Helder Camara

Helder Camara

Dom Helder Câmara (7 ta' Frar, 1909, Fortaleza, Ceará, Brażil - 27 ta' Awwissu, 1999 Recife, Brażil) kien Arċisqof ta' Olinda u Recife, li jinsabu fil-grigal tal-Brażil, magħruf internazzjonalment bħala l-Isqof tal-fqar.

Câmara jibqa' msemmi għall-invenzjoni tal-kunċett tal-konferenzi episkopali fil-Brażil.

Huwa kien ukoll responsabbli mill-ħolqien tal-ewwel konferenza, li bdiet f'pajjiżu stess, fl-1952.

Spalla ma' spalla mal-kollega Ċilen tiegħu Manuel Larraín, Câmara waqqaf il-Kunsill Episkopali Latin Amerikan (CELAM).

Fit-taħditiet li kien ikollu minn wara l-kwinti fil-Konċilju Vatikan it-Tieni, Câmara kien jisħaq biex il-Knisja Kattolika tinfetaħ għall-bżonnijiet tad-dinja moderna, kif fil-fatt ġara.

Helder Pessoa Câmara twieled f'Fortaleza, il-belt kapitali tal-istat Brażiljan ta' Ceará.

Missieru kien ġurnalist, filwaqt li ommu kienet għalliema fl-iskola primarja.

Minħabba li fis-seminarju fejn fih kien jattendi kien mimli daqs bajda bil-Lazzaristi Franċiżi, Câmara rnexxielu jkollu ħakma tajba tal-ilsien Franċiż u Latin.

Aktar 'il quddiem dawn iż-żewġ ilsna għenuh mhux ftit fil-ħidma internazzjonali tiegħu.

Meta ġie ordnat saċerdot f'Awwissu 1931, Câmara mill-ewwel wera l-ħila tiegħu fl-organizzazzjoni taż-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara f'Ceará.

Fl-istess waqt, it-tħassib soċjali u politiku tiegħu mexxewh fil-moviment integralista Brażiljan, li kien imnebbaħ mill-ideat faxxisti tad-dittatur Portugiż António de Oliveira Salazar.

Il-ħiliet organizzattivi tiegħu ittrasferewh f'Rio de Janeiro, l-ewwel bħala assistent nazzjonali għall-Azzjoni Kattolika Speċjalizzata, u iktar tard bħala isqof awżiljarju.

Hawnhekk l-ideat soċjali ta' Câmara żviluppaw sewwa.

Il-post tiegħu mal-Azzjoni Kattolika poġġieh f'kuntatt mill-qrib mal-lajċi u fl-istess ħin tah viżjoni sħiħa tal-qagħda soċjali tal-Brażil.

Kien ukoll l-ispringboard għall-azzjoni iżjed wiesgħa fi ħdan il-Knisja.

Meta kien Ruma mad-delegazzjoni Brażiljana għall-Anno Santo tal-1950, Câmara seħħlu jiltaqa' mal-Papa Piju XII u mas-Segretarju tal-Istat, Giovanni Montini.

Il-ħbiberija li nibtet bejnu u bejn Montini ppermettiet lil Câmara li jinfluwenza lil Montini biex dan juri l-appoġġ tiegħu għall-idea tiegħu ta' Konferenza Nazzjonali tal-Isqfijiet fil-Brażil.

Fil-fatt, din il-Konferenza twaqqfet fl-1952 u kellha lil Câmara bħala l-ewwel segretarju ġenerali tagħha, liema post Câmara dam jokkupa għal 12-il sena sħaħ.

Fl-1955 insibu l-ħolqien taċ-CELAM, b'Miguel Larraín ikun l-ewwel president tal-Kunsill u Câmara l-ewwel viċi-president.

Sakemm ġie msejjaħ il-Konċilju Vatikan it-Tieni, Helder Câmara kien wieħed mill-isqfijiet Brażiljani li kellu l-aqwa kuntatti f'Ruma.

Kien wieħed minn sitt isqfijiet Brażiljani li ġew maħtura fil-kummissjonijiet preparatorji.

Mill-ittri li Câmara kien jikteb kważi kuljum mill-Konċilju, ilkoll juru kemm kien frustrat minħabba l-kontroll eżerċitat mill-Kurja Rumana fuq il-parteċipanti u l-aġenda tal-Konċilju.

Fihom, Câmara jidher bħala wieħed mill-iktar organizzaturi enerġetiċi tar-rivoluzzjoni li l-Missirijiet tal-Konċilju wettqu biex kissru din il-morsa.

F'dan ix-xogħol kien kollaboratur mill-qrib tal-Kardinal Suenens, l-Arċisqof ta' Malines-Brussels, u wieħed mill-aktar figuri influwenti tan-naħa progressiva tal-Konċilju u kif ukoll mas-segretarju tal-konferenza episkopali Franċiża, Roger Etchegaray.

Câmara qatt ma tkellem fl-awla tal-Konċilju imma kien networker prim u ħabbrieki minn wara l-kwinti.

Fost il-proġetti li wettaq insibu laqgħat regolari ma' rappreżentanti ta' konferenzi espikopali differenti u forum ta' djalogu bejn l-Ewwel u t-Tielet Dinja.

Moviment ieħor li antiċipa t-tħassib tiegħu fl-aħħar fażi ta' ħajtu, kien magħruf bħala "il-Knisja tal-Fqar".

Dan kien grupp li ġabar qaqoċċa waħda lill-isqfijiet tat-Tielet Dinja, lis-saċerdoti mill-Mission de France u lill-Aħwa ż-Żgħar ta' Charles de Foucauld.

L-interess ta' dan il-grupp kien li l-Knisja kellha tindirizza lilha nnifisha għall-abbiss li kien jifred id-dinja għanja minn dik fqira.

Il-Knisja kellha tissimbolizza l-impenn tagħha favur il-fqar bil-ħajja awstera tagħha.

Għal dan il-għan inkiteb manifest mit-teologu Dumnikan Yves Congar bit-titlu Pour une Église Servante et Pauvre.

Sadanittant fil-Brażil, ir-retorika populista tal-President João Goulart ħejjiet il-qiegħa għall-kolp ta' stat militari, li neħħieh mis-setgħa nhar il-31 ta' Marzu tal-1964.

L-għada, Helder Câmara wasal f'Recife bħala arċisqof.

Irritorna lejn daru bħala bniedem iktar mħejji, lest biex jgħaqqad dan ir-reġjun abbandunat ma' dinja iktar wiesa'.

Bħalma qal fl-ewwel messaġġ tiegħu lid-djoċesi: "Jiena ġej mill-grigal u qiegħed inkellem lill-persuni li bħali, ġejjin minn din in-naħa.

Jiena ħlejqa umana li jikkunsidra lilu nnifsu ħukom fid-dgħjufija u fid-dnub tan-nies kollha ta' kull razza u rokna tad-dinja.

Nisrani li qiegħed ikellem lill-Insara, imma b'qalbi miftuħa, ekumenikament, għan-nies, għat-twemmin u għall-ideoloġiji kollha.

Isqof tal-Knisja Kattolika li, fuq l-eżempju ta' Kristu, ma ġiex biex ikun moqdi imma biex jaqdi".

F'Recife, Câmara ipprova jimplimenta l-viżjoni tal-"Knisja tal-Fqar".

Evita li jilbes is-suttana vjola ta' arċisqof, abbanduna l-palazz prestiġjuż tiegħu fis-subborgi lussużi u ttrasferixxa ruħu f'abitazzjoni sempliċi msejħa "knisja tal-fruntieri", moħbija kemm jista' ikun wara r-ring road ġewwiena tal-belt.

Kien jiekol l-ikla ta' filgħaxija tiegħu fil-post fejn kienu jinġabru s-sewwieqa tat-taxi u kien jingħata lifts madwar il-belt minflok li kellu l-karozza uffiċjali għas-servizz tiegħu.

L-istorja ma waqfitx hawn.

Câmara ried ikun iżjed radikali.

Fil-fatt huwa ta l-art tal-Knisja biex dawk li ma kellhomx fejn joqogħdu seta' jkollhom saqaf fuq rashom, waqqaf credit union, involva lill-kleru u lil-lajċi fit-tmexxija tad-djoċesi u ħareġ lill-istudenti mis-seminarju u poġġihom f'komunitajiet żgħar fil-parroċċi.

Barra minn hekk, Câmara waqqaf istitut teoloġiku li fih is-saċerdoti futuri setgħu jistudjaw mal-lajċi u anki jiġu mgħallma minn letturi nisa.

Câmara kien wieħed mill-ftit isqfijiet li kien kritiku sa mill-bidu rigward il-kolp militari fil-Brażil tal-1964.

Minħabba f'hekk, huwa tilef id-drittijiet ċivili tiegħu għal disa' snin, tant li kull referenza għalih kienet illegali.

Biex tkompli tagħqad, wieħed mis-saċerdoti żgħażagħ li kien qiegħed jagħtih daqqa t'id sewwa, Henrique Pereira, safa brutalment maqtul mill-aġenti tad-dittatura.

Milli jidher, dawk li kienu mibgħuta biex joqtlu lill-arċisqof, imlibbsin ta' tallaba u sewwieqa tat-taxi, ma kellhomx l-istonku li jwettqu dak li ġew imqabbda biex jagħmlu.

Għalhekk, stqarrewlu l-ħtija tagħhom u talbuh maħfra.

Minħabba li Câmara kien iċċensurat fil-Brażil huwa beda jivvjaġġa mad-dinja kollha, jippriedka l-viżjoni tiegħu ta' moviment non-vjolenti, imsejjaħ "minoritajiet Abrahamiċi".

L- għan ta' dan il-moviment kien li jaħdem għat-tmiem tal-inġustizzja permezz tal-pressjoni paċifika u tad-djalogu.

Kien f'dan iż-żmien li l-figura ċkejkna tiegħu, li kibret mhux ftit minħabba l-ġesti qawwija tiegħu, saret magħrufa mal-udjenza dinjija kollha.

L-influwenza tiegħu kibret tant li d-diskorsi tiegħu nġabru f'għadd ta' kotba, fosthom Spiral of Violence, Church and Colonialism u The Desert is Fertile.

Fl-1985, meta Helder Câmara għalaq 75 sena, ir-riżenja tiegħu minn arċisqof tal-Knisja ta' Olinda u Recife malajr ġiet milqugħa.

Kien jidher ċar li s-suċċessur tiegħu, il-kanonista José Cardoso, kellu viżjoni differenti ħafna għad-djoċesi minn dik tal-predeċessur tiegħu, tant li fil-fehma ta' xi wħud, kien hemm strateġija fina bil-ħsieb preċiż li l-"Knisja tal-Fqar," li Câmara bena b'ħafna sabar u għożża tul is-snin, tinħatt.

Kien x'kien il-każ, Dom Helder, jew kif kien magħruf fiċ-ċirku ta' ħbiebu bħala "Id-Dom", kien għaqli biżżejjed li ma jikkumentax fuq it-tibdil li kien qiegħed isir fl-arċidjoċesi tiegħu.

Hekk, seta' jħalli lis-suċċessur tiegħu jiżvolġi l-ministeru episkopali tiegħu fl-aħjar interess tal-Poplu ta' Alla f'Olinda u f'Recife, kif jaħseb hu.

Fl-aħħar snin ta' ħajjet Câmara, f'Recife l-ebda attività favur il-ġustizzja soċjali ma kienet tkun kompluta mingħajr il-preżenza tad-"Dom", li b'dik it-tbissima mimlija paċi tiegħu kien jagħtiha l-ħajja.

Wara l-mewt ta' Câmara, wieħed mill-ħbieb leali tiegħu, il-Franġiskan Aloísio Fragoso, ikkummenta li għall-komunikatur tal-kalibru tad-"Dom", it-tbatija ħarxa tiegħu kienet li ma setax isib kliem biex jesprimi lilu nnifsu.

Il-mewta serena tiegħu serrħitu minn dan it-turment.

Darba Câmara qal: "Meta tmajt lill-foqra sejħuli qaddis.

Meta staqsejt l-għaliex il-fqar huma bil-ġuħ sejħuli komunist".


Ester

Ester

Ester (Lhudi: אֶסְתֵּר), imwielda Ħadassa, hija l-eroj ta' wieħed mill-kotba tal-Bibbja, il-Ktieb ta' Ester.

Skont il-Bibbja, hija kienet ir-reġina Lhudija, mart is-sultan Persjan Assweru (tradizzjonalment miżmum bħala Serse I).

Il-ġrajja tagħha hija l-bażi tal-festa Lhudija tal-Purim.

Il-Ktieb ta' Ester wasal għandna f 'zewġ forom: forma qasira bil-Lhudi, miktuba fi tmiem il-ħakma Persjana, u forma twila miktuba bil-Grieg, maħduma fis-sena 78/77 qabel Kristu, u li l-Knisja aċċettat biż-żjidiet kollha.

Dan il-ktieb jippreżentalna qisu dramm li jdur fuq xebba Lhudija, Ester, li minn eżiljata tasal biex issir Sultana tal-Persja.

F'din l-istorja Ester issir il-protagonista tal-ħelsien tal-Lhud.

F'dan id-dramm diversi huma l-protagonisti li jissemmew: hemm Mordekaj li kien Lhudi u li kien sar qaddej tas-Sultan Assweru wara li kixef konfoffa li kienet qiegħda ssir kontra tiegħu; hemm Ħaman, ministru tas-sultan li jitlob li kulħadd jitbaxxa quddiemu, ħaġa li Mordekaj jirrifjuta li jagħmel.

Dan l-atteggjament ħaraq lil Ħaman li jilgħab lis-sultan u jġiegħlu jordna l-qerda ta' Mordekaj u l-Lhud kollha tal-Persja; jtellà bix-xorti jum għal din il-qerda.

Hu hawnhekk li tidħol Ester: imqanqla minn Mordekaj hija tidħol għal-Lhud quddiem is-sultan, minkejja l-periklu għal ħajjitha u ssalvahom.

Ħaman jigi mgħallaq bil-forka li hu stess kien ordna li titlesta għal Mordekaj.

Din il-ġrajja ssir okkazjoni ta' festa għal-Lhud.

Din il-grajja wasslet biex tigi mwaqqfa l-festa tal-Purim (xorti) (9, 20).

Kulħadd jaqbel li dan il-Ktieb ta' Ester jippreżentalna dramm storiku: huwa maħluq biex jagħti raġunijiet storiċi u reliġjużi għal waħda mill-festi ż-żgħar tal-Lhud, dik tal-Purim.

Din il-festa, li kellha u għad għandha aspett ta' Karnival, fil-fatt kienet festa li kienet issir fost il-Lhud li ħelsu mill-qerda fil-pajjizi tal-Lvant, fi tmiem il-perjodu Persjan.

Aktar tard din il-festa bdiet issir ukoll fil-Palestina.

U biex il-festa jkollha bażi, awtur mhux magħruf, kiteb bil-Lhudi dan id-dramm, fit-tieni seklu qabel Kristu.

Il-verżjoni Griega żiedet xi testi li ma kinux miġburin fid-dramm Lhudi.

Huma żjidiet li riedu jagħtu aspett aktar reliġjuż lil dan id-dramm.


Xigħa

Xigħa

Xigħa (Lingwa Għarbija: الشيعة).

Hija t-tieni l-akbar l-fergħa tal-Iżlam.

Il-kelma "Xigħa" ġejja minn "(Xigħat Ali)شيعة علي) li tfisser segwaċi ta' Ali.


Hidetoshi Nakata

Hidetoshi Nakata

Hidetoshi Nakata (bil-Ġappuniż: 中 英 寿 田; Kofu, 22 ta' Jannar 1977) huwa eks-futboler Ġappuniż li lagħab bħala midfilder ma' diversi klabbs Ewropej diversi.

Hu hu deskritt bħala fost l-iktar plejer Ażjatiku famuż tal-ġenearazzjoni tiegħu.

Nakata beda l-karriera professjonali tiegħu fl-1994.

Fl-1997 u l-1998 rebaħ l-unur tal-Plejer tas-Sena tal-Konfederazzjoni Ażjatika.

Barra minn hekk, rebaħ il-kampjonat Taljan mat-tim tar-Roma fl-uniku staġun li qatta' mal-klabb tal-belt kapitali.

Fis-sena ta' wara, mat-tim ta' Parma, rebaħ il-Coppa Italia.


Oscar Romero

Oscar Romero

San Óscar Arnulfo Romero (Ciudad Barros, 15 ta' Awwissu 1917 – San Salvador, 24 ta' Marzu 1980) kien Arċisqof ta' San Salvador, il-belt kapitali tar-Repubblika ta' El Salvador fl-Amerika Ċentrali, li nqatel minn persuna waqt li kien qed jiċċelebra quddiesa minħabba d-difiża tiegħu tal-foqra.

Huwa ġie ddikjarat qaddis minn Papa Franġisku fl-14 ta' Ottubru 2018.

Bin Santos Romero u Guadalupe de Jésus Galdámez, Óscar Arnulfo Romero y Galdámez twieled f'familja modesta ta' sebat aħwa, kollha subien ħlief waħda, fi Ciudad Barros, raħal pittoresk fuq l-għoljiet, b'altitudni ta' 900 metru, mhux 'il bogħod mill-fruntiera mal-Ħonduras.

Missieru kien telegrafu lokali u kien iħobb il-mużika u l-qari.

F'daru kellu librerija ta' kotba ikbar minn tal-kappillan, iktar minn mitt ktieb.

Lil uliedu għallimhom it-talb u l-katekiżmu iżda ma tantx kien Kattoliku ferventi u jidher li kellu diversi tfal oħra illeġittimi.

Ommu mill-banda l-oħra kienet reliġjuża ħafna u kull filgħaxija kienu jgħidu r-rużarju.

Oscar kien l-iktar wieħed reliġjuż mill-aħwa.

Kien iħobb imur il-knisja jitlob u jqum bil-lejl jitlob kif xehed ħuh iż-żgħir Mamerto li kien jorqod fl-istess sodda miegħu imma li min-naħa tiegħu kien jippreferi jorqod.

Ta' 4 snin, Óscar Romero intlaqat minn marda gravi, probabbilment il-poliomielite li żammitu għal xhur milli jiċċaqlaq u milli jitkellem.

Din l-infermità ħalliet konsegwenzi fit-tul fuq il-karattru tiegħu li sar iktar introvers u timidu iżda ukoll b'intelliġenza riflessiva.

Kien jiggosta l-kliem u t-tifsir tiegħu u dejjem għatxan li jsir jaf.

Billi fiżikament kien dgħajjef ma tantx kien jilgħab mat-tfal l-oħra.

Missieru kien isejjaħlu b'mod xejn sabiħ "il-paralitiku".

Mix-xogħol ta' missieru bħala telegrafu, huwa beda jaffaxxina ruħu mill-mikrofoni, radjijiet u mezzi ta' komunikazzjoni.

L-għalliema tiegħu jiftakruh tajjeb fl-Ispanjol iżda li xejn ma kien iħobb il-Matematika.

Fi żjara li l-ewwel isqof ta' San Miguel, Juan Antonio Dueñas y Argumedo, għamel fi Ciudad Barros, dan staqsa liċ-ċkejken Óscar x'jixtieq isir la jikber dan wieġbu qassis.

Iżda l-isqof b'subgħu l-kbir miss moħħ Óscar u qallu "Int se ssir isqof".

Ħafna żmien wara, Romero meta kien fil-fatt sar isqof kien jgħid filwaqt li jmiss moħħu "Hawn ara, għadni nħoss is-suba' kbir tiegħu."

Missieru qabbdu s-sengħa ta' mastrudaxxa mal-aqwa mastrudaxxa tal-post, Juan Leiva, u bl-għajnuna tiegħu ħadem bibien, imwejjed u saħansitra twiebet.

Iżda fuq kollox kien jitlob ħafna tant li Leira qal li f'ħajtu kollha qatt ma ra bniedem jitlob daqsu.

Kif jispiċċa mix-xogħol kien jitlaq jiġri lejn il-knisja biex jitlob.

Fis-sengħa kien sejjer tajjeb, iżda ta' 13-il sena kif wera x-xewqa li jsir saċerdot, bagħtuh fis-seminarju ta' San Miguel.

Biex iħallaslu l-istudji missieru ta għall-kiri biċċa mill-abitazzjoni tagħhom iżda meta dawwar il-ħsieb u ma kienx se jħallaslu iktar, l-Isqof ta' San Miguel ma riedx jitilfu u ħallaslu hu.

Oscar ukoll kien jaħdem biex imantni lilu nnifsu, tant li sajf minnhom ħadem f'minjiera.

Fis-seminarju mmexxi mill-Klaretjani, Romero kien kuntent u faħħarhom bħala edukaturi "denji, umli u ta' servizz".

Fil-ġiti li kienu jagħmlu Oscar ma kienx joqgħod lura milli jissoċjalizza u kemm -il darba tela' fil-quċċata tal-vulkan ta' San Miguel.

Kien iħobb ħafna l-predikazzjoni, il-mużika u l-kant.

Malajr beda ħiereġ it-talent tiegħu ta' oratur li fis-seminarju ġie inkoraġġit biex ikompli jiżviluppah.

Is-superjuri tiegħu kif raw ix-xeħta tiegħu għall-istudju bagħtuh Ruma.

Ftit jiem qaebl telaq lejn Ruma miet missieru.

Romero studja fil-Pontificia Università Gregoriana immexxija mill-Ġiżwiti bejn l-1937 u l-1942 fil-Fakultà tat-Teoloġija fejn ġab il-Baċellerat, il-Liċenzjat u d-Dottorat.

Minn hemm xorob ukoll l-ispiritwalità Injazjana u beda jipprattika l-Eżerċizzji Spiritwali ta' San Injazju.

Kien jgħix fil-Colegio Pío Latino Americano mmexxi ukoll mill-Ġiżwiti fejn għamel ħafna ħbieb.

Fil-villeġjatura tas-sajf f'Montenero qrib Livorno kien jgħallem jgħumu lis-seminaristi l-oħra.

Bħal ħafna seminaristi oħra f'Ruma kien jieħu sehem fil-ħajja reliġjuża tal-belt ta' Ruma u hu ta servizz f'parroċċi fil-periferija ta' Ruma bħal Garbatella u Quarticciolo.

F'Ruma kibret fih imħabba kbira lejn il-figura tal-Papa, speċjalment lejn Papa Piju XI, li assista għall-mewt tiegħu fl-1939 u kien jammirah għall-fermezza u l-kuraġġ tiegħu quddiem il-potenti ta' din id-dinja, Hitler u Mussolini: "Sakemm indum Papa jien ħadd ma jidħak bil-Knisja."

Kien ordnat saċerdot f'Ruma nhar l-4 ta' April 1942 u baqa' Ruma sakemm ġab id-dottorat fit-teoloġija axxetika.

Fl-1943 irritorna El Salvador ma' ħabibu Padre Valladares.

Huma u sejrin lura waqfu Spanja u l-Kuba, fejn żammewh f'kamp ta' internament għax kien ġej mill-Italja Faxxista.

Wara diversi xhur miżmuma priġunieri, Valladares marad u t-tnejn li huma ġew trasferiti fi sptar.

Minn hemm inħelsu u salpaw lejn il-Messiku, imbagħad lura lejn El Salvador.

Sar kappillan ta' Anamorós, iżda għamel biss xahrejn għax fl-1944 Mons. Miguel Angel Machado, isqof ta' San Miguel riedu bħala segretarju tiegħu.

Hemm sar ukoll kappillan tal-parroċċa tal-Katidral u kien jgħix u jaħdem fil-knisja ta' Santo Domingo.

Qabel ma jintefa' għall-attività, Romero kien ingħaqad ma' grupp ta' saċerdoti f'għaqda jisimha "Possumus", bil-ħsieb li jitqaddsu akkost ta' kollox, b'talb assidwu, axxeżi u dixxiplina interjuri u mortifikazzjonijiet interni u esterni.

F'San Miguel kien fdat b'ħafna inkarigi: kappillan, konfessur u direttur spiritwali tal-patrijiet u s-sorijiet, direttur tal-ġurnal settimanali tad-djoċesi, kollaboratur stabbli tar-radju djoċesan, rettur tas-seminarju minuri, president tal-kumitat għall-bini tal-katidral, għalliem tar-reliġjon u l-morali f'kulleġġ tal-bniet.

Kien jorganizza l-klassijiet tal-katekiżmu u ċ-ċerimonji tal-Ewwel Tqarbina.

Kien Assistent Ekkleżjastiku għall-Azzjoni Kattolika, għat-Terzjarji Franġiskani, l-Appostolat ta' Talb, il-Kavallieri tas-Santu Sepulkru, il-Moviment tal-Familji Insara, l-"Alcoholics Anonymous" u għal għaqdiet oħra Kattoliċi.

Kien promotur tad-devozzjoni tal-Verġni tal-Paċi ta' San Miguel u b'insistenza tiegħu din ġiet elevata għal Patruna ta' El Salvador flimkien ma' Kristu Salvatur.

F'San Miguel Romero sar famuż bħala predikatur, tant li f'ċertu żmien sa ħames stazzjonijiet tar-radju kienu jxandru fl-istess ħin il-quddiesa tiegħu tal-Ħadd filgħodu.

Fil-predikazzjoni tiegħu ma kienx jibqa' biss fuq il-pjetà popolari iżda kien jisħaq fuq fidi mgħixa fil-ħajja ta' kuljum.

Il-Protestanti ma kinux jifilħu l-attakki kontrihom fl-omeliji tiegħu u kienu jakkużawh b'idolatrija ħabba d-devozzjoni tiegħu lejn ix-xbieha tal-Verġni tal-Paċi.

Romero kien ifittex li jgħix ħajja saċerdotali żelanti u awstera b'ispirazzjoni Injazjana.

Kellu ħajja spiritwali pjuttost tradizzjonali bbażata fuq il-kostanza fit-talb, kura tad-dmirijiet spiritwali u liturġiċi, eżami spiss tal-kuxjenza, viġilanza fuq il-ħsibijiet, sawm, rużarju u penitenza.

Dan kien inaqqas mill-aspett attivistiku tiegħu imma kien il-premessa meħtieġa għall-ħidma kollha li kien jagħmel.

Fl-irtiri kien rigoruż, l-aktar rigward is-solitudni, kif jiftakruh il-Klaretani li ta' kull sena kien imur jagħmel ġimgħa irtir għandhom biex jirrifletti u jitlob f'silenzju assolut.

Lanqas kelma ma kien jgħid u ma kienx ikun irid jiekol mal-oħrajn.

Kien jemmen li "l-akbar ħtieġa li għandna bħalissa hija l-qdusija tas-saċerdoti", din biss tista' tikseb aktar erwieħ u din tiddependi mit-talb u s-sagrifiċċju.

Il-mudell preferut tiegħu kien San Ġwann Maria Vianney, il-Kurat t'Ars.

Romero kien iqis il-vokazzjoni saċerdotali tiegħu nnifsu bħala "ċerta u divina".

Il-poplu ta' San Miguel kien japprezza u jħobb lil Romero għax kien jifhimhom.

Ħafna mis-sinjuri ukoll kienu jħobbuh.

Kien jaf jolqot il-kordi ta' qalbhom fil-prietki tiegħu (kien jaġġorna ruħu kontinwament fil-katekiżi) u fil-konverżazzjonijiet personali.

Kien ġeneruż spiritwalment u materjalment.

Kien karitattiv mal-foqra, u ħafna drabi kien joqgħod nieqes hu biex jgħinhom.

Ġieli lanqas kien jiekol biex jieklu huma.

Waqqaf għaqda "Lustrascarpe ta' San Miguel", tfal li jillustraw iż-żraben tan-nies, u kien itihom ikel u kenn fi proprjetà tal-parroċċa.

Ħoloq oratorju għaż-żgħażagħ li barra li kien jgħallimhom il-katekiżmu sar skola professjonali ta' snajja' artiġġjanali.

Kien iżur regolarment il-ħabsin u jirregalalhom oġġetti ta' bżonn u jurihom films divertenti biex itaffilhom il-monotonija.

Kien jgħin lill-prostituti biex ma jibqgħux fit-triq u l-alkoħolisti biex jieqfu jixorbu.

Kien iżur kull ġimgħa l-morda tal-Isptar San Juan de Dios.

Kien jitlob lill-Caritas djoċesana li kienet tqassam l-ikel biex tgħallem ukoll lin-nies kif ikollhom nutrizzjoni tajba.

Kien jimpurtah mill-ġid tal-persuna sħiħa.

Kien jiffrekwenta lis-sinjuri mhux għax kien jieħu pjaċir fl-ambjenti tagħhom imma biex jikkatekizzahom u jitlobhom jgħinu lill-foqra.

Sa filgħaxija kien ikun għajjien mejjet b'din il-ħidma kollha u mhux l-ewwel darba li raqad fil-konfessjonarju jew ta penitenza ta' "ħames "pesos"" flok ħames ave mariji!

Il-qassisin l-oħra kienu jirrispettawh imma fl-istess ħin jibżgħu minnu għax kienu jarawh wisq esiġenti.

Kien jiddefendi s-sagralità tas-saċerdozju b'saħħtu kollha u bħala segretarju tal-Kurja kien iċanfar severament lil saċerdoti li jonqsu minn dmirhom u fejn jara l-bżonn jikkastiga.

Romero kien jgħid x'jaħseb b'ħafna frankezza, bla ebda kawtela diplomatika.

Grupp ta' patrijiet kien talab lill-isqof biex inaqqas l-attiviżmu ta' Romero.

Ma kienx jagħti kunfidenzi żejda lin-nisa u meta grupp nisa tal-Azzjoni Kattolika fixkluh waqt li kien qed jitlob, ċanfarhom bl-ikrah u qallhom: "Min qalilkom tindaħlu?

Jien proprju ma żżewwiġtx biex ma nħallix lin-nies jikkmandawni!"

Ħafna ħassewhom offiżi meta ma ħalliehomx jużaw il-katidral għal ċerimonja f'ġieħ Gerardo Barrios, patrijott tas-seklu 19, għax kien mażun.

Lill-mażuni Romero ma kienx jagħtihom difna Kattolika.

Minkejja l-"konservattiżmu" Kattoliku tiegħu, sa minn daż-żmien Romero beda jiġi akkużat b' "komuniżmu" minn xi esponenti politiċi tal-lemin għax espona d-duttrina soċjali tal-Knisja u kkritika it-trattament ħażin tal-ħaddiema li kienu jitħaddmu bil-ġurnata mill-"cafetaleros", il-produtturi tal-kafè.

Xi uħud maqrusin bl-appelli tiegħu għal tqassim ġust tal-ġid bdew jakkużawh li qed ibagħbas fil-ġbir tal-fondi għall-bini tal-katidral u li seraq il-ġojjelli li kienu jżejnu lill-Verġni tal-Paċi, iżda dawn kienu biss kalunnji.

Oħrajn bdew ixerrdu xnigħat fuq saħħtu.

Dan ħabba l-fatt li t-tabib kien ordnalu tliet xhur mistrieħ.

L-istess tabib kien stqarr f'ittra lin-nunzjatura fl-1964 li hija gidba li Romero huwa miġnun jew isofri minn xi paraliżi.

Fi kliem it-tabib "Romero huwa "fighter" kbir, ma jiqafx jaħdem, u bla dubju l-ħafna xogħol tiegħu iwasslu xi drabi għal eżawriment naturali."

Romero kien jiffrekwenta l-"Opus Dei", għaqda li l-fundatur tagħha José María Escrivá de Balaguer kien sar jafu fl-1955 fl-Ewropa.

Escrivà kien ta' inkoraġġiment kbir għal Romero biex "jaqdi b'żelu appostoliku lill-Knisja Qaddisa Rumana."

Fl-Opus Dei, Romero kien jammira l-ispiritwalità soda tagħhom, il-fedeltà lejn il-Knisja, l-impenn fix-xogħol u s-"sens sopranaturali" tagħhom - kwalitajiet li hu nnifsu kien jikkultiva f'ħajtu.

Romero fil-fatt kien jitlob ħafna, u mit-talb kien iħossu xprunat għall-azzjoni, kien jaħdem b'serjetà u determinazzjoni, u kien lest li jibqa' fidil lejn Kristu u lejn il-Knisja akkost li jmut martri.

Kien qarrej assidwu tal-"Osservatore Romano" u kuljum kien jismu r-Radju tal-Vatikan.

Kellu venerazzjoni bla tarf lejn il-Papa u t-tagħlim tiegħu.

Kien isegwi l-motto Injazjan "sentire cum Ecclesia" (qalb waħda mal-Knisja).

Kien jilbes dejjem is-suttana u kien iċanfarhom lil dawk il-qassisin li ma kinux jilbsuha jew li ma kien ikollhom l-ebda distintiv, u dawk li jkollhom familjarità żejda man-nisa.

Kien jikkultiva l-identità saċerdotali tiegħu iżda kien jaf ukoll ir-ruħ tal-poplu u kien jaf jinterpretaha.

Kull filgħaxija kien ilaqqa' lin-nies fil-knisja għal "ora santa" quddiem is-Sagrament espost.

Kien jitlob ir-rużarju man-nies, u l-quddiesa dejjem kien jagħmilha b'devozzjoni u solennità.

Sa daż-żmien il-kwistjoni soċjali ma kinitx fost il-prijoritajiet taż-żagħżugħ Romero, għalkemm kien diġà jipprietka l-konverżjoni tal-għonja li kellhom ikunu inqas egoisti u juru iktar ħniena mal-foqra.

Fis-snin sittin is-soċjetà u l-Knisja Salvoderena saru ħafna iktar konxji tal-iskwilibriji soċjali fil-pajjiż.

Romero, dejjem b'fedeltà lejn il-Knisja kien jimxi fuq id-duttrina soċjali tal-Knisja u ddefenda bi sħiħ lill-Arċisqof Chavez ta' San Salvador meta dan safa fil-mira ta' ħafna attakki wara li f'Awwissu 1966 kien ħareġ ittra pastorali li fiha kkundanna b'qawwa l-inġustizzji soċjali fil-pajjiż.

L-Insara ta' San Miguel stennew li wara r-riżenja tal-Isqof Machado, is-suċċessur naturali tiegħu kien se jkun Romero iżda minfloku nħatar l-isqof Nordamerikan Lawrence Graziano.

Bil-wasla ta' Graziano, Romero ma baqax fiċ-ċentru tal-ħidma tad-djoċesi u beda jgħin iktar fin-nunzjatura.

F'Ġunju 1967 inxterdet l-aħbar li Romero ma kienx se jibqa' San Miguel għax inħatar segretarju tal-Konferenza Episkopali ta' El Salvador.

In-nies infurjat tant li twaqqaf kumitat ""Romero in San Miguel"" li mar jipprotesta għand in-nunzju.

Romero ħeġġeġ lin-nies għall-ubbidjenza lejn l-awtoritajiet tal-Knisja iżda hu nnifsu telaq minn San Miguel imnikket għall-aħħar.

Kien konvint li Graziano ma kienx isqof tajjeb u fil-fatt sena u nofs wara n-nomina tiegħu Graziano rriżenja.

Fid-djarju tiegħu, fl-1 ta' Settembru 1967, Romero kiteb hekk: "Irqadt fil-fond.

Inħoss id-distakk minn ambjent daqstant maħbub imma ninsab seren u qiegħed nistrieħ mingħajr responsabbiltà.

Nitlob lill-Mulej jaħfirli.

Kif inti għedtilna: Aħna qaddejja battalna għamilna dak li kellna nagħmlu.

Nisperaw..."

Romero beda jgħix mal-Ġiżwiti fis-seminarju ta' San Salvador.

Mill-ewwel intefa' b'ruħu u b'ġismu fil-ħidma tiegħu bħala Segretarju, u l-effiċjenza u d-dedikazzjoni tiegħu laqtu minnufih lill-isqfijiet.

Kien jibqa' jaħdem sa tard bil-lejl.

F'Mejju 1968, Romero żdiedlu x-xogħol meta sar ukoll segretarju eżekuttiv tas-Segretarjat tal-Isqfijiet tal-Amerika Ċentrali.

Nhar il-25 ta' April 1970 inħatar isqof awżiljari ta' San Salvador.

Hekk sar il-kollaboratur prinċipali ta' Mons. Luis Chávez y González, protagonist tat-Tieni Konferenza tal-episkopat latinoamerikan f'Medellín (1968).

Il-motto li Romero għażel għall-episkopat tiegħu kien "Sentir con la Iglesia", meħud mill-Eżerċizzji Injazjani, u li kien sar il-programm ta' ħajtu.

Iċ-ċerimonja tal-konsagrazzjoni tiegħu nhar il-21 ta' Ġunju kienet waħda solenni għalkemm ġo palestra ("gym") ta' liċeo tal-knisja.

Għaliha attendew il-President tar-Repubblika, Hernandez, il-Kardinal Casariego tal-Gwatemala, l-isqfijiet kollha tal-pajjiż u n-nunzju Prigione.

Iċ-ċerimonja kienet fdata f'idejn ħabib antik tiegħu, il-ġiżwita Rutilio Grande, li assigura lil Romero li ma kienx se jkun hemm spejjeż speċjali.

Romero riedha tkun fuq kollox okkażjoni biex in-nies jifhmu x'jiġifieri isqof għall-knisja.

Xarabanks mimlijin nies minn San Miguel waslu ukoll f'San Salvador, b'turija ta' rispett u affett kbir lejn Romero.

Għall-ħabta ta' Ottubru 1970 Romero sar ħabib kbir tal-familja Barraza.

Salvador Barraza kien negozjant żgħir taż-żraben li kellu dar żgħira u karozza żgħira tiegħu.

Il-ħbiberija kienet bdiet għaxar snin qabel meta Barraza kien intlaqat mill-omeliji ta' Romero u fl-1967 kien hu li ġarrlu kollox fi trakk minn San Miguel għal San Salvador, fejn hemmhekk saru iktar ħbieb, l-aktar għax Romero beda jmur spiss id-dar tiegħu biex iqarben lil martu Ewġenja li għamlet xhur tirkupra minn inċident li kellha.

F'Ottubru 1970 Romero kien telagħlu d-deni wara li ta irtir lis-sorijiet fil-muntanji.

Barraza ħadu d-dar tiegħu u din id-darba kienet Ewġenja li ħadet ħsieb Romero.

Fid-dar ta' Barraza qatta' xahrejn fejn kienu jmorru jżuruh isqfijiet u qassisin, fosthom il-famuż Father Peyton li kien qed ixerred il-kampanja tar-rużarju fil-familji f'El Salvador.

Barraza sar l-ikbar ħabib ta' Romero, sar ix-xufier volontarju tiegħu u iktar tard meta sar arċisqof akkumpanjah fi żjajjar pastorali fil-parroċċi, viżti għand it-tabib u għal vaganzi fil-Messiku u l-Gwatemala.

Il-familja Barraza saret il-familja tiegħu.

L-għaxqa tiegħu kienet jilgħab u jinbex liż-żewġt itfal tal-familja u jiftaħ ir-rigali tal-Milied bl-istess ħerqa tagħhom.

Kien imur pikniks magħhom, u fuq il-mejda tal-ikel kien jirrakkonta ċ-ċajt u ġieli jibki meta jitkellem fuq l-oppożizzjoni li kien isib mill-isqfijiet l-oħra.

F'Mejju 1971, l-Arċisqof Chavez ħatar lil Romero editur tal-ġurnal tal-arċidjoċesi bl-isem ta' "Orientación", u fl-1972 ħatru Rettur tas-Seminarju inter-djoċesan tal-pajjiż.

Nhar il-15 ta' Ottobru 1974 inħatar isqof ta' Santiago de María, b'popolazzjoni ta' 425,000 ruħ, djoċesi fqira li kienet tikkomprendi fiha Ciudad Barrios, belt twelidu.

F'Novembru Romero mar Ruma jirringrazzja lil Papa Pawlu VI għall-fiduċja li wera fih u l-Papa rregalalu kalċi u għajnuna ta' $3,000 għad-djoċesi.

Nhar l-14 ta' Diċembru Romero kien insedjat bħala isqof min-nunzju Malti Emmanuel Gerada fil-preżenza ta' uffiċjali għoljin governattivi u ekkleżjastiċi fost ferħ popolari.

Sitt xhur wara, fil-21 ta' Ġunju, fis-siegħa ta' filgħodu gwardji governattivi għamlu irruzzjoni f'raħal żgħir fid-djoċesi tiegħu, jismu Tres Calles, ifittxu l-armi, u barra li ssakkeġġaw ħafna djar qatlu ħames "campesinos" (raħħala).

L-għada stess Romero mar ifarraġ lill-familji u jqaddes għal ruħ il-vittmi u fl-omelija kkundanna l-massakru bħala attakk fuq id-drittijiet umani.

Wara mar jipprotesta mal-kmandant tal-Gwardja lokali iżda dan imminimizza li ġara u qallu li l-maqtula kienu biss delinkwenti.

Romero wieġbu li dawn kellhom dritt għall-ġustizzja kienu min kienu u għamlu x'għamlu.

Erbat ijiem wara, kiteb ittra addolorata lill-President tal-pajjiż Molina mimlija rabja iżda fl-istess ħin rispettuża.

Romero ma pprotestax pubblikament għax fi kliemu l-Knisja ma kinitx involuta direttament, ma kienx jaf il-veri mottivi tal-qtil u għax ra li jkun aħjar jintervjeni direttament mal-awtoritajiet.

Sa dakinhar Romero kien għadu jaħseb li l-ogħla awtoritajiet ma kinux responsabbli tad-delitti li jikkomettu dawk ta' taħthom u li se jirremedjaw l-abbużi u li l-ewwel responsabbiltà tiegħu kienet lejn il-Knisja bħala istituzzjoni.

Iżda l-ġrajjiet tal-ewwel ġimgħat tiegħu bħala arċisqof sentejn wara kellhom ineħħulu kull fiduċja fl-ogħla uffiċjali tal-gvern u ġegħluh jieħu pożizzjoni pubblika kuraġġuża biex jiddefendi l-vittmi tal-vjolenza governattiva u jara f'dan id-dover tal-Knisja fid-dawl tal-Konċilju Vatikan II li ta viżjoni ta' Knisja bħala qaddejja tal-poplu.

F'Santiago de Maria, Romero ra b'għajnejh it-tbatija tal-bdiewa raħħala iżda għalissa ma offrielhom l-ebda soluzzjoni għall-inġustizzji li kienu qegħdin isofru taħt idejn il-propretarji tal-art, ħlief li kien jappella lil dawn tal-aħħar biex ma jibqgħux egoisti.

Meta sentejn wara, sar arċisqof għaraf li l-maħqurin għandhom jorganizzaw ruħhom biex ikunu jistgħu jagħmlu pressjoni għad-drittijiet tagħhom, u hu beda jiddefendi id-drittijiet ta' dawn l-organizzazzjonijiet b'saħħtu kollha.

Iżda f'Santiago de Maria, Romero fetaħ il-bini tal-katidral, fosthom sala, biex fih ikunu jistgħu jorqdu mijiet ta' ħassada li qabel kienu jorqdu barra fil-pjazza u fil-kesħa.

Ġab ukoll il-Caritas u s-Sinjuri tal-Karità biex jipprovdulhom platt sħun xħin jiġu lura wara ġurnata twila ta' xogħol.

Kien joffrilhom ukoll films kateketiċi għall-arja aperta biex inaqqsilhom ftit mill-monotonija tax-xogħol.

Biex ikun ta' għajnuna għar-raħħala l-Isqof Romero kien jarma l-"loudspeaker"s fuq il-"jeep" u jsuq lejn inħawi abbandunati biex jipprietkalhom, idoqqilhom il-mużika sagra, iqarar, iqaddes, jgħammed u jżewweġ.

Il-qassisin ta' Santiago kienu jmorru aħjar miegħu milli kienu jmorru dawk ta' San Miguel.

Barra li kienu jammirawh għall-ħeġġa u l-enerġija tiegħu sabuh isqof iktar miftuħ u lest biex jiddjaloga magħhom.

Kien jagħmel minn kollox biex jgħin parroċċi foqra u kien jibgħatilhom materjal għall-bini, attrezzaturi għas-"sound" tal-knisja u li jkollhom bżonn.

Nhar it-22 ta' Frar 1977, Oscar Romero, wara biss sentejn isqof f'Santiago de Maria, kien insedjat bħala arċisqof tal-ikbar arċidjoċesi ta' pajjiżu li dak iż-żmien kien għaddej mill-agħar tiġrib taħt gvern dittatorjali lemini.

L-għażla ta' Romero, propost min-nunzju Gerada, intlaqgħet bil-ferħ mill-gvern li kien għadu ma jafx x'isarraf dak l-isqof kwiet u timidu.

Meta kien għadu isqof ta' Santiago di Maria kien magħruf bħala bniedem paċifiku li joqgħod lura milli jxellef difru ma' min qiegħed fis-setgħa.

Il-gvern tal-ġeneral Molina kien moħħu mistrieħ li Romero mhux se jaqlagħlu inkwiet jew jipprotesta kontra l-inġustizzji fil-pajjiż.

F'intervista li kien ta fl-10 ta' Frar lil ġurnal lokali Romero kien qal: "Irridu nibqgħu fiċ-ċentru, għassa, bil-manjiera tradizzjonali, imma nfittxu l-ġustizzja...(Il-missjoni tas-saċerdot) hija eminentement reliġjuża u traxxendentali... il-gvern m'għandux iqis saċerdot li jieħu pożizzjoni fuq il-ġustizzja soċjali bħala politiku jew element sovversiv meta dan ikun qed iwettaq il-missjoni tiegħu fil-politika tal-ġid komuni."

Il-President offrielu karozza lussuża Cadillac kif ukoll palazz kollu rħam iżda Romero rrifjutahom it-tnejn, anzi għaġġeb lil kulħadd meta lanqas biss mar jieħu sehem fiċ-ċerimonja tal-ġurament tal-istess president, imtella' hemm bil-qerq.

Fis-27 ta' Frar, 1977, il-Gwardja Nazzjonali ta' El Salvador fetħet in-nar fuq 10,000 persuna li kienu miġburin fi Pjazza Libertà fil-kapitali San Salvador biex jipprotestaw kontra l-elezzjonijiet imbagħbsa.

Imkexkxin, in-nies ġrew biex jistkennu fil-knisja tar-Rużarju, imma ħafna nqatlu għax is-suldati sparaw bl-addoċċ fuqhom.

Dan kellu jkun il-bidu tal-konverżjoni tal-Arċisqof Oscar Romero, li kien ilu biss ġimgħa Arċisqof imma li sa dakinhar kien ġab ruħu ta' isqof x'aktarx konservattiv u prudenti żżejjed, li ma riedx jirfes il-kallijiet tal-Gvern u tas-sidien ta' l-artijiet.

Imma dakinhar qal lis-saċerdoti biex imorru lura d-dar u jieħdu ħsieb il-campesinos tagħhom u jiftħu l-bibien ta' darhom għal dawk li kienu fil-periklu u, jekk hemm bżonn, jaħbuhom għandhom biex ma jaqbduhomx il-pulizija.

Fil-5 ta' Marzu Romero ħareġ ittra pastorali li fiha semma' l-ħafna atroċitajiet, qtil, torturi, kampanji ħorox li s-sidien ta' l-artijiet għamlu kontra l-Knisja u t-tkeċċija ta' saċerdoti li kienu jaħdmu favur il-fqar.

"Anki jekk il-Knisja tista' tiftiehem ħażin, jeħtieġ tgħolli leħinha u tikxef id-dnub, jagħmlu min jagħmlu: Fariżej, qassisin, għonja, Erodi jew Pilatu.

Kulħadd hu msejjaħ minn Alla – fqar u għonja – imma l-Knisja trid tkun favor dawk li m'għandhom xejn."

Ġimgħa wara, is-Sibt, 12 ta' Marzu, il-Ġiżwita Rutilio Grande telaq bil-"jeep", bil-pastorali ta' Romero fil-but, biex imur iqaddes fir-raħal ta' El Paisnal, fejn kien twieled.

Miegħu kellu żewġt iħbieb, raġel anzjan u tifel ta'seba'snin jismu wkoll Rutilio.

Patri Rutilio kien "ġellied" favur il-fqar ta' El Salvador u għalhekk xejn ma kien stmat mill-awtoritajiet, anzi kienu jħarsu b'ċerta stmerrija lejh.

Kien jgħallem li fil-pajjiż kellu jkun hemm liġijiet ġusti li jagħtu dinjità lill-poplu u li qabel iseħħ dan ma setgħux isejħu lil Kristu Salvatur bħala l-patrun ta' pajjiżhom.

Ftit ġranet qabel, f'waħda mill-priedki tiegħu kien qal: "Huwa perikoluż tkun Nisrani fid-dinja tagħna, fejn li tippriedka l-Vanġelu saret ħaġa sovversiva u s-saċerdoti huma eżiljati talli jippridkawh!"

Fit-triq waqfu biex jagħtu lift lil tlett itfal.

Kellhom ikunu daw it-tlett itfal l-uniċi xhieda tal-bullets li ftit minuti wara qatlu lill-Ġiżwita u ż-żewġt iħbieb tiegħu.

L-Arċisqof Romero kien ħabib kbir ta' Rutilio; għalhekk kif sema', telaq jiġri lej Aguilares fejn kienu ħadu t-tliet kadavri u qaddes għal ruħhom.

Fl-Omelija huwa qal li Alla għandu bżonn il-fqar biex isalva d-dinja,li l-ħelsin jasal biss metal-fqar mhux biss jaqilgħu ġo fihom imma huma stess jilħqu mexxejja u protagonisti tat-taqtigħa tagħhom għal-libertà.

Wara l-quddiesa Romero talab lis-saċerdoti u lis-sorijiet biex jibqgħu fil-knisja biex jiddiskutu x'se jagħmlu dwar il-mewt ta' Rutilio.

Dakinhar seħħet il-konverżjoni sħiħa f'Romero: ta' sittin sena kien "tgħammed" mill-ġdid!

Romero ordna l-għeluq tal-iskejjel u l-kulleġġi tal-Knisja għal tlett ijiem bħala viżtu, talab li ssir inkjesta dwar il-qtil tiegħu u ta' oħrajn, akkuża l-istituzzjonijiet u l-istess qorti suprema b'kompliċità mas-setgħa ċivili; u anke waqqaf kummissjoni permanenti biex tħares il-jeddijiet tal-bniedem.

Fis-sebgħinijiet El-Salvador kien għaddej minn tensjoni kbira u persekuzzjoni mill-awtoritajiet biex joħonqu lill-fqar.

Aktar minn 75,000 Salvadoren inqatlu, miljun oħra ħarbu mill-pajjiż, miljun sfaw bla dar f'pajjiż ta' ħames miljun u nofs ruħ.

Kull ma seta' joffri l-Arċisqof kienu l-Omeliji mxandra mal-pajjiż kollu li bihom kien jassigura lill-foqra, mhux li l-atroċitajiet se jieqfu, imma li l-Knisja kienet magħhom: "Jekk ma jħalluniex nitkellmu, jekk joqtlu lis-saċerdoti kollha u lili, kull wieħed minkom irid isir il-mikrofonu ta' Alla, kull wieħed minkom irid isir profeta."

Il-quddiesa tiegħu, speċjalment dik tal-Ħadd, kienet saret dejjem iffollata, m'hemmx fejn tqiegħed labra.

U saret waqt ta' spiritwalità profonda għall-poplu kollu, kif saret ukoll il-waqt li fih jikkundanna l-kefrija tas-setgħa ċivili.

Ir-radju arċidjoċesan sar ir-radju l-iżjed popolari ta' El Salvador u l-Arċisqof Romero sar il-persunaġġ l-iżjed ippreferut mis-semmiegħa tiegħu.

Id-djarju li kien iżomm, bir-rekording tiegħu ta' kuljum, huwa xiehda tat-tensjoni li nħolqot fil-pajjiż bejn l-1977 u l-qtil tiegħu fl-1980.

Ir-reġim dittatorjali sar l-eqqel għadu ta' Romero, imma t-tensjoni nħasset ukoll fil-Knisja.

Bdew jaslu rapporti kontrih anke f'Ruma u n-Nunzju tal-Vatikan, li dak iż-żmien kien il-Malti l-Arċisqof Emmanuel Gerada, ftit li xejn kien favurih.

U f'ittra pastorali li kiteb f'dawk is-snin, l-Arċisqof Romero wissa li meta l-Knisja "tidħol fid-dinja tad-dnub b'intenzjonijiet ta' salvazzjoni u liberazzjoni, id-dnub tad-dinja jinfed fil-Knisja u jaqsamha, billi jifred l-Insara awtentiċi ta' rieda tajba minn dawk li huma Nsara biss fl-isem u fid-dehra."

Fl-1978 Romero ġie nnominat għall-Premju Nobel għall-Paċi imma dakinhar il-premju ħaditu Madre Tereża, illum Beata.

Fl-1980 Romero kiteb lill-President Jimmy Carter biex ma jkomplix jibgħat għajnuna militari għax din kienet qiegħda tintuża "kontra l-poplu tiegħi".

Għal tnax-il sena sħaħ l-Amerika bagħtet miljuni ta' dollari f'għajnuna lill-gvern.

Iżda ħadd ma ta kas ta' l-ittra ta' Romero.

Fit- 23 ta' Marzu 1980 l-Isqof Romero irriskja sew u, fi tmiem Omelija li nstemgħet mal-pajjiż kollu, b'leħen sod qal:

L-għada, 24 ta' Marzu, l-Arċisqof Romero ġie assassinat fis-sitta u nofs ta' filgħaxija waqt li kien qed iqaddes fil-kappella ta' l-Isptar tal-Providenza Divina f'San Salvador stess.

Skont "audio-recording" tal-Quddiesa, huwa ntlaqat minn tir ta' arma sparat waqt li kien qed jgħolli l-kalċi fi tmiem ir-rit Ewkaristiku.

Demmu nfirex fuq l-altar u tħallat mal-inbid tal-kalċi li l-Insara jemmnu li jsir id-Demm ta' Kristu.

Il-għada tal-mewt tiegħu, il-Papa Ġwanni Pawlu II hekk tkellem dwar il-mewta tiegħu:

"B'dan il-mod hu inkuruna l-ministeru tiegħu li kien mixħut b'mod speċjali ma' dawk li huma l-ifqar u iżjed imwarrbin.

Kienet xhieda mill-aqwa li ipprovdiet simbolu tat-tbatija tal-poplu imma wkoll raġuni għalfejn wieħed jittama f'ġejjieni aħjar."

Fl-2003, min qatel lil Romero, Álvaro Rafael Saravia, l-id il-lemenija ta' Roberto D'Aubuisson, il-mexxej tal-iskwadra tal-mewt imħarreġ fl-Istati Uniti tal-Amerka tressaq il-qorti fl-Amerika u fl-2004 instab ħati.

Nhar l-24 ta' Marzu, 2010 — fit-tletin anniversarju mill-qtil ta' Romero — il-President Salvadoren Mauricio Funes għamel apoloġija uffiċjali statali għall-qtil ta' Romero.

Quddiem qraba ta' Romero, rappreżentanti tal-Knisja, diplomatiċi, u uffiċjali governattivi, Funes qal li dawk involuti fil-qtil "...sfortunatament aġixxew bil-protezzjoni, kollaborazzjoni jew parteċipazzjoni ta' aġenti tal-istat".

Papa Franġisku ddikjara beatu lill-Arċisqof Oscar Romero, fit-23 ta' Mejju 2015.

Iddikjarah qaddis fl-14 ta' Ottubru 2018 flimkien ma' Papa Pawlu VI u ħames qaddisin oħra.

Malta kellha sehem fiċ-ċelebrazzjoni tal-beatifikazzjoni bit-tnedija tal-ewwel ktieb bil-Malti dwar Romero, "Qatlu lill-Arċisqof - Il-ġrajja ta' Oscar Romero".

F'dan il-ktieb, l-ewwel produzzjoni ta' "Say It Publications", Robert Aloisio, awtur ta' diversi artikli f'ġurnali u rivisti, jitratta fost l-oħrajn ir-relazzjoni ta' Romero mal-Papa Ġwanni Pawlu II, man-Nunzju Malti għal El Salvador Emanuel Gerada, mal-Opus Dei, mat-Teoloġija tal-Liberazzjoni u mal-Ġiżwiti u l-konnessjoni ta' Malta ma' Romero.

Fuq kollox Aloisio jisħaq fuq l-imħabba ta' Romero lejn il-foqra u l-ħidma tiegħu favur il-ġustizzja soċjali.

Fil-ktieb wieħed isib ukoll siltiet minn intervisti ma' Malti li ltaqa' ma' Romero f'San Salvador, ma' missjunarju Malti f'El Salvador, ma' Álvaro Rafael Saravia, wieħed mill-assassini ta' Romero.

Fil-ktieb hemm ukoll tliet omeliji sħaħ: l-ewwel omelija sħiħa ta' Romero bħala Arċisqof, fil-funeral ta' Rutilio Grande, dik meta reġa' ħa l-pussess tal-Knisja ta' Aguilares wara li kienu ipprofanawha s-suldati u l-aħħar omelija ta' Romero eżatt qabel ma' qatluh.


Emmanuel Gerada

Emmanuel Gerada

L-Arċisqof Emmanuel Gerada (Żejtun, Malta, 18 ta' Mejju, 1920 - Msida, 21 ta' Jannar 2011) kien arċisqof titulari Malti u nunzju f'diversi pajjiżi, magħruf l-aktar f'pajjiżu għas-sehem li ta biex fl-1969 ntlaħaq il-ftehim storiku bejn il-Knisja u l-Partit Laburista, li ġab fi tmiemha l-kwistjoni politiko-reliġjuża li kienet ilha sejra għal għaxar snin sħaħ, u kien Nunzju f'El Salvador matul l-Episkopat tal-Arċisqof Oscar Romero f'San Salvador.

Gerada kien ir-raba' minn fost sitt aħwa.

Hu ħa l-edukazzjoni tiegħu l-Liċeo, is-Seminarju tal-Arċisqof u l-Università ta' Malta fejn fl-1939 ħa l-grad tal-Baċċelerat tal-Arti waqt li fl-1946 kien liċenzjat fit-teoloġija.

Kien ordnat saċerdot mill-Isqof Emmanuel Galea fl-1 ta' Awwissu tal-1942 wara li kien kiseb id-dispensa meħtieġa billi ma kienx għadu għalaq l-24 sena.

Kien ukoll rebaħ borża ta' studju mill-British Council u fl-1944 kompla l-istudji tiegħu fin-Nottingham University College.

Fl-1952, Mons. Gerada kiseb dottorat fil-liġi kanonika mill-Università Gregorjana u wara segwa kors fil-Pontificia Accademia Ecclesiastica f'Ruma, liema kors kellu jwasslu biex jingħaqad mal-korp diplomatiku tas-Santa Sede.

Fil-fatt, wara sena taħriġ fis-Segretarjat tal-Istat tal-Vatikan, fl-1952 hu kien inħatar attachè għall-intenunzjatura appostolika fl-Eġittu u sena wara kien inħatar bħala assistent privat tal-Papa.

Aktar tard, l-Arċisqof Gerada kien trasferit biex iservi bħala segretarju għall-internunzjatura appostolika fl-Indja, u fl-1956 kien appuntat segretarju għan-nunzjatura f'Dublin.

Bejn l-1960 u l-1964, huwa kien maħtur bħala awditur tan-nunzjatura u charge d'affaires f'Tokjo, u aktar tard serva bħala parti mid-delegazzjoni appostolika fil-messiku.

Fl-1965 kien appuntat bħala konslu fin-nuzjatura u prelat tal-Papa Pawlu VI, waqt li s-sena ta' wara nħata l-kariga bħala charge d'affaires f'Kigali, fl-Rwanda.

Fit-18 ta' Ġunju tal-1967, Mons. Gerada kien kkonsagrat bħala isqof Titulari ta' Nomentum u Isqof Awżiljarju tal-Arisqof Mikiel Gonzi.

Sena wara nħatar bħala Isqof Koadjutur ta' Malta.

L-Arċisqof Gerada kellu sehem importanti fid-diskussjonijiet twal li saru bejn il-Partit Laburista u l-Awtoritajiet Ekklesjastiċi tal-Gżejjer Maltin, liema diskussjonijiet kienu wasslu biex nhar il-Ġimgħa l-Kbira tal-1969 intlaħaq ftehim bejn iż-żewġ naħat.

Dan il-ftehim kien ġab fi tmiemha l-kwistjoni politiko-reliġjuża li kienet ilha sejra għal għaxar snin.

Il-qofol tal-ftehim kien li l-Knisja u l-Malta Labour Party jagħrfu li fis-soċjetà moderna ta' żmienna huwa meħtieġ li ssir għażla bejn il-komunità politika u l-Knisja; li l-Knisja għandu jkollha l-libertà li tħares l-inetressi spiritwali u temporali tagħha, u li meta jkun hemm bżonn tgħallem liema huma l-prinċipji t-tajba u ħżiena; u li min-naħa tagħha l-Knisja tħalli lil kulħadd fil-libertà tal-kuxjenza tiegħu billi ma timponix id-dnub il-mejjet bħala ċensura.

Fis-sena 1973, Mons. Gerada kien kompla bil-karriera tiegħu fis-servizz diplomatiku tas-Santa Sede, meta inħatar Nunzju Appostoliku għal El Salvador u l-Gwatemala.

Serva wkoll bħala Nunzju Appostoliku għal Pakistan fl-1980 u għall-Irlanda fl-1989.

Hu kien irtira f'Malta fl-1995 skont il-Liġi Kanonika fl-età ta' 75 sena.

Il-Partit Laburista Malti ddeskriva lil Monsinjur Gerada bħala "bniedem li ta kontribut kbir lis-soċjetà Maltija f'diversi oqsma u kien strumentali fil-ħidma favur l-għaqda nazzjonali fi żminijiet diffiċli għall-pajjiż".

Monsinjur Gerada jibqa mfakkar l-iktar għall-medjazzjoni tiegħu fl-eqqel tal-ġlieda politiko-reliġjuża tas-snin 60 u bis-saħħa tie¬għu ntlaħaq il-ftehim bejn il-partit u l-Kurja li biha il-Knisja aċċettat li qatt iktar ma jkun impost id-dnub il-mejjet fl-elezzjonijiet politiċi kif ukoll ġie miftiehem li jkun hemm separazzjoni bejn Knisja u Stat tant li dawn il-prinċipji ġew imnaqqxin fil-Kostituzzjoni tar-Repubblika fl-1974.

Monsinjur Gerada għamel unur lil Malta b'ħidmietu permezz tal-karriera diplomatika tiegħu f'isem il-Vatikan.


Papa Ċelestinu V

Papa Ċelestinu V

Il-Papa Ċelestinu V, imwieled Pietro da Morrone (Molise, bejn l-1209 u l-1215 – Fumone, 19 ta' Mejju 1296), kien il-192 Papa tal-Knisja Kattolika għal inqas minn 4 xhur, bejn id-29 ta' Awwissu u t-13 ta' Diċembru 1294.

Huwa meqjum bħala qaddis tal-Knisja Kattolika u t-tifkira tiegħu ssir fid-19 ta' Mejju.

Tliet lokalitajiet fil-Molise jgħidu li Ċelestinu twieled fihom: Isernia, Sant'Angelo Limosano u Sant'Angelo in Grotte.

Jingħad li tilef lil missieru ta' eta' żgħira ħafna.

Ta' 20 sena huwa mar jgħix ta' eremita, jitlob, jaħdem u jaqra l-bibbja.

Huwa mexa mar-regola tal-Benedittini u kienu bosta l-eremiti l-oħrajn li kienu jfittxuh għall-pariri.

Dan wasslu biex waqqaf il-Kommunità tal-Ispirtu Mqaddes ta' Maiella ("Celestini Benedettini").

Intgħażel Papa fil-5 ta' Lulju, 1294, wara li għal sentejn sħaħ il-konklavi tal-kardinali ma setax jasal għal għażla.

Meta huwa kien qalilhom li l-Mulej ma kienx qed jieħu pjaċir b'dan id-dewmien, il-kardinali għażluh Papa u ħa l-isem ta' Ċelestinu V. L-għan ewlieni tal-pontifikat tieghu kien li jirriforma lill-kleru, li ħafna minnhom kienu qed jinqdew bis-saċerdozju tagħhom biex jiksbu s-setgħat temporali.

Il-pontifikat tiegħu kien wieħed qasir ħafna li dam 4 xhur biss.

Nhar it-13 ta' Diċembru, 1294, Papa Ċelestinu rriżenja mill-kariga tiegħu, l-ewwel Papa li għamel dan fl-istorja tal-Knisja, wara Papa Ponzjanu|Ponzjanu]] (235), Benedittu IX (1045) u Girgor VI (1046).

Huwa miet fid-19 ta' Mejju, 1296.

Indifen fil-knisja ta' Sant'Agata f'Ferentino.

Aktar tard il-fdalijiet tiegħu ttieħdu fil-Knisja ta' Santa Maria di Collemaggio, fl-Aquila.

Ġie iddikjarat qaddis fl-1313.

Huwa l-qaddis patrun tal-Aquila u ta' dawk li jillegaw il-kotba.


Ġnien Botaniku ta' Mérida

Ġnien Botaniku ta' Mérida

Il-Ġnien Botaniku ta' Mérida (bl-Ispanjol: "Centro Jardín Botánico de Mérida") huwa ġnien botaniku fil-belt ta' Mérida, il-Veneżwela.

Dan il-ġnien ġie fundat fl-1991 mill-Universidad de Los Andes bl-iskop li jippreserva il-fawna u l-flora u għar-riċerka.

Ġie miftuħ għall-pubbliku fit-8 ta' Diċembru, 2002, u jokkupa 44 tomna li ngħatat mill-istess Università, u ġie maqsum f'żoni skont it-tip ta' flora li tinsab lokalment.

Il-biċċa l-kbira taż-żona hi okkupata minn bosk ta' arżnu tal-post.

Dan jinsab fil-parti ta' fuq tal-belt ta' Mérida bejn ix-xmajjar Albarregas u Mucujún

Il-kollezzjoni l-iktar importanti hi magħmula minn bromelji, li minnhom hemm iktar minn 100 speċi u 600 individwu; din hi l-ikbar kollezzjoni ta' bromelji fil-Veneżwela u fl-Amerika t'Isfel.


Manama

Manama

Manama (Għarbi: المنامة) hija l-belt kapitali tal-Baħrejn.


Pawlu Miki

Pawlu Miki

Pawl Miki jew Paulo Miki (bil-Ġappuniż: パウロ三木; Tounucumada, c. 1562 – Nagasaki, 5 ta' Frar 1597) kien seminarista, martri u qaddis Kattoliku Ruman Ġappuniż.

Kien membru Ġiżwita u hu wieħed mis-sitta u għoxrin matri tal-Ġappun.

Imwieled qrib Kjoto minn familja nobbli Ġappuniża, hu rċieva l-magħmudija ta' ħames snin.

Ta' 22 sena daħal mal-Ġiżwiti bħala novizz u studja fil-kulleġġi tal-ordni f'Azuchi u Takatsuki, u sar missjunarju.

Madanakollu ma setax jiġi ordnat qassis minħabba li ma kienx hemm isqof fil-Ġappun.

Għall-bidu, l-awtorità tal-pajjiż ħalliet id-diffużjoni tal-Kristjaneżmu, imma fl-1587 id-dajmjo Ġappuniż, Toyotomi Hideyoshi, beżgħan mill-influwenza u l-intenzjonijiet tal-Ġiżwiti, beda jippersegwita lill-Kattoliċi.

Miki kien mitfugħ il-ħabs f'Diċembru ta' dik is-sena, flimkien ma' żewġ sħab oħra Ġappuniżi tal-ordni tiegħu, sitt patrijiet missjunarji Spanjoli u s-sbatax-il dixxiplu lokali tagħhom, terzjarji Franġiskani.

Hu u sħabu l-Kattoliċi kellhom jimxu 600 mil minn Kjoto għal Nagasaki, fejn tul dan il-vjaġġ kantaw it-talba tat-"Te Deum".

Mal-wasla tagħhom f'din il-belt bl-ikbar popolazzjoni ta' Kattoliċi fil-Ġappun, Miki ġie imsallab fil-5 ta' Frar 1597.

Hu għamel l-aħħar diskors tiegħu fuq is-salib, u hu mifhum li hu ħafer lil dawk li qatluh.

Imsallbin miegħu kien hemm ukoll Joan Soan (de Gotó) u Santiago Kisai, it-tnejn li huma membri tas-Soċjetà ta' Ġesù, flimkien ma' tlieta u tletin qassisin oħra u lajċi.

Hu ġie beatifikat, flimkien ma' sħabu martri, fl-14 ta' Settembru 1627 minn Papa Urbanu VIII.

Aktar tard fl-1862, ġie kanonizzat minn Papa Piju IX.

Il-festa liturġika tiegħu tiġi ċċelebrata fis-6 ta' Frar.


Mata Hari

Mata Hari

Mata Hari, psewdonimu ta' Margaretha Geertruida Zelle (Leeuwarden, 7 ta' Awwissu 1876 – Vincennes, 15 ta' Ottubru 1917) kienet żeffiena u aġent sigriet Olandiża, ikkundanata għall-piena kapitali għall-attività tagħha ta' spjunaġġ matul l-Ewwel Gwerra Dinjija.

Margaretha Zelle twieldet fil-familja ta' Adam (1840–1910) u Antje van der Meulen (1842–1891), u kellha tliet ħutha, il-kbir, Johannes (1878), u l-aħwa tewmin, Arie Cornelius u Anne (1881–1956).

Kellha karnaġġjon samrani, xagħarha u għajnejha suwed u għalhekk kienet tidher differenti min-norma tan-nies Olandiżi.

Missierha kellu ħanut tal-kpiepel u kien il-proprjetarju ta' mitħna u ta' razzett.

Il-familja tiegħu setgħet tgħix b'kumdità kbira f'bini antik u sabiħ f'Groote Kerkstraat, fiċ-ċentru tal-belt, u Margaretha kienet tattendi skola prestiġjuża.

Fl-1889, in-negozju ta' missierha tant beda sejjer ħażin li kellu jbiegħu.

L-inkwiet finanzjarju ġab ukoll miegħu inkwiet fil-familja tant li fl-4 ta' Settembru, 1890, wassal għas-separazzjoni tal-ġenituri tagħha.

Missierha mar joqgħod Amsterdam u ommha mietet is-sena ta' wara.

Margaretha trabbiet fil-belt ta' Sneek ma' parrinuha li ħajjarha tistudja biex issir għalliema fi "crèche" f'Leiden.

Jidher li d-direttur tal-iskola, kien jagħtiha ħafna attenzjoni żejda, jekk mhux fastidju, u dan ġiegħel lil parrinuha li jneħħiha mill-iskola u jibgħatha toqgħod ma' ziju f'Den Haag.

Fl-1895, ta' tmintax-il sena, Margaretha wieġbet għal proposta li dehret fuq gazzetta lokali fuq raġel li kien qiegħed ifittex mara.

Dan kien il-Kaptan tal-Armata Kolonjali Olandiża Rudolph MacLeod (1856–1928), li kien qiegħed jgħix Amsterdam, wara li kien ingħata l-liċenzja għall-konvalexxenza mill-kolonja Olandiża tal-Indoneżja billi kien marid bid-dijabete u r-rewmatiżmu.

Fil-11 ta' Lulju, 1896, Margaretha żżewġet lil Mac Leod wara li kienet kisbet il-kunsens ta' missierha, għalkemm dan ma marx it-tieġ.

Wara l-"honeymoon" f'Wiesbaden, il-koppja marret toqgħod Amsterdam, f'dar oħt Rudolph, Louise.

Fit-30 Jannar, 1897, Margaretha wieldet tifel, li semmewh għal missier missieru, Norman John.

F'Mejju, il-familja ttrasferiet lejn Ġava, fejn il-kaptan kellu jkompli s-servizz fir-raħal ta' Ambarawa, fiċ-ċentru tal-gżira.

Is-sena ta' wara marru joqgħodu Teompoeng, qrib Malang, fejn fit-2 ta' Mejju, 1898, twieldet Jeanne Louise, li kienet tissejjaħ "Non", minn "nonah" li bil-Maliż tfisser "iż-żgħira".

Il-ħajja fil-familja ma kinitx hienja: kien hemm il-ġlied bejn iż-żewġ miżżewġin, kemm minħabba l-ħruxija tal-ħajja fl-irħula li ma kellhomx il-kumditajiet tal-bliet moderni Ewropej ta' dak iż-żmien, kif ukoll minħabba l-għira tar-raġel u t-tendenza tiegħu li jabbuża x-xorb.

Is-sena ta' wara r-raġel laħaq maġġur u kmandant tar-reġjun ta' Medan fuq il-kosta tal-Lvant ta' Sumatra.

Bħala l-mara tal-kmandant, Margaretha kella d-dmir li tistieden id-dar l-uffiċjali l-oħra mal-familji tagħhom u saret taf in-nies importanti tal-post.

Wieħed minnhom stedinha biex tara għall-ewwel darba ż-żfin lokali ġewwa tempju.

Dan tant affaxxinaha bil-ġdudija eżotika tal-mużika u tal-movimenti li ppruvat timitah.

Il-familja sofriet minn xokk qawwi bit-traġedja tal-mewt taċ-ċkejken Norman, li fis-27 ta' Ġunju, 1899, miet avvelenat.

Il-kawża tal-mewt kienet xi mediċina li seftura indiġena tat lit-tfal tal-koppja, imma m'hemm l-ebda prova li din riedet toqtolhom, iżda kien hemm suspett li żewġha, li kien subaltern taħt il-Maġġur Mac Leod, kien ġiegħelha tagħmel hekk biex ipattiha lil ta' fuqu għal xi kastig li kien tah.

Rudolph, Margaretha u ċ-ċkejkna Non, biex jitbegħdu minn fejn tant kellhom memorji ta' niket, irnexxielhom jittrasferixxu għal Banjoe Biro fuq il-gżira ta' Ġava, fejn Margaretha mardet bit-tifu.

Il-maġġur Mac Leod, laħaq l-età tal-pensjoni u fit-2 ta' Ottubru, 1900, iritira mill-armata: wara ftit iktar minn sena f'Ġava, fir-raħal ta' Sindanglaja, forsi minħabba t-talbiet ta' martu, fil-bidu tal-1902 ħa l-familja lura lejn l-Olanda.

Meta waslu l-Olanda fit-2 ta' Marzu, 1902, reġgħu marru joqgħodu għal żmien qasir ma' Louise Mac Leod f'Amsterdam u mbagħad marru joqgħodu waħidhom f'appartament f'van Breestraat.

Mac Leod telaq lil martu u ħa t-tifla miegħu u Margaretha talbet is-separazzjoni li ngħatietilha fit-30 ta' Awwissu, flimkien mat-trobbija ta' bintha Non u d-dritt għall-alimenti.

Wara rikonċiljazzjoni qasira Margaretha u żewġha nfirdu għal dejjem, din id-darba kien il-missier li kiseb il-kustodja tat-tifla, filwaqt li Margaretha marret toqgħod għand zijuha f'Den Haag.

Margaretha kienet determinata li tipprova esperjenza ġdida f'belt kbira, u f'Marzu tal-1903 marret Pariġi, fejn hemmhekk ma kienet taf 'il ħadd.

Ippruvat tgħix billi tagħmilha ta' mudella għal xi pitturi u tfittex xi xogħol fit-teatri iżda b'riżultati diżappuntanti u forsi waslet ukoll għall-prostituzzjoni, bit-tama vojta ta' suċċess.

Meta l-isforzi kollha tagħha fallew iddeċidiet li tmur lura l-Olanda, iżda s-sena ta' wara, fl-24 ta' Marzu, 1904, marret lura Pariġi u qagħdet fil-Grand Hotel.

Margaretha, li fil-fatt kienet tgħallmet tirkeb iż-żiemel fi żmien li kienet Ġava, marret tkellem lil ċertu Sur Molier, sid ta' ċirklu u ta' skola tal-ekwitazzjoni, u offriet li taħdem miegħu.

Hu aċċetta l-proposta tagħha u għamlet suċċess.

Lejl minnhom dehret waqt festa fid-dar ta' Molier f'żifna Ġavaniża (jew xi ħaġa tixbaħha) u Molier baqa' entużjast bl-esebizzjoni tagħha.

Id-debutt veru tagħha sar fi Frar tal-1905 fid-dar tal-kantant Kiréevsky, li kien jistieden lil ħbiebu għonja u lil dawk li kien jaf għal spettakli għall-karità.

Tant għamlet suċċess li l-gazzetti bdew jiktbu fuqha.

Lady Mac Leod, kif bdiet issejjaħ lilha nnifsha, irrepetiet l-istess suċċess f'spettakli oħra li kienu jsiru fi djar privati, fejn kien iżjed faċli li tneħħi l-velijiet tal-kostum tagħha, u l-fama tagħha bħala ż-"żeffiena li ġejja mil-Lvant" bdiet tinfirex ma' Pariġi kollha.

Ċertu wieħed Monsieur Guimet, industrijalista u kollezzjonista tal-arti Orjentali, taha proposta sabiex tidher bħala ġojjell Orjentali animat fil-Mużew Guimet fil-Place de Jéna, fejn kien iżomm is-sejbiet prezzjużi tiegħu.

Però biex tagħmel dan kellha tbiddel isimha, li kien wisq borgiż u Ewropew.

Guimet għażel l-isem ta' oriġni Maliż ta' Mata Hari, "Għajn iż-Żernieq".

L-esebizzjoni ta' Mata Hari fil-Mużew Guimet saret fit-13 ta' Marzu.

Mata Hari kienet daqqa tagħmel rappreżentazzjonijiet miżmuma fid-djar esklussivi tal-aristokratiċi u l-finanzieri u daqqa oħra tagħmel spettakli fil-postijiet prestiġjużi ta' Pariġi: il-Moulin Rouge, it-Trocadero, il-Café des Nations, iżda s-suċċess ġab miegħu kurżità kbira dwar ħajjitha u kien hemm bżonn li l-immaġni privata tagħha ssir taqbel mal-immaġni pubblika.

Lill-ġurnalisti, tagħthom taħlita ta' daqsxejn verità ma ħafna gideb: "Twelidt Ġava u għext hemm għal numru ta' snin" [ ... ]

"Issograjt ħajti biex nidħol fit-tempji sigrieti tal-Indja [ ... ] rajt iż-żeffiena mqaddsa jiżfnu quddiem l-idoli ewlenin ta' Xiva, Visnù u tal-alla mara Kalì [ ... ] anki l-qassisin fanatiċi li jgħassu l-altar tad-deheb, iddedikat lill-aktar terribbli mill-allat, ħasbuni żeffiena tat-tempju [ ... ]

Il-vendetta tal-qassisin Buddisti għal dawk li jipprofanaw ir-riti [ ... ] hi terribbli [ ... ] naf sewwa l-Ġange, il-Benares, għandi demm Induist fil-vini".

Wara l-wirja fit-teatru Olympia fit-8 ta' Awwissu 1905, Mata Hari ġiet inkurunata bħala "il-mara li hija żifna hi stess", "artista sublimi", u bħala dik li "rnexxiela tagħti s-sens u l-uġigħ l-iżjed profond tal-ispirtu Indjan" u sabet ruħha mfittxija kemm mit-teatri ewlenin Ewropej kif ukoll minn ħafna rġiel għonja u nobbli biex jiżżewġuha.

Id-dawra li għamlet Spanja f'Jannar tal-1906, kienet trijonf kbir.

Billi tissodisfa l-fantasija inġenwa u mħawda, mibnija fuq ir-realtà ta' pajjiżi mhux magħrufin, Mata Hari kienet toffri l-ispettaturi dak kollu li kienu jistennew miż-żfin tagħha: il-faxxinu projbit tal-erotiżmu u s-safa tal-axxetiżmu, f'sinkretiżmu assurd, fejn l-għerf ġentili ta' Buddha kien meqjus ekwivalenti għar-riti imdemmin – li fil-fatti ma jeżistux – ta' allat nisa Indusiti tal-biża'.

Min-naħa l-oħra, jidher li hija kellha ċertu talent għax iż-żfin tagħha fil-ballett bil-mużika ta' Jules Massenet, "Le Roi de Lahore", fit-teatru tal-opra ta' Monako fis-17 ta' Frar kellu suċċess kbir u hi ġiet imfaħħra bħala "żeffiena unika u sublimi" waqt li l-kompożitur Franċiż tal-ballett, kif ukoll Giacomo Puccini, stqarru li kienu ammiraturi tagħha.

Minn Monako marret Berlin, fejn saret taf uffiċċjal għani, Hans Kiepert, li mar magħha Vjenna u mbagħad Londra u l-Eġittu.

Sadanittant, ġew ippubblikati żewġ bijografiji tagħha, waħda miktuba minn missierha, li fiha lil bintu tellagħha s-sema aktarx biex jonfoħ lilu nnifsu billi ivvinta stejjer li kien jiġi minn rejiet u prinċpijiet, u oħra b'intenzjoni opposta, ta' George Priem, avukat ta' żewġha.

Mata Hari, naturalment, ikkonfermat il-verżjoni ta' missierha; dak li qabel kien jagħmel il-kpiepel kien uffiċċjal nobbli, filwaqt li nannitha kienet prinċipessa Ġavaniża, waqt li hi kienet ivvjaġġat mal-kontinenti kollha u kienet għexet żmien twil New Delhi, fejn kienet ħabiba ta' maħaraġa u qatlet it-tigri, kif kienet turi l-fer li kienet tilbes – li fil-fatt kienet xtrat minn ħanut f'Lixandra.

Is-suċċess ipprovoka wkoll imitazzjonijiet iżda l-ebda waħda mill-imitaturi qatt ma laħqet il-fama tagħha.

Isimha kien imqabbel ma' dak tal-"vedettes" tal-imgħoddi, bħal Lola Montez, u ta' żmienha, bħal Bella Otero, Cléo de Mérode u Isadora Duncan.

Fis-7 ta' Jannar 1910 f'Monte Carlo qagħlet tifħir ġdid għaż-żifna tagħha "Danse du feu" li ma reġgħetx żifnet fl-Olympia f'Pariġi għall-unika raġuni li l-ispejjeż kienu eċċessivi.

Is-suċċess żied b'mod konsiderevoli l-ispejjeż meħtieġa biex iżżomm il-ħajja soċjali bla għeda, u kien darba biss li kienet għamlet waqfa qasira meta fis-sajf marret toqgħod f'kastell f'Esvres, mhux bogħod minn Tours, li l-maħbub ġdid tagħħa il-bankier Félix Rousseau poġġa għad-dispożizzjoni tagħha.

Minn hemm marret f'proprjetà oħra tal-finanzier, villa lussuża f'Neuilly, viċin ta' Pariġi.

Fl-aħħar tal-1911 laħqet il-quċċata tar-rikonoxximent artistiku billi f'La Scala ta' Milan, ħadet sehem fl-ewwel rappreżentazzjoni ta' "Armida" ta' Gluck, meħuda minn "Gerusalemme liberata" ta' Torquato Tasso, u rreċtat il-parti tal-"Pjaċir" imbagħad, mill-4 ta' Jannar 1912 kienet f'ħames rappreżentazzjonijiet tal-"Bacco e Gambrinus", ballett ta' Giovanni Pratesi bil-mużika ta' Romualdo Marenco, fejn kellha l-parti ta' Venere.

Id-direttur tal-orkestra Tullio Serafin stqarr li Mata Hari "hija mara eċċezzjonali, eleganti u perfetta b'sens poetiku mwieled fiha, barra minn hekk taf xi trid u taf kif tiksbu.

Għalhekk żgur li ż-żfin tagħha tagħmlu opra tal-arti".

Fil-fatt, it-teatru Milaniż kien għaddej minn perjodu ta' dekadenza u t-tentattivi magħmula dak iż-żmien minn Mata Hari biex tinkiseb il-kooperazzjoni ta' mużiċisti bħal Umberto Giordano u Pietro Mascagni kienu għalxejn, bħal ma kien ukoll it-tentattiv biex tidher mal-ballerini Russi tal-kumpanija ta' Djagilev.

Mata Hari allura stabret bil-"Folies Bergères", fejn warrbet għal mument iż-żfin orjentali u saret żingara.

Fis-sajf tal-1913, marret dawra mal-Italja u dehret f'Ruma, Napli u Palermo.

Kien hemm raġuni, kienet tgħid, għaliex kienet tant taf tajjeb iż-żfin Spanjol: bħala tfajla kienet iżżewġet lil nobbli Skoċċiż, u kienet tgħix f'kastell antik; wara li falla ż-żwieġ tagħha, ivvjaġġat ħafna u fit-tul ma' Spanja, fejn "torero", li kien iħobbha, qatel ruħu b'idejh fl-arena, iddisprat li hi ma kinitx tħobbu.

Fl-1914, marret Berlin biex tħejji spettaklu ġdid li fih kellha l-ħsieb li tinterpreta żifna Eġizzjana fil-kamra tagħha fil-lukanda Cumberland.

Kitbet hi stess il-librett tal-ballett li semmiet "Il-Kimera".

Sadanittant stenniet li f'Settembru kienet sejra tidher fit-Teatru Metropole f'spettaklu ieħor.

Imma dan l-ispettaklu qatt ma seħħ: l-assassinju tal-prinċep ereditarju Awstrijakk temm il-"Belle Epoque" u bdiet l-Ewwel Gwerra Dinjija.

Filwaqt li l-armata Ġermaniża kienet qiegħdha tinvadi l-Belġju biex twettaq l-operazzjoni tagħha li tagħlaq il-forzi armati Franċiżi u ttemm il-gwerra malajr, Mata Hari kienet diġà telqet lejn l-Iżvizzera minn fejn kellha f'moħħha li tmur lura lejn Franza, iżda filwaqt li l-bagalji baqgħu sejrin fi triqthom lejn it-territorju Franċiż, hi nżammet fuq il-fruntiera u ntbagħtet lura lejn Berlin.

Fil-lukanda fejn irritornat, mingħajr bagalji u flus, Jon Kellermann, industrijalista Olandiża, offrielha l-flus għall-vjaġġ u taha parir biex tmur Frankfurt u minn hemmhekk, permezz tal-konsulat, taqsam il-fruntiera Olandiża.

Allura fl-14 ta' Awwissu 1914 l-uffiċċjali tal-konsulat Olandiż ta viża biex tista' tmur Amsterdam lil Margaretha Geertuida Zelle, "twila metru u ħamsa u sebgħin ċentimetru", ta' xagħar (dak iż-żmien) bjond.

Hawnhekk saret il-maħbuba tal-bankier van der Schalk u mbagħad wara li marret Den Haag, tal-Baruni Eduard Willem van der Capellen, kurunell tal-ussari, li għenha ġenerożament fil-ħtiġijiet finanzjarji tagħha.

Fl-24 ta' Diċembru 1915 Mata Hari maret lura Pariġi sabiex tieħu lura l-bagalji u tipprova, għal darb'oħra għalxejn, biex tikseb xogħol ma' Djagilev.

Bilkemm kienet saret il-maħbuba tal-maġġur Belġjan Fernand Beaufort meta l-permess biex toqgħod Pariġi skadielha u fl-4 ta' Jannar 1916 kellha tmur lura lejn l-Olanda.

Meta kienet Den Haag kien iżurha spiss fid-dar tagħha il-konslu Ġermaniż Alfred von Kremer, li f'dan il-perjodu kriha bħala spija fis-servizz tal-Ġermanja, inkarigata biex tipprovdi informazzjoni dwar l-ajruport ta' Contrexéville, qrib Vittel, fi Franza, fejn kienet tista' tmur taħt l-iskuża li kienet qiegħda żżur wieħed mill-ħafna maħbubin tagħha, il-kaptan Russu Vadim Masslov, li kien daħal l-isptar f'din il-belt.

Mata Hari, saret aġent H21 u ġiet imħarrġa fil-Ġermanja mill-ispija famuża Elsbeth Schragmüller, iżjed magħrufa bħala Fräulein Doktor, li tatha l-kodiċi l-ġdid AF44.

Iż-żeffiena kien diġà mgħassa mill-kontrospjunaġġ Ingliż u Franċiż meta, fl-24 ta' Mejju 1916, telqet lejn Spanja u minn hemm fl-14 ta' Ġunju marret Pariġi.

Hemm permezz ta' eks-maħbub tagħha, it-tenent tal-kavallerija Jean Hallaure, li mingħajr ma kienet taf kien hu wkoll aġent Franċiż, fl-10 ta' Awwissu ġabha f'kuntatt mal-kaptan Georges Ladoux, kap ta' sezzjoni tad-Deuxième Bureau, il-kontrospjunaġġ Franċiż, biex tikseb permess biex tmur Vittel.

Ladoux taha viża u pproponielha li tidħol fis-servizz ta' Franza u Mata Hari aċċettat din il-proposta imma talbet is-somma enormi ta' miljun frank, li ġġustifikat billi ftaħret li kienet taf ħafna nies importanti li setgħu jkunu utli għall-kawża Franċiża.

F'Vittel iltaqgħet mal-kaptan Russu u tħalltet mal-ħafna uffiċċjali Franċiżi li kienu jiffrekwentaw l-istazzjon termali u wara ġimgħatejn marret lura Pariġi.

Hemmhekk, barra ma bagħtet informazzjoni dwar il-missjoni tagħha lill-aġenti Ġermaniżi fl-Olanda u l-Ġermanja, irċiviet ukoll istruzzjonijiet mill-kaptan Ladoux biex tgħaddi minn Spanja u tmur lura l-Olanda.

Wara li nżammet għal ftit jiem Madrid, dejjem mgħassa mill-Franċiżi u l-Ingliżi, f'Novembru siefret minn Vigo għal Den Haag.

Meta l-bastiment wasal Falmouth fir-Renju Unit, ġiet arrestata minħabba li bi żball ħasbuha ż-żeffiena tal-flamenco, Clara Benedix, li kienet suspettata li kienet spija Ġermaniża.

Meta ġiet interrogata f'Londra l-iżball ġie ċċarat u wara ftehim ma' Ladoux, Scotland Yard bagħtuha Spanja, fejn żbarkat fil-11 ta' Diċembru 1916.

F'Madrid kompliet tilgħab il-logħba doppja u żammet kuntatt kemm mal-"attaché" militari tal-ambaxxata Ġermaniża, Arnold von Kalle, kif ukoll ma' dak tal-Ambaxxata Franċiża, il-kurunell Joseph Denvignes, fejn lil dan tal-aħħar għarrfittlu bil-manuvri tas-sottomarini Ġermaniżi barra mill-kosta tal-Marokk.

Von Kalle induna li Mata Hari kienet qiegħdha tilgħab logħba doppja u bagħat telegramma Berlin li fiha qal li "l-aġent H21" qiegħdha titlob il-flus u kienet qiegħdha tistenna l-istruzzjonijiet.

Ir-risposta kienet li l-aġent H21 kellha tmur lura Franza biex tkompli l-missjoni tagħha u hemm tirċievi 15,000 frank.

L-ipoteżi li l-Ġermaniżi kienu ddeċidew li jeħilsu minn Mata Hari – biex jikxfuha lill-kontrospjunaġġ Franċiż bħala spija Ġermaniża – hija bbażata fuq il-fatt li f'din l-okkażjoni użaw kodiċi ta' trażmissjoni qadim, li kien ġie abbandunat għax il-Franċiżi kienu diġà ddeċifrawh, li fih Mata Hari kienet għadha identifikata bis-simbolu H21, minflok b'dak iżjed riċenti AF44.

Għalhekk il-messaġġi Ġermaniż kienu faċilment iddeċifrati mill-Franċiżi.

Fit-2 ta' Jannar 1917 Mata Hari daħlet lura Pariġi u fl-għodwa tat-13 ta' Frar ġiet arrestata fil-kamra tagħha fil-lukanda Elysée Palace u maqfula fil-ħabs ta' Saint-Lazare.

Quddiem il-kap tal-inkjesta, il-kaptan Pierre Bouchardon, fil-bidu Mata Hari adottat it-tattika li tiċħad kollox u sostniet li ma kinitx imdaħħla f'ebda affari ta' spjunaġġ.

Fl-ewwel interrogatorju għenha l-avukat Édouard Clunet, eks-maħbub tagħha, li kien żamm relazzjoni ta' affezzjoni magħha.

Imbagħad, iżjed ma beda jgħaddi ż-żmien iżjed ma setgħetx tevita li tiġġustifika s-somom kbar li l-maħbub tagħha van der Capelen kien jibgħatilha mill-Olanda – meqjusin mill-prosekuzzjoni bħala l-ħlas għall-ispjunaġġ tagħha – li tammetti s-somom li rċeviet f'Madrid minn von Kalle li ġġustifikat bħala sempliċi rigali, u li tikxef storja mhux mistennija li fi Spanja kellha offerta biex taħdem bħala aġent ta' spjunaġġ Russu fl-Awstrija.

Semmiet ukoll il-proposta li għamlilha l-kaptan Ladoux biex taħdem għal Franza, li fittxet li tisfrutta għall-vantaġġ tagħha, biex turi l-lealtà tagħha lejn Franza.

Il-prosekuzzjoni s'issa ma kellha ebda prova konkreta kontra Mata Hari, li setgħet saħansitra tiftaħar li poġġiet ruħha għad-diżpożizzjoni tal-ispjunaġġ Franċiż.

Il-fatt hu li l-kontraspjunaġġ kien għadu ma poġġiex għad-dispożizzjoni tal-kaptan Bouchardon it-trażkrizzjoni tal-messaġġi Ġermaniżi nterċettati li wrewha bħala l-aġent Ġermaniż H21.

Meta għamlu hekk, xahrejn wara, Mata Hari kellha tammetti li kienet mikrija mill-Ġermaniżi u li kienet irċeviet il-linka inviżibbli biex tikkomunika l-informazzjoni tagħha, iżda qalet li din qatt ma kienet użatha – tefgħitha kollha l-baħar – u li ma kienet bagħtet xejn lill-Ġermaniżi, minkejja l-20,000 frank li rċeviet mill-konslu von Kremer, li hi sostniet li kienu biss kumpens għall-tbatija li soffriet matul iż-żjara tagħha fil-Ġermanja fil-jiem bikrija tal-gwerra.

Rigward il-messaġġ ta' von Kalle f'Berlin, li kixifha bħala spija, Mata Hari qalet li dan kien vendikazzjoni ta' raġel imwarrab.

Il-ħafna uffiċċjali Franċiżi li kienet il-maħbuba tagħhom, meta kienu nterrogati ddefendewha u stqarrew li qatt ma kienu jqisuha bħala spija.

Għall-kuntrarju, Georges Kaptan Ladoux ċaħad li xi darba għamillha proposta biex taħdem għas-servizzi Franċiżi, għax dejjem kien iqisha bħala spija Ġermaniża, filwaqt li l-"attaché" militari f'Madrid, Elder Denvignes, sostna li kienet innamrat miegħu bil-ħsieb li toħodlu minn moħħu sigrieti militari; rigward l-informazzjoni dwar attivitajiet Ġermaniżi fil-Marokk, hu ċaħad li kienet Mata Hari li ipproviedthom.

Iż-żewġ uffiċċjali ma kinux kapaċi jsemmu ebda ċirkostanzi sostanzjali kontra Mata Hari, iżda x-xhieda tagħhom fil-proċess kellha piż determinanti.

L-inkjesta ngħalqet b'murtal: l-uffiċċjal Russu Masslov, li Mata Hari suppost kienet il-maħbuba tiegħu, kiteb li r-relazzjoni mal-mara dejjem kien qiesha biss bħala avventura.

Ir-rivelazzjoni ma kellha xejn x'taqsam mal-pożizzjoni legali ta' Mata Hari, iżda żgur li ġegħlitha tħossha f'iżolament drammatiku.

L-inkjesta ngħalqet fl-21 ta' Ġunju u Mata Hari ntbagħtet quddiem il-qorti.

Il-proċess, miżmum bil-bibien magħluqin, beda fl-24 ta' Lulju.

Il-president tal-qorti ta' sitt imħallfin militari kien it-tenent kurunell Albert Ernest Somprou u fuq in-naħa tal-prosekuzzjoni kien hemm it-tenent Mornet.

Xejn ġdid ma ħareġ fil-jumejn ta' diskussjoni.

Wara d-difiża appassjonata tal-avukat ta' Mata Hari, Clunet, li qabel kien gwerrier u ngħata midalja fl-1870, fil-Gwerra Franko-Prussjana, l-imħallfin irtiraw biex iwieġbu 8 mistoqsijiet: Wara siegħa inqatgħetilha s-sentenza: "Il-Kunsill tal-Gwerra jikkundanna unanimament lil Marguerite Gertrude Zelle għall-piena tal-mewt permezz tal-fuċilazzjoni".

L-appell għar-rieżaminazzjoni tal-proċess ġie rrifjutat mill-Kunsill tar-reviżjoni fis-17 ta' Awwissu u fis-27 ta' Settembru anki l-Qorti tal-Appell ikkonferma s-sentenza tal-kundanna.

L-aħħar tama kienet it-talba għall-maħfra li l-avukat Clunet ppreżenta personalment lill-President Poincaré.

Maż-żernieq ta' nhar it-Tnejn, il-15 ta' Ottubru, il-Kaptan Thibaud qajjem lil Mata Hari, li wara l-proċess kienet taqsam ċella ma' żewġ priġunieri oħra, biex iħabbrilha li l-talba għal maħfra kienet ġiet miċħuda u wissiha tħejji għall-eżekuzzjoni.

Hi libset bl-eleganza tas-soltu, mgħejuna minn minn żewġ sorijiet, Sor Marie u Sor Leonide, u mbagħad, fuq it-talba tagħha, il-kappillan Arboux għammidha.

Libset kappell tat-tiben ta' Firenze u l-ingwanti, u akkumpanjata miż-żewġ sorijiet, il-kappillan, l-avukat Clunet, it-tobba Bizard, Socquet, u Bralet u mill-gwardjani, marret fl-uffiċċju tad-direttur, fejn kiteb tliet ittri – li però d-direzzjoni tal-ħabs qatt ma bagħtet – indirizzati lil bintha Jeanne Louise, lil-kaptan Masslov u lill-ambaxxatur tal-Olanda, Cambon.

Imbagħad tliet vannijiet militari skortati minn draguni rikbin iż-żiemel ħadu l-kortew lejn il-Kastell ta' Vincennes u waslu hemm fis-sitta u nofs ta' għodwa kiesħa u biċ-ċpar.

Labranzetta ma' Sor Marie, imxiet b'passi sodi lejn il-post maħżul għall-eżekuzzjoni, fejn kienet qiegħdha tistenniha skwadra suldati li sellmulha u ppreżentawlha l-armi.

Wara li sellmet lura b'ċaqliqiet puliti ta' rasha, ġiet marbuta ħafif mal-arblu.

Billi rrifjutat l-għamad setgħet tara quddiemha mil-qrib it-tnax-il suldat li kienu assenjati d-dmir tas-sentenza għall-mewt: wieħed minnhom, skont ir-regola, kellu l-ixkubetta vojta.

Minn ħdax-il tir, tmienja marru fil-vojt – l-aħħar galanterija tal-militari Franċiżi – wieħed fir-rkoppitha, wieħed f'ġenbha u wieħed dritt f'qalbha.

Il-marixxall Pétey sparalha tir f'għonqha, tir ta' grazzja, biex ikun żgur li mietet.

Ħadd ma' kien hemm li kellu d-dritt għall-ġisem u allura ġie meħud l-Istitut tal-Mediċina Legali ta' Pariġi, fejn indifnet ġo fossa komuni.

Rasha nżammet u mbagħat insterqet fis-snin ħamsin, f'ċirkustanzi li qatt ma tfissru, forsi biex isservi bħala relikwa makabra.

Wara t-tmiem tal-gwerra, il-Ġermanja għall-ewwel ippreżentatha bħala vittma innoċenti, li qatt ma kienet ikkollaborat mas-servizzi tal-ispjunaġġ Ġermaniżi.

Madankollu fl-1931, f'xogħol kollettiv importanti li fih ikkollaboraw storiċi, uffiċċjali militari u uffiċċjali li qabel kienu fis-servizzi sigrieti, jingħad li "Mata Hari għamlet affarijiet kbar għall-Ġermanja; hi kienet il-messaġġiera għall-informaturi tagħna li kienu jgħixu barra jew f'pajjiżi għadewwa [...]

Mata Hari kienet taf perfettament kif jimxu l-affarijiet militari, wara li ġiet imħarrġa f'waħda mill-aqwa skejjel tal-ispjunaġġ [...]

Hija kien aġent importanti."

Fl-1937, Elsbeth Schragmüller, magħrufa bħala Fräulein Doktor, li ħadmet matul il-gwerra fis-sezzjoni IIIC f'Antwerpen, ippubblikat il-memorji tagħha.

Rigward Mata Hari, fihom irrevelat li "l-ebda waħda mill-aħbarijiet li bagħtitilna ma kienet utli u l-ebda informazzjoni tagħha ma kienet ta' interess politiku u militari".

Hi taċċetta madankollu li: "Il-kundanna kien misħoqqa fl-ispirtu tal-kodiċi militari."

L-istoriku Alain Decaux fir-riċerka tiegħu dwar Mata Hari staqsa lill-Avukat Mornet dwar il-kwistjoni vera li ppreżenta l-każ ta' din is-suppost spija.

Dan wieġbu "li fl-aħħar ma kienx hemm affarijiet kbar li wieħed seta' jixliha bihom" imma l-każ tagħha kien ipprovokat "mill-attakki tal-istampa f'kuntest politiku" hekk li r-raġuni tal-istat kellha tirbaħ.

Ħarġu ħafna films ibbażati fuq l-istorja ta' Mata Hari: