Ичкери, јаҥы јеҥӱлерге! - altaicholmon\nЈаан изӱ айдыҥ 5-чи кӱнинде Горно-Алтайск каланыҥ «Спартак» стадионында Алтай Республиканыҥ спортчыларыныҥ XVIII Јайгы олимпиадазы ачылды.\nОлимпиаданыҥ ачылтазынаҥ бир канча ӧй озо Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ ижин удурумга бӱдӱреечи Олег Хорохордин кӱрешчилердиҥ «Спартак» стадиондогы залында бастыра аймактардыҥ чыгартулу улузыла, тазыктыраачыларыла, спортчыларла тушташты.\nБу туштажуда ол јуулган улустыҥ кӧп тоолу сурактарына каруулар берип, физкультураны ла спортты республика ичинде оноҥ ары ичкери ӧскӱрерине јӧмӧлтӧ-болушты чыдал јеткенче јетирерим, кожо јаба иштейли деп кычыру этти. «Бойымныҥ да бастыра јӱрӱмим спортло колбулу, оныҥ учун спорттыҥ курч сурактарын билип ле оҥдоп јадым» – деп, ол айткан.\nАгару амадуус кӱкӱртке туштабас,\nКожоҥ чӧйилип, калык jыргазын!\nАру санаабыс айаста карарбас,\nАйылчы алкыжы jайылзын!\nJаркынды jылдыстаҥ, ай-кӱннеҥ аларыс,\nJоныстыҥ, jеристиҥ алкыжын угарыс.\nОйын-сооjынын калыгыс тыҥдагай,\nОмок jыргалын эл-jон уткыгай!\nОзо баштап јуулгандарды јиит кӱрешчилердиҥ, волейболчылардыҥ, футболчылардыҥ, гимнасттардыҥ, ӧскӧ дӧ бӱдӱмдердиҥ спортчыларыныҥ кӧргӱзӱлӱ ойындары кайкаткан. Кӧрӧӧчилер олорды изӱ колчабыжуларла уткыгандар. Оныҥ кийнинеҥ спортчылардыҥ парады башталды. Эҥ озо јаргычылардыҥ колонназын бу олимпиаданыҥ баш јаргычызы Артем Майчиков баштап апарган.\nКаланыҥ ла ончо аймактардыҥ командалары тӧс каалгадаҥ стадионныҥ ортозы јаар ээчий-деечий уулангылайт. Кажы ла командада мактулу, ады-чуузы текши јарлу спортчылар кӧп. Олордыҥ ады-јолдорын парадты башкараачылар орустап-алтайлап адагылайт. Јуулган кӧрӧӧчилер кажы ла команданы изӱ колчабыжуларла уткыгандар. Айла, бу учуралда улус отурар трибуналар толтыра болды.\nОнчозын Оҥдой аймактыҥ јуунты командазы баштаган. Онызы да јолду, јаан республикан учурлу керектер де, маргаандар да шак бу аймакта табылган. Ол тоодо Эл-Ойын, Кӧк-Бӧрӱниҥ маргаандары, мында телекейлик классту спортчылар да, спорттыҥ устары да толтыра. Эҥ артыктар: спорттыҥ нерелӱ узы Ойгор Тайпинов, самболо телекейлик классту устар — Амат Шилыков, Эмиль Меркитов, Олег Качашев, Владислав Тайпинов, Ай-Мерген Аткунов, Амыр Чадин, грек-рим кӱреште — Арунат Кучинов, чой кӧдӱреринде — Вячеслав Ельдепов. Јуунты команданы аймактыҥ администрациязыныҥ јааныныҥ ордынчызы Михаил Тебеков баштады.\nЭкинчи келгени Кан ичиниҥ јуунты командазы. Шак ла мында туку 1980 јылда, Москвадагы Телекейлик олимпиадага учурлай, ол тушта Горно-Алтайский областьтагы эҥ артык спортчылардыҥ баштапкы Олимпиадазы јолын алынган. Оноҥ бери бӱгӱнге јетире Алтай Республиканыҥ тоозыла 18-чи Олимпиадазы каланыҥ тӧс стадионында ачылды.\nКӧдӱриҥилӱ парадта кажы ла аймак керегинде мактулу кӧп сӧстӧр айдылды. Майма аймакта — ветерандар, полиатлонло телекейдиҥ чемпионы Виктор Архипов, спорттыҥ узы Валентина Жук, спорттыҥ кӧп тоолу устары. Олорды ээчий Шабалин, Кӧксуу-Оозы, Кош-Агаш, Улаган, Чамал, Турачак, Чой аймактардыҥ командалары ӧткӱлейт. Кажы ла аймакты бойыныҥ јараштыра кӧктӧлгӧн кеп-кийими аҥылайт.\nГорно-Алтайсктыҥ командазы спортчыларыныҥ тоозыла эҥ кӧп болгоныла аҥыланды ошкош. Олор калганчы олимпиадаларда ӱзӱк јогынаҥ канча катап текши јеҥӱлер алган эмей. Мында да тыҥ кайкагадый неме јок. Республиканыҥ тӧс јери, тӧс калазы болгон адында, андый јеҥӱлер болор учурлу эмес пе? Је спортто кӧп јылдарга улай иштеп келгендердиҥ айдыжыла, алдында калада спорт база тыҥ «аксаган». Олор керек дезе экинчи де, ӱчинчи де болгон ӧйлӧрди эске алынарга јараар. Эмди де Эл-Ойындарды алза, каланыҥ командазы анда јеҥӱлерди ас алат. Је ол ӧскӧ куучын.\nКалганчы јылдарда јаан республикан учурлу байрамдарды Горно-Алтайскта ӧткӱрери база јаҥжыгу болуп бараадыры ошкош. Незин јажырар, бу да 18-чи Олимпиаданыҥ ӧткӱретен јери озо баштап Кӧксуу-Оозында темдектелген болгон. Оноҥ бу керек Турачакка бӱдӱмјилелген. Је анда башкараачылар солынып, аайлашпастар боло берерде, каланыҥ јаандарына баштангандар. Олор мойношпогон. Анайып каланыҥ улузы спорттыҥ бу јаан байрамын улай ла кӧрӧр аргалу боло берди.\nОлимпиаданыҥ программазын алар болзо, ого мындый бӱдӱмдер кийдирилген: футбол, волейбол, гандбол, столдогы теннис, јеҥил атлетика, кӱрештиҥ башка-башка бӱдӱмдери, полиатлон. Бастыра 11 бӱдӱм. База 7 бӱдӱмде республиканыҥ чемпионаттары ӧткӱрилген. Олордыҥ турулталары Олимпиаданыҥ зачедына кирген. Олор – шахмат, бокс, ок-јаадаҥ адары, атла јарыжары, городоктор, чой кӧдӱрери ле спорт ориентирование.\nПарадтыҥ кийнинеҥ Алтай Республиканыҥ башчызыныҥ ижин удурумга бӱдӱреечи О. Л. Хорохордин Алтай Рес-публиканыҥ спортчыларыныҥ XVIII Јайгы олимпиадазыныҥ ачылып јатканы керегинде јарлаган. Оныҥ кийнинеҥ Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ гимндерин ончо улус бут бажына туруп уктылар. Республиканыҥ јааныныҥ ижин удурумга бӱдӱреечи јуулгандарды јылу сӧстӧрлӧ уткыган. Оныҥ айтканыла, республиканыҥ спортчыларыныҥ Сибирьде, ороон ичинде ле телекейде бийик једимдерге једип турганы јакшынак јаҥжыгу болуп келеедири. Бу керектерди оноҥ ары улалтарга, бистиҥ башкару оноҥ до ары албаданып иштеер деп, Олег Хорохордин чертенген айас айткан. Оноҥ ол Россия Федерацияныҥ башкарузыныҥ, Алтай Республика-ныҥ башкарузыныҥ кайралдарыла эҥ артык спортчыларды, спорттыҥ ишчилерин кайралдады.\nБу ок ачылтада «Алтай Республиканыҥ кӱндӱлӱ кижизи» деп кӱндӱлӱ ат спорттыҥ ветераны, кӧп јылдардыҥ туркунына республикан спорткомитетти башкарган Альберт Николаевич Толкочековко адалды.\nУткуулду сӧзин Горно-Алтайск каланыҥ мэри Юрий Нечаев айткан.\nАлтай Республикада Олимпий советтиҥ јааны А. Телесов спорттыҥ бу байрамыла јуулгандарды уткып, ончо спортчыларга бийик једимдер ле јеҥӱлер кӱӱнзеди. Ол Россияныҥ Олимпий комитединиҥ, республиканыҥ Олимпий совединиҥ адынаҥ «Россияныҥ олимпий кыймыгузын ичкери ӧскӱреринде јеткен једимдери учун» деп кайралды Кош-Агаштаҥ Кирилл Власович Бойдоевке ле Улаганнаҥ Владислав Иванович Тадыкинге табыштырды.\nОноҥ Олимпий отты камызары республиканыҥ эҥ артык спортчыларына бӱдӱмјилелди. От камызарында турушкандар – Денис Голубовский, Владимир Белобородов, Марина Друшлякова, Батыр Бултаев, Эжер Енчинов.\nМында ок ончо спортчылардыҥ адынаҥ черттӱ сӧзин јуучыл самболо телекейлик кубоктыҥ јеҥӱчили Игорь Казанин, јаргычылардыҥ адынаҥ — республиканыҥ нерелӱ јаргычызы Айабас Яйтаков айттылар.\nОлимпиаданыҥ ачылтазыныҥ учында јербойыныҥ кожоҥчыларыныҥ кожоҥдоры стадион ичинде узак чӧйилген, анайда ок акробат спортчылардыҥ кӧргӱзӱлӱ программазын кӧрӧӧчилер јилбиркеп кӧрдилер.