“Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ahˇ-awˬ”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9 | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ.”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9.\nDawˬ caˇ: 100, 87\nMehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha-eu, aˬ jeˬ miˇ neh ni aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah aˬ geu ngeh ya ha-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ gaˇ laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ nga, aˬ dui daˬ yah ha-eu paw aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\n1. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ aˬ jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ-euˬ nga?\nA.D. 62 hawˇ-eu 64 k’oꞈ heu kaˬ-ahˇ, kuiˇ laꞈ Beˬtuˆluˆ “Aˬ cawˬ miˇ k’ahˬ doe ni bi teh byaˆ jiˇ-awˇ, Boˬtuˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬlaˬtiˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬbaˬdawˇciˆ miˇ k’ahˬ, Aˬshaˆ miˇ k’ahˬ, Beˬtuˇniˇ miˇ k’ahˬ, heu deuˬ-ahˇ jawˇ byaˆ taˬ-euˬ Miˬyehˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ jawˇ gaˇ” sahˬ boꞈ boꞈ g’eh-euˬ meh. (1 Beˬtuˆluˆ 1:1) Mehˇ nmˇ heu deuˬ naˇ, nymˬ-mˇ “lawˬ haw-eu shaˬ-eu zahˬ”-eu maˬ ngeuˇ naˇ, k’ehˬ-eu k’aˆ-eu jeˬ-ahˇ ya daˬ luꞈ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ shaˬ dui dui-eu aˇ yamˬ-ahˇ jawˇ luꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ hawˇ-eu g’aˬ biꞈ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ loˬ-eu meh. Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ boꞈ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ uˬ taꞈ 10 k’oꞈ maˬ byah laˇ mi na-ehˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ bi laˆ cawˆ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ shaˬ zahˬ teu poˆ laꞈ k’oeˇ neh buˬ iˇ ni caw ba nehˬ-euˬ aˬ jeˬ nga?—1 Beˬtuˆluˆ 4:4, 7, 12.\n2, 3. Beˬtuˆluˆ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, daˬ yah ha ni laˆ noeˬ nehˬ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n2 Beˬtuˆluˆ neh mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mˇ ni laˆ noeˬ nehˬ-euˬ tiˬ jeˬ naˇ, “dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu heu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah “ha”-eu lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu dawˬ-ahˇ, Gaˬliˇ dawˬ paw neh naˇ, “maˬ siˬ maˬ suˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ ya leˇ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ-eu” lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui haw taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ naˇ, Beˬtuˆluˆ Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ “tiˬ g’aˬ tiˬ g’aˬ” bi ha-eu heu meh. Heu naˇ, aˬ myah luꞈ siˬ nya luꞈ-eu, tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ mˇ luꞈ shaˇ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ ha gaˇ ehˇ-eu meh. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n3 Daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ nawˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, nawˬ-ahˇ tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ laˇ-awˇ, daˬ yah ha nehˬ laꞈ-euˬ gaˇ noeˬ taˬ nya miˇ-a loˇ? K’oeˇ naˇ, nawˇ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ngeh aˬ joˆ-ehˇ nya? Bi g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu maˬ ngeuˇ nya loˇ? Daˬyah ha-eu heu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu meh. Beˬtuˆluˆ-euˬ saˇ ka-ahˇ jawˇ-eu ka li zaˬ deuˬ, shaˬ zahˬ guˆ gaˆ tiˬ nah saˇ-i tiˬ nah myaˬ laˇ luꞈ-eu miˇ neh, tiˬ g’a tiˇ g’aˬ g’oeˇ-eu jeˬ loˬ dui dui-eu meh. Aˬ dui k’awꞈ “Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah a yamˬ laꞈ k’oeˇ” teu loꞈ-ehˇ ya jahˇ meh.—2 Tiˆmoˇseˬ 3:1.\n4. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ jeˇ naˇ haˬ-eu jeˬ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n4 Aˬ dui tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ “ha ahˇ”-eu nui ma aˬ joˆ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nya-eu nga? Aˬ dui-ahˇ maˬ bi ha nya ni laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ jahˇ paˬ nga? Aˬ dui-ahˇ muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nDaˬ yah ha-eu aˇ yamˬ\n5. Aˬ dui bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n5 Bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ: Aˬ dui bawˬ dzaˬ le ni ha-eu nymˇ sahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ meh. Aˬ dui mehˬ bawˬ-ahˇ k’aˇ oe-euˬ deuˬ-ahˇ, yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ laꞈ nya lehˇ bi noeˬ mawꞈ-eu ma. Nymˬ-mˇ hawˇ-eu oe-euˬ deuˬ-ahˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ mawꞈ-eu ma. (Loˇmaˆ 15:7) Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ daˬ yah pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, moeˬ tsoeˬ aˬ joˆ-ehˇ dm-awˇ laˇ-euˬ k’awꞈ, nui ma saˇ lehˆ ni g’eh leˇ ni ya ha nehˬ-eu meh. (Yaˬkoˆ 2:1-4) Tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ-iˬ maˬ siˬ nya gaˇ laˇ-euˬ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˇ ya mawˇ naˇ, nawˬ nehˬ-ehˇ bi nuiˇ laˇ nya meh laˬ? Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ Jaˇliꞈ pah nehˬ-awˇ, bawˬ dzaˬ gaˇ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ luꞈ-eu lehˇ siˬ leˇ ni caw ba gaˇ aˬ yawꞈ k’awꞈ guiˬ lahˬ huiˬ-eu paˬ tawˇ. Heu naˇ, “daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ha”-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh.—Loˇmaˆ 12:13.\n6. Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga?\n6 Hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ-eu: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ, daˬ yah iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ laꞈ-awˇ hawˬ bi dzaˬ-eu meh. Heu naˇ cawˬ cawˬ mawꞈ-awˇ, mehˬ bawˬ gm mawꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 18:1-8; Yaˇk’aˬdaˇ-eu 13:15; Luˇkaꞈ 24:28-30) Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga? Yawˬ ha-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ pyeuꞈ meh. Nymˬ-mˇ cawˆ iˇ luꞈ-eu miˇ tsaˬ heu siˬ-ahˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ g’oe-awˇ, a dui aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu cawˬ ya pyeuꞈ meh. 2011 k’oꞈ-ahˇ uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ deuˬ, Aˬmeˬliˇkaˬ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ Nymˇ jiˇ Loꞈ-eu nymˇgoˇ pyehˆ tseˇ-eu aˇ yamˬ uˬ ciˆ paw naˬliˬ6:45-ahˇ neh 6:15 lehˇ laˆ paˇ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Yaw naꞈ-ehˇ jiˇ naˇ, yawˬ ha-euˬ kuˆ lawˆ-ahˇ daˬ yah ha mawꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, g’a iˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, yaw awˬ miˇ neh meh lehˇ tsaꞈ gaˬ-eu meh. Saˇ naˇ nuiˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ caw-awˇ, heu naˇ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ cawˬ ya cawˬ taꞈ-eu muiˬ dui dui-eu aˇ yamˬ pyeuꞈ meh.\n7, 8. Aˬ dui dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n7 Tiˬ poˆ na yawˬ muˇ yawˬ-ahˇ-euˬ mehˇ nmˇ, aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ, Beˬdeˬlaˇ-euˬ dah zaˇ, heu deuˬ aˬ dui-euˬ aˇ muˇ-ahˇ laˇ-eu meh. Nawˇ aˇ yamˬ heu laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha nya ma loˇ? (3 Yoˇhaˬ 5-8-ahˇ gui.) Aˬ dui jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ hawˬ maˬ ngeuˇ naˇ, kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ laˇ nya-eu meh.\n8 Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ, “dzeuˇ laꞈ-euˬ yaw myaˬ k’oꞈ-ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ g’awˬ mya g’aˬ-ahˇ, nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ neh daˬ yah ha-euˬ gaˇ” noeˬ nya siˬ lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yaw-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’aˇ ya ha ngeh, nui jah g’aˬ k’aˆ laˇ-awˇ, laꞈ k’aˬ jiˇ cehˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ “g’awˬ cawˇ cawˆ-ehˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ g’eh haw-aˬ” lehˇ paˇ ehˇ-eu meh.\n9, 10. (a) Aˬ dui nehˬ-ehˇ ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-eu aˬ geu deuˬ nga? (b) Iˇ kahˇ yaw nyiˇ deuˬ daˬ yah ha nya ngaˇ loˇ? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw sheˇ.\n9 Ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-euˬ daˬ yah: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ daˬ yah bi yaꞈ laˇ-eu heu naˇ, aˬ myah luꞈ jahˇ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Yawˇbaˆ 31:32; Piˇleˇmoˬ 22) Nymˇ iˬ nah aˬ dui k’awꞈ toˆ-ehˇ jahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. A muˇ deuˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ laˇ ngeh, yaˬ duˬ lehˬ hmˬ nehˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. dzaw nymˇ jaˆ ngeh dzaw zaˬ deuˬ naˬ duˬ loˬ nya-awˇ, tsoˆ paw mˇ-eu deuˬ k’awꞈ yaꞈ duˬ loˬ nya-eu meh. K’oeˇ naˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh iˇ kahˇ bi laˆ cawˆ jiˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ, iˇ kahˇ maˬ laˆ muiˬ g’aˬ-euˬ k’oeˇ keuˆ ni, naˬ duˬ loˬ-eu meh. Aˬ dui iˇ kahˇ yaw huiˬ jaˆ-eu mehˇ nmˇ deuˬ maˬ ngeuˇ naˇ maˬ caw ba nya lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ myah luꞈ caw ba luꞈ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Maˇ diˇ naˇ, nawˇ jiˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ nyiˇ k’awꞈ, bi yaꞈ laˬ nya meh.\n10 Koˬliˇ-yaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ, aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ, aˬ yawꞈ pehˬ kahˇ-ahˇ yaꞈ laˇ-euˬ gaˇ noeˬ-a siˬ. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Yaw beh naˇ maˬ ha ni nyi naˬ nyi naˬ-ehˇ jawˇ-euˬ ma. Ehˇ k’awꞈ, dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ ha ngeh tiˬ jawˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui nya. Nga nyaꞈ sheu dahˬ dzaˬ-euˬ tiˬ deh, nyiˬ dzeˇ zaˬ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu teu naˇ, laꞈ k’aˬ zawˇ-ehˇ cehˇ nga lehˇ ya mawˇ-euˬ ma.”\n11. Nawˇ aˬ jeˬ miˇ neh pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n11 Nymˬ-mˇ hawˇ-eu pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ yaw shuiꞈ: Nawˬ-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ tiˬ g’a na maˬ ngeuˇ naˇ nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ na pawˇ laˇ taˬ-euˬ paˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ-euˬ aˇ muˇ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ yawˬ ha naꞈ-i laˇ-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, aˇ maꞈ neh bi laˇ-euˬ huˬ mehˬ mehˬ-eu deuˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Heu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ zawˇ-ehˇ poˆ laˇ paˇ laˇ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ teu gaˇ-euˬ uˬ yehˇ uˬ tsaˇ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, aˇ muˇ yaw shuiꞈ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, tsaˬ leˇ ni ya leh jeh-awˇ, dawˬ hawˇ-eu dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ yaw shuiꞈ ya dzaw-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ kuˇ dzaˬ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ, laꞈ nyiˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ iˇ-eu za meh la?\n12. Daˬ yah ha-eu tiˬ jeˬ-iˬ g’awˬ mya lehˬ hmˬ-eu maˬ loˬ nga lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\n12 Daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ g’awˬ mya ni lehˬ hmˬ taˬ-eu maˬ loˬ-a. (Luˇkaꞈ 10:41, 42-ahˇ gui.) Mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ gaˇ hu aˬ yaw-euˬ miˬ zaˬ nehˬ-ehˇ Miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ dahˬ beh gaˇ noeˬ mawˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu “teu ngeh nga nyaꞈ aˇ k’oꞈ nyiˇ-eu uˬ taꞈ, noeˬ dahˇ k’awꞈ maˬ doe laˇ, iˇ kahˇ-ahˇ k’awꞈ noeˬ mawˇ miˇ-a. Tiˬ nah uˬ ciꞈ taw paw ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ iˇ kahˇ-ahˇ noeˬ mawˇ luꞈ ngeh, ngaˇ aˬ yawꞈ-ahˇ g’aˬ biꞈ nehˬ-euˬ k’awꞈ, maˬ muiˬ daˆ laˇ-a. Uˬ ciꞈ naˬ li shiꞈ laꞈ guiˬ byah ngeh, laˇ g’oˆ-ahˇ k’oˆ laˇ gaˇ ya gaˬ-euˬ meh. Haw ngeh dzaw zaˬ tiˬ g’aˬ siˬ loeˇ smˇ siˬ biꞈ laˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Miˇshaˬnaˬliˬ yawˬ shuiꞈ pyeuꞈ-eu nga nyaꞈ-ahˇ ha mawꞈ-eu meh. nga nyaꞈ aˬ yawꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ iˇ cuꞈ bi dawˇ-euˬ ma. K’oeˇ naˇ, lawˇ bawˬ hawˇ-eu cawˇkaꞈ-lehꞈ yaw lahˇ lahˇ-ehˇ yoe-awˇ bi dawˇ-euˬ ma. Nga nyaꞈ Saˬ-g’oeˬhiˇliˬ dawˬ maˬ siˬ nya gaˇ, aˬ yawꞈ jiˇ ni Gaˬlaˬpyuˇ dawˬ maˬ paˇ siˬ nya-a.” Gaˇ kawˆ heu poˆ baˬ da neh, aˬ yawꞈ nyaꞈ teu gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ dahˬ beh laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ laˇ nya-aˬ lehˇ, mehˇ nmˇ aˬ li teu g’aˬ ehˇ-eu meh.\nNawˇ daˬ yah ha-eu jeˬ-ahˇ tiˬ jeˬ neh-iˬ ta bi laˆ tsoeˬ\n13. Daˬ yah ha naˇ nawˬ-ahˇ aˬ jeˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu nga?\n13 Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, nyiˬ naˬ haw maˬ loˇ? Toˆ-ehˇ g’eh naˇ, nawˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu aˇ yamˬ teu hawˇ-eu, aˬ myah luꞈ ya g’oeˇ ya gaˬ g’eh-eu cawˬ za-eu aˬ kawˬ-aˬ cawˆ iˇ nya-eu meh. Nawˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ g’eh-awˇ, nymˇ gawˬ gawˬ naˇ k’awꞈ, daˬ yah ha-awˬ, heu naˇ nymˇ gawˬ maˬ bi gawˬ ni caw ba nya dui dui-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ deuˬ na, daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ aˬ jeˬ miˇ neh nyi naˬ nga? Gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na baˬ da neh meh.\n14. Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ heu baˬ da neh, daˬ yah maˬ ha nya ni pyeuꞈ naˇ, aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\n14 Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ: Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ gaˇ myaˬ dui dui-awˇ, yawˬ ha-ahˇ doˇ-eu gaˇ deuˬ g’awˬ mya ni jaˆ meh. Teu miˇ neh tiˬ g’aˬ na, daˬ yah ha-eu aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ maˬ jaˆ maˬ loꞈ nya lehˇ noeˬ-eu meh. Nawˬ-ahˇ toˆ-ehˇ noeˬ naˇ, daˬ yah ha nya ni hawˇ-eu, aˬ cawˬ kuˇ gaˇ iˇ nya ni g’aˇ duˬ, nawˬ-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ aˇ yamˬ laˆ tsaˬ paˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Gaˇ kawˆ heu aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, Jaˇliꞈ daˬ yah ha lehˇ g’aˬ biꞈ-eu miˇ neh meh. (Heˬbyehˇ 13:2) Teu mi neh, daˬ yah ha-eu heu naˇ, mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui teu naˆ naˆ-ehˇ aˇ yeˇ maˬ huiˬ-eu gaˇ deuˬ mˇ gaˇ, aˇ yamˬ ui cuiˆ laˆ teˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh.\n15. Tiˬ g’aˬ na, aˬ jeˬ miˇ neh daˬ yah maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu nga?\n15 Nawˇ yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw: Nawˇ tiˬ poˆ na, daˬ yah ha maˇ lehˇ paˇ noeˬ-euˬ k’awꞈ, ha nya-eu maˬ siˬ miˇ-a lehˇ nawˇ noeˬ-eu meh. Teu naˇ, nawˇ shaˬ dawˇ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu maˬ ngeuˇ naˇ, daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ haw-eu maˬ siˬ lehˇ k’ahˬ lahˇ-eu miˇ neh, maˬ ngeuˇ naˇ, pyuˇ maˬ ahˇ-eu miˇ neh hawˇ-eu, aˬ cawˬ loꞈ-ehˇ maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu miˇ neh k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Noeˬ taˬ aˬ dui daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ iˇ kahˇ g’awˬ loe ni jaˆ-eu maˬ loˬ-a. Nawˬ-euˬ iˇ kahˇ yaw buˇ buˇ-ehˇ laˆ luiˆ taˬ-awˇ, lmˇ boˬ ni ha nehˬ naˇ, nawˬ-euˬ daˬ yah k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui meh.\n16, 17. Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, aˇ dzehˬ-ehˇ shaˬ zahˬ naꞈ ngeh, nui ma saˇ laˇ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n16 Nawˇ daˬ yah ha-eu gaˇ kawˆ-ahˇ k’ahˬ lahˇ luꞈ naˇ, nawˇ tehꞈ maˬ ngeuˇ-a. Eˬgaˬlamˬ-ahˇ jawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ jiˇ ehˇ-eu “Daˬ yah ha-eu lehˬ hmˬ-eu heu naˇ, shaˬ zahˬ naꞈ dui dui nya, ehˇ k’awꞈ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ tiˬ paw dzeˇ neh mˇ luꞈ gaˇ jiˇ duˇ miˇ-a. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh k’awꞈ aˬ dui-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ-awˇ, zawˇ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu uˬ taꞈ, aˇ poeˬ k’oꞈ dui dui miˇ-a. Ngaˬ-euˬ laꞈ taꞈ-aˬ, daˬ yah nehˬ-ehˇ nuiˇ-awˇ, kawˇpiˬ ya dawˇ-euˬ tehꞈ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ miˇ-a.” Nawˇ daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ngehˬ g’eh-eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (Piˇliˇpiˆ 2:4) Tsawˇ haˬ myaˬ ni yawˬ ha neh puˬ haw laꞈ-euˬ jeˬ ja mawꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ jawˇ ngeh tehꞈ-ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh puˬ haw laꞈ-euˬ gaˇ kawˆ ya gaˬ-eu meh. Sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ “Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ kuˇ-eu heu naˇ, ngaˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya laˇ ni jahˇ-eu aˇ yamˬ doˆ laˇ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya laˇ-euˬ lehˇ jiˇ ya siˬ-euˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. Nawˇ nawˬ-euˬ daˬ yah-ahˇ nui ma ahˇ naˇ, yawˬ g’aˬ na laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh.\n17 Aˬ yawꞈ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ tiˬ k’ehˬ maˬ kaˬ bi yaꞈ laˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ ehˇ-eu “Dahˬ beh ngeh ngaˬ-ahˇ shaˬ zahˬ naꞈ dui dui miˇ-a, ngaˬ-euˬ nymˇ-ahˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ jaˆ-eu miˇ neh, hawˬ jeh nui mahˬ lawˬ muˇ k’awꞈ aˬ cawˬ neh biꞈ laꞈ-euˬ jaˆ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, dzaw nymˇ-ahˇ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ miˬ zaˬ ngaˬ-ahˇ nui ma laˆ saˇ nehˬ laꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu gaˇ mˇ ngeh, laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ-eu jaw naˇ, smˇ muiˬ maˬ muiˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ-awˇ, nga nyaꞈ loꞈ-ehˇ yaw awˬ awˬ lehˇ dehꞈ-eu nui jah ziꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ ya yaꞈ-eu, jawˇ nah teu jaw miˇ-a lehˇ ehˇ-eu meh. Teu naˇ ngaˬ-ahˇ gaˇ hu ngaˇ yaw nyiˇ ngeh, ngaˬ ma neh “g’oeˇ-eu tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ dzaˇ nyoeˇ dzaˬ-euˬ maˬ tawˬ-a” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ bi noeˬ doˆ laˇ-euˬ meh.” (Dawˬdaˬ 15:17) Nawˇ aˇ dzehˬ-ehˇ taˬ k’ahˬ lahˇ, maˇ diˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ naˇ, nawˇ daˬ yah-ahˇ g’oeˇ gaˬ-eu jeˬ heu meh.\n18, 19. Daˬ yah ha-eu jeˬ, maˬ muiˬ-eu nui noeˬ deuˬ-ahˇ g’aˬ leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n18 Nawˇ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya haw-eu: Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ na nawˬ-ahˇ nui ma maˬ saˇ ni jahˇ nehˬ laꞈ-euˬ jawˇ meh laˬ? Nawˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui ma-ahˇ maˬ deuˆ g’aˬ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ paˇ ya leˇ meh. K’oeˇ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ maˬ ya leˇ-eu miˇ neh maˬ kuˇ mawꞈ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya-awˇ, tiˬ g’aˬ paˬ neh nui ma laˆ naˇ nehˬ laꞈ-euˬ miˇ neh maˬ ngehˬ leˇ coeˇ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya meh.\n19 Jaˇliꞈ-ahˇ nawˇ daˬ yah yaw muiˬ-ehˇ ha naˇ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ muiˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 25:21, 22-ahˇ gui.) Nawˇ tiˬ g’aˬ paˬ-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ g’eh naˇ, nawˇ teu g’aˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ nui ma maˬ saˇ-eu jeˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ k’awꞈ muiˬ daˆ laˇ meh. K’oeˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ sheuˬ laꞈ-awˇ Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ bi siˬ nya laˇ ngeh, aˬ yaw-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ-euˬ loꞈ-ehˇ, nawˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ nya laˇ meh. (Yoˇhaˬ 6:44) Nawˇ yawˬ ha-ahˇ kuˇ laˇ-eu paˬ lehˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ noeˬ taˬ-euˬ deuˬ-ahˇ kuˇ-awˇ ha-eu teu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, naw nyaꞈ-euˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ-eu poˆ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh ha-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga? Siˬ duˬ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, “nui ma nahˬ yu ni taˬ-awˬ. Aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ ma lehˇ noeˬ-eu nui ma taˬ bi ahˇ” lehˇ ehˇ-eu Piˇliˇpiˆ 2:3-ahˇ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ zmˬ-eu heu meh. Mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui naˆ maˬ tseˇ aˬ geu paw muiˬ dzehˬ nga lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. Tiˬ poˆ na aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ neh g’awˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ-eu ma. Yaw jeˬ ma jeˬ, nui jah, oˇ oˬ-eu jeˬ, Ka li zaˬ-euˬ seu dzeuꞈ nui deuˬ heu deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ noeˬ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ ni hawˇ-eu daˬ yah ha-eu awˬ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.\nMuiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ\nYaw sahˇ pehˬ aˬ myah luꞈ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ-awˇ daˬ yah-ahˇ ha-eu (Aˇ deuˆ 20-ahˇ haw)\n20. Aˬ cawˬ aˬ dui-ahˇ kuˇ ngeh, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ ya jaˆ-eu nga? Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga?\n20 Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-euˬ Daˬbiˇ ‘Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-oˇ, nawˬ-euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ, aˬ suˇ g’aˬ uˇ leˇ-eu za ta?’ lehˇ naˇ haˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:1) K’oeˇ gaˇ neh naˇ, Daˬbiˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ daˬ yah deuˬ-ahˇ bi ahˇ mawꞈ-eu seu dzeuꞈ deuˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ-eu meh. Teu laꞈ k’oeˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu gaˇ kawˆ jiˇ ahˇ-eu meh. Daˬbiˇ “yawˬ ha saˇ jaˇ dzaˬ-euˬ jeˬ-ahˇ, shaˬ k’awꞈ saˇ k’awꞈ ziꞈ” ma lehˇ ehˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:4) Aˬ dui tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ gaˇ oe ma lehˇ ehˇ nehˬ dzeuˇ-euˬ naˇ, maˬ g’eh nya dui dui-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, ehˇ paˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a. Aˬ dui g’aˇ duˬ lehˬ hmˬ taˬ jiˇ-euˬ gaˇ aˬ dui ngehˬ paˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh leh jeh-euˬ jeˬ yawˬ ngehꞈ-ehˇ pyeuꞈ jiˇ-eu meh. (Maꞈtehˬ 5:37) Tiˬ g’aˬ na ehˇ paˇ-eu heu naˇ, yawˬ g’aˬ yawˬ neh kuˇ laˇ-euˬ teu muiˬ dzehˬ-eu miˇ neh meh. Nawˇ shaˇ noeˬ ngeh, toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ nui gaˬ hawˇ-eu yaw zeu baw-eu jeˬ mˇ mawˇ-eu pyeuꞈ ngaˇ loˇ? Aˬ dui-ahˇ kuˇ-eu deuˬ aˬ geu jeˬ lehˬ hmˬ taˬ-euˬ k’awꞈ aˬ dui aˇ poeˬ ya taˬ baw-eu meh. (Luˇkaꞈ 10:7) Aˬ dui suˇ di uˬ duˬ maˬ g’eh nya-eu miˇ neh ya ehˇ paˇ naˇ, nui gaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-ahˇ noeˬ keuˆ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh yaw naˆ-ehˇ, ya ehˇ nehˬ-eu meh.\n21. Jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ zahˇ sahˇ k’oꞈ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu naˇ, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni aˬ jo-ehˇ caw ba-eu nga?\n21 Yawˬ ha jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu k’awꞈ aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Jeˬ hu maˬ ehˇ gaˬ ni laˇ-euˬ daˬ yah-ahˇ k’awꞈ ha geuꞈ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ, tiˬ pehˬ kahˇ-ahˇ iˇ ma lehˇ noeˬ-euˬ naˇ jeˬ hu ya ehˇ nehˬ-eu meh. Miˇ k’ahˬ tiˬ gaˇ na, daˬ yah-euˬ g’aˇ duˬ, dzaˬ dzaˬ dawˇ dawˇ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ taˬ-awˇ, tiˬ gaˇ na aˬ myah myah k’aˇ dzaˬ-eu loꞈ-ehˇ dzaˬ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ k’ahˬ na-aˬ, dzaˬ-eu dawˇ-eu duˇ leˇ jiˇ-awˇ, tiˬ gaˇ na naˇ, daˬ yah jiˇ dzaˬ-eu dawˇ-eu jeˬ yuˇ laꞈ-eu meh. Tiˬ gaˇ na-aˬ, daˬ yah-ahˇ tiˬ jeˬ maˬ bi yuˇ laꞈ-a. K’oeˇ naˇ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na, yaw zeu baw-eu lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ, tiˬ poˆ nyiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe-eu deuˬ-ahˇ k’awꞈ, nyaˆ taꞈ paˇ kuˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ tiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe naˇ, doeˇ dui dui-eu tiˬ jeˬ lehˇ sawˇ-eu meh. Teu miˇ neh, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui-ahˇ kuˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’aˬ cehˇ ni, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh ya jahˇ-eu meh.\n22. Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ ‘Laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-eu’ heu, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\n22 Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ ehˇ-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:7) Nymˬ-mˇ aˬ dui tiˬ jawˇ-iˬ maˬ puˬ maˬ mawˇ haw-euˬ huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˇ-ahˇ ya tahˬ puˬ-eu meh. Tsawˇ haˬ deuˬ ngehˬ-ehˇ doeˇ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ya gaˬ-eu meh. Aˬ dui Beˬtuˆluˆ neh, ‘laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-awˬ’ lehˇ ehˇ-eu dawˬ-ahˇ, aˬ myah myah naˆ maˬ tseˇ ya mˇ caw-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah ha-eu nui ma ahˇ-eu heu naˇ aˬ dui-ahˇ nymˬ-mˇ maˬ ehˇ, mehˬ hu paw maˬ ehˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-awˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.