Чач öрÿш « Свадебный портал Республики Алтай\nКожоҥдоп тура, келинге барган улус той öдöр айылга келет (кӧжӧгӧниҥ кожоҥдорын бу бӱктеҥ кӧригер). Кайыҥдардыҥ баштарын бириктире тудуп ийеле, озо кöжöгöни кийдирип ийеле, кийнинеҥ келинди кийдиргилейт. Оноҥ тÿрген кöжöгöлö тööрдö јуулып калган орын-тöжöкти бöктöй тудала, ого келинди отургызат. Бу öйдöҥ ала чач öрÿш башталат.\nЧач öрÿштиҥ учуры алтай улуста сÿрекей јаан. Кыстыҥ јаҥыс кејегезин чечип, чачын эки јара јарганы — кыстыҥ эштÿ болгонын, бойлу кыстаҥ келин болгонын керелейт. «Чачы јарылбаган» деп кижиге барбаган, ол эмезе той этпеген эпшилерди айтканын угарга јарар.\nКыстыҥ чачын јарарына 2 тарак, сÿттÿ айак, тулуҥдарын тутурар ленталар, кееркедер не-немелер, кеп-кийимин – чегедегин ле сÿрÿ бöрÿгин – белетеп салар. Айакта сÿтке бир-эки тамчы сарју ла арчын салар. Эки јеҥези бöрÿктÿ, јикпелÿ, кеп-кийимдÿ, эки јанын јаҥла ÿлежет – айдылганы чылап: оҥ јаны (справа) – эпши јаны, сол јаны (слева) – уул јаны. Ол белетеп салган тарактарла чачты чечкен кийнинеҥ јарат.\nУулдыҥ јеҥези тöбöзинеҥ маҥдайы јаар јарар – бу алдыгы эдегине бала базып, угы-тöзин улалтар дегени. Кыстыҥ јеҥези тöбöзинеҥ јиткези јаар јарар – иш-тош, уй-малдыҥ јолын ачканы эмтир. Чачты чип-чике јарарга албаданар керек – јииттердиҥ јолы ачык, тÿс болзын деп. Кыстыҥ чачын јарала, јиктерин ол арчынду сÿтле сÿртер, тöбöзине тамчы эдер. Јаҥжыккан аайынча, чач öрÿште база бойыныҥ кожоҥдоры бар. Олорды бу бӱктеҥ кӧригер.\nКыс баланыҥ чачын шаҥкыла јарандырып турган болзо, келин кижиниҥ чачын таналарла, јыламаштарла кееркедет.\nЧачын öргöн, курын чечкен кийнинеҥ, јеҥелер чегедекти кийдирет. Оныҥ кийнинеҥ кайын энези тÿлкÿ бычкак ол эмезе сÿрÿ бöрÿкти кийдирет. Анайда ок, кайын энези келинниҥ тулуҥдарыныҥ учтарын тöжинде бириктирип буулайт. Айдар сöстöр:\nБажыҥа кийдирген бöрÿгим\nЈылу јараш кеп болзын.\nБажын билип башкарып јÿр,\nЈажын чакка јурт тут.\nЈеҥелери алкыш сöс айдар. Бир јеҥези:\nЧачыҥды билип тарадыс,\nАк сÿтле ÿрÿстедис,\nАлды эдегиҥе бала бассын,\nКийни эдегиҥе мал бассын.\nАзыраганыҥ бала болзын,\nАйдаганыҥ мал болзын!\nÖлöҥи кöп малду бол,\nÖдÿги кöп балалу бол!\nЧач öрÿлген кийнинеҥ, кöжöгöни јаҥ аайынча ачып, келинге сÿт амзадат, тепши бергилейт.\n1. Чач јарылган\n3. Келинге чегедек кийдирилет\n2. Чач öрÿлген\nКеп-кийимдÿ јеҥелер чач öрöт\nЧач öрöр јеҥелер платту\nКелинге сÿттÿ айак берилген\nЧачын кыска jÿрÿмде jÿк бир катап jарат. Келин оноҥ озо кижиге барып, чачын jардырган болзо, канайдарын, бу бÿктеҥ кычырыгар!