Балдарла болгон учуралдар - altaicholmon\n2018 јыл бистиҥ республикада Хоккейдиҥ јылы деп јарлалган болгон. Оныҥ учун эзедип, хоккейле тазыктыраачы болуп иштеген ӧйлӧр керегинде бичип ийер деп санандым. Јаҥы иштеп баштаарымда, не де јок болгон. Ол тушта Кан-Оозы аймакта Кырлыкта совхозтыҥ директоры болуп Егор Иванович Иркитов иштеп турган ӧйлӧр. Ого барып, акчала болуш сурагам. Јок дебей, 2 комплект форма, конектор, клюшкалар аларга болушкан. 2 группа уулчактар јууп, ижимди баштагам. Балдарла иштеп, олорло кожо болгон учуралдар керегинде бичип ийейин.\n«Полды барып буды»\nБир кӱн Мишке Манжин јолыгала, мени арбанды: «Барып, ол полды буды!». Мен кайкап, не болгон деп сурадым. Кӧрӧр болзо, керек мындый болгон эмтир.\nУлус турлуда тушта, Айан Батыйды конекко јыҥылап ӱреткен. Тураныҥ ичине Батыйга конекты кийдиреле «јуҥнаткан».\nЈайгыда ла будыган полды Батый конегыла ӱзе ӱреп салган эмтир. Эмди Батый је ле деген эр, Кырлык учун хоккей ойнойт. Бойы Кӧзӱлде физкультураныҥ ӱредӱчизи болуп иштейт.\nУулчактарды јыҥылаарына ӱредип тургам. Арам конекты кийеле, ол ло бойы јыҥылай берген. Адазы јакшы хоккеист болгон, байла, оны тӧзӧгӧн болбой. Айварды энези тренировка-неме јок ӧйлӧрдӧ база ӱредер. Озо јыҥылап албай турала, оноҥ ло јыҥылажы тыҥыган. «Чараста» ойноордо, јыҥылажыла, ойножыла ого једери јок болгон. Билезинде хоккеист улус та јок, байла, Алтай-Кудайдыҥ ол јанынаҥ бергени болбой.\nОл командада Виталик болгон, чек јыҥылап ӱренип албаган. Мен арбанарым: «Канайып калгаҥ, Виталик. Сенеҥ болгой, циркте айулар јыҥылап јат». Канайдар, Виталикти каалгачы эдерге келишкен. Эмди ол Рубцовск калада јадат.\n3-чи класстыҥ уулчактарыныҥ тазыктырузына барзам, Эмилле кожо айылдажы Амыр келген эмтир. Амыр садикке барбай, карган энезиле кожо отурып турган. Амырга ол тушта 5 јаш. Тренировка ӧткӧнчӧ, ол Эмилди сакыыр. Бир кӱн кыстарымныҥ фигурный конекторын алала барзам, Амыр Эмилле кожо једип келди. Амырга фигурный конекторды берзем, ол албай айтты: «Бу кыстардыҥ конегы». Онойдо айдала, айлы јаар јана берди. Јаан удабай, Амыр акаларыныҥ јаан конегын экелди. Амырга кийдирип, јыҥыладып ӱреттим. Онойып беш јашту Амыр јаан уулдарла теҥ-тай јыҥылап ӱренип алды.\nТӱрген таҥ атсын…\nМагазин барзам, Женяныҥ энези јолыккан. Энези комыдайт: «Сениҥ хоккейиҥле бир уул јакшы ла пластмассовый кӧнӧктӧримди ӱреп салды». Кӧрӧр болзо, уулы щиток эдерге, кӧнӧктӧрди ӱреген кижи эмтир. Ол тушта щитоктор једишпей турган ӧй, оныҥ учун кезигин бойыс эдетенис.\nКоштой јаткан Кӱлердиҥ адазы јолыгала каткырат. Не болгон дезе, Кӱлерге баштапкы ла катап Кан-Оозындӧӧн хоккей ойноп барар керек. Эҥирде белетенип баштаган. Конек, клюшка, щитоктор, форма — ӱзезин ле белетеер керек. Эне-адазы божобой турган, бойы ла белетейт.\nУйуктаар ӧй јууктап келген, акыр, Кӱлерди уйуктадар деп, адазы балдардыҥ кыбына барган. Оноҥ балдардыҥ кыбынаҥ оныҥ каткызы ла угулган, энези кайкаганча кирип барза, уулы уйкуда.\nТӱрген таҥ атсын деп, Кӱлер эрте уйуктаган эмтир. Бойы орында — шлемдӱ, хоккейный формалу, буттарында щиток. Јаҥыс ла конегын кийбеген эмтир. Кийнинде ӧйлӧрдӧ ол јакшы ойноп, «Чарас» командага кирген.\nШушканы качан јиирис?\nКырлыкта хоккей ойноорыс. Тош кичинек, оныҥ учун суббот ло јетсе, эҥирде автобуска отурып, Кан-Оозынга једерис. Ондо стадиондо тошто ойноорыс. Азыкты бойыс апарарыс, кезикте столовыйдыҥ буфединеҥ садып аларыс.\nОл кӱн буфетте печенье, пряник божоп калган. Јаҥыс ла сушка арткан. Сушкадаҥ алала, стадион бардыс. Јыҥылаган, ойногон.\nЭҥирде уулчактарды јууп, отбойго белетениш ӧткӱрип турум. Эзендей колын кӧдӱрет. Не болгон деп сурадым. «А бис шушканы качан јиирис» деген. Уулдар каткыда. Канайдар, чай азып, Эзендейди «шушкала» чайлаткан.\nСамолетто акча тӧлӧбӧс\n«Чарас» командала Новосибирсктеҥ Москва јаар самолетту учуп барааттыс. Маргаандар Северодвинск калада ӧткӧн. Командада 4-5 класстардыҥ уулчактары баштапкы ла катап ойноп барып јаткан. Олор самолетты јаҥы кӧргӧн, эмди ого отурып, учуп јадыс.\nЈолдыҥ тал-ортозы једерде, стюардессалар обед тажыгылап баштады. Мениҥ јанымда Экинурдаҥ Маратик, бир јанымда Аржан отурган. Эки уулга айттым: «Бисти эмди азыраар, акчагарды белетеп алыгар». Араайынаҥ кӧрзӧм, эки уул кармандарынаҥ акча чыгарып белетейт. Менеҥ сурагылайт:\n—Обед канча салковой болор?\n—Озо ажанып алыгар, оноҥ счет экелер, ол тушта тӧлӧӧрис.\nУулдар ажанган, акчазы колында. Тӧлӧгӧлӧктӧ, каткырала, јартап бердим — курсак учун самолетто тӧлӧбӧс. Уулдар сӱӱнгилеген, акчаларын кармандарына сугуп алдылар.\nБалдарла кожо иштеп турарымда, каткымчылу кӧп учуралдар болгон. Ол керегинде бӱдӱн бичик те чыгарарга јараар.\nАлександр МАНДИН, Кырлыктаҥ\nФОТОЈУРУКТА: Кырлыктыҥ школыныҥ 1983 јылдыҥ уулчактарыныҥ командазы