Категория: Новости\t Опубликовано 20 Май 2020\t Просмотров: 36\nРейхстагта адын бичиген jуучыл.\nМениҥ адам Белеев Егор Дмитриевич Улаган аймакта Чибилÿ jуртта 1919 jылда чыккан. 1939 jылда Черÿге ле барала, jууга кирген, ойто jÿк 1946 jылда jанган. 1940 jылда финдерле jуу башталарда, адамныҥ полкы черт алып, jууга атанган. Jе фронтко jеткелекте jуу токтогон. Адамныҥ jуулашкан 5-чи танковый бригадазы Тÿштÿк-Кÿнбадыш фронтко кирген.\nБаштапкы ла кÿннеҥ ала Украинаныҥ калаларын коорулаган. Изÿ тартыжулар Харьков учун болгон эмтир. Бу jаан плацдарм болгон, оштÿниҥ колына киргени Кызыл Черÿге комой салтарын jетирген. Öштÿниҥ кÿчи де тыҥ, техника да jакшы, бистиҥ черÿ тескерлеп турала, курчуга кирген. Де адамныҥ полкы курчуны ÿзе согуп, уштулып чыккан. Бир муҥ эки jÿс он бир jуучылдаҥ 155 ле кижи, 14 танктаҥ 5 танк арткан. Арткан-калган jуучыл ийде-кÿчтер öскö частьтарга кожулып, Украинаныҥ калаларын корулаган. Öштÿни кÿнчыгыш jаар божотпой, тыҥ ла jуулашкандар.\nАдамныҥ эске алынганынаҥ: «Керчьти корулаар jуу-согуштар калапту болгон. Фашисттер казырланып, туни-тÿжи бомбалар чачып, талайчылардаҥ турган десанттар ийген. Канча кÿн тартышканыс. Jер ле теҥери биригип калгандый, тÿни де, тÿжи де билдирбес. Буттыҥ алдында jер тирÿ немедий, кыймыктанып, jылыжып jадар. Кулактарыс тунуп калган, бой-бойысты угужып болбозыс, не де кöрÿнбес болгон. Бис ондо тыҥ тартышканыс. Эки jанынаҥ jаан коромjылар болгон. Бу Керчь jарымортолык эки катап фашисттердиҥ колына кирген, совет черÿ ойто айрып алган. Фашисттер jарымортолыкты колго алып алза, олорго нефтьту Кавказ jаар jол ачылар эди. Нефть jогынаҥ совет черÿниҥ айалгазы коомойтыыр. Грозный, Баку, Волга – олордын амадузы болгон. Фашисттер бу ууламjыга талдама ийде кÿчтерин ийген. Мында тöрöл jерине jанбай, кöп ле jуучылдар jеҥ jастанган. Бу канду jуунан чыгып, Темрюк калага келип, ойто ло jуу-jепселдерле, техникала jеткилденип, jаҥы jуучылдар кожуп, Азов талайдаҥ ыраак jокто, Дон сууныҥ ол jанында токтогоныс».\nБу тушта адам алтай кижиге, Jоло jурттаҥ Василий Айланович (Андреевич) Саданчиков деп jуучылга туштаган. Экÿ коркышту сÿÿнип, алтайлап куучындажып, экÿ jаҥыс ротада, взводто «Максим№ деп пулеметторлу jуулашкан. Василийдиҥ бöлÿгин Николаев кала jаар аткарган. Онойып алтай jуучылдардыҥ jолдоры ыраашкан.\nСталинград каланыҥ jанында айалга уур-кÿч боло берерде, адамныҥ 40-чи гвардейский стрелковый дивизияныҥ 119-чы гвардейский стрелковый полктыҥ 1942 jылдыҥ куран айында Сталинградский фронтко чачкан эмтир. Адамныҥ дивизиязы ол тушта «обстрелянные» деген чоло атту болгон. Адамныҥ эске алынып куучындаганынаҥ: « Совет jуучылда ачык jерде турган. Баштап бисте jÿк коруланар арга болгон. Кезик дивизиялардыҥ алдында болгон jуу-согуштарда туружып, чагы чыгып калган. Бистиҥ де дивизия Одессаны, Керчьты коорулап, талбырап калган. Jаҥы ла училище божоткон оогош офицерлерде jуулажар ченемел де jок. Jуу jепсел де öйинде jетирилбес, курсак-тамак та комой. Немецтер бастыра ийде-кÿчтерин jууп Паулюстыҥ черÿзин быжулайла, Сталинград jаар ийген. Тÿштÿк-Кÿнбадыш фронттор ÿч jанынаҥ арадап туруп, Паулюстыҥ черÿзин эки jара бöлö соголо, олjого алганыс. Бистиҥ jуучылдардыҥ jалтанбазыла, коркубазыла, ат-нерезиле, тынын да кысканбазыла бу jууны алып чыктыс».\nСталинградтыҥ кийнинде адамныҥ полкы «Ростовская» деп ичкерлейтен jуучыл операцияда турушкан. Бис Интернеттеҥ jилбилÿ jакару таап алганыс. Ол jакаруда 2-чи стрелковый батальонныҥ стрелковый бöлÿгиниҥ командири Белеев Е.Д. 1942 jылдыҥ jаҥар айыныҥ 30-чы кÿниниҥ тÿнинде Обливская станцияга табару эдерде, станцияныҥ куйнында баштапкы кирип, jуу-согушта 25 гитлеровецти, бир jуучыл точканы jоголтконы учун «За отвагу» медальла кайралдаары керегинде айдылган. Бу станция учун 15 кире jуучыл база кайралдаткан эмтир. Мында адам jаан шыркаладып, Шахты калада узак эмденген. Госпитальдан чыгып, 1-кы Белорусский фронттыҥ 5-чи черÿзине кожулган.\nАдамныҥ куучынынаҥ: «Бистин 1038 полкко немецтиҥ коруланганын ÿзе соголо, Кюстрин деп станцияны колго алзын деп jакару болгон. Одер сууны кечирбес болуп, немецтер тыҥ ла тартышкан. Мен экинчи пулемтчик болгом. Jуу-тартыжуда баштапкы пулеметчиктиҥ щидин оодо согуп, пулеметчикле кожо jок эдип салгандар. Немецтер атакага там ла jууктап келерде, мен jылып барала, щит jок пулеметко jаҥыдаҥ патронду коробка тургузып алала, келип jаткан öштÿлерге пулеметтоҥ патрондор божогончо аткылай ла бердим. Ыҥ-шыҥ боло берерде, кöрзöм, немецтердиҥ атаказы токтоп, öштÿлер качкылап jаткан эмтир. Jуу-согуш токтогон кийнинде командирлер келип мактагандар. Кюстрин станцияны колго алар тушта мен шыркалаткам. 3-чи степеньдÿ Мактын орденин меге госпитальда табыштырган. Jеҥÿ керегинде табышты база госпитальда уккам. Шыркалу jуучылдар сÿÿнгениске ыйлажып турганыс».\nАдам алтайына 1946 jылдыҥ кÿÿк айында эзен-амыр jанып келген. Уулу Jенÿниҥ кÿнинде кийетен костюмыныҥ тöжинде Мактыҥ 3-чи степеньду, Ада-Тöрöл учун jуунын 1-кы степеньду ордендери, «За отвагу», «За взятие Берлина», «За победу над Германией», «За оборону Сталинграда», «За освобождение Варшавы» медальдар jалтырыжып туратан.\nАдам Берлинге jедип, Рейхстагтыҥ стенезине «Белеев Егор Дмитриевич» деп колын салган.\nМундусова, Н. Рейхстагта адын бичиген jуучыл / Н. Мундусова // Алтайдыҥ Чолмоны. – 2015. - № 93. – С. 5.