Псауныгъэм иухъумэкIуагъ, цIыфышIугъ — Адыгэ макъ\nПсауныгъэм иухъумэкIуагъ, цIыфышIугъ\nРедактор 14.01.2020 14.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗиIорэ зишIэрэ зэтехьэу, сыдигъуи игущыIэ емыпцIыжьэу, цIыфхэмкIэ зэфэгъэ-шъыпкъагъэ хэлъэу щыIэрэр насыпышIу. Ахэм ащыщыгъ адыгэ лъэпкъым ыкъо кIасэу, врач цIэрыIоу Хьагъундэкъо Нурбый ЦIыкIу ыкъор.\nНурбый Шэуджэн районым ит къуаджэу Мамхыгъэ тыгъэгъазэм и 31-м, 1929-рэ илъэсым къыщыхъугъ. ЦIыфышIу губзыгъабэр, ныбжьыкIэ чан Iушыбэр зыдэс къуаджэм зы кIэлэ ялые гукъабзэкIэ Тхьэр къетагъ. Ра­Iорэр ытхьакIумэ ихьэу, еджэныр икIасэу, шIэныгъэр псэу зыIуищэу, кIэлэшIоу къэтэ­джыгъ.\nТикъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ километрэ 65-кIэ пэчыжьэу щыс Мамхыгъэ чылэшхо гупсэф дах, ицIыфхэр шэнышIо-гушIубзыух. Къуаджэр псыхъоу Фарзэ исэмэгубгъу илъэси 150-м къе­хъугъэу Iус. Асфальт гъогушхоу чылэм пхырыкIырэм унэгъуабэ щызэкIэлъырыс. КъоджитIумэ — Мамхыгъэрэ Хьакурынэхьаблэрэ — урамышхо шъхьаIэр, Мыекъуапэ къыщежьэу Фэдз нэсырэр, акIоцIырэкIы. Мы ура­мым къуаджэм ыкъо дышъэу, врач IэпэIасэу, цIыфышIу дэдагъэу, хэткIи зэмыблэжьыщтыгъэ Хьагъундэкъо Нурбый ыцIэ ехьы. Мы урамым къытехъу­хьагъ, икIэлэгъу щыкIуагъ; етIа­нэ гугъэ инхэм зылъащэу, щы­Iэныгъэшхом игъогу зэхэкIхэм атехьагъ, ау зыкIи икъоджэ гу­псэ щыгъупшагъэп, нэдэплъы­пIэ зэрегъотэу къакIощтыгъ. Шъхьэлъытэжь ин иадыгэ лъэпкъыкIэ, хэгъэгумкIэ, хэкумкIэ, къуаджэмкIэ зиIэгъэ Хьагъундэкъо Нурбый врач къодыягъэп, итхьэлъанэ емыпцIыжьэу, теубытэгъэ-шъыпкъагъэ зыхэлъыгъ, зэхэщэкIо дэгъугъ, исэнэхьат фэIэзагъ ыкIи фэшъыпкъагъ. Ахэм зэкIэми уасэ афашIызэ, якъоджэгъу агъэлъапIэзэ, ура­мэу Нурбый зыщыпсэугъэм ыцIэ фаусыгъ.\nХэти ищыIэныгъэ зыфэдэщтыр тхыгъахэу къэхъу зэра­Iорэм хэлъ щыI: арэу щымытмэ, ежь фэдэ илэгъу кIэлабэмэ игулъытэ-гурышэкIэ, ицIыфыгъэ IэдэбкIэ, игукIэгъу иныкIэ ашъхьэ­дэкIэу ар хъущтыгъэп — цIыфышIоу къэхъугъагъ Нурбый, ащ гъэсэныгъэ-шIэныгъэр, акъыл уцугъэр къызыгохъожьым, илъэси 100-м зэ къэхъу­хэрэм ащыщэу къычIэкIыгъ.\nХьагъундэкъо Нурбый Дзэ Плъыжьым ыцIэ зыхьыщтыгъэ Краснодар дэтыгъэ медицинэ институтыр зэоуж илъэсхэм къыухыгъ. 1959-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ хэкум псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ икъулыкъу илъэс 53-м ­ехъум Iоф щишIагъ. 1971 — 1976-рэ илъэсхэм Адыгэ хэку исполко­мым псауныгъэмкIэ иотдел ипэ­­щагъ, илъэс 22-рэ Адыгэ хэку сымэджэщым иврач шъхьэ­Iагъ.\nХьагъундэкъор Адыгеим ис цIыфхэм япсауныгъэ къэухъу­мэгъэнымкIэ анахь IофшIэгъэшхо зиIэмэ ащыщ. ЗэхэщэкIо инэу ащ зыкъигъэлъэгъуагъ, исэнэхьаткIэ хэлъ IэпэIэсагъэр, игукIэгъу-псэемыблэжьныгъэ зэфэдэу илъэпкъ, Адыгеим ицIыф жъугъэхэм атыригощагъ. ГумэкI-гукIэгъу ин, къэрарышхо хэткIи ащ иIагъ, итхьарыIо сыдигъуи фэшъыпкъагъ. ВрачымкIэ, медицинэ IофышIэмкIэ анахь мэхьанэ зиIэр сымаджэр зэхэпхыныр, зэхэпшIыкIыныр, ащ икъин, хьылъэу телъыр къыб­гурыIоныр, зэрэхъужьыщтыр гурыбгъэIоныр, уигущыIэ къабыл фэпшIыныр ары. Нурбый а зэпстэур къыдэхъущтыгъэ къодыеп, IэпыIэгъу тэрэз фэны­къом игущыIэ зэхыригъэхын ыкIи пкъыригъэхьан ылъэкIыщтыгъ, джарэу исэнэхьат фытегъэ­псы­хьэгъагъ, икIэсагъ.\nIофым псэ къыпигъакIэщтыгъ\nАдыгеим имедицинэ къулыкъу лъапсэ фэшIыгъэным, Iэзэн Iо­фым шIыкIэшIухэр хэлъхьэгъэнхэм, сымаджэхэм ящыкIэгъэ IэпыIэгъур лъэныкъуабэкIэ ­игъом ягъэгъотыгъэным, медицинэр культурэ шэпхъэ лъагэм тегъэуцогъэным, зыфэныкъохэу ыкIи ящыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр зэгъэгъотыгъэнхэм, кадрэхэр зэгъэуIугъэнхэм, шъхьадж ифэшъошэ чIыпIэ щытыным лъэшэу ынаIэ атетэу Хьагъундэкъом Iофышхо зэшIуихыгъ. 1960-рэ илъэсым ащ хэку сымэджэщыр ыгъэпсыгъ, Адыгеим псауны­гъэр къэухъумэгъэнымкIэ икъу­лыкъу инэкIубгъуакIэ къызэIуи­хыгъ. Нурбый шъхьэкIэфэшхо хэкум щыфашIыщтыгъ. Ар еджэ­гъэ-гъэсэгъэ къодыягъэп, нэбгырэ пэпчъ ыгу ихъыкIырэ-ишIыкIырэр зэхэзышIыкIырэ гъэсэгъагъ, лыуз ин пстэуми афыриIагъ. Ар пхэмылъэу зыпшIышъущтэп, гу­кIэгъур, гущыIэ шъабэр сыма­джэм пигъохыным, фэгумэкIыным, игугъэ ымыгъэкIосэным фытегъэпсыхьэгъагъ, къыдэхъу­щтыгъ. Хьагъундэкъом хэкум ипащэхэр псауныгъэм икъэухъу­мэн иIофыгъохэмкIэ дэгъоу къыздыригъаIэщтыгъэх. Крас­нодар медицинэ институтым щеджагъэхэр, ар къэзыухыгъэ врачхэу Д. Шышъхьэм, Р. Бо­джэкъом, М. Iэшъхьэмафэм, ежь Н. Хьагъундэкъом, А. ЛIышэм, нэмыкIхэм медицинэм Адыгеим лъапсэ щыфэшIыгъэнымкIэ бэ ашIагъэр, ахэм зэкIэми щыт­хъур яфэшъуаш. ЦIыфхэр ыгъэдэIонхэ, къызкъуищэнхэ зэрилъэкIырэм ишIуагъэкIэ Хьагъундэкъо Нурбый сымэджэщыр зэри­шIыгъэм имызакъоу, медицинэ кадрэхэри ыгъэхьазырыгъэх.\nШIум шIу ипэгъокI\nШIэныгъэ, Iэдэб, нэхъой, гу­кIэгъу, пытагъэ, шъыпкъагъэ зы­хэлъыгъэ врач IэпэIасэу, зэхэщэкIо инэу Хьагъундэкъо Нурбый адыгэ лъэпкъым ыкъо шъыпкъагъ, ар узэрыгушхон цIыфыгъ. Апшъэрэ квалификацие зиIэгъэ врачыр Адыгэ хэкум щыпсэурэ цIыфхэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным игъашIэм фэ­лэжьагъ, пшъэрылъышхоу зэшIуихыгъэм, Iофышхоу ышIа­гъэм къэралыгъом уасэ къыфишIыгъ, тын лъапIэхэр къырипэсыгъэх. 1966-рэ илъэсым Нурбый Лэ­жьэкIо Быракъ Плъыжьым иор­ден, 1970-м — медалэу «За доблестный труд» зыфиIорэр, В. И. Лениныр къызыхъугъэр илъэси 100 зэрэхъугъэмкIэ медалыр, 1976-м — орденэу «Щытхъум и Тамыгъ» къыфа­гъэшъошагъэх.\n1981-рэ илъэсым Нурбый щытхъуцIэу «РСФСР-м изаслуженнэ врач», 1984-м — «Псау­ныгъэр къэухъумэгъэным иотличник» зыфиIорэр, 1986-м —Лениным иорден, 1999-м — «Адыгэ Республикэм инароднэ врач» цIэ лъапIэр, 2010-рэ илъэсым медалэу «Адыгеим и Щытхъузехьэр» къыфагъэшъошагъэх.\nХьагъундэкъор цIыфыпсэр зышIобылымыгъ ыкIи ежь фэлъэкIэу зыгорэ къызтыригъэнагъэп. Опытышхо зыIэкIэлъ пэщагъ, медицинэ шIэныгъэ куу иIагъ ыкIи ащ игъэфедэнкIэ амал-къулаишхо ыгъотыгъагъ; цIыфхэмкIэ зэфагъэ, зэхэдз ышIыщтыгъэп — зиIи зимыIи; Iэзэныр, сымаджэм фэгумэкIыныр, фэлъэкIырэр фишIэныр къехьылъэкIыщтыгъэп — ар ежь шэн шъхьаIэу хэлъэу къэхъу­гъагъ. ГузэIухыгъэ хьалэлыгъ, уелъэIужьын имыщыкIагъэу, ухэтми, уифэныкъуагъэ къы­лъэгъущтыгъ.\nЫшъхьэ фэлэжьэжьэу, ибынунагъокIэ щыкIэгъэнчъэу щы­Iэмэ, бэмэ рагъэкъу. Адэ нэбгы­рэ мин пчъагъэм, ­уилъэпкъ, уихэку цIыфыбэу исхэм япсауныгъэ къэуухъумэныр сыда зы­фэбгъэдэн плъэкIыщтыр? Ар цIыфыгъэшхом илъэгапI. Джа шэпхъэ иныр зыкIи зыIэкIитIупщыгъэп щэIэфэ Нурбый, идунэететыкIэ зэрэщытэу лIыгъэкIэ, цIыфыгъэ дахэкIэ зэлъыпкIэ­гъагъ. Хьагъундэкъом ыцIэ Адыгеим имызакъоу, Урысыеми щызэлъашIагъ, гъэшIоныгъэ-­лъытэныгъэ ини къыфыряIагъ. Къэ­хъугъэу мылIэжьын щыIэп, ау цIыфыбэр апсэ хэIэжьыныр, узэрахэзыгъэр агу къеоныр зы­мыуасэ щыIэп — джары лIы­гъэр, джары цIыфыгъэр, джары итхьэлъанэ емыпцIыжьыгъэм уасэу иIэр. Врач цIэрыIоу, исэнэхьат гъунэнчъэу зикIэсэгъэ Хьагъундэкъо Нурбый ЦIыкIу ыкъор илъэс 85-м итэу мэлылъфэгъу мазэм, 2014-рэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ. Ар адыгэ лъэпкъым гухэкIышхо щыхъугъ, цIыфыбэу ишIу зэхэзышIагъэмэ, ищытхъу зэхэзыхыгъэмэ лъэшэу агу къеуагъ.\nЛъэужышIу лъэпкъ медицинэм щыриI Хьагъундэкъо Нурбый, ащ ыцIэ псаум фэдэу сыдигъуи епIоныр къылэжьыгъ, шIу ышIэу щыIагъ, уехъопсэнэу ыкIи укIырыплъынэу насыпышIуагъ, ыпсэ ифэбагъэ, инэф щэIэфэ цIыфхэм ахигощагъ. ТилъапIэ, тырэгушхо, тщыгъупшэщтэп.\nПредыдущая Адыгэ лъэкъуацIэхэмрэ тамыгъэхэмрэ\nСледущая ИIофшIэн шIогъэшIэгъон