Мал-ашты кыштадары аҥылу ајаруда - altaicholmon\nАлтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ аграрный политика аайынча комитединиҥ јааны Рустам Байдалаков мал-ашты кыштадары канайда ӧдӱп турганын шиҥдеп кӧрӧргӧ, Кош-Агаш ла Улаган аймактарда болгон. Бу ишмекчи јол-јорыгы керегинде ол парламенттиҥ чаган айдыҥ 27-чи кӱнинде ӧткӧн ишмекчи планерказында айткан.\nРустам Байдалаков аймактардыҥ администрация-ларыныҥ јурт ээлемниҥ ӧзӱминиҥ сурактары аайынча каруулу улузыла, јурт јеезелердиҥ јаандарыла кожо Јазулу, Телеҥит-Сортогой, Кӧкӧрӱ, Курай јурттарга ла анайда ок турлуларга барып јӱрген.\n«Тургуза ӧйдӧ малчыларды санааркадып турган сурактар: јаан кар јааганыла колбой олор мал-ажын чеденде азырайт, мынаҥ улам азырал једишпей калардаҥ айабас. Мындый айалга анчада ла јаан кар тӱшкен Курай ла Јазулу јурттарда тӧзӧлгӧн. Анда малчылар кыш башталганынаҥ ла ала мал-ажын чеденде азырайт» – деп, парламентарий айткан.\nКомитеттиҥ јааныныҥ темдектегениле, мал-ашты кыштадары аайынча суракты аймактардыҥ администрациялары аҥылу ајаруда тудат. Олордо мал-ашты кыштадарын тӧзӧӧри аайынча штабтар иштейт. Кош-Агаш аймакта Курайдагы јурт јеезениҥ јааны Анатолий Абуловтыҥ баштанузы аайынча аймактыҥ администрациязы турлуларга јетире јолды арчыырга техника чыгарат. Ол техниканыҥ болужыла кайда да 90 километр кире јол арчылган. Је јолдорды јаантайын шуурып салат. Арткан турлуларга азырал јетирерге болуп, улус бойлорыныҥ арга-кӱчиле јолдорды арчыйт. Алтай Республиканыҥ јурт ээлем аайынча министерствозыныҥ јӧмӧлтӧзиле јаҥы јылга јетире турлуларга јеҥилтилген баала азырал јетирилген болгон. Тургуза ӧйдӧ бастыра јурт јеезелердиҥ фермерлеринеҥ баштанулар алынат. Ол баштанулар аайынча јеҥилтилген баала азыралдыҥ экинчи партиязы јетирилер. Рустам Николаевичтиҥ айтканыла болзо, мындый иштерди бӱдӱргениниҥ шылтузында азыралды ӧйинде јетирер арга болгон. Курайдагы јурт јеезенеҥ башка јурт јеезелерде одорлор ачык, турлуларга јетире јолдор арчылган. Аймактыҥ администрациязы турлуларга азырал јетирери аайынча чыгымдарга 9 миллион салковой субсидия берер суракта болуш сурайт. Парламентарийдиҥ шӱӱлтезиле, Кош-Агаш аймакта керектӱ азыралды јеткилинче белетеп аларга, јербойындагы сугарар системаны орныктырар керек. Совет ӧйинде бу система эрчимдӱ иштеген ле јарамыктузын керелеген.\nУлаган аймактыҥ администрациязыныҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱгиниҥ јааны Рустам Петпенековло кожо аймактыҥ тӧс јуртынаҥ 120 километр ыраакта турган Јазулу јуртта болгоны керегинде куучындап тура, анда калыҥы бир метрдеҥ ажыра кар тӱшкенин парламентарий айткан. Аймактыҥ администрациязы андагы малчыларга концентрированный азырал јетирип болужат. Азыралды Акташ јуртка јетире апарары аайынча чыгымдар республикан бюджеттеҥ тӧлӧлӧт.\n—Јолдор коомой болгон учун, КамАЗ-тар кошты оноҥ ары апарып болбойт. Улаганга, оноҥ ары Јазулуга јетире кош јербойыныҥ транспортыла јетирилет – деп, Рустам Николаевич айткан. Мынайып, 20 муҥ тонна концентрированный азырал јетирилген. Јурт јердиҥ улузына бир таары (40 кг.) оптовый баала 260 салковойдоҥ садылган.\nКомитеттиҥ јааныныҥ айтканыла болзо, ӧрӧги аймактардыҥ эл-јоны мындый болуш учун быйанын айдат. Је алдыста мал-ашты кыштадатан база да тӧрт ай бар ла олорго јӧмӧлтӧ ӧйинде јетирилбезе, мал-аштаҥ чыгым да болордоҥ айабас.\nПарламентарийдиҥ темдектегениле, Эл Курултайдыҥ аграрный политика аайынча комитеди мал кыштадары аайынча суракты шӱӱп кӧрӧлӧ, рекомендациялар белетеген. Ол рекомендацияларда республикан башкаруга Кош-Агаш ла Улаган аймактарга кош јетирери аайынча транспортный чыгымдарды орныктырар арга тапсын, аймактардыҥ администрацияларына дезе турлуларга јетире јолдорды арчыырын улалтсын деп айдылат.\nБу ла ишмекчи јол-јорыкта Рустам Байдалаков Улаган аймактыҥ јеринде бӧрӱлердиҥ тоозын кирелендирери аайынча јуунда турушкан. Оны «Улаган аймак» муниципал тӧзӧлмӧниҥ јааныныҥ баштапкы ордынчызы Александр Сыркашев ӧткӱрген. Јуунда јамылу улустаҥ башка Саратан, Кара-Кујур ла Чибилӱ јурттардаҥ аҥчы-бӧрӱчилер турушкан.\n–Улаган аймактыҥ администрациязыныҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱгиниҥ јааны Рустам Петпенековтыҥ айтканыла, аймак ичинде бӧрӱлердеҥ улам чыгымдалган мал-аштыҥ окылу тоозы 11 тын. Анайда ок јылкыга ла бозуларга бӧрӱ табарат деген баштанулар фермерлердеҥ база келет. Темдектезе, јыл башталганынаҥ ала бӧрӱлер Кара-Кујур јурттыҥ ээлемдеринде 35 јылкыны туткан. Јуунныҥ туружаачылары бойлорына аҥчы-бӧрӱчилерге јилбиркедиш-акча чыгарар, олор ортодо аймак кеминде конкурс ӧткӱрер ле плановый аҥдаш ӧткӱрер деген амаду тургускан – деп, комитеттиҥ јааны Рустам Байдалаков айткан.\nАР-дыҥ аҥ-кушты корыыры, тузаланары ла орныктырары аайынча комитединиҥ јетиргениле болзо, Улаган аймакта аҥдаарына 120 лицензия берилген. «Улаган аймак» муниципал тӧзӧлмӧниҥ јеринде 42 аҥчы-бӧрӱчидеҥ турган сегис бригада тӧзӧлгӧн. Аймак ичинде бастыра 85 бӧрӱ ӧлтӱрилген. Олордоҥ 21 бӧрӱни аҥчы-бӧрӱчилер ӧлтӱрген. Спортивно-любительский аҥдаш ӧйинде 64 бӧрӱ ӧлтӱрилген, ол тоодо 12 кӱчӱк уйалардаҥ алылган. Государственный инспектор Борис Крельтин анчада ла Чибилӱдеҥ Василий Олчоновтыҥ бригадазын аҥылап темдектеген.\nӦрӧги аймактарла ӧткӧн ишмекчи јол-јорыкта кӧдӱрилген сурактарды комитет ајаруда тудат деп, Рустам Байдалаков айткан.