ГъащIэ кIэщIым и зы жэщ кIыхь

Жэщыр хэкIуэтащ… Махуэ кIыхьым иригъэша къалэр хуэ-мурэ жей IэфIым гъэр ещI. Зэтет унэхэм я щхьэгъубжэхэр, ины-жьым и нэхэр игъэугЛэрагЛэ къыпфIагъэщIу, зыр къыщIонэ, адрейр мэункIыфI. НэщI хъуащ къалэ уэрамхэри, зэхэпхыжыр-къым зы лъэ макъи.

Зэпыуащ къуалэбзухэм я уэрэдри. Жыг тхьэмпэ цIыкIухэри, щхьэхыпэу зэзэмызэ загъэхъей мыхъумэ, щымщ. ЖыпIэнуракъэ, дунейм зегъэпсэху. Щыхуншэ хъуа уэрамхэм хуитыжьу къыщекIухь бжьыхьэм, и тетыгъуэщи, зетIыж. И хъумакIуэ пэжхэр — уэшхымрэ жьымрэ — къызэрысар цIыхухэм кърагъащIэмэ я фIэфIщи, дэнэ лъэныкъуэкГи щоIэ-уэлъауэ. Уэшхым уэрэд жеIэ, жьыр Iэгу йоуэ. Ауэ жей IэфIым хэт цIыхухэм абы я джэгукIэр ауи кърадзэркъым. Сэ зыращ ныжэбэ мыжейуэ а псом едаIуэр. Ныжэбэ и закъуэ?! Жэщ Iэджэ хъуауэ мы пэшым щыхамэщ жейр, дыхьэшх макъыр. Ауэ щы-хэгъэрейщ нэпсыр, узыр.

Зэзэмызэ сыжеями, сигъэпсэуркъым пщIыхьэпIэ бзаджэм. Сыт щыгъуи а зыращ слъагъур: щыгъын фIыцIэкIэ хуэпауэ цIыху гуэрхэм сыкърахуэкI. Сэхэр яIыгъщ, саукIыну зыкъыстрашащIэ. Ауэ саIэщIокI, аргуэруи саубыдыж. Си макъ къызэрикIкIэ сокIий, зыгуэр къыздэIэпыкъунуи со-лъаIуэ, зы цIыхуми сызэхихыркъым. Сыгъыу сыкъоуш. АдэкIэ жэщ ныкъуэр сымыжейуэ согъакIуэ.

Иджыри аращ. ПщIыхьэпIэм сыкъигъэушащи, си напIэ схузэтелъхьэркъым. Си нэгу щIэкIыркъым си гъащIэм къе-щэу сыкъезыхуэкIахэр. СыкъызэфIэтIысхьэну сыхуожьэ, ауэ узым зэщIиIулIа щхьэр схуэгъэхъейркъым. ИтIанэми, къарууэ сиIэр зэхызолъхьэри сыкъотэдж. СыздэкIуэри сшДэркъым. Зы дакъикъэкIэ зызмыгъэхъейуэ сыщытщ, иужькIэ пIэм сохуэж. Си гум псэхугъуэ игъуэткъым, Iэпкълъэпкъыр зыгуэрым зэ-редзэ,щхьэр узым и гъэрщ. Си дэтхэнэ бэуэгъуэри иужьрейм къалэныр ягъэзэшДауэ къащохъу. Ауэ хущхъуэкъым сэ сызы-хуэныкъуэр, сымаджэщкъым сэбэп къысхуэхъунур. Псэхугъуэ къызэзымытыж гупсысэхэр зэсхьэлIэн цIыхущ сызыхуэны-къуэр. Ауэ псори къысхуэгущIыIэщ. Зыми фIэгъэщIэгъуэн-къым апхуэдэу сыщДэхъуар.

Ауэ щыхъукIи, делагъэракъым сэ а щхъухьым сыхуэзышар, атIэ гу бампIэращ. Сэри сиIащ гъащIэ дахи, лъагъуныгъи, насыпыфГэ дыдэ сыхъунуи сыщДэхъуэпсырт. Школыр фIы дыдэу къэзухри, еджапIэ нэхъыщхьэми сышДэ-тIысхьат. Сыт хуэдиз щытхъурэ хъуэхъурэ схужаIат сэ! Сыт хуэдиз муради сиIат? Ауэ а псори зыми щыщтэкъым, сэ адэкIэ къыспэплъэхэм елъытауэ. ГъащIэр зищIысыр къыщысщIар фIыуэ слъэгъуа цIыхум сыщыхуэзарщ. Си гум и гуэгъур къэз-гъуэтыжри псэхужат. Закъуэныгъэ гъащIэр адэ жыжьэу къы-щынат. Махуэхэр пщIыхь IэфIым хуэдэу кIуэрт, сэ нэхърэ нэхъ насыпыфIэ дунейм темыту къысщыхъужырт. Ди гуфIэгъуэм гу щысхуэжыртэкъым.

Махуэ къэс и машинэмкIэ еджапIэм сешэ, сыкъешэж, нэху щыху телефонкIэ допсалъэ. ИлъэситI хъуауэ дызэхуэзэми, дыгъуасэ дызэрыцIыхуам хуэдэу дызыфIэщIэ-щыгъуэщ. Дызэрышэну хуэдэщ. Си нэхэр фIыцIагъэ гуэрым къыщепхъуэ, зыри слъа-гъужкъым. Сыгужьеяуэ сокIий, ауэ си макъым зыри къикIыж-къым. Узым сыкъыхигъэзыхьыху шхыIэныр сокъуз, ар сэбэп къысхуэхъуным хуэдэу. Нэпе пщтырхэр, напэм лъагъуэ хашауэ йожэх. Зы къару къысхуэнэжакъым. Акъылыр ажалым пожьэ. Псэр гъащIэм йопхъуэ.

Зэманыр макIуэ. Узыр хуэмурэ сщхьэщокI. Нэхъ тыншу сыбауэ хъужащ. Ауэ иджыри сыкъарууншэщ. ТIэкIу сыжеи-фамэ, нэхъ къару згъуэтыжынт. Ауэ, жейми зигъэпщкIуащи, зыкъызигъэгъуэтыркъым. Зы тэлайкIэ сымыжеифу сыхэлъа нэужь, сыкъотэджри чэф зекIуэкIэу щхьэгъубжэм сыбгъэдохьэ. ГъущI хъарым сыпхырыплъурэ пщIантIэ нэщIым сыдоплъэ. Мы сымаджэщым сыкъызэрашэрэ абы цIыху куэдрэ къыдыхьэу слъэгъуакъым. Аращ-тIэ, дэ тхуэдэхэм щIэупщIакIуэхэр я куэд-къым. «Наркоман» псалъэруз зэрыцIалэм ещхьщ. Апхуэдэхэм псоми къыпакIухь, гъунэгъуу бгъэдыхьэн мэшынэ. Дэ гъащIэ дахэ зыхуэмыфащэхэм дащыщщ, пДыху тэмэмхэм пэIэщIэуи даГыгъщ. Уеблэмэ ДыкъэзыгъэшДа дыдэм дыщыгъупщэжа хуэдэщ. Арауэ къыщIэкIынщ ди сымаджэщри пДыху зекIуапIэхэм пэжыжьэу щIащIар. Мыбдеж щыплъагъунукъым школ, сабий сад е шхапIэхэр. Дыкъэзыухъуреихьыр зэрыщыту жыгщ. Ауэ ахэр пхъэщхьэмыщхьэ къызыпыкIэ жыгкъым, атIэ гъащДэм хуэгущIыIэ жыг дэгужьхэщ, я щIагъри жьауапIэкъым, атIэ кIыфIыгъэщ. Жэщи махуи я щхьэщыгум пшагъуэ Iувыр итщ. А псор слъагъуху си гъашДэр нэхъ хьэлъэжу къыещохъу. Ма-хуэхэр зэщхьу макIуэ. Псэм тегъуалъхьэу зэшыгъуэщ.

Ауэ зы гурыфIыгъуэ сиIэщ сэ. Мыбы сыкъызэрашэрэ жэщ къэс си щхьэгъубжэ щДагъым къыщIотIысхьэ зы хьэ цIыкIу. КъыздикIри сщIэркъым. Гъуэлъыжыгъуэм жыгхэм къахокIри, нэхущым абыхэм хохьэж. Зыгуэрым и лIыкIуэу пIэрэ?! Е зигу сыпымык! псэ гуэр хьэм и теплъэр къищтауэ щIэупщIакIуэ къысхуэкIуэрэ?!
Ныжэби къэкIуащ си жэщ хьэщIэр. Ауэ нобэ нэщхъейщ, увыIэгъуэ имыIэу магъ. Сыту пIэрэ апхуэдизу абы и гур хэ-зыгъэщIыр? ЩIыIэм иерэ, е мэжалIэрэ, е фIыуэ илъагъу гуэр фIэкIуэдауэ игъеижрэ. Дауэ щымытми, абы и гъы макъым си гур екъутэ, си деж къыщыкIуакIэ, и бэлыхьыр зыхуиIуэтэни иIэу къыщIэкIынкъым. Сэ схуэдабзэщ. СиIэжкъым сэри ныб-жьэгъуи, благъи. Псоми IэщIыб сашДащ. Си адэ-анэ дыдэхэри зэзэмызэщ щIэупщIакIуэ къыщыкIуэр. Сымаджэщ нэхъыфI дыдэр къысхуагъуэтри сыкъыщIагъэгъуэлъхьащи, абыкIэ я къалэныр ягъэзэшДауэ къащохъу. Ауэ хущхъуэкъым сэ сызы-хуэныкъуэр, сымаджэщкъым сэбэп къысхуэхъунур. Псэхугъуэ къызэзымытыж гупсысэхэр зэсхьэлIэн цIыхущ сызыхуэны-къуэр.

Ауэ псори къысхуэгущIыIэщ. Зыми фIэгъэщIэгъуэн-къым апхуэдэу сыщДэхъуар. Ауэ щыхъукIи, делагъэракъым сэ а щхъухьым сыхуэзышар, атIэ гу бампIэращ. Сэри сиIащ гъащIэ дахи, лъагъуныгъи, насыпыфГэ дыдэ сыхъунуи сыщДэхъуэпсырт. Школыр фIы дыдэу къэзухри, еджапIэ нэхъыщхьэми сышДэ-тIысхьат. Сыт хуэдиз щытхъурэ хъуэхъурэ схужаIат сэ! Сыт хуэдиз муради сиIат? Ауэ а псори зыми щыщтэкъым, сэ адэкIэ къыспэплъэхэм елъытауэ. ГъащIэр зищIысыр къыщысщIар фIыуэ слъэгъуа цIыхум сыщыхуэзарщ. Си гум и гуэгъур къэз-гъуэтыжри псэхужат. Закъуэныгъэ гъащIэр адэ жыжьэу къы-щынат. Махуэхэр пщIыхь IэфIым хуэдэу кIуэрт, сэ нэхърэ нэхъ насыпыфIэ дунейм темыту къысщыхъужырт. Ди гуфIэгъуэм гу щысхуэжыртэкъым.

Махуэ къэс и машинэмкIэ еджапIэм сешэ, сыкъешэж, нэху щыху телефонкIэ допсалъэ. ИлъэситI хъуауэ дызэхуэзэми, дыгъуасэ дызэрыцIыхуам хуэдэу дызыфIэщIэ-щыгъуэщ. Дызэрышэну зыдогъэхьэзыр. Зы махуэм и кIуэцIкIэ псори сфIэкIуэдащ: лъагъуныгъэри, насыпри, гъащIэ дахэри. Си закъуэ дыдэу сыкъэнащ. Иджыри къыздэсым, си нэгум схущIэкIкъым а махуэ угъурсызыр. Машинэм дисщ. ЕджапIэм сыкъришыжауэ унэм сешэж. ФIыуэ слъагъум сыхуеплъэкIыурэ согупсыс: «Си псэ закъуэ! УэузимыIамэ, дауэ сыхъунут? Сытуи нэшДыщэт си гъащIэр уэрыншэм! Уэ зыращ сэ сышДэпсэур! » Си гупсысэхэм къеджа хуэдэ, зыкъысхуегъазэри къысхуогуфIэ. Сэ нэхъ насыпыфIэ иджыпсту щыIэкъым. Дунейми зыкъыздищД хуэдэщ: дыгъэр и бзий хуабэхэмкIэ къыдодэхащIэ. Псори фIыуэ зэрылъагъуитIым ди телъхьэщ.

АдэкIэ къэхъуар пщIыхьэпIэ Iейм хуэдэт: ди япэ къилъэда машинэм тIуми гу лъыттакъым. Гъуэгум тыдоIуэнтIыкIри — зы-щIыпIэ дохуэх. ЗыкъыщысшДэжам удзыпцIэм сыхэлът, цIыху гуэрхэри къысщхьэщытт. Си псэ закъуэри спэмыжыжьэу щылът. Ар ерагъкIэ бауэ къудейт, и нэхэри къигъаплъэртэкъым. И щхьэм сыщеIусэм, си Iэхэр лъым къецIалэ. Си напэм къежэх нэпсым гу лъызмытэжу сыгужьеяуэ жызоIэ: «Си псэ закъуэ! Си гъашДэ! Зыхуэгъэшэч къудей. Иджыпсту дохутырхэр къэ-сынущ!»

Ауэ абы и напIэхэр хьэлъэу къеIэтри зэ къысхуогуфIэж, иужькIэ и нэхэр зэтрепIэж, зэи къызэтримыхыжыну. СиIэж-къым си псэ закъуэр. Ажалыр си дауэгъути — сытекIуакъым.

Абы и ужькГэ къэзгъэщДар гъащIэкъым, ауэ сытми дунейм сытетауэ аращ. Жэщ къэскIэ сыгъыу сыхэлът. ЕджапIи, ныб-жьэгъуи, благъи си Iуэхужтэкъым. Дунейм сыщIытет закъуэр сиIэжтэкъыми, сынасыпыншэт. Языныкъуэхэм деж ар сымылъа-гъункIэ Iэмал имыIэу сыхъурт. И зы гуфIэкIэм, псалъэ закъуэм гъащIэр щIэстынут. Ар къэслъыхъуэу шДэздзэрт. АкъылкIэ къызгурыIуэрт си псэ закъуэр лъагъунлъагъу къызэрысхуа-мыгъэкIуэжынур. Ауэ си гур къысхуэгъэдаIуэртэкъым: зы-хуэныкъуэр а зырати, зыIэригъэхьэну къызэныкъуэкъурт. Акъылымрэ гумрэ я зауэм хэкIуадэр сэрат.

Мис абы щыгъуэщ сэ афияныр Iэпэгъу щысщIар. ЯпэщIыкIэ зэзэмызэххэ, иужькIэ нэхъ щIэх-щIэхыурэ зэсхьэлIэ хъуат. Абы сщигъэгъупщэрт си гуауэр, зыри къысфIэмыIуэхужу сишДырт. Щхъухьыр хущхъуэ схуэхъуат. ЕджапIэр хыфIэздзэжат, ныб-жьэгъухэм сакIэлъыкIуэжыртэкъым. Езым гу лъызмытэжу-рэ, сыкIуэдырт. «Щыгъэт! УвыIэ!» — къызжезыIи къахэкIырт ныбжьэгъухэм, ауэ сэ зыри къиздзэртэкъым. Си псэр си IэкIэ схухэхыжынутэкъыми, си гъашДэр зэрыхъукIэ нэхъ кIэщI сщIырт. СыщДэпсэуни сиIэжтэкъым. Дунейм сыщIытет закъуэр щIы фIыцIэм тыгъэ хуэсшДри, цIыху ныкъуэу сыкъэнат.

Апхуэдэурэ екIуэкIащ, махуэ гуэрым зызмышДэжу унэм сыщIэлъу мамэ сыкъигъуэтыжыху. ЗыкъыщысщIэжам мы сымаджэщым сыщIэлът. Дохутыр къысщхьэщытым увыIэгъуэ имыIэу жиIэрт сэбэп къысхуэхъуну, сэ нэхърэ нэхъ сымаджэ куэд кърагъэлауэ. Иджы мазитху хъуауэ мыбы зыщызогъэхъуж.

Си гупсысэхэм сакъыхешыж хьэ банэ макъым. А хьэр жыг-хэм хэлъэдэжынущи, сэлам къызихыжу аращ. Си хьэщIэр ще-жьэжкIэ, куэд мыщIэу нэху щынущ. Ари зы жэщти блэкIащ. Абы и пIэм къиувэнущ махуэщIэ.

Сэ си гъашДэращ зыкIи зызымыхъуэжыр. ДэнэкIэ сыплъэми, слъагъур зыщ: закъуэныгъэ… закъуэныгъэ… закъуэныгъэ…
Ауэ сэ си фIэщ мэхъу: зэгуэр псоми захъуэжынущ. КъыщIэ-щыжынущ си дунейр. Аращ къару къызэзытри.