СыткIэ сэбэп, сыткIэ зэран?

 Бэдж ялъэгъуамэ е къа­тетIысхьамэ, цIыхухэм я нэхъыбэр мэшынэ, зызэхуашэ, нэхъ псынщIэу зэрызытрадзыжыным, зэрапIы­тIы­ным пылъхэщ. Ар щыуа­гъэщ. А хьэпщхупщыр ­цIы­ху­хэм дежкIэ мыIуплъэ­гъуафIэу, гущыкIыгъуэу къытщыхъуныр къызыхэ­кIыр абы лъакъуий зэры­щIэтым и мызакъуэу, и щхьэ хуэхъурейр зэредмыгъэкIур, и Iэпкълъэпкъыр мыдахэу зэрыщытрагъэнщ. ИтIанэ, псори дызэрегупсысыр абы щхъухь зэрихьэ хуэдэущ, ущымэхъэшэн хуейуэщ. Ди щIыпIэм щыпсэу бэджхэм уащIыщыщтэн щыIэкъым, абыхэм ущIэшынэн ябгъэдэлъкъым.
Абыхэм я бэджыхъыр-щэ? Ари Iумпэм ящI, унэм апхуэдэ кIэрылъу ялъэгъуамэ, унэгуащэр IэфIейлъэфIейуэ, ­хуэмыхуу ябж. Бэджыхъыр бдзэжьеящэм и хъым хуэдэщ, бэджым и шхын къызэриубыд, зэрызекIуэ лъэмыжщ. Мэзым, пабжьэхэм, жыгхэм яфIэлъ бэджыхъхэм пщэдджыжь уэсэпсым деж уеплъыну дахащэщ. Абыхэм ещхь тхыпхъэщIыпхъэ те­лъыджэхэр зыщIыфын ­гъуэтыгъуейщ. ЩэкIым нэхъ Iэзэ дыдэу хэзыдыкIхэм е сурэтыщIхэм апхуэдэ яхуэ­щIыну е яхуэтхыну фIэщ­щIыгъуейщ.
Къызыщывгъэхъут дыкъэзыухъуреихь дунейм бэджу хъуар текIуэдыкIыжауэ. Зэман кIэщIым и кIуэцIкIэ дэ бадзэм, аргъуейм, хъуным, гъудэм дызэщIащтэнти.
Бэджхэр зэмыфэгъу лъэпкъыгъуэу миным ноблагъэ. Абыхэм яхэтщ нэм къимыщтэ цIыкIунитIэхэри, дзы­гъуэхэр, жумэрэнхэр къэзыу­быдыфхэри, ахэр зи шхыныгъуэхэри. А хьэпщхупщхэр икъукIэ зэмыщхьу щытми, псори гъэщIэгъуэнщ икIи сэбэпщ.
Ди щIыпIэм щыIэ бэджхэр унэми, жыгми, къыфIэб­гъэкIмэ, псыми щопсэу. Абыхэм уащIыщышынэн щыIэ­къым. Бэджыхъхэр лъэны­къуитI­кIэ зэпэщIэхауэ щаухуи къохъу. Ар къызыхэкIыр зым икIыу адрейм зэрылъэфырщ. А хьэпщхупщыр адрей гъудэбадзэ лъэпкъхэм ящыщу нэхъ жыжьэ дыдэ пкIэфхэм хабжэ.
Абы и Iэщэ нэхъыщхьэр и щхъухьырщ. Пэжщ, а щхъу­хьымкIэ зылъэIэсар иукIыр­къым, атIэ и Iэпкълъэпкъыр къыдэмыбзэжу заулкIэ и пIэм ирегъэжыхь. ГъэщIэ­гъуэ­ныракъэ, бэджым псэ­хэлIэ хъуа ишхыркъым, и щхъу­хьыр зыхиутIыпщхьа, ауэ зи псэр хэмыкIам илщ шхыныгъуэ ищIыр. Бэджхэр здэщымыIэр дунейр щы­щIыIэ дыдэ уэсылъэхэрщ. Ди деж урысхэр «крестовик»-кIэ» зэджэм нэхъ ущрохьэлIэ, абы и щIыбым, пэж дыдэу, жор тедзауэ щытщ. ИкIи абы цIыхухэр щошынэ.
«Голомед»-кIэ» зэджэ бэдж цIыкIум ущрихьэлIэр псып­цIэ­хэрщ, гуэлхэрщ. Ар псым щIилъафэркъым икIи итхьэлэркъым, уеблэмэ псыфи хъуркъым.
«ИныжькIэ» зэджэ бэджыр псыми щIыми щопсэуф. Абы дэтхэнэ зы Iэуэлъауэри зан­щIэу зыхещIэ. Зэщэр гъунэгъу къыхуэхъуа нэужь, хуу­мыгъэфэщэну апхуэдизкIэ псынщIэу мапкIэри, зэщэ­кIуар зыIэрегъэхьэ. А бэдж лъэпкъым бий куэд иIэщ: хьэIуцыдзхэр, бажэхэр, уеблэмэ дыгъужьхэр хуэлъэщ. Ауэ бэдж иныжьыр а шынагъуэ псоми хуэхьэзырщ, абы и лъакъуэхэм тет цы цIыкIухэр щхъухькIэ гъэн­щIащ. АбыхэмкIэ, ухуеймэ, шыи ириукIыфынущ. «Ды­гъужь»-кIэ» зэджэ бэджым зэщакIуэр занщIэу къеубыд, и гъуэм ирелъафэри, бэ­джыхъхэмкIэ къегъэбыдэж. А хьэпщхупщ лъэпкъыгъуэр псынщIэу зэрогъэбагъуэ. Бэдж шырхэр нэм къимыщтэу цIыкIунитIэщ, гъэщIэ­гъуэну анэм и Iэпкълъэпкъым кIэропщIэ. А цIыкIухэр анэм зэригъашхэр и IупсымкIэщ. Ахэр псынщIэу хохъуэ, махуэ куэд дэмыкIыу я щхьэ Iуэху зэрахуэжыф мэхъу.
Австралием щыпсэу бэдж плъыжьыр адрейхэм къащ­хьэщокI бэдж анэм и джэ­дыкIэхэр бэдж адэм и щIы­фэм щигъэтIылъу зэрыщIиу­фэжымкIэ.
ЦIыхухэмкIэ нэхъ шына­гъуэ дыдэу ябжхэм ящыщщ «тарантул»-кIэ, «фызабэ фIы­цIэкIэ» зэджэхэр. Тарантулхэм нэхъыбэу ущрихьэлIэр Европэм и ипщэрабгъу лъэныкъуэхэращ. Ар зэдзэкъа цIыхур иукIынукъым, ауэ и лъакъуэхэр къыщIэмыувэжу (паралич жыхуиIэщ) ещI. А щхъухьым утекIуэн папщIэ, куэдрэ умыувыIэу укъэфэн хуейуэ испанхэм ябж – пщIэн­тIэпсым и гъусэу, щхъухьыр къыпхэкIын папщIэ. Къафэ щыIэщ тарантелэкIэ еджэу, бэдж зэмыдзэкъахэри яфIэ­фIу кърифэу.
ЦIыхухэмкIэ нэхъ шынагъуэ дыдэу щыIэр «фызабэ фIыцIэ» жыхуаIэрщ. Абы и щхъухьыр блэм ейм нэхърэ хуэдэ пщыкIутхукIэ нэхъ гуащIэщ. Ар зэдзэкъам хуэш къыхохьэ, уеблэмэ трегъэ­лIыкI. Апхуэдэ бэдж зэдзэ­къар щилIыкIи щыIэщ. Мыбы «фызабэ фIыцIэкIэ» щIе­джэр, бэджыхъум нэхърэ хуэдэ тIощIкIэ нэхъ инщ, фIыцIабзэщи аращ. ЩIэ­жьей хъун къыкIэрып­щIа нэужь, и гъуса хъур ешхыж. Зэ къишыгъуэм мыбы дунейм къытреутIыпщхьэф щэм нэблагъэ.
Мыхэр щыпсэур дэ тпэжыжьэ дыгъапIэ, дунейр щынэхъ хуабэ щIыпIэхэрщ. Ахэр япэ зрагъэщу цIыхум къытеуэркъым. Апхуэдэ къыщыхъур бэджым шынагъэ къащыкIэщIэзэрыхьам е ягъэкIуэдыну яужь къыщихьахэм дежщ.
Дэ ди щIыналъэм щыIэ бэ­дж­хэр нэхъ щыбагъуэр бжьыхьэрщ. Бэдж шырхэм бжьыхьэ уэфIкIэ зэджэм и зэманым ирихьэлIэу заужь, балигъ гъащIэм зыхуагъэ­хьэзыру щIадзэ.