Auguste Rodin

Auguste Rodin

François-Auguste-Rodin René (Pariġi, 12 ta' Novembru 1840 – Meudon, 17 ta' Novembru 1917) kien skultur Franċiż, wieħed mill-iskulturi l-aktar importanti tat-tieni nofs tas-seklu 19.

Aguste Rodin twieled Pariġi f'kwartier tal-klassi tal-ħaddiema, qrib il-Kwartier Latin – nru 3, Rue de l'Arbalète.

Missieru, Jean-Baptiste Rodin, minn Normandija, imwieled f'Yvtot, kien skrivan meta twieled ibnu, u wara laħaq spettur fil-Prefettura tal-Pulizija.

Ommu, Marie Cheffer, kienet minn Lorraine.

Jidher li l-familja kienet magħquda u reliġjuża ħafna.

Rodin kien l-iżgħar minn żewġ ulied.

Oħtu, li kienet sentejn ikbar minnu, daħlet soru, imma mietet fl-1862 wara marda qasira.

Lil oħtu kien iħobbha ħafna u mewtha ġabitlu ħafna niket u tbatija.

Minkejja li l-familja ma kinetx tat-tajjeb, it-tfal kienu edukati b'attenzjoni kbira, it-tifla f'kunvent u Auguste l-ewwel fi skola tal-patrijiet fil-kwartier ta' Val-de-Grâce u wara fil-belt ta' Beauvais fi skola li kien waqqaf zijuh, bniedem kolt ħafna li ħa t-tagħlim bħala professjoni u rnexxielu joħloq pożizzjoni interessanti għalih innifsu.

Auguste baqa' ma' zijuh sakemm għalaq 14-il sena.

Kien jidher ċar minn kmieni li t-tifel kien jinqala' ħafna fid-disinn u għalhekk missieru bagħtu l-iskola tad-disinn u l-matematika f'Rue de l'École de Médicine.

Din l-istituzzjoni kienu jsibuha bħala "l-iskola ż-żgħira", biss jiddistingwuha mill-iskola tal-Belli Arti uffiċjali; l-għan tagħha kien li teduka ż-żgħażagħ li kienu ħa jaħdmu fl-industriji artistiċi.

Sa hemm kienet tasal l-ambizzjoni għat-tifel dak iż-żmien.

Id-direttur tal-iskola kien wieħed jismu Belloc, imma kien hemm ukoll professur, Lecocq de Boisbaudran, li għamel isem kbir mhux bħala artista imma bħala għalliem, għax ħoloq sistema notevoli għat-tagħlim tad-disinn permezz tat-tħarriġ tal-memorja u b'hekk għen biex jifforma għadd ta' artisti famużi.

Fost l-istudenti tiegħu kien hemm Fantin-Latour, Cazin, Legros, Lhermitte u l-iskultur Dalou.

Kien hemm ukoll professur ieħor jismu Fort, li wkoll kellu influwenza kbira fuq iż-żagħżugħ Rodin, li infatti żmien wara stqarr li l-vokazzjoni tiegħu kien jafha lilu.

Iż-żaghżugħ studja wkoll fl-iskola ta' Gobelins, fejn kien hemm professur jismu Lucas li lejh esprima l-istess gratitudni.

Bla dubju li dawk in-nies skoprew fiż-żagħżugħ studjuż u akkanit il-kwalitajiet li jagħmlu artista.

Meta x-xeħta tiegħu bdiet tidher ċara, ġie deċiż min-nies ta' madwaru li kien hemm bżonn li jieħu parir minn skultur jismu Maindron li dak iż-żmien kellu fama konsiderevoli.

Il-verdett tiegħu kien favorevoli u ż-żagħżugħ Rodin applika biex jidħol fl-École des Beaux-Arts.

Ġie rrefjutat tliet darbiet.

Imbagħad għal xi snin kien jaqla' x'jgħix billi jaħdem f'bosta snajja li kellhom x'jaqsmu ftit jew wisq mal-professjoni tal-iskultura – jagħmel il-forom, l-ornamenti u l-induratura u affarijiet oħra, u l-ħin kollu kien qiegħed jiġbor esperjenza prezzjuża għall-karriera tiegħu ta' artista.

Meta kellu tlieta u għoxrin sena, Rodin imġiegħel min-niket tal-mewt tal-maħbuba oħtu, ħa l-voti reliġjużi u daħal fil-monasteru tal-Ewdisti fil-Faubourg Saint Jacques.

Din il-ħeġġa spiritwali però ma damitx wisq, u ħames jew sitt xhur wara reġa' mar lura d-dar.

Ftit wara ltaqa' ma' Rose Bueret li kienet is-sieħba tiegħu għal ħajtu kollha u mietet ftit xhur biss qablu.

Fl-1886 Rodin beda jieħu l-lezzjonijiet minn għand Barye, l-iskultur tal-annimali li kien artista ammirevoli ta' qawwa kbira, imma jgħidu li bħala għalliem ma tantx kellu ħeġġa.

Imbagħad mar jaħdem fl-istudju ta' Carrier-Belleuse, skultur ieħor ta' talent kbir, student ta' David d'Angers, u baqa' assisstent miegħu għal xi sitt snin.

Imma minkejja li Rodin kien isejjaħ lilu nnifsu student taż-żewġ artisti, biex jissodisfa r-regoli tas-Salon, fil-każ tal-ewwel wieħed kien jattendi biss il-lezzjonijiet tiegħu ta' fil-għaxija u fil-każ tal-ieħor kien lavrant miegħu.

Sa dak iż-żmien ftit hemm xogħlijiet magħrufa ta' Rodin, ħlief xi ordnijiet kummerċjali, bħall-karjatidi tat-teatru Gobelins, il-fuklar tat-teatru Gaîté, ir-rilievi dekorattivi fis-Salle de Rubens tal-Mużew tal-Louvre, etc. Hemm bust ta' missieru li skont il-leġenda tal-familja għamlu meta kellu sbatax-il sena, imma Rodin innifsu qal li kien għamlu xi sena jew sentejn qabel ix-xogħol li jmiss – il-bust ta' Patri Eymard, is-superjur tas-Societas Sanctissimi Sacramenti, li ż-żagħżugħ sar miġbud ħafna lejh fil-ftit żmien li għamel fil-monasteru.

Id-data ta' dan ix-xogħol kienet l-1863.

Ma niskantawx li dan il-qasis serju, li Rodin dejjem baqa' jiftakru bil-ġieħ, malajr induna li l-vokazzjoni vera taż-żagħżugħ ma kinetx fil-kjostru.

Sablu studju u wara ftit bil-ħlewwa kollha ħeġġu biex ibiddel ħsiebu u jmur id-dar.

Il-bust juri l-qawwa tal-osservazzjoni li kellu Rodin, il-fideltà lejn in-natura u kemm kien jifhimha.

It-tielet xogħol kien il-famuż "Raġel bi mnieħru miksur", li bagħat lis-Salon u ġie refjutat.

Matul l-assedju ta' Pariġi Rodin baqa' fil-belt u daħal suldat fil-Gwardja Nazzjonali.

Imma fi Frar tal-1871, inħass li minħabba li ma kienx jara mill-bogħod ma kienx adattat għas-servizz militari u mar ma' Carrier-Beleuze il-Belġu, bil-ħsieb li jkompli jaħdem miegħu.

Imma kien hemm xi tilwim jew nuqqas ta' qbil bejnithom, u Rodin ħallieh u mar mal-iskultur Belġjan Van Rasbourg, li kompla d-dekorazzjoni tal-Borża ta' Brussels li kien beda l-iskultur Franċiż u ħadem ukoll fuq il-Palais des Académies.

Ħadem ukoll għal rasu, u fl-1875 (is-sena meta wera żewġ busti aktarx timidi fis-Salon), wara li kien warrab biżżejjed flus, wettaq ambizzjoni li kienet ilha fih li jmur l-Italja biex jistudja x-xogħlijiet ta' Donatello u Mikelanġlu.

Imma l-finanzi naturalment ma kinux wisq u ma damx fit-tul.

Qatta' l-parti l-kbira taż-żmien Firenze u Ruma, imma żar ukoll Venezja u Napli.

Reġa' lura b'entużjażmu kbir mimli bl-influwenza taż-żewġ imgħallmin kbar tal-iskultura.

Ix-xogħol ta' Rodin li jmiss kien influwenzat ħafna minn Donatello, imma kien oriġinali biżżejjed li lill-iskultur għamlu famuż minnufih u qajjem kontroversja sħiħa.

Din kienet l-istatwa li l-ewwel kienet magħrufa bħala 'Il-bniedem iqajjem in-Natura', issa magħrufa bħala "L-Età tal-Bronż".

Xi wħud mill-kollegi tiegħu u mill-kritiċi stqarru li kienu jaraw il-qerq fiha, u akkużawh li kien ħa forma min-natura.

Dan wassal għall-ewwel skandlu tal-karriera ta' Rodin (kien hemm bosta oħrajn warajha), u għadd ta' skulturi u pitturi iffirmaw protesta kollettiva biex jiddefenduh.

L-iStat ftit wara patta għall-offiża billi kiseb l-istatwa tal-bronż u ta midalja tat-tielet klassi lill-iskultur żagħżugħ.

L-iStat wara ftit żmien akkwista wkoll l-istatwa tiegħu ta' "San Ġwann Battista", li tqegħdet fil-ġnien ta' Lussembourg.

Minħabba dawn iż-żewġ xogħlijiet għamel ħafna ħbieb ġodda kemm fid-dinja artistika kif ukoll fost l-intellettwali.

Madwar dan iż-żmien Rodin kien qiegħed jaħdem fuq id-dekorazzjoni tal-Palazz Trocadéro f'Pariġi (dan kien twaqqa' minħabba l-Wirja Internazzjonali tal-1937) mal-iskultur Legrain u mmudella għadd ta' busti tat-terracotta fl-istil u l-manjiera tas-seklu 18.

Imbagħad is-sotto-segretarju għall-Belli Arti, bħala "amende honorable" għat-tmaqdir li kien ġarrab, offrielu li jagħżel ordni tal-istat kif xtaq hu.

Rodin, li kien għadu mħeġġeg mill-istudji tal-iskultura Taljana, talab li jħalluh iwettaq bieb għall-Mużew tal-Arti Dekorattiva li kellu jinbena, u ispirat minn Dante, għażel bħala suġġett "Il-Bieb tal-Infern".

Fl-1877 Rodin mar lura Pariġi, biex joqgħod hemm għal kollox, wara li għamel dawra ma' Franza biex iżur il-katidrali.

Kienet waħda minn ħafna żjarat għax bħall-predeċessur kbir tiegħu Mikelanġlu, Rodin kellu interess profond fl-arkitettura tal-katidrali u bini ieħor.

Kien hemm xi żmien meta kien joħlom li jsir perit u matul il-vjaġġi tiegħu kien iħobb jistudja d-dettalji arkitettoniċi, iħażeż skizzi u jieħu n-noti.

(Fis-sena 1910 ġie ppubikat il-ktieb tiegħu "Les Cathédrales de France", Il-Katidrali ta' Franza, illustrat bit-tpinġijiet tiegħu.)

Bħal xi wħud mill-predeċessuri tiegħu, miss bosta friegħi tal-arti u idda f'kollha – ritratti, veduti, inċiżjoni, u anki ċeramika; għaliex meta kien impjegati għal xi żmien fil-fabrika statali tal-porċellana f'Sèvres (1879-92 ma' Carrier-Belleuse l-imgħallem li kien ħadem taħtu xi żmien qabel) ħoloq bosta vażuni ta' min ifaħħarhom.

Il-vjaġġi tiegħu madwar Franza bħal dak ġo l-Italja, ħallew impressjoni profonda fuqu.

Waqt żjara li għamel Marsilja biex jaħdem fuq il-Palazz tal-Belli Arti, flimkien ma' artista ieħor jismu Fourquet, kien impressjonat ħafna mis-sbuħija tat-tip Grieg tan-nisa tal-bliet Provenzali.

L-ordni għal "il-Bieb tal-Infern" ġiet ikkonfermata fl-1880, u Rodin beda jaħdem fuqu.

Din il-biċċa xogħol enormi okkupatu u ffaxxinatu għal 'l fuq minn għoxrin sena, u fuqha uża l-aspetti kollha tal-ġenju kbir tiegħu.

Bħal fix-xogħlijiet l-oħra kollha tiegħu, il-karatteristika ewlenija tagħha hi l-ħajja tiċċaqlaq.

Fiha xi 186 figuri virili jew armonjużi fl-istati kollha ta' dieqa, biża' u senswalità.

L-istatwa famuża ta' "il-Ħassieb" (li għall-ewwel sejħilha "il-Poeta") kellha tiddomina dawn ix-xeni varji kollha u tikkontemplahom.

Għal żmien twil dan ix-xogħol kien dak li Rodin kien jaħli fuqu l-parti l-kbira tal-enerġija tiegħu; għamel mijiet ta' disinji u skizzi għalih.

Aktar tard kien qiesu xeba' minnu, jew mill-inqas beda jikkritika il-kunċetti tiegħu stess; u għal xi żmien użah bħala tip ta' għajn li minnu seta' jagħżel il-forom varji tax-xogħol tiegħu.

Infatti nistgħu ngħidu li l-figuri mimlijin passjoni kważi kollha ġew mill-Bieb.

Imma fis-snin ta' wara reġa' beda jaħdem fuq din il-biċċa xogħol kbira u stinka biex ilestiha għal kollox fl-irħam u l-bronż.

Però qatt ma tlestiet għal kollox.

F'xi l-1882 il-Gvern poġġa studju f'Rue de l'Université għad-dispożizzjoni ta' Rodin bla ħlas.

Matul dawn is-snin Rodin wera għadd kbir ta' xogħlijiet fis-Salon – pereżempju, "San Ġwann jippriedka", "Il-Ħolqien tal-Bniedem", "Ugolino" u busti ta' J.P. Laurens, Legros, Dalou, Victor Ugo u oħrajn.

Matul dawn is-snin li l-iskultur sar jaf il-litterarti eminenti ta' dak iż-żmien, bħal Alphonse Daudet u l-aħwa Goncours.

Fl-1880 ikkompeta għall-monument tad-"Difiża Nazzjonali" li kien ħa jinbena f'Courbevoie, ħdejn il-bibien ta' Pariġi, fil-post fejn kienet saret reżistenza kbira mill-Franċiżi fl-1871, meta ġew megħluba.

Ix-xogħol li daħħal għal din il-kompetizzjoni, "Il-Ġenju tal-Gwerra", ma ntagħżilx għax il-membri tal-ġurija ħasbu li 'kien feroċi wisq'.

Dan il-monument fl-1916 intgħażel minn kumitat Olandiż li xtaq joffri monument lill-belt ta' Verdun bħala tifkira tad-difiża erojka ta' dak il-post, li kellha sehem kbir fl-isforz biex jitfarrak l-attentat kontra l-libertà tal-umanità.

Rodin ippreżenta x-xogħol lil kumitat li aċċetah bl-entużjażmu.

Fl-1883 irċieva ordni għal statwa ekwestri tal-Ġeneral Lynch għall-Amerika t'Isfel.

Fl-1884 il-belt ta' Calais fetħet kompetizzjoni għal monument li jfakkar lil Eustache de St Pierre, iċ-ċittadin storiku li ta l-imfietaħ tal-belt lir-re Ingliż.

Rodin daħal għall-kompetizzjoni u minflok figura waħda wera l-eroj imdawwar minn ħamsa minn sħabu fl-isfortuna.

L-ordni ngħatat lilu, imma mhux mingħajr problemi.

Rodin beda jaħdem fuq il-proġett ispirat mill-kroniki tal-assedju miktubin minn Jean Froissart, u ddedika għalih għaxar snin ta' studju u ħidma.

Il-monument li sar magħruf bħala "Il-Borgiżi ta' Calais", ġie nnawgurat fl-1895, u bħal l-iskuturi l-oħra tiegħu qajjem ħafna kritika u kontroversja.

Dan hu waħda mix-xogħlijiet l-iżjed magħrufin u mfaħħrin ta' Rodin.

Ix-xogħliet kbar ta' Rodin kollha jew kważi kollha wasslu għal kontroversji akkaniti u kultant ħorox.

Hekk kienet l-istatwa ta' "Claude Lorrain" li ħadem għal Nancy fl-1889, u twaqqfet fl-1892; "Victor Hugo", li ġie rrefjutat mill-kummissjoni għax l-iskultur għamel figura bil-qegħeda minnflok bil-wieqfa, kif kien meħtieġ mid-disinn arkitettoniku.

Però l-istatwa bil-qegħeda tqegħdet fil-ġnien ta' Lussembourg u l-Ministru ta' dak iż-żmien ordna waħda bil-wieqfa għall-Panthéon.

L-istess ġara fil-każ tal-monument tal-"President Sarmiento" tal-Arġentina għal Buenos Aires.

Imma l-iħrax kontroversja minn kollha kienet dwar il-famuż monument ta' "Balzac", li kien ordnat mis-"Société de Gens de Lettres" u ntweriet fis-Salon tal-1898.

Is-soċjetà rrefjutat ix-xogħol u l-president, il-poeta Jean Aicard, kien tant disgustat bid-deċiżjoni li rriżenja.

L-istawta ttieħdet lura fl-istudju ta' Rodin f'Meudon, u l-ordni ingħatat lil Falguière.

F'Londra wkoll il-kumitat li kien ordna minn Rodin momument ta' Whistler ma aċċettahx

Madankollu kien hemm dawk li għarfu u faħħru l-ġenju tal-artista, u dawn, Franċiżi jew barranin, kienu entużjasti.

Fost ix-xhieda tal-apprezzament li kellu f'dan iż-żmien, insibu li fl-1886 grupp ta' ammiraturi ħallsu għal kolata ta' "Il-Bewsa".

Kritiċi bħal Gustave Geffroy u Octave Mirbeau appoġġawh bil-pinen tagħhom matul dan il-perjodu diffiċli.

Ir-ritratti li għamel, bħal ma qal Léonce Bénédite, li kien kuratur tal-Mużew Rodin, kienu biżżejjed biex jagħmlu famuż kwalunkwe artista – xogħlijiet bħal busti ta' Madame Rodin, Carrier-Belleuse, Dalou, Puvis de Chavannes, Henri Rochefort.

Għall-Ingilterra għamel il-busti ta' Henley, l-poeta, li dak-żmien kien editur tal-"Magazine of Art", George Wyndham, Bernard Shaw, Lord Howard de Walden, Mrs Hunter, Lady Sackville, Lady Warwick u Miss Fairfax, Mr Kay and Mr Ryan.

Kien minħabba l-inizjattiva u l-ġenerożita tar-raġel imsemmi l-aħħar li ġiet inawgurata l-kollezzjoni Rodin fil-Metropolitan Museum ta' New York.

Il-monument lil Bastien Lapage twaqqaf f'Damvillier (Meuse) fl-1889.

F'dik is-sena matul il-Wirja Universali, għadd ta xogħlijiet tiegħu intwerew fil-gallerija Georges Petit f'Pariġi.

Fosthom kien hemm il-"Perseju u Gorgun" u d-"Danajde" li kien għadu kif lesta u ħafna oħrajn.

Ir-riżultat kien suċċess għall-iskultur.

Fl-istess sena is-Société Nationale des Beaux-Arts, li fiha kellu pożizzjoni mlaħħqa żguratlu l-kariga tiegħu bħala kap ta' skola.

Kien hemm wirja f'paviljun speċjali fil-Place de l'Alma fl-1900 li kienet għalih tassew trijonf.

Il-fama li damet ma ġiet issa bdiet tiġri warajh.

Kien hemm ġabra għall-"Ħassieb" fost l-ammiraturi tiegħu li tawha rigal lin-nies ta' Pariġi u fl-1906 tqegħdet quddiem il-Panthéon.

Erba' rilievi magħmulin għall-Villa tal-Baruni Vitta f'Evian intwerew fil-Mużew Lussembourg fl-1905.

B'kollox 42 mix-xogħlijiet tiegħu intwerew f'dan il-mużew.

L-unika l-passjoni kbira li imliet il-karriera ta' dan il-bniedem ta' ġenju tremend kienet ix-xogħol, u ħajtu kienet mimlija bih.

Infatti bilkemm kien interrot ħlief b'xi ftit vjaġġi lejn il-Belġju, l-Ingilterra u Ruma.

Fl-1903 mar Praga biex jattendi wirja tax-xogħol tiegħu.

Ħajruh imur l-Amerika imma qatt ma seta' jiddeċiedi.

Fis-snin ta' wara kien iddispjaċieh li qatt ma' kien mar il-Greċja.

Fost ix-xogħlijiet aħħarin tiegħu insibu l-busti tad-Duc de Rohan u Georges Clemenceau, u tal-Papa Benedittu XV, li ħadem fl-1915 meta kien Ruma.

L-aħħar xogħol kien il-bust ta' Etienne Clementel, il-ministru tal-kummerċ.

Fl-1916 l-iskultur marad u kellu jidħol fis-sodda.

Bil-mod fieq imma kellu jieqaf għal kollox mix-xogħol.

Imbagħad beda jirranġa il-propjetà artistika tiegħu u jorganizza l-Mużew Rodin.

Martu mietet fis-17 ta' Frar 1917 u qatt ma rkupra minn din id-daqqa ta' ħarta.

Rodin stess miet fis-17 ta' Novembru 1917.

Indifen fil-ġnien tal-villa tiegħu f'Meudon, b'replika tal-"Ħassieb" fuq il-qabbar.

Dak is-sajf kollu bilkemm ħareġ mill-villa tiegħu f'Meudon, fejn kien joqgħod ma' żewġ kuġini nisa li kienu jduru bih, Léonce Bénédite u xi żewġ ħbieb tal-qalb.

Kultant, imma inqas u inqas, kien imur l-Hôtel Biron (il-Mużew Rodin) jew jiltaqa' ma ftit ħbieb.

Kien juri l-affezzjoni u jkun ferrieħi, kuntent bl-attenzjoni li kienu jtuh, l-ispirtu kombattiv ta' qabel kien ħallieh.

Rodin kien singolarment indifferenti għall-unuri tad-dinja, l-uniku unur li kien jixtieq kien ir-rikonoxximent tax-xogħol tiegħu.

Qatt ma fittex l-unuri akademiċi, imma kien japprezza ħafna l-approvazzjoni tal-ammiraturi barranin, u l-unuri li tawh l-istituzzjonijiet barranin, bħad-dottorat "honoris causa" mill-Università ta' Oxford.

Rodin bħalma ddeskrivieh ħabibu Camille Mauclair kien ta' statura medja, b'ras enormi fuq tronk massiv; imnieħer prominenti, daqna griża twila, u għajnejn żgħar ileqqu, b'ironija ħafifa li fihom wieħed kien jista' jara li ma kienx jara mill-bogħod.

L-impressjoni ta' qawwa fil-bniedem kienet imsaħħa mill-mixja mżegilga mill-koxox, ħuġbejn imħassbin qieshom "tal-blat" taħt xagħar oħxon imħabbel, l-imnieħer akwilin mgħaddam u l-baffi kbira.

L-impressjoni, però, kienet parzjalment kontradetta mill-barma siekta ta' xufftejh, il-ħarsa ħafifa, li kienet fl-istess ħin penetranti, malizzjuża u inġenwa ("waħda mill-iżjed komplessi li qatt rajt", żied jgħid Mauclair), u fuq kollox mil-leħen maħnuq, immodulat bid-diffikultà u mħallat b'inflessjoniet ta' ħoss baxx.

Kien jidher mhux komplikat, preċiż, riżervat, ġentili u dħuli imma mhux iż-żejjed.

Ftit, ftit il-mistħija tinbidel f'awtorità sempliċi u trankwilla.

Ma kienx entużjata ż-żejjed imma lanqas bla grazzja, u l-maniera ġenerali tiegħu kienet aktarx imnikta u spirata.

Mill-ġesti kalmi u meqjusa kienet qiesha toħroġ enerġija immensa.

Il-mod kif kien jitkellem bil-mod u qiesu mistħi u l-pawżi fi kliemu kienu jtuh sinjifikanza speċjali.

Quddiem wieħed mix-xogħlijiet tiegħu, Rodin kien jispjegah b'mod ellettiku imma ċar.

Kien jgħid biss dak li kien meħtieġ u jispiċċa l-kliem b'ġest.

Kien iħares lejn il-kreazzjonijiet tiegħu bl-imħabba, u kultant kien qiesu jiskanta u jitħasseb bl-idea li kien ħalaqhom hu, jitkellem fuqhom qiesu jeżistu apparti minnu.

Ftit, ftit taħt is-sempliċità ta' Rodin bdew jidhru kwalitajiet li qabel kienu moħbija; kien ironiku, senswali, nervuż u kburi.

Fih kienu jinstabu flimkien il-passjonijiet li esprima b'grandjożità hekk imħassba, u wieħed jista' jibda jifhem ir-rabta sigrieta bejn dan il-bniedem u l-arti li żvela.

Kien moderat fl-espressjoni tal-ideat u l-opinjonijiet tiegħu u ta' ftit kliem man-nies.

Kien jagħti l-impressjoni li ried jeħles malajr mid-dmirijiet soċjali.

Kien kapaċi ħafna ta' ħbiberija li kien jillimita għal fehma taċita tas-suġġetti essenzjali tal-ħsieb; kellu inqas fiduċja fl-individwi milli fl-ideat ġenerali.

Billi kien iddedikat daqshekk għal-xogħlu, l-affarijiet l-oħra kienu jxebbgħuh, imma ma kienx juri, u kien jistmerr id-diskussjonijiet jew li jiġi ddisturbat.

L-artisti ħżiena ma kienx jgħati kashom – ma kienx jikkritikahom.

Issaporta d-diskussjonijiet ħarxa u l-kritka inġusta kollha kontra x-xogħol tiegħu mingħajr ma qatt qal xejn, għax kien kburi wisq biex jiddiskuti l-kwistjoni.

Meta kienet għaddejja l-kontroversja dwar Balzac, sħabu tawh parir biex jiġġieled, billi l-kundizzjonijiet tal-kuntratt kienu kollha favuru.

Imma rringrazzjahom għall-parir li tawh u ħa lura l-istatwa mingħajr ma tniffes.

Dan mhux għax kien dgħajjef, għax ħajjet Rodin kienet waħda iebsa.

Kien ġej mid-dinjità li kellu ġewwa fih u mill-indifferenza għal-fażijiet tranżitorji tal-ħajja.

Kien hemm ftit affarijiet li jinteressawh, imma dawk il-ftit kien jinteressa ruħu fihom ħafna.

Ftit kien jaqra imma kellu ammirazzjoni profonda għal ċeru kittieba.

Wieħed minn dawn kien Baudelaire.

Kellu passjoni għall-mużika, l-iżjed ta' Gluck, imma qatt ma kien jitkellem fuqha.

Kien jissemplifika kollox f'ħajtu u jobgħod kollox li ma kienx meħtieġ.

Meta tkun sirt tafu sewwa kien isir impossibli li tifirdu minn xogħlu.

L-istatwi tiegħu kienu l-istati ta' ruħu.

Is-sigriet tal-hena għalih kien ix-xogħol imwettaq bl-imħabba, u il-moralità tiegħu kienet li tħobb il-ħajja u l-għamliet naturali, u li ma tagħmel xejn li jgħaddab il-liġijiet tan-natura.

Kien jidher iżolat fi żmienu kemm minħabba l-ġenju tiegħu kif ukoll minħabba l-karattru tal-kunċett artistiku tiegħu, imma fil-verità dan l-iżolament kien biss minn barra.

Wara snin sħaħ jitħabat mat-tmaqdir u n-nuqqas ta' interess fix-xogħol tiegħu, kien sar mgħallem li l-artisti ż-żgħażagħ kienu jammiraw.

Kif qalha l-artista Pierre Roche, kien

Ix-xogħol kien il-liġi li gvernat il-ħajja ta' Rodin, u l-karriera tiegħu kienet sforz twil wieħed.

Qatt ma kien hemm bniedem li ħadem daqshekk, u ftit hemm nies li għandhom idea tal-produttività vasta matul il-ħajja twila tiegħu.

Kellu passjoni ta' ġenju, xewqa insazjabbli li joħloq u paċenzja ta' patri tal-medjuevu.

Lejn l-aħħar ta' ħajtu stqarr li kien għadu kemm beda jifhem ir-regoli tal-iskultura.

Kien sikwit ikkritikat u rridikolat dwar it-tul taż-żmien li kien jieħu fuq ix-xogħol tiegħu; imma dan kien ġej minn fittaġni żejda.

"Xogħol, anki meta jkun lest qatt mhu perfett" kien jgħid.

Kien ħa ħames snin jimmudella il-figuri taż-żewġ nisa li jirrapreżentaw il-Mużi fl-istatwa ta' Victor Hugo.

Fuq l-istatwa ta' Balzac ħa seba' snin u meta kienet ħa tħalli l-istudju tiegħu kien qiegħed jiddispjaċieh li ma setax iżommha għandu ftit żmien ieħor biex iżid xi daqqiet li kien jaħseb li kienu ħa jgħinu biex jagħmluha perfetta.

Kien iwissi l-ħaddiema żgħażagħ biex ma jemnux fl-ispirazzjoni u kien jgħidilhom li ma jistgħu iwettqu xejn tajjeb ħlief bix-xogħol iebes.

Aktar tard infatti kien x'aktarx inklinat li ma tantx jistima s-sehem tal-ispirazzjoni fix-xogħol artistiku, u l-idea kien isejħilha 'ħolma'.

Ix-xogħol kien għalih it-tassew reliġjon.

Imma l-ispirazzjoni kienet tirrapreżenta xi ħaġa oħra għal Rodin; kien iħobb iżomm xogħol ħdejh biex ikun jista' jikkomtemplah għal żmien twil wara li oħrajn kienu jqisuh lest, u jagħmel xi tibdiliet 'l hawn u 'l hemm malli jiġuh f'rasu ideat kif jista' jagħmlu aħjar.

Qabbluh ma' wieħed minn dawk il-ħaddiema tal-medjuevu li ma nafux isimhom li qattgħu ħajjithom kollha inaqqxu l-figuri fil-katidrali; imma fil-wisa' ġenerali tal-karattru tiegħu u l-affinitajiet tiegħu kien dixxendent tal-Griegi, bin-naturaliżmu tal-Griegi magħqud ma' sentiment reliġjuż profond.

Qatt ma kien hemm artista ieħor li fehem il-kondizzjonijiet tal-materja jew il-liġijiet tal-plastika daqs Rodin.

Għal żmien twil, kif qal hu stess, kien jaħsibha jmurx lejn l-influwenza ta' Mikelanġlu jew ta' Fidja, in-nisrani u l-pagan – l-espressiv u l-plastiku.

Il-fideltà tiegħu spiċċat bejn il-Grieg u l-Gotiku.

"Imxi man-natura", kienet ir-regola tiegħu matul ħajtu kollha.

Kien permeat profondament bil-misteru tan-Natura u l-freskezza tal-arti tal-antiki.

Ma kienx jammetti li hemm il-kruha fin-natura.

Kien jgħid: Darba dan spjegah hekk:

Fi kliem ieħor, dak li hu affettat, għall-wiri, mingħajr ruħ u verità.

Li taħbi jew tnaqqas il-fatti tan-natura biex togħġob dawk li ma jifhmux, għalih kien ix-xogħol ta' artista nferjuri.

Wieħed jara fix-xogħlijiet tiegħu bħal 'San Ġwann' (raħħal sempliċi, imma ispirat, b'ħalqu miftuħ) u fil-'Borgiżi ta' Calais' (irġiel goffi sempliċi għarwenin barra l-libies tal-ixkora, li ma għandhom xejn erojku la f'wiċċhom u lanqas f'qagħdithom) kemm jinsisti bil-qawwa fuq l-interpretazzjoni assoluta tan-natura, waqt li jirrifjuta li jċedi ebda ħaga lill-ideat konvenzjonali tas-sbuħija.

L-ebda skultur qatt ma fehem aħjar il-possibilitajiet kollha tan-nudu.

Kien iġib paragun bejn l-immudellar tal-ġisem u tal-veduta.

Sa ma' kellu tletin sena, kien kważi kompletament okkupat jgħin l-oħrajn fit-twettieq tax-xogħol tagħhom.

Imma l-ħin kollu kien qiegħed jitgħallem, u dawn is-snin twal ta' apprendistat kienu imprezzabbli għall-esperjenza varja li tawh fl-istudju tal-effetti fi tqegħid tal-gruppi u fis-sengħa fl-użu tal-għodda tal-iskultur, waqt li pprovdewlu għadd bla tarf ta' opportunitajiet biex jikkritika d-difetti.

Fl-esperjenza tiegħu fi Brussel kellu l-opportunità li jaħdem barra fuq skala kbira u li josserva l-effetti tal-klima fuq l-iskultura, u kif kull figura tidher meta d-dawl jinbidel matul il-jum.

Irrealizza kmieni li l-pożi ta' mudelli ħajjin huma l-uniċi li għandhom jiġu rrappreżentati fl-istatwi, u kull tentattiv li tiddetta l-poża jew li ġiegħel lil xi ħadd jippoża bilfors jeqred ir-relazzjoni armonjużà li teżisti bejn il-partijiet tal-ġisem.

Is-superjorità tal-iskultura antika fuq il-moderna ġejja primarjament mill-osservanza ta' din il-liġi.

Waħda mill-iskoperti l-oħra tiegħu kienet li mal-impulsi wieħed wara l-ieħor, il-kontorn tal-ġisem il-ħin kollu jinbidel – il-muskoli jintefħu u jerħu f'xorta ta' mewġa ritmika – l-iskultur għandu ħafna opportunità li jagħżel il-profil u l-linji li jinterpretaw il-poża l-iżjed fedelment u effettivament.

Il-metodu ta' Rodin, kiteb Paul Gsell, kien speċjali.

Fl-istudju tiegħu kien ikollu għadd ta' mudelli għarwenin, nisa u rġiel, jimxu jew jistrieħu.

Rodin kien iħallashom biex jipprovduh il-ħin kollu bix-xbieha tan-nudità f'pożi differenti u fil-libertà tal-ħajja ordinarja.

Kien il-ħin kollu jħares lejhom u għalhekk kien jaf sewwa d-dehra tal-muskoli jiċċaqilqu.

Allura in-nudu li dan iż-żmien in-nies kienu rari jaraw, u li anki l-iskulturi kienu jarawh biss fiż-żmien qasir tal-poża, għal Rodin kien dehra ta' kuljum.

Hekk sar jaf il-ġisem imneżża' li kien komuni għall-Griegi billi kienu spiss jitħarrġu fl-isport u l-logħob, u tgħallem l-espressjoni tas-sensazzjoni fil-partijiet kollha tal-ġisem.

Il-wiċċ hu s-soltu meqjus bħala l-unika mera tar-ruħ, u l-mobbiltà tal-fattizzi suppost hi l-uniku sinjal minn barra tal-ħajja spiritwali.

Imma fil-verità m'hemm ebda muskolu tal-ġisem li ma jurix il-ħsieb u s-sensazzjoni.

Allura meta kien jara poża li togħġbu u kienet tidher espressiva fuq mudell – il-grazzja delikata ta' mara tgħolli dirgħaja biex tirranġa xagħarha jew tinklina sidirha biex terfa' xi ħaġa, jew l-enerġija nervuża ta' raġel mixi – kien ikun iridu jżomm il-poża, imbagħad kien jaqbad l-għodda malajr malajr u jagħmel mudell, u mbagħad bl-istess ħeffa kien jgħaddi għal mudell ieħor.

Hawn tidher id-differenza bejn il-metodu ta' Rodin li jħares lejn il-pożi naturali u dak ta' ħafna mill-kontemporanji tiegħu li kien jippożaw il-mudell fuq pedestal u jirranġaw il-pożizzjonijiet li rieduh jieħu bħalli kieku kien manikin.

Kif rajna qatt ma kellu d-drawwa li jibda biċċa xogħol, ilestiha u jitlaqha.

Dejjem kien ikollu f'rasu għadd ta' ideat li kien jimmedita fuqhom bil-paċenzja għal snin huma u jimmaturaw f'moħħu.

Kien wara l-1900, meta l-fama tiegħu kient stabbilita fis-sod, li Rodin ġieh il-kunċett awdaċi li juri figuri umani (bħal "Meditazzjoni", "Raġel miexi" u oħrajn) mingħajr ras, riġlejn jew dirgħajn, li għall-ewwel jixxukkjaw l-ispettatur, imma wara li dan jeżaminhom isib li tant huma bilanċjati u perfettament armonizzati li ma jistgħax isib ħliex sbuħija fihom.

U hemm r-raġuni artistikament profonda għal dan, għalkemm forsi hemm minn jaħseb li dan jieħu 'ir-reliġjon tal-arti' għall-estrem.

Fl-iżvilupp tal-idea ewlenija – tal-ħsieb, meditazzjoni, l-att tal-miexi – xewqitu kienet li jelimina kull ma seta' jinnewtralizza jew jiġbed l-attenzjoni minn dan il-ħsieb ċentrali.

"L-irfinar tad-dwiefer jew in-nokkli ma jinteressanix," qal, "itellef l-attenzjoni mil-linji ewlenin u r-ruħ li irrid ninterpreta."

Madankollu ma naqasx fl-istima tas-sengħa tal-arti tiegħu.

Għalkemm kien iqiesha biss bħala mezz bil-jilħaq l-għan, qal li l-artista li jittraskuraha qatt ma jikseb l-iskop tiegħu, l-interpretazzjoni tas-sentimenti u l-ideat.

"Jeħtieġ li wieħed ikollu kmand mill-aqwa fuq is-sengħa" qal, "biex jaħbi x'jaf."

Darba qal lil Paul Gsell dwar lezzjoni prezzjuża fis-sengħa tal-mudellar li rċieva minn ċertu Constant, li kien jaħdem fl-istudju fejn hu beda bħala skultur.

Ġurnata waħda kien qiegħed jarah jimmudella fit-tafal kapitell bil-weraq, u qallu "Rodin, mhux qed tagħmlu tajjeb.

Il-weraq kollha ċatti – għalhekk ma jidhrux ta' veru.

Għamilhom biex xi wħud minnhom jippuntaw lejk.

Imbagħad meta tarahom ikollhok sens ta' fond.

Qatt tħares lejn il-forom fil-wisa' imma ħares lejhom fil-fond.

Dejjem qies wiċċ ta' oġġett fit-tarf ta' volum."

Mexa ma' din it-twissija prezzjuża u skopra iżjed tard li l-antiki kienu jipprattikaw eżattament dan il-metodu ta' mudellar; minn hemm ġejjin l-enerġija u l-versatilità ta' xogħlhom.

Kif rajna, l-influwenza ta' Mikelanġlu kienet kbira.

Darba għamel kopji ta' xi pitturi ta' Rubens bl-amment tant kien studjhom.

Stqarr li kien tgħallem ħafna fuq il-"chiaroskuro" fl-iskultura minn Rembrandt.

Iktar tard interressa ruħu fl-arti Ġappuniża, li l-aħwa Goncour ħadmu tant biex jagħmluha popolari fi Franza; jingħad li il-pożi ta' xi mudelli tiegħu kienu ssuġġeriti minn disinji Ġappuniżi.

Imma kien jinteressa ruħu f'kull għamla ta' arti – Eġizzjana, Azteka, mill-Lvant imbiegħed jew Franċiża tas-seklu tmintax, u il-ħin kollu kien ikun qiegħed jitgħallem.

Kien jgħid li żjara lil Louvre kient taffettwah daqs mużika sabiħa u ġġegħlu jagħmel sforzi ġodda.

Rodin kien jinteressa ruħu b'mod speċjali fir-rappreżentazzjoni tan-natura elementali.

Moħħu kien jieħdu lura lejn in-nisel tal-ħlejjaq, u darba wara l-oħra irrapreżenta esseri li kienu qegħdin jinbidlu f'bnedmin minn kondizzjonijiet primittivi jew elementali, ħlejjaq li mhumiex 'il bogħod ħafna minn natura li kibru fiha – parti bnedmin, parti bhejjem jew ħarġu mis-siġar, għejun tal-ilma u l-materjal tal-ħajja elementali.

Għalih, bħalma kien għal Griegi bikrija, in-Natura kollha kienet imdewda b'għamliet semi-umani: kien jara d-driadi fil-boskijiet u n-naraidi fin-nixxijiet u n-naturi u l-aspetti fiżiċi tagħhom ma kinux differenti ħafna mill-elementi li wellduhom.

Għadd mill-ħlejjaq tiegħu huma ħerġin mill-materja, oħrajn huma assimilati mas-siġar, mal-blat u l-art stess.

Billi n-Natura hi l-għajn tal-ħajja kollha, jidher li qiesu ma setax jimmaġina l-ħajja maqtugħa minn dan l-għajn tal-enerġija.

Albert Besnard għamel ritratt tiegħu fl-1900 (inċiżjoni bl-aqua forte).


Edward Maya

Edward Maya

Ilie Eduard Marian, magħruf aħjar bħala Edward Maya (Bukarest, 29 ta' Ġunju 1986) huwa mużiċist, produttur u kompożitur Rumen.

Matul l-2009 kiseb popolarità kbira kemm fuq bażi Ewropew kif ukoll dak dinji bil-kanzunetta "Stereo Love".

Matul l-2006, Maya ikkolabora ma' diversi artisti Rumeni u ħadem ukoll fuq il-kanzunetta "Tornerò" ta' Mihai Trăistariu fil-Festival tal-Eurovision 2006.

Suċċessivament, fl-2008, ipproduċa l-album tal-grupp Akcent fejn ta d-daqqa t'id tiegħu fil-kompożizzjoni tas-siltiet "Stay with Me", "That's My Name" u "Lover's Cry".

Fis-sajf tal-2009, Maya ħareġ l-ewwel kanzunetta tiegħu bħala artist taħt l-isem ta' "Stereo Love".

Din sparat għat-tieni post fir-Rumanija u aktar tard saret popolari f'ħafna klabbs imxerrdin madwar id-dinja.

Il-kanzunetta rnexxielha tidħol fl-ewwel ħames postijiet tal-klassifiki mużikali ġewwa l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja, il-Ġermanja, l-Italja, l-Iżvezja, l-Iżvizzera, in-Norveġja, l-Olanda, ir-Renju Unit u Spanja.

Fuq is-sit tal-YouTube il-vidjo uffiċjali ta' din il-kanzunetta laħaq total ta' 75 miljun viżta f'inqas minn tnax-il xahar, u rnexxielha tagħmel rekord ta' 52 ġimgħa fil-klassifika tal-aqwa 100 kanzunetta fl-Ewropa.

Fit-13 ta' Mejju, 2010, Maya ħareġ it-tieni kanzunetta tiegħu "This Is My Life", u aktar tard ifforma d-ditta diskografika tiegħu Mayavin Records.

Nhar il-Milied tal-istess sena, Maya ħareġ it-tieni kanzunetta tiegħu "Desert Rain".


FC Twente

FC Twente

Football Club Twente huwa klabb tal-futbol professjonali Olandiż ibbażat fil-belt ta' Enschede, u li jilgħab fl-ogħla diviżjoni tal-pajjiż.

Iffumat fl-1965 permezz tal-fużjoni bejn Sportclub Enschede u Enschedese Boys, il-klabb hu attwalment id-detentur tat-titlu tal-Eredivisie u tal-Johan Cruijff Schaal.

Fl-istorja tegħu, il-klabb spiċċa darbtejn fit-tieni post tal-kampjonat, rebħu darbtejn it-Tazza KNVB u kienu finalisti telliefa tat-Tazza UEFA 1974–75.

Il-klabb twieled fl-1965 bħala parti minn fużjoni bejn żewġ klabbs professonali, is-Sportclub Enschede (rebbieħ tat-titlu tal-Eredivise fl-1926) u l-Enschedese Boys.

Is-suċċess kien wieħed istantanju hekk kif taħt il-gwida tal-kowċ Kees Rijvers, Twente spiċċaw it-tielet fl-1969, ir-raba' fl-1970, il-ħames fl-1971 u t-tielet fl-1972 u fl-1973.

L-aqwa staġun tibqa' dik tal-1973–74 fejn flimkien ma' Feynoord kienu qed jiġġieldu għall-konkwista tat-titlu sal-aħħar ġurnata tal-kampjonat.

Minkejja t-telfa ta' 3–2 kontra l-istess Feynoord, Twente xorta assiguraw minn post fit-Tazza UEFA.

Fl-edizzjoni 1974–75 tat-Tazza UEFA, it-"Tukkers" (kif inhuma imsejħa r-residenti tar-reġjun ta' Twente), grazzi għar-rebħa fis-semifinali kontra Juventus, avvanzaw sal-finali fejn ġew megħluba mill-Ġermaniżi ta' Borussia Mönchengladbach.

Minn dakinhar, l-andament tat-tim naqas drastikament tant li fl-1983 spiċċa relegat għall-Eerste Divisie (it-tieni diviżjoni Olandiża).

Sena biss wara, it-tim kiseb il-promozzjoni u matul l-istaġun fl-ogħla diviżjoni t-tim baqa' mfakkar għan-numru ta' logħbiet pari li kiseb ġewwa daru.

Il-laqam il-ġdid ta' "Twente tad-dwejjaq" tappan xi ftit il-fatt li rnexxielhom jikkwalifikaw għall-kompetizzjonijiet Ewropej għal ħames snin konsekuttivi (mill-1985 sal-1989).

Fl-1997, taħt il-gwida tal-Ġermaniż Hans Meyer, Twente għalqu l-kampjonat b'post garantit fit-Tazza UEFA u fl-24 ta' Mejju, 2001, rebħu t-tieni Tazza tal-Olanda wara li għelbu 3–1 lil PSV Eindhoven wara l-għoti tal-penalties.

L-istaġun ta' wara ra lill-klabb jiġi eliminat b'sorpriża mit-Tazza kontra t-tieni tim tal-Ajax.

Barra minn hekk, fil-kampjonat it-tim wettaq prestazzjonijiet diżappuntanti li wasslu biex il-partitarji, l-"Ultras Vak-P", għamlu ħsara fil-grawnd il-ġdid Arke Stadion kawża tal-frustrazzjoni tagħhom lejn il-pożizzjoni tal-klabb.

Fl-istaġun 2002–03, il-"holding company" FC Twente '65 iddikjarat il-falliment tagħha li għal ftit ma poġġiex f'dilemma l-eżistenza tal-klabb.

Il-klabb irnexxielu madanakollu jevita dawn il-problemi, grazzi wkoll għall-president il-ġdid Joop Munsterman.

Fil-fatt, it-tim irnexxielu jagħmilha sal-finali tat-tazza nazzjonali fl-2004 u kif ukoll wasal sar-raba' post fl-istaġun 2006–07.

L-istaġun ta' wara, ra lil Twente jispiċċaw ir-raba' post u kif ukoll jirbħu l-finali tal-"play-off" kontra Ajax għal post fit-tielet rawnd ta' kwalifika taċ-Champions League, fejn kellhom jisfidaw lil Arsenal.

Il-klabb Ingliż ma kellux problemi ixejjen lit-tim Olandiż fejn rebħu 6–0 fuq żewġ legs.

Mis-sajf tal-2008, inħatar l-eks-kowċ tat-tim nazzjonali Ingliż, Steve McClaren, bħala l-kowċ il-ġdid.

Fl-istaġun 2008–09, il-klabb akkwista t-tieni post fil-kampjonat, b'distakk ta' ħdax-il punt miċ-ċampjins AZ Alkmaar, u kisbu biljett għall-Europa League wara l-eliminazzjoni tagħhom mill-fażi ta' kwalifikazzjoni taċ-Champions League kontra Sporting Lisbon.

Is-sena ta' wara, wasal l-ewwel kampjonat fl-istorja tal-klabb, li ġie assigurat fl-aħħar ġurnata.

"(taħt self minn Hoffenheim)"


Hapoel Tel Aviv FC

Hapoel Tel Aviv FC

Hapoel Tel Aviv Football Club (bl-Ebrajk: מועדון הכדורגל הפועל תל אביב) huwa klabb tal-futbol Iżraeljan mill-belt ta' Tel Aviv.

Attwalment, il-klabb jinsab jilgħab fl-ogħla diviżjoni fl-Iżrael u jilgħab fil-grawnd tiegħu Bloomfield Stadium.

Il-klabb, bit-tlettax-il kampjonat u tlettax-il Tazza tal-Istat, huma t-tieni l-aqwa klabb fil-pajjiż wara r-rivali tagħhom Maccabi Tel Aviv.

Fl-1967, huma saru l-ewwel klabb li rebaħ il-Kampjonati Ażjatiċi tal-Klabbs.


Jamāhīriyya

Jamāhīriyya

Jamāhīriyya (bl-Għarbi: جماهيرية) hija kelma bl-Għarbi ġeneralment tradotta għal "reġim tal-mases".

Dan it-terminu, neoloġiżmu introdott minn Muammar al-Gaddafi, huwa intiż sabiex jiddeskrivi tip ta' stat.

Fil-prattika, l-unika stat fejn dan it-terminu huwa applikat huwa l-Libja, liema Gaddafi huwa l-"Qāʼid" (Kap).

Il-kelma "jamāhīrīya" ġejja minn jumhūrīya, li hija t-traduzzjoni bl-Għarbi għal "repubblika".

L-element "jumhūr" – "pubbliku" – mill-kelma oriġinali ġiet mibdula għall-plural "jamāhīr" – "il-masses".

Għalhekk, hi simili tat-terminu "Repubblika popolari".

Il-gvern Libjan jistqarr li l-Libja hija demokrazija diretta mingħajr ebda partit politiku, immexxi mill-poplu permezz ta' kunsilli u komuni lokali.

Minħabba li din is-sistema apparentament hija użata biss mil-Libja, it-terminuu "jamahiriya" hi użata biex tiddeskrivi dan it-tip ta' stat.

It-traslitterazzjoni bil-Malti hija "Ġamaħirija"


Muammar al-Gaddafi

Muammar al-Gaddafi

Muammar Muħammad Abu Minjar al-Gaddafi (bl-Għarbi: مُعَمَّر القَذَّافِي, "Muʿammar al-Qaḏḏāfī" ; magħruf ukoll bħala Muammar Gaddafi jew Kurunell Gaddafi; Surt, 7 ta' Ġunju 1942 – Surt, 20 ta' Ottubru 2011) kien politiku Libjan, li mill-1969 serva bħala l-kap ta' pajjiżu sat-tneħħija mill-poter fl-2011.

Wara li ħa t-tmexxija permezz ta' kolp ta' stat fl-1969 li temm il-monarkija ta' Sajjid Ħasan I, hu impona l-ideoloġija politika tiegħu li ġiet ippubblikata fil-"Ktieb l-Aħdar".

Wara 42 sena ta' tmexxija, hu waqa' mill-poter kawża tar-Rivoluzzjoni Libjana tal-2011 li fiha ħalla ħajtu.

Twieled f'tinda tal-bedwini fid-deżert qrib Surt, li sa dak iż-żmien kienet tagħmel parti mill-provinċja Taljana ta' Misurata, f'familja Iżlamika iben mara Lhudija Razale Tammam, minn Bengażi, li żżewġet Mislem kontra r-rieda ta' missierha (dwar dan mhux l-istoriċi kollha jaqblu).

Familtu ġejja minn tribù żgħir ta' berberi arabizzati, imsejħa l-Qaddadfa, li kienu jrabbu l-bhejjem fl-oażi ta' Unn.

Meta Gaddafi kellu sitt snin tilef żewġ kuġini tiegħu u hu nnifsu weġġa' f'idu meta splodiet landmine Taljana ta' żmien il-gwerra.

Bejn l-1956 u l-1961 attenda l-iskola Koranija ta' Surt, li fiha tħabbeb mal-ideat ta' Gamal Abd el-Nasser.

Temm l-istudji sekondarji tiegħu taħt "tutor" privat f'Miżurata, u kien jinteressah ħafna l-istudju tal-istorja.

Fl-1961 Gaddafi daħal fl-Akkademja Militari ta' Bengażi.

Karriera militari kienet toffri opportunità ġdida biex wieħed jikseb edukazzjoni ogħla, u jimxi 'l quddiem ekonomikament u soċjalment, u għal ħafna l-uniku mezz biex wieħed jagħmel azzjoni politika u jġib bidla ta' malajr.

Għal Gaddafi u ħafna mill-uffiċjali sħabu, li kienu mqanqla min-nazzjonaliżmu Għarbi tip Nasser u minn mibegħda kbira lejn Israel, karriera militari kienet sejħa għar-rivoluzzjoni.

Wara żmien qasir ta' ta' taħriġ fl-Ingilterra u l-Greċja, sar kurunell tal-armata fl-età ta' 27 sena.

It-telfiet li ġarrbu l-Għarab fl-1967 fuq tliet fronti minn Israel, kienu umiljazzjoni għas-suldati Libjani li ssaħħew iktar fil-fehma li jagħtu sehemhom għall-unità Għarbija u jibdew billi jwaqqgħu l-monarkija Libjana.

Nhar l-1 ta' Settembru 1969 uffiċjali militari mmexxija mill-Kurunell Muammar Gaddafi għamlu rivoluzzjoni u neħħew mis-setgha lir-Re Idris li dak inhar kien fuq żjara medika fit-Turkija u meqjus wisq servili lejn l-Istati Uniti u Franza.

Suldati u tankijiet daħlu Tripli fis-sigħat bikrin ta' filgħodu u f'sagħtejn ħadu f'idejhom postijiet strateġiċi.

Il-palazz irjali kif ukoll il-kwartieri ġenerali tal-armata u s-sigurta' ġew iċċirkondati, inqatgħu l-komunikazzjonijiet mad-dinja ta' barra waqt li ġie mpost "curfew".

Il-Princep Eredi Hassan ħabbar l-appoġġ tiegħu għar-reġim il-ġdid, li l-ġunta militari tat l-isem ta' Ġamaħarija Libjana Għarbija Soċjalista tal-Poplu.

L-Eġittu u l-Iraq għarfu r-reġim il-ġdid.

Il-Kunsill Rivoluzzjonarju, li beda jmexxi l-pajjiż, ħabbar li l-għan tar-rivoluzzjoni kien: l-għaqda, il-ħelsien u s-soċjalizmu.

Fit-8 ta' Settembru tħabbar kabinett ġdid.

Il-Kurunell Gaddafi, li kellu 27 sena, laħaq Kap Kmandant tal-Qawwiet Armati.

Ftit wara li tela' fil-poter Gaddafi qata' r-relazzjonijiet kollha mal-Punent u beda jfittex ħbiberiji ma' pajjiżi Għarab bħall-Eġittu u s-Sirja.

Kien fost dawk l-iktar li tħabtu kontra l-ftehim ta' paċi bejn l-Iżrael u l-Eġittu li ntlaħaq f'Camp David fl-Istati Uniti.

Taħt Gaddafi l-Libja kellha relazzjonjiet ħżiena anke ma' ċerti pajjiżi Għarab, fosthom l-Għarabja Sawdita u anke iċ-Ċad.

Fl-aħħar snin il-Gvern Libjan kien qed jerġa' jibda bil-mod jiftaħ il-bibien tiegħu lill-Punent.

Fl-2003 Gaddafi iddikjara li l-Libja kienet se tabbanduna l-programm tal-armi tal-qerda tal-massa waqt li ta aċċess lill-ispetturi tal-Ġnus Magħquda.

Fis-sebgħinijiet u tmeninijiet, ir-relazzjonijiet tal-Libja ta' Gaddafi mal-Istati Uniti ħżienu ħafna.

Allegatament, ir-reġim ta' Gaddafi kien jiffinanzja hijacks, qtil u rivoluzzjonijiet.

Wara li r-reġim tiegħu kien wara attakk fuq diskoteka f'Berlin, li fih kien tilfu ħajjithom żewġ suldati Amerikani, l-Istati Uniti rrispondiet billi attakkat il-kumpless tiegħu fi Tripli.

Dakinhar, allegatement inqatlet it-tifla adottata tiegħu - Aisha.

Sentejn wara, fl-1988, seħħ il-każ ta' Lockerbie.

Gaddafi kien akkużat li kien wara dan l-attakk ukoll.

Dan il-każ kien wassal għal sanzjonijiet li kissru l-ekonomija Libjana.

Il-poplu Libjan sofra minħabba l-aġir tad-dittatur li kien imexxih.

Iżda mhux hekk biss - fl-aħħar xhur kien żvelat kif min kien jitkellem kontra r-reġim tiegħu kien jintbagħat il-ħabs.

Eluf inqatlu u ħadd ma jaf x'sar minnhom.

Il-media kienet tal-istat u bil-liġi, kull dar u ħanut ried ikollha ritratt tiegħu.

Gaddafi żar l-ewwel darba l-Italja nhar l-10 ta' Ġunju 2009.

Qagħad f'tinda f'Villa Doria Pamphili, l-ikbar ġnien pubbliku fil-kapitali Ruma, għat-tlett ijiem li dam fl-Italja.

Mal-wasla tiegħu fl-Italja, fuq l-uniformi tiegħu Gaddafi kellu mwaħħal ritratt ta' meta t-Taljani kienu arrestaw lill-eroj tar-reżistenza Libjana kontra l-ħakma Taljana, Omar Al-Mukhtar, u li kien inqatel fl-1931.

Miegħu għal dan iż-żjara ħa wkoll iben al-Mukhtar li llum hu raġel anzjan.

Mal-Prim Ministru Taljan Silvio Berlusconi, Gaddafi iffirma diversi ftehim bilaterali.

Gaddafi, li dak iż-żmien għandu l-Presidenza tal-Unjoni Afrikana, irritorna l-Italja ix-xahar ta' wara bħala delegat għas-summit tal-G8, il-grupp tat-tmien pajjiżi l-aktar industrijalizzati.

Fil-passat il-Libja kienet kolonja tal-Italja u llum il-ġurnata l-akbar kummerċ fil-Libja hu mal-Italja.

Matul din iż-żjara, Gaddafi kellu laqgħat ma' xi wħud mit-Taljani li kien keċċa fl-1970 minħabba l-okkupazzjoni Taljana tal-Libja bejn l-1911 u l-1941.

Din iż-żjara saret possibbli wara li f'Awwissu 2008 ż-żewġ pajjiżi ffirmaw trattat li bih l-Italja investiet 3.4 biljun ewro fil-Libja bi tpattija għas-snin li dan il-pajjiż fit-Tramuntana tal-Afrika kien kolonja tagħha.

Qabel l-elezzjoni tal-1971, Dom Mintoff kien wiegħed li jekk jitla' hu se jġib għajnuna mil-Libja.

Il-Partit Nazzjonalista u Mabel Strickland kkritikaw ir-rabtiet ta' Mintoff mal-Libja.

Kif Mintoff rebaħ l-elezzjoni, mill-ewwel bdew it-taħdidiet mal-Libja.

Il-Libja tat lill-Gvern ta' Mintoff 3 miljun lira Maltija kif telqet il-marina Ingliża minn Malta, bil-kundizzjoni li l-faċilitajiet militari ta' Malta qatt ma jerġgħu jintużaw biex jintbagħtu missjonijiet ta' provista lil Iżrael (kif Gaddafi allega li kien ġara fil-Kriżi tal-Kanal tas-Swejs tal-1956 u l-Gwerra tal-1967).

Mill-1973 Mintoff beda politika ta' "rapprochement" kulturali bejn iż-żewġ pajjiżi, li Mintoff kien isejħilhom aħwa mid-demm.

Beda x-xogħol fuq moskea f'Kordin, immexxija minn fondazzjoni Libjana, l-'Għaqda Misilmija Dinjija'.

Infetħu Istituti Kulturali Libjani f'Tas-Sliema u l-Belt u mijiet ta' Maltin sabu impjiegi fil-Libja.

Dak li għal 26 sena kien is-St Michael's Training College f'Ta' Ġiorni, fejn il-Freres ta' De La Salle kienu jħarrġu lill-għalliema rġiel, sar skola Libjana Al Fateh.

Meta l-prezz internazzjonali taż-żejt għola fil-kriżi tal-1973, Mintoff laħaq ftehim mal-Libja, li kellha tagħti lil Malta ż-żejt kollu li kellha bżonn għall-ekonomija tagħha bi prezz preferenzjali.

L-ewwel darba li Gaddafi żar Malta kien fil-25 ta' Novembru 1973, hu u sejjer lura Tripli minn Pariġi.

Kien żar it-Tarzna u kien milqugħ bil-ferħ minn ħafna Maltin.

Fid-19 ta' Diċembru kien reġa' żar Malta u kien indirizza lill-istudenti tal-Polytechnic, kif reġa' għamel fit-tielet żjara tiegħu fit-22 ta' Mejju 1976, meta l-Gvern Malti kien tah l-unur ta' "Ġieħ ir-Repubblika".

Ir-raba' darba kienet fl-1 ta' Lulju 1978, fejn dakinhar kien żar għall-ewwel darba Għawdex u qiegħed l-ewwel ġebla tal-moskea f'Raħal Ġdid.

Fl-1979 Gaddafi wiegħed "appoġġ totali" lil Malta, hekk kif l-aħħar suldati Ingliżi telqu minn Malta.

Għaċ-ċerimonja ta' Jum il-Ħelsien, Gaddafi kien l-uniku mexxej ta' pajjiż preżenti, b'delegazzjoni kbira ħafna.

Il-media oċċidentali spekulat fuq il-possibiltà li Malta tallinea ruħha militarment mal-Libja imma dan qatt ma ġara.

F'din il-ħames żjara tiegħu Gaddafi kien indirizza lill-pubbliku f'Dar il-Mediterran għall-Konferenzi.

Fl-1980 inqalgħet tilwima bejn il-Libja u Malta, meta Saipem 2 – rig taż-żejt Taljan ikkummissjonat mit-Texaco biex ifittex iż-żejt f'isem il-Gvern Malti – kien avviċinat minn "gunboats" u sottomarin Libjani u mġiegħel jieqaf iħaffer fil-Medina bank, 68 mil nawtiku fix-xlokk ta' Malta.

Iż-żewġ pajjiżi jgħidu li għandhom il-ġurisdizzjoni territorjali fuq dik iż-żona tal-Pjattaforma Kontinentali, u fl-1982 il-kwistjoni marret quddiem il-Qorti Internazzjonali fl-Aja, wara żjara mhux mistennija ta' Gaddafi f'Malta (is-sitt waħda) fit-13 ta' Mejju 1982.

Minkejja dan, bejn l-1982 u l-1984 ir-relazzjonijiet kulturali u ekonomiċi bejn iż-żewġ pajjiżi komplew jikbru.

Iċ-ċertifikat tal-matrikola f'Livell Ordinarju fl-Għarbi sar obbligatorju biex tidħol l-Università ta' Malta.

Ġie ffirmat Trattat ta' Ħbiberija u Kooperazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi, li kien jinkludi protokoll ta' sigurtà li bih il-forzi Libjani riedu jħarrġu u jarmaw lis-suldati Maltin.

U l-Libjani ma kellhomx bżonn aktar ta' visa biex jidħlu Malta.

Dan sar f'Novembru 1984 fis-seba' u l-aħħar żjara ta' Gaddafi f'Malta.

Nhar il-15 ta' April 1986 bombers Amerikani attakkaw Tripli taħt l-ordnijiet tal-President Ronald Reagan, attakk li kien ħalla diversi vittmi, fosthom it-tifla adottiva tal-mexxej Libjan Muammar Gaddafi.

Karmenu Mifsud Bonnici kien avża ftit minuti qabel lil Gaddafi b'dan l-attakk imminenti wara li kien twaqqa' ajruplan Amerikan mil-Libjani fil-Golf ta' Sirte li l-Libja kienet issostni li kien baħar intern tagħha.

Il-preavviż ta' Mifsud Bonnici kien salva ħajjet il-mexxej Libjan.

Il-Priministri Karmenu Mifsud Bonnici, Eddie Fenech Adami u Alfred Sant ilkoll kellhom diversi laqgħat ma' Gaddafi.

L-aħħar mexxej ta' stat li ltaqa' ma' Gaddafi fil-Libja qabel l-irvellijiet ta' Frar 2011 kien il-Prim Ministru Malti Lawrence Gonzi nhar it-8 ta' Frar 2011.

Fil-laqgħa sar aġġornament ta' ftehim ta' ħbiberija bejn iż-żewġ pajjiżi, kif ukoll kienu diskussi l-oqsma ta' kooperazzjoni u l-possibilità ta' iktar investimenti bejn iż-żewġ pajjiżi Mediterranji.

Il-Prim Ministru Gonzi ddeskriva din il-laqgħa bħala waħda pożittiva li tkompli tikkonsolida r-relazzjoni bejn Malta u l-Libja filwaqt li tenna s-s-sehem ta' Malta f'li titwassal l-importanza tan-naħa t'isfel tal-kontinent Ewropew.

Malta trid tibqa' ssegwi l-iżviluppi f'pajjiżi ġirien tagħha minħabba li l-iżvilupp ekonomiku ta' Malta jiddependi fuq stabbilita' fir-reġjun kollu tal-madwar.

Gonzi qal ukoll li hemm ħsieb li l-mexxej Libjan issirlu stedina formali biex jagħmel żjara f'Malta.

L-aħħar laqgħa qabel din bejn Gonzi u Gaddafi kienet saret f'Novembru 2010, fl-aħħar tas-summit bejn l-Unjoni Ewropea u l-Afrika, li kien organizzat fi Tripli, il-Libja.

Nhar il-21 ta' Frar 2011, erbat ijiem wara li bdew l-irvellijiet kontra Gaddafi, żewġ ajruplani militari Libjani u żewġ ħelikopters niżlu fl-ajruport Internazzjonali ta' Malta wara li ħarbu mill-Libja.

Huma niżlu wara li għamlu sejħa ta' emerġenza minħabba nuqqas ta' "fuel".

Iż-żewġ ħelikopters ċivili kienu tat-tip "Super Puma" b'reġistrazzjoni Franċiża.

Fuq wieħed mill-ħelikopters kien hemm 4 persuni, filwaqt li fuq l-ieħor kien hemm 3.

Dawn l-ajruplani tat-tip Mirage F1 tal-Forza Libjana waslu Malta fi 3 minuti wara li ttajru fil-baxx ħafna.

Iż-żewġ piloti tal-ajruplani huma kurunelli tal-armata li telqu mill-bażi ta' Okba-Bin-Nafe.

Huma ġew ordnati jibbumbardjaw lin-nies ċivili, izda ma obdewx dawn l-ordnijiet u ħarbu mill-ispazju tal-ajru Libjan.

Dan wara li ajruplani militari Libjani bdew jittajru fuq Tripli u jisparaw fuq in-nies li ħarġu fit-toroq jipprotestaw.

Il-piloti inżammu mill-Pulizija Maltija għal aktar investigazzjonijiet.

Dawn talbu lil Malta kenn politiku u għal status ta' refuġjati, u din it-talba qiegħda tkun ikkonsidrata mill-Kummissarju għar-Refuġjati.

Nhar is-27 ta' Frar Gonzi qal l-Gvern Malti ma laqax it-talba tal-Gvern Libjan biex ikunu ritornati l-ajruplani Mirage F1.

Fit-23 ta' Frar kien hemm ajruplan li kien ġej mid-direzzjoni tal-Libja b'sitt piloti abbord li kienu ġejjin biex jieħdu lura l-ajruplani Mirage F1, uli ma kellux permes s jinżel Malta.

Fuqu kien hemm xi piloti Libjani, u l-Gvern Malti ma taħx permess jinżel fl-ajruport ta' Malta.

Iżda Gonzi ċaħad rapporti fil-midja li abbord l-ajruplan kien hemm it-tifla ta' Gaddafi.

Wara li fil-bidu l-Gvern Malti kien żamm kawt fuq is-sitwazzjoni fil-Libja, nhar is-27 ta' Frar 2011 il-Prim Ministru Gonzi iddikjara li quddiem is-sitwazzjoni li qiegħda tiżviluppa fil-Libja, ma jistax ikun evitat aktar it-tmiem tat-tmexxija tal-Kurunell Gaddafi.

Qal li jekk Gaddafi jibqa' fil-poter, se jkun hemm aktar u aktar vjolenza fil-Libja.

Iddikjara wkoll li Malta bdiet timplimenta s-sanzjonijiet li impona l-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda.

Hu kkundanna l-vjolenza u qal li din m'għandhiex iċċaħħad lill-poplu Libjan mill-aspirazzjonijiet leġittimi tiegħu.

Qal li jidher li fis-sigħat li ġejjin is-sitwazzjoni se tkompli teskala u dan se jdaħħal lil Malta fi rwol ġdid, jiġifieri li tagħti l-għajnuna b'diversi modi oħrajn u dan biex il-Libjani ma jkollhomx għalfejn jitilqu mil-Libja.

Id-dikjarazzjoni ta' Gonzi saret wara li l-Ambaxxatur Malti fil-Libja, Joe Cassar kien fi triqtu lejn Malta abbord katamaran li telaq minn Tripli.

Nhar it-18 ta' Marzu filgħaxija Gonzi ta konferenza tal-aħbarijiet fil-Berġa ta' Kastilja li fiha qal li "l-prijorità assoluta tiegħi u tal-Gvern li mmexxi hi li nħarsu u niżguraw is-sigurtà tal-poplu tagħna u ta' pajjiżna".

Rigward id-deċiżjonijiet li ttieħdu l-jum ta' qabel mill-Kunsill tas-Sigurtà li kienet awtorizzata żona bla titjir u miżuri oħra biex tkun imħarsa l-popolazzjoni ċivili, qal: "Din id-deċiżjoni torbot lil pajjiżna, kif torbot lill-pajjiżi kollha membri tal-Ġnus Magħquda...

Aħna ser nosservaw l-obbligi tagħna bħala membri tal-Ġnus Magħquda.

Imma nixtieq nagħmilha ċara li Malta mhix se tiġi wżata bħala bażi militari biex tiġi nfurzata n-no-fly zone."

Fakkar ukoll li f'dawk l-aħħar ġimgħat il-Gvern Malti għen biex jgħaddu minn Malta fi triqthom lejn pajjiżhom madwar 16,000 ħaddiem minn kważi mitt nazzjonalità differenti.

Qal li sa dakinhar Malta ma kienet irċeviet ebda theddida mil-Gvern Libjan u li l-interess ewlieni ta' Malta dejjem kien u se jibqa' dak li tingħata l-għajnuna umanitarja neċessajra lill-poplu Libjan.

Tard filgħaxija tal-istess jum il-Gvern Malti qal li kien qed jeżamina talba li saritlu mill-Gvern Libjan biex flimkien maċ-Ċina, it-Turkija u l-Ġermanja, jara li l-waqfien mill-ġlied iddikjarat mil-Libja stess ikun rispettat.

Dan wara li erba' sigħat qabel il-Gvern Malti kien ċaħad rapporti li dehru fil-midja internazzjonali li kienu jgħidu li kienet saret talba mill-Gvern Libjan "biex il-Gvern Malti jissorvelja u jimplimenta waqfien mill-ġlied".

Finalment il-Gvern Malti ddeċieda li ma jilqax it-talba tal-gvern Libjan.

Nhar is-17 ta' Frar 2011, issejħu protesti kbar (ispirati minn ġrajjiet simili fit-Tuneżija u l-Eġittu) fil-Libja kontra l-gvern ta' Gaddafi.

Fil-ġimgħa ta' wara l-protesti kibru u saru iktar vjolenti.

Allegatament Gaddafi ġab ħafna merċenarji minn pajjiżi Afrikani biex jiġġieldu lid-dimostranti.

Hu stmat li f'ġimgħa 10,000 ruħ inqatlu fl-attakki li wettaq Gaddafi kontra l-poplu tiegħu stess.

Nhar it-22 ta' Frar Gaddafi kellem lill-poplu Libjan fuq l-istazzjon nazzjonali televiżiv, u qal li mhux se jitlaq mill-poter: "Se niknes dar b'dar jekk m'intomx se tieqfu tipprotestaw kontrija...

Ma nitlaqx mill-poter... immut martri f'pajjiżi.

Jien ma nistax nirreżenja għax jiem mhux President, iżda jien mexxej ta' Rivoluzzjoni u se nibqa' niddefendi din ir-rivoluzzjoni sal-aħħar."

Waqt ħafna mid-diskors Gaddadi wera l-ponn u talab lil poplu biex jinżel fit-toroq u juru appoġġ lejh.

Madwar id-dinja kollha saru protesti kbar fejn eluf kbar ta' Libjani ħarġu jipprotestaw kontra l-ħakma ta' Gaddafi.

L-Ambaxxata f'Londra niżlet il-bandiera ħadra tar-rivoluzzjoni u tellgħet il-bandiera tad-dimostranti li hija l-istess waħda li kien hemm qabel ma ħa l-poter Gaddafi.

Fit-22 ta' Frar il-Ministru tal-Intern Abdel Fattaħ Junes al Abidi irreżenja minn kull kariga u mhux se jibqa' jagħti l-appoġġ tiegħu "lir-Rivoluzzjoni 17 ta' Frar".

Huwa talab biex kull suldat u uffiċjal tal-armata jingħaqdu mad-dimostranti biex b'hekk ma jibqgħux imutu aktar nies innoċenti u Gaddafi jitneħħa mill-poter.

Il-Ġnus Magħquda wkoll sejħet laqgħa b'urġenza tal-Kunsill tas-Sigurtà li kkundanna dak kollu li kien qiegħed jiġri fil-Libja u li dawk kollha li qegħdin iwettqu dawn l-attakki għandhom jinżammu responsabbli u jitressqu quddiem il-ġustizzja.

Il-Lega Għarbija keċċiet lil Libja minn membru b'mod immedjat u f'każ li l-Istat ikompli joqtol aktar persuni innoċenti, il-Lega Għarbija kienet se tieħu aktar miżuri kontra r-reġim ta' Gaddafi.

Nhar is-17 ta' Marzu, il-Kunsill tas-Sigurtà approva intervent militari barrani biex jiġu protetti nies ċivili fil-Libja, iżda eskluda li xi forza barranija tokkupa l-pajjiż.

Fil-jiem ta' qabel Gaddafi hedded li truppi tiegħu kienu se jidħlu bil-forza f'Benghazi matul il-lejl u ma kienu se juru l-ebda ħniena.

Bir-riżoluzzjoni numru 1973 il-Kunsill tas-Sigurtà witta t-triq għal Żona ta' Bla Titjir, għal attakki mill-arju fuq il-forzi tal-Gvern Libjan u li jittieħdu dawk il-miżuri kollha neċessarji biex jiġu protetti n-nies ċivili u żoni ċivili abitati li qegħdin jiġu attakkati mill-ajru.

Għaxra mill-15-il membru tal-Kunsill ivvotaw favur ir-riżoluzzjoni filwaqt li l-ħamsa l-oħra (ir-Russja, iċ-Ċina, il-Ġermanja, il-Brażil u l-Indja) astjenew.

Dakinhar il-President Amerikan Barack Obama kien qal li l-Istati Uniti se jieħdu sehem fil-missjoni biex jinżamm iż-"żona bla titjir", imma li pajjiżu ma kienx se jibgħat suldati fit-territorju Libjan.

Obama saħaq li l-waqfien mill-ġlied għandu jsir minnufih, u li l-Gvern Libjan għandu jieqaf milli jwettaq attakki militari kontra r-ribelli.

Il-President Amerikan talab ukoll li jerġa' jagħti lura s-servizz tad-dawl u l-ilma.

Obama qal ukoll li dawn il-kundizzjonijet ma kinux negozjabbli u jekk il-mexxej Libjan ma jimxix magħhom, il-komunità internazzjonali tkun kostretta tieħu passi.

Nhar id-19 ta' Marzu fis-5.45 p.m. (ħin ta' Malta) beda l-attakk fuq il-Libja meta ajruplani militari Franċiżi fetħu in-nar fuq tankijiet tal-Gvern ta' Gaddafi.

Dan seħħ ftit tas-sigħat biss wara li mexxejja ta' pajjiżi tal-Punent u mexxejja Għarab iltaqgħu f'Pariġi biex jiftiehmu fuq pjan ta' azzjoni li se jieħdu biex jieqfu lil Gaddafi.

Tliet sigħat wara sar attakk permezz tal-missili ta' kroċiera minn vapuri navali Amerikani li ġew sparati lejn "sistema bil-missili ta' difiża itegrata" irranġati matul il-kosta Libjana, speċjalment fi Tripli.

Issieħbu magħhom ajruplani tal-Forza tal-Ajru tar-Renju Unit.

Nhar is-27 ta' Ġunju, il-Qorti Kriminali Internazzjonali ħarġitlu mandat ta' arrest għal delitti li huwa għamel kontra l-umanità u għalhekk jinsab imfittex.

Nhar it-23 t'Awwissu 2011 Gaddafi tilef il-kontroll ta' Tripli meta r-ribelli ħatfu l-"kumpless" tiegħu ta' Bab al-Għażiżija.

Nhar l-20 ta' Ottubru 2011 inqabad u nqatel il-Kurunell Muammar Gaddafi.

Gaddafi kien mistoħbi f'katusi tad-drenaġġ u beda jgħajjat biex ma jisparawlux meta nstab minn ġellieda ribelli.

Gaddafi nqabad fl-istess waqt li eks uffiċjali tar-reġim kienu qed jippruvaw jaħarbu minn Sirte.

Eżatt malli ħarġet l-aħbar li din il-belt ġiet kompletament meħlusa mill-qawwiet ta' Gaddafi.

Filwaqt li n-NATO attakkat dan il-konvoj mill-ajru, il-qawwiet tal-Kunsill Tranżitorju ikko-ordinaw ir-raid li wassal biex instab Gaddafi.Meta sabuh, Gaddafi kien diġa' midrub, kemm f'saqajh kif ukoll f'rasu.

Imbagħad, u jingħad li sakemm ġie trasportat f'ambulanza lejn sptar fil-viċin, Gaddafi miet.

L-aħbar mal-ewwel ġriet mal-pajjiż kollu u wasslet għal ċelebrazzjonijiet kbar madwar il-Libja, inkluż fil-kapitali Tripli - ċelebrazzjonijiet mil-Libjani li sa 10 xhur ilu żgur ma kienux joħolmu li jwarrbu r-reġim ta' Gaddafi.

Ftit wara li ħarġet l-aħbar bdew joħorġu ukoll filmati li juru dak li qed jingħad li huwa l-katavru tal-eks Mexxej Libjan.

Rapporti oħra bdew jgħidu li l-ġisem mejjet ta' Gaddafi ttieħed lejn Moskea f'Misurata.

Muammar Gaddafi kien ilu ġranet sħaħ ma jidher fil-pubbliku.

Hu kien esprima ruħu konvint li ried imut fil-Libja, u mhux jaħrab, fil-fatt hekk ġara.

Malli ħarġet din l-aħbar, kemm il-President tal-Kummissjoni Ewropea Josè Manuel Barroso kif ukoll is-Segretarju tal-Ġnus Magħquda Ban Ki-Moon qalu li dan il-jum ifisser it-tmiem ta' era ta' ripressjoni fuq il-poplu Libjan, u l-bidu ta' Libja ġdida mibnija fuq id-demokrazija.

Il-Priministru Ingliz David Cameron qal li l-mewt ta' Gaddafi hija konferma li l-Libja tista' issa tibni l-futur demokratiku tagħha.

L-istess sostna l-Ministru tal-Affarijiet Barranin Franċiż Alain Juppe.

Il-President Amerikan Barack Obama qal li l-mewt ta' Gaddafi immarkat it-tmiem ta' kapitlu twil u ta' uġigħ għall-poplu tal-Libja.

Huwa kompla jgħid li r-reġim ta' Gaddafi wasal fit-tmiem.

Obama saħaq l-impenn tal-Istati Uniti mal-Kunsill Tranżitorju F'dikjarazzjoni konġunta bejn il-President tal-Kunsill Ewropew Herman Van Rompuy u l-President tal-Kummissjoni Ewropea José Manuel Barroso dwar l-aħbar tal-mewt ta' Muammar Gaddafi, huma rrimarkaw li ġiet fi tmiemha era ta' despotizmu u ripressjoni li minnha l-poplu Libjan sofra għal żmien twil wisq.

Illum il-Libja tista' taqleb il-paġna fl-istorja tagħha u tilqa' futur paċifiku, demokratiku ġdid.

Iż-żewġ presidenti Ewropej għamlu sejħa lill-Kunsill Transitorju Nazzjonali biex isegwi rikonċiljazzjoni msejsa fuq bażi wiesgħa, fi proċess li jilħaq lil kulħadd u li jippermetti tranżizzjoni demokratika, paċifika u trasparenti fil-pajjiż.

Fil-ħajja personali tiegħu Gaddafi kien persuna eċċentrika.

Is-sigurta` tiegħu kienet fdata f'idejn bodyguards nisa u kien dipendenti fuq infermiera Ukrena.

Gaddafi iżżewweġ darbtejn.

L-ewwel mara tiegħu, Fatiha, iddivorzjaha wara sitt xhur biss.

Wara, kien iżżewweg lil Safia.

Kellu b'kollox disat itfal, għalkemm wieħed minnhom hu addottat.

It-tfal tiegħu kienu Muhammad, Saif al-Islam, Saadi, Mutassim, Hannibal, Saif al-Arab, Khamis, li kien inqatel f'attakk mill-ajru, Aisha u Milad li huwa adottat.


Fábio Pereira da Silva

Fábio Pereira da Silva

Fábio Pereira da Silva, magħruf ukoll bħala sempliċement Fábio jew Fábio da Silva (Petrópolis, 9 ta' Lulju 1990) huwa futboler li attwalment jilgħab bħala difensur laterali mat-tim ta' Middlesbrough.

Ma' ħuh tewmi, Rafael, kien jilgħabu flimkien ma' Manchester United wara li ffirmaw mal-klabb Ingliż fi Frar tal-2007.

Fábio beda l-karriera tiegħu fil-futbol bħala midfilder difensiv mal-klabb ta' Boa Esperança, però beda jilgħab bħala difensur laterali meta ngħaqad ma' Fluminense.

Matul turnew tan-Nike li sar ġewwa Tokjo, il-prestazzjonijiet ta' Fábio u ta' ħuħ Rafael laqtu għajn il-klabb ta' Manchester United.

Iż-żewġ klabbs waslu fi qbil fuq it-trasferiment tal-plejers fi Frar tal-2007, u t-tewmin ingħaqdu mal-klabb Ingliż f'Jannar tal-2008 minkejja li kienu għadhom qatt ma dehru mal-ewwel tim tal-klabb Brażiljan.

Fábio kellu jistenna sal-24 ta' Jannar 2009, sabiex jagħmel id-debutt tiegħu li wasal fir-raba' rawnd tal-FA Cup kontra Tottenham Hotspur, mirbuħa 2–1 mit-tim tal-United.

Madanakollu, l-ewwel logħba tiegħu kellha tintemm qabel minħabba li weġġa' fil-pexxun.

Nhar is-16 ta' Awwissu, wasal id-debutt tiegħu fil-Premier League fil-logħba tal-ftuħ tal-istaġun 2009–10 kontra Birmingham City.

Fl-1 ta' April, 2010, Fábio iffirma estensjoni tal-kuntratt li se jżommu mal-klabb sa Ġunju 2014.

L-ewwel gowl tiegħu wasal fir-rebħa ta' 4–0 kontra Wigan Athletic li ntlagħbet fis-26 ta' Frar 2011.

Nhar it-28 ta' Mejju 2011, Fábio beda l-finali tal-UEFA Champions League kontra Barcelona li United tilfu 3–1.

Fit-2 ta' Lulju 2012, fi sforz sabiex jikseb aktar esperjenza, hu ġie misluf lil Queens Park Rangers għal sena.

Id-debutt tiegħu sar fl-ewwel ġurnata tal-kampjonat fit-telfa ta' 5–0 kontra Swansea City.

L-ewwel gowl tiegħu mal-klabb ta' Londra wasal f'logħba mill-FA Cup, fit-telfa ta' 4–2 kontra MK Dons.

Grazzi għall-prestazzjonijiet konvinċenti ma' Manchester United, Fábio ġie msejjaħ mal-Brażil nhar it-22 ta' Settembru 2011, u ddebutta kontra l-Kosta Rika nhar is-7 ta' Ottubru 2011 fir-rebħa ta' 1–0 għall-Brażil.

"Statistika korretta sat-12 ta' Mejju 2013"


Mohamed Bouazizi

Mohamed Bouazizi

Tarek el-Tayyib Mohamed Ben Bouazizi (bl-Għarbi: محمد البوعزيزي; Sidi Bouzid, 29 ta' Marzu 1984 – Ben Arous, 4 ta' Jannar 2011), magħruf sempliċement bħala Mohamed Bouazizi, kien bejjiegħ tal-ħaxix Tuneżin li fis-17 ta' Diċembru 2010 ta n-nar lilu nnifsu wara li sofra inġustizzja mill-pulizija.

Fi ftit jiem sar magħruf mad-dinja kollha u meqjus bħala s-simbolu tar-rivoluzzjoni li seħħet f'ħafna pajjiżi Għarab, l-aktar dawk fl-Afrika ta' Fuq.

Mohamed Bouaziz, magħruf f'daru bħala "Basboosa" (Beżbuża), twieled fid-29 ta' Marzu, 1984, f'Sidi Bouzid, it-Tuneżija.

Missieru, bennej, miet b'attakk f'qalbu meta Tarek kien għad kellu biss tliet snin.

Xi żmien wara, ommu Manoubia żżewġet lil ħu missieru, imma saħħet zijuh ma tantx kienet tajba u peress li ma setax imur għax-xogħol b'mod regolari, Tarek ta' għaxar snin kellu jibda joħroġ jaħdem biex ikun jista' jgħin lil ommu u lis-sitt ħutu.

Għamel diversi xogħlijiet iżda x-xewqa tiegħu kienet minn dejjem li jiggradwa.

Dan xtaqu kemm għalih kif ukoll għal ħutu l-oħra iżda l-qagħda ħażina tal-familja tiegħu ġegħlitu, ta' dsatax-il sena, jħalli l-iskola żgħira fejn kien jattendi f'Sidi Salah biex ikun jista' jaħdem full-time.

Iżda f'Sidi Bouzid, belt f'nofs it-Tuneżija, il-korruzzjoni u l-qgħad huma problema kbira.

F'belt ta' kważi erbgħin elf ruħ, 30% tal-ħaddiema huma bla xogħol.

Iż-żagħżugħ applika għal diversi xogħlijiet, fosthom mal-armata, imma dejjem sab il-bibien magħluqin.

Għalhekk iddeċieda li jibda jbigħ il-ħaxix u l-frott fit-toroq fejn kien jaqla' mal-mitt ewro fix-xahar.

Minnhom kien jgħajjex il-familja u jħallas għall-miżata ta' oħtu li bdiet tattendi l-università.

Kellu ukoll xewqa li jixtri vann li jkun jista' jdur ibigħ bih.

Iżda xi uffiċjali tal-pulizija korrotti ma ħallewx bi kwietu.

Sa minn meta kien għadu żgħir il-pulizija kienu jaqbdu miegħu.

Mhux l-ewwel darba li kkonfiskawlu l-ħxejjex tiegħu għax kienu jgħidulu li ma kellux permess ibigħ.

Iżda l-verità hi li Tarek ma kellux imnejn ixaħħam lill-pulizija biex iħalluh ibigħ fit-toroq.

Nhar is-17 ta' Diċembru 2010, Tarek iddejjen madwar €150 biex ikun jista' jixtri xi prodotti ħalli jbiegħhom, iżda hekk kif rama l-karretta, il-pulizija kkonfiskawlu l-prodotti.

Pulizija mara tatu daqqa ta' ħarta, beżqitlu, kkonfiskatlu l-miżien, qalbitlu l-ħaxix u l-frott u offendietlu lil missieru mejjet.

Pulizija oħra li kienu magħhom komplew jgħajruh u jsawtuh.

Iż-żagħżugħ umiljat u mbikki rħielha lejn l-uffiċċju tal-gvernatur lokali biex jipprotesta għal dan l-aġir abbużiv tal-pulizija.

Il-gvernatur irrifjuta li jiltaqa' miegħu u hawn Tarek ma felaħx iktar ibati inġustizzji u qallu: "Jekk ma taranix, naħraq lili nnifsi."

Siegħa biss wara li ġara l-abbuż tal-pulizija, Tarek iddisprat mar xtara landa petrol u ta n-nar lilu nnifsu quddiem l-istess bini tal-gvern.

Lil ommu għall-ewwel qalulha li kien iddaħħal l-isptar għax marad.

Meta saret taf verament x'ġara taha ħass ħażin.

"Veru kien kuntent dakinhar", irrakkuntat ommu iżjed tard, "ma kienx jorqod ħafna minħabba x-xogħol imma kien kuntent.

Jum qabel kien mar jixtri l-affarijiet u filgħodu ħareġ biex ibiegħhom".

Kienet l-aħħar darba li ratu ħaj u b'saħħtu.

"Aħna nies fqar f'Sidi Bouzid.

M'għandniex flus imma għandna d-dinjità tagħna u d-dinjità ħaduhielu b'daqqa ta' ħarta u kliem mhux xieraq."

Iż-żagħżugħ ittieħed għall-kura fiċ-ċentru mediku ta' Sidi Bouzid, imma l-ħruq tiegħu tant kien gravi li ttieħed lejn l-isptar ta' Sfax li jinsab sebgħin mil bogħod.

Minn hemm kien trasferit għar-raħal ta' Ben Arous, fejn ġimgħatejn wara mar jarah il-President Tuneżin Ben Ali.

Tmintax-il jum wara l-inċident, jiġifieri fl-4 ta' Jannar 2011, iż-żagħżugħ miet kawża tal-ħruq estensiv li sofra.

Għall-funeral tiegħu huwa stmat attendew iktar minn 5,000 ruħ fejn il-pulizija ma ħallietx lin-nies jgħaddu mill-post fejn Tarek ta n-nar lilu nnifsu.

Waqt il-marċ bit-tebut lejn il-qabar, bosta nstemgħu jaħilfu li kienu se jpattuha lil dawk li wasslu għall-mewt tiegħu.

Biex itaffi r-rabja tal-poplu, il-gvern Tuneżin fetaħ inkjesta dwar x'wassal liż-żagħżugħ biex jagħti n-nar lilu nnifsu.

Dan wara li qraba tal-vittma allegaw li waħda mill-pulizija, Faida Hamdi, tatu daqqa ta' ħarta, beżqitlu, kkonfiskatlu l-miżien, qalbitlu l-ħaxix u l-frott u offendietlu lil missieru.

Madanakollu, ħu Hamdi ċaħad li oħtu jew xi pulizija oħra ttrattawh ħażin u sostna li kulma għamlu kienu li ħadulu l-affarijiet.

Hamdi spiċċat kienet arrestata f'żewġ okkażjonijiet, l-ewwel wara ż-żjara tal-President Tuneżin fl-isptar u t-tieni wara laqgħa li l-istess President kellu ma' omm u waħda minn ħut Tarek.

Madanakollu, nħelset u ħuha qal li Hamdi inżammet mill-awtoritajiet biex jipproteġuha u mhux biss jinvestigawha.

Il-protesti kontra l-gvern li bdew f'Sidi Bouzid malajr infirxu fl-irħula l-oħra sakemm waslu anke f'Tuneż.

Ir-rabja tal-poplu tant kienet kbira li fl-14 ta' Jannar il-President Ben Ali ħarab mal-familja tiegħu wara 23 sena jmexxi l-pajjiż.

Floku daħlet tmexxija ġdida imma ħafna ċittadini baqgħu jħossuhom injorati.

Meta Tarek ta n-nar lilu nnifsu huwa mhux biss firex il-protesti f'pajjiżi oħra, ewlenin fosthom l-Eġittu u l-Libja, imma anke wassal biex persuni oħra spiċċaw għamlu bħalu.

Fl-Alġerija, ċertu Mohsen Bouterfif ukoll ta n-nar lilu nnifsu wara li laqgħa li kellu ma' sindku fit-13 ta' Jannar 2011 ma wasslitux biex isib impjieg u dar fejn jgħix.

Fl-Eġittu, Abdou Abdel-Meneim Jaafar ukoll ta n-nar lilu nnifsu quddiem il-Parlament.

U fl-Għarabja Sawdita, raġel ta' 65 sena miet wara li wkoll ta n-nar lilu nnifsu.

Dan it-tip ta' aġir wasal ukoll fl-Ewropa fejn fil-11 ta' Frar 2011 Noureddine Adnane, bejjiegħ tal-monti Marokkin, ta n-nar lilu nnifsu f'Palermo wara li kellu l-oġġetti tiegħu konfiskati mill-pulizija.

Missier ta' tliet itfal, Adnane miet l-għada kawża tal-ġrieħi li sofra.

Il-mod kif Tarek ta n-nar lilu nnifsu fakkar lil ħafna f'Jan Palach.

Palach kien student d'dik li kienet iċ-Ċekoslovakkja li fl-1968 ħaraq lilu nnifsu biex jipprotesta kontra t-tmexxija komunista tal-pajjiż li snin wara nqasam fi tnejn, ir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja.

Fil-fatt Tarek qiegħed jitqies bħala l-"Palach Għarbi".

Minn meta miet ritratt tiegħu twaħħal mal-monument tal-mużajk li hemm barra l-uffiċċju fejn ta n-nar lilu nnifsu u d-data ta' meta ġara dan l-inċident tpinġiet biż-żebgħa fuq divesi ħitan.

Familjari u ħbieb tiegħu jiftakruh bħala bniedem sempliċi li ma kellux ħin biex isegwi l-futbol u l-mużika, li kien iħobb il-familja u li ried jiżżewweġ.

Oħtu Basma ta' 16-il sena tgħid li mindu miet, il-familja spiċċat qisha ġisem bla ruħ.

"Kien bniedem ġeneruż.

Meta ġieli kien jirrabja miegħi, wara kien jiġi u jitlobni naħfirlu.

Fil-ħin ħieles kien joqgħod id-dar mal-familja u l-ħolma tiegħu kienet li jarana mmorru l-università".


Lucrezia Borgia

Lucrezia Borgia

Lucrezia Borgia (Subiaco, 18 ta' April 1480 – Ferrara, 24 ta' Ġunju 1519) kienet it-tifla illeġittima tal-Papa Alessandru VI (Rodrigo Borgia) u l-maħbuba tiegħu Vannozza Cattaneo.

Kienet mara ta' sbuħija affaxxinanti li spiss sabet ruħha mdaħħla fl-intrigi tal-qrati Taljani ta' żmienha.

Ħajjitha kienet marbuta mal-fortuna tal-familja qawwija tagħha.

Kienet kastellana Rinaxximentali perfetta li tattira l-ammirazzjoni u tbeżża' fl-istess ħin u kisbet il-fama ta' politikanta ta' ħila u diplomatika għaqlija.

Il-familja ta' Lucrezia, matul l-istorja, spiċċat biex saret l-inkarnazzjoni tal-politika Machiavelljana bla ħniena u tal-korruzzjoni sesswali attribwita lill-papati Rinaxximentali.

Missierha, Alessandru VI u ħuha Cesare irranġawlha bosta żwiġijiet ma' rġiel importanti u qawwija, bl-għan li jilħqu l-ambizzjonijiet politiċi tagħhom.

F'dan il-kuntest, l-għedewwa tal-familja Borgia għamlu lil Lucrezia xbieha ta' "femme fatale", parti li tidher fiha f'ħafna xogħlijiet tal-arti, rumanzi u films, li però għadha ma' ġietx dokumentata bis-serjetà.

M'għandniex fatti biżżejjed dwar il-vera Lucrezia biex ikunu ċerti jekk l-istejjer li kienet imdaħħla fil-kriminalità ta' missierha u ħuha humiex minnhom.

Fil-Qorti ta' Este tat-tielet raġel tagħha, Alfonsu I, Lucretia setgħet tinsa l-imgħoddi tagħha u saret popolarissma bis-saħħa tas-sbuħija u l-intelliġenza tagħha.

Tilfet l-interess kollu fil-politika u ntefgħet minflok fuq il-ħolqien ta' ħajja immaġinattiva u intellettwali fil-qorti, iċċelebrata minn poeti bħal Ariosto, Bembo, Trissino u Ercole Strozzi, u ġabret madwarha n-nies l-aktar famużi tar-Rinaxximent.

Mill-1512, minħabba l-iżventuri li laqtu lilha u d-dar ta' Ferrara, Lucrezia għaddiet perjodi twal fil-kunvent.

Mietet fl-1519 ta' disa' u tletin sena hija u twelled.

Lucrezia Borgia twieldet Subiaco, issa provinċja ta' Ruma, fit-18 ta' April, 1480.

Missierha kien il-kardinal Spanjol Rodrigo Borgia, Arċisqof ta' Valenzja, li fl-1492 ġie elett Papa tal-Knisja Kattolika bl-isem ta' Alessandru VI.

Ommha Vannozza Cattanei, kontessa ta' Casa Candia, il-maħbuba ta' Rodrigo għal ħmistax-il sena, kienet ta' nissel Mantovan.

It-tliet ħutha kienu subien, Cesare, Giovanni u Goffredo.

Lucrezia trabbiet fil-qorti pontifiċju f'perjodu li fih il-figura tal-Papa kienet tixbaħ ħafna iżjed lil dik ta' kap temporali milli ta' mexxej spiritwali.

L-edukazzjoni ta' Lucretia kienet fdata f'idejn kuġinitha Adriana Mila Orsini u mart iben din Giulia Farnese.

Iż-żewġ nisa kienu joqogħdu ma' Lucretia fil-bini li jmiss mal-Vatikan, f'kuntatt mill-qrib mal-Papa Alessandru VI.

Fl-età ta ħdax-il sena, kienet diġà ġiet mwiegħda darbtejn għaż-żwieġ: fis-26 ta' Frar, 1491, in-nutar tal-familja Borgia, Camillo Beneimbene, fassal l-ewwel kuntratt taż-żwieġ ma' Don Cherubino Juan de Centelles sinjur ta' Val d'Ayora fir-renu ta' Valenzja.

Il-kuntratt stipula dota ta' 30,000 ""timbres"" (valuri) maqsumin parti fi flus u parti f'ornamenti u ġojjelli mogħtija lill-għarusa mill-familja Borgia.

Xahrejn wara però missierha Rodrigo Borgia ftiehem patti taż-żwieġ ġodda ma' Gaspare d'Aversa, konti ta' Procida ta' familja Valenzjana, imma mbagħad xolja ż-żewġ għerusijiet.

Wara li Rodrigo laħaq Papa Alessandru VI, żewweġ lil Lucrezia ma' Giovanni Sforza, biex jistabilixxi alleanza mal-familja qawwija ta' Sforza li magħha waqqaf lega difensiva għad-difiża tal-istat tal-Knisja kontra l-invażjoni Franċiża imminenti taħt Karlu VIII.

Fit-2 ta' Frar, 1493, Nicolò da Saiano żewweġ bi prokura lil Lucrezia Borgia, li kellha biss tlettax-il sena, ma' Giovanni Sforza u fit-12 ta' Ġunju 12 ta' dik is-sena kien hemm ċ-ċelebrazzjoni reliġjuża tat-tieġ fil-preżenza tan-nutar imsemmi hawn fuq, Beneimbene, l-isqof ta' Concordia u l-konti ta' Pittigliano.

Il-tieġ, però ma ġiex konsumat (x'aktarx minħabba n-nuqqas ta' maturità fiżika ta' Lucrezia li kienet għadha tifla) sa nofs Novembru ta' dik is-sena.

F'dan il-perjodu il-miżżewġin għexu mifrudin, wieħed bejn Pesaro u Milan, l-oħra fil-palazz ta' Santa Maria in Portico fil-Vatikan, dejjem taħt il-ġwienaħ protettivi ta' missierha.

Wara ftit, il-familja Borgia ma kellhiex bżonn iżjed tal-familja Sforza, u l-preżenza ta' Giovanni fil-qorti papali saret żejda, l-aktar billi kellu l-ħsieb li jiħodha 'l bogħod lil maħbuba Lucrezia.

Il-Papa kellu bżonn alleanzi politiċi ġodda aktar vantaġġużi, tant li forsi bil-moħbi orndna l-qtil ta' Giovanni.

Ħu Lucrezia, Cesare għarrafha b'dan u hi qalet lil żewġha, li telaq jiġri lejn Ruma.

Jew forsi l-Papa qatt ma ta din ordni, u kien pjan maħsub minn Cesare u Lucrezia biex jeħilsu mir-raġel li kien xebbagħhom.

Ġara x'ġara, il-Papa Alessandru u Cesare kienu kuntenti bl-opportunità ji jirranġaw żwieġ ieħor vantaġġuż għal Lucrezia.

Iżda qabel ma seta' jiġri dan kien hemm bżonn li jeħilsuha minn Giovanni Sforza.

Alessandru talab liz-ziju ta' Giovanni, il-Kardinal Ascanio Sforza, biex jipperswadi lil Giovanni li jċedi d-divorzju.

Madankollu, id-divorzju kien għajb intollerabbli u Giovanni rrifjuta.

Il-Papa, li ried bilfors is-separazzjoni, akkuża lil Giovanni bl-impotenza, billi ż-żwieġ ma kienx meqjus validu jekk ma kienx jista' jiġi kkonsmat u hekk iwassal għall-ulied.

Għalhekk beda proċess għall-annullament.

Giovanni imbagħad akkuża lil Borgia b'inċest ma' bintu, iżda mhux pubblikament imma permezz ta' kuġinuh Ludovico il Moro, li kien mar jitlob parir minn għandu.

Ludovico waqqa' l-insinwazzjoni biex jevita l-inkwiet u pproponha lil kuġinuh li juri li kellu ħila jikkonsma ż-żwieġ billi jagħti prova quddiem ix-xhieda (b'tgħammir sesswali ma' martu jew nisa oħra quddiem xhieda aċċettati miż-żewġ partijiet) imma Giovanni kien kontra dan għal kollox.

Fi ftit xhur, kemm Ludovico il Moro kif ukoll il-Kardinal Ascanio Sforza ma baqgħux jappoġġjaw lid-Duka ta' Pesaro, il-Papa beda jirrabja fuq id-dewmien fl-iffirmar tad-divorzju u dawn fl-aħħar mill-aħħar ma kinux beħsiebhom jagħmlu għadu minnu.

Il-Papa ddikjara ż-żwieġ null billi skontu dan ma kienx ikkonsmat, u offra lil Giovanni d-dota kollha ta' Lucrezia jekk jagħti l-kunsens tiegħu (flimkien ma' dikjarazzjoni ta' impotenza).

Il-familja Sforza reġgħet ma kinitx se tagħti l-protezzjoni tagħha lil Giovanni kieku kellu jirrifjuta l-offerta tal-Papa.

Giovanni Sforza ma setax jagħmel ieħor u ffirma quddiem ix-xhieda kemm l-istqarrija tal-impotenza kif ukoll id-dokument ta' nullità.

Minkejja li l-insinwazzjoni dwar ir-relazzjonijiet inċestwużi fil-familja Borgia malajr waqgħet, dawk li riedu jmaqdru lill-Papa għamlu minn kollox biex jagħtuha importanza fiċ-ċrieki l-aktar prestiġjużi.

Matul il-proċess delikat tal-annullament, Lucrezia kellha relazzjoni sesswali ma' xi ħadd, jista' jkun il-messaġġier ta' Alessandru, Perrot Calderon, li aktar tard ġie assassinat, skont kif jaħsbu, minn idejn Cesare Borgia stess.

Ir-riżultat kien li meta ż-żwieġ ġie annullat għaliex ma ġiex ikkonsmat, Lucrezia kienet tqila, u dan hu wieħed mill-fatti li dawk li jridu jmaqdruha jsemmu biex isaħħu l-fama ħażina tagħha.

Il-tarbija twieldet bil-moħbi u mbagħad Lucretia żżewġet lill-ġuvni ta' sbatax-il sena, Alfonsu ta' Aragona, Duka ta' Bisceglie, it-tifel illeġittmu tar-re Alfonsu II ta' Napli.

Dan it-tieġ seħħ fil-21 ta' Lulju 1498, quddiem il-Kardinal Ascanio Sforza fil-palazz ta' Santa Maria Portico, wara negozjati komplessi dwar id-dota ta' Lucretia.

Fil-5 ta' Awissu, ġiet iċċelebrata ċerimonja oħra.

Mill-1499 sal-1502 Lucrezia kienet, b'ħatra papali, il-gvernatriċi ta' Spoleto, Foligno, Assisi Nocera, Sassoferrato, Visso, Gualdo, Bettona, Trevi, Bevagna, Montefalco, Sangemini u tal-abbazija ta' Ferentillo.

Kienet toqgħod Spoleto.

Fil-Qorti ta' Este Lucrezia irpiljat mill-akkużi li spiss kien ikun hemm kontriha fl-imgħoddi, għamlet ruħha apprezzata permezz tal-patrunaġġ tal-arti u għexet ħajja x'aktarx modesta, allavolja fl-ewwel snin kellha mill-inqas żewġ maħbubin: il-futur kardinal Pietro Bembo u Francesco II Gonzaga, ħu r-raġel.

Bembo iddedikalha "Gli Asolani", fejn faħħar is-sbuħija u l-virtù tagħha tagħha, filwaqt li Ariosto faħħar il-virtù fi stanza ta' "Orlando Furioso" u fis-"Satiri".

Fl-aħħar snin ta' ħajjitha kellha kriżi reliġjuża profonda u saret terzjarja Franġiskana, titqarben kull filgħodu u tgħaddi sigħat twal fit-talb matul il-jum.

Baqgħu ħajjin matul is-snin bosta għajdut u leġġendi, li jispekulaw l-iżjed fuq in-natura stravaganti tal-festi organizzati mill-familja Borgia.

Jingħad li Lucrezia kellha ċurkett vojt minn ġewwa li kienet spiss tużah biex tavvelena x-xorb.

Jew li fil-pranzijiet tagħhom kienet tuża faqqiegħ velenuż għall-fwied li joqtol il-mistednin tagħha wara xi żmien sabiex ma tqajjimx suspett.

Il-ħafna spekulazzjoni dwar ir-relazzjoni inċestwuża ta' Lucretia ma' missierha u ħutha hi magħrufa sewwa.

Jingħad li kellha ċurkett (jew vojt minn ġewwa jew b'labra) li kull jum kienet tgħammed fil-velenu li vvintat hi, il-"cantarella".

Biex tikseb it-taħlita kien meħtieġ li troxx l-arseniku fuq l-imsaren ta' ħanżir li jkun għadu kemm inqatel.

Meta l-massa mmuffata tinxef, tindaħan fi trab.

Tant hu vjolenti l-velenu ta' din it-taħlita li joqtol f'erbgħa u għoxrin siegħa, f'agunija orribbli.

B'dan iċ-ċurkett setgħet toqtol b'tmellisa jew billi ddaħlu fix-xarba tal-vittma.

Iżda m'hemm l-ebda traċċa ta' dan kollu fid-dokumenti ta' dak iż-żmien, u l-iżjed fl-ittri tal-ambaxxaturi.

Tabilħaqq, Lucrezia kienet dejjem deskritta bħala "madonna decorosissima" (sinjura ta' dinjità kbira).

L-ikbar maqdâr tal-familja Borgia kien Burckardt ta' Strasburgu, mastru taċ-ċerimonji fil-qorti papali.

Skond dawn Lucrezia u missierha kienu jorganizzaw Sibtijiet is-Seħer Sataniċi, fosthom "iż-żifna tal-qastan", xorta ta' orġija maħluqa minn Cesare.

Barra minn hekk akkuża lil Lucrezia b'relazzjonijiet inċestwużi mal-Papa u ħuha Cesare.

Wasal biex jgħid li l-"Infante Rumano", l-ewwel iben ta' Lucrezia, twieled minn inċest, u li ħafna mid-delitti tal-membri tal-familja kienu ġejjin mill-għira li kellhom għaliha.

L-għan ta' Burckardt bħal ta' ħafna oħrajn kien li jrażżan il-qawwa tal-familja Borgia.

Imma dawn u leġġendi oħra baqgħu ħajjin wara ħafna li l-qawwa rjali li kellha l-familja kienet għebet.

Diversi xhieda stqarru li raw xadini suwed jgħassu l-kamra tal-Papa, oħrajn li kienu raw il-Papa jiffirma patt max-xitan.

Dak iż-żmien, il-figura tad-dimonju kienet tieħu l-għamla ta' barri, li qiegħed fl-istemma araldika tal-familja Borgia.

X'aktarx dawn il-leġġendi ġew mil-mibegħda profonda li dan il-Papa rnexxielu jiġbed lejh, hekk li l-Riforma Luterana tnisslet proprjament mill-imġiba immorali tiegħu.

Però hu improbabbli ħafna li Lucrezia, kienet kemm kienet kolta, setgħet tieħu xi deċiżjonijiet.

Kienet biss mara fl-Ewropa tal-aħħar tas-seklu XV, u valurha kien ibbażat biss fuq l-alleanzi li setgħet tistabbilixxi permezz taż-żwiġijiet tagħha.

Madankollu, hi miftakra bħala mara ħażina, kattiva u l-protagonista ta' konfoffi u qtil.


Możambik

Możambik
Il-Możambik hi nazzjon fl-Afrika.


Concepción (Ċili)

Concepción (Ċili)

Concepcion hi belt ta' madwar 216,000 ruħ fiċ-Ċili.

Fl-2002 kienet tgħodd 216,061 ir-ruħ.

Erja: 221.6km2


L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea

L-Uffiċċju tal-pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea (Uffiċċju tal-pubblikazzjonijiet) hu uffiċċju interistituzzjonali li għandu l-għan li jiżgura l-istampar tal-pubblikazzjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-Komunitajiet Ewropej u tal-Unjoni Ewropea (UE) - Deċiżjoni 2009/496/KE, Euratom.

L-Uffiċċju tal-pubblikazzjonijiet ta' kuljum joħroġ il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea fi 22 jew 23 lingwa (fl-Irlandiż meta l-pubblikazzjoni tkun meħtieġa), fenomenu uniku fid-dinja tal-istampa.

L-Uffiċċju jeditja u jikkoeditja pubblikazzjonijiet fil-kuntest tal-attivitajiet ta' komunikazzjoni tal-istituzzjonijiet.

Barra minn hekk, l-Uffiċju tal-Pubblikazzjonijiet joffri numru ta' servizzi onlajn li jagħtu aċċess għal tagħrif dwar il-liġi ta' l-UE (EUR-Lex), il-pubblikazzjonijiet ta' l-UE (EU Bookshop), ix-xiri pubbliku (TED), u r-riċerka u l-iżvilupp ta' l-UE (CORDIS).

Ted Is-Suppliment tal-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

CORDIS

EUR-Lex Aċċess għal-liġi tal-Unjoni Ewropea

EU Bookshop Il-pubblikazzjonijiet kollha tal-UE li qed tfittex!


Kleopatra VII

Kleopatra VII

Kleopatra VII Thea Filopator (Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ; Lixandra, 69 QK – Lixandra, 12 ta' Awwisu 30 QK) kienet reġina Eġizzjana tal-perjodu Tolemajk.

Din kienet l-aħħar reġina tal-Eġittu l-Antik u l-aħħar membru tad-Dinastija Tolemajka.

L-isem "Kleopatra" bil-Grieg ifisser "glorja tal-missier."

Illum hi x'aktarx l-aktar famuża fost il-mexxejja kollha tal-Eġittu l-Antik u hi magħrufa bl-isem ta' Kleopatra, għalkemm kienet is-seba' u l-aħħar reġina li kellha dan l-isem.

Madankollu, Kleopatra, qatt ma rrenjat waħidha fuq l-Eġittu għax kienet issaltan flimkien ma' missierha, ħuha, ħuha-żewġha u binha.

Kleopatra VII twieldet Lixandra, missierha kien il-Fargħun Tolomew XII Awlete.

Ma nafux min kienet omm Kleopatra, imma ħafna jaħsbu li kienet Kleopatra V Trifena, oħt jew kuġina u mara ta' Tolomew XII, jew forsi mara oħra mill-familja Tolemajka li kienet bint Tolomew X u Kleopatra Bereniċe III Filopator jekk Kleopatra V ma kinitx bint Tolomew X u Bereniċe III.

Bejn it-68 QK u d-59 QK twieldu oħtha minn missierha Arsinoe IV u ħutha Tolomew XIII u Tolomew XIV.

Skont is-sistema dinastika n-nisa wkoll setgħu jilħqu fuq it-tron, bħala miżżewġin ta' ħuthom subien.

Din l-interpretazzjoni tat-testi antiki dwar l-aħwa "miżżewġin" ġiet ikkontestata ħafna drabi.

Hu ħafna iktar probabbli li l-aħwa subien u bniet kienu jsaltnu flimkien u jaqsmu t-tron iżda mhux bħala miżżewġin.

Fil-fatt, kull wieħed minnhom kien imbagħad ikun miżżewweġ lil nisa tagħhom li ma kellhomx dritt għat-tron.

Missierha ħatarha ko-reġġenti ftit qabel miet, minħabba li ħutha l-bniet ikbar minnha, Kleopatra VI u Bereniċe IV, kien mietu, l-ewwel maqtula b'ordni ta' missierha (għax kienet ippruvat twaqqgħu mill-poter) u t-tieni avvelenata.

Kleopatra VII ssuċċedietu meta kellha 18-il sena fir-rebbiegħa tal-51 QK flimkien ma' ħuha Tolomew XIII ta' għaxar snin, miżżewġin skont il-liġijiet Eġizzjani.

Fir-rebbiegħa tal-48 QK Tolomew, flimkien mal-kunsillier u ħabib tiegħu tal-qalb (hemm min anki jitkellem dwar storja ta' imħabba bejniethom) Potinu, li kien inħatar reġġent tal-fargħun żagħżugħ, ipprova jiddeponi lil Kleopatra u jġegħelha titlaq minn Lixandra.

Ir-reġina ġabret armata u bdiet gwerra ċivili.

Is-sitwazzjoni saret iżjed imħabbla meta oħthom l-oħra, Arsinoe IV, bdiet tippretendi d-dritt għat-tron.

F'dan il-punt il-megħlub ġeneral Ruman Pompew wasal l-Eġittu biex jistkenn mir-rivali tiegħu Ġulju Ċesri.

Fil-bidu, Tolomew u Potinu taparsi aċċettaw it-talba tiegħu, iżda fid-29 ta' Settembru 48 Potinu ordna l-mewt ta' Pompew, bit-tama li jitħabbeb ma' Ċesri.

Meta wasal dan, Tolomew offrielu r-ras tar-rivali tiegħu imma r-reazzjoni ta' Ċesri kienet ta' rabja u ġiegħel li Potinu jiġi maqtul.

Minkejja li kien l-għadu ta' Ċesri, Pompew kien konslu Ruman u l-għarmel tal-unika tifla legittima ta' Ċesri, Ġulja.

Ċesri ħa l-belt kapitali tal-Eġittu f'idejh u għamel ruħu l-arbitru bejn Tolomew u Kleopatra.

Ċesri sejjaħ lil Tolomew u lil Kleopatra fil-palazz irjali.

Kleopatra beżgħet li jekk tmur lura fil-palazz tinqabad f'nassa ta' ħuha u għalhekk irrikorriet għal stratagemma.Ġegħlet lil ħabib fidil tagħha, Apollodorus l-iSqalli, jirrumblaha f'tapit kbir marbut b'ċinga.

Apollodorus imbagħad mar il-Palazz bir-romblu kbir fuq spallejh u qal li kellu jagħti rigal lil Ċesri u tħalla jidħol fl-appartamenti tal-konslu.

Fil-preżenza tal-konslu ħall it-tapit u Ċesri sab quddiemu lil Kleopatra.

Ir-reġina libset il-ħwejjeġ l-aktar rikki u mqaċċtin u l-ġojjelli l-aktar prezzjużi.

Kellmitu bil-Latin u talbietu l-protezzjoni minn ħuha.

Is-sorsi jirrakkontaw li l-impressjoni kienet irreżistibbli u t-tnejn saru maħbubin dak il-lejl stess.

Ċesri organizza r-ritorn uffiċjali tar-reġina u ġegħelha tiżżewweġ lil ħuha.

Imma Tolomew, baqa' jwebbes rashu li jneħħi lil Kleopatra, u għamel alleanza ma' oħtu Arsinoe, u flimkien organizzaw armata, li f'Diċembru tal-48 fil-belt ta' Lixandra iltaqgħet f'battalja ma' dik ta Ċesri u Kleopatra.

Il-battalja għamlet ħafna ħsara lill-bini tal-belt, fosthom il-Bibljoteka ta' Lixandra, li ġarbet ħsara kbira bin-nar u ntilfu fil-fjammi ħafna manuskritti ta' valur bla qies.

Il-leġjuni Rumani sofrew telfa iebsa u Ċesri stess biex isalva ruħu mill-mewt kellu jaqbeż il-baħar u jaħrab.

Bis-saħħa tar-rinforzi minn Pergamu li waslu fi Frar tal-47 rebħu Ċesri u Kleopatra.

Arsinoe u Tolomew inġegħlu jħallu l-belt.

Fis-27 ta' Marzu tal-istess sena fuq ix-xmara Nil saret l-aħħar ġlieda bejn it-truppi ta' Tolomew u dawk ta' Ċesri.

Il-battalja spiċċat f'massakru tal-armata Lixandrija: 25,500 mejta u 12,000 meħudin priġunieri.

Tolomew innifsu tilef ħajtu.

Kleopatra, li sfat l-unika l-ħakkiema tal-Eġittu, ħatret bħala ko-reġġent lil ħuha ż-żgħir Tolomew XIV.

L-Eġittu baqa' formalment indipendenti, għalkemm tliet leġjuni Rumani baqgħu stazzjonati hemm bil-ħsieb li jżommu l-ordni pubbliku.

Ir-relazzjoni bejn Ċesri u Kleopatra, li minnha twieled tifel, Tolomew Ċesri imsejjaħ Ċesarjun, kellha żewġ skopijiet politiċi: id-dittatur Ruman ried jiżgura l-kontroll tal-Eġittu, importanti għar-riżorsi finanzjarji tiegħu, filwaqt li Kleopatra ttamat li biha tikseb għall-pajjiż pożizzjoni privileġġjata ġewwa l-Imperu.

Fis-46 QK Kleopatra marret Ruma ma' binha li kien għadu kif twieled u baqgħet hemm sal-mewt ta' Ċesri, fl-44 QK.

Fis-sajf tal-istess sena Tolomew XIV miet, forsi avvalenat minn Kleopatra nfisha, li ftit wara ħatret lil Ċesarjun bħala l-ko-reġġent tagħha, u dan ħa l-isem ta' "Tolomew XV Ċesri".

Fit-42 QK Marku Antonju, wieħed mit-trijumvirat li kien jiggverna Ruma wara l-vojt fil-poter li ħalliet il-mewt ta' Ċesri, talab lil Kleopatra biex tiltaqa' miegħu f'Tarsu biex jivverifika l-lealtà tagħha.

Antonio mbagħad mar warajha Lixandra, fejn baqa' għas-sena ta' wara kollha.

Mill-unjoni tagħhom twieldu tewmin Kleopatra Selene u Alessandru Helios.

Erba' snin wara, fl-37 QK, waqt li kien qiegħed jivvjaġġa għall-gwerra kontra l-Parti, Antonju ltaqa' ma' Kleopatra f'Antijokja, fejn iżżewwġu, minkejja li Antonju kellha rabta ma' Ottavja, oħt Ottavjanu.

Ftit wara twieled iben ieħor, Tolomew Filadelfu.

Ottavja ntbagħtet lura lejn Ruma.

Wara l-konkwista tal-Armenja fl-34 QK, immexxija minn Antonju bl-għajnuna finanzjarja tal-Eġittu, it-tnejn flimkien iċċelebraw it-trijonf f'Lixandra.

It-tradizzjonaliżmu tal-opinjoni pubblika Rumana kienet profondament ixxukkjata bil-proċedura trijonfali mhux tas-soltu u bid-deċiżjonijiet meħuda fl-okkażjoni tad-Donazzjoni ta' Lixandra: Kleopatra ħadet it-titlu ta' "reġina tar-rejiet", ġiet fil-kult assoċjata mal-alla Isidi u nħatret reġġenti tal-Eġittu u Ċipru ma' Ċesarjun; Alessandru Helios ġie nkurunat re tal-Armenja, il-Medja u l-Partja, Kleopatra Selene nħatret reġina taċ-Ċirenajka u l-Libja, u Tolomew Filadelfu ġie nkurunat re tal-Feniċja, is-Sirja u l-Ċiliċja.

Il-politika ta' Kleopatra u Antonju bit-tendenza li tiddomina l-Lvant kollu, iffavorit lil Ottavjanu, li akkuża r-reġina li qiegħda timmina minn taħt is-supremazija ta' Ruma u kkonvinċa r-Rumani li jiddikjaraw gwerra fuq l-Eġittu.

Fil-31 QK, il-forzi navali Rumani ltaqgħu ma' dawk ta' Antonju u Kleopatra fil-Battalja ta' Azju.

Meta rat li l-battalja kienet intilfet ir-reġina marret tiskenn Lixandra ma' parti mill-flotta, segwita minn Antonju.

Wara r-rebħa, Ottavjanu invada l-Eġittu u, wara reżistenza qasira, daħal Lixandra.

Fl-30 QK, wara s-suwiċidju ta' Antonju (li qatel ruħu b'idejh meta sema bl-aħbar falza tal-mewt tar-reġina), Kleopatra qatlet ruħha b'idejha b'gidma ta' serp velenuż, forsi kobra Eġizzjana.

Però, minn studji li saru riċentament, xi arkeoloġi famużi bdew jiddubitaw jekk ir-reġina setgħitx toqtol ruħha b'idejha b'gidma ta' serp velenuż.

Forsi din kienet biss gidba li vvintat hi stess biex tagħmel mewtha denja tar-reġina kbira li kienet u tagħmel ruħha iktar tixbaħ ir-reinkarnazzjoni ta' Isidi f'għajnejn il-poplu tagħha.

Jaħsbu li setgħet ħejjiet il-velenu, li kienet esperta ħafna fih, u ordnat il-qaddejja tagħha biex jgħidu li mietet bil-gidma tas-serp velenuż.

Kleopatra kienet, fil-fatt, anki jekk mhux partikolarment sabiħa, intelliġenti ħafna u kieku kienet ingidmet apposta mis-serp, mewtha kienet tkun b'ħafna uġigħ u l-agunija qabel ma mietet setgħet iddum għal aktar minn tletin minuta.

Plutarku fil-"Ħajja ta' Antonju" tiegħu, irrakkonta kif iddeċidiet li tuża dan l-annimal:

Ċesarjun kien ikkundannat għall-mewt minn Ottavjanu, waqt li t-tlett itfal li kellha ma' Antonju ttieħdu Ruma.

L-Eġittu sar provinċja Rumana mmexxija mill-prefett tal-Eġittu, uffiċjal ta' rank ekwestri.

Ottavjanu li mar lura lejn Ruma biex jiċċelebra t-trijonf tal-ispedizzjoni Eġizzjana, kellu fuq karru xbieha tar-reġina Kleopatra li dawwar f'trijonf mat-toroq tal-belt.

Is-sorsi tal-letteratura Latina u Griega, li taw dettalji fuq il-ħajja u l-figura ta' Kleopatra huma numerużi.

Hawnhekk ngħatu lista parzjali:

Kleopatra ma kinitx seduttriċi kbira biss.

Kienet taf ħafna lingwi, Plutarku kiteb: "L-ilsien, bħal strument mużikali b'ħafna kordi, kienet taqilbu faċilment għal-lingwa li riedet titkellem, tkun liema tkun, tant li kienu rari ħafna l-każijiet li fihom kellha tittratta mal-barbari permezz ta' interpretu, kienu x'kienu, Etjopji, Trogloditi, Lhud, Għarab, Sirjani, Medi jew Parti".

Kienet taf il-Grieg u kienet wkoll fluwenti fil-Latin.

Minbarra l-versatilità fil-lingwi, kienet tinteressa ruħha wkoll fl-arti u x-xjenzi: Ikkonvinċit lil Antonju, meta sar mexxej assolut tal-Lvant, li jagħti lil Lixandra l-Bibljoteka famuża ta' Pergamu.

Kienet ħabiba ma' ħafna studjużi fil-Mużew ta' Lixandra, fosthom il-famuż astronomu Sożiġeni, li lilu nafu r-riforma tal-kalendarju Ruman: kienet kważi żgur Kleopatra li ppreżentatu lil Ċesri.

Meta wieħed iqis il-familja immedjata ta' Kleopatra jidher ċar kemm kien hemm tgħammir bejn il-membri tal-istess familja Tolomea .

Il-ġenituri tagħha x'aktarx kienu aħwa u għalhekk kellha par wieħed biss ta' nanniet.

Dawk in-nanniet kienu ziju u neputija, għal darb'oħra jillimitaw in-numru ta' antenati..

L-għadd relattivament żgħir ta' antenati nistgħu narawh mid-dixxendenza ta' Kleopatra VII kif setgħet kienet, murija hawn taħt.

L-istorja ta Kleopatra matul is-sekli affaxxinat eluf ta' kittieba u artisti li għenu biex joħolqu l-leġġenda ta' seduttriċi sabiħa mill-iżjed li rnexxiela ssaħħar tnejn mill-irġiel l-aktar qawwijin ta' żmienha.

Fost l-akbar xogħlijiet fuq Kleopatra hemm:

Kleopatra u mewtha ispiraw mijiet ta 'pitturi mir-Rinaxximent sal-lum.

Hawnhekk hawn lista ta' xi wħud mill-aktar famużi:


Ġużeppina Bakhita

Ġużeppina Bakhita

Ġużeppina Bakhita (Sudan, 1869 – Vicenza, l-Italja, 8 ta' Frar, 1947) kienet skjava Sudaniża li saret Kattolika u soru Kanossjana fl-Italja, fejn għexet u ħadmet għal 45 sena.

Nhar l-1 ta' Ottubru 2000, il-Papa Ġwanni Pawlu II ddikjaraha qaddisa.

Bakhita twieldet lejn is-sena 1869 – hi stess ma kinitx taf id-data preċiża –f'Darfur, fis-Sudan.

Meta kellha disa' snin ħatfuha t-traffikanti tal-ilsiera, sawtuha, xerrdulha demmha u bigħuha ħames darbiet fis-swieq ta' El Obeid u Khartoum fis-Sudan.

Minħabba t-trawma li ġarrbet insiet saħansitra x'jisimha: dawk li ħatfuha semmewha "Bakhita", li bl-Għarbi tfisser "iffurtunata".

Imma ma tantx kienet iffurtunata għax batiet ħafna, fosthom b'tatwaġġ krudil li sar meta kienet skjava ta' ġeneral Tork: għamlulha iktar minn mitt sinjal fuq sidirha, fuq żaqqha u fuq idha l-leminija, ħafruhomlha b'xafra u mlewhom bil-melħ biex jibqgħulha marki permanenti.

Matul ħajjitha kollha baqgħu jidhru f'ġisimha 144 sinjal tal-ġrieħi.

Fl-aħħar, fl-1882 xtraha merkant Taljan għall-konslu Taljan Callisto Legnani, li quddiem l-invażjoni tas-segwaċi tal-Maħdi, reġa' lejn l-Italja.

Hemm Bakhita bdiet tgħix mal-familja ta' Augusto Michieli ħabib ta' Legnani u saret il-"babysitter" ta' bintu Mimmina.

Papa Benedittu XVI, fl-enċiklika tiegħu "Spe Salvi", jgħid hekk: "Hawnhekk, wara "sidien" daqshekk ħorox li tagħhom sa dak il-waqt hi kienet proprjetà, Bakhita kellha "sid" differenti għal kollox – bid-djalett Venezjan, li issa kienet tgħallmitu, kienet issejjaħ "paron" lil Alla l-ħaj, lil Alla ta' Ġesu Kristu.

Sa dak il-waqt kellha biss sidien jew padruni li kienu jkasbruha u jittrattawha ħażin, jew l-aktar kienu jqisuha lsira ma tiswa għal xejn.

Issa, iżda, kienet tisma' 'l min jgħidilha li jeżisti "paron" li hu 'l fuq mis-sidien kollha, is-Sinjur tas-sinjuri kollha, u li dan is-Sinjur hu tajjeb, it-tjubija nfisha.

Saret taf li das-Sinjur kien jaf lilha wkoll, ħalaq lilha wkoll – anzi li kien iħobbha.

Hi wkoll kienet maħbuba, u sewwa sew mill-"Paron" suprem, li quddiemu s-sidien l-oħrajn kollha huma biss qaddejja li ma jiswew għal xejn.

Hi kienet magħrufa u maħbuba u kienet mistennija.

Anzi das-Sid ħabbat wiċċu hu nnifsu mad-destin li jkun imsawwat u issa kien qiegħed jistennieha "fin-naħa tal-lemin ta' Alla l-Missier".

Issa hi kellha t-"tama" – mhux aktar dik it-tama biss li ssib sidien anqas ħorox, imma t-tama l-kbira: jiena maħbuba għal dejjem u jiġri x'jiġri, din l-Imħabba qiegħda tistennieni.

U għalhekk ħajti hija tajba.

Permezz tal-għarfien ta' din it-tama hija kienet "mifdija", ma ħassithiex aktar ilsira, iżda bint ħielsa ta' Alla.

Fehmet dak li ried ifisser Pawlu meta fakkar lill-Efesin li qabel kienu bla tama u bla Alla fid-dinja – bla tama għax bla Alla.

Għalhekk meta riedu jerċgħu jeħduha lejn is-Sudan, Bakhita ma riditx; ma riditx terġa' tinfired mill-"Paron" tagħha."

Wara tliet snin Michieli reġa' lura l-Afrika fejn kellu lukanda u ħalla lil bintu u lil Bakhita f'idejn l-Istitut tal-Katekumeni ta' Venezja tas-Sorijiet Kanossjani.

Bakhita saret katekumena u bdiet titgħallem ir-reliġjon Kattolika.

Meta mart Michieli marret lura biex tieħu lil bintha u lil Bakhita l-Afrika, Bakhita rrifjutat b'kuraġġ u determinazzjoni u riedet tibqa' mas-sorijiet Kanossjani.

Michieli irrikorriet għand il-Prokuratur tar-Re, u daħal ukoll fil-kwistjoni l-Kardinal Patrijarka ta' Venezja Domenico Agostini, li ma setgħu jagħmlu xejn għax fl-Italja ma kienx hemm liġi tal-iskjavitù: u nhar id-29 ta' Novembru 1889 Bakhita ġiet iddikjarata legalment libera.

Fid-9 ta' Jannar 1890, hija tgħammdet, għamlet il-Griżma tal-Isqof u rċeviet l-Ewwel Tqarbina minn idejn il-Patrijarka ta' Venezja u tawha l-isem ta' Giuseppina Margherita Fortunata.

Fit-8 ta' Diċembru 1896, f'Verona, għamlet il-professjoni tal-voti fi ħdan il-Kongregazzjoni tas-Sorijiet Kanossjani.

Fl-1902 kienet trasferita fi Schio fil-provinċja ta' Viċenza fejn kellha tibqa' sal-aħħar ta' ħajjitha.

Minn dak iż-żmien – flimkien mal-ħidmiet tagħha fis-sagristija u l-portinerija tal-kunvent – fittxet l-aktar permezz ta' bosta vjaġġi fl-Italja li tgħin lill-missjoni: il-ħelsien li ħadet bil-laqgħa ma' Alla ta' Ġesù Kristu, ħasset li kellha tferrxu, kellu jingħata wkoll lill-oħrajn, lill-akbar għadd possibbli ta' persuni.

It-tama, li twieldet għaliha u "fdietha", ma setgħetx iżżommha għaliha; din it-tama kellha tilħaq lil ħafna, lil kulħadd.

F'Vicenza għadhom isejħulha l-"Madre Sewda", bit-Taljan "Madre Moretta".


Jají

Jají

Jají (l-isem sħiħ San Miguel de Jají) hija belt turistika ewlenija tinsab fil-Muniċipalità ta' Campo Elías ġewwa l-istat ta' Mérida, fil-Veneżwela.

Din il-belt tinsab mal-34 kilometru 'l bogħod mill-istess Mérida.

Il-villaġġ jikkonsisti minn djar fuq stil kolonjali flimkien ma' lukandi, mużew u knisja li wkoll hi mibnija fuq stil kolonjali, iddedikata lil San Mikiel Arkanġlu.

Il-belt ġiet fundata fl-1580 minn Bartolomé Gil Naranjo taħt l-isem ta' "San Pedro de Jají".

Suċċessivament, il-Kaptan García Varela reġa' ffundaha taħt l-isem ta' "San Miguel de Jají", ad unur l-Arkanġlu Mikiel.

Fl-1971 ġiet inawgurata Jají wara li fl-1968 beda r-rikostruzzjoni tagħha.

Ir-restawr salva numru ta' faċċati, bibien, twieqi u żbarri oriġinali li jmorru lura għal iktar minn 400 sena.