Muiˬ-eu tsawˇ haˬ hawˇ-eu haiˬ-eu tsawˇ haˬ beu gaˇ jeˬ ya mawˇ | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Tiˬ siˬ ba la 2018\nTsawˇ haˬ laꞈ k’oeˇ beu gaˇ-eu jeˬ ya mawˇ\n“Yaw tsaˬ yaw dawˇ tsawˇ haˬ hawˇ-eu maˬ tsaˬ maˬ dawˇ-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ beu gaˇ-eu gaˇ kawˆ . . . ya mawˇ duˬ tehꞈ-a.”—Maˬlaˬkiˇ 3:18.\nDawˬ caˇ: 127, 101\nYawˬ ha-ahˇ haw jeˬ haw kawˆ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\nAˬ cawˬ-ahˇ mˇ nehˬ-eu paw aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\nAˬ dui-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\n1, 2. Nymˇ iˬ nah Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ, yaw dehꞈ dehꞈ-eu aˬ jeˬ miˇ neh maˬ awˬ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\nSaˬ laˬ g’oˬ hawˇ-eu caw ba-eu deuˬ nyawˬ iˇ nya-eu naˇ gawˇ naˇ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ ya haw piˇ-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ caw ba nehˬ mawꞈ-eu miˇ neh meh. Ehˇ k’awꞈ, saˬ laˬ g’oˬ hawˇ-eu caw ba-eu deuˬ naˇ gawˇ teu yawˬ ha-ahˇ maˬ bi nyawˬ laˇ-eu g’aˇ duˬ ya yahˇ-eu meh. Tiˬ paw dzeˇ neh ehˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ k’awꞈ teu gaˇ duˇ-eu meh. Aˬ dui g’awˬ mya g’aˬ Miˬyehˇ nui noeˬ hawˇ-eu aˇ g’ehˇ nehˬ-ehˇ maˬ duˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ gaˇ ya mˇ taꞈ-eu miˇ neh, nui noeˬ hawˇ-eu aˇ g’ehˇ teu naˇ nyawˬ iˇ nya-eu naˇ gawˇ loꞈ-ehˇ duˇ meh. Heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ heu naˇ aˬ dui g’aˇ duˬ yaw awˬ maˬ ngeuˇ-a.\n2 Aˇ saˬ saˬ-eu aˬ nah aˇ yamˬ-ahˇ Miˬyehˇ-ahˇ maˬ gaˬ-eu tsawˇ haˬ deuˬ naˇ, tsaˬ-eu hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ Miˬyehˇ neh jahˇ taˬ-euˬ zahˇ-ahˇ nui ma maˬ ahˇ-a. Kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ Tiˆmoˇseˬ-ahˇ sahˬ boꞈ boꞈ g’eh ngeh, maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ deuˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ meh. Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ keuˆ laˇ ngeh, teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu aˇ g’ehˇ teu, tiˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu loꞈ-ehˇ ya mawˇ dui dui meh lehˇ Pawˇluˆ ehˇ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:1-5, 13-ahˇ gui.) Tsawˇ haˬ deuˬ-euˬ maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ tiˬ deuˬ na-ahˇ aˬ dui tsawˬ guˆ iˇ-eu loꞈ-ehˇ, aˬ dui tiˬ jawˬ jawˇ-eu deuˬ-euˬ nui noeˬ hawˇ-eu ngehˬ-eu jeˬ, mˇ-eu jeˬ k’awꞈ, aˬ dui-ahˇ coeˬ-eu meh. (Dawˬdaˬ 13:20) Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, nui noeˬ heu Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ nui noeˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ beu gaˇ nga lehˇ haw-awˇ, aˬ dui aˬ cawˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ ni caw ba nehˬ ngeh, nyawˬ iˇ-eu naˇ gawˇ loꞈ-ehˇ duˇ-eu maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ teu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ yahˇ paˬ nga lehˇ jiˇ haw ma.\n3. 2 Tiˆmoˇseˬ 3:2-5-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu aˇ g’ehˇ ahˇ-eu deuˬ-ahˇ ehˇ-eu nga?\n3 Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah aˇ yamˬ-aˬ, “shaˬ dui dui-eu aˇ yamˬ” pyeuꞈ tehꞈ-a lehˇ Pawˇluˆ ehˇ-eu meh. K’oeˇ gaˇ neh naˇ, teu yamˬ-ahˇ tiˬ jeˬ maˬ ngeuˇ loꞈ-ehˇ mawˇ nya-eu, maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ 19 jeˬ-ahˇ jiˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ meh. Aˇ g’ehˇ teu deuˬ naˇ Loˇmaˆ 1:29-31 laꞈ k’oeˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ aˇ g’ehˇ teu nehˬ-ehˇ duˇ leˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Tiˇmoˇseˬ sahˬ boꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ aˇ g’ehˇ teu deuˬ naˇ, Gaˬliˇ-euˬ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maˬ zmˬ-eu dawˬ neh boꞈ taˬ-euˬ meh. Teu gaˇ Pawˇluˆ “tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ-aˬ” lehˇ ehˇ-awˇ dahˬ beh taˬ-euˬ k’awꞈ, tsawˇ haˬ zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ Pawˇluˆ neh ehˇ-eu maˬ muiˬ-eu aˇ g’eh heu ahˇ-eu lehˇ ehˇ mawꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Ka li zaˬ deuˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ beu gaˇ-eu meh.—Maˬlaˬkiˇ 3:18-ahˇ gui.\nYawˬ ha-ahˇ haw jeˬ haw kawˆ\n4. Nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ nga?\n4 Pawˇluˆ tsawˇ haˬ g’awˬ mya g’aˬ yawˬ ha hawˇ-eu pyuˇ-ahˇ gaˬ meh lehˇ ehˇ g’aˬ ngeh, tsawˇ haˬ deuˬ-aˬ, k’ahˬ sehˇ jehˆ-eu, jahˇ g’eh-eu, nui ma huiˬ-eu meh lehˇ jiˇ paˇ ehˇ-eu meh. Toˆ-ehˇ g’ehˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ naˇ, yawˬ ha-euˬ aˇ g’ehˇ, yawˬ ha nya-eu jeˬ, yawˬ ha jaˆ-eu pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ, yawˬ ha-euˬ gaˇ heu deuˬ baˬ da neh, yawˬ ha aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ muiˬ dzehˬ le lehˇ noeˬ-eu meh. Tsawˇ haˬ heu deuˬ aˬ cawˬ neh bi ja ceuˬ mawꞈ-eu meh. Zaˬ siˬ nui gahˇ ahˇ-eu tiˬ g’aˬ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ “Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha uˬ duˬ tahˬ-eu nyiˇ-eu lawˇ duˬ jaˆ gaˇ duˇ-eu meh” lehˇ ehˇ-eu meh. Tiˬ g’aˬ na nui ma hui-eu jeˬ teu zawˇ-ehˇ jawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh lehˇ ehˇ-eu meh. Nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ cawˬ cawˬ k’awꞈ, aˬ cawˬ nui ma huiˬ gaˇ mawˇ naˇ ma ya leˇ-a.\n5. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ mˇ-eu tiˬ g’aˬ na, nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ iˇ nya-eu nga?\n5 Yeˬhawˇbaˬ nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ bye-awˇ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ “jahˇ g’eh-eu myaˆ nuiˆ” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 6:16, 17) Maˇ diˇ naˇ, nui ma huiˬ-eu jeˬ heu tsawˇ haˬ-ahˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ bi kaˬ iˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 10:4) Nui ma huiˬ-eu jeˬ Saˬdaˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ pyeuꞈ meh. (1 Tiˆmoˇseˬ 3:6) Nui ma nyiˇ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu tiˬ jeˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ tiˬ g’aˬ na k’awꞈ, nui ma bi huiˬ laˇ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Yuˇdaˆ-ahˇ uˆ lahˇ-eu sahˬ paˬ Awˇziˇ, saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ gaˇ mˇ-eu yaw myaˬ k’oꞈ byah laˇ ngeh, “aˬ yawꞈ nui ma huiˬ laˇ-euˬ miˇ neh, luˬ-iˇ seˇ-iˇ-eu jeˬ aˬ yawꞈ k’oeˇ taˆ keuˆ le-euˬ meh. . . . aˬ yawꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ aˬ yawꞈ mˇ bahˬ-euˬ meh” lehˇ Jaˇliꞈ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ uˇ leˇ-awˇ, yaw saw jeˬ lawˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ maˬ jaˆ k’awꞈ, lawˇ leˇ-euˬ meh. K’oeˇ gaˇ neh naˇ, gaˇ kawˆ teu pyeuꞈ laˇ-euˬ maˬ myahˇ laˇ-euˬ k’awꞈ, sahˬ paˬ Awˇziˇ nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh.—2 Laˬsaˬbaˬ 26:16; 32:25, 26.\n6. Daˬbiˇ-ahˇ nui ma bi huiˬ nya-eu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ-eu nga? Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˬ jeˬ miˇ taˬ aw-eu jeˬ-ahˇ bo saˆ nya-eu nga?\n6 Tiˬ g’aˬ na nui ma huiˬ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ laˇ-eu teu naˇ, aˇ g’ehˇ muiˬ-eu, tsawˇ myahˇ doˆ-eu, deuˇ-mˬ diˬ nya-eu, g’aˬ k’aˆ-awˇ, aˬ suˇ g’aˬ k’awꞈ ya leˇ-eu miˇ neh meh. Daˬbiˇ heu dawˬ tawˆ luꞈ jaˆ kuꞈ jiˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ tiˬ ziˇ taˬ aw-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Daˬbiˇ Gawˇliˇyaˆ-ahˇ sehꞈ ngeh, sahˬ paˬ Sawˬluˆ aˬ yawꞈ-euˬ aˬ buˇ nehˬ-ehˇ yuˇ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, Daˬbiˇ ehˇ-eu, “Sahˬ paˬ-euˬ aˬ zaˬ geuꞈ paˬ-ehˇ ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ nga. Iˇsaˬleˬlaˆ miˇ k’ahˬ laꞈ k’oeˇ ngaˬ da-euˬ nymˇ jiˇ aˬ jeˬ ehˇ nyaꞈ nyeuˆ ta.” (1 Saˬmeuˬlaˆ 18:18) Daˬbiˇ-ahˇ aˬ myah luꞈ taˬ aw nya ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga? Daˬbiˇ naˇ, Miˬyehˇ taˬ aw-eu miˇ neh, muiˬ-eu aˇ g’ehˇ deuˬ hawˇ-eu nya-eu jeˬ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ laꞈ k’oeˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ, Miˬyehˇ jawˇ gaˇ neh oe-euˬ meh lehˇ siˬ nya-eu meh. (Ja ceuˬ 113:5-8) Daˬbiˇ aˬ yawꞈ k’aˇ jaˆ-eu muiˬ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ jawˇ gaˇ neh oe-euˬ meh lehˇ yaw muiˬ-ehˇ siˬ nya-eu meh.—1 Gawˇliˬtu 4:7 nehˬ-ehˇ sheu cehˆ.\n7. Aˬ dui-ahˇ taˬ aw ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n7 Daˬbiˇ loꞈ-ehˇ duˇ ni, nymˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ k’awꞈ, taˬ aw-eu jeˬ-ahˇ leh jeh-awˇ bo saˆ luꞈ-eu meh. Huiˬ dzehˬ dzehˬ-eu Yeˬhawˇbaˬ k’awꞈ, taˬ aw-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu lehˇ ya siˬ-eu heu naˇ, nui ma-ahˇ zaw laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. (Ja ceuˬ 18:35) Aˬ dui k’awꞈ “aˬ cawˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu, aˬ cawˬ-ahˇ ngehˬ g’eh mawꞈ-eu, yawˬ haˇ yawˬ ha taˬ nyiˇ-eu, nui nahˬ nui yu ahˇ-eu, nui ma g’awˬ mahˇ ni taˬ-eu, heu deuˬ-ahˇ naw maꞈ dm tsahˬ taˬ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu Jaˇliꞈ heu deuˆ-ahˇ leh jeh-awˇ mˇ caw paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. (Gawˇlawˇsehˇ 3:12) Nui gaˬ heu naˇ “maˬ jahˇ g’eh-a. Huiˬ mawꞈ mahˇ mawꞈ-eu nui ma maˬ ahˇ-a” lehˇ aˬ dui siˬ nya-eu ma. (1 Gawˇliˬtu 13:4) Aˬ dui taˬ aw gaˇ aˬ cawˬ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ-eu meh. Saˇ kiˇ maˬ ngeuˇ-eu k’aˬ dzeˇ zaˬ deuˬ, miˬ zaˬ g’aˬ muiˬ-eu jeˬ mˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ-eu loꞈ-ehˇ, aˬ cawˬ deuˬ k’awꞈ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ taˬ aw gaˇ ya mawˇ ngeh, Miˬyehˇ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ-eu meh.—1 Beˬtuˆluˆ 3:1.\nAˬ cawˬ-ahˇ mˇ nehˬ-eu jeˬ\n8. (a) Nymˇ iˬ nah tiˬ g’aˬ na aˬ da aˬ ma-euˬ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw-eu nga? (b) Jaˇliꞈ zaˬ-ahˇ aˬ jeˬ jahˇ lehˇ ehˇ-eu nga?\n8 Pawˇluˆ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah aˇ yamˬ-ahˇ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ mˇ nehˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ meh. Zaˬ deuˬ aˬ da aˬ ma-euˬ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-a lehˇ Pawˇluˆ ehˇ-eu meh. Nymˇ iˬ nah paˇ dmˬ hawˇ-eu tiˬbiˬ laꞈ k’oeˇ, aˬ da aˬ ma ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-eu heu naˇ, tiˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu loꞈ-ehˇ pyeuꞈ luꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ maˇ diˇ naˇ, ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-eu jeˬ, tsawˇ haˬ baˬ maꞈ-euˬ dawˬ pehˬ pyeuꞈ-eu nymˇ jiˇ-ahˇ laˆ cawˆ-eu meh. Tsawˇ haˬ zaˬ gaˇ kawˆ heu-ahˇ siˬ nya-eu myahˇ laˇ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, gaˇ hu Gaˬliˇ saˇ ka-ahˇ aˬ da aˬ ma-ahˇ diˬ-eu deuˬ-ahˇ pu laꞈ k’oeˇ tsawˇ haˬ lehˇ maˬ shawˇ ni no dzeh nehˬ-awˇ, Loˇma-euˬ zahˇ sahˇ k’oꞈ laꞈ k’oeˇ k’awꞈ, tsawˇ haˬ sehꞈ-eu loꞈ-ehˇ bahˬ meh lehˇ ehˇ-eu meh. Heˬbyehˇ hawˇ-eu Gaˬliˇ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ zaˬ deuˬ aˬ da aˬ ma-ahˇ yaw zeu baw lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.—Doˆ-iˇ-eu 20:12; Eˇpeˇsu 6:1-3.\n9. Zaˬ deuˬ-ahˇ aˬ da aˬ ma ehˇ dawˬ naˇ haˬ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n9 Tsawˇ haˬ myaˬ ni aˬ da aˬ ma ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ k’awꞈ, tiˬ deuˬ na naˇ haˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga? Zaˬ deuˬ aˬ da aˬ ma neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ shaˇ noeˬ naˇ, aˇ poeˬ taˬ baw laˇ-awˇ ehˇ dawˬ naˇ haˬ mawꞈ-eu meh. Yawˬ g’aˬ na luꞈ-euˬ Aˬda pyeuꞈ-eu Miˬyehˇ, zaˬ deuˬ-ahˇ aˬ da aˬ ma ehˇ dawˬ bi naˇ haˬ mawꞈ-eu lehˇ zaˬ deuˬ ya g’oˆ shaw-eu meh. Zaˬ guˬ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ aˬ da aˬ ma-euˬ yaw muiˬ jeˬ ja nehˬ-eu heu naˇ, cawˬ deuˬ-ahˇ aˬ da aˬ ma-ahˇ yaw zeu baw ni caw ba nehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ biꞈ-eu nui gaˬ maˬ ahˇ naˇ, zaˬ deuˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-eu paˇ shaˬ dzehˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, zaˬ deuˬ aˬ da aˬ ma aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ maˇ diˇ gaˬ ngaˇ lehˇ ya siˬ-eu heu naˇ, yaw awˬ maˬ ngeuˇ k’awꞈ ehˇ dawˬ naˇ haˬ ni caw ba nehˬ meh. Mehˇ nmˇ aˬ li pyeuꞈ-eu Awˇsaˬ-teꞈ ehˇ-eu, “Aˬ da aˬ ma ehˇ dawˬ-ahˇ maˬ naˇ haˬ ni naˬ lehˬ lehˬ k’awꞈ, aˬ da aˬ ma deuˬ ngaˇ mˇ caw nya-eu zahˇ jahˇ nehˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh zahˇ bi jaˆ-eu lehˇ ngaˬ-ahˇ ehˇ nehˬ laꞈ-awˇ, ngaˬ-ahˇ k’awꞈ bi ja uˇ-eu meh. Heu naˇ ngaˬ-ahˇ ehˇ dawˬ naˇ haˬ ni caw ba nehˬ-awˇ, ngaˬ-ahˇ aˬ da aˬ ma k’ahˬ lahˇ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu miˇ neh, ehˇ dawˬ naˇ haˬ mawꞈ-eu meh.”\n10, 11. (a) Nui gaˬ maˬ ahˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ mˇ doˆ leꞈ-eu aˬ jeˬ jeˇ aˇ g’ehˇ paˇ jaˆ nga? (b) Maˇ maˇ ni g’eh-eu Ka li zaˬ deuˬ aˬ cawˬ-ahˇ aˇ naˆ ni gaˬ-eu nga?\n10 Pawˇluˆ nui gaˬ maˬ ahˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ mˇ doˆ laꞈ-eu aˇ g’ehˇ nui deuˬ-ahˇ jiˇ paˇ ehˇ keuˆ-eu meh. “Aˬ da aˬ ma-euˬ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-eu” gaˇ kawˆ ehˇ g’aˬ ngeh, guiˬ lahˬ-ahˇ maˬ siˬ nya-eu gaˇ kawˆ paˇ ngehˬ keuˆ-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ toˆ-ehˇ ngehˬ-eu lehˇ g’oˆ shaw nya meh. Guiˬ lahˬ-ahˇ maˬ siˬ nya-eu tsawˇ haˬ naˇ, aˬ cawˬ neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ nehˬ-euˬ gaˇ aˇ poeˬ maˬ taˬ baw-a. Tsawˇ haˬ deuˬ saˇ jaˇ peuˬ-eu meh lehˇ Pawˇluˆ paˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ cawˬ-ahˇ maˬ dehꞈ tsaˬ-a. Teu naˇ aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ dzoeˇ leˇ ni maˬ dehꞈ gaˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ cawˬ-ahˇ yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ehˇ-awˇ, muiˇ-eu meh. Tsawˇ haˬ heu deuˬ naˇ aˬ cawˬ hawˇ-eu Miˬyehˇ-ahˇ maˬ muiˬ-eu jeˬ ja-eu uˬ taꞈ, ja bu ja doeˇ-eu meh. Heu naˇ aˬ cawˬ-euˬ tsawˇ myahˇ cawˆ iˇ ni jaˬ myawꞈ myawꞈ gaˇ ehˇ-eu meh. *—Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.\n11 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ naˇ, aˬ cawˬ-ahˇ maˇ maˇ ni g’eh-eu nui gaˬ mˇ mawˇ-eu miˇ neh, miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nehˬ-ehˇ beu gaˇ dui dui-eu meh. Gaˇ kawˆ heu maˇ diˇ ngeuˇ meh. Maˇ diˇ naˇ, Moˇseˬ-euˬ zahˇ dawˬ laꞈ k’oeˇ aˬ cawˬ-ahˇ gaˬ lehˇ ehˇ-eu zahˇ dawˬ taꞈ-ehˇ huiˬ dzehˬ-eu dawˬ naˇ, Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ lehˇ ehˇ-eu heu tiˬ dawˬ jaˆ-eu tehꞈ meh lehˇ Yeˬsuˇ ehˇ-eu meh. (Maꞈtehˬ 22:38, 39) K’oeˇ naˇ, Ka li zaˬ maˇ diˇ deuˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ yaw kaˬ gaˬ gaˇ haw ngeh siˬ laˇ-eu meh lehˇ Yeˬsuˇ paˇ ehˇ-eu meh. (Yoˇhaˬ 13:34, 35-ahˇ gui.) Maˇ maˇ ni g’eh-eu Ka li zaˬ deuˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ muiˇ-eu deuˬ-ahˇ jiˇ gaˬ-eu meh.—Maꞈtehˬ 5:43, 44.\n12. Yeˬsuˇ aˬ cawˬ-ahˇ nui gaˬ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ-eu nga?\n12 Yeˬsuˇ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ maˇ diˇ gaˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ-euˬ meh. Yeˬsuˇ Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-euˬ gaˇ kawˆ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu guiˬ lahˬ dawˬ tsaꞈ gaˬ-eu g’aˇ duˬ, meuˬ doe ni iˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ myaˆ behꞈ hawˇ-eu kuiˇ kuˆ laꞈ kuˆ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, coi doi naˇ-eu deuˬ hawˇ-eu naˬ bawˬ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ laˆ saˆ nehˬ-awˇ, shiˇ-euˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ laˆ dehꞈ nehˬ-euˬ meh. (Luˇkaꞈ 7:22) Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-ahˇ bye-eu deuˬ jawˇ gahˬ k’awꞈ, tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ ka k’oꞈ-eu jeˬ za-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ-euˬ dehꞈ ziˇ lawˇ nehˬ-euˬ meh. Yeˬsuˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui gaˬ-ahˇ tiˬ byah tiˬ loꞈ dzaw geuꞈ-euˬ meh. Miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ k’awꞈ Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, aˬ cawˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu meh.\n13. Aˬ dui neh aˬ cawˬ-ahˇ mˇ mawˇ nehˬ-eu nui gaˬ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n13 Aˬ dui aˬ cawˬ-ahˇ gaˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ nehˬ naˇ, aˬ dui-euˬ Aˬda Miˬyehˇ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ nya-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Taiˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu aˬ li tiˬ g’aˬ smˬ nah mehˬ bawˬ-ahˇ iˇ-awˇ, mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ-ahˇ ya mawˇ ngeh, nui ma-ahˇ yaw leˇ-euˬ meh. Iˇ kahˇ g’oꞈ keuˆ leˇ g’aˬ ngeh, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ nehˬ-ehˇ tiˬ jaw-ahˇ nyiꞈ poˆ Jaˇliꞈ dzaw-euˬ meh. Gaˇ kawˆ heu yuiꞈ nyiˇ deuˬ-ahˇ tsaꞈ gaˬ nehˬ-awˇ, k’oeˇ gaˇ neh k’oꞈ siˬ naˇ, dzaw nymˇ laꞈ k’oeˇ dzaw zaˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Aˬ dui aˬ cawˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ ma loˇ? Yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ, ‘Ngaˇ nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu deuˬ, aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu deuˬ, hawˇ-eu tsaꞈ gaˬ iˇ gaˇ ya mawˇ-eu deuˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh leh jeh ma loˇ? Ngaˇ aˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw-eu loꞈ-ehˇ haw ma loˇ?’\nK’aˬ yehˇ hawˇ-eu yawˇ zaˬ\n14, 15. Tsawˇ haˬ g’awˬ mya ni mˇ doˆ laꞈ-eu aˬ jeˬ maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ nga? Tiˬ g’aˬ na yawˬ ha-euˬ maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ paˇ-euˬ nga?\n14 Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah aˇ yamˬ-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ aˬ dui yahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu maˬ muiˬ-eu aˇ g’ehˇ deuˬ mˇ doˆ leꞈ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, tsawˇ haˬ myaˬ ni yaw muiˬ jeˬ-ahˇ muiˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ yaw muiˬ jeˬ mˇ gaˇ laˆ tsoeˬ-awˇ, dawꞈ-eu ceh-eu, guˆ laˇ paˬ-ehˇ zuiˆ-eu, nui ma-ahˇ maˬ noeˬ-eu heu deuˬ jiˇ jawˇ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ shaˇ noeˬ ni mˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh mˇ-euˬ jeˬ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ coeˬ leˇ nga lehˇ jiˇ maˬ shaˇ noeˬ-a.\n15 Tsawˇ haˬ g’awˬ mya g’aˬ haiˬ-eu jeˬ zaˬ loꞈ-ehˇ duˇ-eu k’awꞈ, dehꞈ poˆ dehꞈ paˇ meh lehˇ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ ehˇ taˬ-euˬ myahˇ laˇ-euˬ meh. (Iˇsaˬyaˇ 11:6, 7-ahˇ gui.) Aˬ dui Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ bawˇ tsahˬ-euˬ jeˬ zaˬ pyeuꞈ-eu k’aˬ yehˇ hawˇ-eu aˇ laˬ jaˬ shiˇ k’awꞈ, cu-eu jeˬ zaˬ deuˬ pyeuꞈ-eu yawˇ zaˬ hawˇ-eu mawˇ neˇ mawˇ zaˬ nehˬ-ehˇ tiˬ gaˇ gaˆ-eu meh lehˇ ya siˬ-euˬ ma. Aˬ jeˬ miˇ neh toˆ-ehˇ jawˇ nya-eu nga? “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ siˬ nya-eu jeˬ, miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ byah-eu miˇ neh” meh lehˇ maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Iˇsaˬyaˇ 11:9) Jeˬ zaˬ deuˬ naˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ maˬ dzaw geuꞈ nya-a. Teu miˇ neh maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ-euˬ dawˬ heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ dehꞈ paˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ sheu cehˆ taˬ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh.\nJaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ zahˇ deuˬ tsawˇ haˬ-euˬ dehꞈ ziˇ-ahˇ laˆ paˇ nehˬ nya (Aˇ deuˆ 16-ahˇ haw)\n16. Jaˇliꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ dehꞈ paˇ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n16 Mehˇ nmˇ g’awˬ mya g’aˬ k’aˬ yehˇ loꞈ-ehˇ ziˇ haw-euˬ k’awꞈ, nymˇ naˇ aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ gaˇ kawˆ biˇ kawˬ-eu jw.org laꞈ k’oeˇ ahˇ-eu, “Jaˇliꞈ tsawˇ haˬ-euˬ dehꞈ ziˇ-ahˇ laˆ paˇ” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ gui nya meh. Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ-awˇ gaˇ mˇ laˇ-euˬ heu deuˬ naˇ, uˬ duˬ tahˬ-eu zahˇ sahˇ k’oˬ-ahˇ laꞈ nyiˇ paw tehꞈ-ehˇ caw teh-awˇ k’oeˇ-euˬ baoˬ-ahˇ maˬ ha geuꞈ-eu teu deuˬ nehˬ-ehˇ beu gaˇ-eu meh. Teu deuˬ naˇ Miˬyehˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jahˇ geuꞈ-awˇ, yaw dehꞈ naˇ tiˬ jeˬ lehˇ dehꞈ-eu meh. Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ g’awˬ mya g’aˬ ziˇ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ haw-euˬ k’awꞈ, nymˇ naˇ “maˇ maˇ ni g’eh-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ hawˇ-eu yaw muiˬ yaw shawˇ laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-euˬ aˇ g’eh-ahˇ duˇ leˇ ni beh taˬ-euˬ yaw dehꞈ dehꞈ-eu yaw shuiꞈ jeˬ-ahˇ dm” paˇ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 4:23, 24) Tsawˇ haˬ deuˬ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ya siˬ ngeh, Miˬyehˇ-euˬ zahˇ-ahˇ mˇ caw-eu loˬ nga lehˇ siˬ leˇ-eu meh. Heu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ jah-eu jeˬ, noeˬ-eu jeˬ, mˇ-eu jeˬ-ahˇ laˆ paˇ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. Heu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu yaw awˬ maˬ ngeuˇ-a. Ehˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni mˇ mawꞈ-eu deuˬ-ahˇ caw ba nehˬ-eu meh.\n“Gaˇ jaw jaw-awˬ”\n17. Aˬ dui-ahˇ aˬ cawˬ-euˬ maˬ muiˬ-eu nui noeˬ deuˬ maˬ bi nyawˬ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ yahˇ nya nga?\n17 Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu tsawˇ haˬ hawˇ-eu maˬ mˇ-eu tsawˇ haˬ yaw kaˬ beu gaˇ-eu jeˬ-ahˇ haw mawˇ-eu awˬ dzehˬ laˇ-euˬ meh. Aˬ dui Miˬyehˇ gaˇ maˬ mˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-euˬ maˬ muiˬ-eu nui noeˬ deuˬ maˬ bi nyawˬ laˇ ni ya yahˇ-eu meh. Aˬ dui 2 Tiˆmoˇseˬ 3:2-5-ahˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ teu deuˬ-ahˇ gaˇ jaw jaw lehˇ Yeˬhawˇbaˬ neh mehˬ-euˬ dawˬ-ahˇ mˇ caw mawꞈ-eu ma. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui noeˬ ahˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ g’awˬ tsehˆ maˬ tsehˆ nya-a. Aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ gaˇ ya mˇ taꞈ, sahˬ boꞈ dzaw nymˇ-ahˇ ya tahˬ dzoeˇ, maˬ ngeuˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ ya jawˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ noeˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ-ahˇ caw teh-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui-ahˇ caw ba nya-eu aˬ jeˬ nga? Aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ peh ya jawˇ-awˇ, Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ ya cawˬ meh.\n18. Aˬ dui ngehˬ-awˇ mˇ-eu jeˬ aˬ cawˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ nya-eu nga?\n18 Aˬ dui aˬ cawˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ ni caw ba mawꞈ-eu ma. Leh jeh-awˇ tsaꞈ gaˬ-eu laꞈ k’oeˇ, ngehˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ ngehˬ nya-awˇ, yamˬ law tsaˬ ni ngehˬ nya ni Yeˬhawˇbaˬ nawˬ-ahˇ caw ba nehˬ luꞈ-uˇ. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ pyeuꞈ-eu, aˬ cawˬ-ahˇ bi siˬ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˬ dui-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ heu baˬ da neh, aˬ dui maˬ ngeuˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ-ahˇ za paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ “shiˬ shaˬ jiˇ-euˬ nui noeˬ nui loˆ-ahˇ byehˇ dzeh-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, miˇ tsaˬ heu k’oeˇ taˆ dehꞈ ngeh yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-awˇ, nui ma yaw dawˇ dawˇ-ehˇ dehꞈ-eu laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-ahˇ yaw zeu baw”-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ mehˬ nehˬ-eu meh. (Tiˇtuˆ 2:11-14) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ bi mˇ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ mˇ naˇ, aˬ cawˬ deuˬ k’awꞈ haw mawˇ-awˇ, tiˬ g’aˬ na-aˬ “Miˬyehˇ nawˬ nehˬ-ehˇ jawˇ meh lehˇ nga maꞈ ya gaˬ-euˬ miˇ neh, nga maꞈ-ahˇ nawˬ nehˬ-ehˇ bi taꞈ laꞈ-awˬ” lehˇ ehˇ gaˇ keuˆ-eu meh.—Zaˬkaˬliˇ 8:23.\n^ Yaw zaˬ 10 Gaˬliˇ-euˬ dawˬ “Ja bu ja doeˇ-eu” hawˇ-eu “aˬ cawˬ-ahˇ yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ehˇ-eu” dawˬ heu-ahˇ diˬeˬboˇloˬ lehˇ ehˇ-eu dawˬ zmˬ-eu meh. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ heu dawˬ-ahˇ Miˬyehˇ-ahˇ yaw k’aˆ-ehˇ ja bu-eu Saˬdaˬ-ahˇ kuˇ meh.\n“G’aˬ doeˇ doeˇ . . . deuˬ-ahˇ, aˬ yawꞈ g’aˬ biꞈ lahˬ nehˬ-eu meh”\nLaꞈ k’aˬ cehˇ laˇ paˬ-ehˇ nui ma taꞈ-eu jeˬ hawˇ-eu noeˬ mawˇ-eu aˇ nah\nYawˬ jeˬ na jaˆ-eu g’aˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh biꞈ-eu nga?\nMaˇ diˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-eu aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nui gaˬ nga?\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Tiˬ siˬ ba la 2018\nTiˬ siˬ ba la 2018\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Tiˬ siˬ ba la 2018