АР МУЗЫКАНТ, АР АДЫГЭ ПШЪАШЪЭ\nЕпсэлъар: Мэфэуд Нартан\nГюльджан Алтан адыг, илъэпкъкIэ шапсыгъ. Истамбыл-Саматие къыщыхъугъ. Оркестрыбэм солистэу Iоф адишIагъ, ежьи куп иIэу музыкэм дэлэжьагъ. ОрэдыIо цIэрыIуабэмэ адэжъыущтыгъ. ОрэдыIо Iазэу Шебнен Юналрэ Гюхьер Гюнемрэ акIыгъоу орэдгъэIукIэ хабзэхэм зыфигъэсагъ. 2001 илъэсым Истамбыл Техникэ университетым и консерваторием чIыхьагъ. Щытхъу пылъэу 2005 илъэсым ар къыухыгъ.\nЭти-Артым Iоф дэзышIэрэ унэм музыкэмкIэ икIэлэегъэджэщтыгъ. Едитепе Университетым имастер-программэри къыухыгъ. Джы дэдэм дунае музыкэм, лъэпкъ мэкъамэхэм Iоф адешIэ. «Тилъэпкъ орэдхэр Францием, Германием, Баскым, нэмыкI къэралыгъохэми къызыIукIэ ар зэрэадыгэ музыкэр къашIэу уахътэ къэкIощт, ыкIи ахэмэ къарыкIырэ мыхьэнэри къагурыIоу хъущт», – еIо Гюльджан Алтан.\nХэта адыгабзэр озыгъэшIагъэр?\nСяти сяни адыгэх. Сятэ Тэмазэхэ ащыщ, сянэр Юних (?). Ахэр Денизле къалэм къегъэтIысыкIыгъэ чылэхэм ащыщэу Хьаирие къуаджэм къыщыхъугъэх. ЗэрысшIэжьырэ тиунэ адыгабзэр илъ, ау, шъыпкъэ, щагум тыкъызыдахьэкIэ тыркубзэкIэ тыгущыIэщтыгъ. Тиунагъо пасэ дэдэу Истамбыл къэкIожьыгъэмэ ащыщ нахь мышIэми, тятэрэ тянэрэ адыгабзэкIэ зэрэзэдэгущыIэщтыгъэхэм пае сэри ар зэхэсэшIыкIы. СыгущыIэ зыхъукIэ къин сыхэтми, кIотэфэ ар нахь тэрэзэу зэпызгъафэу хъугъэ.\nКъасIо сшIоигъо сигупщысэхэр адыгабзэкIэ сыгущыIэмэ къысэхъулIэу сшIошIы. Тыбзэ афэдизымкIэ кIочIэшхо хэлъышъ, зы гущыIэ закъокIэ бэдэдэ къэпIон плъэкIыщт. Джащ пае синыдэлъфыбзэр зэзгъашIэным, ащ сыригущыIэным сыпылъ.\nБэмышIэу Испанием, Баскхэм адэжь, адыгабзэкIэ концерт щыптыгъэ. Адыгэхэмрэ баскхэмрэ бзэрэ культурэкIэ зэпэблагъэу аIо. Ащ пае сыда къэпIон плъэкIыщтыр?\nСирепертуар баскыбзэкIэ орэд заулэ хэт. Баскыбзэмрэ адыгабзэмрэ зэхьщырэу къысфэIощтэп. КIо, бзэр зэрылажьэрэ хабзэхэм зэтефэ горэхэр къыхэкIынкIи мэхъу. Ау ари икъун фэдизэу аушэтыгъэп. Джащ фэдэ гупщысэ Баск Академием и шIэныгъэлэжьхэу гущыIэгъу къытфэхъугъэхэми къытаIуагъэр. Шъыпкъэ, культурэ кIэнхэмкIэ нахь тызэпэблагъэу гу лъыстагъ. Тиадыгэ мыжъосынхэм фэдэхэр ащи щыI, типщынэм фэдэ инструменти яI, ащ ео зыхъукIэ бэрэбаныр игъусэу мэкъамэр кърагъэкIы. Адыгэ-баск музыкэ гъэпсыкIэр зэрэзэпэблагъэм гупщысабэмэ уахащэ. А Iофым ишъэфхэр игъэкIотыгъэу къэзгъэлъэгъонэу морад сиI.\nАдыгэ музыкэр хьэрып музыкэми рагъапшэ.\nАдыгэхэр хэпхъагъэу мэпсэух. Шъыпкъэ, ахэр пылъых ядунае, ябзэ, яхабзэ къаухъумэжьынэу. Ары нахь мышIэми, зыхэсырэ лъэпкъхэм яфэмэбжьымэ горэхэри къатырихьэу къыхэкIы. Джащ фэдэ къабзэу хэкум ис адыгэхэм ялъэпкъ мэкъамэхэми урыс фэмэбжьымэхэр атырихьагъ. Тыркум ис адыгэхэм яинструментальнэ музыкэр джыри псау, ау культурэм псэ Iут, зэхъокIы, уахътэр кIотэфэ IэкIыбым щыпсэухэм я щыIэныгъэми зыгорэхэр хэзы, зыгорэхэр хахъо. Тырку мэкъамэ инструментхэмкIэ адыгэ музыкэр къаIунэу пылъых, ащ сыгу емыIуми, зыгори згъэмысэнэу сыфаеп. Ар гъашIэ…\nАдыгэ музыкэр дунаем щызэлъашIэным фэшIыкIэ сыдхэр шIэгъэн фае?\nАдыгэ музыкэр дунаем къыщашIэрэп. Тилъэпкъ зэкIоцIылъэу зэрыпсаум къыхэкIыгъэу сшIошIы ащ дунае стандартхэмкIэ имузыкэ елэжьынэу амал зыкIимыгъотыгъэр. Загъорэ сиконцерт адыгабзэкIэ орэд къыхэзгъахьэмэ, цIыфхэм ахэр агу зэрэдахьэрэр сэлъагъу. Тыбзэ зыфэдэр, кIочIэшхо зэриIэр дунаем къедгъэшIэн фае, арышъ ар къэдгъэсэбэпэу музыкэм тыхахьэмэ, цIыфхэри тилъэпкъыбзэкIэ къэдгъэIурэ орэдхэми едгъэдэIошъущт. Ащ пае музыкэ сэнэхьатым фэIэпэIасэ цIыф тиIэнхэ фае.\nАдыгэ мэкъамэм изэхэлъыкIэр сыт фэд? Инструмент зэфэмыдэхэкIэ тилъэпкъ музыкэр къэбгъэIун плъэкIыщта?\nАдыгэ Хэкум и «Ислъамей» анасамбылыр шIу сэлъагъу, щысэтехыпIэ дэгъоуи сеплъы. Хэкум классическэ музыкIэм дэгъо дэдэу Iоф дашIэх.\nАдыгэ орэдыжъхэм сыдэущтэу уафыщыт?\nЖъыу зыкIыгъу орэдхэмрэ кIорыкIом тетэу зэхагъэуцо орэдхэмрэ сыгу нахь къыдахьэх. Ахэм уедэIу зыхъукIэ, гущыIэу хэтыр къыбгурымыIуэми, алъапсэ чыжьэ зэрэхэхьажьырэр, купчIэ зэриIэр зэхэошIэ.\nАдыгэ Хасэм сригъэблагъэри Абхъазым ишъхьафитныгъэм имэфэкIым сыхэтыгъэ. Мыекъуапэ щызэхащагъэ музыкэм ифестивалым сыхэлэжьэнэуи синасып къыхьыгъ.\nПэсэрэ адыгэ орэдыжъхэм ягъэIукIэ хабзэхэр агъэфедэзэ Адыгэ Хэкум «Жъыу» ансамбль щыI.\nАльбомитIу седэIугъэти, лъэшэу сыгу дыхьагъэх, ыкIи сигупэу Iоф адэсшIэщт.\nКавказым щыIэ музыкэхэм уядэIурэ?\nДжырэ кавказ орэдхэми сядэIух дунае музыкэм седэIум фэдэу. Урысые музыкэм ифэмэбжьымэхэр лъэшэу къатехьагъ.\nПэсэрэ адыгэ музыкэ инструментхэм уадэлэжьэнэу гупщысэ уиIа?\nМыщ фэгъэхьыгъэу Чурей Тыжьынрэ сэрырэ тызэдэгущыIэгъагъ. Ауэ ар Тырку щыIэнэу къызэрыкIошъурэр мэзитIу ныIэп, а Iофым тытелэжьэнэу уахътэ фэдгъотырэп.\nТапэкIэ сыт фэдэ гугъэхэр уиIа?\nАпэрэ гухэлъэу сиIэр Адыгэ музыкэр дунаем зэрэхэзгъэIощтыр ары. ФранцузыбзэкIэ зы орэд уедэIумэ, ар зэрэфранцузыбзэр занкIэу къэошIэ, сыфае джащ фэдэ къабзэу тиорэдхэри дунаем хэзгъэIонэу. Тилъэпкъ орэдхэр Францием, Германием, Баскым, нэмыкI къэралыгъохэми къызыIукIэ ар зэрэадыгэ музыкэр къашIэу уахътэ къэкIощт, ыкIи ахэмэ къарыкIырэ мыхьэнэри къагурыIоу хъущт Мыр къыздэхъумэ, тилъэпкъ икультурэ сыфэлэжьагъэу, хахъо фэсшIыгъэу къэслъытэн. СэрыкIэ ар хъярышхо хъущт.\nГущыIэгъу укъызэрытфэхъугъэм пае тхьэуегъэпсэу, Гюльджан Алтан!\nПлъэпкъ узэрыщыщыр загъорэ угу къэкIыжькIэ мыхьэнэ иIэп, ащ игупщысэрэ иакъылкIэ упсэун фае, ащ икIэн хахъохэр фэпшIын фае. Гюльджан Алтан тэ тщыщ, лъэпкъ культурэм иIыхьэшхоу музыкэм Iоф дешIэ, лъегъэкIуатэ. Тхьэегъэпсэу етэIо, ыкIи иIэшIагъэм хигъэахъоу псэунэу техъуэхъу. ...