Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ neh, nawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Nawˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ ngaˇ shaˇ sawˇ.”—Ja ceuˬ 119:99.\nDawˬ caˇ: 127, 88\nAˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ duˇ-eu nga?\nAˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ deuˬ-ahˇ gaˬ ni dzaw-eu, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nSiˬ nya-eu nui ma aˬ dui-ahˇ noeˬ dahˇ doe laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n1. Aˬ dui-ahˇ jeˬ zaˬ taꞈ-ehˇ bi dzehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nYeˬhawˇbaˬ tsawˇ haˬ-ahˇ poeˬ-eu tiˬ jeˬ biꞈ taˬ-euˬ meh. Teu naˇ siˬ nya-eu nui ma pyeuꞈ-awˇ, teu baˬ da neh aˬ dui jeˬ zaˬ taꞈ-ehˇ dzehˬ-eu meh. Aˬ dui Aˬdaˬ hawˇ-eu Eˇbaˆ siˬ nya-eu nui ma ahˇ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya-eu nga? Aˬ yawꞈ nyaꞈ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ leuˇ-euˬ taꞈ naˇ, Miˬyehˇ-ahˇ cehˆ zaꞈ ngeh, aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma maˬ saˇ-a.\n2. Siˬ nya-eu nui ma, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ duˇ leˇ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n2 Siˬ nya-eu nui ma heu naˇ, aˬ dui-euˬ laꞈ k’oeˇ paw jaˆ-awˇ tsaˬ-eu hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ toeˬ mehˬ-eu, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ-ahˇ jiˇ sheuˬ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw taˬ-euˬ deuˬ naˇ, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ cawˆ iˇ taˬ-euˬ saˇ baoˬ-ahˇ duˇ meh. Jaˬ lehˇ hawˇ-eu iˇ hawˇ teu naˇ saˇ baoˬ-ahˇ gaˇ ma sheuˬ bahˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, muiˬ-eu gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ naˇ, saˇ baoˬ yeuꞈ-eu g’aˬ-ahˇ noeˬ taˬ-euˬ gaˇ iˇ doˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. Teu gaˇ duˇ ni, aˬ dui siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ dzaw taˬ naˇ, aˬ dui-ahˇ gaˇ ma yaw muiˬ-ehˇ sheuˬ mehˬ nya-eu meh.\n3. Aˬ dui siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw naˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ nya-eu nga?\n3 Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw naˇ, mˇ bahˬ ngeh aˬ dui-ahˇ saˇ tiˇ maˬ biꞈ-a. (1 Tiˆmoˇseˬ 4:1, 2) Aˬ dui-ahˇ “Yaw doeˇ-ahˇ yaw muiˬ” lehˇ bi noeˬ-eu meh. (Iˇsaˬyaˇ 5:20) Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-ahˇ caw teh-eu deuˬ-ahˇ “naw maꞈ-ahˇ sehꞈ-eu k’oeˇ-aˬ, Miˬyehˇ-euˬ nui k’ahˇ mˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu ma lehˇ, naw maꞈ-ahˇ sehꞈ-eu tsawˇ haˬ deuˬ noeˬ-eu aˇ nah keuˆ le tehꞈ-a” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 16:2) G’aˬk’ehˇ Saˬteˬpaˬ-ahˇ sehꞈ-euˬ deuˬ k’awꞈ toˆ-ehˇ noeˬ-eu meh. (G’aˬk’ehˇ 6:8, 12; 7:54-60) Gaˇ hu ba neh zahˇ g’awˬ mya zahˇ yaw haiˬ jeˬ mˇ-awˇ, tsawˇ haˬ sehꞈ-eu meh. Heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-eu lehˇ noeˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ maˇ diˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ mˇ bahˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:13) Heu gaˇ haw ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ maˬ geuˇ-eu jeˬ-ehˇ sheuˬ g’eh nga lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\n4. Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma gaˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga?\n4 Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma gaˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga? Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ zahˇ dawˬ deuˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, “yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ mehˬ-eu tsoˆ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, iˬ baˇ-ahˇ toeˬ mehˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ mehˬ paˇ tsoˆ paˇ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, yaw tsaˬ yaw dawˇ dawˇ-ehˇ dehꞈ ni mehˬ-eu tsoˆ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ” gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:16) Aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ, aˬ jeˬ ehˇ mawꞈ nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ ya shaˇ noeˬ ya shaˇ sawˇ-eu uˬ taꞈ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ ya zmˬ iˇ-eu meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ jahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ loꞈ-ehˇ noeˬ nya laˇ ni leh jeh mawꞈ laˇ-awˇ, aˬ dui siˬ nya-eu nui ma yaw muiˬ-ehˇ sheuˬ g’eh nehˬ meh lehˇ jah ziꞈ nya-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw nehˬ nya nga lehˇ haw iˇ ma.\nMiˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ neh nawˬ-ahˇ bi dzaw\n5, 6. Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n5 Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ neh bi caw ba mawꞈ naˇ, aˬ dui gui-awˇ zahˇ dawˬ teu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ nga lehˇ siˬ nya-awˇ neh tehꞈ-ehˇ maˬ jiˇ-a. Aˬ dui zahˇ dawˬ teu-ahˇ gaˬ-awˇ yaw zeu jiˇ ya taˬ-eu meh. Jaˇliꞈ aˬ dui-ahˇ “Yaw haiˬ jeˬ-ahˇ bye-awˇ, yaw muiˬ jeˬ-ahˇ gaˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Aˬmoˆ 5:15) Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? Aˬ dui yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw-eu loꞈ-ehˇ haw nya ni ya dzaw meh. Gaˇ kawˆ heu hmˬ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Nawˇ maˬ yuꞈ k’aˆ leˇ ni shaˬ luꞈ ngeh, saˬ laˬ g’oˬ nawˬ-ahˇ shiˬ shaˬ pyeuꞈ-eu dzaˇ dzaˬ, sehˇ ni g’a, dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ laˆ paˇ lehˇ ehˇ-awˇ, ehˇ loꞈ-ehˇ nawˇ mˇ caw ngeh, muiˬ daˆ laˇ gaˇ ya mawˇ naˇ, saˬ laˬ g’oˬ neh biꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ teu-ahˇ nawˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\n6 Teu gaˇ duˇ ni, Beh-euˬ yaw sahˇ k’awꞈ aˬ dui-ahˇ iˬ baˇ mˇ-euˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ-euˬ maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ya daˬ-eu g’aˇ duˬ hawˇ-eu, dehꞈ ziˇ bi muiˬ daˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, zahˇ dawˬ biꞈ taˬ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Jaˇliꞈ jaˬ myawꞈ taˬ myawꞈ, mehˇ shuiˇ taˬ shuiˇ, smˇ k’oeˬ taˬ k’oeˬ, taˬ dehꞈ bahˬ, yaw haiˬ jeˬ taˬ mˇ, maw loˬ ja maw taˬ zmˬ lehˇ mehˬ-eu meh. (Dawˬdaˬ 6:16-19-ahˇ gui; Pah mehˬ-eu-eu 21:8) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu miˇ neh yaw muiˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ-eu meh.\n7. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ boꞈ ahˇ taˬ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ, aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n7 Aˬ dui aˬ jeˬ tsaˬ-eu hawˇ-eu maˬ tsa-eu lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ mˇ bahˬ-awˇ shaˬ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ boꞈ ahˇ taˬ-euˬ, gaˇ hu-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ neh mˇ bahˬ-euˬ jeˬ-ahˇ neh dzaw geuꞈ nya meh. Dawˬdaˬ 1:5, Miˇ shuiꞈ dawˬ paˇ Jaˇliꞈ-ahˇ “tsawˇ gahˇ ahˇ-eu deuˬ naˇ haˬ-awˇ, dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ geuꞈ dzehˬ laˇ-eu meh” lehˇ ehˇ-eu meh. Dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ jawˇ gaˇ neh oe-awˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ muiˬ dzehˬ-eu dawˬ tsoˆ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Daˬbiˇ Yeˬhawˇbaˬ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ ni Baˬsheˬba nehˬ-ehˇ dehꞈ bahˬ-awˇ aˇ naˆ ni shaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. (2 Saˬmeuˬlaˆ 12:7-14) Nawˇ gaˇ kawˆ heu-ahˇ gui ngeh, ‘Daˬbiˇ gaˇ kawˆ teu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ yahˇ nya-eu nga? Ngaˇ teu loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ naˇ, ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya nga? Ngaˇ-ahˇ dehꞈ bahˬ dehꞈ muˆ ni muˇ juˇ juˇ laˇ naˇ, ngaˇ Daˬbiˇ loꞈ-ehˇ g’eh-eu laˬ, maˬ ngeuˇ naˇ Yoˇsehˆ loꞈ-ehˇ g’eh-eu laˬ?’ (Aˇdahˬbeh-eu 39:11-15) Aˬ dui iˬ baˇ mˇ-eu teu aˇ naˆ ni shaˬ laˇ nya-eu nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ naˇ, “yaw haiˬ jeˬ-ahˇ bye” dzehˬ laˇ-eu meh.\n8, 9. (a) Siˬ nya-eu nui ma aˬ dui aˬ jeˬ mˇ ni caw ba nehˬ-eu nga? (b) Siˬ nya-eu nui ma hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ aˬ joˆ-ehˇ taꞈ-eu nga?\n8 Aˬ dui Miˬyehˇ maˬ ya leˇ-eu jeˬ-ahˇ ya siˬ naˇ, teu nehˬ-ehˇ gaˇ mahˇ ka gaˇ ya jawˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maˇ jawˆ ni maˬ ehˇ nehˬ taˬ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ lawˇ neh? Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bi jahˇ mawꞈ-eu lehˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya-eu nga? Aˬ dui Jaˇliꞈ neh aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw naˇ, yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya-eu meh.\n9 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ sheuˬ g’eh nehˬ-eu Jaˇliꞈ zahˇ lehˬ hmˬ nehˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ “Ngaˇ naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ ma. Naw maꞈ g’aˇ duˬ muiˬ ni mehˬ-awˇ tsoˆ-awˇ, naw maꞈ iˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ ma mehˬ nehˬ-eu g’aˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. (Iˇsaˬyaˇ 48:17, 18) Aˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ-awˇ, aˬ dui-euˬ nui ma-ahˇ bi laˆ noeˬ naˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ laˆ muiˬ-awˇ laˆ paˇ nya-eu meh. Muiˬ-eu siˬ nya-eu nui ma heu naˇ, aˬ dui-ahˇ yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh.\nMiˬyehˇ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ neh bi sheuˬ g’eh\n10. Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ aˬ jeˬ nga? Yeˬsuˇ dawˬ mehˬ mehˬ ngeh Jaˇliꞈ zahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-euˬ nga?\n10 Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, aˬ dui-euˬ nui noeˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-awˇ, aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ dahˬ beh-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ nui noeˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ aˬ jeˬ miˇ neh aˬ dui-ahˇ zahˇ dawˬ biꞈ-euˬ lehˇ g’oˆ shaw laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Yeˬsuˇ Jaˇliꞈ zahˇ zmˬ-awˇ, aˬ dui noeˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ gaˇ kawˆ caw meh lehˇ mehˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ nui pehˇ nehˬ-ehˇ yaw haiˬ jeˬ caw-awˇ, dehꞈ bahˬ-eu nui noeˬ nehˬ-ehˇ dehꞈ bahˬ dehꞈ muˆ-eu jeˬ caw meh lehˇ mehˬ-eu meh. (Maꞈtehˬ 5:21, 22, 27, 28) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ neh bi sheuˬ g’eh naˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma yaw muiˬ-ehˇ bi dzaw-awˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ za ni noeˬ tsehˆ-eu meh.—1 Gawˇliˬtu 10:31.\nHuiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu taˬ (Aˇ deuˆ 11, 12-ahˇ haw)\n11. Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma aˬ joˆ-ehˇ beu gaˇ-eu nga?\n11 Ka li zaˬ deuˬ Jaˇliꞈ-ahˇ neh, siˬ nya-eu nui ma-ahˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ dzaw-euˬ k’awꞈ, gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh, beu gaˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, jiˇ baˬ dawˇ-eu gaˇ kawˆ. Jaˇliꞈ-ahˇ jiˇ baˬ dawˇ-eu heu naˇ yaw bahˬ-a lehˇ maˬ ehˇ taˬ-a. Ehˇ k’awꞈ, aˇ dzehˬ taˬ dawˇ dzeuˇ, taˬ dawˇ yehꞈ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 20:1; 1 Tiˆmoˇseˬ 3:8) Heu naˇ Ka li zaˬ tiˬ g’aˬ aˇ dzehˬ-ehˇ maˬ dawˇ dzeuˇ naˇ tiˬ jeˬ shaˇ noeˬ-eu maˬ loˬ-a lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga laˬ? Maˬ. Yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma bi dawˇ k’awꞈ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ ya noeˬ keuˆ nehˬ-eu laꞈ k’oeˇ tehꞈ meh.\n12. Loˇmaˆ 14:21 aˬ dui-ahˇ aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu taˬ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n12 Pawˇluˆ aˬ dui aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu ya taˬ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nehˬ yaꞈ-euˬ nga? Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Shaˬ jiˇ dzaˬ-eu, jiˇ baˬ dawˇ-eu, yawˬ ha-euˬ cawˬ Ka li zaˬ tiˬ g’aˬ na iˬ baˇ mˇ ni jahˇ-eu, heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu deuˬ-ahˇ yahˇ-eu muiˬ meh.” (Loˇmaˆ 14:21) Aˬ dui jiˇ baˬ dawˇ nya k’awꞈ, Ka li zaˬ nui deuˬ-ahˇ nui ma maˬ saˇ-eu jeˬ pyeuꞈ naˇ, aˬ dui nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ maˬ dawˇ ni taˬ-eu ma. Tiˬ poˆ na-aˬ, tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ siˬ nya laˇ mi na-ehˇ jiˇ baˬ dawˇ dzoˆ haw-euˬ mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na, jiˇ baˬ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ paˇ dawˇ ma lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ-euˬ meh. Teu miˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’oeˇ ngeh ba loꞈ-ehˇ bi pyeuꞈ k’oꞈ iˇ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ ya jahˇ-a. (1 Gawˇliˬtu 6:9, 10) Teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ oe naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maˬ dawˇ gaˇ keuˆ ni bi dawˇ-eu leh jeh ma loˇ? Aˬ dui toˆ-ehˇ maˬ jahˇ-eu yaw duˬ baw meh.\n13. Tiˆmoˇseˬ aˬ cawˬ deuˬ guiˬ lahˬ dawˬ-ahˇ bi ha geuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ yaw zeu taˬ-euˬ nga?\n13 Tiˆmoˇseˬ zaˬ guˬ guˬ ngeh, baˆ k’oˆ mehˬ dzaˬ yehˬ-eu heu naˇ, naˇ dui dui k’awꞈ yehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ toˆ-ehˇ jahˇ-euˬ heu naˇ, baˆ k’oˆ mehˬ dzaˬ yehˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ-eu Yuˇdaˆ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ tsaꞈ gaˬ iˇ-eu lehˇ g’eh-eu miˇ neh meh. Tiˆmoˇseˬ Pawˇluˆ loꞈ-ehˇ duˇ ni aˬ cawˬ nui ma maˬ saˇ ni maˬ jahˇ mawꞈ-a. (G’aˬk’ehˇ 16:3; 1 Gawˇliˬtu 9:19-23) Nawˇ teu neh? Aˬ cawˬ-ahˇ caw ba-euˬ g’aˇ duˬ, yawˬ ha geuꞈ mawꞈ mˇ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ byehˇ nehˬ nya ma loˇ?\nHuiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ bi pyeuꞈ laˇ\n14, 15. (a) Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga? (b) Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ nehˬ-eu nga?\n14 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ “Ka li-euˬ gaˇ kawˆ aˇ dahˬ beh gaˇ tehꞈ-ehˇ aˬ dui dzaw dzaw-ehˇ maˬ paˇ jawˇ ni” aˬ dui ‘huiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ loˆ-ehˇ mehˬ hu paw ya dzaw daˆ leꞈ’-eu meh. (Heˬbyehˇ 6:1) Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu heu naˇ, Saˇ kiˇ geuꞈ-eu myahˇ laˇ-euˬ nehˬ-ehˇ maˬ taꞈ-a. Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, zaˬ siˬ nui gahˇ hawˇ-eu g’oˆ shaw nya-eu jeˬ huiˬ daˆ laˇ ni ya leh jeh-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ dui yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ ya gui-eu meh. (Ja ceuˬ 1:1-3) Aˬ dui yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ ngehˬ-ehˇ gui naˇ ngehˬ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu meh.\n15 Ka li zaˬ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ dzehˬ-eu zahˇ dawˬ naˇ aˬ geu hmˬ nga? Zahˇ dawˬ teu hmˬ naˇ nui gaˬ pyeuꞈ meh. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ “Naw maꞈ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ gaˬ-eu jeˬ ahˇ naˇ, naw maꞈ ngaˬ-euˬ zaˬ lahˇ ngaˇ lehˇ tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ siˬ nya tehꞈ-a” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 13:35) Nui gaˬ-ahˇ “Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-ahˇ taꞈ-eu zahˇ dawˬ” lehˇ kuˇ-eu uˬ taꞈ, “zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ mˇ byah-eu” jeˬ lehˇ jiˇ kuˇ-eu meh. (Yaˬkoˆ 2:8; Loˇmaˆ 13:10) Aˬ dui nui gaˬ aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu nga lehˇ maˬ zahˬ leˇ. Jaˇliꞈ-ahˇ “Miˬyehˇ-aˬ, g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ miˇ neh meh. (1 Yoˇhaˬ 4:9) Miˬyehˇ-euˬ g’aˇ duˬ nui gaˬ heu naˇ, nui noeˬ tehꞈ-ehˇ maˬ pyeuꞈ ni, laꞈ neh mˇ mawˇ-eu meh. Yoˇhaˬ “Miˬyehˇ-aˬ, aˬ yawꞈ-euˬ Zaˬmaˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ jawˇ-eu k’awꞈ, Zaˬmaˇ baˬ da neh aˬ dui dehꞈ-eu jeˬ za nya ni miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ k’ehˇ g’eh le-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ aˬ dui-ahˇ bi mawˇ laꞈ-euˬ meh” lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh. (1 Yoˇhaˬ 4:9) Teu miˇ neh, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ-ahˇ maˬ ehˇ, mehˇ nmˇ deuˬ hawˇ-eu nui deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ ngeh, huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu lehˇ bi mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.—Maꞈtehˬ 22:37-39.\nAˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya-awˇ zmˬ nya laˇ ngeh jawˇ, aˬ dui yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma sheuˬ g’eh-eu jeˬ-ahˇ nui ma taˬ coeˇ dzehˬ laˇ-eu meh (Aˇ deuˆ 16-ahˇ haw)\n16. Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ ngehˬ-ehˇ pyeuꞈ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw dzehˬ laˇ-eu nga?\n16 Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ ngehˬ-ehˇ pyeuꞈ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw dzehˬ laˇ-eu meh. Zahˇ sahˇ k’oꞈ-aˬ, aˬ yawꞈ gaˇ aˬ yawꞈ zmˬ nya-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, Jaˇliꞈ zahˇ naˇ gaˇ kawˆ yaw myaˬ kawˆ-ahˇ zmˬ iˇ nya-eu meh. Yaw jeˬ maˬ jeˬ, zaˬ deuˬ maˬ muiˬ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu heu naˇ, aˇ naˆ ni lehˬ laˇ ca laˇ nya-eu lehˇ maˬ siˬ nya-a. Teu miˇ neh, aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ haw piˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ jahˇ nya-awˇ aˬ jeˬ maˬ jahˇ nya-eu lehˇ ya bi jaˆ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 15:33) Ehˇ k’awꞈ zaˬ huiˬ laˇ-awˇ, Jaˇliꞈ zahˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ nya laˇ naˇ, Jaˇliꞈ zahˇ teu aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ muiˬ-eu cawˬ-ahˇ tseˇ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 13:11; 14:20-ahˇ gui.) Aˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ ngehˬ-ehˇ siˬ nya laˇ-awˇ zmˬ nya laˇ naˇ, aˬ dui yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ nui ma taˬ coeˇ dzehˬ laˇ-awˇ, aˬ dui gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ maˇ maˇ ni aˬ joˆ-ehˇ bi jahˇ mawꞈ-eu nga lehˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu meh.\n17. Aˬ dui yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu jeˬ jaˆ kuꞈ ma lehˇ, aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ nya-eu nga?\n17 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu jeˬ jaˆ kuꞈ-eu ma. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ aˬ dui “byah dui nya dui dui-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, yaw muiˬ jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ mˇ nya ni” caw ba nehˬ-eu zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ ahˇ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:16, 17) Jaˇliꞈ zahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui noeˬ-ahˇ g’oˆ shaw ni caw ba nehˬ-eu nmˇ-aˬ ngeuˇ k’awꞈ, aˬ dui jiˇ gaˇ kawˆ teu-ahˇ leh jeh-awˇ poˆ tseˇ-eu laꞈ k’oeˇ ya g’oˆ shaw-eu meh. (Eˇpeˇsu 5:17) Aˬ dui-ahˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ nya ni caw ba nehˬ-eu g’aˇ duˬ, nui jeˬ-euˬ dawˬ neh keu ka g’awˬ mya ni jaˆ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ-euˬ paˇ dmˬ deuˬ toeˬ mehˬ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ-euˬ poˆ tseˇ-eu keu ka, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ Laiˇbaˬliˬ, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ awˆlai Laiˇbaˬliˬ, JW Laiˇbaˬliˬ ehˆ heu deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui keu ka heu deuˬ-ahˇ zmˬ ngeh, yawˬ haˇ yawˬ ha pyehˆ tseˇ-eu jeˬ hawˇ-eu nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ neh, gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za-eu meh.\nYaw muiˬ-ehˇ dzaw taˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma, Miˬyehˇ-euˬ guiˬ lahˬ bi za\n18. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ mˇ caw naˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ koeˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-eu nga?\n18 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ zmˬ naˇ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ muiˬ daˆ laˇ dui dui-eu meh. Ja ceuˬ 119:97-100-ahˇ ehˇ-eu, “Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ ngaˇ aˇ naˆ ni gaˬ-eu nga. Nah ga-ehˇ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ shaˇ noeˬ luꞈ-eu ma. Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ ngaˬ nehˬ-ehˇ aˬ myah luꞈ jaˆ-awˇ, ngaˬ-ahˇ muiˇ-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ tsawˇ gahˇ bi ahˇ laꞈ-eu meh. Nawˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ ngaˇ shaˇ sawˇ geuꞈ-eu miˇ neh, ngaˬ-ahˇ mehˬ-eu tsoˆ-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ ngaˇ noeˬ siˬ noeˬ mawˇ nya-eu ma. Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ ngaˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu miˇ neh, tsawˇ mawˬ deuˬ naˆ maˬ tseˇ ngaˇ zaˬ siˬ nui gahˇ byah-eu ma.” Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ ngeh, nui gahˇ hawˇ-eu noeˬ siˬ noeˬ mawˇ nya-eu jeˬ ahˇ-eu lehˇ mˇ doˆ laꞈ nya dzehˬ laˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ neh aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw ngeh, “aˬ dui tsawˇ k’aˆ k’aˆ laˇ-awˇ Ka li byah-eu loꞈ-ehˇ aˬ dui k’awꞈ byah laˇ”-eu meh.—Eˇpeˇsu 4:13.\nZahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ heu naˇ, mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ hawˇ-eu maˬ mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ maˆ jawˆ ni ehˇ nehˬ taˬ-euˬ dawˬ pyeuꞈ meh.\nJaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, gaˇ kahˇ dahˇ-eu jeˬ, maˬ ngeuˇ naˇ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-euˬ naˇ k’ah paw jaˆ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-euˬ naˇ k’ah jaˆ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya laˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ jeˬ miˇ neh zahˇ dawˬ biꞈ-euˬ nga lehˇ g’oˆ shaw laˇ-eu meh. Nyaˆ taˬ tiˬ jeˬ lehˇ paˇ ya ehˇ naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui noeˬ-ahˇ leh jeh-awˇ g’oˆ shaw gaˇ ehˇ-eu meh