#КъунейтIрэ_щыIэ_Франджы_къэралыгъуэм_и_къулыкъу_хэгъэщхьэхукIахэм_ирагъэкIуэкIа_къэхутэныгъэ_и_пычыгъуэхэр (16.02.1935г. Перевод Битокова Нияза)

7. ЗауэлIыр
 
Адыгэ лъэпкъыр, шэч хэмылъу, зауэлI лъэпкъщ. Адыгэхэм я лIыгъэр, я хахуагъэр дела­гъэм щыхуэкIуэж къэхъуащ. Мы лъэпкъым Тыркум лIыщхьэ цIэрыIуэ куэд иритащ. Дэтхэнэ зы унагъуэри куэду елIалIэрт и быныр зауэм хуигъэсэным. Сыт хуэдэ фIыщIэ, сыт хуэдэ щытхъу зы зауэлIым зауэм къыщимыхьа­ми, абы и анэр ирипагэрт, цIыху­хэм я пащхьэ хуитыныгъэ щиIэт и щIалэм щытхъуну, фIыкIэ и гугъу ищIыну, армыхъумэ уи бын ущытхъужыныр емыкIут. Дэт­хэнэ зы шыпхъури, къэшэнри ирипагэрт псэлъыхъум зэрихьа лIыгъэм. ЩIалэм къимышэ щIы­кIэ лъэщагърэ хахуагъкIэ за­уэм зыкъыщигъэлъэгъуэн ­хуейт. АдыгэлIу зауэм къы­щау­кIам хуэщыгъуэртэкъым. Зи щIалэ зауэм хэкIуэда унагъуэр лъэпкъми, хьэблэми, къуажэми ягъэлъапIэрт. Хэтми, зауэ Iэна­тIэм шынэу къыщы­щIэпхъуэ­жам, и унагъуэми лъэпкъми емыкIу къахуихьауэ ябжырт. Къэрабгъэу къыщIэкIа лIым и унэкъуэщхэр жылагъуэ зэхыхьэ-зэхуэсхэм укIытэм къыхэкIыу яхыхьэжыфыртэкъым. Уеблэмэ а напэтехыр ятекIыжтэкъым, а унагъуэм щыщу зыгуэрым лIыгъэ гуэр къимыгъэлъэгъуэжауэ.
АдыгэлIым и шым лъагъуны­гъэшхуэ хуиIэщ. Абы шым тесу зэуэныр нэхъ къыхихырт, лъэсу зэ­уэным зыщидзейрт. Шуудзэ ебгъэрыкIуэн щыхуейм и деж, адыгэлIыр пыплъхьэн щымыIэу шууейщ.
Кавказым щиса зэманым адыгэхэр цIэрыIуэт хъыбарыншэу зыгуэрым ебгъэрыкIуэнкIэ. Зы лIакъуэ е зы къуажэ ягъэбийуэ теуэн хъуамэ, япэ щIыкIэ жэщым е нэхущым деж, лъэсу къуажэбгъум деж щытеуэрти, зауэ хуэдэу загъэлъагъуэрти, къуажэдэсхэр ягъэбэлэрыгъырт. ИтIанэ къикIуэтыж хуэдэу защIурэ, гъэпщкIуауэ я гъусэ шуудзэр къуажэм и адрей лъэныкъуэмкIэ лъэщу къыщебгъэрыкIуэрт.
Сэшхуэ, Iэщэ хужь гъэIэрыхуэ­ным­­­кIэ адыгэхэр Iэзэт, цIэ­ры­Iуэт, япебгъэуэн умыгъуэтыну. МафIэ Iэщэхэр къежьа нэужь, адыгэхэм ар фIы дыдэу къагъэсэбэпу зрагъэсащ. Абы и нэщэнэщ я лъэпкъ фащэм тет шалъэ жыпхэр, хьэзырылъэхэр. А жыпхэр нобэр къыздэсым лъэпкъ фа­щэм тыболъагъуэ. Фочхэр гъэп­щкIуауэ Урысейм кърахырт е ха­мэхэм къыздахьу Европэм къахуикIырт.
Къыхэгъэщыпхъэщ Урыс-Кав­каз зауэжьым инджылыз гуэр­­хэр адыгэхэм IэщэкIэ, шэ­кIэ, зауэ хуэIухуэщIэкIэ зэрадэ­Iэ­­пыкъуар. Сирием щыпсэу адыгэхэр зауэ хуэIухуэщIэхэм хуэ­Iэ­зэщ, ар я хьэлым хэмы­кIуэ­ды­кIауэ.
Адыгэ шууейхэм сыт щыгъуи лIыхъужьыгъэшхуэ зэрахьэу, Iэ­за­гъышхуэ яхэлъу къызэры­гъуэ­гу­рыкIуар зауэ куэдым къыща­гъэлъэгъуащ. Абыхэм зауэлI хьэлыр къыдалъхуми ярейщ.