ОД "Адыгэ Хасэ" РФ : Адыгэ лъэпкъыр зыгъэдэхэрэ пшъашъ\nХьадпэшъо Маринэ Москва щапIугъ, щеджагъ, ащ дэт лицееу N 1530-р къыухыгъ. «Сэ сымосквичкэпын фае, сыда пIомэ сыкъэхъун зэхъум сянэ тиIахьылхэр зыщыпсэухэрэ Адыгеим къакIуи, Краснодар сыкъыщыхъугъ», - еIо пшъа­шъэм.\nМаринэ ятэ дзэ къулыкъушI, янэ врач-кардиолог. Ныбжьы­кIэхэр къэзэрэщэхи Москва зэ­кIэм кIожьыгъагъэх. Ятэ ащ къулыкъу щихьынэу агъэкIо­гъагъ. Ау, ыпшъэкIэ къызэрэс­Iуа­гъэу, Маринэ Краснодар къыщыхъугъ. Москва щапIугъэ пшъашъэр адыгабзэкIэ дэгъоу мэгущыIэ, адыгэхэм афэгъэхьы­гъэу ышIэрэр бэ. Ежь янэ-ятэ­хэр къызыхэкIыгъэхэ за­къо­хэр арэп, Урысыем иси, ду­наим тети - адыгэу щыIэм зэкIэми зы гупшысэ яIэн фаеу Маринэ елъытэ. Пшъашэм се­дэIушъ, сегупшысэ - «чыжьэу ущыIэу упсэу зыхъукIэ, лъэпкъым уфэзэщы, ухэс зыхъукIэ еплъэгъулIэу пшIомытэрэ­зы­щтыри фэогъэгъу». Ари Iофым къыхахьэнкIи хъун, ау ­Маринэ Адыгеим исыгъэми, джы зыте­тым фэдэщтгъагъэ къыс­шIошIы.\nПшъашъэр Лондон зэкIом апэ­рэмкIэ адыгэу дэсхэм акIэ­упчIагъ, заIуигъэкIагъ. Ахэм яна­хьыбэр Тыркуем къикIыгъэу къычIэкIыгъ, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыщхэу Лондон щы­псэухэрэри къыгъотыгъэх.\nНыбжьыкIэхэм ахэтэу нэ­мыкI къэралыгъохэм къары­кIыгъэхэм нэIуасэ зафашIыхэ зыхъукIэ, «мыр Урысыем къи­кIыгъ, ау урысэп» аIо иныбджэ­гъухэм. Сыда пIомэ гущыIэу Russia-м IэкIыбым щыIэхэм лъэпкъыри къырагъэкIы. «Адэ хэт?» заIокIэ, ипшъэшъэгъухэм къаIуатэу къырагъажьэ Урысы­ем къызэрикIырэр, ау зэрэмыурысыр, ащ пыдзагъэу къэбар кIыхьэу ежь Маринэ адыгэ­хэм афэгъэхьыгъэу къафи­Iо­тагъэр къыкIаIо­ты­кIыжьэу къырагъажьэ. Ар щхэным нэсыжьэу бэрэ къы­хэкIы.\nДунаим тет ныб­жьыкIэр къы­зэкIо­лIэрэ Лондонэу уни­верситет «къэлэ псау» зыхэтым Ма­ринэ фэдэ ныбжьыкIэ бэрэ ущыIукIэщтэп. Лъэпкъ зэхэкIо­кIэгъабэм ежь илъэпкъ тарихъи, зыщыщи зымышIэхэрэр ахэбгъотэщт. Маринэ фэдэу къы­зыхэкIыгъэр щымыгъупшэу, ар цIыфхэм дахэкIэ аригъэшIэнэу пылъэу бэп узыIукIэщтыр. Пшъа­шъэм седэIушъ, сэгъэшIагъо - «мыщ фэдэхэри бэп, ау щыIэх» сыгукIэ сэIо.\nМы аужырэ илъэсхэм къалэм дэс сабыеу адыгабзэкIэ гу­щыIэрэр зыфэдэ къэмыхъугъэ хъугъэ-шIа­гъэу тэлъытэ, янэ-ятэ­хэм лъэпкъым илIы­хъужъхэу тяплъы. Зя­нэ-зятэхэм мэфэ реным адимысэу къэлэ­шхом щапIугъэ пшъа­шъэм иадыгабзэ ары зыкIэзгъэ­шIагъо­рэр. Шъыпкъэ, гъэмэфэ гъэ­псэфыгъор къуа­джэм щигъакIощтыгъ, янэжъ-ятэжъхэм адыгабзэкIэ адэгущы­Iэныр икIэсагъ. Ау къэлэ бла­гъэм къикIырэ кIэлэцIыкIухэу чылэм зыгъэпсэфыгъор щызы­гъа­кIохэрэм бэп къахэкIырэр иныдэлъфыбзэ ышIэу.\n- Москва сымыадыгэу сызэплъыжьэу къыщыхэкIыгъэп, - еIо пшъашъэм. - Сыда пIомэ сыцIыкIу дэдэу адыгэ кIэлэцIыкIухэм апае зэхащэгъэ къэшъокIо ансамблэу «Адыгэхэр» зыфиIоу Тутэ Зауррэ Къэ­бэртэе Эммэрэ зэхаща­гъэм сянэ сыхитхэгъагъ. Ащ илъэс 11-рэ сыхэтыгъ. Къашъом узыщыщыр пщигъэгъупшэрэп. Ан­самблэм ихудожественнэ па­щэу Къэбэртэе Эммэ къа­шъом дакIоу адыгабзэкIэ тыгущыIэнми ынаIэ тетыгъ.\nСэнэхьатым икъыхэхынкIэ ныбжьыкIэхэм ны-тыхэр щысэ афэхъухэу бэрэ къыхэкIы. Ау МаринэкIэ ащ тетэу хъугъэп. Янэжъ Урысыем изаслуженнэ врач, яни а сэнэхьатым рэлажьэ, медицинэ шIэны­гъэ­хэмкIэ кандидат. Ежь пшъа­шъэми ицIыкIугъом ахэм щысэ атырихынэу фэягъ, ау еджапIэр къызеухым, нэмыкI шъыпкъэу сэнэхьат къыхихыгъ.\nЛондон университетым уще­джэныр ахъщэм ылъэныкъокIэ Iоф къызэрыкIоп. Ащ гъэсэныгъэм исистеми нэмыкIэу щыгъэпсыгъ. Пшъашъэр ахэм зэряхъулIэрэмкIэ сеупчIы.\n- О уиахъщэкIэ уеджэныр къины, ау сэ синасып къыхьыгъ университетым игранткIэ седжэнэу. Ар къызыфагъэ­шъуашэрэр ыпкIэ хэмылъэу еджэ. Грантыр къэпхьыным пае дэгъоу уеджэн, ащ къыдилъы­тэрэ пшъэрылъхэр зэкIэри бгъэ­цэкIэнхэ фае. Еджэныр инджы­лыз къэралыгъом баллхэмкIэ къыщалъытэ. Балл 70-м ехъу къэп­хьымэ, «дэгъу дэдэкIэ» уеджэу алъытэ. Мыщ ущеджэныр гъэшIэгъоны. Шъыпкъэ, сисэнэхьат хъулъфыгъэм нахь тегъэпсыхьагъэу аIоми, сэ сыгу рехьы. ГущыIэм пае, дунаим щагъэфедэрэ Iашэхэр зэдгъа­шIэхэ зэхъум лъэшэу сшIогъэ­шIэгъоныгъ, анахьэу непэрэ зао­хэм ащагъэфедэхэрэр ары. Заохэм якъежьакI, яуцужьыкI, зэуакIэм шапхъэу иIэхэр - ахэр зэкIэ гъэшIэгъоны.\nПшъашъэр къэлэшхом щапIу­гъэу, Лондон илъэс заулэ хъу­гъэу щэпсэуми, зыхэIэтыкIыгъэ иIэп, гъэкIэрэкIагъэу щы­гъыным рикIырэп. Зихэхъогъу пшъэшъэжъыем фэд, зиакъылкIэ бэмэ анэсырэ ныо цIыкIум фэогъадэ. Ежь къогъу цIыкIуми, гушхо иI. Ар зэмкIэ Черкеси­ем щыI, Эльбруси нэсышъ, дэ­кIуае, Мыекъуапэ икIэлэцIыкIу уни макIошъ, сабыйхэм шIу­хьаф­тынхэр аретых, ахэм къахэсы, адэджэгу, IэкIыбым къи­кIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм Мые­къуапэ щашIырэ унэми хэ­лажьэ, плакатэу «Зы псэ, зы бзэ, зы хабзэ» зытетхагъэр Мыекъуапэ щыгъэуцугъэнми дэ­лажьэ, хэлажьэ, Мыекъуапэ иныбжьыкIэхэр зэхэщэгъэнхэм, нахь зэпэблагъэ шIыгъэнхэм, адыгэ шэн-хабзэхэр зэрахьанхэм къыфэзыIэтырэ Iофтхьа­бзэхэм язэхэщэни ар кIэщакIо фэхъу. А зэпстэури зы пшъэ­шъэ псыгъо цIыкIум ыпшъэ ефэ.\nМаринэ янэ-ятэхэм ащыщэу зыфэдэмкIэ сеупчIы.\n- Сянэ сыфэд, - еIо ащ. - ЗэшыпхъуитIу тэхъушъ, сэ ся­нэ сыфэд, сшыпхъу тятэ фэд. Ахэр цIыф гупсэфых, Iофыгъоу къэтэджырэр бырсыр хэмылъэу зэшIуахы, рэхьатэу мэпсэух. Тэ ренэу зыгорэ къэтэугупшы­сы, ар зэшIотхыгъэми, нэмыкI къэхъу. Ащ фэдэ щыIакIэр ся­нэрэ сэрырэ къытэхьылъэ­кIы­рэп, тикIасэу а гъогум тырэкIо.\nМаринэ янэу Ларисэ Моск­ва щыпсэурэ адыгэхэм лъэпкъ IофымкIэ анахь чанхэм ащыщ. Сыдми «адыгэ Iофым сыпылъ» ымыIоу, гъусэхэр иIэхэу бэ ышIэ­рэр. ГущыIэм пае, тилъэп­къэгъухэу егъэзыгъэ IофкIэ мыщ къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщэу Пэнэхэс унэ щызышIыхэрэм адеIэн фаеу ­елъытэ, унэм шъхьаныгъупчъэу хэ­лъым зэкIэмэ афикъущт апчыр афещэфы. Мыекъуапэ щашIырэ унэми иIахь хешIыхьэ. Ежь Ла­рисэ кIэщакIо зыфэхъурэ проектхэр щыIэх. Ахэм тыдэ къикIыгъэ адыгэу Москва дэсыр зэхащэ, зэпэблагъэ ашIы. Москва изакъоп, ахэр Адыгеи­ми, Къэрэщэе-Щэрджэсми, Къэ­бэртэе-Бэлъкъарми анэсых. Орэавтопробег, орэкъушъхьэ­дэкIуай - зэкIэ адыгэм ыцIэ­кIэ зэхащэрэ пстэуми Ларисэ ахэт, апэ ит. Ипшъашъэу Маринэ ар ищысэтехыпI.\n- Непэ ныбжьыкIэу зыми ымыгъэгумэкIэу щыIэр бэ, - еIо пшъашъэм. - Ахэр нахьыжъхэу лъэпкъ гумэкI зиIэ­хэм апэблэгъэнхэ фае. Къыз­хэкIыгъэхэ лъэпкъым фэгумэкI­хэу, ащ къыкIугъэ гъогум щы­гъуазэхэу, нэбгырэ пэпчъ зэрэадыгэр щымыгъупшэу псэу­мэ, лъэпкъыр щыIэщт, ыпэкIэ лъыкIотэщт.\nИлъэс заулэ ипэкIэ Маринэ, Ларисэ ыкIи Мэзкуу щыщ активистхэр аригъусэхэу къэзыгъэзэжьыгъэхэм я мафэ (01.08) ошъогум щыхагъэунэфыкIыгъагъ. Мин метыр заулэ зилъэгагъэ къохьлъатэу быбырэм парашотхэмкIэ Адыгэ ныпхэр аIыгъэхэу къепкIэгъагъэх.\nСэмэгумкIэ: Хьадпэшъо Ларисэ, Хьадпэшъо Маринэ\nIуашъхьэмафэ купыр 2014 илъэсым Адыгэ хэкум ишапсыгъэ лъыныкъом къыщрагъажьи кухэм арисхэу, Адыгэ ныпхэр аIыгъэу Iуашъхьэмафэ нэс къэкIуагъэх ытIанэ ахэр Iуашъхьэм дэкIоягъэх ыкIи ащ Адыгэ ныпыр щагъэIагъ.\nАвтор: БЗЭР ПСЭ на 18:15