Адыгэ лъэпкъ зэгохьаныгъэм и джэпсалъэ

 Сирием щыпсэурэ адыгэхэм яхэкужъ агъэзэжьынымкIэ Урысые къэралыгъом аужырэ гъэпцIэныгъэу зэрихьагъэхэм афэгъэхьыгъэ гущыI ИорданиемкIэ Кавказым щыпсэурэ адыгэхэм яныбджэгъухэм яхасАдыгэ лъэпкъ зэгохьаныгъ Сирием щыпсэурэ адыгэхэм яхэкужъ агъэзэжьынымкIэ Урысые къэралыгъом аужырэ гъэпцIэныгъэу зэрихьагъэхэм афэгъэхьыгъэ гущыIУрысыем иунэшъокIо шъхьакIохэм ацIэкIэ мыщ икъэлашъхьэ къикIыгъэ къэбархэм ялъытыгъэу, Адыгеем ибэдэуш зэгохьаныгъэу Адыгэ Хасэм итхьэматэу Бэгъушъэ Адам Сирием щыпсэурэ адыгэхэр яхэкужъ къэщэжьыгъэнымкIэ Къэралыгъо Думэм фыригъэхьыгъэ лъэIур Думэм джэуапэу къыритыжьыгъэм мырэущтэу итхагъ: «Сирием щыпсэурэ адыгэхэр адыгэ лъэпкъэу Темыр Кавказымрэ КъохьэпIэ Кавказымрэ ащыпсэущтыгъэхэу Урысыем ицIыфынхэу зымыштагъэхэм къатекIыгъ. Мыхэм Кавказ заом (1817-1864 илъэсхэр) къыхэфэгъэ зэо IэшIагъэхэр заухым ыуж ежь яшIоигъуагъэкIэ чIыналъэр абгынэнэу къыхахыгъагъ. Ащ тетэу, джырэ сирие адыгэхэм ятэжъхэр мыхэр 1864-рэ илъэсым Осмэн империем екIыжьыфэхэ Урысые къэралыгъом хэмыхьэщтыгъэ чIыгухэм ащыпсэущтыгъэх, ыкIи Федерал хабзэм иапэрэ статья иящэнэрэ пычыгъо елытыгъэу Урысые къэралыгъор зыбгынагъэхэм ахэплъытэнхэу щытэп». 1289 зиномер Къэралыгъо программэу IэкIыб хэгъэгухэм ащыпсэурэ чIыгогъухэм якъэгъэзэжьынкIэ адеIэным тегъэпсыхьагъэу 2012-рэ илъэсым Iоныгъом и I4-м Урысыем ипрезидент иунашъокIэ икIэрыкIэу тыраубытагъэм щыщ шыхьат заулэ къызегъэлъагъом ыуж Думэм мырэущтэу къытхыгъ: «ЫпэкIэ къэтIуагъэм елъытыгъэу, тызэреплъырэмкIэ, сирие адыгэхэр урысые лъэпкъэгъоу IэкIыбым щыпсэухэрэм ахэлъытэгъэнхэм иIоф зэгъэшIэн зэмылIэужыгъохэр ищыкIагъ, Урысыем IэкIыб IофхэмкIэ иминистерствэрэ кощыжьын IофхэмкIэ мыщ и Федерал унэшъошIыпIэмрэ ахэлажьэу». Мы джэуапэу урысые унэшъошIхэм къатыжьыгъэм епхыгъэуАдыгэ лъэпкъ зэгохьаныгъэу Кавказым щыпсэурэ адыгэхэм яныбджэгъухэм яхасэ къыхэкIыгъэм къыкIэлъыкIорэ Iофыгъохэм ынаIэ атыредзэ: - Урысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ джэуапэу къытыжьыгъэр тарихъым къыхэфэгъэ хъугъэ-шIагъэхэмрэ Урысыем иконституциерэ ихабзэхэмрэ апэшIуекIо. Мы джэуапым адыгэ лъэпкъэу Темыр Кавказым къихъухьэгъэ лъэпкъхэм зэу ащыщым ифитныгъэхэр зэриукъорэм къыщымыуцоу, цIыфыныгъэм ихабзи, цIыфым ифитныгъэхэми, дунэе хабзэхэми ар адимыштэу щыт. - Урысые лъэныкъом адыгэ-урыс заор «Кавказ заокIэ» егъэнафэ, ау мыщ фэдэ цIэр заом илIэужыгъо ушъэфыгъэным, фактхэр тэрэзыджэу къэгъэлъэгъоным, ахэр зэхэлъэшъогъэным тегъэпсыхьагъ. - Илъэсишъэрэ зырэ – I763-м щыублагъэу I864-м нэс – зыхьыгъэ урыс-адыгэ заом игъэнэфэнкIэ «Кавказ заом (I8I7-I864 илъэсхэр) къыхэфэгъэ зэо IэшIагъэхэр» зыфиIорэ гущыIэу урысые лъэныкъом ыгъэфедагъэр хронологиемкIи тарихъ шIэныгъэмкIи тэрэзэп, сыда пIомэ мыщ а заом мэхьанэу ыкIи гухэлъ шъыпкъэу иIагъэр тэрэзыджэу къегъэлъагъо. - Урысыем иунэшъошIхэм жэрыIоуи тхыгъэуи адыгэхэм къаратырэ гъэгугъэныгъэ зэфэшъхьафхэмрэ, президентэу Б. Ельциным I996-рэ илъэсым къэIоныгъэу ышIыгъагъэм щыублагъэу, мыхэм зэшIуахырэ Iофхэмрэ инэу зэтекIых. Мы Iофхэм ахахьэ Дунэе Адыгэ Хасэу Налщык зигупчэрУрысые къэралыгъом фэIорышIэ зэришIыгъэри, непэ сирие адыгэхэу яхэгъэгу илъ зэо зэпэуцужьыным къыхэкIэу тхьамыкIагъо хэфагъэхэм ишIуагъэ аригъэкIынэу зэрэфэмыери. - Урысые Федерацием и Думэ ыпэкIэ зэрэмыхъугъэу, джэнджэш зыхэмылъ еуцолIэныгъэ къыгъэнэIуагъ. Мы Iом елъытыгъэу, адыгэ лъэпкъым ипроцент 90 лъэпкъ гъэкIодэу дызэрахьагъэм къыхэкIэу къин-мыгъуаекIэ ихэкужъ рафыгъагъ: «Джырэ сирие адыгэхэм ятэжъхэр мыхэр I864-рэ илъэсым Осмэн империем зикIыжьыгъагъэхэм нэсыфэ Урысые къэралыгъом хэмыхьэщтыгъэ чIыгухэм ащыпсэущтыгъэх, ыкIи Федерал хабзэм иапэрэ статья иящэнэрэ пычыгъо елытыгъэу Урысые къэралыгъор зыбгынагъэхэм ахэплъытэнхэу щытэп». Мы еуцолIэныгъэу урысые лъэныкъом къыгъэнэIуагъэм Урысыем адыгэхэм ячIыгу IашэкIэ I864-рэ илъэсым зэриштагъэр ыкIи, ащ тетэу, мыщ щыпсэущтыгъэ адыгэхэр къэралыгъо техакIом ицIыфыгъэхэу щытынхэ зэримылъэкIыщтыр къеушэты. - Ащ тетэу Урысые ...

http://circassiatimes.com/analitika/706-adyge-lepk-zegohanygem-i-dzhepsale.html