#КъунейтIрэ_щыIэ_Франджы_къэралыгъуэм_и_къулыкъу_хэгъэщхьэхукIахэм_ирагъэкIуэкIа_къэхутэныгъэ_и_пычыгъуэхэр (16.02.1935г. Перевод Битокова Нияза)

10. Унагъуэр
 
Шэч лъэпкъ хэмылъу, уна­гъуэм­ щытепщэр адэращ. Абы жиIар унафэщ, ар умыгъэзащIи упэпсэлъэжи хъунукъым. Абы къыкIэлъокIуэ къуэ нэхъыжьыр. Адэр щымыIэж хъумэ, нэхъы­жьыгъэр къызылъысыр, къуэш нэхъыщIэхэми шыпхъу­хэ­ми якIэ­лъыплъыр, унафэ зыщIыр аращ.
ЗылI къытехъукIахэм зэкъуэшу забжыж, къудамэ-къудамэу зэтепщIыкIауэ щытми. Зэхэдз ямы­Iэу ахэр зэрогъэблагъэ, зэ­кIэлъокIуэ, я бзылъхугъэхэри шыпхъуу къабж. Абыхэм ящыщ зэи дэкIуэфынукъым а лъэп­къым­ щыщ хъулъхугъэ, езы цIыхухъухэми а лъэпкъым щыщ бзылъхугъэ къашэнукъым.
Унагъуэм сабийхэр зэхэгъэж ящIыркъым, мыр щIалэщ, мыр хъыджэбзщ жаIэу. Хъыджэбз цIыкIухэр я дэлъхухэм ядо-    джэгу. Ауэ щIалэ цIыкIур еджа­пIэм кIуэмэ е адэм дэщIыгъуу мэ­къумэшым елэжьмэ, хъы­джэбз цIы­кIум анэм дэщIыгъуу унэкIуэцI Iуэхухэр егъэзащIэ. Адыгэ бзылъ­хугъэр дэкIуауи дэмы­кIуауи щрырет – зэи губгъуэ Iуэху илэжьыркъым. Псалъэм папщIэ, къумырыс, друз бзылъхугъэхэр шыдым е къыдырым илъэф пхъэ­Iэщэм доIэпыкъу, пхъэ къахь. Апхуэдэ лэжьыгъэхэр адыгэхэм я деж зи Iуэхур хъулъхугъэращ. ЩIыб Iуэхум щыщу адыгэ цIы­хубзым ищIэр псы къэхьын закъуэрщ. Унагъуэ нэхъ хуэмыщIа­хэ­ми я бзылъхугъэхэм губгъуэ Iуэху ирагъа­щIэркъым, хуэныкъуапэми.
Адыгэ бзылъхугъэр пщылIым хуэдэщ пхужыIэнукъым. Ар щIыхь зиIэ щхьэгъусэщ. Жыла­гъуэм пщIэрэ щхьэрэ иIэу хэтщ. Абы къыхэкIыу «Щэн­хаб­­­зэмкIэ Адыгэ Зэгухьэныгъэм» хабзэ къищтащ: «Бзылъхугъэр лъэпкъым и щIэлъэныкъуэу щытщ, ары­н­шамэ ЩэнхабзэмкIэ Адыг­э­ Зэгухьэныгъэр нэфу, лъахъшэу къэнэнущ. Аращи, бзылъхугъэхэр ди зэгухьэныгъэм хэтып­хъэщ, дэтхэнэ зы цIыхухъуми хуэ­дэу».
Унэм лIыр щIэмысми, хьэщIэ къе­кIуэлIамэ, щхьэгъусэм къре­гъэблагъэ, хьэщIэм хуащI хаб­зэм­кIи къыпокIуэкI.
КъашагъащIэ нысэ цIыкIур унэм ису хъуам ягъафIэ, уна­гъуэм­ илъ хабзэм, унэкIуэцI Iуэху­хэр зэрызэрахьэм и гуащэм хуэм-хуэмурэ щыгъуазэ ещI. АдыгэлIым бзылъхугъэм пщIэ хуищIыныр и лъым хэтщ. ­Адыгэ шум сыт хуэдизыпщIэрэ щхьэрэ имыIэми, гъуэгу тету бзылъху­гъэ къыхуэзамэ, шым къопсыхри мэув, бзылъхугъэр блэкIа нэужь и гъуэгум пещэ.
АдыгэлIыр жэщу бзылъхугъэ хуэзамэ, и къалэнщ ар унэм ни­гъэ­сыжыну. Бзылъхугъэ зыхэт зэ­хуэсым абы псалъэ фIей къы­щы­жьэдэкIмэ, ар емыкIу дыдэу къабж, а зэхэсми къыхаху.
Хъыджэбзыр сыт хуэдэ жылагъуэ зэхыхьэми макIуэ, хьэ­щIэ­хэр кърегъэблагъэ. ГуфIэ­гъуэ-гукъеуэ зэхыхьэхэми жы­джэру хэтщ. Ауэ унэ ихьа бзылъхугъэхэм хъыджэбздэсхэм яIэ хуи­­тыныгъэм хуэдиз яIэкъым. Сыт хуэдэ зэхыхьэми бзылъху­гъэ дэкIуами дэсми увыпIэ щхьэхуэ щаIэщ: нысашэ, нысэишэ, щауэ шэж хуэдэхэм.
АдыгэлIым и гъащIэр жыла­гъуэ зэхыхьэхэмкIэ къэухъуреихьауэ щыту пхужыIэнущ. Абыхэм я нэхъыщхьэр лъэпкъыр щIыхь­кIэ къэзыIэт унагъуэращ. Адыгэ усакIуэжьхэр лъапIэу, лъагэу щIыщытар абыхэм уна­гъуэр зэтеIыгъэн Iуэхугъуэм гу­лъы­тэшхуэ хуащIу зэрыщытаращ.