Истамбыл гъогур хьылъагъэми, хэкужъым икъэкIожьын нахь псынкIэ орэхъу — Адыгэ макъ\nАдыгэмэ ятарихъ инэкIубгъохэм узахаплъэкIэ, Iоф псынкIэу зэрэщымытыр къыбгурэIо. Сыда пIомэ сэри сыадыг ыкIи силъэпкъ зэпичыгъэ гъогухэр сыгукIэ зэхэсэшIэ, къыспэблагъ. Шъыпкъэу пIощтмэ, угукIэ зэхэмышIэу уилъэпкъ къырыкIуагъэр зэхэпфын плъэ­кIыщтэп.\nДэгъоу сыгу къэкIыжьы Къэ­бэртэе-Бэлъкъар университетым итарихъ факультет еджэныр щезыгъэжьэгъэ къодыеу зэкIэми зэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьэу, адыгэ IорыIуатэмкIи, бзэмкIи, шэн-хабзэхэмкIи шIэныгъэшхо зиIэу Иуаныкъо Нурбый гущыIэу къысиIогъагъэхэр.\nНурбый игупшысэхэр зэфэ­хьысыжьыгъэу къэпIон зыхъукIэ мэхьанэу яIэр мыщ фэд:\nАдыгэмэ къиныбэ зэпачыгъ ыкIи лъэпкъ шIэжьым «узырэ чIыпIэхэу» къыхэнагъэри макIэп. Ахэм инэу къахэщы я XIX-рэ лIэшIэгъум Кавказ заом яшъхьа­фитыныгъэ фэбанэхэзэ, амали, кIуачIи ямыIэжьэу, хэкужъыр абгыни, къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ащыпсэунхэ фаеу зэ­рэхъугъэхэр.\nИстамбыл гъогур адыгэхэмкIэ бэу кIыхьэ дэдэ хъугъэ. Я XIX-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу непэрэ мафэхэм къанэсы ащ икъиныгъохэр. Сыда пIомэ, зихэгъэгу зымыгъотыжьыгъэ лъэпкъым рэхьатныгъэ ыгъо­тыщтэп, гупсэфыщтэп. ЕтIани, лIыхъужъхэу ячIыгу пае фэхыгъэхэм якъэхалъэхэр тыдэ щы­Iэха? Ахэми гупсэф агъотыгъа? Кавказ заом илъэхъан анахь чIыпIэ къин ифагъэхэми, лIы­хъужъэу зыпсэ зыгъэтIылъыгъэ­хэр адыгэхэм къагъанэщтыгъэ­хэп. Уахътэ тешIагъэми, лъэпкъ шIэжьым ахэр къыхэнагъэх.\nРеспубликэ тиIэ зэхъум, ­лъэпкъ шIэжьыми, зэхашIэми нахь зыкъаIэтэу аублагъ. Ежь лъэхъаным къыгъэуцугъэ Iо­фыгъохэр зэшIуахынхэ, лъэп­къым ыпэ иуцонхэ алъэкIы-\nнэу цIыф Iушхэри тиIэ хъугъэх. Анахь мэхьанэшхо зэратыщтыгъэ Iофыгъор нэмыкI къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэр ячIыгужъ къэщэжьыгъэнхэ зэрэфаер ары. Ау мыщ дэжьым къыхэзгъэщымэ сшIоигъор, тызэрэгугъэщтыгъэмрэ тиамалхэмрэ зэрэзэтекIыщтыгъэхэр ары. ЕтIани, амалэу а лъэхъаным тиIагъэхэр икъу фэ­дизэу дгъэфедагъэхэп.\nАрэущтэу къиныгъо зэфэ­шъхьафхэр зэпачыхэзэ, тилъэп­къэгъухэр ячIыгужъ къы­теу­цожьхэу рагъэжьагъ. Ау, Адыге­им къэкIожьырэ гъогури ти­лъэпкъэгъухэм псынкIэ къафэ­хъугъэп.\nАпэрэмкIэ, лъэпкъ политикэу къэралыгъом зэрихьэрэм зэхъо­кIыныгъэу фэхъугъэхэм адыгэ­хэм якъэкIожьын къызэтыри­гъэуцуагъ.\nЯтIонэрэмкIэ, тилъэпкъэгъоу хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэмэ ящыIэкIэ-псэукIи зэфэшъхьафэу гъэпсыгъэу хъугъэ. Сыда пIомэ къэралыгъоу укъыздэ­кIожьыгъэм хабзэу илъым дебгъэштэн ыкIи уезэгъын фэягъэ.\nРепатриацием иIофыгъохэр зэшIопхынхэм хэбзэ екIолIакIэ ищыкIагъ. Программэ гъэнэфагъэ щыIэу, къэзыгъэзэжьыхэрэм ящыкIэгъэ IэпыIэгъур ябгъэ­гъотын фай.\nКъыхэгъэщыгъэн фай, ти­лъэп­къэгъоу IэкIыб къэралхэм арыс­хэми, хэкужъым щыпсэурэ адыгэ­хэми ассимиляцием къыз­дихьырэ къиныгъохэр инэу къанэсыгъэх. Апэрэу ар къэзгъэлъагъорэр ныдэлъфыбзэр зыгъэфедэхэрэр нахь макIэ зэрэхъурэр ары. Бзэр зэкIэми анахь шъхьаI, мыщ пытэу епхыгъэх лъэпкъ шэн-хабзэхэри, зэхэтыкIэр, шIэжьыр. Арышъ, уахътэу тиIэр бэдэдэп, ти­лъэпкъ къэнэнэу тыфаемэ, хэкужъым къекIужьырэ гъогур нахь псынкIэ тшIын фае.\nХэкужъым къэзыгъэзэжьы­гъэмэ я Мафэ илъэс къэс хэтэгъэунэфыкIы, джэгуи тэшIы. Ау, Истамбыл гъогур джыри зэрэкъощэ-нащэм тыгухэр къефырзы. Арэущтэу щытми, ти­гугъэ лъагэу зеIэты ыкIи хы ШIуцIэр зэпечышъ къегъэзэжьы.\nИстамбыл икIыжьым лъэп­къым тхьамыкIагъоу къыфи­хьыгъэм ехьылIэгъэ тхыгъэу щы­Iэр макIэп. Ахэр шIэныгъэлэжьхэм икъу фэдизэу зэха­фыгъ.\nНепэрэ мафэм унаIэ зытетын фаер зэхъокIыныгъэу лъэпкъым къырыкIуагъэмэ лъа­псэу яIэр бгъэунэфыныр цIыф жъугъэмэ алъыбгъэIэсыныр ары. Сыда пIомэ адыгэхэр хэ­кужъым къэкIожьынхэшъ, ты­бэгъожьын зэрэфаер икъу фэдизэу зэхэзышIагъэр, гукъао нахь мышIэми, бэдэдэ хъурэп. Ахэр ежь репатриацие Iофым фэгъэзагъэу дэлажьэ­хэрэр, шIэныгъэлэжьхэр, культурэм ыкIи искусствэм иIофышIэхэр арых. Тилъэпкъ зэхашIэ макIэ зэрэхъугъэр ащи дэгъоу къегъэлъагъо. Зэрэхъу­рэмкIэ, хэкIыпIэу тиIэр зы: ти­лъэпкъэгъухэу агукIи, апсэкIи хэкужъым къэкIожьынэу фаехэм ащ фэдэ амал яттыныр, IэпыIэгъу тафэхъуныр ары.\nПредыдущая УзэгурэIомэ, къиныгъо щыIэп\nСледущая Зэрэтикъоджэгъум тырэгушхо