Адыгэхэм сабийм кIэлъызэрахьэ хабзэхэр

Адыгэ унагъуэр, абы и хьэлщэн дахэхэр сыт щыгъуи щытащ хъуэпсапIэу дэтхэнэ щIалэгъуалэм щхьэкIи. Абы къыхихт и гъащIэ дерсхэри. Адыгэ унагъуэм гъэсэныгъэр къыщыщIидзэт сабийр зэрыцIыкIу лъандэрэ и акъылыр зэтриубыдэхукIэ. Абы и лъабжьэу ягъэувтэр сабийм и адэ анэм я зэхущытыкIэр, я дуней тетыкIэр.

Адыгэхэм сыт щыгъуи я фIэщ хъут дэтхэнэ дамыгъэ хэхахэри, сыту жыпIэмэ ахэм сабийр къахъумэу ябжт. Сабийм и гущэр къызыхащIыкIыу щытар хьэмкIутIей. Адыгэм ялъытэу щытащ хьэмкIутIейр жыг хъумэу, бзаджэнаджэр IуигъэщтыкIыу. ХьэмкIутIей мэзым деж паупщIар зэи псым зэпрахтэкъым, сыту жыпIэмэ, и хущхъуэ хьэлэмэтхэр фIэкIуэдыну жаIэт. Зыкъомым пылът сабийм нэ трамыгъэхуэну, абы къыхэкIкIэ молэхэм дыуэ цIыкIухэр хурагъэтхт.

Сабийр япэ дыдэу гущэм щыхапхэ махуэм щыщIэдзауэ псалъэ IэфIрэ, гуапэрэ мыхъу фIэкIа жаIэтэкъым хьэщIэ къеблэгъахэми. Абы зэреджэтэр гущэхэпхэ. Нэхъыщхьэ дыдэу мы Iуэхугъэм хэтын хабзэр цIыхугъэ, уи гум Iей лъэпкъ имылъыныр. Нэхъ Iэуэлъауэ дахэу ябжу щытар лъэтеувэ. Егъэлеяуэ гулъытэ хуэфэщэн хуащIу щытащ зекIуа къудейм, игурэ ищхьэрэ зэтелъу, хуабжьу зыщыгугъыжу щытыну цIыкIур. Япэу щыту ищIу мы дунейм езыми зы IэнатIэ гуэр зэриубыдыр. Сабийм хутраухуэу щытащ гуфIэгъуэ зэхуэс зэмылIэужьыгъуэ, къыхэдгъэщынщи Гущэхэпхэ, дзыгъуэщхьэц хуэдэхэр. Лъэтеувэ зыфIаща гуфIэгъуэ зэхуэсыр зытеухуар сабийр япэ дыдэу зекIуэу щыщIидза махуэращ. ЦIыкIум и пащхьэ къырагъэувэт Iэнэ, зыкIи зэхэмыщIыхьэуэ Iэмэпсымэ зыкъом телъу, япэ дыдэу Iэмэпсымэ къыхихыу щытым и дуней тетыкIэр абы пищIэныу ябжт. ГуфIэгъуэр екIуэкIт нэхъыжьхэм я хъуэхъухэр жраIэу сабийм, узыншэ цIыкIу къэхъуну. ХьэщIэхэм ирагъэшхт адыгэм я шхыныгъуэ нэхъыфI дыдэхэр. Япэм щыщу хьэлыуэ жыхуаIэ щхыныгъуэ IэфI дыдэр, фомрэ тхъумрэ къыхэщIыкIауэ.

Адыгэхэр сыт щыгъуи Тхьэм елъэIут я бынхэр узыншу къэхъуну, зыми щымыщIэну. Щапхъэ къэтхьынщи, япэ дыдэу сабийм и дзэр къыхэпщыу щыщIидзэм и анэ адэм ягъэхьэзыру щытащ хугум къыхэщIыкIауэ зэкIэрылъэлъ IэфIыгъуэ, хужаIэу: «Тхьэм псынщIэ ищI, мыпхуэдэу Тхьэм къыхигъэщэщ».

Унагъуэм щIэс цIыкIум зэи щIэгуауэтэкъым, икIи зэи и Iэ къыхуаIэттэкъым. Сэбэп къызыпомыхын сабийм уеуэныр гуэныхъышхуэу ябжт.

Гулъытэ ин хуащIу щытащ сабийм и узыншагъэм, дахэу и Iэпкълъэпкъыр зэфIэувэным. Адыгэ унагъуэм япэ сабий къахуэхъуу щытмэ, гуфIэгъуэшхуэ зэхашэт "кхъуейплъыжь - кIэрыщIэ" ицIэу. ХьэгъуэлIыгъуэм и япэ нэщэнэу щытар щIалэхэм я лIыгъэр гъэлъэгъуэн. ПщIантIэм и кум деж ягъэувт пхъэмбгъушхуитI ищхьэ дыдэм кхъуей хъурей кIэрыщIауэ. Езы пхъуэмбгъухэр цIанлъэу щытт, дагъэ щыхуауэ. Абы и щхьэдыдэм нэсу щытыр кхъуейм едзакъэу къыгуишхыкIын хуейт зы тэкъыр. ИтIанэ, унагъуэ хьэгъуэлIыгъуэр зейм текIуахэм тыгъэ яритын хуейуэ хабзэт. Тыгъэм и лъэпIагъыр унэгъуэм и къуэйлеягъым елъытат.

Япэ сабийм и къэхъугъэ махуэр адыгэхэм я деж гуфIэгъуэшхуэт. Сабийм хутраухуэ хьэгъуэлIыгъуэр екIуэкIт гъэщIэрэщIауэ, дахэу. Сабийр япIт зэры лъэпкъу, къэхъуам хуэфащэ гулъытэ хуащIу. Нэхъыщхьэ нэпкъыжьэ хуащIт сабийм и дуней тетыкIэу щытыныр, ар цIыхухэм и щхьэр иIэту зэрахытыным. Сабийм и гъэсэныгъэр дэтхэнэ зы унагъуэм щIэсым и пщэм илът. Нэхъыбэу, щIалэцIыкIум и ныбжьыр 6-7 нэсыхункIэ и гъэсэныгъэм пылъыу щытар и анэрат. Абы адэкIэ гъэсэныгъэр зи пщэрылъ хъутэр адэрат.