Zaˬ guˬ deuˬ, nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ maˬ loˇ? | Dzaw ngeh zmˬ-eu deuˬ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Oeˬ siˬ ba la 2018\nZaˬ guˬ deuˬ, nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ maˬ loˇ?\n“Yawˬ ha noeˬ taˬ-euˬ jeˬ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ a nehˬ naˇ, yawˬ ha mˇ-euˬ jeˬ guiˬ lahˬ za-eu meh.”—Dawˬdaˬ16:3.\nDawˬ caˇ: 135, 144\nZaˬ guˬ zaˬ deuˬ, nawˇ dawˬ k’oꞈ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ le?\nDawˬdaˬ 16:3-ahˇ mˇ caw-eu aˬ jeˬ miˇ neh muiˬ nga?\nNawˇ aˬ jeˬ jeˇ aˇ pyaˇ daˬ nya-eu nga?\nNawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ ngehˇ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n1-3. (a) Zaˬ guˬ deuˬ aˬ jeˬ jeˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ya tahˬ puˬ-eu nga, teu-ahˇ aˬ jeˬ nehˬ-ehˇ sheu cehˆ nya-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.) (b) Ka li zaˬ zaˬ guˬ deuˬ-ahˇ caw ba nya-eu aˬ jeˬ nga?\nYaw jeˬ ma jeˬ heu hmˬ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, nawˇ gaˇ mahˇ kaˬ-eu meuˬ tiˬ meuˬ-ahˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu gaˇ kawˆ tiˬ hmˬ baˬ da neh iˇ-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ, teu gaˇ iˇ-eu g’aˇ duˬ lawˬ liˬ-ahˇ ya dziˬ-eu meh. Lawˬ liˬ naˬ duˬ-ahˇ iˇ keuˆ ngeh, tsawˇ haˬ hawˇ-eu lawˬ liˬ myaˬ dzaˬ myaˬ dawˇ-eu miˇ neh, nawˬ-ahˇ tiˬ jeˬ maˬ siˬ dzaˬ laˇ ni g’eh-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ aˬ gaˇ iˇ-awˇ, lawˬ liˬ aˬ geu mawˇ-ahˇ ya dziˬ-eu lehˇ siˬ nya-eu miˇ neh maˬ gaˇ-a siˬ. Nawˇ lawˬ liˬ yawˬ mawˇ yawˬ-ahˇ maˬ daˆ leˇ-eu paˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, gaˇ ma maˬ ngeuˇ-eu kahˇ-ahˇ tawˬ g’eh-eu lehˇ siˬ nya-eu miˇ neh.\n2 Dehꞈ ziˇ-aˬ, gaˇ ma doˆ iˇ gaˇ duˇ-awˇ, zaˬ guˬ deuˬ naˇ lawˬ liˬ naˬ duˬ-ahˇ jawˇ-eu deuˬ-ahˇ duˇ-eu meh. Nawˬ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ, tiˬ poˆ na maˬ siˬ dzaˬ laˇ ni tseˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ g’awˬ mya ni jaˆ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ aˬ gaˇ iˇ-eu lehˇ yaw duˬ baw naˇ, yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya-eu meh. Toˆ-ehˇ naˇ, nawˇ aˬ geu kahˇ iˇ paˬ nga?\n3 Heu kawˆ naˇ haˬ-eu jeˬ heu-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ-awˇ, nawˬ-euˬ dehꞈ ziˇ ziˇ lah ni Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ ni g’aˬ biꞈ-eu meh. Heu naˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˬ geu jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ noeˬ tsehˆ-eu maˬ kaˬ, yaw jeˬ ma jeˬ, sahˬ boꞈ dzaw-eu, gaˇ mˇ-eu, sheuˬ dahˬ dzaˬ-eu, zaˬ baw-eu, gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ mˇ caw gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. K’oeˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ g’oeˇ leˇ ni caw ba nehˬ-eu nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ mˇ caw gaˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Nawˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ gaˇ haw tsoˆ taˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nawˬ-ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ-awˇ, bi dehꞈ dzaˬ laˇ-eu yaw duˬ baw meh.—Dawˬdaˬ 16:3-ahˇ gui.\nNui jah paw aˬ jeˬ miˇ neh aˇ pyaˇ ya daˬ-eu nga?\n4. Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n4 Nui jah paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu heu naˇ yaw muiˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh? Aˬ jeˬ miˇ neh nga lehˇ gaˇ kawˆ 3 kawˆ-ahˇ ja sawˇ ma. Dahˬ beh-eu kawˆ hawˇ-eu nyiˬ kawˆ aˬ yawꞈ kawˆ naˇ, nui jah paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu jeˬ-ahˇ mˇ keuˆ ngeh, nawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ bi g’oeˇ dzehˬ laˇ nga lehˇ siˬ laˇ ni caw ba nehˬ-awˇ, smˬ kawˆ aˬ yawꞈ kawˆ naˇ, nyiˇ ngeh neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu heu naˇ, aˬ jeˬ miˇ neh muiˬ-eu nga lehˇ siˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh.\n5. Nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\n5 Aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu tiˬ jeˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ dui-ahˇ gaˬ-awˇ aˬ yawꞈ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ, mˇ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ k’oꞈ-eu g’aˇ duˬ meh. Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-eu tiˬ g’aˬ ehˇ-eu, “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-oˇ, nawˬ-euˬ guiˬ lahˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu jeˬ aˇ naˆ ni muiˬ-eu nga. . . . Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-oˇ, nawˬ neh mˇ-euˬ huiˬ-eu gaˇ deuˬ, ngaˬ-ahˇ laˬ k’aˬ bi cehˇ laꞈ-euˬ meh. Nawˬ neh mˇ-euˬ gaˇ baˬ da neh, ngaˇ laˬ k’aˬ cehˇ-awˇ caˇ-eu ma.” (Ja ceuˬ 92:1, 4) Yeˬhawˇbaˬ neh nawˬ-ahˇ k’aˇ biꞈ-euˬ yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ shaˇ noeˬ haw. Aˬ yawꞈ nawˬ-ahˇ dehꞈ ziˇ, nui jah, Jaˇliꞈ, aˇ muˇ, baˬlaˬdiˇsuˆ-ahˇ aˬ myah luꞈ ya dehꞈ g’eh-eu noeˬ tmˬ-eu jeˬ, heu deuˬ biꞈ-euˬ meh. Nawˇ nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ-eu jeˬ-ahˇ, aˇ poeˬ taˬ baw-eu lehˇ mˇ mawˇ nehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.\n6. (a) Nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ taꞈ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ taꞈ-eu nga? (b) Nawˇ yaw nyiˇ k’awꞈ, aˬ jeˬ jeˇ aˇ pyaˇ daˬ nya-eu nga?\n6 Nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu nyiˬ jeˬ aˬ yawꞈ jeˬ naˇ, nawˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ mˇ caw ngeh, Yeˬhawˇbaˬ g’aˇ duˬ mˇ muiˬ nehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ bi g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu meh. Kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ “Miˬyehˇ-aˬ, dawˇ coe ni yaˇ k’aˬ daˇ-eu g’aˬ meh. Naw maꞈ neh mˇ-euˬ gaˇ deuˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maˬ ngehˇ-a” lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ-eu meh. (Heˬbyehˇ 6:10) Maˇ diˇ naˇ, nawˇ aˇ k’oꞈ maˬ k’awˆ laˇ-euˬ k’awꞈ aˇ pyaˇ daˬ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Kiˇ-liˇsa-tiˆ 10 k’oꞈ k’awˆ ngeh, saˇ jaˇ ziꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ aˬ myah luꞈ gui-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ-euˬ meh. Toˇbiˬ k’awꞈ 12 k’oꞈ k’awˆ ngeh, iˇ cuꞈ maˬ shawˇ mi na-ehˇ Jaˇliꞈ dmˬ lah ni gui jiˇ-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, Mehˇsiˬ 11 k’oꞈ k’awˆ ngeh iˇ cuꞈ shawˇ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ nyiˇ Noˇeˇmiˬ k’awꞈ 10 k’oꞈ k’awˆ ngeh shawˇ-euˬ meh. Nyiˬ mehˇ nmˇ luꞈ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ mˇ-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ, teu-ahˇ maˬ ya ngehˇ-eu g’aˇ duˬ, Beˬdeˬlaˇ-ahˇ mˇ iˇ-eu sahˬ boꞈ kaˇ pyawˇ-ahˇ dehˬ myahˬ taˬ-euˬ meh. Nawˇ teu neh? Aˬ jeˬ-ahˇ aˇ pyaˇ daˬ-eu lehˇ noeˬ taˬ leˬ? Teu-ahˇ le keuˆ nya ni leh jeh haw-awˬ lawˇ.—Piˇliˇpiˆ 1:10, 11-ahˇ gui.\n7, 8. (a) Aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu heu naˇ, yaw awˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? (b) Zaˬ guˬ zaˬ tiˬ g’aˬ aˬ jeˬ miˇ neh maˬ dzaw tawꞈ-eu lehˇ tseˇ-euˬ nga?\n7 Aˬ dui yaw nyiˇ ngeh neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu smˬ kawˆ aˬ yawꞈ kawˆ naˇ aˬ jeˬ nga? Nawˇ zaˬ guˬ guˬ ngeh, noeˬ tsehˆ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ g’awˬ mya jeˬ jaˆ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ jeˬ dzaw-awˇ aˬ jeˬ mˇ-eu lehˇ ya noeˬ tsehˆ-eu uˬ taꞈ, noeˬ tsehˆ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ nui deuˬ jiˇ g’awˬ mya jeˬ jaˆ-eu meh. Gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ noeˬ tsehˆ-eu heu naˇ, gaˇ ma gaˇ tsmˇ-ahˇ jawˇ luꞈ gaˇ duˇ-eu meh. Nawˇ aˬ gaˇ iˇ-eu lehˇ duˬ naˇ, aˬ geu kahˇ iˇ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ-eu yaw awˬ meh. Teu gaˇ duˇ ni nawˇ aˬ jeˬ-ahˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ lehˇ siˬ nya naˇ, yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ-eu yaw awˬ meh. Dawˬdaˬ 21:5-ahˇ “Noeˬ dahˇ doe-awˇ mˇ-eu dehꞈ dzaˬ laˇ” meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Nawˇ aˇ pyaˇ ngehˬ-ehˇ daˬ kawˇ naˇ ngehˬ-ehˇ dehꞈ dzaˬ laˇ-eu jiˇ yaw kawˇ meh. Gaˇ kawˆ heu-ahˇ mehˇ nmˇ aˬ buˇ pyeuꞈ-eu Diˇmaˇliˬ zaˬ guˬ guˬ ngeh yamˬ-ahˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya noeˬ tsehˆ ngeh, maˇ diˇ ngeuˇ ngaˇ lehˇ ya siˬ duˬ-euˬ meh.\n8 Diˇmaˇliˬ tseˇ nyiꞈ daˇ dzaw g’aˬ ngeh, aˬ yawꞈ sahˬ boꞈ yaw nya miˇ neh, pyuˇ maˬ jiˇ ni zahˇ sahˇ k’oꞈ paw pyaw-ahˇ dzaw iˇ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˇ yamˬ tiˬ byah ni maˬ ya mˇ-eu pyuˇ taˬ nymˇ-ahˇ mˇ-eu lehˇ tseˇ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh? Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Ngaˇ yaw nyiˇ ngeh neh huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ-euˬ miˇ neh, aˇ yamˬ yaw kaˆ-ehˇ maˬ jiˇ leˇ-eu gaˇ ya mˇ-eu meh. Ngaˇ zahˇ sahˇ k’oꞈ paw dzaw iˇ-euˬ law nmˇ-aˬ, pyuˇ poˆ nya gahˬ k’awꞈ, aˇ yamˬ yaw k’aˆ-ehˇ maˬ jiˇ leˇ-eu gaˇ poˆ-eu yaw shaˬ meh.” Diˇmaˇliˬ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ luꞈ-eu 20 k’oꞈ byah laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nyiˇ ngeh neh muiˬ-eu aˇ pyaˇ daˬ-awˇ, noeˬ tsehˆ tsaˬ miˇ-a lehˇ noeˬ ngaˇ loˇ? Noeˬ meh. Aˬ yawꞈ pyuˇ taˬ nymˇ-ahˇ mˇ ngeh, zahˇ sahˇ k’oꞈ paw mˇ-eu deuˬ g’awˬ mya g’aˬ nehˬ-ehˇ ya tahˬ puˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ gaˇ teu mˇ-eu laꞈ k’aˬ cehˇ gaˇ maˬ duˇ-a. Aˬ yawꞈ jiˇ zahˇ sahˇ k’oꞈ paw dzaw-awˇ gaˇ teu mˇ law nmˇ-aˬ toˆ-ehˇ pyeuꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu lehˇ tseˇ-euˬ miˇ neh, teu deuˬ loꞈ-ehˇ uˬ duˬ maˬ ya kawꞈ ni, g’awˬ mya k’oꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ-ahˇ za-euˬ meh.\n9. Zaˬ guˬ deuˬ ja ceuˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh za geuˇ-eu nga?\n9 Miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu zaˬ guˬ aˇ heˇ aˇ heˇ g’aˬ-ahˇ neh, mˇ muiˬ dui dui-awˇ ja ceuˬ-eu jeˬ-ahˇ za geuˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ hawˇ-eu nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ dzehˬ-eu meh. Zaˬ guˬ heu deuˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ, sahˬ boꞈ dzaw-eu jeˬ, gaˇ mˇ-eu jeˬ, sheuˬ dahˬ dzaˬ-eu jeˬ, gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ mˇ caw-eu meh. Sawˇlaˬmoˬ ehˇ-eu, “Nawˬ-euˬ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ g’oe-awˬ” lehˇ ehˇ-awˇ, “Nawˇ k’aˇ mˇ k’aˇ shaˇ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ aˬ yawꞈ-ahˇ noeˬ keuˆ-awˬ. Nawˬ-ahˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ gaˇ ma mehˬ laꞈ tehꞈ-a” lehˇ ehˇ-eu meh. (Dawˬdaˬ 3:5, 6) Zaˬ guˬ zaˬ deuˬ-oˇ, Yeˬhawˇbaˬ nawˬ-ahˇ gaˬ dui dui-awˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-euˬ mehˬ shi aˬ poeˇ baw dui dui-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ nawˬ-ahˇ haw piˇ nehˬ-awˇ, sheuˬ g’eh nehˬ-eu laꞈ k’oeˇ, guiˬ lahˬ biꞈ-eu yaw duˬ baw meh.\nAˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu g’aˇ duˬ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ\n10. (a) Tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ ya bi pyeuꞈ nga? (b) Nawˇ tsaꞈ gaˬ-eu bym laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga?\n10 Nawˬ-euˬ dehꞈ ziˇ ziˇ lah ni Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ bi shiˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh ngeh, aˬ cawˬ-ahˇ aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ mawꞈ laˇ-eu meh. Yeˬsuˇ “tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ laˬ k’aˬ cehˇ-eu guiˬ lahˬ dawˬ ya mehˬ doe tehꞈ-a” lehˇ ehˇ-eu meh. (Maˬkuˆ 13:10) Teu miˇ neh, tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ heu naˇ tehˬ dui dui-eu gaˇ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu tiˬ jeˬ ya bi pyeuꞈ meh. Nawˇ heu naˆ maˬ tseˇ tsaꞈ gaˬ iˇ nya laˇ ni aˇ pyaˇ daˬ taˬ nya meh laˬ? Nawˇ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ nya meh laˬ? Ehˇ k’awꞈ, nawˇ tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ-ahˇ laꞈ k’aˬ maˬ cehˇ naˇ lawˇ? Nawˇ tsaꞈ gaˬ-eu bym laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga? Nawˬ-ahˇ caw ba nya-eu nyiˬ jeˬ jaˆ meh. (1) yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ (2) aˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu g’aˬ byehˆ taˬ byehˆ. Nawˇ toˆ-ehˇ jahˇ naˇ, zahˬ leˇ paˬ-ehˇ tsaꞈ gaˬ iˇ mawꞈ laˇ-eu meh.\nNawˇ aˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ joˆ-ehˇ lehˬ hmˬ leˬ? (Aˇ deuˆ 11, 12-ahˇ haw)\n11, 12. (a) Aˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu g’aˇ duˬ, nawˇ aˬ jeˬ jeˇ lehˬ hmˬ nya-eu nga? (b) Mehˇ nmˇ zaˬ guˬ tiˬ g’aˬ dzaw nymˇ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ aˬ joˆ-ehˇ ya ja nehˬ-euˬ nga?\n11 Sahˬ boꞈ dzaw cawˬ deuˬ “Miˬyehˇ jawˇ meh lehˇ aˬ jeˬ miˇ neh jah de? lehˇ naˇ haˬ laˇ naˇ, dawˬ k’oꞈ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-eu lehˇ lehˬ hmˬ taˬ nya meh. Naˇ haˬ jeˬ teu-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ nehˬ nya-eu gaˇ kawˆ yaw myaˬ kawˆ jw.org g’oeˇsaiˇ laꞈ k’oeˇ ahˇ meh. Nawˇ Jaˇliꞈ mehˬ-eu jeˬ > Zaˬ guˬ lehˇ boꞈ taˬ gaˇ iˇ naˇ, “Miˬyehˇ jawˇ meh lehˇ aˬ jeˬ miˇ neh jah de?” lehˇ ehˇ-eu mˇ dzaw-eu aˇ taꞈ ya mawˇ meh. (Gaˬ laˬ pyuˇ dawˬ paw haw.) Nawˬ-euˬ dawˬ k’oꞈ lehˬ hmˬ-eu g’aˇ duˬ, aˇ taꞈ teu-ahˇ boꞈ-ahˇ haw. Nawˇ zmˬ iˇ nya-eu, Heˬbyehˇ 3:4, Loˇmaˆ 1:20, Ja ceuˬ 139:14 Jaˇliꞈ heu smˬ deuˆ-ahˇ ya mawˇ tehꞈ-a. Naˇ haˬ-eu g’awˬ mya jeˬ-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ-eu g’aˇ duˬ mˇ dzaw-eu aˇ taꞈ nui deuˬ jaˆ-a siˬ.—1 Beˬtuˆluˆ 3:15-ahˇ gui.\n12 Nawˬ-euˬ cawˬ deuˬ-ahˇ yawˬ ha tehꞈ-ehˇ jw.org g’oeˇsaiˇ-ahˇ haw iˇ nya meh lehˇ ehˇ nehˬ. Lu kaˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ haw-euˬ meh. Tiˬ poˆ aˬ yawꞈ-euˬ cawˬ deuˬ, zahˇ-euˬ gaˇ kawˆ ja ngeh, dzaw nymˇ-euˬ paˇ dmˬ laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ maˬ ngeuˇ jeˬ-ehˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ gaˇ Lu kaˇ ya mawˇ-euˬ meh. Lu kaˇ guˆ k’awꞈ, saˬ laˬ-ahˇ paˇ dmˬ laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ boꞈ taˬ-euˬ jeˬ teu, aˬ jeˬ miˇ neh maˬ tsaˬ nga lehˇ cawˬ deuˬ-ahˇ bi ja mawˇ nehˬ laꞈ lehˇ shaˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, Saˬ laˬ k’awꞈ aˬ kawˬ-aˬ biꞈ nehˬ-awˇ, Lu kaˇ k’awꞈ cawˬ deuˬ-ahˇ g’oeˇsaiˇ ya pah nehˬ-euˬ meh. K’oeˇ uˬ taꞈ, saˬ laˬ dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ Behˬ dzaˬ laˇ-eu deuˬ-ahˇ g’aˬ maˬ zmˬ ni g’aˬ leˇ lehˇ ehˇ-eu biˬdiˬoˬ iˇ kahˇ-ahˇ haw iˇ lehˇ paˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Shaˇ noeˬ haw sheˇ, Lu kaˇ dzaw nymˇ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ya ja nehˬ-euˬ laꞈ k’aˬ aˇ naˆ ni cehˇ paˬ nga lehˇ.\n13. Aˬ dui shaˬ zahˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh, aˬ jeˬ miˇ neh g’aˬ byehˆ maˬ ya byehˆ-eu nga?\n13 Nawˇ shaˬ zahˬ ya puˬ ngeh g’aˬ byehˆ taˬ byehˆ, nawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ mˇ daˆ leꞈ. (2 Tiˆmoˇseˬ 4:2) Kaˬtaˬliˇnaˬ k’awꞈ toˆ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ 17 k’oꞈ k’awˆ ngeh gaˇ mˇ cawˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ tsaꞈ gaˬ doe-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ meh. Gaˇ mˇ cawˬ tiˬ g’aˬ aˬ yawꞈ-ahˇ yaw myaˬ poˆ yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ngehˬ-eu k’awꞈ, aˬ yawꞈ yawˬ ha neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ ngehˇ-a. Ha-siˬ, Kaˬtaˬliˇnaˬ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ yaw muiˬ-ahˇ ya mawˇ ngeh ya leˇ-awˇ, aˬ dui-euˬ sahˬ boꞈ gui laˇ-awˇ, Jaˇliꞈ dzaw laˇ-euˬ uˬ taꞈ, iˇ cuꞈ jiˇ shawˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, Kaˬtaˬliˇnaˬ yawˬ gaˇ yawˬ jawˇ paˇ iˇ-euˬ miˇ neh, gaˇ kawˆ heu-ahˇ maˬ siˬ nya-a. 13 k’oꞈ byah laˇ ngeh, Kaˬtaˬliˇnaˬ zahˇ dui dui leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya tahˬ puˬ-euˬ meh. Kaˬtaˬliˇnaˬ aˬ yawꞈ-euˬ nymˇ jiˇ nehˬ-ehˇ Bawˬdzaˬnymˇ-ahˇ jawˇ ngeh, yawˬ gaˇ yawˬ-ahˇ neh dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-eu mehˇ nmˇ naˇ, Ha-siˬ pyeuꞈ gaˇ ya mawˇ-euˬ meh. Kaˬtaˬliˇnaˬ gaˇ mˇ cawˬ deuˬ-ahˇ tsaꞈ gaˬ-eu aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ byehˇ dzeh-euˬ miˇ neh laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-eu meh.\nNawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ taˬ ngehˇ\n14, 15. (a) Aˬ cawˬ aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ bi mˇ caw-eu lehˇ lawˬ haw laˇ ngeh, nawˇ aˬ jeˬ-ahˇ ya noeˬ taˬ-eu nga? (b) Nawˬ-euˬ cawˬ lawˬ haw laˇ-eu jeˬ-ahˇ g’aˬ leˇ nya ni aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\n14 Heu deuˆ-ahˇ oe keuˆ ngeh, ya dzaw-euˬ heu kawˆ nawˬ-euˬ dehꞈ ziˇ ziˇ lah ni Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ hawˇ-eu nui jah paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ mawꞈ ni caw ba nehˬ-eu paˬ. Ehˇ k’awꞈ, nawˬ nehˬ-ehˇ tiˬ cawˬ deuˬ, yaw byawˬ byawˬ lehˇ tehꞈ-ehˇ dehꞈ mawꞈ-awˇ, nawˬ-ahˇ jiˇ aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ dehꞈ ni cawˬ laˇ nya-eu meh. Tiˬ nah nawˇ nawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ aˇ naˆ ni tuˆ tehˬ deuˇ taˬ-euˬ lehˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ ya mˇ mawˇ nehˬ-eu laꞈ k’oeˇ tehꞈ meh. Aˬ cawˬ neh nawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ taˬ bi laˆ byoˆ. Dahˬ beh gaˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ yaw jeˬ maˬ jeˬ-ahˇ tiˬ poˆ paˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Nawˇ lawˬ liˬ naˬ duˬ-ahˇ jawˇ naˇ, lawˬ liˬ k’oeˇ taˆ tsawˇ haˬ deuˬ byawˬ g’aˬ luꞈ gaˇ ya mawˇ-euˬ miˇ neh, lawˬ liˬ teu mawˇ nehˬ-ehˇ iˇ caw ma loˇ? Maˬ iˇ-eu yaw duˬ baw meh.\n15 Toˆ-ehˇ naˇ, nawˬ-euˬ cawˬ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ mˇ ni lawˬ haw laˇ naˇ lawˇ neh, nawˇ aˬ jeˬ jahˇ nya-eu nga? Aˬ yawꞈ lawˬ haw laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jawˇ duˬ-ahˇ maˬ ya jawˇ iˇ ni yahˇ. (Dawˬdaˬ 22:3) Nawˇ mˇ bahˬ naˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-eu lehˇ shaˇ noeˬ haw. (Gaˬlaˬtiˆ 6:7) K’oeˇ naˇ, nawˇ taˬ aw-eu laꞈ k’oeˇ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ loˬ-eu lehˇ ha geuꞈ-awˇ, aˬ da aˬ ma hawˇ-eu aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu noeˬ dahˇ doe-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ.—1 Beˬtuˆluˆ 5:5, 6-ahˇ gui.\n16. Kaˬ-liˇsa-tawꞈ-euˬ gaˇ kawˆ taˬ aw-eu jeˬ aˇ yeˇ huiˬ nga lehˇ aˬ joˆ-ehˇ mehˬ-eu nga?\n16 Taˬ aw-eu jeˬ Kaˬ-liˇsa-tawꞈ-ahˇ muiˬ-eu nui noeˬ nui duˇ-ahˇ ha geuꞈ ni caw ba nehˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ iˇ cuꞈ shawˇ g’aˬ-awˇ tiˬ k’ehˬ naˇ, niˇ g’aˬ duˬ tiˬ tsahˇ-ahˇ aˬ myah luꞈ mui iˇ-eu meh. Teu gaˇ, zaˬ guˬ g’awˬ mya g’aˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ aˇ muˇ-ahˇ ahˇ le-awˬ lehˇ cawˬ-eu miˇ neh, Kaˬ-liˇsa-tawꞈ gaˇ kawˆ heu sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ ja uˇ-euˬ meh. Teu ngeh sheu g’eh-eu g’aˬ, aˬ dui-ahˇ mui ceh ceh-eu nui ma bi ahˇ laˇ-eu, lehˬ laˇ ca laˇ-eu jeˬ jaˆ ngaˇ laˬ lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ haw lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, Kaˬ-liˇsa-tawꞈ niˇ g’a-eu aˇ muˇ teu-ahˇ ahˇ iˇ-euˬ meh. Uˇ iˇ-awˇ tiˬ k’eh naˇ, yaw haiˬ jeˬ hawˇ-eu laˆ tahˬ laˆ naˇ laˇ-eu jeˬ tehꞈ-ehˇ jaˆ-eu ya mawˇ-euˬ miˇ neh, sheuˬ g’eh-eu g’aˬ-ahˇ tiˬ poˆ paˇ ngehˬ cawˬ iˇ ngeh, Jaˇliꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ zaˬ-euˬ meh. Kaˬ-liˇsa-tawꞈ ehˇ-eu, “Yeˬhawˇbaˬ ngaˬ-ahˇ muiˬ-eu jaˇ uˇ-eu g’aˬ biꞈ-awˇ, ngaˇ jeˬ nah ui cuiˆ ga iˇ-euˬ k’awꞈ Aˬ yawꞈ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-euˬ ma.” Nawˇ teu neh, muiˬ-eu nui noeˬ nui duˇ biꞈ laˇ ngeh, ha geuꞈ nya-eu aˇ tiˆ-ahˇ keuˆ ni taˬ aw luꞈ ma laˬ?\n17, 18. (a) Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ zaˬ guˬ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ bi za mawꞈ-eu nga? (b) Nawˇ huiˬ laˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ nui ma maˬ ya cawˆ-eu g’aˇ duˬ aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga? Yaw jeˬ maˬ jeˬ ehˇ haw sheˇ.\n17 Jaˇliꞈ “Zaˬ guˬ deuˬ-oˇ, zaˬ guˬ aˇ yamˬ-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ-awˬ. Zaˬ guˬ guˬ ngeh laˬ k’aˬ cehˇ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 11:9) Yeˬhawˇbaˬ zaˬ guˬ deuˬ-ahˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ mawꞈ-eu meh. Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, aˬ dui neh ya dzaw-euˬ laꞈ k’aˬ cehˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-awˇ, aˬ jeˬ mˇ-awˇ aˬ jeˬ noeˬ tsehˆ-eu maˬ kaˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ mˇ caw-eu heu meh. Nawˇ heu loꞈ-ehˇ ngehˬ-ehˇ jahˇ kawˇ naˇ ngehˇ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ nawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ sheuˬ g’eh nehˬ-awˇ, aˬ joˆ-ehˇ haw piˇ nehˬ-eu nga, guiˬ lahˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-eu nga lehˇ yaw kawˇ-ehˇ ya mawˇ tehꞈ-a. Nawˇ Miˬyehˇ neh biꞈ-euˬ muiˬ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ deuˬ-ahˇ noeˬ taˬ-awˇ zmˬ iˇ luꞈ-uˇ. “Nawˇ zaˬ guˬ pyeuꞈ ngeh neh, nawˬ-ahˇ beh-euˬ yaw sahˇ-ahˇ noeˬ keuˆ-awˬ.”—Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 12:1.\n18 Zaˬ guˬ aˇ yamˬ jiˇ-eu kawˇ dui dui-eu meh. Nui ma nyiˇ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu tiˬ jeˬ naˇ, tiˬ deuˬ na nyiˇ ngeh neh, tiˬ jeˬ aˇ pyaˇ maˬ ya daˬ-euˬ, maˬ ngeuˇ naˇ aˇ pyaˇ daˬ lehˬ-euˬ miˇ neh, aˇ nah hawˇ-eu nui ma cawˆ jeˬ-ahˇ ya puˬ-euˬ heu meh. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ teu gaˇ haw tsoˆ taˬ naˇ, huiˬ laˇ ngeh nawˬ neh tseˇ-euˬ jeˬ-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu meh. Meuˬjaˇnaˬ jiˇ toˆ-ehˇ noeˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ zaˬ guˬ ngeh, mui niˇ g’a paw nya dui dui-eu miˇ neh, tsahˬ gaˆ yamˬ-ahˇ mui niˇ g’a-eu Oˆlamˇpiꞈ-ahˇ mui laˇ lehˇ kuˇ-eu k’awꞈ, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni mˇ-eu lehˇ tseˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ 30 k’oꞈ dzeuˇ iˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni mˇ luꞈ-a siˬ. Nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ oeˇ mˇ baˇ-awˇ k’aˬ dzeˇ zaˬ nehˬ-ehˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni gaˇ mˇ luꞈ meh. Tsawˇ myahˇ doˆ-eu jeˬ, yaw zeu baw-eu jeˬ, yaw shehꞈ jaˆ-eu jeˬ, smˇ muiˬ muiˬ-eu jeˬ heu deuˬ za mawꞈ-eu tsawˇ haˬ tiˬ jawˇ-iˬ laꞈ k’aˬ maˬ ya cehˇ-a lehˇ aˬ yawꞈ ehˇ-awˇ, aˇ pyaˇ daˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh k’aˇ muiˬ-eu jeˬ naˇ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ-awˇ, aˬ cawˬ Miˬyehˇ-ahˇ siˬ nya laˇ ni caw ba nehˬ-eu heu meh lehˇ paˇ ehˇ-eu meh.\n19. Nyiˇ ngeh neh nui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ, teu-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu aˬ jeˬ miˇ neh muiˬ nga?\n19 Zaˬ guˬ deuˬ, naw maꞈ shaˬ zahˬ g’awˬ mya jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu miˇ neh, ja ceuˬ jeˬ-ahˇ za geuˇ-eu meh. Nawˇ nui jah paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-awˇ, tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ heu naˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ sawˇ-eu meh. K’oeˇ uˬ taꞈ, miˇ tsaˬ heu siˬ neh nawˬ neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ bi laˆ cawˆ-a. Nawˬ neh leh jeh-euˬ heu, yawˬ ngehꞈ maˬ ngeuˇ-a lehˇ jah ziꞈ nya meh. Nawˬ-ahˇ gaˬ-awˇ g’aˬ biꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ jawˇ-eu miˇ neh, “yawˬ ha noeˬ taˬ-euˬ jeˬ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ a nehˬ naˇ, yaw ha mˇ-euˬ jeˬ guiˬ lahˬ za-eu meh.”\nNawˬ-euˬ dehꞈ ziˇ Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ naˬ ba tiꞈ taˬ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˬ geu paw-ahˇ maˬ kaˬ aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ mˇ caw-awˇ, nawˇ k’aˇ noeˬ-eu jeˬ Yeˬhawˇbaˬ neh bi sheuˬ g’eh\nNui jah paw-euˬ aˇ pyaˇ daˬ-eu jeˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ ni caw ba nehˬ-eu aˇ pyaˇ pyeuꞈ meh. Zaˬ guˬ tiˬ deuˬ na, yawˬ nah na Jaˇliꞈ gui-eu, iˇ cuꞈ shawˇ-eu, huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-eu, Beˬdeˬlaˇ-ahˇ mˇ iˇ-eu, heu deuˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ meh. Nawˇ teu neh, aˬ jeˬ aˇ pyaˇ daˬ taˬ leˬ?\nAˬ dui aˬ diˇ buˬ-iˇ-eu jeˬ aˬ joˆ-ehˇ za nya-eu nga?\nBi buˬ bi law-iˇ-eu g’aˬ pyeuꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ\nG’aˬ biꞈ-eu g’aˬ pyeuꞈ-eu Miˬyehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ dzaw geuꞈ\nAˬ dui tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ “g’aˬ biꞈ tehˇ tehˬ kaˇ-euˇ”\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2018\nOeˬ siˬ ba la 2018\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2018