Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Джы, жьы къемыпщэу къурэри агъэсысы\nДжы, жьы къемыпщэу къурэри агъэсысы\nСезэщыгъ, къасIорэми ащ фэдиз пкIэ имыIэр сэшIэ ау къэсымыIоми хъурэп.\nСыныбжь тIэкIу зыгорэм нэсыгъ. СигъэшIэ ныкъор IэкIыб къэралыгъом сыщыпсэузэ блэзгъэкIыгъ. Адрэ ныкъори Мыекъуапэм сыдэсызэ згъэкIуагъ.\nIэкIыбым щаIорэри зэхэсэхы, МыекъуапэкIэ къаIорэхэри къыслъынэсы.\nИжъырэ адыгэхэм "жьы къемыпщэу къурэ сысырэп" аIощтыгъ ау джырэхэм загъорэм жьы къемыпщэу къурэри агъэсысы.\nЗыныбжь лъыкIотэгъэ лIыр иныбджэгъу феIуатэ. Зэхэсхынэп пIоми зэхэпхыщт а зы маршруткэм уисызэ зэхэпымхымэ, ащыгъум удэгуба?\nСыныбжь тIэкIу лъыкIотагъ сIуагъэ ау, аIорэр зэхэсымхыным сынэсыгъэп.\n- Слушаешь, мы Сирием къикIыгъэхэр сыдыкIэ тищыкIагъ, егъашIэми адыгэхэм яшIуагъэ къырагъэкIынэу сахэплъэрэп.\nДжары, жьы къемыпщэу къурэри егъэсысы…\nСэшIэ, мыщ фэдэхэр зырыз тIурытIу нэIэп. Ахэмэ афэдэкъабзэ горэхэр IэкIыб исхэми къахэкIы. Ахэми; "Мыекъуапэ дэсхэр джаур хъужьыгъэх, ахэмэ пкIэ ахэлъыжьэп." аIоуи зэхэпхыщт.\nДжары, мыхэмэ афэдэхэр зырыз-тIурытIоу къытхэкIы къодый. Ау къытхэкIы.\nАдэхъу узыр Iэпкъ-лъэпкъыр сыразэу ыубытырэп. ЫпэрапшIэу адэ закъокIэ къежьэ.\nАщ уфэIэзэным пае, апэ дэдэм къежьагъэ адэм уфэIэзэн фай, амырмэ Iэпкъ-лъэпкъыр ыубытынри къыдыхэт.\nСирием ис адыгэхэм зыкIэ яшIуагъэ тымылъэгъуми, сыд фэдэми адыгэхэба? Сыд фэдэми тызэлъэпкъэгъуба!\nАры, тызэлъэпкъэгъу. Тыфаеми, тыфэмыеми а зы лъэпкъыкIэ тэкIо. А цIэ дэдэр, тэри, ахэми ацIэ шъыпкъ.\nАхэмэ ягугъу ашIымэ тэри тигугъу ашIы. Сыда пIомэ тызылъэпкъ.\nЗэкIэ мыхэр щыдгъэзыеми, а къыIуагъэр тэрэзэпи. Джары, жьы къемыпщэу къурэри егъэсысы….\nНепэ Адыгэ Къэралыгъо зыцIэ къэралыгъо горэ дунаем тетмэ, а къэралыгъор дунаем тетыным лъапсэ фэхъугъэхэм ащыщых Сирием ис адыгэхэр.\nАдыгэхэр Сирием исын фае зыкIэхъугъэри тхыдэ гъэшIэгъон гор. Iодышъэ (кавказ) щыкIуагъэ заом илажьэкIэ яхэку арафыгъэ адыгэхэм ащыщыбэр тырку къэралыгъом Балкан лъэныкъом ыгъэтIысыгъагъ.\nБалканым ис болгар, серб фэдэ лъэпкъхэр тырку къэралыгъом хэкIыжьынхэм пылъыгъэх. Урысыери ахэмэ готыгъ. IэпэIэгъу афэхъущтыгъ. Панславянизм зыфаIорэр ащыгъум мы лъэпкъхэм ядунае еплъыкIэщтыгъ.\nБалканым ис хъугъэ адыгэхэр болгархэм, сербхэм ыкIи Урысыем, Тыркухэм агъусэу пэуцужьыщтыгъэх. КIо зэкIэми ышIэрэ къэбарыр згъэукIыхьэ-лыхьынэп. 1877-1878 ылъэсхэм кIуагъэ Урыс-Тырку заом кIэух фэхъугъэр нафэ.\nУрысыемрэ Тыркуемрэ зэдашIагъэ зэзэныгъэм Балканым ис адыгэхэр агъэкощыжьынэу итыгъ.\nАгъэкощыжьыгъэхэр Сирием ис адыгэхэр арых.\nАхэр сирием сыда рафыгъ, ащи афэдиз тыпымылъми хъущт ау Балканым адыгэ исым ипчъагъэ хэхъонэу фежьагъэ уахътэхэмкIэ джырэ Адыгэ къэралыгъом ичIыналъэ къыдэнэжьыгъэ адыгэхэм къехъулIагъэри зыгорэкIэ ащ епхъыгъ.\nХьау, джы адыгэ къэралыгъо тиIэным лъапсэ фэхъугъэу а къэбарым тиIоф епхъыгъ. Мы чIыналъэм адыгэ имысыжьыгъагъмэ адыгэ къэралыгъори тиIэщтыгъэп.\nIодышъэ (кавказ) щыкIуагъэ заом ыужыкIэ адыгэ чIыналъэм къыдэнэжьыгъэ адыгэхэм къин Iаджи алъэгъугъ.\nУрыс пэчъахьыгъом къинэу къытирилъхьагъэхэм ащыщэу анахь гъэшIэгъоныр зы уахътэ горэм адыгэхэр яхэку имыкIыжьынхэу унашъо къыдигъэкIыгъэр ары.\nМыр гъэшIэгъон дэдагъ. ГъэшIэгъон къодыя хьалэмэт дэдагъ.\nПшызэ Шъолъырым къыдэнэжьыгъэ Адыгэ чылэ заулэ къинэу алъэгъурэм къыхэкIэу 1871 илъэсым хасэ зэхащи тыркум кощыжьынхэу ахъуахьыгъагъ*.\n"Гъобэкъуаерэ Псэетыкурэ азыфагу адыгэу исыгъэхэм титхьамыкIи тибэгъуагъи тыкъыщызэрэмынэу Стамболы тикIыжьыщт,"— аIуи, Кузэрымыхьэ чIыпIэм щызэIукIагъэх (Кузэрымыхьэр очэпщыехэр апэу зыдэщысыгъэхэр ары).\nЦIыфхэр зызэIокIэхэм, зэкIэкIэмыкIынхэу тхьарыIо ашIыгъ. ТхьарыIо пащэу яIагъэр Хьаджэ-Хьэсан (Къэзэныкъуае щыщ, ыныбжь илъэс 70-м итыгъ).\nЛIыкIоу хадзыгъэхэр: апэрэр — Натхъо ХьэцIацI (Къунчыкъохьабл), ятIонэрэр — Аскъалыкъо Шапсыгъ (Аскъэлай), ящэнэрэр — Хьэсэнэ-хьадж Шъау-шъаукъу (ПкIыхьалIыкъуай), яплIэнэрэр — ХьакъупIатIэ ТIэшъу (Лахъщыкъуай), ятфэнэрэр — Хьаджэбыйхьадж ШъэуапцIэкъу (Тэхъутэмыкъуай), яхэнэрэр — Хьаджэ Къытыжъ (шапсыгъ). Забытмэ яIизыныкIэ ахъщэ зыхадзи, лIыкIомэ аратыгъ. ЛIыкIохэр Тыркуем зыкIуагъэхэр 1871-рэ илъэсыр ары.\nЛIыкIохэр лIыкIон фаем кIуагъэу къэтыхэзэ, 1872-рэ илъэсым пэчъахьыдзэр адыгэхэр имыкIыжьын унашъокIэ къэкIуагъ. Мы хъугъэ шIагъэр "Хьалъэкъуае Хасэ"-кIэ титарихъ хэуцуагъ.\nСыдми Пшызэ Шъолъырым адыгэу къыдэнэжьыгъэр икIыжьышъугъэп.\nАщыгъум, Iофым изытетыр зыми адыгэхэм къыриIуагъэп. Мыщ къыдэнэжьыгъэ адыгэхэр икIыжьымэ тыркумкIэ Балкан лъэныкъом агъэкощыни... Джарын фай...\nДжары, а зэман дэдэм балканыжъым исыгъэ адыгэхэр джы Сирием исых.\nКIо, пIон плъэкIыщтым гъуни нэзи иIэп. Джары а чылэу имыкIыжьышъугъэхэм ишIуагъэкIэ джы Адыгэ къэралыгъор тиI, пIоми ухэукъонэп.\nА синыбджэгъужъ, джы Сирием исхэм шIуагъэ горэ къытфихьыгъэ, къытфимхьыгъа къысэпIотэшъущта?\nТи къэралыгъо ылъапсэ дэдэр ахэмэ зыгорэкIэ епхыгъба?\n(*) Къэбарыр лъыгъэкIотагъэу "Псалъэм илъэкI. Уахътэм ижьыкъащ" Шъхьалэхъо Абу- 2009 – Мыекъуапэ- н. 163- 167 зыфиIорэм ит.