Шапсыгъэхэр агу рихьыгъэх — Адыгэ макъ\nШапсыгъэхэр агу рихьыгъэх\nКъэбэртэе-Бэлъкъар къэралыгъо университетым щеджэрэ студент купым апэрэу хыIушъо Шапсыгъэм этнографическэ практикэ щихьыгъ. Ащ шапсыгъэ Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъугъагъ. Тарихълэжь сэнэхьатыр къыхэзыхыгъэхэ ныбжьыкIэхэм шапсыгъэхэм ятарихъи, япсэукIи, янепэрэ щыIакIи ашIогъэшIэгъоныгъэх.\nАдыгэ Хасэм итхьаматэу КIакIыхъу Мэджыдэ зэрэхигъэ­унэфыкIырэмкIэ, хыIушъо шапсыгъэхэр адыгэ лъэпкъхэу тихэгъэгу ыкIи IэкIыб къэралы­гъохэм ащыпсэухэрэм на­хьышIоу ашIэнхэм ыкIи зэпхыныгъэхэр адыряIэн­хэм пае джащ фэдэ зэIукIэгъу-зэхэхьа­гъухэр ашIыхэмэ, ишIуа­гъэ къэкIощт. АщкIэ Къэбэртэе-Бэлъкъар, Къэрэщэе-Щэрджэс ыкIи Адыгэ республикэ­хэм ащызэхэщэгъэ Адыгэ Ха­сэхэм шапсыгъэхэм я Адыгэ Хасэ Iоф зэрадишIэрэм уигъэ­рэзэнэу щыт.\nШапсыгъэхэм яхореографическэ ансамблэхэу Шъачэ ыкIи ТIуапсэ ащызэхэщагъэхэм Нал­щык, Черкесскэ, Краснодар, Мыекъуапэ, Ставрополь, Сы­хъум концертхэр къащатых, ежьхэми ныбжьыкIэ купхэр, творческэ коллективхэр, шIэны­гъэ экспедициехэр, журналистхэр къырагъэблагъэх. Ахэм лъэныкъуитIумкIи мэхьанэ яI, цIыфхэр нэIуасэ зэфэхъух, нахь зэфэщагъэхэ мэхъух.\nКъэбэртэе тIуакIэм къикIыгъэ студентхэм ягухэлъхэр псышхоу шапсыгъэ шъолъырым щызекIуа­гъэм апэ зэтыриIэжэгъагъэх. Къуаджэу Тхьагъапшъэ къаукъэ­бзыжьыфэкIэ ахэм нэмыкI псэупIэхэр къакIухьагъэх, цIыф­хэм заIуагъэкIагъ, зэдэ­гущы­Iэгъухэр адашIыгъэх. Шапсыгъэ ичIыпIэ дахэхэр, Адыгэ Хасэр зычIэт унэр, ПсышIуапэ дэт этнографическэ музеир, ШэхэкIэй туристхэм апае щы­зэхащэрэ пчыхьэ шоу-программэр арагъэлъэгъу-гъэх.\nСтудентхэр нэбгырипшI хъу­щтыгъэх: Бат Карин, Мэкое Беслъан, Слонов Адзнаур, Гер­гова Карина, Каширгов Темболэт, КIу­ращынэ Залин, Кульдагова Элин, Кучукова Мади­на, Атабый Азиф ыкIи Шъхьэлэхъо Зурьян.\nЛIакъом ылъапсэ къыгъотыжьыгъ\nЗурьянэ псэупIэу Ислъамыем къыщыхъугъ. Шъхьэлахъохэу Шапсыгъэ щыпсэухэрэм къарыкIогъэ тарихъым кIэуп­чIэзэ, ылъэкъуацIэ ылъапсэ Шъачэ къызэрэщежьэрэр къыхигъэщыгъ. Ар ежьыр зыщыпсэурэ чIыпIэм километрэ миным ехъукIэ пэчыжь.\n— Сэ сиреспубликэ Шъхьэлэхъо лъэкъуацIэр зыхьэу щып­сэурэр унэгъо заул зэрэхъурэр. Ахэр зэкIэ къэбэртэе акцент яIэу мэгущыIэх. Сэ ап­шъэрэ еджапIэм сычIэхьафэ тлъэкъуацIэ къызыхэкIыгъэм куоу сегупшысагъэп. Сыдигъуи Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм тыщыпсэугъэу къысшIошIы­щтыгъ, — къыIуагъ Зурьянэ.\nАщ илъэкъоцIэгъухэр чылэ зэфэшъхьафхэм къащигъоты­гъэх, хэгъэгур къэзыухъумэзэ фэхы­гъэ­хэм ацIэхэр мемориалхэм ащыхэутыгъэхэу ылъэгъу­гъэх. Арышъ, ыгъэзэжьымэ, зыщыщхэм къа­фиIотэн икъун къэбар ыугъоигъ. Зарьянэ къы­зэриIорэмкIэ, зы мэфэ закъуи хьакIапIэ щыIэу къыщыхъу­гъэп. Уахътэ текIымэ, янэ-ятэхэр игъу­­сэхэу джыри Шапсыгъэ къы­зэрэкIощтымкIэ теубытагъэ ышIыгъ.\nКаширгов Темболэт университетым щеджэ, ащ дакIоу Кав­казым щызэлъашIэрэ къэшъокIо коллективэу «Хатты» зыфиIо­рэм икъэшъуакIу. «Тинахьыжъ пIашъэхэм апылъ тарихъхэр зэкIэ сшIогъэшIэгъоных. Зыщыпсэущтыгъэхэ чIы­пIэхэм ямызакъоу япсэукIагъэр зыфэдагъэр зэзгъэшIэнэу сыфай», — еIо ащ.\nТемболэт тарихъым дыкIы­гъоу адыгэхэм яхореографиерэ ямузыкальнэ искусствэрэ ышIэхэ шIоигъу. Тилъэпкъэгъу­хэр зыщыпсэухэрэ шъолъырхэм ямылъытыгъэу, лъэпкъ къашъохэр зэфэдэу къашIых, ау ахэр зэрэзэтекIыхэрэри щы­Iэх. ХыIушъо Шапсыгъэм къызэрэщышъохэрэми нэшэнэ гъэнэфагъэхэр хилъэгъуагъэх, ахэр ежь зыхэт коллективми щи­гъэ­федэхэ шIоигъу.\nНыбжьыкIэхэр Шапсыгъэ къэзыщагъэхэр Къэбэрэе-Бэлъкъар къэралыгъо университетым культурологиемкIэ, этно­логиемкIэ ыкIи тарихъымкIэ икафедрэ ипащэу Ма­дина Текуевар ары. Ащи къыIуагъ Шъачэ зыгъэпсэфакIо къакIохэу къы­хэкIыгъэми, адыгэ къуа­джэ-хэм адэхьанхэу ыкIи ахэр зэрагъэлъэгъунхэу зэрэмыхъущтыгъэр. «ШIэныгъэлэжь цIэрыIоу Нэпсэу Даулет Шапсыгъэ щыщыгъ. Сэ кандидат диссертацие стхы зэхъум ары пащэу сиIагъэр. Къызщыхъугъэ чIыгум идэхагъэ, ащ щыпсэурэ лэжьа­кIохэм якъэбархэр къыIо­тэнхэр икIэсагъ. Арэущтэу зэ­рэщытыр джы тэ тшъхьэкIэ тлъэгъугъэ. Шапсыгъэхэр цIы­фышIух, хьа­кIэр якIас, унагъо пэпчъ уригъэ­блэгъэным фэхьа­зыр», — къы­Iуагъ Мадинэ.\nШъыпкъэ, тхылъеджапIэм учIэсэу е компьютерыр бгъэфедэзэ лъэпкъым икъэбар зэб­гъэшIэныр дэеп. Ау цIыфхэм уаIукIэныр, уадыщысыныр, къа­Iорэм уедэIуныр зынахь лъапIэ щымыIэ зэIукIэгъу мэхъу. Тхьамафэу Шапсыгъэ щырахыгъэм студентхэм къэбар зэфэшъхьаф­хэр фольклорым, хабзэхэм, цIыф зэхэтыкIэм, шэнхэм, нэ­мыкI лъэныкъохэм афэгъэхьы­гъэхэу аугъоигъэх.\n— Нахь тызэрэшIагъэу, нахь зэпэблагъэ тыхъугъэу тэкIожьы. Джащ фэдэу нэмыкI чIыпIэхэм ащыпсэурэ адыгэхэми тиныб­жьыкIэхэр аIукIэхэ зыхъукIэ, лъэпкъ шIэжьыр егъашIэм кIо­дыщтэп. Тиуниверситет ипащэхэм ыкIи шапсыгъэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу КIакIыхъу Мэджыдэ тызэрэзэIуагъэкIагъэм пае лъэшэу тафэраз. IэпыIэгъу къызэрэтфэхъугъэхэм ыкIи ти­унэ тисым фэдэу тхьамафэм къызэрэтфэсакъыгъэхэм апае «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо.\nШапсыгъэхэм я Адыгэ Ха­сэ Налщык къикIыгъэ студент купым иIофшIэн къызэ­рэфа­гъэпсынкIагъэмкIэ зэрафэразэр Мадинэ ареIо Шъхьафит щыпсэурэ ТIэшъу Мурдинэ, Псы­шIуапэ щыщ предпринимателэу Тыу Саидэ, къалэу Шъа­чэ итнографическэ музей икъу­тамэу ПсышIуапэ дэтым инаучнэ Iо­фышIэ шъхьаIэу Хъущт Аминэт, турфирмэу «Дже­гощ» зы­фиIорэм ипащэу Ацумыжъ Хьисэ, Хэйшх Хъалидэ (Хьа­джыкъу), ТIэшъу Розэ (Нэ­джыкъу), Кобл Айщэтрэ Гъошъо Аслъанрэ (ШэхэкIэй).\nПредыдущая ГъэшIэгъонэу алъэгъугъэр бэ\nСледущая Уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ