07.05.2020 - altaicholmon\nКачан да ундыбазыс! Јаантайын оморкоорыс!\nЈакшылар ба, мениҥ карудаҥ кару таадам! Бу самараны слерге Улу Јеҥӱниҥ 75 јылдыгына учурлай мен, Радмила баркагар, бичийдим. Быјыл мен 10-чы классты божодып јадым. Слер, Николай Осипович Чанчиев, баштапкы ла јылда Тӧрӧлин корып барган јӱстер тоолу јерлештеристиҥ бирӱзи болгонор. Јӱрӱмигерди де кысканбай, ат-нерелӱ тартышканар. Јууда кичӱ Тӧрӧлигердиҥ кижизине туштап, јуук нӧкӧрлӧрдий болгоныгар, эки катап шыркалатканыгар,\n«Је кем кижи ундуп койзо…»\nМениҥ таайым, Аднаев Јуракай, 1927 јылда Кӱпчегенде Эзендик деп ӧзӧктӧ чыккан. Јылын эки јашка јаанада бичиделе, јууга 1942 јылдыҥ јаҥар айында 15 јаштуда барган. Энем таайымды бийик сынду, куу-сары чырайлу, таларкак бӱдӱмдӱ кижи болгон деп айдып туратан. Јаан ла Кичинек Ӱлегемниҥ он јети јашту јииттерин — Сарин Мокшыйды, Санаков Айлаҥды, Ептеев Судурды ла адамды, Адаров\nБыйан сеге, Јуучыл!…\nКӱӱк айдыҥ 1-кы кӱнинде таадабыс, улдабыс Донской Кыдыевич Тарбанаевтиҥ чыкканынаҥ ала 100 јылдыгы темдектелди. Ол ада-ӧбӧкӧлӧрине јана да берген болзо, бис, бала-барказы, јуулып, јалтанбас солдатты, јуучыл офицерди, чындык најылыктыҥ баазын баалап јӱрген таадабысты јылу сӧстӧрлӧ эзеттис. Белорус режиссер Александр Дитлов – Донской Тарбанаевтиҥ јуучыл ла чындык нӧкӧри. Шак бу режиссер «Великая Отечественная» деген 11 сериялу\n«Ол ажуда јааш јаабаган болзо…»\nАда-Тӧрӧл учун Улу јуу ӧйинде канча кижи шыра кӧрбӧгӧн деер. Кемниҥ де адазы, ага-карындаштары, эје-сыйындары јууныҥ јалаҥдарында јеҥ јастанган. Кемге де тылда тӱни-тӱжи уур-кӱч иш эдерге келишкен. А кем де фашисттердиҥ олјозына кирип, концлагерьдиҥ кыйынын ӧткӧн. Андый улустыҥ бирӱзи Владимир Яковлевич Пальчиковский. Ол јаш тужында концлагерьде болгон. Бу кижи керегинде бичимел газедисте он јыл кайра\nБӱгӱн бистиҥ ортобыста\n«Бой-бойысты ташташпай јӱргенис, слер де онойып јӱригер» Багыр Бочиевич ЧЕКУРАШЕВ, Оҥдой аймак. 1925 јылда Кӧксуу-оозы аймактыҥ Корумду јуртында чыккан. Кичинек тужында билези Куладыга кӧчкӧн. Јуу башталарда, оныҥ адазы фронтко баштапкылардыҥ тоозында атанган ла јада калган. 1942 јылда 17 јашту Багыр аймактыҥ военкомадына барып, фронтко суранган. Бийскте јуучыл ӱредӱни ӧткӧн кийнинде олордыҥ бӧлӱгин блокадага алдырткан Ленинград\nСоветский Союзтыҥ Геройлоры\nАда-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ фронтторында Алтай Республикадаҥ 42 268 кижи јуулашкан. Олордоҥ 21 299 јуучыл јеҥ јастанып јыгылган. Эҥ јалтанбас 25 јерлеш јуучылга Советский Союзтыҥ Геройыныҥ бийик ады адалган. Бир кижи Мактыҥ 1-кы, 2-чи ле 3-чи степеньдӱ ордендериле кайралдаткан. Яков Баляев 1924 јылда Турачак аймакта јердеҥ байлыктар казар Албас деп приискте чыккан. Оны\nТуулу Алтай Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында\nАда-Тӧрӧл учун Улу јуу башталганы керегинде јетирӱ болгон соҥында, Ойрот-Турада КПСС-тыҥ Горно-Алтайский областной комитединиҥ бюрозыныҥ ла ишмекчи депутаттардыҥ областной Совединиҥ бӱдӱреечи комитединиҥ бириктирген јууны ӧткӧн. Јуун божогон ло кийнинеҥ областьтыҥ партийный ла советский активи аймактар сайын колхозтордӧӧн лӧ совхозтордӧӧн, промышленный предприятиелердӧӧн јуундар ла митингтер ӧткӱрерге, улусты ла материальный аргаларды јуузын, колхозтордыҥ јалаҥдарында, мал-аштыҥ фермаларында, промышленный\nУлу Јеҥӱниҥ јаркынду байрамыла!\n1941 јылдыҥ кичӱ изӱ айыныҥ 22-чи кӱнинде нацистский Германия Совет Союзка табару эдерде, Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу башталган. Фашист олјочылардыҥ бистиҥ ороонды јуулап алары аайынча «Барбаросса» деген планыла болзо, Совет Союзты олор тоолу ла айлардыҥ туркунына јуулап алар учурлу болгон. Је олордыҥ бу амадузы бӱтпеген: совет албаты Тӧрӧлин корып аларга болуп, бир кижидий туруп чыккан,\nВ ходе работы круглого стола ассоциации НОМ («Независимый общественный мониторинг») в формате видеоконференции эксперты из разных стран обсудили проведение конституционной реформы в России. Участники поговорили об организации общественного наблюдения за предстоящим голосованием, затронули вопросы причин изменения Конституции РФ и другие темы. «Независимый общественный мониторинг» считает крайне важным взаимодействие с зарубежными экспертами, которое длится не первый