Польшэм и Шъхьафит мафэ ехъулIэу Адыгэ лъэпсэгъэкIодыр щаштэнэу лъэIу агъахьыгъ

Лъэпкъ Iофым дэлажьэхэу нэбгырэ 52-рэ къэралыгъуи 10-м щыщхэу Польшэм ипащэхэм Адыгэ лъэпсэгъэкIодыр щаштэнэу лъэIу-тхылъыр афагъахьыгъ. Iофым кIэщакIо фэхъугъэхэр «Адыгэ хэгъэгупсэхэр» зыфиIорэу, Истамбыл зыгупчэу, Дунаем изэхэт цIыф купыр ары. Ягъахьын зытырагъэфагъэр – шэкIогъум и 11-ыр – хэгъэгоу зыфэтхагъэхэм и Шъхьафит мафэу шыхегъэунэфыкIы.

КIэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, лъэIу-тхылъым дакIоу Истамбыл пэмычыжьэу щыт чылэу Полонез кёй зыцIэм къэбаргъэIу зэIукIэ щашIыщт. Ащ адрэ зытегущыIэтхэм ахэтэу къыщаIощтыр – джырэ благъэ Украинэрэ Польшэрэ ямызакъоу мыщ фэдэ лъэIу-тхылъхэр нэмыкI къэралыгъохэми анагъэсыщтых.

КъэIогъэн фае, Полонез кёй чылагъор загъэпсыгъэр Урыс-Кавказ заом ыуж. Ащ щыпсэухэрэр Польшэм щыщ зэолIыхэу адыгэхэм адэзэуагъэхэм атекIыгъэхэр ары.

 11.11.2014

Зиусхьанэу Польша и президентэу Бронислав Коморовский;

Зиусхьанэу Польша Парламентым итхьаматэу Радослав Сикорский;

Зиусхьанэу Польша Сенатым итхьаматэу Богдан Борусович;

Зиусхьанэу Польша и министр шъхьаIэу Эва Копач;

Я 18-рэ ыкIи я 19-рэ лIэшIэгъухэм ти Адыгэ хэгъэгу ичIыгу ыштэным пай Урысые империем адыгэ лъэпкъым инахьыбэр зыщагъэкIодыгъэ лъэпкъгъэкIодыр къытишIылIагъ. Къэнэжьыгъэхэри лIыгъэкIэ ичIыгу рафыгъэх. Ахэр рафы зэхъуми урысые империем зэрихъухьагъэм тетэу минишъэ пчъагъэхэр лIагъэх. Урысые Империем «адыгэхэр арэп ищыкIэгъагъэр, адыгэмэ ячIыгу» ары.

Хэку ифыныри 1864-рэ илъэсым ыужы фэшъхьаф ушъхьагъэхэмкIи лъагъэкIотагъ. Iэбжыб нахь мыхъоу къэнэжьыгъэ адыгэри ячIыгу къагъэбгынэным пай атеIукIэщтыгъэх щыIакIэ аратыщтыгъэп.Ащ ехьыл1агъэ пстэури архивмэ ак1элъ. Ащ пэмык1эуи зылъэгъугъэхэм къатхыжьыгъэхэри къыдагъэк1ыгъ.

Непэ адыгэ лъэпкъым изыпшIанэ фэдиз мин 700 хъурэ цIыфхэр Черкесием щаугощыгъэхэу чIыгу такъырхэм зэпэIапчэхэу щэпсэух. Урысые Федерацием зы лъэпкъ хъурэ адыгэхэр зэфэшъхьаф лъэпкъым фэдэу цIэ зэфэшъхьафхэмкIэ яджэх, субъект зэфэшъхьафхэм зэпэIапчэхэу щагъэпсэух.

ИтIани лъэпкъгъэкIодым ыкIи хэку ифыным ыпкъ къикIэу адыгэ лъэпкъым и % 90-р ичIыгу имысэу дунаем итэкъухьагъэу къэралыгъо шъэныкъом къехъумэ арысых. ЯчIыгу имыс адыгэхэм цIыфыгъэ шапхъэхэм адиштэрэ «чIыдэлъф лъэпкъым ихэкужъ зэпхыныгъэхэр дыриIэн» фитыныгъэхэр яIэп. Урысые Федерациер ихэку рафыгъэ адыгэхэр яхэку къихьажьышъунхэу фитыныгъэ яIэхэр егъэзыгъэхэу щытыми афидэрэп. Сирием щыкIорэ заом ыпкъ къикIэу машIуитIумэ азфагу къыдэнагъэ адыгэхэр, аукIынхэмкIэ щынагъохэр щыIэ пэтэу я хэку агъэзэжьынхэу зыкIэдэугъэхэр Урысые Федерацием гулъитэнэуи фэягъэп.

«Адыгэ лъэпкъ Iофыр» демократичнэу, хабзэм, шъапхъэм диштэу къэзыIэтырэ адыгэ активистхэр къеубытых, гъунэ лъефых, атеIукIэ. Мы щытыкIэр теплъэ зэфэшъхьафхэр иIэу джыри лъагъэкIуатэ.

Урысые Федерацием исубъектыхэу Къэбэртае-Бэлъкъэр Республикэм и Парламентыр 1992-рэ илъэсым Мэзаем и 7-м (№ 977-ХII-B) унашъоу ыштагъэмрэ, Адыгэ Республикэм и Парламентым 1996-рэ илъэсым Мэлылъфэгъэгъум и 29-м 64-1 номеркIэ унашъоу ыштагъэмкIэ Урыс - Адыгэ заом и лъэхъаным адыгэмэ лъэпкъгъэкIод зэрэрашIылIагъэр аумысы ыкIи Урысые Федерациеми ар ыштэнэу кIэдэугъагъэх.

Грузие (Хъурцэ) къэралыгъор 2011-рэ илъэсым ЖъоныгъуакIэм и 20-м Адыгэ лъэпкъым илIыкIохэр зэрэкIэдэугъагъэм ыпкъы къикIэу и парламентым ыштагъэ унашъомкIэ Адыгэ лъэпкъым лъэпкъгъэкIод зэрэрашIылIагъэр зыштагъэ апэрэ къэралыгъо шъхьафит хъугъэ.

Мы унашъом къызэрилъытэрэмкIэ Урысые Империер 1763-1864-рэ илъэсхэм азыфагу щыкIуагъэ заом адыгэ лъэпкъыр ичIыгу рафыгъ ыкIи ахэмэ ячIыгу пэмыкI лъэпкъыхэр (урысхэр) рагъэтIысхьагъэх. Заом хэмыт цIыф жъугъэхэр (гражданский) дзэ кIуачIэхэмкIэ и нэхъыбэр ыгъэкIодыгъ. Гъаблэ къыгъэхъущтыгъ ыкIи зэIэпахырэ узхэр къахитIупщыхьащтыгъ.

Грузие (Хъурцэ) къэралыгъор ЖъоныгъуакIэм и 20-м 2011-рэ илъэсым Адыгэ лъэпкъыр зэрэкIэдэугъэм ыпкъы къикIэу и парламентым щиштагъэ унашъомкIэ ООН-м (Зэхэхьагъэ къэралхэм) хэхьарэ апэрэ къэралэу хъугъэ.

Грузие (Хъурцэ) Парламентым ыштагъэ унашъом къызэриIорэмк1э Урысые империер 1763-1864 илъэсхэм азфагу щыкIуагъэ заом Адыгэхэр ячIыпIэхэм раукъобзыкIыгъ ыкIи я чIыгухэм пэмыкI лъэпкъыхэр (урысхэр) къащэхэзэ рагъэтIысхьагъэх. Заом хэмыт цIыф жъугъэхэр агъэпшъынэзэ дзэ 1офхэр зэрахьагъ. Зыми емыпхыгъэ лъыплъакIохэм зэралъытэрэмкIэ Адыгэ лъэпкъым щыщэу мэхьанэ зиIэ минишъэ пчъагъэхэр гъэнэфагъэу агъэкIодыгъап. ФэшIэу гъаблэ рашIахьыгъ ыкIи заом хэмыт цIыф жъугъэхэр агъэкIодынэу зэIэпахырэ узхэр къырахьагъэх.

Грузие (Хъурцэ) Парламентыр 1907 илъэсым Чъэпыогъум и 18-м IV-рэ Гаага зэгурыIоныгъэм ыкIи 1948-рэ илъэсым къыдэкIыгъэ «лъэпкъгъэкIодыр мыхъуным ыкIи пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным» фэгъэхьыгъэ зэгурыIоныгъэхэм зэритымкIэ Адыгэмэ арашIылIагъэхэр лъэпкъгъэкIодэу зэрэщытыр къыIуагъ.

Дунаем чIыпIэ зэфэшъхьафхэм щыпсэурэ Адыгэ фитыныгъэхэм апылъхэмрэ черкес активистхэр 21.06.2014-рэ илъэсым Адыгэ лъэпкъгъэкIодыр ыштэным пай Украинэ къэралыгъом тхылъхэр фагъахьыгъ. Украинэ къэралыгъор ахэмэ джэуап аритыжьи, Украинэ къэралыгъом и тхьаматэу зиусхьанэу Петр Порошенко унашъо къафиш