#АдыгэХабзэ
Тиунагъохэр пытэхэмэ, лъэпкъыри пытэщт.

ИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу псэлъыхъоным, къэщэн-дэкIоным япхыгъэ шапхъэхэм ягъэцэкIэн адыгэ лъэпкъым мэхьанэшхо ритыщтыгъ.

Ахэм къежьапIэу ­афэхъурэр ныбжьыкIитIур нэIуасэ зэрэзэфэхъухэрэр ары. Ащ бэ ищы­кIагъэп. Тыдэ ущызэIукIа­гъэми узэдэгущыIэн плъэкIыщт. ТикIалэхэмрэ типшъашъэхэмрэ непэ ежь-ежьырэу, хащэ ямыIэу, нэIуасэ зэфэхъух. Ащ фэдэ шIыкIэм емыкIухэр къы­кIэлъыкIоу, зэIахьыл ныбжьы­кIэхэр зэрэмышIэхэу зэпсэлъы­хъохэу, къэзэрэщэнхэм нэсэу къыхэкIы. Арэущтэу мыхъуным пае ныбжьыкIэу нэIуасэ зэфэхъугъэхэм зэрагъэшIэн фае хэти ылъапсэ зыдэщыIэр, зыщыщыр. КIэлэ зикъэмыщэр ­автобусым, гъогум пшъашъэм щепсэлъыхъоныр емыкIоу алъы­тэ. Пшъашъэм удэгущыIэ пшIоигъомэ, янэ-ятэхэм яунэ кIо, унагъор зэрэплъытэрэр, пшъашъэм уасэ зэрэфэпшIырэр къэгъэлъагъо. Ар адыгэ хабз, адыгэ шэн. Сыда джы тиныбжьыкIэхэм ятлъэгъу­лIэрэр?

Щысэ къэсхьымэ сшIоигъу. КIалэ горэм къыщэ шIоигъоу бэрэ къыкIухьагъ, ау инасып къыубытыгъэп. А къэбарыр зы бзылъфыгъэ къэкIожьыгъакIэ (къатIупщыжьыгъ) горэм зы­зэ­хехым, зыкъыIуигъакIи, кIа­лэм нэшIэ-IушIэу зыкъыIуи­шIыхьэзэ зыкъыригъэштагъ, адрэми бэ тыримыгъашIэу къыщагъ. Тхьамафэ нахь зэкIымыгъугъэхэу кIалэм къыщэгъэ пхъужъ ныб­жьыкIэр кIодыгъэ. Ащ фэдэ мэхъуа, сыд къэхъугъэр, тыдэ кIуагъа? Мы упчIэм иджэуап зыми къыритыжьын ылъэ­кIы­гъэп. Пхъужъ ныбжьыкIэм уасэ зиIэу унэм илъ мылъкур зэкIэ зэхиу­гъуайи зигъэбылъыжьыгъ. Мы зигугъу къэсшIыгъэ щысэм сыда къы­гъэлъагъорэр? УкIэлэ зикъэмыщэ хъумэ, тIэкIу узыфэса­къыжьын фае. УзыIукIэрэ пстэуми цыхьэ афэпшIы хъущтэп.

Псэлъыхъо зыкIакIощты­гъэхэр аукъодыеу щытыгъэп. Псэлъыхъо кIорэ кIалэм иныбджэгъу горэ кIыгъун фае. Пшъа­шъэр зэрыс унагъом изытет, чылэм лъытэныгъэу щыриIэр, янэ-ятэхэр зыфэдэхэр, зэфы­щытыкIэу унагъом исхэм зэ­фыряIэр ылъэгъун фае. КIа­лэмрэ пшъашъэмрэ къэзэрэщэнхэ хъумэ илъэс ­пчъагъэрэ зэрэзэпылъыщтыгъэхэм мэхьанэ иIагъ. АщкIэ пшъашъэм инамыс кIалэм зэрилъытэрэр къе­гъэлъагъо. КIалэмрэ пшъашъэм­рэ нэIуасэ зэфэхъунхэмкIэ апэу зишIуагъэ къакIорэр хэгъ­рэир ары. Мыщ псэлъыхъохэр зыщыщхэм, къыздикIыхэрэм унагъор ащегъэгъуазэ ыкIи пшъэшъэ унэм ахэр ихьанхэм ифитыныгъэ къаIехы, лIыкIо афэхъу.

Пшъашъэм псэлъыхъо къы­зыфакIокIэ, унагъом ис горэ, е ышыми, е ышыпхъу нахьы­кIэми, дырагъахьэ хэбзагъ. Аущтэу зыкIашIыщтыгъэр ны-тыхэм къэбарэу щыIэр ара­Iо­тэжьынэу ары. НыбжьыкIитIоу зэгурыIуагъэхэм Iоф ухы­гъэ зэряIэм ишыхьатэу Iэужхэр зэратых, пIалъэ зэфашIы. Ахэм ауж кIалэм изакъоу пшъашъэм дэжь кIоми емыкIоп. Iэуж зы­тыгъэ пшъашъэм нэмыкI кIа­лэхэр фихьэхэу, ипчъэ хэти фызэIухыгъэнэу щытэп. Псэ­лъыхъоу къыфыкъокIыхэрэм шъхьакIо аримыхэу агуригъэIон фае Iоф ухыгъэ зэриIэр.

Гукъау нахь мышIэми, аужырэ лъэхъаным шIулъэгъуныгъэм уасэ имыIэжьым фэдэу хъугъэ, тиныбжьыкIэхэм ащ екIо­лIакIэу фыряIэр гурыIогъуае, шъхьэпсынкIагъэмрэ шъхьэнэ­кIыгъэмрэ бэрэ къатекIо. Ахэм янахьыбэр гъогум, автобус къэ­уцупIэхэм, джэгухэм нэIуасэ ащызэфэхъухэшъ, тэрэзэу зэрэмышIэхэу шIулъэгъуныгъэ псынкIэ зэфашIышъ, унагъо ашIэнэу ежьэх. Сыда ащ фэдэ зекIуакIэм къыхьырэр? Ащ укIэупчIэжьынэу щытэп - шIу­лъэгъуныгъэ плъырыр мэкIо­сэжьы.

Бзылъфыгъэм ишъхьэпсын­кIагъэ сыдигъуи лъапIэу къыфыдэкIы, егъэшIэрэ пщыныжьэу къыфэнэ. КIалэм ишъхьэ­убэтагъи унагъор еушъхьакIу, къин хедзэ, инасып пеупкIыжьы, сабыйхэр ипхъыхьэ-итэ­къоу къегъанэх. Къэпщэн, удэ­кIон хъумэ, ухэплъыхьан, укIэ­упчIэн, цIыфэу узыдэпсэун угу хэлъыр дэгъоу зэб­гъэшIэн фае.

Унагъом ихьэгъэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм зэкIэ ышIэу, зыфэбгъэсэжьын щымыIэу хъун ылъэкIыщтэп. Нысэм ипIун, илэжьын, унагъоу зыхэхьа­гъэм илъ хабзэхэм атещэгъэ­ныр зипшъэрылъыр гуащэр ары. Ащ пае гуащэм щэIагъэ иIэн, цIыфыгъэ хэлъын фае. Гощэ Iуш зинасып къыхьырэ нысэр ыгу къабзэу, ыбзэ IэшIоу, шIыкIашIоу, Iэдэб хэлъэу мэхъу. Нысэр унагъоу къызэ­рыхьагъэм изэгъэн гухэлъ иIэмэ, гуащэмрэ пщымрэ шъхьэ­кIафэ афишIын фае. Итыщ унэ есыфэ шэн-хэбзэ зэфыщытыкIэу яунагъокIэ яIагъэмрэ зэрыхьагъэм илъымрэ зэте­фэщтхэп. Упсэу, ущыIэ пшIои­гъомэ, узыхэхьагъэхэм захэ­гъэзагъ, аIорэр шIэ, ядэIу.

Угу хэмыкIын плъэкIырэп гуащэмрэ нысэмрэ зэмыкIухэу, ашъхьэшыгу зэфэгъэзагъэу а зы унэм зэдисхэ хъумэ. Хэти щыIэ шIоигъу, ау щыIакIэу уиIэщтым уфэсакъын фае­ба. Сыда ащ фэдэ зэгуры­мы­Iоныгъэр непэ къызыхэкIырэр? Мы Iофым игъэкIо­тыгъэу укъытегущыIэн хъумэ псынкIэп. Ащ фэдэ пшъэрылъи зы­фэсшIыжьырэп. Сэ къэз­гъэ­шIагъэм къэслъэгъугъэмрэ сызэрихьылIагъэмрэ зызэпэз­гъэуцукIэ, шъхьэм гупшысэ гъэшIэгъонхэр къехьэх. Сыд щыIакIа тиIагъэр илъэс пчъа­гъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ? Джы сыд тищыIакIэр? Мы упчIитIуми яджэуап хэти зэрэфаеу къыритыщт. Хэти джэуапэу къытыщтыр зыфэгъэхьыгъэщтыр джы ежь непэ щыIэкIэ-псэукIэу иIэр ары. Блэ­кIыгъэ щыIэкIэпсэукIэм уасэ фэтшIынэу гупшысэ тиIагъэп, джаущтэу тыщыIэн тшIошIыгъ. Непэрэ щыIэкIэ-псэукIэу тызыхэтыр джыри къыдгурыIорэп, псынкIэу къыдгурыIонэуи тыгугъэрэп. Тиадыгэ ­шэн-хэ­бзэ дахэхэу къытфыщанагъэхэр чIэтымынэхэу, зэхъокIыны­гъэу не­пэрэ лъэхъаным къыз­дихьы­­­хэрэм чIыпIэ тэрэз ти­ныб­жьы­кIэхэм щядгъэубытызэ тыпсэумэ, тилъэпкъ хахъо ышIыщт, ти...
Тхыгъэ дэгъу.