«Алтай јууктайт: Ростуризм јеҥил јол-јорыктардыҥ программазын ачат» - altaicholmon\nБу ла кӱндерде «Комсомольская правданыҥ» редакциязы мынайып адалган ла јаҥы турпакеттер, авиарейстер ачылганына учурлалган онлайн пресс-конференция ӧткӱрди. Ондо Ростуризмниҥ јааны Зарина Догузова, Алтай Республиканыҥ ла Алтайский крайдыҥ башчылары, башкаруларыныҥ председательдери Олег Хорохордин ле Виктор Томенко, «Пегас Туристик» компанияныҥ генеральный директоры Анна Подгорная, «Северный ветер» авиакомпанияныҥ коммерциялык директоры Антон Маттис ле элбек јетирӱлер эдер эп-аргалардыҥ чыгартулу улузы туруштылар.\nКуучынды Ростуризмниҥ јааны баштады. Ол пандемиядаҥ улам токтодылган туристический сезонныҥ ачыларын текши ороонныҥ эл-јоны энчикпей сакыганын ла ол јаан изӱ айдыҥ баштапкы кӱнинеҥ ала ороонныҥ ончого јуук тергеелеринде башталганын айтты. Бир канча токтоду-кирелендириштер бар да болзо, бӱгӱнги кӱнде 74 тергееде сезон ачылып калган. «Ончо граждандарысты, туристтерди аргазы јеткенче керектӱ ээжи-некелтелерди бӱдӱрзин, ајарыҥкай болзын деп кычырадыс. Ол тушта туризм орооныста јакшы кеминде улалар» — деп, ол баштанды.\n— Быјылгы јай ӧйинде бистиҥ алдыста ороон ичинде, Калининградтаҥ ала Владивостокко јетире, јеҥил јол-јорыктар тӧзӧӧр тӧс амаду турган. Бис араайынаҥ бу ууламјы аайынча ичкери барып ла јадырыс.\nБу ла јууктарда Бурятиядӧӧн јеҥил јол-јорыктар ачканыс, удабас ла Хакасия јаар учуштар башталар. Јаан Волганыҥ калалары сайын јол-јорыктар бар. Бӱгӱн дезе бис Алтай Республика ла Алтайский край јаар јорыктардыҥ программазын ачып јадыбыс.\nАлтай — ол кажы ла кижиниҥ амадузы болбой, ондый јакшынак тергееде болуп келери, Кадынныҥ јажылын кӧрӧри, Ӱч-Сӱмерге чыгары, чакпынду сууларда рафтла јӱзери, ар-бӱткенле бирлик болгонына јакшызынып јадары, мен сананзам, кажы ла россиянинниҥ амадузы.\nМыныла колбой бис ондо амыраарын јеҥилтер санаалу болгоныс. Нениҥ учун дезе, кӧп сабада Алтайда амыраары баалу болот. Тергеелердиҥ башчыларыла, туроператорло ӧмӧ-јӧмӧ шӱӱжип, бу ууламјыны јеҥил, граждандарга јуук эдер деп јӧптӧдис.\nБӱгӱн бис бу программаны ачып јадыбыс. Ол кандый ла кӱӱндӱ, арга-чакту улуска јараар. Чындап, мен бойым да куран айдагы амыралта кӱндеримди Алтайда ӧткӱрерим. Кырларга барарым, рафтингле, трекингле, спорттыҥ эрчимдӱ бӱдӱмдериле тазыктырынарым, ар-бӱткенниҥ јаражына јакшызынып јӱрерим, Шамбаланыҥ эжигин бедиреерим.\nБыјыл Алтай орооныстыҥ граждандарына јуук ла јеҥил јорукту болорына сӱӱнедим.\nЭэчиде сӧс Алтайдыҥ тергеелериниҥ јаандарына берилди.\n— Алтайдӧӧн учуп баштаар чартерный рейстер тергеелеристе амыраарын улуска јарамыкту ла јилбилӱ эдер. Алтай јаантайын бойыныҥ ар-бӱткениниҥ јаражыла, тӱӱкилик ле культуралык энчизиниҥ байлыгыла, аш-курсагыныҥ јӱзӱн-јӱкӱриле јилбиркеткен. Ороон кеминде Алтай — ол чындап та бир ле туристско-рекреационный тергее. Бис тӱӱкилик, экономикалык ла культуралык јанынаҥ бек колбулу.\nВиктор Петрович конференцияныҥ туружаачыларына Алтайский крайда туристтерге јилбилӱ Јажыл Кадын (Бирюзовая Катунь), Сибирская монета, Белокуриха, Кадынныҥ сол јарады, Денисовтыҥ куй-тажы керегинде куучындады.\nТергеениҥ башчызы јаан изӱ айдаҥ ала Алтайский крайда коронавирусла оорыгандардыҥ тоозы кӧптӧй бергенин ачыгынча айтты. Је бу учуралдар јӱк ле јаан калаларда темдектелген, туристтер јӱрер јерлерде ончо айалга бир кирезинде артат. Тургуза ӧйдӧ тӧс сурак эптӱ ле каршузы јок амыраш тӧзӧӧри болот, ончо санитарно-эпидемиологиялык ээжи-некелтелер аайынча. Алтайский край айылчыларына оны тӧзӧӧрине белен, канча кире турлар белетелген ле ачылып калган, ончозын амырап келзин деп кычырып турганын ол айтты.\nО. Хорохордин конференция јаҥы рейс ле јаан туроператор келгенине учурлалган учун куучынын тергееде авиаучуштардаҥ баштады.\n— Јылдыҥ ла республикага 2 млн кире туристтер келип јат. Самолетторло олордыҥ јӱк 10 процент кирези келет. Тергеениҥ ӧзӱми авиаколбудаҥ база камаанду.\nӦйдиҥ некелтелерине келижер аэропорт республиканы телекейлик кеминде туристический рынокко јууктадат. Нениҥ учун дезе башка ороондордоҥ келип турган туристтер, бӱгӱнги кӱнде ондыйлардыҥ тоозы 13 муҥ кире, ончого јуук учуралдарда авиатранспортло келет.\n2011 јылдаҥ ала 2019 јылга јетире аэропорт 500 муҥ кижи уткуган. Ӧткӧн јылда бис 100 муҥ кижи деген тооны ажып, башка категорияга кӧчтис.\nБӱгӱнги кӱнде јаантайынгы рейстер иштейт, олордыҥ географиязы јаантайын элбеп јат. Эмди неделе туркунына 47 авиарейс болуп туру. Бӱдӱн-јарым јыл кайра Москвага кышкыда 4, јайгыда 7 рейс болгон. Бу ууламјы аайынча рейстер бӱдӱрер авиакомпаниялар кӧптӧгӧнинеҥ билеттердиҥ баазы камаанду, ол туристтерге де, республикада јаткандарга да јарамыкту.\nОнойдо ок бистиҥ аэропорттоҥ Красноярск, Екатеринбург, Омск, Казань, Новосибирск калалардӧӧн рейстер ачылган. 2020 јылдыҥ кандык айынаҥ ала тергее ичинде Кӧксуу-Оозы ла Кош-Агаш јаар маршруттар ачылган.\nОнойдо ок Алтайский крайла кожо ӧмӧ-јӧмӧ маршруттар тӧзӧп турганыс јарамыкту. Онойып, «Сила» авиакомпания јаан изӱ айдыҥ 3-чи кӱнинеҥ ала Горно-Алтайск—Белокуриха деген рейстер эдерин баштаган. Јолдыҥ узагы 15-20 минут, баазы 2-3 муҥ салковой.\nБу неделеде биске јаҥы авиакомпания келип јат (Северный ветер—Nordwind). Ол Москвадӧӧн рейстер бӱдӱрер 4-чи авиакомпания болор. Онойдо ок ол баштапкы катап Горно-Алтайскты Санкт-Петербургла колбоор. Ол тӱндӱк тӧс калада јаткандарга Туулу Алтайга ла Алтай крайдагы Белокуриха курортко јакшы ла эптӱ айалгада једип алар арга берер. Келер ӧйдӧ албатылар ортодо терминал ачылар.\nРостуризмле ӧмӧ-јӧмӧ јаан туроператорлордыҥ тоозын кӧптӧдӧрине иштейдис, темдектезе, Pegas Touristik, AnexTour ла ӧскӧлӧриле. Онызы јаҥыс ла јайгы туризмди ӧскӱрер эмес, онойдо ок кышкы туризмниҥ ӧзӱмине тебӱ берер деп иженедис.\nТургуза ӧйдӧ бисте туучанала јыҥылаар эки комплекс бар (Манјӱректе ле Алтын-Кӧлдӧ). Манјӱректеги ГЛК-га Сбербанк ӱч јылдыҥ туркунына 6 млрд салковой акча чыгарарын пландайт. Бисте албатылар ортодо кеминде амыраар (4+ темдектӱ) јер болор. Эмди ого јылында 200 муҥ кижи келип турган болзо, келер ӧйдӧ бу тооны 800 муҥга јетирери пландалат.\nОзолондыра темдектегенисле, бисте јети ГЛК болор. Ол Манјӱрек ле Алтын-Кӧлдӧҥ башка Горно-Алтайскта (Туу-Кайа ла Комсомольский кырлар), Караколдыҥ кӧлдӧри јанында, Себиниҥ ажузында ла Кӧксуу-Оозы аймакта Ӱч-Сӱмер туудаҥ ыраак јокто. Калганчызыла французтар да јилбиркеп турган. Ондо тош, соок учун туучанала јыҥылаар сезон алты айга улалар аргалу.\nТурбизнеске јаан инвесторлорды јилбиркеткени Алтайда туризмге јаан ичкери алтам болот. Туулу Алтай экотуризмниҥ, автотуризмниҥ, рафтингтиҥ ле туризмниҥ ӧскӧ дӧ бӱдӱмдериниҥ келер ӧйи ине.\nОнойдо ок Алтай Республиканыҥ башчызы тергеениҥ байлыктары, туристтерди јилбиркедип турган јерлери керегинде элбеде куучындады. Керек дезе, ол бойы 9-10 класстарда ӱренип турарда, бери келип, археологиялык казыштарда турушканын, јебрен ӧйдиҥ улузыныҥ јуртыныҥ темдектерин тапканын айтты.\nPegas Touristik туркомпанияныҥ гендиректоры А. Подгорная тӧзӧлгӧн јаҥы турпакеттер керегинде куучындады. Олор башка-башка јӱзӱндӱ, амадулу, ууламјылу. Ортозында эрчимдӱ тазыктыру ла су-кадыкты орныктырар ууламјылулары бар. Анна Альбертовнаныҥ айтканыла, бир кижиге турдыҥ баазыныҥ эҥ ас кеми 19 муҥ салковой. Ары страховка, учуш, трансфер, неделе туркунына ончо јанынаҥ јеткилделген јадар јер, эртен турагы ажаныш кирет. Орто кеминде турлардыҥ баазы бир кижиге јетикӱндик амыралта учушла кожо 24 муҥ салковой болот.\nОнойдо ок премиум-турлар болот. Олордыҥ баазы бир кӱнге, учушты чоттобостоҥ, 80 муҥ салковой болор аргалу. Гендиректордыҥ айтканыла, бу бӧлӱк турпакеттер сӱрекей јаан суруда ла тӱрген садылып калат. Онызы бистиҥ јарлу улузыс, јииттерис бери келерге амадап турганын кӧргӱзет.\nРостуризмле ӧмӧ-јӧмӧ иштеп тура, Алтайдӧӧн турлардыҥ баазын билдирлӱ јабызадар арга табылганы айдылган.\nА. Маттис Москвадаҥ ла Санкт-Петербургтаҥ Горно-Алтайсктӧӧн келип јаткан рейстер 90 процентке толо деп јетирди. Башка ууламјыларла јаҥы ачылган рейстер 100 процентке толуп калат. «Онызы ичбойында туризм анчада ла тыҥ тебӱ алынганыныҥ темдеги» — деп, ол айтты.\nЗарина Догузова алтай туристический объекттерди бӱткӱл јылына иштеер туристический аргалар белетезин деп кычырды. Ол амыраарга турган улустыҥ кӱӱнин тыҥыдар. Онойдо ок оныҥ айтканыла, туризмниҥ ӧзӱмине ончо јанынаҥ иштеер керек — јеткилдештиҥ кемин, инфраструктураны тыҥыдар, јарандырар керек. Государство андый баштаҥкайларды јӧмӧӧргӧ белен.\nКонференцияныҥ ӧйи тӱгене бергенинеҥ улам СМИ-лердиҥ кӧбизи сурактар берип болбоды. Олордыҥ бирӱзи Алтай Республикада коронавирус оорула колбой туризмди эрчимделтери јанынаҥ иш керегинде болгон. Ороонныҥ тергеелери ичинде бу ооруныҥ ӧдӱп јаткан аайы башка-башка. Темдектезе, Москва ла ого одоштой јерлерде оорып турган улустыҥ тоозы астап јаткан, ондо кату ээжи-некелтелер јымжай берген болзо, Алтайский крайда, Алтай Республикада айалга башка.\nАнчада ла республикада јаткан тегин улуска туристический сезон ачылганыла колбой бери башка тергеелердеҥ, ол ло Алтайский крайдаҥ ал-камык айылчылар келип турганы чочыдулу болот. Не-не болуп, туристтер де ооруны таркадып, оорый бергендердиҥ тоозы кӧптӧзӧ, госпитальдарда улуска јерлер једери-јетпези, башкару бу учуралга кандый иштер белетегени ачык сурак болуп артып калды.\nЧындап, ороондо Алтайский край кажы ла кӱн COVID-19 оорула оорып баштагандардыҥ тоозы эҥ кӧп болгон беш тергеениҥ тооломына кирет.\nАлтай Республикада дезе, калганчы тоолу кӱнниҥ туркунына јазылып калгандардыҥ тоозы јаҥы оорый бергендердиҥ тоозынаҥ кӧп деп темдектелди. Онызы јакшы кӧргӱзӱ деп чотолот. Айдарда, текши албаты-јон амыраар тужында санитар ээжи-некелтелерди буспас, јаан оору таркабас, туристический сезон токтодылбас деп иженери артат.