Адыгэ нарэхэр — Адыгэ макъ\nАдыгэ IорIуатэм нарэхэм чIыпIэшхо щаубыты. КъэIогъэн фае апэ­дэ­дэ нарэ пэпчъ ежь иеу, щхэн гъэнэфагъэ зэрэхэлъыр. Зыхэм фэ­багъэрэ шъэбагъэрэ акIэлъ, адрэхэм щэнаут, губж ахэлъ. Зыхэм уагъэщхы, зыуагъэгъэпсэфы, адрэхэм урагъэгупшысэ, шъыпкъагъэ ахэлъ.\nАхэм социальнэ, экономическэ, политическэ, тарихъ зэ­хъокIыныгъэу щыIакIэм хэхъу­хьэхэрэр алъапс ыкIи художественнэ шъуашэм илъэу цIыфхэм апашъхьэ къыралъхьэ.\nНепи ахэм лIэшIэгъу чыжьэхэм ащы­хъугъэ хъугъэ-шIагъэхэри къагъэлъагъо. ЛIэужыбэмэ «яшъэф­хэр» къызэIуахых.\nТхэкIэ-еджакIэ зэрямыIагъэм къыхэкIэу адыгэхэм ятарихъ нэкIубгъуабэхэр къычIанагъэх, ау зырызхэри къэнагъэу непи къыддекIокIых.\nНарэхэм уилъэпкъ итарихъ, игубзыгъагъэ, ижабзэ илъэшыгъэ пшIэмэ пшIоигъоу уашIы.\nТинарэхэм адакIоу нэмыкI лъэпкъхэм яехэу тижабзэрэ тиIорIуатэрэ ащыщ хъугъэхэри щыIэх.\nНепэ гъэзетеджэхэр, шъузыгъэщхын, зышъозгъэгъэпсэфын нарэ заулэ шъуапашъхьэ къи­сэлъхьэ.\nНыо горэм тхьачэтыбэ иIагъ. Ахэр ыгъашхэу щысызэ, зы бзылъфыгъэ горэ блэкIыти «Ал, сыдэу тхьачэтыбэ уиI», — къыриIуагъ.\nНыор губжыгъэ: «Мэшэлахь Iо, нэ атеб­гъэфэщт мыхэм».\nЗаулэ тешIагъэу ныом итхьачэтхэр зэкIэ лIагъэу а бзылъфыгъэр къыблэкIыти: «Мэшэлахь, сыдэу тхьачэтыбэ пшIолIагъ», — ­ыIуагъ.\n«Зырыз пхъэнкIэгъу шъушIы»\nНысэм джэхашъуи ыпхъэн­кIырэп, уни зэIихырэп, зегъэ­дахэшъ екIы. Ныом зэкIэ Iофыр ешIэ. ЛIыжъым иныо ри­Iуагъ: «Нысэр къэкIожьы хъумэ пхъанкIэу уцу, сэ, зыгъэ­псэф, ныу, — сIонышъ, пхъэн­кIыпхъэр пIысхыщт, — хъурэм теплъын».\nЗэраIуагъэу ашIыгъ. Нысэр къакIоу зелъэгъум, ныом пхъан­кIэу ригъэжьагъ. ЛIыжъыр кIэлъырыхьи, упшъыгъ, зэ зыгъэ­псэфыба, ныу», — ыIуи пхьэн­кIыпхъэр къыIихыгъ. Нысэм, «шъузэмыбэнэу зырыз пхъэн­кIэгъу шъушIы, — къариIуи къа­блэкIыгъ.\nЗы лIы горэм ошIэ-дэмышIэу лъэщэ дэмыщэхыжьы зишIыгъ. «Сыд къыохъулIагъ? Плъакъо фэщ къыхэхьэгъэн фае, арба?» аIуи къеупчIыгъэхэти, «Хьау, хэт зыIуагъэр? Неущ псым сы­хэхьащтышъ, слъакъо фэщ къы­хэхьакъомэ сэIошъ ары», — ыIуагъ лIым.\n«Нам вам я не знай»\nЧэщ горэм жьыбгъэшхо къеп­щи, Лениным исаугъэтэу еджапIэм дэтыр риутыгъ. А чэщым зипэсэкIогъу тефэгъэ адыгэ лIыжъыр милицием фытеуагъ. Дежурнэу «Нам» зы­лъэкъуацIэм трубкэр ештэшъ, «Нам слушает» — eIo. ПэсакIор гу­бжыгъэу: «Нам вам сэ сшIэрэп, Лениныр ебэджыгъэшъ, къакIуи гъэуцужь», — ыIуи телефон трубкэр тыри­дзэжьыгъ.\n«Къамэм сыфае зыщыхъущтыр сэшIа сэ?»\nТизыкъуаджэ зыкIи къамэр зыгуихыщтыгъэп. Шъузым ыIуагъ: «Ашъыу, мыхъущтми нэ­маз пшIы хъумэ зыгохыба мы къамэр?»\n«Мы нэмазым сызыщытес такъикъым къамэм сыфэенэу хъущтми сшIэрэп ныIа!» — ыIуи лIыр къэгубжыгъ.\n«О учъыезэ улIэщт»\nАдыгэ ныо горэм цыхьан джэнчыдзыр иунэ къихьагъ.\n«О учъыезэ улIэщт, нан», — къыриIуагъ. «Сычъыезэ сэрэлIи, гушIуапкIэ остын», — ри­Iо­жьыгъ ныом.\n«Я алахь, непэ мэфэ пстэумэ анахь мыгъу»\nЛIэу тыгъуакIомэ ахъункIа­гъэм, «Я Алахь, непэ мэфэ пстэумэ анахь мыгъу, — ыIуагъэти, тыгъуакIом, — непэ ­зэ­кIэми ямэфэ мыгъоп», — ыIуагъ.\n«Чэщым зыгорэ жъугъотыным шъущэгугъа?»\nЧэщым тыгъуакIохэр унэ тхьамыкIэ горэм ихьэхи, лъы­хъоу фежьагъэх. ЛIыр къэущи къариIуагъ: «Олахьэ, сэ мэфэ нэфэу мыщ зи изгъуатэрэп, шъо чэщым зыгорэ жъугъотынэу шъущэгугъа?»\n«ЫIупшIэ зэфищагъ, ынапшIэ дищэягъ»\nКIэлэжъым къыфэе пшъашъэр унэ дэгъум ис. Ежь зыфэе пшъашъэр унэжъ цIыкIум ис. УнитIур зэпэблагъэ. Ежь унитIумэ азыфагу ит. Зэтекъагъэу, пкъэу чIэсагъ пIонэу щыт. Ефэндри пшъэшъэ дахэм енэцIэу иунэ зыблырегъэхы. КIалэр къызелъэгъум къыгуахьи къыриIуагъ: «Сыд, хьам къы­лъ­фыгъ, узэтекъагъэу узыпэтыр?» «СшIэщтыр сшIэрэп, ефэндыр, сызыфаер сызыфэмые унэм ис, сызыфэмыер сызыфэе унэм ис», — ыIуагъ кIалэм. ЫIупшIэ зэфищагъ, ынапшIэ дищэягъ ефэндым.\n«Тхьэм нэужыпкъэкIэ зэрэчылэу яй»\nЛIэу мэзищ нахь къызищагъэр мыхъугъэм ишъуз сабый къыфэхъугъ. Гъунэгъухэр къа­кIуи къыфэгушIуагъэх. «Тхьэм нэужыпкъэкIэ зэрэчылэ ар якIал, арышъ, сэ ащ сиIоф хэлъэп, — ыIуагъ лIым.\nЛIы горэ хьакIапIэ кIуагъэ. Iанэр къагъэуцугъ. Пцэжъые гъэжъагъэ цIыкIу дэдэу къытыралъхьагъ. Пцэжъыер цIыкIу дэдэу, мэ тIэкIуи къыпихэу щытыгъ. «Шхэ тихьакIэ», — къы­раIуагъ. ЛIым пцэжъыер къы­штишъ, ытхьакIум рихьылIагъ. Зыгорэхэр риIуагъ. Бысымым ар гъэшIэгъоны щыхъугъ. «Сыд, тихьакIэ, мы пцэжъыем къы­уиIорэр?» — ыIуи къеуп­чIыгъ. Ар осIопэн, сибысым, — ыIуагъ хьакIэм. — Сичан цIыкIоу сIэпызи псым хэфэ­гъагъэр плъэгъугъа? — сIуишъ сеупчIыгъэти, олахьэ бэу угъэшIэгъоным, ар хэты къышIэ­жьыра, сэ псым сыкъызыха­хыгъэр илъэсым къехъугъ, къы­­сиIуагъ, — ыIуагъ.\n«Джар пачъыхьэ хъущт»\nНахьыпэм жъы хъурэр агъэпс­кIыти, агъашхэти матэм рагъэтIысхьажьыщтыгъэ ыкIи матэр палъэщтыгъэ. Аущтэу ныо хъужьыгъэу матэм рагъэтIыс­хьажьыгъэ горэм зэхихыгъэ шъыхьарышхо горэм (къэлэшхо горэм) итхьаматэ лIыжъэу ныо зимыIэжьэу къэзымыщэжьырэм, ныоу лIыжъ зимыIэжьэу дэмыкIожьырэм тазыр ателъхьэгъэн фаеу ыIуагъэу. Арыти, «Джар пачъыхьэ хъун», — ыIуагъ ныом.\n«Я алахь пхырыгъэцIэцI, пхырыгъэцIэлъ, пхырымыцIэлъы­мэ сыгъалI»\nЗы пшъашъэ горэ ащэнэу шъузыщэхэр къакIуи, кум ра­гъэтIысхьи ращэжьагъ. Псыхъор зэпачын фаеу хъугъэ. Кур псым зыхахьэм кущэрыхъымэ загъа­зэмэ, псэу чъэрэм «шку-шку-­шку» къаIо зэхъум, пшъашъэм къыIуагъ:\n«Ал, сыдэу сицокъэдыжьыгъэ макъэ фэд ар». Псыхъом зе­кIыхэм шъузыщэмэ ащыщ горэм ицокъэ зэкIадэ зэкIигъэ­чъишъ, пшъашъэм цуакъэри, масти, цокъэдыжь Iудани къыритыгъ. «Джэгум цокъэ зэкIэтхъыгъэр сщыгъэу сахэтына, моу сфызэкIэдэжь», — къыриIуагъ пшъашъэм. Пшъашъэм лъы IапIэ къыкIэмыкIыжьынэу хъугъэ. «Я Алахь, пхырыгъэцIэлъ, пхырымыцIэлъымэ сыгъалI», — еIошъ мэгъы. Ары шъхьай, мастэр пхырыцIэлъырэп. Кум къыра­гъэгъазишъ, пшъашъэр зыехэм афащэжьыгъ.\n«Ефэндым нахьи о нахь пшIэна?»\nИлI лIи, нанэ горэ изакъоу къэнагъ. Къуищымэ зырызэу ащэзэ аIыгъыщтыгъэ. Зэгорэм ыкъомэ ащыщым ыкIыб исэу ядэжь ыхьызэ, ефэндыр къа­IукIагъэти, «А сикIал, а уакIыб исыр кIыбыкIэ зешъумыхьэу лIы ешъутыжь», — къыриIуагъ. КIалэм ефэндым зыфигъэгусагъ: «Сыда, ефэнд, тянэ ар сыдэущтэу епIошъура?»\n«Ефэндым нахьи о нахь ошIа? ыIуи, нанэр ыкъо ыкIыб етIыргугъ. — Ефэндым ыIорэр тэрэз», — ыIуагъ.\nПредыдущая «Ислъамыер» щытхъум изехьакIу\nСледущая Якъашъуи, яшъуаши узыIэпащэ