Шъхьафит гупшысэр | Адыгэ Макъ\nГъашIэм хэлъ-хэсыр куоу рилъэгъукIэу, ащ ихабзэхэр зышIэу ыкIи къэзыгъэгъунэу, гущыIэкIэ мыIохъоу, тарихъ хъу­гъэ-шIагъэхэ­ри, цIыфхэри щыIэкIэ-псэукIэм зэрехъулIэхэу, зэрэхэзагъэхэрэр гупшысэ зэпыгъэщагъэкIэ — поэзиемкIэ къыриIотыкIыныр\nзы­фы­зэшIокIырэр УсэкIо лъэшыр ары. Мы цIэ лъапIэр къылэжьыгъэу, ифэшъуашэу ыкIи тегъэпсы­хьа­гъэу зэрэщытыр Дзэсэжъ Заурбый иусэ тхылъ чъэпхъыгъэхэмкIэ къыушыхьатыгъэу сэгугъэ.\n2014-рэ илъэсым къыдэкIыгъэ тхылъэу «Стихи опустевшей сакли» зыфиIорэм иавтор, джы бэмышIэу иятфэнэрэ усэ сборникэу «Закон вечности» зы-фи­Iорэм ипоэтическэ ушэтын-гупшысэ щылъигъэкIотагъ. Хэгъэгум итарихъ, Черкесиер я ХIХ-рэ лIэшIэгъум тхьамыкIэгъо гуимыкIыжьым зэрекIодылIагъэм ыкIи СССР-р я ХХ-рэ лIэ­шIэгъум зэрэзэбгырызыгъэм ар яхьылIагъ.\nТхылъым «Сонеты печали» ыкIи поэмитIу «Огненные версты хаджиретов» ыкIи «Махаджиры идут» зыфиIохэрэр къыдэхьа­гъэх. Апэрэр сонет 26-у зэхэт, Кавказ заоу 1763 — 1864-рэ илъэсхэм щыIагъэм хэтыгъэ зэолIым пэкIэкIыгъэу, ыщэчы­гъэр, зэлъызыIыгъыгъэ гупшы­сэхэр къыщиIотыкIыгъэх. БлэкIыгъэ тарихъ чыжьэр къыIуатэзэ, уса­кIом шIункIым, фыртынэм ауж мэфакIэхэу, цIыфым гупсэфыгъорэ тхъагъорэ зыхигъотэщтхэр ыпэкIэ къызэрикIыщтхэр тшIошъ ыгъэхъоу поэмэр гъэ­псыгъэ. Лъытэныгъэ зыфыриIэ тхылъеджэм ыпашъхьэ шъып­къагъэрэ нэфагъэрэ зыхэлъ гущыIэу къэбзагъэр зыухъумэрэр зэрэIэкIилъхьащтым кIэгуIы.\nУсэ тхылъыр гущыIапэу «Уроки истории и уроки поэзии» зыфиIоу филологие шIэныгъэ­хэмкIэ докторэу Бырсыр Ба­тырбый ытхыгъэм къызэIуехы.\n«Закон вечности» зыфиIорэ усэ тхылъыкIэм ыкIышъо АР-м изаслуженнэ сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь итриптихэу «Приглашение в легенду» зыфиIо-\nрэм щыщ сурэтымкIэ гъэкIэрэкIагъэ.\nКъыхэдгъэщымэ тшIоигъу З. Дзэсэжъым тхылъым икъыдэгъэкIынкIэ мылъку IэпыIэгъу езыгъэгъотыгъэхэу Тхьаркъохъо СултIанрэ КIэрэщэ Анцокъорэ ацIэхэр.\nГъэшIэ хабзэхэр уукъонхэу зэрэщымытыр, ахэр пшIэнхэр, зэхэпфынхэр, пщыщ пшIынхэр гушъхьэ къэкIуапIэу, егъэшIэ­рэ цIыфыгъэр къызэтезы­гъэнэщтхэу зэрэщытхэр усэ сатырхэм икъу фэдизэу ащыкIэгъэтхъыгъ. ТхылъыкIэр шъхьэу «Адыгский дом» зыфи­Iорэм къызэIуехы ыкIи анахь баиныгъэ инэу къэнэжьырэ цIыфым, лъэпкъым ицIыф акъы­лышIохэу шIур щыIэныгъэ лъэныкъуабэкIэ зылэжьыхэрэм ацIэ­кIэ ытхыгъэхэ усэхэр ащ къыщызэкIэлъэкIох. Лъэпкъым ицIыф пэрытхэр шIэныгъэлэжьых, тхакIох, усакIох, журналистых, дзэкIолIых, къулы­къушIэ лъэрыхьых, Тхьагъэпсэу Мэджыдэ контрадмиралым фэ­дэхэу, е илъэс 20 нахь зымыныбжьэу Хэгъэгум, лъэпкъым апае цIыф жъугъэ къызэрыкIо минишъэхэм апае зыпсэ Хэгъэгу зэошхом щызытыгъэ Андырхъое Хъусен ыкIи непэрэ мафэхэм щысэте­хыпIэу IофымкIи, IэдэбымкIи, IушыгъэмкIи гъэзагъэу щыIоры­шIэхэрэ бзылъфыгъэ, хъу­лъфыгъэ чанхэм ацIэхэр зы­тетхэ усэхэр мы шъхьэм къы­щытыгъэх.\nТарихълэжьэу, гупшысакIоу, усакIоу Дзэсэжъ Заурбый дэ-гъоу ешIэ цIыф къызэрыкIохэм якIочIэзэхэлъ IофшIагъэрэ гу­пшысэ лэжьыгъэрэ щыIакIэр ыпэ­кIэ зэрэлъагъэкIуатэрэр, ахэм ацIэ ныбжьырэу тарихъым къыхэнэнэу хэтхэгъэн зэрэфаер. УсакIом классическэ тхэ­кIэ-гупшысэкIэ шапхъэр IэкIэлъ ыкIи екIоу, дэгъоу егъэфедэ, бзэ бай жъынч Iулъ, купкI зиIэхэ гущыIэ зэлэгъухэр пшъхьапэу ипоэтическэ сатырхэм ащегъэ­IорышIэх.\n«Пусть слова мои,\nидущие от сердца,\nУсакIом игупшысэ шъхьафит нэфагъэр, шъыпкъагъэр ылъапс. Гъэ мин гъашIэу мы Дунэешхор зызэтетым ЦIыфым щищэчыгъэ пстэур, къинэу къызэпичыгъэр ыгъэунэфызэ, стэфэ-тэкъуафэ хъурэ къэбзагъэр, цIыфыгъэр къызэтегъэнэгъэнхэм кIэгуIэу матхэ, мэусэ усакIор; акъыл-шIэныгъэр, амал-къулаир, къэрарыр щыIэныгъэмкIэ апэрэхэу зэрэщытхэр иусэхэм ащыкIегъэтхъы.\nМы зэкIэми ялъытыгъэу уегу­пшысэмэ, уитарихъ — лIакъом, лъэпкъым, Хэгъэгум япхыгъэр умышIэу лъэбэкъу зафэ бдзын зэрэмылъэкIыщтыр, блэкIыгъэм урыгъуазэзэ къэкIощтым уфэ­IорышIэным зыфэбгъэсэныр; гъа­шIэм шIыкIэ зэрэуигъашIэрэр къыщыIуагъ мы тхылъым.\nУсакIор бэ зышIэу, бэ зылъэ­гъурэ цIыф, ар гукIэ зынэмысырэ щы­Iэп; фэгумэкIы Хэгъэгоу икIасэм ыкIи ежь фэдэ цIыфэу къыготым, игупшысэ лэжьы­гъэкIэ, иушъый-гъэсэпэтхыдэкIэ пытэу къыткъоуцозэ тегъэдаIо, гъогу зафэу, щыIэкIэ тынчым игъогу тымыкъутэу ыкIи тымыукъоу, дахэу зэрэлъыдгъэкIотэщтым тыфепIу. Сицыхьэ телъ усэкIо чъэпхъыгъэу Дзэсэжъ Заурбый итхылъэу «Закон вечности» цIыф Iушыбэ зэрэтеIэбэщтым, яшIошIхэр игъэкIотыгъэу къызэрэраIотыкIыщтхэм.