ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Республикэ: Хьаджыкъу пэблагъэу щыIэ Исп унэр зэтырагъэпсыхьажьыгъ\nАдыгэ Республикэ: Хьаджыкъу пэблагъэу щыIэ Исп унэр зэтырагъэпсыхьажьыгъ\nadmin - 2015-09-21 12:33:21\nМыекъопэ районым ит псэупIэу Каменномостскэм пэмычыжьэу къыщагъотыгъэ исп унэу «Хьаджыкъу-4»-м изэтегъэуцожьын аухыгъ. Санкт-Петербург щыщ шIэныгъэлэжь купэу археологэу Виктор Трифоновыр зипащэр ащ щылэжьагъ.\nИсп унэхэу «Хьаджыкъу-3» ыкIи «Хьаджыкъу-4» зыфиIо­хэрэр 2009-рэ илъэсым къагъо­тыгъагъэх, ахэр зэпэблагъэх метри 10 заул ныIэп азыфагур. Ахэр зэбгырахыгъагъэх, ыкIи лъэшэу агъэфыкъогъа­гъэх. Исп унэу «Хьаджыкъу-3»-р 2013-рэ илъэсым мы куп дэдэм ыуплъэкIугъ ыкIи зыпкъ ригъэуцожьыгъ. Джы мыгъэ «Хьаджыкъу-4»-м дэлэжьагъэх.\nШIэныгъэхэмкIэ Урысые ака­демием иIофышIэу, тарихъ шIэ­ныгъэхэмкIэ кандидатэу Виктор Трифоновым ыкIи игъусэгъэ купым мэфэ 12-рэ Адыгеим Iоф щашIагъ. Исп унэм идэпкъ­хэр зэбгырытэкъугъэхэу щы­лъыгъэх, ахэр зэкIэри зэра­гъэкIужьыгъэх.\nАрхеолог цIэрыIом Санкт-Петербург ыгъэзэжьыным ыпэ джыри зэ зэкIэри ыуплъэкIу­жьыгъ. ТыгъуакIохэм ижъырэ псэуалъэм яягъэшхо рагъэкIыгъ. Хьадэхэр зэралъхьэщтыгъэхэ ихьэпIэ хъураем ипчъэ гъэпы­тапIэ щыIэжьэп. Джащ фэдэу исп унэм ышъхьи агъотыжьы­гъэп, ау ижъырэ псэуалъэм хэлъыгъэ нэмыкI пкъыгъохэр къагъотыгъэх. Исп унэм екIолIэ­пIэ дэпкъэу иIагъэм щыщхэр къычIагъэщыжьыгъэх. Джащ фэдэу иджэхашъо итэкъогъэгъэ мыжъуакIэри ыбгъукIэ щызэбгырытэкъугъэу къашыпыжьи, ыкIоцI ралъхьажьыгъ.\n- «Хьаджыкъу-3» ыкIи «Хьа­джыкъу-4»-м яшIыкIэхэр зэфэдэх, - еIо археологым, - илъэс мини 3-рэ ныкъорэкIэ узэкIэIэбэжьмэ ашIыгъэх, яджэ­хашъохэр мыжъо гъэчъыгъэхэп, мыжъуакIэ арытэкъогъагъ. А зы цIыфхэм ашIыгъэн ылъэ­кIыщтэуи тегуцафэ.\nИсп унитIум азыфагу аукъэ­бзыжьыгъ, джы ахэм зэпэ­чIынатIэу укъяплъын плъэкIыщт. ЗекIохэмкIэ ар гупсэф, лъэс лъэ­гъо гъогуи афызэтырагъэпсы­хьагъ, дэкIояпIэхэри ашIы­гъэх. Исп унэхэр зэзыгъэлъэгъу­нэу фаехэр мыщ джы къэкIох.\n«Хьаджыкъу-4»-м изэтегъэуцожьын аухыгъ, ау уплъэкIун­хэр джыри лъагъэкIотэщтых. ЦIыф къупшъхьэ-лъашъхьэхэр, керамикэм хэшIыкIыгъэ пкъы­гъохэр ыкIоцI къыщагъоты­гъэх. Ау къупшъхьэхэр зиегъэ нэбгырэ пчъагъэр джырэкIэ къаIон алъэкIыщтэп, федеральнэ шIэ­ныгъэ-ушэтыпIэ инхэм ахэр ащауплъэкIущтых. Джащыгъум хьэдэ къупшъхьэхэр зиегъэ цIыфхэр зыщыщыгъэхэ лъэпкъ­ри агъэнэфэщт. Исп унэхэр зышIын зылъэкIыщтхэм афэ­гъэхьыгъэу археологым иеплъы­кIэ къыриIотыкIыгъ:\n- Джыри теубытэгъэ пытэ тиIэп, ау екIолIэкIэ зэфэшъхьафхэм такъыпкъырыкIымэ, Адыгеим джы щыпсэурэ лъэпкъым, ахэр къызтекIыгъэхэм е ахэм апэблэгъэ лъэпкъхэм мы исп унэр ашIыгъагъэу тIон тлъэкIыщт.\nИсп унэхэр хьэдэ гъэтIылъы­жьыпIагъэх, археологым ащ ицыхьэ телъ. Ау «Хьаджыкъу-4»-м ихьапIэу иIэм ишIыкIэ фэдэмэ бэрэ уарихьылIэрэп, ар хъурэе IукIыхьашъоу гъэ­псыгъэ. Виктор Трифоновым зэрилъытэрэмкIэ, тишъолъыр ит исп унэхэр а зы лъэпкъым иIэшIагъэх, илъэс мин заулэмэ къакIоцI ахэр агъэпсыщты­гъэх ыкIи уахътэ тешIэ къэс шIыкIэ зэфэшъхьафхэр агъэфедэщтыгъэх. Лабораториехэм ащашIырэ уплъэкIунхэм ахэр зэкIэ нафэ къашIынэу щыт.\nУрыс географическэ обществэм ишIуагъэкIэ мы уплъэ­кIунхэр ыкIи зэтегъэуцожьынхэр ашIыгъэх, мылъкур ащ къы­тIупщыгъ. «Хьаджыкъу-3»-м ыкIи «Хьаджыкъу-4»-м апэчIынатIэу автомобиль гъогум укъызэпыры­кIымэ, исп унэ заулэ обществэм икъутамэу Адыгеим щы­Iэм итхьаматэу Игорь Огай къыщыхигъэщыгъ. Виктор Трифоновым ахэр зэрэпсэолъэжъхэм ицыхьэ телъ, ау лъэшэу зэхэкъутагъэх.\nИсп унэхэм яз иихьэпIэ дэпкъ къэукIорэигъэу щылъ, адрэхэр чIым къыхэщыхэрэп, ашъхьапэхэм анэмыкI къэлъа­гъорэп. Уахътэр арэп, цIыфхэм зэракъутагъэхэр нэрылъэгъу. Ахэм тарихъ мэхьанэу яIэр, исп унэхэм япчъагъэ мэкIэ дэдэ зэрэхъугъэр, гукъау нахь мышIэми, зэкIэми къагурыIорэп, нэмыкI псэуалъэхэр агъэуцунхэм пае исп унэхэу илъэс мин пчъагъэхэр зыныбжьхэр зи къащымыхъоу раутых.\nДжы къагъотыгъэ исп унэхэм «Хьаджыкъу-10» ыкIи «Хьа­джыкъу-16» афаусыгъ. КъэкIорэ гъэм Виктор Трифоновым мыхэр ыуплъэкIунхэу егъэнафэ. Ащ нэс «Хьаджыкъу-4»-м фэ­гъэхьыгъэ ушэтынхэр аухы­щтых. Гъатхэм ехъулIэу зэфэхьысыжьхэр ышIыщтых ыкIи къыхиутыщтых. Джащыгъум зы исп унэм икъэбар нафэ къэ­хъущт.