ТIуапсэ Пресс - Адыгэхэр узхэм зэраIэзэщтыгъэхэр, цIыфхэр зэрагъэхъужьыщтыгъэхэр\nАдыгэхэр узхэм зэраIэзэщтыгъэхэр, цIыфхэр зэрагъэхъужьыщтыгъэхэр\nadmin - 2016-01-16 13:05:48\nАдыгэхэм макIэп уз хьылъэхэм яIазэхэу, цIыфхэр агъэхъужьхэу къызэрэхэкIыгъэр. Ахэр къэкIырэ уцхэмкIэ Iазэщтыгъэх.\nУз хьылъэу шъорэкIым къуаджэу ПчыхьалIыкъуае щыщэу Шъхьаплъэкъо Цыу еIазэщтыгъэу къаIотэжьы. Нахь тэрэзэу къэпIощтмэ, шъорэкI мыхъун­хэм пае Iэзэгъу уцхэр ахилъхьэщтыгъ. Джащ фэд, «рожистое воспаление кожи» зыфаIорэр, нэкIэбыдзыр (ячмень) ыкIи нэмыкIхэри. Мы къоджэ дэдэм дэсыгъ къупшъхьэ зэпыкIы­гъэхэр, зэрыкIы­гъэхэр ыгъэхъужьэу Iазэ. Ар Хэкужъ Айтэч ары. Къуаджэу ХьалъэкъуаекIэ Хьанахэкъо Теуцожь «джынэузкIэ» заджэхэрэ узыр ыгъэхъужьыщтыгъ. Джынэуз хъугъэ цIыфыр кум ипхыхьа­гъэу, нэбгырэ пчъагъэ зыфыримыкъоу, зызымышIэжьырэм ар еIазэщтыгъ.\nБжъэдыгъу изакъоп Iазэхэр зэрысыгъэхэр. ГущыIэм пае, хыIушъо шапсыгъэхэми зигугъу чыжьэу Iугъэхэр къахэкIыгъэх. ГущыIэм пае, Ушъухъу Сэфэрхъан Мусэ ыпхъур зэкIэмэ зэлъа­шIэщтыгъэ. Къэралыгъошхоу СССР-м ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыхэти, сымаджэхэр къыфакIощтыгъэх. ЯIазэ­щтыгъ. Ыгъэхъужьыщтыгъэх. КъызэраIо­жьырэмкIэ, дзэм игенералэу, Урысыем и ВВС-хэм якомандующэу Анатолий Корнуковыр Сэфэрхъан дэжь къэкIо­гъагъ. Ар ыгъэхъужьыгъ. «Рожистое воспаление кожи» зыфаIорэ узыр ары ащ иIагъэр. Джыри зигугъу пшIын Iазэу адыгэхэм къахэкIыгъэр макIэп. Джы нахьыпэм адыгэхэр зэрыIазэщтыгъэхэ уцхэм, IэзакIэхэм ягугъу къэтшIын.\n«Техьагъу» aloy уз дэй нахьыпэм щыIэщтыгъ. Анахьэу ар бжыхьэр ары къызежьэщтыгъэр. Жъы, кIэ ыIоу ащ зэ­хидзыщтыгъэп. Щэджэгъоужым чъы­IэлIэшхо цIыфым къыштэщтыгъ. Чэщныкъом зыдэхыкIэ, текIыщтыгъ. Ыужырэ мафэм етIани щэджэгъоужым къежьэ­щтыгъ. Мэзищэ ыгъэсымаджэщтыгъэх. Iэзэгъу фагъотыщтыгъэп. Iэзэгъу уц къыхахыгъагъэп.\nБэрэ щэм, псым, машIом ыстыхэу мэхъу. МэшIостыгъэм адыгэ­хэм щхыу чъыIэ тыракIэщтыгъ. «Мэ­шIостыгъэ уц» aloy къэкIырэ уци адыгэхэм къагъо­тыгъагъ.\nАдыгэмэ ащ фэдэ узыри апэкIэкIыгъ. «Холерэшхо» щыIагъ. Ащ ыуж «холерэ цIыкIур» къикIыгъагъ. Зэ унэм а узыр къызихьэкIэ, ащ исыр зэкIэ ыгъалIэщтыгъ. Чылэгъо псаухэр ыгъэ­кIодыщтыгъ. «Холерэжъый» зэреджэгъа­гъэхэр ятIонэрэу къэхъугъагъэм. Ащ ыуж гъэблэшхо къэхъугъагъ.\nИлъэсибл гъаблэ «холерэшхом» ыуж къэхъугъагъэу alo. ЕкIэпцIэ чъыгым ышъуампIэ лым фэдэу агъажъоти, ашхыщтыгъ адыгэхэм.\n«Блэр зэуагъэм кIоу зебзэижькIэ, зэуагъэр лIэщт», alo адыгэхэм. Блэуц щафэзэ ар зэуагъэр адыгэмэ агъэ­хъужьыщтыгъ. «Блэкъэб» aloy къэбы­жъы­ем фэдэу уц шъхьэхъурае хъоумэ, псыIушъомэ къащэкIы. Къырачы, агъэгъу, аубыжьы. Тхъужъожьыгъэ жъапхъэм ракIэ, блэкъэб убыгъэр хатакъо. Ар къагъажъо, дагъэ ашIы. Шъоу халъхьэ, зэIашIэ. Джары блэуцыр. Ар блэр зэцэкъагъэм щафэ, псыгуIэнэ тхьапэ хъураеу къырагъэтIылъэкIы. Нэужым апхы. Охъужьыфэ ар щафэ.\nАрэущтэу еджэхэу уз Iае щыIагъ. Ар афэгъэхъужьыщтыгъэп. Пакъэу, къыIорэр къагурымыIоу, хъужьыгъэми, къанэщтыгъ а узыр къызэузырэр. Ащ щымэхъашэщтыгъэх. Унэ бгынэжьыгъэм сымаджэр рагъэсыщтыгъ. ТIэкIу агъэ­шалIэщтыгъ. Гъошъу уцырэ блэ къэбырэ зэхэлъэу агъажъоти, кIагъаощтыгъ. Унэ нэкIым зэрэрагъэлъырэм пае «хьапсэ уз» paloy щытыгъ а узым.\nТэлау. Тэлау уц\nАр уз щынэгъуагъ. «Ныбэузым ыгъэ­лIагъ» аIощтыгъ тэлаум илIыкIырэм пае. Нэужым адыгэмэ уц къагъотыгъ. КъэкIырэ уц. Уц дыдж. Ащ «тэлау уц» раIуагъ. Къоепс хафэм уцыр халъхьэти, аIотызэ псыр къыкIафыщтыгъ. Псэу къыкIэкIырэм непэ щэ сыма­джэр рагъашъощтыгъ. Ащ ыгъэхъужьы­щтыгъэх. Шыхэри тэлау хъущтыгъэх. Ахэм уц дыджыр пэкIэ рарагъэшъу­щтыгъ.\nШымэ къяузыщтыгъ мы узыр. Шыр мышхэжьы зыхъу­кIэ, «пэгъупчъэ хъугъэ» аIо­щтыгъ.\nШым ыпэ иплъэхэу пэбзыджыныр плъыжьэу зы­хъу­кIэ, «пэгъупчъэ» аIощтыгъ. Шъэ­жъыекIэ ар раупкIыщтыгъ. Лыр кIыжьыным, хьамлыу хэмыхъоным пае еIазэщты-гъэх.\nАхъшэташэм мыжъуашхъо хаубэ, къамылым ратакъо. Шым ыпэбзыджын къамыл цыпэр рагъэуцо, цIыфым ыжэ адрэ цыпэр делъхьэ. Къамылым епщэ, шым ыпэ уцыр ретакъо. Ащ фэдэ зэрашIэрэ шым къин ылъэгъущтыгъ, ау хъужьыщтыгъ.\nАр уз хьылъ, уз пхъаш. Къецакъэ­зэ мэузы. НыбачIэр ары узырэр. ЗэреIа­зэщтыгъэхэр: цыгъэпцIагъэу онэп­къым кIэлъыр машIом рагъэузэ лъэшэу агъэ­плъыти, сымаджэм ыныбэ ты­ралъхьэ­щтыгъ.\nЦIыфым итхьабылхэр узыхэ хъумэ зэреIазэщтыгъэхэр: хьажъущыр аукIы­щтыгъ, агъажъощтыгъ. Сымаджэм ымы­шIэу мафэ къэс ар рагъэшхыщтыгъ, мышъэлыри ащкIэ Iэзэгъоу алъытэ­щтыгъ. Мыстхъумыл уцыр агъажъоти, сымаджэр псым рагъашъощтыгъ.\nУз цакъэ горэ щыIагъ. Ащ адыгэмэ «шхы» раIощтыгъ. «ФыцIэ хэ­хъуагъ» aloy цIыфым ыIэхъуамбэ е ылъэ­хъуам-бэ ышхэу, шIуцIэ хъоу къыхэ­кIыщтыгъ. Ащи Iэзэгъу адыгэмэ къыфагъоты­-гъагъ.\nЦэм гъуанэ иIэмэ, щыгъуцэ рагъэ­тIысхьэщтыгъ. НэмыкIэуи еIазэщтыгъэх. «Бэкъу яуц» aloy адыгэхэм яIагъ. Хьамлыу горэ къаубытыщтыгъ. Iэхъомбэ цIэрамыIомкIэ ышъхьэ шIуапхыкIымэ, ащ щэнаутым фэдэу узыгъэлIэн уц къырафымэ, бзыуцыфым халъхьэмэ, цэ гъуанэм ралъхьэзэ ашIыщтыгъ. Зыцэ узырэм раIощтыгъ: «Iупсэу къыпIуи­фырэр емыгъэх, уигъэлIэщт». Ащ раIуа­гъэр ыгъэцакIэмэ, хъужьыщтыгъ.\nЗышъхьэ узырэм шъхьэуз уц фырачыщтыгъ. КъэкIырэ уцым рагъашъоуи, ефэндыр фагъатхэуи хъущтыгъэ. Хъэдэным кIоцIыщыхьагъэу тхыгъэр ынатIэ кIапхэщтыгъ. «Лъао» ашIыщтыгъ. Ощым ишIыкIэу лъым реоу пкъыгъо адыгэмэ яIагъ. НэтIэ лъынтфэм изэфэдитIум ар тырагъэуцоти, зэгуаутыщтыгъ. А отэ цIыкIум «лъао» раIощтыгъ.\nБэгу бэрэ хъухэрэр адыгэхэм къахэ­кIыщтыгъ. Ар уз Iэягъ. ПлъэгъункIэ мэхъэ­шагъоу щытыгъ. Уцибл зэхалъхьэщтыгъ: хьабзэгу, мэкъу шэшаф, гъошъууц, тхьаркъожъ лъапс, пшэсэн лъапс, шIорэй. Ар агъэгъущтыгъ, аубыжьыщтыгъ. Тхъужъо­жьыгъэ хакIэщтыгъ, онджэкъ пкIэгъуасэ халъхьэщтыгъ. Ахъшэташи, мыжъуашхъуи убыгъэу хатакъощтыгъ. Дэгъоу зызэха­гъэкIухьэ уж ащ бжьэшъоум ычIэ ха­кIэщтыгъ. ЗэхашIыхьагъэм «бэгу уц» palощтыгъ. Бэгу хъугъэ чIыпIэмэ ащафэти, сымаджэр хъужьыщтыгъ.\nАнахь уз гъэхъужьыгъуаемэ зэу ар ащыщ. Цэу цIыфым тетыр зэкIэ а узым ригъэтэкъохыщтыгъ. ЫкIышъо къыхиутызэ, щыны хъущтыгъ. ЦIыфэу сымаджэм мэ Iае пыущтыгъ.\nА зы узым цIитIу иI. Къупшъхьэ зэрытыпIэхэр лъэшэу мэузых. «Шъопсау-лы псаоу мэузы», alo адыгэ­хэм. Ащ «кIорыуз» раIощтыгъэ. Зым ылъэ­гуандж, адырэм ыбг, ытэмэпкъ. Джащ фэдэу къупшъхьэ зэхэ­тыпIэхэр къы­кIухьэу, сымаджэр ыгъэ­тхьаусыхэу щытыгъ. Ащ «узышхуи» paloщтыгъ. «Узышхо уц» аIоти, къэкIырэ уц лъапсэ къы­чIатIыкIыти, нэмыкI уц лъапсэхэри хэлъэу агъажъоти, сымаджэр рагъа­шъощтыгъ.\nАдыгэхэр кIоцIузыми еIазэщтыгъэх. Iэзэгъу уци къыхахыгъагъ. КъэкIырэ уц заулэ зэхалъхьэти, агъажъощтыгъ, азыжьыщтыгъ. Нэужым агъэучъыIы­жьыщтыгъ. Сымаджэр непэ щэ ащ рагъашъощтыгъ. Мары уцэу зэхалъхьэ­щтыгъэмэ ацIэхэр: уц тхьэпитф, уц тхьэпэ хъурай, лъы къызэрыкIырэ уцыр, узыпэ уц.\nЛъакъор узы зыхъукIэ, тхьаркъожъ тхьапэр агъэфедэщтыгъ. ИбзаджэкIэ (нахь бгъу пхъа­шэмкIэ) узырэ чIыпIэм мафэм щэгъогогъо ар тыралъхьэщтыгъ. Къы­зыгъуанлэкIэ, тырахыжьыщтыгъ.\nКъэкIырэ уцхэу тхьапэхъураер, блэ­къэбыр, тхьапкIэр, хьадэгъэщынэр къоепсым халъхьэхэти, щыным еIазэщты­гъэх. ЗэхашIыхьагъэр агъэучъыIыжьы­щтыгъ, азыжьыщтыгъ. Нэужым щыным тыралъхьэщтыгъэ.\nЗигугъу тшIырэ узым еIэзэнхэм пае шъхьацкъэгъэкIыр, чэтшъхьэгъэуназэр, лыхъу-лыхъу уцыр, хьадэгъэщынэр, чъыг пкIэшъэ дагъ aloy зэхалъхьэти, агъа­жъощтыгъ, агъэучъыIыжьыти, кIышъом щафэщтыгъ. Мы зигугъу къэтшIыгъэ уз­хэм ыкIи Iэзэгъу уцхэм, ахэр зэрэп­шIыщтхэм якъэбархэр къэзытхыжьыгъа­гъэхэр Бэрэтэрэ Исхьакъ. Исхьакъ идунай зиухыгъэр тIэкIу шIагъэ. Джэнэт егъот.\nИсхьакъ къыугъоижьыгъэ тхыгъэ­хэр хэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр Цуекъо Нэфсэт.