Нысэ къэшэкlэ хабзэу щыlахэр

Нэхъыбэми мыпхуэдэу къэхъурт: и къэшэгъуэ хъуами. уасэншэу къызэрырамы1ыхынур ищIэрти, «уасэу естын зэз­гъэпэщынщи, итIанэ сылъыхъунщ»,- жиIэрти, ар хуэмы­гъэкъарууэрэ екъуурэ хузэфIэмыкIыу лIыжь хъурти, къы­дэкIуэн имыгъуэту къыдэнэжыпэрти, фызыншэу дуней ихьт.
Пасэм щыгъуэ, иджы хуэдэу, мылъку къэгъуэтыгъуа­фIэу, дэнэ и дежи лэжьапIэ щыIэу щытакъым. Къулейсы­зыр тхьэмыщкIапIэм зэрикIын Iэмал щыIэтэкъым, нэхъри зэреупIэхын мыхъумэ. ТхьэмыщкIэм мылъку хэкIыпIэу иIэр, и фIэщ къригъэкI­ми, къулейхэм яхуэлIыщIэурэ зытIэкIу къыхуашииным арат. Ари IэфI щIэлъу къратыртэкъым, языныкъуэхэри щхьэусыгъуэкIэрэ фIаубыдыжт. ЛIыщIапщIэкIэ узэрыпсэу­ни, фыз къызэрыпшэри зэбгъэпэщыну пхузэфIэкIынутэ­къым. Абы гуащIи зэмани хуейт. Уи щIалэгъуэм узу­гъуеяр, лIыжь ухъуа нэужь пхуэугъуеижынутэкъым. Къу­лейхэм илъэсым лIыщIапщIэу къратыр и быным зы тхьэ­махуэ яхурикъунутэкъым. Мис абыхэм якIэрыщIауэрэ и унагъуэ имылэжьыхьыжыфурэ нэхъри еупIэхт. Тхьэмыщ­кIэм и мыгъуагъэм и нэхъ нныр къэзышэр мырат: езыр жэщи махуи къэкIуэж мыхъуу къулейм хуэлажьэрт. И щIы Iыхьэ тIэкIур зыкIи къимыгъэсэбэпу фIэкIуэдти, а здэщыIэ къулейм уасэ мащIэ тIэкIукIэ IэщIигъэкIти, ари зыIэщIилъхьэжт. Дэнэ и деж абы зыкъыщиIэтынур? Къу­лейсызыр нэхъыбэ хъуху, къулейр абыхэм я къарукIэ ­нэхъри ефIакIуэрт. Мис а бэлыхь къомым къыхэкIыу, уасэу иритын имыгъуэтурэ, нэхъыбэм фыз къыщашэр я ныбжьыр илъэс плIыщI хъуа нэужьт.
ЩIалэм хъыджэбзыр къигъэбырсейрн къыдихьэхауэ, къыдэкIуэну пIэцIеижу щытми, щIалэр лъыхъуу хуежьэ­рэ, уасэ иритын зэримыгъуэту, «хэт и хъыджэбз атIэ уэ уасэншэу къыбдэкIуэнур?»,- жиIэрти, хъыджэбзми зы­щIилъэфыжти къыдэкIуэн идэжтэкъым. Абы къыIрихыну уасэр езы дэкIуэну хъыджэбзым и мылъкуу зэрыщытыр
къыгурыlуэртэкъым. Ар былымым хуэдэу имыщэхуу дэ­кlуэныр фlэикlагъэт. Абы щыгъуэми ар зыдэкlуэр дэнэ, зращэри хэт? Ар зыми дэкlуэртэкъым, «дыздэгъэпсэу!» ­жаlэрти, псэуэгъуу зэгуэувэу арат. Ар хъыджэбзми щlа­лэми я зэхуэдэ Iуэхут, щlалэм хьэрычэту хищIыхьым хуэ­диз хъыджэбзми хищlыхьын хуейт. Ауэ а зэманым екlуэкl хабзэр арати, хабзэ щыlэр къыхуамыщlэу ядэнутэкъым.
Пасэрей хъыджэбзхэм загъэпагэти, зыдэкlуэнум мы.лъкуу иlэр уасэу къыlэщlигъэкlти, факъырэ хъуа нэужь кlуэрти, унэ нэщlым щlэтIысхьэрт. Абы зыхуей игъуэту щlалэм имыгъэпсэуфмэ, щlалэм ягъэ? Мо зи унагъуэр ирагъэкъэбзыкlа лlым зимыужьыжыфурэ я гъащlэр къу­лейсызу ирахьэлlэрт. Цlыхубзыр делагъэкъэ апхуэдэу зэ­са Iуэхум къытемыкlыжыфу пхэнжу гъуэгум тетми, хъы­джэбзым и Iыхьлыхэм щхьэкlи къэгупсысыгъуейтэкъым, «мыбы иlэр псори къыlыдох, ди пхъур сытым хэпсэукIын, мэжэщlалlэ хъункъэ!» - жаlэу егупсысыну. Ауэ цlыхум и нэгу щlэкlыурэ зэса Iуэхум къытешыгъуейт, егъэбгынэ­гъуейт. Абы зыкlи егупсысу щытакъым, зэралъэкIкlэ мылъкуу иlэр къыпахын мыхъумэ. Сыту жыпlэмэ, уасэр хабзэт. Уасэ къыlамыхамэ, абы щыгъуэми хужаlэн ягъуэтт: «Игъэлъэщыджауэ lэщlагъуэжауэ къыщlэкIынщ»,- жа­Iэрт. Былыму щыщымыткlэ, цlыхубзыр щэным куэд щlа­уэ пыкlауэ щытын хуеящ.
Ди жагъуэ зэрыхъунщи, нобэ ди зэманым и хабзэмкlэ пхъур пщэну хуимыт пэтми, щэхуу уасэ къеlызых гъунэжщ.
Пасэрей хабзэм цlыхубзым бэлыхьу ятримылъхьэрэ пудыгъэу яримыхрэ щыlакъым. Е зыфlэфlым дэкlуэну хуитакъым, е дэпсэу мыхъумэ, къикIыжыну хуитакъым. Ауэ щыlащ гушхуэ зыкlуэцlылъ цlыхубзхэри, зы щхьэкlи къамыгъанэу, лъэпкъ нэхъыфl, нэхъ икIэми емыплъу зэ­гуэкlуам дэкlуэсэф е Iэмал хуекlуэу зезыгъэхьыф. Ап­хуэдэу дэкlуэсат, зи гъыбзэ дахэр ди деж къэса Адииху. Iэмал хуекlуэри дэкlуат Хъымсад.
Къэбэрдейм иужь дыдэу пщы уэлийуэ щыта Жанхъуэт и къуэ Кушыку ипхъу нэхъыжьт Хъымсадыр. Езыр дахэт, цlыхубз зэкIэлъыкlуэт. Хъымсад ищlэт мылъкушхуэ кърамыту зэрырамытынур, и адэр и пхъум и арэзыныгъэ лъэпкъ зэрыхуэмейр. Езы Хъымсади быдэу и гум ирилъ­хьат, зыфlэфlым фlэкlа дэмыкlуэну.
Аргудан Хьэмырзэхэ я джэгум Талъостэнхэ я къуэмрэ Хъымсадрэ уджым щызэрыцlыхуащ, щызэпсэлъащ.
- Сэ си адэм сэр щхьэкlэ мылъкушхуэ къыппиубы­дынущ, ауэ уэ лlыгъэ уиlэмэ, сыхь! Сэ мэрем махуэм мэ­ракlуэхьэ зезгъэшэнщ Маргъущ лъапэ! - жиlэри пlалъэ зэратащ. Пlалъэр къэсри, Талъостэнхэ я къуэр щолэхъуш лъэпкъ тесу, и нэм фlэкlа къыщlэмыщу, и щхьэр бащ­лъыкъкlэ фlэпхыкlауэ къакIуэри, Жанхъуэтхьэблэ къуа­жапщэм Псыгуэнсу псыхъуэ екlэпцlэм къыхэуващ.
Хъыджэбзрэ щIалэрэ зэхэту, шу гъусэхэр яlэу, выгу гъэщlэрэщIам ису, Хъымсад мэракlуэхьэ здэкIуэм, Та­лъостэнхэ я къуэр къыхэжри, шухэр зэбгрихури, Хъымса­дыр и шыплlэм дигъэтIысхьэри, Вындыб джабэ задэм кIэрылъэдащ. Абы цlыхуитI тесу шы дэкIын дэнэ къэна, лъэс дэкIыфкъым. Хъымсад и гъусэ шухэр, Кушыку зы­хуаухеежын щхьэкIэ кIэлъыщlэпхъуахэт, ауэ ахэр зыте­сыр бгым кIэрымыхьэфу къагъэзэжащ.
Талъостэн и къуэм и шым цlыхуитlри дихри и щхьэм щынэсым езы шыр зэгуэдащ. ЩIалэм шым телъ уанэр къытрилъэфщ, Шым и к1эм телъ дамыгъэр къытригъэжри, дамыгъэри уанэри щIитlащ, Хъымсад зыхьар къамыгъуэ­тын щхьэкIэ. Езы т1ум я lэпэр зэрубыдри, мэз щIагъ за­щlэкlэ лъэсу щIэкlри, Къуэгъулъкъуэ и къуэм и деж я щхьэр ирахьэлlэри хьэщlэ зыхуащIащ. Ар хабзэт. 3и щхьэ къозыхьэлlа хьэщIэм щхьэкIэ бысымым зигъэлIэн хуейт. Тхьэмахуэ дэкlа нэужь, Къуэгъулъкъуэ и къуэм къэбэрдей уэркъыжьхэр къызэщIикъуэри, Хъымсадыр Талъостэнхэ я къуэм езым и деж зэрырихьэлIар Кушыкум жраIащ. «Дэ уэркъыжьхэр дыфкъуэмытмэ, фэ пщыхэм фи закъуэ сыт фщlэфыну? » - жаIэри ежэри ирагъэдащ.
Талъостэн и къуэри пщыт, дауи, уасэфI кърита хъунт, ауэ пщы уэлийр мылъкукIэ арэзы пхуэщIынт.
Къуэгъулъкъуэ и къуэм, хабзэм ипкъ иткIэ, езым и деж иригъэшыжри фызышэшхуэу мо тIyp Талъостэнхэ иригъэ­шэжащ.
Кушыкум мурад ищIат Талъостэн и къуэм кърищIар хуимыгъэгъунуи, щауэр Къуэгъулъкъуэхэ ирашыжу Та­лъостэнхэ щашэжынур къригъащIэри, Тэрч зэпрыкIыпIэм деж и шухэр игъакIуэри пигъэтIысат, Талъостэн и къуэр иригъэукIыну. Ауэ мыдрейхэри бэлэрыгъыртэкъыми, нэ­гъуэщI щIыпIэкIэ дадзыхри Тэрч зэпрыкIыжри кIуэжащ.
Иужьым Талъостэн и къуэр Мудархэ къаукIыу Хъым­сад фызабэ щIалэу къыщынэм, Кушыкум щыгъупщэжа­тэкъым и пхъум кърищIауэ щыта напэтехри, нэхъыбэу а гужьгъэжьым къыхэкIыу нэгъуей былымкIэ нэгъуеипщ Тыгъуэнхэ Беслъэн щIрищауэ щытари аращ. Уэрэдыр Хъымсад щIиусари арат