Пэнэшъу Хьазрэт зэридзэкIыгъэхэр\nКъэкIорэгъэм усэкIо цIэрыIор къызыхъугъэр илъэс 200 мэхъу. Ар игъэкIотыгъэу тыдэкIи щыхагъэунэфыкIыщт. БэшIагъэ Лермонтовым итхыгъэхэр адыгэ культурэм щыщ зыхъугъэхэр. Хэгъэгу зэошхор къежьэным ыпэкIи, ащ нэужыми иусэхэмрэ ипрозэрэ зыдэт итхылъхэр шъхьафэу къыдэкIыгъэх. Ащ иIахьышIу хашIыхьагъ титхакIохэу Еутых Аскэр, Пэрэныкъо Муратэ, Одэжьдэкъо Хьа­джэмэт, нэмыкIхэми.\nАдыгэмэ ягукIае къизыIотыкIырэ усэу М.Ю. Лермонтовым иIэр макIэп: «Кавказ», «Адыгэ пшъашъэр», «Къуаджэу Бэстэнджый», фэшъхьафхэри. Ахэмэ ащыщхэуи ыкIи нэмыкIхэуи Пэнэшъу Хьазрэт зэридзэкIыгъэхэм нэIуасэ непэ шъуафэтэшIы.\nИзакъоу жьы къухьэр щэнэфы,\nХышхоу шхъуантIэм ипщэгъо фыжь!..\nХэгъэгу чыжьэм щылъэхъуа шъэфым?\nИхэку щыIэр сыд гукъэкIыжь?\nОрхэр мэджэгух, жьыр мэхъушIэ,\nПкъэу лъагэр бытэу хэщэтыкI...\nНасыпым лъыхъоу ар къыпшIошIы,\nНасып щымыIэр ыгу имыкI!\nОр къашхъор ычIэгъкIэ щэуалъэ,\nЫшъхьагъкIэ тыгъэр къыщэшIэт...\nБэнакIу ар, фыртынэм епсалъэ,\nГупсэф фыртынэм хэтым фэд!\nСыцIыкIузэ мыгъуагъэкIэ сышъу­кIэ­рычыгъ\nНахь мышIэми, къыблэ къушъхьэхэр, шъуишыгу\nНыбжьи сщымыгъупшэу илъыным пай сыгу,\nСихэгъэгу орэд IэшIум фэдэу хэсхыгъ,\nСикIас сэ Кавказ.\nСэ сисабыигъом сянэ чIэсынагъ,\nАу сшIошIыщтыгъ пчыхьэ дахэм илъэхъан -\nШъофым мэкъэ гупсэр къысшъхьа­ригъэхьан.\nДжащ пае, къушъхьэтхыхэр, сыгу шъухэпкIагъ,\nКъушъхьэ тIуакIэхэр, сыжъудэнасы­пышIуагъ;\nИлъэситф тешIагъ, зэпымыоу сизэщын,\nНэ шIэгъуитIур сэ ащ къысфыщынэфын,\nА нэплъэгъур сыгу илъэу сыIушъэ­шъагъ:\nСикIас сэ Кавказ!..\nСэ шъуслъэгъугъ: о губгъор, Iуашъ­хьэр,\nКъушъхьэ мыухыжьымэ яшъхьанд,\nНэр пIэпызыхыри сапашъхьэр,\nДэхагъэм зэкIэ ишыхьат,\nТхъэжьырэ цIыфмэ ярэхьат!\nАу Тэрчы псыхъор зыщыблэчърэм,\nАдыгэ пшъашъэ щыслъэгъугъ, -\nЗэфэдэу сыгуи зэлъикIугъ;\nГупшысэу сэ сызымытIупщырэм\nГъусэшIу сэ сышъуфигъэхъугъ...\nДжаущтэу кIэгъожьым зэлъиштагъэу,\nДжэнэты макъэм седэIун,\nДжыри ошъогур ылъэгъун;\nДжаущтэу шIулъэгъур къэетагъэу,\nХьадэгъу нэс гъусэ пфэхъун.\nШIу сэлъэгъу лъахэр, ау шIулъэгъу гъэшIэгъонкIэ!\nСизэхэшIыкI къышIэнэу фэмылъэкI,\nЛъыкIэ щэфыгъэ щытхъоу гъэлъэ­гъонкIэ,\nЦыхьэшIын гушхуагъэм ирэхьатэу мыкIэкI,\nЛъэхъэнэ чыжьэм илъапIэу осыетхэр\nАрыхэп сэ тхъагъохэу сигуIэтхэр.\nАу шIу сэлъэгъу - сымышIэу сыд пай -\nИшъофмэ ярэхьатэу чъыIэтагъэ,\nГъунэнчъэу имэзхэм яхъыягъэ,\nИпсыхъоу къиугъэхэм хэу якъы­дэкIыкIай;\nСикIас кум сисэу сэ къэсчъыхьаныр,\nЧэщ шIункIым тесыдзагъэу синэплъэгъу,\nКъоджэ чэфынчъэмэ афэсшIэу гу­кIэгъу.\nСикIас коцыпкъэу лыгъэм иIугъо,\nКухэу шъофым итхэм ячэщ,\nIуашъхьэу къэгъожьрэм игубгъо\nТет пхъэшъэбэфмэ сафэзэщ.\nГушIуагъоу бэ зыщымыгъуазэр,\nХьамэу зытизыр синэрылъэгъу,\nПхъэ унэу зышъхьэ телъыр уарзэр,\nХъэрэ-пкIэраеу шъхьангъупчъэ дэгъу;\nМэфэкIым, пчыхьэ чъыIэтагъэм,\nСеплъынэу пчыхьэ кIахэ нэс\nИтепкIэ-къашъо мытыкъу ешъуа­гъэм\nСыфэхьазыр сэ ары къэс.\nХъяркIэ, шIоилъэу Урысыер,\nПщылIхэм, зиусхьанхэм яхэгъэгу,\nШъори, зыщыгъхэр кIэкожъыер,\nОри, физыхрэр ащ зыбгъэгу.\nКавказ икъушъхьэхэм акIыбкIэ\nПщыхэм нэрызы сафэхъун,\nПшIэхэнэп янэплъэгъу сикIынкIэ,\nХьау, сы - Байронэп, сынэмыкI,\nФэшъхьафы шъыпкъэу сыхэхыгъэу,\nАщ фэдэу, сафэу, сегъэзыгъэу,\nАу урысыгур сIэкIэмыкI.\nПасэу сежьагъ сэ, жьэу сыухынэу,\nСиакъыл бэу зэшIуимыхын,\nТенджызым фэдэу, сыгу утынэу\nГугъэ къутагъэр имыкIын.\nХышхо нэхаер, хэт уишъэфхэр\nКъэзыIошъунэу тэ къытхэт?\nЦIыф купым сигупшысэ нэфхэр\nЕсIона сэ, е Тхьэм, е хэт!\nТхьэлъэIупIэм ипчъэIу дэжь\nЫIэ щэигъэу Iут тхьамыкIэр,\nОдыбз, ерагъэу жьы къещэжь,\nГъабли, псыфалIи ащымыкIэу.\nЗыфэягъэр хьалыгъу такъыр,\nГур зэрегъэгъу инэплъэгъу,\nЫIэгу ралъхьагъ мыжъо мытIыр,\nКъэгъыщтым фэдэу ар сэлъэгъу.\nДжаущтэу уилъэгъу сэ сыфэягъ,\nСынэпс къэкIуагъэу, сыгу кIодыгъэу;\nДжащ фэдэу сэ о сыбгъэпцIагъ,\nСпсэ тIэкIу хэхьагъ,\nДжащ, джащ фэдагъ\nШхъуантIэхэу Кавказ къушъхьэхэр, шIуфэс шъосэхы! Сэ сикIэлэгъу шъо шъугъэшIуагъ; шъутхыцIэ Iэлхэм ашъхьагъ сыкъыщяшъухьакIыгъ, пщэхэмкIэ сышъуфапэщтыгъ, ошъогум сэ сежъу­гъэсагъ, сэри джащ щегъэжьагъэу шъо ыкIи ошъогум сышъукIэхъопсы. ЧIы­опсым итанджэу, ошъопщэ Iужъухэр Iугъом фэдэу къызытебыбыкIырэр, зэ нахь мышIэми уилъэгапIэ Тхьэм ще­лъэIугъэм, щыIэныгъэр къыримыдзэн, а нэгъэупIэпIэгъум ар рыгушхощтыгъ нахь мышIэми...\nМымакIэу пчэдыжь нэфылъэм илъэ­хъан сэ сяплъыщтыгъ осым, къушъхьэ дыс чыжьэхэм ателъ мылхэм; тыгъэу къыкъокIырэм инэбзыйхэм ахэр апэшIэтыщтыгъэх, плъыжьы нэфкIэ зафапэзэ, ычIэгъкIэ зэкIэ шIункI нахь мышIэми, гъогурыкIом пчэдыжь зэрэхъу­гъэр къырагъашIэу. Иплъыжь теплъэ укIытэм итеплъэ ехьщыр: умышIэмэ пшъашъэхэу зызыгъэпскIыхэрэм хъулъфыгъэ залъэгъукIэ, зэрэукIытэхэрэм къыхэкIэу щыгъын фыжьыр абгъэгу тырадзэнэу игъо зэримыфэхэрэм фэдэу.\nСыдэу уижьыуаехэр сэ сикIэсагъэх, Кавказ! Джа дэгу мэкъэшхо жьыуаехэу чэщ къэрэгъулэхэм афэдэ гъо­чIэгъхэм апэджэжьхэрэр!.. Iошъхьэ зэныбжьым чъыг зизакъо тет, жьыбгъэмрэ ощхымрэ къауфагъэр е сэ-\nнашъхьэу къушъхьэ тIуакIэм щыбагъо­рэр, амышIэрэ лъагъоу ефэхыпIэм екIурэр, чIыпIэу тхъурбэзэ цIэ зимыIэ псыхъожъыер зыщыблэчъырэр, ошIэ-дэмышIэу шхончомакъэ къызыщыIурэр, шхончогъум ыуж укъызыщыкIащтэрэр: ар пый мэхъаджа е сыдми шакIуа... зэкIэ, зэкIэ мы чIыпIэм щышIагъу.\nЖьыр ащ щыкъабз, сабыим итхьэ­лъэIу фэдэу. ЦIыфхэри, бзыу шъхьафитхэм афэдэхэу, гумэкIынчъэу щэпсэух; заом фэгъэшIыгъэх. ЯкъопцIэ щытыкIи агу къегущыIыкIы; Iугъуамэ зэрихырэ унэу ятIэкIэ е къамыл гъу­гъэкIэ бгъагъэм яшъузхэр, япшъашъэ­хэр щэпсэух, Iашэр агъэкъабзэ, тыжьынкIэ хадыкIы - рэхьатыпIэм жъы щэхъух агоу зыгорэм кIэхъопсырэр, стырэр, насыпым ипшъэхъу щымыгъуазэр.