Aˬ dui Miˬyehˇ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu myaˆ nuiˆ aˬ jeˬ lehˇ g’eh-eu nga? | Dzaw ngeh zmˬ-eu gaˇ kawˆ deuˬ\n“Nawˬ-ahˇ ngaˇ g’awˇ leuˇ haw-eu ma. Nawˇ uˆ lahˇ luꞈ-eu mˬ k’oeˇ taˆ ngaˇ g’awˇ leuˇ haw-eu ma.”—Ja ceuˬ 123:1.\nDawˬ caˇ: 143, 124\nYeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw-eu lehˇ ehˇ-eu heu, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\nMoˇseˬ aˬ jeˬ miˇ neh Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ maˬ ya uˇ leˇ-euˬ nga?\nMoˇseˬ-ahˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ jeˬ-ahˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ jeˇ ya siˬ-euˬ nga?\n1, 2. Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw-eu lehˇ ehˇ-eu heu, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\nNymˬ-mˇ aˬ dui “shaˬ dui dui-eu aˇ yamˬ” laꞈ k’oeˇ jawˇ luꞈ ma. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:1) Yeˬhawˇbaˬ haiˬ-eu miˇ tsaˬ-ahˇ laˆ cawˆ le-eu lehˇ g’eh ngeh hawˇ-eu, aˬ yawꞈ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ maˇ diˇ nui saˇ oˆ-eu jeˬ bi jaˆ laˇ-eu lehˇ g’eh ngeh, yaw dehꞈ dehꞈ-eu jeˬ shaˬ laˇ tehˇ tehˬ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui yawˬ ha-ahˇ ‘Ngaˇ nui noeˬ nui duˇ hawˇ-eu caw ba-eu jeˬ shaˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ suˇ g’aˬ-ahˇ haw paˬ nga?’ lehˇ naˇ haˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Aˬ dui taˆ lehˇ “Yeˬhawˇbaˬ” lehˇ ehˇ-eu paˬ, teu naˇ tsaˬ dui dui-eu dawˬ k’oꞈ pyeuꞈ meh.\n2 Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw-eu lehˇ ehˇ-eu heu, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga? K’oeˇ naˇ, aˬ dui shaˬ zahˬ jaˆ ngeh k’awꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ duˬ taˬ nya-eu nga? Aˬ dui caw ba-eu jeˬ loˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-awˇ shaˇ ju-eu heu aˇ naˆ ni aˇ yeˇ huiˬ-eu nga lehˇ, Jaˇliꞈ boꞈ zaˬ tiˬ g’aˬ ehˇ taˬ-euˬ myahˇ laˇ-euˬ meh. (Ja ceuˬ 123:1-4-ahˇ gui.) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw ngeh, baw leˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-euˬ zaˬ k’aˆ tiˬ g’aˬ loꞈ-ehˇ duˇ meh lehˇ, Jaˇliꞈ boꞈ zaˬ tiˬ g’aˬ ehˇ-eu meh. Aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga? Zaˬ k’aˆ naˇ, ya dzaˬ ya dawˇ-eu g’aˇ duˬ hawˇ-eu bi haw piˇ-eu g’aˇ duˬ, yawˬ ha-euˬ baw leˬ-ahˇ ya haw tsoˆ taˬ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ ya g’oe-eu meh. K’oeˇ naˇ baw leˬ aˬ jeˬ bi mˇ mawꞈ nga lehˇ ya siˬ-awˇ, mˇ caw-eu g’aˇ duˬ baw leˬ-ahˇ maˬ tsehˆ leˇ ni ya haw tsoˆ taˬ-eu meh. Aˬ dui k’awꞈ teu gaˇ duˇ ni, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ bi mˇ mawꞈ nga lehˇ siˬ nya-awˇ mˇ caw-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ ya gui-eu meh. Toˆ-ehˇ naˇ, aˬ dui caw ba-eu jeˬ-ahˇ loˬ ngeh Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.—Eˇpeˇsu 5:17.\n3. Aˬ dui-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˬ bi haw tsoˆ taˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n3 Aˬ dui aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya haw tsoˆ taˬ meh lehˇ siˬ nya k’awꞈ, tiˬ poˆ na maˬ haw tsoˆ taˬ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Gaˇ kawˆ heu Yeˬsuˇ-euˬ g’oeˇ-eu cawˬ Maˬta-ahˇ pyeuꞈ laˇ haw-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maˬ haw tsoˆ taˬ ni “dzaˬ dzaˬ dawˇ dawˇ laˆ saˆ-eu tehˬ g’a luꞈ-eu” meh. (Luˇkaꞈ 10:40-42) Maˬta loꞈ-ehˇ g’eh-eu saˇ jaˇ ziꞈ-eu tsawˇ haˬ k’awꞈ, Yeˬsuˇ teu gaˇ bi jawˇ taˬ-awˇ neh maˬ haw tsoˆ taˬ ni pyeuꞈ nya gaˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, gaˇ kawˆ heu aˬ dui k’oeˇ taˆ keuˆ le ngeh k’awꞈ aˬ dui maˬ zahˬ leˇ. Teu miˇ neh, aˬ dui-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˬ bi haw tsoˆ taˬ-eu aˬ jeˬ nga? Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, aˬ cawˬ neh mˇ-eu jeˬ, aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ maˬ bi haw tsoˆ taˬ nya-eu nga? lehˇ hawˇ-eu, aˬ dui aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw tsoˆ taˬ nya-eu nga? lehˇ haw ma.\nAˬ kawˬ-aˬ smˇ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu tiˬ g’aˬ\n4. Moˇseˬ Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ uˇ leˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ smˇ-euˬ gaˇ, aˬ jeˬ miˇ neh zahˬ leˇ-eu nga?\n4 Moˇseˬ nui noeˬ nui duˇ shaˇ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu yaw duˬ baw meh. Jaˇliꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ “maˬ mawˇ nya-eu Miˬyehˇ-ahˇ aˬ yawꞈ ya mawˇ haw-euˬ loꞈ-ehˇ . . . nui ma ziꞈ-euˬ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Heˬbyehˇ 11:24-27-ahˇ gui.) K’oeˇ naˇ, “Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ jeuˬ laꞈ k’oeˇ, Moˇseˬ-ahˇ duˇ-eu Miˬyehˇ g’aˇ duˬ ngehˬ dah-eu tiˬ g’aˬ-iˬ maˬ doˆ laˇ haw-aˬ. Sahˬpaˬ Miˬyehˇ myaˆ pyawˬ ciˬ daˬ-awˇ dawˬ ngehˬ cawˬ-euˬ aˬ yawꞈ loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ maˬ jawˇ-a” lehˇ jiˇ paˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 34:10) Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ teu naˆ naˆ-ehˇ g’oeˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ uˇ leˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ smˇ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 20:12) Aˬ jeˬ miˇ neh nga?\n5-7. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh doˆ laˇ-euˬ tiˬ k’ehˬ naˇ, aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ nga? Moˇseˬ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ-euˬ nga?\n5 Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh doˆ laˇ-euˬ ba la nyiˬ siˬ maˬ byah laˇ mi na-ehˇ, Siˇnaˆ gawˬ jawˬ-ahˇ le keuˆ-eu keuˆ laˇ ngeh gaˇ kawˆ doˆ laˇ-euˬ meh. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ iˇ cuꞈ dawˇ-eu maˬ jaˆ-eu miˇ neh Moˇseˬ-ahˇ nui ma pehˇ-eu meh. Teu miˇ neh, Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ “Tsawˇ haˬ heu deuˬ-ahˇ ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ nehˬ nmˇ. Aˬ yawꞈ maꞈ ngaˬ-ahˇ k’aˬ lo neh biˬ sehꞈ-eu lehˇ g’eh-eu meh” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 17:4) Teu ngeh, Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu lehˇ maˇ jawˆ ni ehˇ nehˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ gawˬ yoeˬ neh k’aˬ lo-ahˇ juiꞈ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Jaˇliꞈ-ahˇ Siˇnaˆ gawˬ jawˬ lo guˇ k’oeˇ taˆ “Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ aˬ yuiꞈ aˬ tsu deuˬ-euˬ mehˬ shi, Moˇseˬ k’oeˇ loꞈ-ehˇ mˇ-euˬ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ iˇ cuꞈ yoeˇ doˆ le-awˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ ya dawˇ ngeh, gaˇ kawˆ ui cuiˆ maˬ gaˇ laˇ-euˬ meh.—Doˆ-iˇ-eu 17:5, 6.\n6 Moˇseˬ teu tsahˇ-ahˇ Maˬsaˬ lehˇ myahˇ nehˬ-awˇ dawˬ tsuiꞈ naˇ “lawˬ haw-eu” lehˇ meh. K’oeˇ naˇ, Meˬliˇbaˬ lehˇ jiˇ myahˇ-euˬ dawˬ tsuiꞈ naˇ, “dawˬ g’oꞈ doˆ-eu” lehˇ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh teu loꞈ-ehˇ myahˇ nehˬ-euˬ nga? Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, “Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ . . . ‘Sahˬpaˬ Miˬyehˇ aˬ dui maꞈ nehˬ-ehˇ jawˇ nga loˇ, maˬ jawˇ nga loˇ?’ lehˇ aˬ yawꞈ maꞈ ehˇ-awˇ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ lawˬ haw-euˬ” miˇ neh meh.—Doˆ-iˇ-eu 17:7.\n7 Yeˬhawˇbaˬ Meˬliˇbaˬ-ahˇ doˆ laˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? Miˬyehˇ Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ Moˇseˬ-euˬ dawˬ-ahˇ leuˇ-eu tehꞈ maˬ ngeuˇ-eu, aˬ yawꞈ-ahˇ puiˬ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ baoˬ-ahˇ jiˇ muiˇ nga lehˇ noeˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 95:8, 9-ahˇ gui.) Aˬ yawꞈ maꞈ neh mˇ-euˬ jeˬ bahˬ dui dui-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Moˇseˬ naˇ, tsaˬ-eu jeˬ mˇ-awˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ neh k’aˇ ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ mˇ-euˬ meh.\n8. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ ya uˇ leˇ-eu keuˆ laˇ ngeh aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ nga?\n8 40 k’oꞈ dzeuˇ iˇ ngeh, Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ paˇ doˆ laˇ-euˬ nga? Aˬ yawꞈ maꞈ bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ cah-eu aˇ saˬ saˬ-eu keuˆ laˇ-awˇ, Kaˬdeˬshaˇ-euˬ dawˬ peh laˇ keuˆ-euˬ uꞈ taꞈ, Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ ya uˇ leˇ-eu keuˆ laˇ taˬ-euˬ meh. Teu tsahˇ-ahˇ k’awꞈ Meˬliˇbaˬ lehˇ kuˇ-eu meh. * (Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.) Aˬ jeˬ miˇ neh? Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ iˇ cuꞈ dawˇ-eu maˬ jaˆ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ nyaˆ taꞈ tiˬ poˆ dawˬ g’oꞈ paˇ doˆ-eu miˇ neh meh. (Bawˇtsahˬ 20:1-5) Ehˇ k’awꞈ, nymˬ-mˇ poˆ naˇ, Moˇseˬ mˇ bahˬ dui dui-euˬ meh.\n9. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ aˬ jeˬ ehˇ nehˬ-euˬ nga? Ehˇ k’awꞈ Moˇseˬ aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n9 Moˇseˬ Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ muiˇ ngeh aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga? Aˇ yawꞈ nui noeˬ nui duˇ shaˇ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ yaw beh poˆ loꞈ-ehˇ haw tsoˆ taˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ heu poˆ naˇ Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ k’aˬ lo-ahˇ juiꞈ lehˇ maˬ ehˇ nehˬ-aˬ, gawˬ yoeˬ yuˇ g’eh-awˇ, zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ jiˇ k’aˬ lo jaˆ gaˇ sheuˬ g’eh-awˇ, Moˇseˬ-ahˇ k’aˬ lo-ahˇ dawˬ ngehˬ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 20:6-8) Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ jahˇ ngaˇ loˇ? Maˬ, maˬ jahˇ-aˬ. Aˬ yawꞈ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ nui ma pehˇ dui dui-awˇ, “Puiˬ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-oˇ, naw maꞈ g’aˇ duˬ k’aˬ lo heu siˬ-ahˇ neh ngaˇ iˇ cuꞈ ya bi yoeˇ le ta loˇ” lehˇ guˇ-awˇ, k’aˬ lo-ahˇ tiˬ poˆ maˬ loꞈ nyiˬ poˆ juiꞈ-euˬ meh.—Bawˇtsahˬ 20:10, 11.\n10. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga?\n10 Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ nui ma pehˇ dui dui-eu meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 1:37; 3:26) Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ yaw shuiꞈ teu-ahˇ maˬ mˇ caw-eu miˇ neh meh.\n11. Moˇseˬ neh k’aˬ lo-ahˇ juiꞈ-eu teu naˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ leˇ nya-eu nga?\n11 Yeˬhawˇbaˬ nui ma pehˇ-eu teu naˇ, gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ paˬ jaˆ-eu miˇ neh k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Meˬliˇbaˬ yaw beh tsahˇ-euˬ k’aˬ lo gaˬlawˇ-ehˇni teu naˇ, yaw g’ahˇ miˇ neh k’a lo teu-ahˇ aˇ naˆ ni juiꞈ k’awꞈ iˇ cuꞈ juiꞈ doˆ nya paˬ lehˇ tiˬ g’aˬ-iˬ maˬ noeˬ-a. Ehˇ k’awꞈ, Meˬliˇbaˬ nyiˬ tsahˇ aˬ yawꞈ tsahˇ naˇ yaw beh tsahˇ nehˬ-ehˇ beu gaˇ dui dui-eu meh. Heu tsahˇ-euˬ k’aˬ loˬ naˇ, myaˬ ni k’aˬ loˬ loˬ nahˬ pyeuꞈ-awˇ, gaˬlawˇ-ehˇni k’aˬ lo naˆ ni maˬ g’ahˇ-a. K’aˬ lo yaw nahˬ teu laꞈ k’oeˇ iˇ cuꞈ yaw awˬ-ehˇ dahˬ leˇ nya-awˇ jaˆ nya-eu meh. Iˇ cuꞈ geuꞈ mawꞈ-eu aˬ suˇ g’aˬ maˬ kaˬ, k’aˬ lo teu-ahˇ tsawˆ byoe naˇ iˇ cuꞈ yoeˇ le-eu meh. Teu miˇ neh, Moˇseˬ k’aˬ lo teu-ahˇ dawˬ biꞈ-awˇ iˇ cuꞈ bi yoeˇ le jeˬ, dawˬ maˬ biꞈ ni juiꞈ-awˇ bi yoeˇ leˇ-eu teu naˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ iˬ cuꞈ teu-aˬ Yeˬhawˇbaˬ neh zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ jahˇ-awˇ bi yoeˇ le-euˬ jeˬ maˬ ngeuˇ nga lehˇ k’awꞈ noeˬ leˇ nya-eu meh. * (Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.) Ehˇ k’awꞈ, maˇ diˇ naˇ gaˇ kawˆ teu aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu lehˇ aˬ dui maˬ siˬ nya-a.\nMoˇseˬ, dawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ puiˬ-euˬ nga?\n12. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ hawˇ-eu Aˬloˬ-ahˇ nui ma pehˇ-eu teu naˇ, aˬ jeˬ baˬ da neh paˇ pyeuꞈ nya nga siˬ?\n12 Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ hawˇ-eu Aˬloˬ-ahˇ nui ma pehˇ dui dui-eu teu naˇ, nyaˆ taꞈ tiˬ kawˆ paˇ jaˆ nya-a siˬ. Moˇseˬ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ, “naw maꞈ g’aˇ duˬ k’aˬ lo heu siˬ-ahˇ neh ngaˇ (nga maꞈ) iˇ cuꞈ ya bi yoeˇ le ta loˇ” lehˇ ehˇ-eu meh. Moˇseˬ “nga maꞈ” lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu naˇ, aˬ yawꞈ hawˇ-eu Aˬloˬ-ahˇ ehˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ joˆ-ehˇ g’eh k’awꞈ, Moˇseˬ neh jahˇ-euˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ za geuˇ-eu ja ceuˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ biꞈ-eu miˇ neh, yaw zeu maˬ taˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Ja ceuˬ 106:32, 33-ahˇ “Tsawˇ haˬ k’oeˇ deuˬ Meˬliˇbaˬ lawˇ gawˆ dawˬ peh, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ nui ma pehˇ ni mˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ baˬ da neh Moˇseˬ shaˬ zahˬ naꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nui ma naˇ dui dui ni aˬ yawꞈ maꞈ jahˇ-awˇ, maˬ shaˇ noeˬ ni dawˬ k’aˆ ngehˬ dzeuˇ-euˬ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. * (Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.) (Bawˇtsahˬ 27:14) Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ za geuˇ-eu loꞈ-ehˇ yaw zeu maˬ taˬ-aˬ. Teu miˇ neh Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ hawˇ-eu Aˬloˬ-ahˇ, “Ngaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ naw nyaꞈ puiˬ-euˬ meh” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 20:24) Heu naˇ, huiˬ dui dui-eu iˬ baˇ pyeuꞈ meh.\n13. Yeˬhawˇbaˬ neh Moˇseˬ-ahˇ daˇ nehˬ-euˬ teu naˇ, tsaˬ meh dawˇ meh lehˇ aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ nya-eu nga?\n13 Moˇseˬ hawˇ-eu Aˬloˬ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu aˬ yuiꞈ pyeuꞈ-eu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ nui deuˬ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ noeˬ tmˬ-eu meh. (Luˇkaꞈ 12:48) Yaw beh tiˬ poˆ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ puiˬ-eu Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ tiˬ shehˆ-ahˇ, aˬ yawꞈ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˇ-ahˇ maˬ bi ahˇ leˇ ni daˇ nehˬ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 14:26-30, 34) Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ puiˬ-euˬ Moˇseˬ-ahˇ k’awꞈ, Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ yaw beh-euˬ deuˬ loꞈ-ehˇ maˬ bi ahˇ leˇ ni daˇ nehˬ-euˬ teu naˇ tsaˬ meh dawˇ meh.\nGaˇ kawˆ aˬ jeˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ\n14, 15. Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ puiˬ-eu teu naˇ, aˬ jeˬ baˬ da neh nga?\n14 Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ puiˬ-eu teu naˇ, aˬ jeˬ baˬ da neh nga? Aˬ dui Ja ceuˬ 106:32, 33-ahˇ tiˬ poˆ paˇ haw ma. “Tsawˇ haˬ k’oeˇ deuˬ Meˬliˇbaˬ lawˇ gawˆ dawˬ peh, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ nui ma pehˇ ni mˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ baˬ da neh Moˇseˬ shaˬ zahˬ naꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nui ma naˇ dui dui ni aˬ yawꞈ maꞈ jahˇ-awˇ, maˬ shaˇ noeˬ ni dawˬ k’aˆ ngehˬ dzeuˇ-euˬ meh.” Maˇ diˇ naˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ puiˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ Moˇseˬ nui pehˇ-ahˇ maˬ g’aˬ leˇ-eu uˬ taꞈ, shaˬ laˇ-eu jeˬ-ahˇ maˬ noeˬ keuˆ ni dawˬ k’aˆ ngehˬ-euˬ meh.\n15 Moˇseˬ aˬ cawˬ-euˬ mˇ jeˬ mˇ kawˆ neh, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ bi laˆ naˬ-euˬ meh. Yaw beh poˆ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ, iˇ cuꞈ gaˇ kawˆ toˇ ngeh, Moˇseˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ mˇ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 7:6) Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ puiˬ-eu g’awˬ mya k’oꞈ byahˇ laˇ-euˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ nehˬ-ehˇ ya jawˇ-eu g’aˬ doeˇ doeˇ-awˇ, ya shaˬ-eu miˇ neh k’awꞈ pyehꞈ nya meh. Teu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ paˬ nga lehˇ shaˇ noeˬ-eu jeˬ maˬ bi shaˇ noeˬ ni, Moˇseˬ aˬ yawꞈ nui ma aˇ naˆ ni pehˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ tehꞈ-ehˇ bi shaˇ noeˬ-eu meh.\n16. Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh, Moˇseˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ ya shaˇ sawˇ-eu nga?\n16 Moˇseˬ loꞈ-ehˇ g’eh-eu saˇ jaˇ ziꞈ-eu ngehˬ dah-eu tsawˇ haˬ k’awꞈ, baˇ iˇ nya-awˇ mˇ bahˬ nya naˇ, aˬ dui-ahˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ pyeuꞈ laˇ-eu yaw awˬ meh. Moˇseˬ ui cuiˆ neh maˬ ngeuˇ nmˇ-aˬ, Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ ya uˇ leˇ-eu keuˆ laˇ taˬ-euˬ meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui k’awꞈ, miˇ shuiꞈ-ahˇ ya uˇ leˇ-eu keuˆ laˇ taˬ-euˬ meh. (2 Beˬtuˆluˆ 3:13) Aˬ dui aˬ kawˬ-aˬ teu-ahˇ maˬ bi smˇ-iˇ mawꞈ-eu yaw duˬ baw meh. Teu miˇ neh aˬ dui maꞈ miˇ shuiꞈ-ahˇ ya uˇ leˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya haw tsoˆ taˬ-awˇ, ehˇ dawˬ ya naˇ haˬ-eu meh. (1 Yoˇhaˬ 2:17) Aˬ dui Moˇseˬ-euˬ yaw lehˬ-ahˇ neh aˬ jeˬ ya dzaw geuꞈ-euˬ nga?\nAˬ cawˬ-euˬ mˇ jeˬ neh aˬ dui-ahˇ taˬ bi laˆ baˇ\n17. Tiˬ g’aˬ paˬ aˬ dui-ahˇ nui ma laˆ pehˇ laˇ naˇ, aˬ dui yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’aˬ leˇ nya-eu nga?\n17 Tiˬ g’aˬ paˬ nawˬ-ahˇ nui ma laˆ pehˇ ngeh, nawˬ-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ ni leh jeh. Tiˬ poˆ na aˬ dui gaˇ kawˆ aˬ yawꞈ tiˬ hmˬ-ahˇ tehꞈ-ehˇ yaw myaˬ poˆ ya puˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ Jaˇliꞈ-ahˇ, “G’aˬ byehˆ maˬ byehˆ ni yaw muiˬ jeˬ mˇ kaˇ-euˇ. Aˬ dui nui ma maˬ cawˆ naˇ, aˇ yamˬ keuˆ laˇ ngeh ya yehˬ tehꞈ-a” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Gaˬlaˬtiˆ 6:9; 2 Teˇsaˬloˇni 3:13) Teu miˇ neh, tiˬ jeˬ paˬ maˬ ngeuˇ naˇ tiˬ g’aˬ paˬ aˬ dui-ahˇ nui ma pehˇ laˇ ni yaw myaˬ poˆ jahˇ laˇ naˇ, aˬ dui maˬ ngehˬ mi na-ehˇ shaˇ noeˬ ma loˇ? Nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ ma loˇ? (Dawˬdaˬ 10:19; 17:27; Maꞈtehˬ 5:22) Aˬ dui-ahˇ tiˬ g’aˬ na nui ma laˆ pehˇ laˇ ngeh, aˬ dui “Miˬyehˇ yaˇ k’aˬ daˇ luꞈ-uˇ” lehˇ noeˬ nya ni ya dzaw taˬ-eu meh. (Loˇmaˆ 12:17-21-ahˇ gui.) Heu naˇ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga? Aˬ dui nui ma pehˇ ngeh to-aˬ, loˬ naˇ Yeˬhawˇbaˬ tiˬ jeˬ paˬ jahˇ meh lehˇ oˇ oꞈ-awˇ dawˬ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Aˬ dui maˬ dawˬ ni laꞈ poˆ mˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˬ g’oe-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ-ahˇ yaw zeu maˬ baw-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.\n18. Aˬ dui nui noeˬ nui duˇ-ahˇ mˇ caw-eu gaˇ kawˆ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, aˬ jeˬ noeˬ taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n18 Doˆ saˬ saˬ laˇ-euˬ nui noeˬ nui duˇ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ caw. Yeˬhawˇbaˬ doˆ saˬ saˬ laˇ-euˬ nui noeˬ nui duˇ biꞈ ngeh, aˬ dui saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ mˇ caw ma loˇ? Aˬ dui gaˇ hu neh mˇ dzaw taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ tehꞈ-ehˇ mˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ neh biꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ yaw shuiꞈ-ahˇ yaw kawˇ ma-ehˇ mˇ caw paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. (Heˬbyehˇ 13:17) K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ dui ‘Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ k’aˇ boꞈ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ tehꞈ-ehˇ caw teh-awˇ dehꞈ nya ni’ ya leh jeh-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 4:6) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui noeˬ nui duˇ-ahˇ k’aˇ g’eh nya gaˇ neh mˇ caw ngeh, aˬ yawꞈ-ahˇ haw tsoˆ taˬ gaˇ duˇ-eu meh.\nAˬ cawˬ mˇ lehˬ ngeh Moˇseˬ aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga, teu-ahˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga? (Aˇ deuˆ 19-ahˇ haw)\n19. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ, aˬ cawˬ-euˬ yaw lehˬ neh maˬ bi laˆ cawˆ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga?\n19 Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu nawˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ, aˬ cawˬ-euˬ yaw lehˬ neh taˬ bi laˆ cawˆ. Aˬ dui aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ laˆ cawˆ-eu uˬ taꞈ, aˬ cawˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ k’awꞈ nui ma maˬ pehˇ-a. Aˬ dui Moˇseˬ loꞈ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ gaˇ za taˬ-euˬ naˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ, gaˇ kawˆ heu aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu meh. Ka li zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ, ya buˬ ya law iˇ-eu g’aˇ duˬ, ya leh jeh dui dui-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ ehˇ dawˬ yaw muiˬ-ehˇ ya naˇ haˬ-eu meh. (Piˇliˇpiˆ 2:12) Aˬ dui huiˬ-eu gaˇ ngehˬ-ehˇ za taˬ naˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ zawˇ-ehˇ noeˬ tmˬ-eu meh. (Luˇkaꞈ 12:48) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ dui dui naˇ, tiˬ jeˬ-iˬ aˬ dui-ahˇ coˬ iˇ ni maˬ jahˇ nya-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ mˇ mawˇ-eu nui gaˬ-ahˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ laˆ tsoeˬ nya.—Ja ceuˬ 119:165; Loˇmaˆ 8:37-39.\n20. Aˬ dui aˬ jeˬ jahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n20 Aˬ dui suˬ saˬ-awˇ shaˬ zahˬ tehꞈ-ehˇ jaˆ-eu saˇ ka-ahˇ jawˇ luꞈ-eu miˇ neh, aˬ dui ‘mˬ k’oeˇ taˆ uˆ lahˇ luꞈ-eu’ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoꞈ taˬ-eu heu naˇ aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ bi jahˇ mawꞈ-eu nga lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui aˬ myah luꞈ toˆ-ehˇ jahˇ-eu loˬ meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ, aˬ cawˬ-euˬ mˇ jeˬ mˇ kawˆ neh maˬ ya bi laˆ cawˆ-a. Moˇseˬ-ahˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ jeˬ heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu gaˇ kawˆ mehˬ-eu meh. Aˬ dui aˬ cawˬ-euˬ yaw lehˬ-ahˇ tehꞈ-ehˇ yaw k’aˆ-ehˇ haw tsoˆ ngeh to-aˬ, aˬ dui ‘Sahˬpaˬ Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ laꞈ ni, haw tsoˆ taˬ’ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh.—Ja ceuˬ 123:1, 2.\n^ Yaw zaˬ 8 Meˬliˇbaˬ nyiˬ tsahˇ aˬ yawꞈ tsahˇ heu naˇ, Leˬpiˇdeˬ nyaˆ taꞈ tiˬ myahˇ naˇ Maˬsaˬ lehˇ kuˇ-eu jawˇ duˬ-euˬ dawˬ peh jaˆ-eu Meˬliˇbaˬ yaw beh tsahˇ nehˬ-ehˇ beu gaˇ-eu meh. Meˬliˇbaˬ teu nyiˬ tsahˇ luꞈ-ahˇ teu loꞈ-ehˇ kuˇ-eu teu naˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ teu gaˇ jawˇ ngeh dawˬ g’oꞈ doˆ-eu maˬ ngeuˇ naˇ, toˇ-eu miˇ neh meh.—Miˇ k’ahˬ aˇ baˇ Miˇ shuiꞈ dawˬ paˇ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ Dzaw lahˬ B3-ahˇ haw.\n^ Yaw zaˬ 11 Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ-ahˇ pyehˆ tseˇ-eu nui gahˇ ahˇ-eu tiˬ g’aˬ, Yuˇdaˆ tsawˇ haˬ-euˬ dawˬ daˬ laꞈ k’oeˇ, puiˬ-eu deuˬ gaˇ kawˆ heu zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ maˬ ngeuˇ-a, Moˇseˬ k’aˬ lo teu laꞈ k’oeˇ iˇ cuꞈ dahˬ-eu lehˇ siˬ nya dzeuˇ taˬ-euˬ miˇ neh meh lehˇ ehˇ-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ Moˇseˬ-ahˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ tiˬ poˆ paˇ bi jahˇ-eu g’aˇ duˬ, k’aˬ lo yawˬ siˬ yawˬ-ahˇ bi juiꞈ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, gaˇ kawˆ heu jiˇ ni dawˬ daˬ daˬ ka leꞈ-euˬ tehꞈ meh.\n^ Yaw zaˬ 12 1987, Tseˇ siˬ ba la 15-ahˇ doˆ laˇ-euˬ Loꞈ-eu nymˇgoˇ paˇ dmˬ, “Gui-eu deuˬ naˇ haˬ-eu jeˬ” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ haw.\nAˬ dui Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ bi mˇ mawꞈ-eu nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ Jaˇliꞈ-ahˇ pyehˆ tseˇ-awˇ aˬ yawꞈ neh biꞈ laꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ deuˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ mˇ caw ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh