ЫпэрапшIэу къэIогъэн фаер диалект лъапсэм ехьылIагъэу адыгабзэмкIэ научнэ грамматикэхэм къадэхьагъэхэр Н.Ф. Яковлев закъом игупшысэхэу, ахэр Iэшъхьэмэфэ Даутэ димыштэщтыгъэу пIоныр научнагъэуи щытэп, логикэ гори хэлъэп. Мары ащ ехьылIагъэу КIэрэщэ Зайнаб ытхырэр: «Ащ фэдэ екIолIакIэр мэхьанэнчъэу зэрэщытыр щыбгъэзыежьынэуи ищыкIагъэп. Научнэ грамматикэр Н.Ф. Яковлевымрэ Iэшъхьэмэфэ Даутэрэ зэдатхыгъэ. ГущыIапэм къызэрэщаIорэмкIэ, грамматикэр кIэмгуе диалектыр зылъэпсэ литературабзэм играмматикэу щыт. Мы гущыIапэм Н.Ф. Яковлевымрэ Iэшъхьэмэфэ Даутэрэ кIэтхэжьыгъэх». ЕтIани КIэрэщэ Зайнаб къыпедзэжьы: «… адыгэ литературабзэм диалект лъапсэу фэхъугъэмкIэ Iэшъхьэмэфэ Даутэ еплъыкIэу фыриIэр къэзыушыхьатырэ тхыгъэхэр щыIэх: 1) Iэшъхьэмэфэ Даутэ зэхигъэуцогъэ школ учебникхэр; 2) Iэшъхьэмэфэ Даутэ зэхигъэуцогъэ орфографие гущыIалъэр, нэмыкIхэри. А IофшIагъэхэр зиехэр Iэшъхьэмафэр ары. Ащ гъусэ иIэп. ЛитературабзэмкIэ Iэшъхьэмафэм екIолIакIэу иIэр джыри къэзыушыхьатырэ зы тхыгъ. «Адыгабзэм (кIэхабзэм) играмматикэ кIэкIэу» 1931-рэ илъэсым Краснодар къыщыдэкIыгъэм игущыIапэ мырэущтэу щетхы:  «Адыгабзэм ихабзэу мы ттхырэмкIэ лъапсэу тыубытыгъэр кIэмгуябзэу ти Адыгэ хэкукIэ тхылъыбзэу анахь аубытыгъэр ары». Мыщ дэжьым гущыIапэр адыгабзэкIэ зытхыгъэри, кIэтхэжьыгъэри Iэшъхьэмэфэ Даут ары. Ежь изакъу, нэмыкI IэпэкIадзэ иIагъэп» [Керашева, 2000: 18-19].