Бзылъфыгъэр насыпым икъэкIуапI | Адыгэ Макъ\nБзылъфыгъэр насыпым икъэкIуапI\nАвтор: Редакция\t/ 14.09.2018\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКавказым лъэпкъыбэ щэпсэу. Шъолъырышхом щатхыгъэ тхылъхэм, орэдэу щаусыгъэхэм анахьэу къащыхагъэщырэмэ бзылъфыгъэм ищыIэкIэ-псэукIэ ащыщ. Александр Пушкиным, Михаил Лермонтовым, КIэрэщэ Тембот, нэмыкIхэм бзылъфыгъэм иобраз къызэрагъэлъэгъуагъэр тарихъым хэкIокIэщтэп.\nКъокIыпIэм щыпсэухэрэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым Кавказым ибзылъфыгъэхэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон къы­щызэIуахыгъ. Музеим ипащэу Кушъу Нэфсэт анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр бзылъфыгъэмрэ унагъомрэ зэрэзэпхыгъэхэр ары.\nСурэтышI цIэрыIохэу Еутых Асерэ Бырсыр Абдулахьрэ зэхахьэм къызыщэгущыIэхэм, бзылъфыгъэм идунай гъэшIэгъо­нэу зэрэщытым яеплъыкIэхэр къыраIолIагъэх. Бзылъфыгъэр дахэу, гъэкIэрэкIагъэу плъэгъун фаеу А. Еутыхым елъытэ. Ащ къешIэкIыгъэ гупшысэхэр щыIэныгъэм епхыгъэх.\nБзылъфыгъэр ыгукIэ къэбзэным фэшI шэн-хабзэхэм язехьан зэрэфэгъэсагъэр къыдэолъытэ. Ар насып къэкIуапIэу щыIэны­гъэм хэт.\nБзылъфыгъэм хъулъфыгъэр ыгъэдэхэным фэшI щыIэныгъэм шIыкIабэ щыбгъэфедэн плъэкIыщт. Зэхахьэм къызэрэщыхагъэщы­гъэу, ушынкIыным, гукIэгъу пхэлъыным ямэхьанэ гъашIэм къыщеIыхырэп.\nХудожественнэ къэгъэлъэгъонэу «Кавказым ибзылъфыгъэхэр» гъэшIэгъон къэзышIырэр культурэм, искусствэм япхыгъэ Iофыгъохэм зэхэщакIохэр къапкъырыкIыхэзэ, узыгъэгъозэрэ хэкIыпIэхэр къызэрагъотыхэрэр ары.\nШъолъыр шIушIэ фондэу «Кавказым имамыр», Москва и Правительствэ, Москва культурэмкIэ и Комитет, Москва, Махачкала, Ростов-на-Дону, Владикавказ ямузейхэр IэпыIэгъу зэфэхъухэзэ къэгъэлъэгъоныр зэхащагъ. Мые­къуапэ дэт музеир лъэгъупхъэу, искусствэ лъагэм фытегъэпсыхьагъэу зэрэщытыр къыдалъыти, къэ­гъэлъэгъоныр къатитIумэ ащагъэ­псыгъ.\nПшъэрылъ шъхьаIэу зыфагъэуцужьыгъэр Кавказым ибзылъфыгъэ иобраз игъэкIотыгъэу къэгъэ­лъэгъогъэныр ары. Унагъом иухъумакIоу, цIыфхэм зэгурыIоныгъэ ахэлъыным, мамыр псэукIэр гъэпытэгъэным бзылъфы­гъэр гукIи, псэкIи зэрафэлажьэрэр нахь къыхагъэщыми, щыIэныгъэм куоу ухэмыплъэ хъущтэп.\nЛIэужхэм язэфыщытыкIэхэм уалъыплъэзэ, бзылъфыгъэм изе­кIокIэ-шIыкIэхэр лъэпкъ зэпхыныгъэхэм гукIэ къяощалIэх. Ары. Бзылъфыгъэр щыIэныгъэм хэушъхьафыкIыгъэу къыщыхэтэгъэщы, а­рэу щытми, хъулъфыгъэм иобраз ащ чыжьэу кIэрыпхы хъущтэп. Ахэр зэрэзэдэпсэухэрэм, зэфыщытыкIэшIоу зэфыряIэм щыIэныгъэр лъегъэкIуатэ.\nИскусствэм лъапсэу иIэр зыгъэпытэрэмэ сурэтышIыр, сурэттехыр ахэтэлъытэх. Илъэси 100-м нахьыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, сурэтэу тырахыгъагъэхэм непэ тяп­лъы­зэ, лъэхъэнэ чыжьэхэр ты­нэгу къыкIэтэгъэуцох. 1908-рэ илъэсым адыгэхэм яшIушIэ пчыхьэзэхахьэу Екатеринодар щыкIуагъэм хэлэжьэгъэ бзылъфыгъэхэм ясурэт нэм фэплъырэп.\nНэбгырищыми адыгэ шъуа­шэхэр ащыгъых. Саехэр дахэх, шIыкIэшIухэр агъэфедэхэзэ афадыгъэх. Адыгэ лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ IупкIэу къызэIуахы. НахьыпэкIэ шъуашэм мэхьанэу ратыщтыгъэр къемыIыхэу къытлъыIэсыжьыгъ.\nСурэттеххэу Карл Буллэ, Дмитрий Ермаковым, Григорий Гагариным, Дмитрий Никитиным, нэмыкIхэм яIофшIагъэ къагъэлъа­гъо. Бзылъфыгъэр акъыл чанэу, унагъом иухъумакIоу зэрэщытыр къэпшIэным фэшI шэн-хабзэхэр зэрэзэрихьэхэрэм яхьылIэгъэ сурэтхэм уяплъыныр нахь къы­хэохы.\nКъашъохэм, джэгухэм бзылъфыгъэр зэрахэлажьэрэм къеушыхьаты лъэпкъ шъуашэр дахэу зэрэзэрихьэрэр. Зыныбжь хэкIотагъэхэм ямызакъоу, кIэлэцIыкIухэм, ныбжьыкIэхэм адыгэ шъуашэр ащыгъ — ащи лъэпкъ мэхьанэ еоты. Бзылъфыгъэхэр шIэныгъэлэжьых, тхакIох. Искусствэр лъагэу зыIэтыхэрэм ясурэт­хэр музеим къыщагъэлъагъох.\nАдыгэ Республикэм щашIэх Шъэожъ Розэ, КIыкI Зулхьаджэ, Хъурым Мариет, Нэхэе Тэмарэ. Сурэт пэпчъ тхылъ шъхьаф еп­хьылIэ пшIоигъоу гупшысэ хэхыгъэхэр ошIых. Татьяна Бочтаревар Пшызэ къэзэкъ хорым хэтэу лъэпкъ орэдхэр къыIохэзэ дунаим щызэлъашIагъ. Дж. Рауль 1870-рэ илъэсым тырихыгъэ сурэтым бзылъфыгъитIумэ яобраз ухещэ. Шъуашэу ащыгъыр тарихъым пылъхэм къыраIотыкIынымкIэ ама­лышIухэр яIэх. Къэзэкъ нэнэ­жъыр нэгушIоу нэмыкI сурэтым щыолъэгъу.\nШъуашэхэр зэбгъапшэхэзэ, адыгэ саер, цыер ядэхагъэкIэ нахь къахэогъэщых, непэрэ уахътэм гукIэ зыфэощэи. Ансамблэхэу «Налмэсым», «Ислъамыем», «Мые­къуапэ инэфылъэхэм», «Абрек­хэм», «Синдикэм», «Зэрдахэм», «Адыгэхэм», нэмыкIхэм ятворчествэ нахь огъэлъапIэ. Кавказым ибзылъфыгъэхэр щыIэныгъэм нахьышIоу щашIэнхэмкIэ ащ фэдэ къэгъэлъэгъонхэр музейхэм, культурэм иунэхэм нахьыбэрэ ащызэхащэхэ зэрашIоигъор мыщ еплъыгъэхэм къытаIуагъ.\nКъэгъэлъэгъонэу Кавказым ибзылъфыгъэхэм афэгъэхьыгъэр чъэпыогъу мазэм и 2-м нэс музеим щыкIощт.