Кӱзӱҥи шыҥырты јаан телекейге ӱйдежет - altaicholmon\nКӱзӱҥи шыҥырты јаан телекейге ӱйдежет\nШколдо ӱренген јылдар элес эдип ӧдӧ конды. Кӱзӱҥиниҥ шыҥырты јииттерди ичкери јаан јолына ӱйдежет. «Башпарактыҥ» најылары В. К. Плакастыҥ адыла адалган ресгимназияныҥ, каланыҥ 7-чи таҥмалу школыныҥ 11-чи класстарыныҥ балдары экинчи айлы, энези болгон школы, ӱредӱчилери керегинде кӱӱнземелдерин ийдилер. Онойдо ок 7-чи таҥмалу школдыҥ баштамы класстарын божодып, ӱредӱзин јаан класстарда улалтар уулчактар, кызычактар база бойлорыныҥ кӱӱнземелдерин аткардылар.\nАлтай литератураныҥ калганчы урогы… Jети јылдыҥ туркунына ӱренген кару кабинет… Ӱредӱчиниҥ кару ӱни…\nВ. К. Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназия мениҥ экинчи айлым болуп калды. Школымнаҥ ырап, оны божодып барарга кунукчыл, сӱрекей кунукчыл… Jе оноҥ ары ӧзӧр керек, јаҥы јерлер ачар керек! Jаҥы једимдер сакып јат!\nКачан да болзо, кару школыма,\nКару ӱредӱчилериме эбирип келерим.\nБилгир берген, нӧкӧрлӧр берген учун\nБыйан сеге, гимназия!\nРеспубликан гимназияда јети јылдыҥ туркунына ӱренип, јӱрегиме кару школымды божодып јадым. Школ – ол кажы ла кижиниҥ јӱрӱминде база бир алтам-тепкиш болуп јат. Мениҥ бу айлым алтай тил ле литератураныҥ урокторыла колбулу. Нениҥ учун дезе, бу урокторды карузып, јилбиркеп ӱренедим. Тӧрӧл тилим кабай болгон Алтайымла, кару энемле, јӱрегимле јаан колбуда. Тӧрӧл тилле маргаандарда јаан једимдерге јетирген учун, Ульяна Николаевнага — мениҥ эҥ сӱӱген ӱредӱчиме, алкыш-быйанымды айдадым.\nОнойдо ок алкыш-быйанымды баштапкы ӱредӱчиме — Валентина Теденовна Шавдуровага јетиредим. Школдыҥ баштамы алтамында эрчимдӱ ӱредип, кичӱ класстарда бастыра кӱчин салган ӱредӱчим. Кижи баштапкы ӱредӱчизин качан да ундыбас!\nJети јыл кийнимде артты… Сӱӱнер бе?.. Айса кунугар ба?.. Чек оҥдобой турум…\nЭҥ кару ла тооп јӱрген предметтердеҥ – ол тӧрӧл тилимниҥ урокторы. Нениҥ учун дезе Ульяна Николаевнаныҥ урогына келип, сӱӱген ӱредӱчимниҥ јилбилӱ куучындарын база да угар эдим. Школ керегинде токтобостоҥ ло айдарга јараар. Кандый да ӧйдӧ ӱредӱчилериме быйанду артарым.\nОн бир јылдыҥ туркунына тӧрӧл тилимди ӱренип јадым. Бӱгӱн, калганчы урогымда, мен слерге бастыра быйанымды айдадым. Jети јылдыҥ туркунына слер мени ӱреткенигерге јаан быйан.\nШколдо ӱренген јылдар элес этти¾ Алтай тилдиҥ ле литератураныҥ урокторын мен качан да ундыбазым. Мында мен тӧрӧл тилиме ӱренгем. Алтай литератураныҥ урокторы мени алтай чӱмдемелдерди сӱӱрине, кажы ла чӱмдемелдиҥ тӧс геройы јакшыга ӱреткен. Эҥ ле јараган чӱмдемелдер — Л. В. Кокышевтиҥ «Арина» деп романы ла «Маадай-Кара» деп кай чӧрчӧк. Бисти ӱреткен ӱредӱчилерге јаан быйанымды айдып турум.\nБӱгӱн менде алтай литературала калганчы урок. Ӱч јылдыҥ туркунына мен Ирбизек Тохнинле кожо јаҥыс партаныҥ кийнинде отургам. Урокто ӱредӱчи биске литературалык геройлор јӱрӱмниҥ буудактарын канайда ӧдӱп тургандары керегинде чын јӱрӱм ажыра кӧп куучындаган. Алкыш-быйан слерге!\nБалдар, бойыгардыҥ тӧрӧл тилерди ундыбазар, слерге јӱрерге јеҥил болор!\nКару школым… калганчы кӱндер… Калганчы уроктор¾ Уроктордо отурып, јети јыл ӧткӧнин билбей де калдым. Та качан да бис, кичинек уулчактар ла кызычактар, гимназияныҥ эжигин ачканыс. Мен быйанымды ӱредӱчилериме, кожо ӱренген нӧкӧрлӧриме айдадым. Канча јылдар бажынаҥ бой-бойысты кӧрӱп, школдо ӧткӧн ӧйлӧрди каткырып, сананарыс. Кару гимназиям, быйан сеге, мениҥ нӧкӧрлӧрим учун.\nШкол — куулгазын телекей. Jилбӱлериҥе, амадуларыҥа ачык јол. Мында јаҥыс та ӱредӱ эмес, анайда ок јаҥы таныштар, најылар. Олор сениҥ бастыра јӱрӱмиҥе чындык најыларыҥ болуп артар. Кажы ла кижиде школло колбулу бойыныҥ эске алыныштары: баштапкы сӱӱш, најылык, ачыныш, кожо ӱренген балдардыҥ ла ӱредӱчилердиҥ јӱрӱми-салымы.\nМен гимназияга сегизинчи класста келгем. Озо баштап экзамен табыштырып, конкурс ӧткӧм. Сыгын айдыҥ 1-кы кӱнинде мен класска кирип, балдарла танышкам. Эмди мен он биринчи класстыҥ ӱренчиги. Школдогы ӧй сӱрекей тӱрген ӧдӧ берди. Кару ӱредӱчилериме јаан быйанымды айдып турум!\nУдабас ла калганчы кӱзӱҥи. Бистиҥ алдыста јаан јол ачылып јат. Он бир јыл кандый тӱрген ӧткӧн. Эмди школды божодып јаткан кажы ла баланыҥ јӱрегинде сӱӱнчи, кунукчыл, сӱӱш, байла, кожо. Мен бу ӧйдиҥ туркунына ӱч школ солыдым. Кичинек тужымда Кайырлык јурттыҥ, оноҥ Оҥдойдыҥ школдорында ӱренгем. Эмди каланыҥ 7-чи таҥмалу школын божодып јадым. Кижиниҥ школдо ӱренип турган ӧйи эҥ ле јаркынду: баштапкы беш, баштапкы сӱӱш, најылар, ӧзӧкти кӱйбӱредер санаалар. Бастыра ӱренчиктерге јолдоры ачык болзын деп кӱӱнзейдим. Ӱредӱчилериске бистеҥ јаан быйан.\nМен баштапкы катап баштапкы класска келгем. Школдо ӱренерге уур деп санангам. Jе мениҥ ӱредӱчимде ӱренерге јеҥил болды. Бис баштапкы класста оогош болгоныс. Jе эмди дезе јаанап калдыс.\nМен кӱӱк айдыҥ тоолу кӱндеринеҥ 4-чи классты божодорым. Баштапкы ӱредӱчим — Гульнара Петровна Бештинова. Бистиҥ класста 29 ӱренчик. Мен олорды сӱӱйдим, олорло оморкойдым. Билгирге, јол берген ӱредӱчиме быйан айдадым.\nМен кӱӱк айдыҥ 31-чи кӱнинде 7-чи таҥмалу школдыҥ баштапкы класстаҥ ала кожо ӱренген нӧкӧрлӧримле 4-чи классты божодып јадым. Бу школдо мен кӧпти билип, балдарла нӧкӧрлӧжип алдым. Бисти тӧрт јылдыҥ туркунына эҥ јакшы ла јалакай ӱредӱчи кычырарга, бичиирге ле калыгысты, тӧрӧлисти сӱӱрине ӱреткен. Бистиҥ класстыҥ ӱренчиктери сӱрекей нак. Нӧкӧрлӧрим ӱредӱде, јӱрӱмде чыйрак, соныркак. Школыска, ӱредӱчибиске јаан быйан.\nБыјыл мен 7-чи таҥмалу школдо 4 «Б» классты божодып јадым. Бистиҥ класстыҥ башкараачызы Гульнара Петровна Бештинова. Ол јалакай, јараш, јакшы. Школыс јаан ла јарык.\nКласста тогус уул, он тогус кыс. Удабас бисте выпускной бал, бис ого белетенип јадыс.\nБаштамы школдо ӱренген тӧрт јыл билдирбезинеҥ ӧдӧ берди. Бу ӧйдиҥ туркунына мен тоолоп, кычырып, бичип, јуранып, кӧктӧнип, ӱренип алдым. Jаантайын јаҥы билгирлер аларга јилбилӱ ле јеҥил болды. Школдо кӧп чындык нӧкӧрлӧргӧ учурадым. Бистиҥ класстыҥ балдары сӱрекей нак. Гульнара Петровнага, сӱӱген ӱредӱчиме, јаан быйанымды айдадым. Мынаҥ да ары школдо јилбилӱ болор деп иженедим.