Тхьапэхэм къащыублагъэу кIэхэм анэсыжьэу\nДжаущтэу агъэфедэу, народнэ медицинэм мэхьанэ зэритэу непэ зигугъу къэтшIы тшIоигъор Iоныгъо-шэкIогъу мазэхэм зигъо хъурэ, тишъолъыр жъугъэу къыщыкIырэ айвар ары.\nМы пхъэшъхьэ-мышъхьэм шIуагъэу иIэхэм анахь шъхьаIэу къыхагъэщырэр «моносахары» зыфаIохэрэр (фруктозэмрэ глюкозэмрэ) бэу зэрэхэлъхэр, витаминхэмкIэ, нэмыкI био­ло­гическэ веществохэмкIэ зэ­рэбаир ары. Айвар народнэ медицинэм егъэфедэ склерозым, лъыдэкIуаем яIэзэгъэнымкIэ. Мы пхъэшъхьэ-мышъхьэм ыкIэхэр зыхэжъукIыгъэ псыр агъэфедэ нэхэм яIэзэгъэнымкIэ, чыир мэузымэ (ангинэм пае) ыкIи косметикэми (а псым нэгушъор егъэушъэбы). Ары пакIошъ, айвам итхьапэ Iэзэгъу уцхэр хашIыкIы.\nЗакавказьем щыпсэухэрэм айвам ыкIэ зыхэлъ щаим ешъох пэтхъу-Iутхъу, пскэныр хэтэу сы­маджэ зыхъукIэ. Ащ (кIэм) хэлъ цIанлъэр (слизь) ары шIуа­гъэр къэзытырэр.\nАйва гъэушъэбыгъэр (тер­кэмкIэ), народнэ медицинэм къызэриIорэмкIэ, шIум еIэзэ­гъэнымкIэ агъэфедэ, цIыфыр ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм къа­хэкIэу къэжыным фэщагъэмэ, айва гъэушъэбыгъэр ышхымэ ишIуагъэ къэкIо.\nМы пхъэшъхьэ-мышъхьэм ипс плъыр-стырымкIэ, пскэнымкIэ Iэзэгъу, пкъышъолыр егъэпытэ. Зитхьабылхэр узхэрэр, астмэ зиIэхэр, кIочIаджэ хъугъэхэр, зинэгъу узхэрэр (гастрит зи­Iэхэр), кIэтIый узхэм агъэгумэкIыхэрэм, гум, шIум, жьыкъэщапIэхэм япхыгъэ гумэкIыгъо­хэр зиIэхэр айвам ипс ешъохэзэ ашIымэ ишIуагъэ къэкIощтэу еIо народнэ медицинэм.\nЧъыгым къыпычыгъэкIэ ай­вам ыкIи ащ ипс чыир агъэхъупцIын, нэгъум егъэ уз иIэмэ, спазмэ хъун ылъэ­кIыщт. Ащ пае айвар бэу пшхы хъущтэп е ар гъэжъуа­гъэу, е варенье шIыгъэу ыкIи шъоу кIыгъоу пшхызэ пшIымэ на­хьышIу. айвам зэрарэу пкъышъолым рихын ылъэ­кIыщтыр шъоум ишIуагъэкIэ щыгъэзыягъэ мэхъу.\nГур, шIур мэузхэмэ\nМыхэм агъэгумэкIыхэрэм ыкIи гукIыф (бронхиальнэ астмэр) зиIэхэм шхэным ыпэкIэ айвам ипс стэчанныкъо ешъо­хэзэ ашIымэ ишIуагъэ къэкIощтэу еIо народнэ медицинэм.\nКъэжыныр, псыфалIэр, лъыр къыIукIыныр\nщыгъэзыегъэнхэмкIи айвам ипс агъэфедэ. Мафэ къэс ушхэ­ным ыпэкIэ айвам ипс тIэкIу уешъозэ пшIыщт.\nШъоущыгъу узыр, лъыр макIэмэ\n* Айвам ыкIэ ипхынышъ, ежь пхъэшъхьэ-мышъхьэр уупкIэ-\nтэщт ыкIи ар термосым иптэ­къощт, псыжъо кIэпкIэщт (1:20). СыхьатитIурэ ар щыбгъэтынышъ, псыр къыкIэбгъэчъыжьыщт. Ма­фэм стэчанныкъо зырызэу щэгъогогъо уешъощт ушхэным ыпэкIэ. Псым хэлъыгъэ пхъэшъхьэ-мышъхьэр иптэкъужьыщт.\n* Айва гъэгъугъэ джэмышхы­шъхьэм псыжъо стэчан кIэпкIэнышъ, такъикъ 20-м щыбгъэ­тыщт. Нэужым ар мэшIо макIэм тебгъэуцонышъ, такъикъи 10-м бгъэжъощт. Ащ къытепхыжьынышъ, етIани сыхьатныкъорэ щыбгъэтыщт, узыжьыщт. Ушхэным ыпэкIэ джэмышхышъхьэ зырызэу мафэм щэгъогогъо а псым щыщ уешъозэ пшIыщт.\nДэеу шхэхэрэм, плъыр-стыр уз зиIэхэм\nАйвам ыкIэ щайджэмышхым изым псыжъо стэчанныкъо кIэп­кIэнышъ, сыхьатитIурэ щыбгъэтыщт. Нэужым ар зэтебгъэчъы­нышъ, кIэхэм псыр къакIэмыфэу, ушхэным ыпэкIэ джэмы­шхым изым мафэм щэгъогогъо уешъощт.\nНэгушъом дагъэ къыхэкIымэ\nАщ фэдэ нэгушъом айвам ипсэу псыпсым кIэгъэкIыгъэр щыпфэзэ пшIымэ, ар къеукъэ­бзы, егъэ цIыкIоу тетхэр егъэ­хъужьых, фыжьы ешIы.\nАйва чъыгым итхьэпэ ныбжьыкIэхэр жъгъэеу уупкIэтэнхэшъ, грамм 50-м псы литрэ кIэпкIэщт. Ар такъикъи 10-рэ къэбгъэжъонышъ, сыхьатрэ щыбгъэтыщт. Шъхьац фыкIэ­гъакIэм а псыр кIэбгъэчъы­жьызэ пшIыщт.\nШъоу джэмышхышъхьэ, зы кIэнкIэ кургъу, дэгъэ джэмы­шхышъхьэ, айвам ипсэу щай­джэмышхым изыр зэхэбгъэ­кIу­хьанхэшъ, ар нэгушъом щып­фэщт, такъикъ 15 — 20-м теб­гъэлъыщт. Нэужым зыптхьа­кIыжьыщт, тхьамафэм 2 — 3 щыпфэзэ мазэ-мазэрэ ныкъо­рэм пшIыщт. Ащ фэдэ щыфэм нэгушъор къеукъэбзы, къегъэ­кIэжьы, нахь фыжьы ешIы, зэ­лъагъэхэр зэхещых.\n— Спирт литрэныкъо къысэт, — еIо аптекэм чIэхьэгъэ хъулъфыгъэм.\n— Рецепт уиIа?\n— Ары! Шъоущыгъу килограмм, гыныплъ килограмм ныкъу, тхьацугъэтэдж грамми 100.\nФармацевтым ишъхьэгъусэ реIо:\n— Урамым укъытемыхьэгу, зямыгъэлъэгъу. Сэ сшIы-\nгъэ микстурэу зыхэзыгъэкIы зышIоигъохэм ясщэрэм щыщэу бэшэрэби 6 джыри сымыщагъэу къэнагъ, зыгорэущтэу IугъэкIыгъэнхэ фае.\nПсихиатрическэ сымэджэщым иврач шъхьаIэ палатэхэр къекIухьэх.\n— Мы тхьамыкIэм иакъыл имыежь фэдэу хъугъэ икъэщэн нэмыкI кIалэ зыдакIом, —къыфеIуатэ ащ кIыгъу врачым.\nЯтIонэрэ палатэм ехьэх.\n— Мы палатэм илъыр а икъэщэныгъэр зыдэкIогъэ кIалэр ары.