Алтай тил - altaicholmon\nБайлыкты јууган сӧзлик\nАлтай тилди ӱренип тургандарга болуш эдип, ӧдӱп јаткан јылда Горно-Алтайскта сӧзлик-справочник («В помощь изучающим алтайский язык: словарь-справочник») ак-јарыкка кепке базылып чыкты.\nБу сӧзликтиҥ тӧс учуры алтай тилле куучындажарга, алтай тилге ӱренерге кӱӱнзеген кычыраачыга тузалу болоры. Кычыраачыга сӧзликтиҥ болужыла кӱнӱҥги јӱрӱмниҥ сӧстӧрин, эрмектерин јарт оҥдоп, куучындажарга јеҥил болор. Алтайлап јакшылажатаны, эзендежетени, алкыш-быйанын айдатаны, јаманын таштазын деп сураганы ла оноҥ до ӧскӧ керектӱ сӧстӧр кӧп. Сӧзликте айыл-јуртта тудунатан эдим-тудумдардыҥ, јазалдардыҥ, кеп-кийимниҥ, кееркедим эдимдердиҥ, темирдиҥ, таштардыҥ аттары јарлалды. Онойдо ок алтай улустыҥ тӧрӧӧн-тӧркини, ук-тӧзи, сӧӧк-тайагы керегинде кӧп јетирӱлер бар. Тилди ӱренерге кӱӱнзеген кычыраачыга јарамыкту јетирӱлер бу сӧзликте јеткилинче.\nБӱгӱн бис слерди темирдиҥ ле таштыҥ башка-башка бӱдӱмдериниҥ аттарыла таныштырадыс.\nАлюминий белеҥир (телеҥир)\nКрепкая сталь кара болот\nОлово калай (коло)\nСеребро кӱмӱш, мӧҥӱн\nГранит чулум таш\nКремень отык таш\nКаменный угол таш кӧмӱр\nПесчаник кумак таш\nКошачий глаз монгыш\nБаатыр бӱткен эпшилердиҥ ады-јолыТӱрк калыктардыҥ баатырлар керегинде чӱмдеген кай чӧрчӧктӧриндеги эпшилердиҥ, кыстардыҥ ады-јолдоры тегин кычыраачыны да, онойдо ок шиҥжӱчи билимчилерди де јаантайын јилбиркеткен ле јилбиркедет.\nТӱрк элдерде баланыҥ ады-јолын адаары чӱмдӱ ле учурлу. Нениҥ учун дезе јебрен-кумран ӧйлӧрдиҥ эл-јоныныҥ јаҥжыккан јаҥжыгуларыла кижиниҥ ады-јолында оныҥ салымына, јолына камаанын јетирер аргалу илбизин ийде бар болуптыр.\nБилимчи Н. Тыдыкованыҥ «Алтай тил аайынча шиҥжӱ иш» («Исследования по алтайскому языку») деген билим иштериниҥ јуунтызында (Горно-Алтайск, 2003, 71-79 бӱк) алтай баатырлар керегинде кай чӧрчӧктӧрдӧги эпшилердиҥ ады-јолдорыныҥ лингвистикалык јартамалы берилген.\nJуунтыда «Бис кай чӧрчӧктӧрди тилдиҥ байлык ла аҥылу бӧлӱги деп билерис. Ол кай чӧрчӧктӧрдиҥ аҥылу телекейин кӧргӱзет. Мында бойыныҥ бузулбас ээжилери бар. Кай чӧрчӧктӧрдӧ эпшилердиҥ ады-јолдоры чӱмдемел-этикалык учуры, экинчи јанынаҥ — јетирӱлерле билгир аайынча оҥдомол ишти бӱдӱрет» деп айдылат.\nАвтор кай чӧрчӧктӧрдиҥ «Алтай баатырлар» деген јуунтызыныҥ 12 томын алып, эпшилердиҥ ады-јолдорын ылгап шиҥдеген. Шиҥжӱлӱ иштиҥ турултазыла, кай чӧрчӧктӧрдӧ эпши улустыҥ ады-јолдоры ла онойдо ок монгол, кыдат тилдердеҥ келген аттар бар болуптыр.\nКай чӧрчӧктӧрдӧги эпшилердиҥ, кыстардыҥ ады-јолдоры учурыла, бӱткениле 9 бӧлӱкке бӧлилген:\n1. Ады-јолдоры баалу-чуулу темирле, ташла колбулу: Алтын-Сырга, Алтын-Чачак, Кӱмӱш-Коо, Кӱмӱжек-Коо, Кӱмӱжек-Ару, Темир-Карак ла о.ӧ.\n2. Jаҥжыккан јаҥжыгуларга тайанган (ӧҥи, чыҥдыйы, тоозы): Ак-Санаа, Ак-Бӧкӧ, Кара-Кадын, Сары-Кӱмӱжек.\n3. Ар-бӱткенле, Айла, Кӱнле колбулу: Ай-Чечек, Ай-Тана, Jер-Киндик, Эҥир-Jылдыс, Jети-Кӧчкӧ.\n4. Эпшилердиҥ эдинген-тудунган эдимдериле, кеп-кийимиле, кееркедимдериле, улустыҥ иштеген ижи-тожыла колбулу: Алтын-Кӱскӱ, Темене-Коо, Ак-Кайчы, Jаҥарчы, Адучак эмеген ле о. ӧ.\n5. Баалаганыла колбулу: Эрке-Коо, Эрке-Очы, Быйан-Сылу, Байым-Сур.\n6. Мал-аштыҥ ла олордыҥ ӧҥдӧриле, ӧзӱмдерле, куштардыҥ аттарыла колбулу: Ак-Бӧрӱ, Кас-Маҥдай, Эчей-Буудай, Алтын-Паргаа¾.\n7. Jон ортодо айалгазын ла ук-тӧслӧ тӧрӧӧн-тӧркин колбузын керелеген: Кыс-Каан, Очы-Бала, Бойдоҥ-Коо¾.\n8. Кижиниҥ бӱдӱмиле, кылык-јаҥыла колбулу: Торгойок (торкодый кеберкек), Алтын-Сабар, Борпыйак (бышпак, борбойгон эпши)¾\n9. Глаголло колбулу ат-јолдор: Кӱн-Келди, Толо-Барган¾\nАлтай баатыр эпшилердиҥ, кыстардыҥ ады-јолдорыныҥ тӱӱкизиле, учурыла јилбиркеген кычыраачы Эл библиотекага баштанза, ондо бу суракка учурлалган бичиктер сӱреен кӧп.\nЭл библиотеканыҥ краевед бӧлӱгиниҥ ишчизи