(src)="2"> 3 Lapeny ma Ocungo Wi Dano Mapol\n(src)="3"> 4 Gin ma Baibul Waco i Kom Kwo ki To\n(src)="4"> 8 KA NGAT MA IMARO KOME LIT ADADA\n(src)="5"> 11 ELIAS HUTTER KI BAIBUL MA EN OGONYO I LEB IBRU\n(src)="6"> 13 KIT MA NUKUTA MATIDI LOYO ME LEB IBRU CUKO KWEDE CWINYWA\n(src)="7"> 14 PARADIC I LOBO ​ — LEK MAMWA KECE LOK ADA ?\n(src)="8"> 16 GIN MA BAIBUL WACO ?\n(src)="1"> Tika to obedo yub pa Lubanga ?\n(src)="2"> Baibul waco ni : Lubanga “ bijwayo pig wanggi woko ducu .\n(src)="3"> To bene dong bibedo pe . ” ​ — Niyabo 21 : 4 .\n(src)="4"> Magajin me Wi Lubele man tito gin ma Baibul waco i kom kwo ki to .\n(src)="1"> Cokcok dini ducu giye ni dano tye ki tipo ma pe to\n(src)="2"> LOK MA I POK NGEYE | GIN MA BAIBUL WACO I KOM KWO KI TO ?\n(src)="3"> DANO gitye ki tam mapatpat madok i kom kwo ki to .\n(src)="4"> Jo mogo gitamo ni ka ngat moni oto , pud medde ki kwo i yo mapat nyo i kabedo mukene .\n(src)="5"> Jo mukene gitamo ni gibinywalogi odoco dok i yo mo mapat .\n(src)="6"> Jo mukene gitamo ni to obedo agikki me jami ducu .\n(src)="7"> Twero bedo ni in itye ki tam mapat i kom lok man , gwok nyo ma lubbe ki kit ma idongo kwede nyo tekwaroni .\n(src)="8"> Kit macalo dano gitye ki tam mapol mapatpat madok i kom to , tika tye ngat mo nyo ka mo ma watwero lokke iye me nongo lagam ma niango wiwa i kom lapeny man ma ocungo wi dano - ni ?\n(src)="9"> Pi cencwari mapol , lupwonye dini gubedo ka pwonyo dano ni tipo pa dano medde ki kwo ka ngat moni oto .\n(src)="10"> Cokcok dini ducu ma giwacci gin ​ — Lukricitayo , Hindi , Lujudaya , Cilam , ki dong dini mukene — ​ giye ni dano tye ki tipo dok medde ki kwo i nge to .\n(src)="11"> Dini me Budda kitungcel , giwaco ni kinywalo ngat moni muto - ni odoco tyen mapol , dok teko ki ngec ma onongo ngat meno tye kwede twero medde ki kwo ki yomcwiny adada i yo ma kilwongo ni Nirvana .\n(src)="12"> Macalo adwogi me pwony man , jo mapol i twok lobo lung gitamo ni to yabo yo ki ngat moni me kwo i lobo mukene .\n(src)="13"> Ki bot jo mapol , to obedo gin ma pire tek i kwo pa dano , dok ki botgi to nen calo obedo miti pa Lubanga .\n(src)="14"> Ento gin ango ma Baibul waco i kom to ?\n(src)="15"> Tim ber ikwan pwony ma lubo man .\n(src)="16"> Lagamme twero cungo wii .\n(src)="1"> LOK MA I POK NGEYE | GIN MA BAIBUL WACO I KOM KWO KI TO ?\n(src)="2"> Ka wakwano lok madok i kom cwec i buk me acakki me Baibul , ci wabiniang ni Lubanga owaco ki Adam ni : “ Yadi ducu ma tye i poto , camgi macalo imito ; ento yat me ngeyo gin maber ki marac pe icam , pien i nino ma ibicamo iye , en aye ibito iye bene . ”\n(src)="3"> ( Acakki 2 : 16 , 17 ) Lok meno nyuto ka maleng ni , ka onongo Adam owiny lok pa Lubanga , onongo kono en pe oto ento en onongo bimedde ki kwo pi naka i poto me Eden .\n(src)="4"> Ki cwercwiny madit , ma ka lubo cik meno wek en omedde ki kwo pi naka , Adam oyero pe me lubo cik pa Lubanga ci ocamo nyig yat ma dakone Kawa omiye .\n(src)="5"> ( Acakki 3 : 1 - 6 ) Adwogi me jemo meno pud tye i kom dano wa i kare - ni .\n(src)="6"> Lakwena Paulo otito ni : “ Kit macalo bal yam obino i lobo kun wok ki i dano acel , ka dong to obino pi bal , kit meno bene to onya oromo kin dano ducu , pien dano ducu gubalo . ”\n(src)="7"> ( Jo Roma 5 : 12 ) “ Dano acel ” meno obedo Adam .\n(src)="8"> Ento bal meno obedo ngo , ki dok pingo okelo to ?\n(src)="9"> Gin ma Adam otimo ni ​ — jemo nyo kwero lubo cik pa Lubanga akaka — ​ obedo bal .\n(src)="10"> ( 1 Jon 3 : 4 ) Mucara me bal meno obedo to , kit ma Lubanga owaco ki Adam .\n(src)="11"> Ka onongo Adam ki likwayone gubed luwiny bot Lubanga kono onongo gipe ki bal dok onongo pe gibibilo to .\n(src)="12"> Lubanga pe ocweyo dano ni guto ento me kwo pi naka .\n(src)="13"> Pe watwero kwerone ni “ to onya oromo kin dano ducu ” kit ma Baibul owaco kwede - ni .\n(src)="14"> Ento tika gin mo ki i komwa medde ki kwo ka wato ?\n(src)="15"> Jo mapol giwaco ni lok meno tye ada , ni tye gin mo ma kilwongo ni tipo ma medde ki kwo i nge to .\n(src)="16"> Rom ma gitye ka waco ni Lubanga owaco lok goba bot Adam .\n(src)="17"> Meno cakke nining ?\n(src)="18"> Pien ka gin mo ki i komwa medde ki kwo i kabedo mukene i nge to , ci nongo dong to pe obedo mucara me bal kit ma Lubanga owaco kwede .\n(src)="19"> Baibul waco ni : ‘ Lubanga pe twero bwolo dano . ’\n(src)="20"> ( Jo Ibru 6 : 18 ) Ki lok ada , Catan aye owaco lok goba bot Kawa ni : “ Pe wubito . ” ​ — Acakki 3 : 4 .\n(src)="21"> Meno dong kelo lapeny ni , ka pwony man ni tipo medde ki kwo - ni obedo pwony goba , ci dong gin ango ma timme i komwa ka wato ?\n(src)="22"> Lok ma kicoyo i Acakki i kom cwec waco ni : “ Lubanga ocweyo dano ki apwa me ngom , okuto yamo me yweyo i ume , dano odoko gin makwo . ”\n(src)="23"> Lok man ni “ gin makwo ” kigonyo ki i nyig lok me leb Ibru me ne’phesh , ma te lokke ni “ gin maywe . ” ​ — Acakki 2 : 7 .\n(src)="24"> Baibul tito ka maleng ni dano pe gubedo cwec ma gitye ki gin mo ma pe to .\n(src)="25"> Ma ka meno , wan ducu wabedo “ gin makwo . ”\n(src)="26"> Meno aye gin muweko kadi dong iyeny nining pe itwero nongo wang Baibul mo ma waco ni “ tipo pe to . ”\n(src)="27"> Kit macalo Baibul pe waco ni dano tye ki tipo ma pe to - ni , ci pingo dini mapol gipwonyo dok olungtuke ?\n(src)="28"> Me nongo lagamme myero kong wadwok wiwa cen i kom gin ma otimme i lobo Ejipt i kare macon .\n(src)="29"> Herodotus , Lagrik mo ma onongo lacoc me tekwaro i cencwari me abic K.M.P . , owaco ni , Luejipt aye “ gukwongo cwako pwony man ni dano tye ki tipo ma pe to . ”\n(src)="30"> Lubabilon bene onongo gicwako tam man .\n(src)="31"> I kare ma Alexander the Great oloyo Middle East i mwaka 332 K.M.P . , luryeko me Grik onongo dong gunyayo pwony man adada dok opongo ka ma Lugrik onongo giloyo ducu .\n(src)="32"> Pe itwero nongo wang Baibul mo ma waco ni “ tipo pe to ”\n(src)="33"> I cencwari me acel K.M . , dini pa Lujudaya ma onongo gingene adada , Essenes ki Luparicayo bene gupwonyo ni tipo pa dano pe to .\n(src)="34"> Buk me The Jewish Encyclopedia waco ni : “ Lujudaya gunongo pwony man ni dano tye ki tipo ma pe to - ni ki bot Lugrik , tutwalle tam pa laryeko ma nyinge Plato . ”\n(src)="35"> I yo acel - li , i cencwari me acel lacoc me tekwaro pa Lujudaya ma nyinge Josephus owaco ni pwony meno pe a ki i Ginacoya Maleng , ento ki i “ niye pa lugrik , ” ma ocakke ki i kom ododo ma onongo kibokogi .\n(src)="36"> Ka tekwaro pa Lugrik woto ki nya i kin piny , jo mogo ma giwaco ni gin Lukricitayo bene gucako jolo pwony goba man .\n(src)="37"> Ma lubbe ki lok pa lacoc me tekwaro mo ma nyinge Jona Lendering , “ Tam pa Plato ni tipowa kong con onongo tye ka mo maber ka dong obino i lobo - ni oweko odoko yot me ribo pwony pa Plato - ni ki lok me dini pa Lukricitayo . ”\n(src)="38"> Pi meno , pwony goba ni tipo pe to - ni odonyo i dini pa “ Lukricitayo ” ci odoko guti me niyegi .\n(src)="39"> I cencwari me acel , lakwena Paulo omiyo cik ni : “ Cwiny maleng waco atir ni , i kare mo i anyim jo mogo bibwoto niyegi woko , gicako lubo jogi ma gin lugoba , ki pwony pa cen maraco . ”\n(src)="40"> ( 1 Temceo 4 : 1 ) Lok meno ducu ocobbe kakare !\n(src)="41"> Lok man ni tipo pe to - ni obedo labol acel i kin “ pwony pa cen maraco . ”\n(src)="42"> Baibul pe cwako pwony magi , dok lwite ocakke ki i kom dini goba ki tam pa luryeko .\n(src)="43"> Kitung botwa , Yecu owaco ni : “ Wubingeyo lok me ada , lok me ada bigonyowu . ”\n(src)="44"> ( Jon 8 : 32 ) Lok ada me Baibul dong ogonyowa ki i pwony goba ma pe kelo deyo i kom Lubanga kacel ki tim maraco ma onya i kin dini goba mapol .\n(src)="45"> Lok ada ma tye i Lok pa Lubanga ogonyowa ki i tim me tekwaro ki kwer mogo madok i kom jo muto . ​ — Nen bok ma wiye tye ni “ Jo Muto Gitye Kwene ?\n(src)="46"> Lacwecwa onongo pe mito ni dano gukwo pi mwaki ma romo 70 nyo 80 keken i lobo ka dok gucit ka kwo ka mukene i yo mapat pi naka .\n(src)="47"> Mitine onongo tye ni dano gubed i lobo kany pi naka macalo lutinone ma luwiny .\n(src)="48"> Yub man ma pire tek - ki onongo nyuto mar pa Lubanga pi dano , dok pe kibinywenone .\n(src)="49"> ( Malaki 3 : 6 ) Ma dong jingo cwinywa loyo , laco jabuli owaco ni : “ Jo ma kitgi atir gibicamo lobo , dok gibibedo iye matwal . ” ​ — Jabuli 37 : 29 .\n(src)="50"> Pi ngec mukene i kom gin ma Baibul pwonyo i kom kwo ki to , nen dul me 6 i buk me Baibul Twero Pwonyowa Gin Ango ?\n(src)="51"> ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo .\n(src)="52"> Man bene nonge i www.jw.org / ach , nyo ti ki code man .\n(src)="53"> Mwaki mogo mukato angec , lukwed lok mogo guwaco ni ginongo lum mo ma twi i te pii ma gibyeko ni dong orii mwaki ma romo alip mapol ​ — romo bedo ni en aye gin ma dong pud orii ma loyo ki i kin gin ducu makwo ki i lobo .\n(src)="54"> Kwai lum meno kilwongo ni Posidonia oceanica , kodi lum mo ma bedo ite nam me Mediterranean ma tye i kin Spain ki Cyprus .\n(src)="55"> Ka lum twero kwo pi mwaki mapol kit meno , ci dano kono ?\n(src)="56"> Lucayan mogo ma gikwano kit ma gin makwo rii kwede gubedo ki miti me niang ka twere me medo mwaka pa gin makwo .\n(src)="57"> Me labolle , buk mo ma loko i kom mwaka pa gin makwo tito lok matut “ i kom ngec ma lucayan gitye ka kwedone ” i kom lok man .