Гъунапкъэншэщ къыпэкIуэну насыпыр

 НэщIыр Алыхьым къытхуигъэува фарзитхум ящыщ зыщ. Япэми зэрыжытIащи, цIыхум илэжь дэтхэнэ IуэхугъуэфIри и щхьэщ зыхуищIэр. Ауэ нэщIыр щIэтIыгъыр ДыкъэзыгъэщIаращи, Абы ебж нэщIам и щIыхуэ телъу, къыпэкIуэнури насып гъунапкъэншэщ. НэщI исым и гур нэхъ щабэ мэхъу, егъэгупсысэ. Псалъэм и хьэтыркIэ, нэщI ис къулейм зыхещIэ къулейсызым ныбэкIэ игъэвыр зыхуэдизыр.
НэщIыр апхуэдизкIэ лъапIэщи, ар цIыхум къыгурыIуэу щытамэ, илъэс псор рэмэдан мазэу игъэкIуэну щIэхъуэпсынт. Абу Хурейрэ жиIащ: «Мухьэммэд бегъымбарым жиIащ: Рэмэданым и япэ жэщыр къыщысам и деж жыхьэнмэм и бжэ псори зэхуащI, жэнэтым и бжэ псори зэIуах икIи а жэщым щыщIэдзауэ мазэр икIыху шейтIанхэр Iэпхлъэпхыу щытынущ».
ШейтIаным и къалэныр цIыхур щигъэуэн, къигъапцIэу гъуэгу мыгъуэм тришэн-
ращи, ар егъэзащIэ. Ауэ нэщI мазэм ахэр епхауэ щытынущи, зыри яхузэфIэкIынукъым. А мазэм цIыхум ищIэ мыхъумыщIагъэхэмкIэ шейтIаныр къуаншэкъым. Ахэр зи лэжьэжыр езы цIыхурщ, и псэрщ, и Iиманыншагъэрщ.
Рэмэданым зы жэщ хэтщи, мазэ мин нэхърэ нэхъ фIыгъуэ абы пылъщ. А жэщым и фIыгъуэм хэкIыжар фIыгъуэ псоми хэкIыжауэ аращ.
 
НэщIыр фарз къыпщызыщI
Iуэхугъуэхэр (нэщI зытехуэхэр):
1. Муслъымэнын. Муслъымэну щымыт цIыхум нэщIыну хуигъэувыркъым диным.
2. АкъылыфIэу, и ныбжь нэсауэ щытын. ЦIыхур акъылкIэ мыузыншэмэ е зи ныбжь нэмыса сабийуэ щытмэ, нэщIыну къытехуэркъым.
3. Узыншэн. УнэщIыныр уи узыншагъэм езэгъыу щытын хуейщ. Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщокIуэ: «Фэ фщыщу хэт сымаджэми, е гъуэгуанэ тетми апхуэдиз пIалъэкIэ нэгъуэщI махуэхэм ирепшыныж».
4. Хьейдрэ нифасэрэ бгъэдэмылъын. Мыр зыхуэгъэзар цIыхубзхэрщ (мазащхьэ Iуэхугъуэр е сабий ягъуэта иужь къабзэ мыхъужауэ нэщI яIыгъ хъунукъым).
5. Уи щIыпIэ уисыжын. Псалъэм и хьэтыркIэ, зы къэрал уикIыу нэгъуэщIым ущыкIуэм и деж апхуэдэ гъуэгуанэ кIыхьым унэщIыну фарз пщищIыркъым, ар упшыныж хъунущ. Ауэ къомыхьэлъэкIмэ, унэщIыныр нэхъыфIщ. КъурIэным къыджеIэ: «ФынэщIмэ нэхъыфIщ фэркIэ».
6. Ниет тын (мурад, гухэлъ щIын).
 
НэщIыр зыкъутэмрэ
зыхуэсакъын хуейхэмрэ:
1. ЗэрынэщIыр цIыхум щыгъупщэу шхэмэ е ефэмэ и нэщIыр къутэркъым (аращи, ипшыныжынуи къытехуэркъым).
 Бегъымбарым жиIащ: «НэщI исым щыгъупщэрэ шхэмэ, Алыхь лъапIэм ар абы хуигъэкIуа ерыскъыщ».
 ЗыкъыщыпщIэжам и деж занщIэу щыбгъэту нэщIым пыпщэжын хуейщ. ЗэрынэщIыр щыгъупщэжауэ шхэуэ плъагъу цIыхур жьы дыдэ хъуа гуэрмэ, е, щIалэми, сымаджэмэ, игу къыумыгъэкIыжу зигъэнщIыху бгъэшхэныр нэхъыфIщ. Ауэ нэщIыр зыхунэхьэсыну цIыху зыщыгъупщам игу къэдгъэкIыжыныр ди къалэнщ.
2. Нэм хущхъуэ щIэбгъаткIуэкIэ нэщIыр къутэркъым.
3. Лъы зыхебгъэшмэ е нэщIыр пкъутэну мурад пщIарэ умыкъутамэ, ущIэгузэвэн щыIэкъым.
4. Езыр хуэмейуэ и тэмакъым Iугъуэ ихьами шынагъуэкъым (хуейуэ зыжьэдишэмэ нэщIыр екъутэ).
5. Удз гъэгъам и мэр къыпщIихьэми аращ.
6. Щхьэл е пхъэнкIий къызыпыкI лэжьыгъэм пэрытхэм хуэмейуэ я кIуэцIым сабэр кIуэмэ, нэщIыр къутэркъым.
7. Дзэ Iуегъэчынри (лъыр е хущхъуэр кIуэцIым мыкIуэмэ) нэщIым щхьэкIэ къыумыгъанэми хъунущ.
8. Мастэ хуэм е лъынтхуэм хебгъэIукIи зэранкъым (ауэ, Iэмал иIэххэмэ, хэщхьэж нэужьым нэхъыфIщ).
9. ЗыгъэпскIыжын хуейуэ нэху къыптещхьэмэ нэщIыр къутэркъым (ауэ зыщIэбгъэпскIыжын щхьэусыгъуэ уиIэмэ нэху мыщ щIыкIэ зыбгъэпскIыжын хуейщ, нэмэзыр блэмыкIыу пщIын папщIэ).
10. зыбгъэпскIыным е уесыным, псыр тхьэкIумэм иуэу щытми,  нэщIыр икъутэркъым.
11. Iупс бзаджэ ебгъэхыным нэщIыр икъутэркъым, ауэ Тхьэр арэзы зыхуэхъун Iимам Шафихьий «икъутэу» зэрыжиIам папщIэ ухуэсакърэ ар иумыгъэхмэ нэхъыфIщ.
12. Ухуэмейуэ укъэжьмэ нэщIыр икъутэркъым, ауэ уэ ухуейуэ зыкъэбгъэжьмэ мэкъутэ.
13. ТхьэкIумэм зыгуэркIэ уипэщэщыхьыным нэщIыр икъутэркъым.
 
НэщIыр зыкъутэу пшыныжыни
кэффари къыптезыгъахуэхэр:
1. НэщI къиублар хущхъуэкIэ е нэгъуэщI гуэркIэ пкъутэмэ, ппшыныжыну кэффари къыптохуэ.
2. Зэщхьэгъусэ IуэхукIэ зэкIуалIэм.
3. Iугъуэ къыпыкIыу ираф лIэужьыгъуэхэм щыщ зрахьэлIэмэ.
Мис а жытIахэр зылэжьа цIыхум IуэхугъуитI къытохуэ:
- къэдаI (пшынэн) – ар зы махуэр зы махуэкIэ упшынынырщ;
- кэффарэ – тезырыр тезыгъэкI.
Кэффарэр зищIысыр: Тхьэм къалэн тщищIа нэщIым къемызэгъын Iуэхугъуэ зэрыхэтщIыхьам и тезыртегъэкIыу аращ. Абы лIэужьыгъуищ иIэщ:
1. Зы пщылI щхьэхуит пщIыныр. Ауэ пщылI имыIэмэ, етIуанэ кэффарэ лIэужьыгъуэр егъэзащIэ.
2. МазитIкIэ зэкIэлъыпыту унэщIынырщ, хьид махуэхэр хэмыту.
3. МазитI зэкIэлъыпыту нэщIын лъэмыкIыну щытмэ, факъырэ хыщI я ныбэ изу шхэгъуитIкIэ игъэшхэн хуейщ. Зы факъырэ закъуэ махуэ 60-кIэ бгъашхэми хъунущ, е факъырэ хыщIым бытыр сэдэкъэ ептмэ ари къещтэ.
 
НэщIым хэлъ щэхухэмрэ
Iущыгъэ хэIэтыкIахэмрэ:
1. Гуэныхьыр къыпхуэзыгъэгъущ.
2. НэщI ис цIыхур Тхьэм пэгъунэгъу мэхъу.
3. НэщIым цIыхур зышыIэныгъэм хуегъасэ.
4. ЦIыхум игури и псэри гуэныхьымрэ мыхъумыщIагъэмрэ щехъумэ.
5. Бейхэр факъырэхэм ядэIэпыкъуным хуегъэуш.
6. ефэн-ешхэныр гъэмэщIэным ухуегъасэ.