Курч сурак чечилер - altaicholmon\nКурч сурак чечилер\nАлтай Республиканыҥ башчызы Александр Бердников кочкор айдыҥ 22-чи кӱнинде ишмекчи јол-јорыкла Турачак аймакта болгон. Ол анда јербойыныҥ эл-јоныла јолыккан ла анда јаткандарды кӱйбӱредип турган «агаштыҥ сурагын» чечкедий эп-сӱме табылганын айткан.\n«Граждандарла тӧзӧлгӧлӱ куучын-эрмек ӧткӧн. Кезиктей ол курч та болгон, је текшилей алза, јакшы ӧткӧн. Социальный ла ӧскӧ дӧ бӧлӱктерде объекттер тудары аайынча ижисти улус баалап турганы сӱӱндирди. Аймакта јасакка келишпес эп-аргала агаш кезилип турганы курч сурак болуп јат. Тергеениҥ башкараачылары, јаҥ корыыр ла шиҥжӱ органдар бу суракты чечерге болуп, бастыра керектӱ иштерди ӧткӱрип турганын граждандар оҥдоп баштаган деп сананадым» — деп, башчы айткан.\nОныҥ темдектегениле, бу сурак туку 1990 јылдардыҥ бажында табылган. Ол тушта ийне бӱрлӱ агаштар ӧзӱп турган аркалар јуртээлемдик ууламјылу јерлерге кийдирилген ле документ-чаазындары таҥынаҥ улуска ээленерине јазалган. Участоктор оноҥ бӧлилген ле ӱчинчи лицолорго садылган. Кийнинде мындагы агаштар кезилип башталган. Jаргылар байа агаштарды јыгып тургандардыҥ јанында болгон. Не дезе, документ-чаазындар аайынча бу јерлерде аркалар јок деп чотолгон.\n«Бу јерлердиҥ ӧдӱштирӱзин билип аларына кӧп ӧй барган. Учы-учында бис бу ишти ӧткӱрип салдыс, документ-чаазындар белетелген. Агашты јыгары республиканыҥ прокурорыныҥ угузузы аайынча токтодылган. Jаҥ корыыр органдар бу иш орныктырылбазын деп шиҥжӱде тудат. Мынызы бу сурактыҥ аайына чыгар баштапкы алтам болгон» — деп, Александр Бердников јартаган.\nУчастоктордыҥ садузыныҥ эҥ баштапкы јӧптӧжӱзи јасакка келишпес болгоны керегинде јӧп чыгарзын деген угузулар јаргыга кӧп катап ууламјылалган. Аркаларды јуртээлем ууламјылу јерлерге кийдиргенинеҥ улам бу сурак чыккан. Тургуза ӧйдӧ бу јерлерди агаш фондтыҥ јерлерине кийдирери аайынча иштер ӧдӧт. Ол тушта јасак аайынча бу јерлерде агаш јыгары токтодылар эди.\n«Бу суракты чечкедий эҥ јарамыкту эп-арга – аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јер тӧзӧӧри.\nАндый ченемел бисте бар. Чамал аймактыҥ Аскат јуртында аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јер тӧзӧлгӧн эди. Анда база агаш кезилген, таҥынаҥ улустыҥ јерлери, пайла келишкен јерлер болгон. Ол тушта, озо ло баштап улустыҥ јилбӱзине болуп, Аскатта ар-бӱткенниҥ кереезин тӧзӧӧри аайынча јӧпти јаратканыс. Эмди Турачак аймак аайынча мындый ок ишти ӧткӱрери башталган. Тургуза ӧйдӧ бу јерлерди корулап аларга гран-кыйуларын чокымдайдыс» — деп, башчы айткан.\nОныҥ јартаганыла, јерди таҥынаҥ улус ээленери улалар, је агаш јыгатаны токтодылар. Мында ээлем, аргачылык иш ӧткӱрерге јараар болор, је агаш јыгар эмес.\n«Сананзам, кӱӱк айдыҥ ортозында керектӱ документ-чаазын белен болор ло јӧптӧлӧр. Бу туштажуда улуска ол керегинде айткам. Мени оҥдогылаган деп бӱдедим» — деп, Александр Бердников айткан.\nТуштажу ӧйинде анайда ок Россияныҥ президентиниҥ јакылтазы аайынча белетелген Алтын Кӧлди чеберлеери керегинде программа шӱӱжилген. Ол программа аайынча кӧлдӧҥ ыраак јокто кату бытовой таштанчылардыҥ переработказы аайынча завод тӧзӧлӧр, арутаар јазалдар тудулар. Артыбаш ла Иогач јурттарда сууӧткӱштер, јарыткыштар, јурттыҥ ичинде јолдор тудулары темдектелет. Кӧлдиҥ јараттары чыныкталып јазалар, пирстер ле туалеттер, парковкалар тудулар.