Јииттерге баштану
     Кудай кем ол? Јайаан кем ол? Алтайым дегени ол не? Јайаан Јер Энени неге јайаган блор. Тынар тынбас эдўзи азыранып јўрўп јатсын деп. Озогы ќйдќ ўй кижи чадыр айылында турган, от очогына улузын азыраган, ийдине оноѓ уруп, чачып берет; чычкан курт коѓыс сурабай алат ўлўзин. Јер Эне – ол Јайаан берген от очок, бу айылдаѓ, бар јок Јайаанныѓ эдўзи азыранып јўрет. Мениѓ чыккан јерим Алтай. Тќрќлимнеѓ узак јолго, удаан ќйго јаан городтон, чќл јерден, черўге барала оѓдодым. Алтайдыѓ јаражын, байлузын. Ўч конок ќткќн, эртен тура, темир кайырчак кќќлўктеѓ тўжўп келеле, будумныѓ алдымда јерди сеспедим, таныбадым, эбире кќзќм таш, темир, асфальт. Тынарымда кей де билдирбейт. Кќксимде јўрек – тамыр ўзўлип,каным тќўле бергендийсоок боло берди. Кырлар кќрўнбеди, јаѓысла теѓери ле јер бириккен тўп туус чийу. 
     Кемјилген ќй ќдќрдќ, сўўнип јадып, Алтайым јаар атандым. Ќзќгимде јўрек – тамыр бўдўп, каным јылып,  тебў билдирди. Јайалган јериме јууктап јадып, кырлар кќрўнди, ќзќгим изип, кќстќриме јааш толуп толголды. Алдында ээгимле ўстиндезин базып, кќс јыжып турган кижи болуп тќгўндендим, Јиит бќктў кижи. Эмди болзо тиштенбей, тќгўндебей бош салар эдим. Јаманнаѓ чыккан эмес. Гордко автобустаѓ тўжўп, будумныѓ алдында јерди сестим, таныдым. Городты јаратпас јурттыѓ кижизине, Улалу айылымныѓ бозогозы деп билдирди. Кќндўре базып, акаларымды кучактадаым, экў ол ло бойымен чек башка. Коргобы јурт јаар тебинип, ичимде коркышту сўўнип, ар – бўткенди ајыктап келдим.   Јуртыма алты кмю артарда, јўрегим токунабай турды. Коргобыга чыгарыптурган бурылчыкты ќдўп, Тўмечин туу алдында, туулган – чыккан ада – эне јеримдикќрўп, кќстиѓ суузы ойто ло толды, је сўўнчи кўйбўрей берген, ќзќк – кќгўс чўрче кургадып ийди онызын. 
Кайкамчылуузын, не де солунбаган, айыл – јуртым ол ло бойы. Кќзим јаантайын тийўле, эрмекле, ойынла јылыдып турган  ийдемди бедирерде, сагыш ачу јетирўле токтоды. Сенектиѓ эжигин ачып, кирип, јаантайын јытанып турар талканыѓ јыдын терееѓ алдым. Тураныѓ эжигин ачып, кирип, ада – энемди кќрдим. Мени экў кќрўп экў кќрўп ийеле, куучактап, окшоп, светтиѓ јаркынына мызылдаган чыкту кќстќрлў, јўзўн – базын курсак – тамактутабактардыѓ алдына отургузыпуткудылар. Бир эмеш карыгылап калтыр, башта – сагалда буурыл кылдар кќрўнет, је санаа шўўлтези ол ло. Качан да, мени адам арчынга экелип, оныѓ байын – чўмин јартаган, је кќзи јумук, ќзќгинде орулу, ачулу, бќктў јўректў бала нени аайлап оѓдозын. Ебирле эрмеги кулагыма илинди: - Не керек,сура, бўдўп калар, јаѓыс јаламаны озо баштап буула. Оѓдобой, канымла сеспей турала, эске , каткычы, ойынзак, кыймыкту, баштак тайымды алып, кўлўмзиренип ийеле, кыйраны буулап, эзен – амыр Алтайына  јанып, келерине болушсаар деп, бажым сыймап айдындым. 
Кыйра – ол колбу, кќрўнбес јўрўмле, Кудайла – Јайаанла кижи ортодо база колбу болор керек. Ол колбу дезе Јђѓ – байлык, агару, ийде кўчтў «Алтай Ак Јаѓ». Куучыныѓ бажында от – очок керегинде  тегин бичиледиле. От – ол јылу, бышкан курзагыѓ , чайыѓ, оноѓ до ќскќ. Ол тирў ээлў неме не, јўрўм берип турган ссудый ла. Оныѓ учун, кижи деп неме, ай јаѓырган тушта, от очогын азырап, алкап, айыл – јуртын, Кудайдыѓ ийдези салылган арчынла (сќстиѓ тазылы «арчы») арчып арутайтан јўзўн – базынаѓ. От Эне, кќрўнер – кќрўнбезиле, бар јогыла, Јайаанла, колбуда. Бастыра немеде Јайаан бар (учуп барган чымылда, мабнтап јўрген аѓдасууны кайып кыймыктанган балыкта, сенде, менде).Јайаан – ол ўзе… Айдарда ўзе не неме тудуш, бойы – бойынаѓ камаанду. Кижиликтиѓ салымы Јайааннаѓ камаанду. Јер Эненитооп, алкап айткан сќзин угуп јўрзеес (цунами, землетрясение, заболевания, голод и мнгое другое) јадын – јўрўм јаранар, бќкту јолыс ачылар, јўзўн – јўўр неме болбос, јўзўн – базын оролбос. Бала – барканыѓ ый – сыгыды, ада – ќбќкќниѓ јеринде угулбас, јер – эне тўўкиликти ўспес.
     «Алтай Кудай» дерде (Алтайский бог дегени эмес, Алтай Бог дегени – Ўч Курбустан Алтайым(бустанган деп сќстиѓ тќзи, тќс тќзќлгќн сќзи «буу» - веревка. Уч Кур – атмосфера,литосфера, стратосфера). Ак Быркан (ак кан быркыраган), Алтайдыѓ Ээзин айдат оной). Йайаан дез, башка – башка эмес бујартамалдар ол, олордыѓ тќзќлгќзи  «Јайаан» - ол ўзе, ўспейтен, учуры јаѓыс: «Јер Энениѓ учуры».
                                                   ***
Агаш теѓеринеѓ тўшкен сууны атрактарыла, јалбырактарыла тудуп, тартынып јерге берет. Суунаѓ кейди алып, теѓериге аткарат, салкын ол кейди јер Энеле эбиртет. Кўн Аданыѓ чогы талайга тўжуп, кейле сууны јединдирет, эје салкын олордыјайкап, тенериде булуттарга тагат. Ака салкын айланып тизўлгенин тартынат, Јер Энени  эбирип, алкаганын артызат. Ака карындаш туштажып јарсылдада каткырат, бар – јогын угужып, амыр энчў баскылайт. Ай Энениѓ айтканын, Эје салкын мензинет. 
                                                 ***
Сќс уккур кылыкту сыйындар, акказын чайлатсын деп аткарат. 
                                                  ***
Албаты, албаты, албаты. Мениѓ кара башту албатым, Јер Энени алкагар, ќлќѓ чќп ќссин. Ада – Тќрќлди алкагар, јажына эрјине маѓтазын. От – калапту ќйлќр једип келет Алтайга. Баш болзын, баш болзын. Ќрќ турган Јайаан. Баш болзын, баш болзын.       (Кудайдыѓ ийген бичиктерин бичип турган кижи аткыр Дидеев).