Никотиндӱ кожымакты балдарга сатпас эдер керек - altaicholmon\nШак мындый баштануны «Единая Россияныҥ» Алтай Республиканыҥ парламентиндеги фракциязы эткен. Бу баштануны парламенттеги арткан бастыра фракциялар ла биригӱлер јӧмӧгӧн. Ол баштану јанынаҥ бойыныҥ шӱӱлтезин парламенттиҥ су-кадыкты корыыры ла јӧнјӱрӱмдик политика аайынча комитединиҥ јааны Алена КАЗАНЦЕВА айдат:\n—Никотиндӱ кожымакты јажы эр кемине јетпегендерге садарын токтодоры аайынча суракты бистиҥ фракция тӧзӧлгӧнинеҥ ле ала кӧдӱрип баштаган. Ӧскӧ фракциялардагы коллега-депутаттар бисти јӧмӧгӧни учун быйанысты айдадыс. Республикан парламенттиҥ 2019 јылдыҥ јаҥар айыныҥ 20-чи кӱнинде ӧткӧн тӧртинчи сессиязында никотиндӱ ле (эмезе) ого тӱҥдеш ӧскӧ немелерлӱ сооротон эмезе чайнайтан кожымактарды балдарга садарын, никотинди электрон эп-аргалар ажыра экелерин, таҥкыны изидер јазалдарла јеткилдеерин токтодоры аайынча РФ-тыҥ Федерал Јууныныҥ Государственный Думазыныҥ председатели В. В. Володинге баштану бирлик ӱнле јарадылган болгон.\nБойыстыҥ самарабыста бис соорор таҥкыныҥ (снюс) оптовый ла розничный садузын токтодоры аайынча 2015 јылдыҥ јаҥар айыныҥ 30-чы кӱнинде јарадылган «Граждандардыҥ су-кадыгын таҥкыныҥ ыжынаҥ ла таҥкыны тартканыныҥ салтарларынаҥ корыыры керегинде» Федерал јасактыҥ 19-чы тизимине кубулталар кийдирери керегинде» 456-ФЗ таҥмалу Федерал јасак јарадылган ла Россия Федерацияныҥ Административный јасакбузуштар керегинде кодексиниҥ 14.53 тизимине кубулталар эдилген соҥында, ороондо никотиновый пэктер (никотиндӱ ле (эмезе) ого тӱҥдеш, је бойыныҥ составында таҥкы јок, соорор эмезе чайнаар кожымактар) элбеде таркаганын темдектегенис.\nОл кожымактар «Граждандардыҥ су-кадыгын таҥкыныҥ ыжынаҥ ла таҥкыны тартканыныҥ салтарларынаҥ корыыры керегинде» Федерал јасактыҥ аайлаштырузына кирбей турган ла јайым садылат.\nКожымактарды кайдаҥ ла садып алар арга бар, баазы јеҥил ле оны ачыгынча садып турган учун, олор јашӧскӱрим ортодо, ол тоодо мынаҥ озо ӧйдӧ таҥкылу кожымактарды ла никотиндӱ ӧскӧ дӧ продукцияны тузаланбагандар ортодо элбеде јарлу боло берген. Мындый кожымактарды тузаланган соҥында, кижи олорго тӱрген ӱренижип, олордоҥ психотропный камаанду боло берет.\nНикотининиҥ кеми 75-теҥ ала 90 миллиграммга јетире, ӧскӧ дӧ компоненттерлӱ кожымактар кижиниҥ эди-канын тӱрген корондоп јат. Мындый корондоштыҥ кийнинеҥ кижиниҥ эди-каныныҥ айалгазы сӱрекей тыҥ коомойтыйт, кезик учуралда кижи божойт.\nНикотинди электрон системалар ажыра экелип турганы элбеде јарлу. Эҥ ле кӧп тузаланылып турганы электрон сигареттер ле вейптер.\nТаҥкыга тӱҥдеш кожымактарды балдарга сатпазын аайлаштырары јасакла чокымдалбаган учун, јажы эр кемине јетпегендер электрон сигареттерди кандый да буудак-кирелендириш јогынаҥ садып алар аргалу болуп калган. Олор ол сигареттерди кӧп улус болуп турган јерлерде, балдардыҥ площадкаларында, керек дезе школдыҥ кабинеттеринде ачыгынча ла тарткылайт.\nСадучылар ол продукцияны кижиниҥ су-кадыгына кандый да каршузын јетирбей турган «каршузы јок суузымак буу-пар» деп рекламировать эткилейт. Је чынынча айтса, тузаланган соҥында олор каршулу немелерлӱ продукция болуп јат. Олордыҥ составында гликольдор, альдегидтер, полициклический ароматический углеводородтор, таҥкыга тӱҥдеш нитрозаминдер, металлдар, силикат ла ӧскӧ дӧ не-немелер бар. Ол веществолордыҥ кӧбизи коронду ла канцерогенный, кижиниҥ су-кадыгына каршу јетирип турган деп темдектелет.\nБу суйук немелерди электрон сигареттерде тузаланарын кижи бойы келиштирет. Олорды ӧйинеҥ ӧткӱре кӧп кеминде тузаланза, кижиниҥ, анчада ла баланыҥ су-кадыгына јаан каршу јетирилет. Јӱрӱмдик ченемелдеҥ кӧрзӧ, вейптерди (олордыҥ кезигинде никотин де јок болзо) тузаланган балдардыҥ кӧбизи соҥында кӧндӱре таҥкылай берет.\nКальяндарды тартары јанынаҥ суракты таҥынаҥ тургузар керек. Эксперттердиҥ айтканыла болзо, кальяндарды тартканы кижиниҥ су-кадыгына база каршузын јетирет: буулап турган алкоголь ло таҥкы кижиниҥ психиказына јаан каршулу, улус мундштук ажыра јӱзӱн-башка ооруларла југужар да аргалу. Патрубкаларда ла колбаларда база јуугуш оорулардыҥ микроб-вирустары болор аргалу.\nТургуза ӧйдӧ бу не-немелерле колбулу сурактар кандый да федерал јасакла, Россия Федерацияныҥ Калан кодексинеҥ ӧскӧ, аайлаштырылбайт. Мында јӱк ле никотинди экелери јанынаҥ электрон системалардыҥ подакцизный товарларыныҥ тооломына кирип турган не-немелерге калан салылат.\nӦрӧ айдылган айалгаларды ајаруга алып, Алтай Республиканыҥ Эл Курултайы никотиндӱ не-немелерле колбулу сурактар јанынаҥ «тежиктерди» јоголторы аайынча баштану эткени ол.\nБу суракты сенаторлор, Государственный Думаныҥ депутаттары, анайда ок Минсу-кадыктыҥ, Роспотребшиҥжӱниҥ ле МВД-ныҥ ишчилери база кӧдӱрип турганын, Федерацияныҥ Совединиҥ јонјӱрӱмдик политика аайынча комитединиҥ јуунында «Единая Россияныҥ» никотиндӱ кожымактарды балдарга садарын токтодоры аайынча шӱӱлтезин јӧмӧгӧнин угала, мен де, коллегаларым да сӱрекей сӱӱндис.\nНикотиндӱ не-немелерди балдарга садарын токтодоры керегинде јасактыҥ ӱлекерине келиштирте тӱзедӱлер экинчи кычырышла јуук ӧйдӧ јарадыларына быжу иженедис. Бис дезе бу ууламјылу иш федерал кеминде канайда ӧдӱп турганын бойыстыҥ ајарубыста тударыс.\nМен сананзам, бу јасак јуук ӧйдӧ јарадылып калар. Нениҥ учун дезе, балдарга мындый корон-никотиндӱ немелерди садарын јаратпай турганын РФ-тыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министриниҥ ордынчызы Олег Салагай, РФ-тыҥ МВД-зыныҥ наркотиктердиҥ ӧдӱштирӱзин шиҥжӱде тудары аайынча баш башкартузыныҥ јааны Андрей Храпов угускан. Роспотребшиҥжӱниҥ јааны Анна Попова ол веществолор аш-курсактыҥ тооломына кирбей турганын керелеген самарага колды салып койгон. Мыныла колбой эмди ол веществолор кирелендириштӱ ӧскӧ бӧлӱкке кийдирилер. Бу продукцияла колбулу сурак аайлаштырылбай турган учун, полиция кандый да чокым алтам эдип болбойт. Сурак федерал јасак кеминде аайлаштырылза, кӧп курч сурактар чечилери јарт.