Aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu aˇ tiˆ-ahˇ le keuˆ nya ni caw ba nehˬ luꞈ ma loˇ?\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Smˇ siˬ ba la 2018\nREAD IN Acholi Akha Aukan Baoule Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bislama Cambodian Chin (Hakha) Chokwe Chopi Chuabo Chuukese Dayak Ngaju Drehu English Gitonga Greenlandic Hmong (White) Iban Ibinda Javanese Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kikongo Kimbundu Kisi Krio Laotian Lhukonzo Lomwe Macua Maltese Mapudungun Mauritian Creole Mizo Navajo Ndau Ngangela Nias Niuean Nyaneka Nyungwe Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Southern Greece) Runyankore Rutoro Sangir Saramaccan Sena Seychelles Creole Sunda Tahitian Tshwa Uighur (Cyrillic) Umbundu Urdu Uruund Wallisian Wayuunaiki Welsh\n“Nymˬ-mˇ nyi naˬ nyi naˬ-ehˇ taˬ paˇ jawˇ. Tuˇ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ”-awˬ.—G’aˬk’ehˇ 22:16.\nDawˬ caˇ: 51, 135\nZaˬ deuˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu aˇ tiˆ-ahˇ iˇ keuˆ nya ni caw ba nehˬ-eu g’aˇ duˬ, Jaˇliꞈ aˇ deuˆ heu deuˬ aˬ da aˬ ma-ahˇ aˬ jeˬ mehˬ-eu nga?\nGawˇlawˇsehˇ 1:9, 10\n1. Zaˬ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ miˇ na-ehˇ aˬ da aˬ ma deuˬ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ duˬ mawꞈ-eu nga?\n“Ngaˇ iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ ngeh, ngaˬ da ngaˬ ma-ahˇ yaw myaˬ poˆ ehˇ nehˬ-euˬ ma. Aˬ yawꞈ nyaꞈ k’awꞈ, iˇ cuꞈ shawˇ-eu jeˬ-aˬ, niˇ g’a-eu jeˬ maˬ ngeuˇ-eu lehˇ ngaˇ g’oˆ shaw ngaˇ laˬ lehˇ siˬ duˬ mawꞈ-eu miˇ neh, ngaˬ nehˬ-ehˇ yaw myaˬ poˆ ngehˬ cawˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh-aˬ, ngaˇ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ maˬ ngehˇ leˇ coeˇ-eu aˇ nah pyeuꞈ-eu iˇ cuꞈ shawˇ-eu aˇ nah 1934 k’oꞈ tseˇ nyiˬ siˬ ba la, 31 nah-ahˇ keuˆ laˇ-euˬ meh.” Heu naˇ, iˇ cuꞈ shawˇ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ-euˬ, Bawˇsamˬ Behˬ-euˬ dawˬ pyeuꞈ meh. Teu gaˇ duˇ ni, nymˬ-mˇ iˬ nah-euˬ aˬ da aˬ ma deuˬ k’awꞈ, zaˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ mawꞈ-eu meh. Zaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ bi shawˇ ni tiˬ k’ehˬ bi naˬ tawˬ-eu lehˇ zaˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ ja mawˇ nehˬ naˇ, zaˬ hawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ nya-eu meh. (Yaˬkoˆ 4:17) Zaˬ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ miˇ na-ehˇ nui gahˇ ahˇ-eu aˬ da aˬ ma deuˬ, yawˬ ha-euˬ zaˬ Yeˬsuˇ-euˬ g’aˬ k’ehˇ pyeuꞈ nya laˇ ngaˇ laˬ lehˇ siˬ duˬ mawꞈ-eu meh.\n2. (a) Aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ na, aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ya mawˇ-euˬ nga? (b) Heu kawˆ-ahˇ aˬ dui aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n2 Aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ na, aˬ da aˬ ma Saˇ kiˇ pyeuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ huiˬ laˇ-euˬ zaˬ guˬ yaw myaˬ g’aˬ, aˇ k’oꞈ 20 dzehˬ iˇ-euˬ k’awꞈ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ luꞈ gaˇ ya mawˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ laꞈ k’oeˇ myaˬ tiˬ paˆ, bawˬ dzaˬ gaˇ maˬ ehˇ tsaꞈ gaˬ gaˇ maˬ ehˇ iˇ-awˇ yawˬ ha Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ pyeuꞈ luꞈ ma lehˇ noeˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˬ a nehˬ-euˬ uˬ taꞈ iˇ cuꞈ jiˇ maˬ shawˇ-aˬ siˬ. Heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu heu naˇ, aˬ da aˬ ma deuˬ, yawˬ ha-euˬ zaˬ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ deˇ laˇ-aˬ siˬ lehˇ noeˬ-eu miˇ neh k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ da aˬ ma tiˬ deuˬ na, zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ gaˇ g’aˬ maˬ biꞈ-eu heu naˇ, k’ahˬ lahˇ-eu 4 kawˆ jaˆ-eu miˇ neh meh. Aˬ jeˬ nga lehˇ aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ ja sawˇ ma.\nNgaˬ-euˬ zaˬ huiˬ laˇ-euˬ ngaˇ laˬ?\n3. Bawˇsamˬ-euˬ aˬ da aˬ ma aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ k’ahˬ lahˇ-eu nga?\n3 Dahˬ beh kawˆ-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ Bawˇsamˬ-euˬ aˬ da aˬ ma, aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu heu naˇ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-awˇ, aˇ naˆ ni aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu lehˇ g’oˆ shaw nya-eu aˇ tiˆ-ahˇ keuˆ ni huiˬ laˇ ngaˇ laˬ lehˇ k’ahˬ lahˇ-eu meh. Toˆ-ehˇ naˇ, zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ deˇ laˇ-euˬ lehˇ aˬ daˬ aˬ ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\n4. Maꞈtehˬ 28:19, 20 laꞈ k’oeˇ ahˇ-eu Yeˬsuˇ-euˬ dawˬ, nymˬ-mˇ iˬ nah-euˬ aˬ da aˬ ma deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga?\n4 Maꞈtehˬ 28:19, 20-ahˇ gui. Aˇ myaˆ k’oꞈ k’awˆ laˇ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ nya-eu lehˇ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maˬ ehˇ taˬ-aˬ. Ehˇ k’awꞈ, aˬ da aˬ ma deuˬ g’aˬ k’ehˇ pyeuꞈ laˇ ni mˇ-eu heu naˇ, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu yaw muiˬ meh. Maꞈtehˬ 28:19-ahˇ “zaˬ lahˇ [g’aˬ k’ehˇ] pyeuꞈ laˇ ni mˇ” lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu-ahˇ, Gaˬliˇ dawˬ laꞈ k’oeˇ, tiˬ g’aˬ paˬ-ahˇ dzaw zaˬ, maˬ ngeuˇ naˇ g’aˬ k’ehˇ pyeuꞈ laˇ ni caw ba-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ mehˬ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh lehˇ ehˇ-eu meh. G’aˬk’ehˇ pyeuꞈ-eu heu naˇ, Yeˬsuˇ neh mehˬ-eu jeˬ-ahˇ dzaw-awˇ g’oˆ shaw-eu uˬ taꞈ, mˇ caw mawꞈ-eu deuˬ pyeuꞈ meh. Teu miˇ neh, zaˬ zaˬ nah-ahˇ ngeh neh aˬ da aˬ ma deuˬ, yawˬ ha-euˬ zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ neh-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬsuˇ-euˬ g’aˬ k’ehˇ pyeuꞈ laˇ ni caw ba nehˬ ma lehˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ ya mehˬ-eu meh. Zaˬ nah deuˬ-aˬ, iˇ cuꞈ maˬ shawˇ nya-eu nmˇ-aˬ ngeuˇ meh, ehˇ k’awꞈ, zaˬ yaw nyiˇ jiˇ Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ gaˬ-awˇ g’oꞈ shaw nya ngaˇ lehˇ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ mawˇ laˇ-eu meh.\n5, 6. (a) Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ Tiˆmoˇseˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ jeˬ, aˬ yawꞈ iˇ cuꞈ shawˇ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ aˬ jeˬ mehˬ-eu nga? (b) Zaˬ-ahˇ caw ba nya-eu muiˬ dzehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n5 G’aˬk’ehˇ pyeuꞈ-eu Tiˆmoˇseˬ yaw nyiˇ ngeh neh Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ-euˬ meh. Kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ Tiˆmoˇseˬ “nyiˇ ngeh neh” maˬ ngeuˇ naˇ zaˬ nah-ahˇ g’eh ngeh neh Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ dzaw-euˬ meh lehˇ ehˇ-eu meh. Tiˇmoˇseˬ-euˬ aˬ da Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu tsawˇ haˬ maˬ ngeuˇ-a. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ ma hawˇ-eu aˬ piˬ, aˬ yawꞈ-ahˇ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ gaˬ ni caw ba nehˬ-euˬ miˇ neh, Tiˇmoˇseˬ-euˬ nui jah ziꞈ dah ni g’eh-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 1:5; 3:14, 15) Aˬ yawꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ aˇ yeˇ huiˬ-eu gaˇ mˇ nya laˇ ngeh, aˇ k’oꞈ 20 k’oꞈ byah laˇ-euˬ gaˇ duˇ meh.—G’aˬk’ehˇ 16:1-3.\n6 Zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ maˬ duˇ leˇ-a. Aˇ k’oꞈ tiˬ kawˆ nga lehˇ-a, nui noeˬ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ huiˬ laˇ-eu maˬ ngeuˇ-a. Zaˬ tiˬ deuˬ na yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ g’oˆ shaw-awˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ-eu laꞈ k’oeˇ iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ deuˬ na naˇ, ui cuiˆ huiˬ laˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ shawˇ nya-eu meh. Nui gahˇ ahˇ-eu aˬ da aˬ ma, zaˬ-ahˇ iˇ cuꞈ shawˇ lehˇ maˬ ka tiˇ-a. Teu loꞈ-ehˇ jahˇ ngeh to-aˬ, zaˬ-ahˇ yawˬ haˇ yawˬ ha nui jah paw huiˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ Dawˬdaˬ 27:11-ahˇ mˇ caw ngeh laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. (Gui.) Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ neh caw ba-eu teu, zaˬ-ahˇ g’aˬ k’ehˇ bi pyeuꞈ laˇ-eu g’aˇ duˬ ma lehˇ maˬ ya ngehˇ-eu uˬ taꞈ, yawˬ ha neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ noeˬ mawˇ-awˇ, yawˬ ha-ahˇ ‘Ngaˬ-euˬ zaˬ Miˬyehˇ-ahˇ a nehˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ paˬ-ehˇ nui gahˇ loꞈ laˇ nga laˬ?’ lehˇ naˇ haˬ.\nNgaˬ-euˬ zaˬ, zaˬ siˬ nui gahˇ loꞈ laˇ nga loˇ?\n7. Aˬ dui iˬ cuꞈ shawˇ-eu g’aˇ duˬ, Jaˇlaꞈ mehˬ-eu yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ duꞈ yawˇ ni ya siˬ jiˇ ngaˇ laˬ?\n7 Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ dzaw mehˬ ngeh, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ siˬ nya ni caw ba-eu meh. Zaˬ siˬ nui gahˇ heu-aˬ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ mawꞈ ni laˆ noeˬ nehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, zaˬ deuˬ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ siˬ nya-awˇ neh tehꞈ-ehˇ Miˬyehˇ-ahˇ a nehˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ nya-eu lehˇ ehˇ mawꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Yeˬsuˇ-euˬ g’aˬ k’ehˇ yawˬ g’aˬ na luꞈ iˇ cuꞈ shawˇ dzeuˇ-euˬ k’awꞈ ya dzaw daˆ leꞈ-eu meh. (2 Beˬtuˆluˆ 1:5, 6-ahˇ gui.) Toˆ-ehˇ naˇ, iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ-eu deuˬ zaˬ siˬ nui gahˇ aˬ naˆ ni ya ahˇ-eu nga?\n8, 9. Piˇliˇpiˆ meuˬ-euˬ tawˬ-ahˇ haw piˇ-eu g’aˬ-ahˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ nga, gaˇ kawˆ heu-ahˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n8 Gaˇ hu ba-euˬ nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ neh tahˬ puˬ haw-euˬ jeˬ, nymˬ-mˇ iˬ nah-euˬ aˬ da aˬ ma-ahˇ caw ba nya meh. (G’aˬk’ehˇ 16:25-33) A.D. 50 k’oˆ-ahˇ Pawˇluˆ miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ luꞈ-eu laꞈ k’oeˇ Piˇliˇpiˆ meuˬ-ahˇ nyiˬ poˆ aˬ yawꞈ poˆ iˇ-euˬ meh. Siˬlaˆ aˬ yawꞈ nyaꞈ teu gaˇ jawˇ ngeh, yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ehˇ gaˇ ya daˬ-awˇ, tawˬ-ahˇ bi nyehꞈ ahˇ-eu meh. Uˬ ciꞈ paw miˇ luˆ luˆ ma luˆ laˇ-awˇ tawˬ-euˬ laˇ g’oˆ pah laˇ jiˇ-euˬ meh. Tawˬ-ahˇ haw-eu g’aˬ tawˬ zaˬ deuˬ cehˆ doˆ jiˇ meh lehˇ noeˬ-eu miˇ neh yawˬ haˇ yawˬ ha sehꞈ-eu lehˇ g’eh ngeh, Pawˇluˆ teu loꞈ-ehˇ taˬ jahˇ lehˇ laˆ naˬ-euˬ meh. Pawˇluˆ aˬ nyaꞈ tawˬ-ahˇ haw-eu g’aˬ-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ mehˬ nehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ pehˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ, Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ya siˬ ngeh jah laˇ-awˇ, Yeˬsuˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu aˇ yeˇ huiˬ nga lehˇ ha geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, taˆ lehˇ iˇ cuꞈ shawˇ-euˬ meh. Gaˇ kawˆ heu aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ mehˬ-eu nga?\n9 Tawˬ-ahˇ haw-eu heu g’aˬ naˇ, g’aˬ naˬ naˬ dzeuˇ-euˬ Loˇma-euˬ yehˇ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ yawꞈ Jaˇliꞈ-euˬ gaˇ kawˆ maˬ siˬ nya-eu miˇ neh, Ka li zaˬ pyeuꞈ laˇ ngeh, Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ dawˬ pehˬ deuˬ-ahˇ ya dzaw-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ-ahˇ bi mˇ-eu jeˬ-ahˇ ya siˬ-awˇ, Yeˬsuˇ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ jiˇ ya naˇ haˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ neh tiˬ k’ehˇ laˇ k’ehˬ laꞈ k’oeˇ ya siˬ-euˬ jeˬ, aˬ yawꞈ-ahˇ iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ ni laˆ noeˬ nehˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ iˇ cuꞈ shawˇ dzeuˇ-euˬ k’awꞈ, ya dzaw daˆ leꞈ-eu yaw duˬ baw meh. Teu miˇ neh, nawˬ-euˬ zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ-awˇ aˬ yawꞈ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ mawꞈ-eu miˇ neh, iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ nya lehˇ ehˇ naˇ, nawˇ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga? Nawˬ-euˬ zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ deˇ laˇ ngaˇ laˬ lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ maꞈ-ahˇ sheu g’eh-eu g’aˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ iˇ lehˇ ehˇ nehˬ nya meh. * (Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.) Iˇ cuꞈ shawˇ dzeuˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ loꞈ-ehˇ duˇ ni, zaˬ deuˬ k’awꞈ maˬ shiˇ tiˬ ziˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ya dzaw daˆ leꞈ-eu meh.—Loˇmaˆ 11:33, 34.\nZaˬ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ dzaw-eu muiˬ dzehˬ nga?\n10, 11. (a) Aˬ da aˬ ma tiˬ deuˬ na aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? (b) Zaˬ-ahˇ maˇ diˇ haw piˇ nya-eu aˬ jeˬ nga?\n10 Aˬ da aˬ ma tiˬ deuˬ na zaˬ-ahˇ sahˬ boꞈ bi dzaw goˇ-awˇ gaˇ yaw muiˬ bi jaˆ laˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ iˇ cuꞈ bi shawˇ-eu muiˬ dzehˬ nga lehˇ noeˬ-eu meh. Aˬ da aˬ ma heu deuˬ zaˬ-ahˇ yaw muiˬ jeˬ bi za mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ ha paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. ‘Heu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu heu naˇ, ngaˬ-euˬ zaˬ-ahˇ maˇ diˇ muiˬ dzehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? Ngaˬ neh Jaˇliꞈ-ahˇ neh ya siˬ-euˬ jeˬ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ ngaˇ laˬ? Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bi dehꞈ mawꞈ-eu nga?’—Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 12:1-ahˇ gui.\n11 Miˇ tsaˬ heu siˬ hawˇ-eu miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ jaˆ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ ya leˇ-eu jeˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ nui noeˬ nehˬ-ehˇ beu gaˇ-eu lehˇ noeˬ taˬ-eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ meh. (Yaˬkoˆ 4:7, 8; 1 Yoˇhaˬ 2:15-17; 5:19) Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ g’oeˇ-eu heu naˇ, zaˬ-ahˇ Saˬdaˬ, miˇ tsaˬ heu siˬ hawˇ-eu miˇ tsaˬ heu siˬ-euˬ haiˬ-eu nui noeˬ deuˬ-ahˇ neh haw piˇ nya dzehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ sahˬ boꞈ dzaw-eu jeˬ hawˇ-eu gaˇ mˇ-eu jeˬ-ahˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ naˬ ba tiꞈ taˬ naˇ, zaˬ deuˬ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ jaˆ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ taꞈ-eu jeˬ naˆ maˬ tseˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ nga lehˇ noeˬ nya meh. Heu naˇ guˆ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Zaˬ-ahˇ gaˬ-eu aˬ da aˬ ma deuˬ, maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ, aˬ jeˬ nga lehˇ miˇ tsaˬ zaˬ neh zaˬ-ahˇ bi mehˬ mawꞈ miˇ-a loˇ? Aˬ dui mˇ pyeuꞈ nya-awˇ maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ nya-eu heu naˇ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ naˬ ba tiꞈ taˬ-eu heu tehꞈ meh.—Ja ceuˬ 1:2, 3-ahˇ gui.\nNgaˬ-euˬ zaˬ mˇ bahˬ naˇ lawˇ?\n12. Aˬ da aˬ ma tiˬ g’aˬ na, zaˬ deuˬ huiˬ loꞈ laˇ-awˇ, iˇ cuꞈ shawˇ naˇ muiˬ dzehˬ ngaˇ lehˇ aˬ jeˬ miˇ neh noeˬ-eu nga?\n12 Aˬ ma tiˬ g’aˬ zaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ bi shawˇ mawꞈ-eu gaˇ kawˆ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ “Zaˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ neh bi teh doˆ gaˇ guˆ nya lehˇ ya ehˇ-eu heu naˇ ngaˬ-ahˇ shaꞈ dawˇ laˇ nya” lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ da aˬ ma tiˬ deuˬ na mehˇ nmˇ heu g’aˬ loꞈ-ehˇ duˇ ni, zaˬ yaw nyiˇ naˇ mˇ lehˬ-eu yaw awˬ miˇ neh, ui cuiˆ bi huiˬ laˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ iˇ cuꞈ bi shawˇ-eu muiˬ dzehˬ ngaˇ lehˇ noeˬ-eu meh. (Aˇdahˬbeh-eu 8:21; Dawˬdaˬ 22:15) Aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ-euˬ taꞈ naˇ, naˇ, aˇ muˇ laꞈ k’oeˬ neh maˬ ya bi teh doˆ-a lehˇ noeˬ nya-eu meh. Toˆ-ehˇ noeˬ-eu tsaˬ ngaˇ loˇ?—Yaˬkoˆ 1:22.\n13. Iˇ cuꞈ maˬ shawˇ naˇ, mˇ lehˬ-euˬ k’awꞈ ni Yeˬhawˇbaˬ-euˬ mehˬ shi iˬ baˇ maˬ ngeuˇ-a lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga laˬ? Dzawˇ haw sheˇ.\n13 Zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˬ a nehˬ deˇ laˇ-euˬ gaˇ, aˬ da aˬ maˬ deuˬ zaˬ-ahˇ iˇ cuꞈ maˬ bi shawˇ mawꞈ-eu yaw duˬ baw meh. Ehˇ k’awꞈ, zaˬ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ-euˬ k’oeˇ keuˆ ni mˇ lehˬ-eu k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ mehˬ shi iˬ baˇ maˬ ngeuˇ-a lehˇ noeˬ-eu teu naˇ maˬ tsaˬ-a. Maˇ diˇ naˇ, zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ mehˬ shi tsaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ siˬ nya laˇ-euˬ taꞈ naˇ, yawˬ ha neh mˇ-euˬ shaˬ bymˇ-ahˇ yawˬ ha ya tawˆ-eu meh. (Yaˬkoˆ 4:17-ahˇ gui.) Nui gahˇ ahˇ-eu aˬ da aˬ ma, zaˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ gaˇ maˬ laˆ tsoeˬ-a. Zaˬ yaw nyiˇ ngeh neh Yeˬhawˇbaˬ gaˬ-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ bye-eu jeˬ-ahˇ bye ni mˇ mehˬ nehˬ-eu meh. (Luˇkaꞈ 6:40) Nawˬ-euˬ zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ mawꞈ-eu meh. Heu naˇ, zaˬ deuˬ hui dui dui-eu iˬ baˇ-ahˇ maˬ ya mˇ ni haw piˇ nehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.—Iˇsaˬyaˇ 35:8.\nNui deuˬ caw ba nya\n14. Aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ, aˬ ma aˬ da neh leh jeh-eu jeˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ jeˇ jahˇ nya nga?\n14 Aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ, Miˬyehˇ gaˇ paw noeˬ taˬ-euˬ jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, yaw muiˬ paw ngehˬ keuˆ-eu heu neh, aˬ da aˬ ma deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ nya-eu meh. Mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ aˬ yawꞈ 6 k’oꞈ k’awˆ ngeh, mehˇ nmˇ Laˇseuˬ neh ngehˬ-euˬ dawˬ-ahˇ noeˬ mawˇ-awˇ ehˇ-eu, “Aˬ yawꞈ Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu paw noeˬ taˬ-euˬ jeˬ ngaˬ nehˬ-ehˇ naˬ li 15 peuˬ ngehˬ cawˬ-euˬ meh.” Heu gaˇ dahˇ aˬ joˆ-ehˇ tsoeˬ-eu nga? K’oeˇ gaˇ neh naˇ, mehˇ nmˇ heu g’aˬ huˬ mehˬ mehˬ-eu gaˇ mˇ-awˇ, nymˬ-mˇ naˇ, 70 k’oꞈ dzehˬ ni mˇ laꞈ-euˬ gaˇ haw ngeh, yaw muiˬ paw dzaˬ-ahˇ ngehˬ-awˇ g’aˬ biꞈ-eu heu naˇ, tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ-eu dehꞈ ziˇ-ahˇ gaˇ dahˇ zawˇ-ehˇ tsoeˬ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu meh. (Dawˬdaˬ 25:11) K’oeˇ naˇ, aˬ yuiꞈ deuˬ, aˬ da aˬ ma hawˇ-eu zaˬ deuˬ-ahˇ cawˬ-awˇ aˬ yawꞈ maꞈ mˇ nya-eu jeˬ aˇ muˇ-euˬ gaˇ-ahˇ bi caw ba laˇ nya-eu meh.\n15. Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ zaˬ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya-eu nga?\n15 Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya-eu nga? Zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ k’ahˬ lahˇ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu heu neh meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ dawˬ peh jiˆ leˇ luꞈ ngaˇ laˬ lehˇ haw nya meh. Aˬ yawꞈ maꞈ bawˬ dzaˬ ngeh dawˬ k’oꞈ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ leꞈ ngaˇ laˬ, tiˬ nah-ahˇ neh ngaˬ nah yaw kaˬ-ahˇ bawˬ dzaˬ gaˇ gm leˇ ngaˇ laˬ? Dzaw nymˇ-ahˇ jawˇ ngeh tsaꞈ gaˬ ngaˇ laˬ, maˬ muiˬ-eu jeˬ mˇ ni lawˬ haw laˇ ngeh, g’aˬ leˇ ngaˇ laˬ? Toˆ-ehˇ naˇ, aˬ yawꞈ neh mˇ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ ja ceuˬ nehˬ-awˬ. Nawˇ maˬ bawˬ dzaˬ miˇ na-ehˇ maˬ ehˇ, bawˬ dzaˬ g’aˬ-awˇ neh maˬ ehˇ, zaˬ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ-eu lehˇ noeˬ taˬ nya meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ jahˇ naˇ, zaˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ “uiˬ-eu” aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ miˇ-a lehˇ noeˬ leˇ-eu meh.—Ja ceuˬ 35:18.\nZaˬ deuˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu aˇ tiˆ-ahˇ le keuˆ ni caw ba\n16, 17. (a) Zaˬ deuˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu heu naˇ, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga? (b) Ka li zaˬ aˬ da aˬ ma-ahˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-eu aˬ geu jeˬ nga?\n16 Aˬ da aˬ ma deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ muiˬ dui dui-eu tiˬ jeˬ naˇ, zaˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ya mehˬ-eu heu meh. (Ja ceuˬ 127:3; Eˇpeˇsu 6:4) Iˇsaˬleˬlaˆ-euˬ saˇ ka-ahˇ, k’aˇ dehꞈ le-euˬ zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ dzeuˇ-euˬ lehˇ sawˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, nymˬ-mˇ naˇ maˬ ngeuˇ-a. Aˬ da aˬ ma deuˬ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh, zaˬ deuˬ jiˇ gaˬ caw-eu lehˇ maˬ ngeuˇ-a. Zaˬ dehꞈ le ngeh nah neh, aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ Miˬyehˇ-ahˇ a nehˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ-eu laꞈ k’oeˇ g’aˬ k’ehˇ pyeuꞈ laˇ ni caw ba nehˬ ma lehˇ aˇ pyaˇ ya daˬ taˬ-eu meh. Heu taꞈ-ehˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ paˇ jaˆ-a siˬ loˇ? Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ-euˬ deuˬ, saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ naˇ, huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˬ keuˆ le ngeh ya buˬ ya law iˇ-eu meh.—Maꞈtehˬ 24:13.\nAˬ da aˬ ma deuˬ yawˬ ha-euˬ zaˬ-ahˇ g’aˬ k’ehˇ bi pyeuꞈ laˇ ni caw ba nehˬ ma lehˇ aˇ pyaˇ ya daˬ taˬ (Aˇ deuˆ 16, 17-ahˇ haw)\n17 Bawˇsamˬ Behˬ iˇ cuꞈ shawˇ mawꞈ ngeh, aˬ yawꞈ maˇ diˇ shawˇ deˇ laˇ-euˬ ngaˇ laˬ lehˇ aˬ da aˬ ma siˬ duˬ mawꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ shawˇ deˇ laˇ-euˬ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ nyaꞈ Bawˇsamˬ neh noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu meh. Bawˇsamˬ iˇ cuꞈ shawˇ-eu k’oeˇ-euˬ jeˬ hu ngeh miˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ da neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ heu loꞈ-ehˇ ngehˬ keuˆ-eu meh. “Ngaˬ da yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ pawˬ tsuiꞈ bi dmˬ-awˇ guiˬ lahˬ bi shaˇ-euˬ meh. Ngaˬ-euˬ aˬ buˇ zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ-euˬ miˇ neh, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu lehˇ miˇ-a lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh.” K’oeˇ gaˇ neh 60 k’oꞈ dzeuˇ iˇ ngeh, Bawˇsamˬ ehˇ-eu, “Nawˇ siˬ nya ma loˇ, aˬ myah ni dzeuˇ iˇ-euˬ k’awꞈ, k’oeˬ ngeh miˇ-ahˇ maˬ ngehˇ leˇ coeˇ nya.” Aˬ da aˬ ma deuˬ-oˇ, nawˇ k’awꞈ ni zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ luꞈ-uˇ.\n^ Yaw zaˬ 9 Aˬ da aˬ ma deuˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ zmˬ-awˇ zaˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Zaˬ guˬ deuˬ naˇ haˬ-eu jeˬ—Maˇ diˇ zmˬ nya-eu dawˬ k’oꞈ, 2 dmˬ aˬ yawꞈ dmˬ, pyaˆ pyawˬ 304-310. K’oeˇ naˇ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu aˇ taꞈ Oeˬ siˬ ba la 2011, myaˆ pyawˬ 2 laꞈ k’oeˇ “Naˇ haˬ-eu oeˬ coeˇ oeˬ bawˬ” lehˇ ehˇ-eu gaˇ jiˇ haw nya meh.\nG’aˬk’ehˇ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ ya dzaw-euˬ deuˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ pyeuꞈ-eu leh jeh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ naˬ ba tiꞈ taˬ-eu uˬ taꞈ, Yeˬsuˇ-euˬ dawˬ naˇ haˬ-awˇ iˇ cuꞈ shawˇ-euˬ meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ-ahˇ jeˬ nah maˬ bi ga ni Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ-awˇ g’aˬ k’ehˇ bi pyeuꞈ laˇ ni caw ba nehˬ ma lehˇ, aˇ pyaˇ ya daˬ taˬ-eu meh\nAˬ dui iˇ cuꞈ maˬ shawˇ-euˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ bi jahˇ mawꞈ-eu lehˇ siˬ nya laˇ-euˬ taꞈ naˇ, aˬ dui neh mˇ lehˬ-euˬ jeˬ aˬ yawꞈ-euˬ mehˬ shi iˬ baˇ lehˇ sawˇ-eu meh. Heu naˇ aˬ dui neh mˇ-euˬ jeˬ hawˇ-eu noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ-euˬ shaˬ bymˇ-ahˇ ya tawˆ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh\nIˇ cuꞈ shawˇ-eu jeˬ heu naˇ, Ka li zaˬ deuˬ ya mˇ-eu jeˬ pyeuꞈ\nDaˬ yah ha-eu nui ma ahˇ-eu laˬ k’aˬ cehˇ-awˇ aˇ yeˇ huiˬ\nMehˬ-eu tsoˆ-eu jeˬ, Miˬyehˇ-euˬ nui gaˬ bi siˬ\n“Mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, maˬ ngehˇ ni yaw gahˇ gahˇ-ehˇ dehꞈ-awˬ”\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Smˇ siˬ ba la 2018\nSmˇ siˬ ba la 2018\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Smˇ siˬ ba la 2018