Цэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ | Адыгэ Макъ\nЦэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ\nАвтор: Редакция\t/ 15.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ тхыгъэ литературэм изэхэщэн-зэгъэкIункIэ апэрэ лъэбэкъухэр зышIыгъэ тхэкIо нахьыжъхэми, непэрэ мафэм усэн-тхэн Iофышхор зыпшъэ ифэрэ тхакIо пэпчъи ягугъу пшIыныр атефэ. Зигугъу пшIэу, зитхыгъэхэр къыхэбгъэщэу апашъхьэ иплъхьэрэ пэпчъ цIыфхэм, анахьэу къыткIэхъухьэхэрэм, нахь ашIэщт ыкIи агу къинэжьыщт.\nЦэй Ибрахьимэ (1890 — 1936) адыгэ литературэм икъе­жьапIэ Iутыгъэмэ ащыщ. Ар лIэшIэгъу плIанэ фэдиз адыгабзэкIи, урысыбзэкIи, украина­бзэкIи тхагъэ. Пьесэхэу «Къо­кIас», «Фэмый», «Хьалэбалыкъ», «Жъымрэ кIэмрэ» зыфиIохэрэр, рассказхэу «Фатмэм игушIуагъу», «Шъхьэзакъу» («Одинокий») зыцIэхэр, усэхэр, баснэхэр, очеркхэр, адыгэ культурэм изытет къытегущы­Iэрэ статьяхэр 1912 — 1936-рэ илъэсхэм ытхыгъэх. Гъэсэныгъэ дэгъу иIагъ, зэчый гъэнэфагъи хэлъыгъ.\nАдыгэ театрэм изэхэщэн, ар­тистхэм ягъэхьазырын, лэ­жьакIохэм искусствэр шIу ягъэ­лъэгъугъэным драматургым Iофышхо дишIагъ.\nАдыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым иIофышIэу зыщэтым Цэим адыгэ IорIуатэхэм, орэдхэм яугъоижьынкIэ Iофышхо ышIагъ, бэдэдэ къуаджэхэм къа­щитхыжьыгъ.\nАдыгэ автоном хэкур загъэ­псым, хэку исполкомым илъэс зэкIэлъыкIохэм IэнэтIэ зэфэ­шъхьафхэр щигъэцэкIагъ, ис­кусствэмкIэ отделым охътабэрэ ипэщагъ, адыгэ тхакIохэм яассоциацие иответственнэ сек­ретарэу Iоф ышIагъ. Тыдэ зыщэ­Iи, сыд Iоф зешIи Цэй Ибрахьимэ итворчествэ зэпигъэугъэп: адыгэ прозэм, поэ­зием, анахьэу драматургием, иIа­хьышIу ахилъхьагъ. Непэрэ мафэхэм Адыгэ Лъэпкъ драмтеатрэм драматургэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зэрэфаусыгъэм тхакIом, режиссерым ишIу­шIагъэ зэращымыгъупшэрэр, лъытэныгъэ зэрэфашIырэр къе­ушыхьаты.\nЦэим итхыгъэхэр адыгабзэ­кIэ, урысыбзэкIэ, французы­бзэкIэ гъэзетхэм, журналхэм, сборникхэм къащыхиутыгъэх. Анахь шIушIэгъэ дахэу фэплъы­тэн плъэкIыщтыр кIэлэцIыкIухэм апаекIэ зэрэтхэщтыгъэр ары. 1935-рэ илъэсым тхылъ шъхьафэу поэмэу «ТхьакIумкIыхьэм ихьадэIус» зыфиIорэр къыдэкIыгъ. ЗэдзэкIын Iофми хэзагъэщтыгъ, ежь ибаснэхэм анэмыкIэу, И. Крыловым ытхыгъэхэм ащыщхэр, Корней Чуковскэм, Самуил Маршак яусэ-пшысэхэр адыгабзэкIэ зэ­ридзэкIыгъэх.\nЦэй Ибрахьимэ адыгэ профессиональнэ сценическэ искусствэм къежьапIэ фишIыгъ, Краснодар театральнэ техникумэу къыщызэIуахыгъагъэм идиректорыгъ, IэпэIэсэныгъэмкIэ щыригъаджэщтыгъэх, ежь ипьесэхэр ыгъэуцущтыгъэх. Адыгэ лъэпкъ музыкальнэ искусствэми хэхъоныгъэ инхэр ригъэшIыгъэх, ащ композитор цIэрыIохэу М. Гнесиныр, Т. Концевич, В. Мессман, нэмыкIхэри хигъэлэжьагъэх.\nЦэй Ибрахьимэ илъэс 46-рэ къыгъэшIагъэр, ащ щыщэу лIэшIэгъу плIанэр лъэпкъ лите­ратурэр, культурэр къэIэтыгъэным, цIыфхэм язэхашIэ къэ­гъэущыгъэным, лъэпкъым лъэ­бэкъукIэхэр ышIынхэм фигъэшъошагъ. И. Цэим литературнэ кIэн бай къыгъэнагъ.\nосым фэдэу фыжьэу,\nТыпсэунэу тэ зэдэтэшт.\nЛэжьыгъэхэр тэ афядгъащэу,\nЕу-еу гущэу псыхъошху,\nПсыхъомэ япащэу псы лъапI,\nПIалъэу узэрытым сехъуапсэ,\nЭльбрус лъагэр уикушъэ,\nШъхьашыгу осыри кушъэпс,\nКъушъхьэ мылыпсым ынэпс.\nКIо макъэу уиIэри гуих,\nХым ухэхьажьмэ — псы шхъуантI.\nЕтIэпцIэ пщэрыр уишъоф;\nФыгур къызэрыкIэрэр уихэку,\nКуушхоу щынагъор уигупч.\nНартымэ кIэныкIэ къялыгъэу,\nПшызэжъэу тятэмэ якъан.\nЗы тIуакIэм къыдэкIыхэу,\nПсыхъомэ ялыеу псы лъапI,\nЦэй Ибрахьимэ ежь итхыгъэ­хэри И. А. Крыловым ибаснэу зэридзэкIыгъэхэри дэтэу тхылъ 1934-рэ илъэсым Краснодар къыщыдигъэкIыгъагъ.\nСэнэ хатэм зыдэхьэм,\nАшъо шэплъыр тырихэу\nБэджэжъыем ыIупс къыфи,\nЫцэ фыжьхэр къыгъэхъупцIи,\nЫнэ цIыоу тедыягъ.\nТхьамыкIагъоу дэи дэдэр\nЛъэгэ дэдэу пылъагъэхэшъ,\nТыдэ къэкIэу къэкIуагъэми,\nНэм ылъэгъоу, цэм пэчыжьэу\nСыхьат псао зыпэлъым\nСэнашъхьэм ыгу къыфэгъоу,\nГухэкI иIэу гъумыгъугъэ:\n«СыдыкIэ мор былым!\nУеплъынкIэ дэхэ дэдэу,\nМэу къыпихырэр IэшIу дэдэу\nЦэр сыхьатым ыгъэщыщт».