Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba | Dzaw ngeh zmˬ-eu Loꞈ-eu nymˇgoˇ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Oeˬ siˬ ba la 2019\nREAD IN Abua Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Croatian Sign Language Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Hungarian Sign Language Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Makhuwa-Meetto Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nDzaw-eu gaˇ kawˆ 17\nHaiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba\n‘Aˬ dui haiˬ dui dui-eu mˬ taˆ-euˬ yaw sahˇ pyeuꞈ-eu uˆ lahˇ-eu deuˬ-ahˇ deuˆ ceh ceh luꞈ-eu ma.’—Eˇpeˇsu 6:12.\nDawˬ caˇ 55 Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ taˬ guˆ\n1. Eˇpeˇsu 6:10-13-ahˇ ehˇ-eu loꞈ-ehˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ dui dui-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ muiˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya ni caw ba nehˬ-eu heu naˇ, aˬ dui-ahˇ gaˬ dui dui-eu miˇ neh meh. Aˬ dui-ahˇ muiˇ-eu daˬ ma deuˬ naˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ pyeuꞈ meh. Yeˬhawˇbaˬ muiˇ-eu heu deuˬ-ahˇ yahˇ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu g’aˇ duˬ loˬ-eu jeˬ biꞈ nehˬ taˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 6:10-13-ahˇ gui.) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-awˇ aˬ yawꞈ neh bi caw ba naˇ, Nehꞈ Saˬdaˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya-awˇ, kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ loꞈ-ehˇ nui k’aˬ tsmˬ nya-eu meh. Pawˇluˆ “Miˬyehˇ aˬ dui jawˇ paw pyawˬ naˇ, aˬ dui-ahˇ aˬ suˇ g’aˬ paˇ ciˬ daˬ laˇ peuˬ nmˇ” lehˇ ehˇ-eu meh.—Loˇmaˆ 8:31.\n2. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja sawˇ nga?\n2 Aˬ dui maˇ diˇ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ teu naˆ naˆ-ehˇ nui ma ahˇ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui yaw k’aˆ-ehˇ nui ma ahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ dzaw-awˇ aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ mˇ-eu heu meh. (Ja ceuˬ 25:5) Ehˇ k’awꞈ aˬ dui Saˬdaˬ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ nga lehˇ ya siˬ nya-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Aˬ yawꞈ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ meh. (2 Gawˇliˬtu 2:11) Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ myaˬ tiˬ paˆ aˬ joˆ-ehˇ muˇ juˇ juˇ nga lehˇ haw-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’aˬ leˇ nya nga lehˇ jiˇ ja sawˇ ma.\nNehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ-ahˇ muˇ juˇ aˬ joˆ-ehˇ juˇ-eu nga?\n3-4. (a) Maw loˬ ja maw heu naˇ aˬ jeˬ nga? (b) Maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ aˇ naˆ ni iˇ byaˆ taˬ-euˬ nga?\n3 Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ muˇ juˇ juˇ-eu g’aˇ duˬ aˬ yawꞈ maꞈ zmˬ-eu daˬ ma hmˬ naˇ, maw loˬ ja maw pyeuꞈ meh. Maw loˬ ja maw-ahˇ zmˬ-eu deuˬ naˇ, tsawˇ haˬ zaˬ maˬ siˬ maˬ jahˇ nya-eu jeˬ-ahˇ jahˇ nya meh lehˇ ehˇ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, tiˬ g’aˬ na aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh maˬ ehˇ, laꞈ kawˆ haw gaˇ neh maˬ ehˇ, mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ehˇ nehˬ nya ma lehˇ ehˇ-awˇ, tiˬ deuˬ na naˇ, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ g’oe-awˇ, shiˇ-euˬ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ-eu meh. K’oeˇ naˇ, ja maw maw nya-eu nui deuˬ jiˇ jawˇ-eu meh. *\n4 Maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ aˇ naˆ ni iˇ byaˆ taˬ-euˬ nga? Laˇteꞈ Aˬmeˬliˇkaˬ hawˇ-eu Kehˇ-leˇbi-yamˬ paw-euˬ 18 miˇ k’ahˬ-ahˇ naˇ haˬ tseˇ haw ngeh, tsawˇ haˬ deuˬ 3 bymˇ laꞈ k’oeˇ 1 bymˇ naˇ, nehꞈ toˇ toˇ-eu, nyiˇ paˬ shaˆ ma, boeˇ mawˬ, heu deuˬ-ahˇ jah gaˇ ya mawˇ-awˇ, nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya meh lehˇ jah-eu deuˬ k’awꞈ teu myaˆ ni jawˇ-eu meh. Ehˇpa-li kaˆ paw-euˬ 18 miˇ k’ahˬ-ahˇ naˇ haˬ tseˇ-euˬ nyaˆ taꞈ tiˬ hmˬ-ahˇ jiˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh naˇ haˬ-euˬ tsawˇ haˬ myaˬ ni, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ jah nga lehˇ ehˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui aˬ geu gaˇ jawˇ k’awꞈ, maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ ya yahˇ-eu meh. Maˇ diˇ naˇ Saˬdaˬ nymˬ-mˇ “miˇ tsaˬ zaˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ” muˇ juˇ juˇ tawˆ-eu lehˇ leh jeh luꞈ-eu meh.—Pah mehˬ-eu 12:9.\n5. Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga?\n5 Yeˬhawˇbaˬ “yaw tsaˬ yaw dawˇ-euˬ Miˬyehˇ” pyeuꞈ meh. (Ja ceuˬ 31:5, Yaw shawˇ Yehˇ boꞈ 2018) Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? Aˬ yawꞈ gaˇ kawˆ heu-ahˇ bye dui dui-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ “Yawˬ ha-euˬ aˬ buˇ aˬ li-ahˇ lawˇ duˬ k’oeˇ taˆ dzah puiˆ-awˇ naw maꞈ maˬ ya lawˇ-a. Ja maw maw-eu maˬ ehˇ, mah loˬ loˬ-eu maˬ ehˇ, nyiˇ paˬ shiˇ-eu maˬ ehˇ, shiˇ dzeuˇ-euˬ tsawˇ haˬ-euˬ yaw sahˇ nehˬ-ehˇ mehˬ bawˬ mˇ-eu maˬ ehˇ, naw maꞈ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ maˬ ya bi jahˇ-a. Jawꞈ dui dui-eu gaˇ heu deuˬ mˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ, naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ bye dui dui-eu meh” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 18:10-12) Ka li zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ neh Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ biꞈ-euˬ Zahˇ sahˇ k’oꞈ uˬ moˆ maˬ jawˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw-ahˇ bye luꞈ-a siˬ lehˇ aˬ dui siˬ nya ma.—Maˬlaˬkiˇ 3:6.\n6. (a) Saˬdaˬ maw loˬ ja maw neh tsawˇ haˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ cawˆ-eu nga? (b) Dawˬtsoˆ 9:5-ahˇ haw ngeh, shiˇ-euˬ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga?\n6 Saˬdaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ neh tsawˇ haˬ-ahˇ laˆ cawˆ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya-eu miˇ neh, teu nehˬ-ehˇ taˬ taꞈ leˇ lehˇ aˬ dui-ahˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu meh. Saˬdaˬ tsawˇ haˬ shiˇ naˇ, saꞈ laˇ tiˬ gaˇ na jawˇ iˇ meh lehˇ myawꞈ-awˇ, gaˇ kawˆ nui deuˬ-ahˇ myawꞈ-eu g’aˇ duˬ, maw loˬ ja maw-ahˇ zmˬ-eu meh. (Dawˬtsoˆ 9:5-ahˇ gui.) K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ laˆ guˆ-awˇ, Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ bi kaˬ iˇ-eu g’aˇ duˬ jiˇ zmˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ maw loˬ ja maw mˇ-eu deuˬ-ahˇ, Miˬyehˇ-ahˇ maˬ bi g’oe ni haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ bi g’oe mawꞈ-eu meh.\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya-eu nga?\n7. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ ehˇ nehˬ laꞈ-eu nga?\n7 Laꞈ taˆ ehˇ dzeuˇ-euˬ loꞈ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ bi tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui siˬ nya paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ ehˇ nehˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ na-ahˇ ja sawˇ ma.\n8. (a) Aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga? (b) Ja ceuˬ 146:4 shiˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ Saˬdaˬ mehˬ bahˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ pah mehˬ-eu nga?\n8 Jaˇliꞈ-ahˇ gui-awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ. Heu naˇ aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui mˇ nya-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Jaˇliꞈ heu naˇ, Saˬdaˬ-euˬ lahˇ ju-ahˇ pah mehˬ nya-eu taˆ-eu mi cehˇ-ahˇ duˇ-eu meh. (Eˇpeˇsu 6:17) Yaw jeˬ ma jeˬ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya meh lehˇ jah-eu heu naˇ, jaˬ myawꞈ dawˬ pyeuꞈ meh lehˇ Jaˇliꞈ ehˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 146:4-ahˇ gui.) K’oeˇ naˇ Jaˇliꞈ-ahˇ mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ maˇ jawˆ ni ehˇ nehˬ nya-eu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ tiˬ g’aˬ tehꞈ meh lehˇ jiˇ paˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Iˇsaˬyaˇ 45:21; 46:10) Aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ naˇ, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ muˇ juˇ juˇ laˇ ngeh, maˬ tawˆ leˇ-eu uˬ taꞈ, haw jiˇ maˬ haw cawˬ nahˇ-a.\n9. Aˬ dui maˬ ya gm leˇ-eu maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ-eu nga?\n9 Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ maˬ mˇ. Aˬ dui maˇ diˇ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ ya mˇ-a. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ dui nyiˇ paˬ shaˆ ma jawˇ gaˇ maˬ iˇ-eu uˬ taꞈ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nehˬ-ehˇ jiˇ maˬ ngehˬ cawˬ. Dzeuˇ yaꞈ-euˬ kawˆ-ahˇ aˬ dui neh ya dzaw-euˬ loꞈ-ehˇ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ saꞈ laˇ dehꞈ luꞈ-a siˬ lehˇ jah-awˇ, tsawˇ haˬ shiˇ ngeh jahˇ-eu zahˇ deuˬ-ahˇ aˬ dui maˬ gm leˇ. K’oeˇ naˇ, mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw-eu maˬ ehˇ, ja maw maw-eu maˬ ehˇ, heu deuˬ-ahˇ maˬ jahˇ. (Iˇsaˬyaˇ 8:19) Toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, guˆ dui dui laˇ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ do lehˇ ngehˬ cawˬ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ aˬ dui siˬ nya-eu ma.\nDahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gahˬ yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ laˆ cawˆ jiˇ. K’oeˇ naˇ aˬ dui haw-eu jeˬ, zmˬ-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ maˬ ya bi taꞈ leˇ (Aˇ deuˆ 10-12-ahˇ haw)\n10-11. (a) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ ya dzaw siˬ ngeh aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga? (b) 1 Gawˇliˬtu 10:21-ahˇ haw ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh dzaw geuꞈ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n10 Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gahˬ-ahˇ laˆ cawˆ. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ saˇ ka-ahˇ Eˇpeˇsu meuˬ-ahˇ jawˇ-eu tiˬ g’aˬ na, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ haw-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ ya siˬ nya ngeh tiˬ jawˇ, tiˬ jeˬ paˬ taˆ lehˇ jahˇ-euˬ meh. Jaˇliꞈ aˬ yawꞈ maꞈ, “Maw loˬ loˬ-eu tsawˇ haˬ deuˬ k’awꞈ, yawˬ ha-euˬ maw loˬ sahˬ boꞈ deuˬ baꞈ uiˬ jiˇ-awˇ, miˇ k’ahˬ zaˬ dawˬ tawˆ luꞈ mehˬ shi miˬ dzaˬ keuˬ dzeh-euˬ meh” lehˇ ehˇ-eu meh. (G’aˬk’ehˇ 19:19) Aˬ yawꞈ maꞈ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ k’aˇ jahˇ nya-eu jeˬ jahˇ-euˬ meh. Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu sahˬ boꞈ paˇ dmˬ deuˬ, poeˬ dui dui-eu k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ cawˬ-ahˇ maˬ biꞈ nehˬ ni, maˬ ahˬ dzaˬ ni, dawˬ tawˆ luꞈ laˆ cawˆ jiˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ sahˬ boꞈ paˇ dmˬ-euˬ aˇ poeˬ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ geuꞈ mawꞈ-eu meh.\n11 Aˬ dui dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ teu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gah dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ laˆ cawˆ jiˇ-eu teu naˇ, nui gahˇ ahˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, k’oeˇ jeˬ heu jeˬ maˬ bi guˬ laˇ-eu lehˇ geuꞈ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ, laˆ cawˆ-eu heu meh.—1 Gawˇliˬtu 10:21-ahˇ gui.\n12. Aˬ dui gui-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ haw-eu jeˬ, heu deuˬ-ahˇ tseˇ ngeh yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya naˇ haˬ-eu nga?\n12 Aˬ dui gui-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ, haw-eu jeˬ, heu deuˬ-ahˇ yahˇ. Yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ, ‘Ngaˬ neh paˇ dmˬ laꞈ k’oeˇ hawˇ-eu iˇteuꞈnehꞈ laꞈ k’oeˇ gui-euˬ gaˇ kawˆ maˬ ehˇ, ngaˇ naˇ haˬ-euˬ dawˬ caˇ hawˇ-eu haw-eu tiˬbiˬ maˬ ehˇ, mui-euˬ biˬdiˬoˬ keˆ maˬ ehˇ, nehꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu gaˇ kawˆ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? Ngaˇ g’aˬ naˬ naˬ ngeh jahˇ-eu jeˬ maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, shiˬ dawˇ-eu nehꞈ, nehꞈ nehꞈ pyeuꞈ, heu deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, tsawˇ haˬ maˬ jahˇ nya-eu baoˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, taꞈ ngaˇ laˬ? Gaˇ kawˆ teu deuˬ-ahˇ tiˬ jeˬ guˆ laˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh ni jahˇ doˆ leꞈ ngaˬ laˬ?’ Maˇ diˇ naˇ tsawˇ haˬ neh noeˬ doˆ-awˇ jahˇ-euˬ yawˬ jeˬ na luꞈ maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Nawˇ gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ tseˇ mˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ bye-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ bi taꞈ leˇ-eu g’aˇ duˬ, yaw muiˬ-ehˇ ya tseˇ-eu meh. Aˬ dui k’aˇ g’eh nya gaˇ neh “Miˬyehˇ mehˬ shi . . . nui ma aˬ myah luꞈ shawˇ jehˆ ni jaˆ ni leh jeh luꞈ-eu ma.”—G’aˬk’ehˇ 24:16. *\n13. Aˬ dui aˬ jeˬ maˬ jahˇ ni ya yahˇ-eu nga?\n13 Nehꞈ-euˬ gaˇ kawˆ taˬ ja. Aˬ dui gaˇ kawˆ heu nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ mawꞈ-eu ma. (1 Beˬtuˆluˆ 2:21) Aˬ yawꞈ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ-ahˇ maˬ oe ngeh, mˬ k’oeˇ taˆ jawˇ-awˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ siˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ yaw k’aˆ-ehˇ maˬ ngehˬ keuˆ-a. Yeˬsuˇ Saˬdaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu maˬ ngeuˇ-eu, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ saˇ kiˇ kamˬ mawꞈ-eu meh. Aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, nehꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu gaˇ kawˆ ja-eu maˬ ehˇ, biˇ k’awˬ-eu maˬ ehˇ, sha tawꞈ-eu maˬ ehˇ, teu loꞈ-ehˇ maˬ jahˇ. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ ngeh to-aˬ, Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, ‘naˇ haˬ muiˬ-eu dawˬ kawˬ deuˬ aˬ dui-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ byah luꞈ-awˇ’ ya ngehˬ doˆ leꞈ-eu meh.—Ja ceuˬ 45:1.\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ guˆ-eu maˬ loˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ uˬ taꞈ, mˬ taˆ g’aˬ k’ehˇ deuˬ jiˇ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ dzehˬ (Aˇ deuˆ 14-15-ahˇ haw) *\n14-15. (a) Aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh guˆ-eu maˬ loˬ nga? (b) Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ tsawˇ haˬ-ahˇ uˆ kaˬ uˆ lahˇ nehˬ luꞈ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ-eu nga?\n14 Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ taˬ guˆ. Nymˬ-mˇ iˬ nah aˬ dui-ahˇ maˬ muiˬ-eu gaˇ kawˆ pyeuꞈ laˇ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, maˬ noeˬ gaˇ laˆ tahˬ laˆ naˇ laˇ nya-awˇ, naˇ gawˇ naˇ laˇ nya-eu uˬ taꞈ, ja pyuˬ ni k’awꞈ shiˇ laˇ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ dui gaˇ kawˆ heu deuˬ maˬ mawˇ laˇ-eu haiˬ-eu yaw sahˇ heu deuˬ neh bi pyeuꞈ laˇ ngaˬ lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Jaˇliꞈ-ahˇ “tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ maˬ noeˬ taˬ-euˬ aˇ yamˬ-ahˇ maˬ noeˬ taˬ-euˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ nya-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬtsoˆ 9:11, MS) Yeˬhawˇbaˬ Saˬdaˬ neh Yawˇbaˆ-ahˇ maˬ bi sehꞈ-euˬ gaˇ haw ngeh, nehꞈ teu deuˬ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. (Yawˇbaˆ 2:6) Moˇseˬ-euˬ saˇ ka-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ mah loˬ nya-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ bi siˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 8:18; 9:11) Yeˬsuˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ baoˬ za-awˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-ahˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ teh ka leꞈ-euˬ gaˇ haw ngeh, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ naꞈ suiˇ ni g’eh-eu duˬ k’ahˬ-ahˇ bi biˬ ahˇ-awˇ, tiˬ g’aˬ-ahˇ-iˬ yaw doeˇ maˬ paˇ jahˇ laˇ nya meh.—Pah mehˬ-eu 12:9; 20:2, 3.\n15 Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ uˆ kaˬ uˆ lahˇ nehˬ luꞈ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu yaw myaˬ jeˬ jaˆ-eu meh. Shaˇ noeˬ haw sheˇ, aˬ dui miˇ k’ahˬ doe ni yaw tsaˬ yaw dawˇ tsaꞈ gaˬ-awˇ mehˬ luꞈ-eu ma. (Maꞈtehˬ 28:19, 20) Teu naˇ, aˬ dui Saˬdaˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ pah mehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ laˆ naˬ nya law nmˇ-aˬ laˆ naˬ dzeuˇ-euˬ meh. Heu gaˇ haw ngeh aˬ yawꞈ maˬ jahˇ nya-eu miˇ neh ngaˇ-a lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ guˆ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui “miˇ tsaˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ yaw muiˬ paˬ-ehˇ haw luꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ luꞈ-eu meh” lehˇ siˬ nya-eu ma. (2 Laˬsaˬbaˬ 16:9) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ naˇ, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ aˬ dui-ahˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ cawˆ iˇ ni maˬ jahˇ nya-a.\nYeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba-eu deuˬ-euˬ guiˬ lahˬ\n16-17. Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ miˇ neh nui k’aˬ ya ahˇ nga lehˇ yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw.\n16 Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ nui k’aˬ ya ahˇ-eu meh. Aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ noeˬ-eu cawˬ hawˇ-eu yuiꞈ nyiˇ deuˬ aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ maˬ gm leˇ-eu miˇ neh, tiˬ jeˬ paˬ guˬ laˇ gaˇ guˆ ngeh ngehˬ-ehˇ dzehˬ nui k’aˬ ya ahˇ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ nui k’aˬ ahˇ-eu deuˬ-ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ meh. Gaˬnaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ mehˇ nmˇ aˬ buˇ pyeuꞈ-eu Ehˇliˇkaꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Aˬ yawꞈ Jaˇliꞈ dzaw ngeh 21 k’oꞈ k’awˆ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ da naˇ shaˆ ma pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ nehˬ-ehˇ maˬ taꞈ ni jawˇ-eu yaw shaˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, shiˇ dzeuˇ-euˬ poeˬ piˬ deuˬ-ahˇ damˬ nehˬ-euˬ shaˬ jiˇ-ahˇ ya dzaˬ-eu meh. Ehˇliˇkaꞈ maˬ dzaˬ-eu miˇ neh, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ poeˬ piˬ deuˬ-ahˇ yaw zeu maˬ baw nga lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ poeˬ piˬ deuˬ-euˬ saꞈ laˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ tsawˇ uˬ bi uˬ iˇ-awˇ, bi naˇ bi gawˇ laˇ-a lehˇ jah-eu meh.\n17 Ehˇliˇkaꞈ-euˬ nymˇ jiˇ aˬ yawꞈ-ahˇ zahˇ heu-ahˇ mˇ caw ni ka tiˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Ehˇliˇkaꞈ maˬ mˇ caw-eu miˇ neh iˇ kahˇ-ahˇ neh bi teh doˆ-euˬ meh. Mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na neh Ehˇliˇkaꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ bi jawˇ laˇ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ guiˬ lahˬ biꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ nymˇ jiˇ yaw shuiꞈ baw laˇ-awˇ, mehˇ nmˇ dmˇ ma-ahˇ duˇ-eu nui jah paw-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ jawˇ laˇ-euˬ meh. (Maˬkuˆ 10:29, 30) Ehˇliˇkaꞈ-euˬ yuiꞈ nyiˇ deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ byehˇ dzeh-awˇ aˬ yawꞈ-euˬ myawˬ gahˬ deuˬ keuˬ puiˆ dzeh k’awꞈ, Ehˇliˇkaꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ iˇ cuꞈ shawˇ-awˇ, nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ luꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ maˬ guˆ-a. Ehˇliˇkaꞈ aˬ yawꞈ-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ ngehˬ keuˆ ngeh, “Ngaˇ yawˬ nah na luꞈ guiˬ lahˬ shaˇ-eu ma. Nga pehˬ-euˬ nymˇ jiˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ bi siˬ nya laˇ-awˇ, laˬ k’aˬ tiˬ cehˇ Miˬyehˇ gaˇ bi mˇ mawꞈ nya. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ jah bahˬ taˬ-euˬ zahˇ teu deuˬ-ahˇ neh bi buˬ bi law iˇ mawꞈ nya” lehˇ ehˇ-eu meh.\n18. Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-eu heu naˇ, aˬ jeˬ jeˇ-euˬ guiˬ lahˬ za-eu nga?\n18 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ toˆ-ehˇ ya tahˬ puˬ-eu nmˇ maˬ ngeuˇ k’awꞈ, aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ Nehꞈ Saˬdaˬ nehˬ-ehˇ ya deuˆ ceh ceh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya g’oe-eu meh. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ naˇ guiˬ lahˬ g’awˬ mya ni za-awˇ, Saˬdaˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-a. K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ dui nehꞈ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ byehˇ gaˇ keuˆ ni maˬ guˆ-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ paˇ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ-eu meh. Kuiˇ laꞈ Yaˬkoˆ “Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ geuꞈ-awˬ. Nehꞈ sahˬ paˬ-ahˇ muiˇ-awˬ. Aˬ yawꞈ naw maꞈ jawˇ gaˇ neh cehˆ doˆ tehꞈ-a. Miˬyehˇ-euˬ dawˬ peh jiˆ laˇ-awˬ. Naw maꞈ-euˬ dawˬ peh Miˬyehˇ jiˆ le tehꞈ-a” lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh.—Yaˬkoˆ 4:7, 8.\nNawˇ dawˬ k’oꞈ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ le?\nHaiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ muˇ juˇ aˬ joˆ-ehˇ juˇ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga?\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh naˇ, aˬ jeˬ-eu guiˬ lahˬ za-eu nga?\nDawˬ caˇ 150 Buˬ iˇ nya ni Miˬyehˇ-ahˇ shaˇ poˆ\n^ Yaw zaˬ 5 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ yahˇ lehˇ ehˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ yaw doeˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ laˇ nya-eu lehˇ jiˇ ehˇ nehˬ laꞈ-eu meh. Nymˬ-mˇ iˬ nah aˬ yawꞈ maꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ leh jeh-awˇ muˇ juˇ juˇ-eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga? Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ bi tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga lehˇ ja sawˇ ma.\n^ Yaw zaˬ 3 Dzawˇ lahˬ: Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maw loˬ ja maw lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ jah-awˇ mˇ-eu jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. K’oeˇ naˇ shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ saꞈ laˇ baw-awˇ, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ neh dehꞈ luꞈ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya-eu lehˇ jah-eu jeˬ-ahˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu uˬ taꞈ, aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw-eu, laꞈ kawˆ haw-eu, ja maw maw-eu, nehꞈ toˇ toˇ-eu, nyiˇ paˬ shaˆ ma boeˇ mawˬ, piˇ sheuˇ laˇ pyaˇ, tsawˇ haˬ maˬ jahˇ nya-eu baoˬ, heu deuˬ-ahˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.\n^ Yaw zaˬ 12 Aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ, ya tseˇ-eu lehˇ ehˇ nehˬ-eu aˬ kawˬ-aˬ maˬ jaˆ-a. Ka li zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ aˬ geu jeˬ-ahˇ tseˇ paˬ nga lehˇ noeˬ tsehˆ-eu g’aˇ duˬ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ tsaˬ-eu yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ ya zmˬ-eu meh. Nui gahˇ ahˇ-eu nymˇ sahˇ aˬ da nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ zmˬ niˇ g’a baˇ-eu jeˬ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ tsaˬ ngaˇ laˬ lehˇ ya haw nehˬ-eu meh.—“Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ paˇ dmˬ hawˇ-eu dawˬ caˇ tiˬ deuˬ na-ahˇ maˬ ehˇ, biˬdiˬoˬ tiˬ hmˬ na-ahˇ maˬ ehˇ, taˬ haw lehˇ ehˇ ngaˇ laˬ?” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ haw. jw.org® laꞈ k’oeˇ, Nga maꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu > Tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ naˇ haˬ-eu jeˬ lehˇ boꞈ taˬ-euˬ gaˇ haw.\n^ Yaw zaˬ 54 Aˇ baˇ-euˬ gaˇ kawˆ: Yeˬsuˇ mˬ k’oeˇ taˆ mˬ taˆ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu baoˬ huiˬ-eu Sahˬpaˬ pyeuꞈ. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ huiˬ gaˇ mahˇ gaˇ nuiˇ luꞈ.\nNawˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ ma loˇ?\nYeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ nui saˇ oꞈ\nShiˇ-eu jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ Jaˇliꞈ mehˬ-eu loꞈ-ehˇ maˬ mehˬ-eu zahˇ-ahˇ taˬ gm leˇ\nDehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ Nga nyaꞈ poeˬ dui dui-eu sehˇ-ahˇ poˆ mawˇ\nNawˇ siˬ nya ma loˇ?\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2019\nOeˬ siˬ ba la 2019\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2019