Куштарды корулаар амадула - altaicholmon\nКуштарды корулаар амадула\nОл неделениҥ учы јаар, јаскы сыраҥай ла изӱ кӱндердиҥ бирӱзинде Горно-Алтайск каладагы Јеҥӱниҥ паркында Куштардыҥ кӱнине учурлалган јаан байрам ӧтти. Тергеебисте оны 2016 јылдаҥ бери эрчимдӱ темдектеер иштерди М. З. Гнездиловтыҥ адыла адалган политехнический колледжтиҥ ишчилери ле ӱренеечилери ӧткӱрет.\nПаркта ӧткӧн байрамныҥ тӧзӧлгӧзи «Алтайдыҥ куштары» деп ойын-квест болды. Ого каланыҥ школдорынаҥ ла политехнический колледжтеҥ сегис команда туружар кӱӱнин угускан. Онойдо ок ондо кушкаштардыҥ турачактарыныҥ, асфальтта јуруктардыҥ конкурстары ӧткӱрилген. Экологиялык учурлу бу јакшынак кыймыгуга быјыл балдардыҥ садыныҥ болчомдоры бойлорын ченеерге база келген.\nКӧдӱриҥилӱ ачылтада јуулгандарга уткуулду сӧс-тӧрин ГАГПК-ныҥ директоры Елена Басаргина, Алтай Республиканыҥ ӱредӱ ле билим аайынча министерствозыныҥ јашӧскӱрим политика, билим ле профессионал ӱредӱлик аайынча бӧлӱгиниҥ баш специалисти Торкош Метреева, ар-бӱткендик байлыктардыҥ, экологияныҥ ла туризмниҥ министерствозыныҥ экологиялык јеткер болдыртпазыныҥ бӧлӱгиниҥ баш специалисти Надежда Мырчакова, Аҥылу ајарудагы ар-бӱткендик јерлердиҥ дирекциязыныҥ эколого-јартамалду ижин башкараачы Олеся Третьякова айттылар.\n«Экологиялык квест-ойын ажыра туружаачылар јербойыныҥ куштары, ар-бӱткени, олордыҥ айалгазы керегинде солун јетирӱлер билип алат» — деп, ГАГПК-ныҥ ӱредӱчизи, байрамныҥ тӧзӧӧчилериниҥ бирӱзи Георгий Макаров айтты. Ойында кижиниҥ санаа-бажын да, эди-каныныҥ балтырларын да иштедер бӧлӱктер бар. Быјылгы ойындарда каладаҥ сегис баладаҥ турган он эки команда јуулган. Олор ортодо тӧртӱзи – политехнический колледжтиҥ студенттери, арткандары — ӱренчиктер.\nБалдар ойынныҥ солун бӧлӱктерин ӧдӱп јӱгӱре берерде, арткан улуста каланыҥ тӧс библиотеказы тӧзӧгӧн јакшынак кӧрӱле, ГАГПК-да ӱредӱлик ууламјылар аайынча јетирӱлик ле куштардыҥ турачактарыныҥ «Канатту ӧргӧӧ» деп солун кӧрӱлерле таныжар арга болды.\nЧындап, 1996 јылдаҥ ала кажы ла јыл кандый бир кушка учурлалат. Онойып, 2022 јылдыҥ кужы деп боробыйак талдалган. Библиотеканыҥ кӧрӱзинде анчада ла бу кушка јаан ајару эдилиптир. Эл-јон оны элдеҥ озо улустыҥ јанында анда-мында јӱрӱп, олордыҥ аш-курсагынаҥ уурданып, јемзенип јӱрер деп бодойт. Је чынынча болзо, ол кижиниҥ маала ажын курт-коҥыстаҥ аргадап турган јаан најызы. Оныҥ учун боробыйаккка Бостон калада быйанду кереес те тургузылган. Боробыйактар не-немеге коркышту тӱрген ӱренип турган кушкаштар, је кижиниҥ айылында олор јӱрбей јат, јаҥыс ла јайымда. Јылында олор эки катап јымырткалайт, је кезикте олор беш те катап јымырткалаар аргалу.\nСолун кӧрӱдеҥ онойдо ок телекейде 100 муҥ кире бӱдӱм куштар барын, Туулу Алтайда јӱрген 300-теҥ кӧп бӱдӱм куштардыҥ јетени Кызыл бичикте болгонын, куштар ортодо эҥ ле узак (50-80 јыл) бажы сары какаду јӱрер аргалу, эҥ узун тилдӱзи томыртка деп ле оноҥ до кӧп солун јетирӱлер билип алдыбыс.\nКуштардыҥ турачактарын — скворечниктерди баштап ла јебрен Русьта эдип баштагандар. Ол ажыра улус куштарга, ар-бӱткенге быйанын јетирген, ого јууктаган ла арутанган да болгон. «Канатту ӧргӧӧ» кӧрӱде Горно-Алтайскта билелердиҥ, ада-энелердиҥ узы, нак ла чук болгоны иле билдирди. Нениҥ учун дезе анчада ла балдардыҥ садында јӱрӱп турган балдар эткен турачактар ада-энениҥ болужы јогынаҥ болбой јат ине. Мында эки-ӱч катту, чӱмдӱ эдип јарандырылган, дизайнерский, экологиялык дейтен кӧп тоолу солун иштер болды.\nБайрам кеминде јуруктардыҥ бастырароссиялык «Эколяталар. Ар-бӱткенниҥ најылары ла коручылдары» конкурсыныҥ эрчимдӱ туружаачылары Дарья Хомутовага, Кристина Крупновага, Татьяна Тырлуновага кайралдар табыштырылды.\nКуштардыҥ кӱнине учурлалган бу байрамда јеҥӱлӱ јерлер мындый болды.\nОогош болчомдордыҥ асфальтта јуруктарыныҥ конкурсында 1-кы јерге 17-чи таҥмалу «Радуга» детсад, 2-чи јерге балдардыҥ 16-чы таҥмалу садыныҥ 3-чи јаан группазы, 3-чи јерге бу ок садиктиҥ 4-чи јаан группазы чыктылар. Аҥылу сыйлар Милана Терешинага («Радуга» б/с), Арина Ухановага ла Абдулла Чигировко («Теремок» б/с) берилди.\n«Канатту ӧргӧӧ» конкурста Сергей ле Софья Кошечкиндерге (9-чы таҥмалу «Гармония» гимназия), Мария Царёвага (3-чи таҥмалу гимназия), Полина Бессоновага (3-чи таҥмалу гимназия) јакшынак турачактары учун аҥылу сыйлар табыштырылды. Конкурстыҥ тӧс ууламјылары аайынча јеҥӱлерди Полина Бавтута («сувенир турачак», 3-чи таҥмалу гимназия), Сергей Костенко («эко-скворечник», 9-чы таҥмалу «Гармония» гимназия), Елена Левина («дизайнерский турачак», ГАГПК) алдылар.\nБайрамныҥ тӧзӧлгӧзи болгон конкурста быјыл оогош балдар бойын база ченеп кӧргӧн. Јакылталар олорго арай ла кӱч болгон, је андый да болзо, ӧктӧм туружаачылар ойынныҥ ончо бӧлӱктерин једимдӱ ӧткӧн. Ойынныҥ тӧзӧӧчилери 1-кы таҥмалу лицейдиҥ бу бӧкӧлӧрин мактап, олорго база аҥылу сый бердилер. Студенттер ортодо квестте 3-чи ле 2-чи јерлер 1121 ле 1251 группаларга келишкен. Эҥ тоомјылу 1-кы јерге 1190 группа чыккан.\nТӧс маргыжу школдордыҥ ӱренчиктери ортодо болгон ло ондо јерлер мынайып ӱлелген: 2-чи јерде 3-чи таҥмалу гимназияныҥ филиалыныҥ балдары, 3-чи јерде эҥирги школдыҥ командазы, 1-кы јерде 9-чы таҥмалу «Гармония» гимназияныҥ кызычактары ла уулчактары. Јеҥӱге јӱткигени ле байрамныҥ алдында паркты арутаарга болушканы учун аҥылу сый 6-чы таҥмалу лицейдиҥ ӱренчиктерине табыштырылды.\nЈакшынак байрамды бијениҥ «Ритм» ӧмӧлигиниҥ кызычактары, культураныҥ ла санаттыҥ Г. И. Гуркинниҥ адыла адалган колледжиниҥ ӱренеечилери јаркындадып, кӧрӧӧчилерге јараш ойындар сыйлады.\nЭкологиялык бу керек-јарактыҥ учында ӧткӱреечилер ар-бӱткенге мындый каруулу кӧрӱмдӱ јииттерис барда, оныҥ салымы ӱзӱлбес деп айтканыла алаҥзыбай јӧпсиндис.\nЕвгений БУТУШЕВТИҤ фотојуруктары.