«Темдектелген иштер толо кеминде ӧткӱрилер...» - altaicholmon\n«Темдектелген иштер толо кеминде ӧткӱрилер…»\nОрооныста кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ тӧзӧлгӧнинеҥ ала 25 јыл ӧй ӧдӧ берди. Бӱгӱн бис Россияда оныҥ тӧзӧлгӧни ле 2018 јылда граждандарга акча тӧлӧбӧзинеҥ медициналык болуш јетирериниҥ государственный гарантийлериниҥ территориальный программазын јӱрӱмде бӱдӱрериниҥ тӧс ууламјылары керегинде Алтай Республикада Кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ территориальный фондыныҥ директоры Ольга Алексеевна Корчугановала ӧткӱрген эрмек-куучынысты јарлайдыс.\n— Ольга Алексеевна, кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхование тӧзӧлгӧнинеҥ ала 25 јылдыгын темдектейт. Слер сананзаар, оныҥ тӧзӧлгӧни чын керек болгон бо?\n— Россиядагы кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхование быјыл 25 јылдыгын темдектейт. 90-чы јылдардыҥ бажында су-кадыкты корыырында ОМС-тыҥ тӧзӧлгӧни чын керек болгон. Бу ӧйдиҥ туркунына кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхование эмчиликтерди акча-манатла јеткилдеер турумкай тӧзӧлгӧ лӧ страхование эттирткендердиҥ тап-эриктериниҥ чыҥдый коручылы боло берген. 20 јыл кайра улустыҥ акча тӧлӧбӧзинеҥ медициналык болуш аларына керектӱ конституционный тап-эриктерин јӱрӱмде бӱдӱрерге болуп, Российский Федерацияныҥ башкарузыныҥ 1998 јылдыҥ сыгын айыныҥ 11-чи кӱнинде јӧптӧгӧн 1096 номерлӱ јакааныла баштапкы ла катап Российский Федерацияныҥ граждандарына акча тӧлӧбӧзинеҥ медициналык болуш јетирериниҥ государственный гарантияларыныҥ программазы јӧптӧлгӧн.\nРоссийский Федерацияныҥ башкарузы государственный гарантиялардыҥ программазына јылдыҥ сайын кубулталар кийдирет. Кажы ла катап акча тӧлӧбӧзинеҥ медициналык болуш јетиретениниҥ айалгалары јаҥыртылат, медициналык болуштыҥ бӱдӱмдери кӧптӧдилет, программаны јеткилдеп турган акча-манаттыҥ кеми бийиктейт. Эдилип турган кубулталардыҥ бастыразы акча тӧлӧбӧзинеҥ медициналык болуштыҥ чыҥдыйына ла андый болушты алары јеҥил болорына ууламјылалган. Бу программа аайынча Российский Федерацияныҥ кажы ла субъегинде государственный гарантиялардыҥ территориальный программазы јӧптӧлӧт. Оныҥ тӧс бӧлӱги кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ территориальный программазы болуп јат.\n— Быјылгы программаныҥ аҥылузы неде?\n— Российский Федерацияныҥ башкарузыла 2018 јылга государственный гарантиялардыҥ программазында эки тӧс ууламјы темдектелгенин айдар керек. Олор – медициналык реабилитация ла кату оору (онкология) аайынча медициналык болушты мынаҥ да ары ӧзӱм алындырары. Бу ууламјылар кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ программаларында (базовый ла территориальный) темдектелген болуп јат.\n— Бу эки ууламјыныҥ кажызы ла керегинде толо јартамал берген болзогор?\n—Кату оору аайынча болуш керегинде айдар болзо, мында баштапкы ла катап аҥылу эмдешти јетирериниҥ сакыйтан ӧйи чокымдалган. Бу ӧй оору кижиге тижиктиҥ (опухольдыҥ) гистологический диагностиказын ӧткӱргенинеҥ эмезе диагнозты тургускан ӧйдӧҥ ала 14 календарный кӱнди ашпас учурлу. Мынайып, кату оору аайынча аҥылу медициналык болуш јетирерин сакыйтан ӧй, ӧскӧ ооруларга кӧрӧ, кезем астадылган. Бу ӧйдиҥ туркунына оору кижини эмчиликке јаттыргызар, оноҥ ары эмдеп апаратан јолы чокым јарталар учурлу. Оору кижи медициналык болуштыҥ стандарттарыныҥ некелтелерине келиштире чыҥдый профильный медициналык болуш јетирип болбой турган эмчиликтерде ӧйин јылыйтпас учурлу.\nКату оорула тартыжарында кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ чыгымдарына баратан акча-манаттыҥ кеми кезем кӧптӧдилген.\nБу ууламјыда профилактикалык шиҥжӱ ле диспансеризация ӧткӱрип турган медишчилер рак ооруныҥ баштапкы симптомдорын табарына ајарулу иштеер учурлу. Кандый бир серемји боло бергенде, кыска ӧйдиҥ туркунына диагнозты чокымдаар иштерди ӧткӱрер ле диагноз тургузылган соҥында, оору кижини тӱрген-тӱкей эмдеерине аткарар учурлу. Ого јаан ајару эдилет. Профилактикалык шиҥжӱлерди ле диспансеризацияларды ӧдӧрине айттырткан граждандарга бу иштердиҥ учурлу болгонын оҥдоор, темдектелген шиҥжӱлерди ӧскӧ ӧйгӧ кӧчӱрбей, ӧйинде ӧдӧр керек. Jаан улустыҥ диспансеризациязыныҥ 2018 јылдагы јаҥы ээжизи аайынча кезик улус диспансеризацияны эки јылда бир катап ӧдӧр учурлу. Анда, мынаҥ озо јылдарга кӧрӧ, тереҥ шиҥжӱлер ӧткӱрилер. Бу шиҥжӱлер кату ооруныҥ диагностиказына ууламјылалган болуп јат. Мындый эрчимдӱ экијандай јилбиркедиштиҥ шылтузында башталып јаткан кату ооруны эртедеҥ табар, бу оорудаҥ эмденип алар эмезе оны токтодып ийер арга болор.\n— Ол ло диспансеризацияны ӧйинде ӧдӧтӧни јаан учурлу болтыр?\n— Онызы чын. Улус бойлорыныҥ су-кадыгы учун каруулу болор учурлу. Страховой компаниялардыҥ чыгартулу улузы бойлорыныҥ молјулары аайынча страхование эттирткен улуска керектӱ јетирӱлерди јетирери аайынча чокым иштер бӱдӱрет. Оныҥ да учун телефон согуп айткан, смс ажыра, почтала эмезе ӧскӧ эп-аргала келген јетирӱлерди ајаруга алар, темдектелген медициналык шиҥжӱлерди ӧйинде ӧдӧр керек. Бастыра профилактикалык иштер су-кадыкты корыыр ла јӱрӱмди узадар амадула ӧткӱрилет.\n— Ольга Алексеевна, ӧткӱрилип турган иштиҥ чыҥдыйын баалаар арга бар ба?\n— Территориальный программада медициналык болуштыҥ чыҥдыйын баалап турган кӧргӱзӱлердиҥ тоозында кату ооруларда медициналык болушты баалайтан целевой кӧргӱзӱлер темдектелген.\n2018 јылдыҥ сыгын айынаҥ ала медициналык болуштыҥ тӧлӧмирлериниҥ чотторында кату оору аайынча јетирилген медициналык болуш чокым темдектелер. Мынызы диагнозты тургускан ӧйди, эмдейтен кандый эп-арга талдалганын, ол тоодо химиотерапияныҥ курстарыныҥ тоозын тергее ле федерал кеминде ајаруда тудар арга берет. Анайда ок эмдиги јасактар аайынча страховой организациялар, Территориальный фонд медициналык болуштыҥ чыҥдыйын шиҥдеер аргалу. Анайып, кату оорулу улуска јетирилип турган медициналык болушту учуралдар аайынча тематический шиҥжӱлер ӧткӱрет. Текшилей алза, территориальный программа аайынча ӧткӱрилип турган иштер Алтай Республиканыҥ башкарузыныҥ ајарузында турат.\n— Jарт, эмди медициналык реабилитация керегинде айдып ийзер.\n—Калганчы јылдарда медициналык реабилитацияныҥ учуры јаандайт. Ол јӱрек-тамырдыҥ, сӧӧк-тайактыҥ ооруларыла, кату оорула оорып тургандардыҥ јӱрӱминиҥ чыҥдыйын бийиктедер, су-кадыгын орныктырар ла јӱрӱмин узадар амадула ӧткӱрилет. 2015-2017 јылдарда кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ базовый программазында, кыйалтазы јогынаҥ медициналык страхованиениҥ территориальный программазында ла чылап, медициналык реабилитацияны јаҥыс ла стационардыҥ айалгаларында ӧдӧри темдектелген болгон. 2018 јылда јаҥыс стационарда јадып эмдеер эмес, је анайда ок тӱште јаттыргызып эмдеер эмезе амбулаторно эмдеер медициналык болуш кирген. Анда айлында телемедициналык технологияларды тузаланып, реабилитационный болуш алары база бар.\nТерриториальный фонд Алтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыр министерствозыла кожо эл-јонды медициналык реабилитацияла јеткилдеери аайынча чокым иштер ӧткӱрет. Территориальный программада 2018 јылга медициналык реабилитация аайынча чыгымдарга акча-манаттыҥ кеми, 2017 јылга кӧрӧ, кезем кӧптӧдилген. Jаан ајару республиканыҥ эмчиликтеринде медициналык реабилитацияныҥ ӧзӱмине эдилет. Темдектезе, Майманыҥ эмчилиги лицензия алган ла эмди оору улустыҥ кезиги медициналык реабилитацияны республика ичинде алат. Анайда ок инсульт, инфаркт болгон, јӱректиҥ тамырларына операция эттирткен улустыҥ медициналык реабилитациязы ӧдӱп јаткан јылда территориальный программада туружып турган Алтайский крайдыҥ «Барнаульский» ле «Обь» санаторийлеринде ӧткӱрилет. Андый реабилитация Алтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыр министерствозыныҥ тургускан маршрутизациязы аайынча ӧдӧт.\nТемдектелген бу иштер республикабыстыҥ эл-јоныныҥ су-кадыгын корыыр јилбӱлерле толо кеминде ӧткӱрилер.\n—Ольга Алексеевна, ачык-јарык эрмек-куучын учун быйан болзын.