Dzaw-eu gaˇ kawˆ 4\n‘Heu-aˬ, ngaˬ-euˬ g’awˇ mawˇ ma. Heu-aˬ, dawˬ ma saˇ jaˇ-ahˇ taꞈ-eu ngaˬ-euˬ shiˬ ma.’—Maꞈtehˬ 26:26-28.\nDawˬ caˇ 16 Zaˬmaˇ tseˇ-euˬ g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ\n1-2. (a) Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ yaw awˬ awˬ lehˇ bi jahˇ meh lehˇ aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ nya-eu nga? (b) Aˬ dui Yeˬsuˇ-euˬ aˬ jeˬ jeˇ-euˬ seu dzehꞈ aˇ g’ehˇ-ahˇ haw-eu nga?\nYawˬ k’oꞈ na luꞈ jahˇ-eu Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ nawˇ dzawˇ nehˬ nya ma loˇ? Aˬ dui dzawˇ nehˬ nya-eu yaw duˬ baw meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Mehˬ bawˬ heu naˇ, yaw awˬ awˬ lehˇ jahˇ-eu miˇ neh meh. Ehˇ k’awꞈ mehˬ bawˬ heu aˇ yeˇ huiˬ dui dui gaˇ neh, ‘aˬ jeˬ miˇ neh yaw awˬ awˬ lehˇ jahˇ-eu nga’ lehˇ aˬ dui noeˬ nya meh.\n2 Yeˬsuˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ Miˬyehˇ gaˇ mˇ ngeh, aˬ yawꞈ aˇ yeˇ huiˬ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ-ahˇ, maˇ jawˆ ni yaw awˬ awˬ-ehˇ g’oˆ shaw leˇ paˬ-ehˇ mehˬ-eu meh lehˇ tsawˇ haˬ deuˬ siˬ nya-eu meh. (Maꞈtehˬ 7:28, 29) Teu gaˇ duˇ ni aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu * lehˇ mehˬ yaꞈ-euˬ meh. Aˬ dui Yeˬsuˇ neh jahˇ-euˬ ciꞈ hawˬ byawˇ teu poˆ hawˇ-eu, aˬ yawꞈ neh ngehˬ-awˇ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ haw kaˇ-euˇ. Heu naˇ, Yeˬsuˇ aˬ jeˬ miˇ neh heu naˆ naˆ-ehˇ taˬ aw-awˇ, k’aˬ duˬ ni g’eh-eu uˬ taꞈ, nui gaˬ keuˆ-eu nga lehˇ g’oˆ shaw laˇ ni caw ba nehˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya nga lehˇ jiˇ siˬ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.\nYeˬsuˇ taˬ aw-eu g’aˬ pyeuꞈ\nNoeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ zmˬ-eu kaˬ muˇ hawˇ-eu aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ, aˬ dui-ahˇ Yeˬsuˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ shiˇ-awˇ nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ mˬ k’oeˇ taˆ Sahˬ paˬ geuꞈ luꞈ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ (Aˇ deuˆ 3-5-ahˇ haw)\n3. Maꞈtehˬ 26:26-28-ahˇ ehˇ taˬ loꞈ-ehˇ Yeˬsuˇ neh jahˇ-euˬ hawˬ byawˇ aˬ joˆ-ehˇ awˬ-eu nga? Aˬ yawꞈ neh zmˬ-euˬ teu nyiˬ jeˬ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\n3 Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, saˇ jaˇ ziꞈ-eu kuiˇ laꞈ 11 g’aˬ nehˬ-ehˇ ciꞈ hawˬ byawˇ dzaˬ-euˬ meh. Hawˬ byawˇ heu yaw awˬ awˬ lehˇ laˆ dawˆ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ Baˬsaˬkaˬ bawˬ-iˬ-ahˇ neh dzeˇ laˇ-euˬ dzaˇ deuˬ zmˬ-euˬ meh. (Maꞈtehˬ 26:26-28-ahˇ gui.) Aˬ yawꞈ dzeˇ luꞈ-eu dehˬ tseˬ maˬ ahˇ-eu kaˬ muˇ hawˇ-eu aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ zmˬ-euˬ tehꞈ meh. Yeˬsuˇ kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ heu nyiˬ jeˬ naˇ, g’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ naw maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ lawˇ nehˬ-eu lehˇ g’eh-eu, ngaˬ-euˬ byah kuꞈ-eu g’awˇ mawˇ hawˇ-eu shiˬ pyeuꞈ ma lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Kuiˇ laꞈ deuˬ Yeˬsuˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu hawˬ byawˇ heu-ahˇ, aˬ jeˬ miˇ neh teu naˆ naˆ-ehˇ laˆ awˬ-eu nga lehˇ maˬ zahˬ leˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga?\n4. Yeˬsuˇ neh Maˬta-ahˇ ehˇ-euˬ dawˬ heu naˇ, ciꞈ hawˬ byawˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ aˬ joˆ-ehˇ bi siˬ laꞈ-eu nga?\n4 Gaˇ kawˆ teu pyeuꞈ laˇ-eu yaw myaˬ siˬ ca ngeh, pyeuꞈ yaꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’oeˇ-eu cawˬ pyeuꞈ-eu Laˬzaˬluˇ, Maˬta, Maˬliˇ pehˬ kahˇ-ahˇ iˇ-awˇ, tsawˇ haˬ deuˬ saˇ lehˆ ni jawˇ luꞈ ngeh, aˬ yawꞈ dawˬ mehˬ mehˬ-euˬ meh. Teu ngeh Maˬta jiˇ iˇ kahˇ-ahˇ jawˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˇ yeˇ huiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ-eu Yeˬsuˇ-ahˇ ha-eu g’aˇ duˬ, huiˬ-eu hawˬ byawˇ laˆ saˆ gaˇ kaꞈ g’a luꞈ-eu meh. Teu miˇ neh Yeˬsuˇ Maˬta-euˬ nui noeˬ-ahˇ nahˬ yu ni laˆ paˇ nehˬ-awˇ, dzaˬ dzaˬ dawˇ dawˇ g’awˬ mya jeˬ laˆ saˆ-eu maˬ loˬ-a lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Luˇkaꞈ 10:40-42) K’oeˇ gaˇ neh naˇ Yeˬsuˇ jiˇ shiˇ-eu peh laˇ ngeh, aˬ yawꞈ neh ngehˬ-euˬ dawˬ teu-ahˇ mˇ caw-euˬ meh. Aˬ yawꞈ yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu ciꞈ hawˬ byawˇ jahˇ-euˬ meh. Heu naˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ bi siˬ laꞈ-eu nga?\n5. Yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu hawˬ byawˇ heu naˇ, Yeˬsuˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ aˬ jeˬ bi siˬ laꞈ-eu nga? Piˇliˇpiˆ 2:5-8 nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ tsaˬ leˇ-eu nga?\n5 Yeˬsuˇ aˬ jeˬ ngehˬ-awˇ aˬ jeˬ mˇ k’awꞈ taˬ aw-eu meh. Teu miˇ neh miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ dehꞈ saˬ saˬ ngeh miˇ, aˬ yawꞈ taˬ aw dui dui-eu jeˬ mˇ mawˇ-euˬ heu naˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a. (Maꞈtehˬ 11:29) Aˬ yawꞈ tsawˇ haˬ neh maˬ lawˇ nehˬ haw-euˬ jeˬ ya lawˇ meh lehˇ siˬ nya-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ bi g’oꞈ dehꞈ laˇ g’aˬ naˇ, mˬ taˆ Sahˬ paˬ ya geuꞈ meh lehˇ jiˇ siˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, bawˬ-iˬ g’awˬ loe ni jahˇ gaˇ maˬ noeˬ tmˬ-a. Aˬ yawꞈ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ tiˬ k’oꞈ-ahˇ tiˬ poˆ yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu mehˬ bawˬ jahˇ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 13:15; 1 Gawˇliˬtu 11:23-25) Yaw awˬ k’awꞈ yaw tsaˬ tsaˬ-ehˇ g’eh-eu mehˬ bawˬ heu naˇ, Yeˬsuˇ k’ahˬ sehˇ jehˆ-eu tsawˇ haˬ maˬ ngeuˇ nga lehˇ bi siˬ laꞈ-eu meh. Aˬ dui-euˬ mˬ taˆ Sahˬpaˬ taˬ aw-eu miˇ neh, aˬ dui-ahˇ laˬ k’aˬ cehˇ miˇ-a.—Piˇliˇpiˆ 2:5-8-ahˇ gui.\n6. Aˬ dui shaˬ zahˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh, Yeˬsuˇ-euˬ taˬ aw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n6 Aˬ dui Yeˬsuˇ-euˬ taˬ aw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ naˆ maˬ tseˇ aˬ cawˬ-euˬ g’aˇ duˬ shaˇ noeˬ nehˬ-eu heu meh. (Piˇliˇpiˆ 2:3, 4) Shaˇ noeˬ haw sheˇ, Yeˬsuˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ dehꞈ saˬ saˬ ngeh miˇ, aˬ yawꞈ g’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ ya naˇ dui dui-awˇ ya shiˇ meh lehˇ siˬ nya k’awꞈ, g’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ aˬ yawꞈ baˬ da neh nui ma ya cawˆ-eu saˇ jaˇ ziꞈ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ k’ahˬ lahˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ aˇ saˬ saˬ ngeh miˇ, kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ mehˬ-awˇ g’aˬ biꞈ-euˬ uˬ taꞈ, kamˬ-eu dawˬ ngehˬ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 14:25-31) Yeˬsuˇ taˬ aw-awˇ, yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ naˆ maˬ tseˇ aˬ cawˬ-euˬ g’aˇ duˬ noeˬ keuˆ nehˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ naˇ aˬ dui dzaw geuꞈ dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu tiˬ g’aˬ pyeuꞈ meh.\nYeˬsuˇ k’aˬ duˬ ni g’eh-eu g’aˬ pyeuꞈ\n7. Yeˬsuˇ ciꞈ hawˬ byawˇ dzaˬ g’aˬ ngeh, nui k’aˬ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ-euˬ nga?\n7 Yeˬsuˇ ciꞈ hawˬ byawˇ dzaˬ g’aˬ ngeh, aˬ yawꞈ nui k’aˬ mˇ mawˇ-euˬ meh. Aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ-euˬ nga? Aˬ yawꞈ daˬ ga laˇ paˬ-ehˇ Miˬyehˇ-ahˇ yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ehˇ-eu g’aˬ lehˇ daˇ nehˬ laꞈ gaˇ ya daˬ meh lehˇ siˬ nya k’awꞈ, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ Aˬdaˬ-euˬ nui noeˬ geuꞈ-euˬ meh. (Maꞈtehˬ 26:65, 66; Luˇkaꞈ 22:41, 42) Yeˬsuˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ tsawˇ myahˇ-ahˇ ciˬ huiˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, Miˬyehˇ uˆ lahˇ-eu jeˬ-ahˇ taˬ huiˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, iˬ baˇ noeˬ poˆ deuˬ-ahˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ bi dehꞈ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, ehˇ k’aˇ maˬ za ni saˇ jaˇ ziꞈ-euˬ meh. Teu naˇ, kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ mehˬ hu paw ya tahˬ puˬ-eu jeˬ-ahˇ kamˬ daˬ coeˇ ni lehˬ hmˬ nehˬ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh.\n8. (a) Yeˬsuˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ ehˇ nehˬ-euˬ nga? (b) Yeˬsuˇ shiˇ dzeuˇ ngeh kuiˇ laꞈ deuˬ Yeˬsuˇ-euˬ nui k’aˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ-euˬ nga?\n8 Yeˬsuˇ k’aˬ duˬ ni aˬ yawꞈ ya tahˬ puˬ-eu shaˬ zahˬ guˆ gaˆ-ahˇ maˬ k’ahˬ lahˇ ni, saˇ jaˇ ziꞈ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ-euˬ loˬ-eu jeˬ-ahˇ haw tsoˆ taˬ-euˬ meh. Yuˇdaˆ iˇ doˆ dzeuˇ-awˇ jahˇ-euˬ ciꞈ hawˬ byawˇ heu naˇ, tseˇ doˆ taˬ-euˬ deuˬ-ahˇ Yeˬsuˇ-euˬ shiˬ hawˇ-eu dawˬ ma saˇ jaˇ yaw shuiꞈ-ahˇ taꞈ-eu gaˇ neh za-euˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ-ahˇ bi noeˬ mawˇ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 10:16, 17) Teu miˇ neh Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ nya-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ uˆ lahˇ leˇ nya ni caw ba nehˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ Aˬda geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 15:12-15) K’oeˇ naˇ Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ mehˬ hu paw jaˆ luꞈ-eu shaˬ zahˬ-ahˇ jiˇ ehˇ nehˬ-awˇ, aˬ yawꞈ neh mˇ mehˬ yaꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ-eu uˬ taꞈ, “tiˬ pawꞈ-iˬ taˬ guˆ” lehˇ jiˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 16:1-4, 33) G’awˬ mya k’oꞈ byah laˇ-euˬ k’awꞈ, g’aˬ k’ehˇ deuˬ Yeˬsuˇ-euˬ yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ-eu jeˬ-ahˇ hawˇ-eu nui k’aˬ-ahˇ dzaw geuꞈ luꞈ-a siˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ shaˬ zahˬ-ahˇ ya puˬ k’awꞈ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ-euˬ shaˬ zahˬ-ahˇ caw daˬ-eu meh.—Heˬbyehˇ 10:33, 34.\n9. Aˬ dui Yeˬsuˇ-euˬ nui k’aˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n9 Nymˬ-mˇ iˬ nah k’awꞈ teu gaˇ duˇ ni, aˬ dui nui k’aˬ mˇ mawˇ-eu heu naˇ Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu ma. Yaw jeˬ ma jeˬ, nui jah baˬ da neh k’ehˬ gaˇ k’aˆ gaˇ ya daˬ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, nui k’aˬ ya ahˇ-eu meh. Tiˬ poˆ na aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ maˬ tsaˬ maˬ dawˇ gaˇ tawˬ-ahˇ bi nyehꞈ ahˇ ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh ya leh jeh-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ dawˬ neh ngehˬ piˇ nehˬ-eu. (Piˇliˇpiˆ 1:14; Heˬbyehˇ 13:19) Aˬ dui nui k’aˬ mˇ mawˇ nya-eu nyaˆ taꞈ tiˬ jeˬ naˇ, “k’aˬ duˬ ni” tsaꞈ gaˬ daˆ leꞈ-eu heu meh. (G’aˬk’ehˇ 14:3) Aˬ dui tsawˇ haˬ deuˬ laˆ tsoeˬ laˇ-awˇ, k’ehˬ laˇ k’aˆ laˇ k’awꞈ, Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-euˬ gaˇ kawˆ maˬ naˬ leˇ ni tsaꞈ gaˬ daˆ leꞈ-eu ma. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ poˆ na aˬ dui guˆ nya meh. Teu ngeh, aˬ dui aˬ jeˬ jahˇ nya-eu nga?\n10. Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ maˬ keuˆ laˇ ngeh aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga, aˬ jeˬ miˇ neh?\n10 Aˬ dui Yeˬsuˇ-euˬ ka k’oꞈ-eu jeˬ baˬ da neh za nya-eu noeˬ tmˬ-eu jeˬ-ahˇ noeˬ mawˇ naˇ, nui k’aˬ ahˇ dzehˬ laˇ nya meh. (Yoˇhaˬ 3:16; Eˇpeˇsu 1:7) Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ maˬ keuˆ laˇ mi naˆ-ehˇ, aˬ dui ka k’oꞈ-eu jeˬ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw dzehˬ laˇ-eu aˇ yamˬ jaˆ-eu meh. Teu ngeh yamˬ-ahˇ aˬ dui Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-euˬ g’aˇ duˬ bi gui taˬ-euˬ Jaˇliꞈ aˇ deuˆ deuˬ-ahˇ gui-awˇ, Yeˬsuˇ shiˇ ngeh pyeuꞈ laˇ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ-eu uˬ taꞈ, guiˬ lahˬ shaˇ. K’oeˇ naˇ, aˬ dui Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ laˇ ngeh, Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ zmˬ-eu kaˬ muˇ hawˇ-eu aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ heu naˇ, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-awˇ aˬ joˆ-ehˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu lehˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ g’oˆ shaw-awˇ, aˬ dui hawˇ-eu aˬ dui gaˬ-eu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ nga lehˇ ya siˬ naˇ, mehˬ hu paw jaˆ-eu noeˬ tmˬ-eu jeˬ-ahˇ jah ziꞈ laˇ-eu meh. Heu naˇ aˬ dui aˇ saˬ saˬ leˇ ngeh keuˆ ni k’aˬ duˬ ni kamˬ daˬ coeˇ ni caw ba nehˬ-eu meh.—Heˬbyehˇ 12:3.\n11-12. Nymˬ-mˇ aˬ dui aˬ jeˬ jeˇ ya siˬ dzeuˇ-euˬ nga?\n11 Nymˬ-mˇ aˬ dui Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ heu naˇ, ka k’oꞈ-eu jeˬ aˇ naˆ ni aˇ yeˇ huiˬ-eu lehˇ tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, Yeˬsuˇ-euˬ muiˬ dui dui-eu seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ pyeuꞈ-eu taˬ aw-eu jeˬ hawˇ-eu nui k’aˬ-ahˇ jiˇ noeˬ mawˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh lehˇ ya siˬ-euˬ ma. Yeˬsuˇ Piˇ ma Yaw huiˬ g’aˬ geuꞈ-awˇ aˬ dui-euˬ dahˬ zaˇ tahˬ shaˇ-eu g’aˬ pyeuꞈ ngeh, seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ heu paˇ mˇ mawˇ-eu miˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ-a. (Heˬbyehˇ 7:24, 25) Aˬ dui nui ma laꞈ k’oeˇ neh guiˬ lahˬ huiˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ neh ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ ya le-eu meh. (Luˇkaꞈ 22:19, 20) Aˬ dui tiˬ k’oꞈ laꞈ k’oeˇ neh aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ-eu nah pyeuꞈ-eu Niˬsaˬ ba la 14-ahˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu ma.\n12 Aˬ dui yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ heu-ahˇ neh, Yeˬsuˇ-ahˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ shiˇ dah ni laˆ noeˬ nehˬ-eu aˬ yawꞈ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ nyaˆ taꞈ tiˬ hmˬ-ahˇ paˇ ya siˬ-euˬ ma. Aˬ yawꞈ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ jawˇ ngeh seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ heu hmˬ ahˇ meh lehˇ yawˬ g’aˬ na luꞈ siˬ nya-eu meh. Heu naˇ aˬ jeˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ nga?\nYeˬsuˇ nui gaˬ ahˇ-euˬ g’aˬ pyeuꞈ\n13. Yoˇhaˬ 15:9 hawˇ-eu 1 Yoˇhaˬ 4:8-10, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ-euˬ nui gaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ nga? Teu-ahˇ neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za-eu aˬ suˇ suˇ g’aˬ nga?\n13 Yeˬsuˇ neh k’aˇ mˇ-euˬ jeˬ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˇ naˆ ni gaˬ-eu lehˇ bi siˬ laꞈ-eu meh. (Yoˇhaˬ 15:9; 1 Yoˇhaˬ 4:8-10-ahˇ gui.) Aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ-eu jeˬ naˇ, Yeˬsuˇ aˬ dui-ahˇ nui ma laꞈ k’oeˇ neh gaˬ-awˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ lawˇ nehˬ-euˬ heu meh. Aˬ dui tseˇ doˆ taˬ-euˬ deuˬ maˬ ehˇ, ‘yawˇ nui deuˬ’ maˬ ehˇ, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ Zaˬmaˇ neh ka k’oꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ neh mˇ mawˇ-euˬ nui gaˬ baˬ da neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 10:16; 1 Yoˇhaˬ 2:2) K’oeˇ naˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ-eu jeˬ-ahˇ haw ngeh, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ aˇ naˆ ni gaˬ-awˇ, noeˬ keuˆ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Aˬ joˆ-ehˇ?\nYeˬsuˇ yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ-awˇ nui gaˬ bi mawˇ-euˬ miˇ neh, yaw myaˬ yaˇ k’oꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ, aˬ gaˇ jawˇ-awˇ aˬ joˆ-ehˇ shaˬ k’awꞈ mehˬ bawˬ heu jahˇ nya (Aˇ deuˆ 14-16-ahˇ haw) *\n14. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ nui gaˬ aˬ joˆ-ehˇ bi mawˇ-euˬ nga?\n14 Yeˬsuˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ yaw awˬ awˬ-ehˇ jahˇ-eu heu naˇ, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh tseˇ doˆ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Myahˇ laˇ ngeh Yeˬsuˇ-euˬ tseˇ doˆ taˬ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ aˬ geu jeˬ lehˇ g’eh k’awꞈ, yawˬ k’oꞈ na luꞈ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ ya jahˇ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, tawˬ-ahˇ uˇ luꞈ ngeh jiˇ jahˇ-euˬ meh. (Pah mehˬ-eu 2:10) Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬsuˇ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ nya meh loˇ? Naˇ haˬ nya meh.\n15-16. Aˬ geu gaˇ jawˇ-awˇ aˬ joˆ-ehˇ shaˬ k’awꞈ, tiˬ deuˬ na Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ-euˬ nga?\n15 Yeˬsuˇ-euˬ saˇ ka-ahˇ neh nymˬ-mˇ iˬ nah keuˆ ni, maˇ maˇ ni g’eh-eu Ka li zaˬ deuˬ Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh-awˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ k’aˇ g’eh nya gaˇ neh jahˇ byah-eu meh. Tiˬ poˆ na aˬ yawꞈ maꞈ shaˬ dui dui laꞈ k’oeˇ jahˇ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Laꞈbuiˬ miˇ k’ahˬ-euˬ tawˬ-ahˇ bi nyehꞈ ahˇ taˬ-euˬ mehˇ nmˇ Hehˇloˇkiˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw ma. Teu ngeh aˬ yawꞈ k’aˇ puˬ k’aˇ yehꞈ laˇ-eu jeˬ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ-eu g’aˇ duˬ, teu gaˇ k’aˇ jaˆ-eu jeˬ neh lehˬ hmˬ k’oeˬ taˬ-awˇ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh aˬ geu nah pyeuꞈ paˬ-ehˇ g’eh nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ taˬ-euˬ meh. Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ keuˆ laˇ ngeh, tawˬ kuˆ lawˆ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ dawˬ caˇ caˇ, guiˬ lahˬ shaˇ, dawˬ mehˬ mehˬ lehˇ jahˇ-euˬ meh.\n16 Yaw jeˬ ma jeˬ, nyaˆ taꞈ tiˬ hmˬ naˇ Miˇ tsaˬ Guiˇ nyiˬ poˆ aˬ yawꞈ poˆ-ahˇ taˆ-ahˇ bi nyehꞈ taˬ-euˬ mehˇ nmˇ zaˬ miˬ aˬ buˇ tiˬ deuˬ-euˬ gaˇ kawˆ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ shiˇ gaˇ maˬ guˆ ni Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, mehˬ bawˬ heu jahˇ-eu yaw awˬ miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ jahˇ k’oeˬ nya-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ ehˇ-eu, “Nga maꞈ jawˬ law jawˇ lawˇ-ehˇ yaw tawꞈ tawꞈ lehˇ yawꞈ-awˇ, g’ahˇ ceh naˇ saˬ paˇ pyuˇ hawˬ daˆ taˬ-euˬ aˬ kuiˇ cawˬ taˬ-eu nuiˇ boˆ k’oeˇ taˆ dehˬ tseˬ maˬ ahˇ-eu kaˬ muˇ hawˇ-eu aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ ciˬ daˆ taˬ-euˬ ma. Miˬ dzaˬ toeˬ bya naˇ aˬ cawˬ mawˇ nya-eu miˇ neh, shahˬ lehˬ doˆ-euˬ ma. . . . Nga maꞈ g’aˬ dawˬ tawˆ luꞈ, Aˬda Miˬyehˇ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu tsawˇ myahˇ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu g’aˇ duˬ zmˬ ma lehˇ, k’aˬ duˬ ni tiˬ poˆ paˇ kamˬ-euˬ ma.” Aˬ yawꞈ maꞈ nui jah ziꞈ-eu lehˇ ngaˇ-a. Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ heu aˬ geu gaˇ jawˇ-awˇ aˬ joˆ-ehˇ shaˬ k’awꞈ jahˇ nya gaˇ haw ngeh, Yeˬsuˇ aˬ dui-ahˇ gaˬ dui dui ngaˇ-a lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\n17. Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ aˬ jeˬ jeˇ naˇ haˬ nya-eu nga?\n17 Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ peh laˇ ngeh, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ nya meh. ‘Ngaˇ Yeˬsuˇ-euˬ nui gaˬ-ahˇ heu naˆ maˬ tseˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Ngaˇ yawˬ ha-euˬ loˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ngeuˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ loˬ-eu jeˬ-ahˇ jeˬ hu taˬ miˇ-a laˬ? Ngaˇ aˬ yawꞈ maꞈ maˬ mˇ nya gaˇ keuˆ ni noeˬ tmˬ nya laˬ maˬ ngeuˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dui dui baw-eu jeˬ-ahˇ noeˬ keuˆ miˇ-a laˬ?’ Aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, aˬ myah luꞈ “tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ g’awˬ shaˬ gaˬ” luꞈ-uˇ.—1 Beˬtuˆluˆ 3:8.\nGaˇ kawˆ heu nui ma laꞈ k’oeˇ shaˇ dawˆ taˬ\n18-19. (a) Aˬ dui aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ jah ziꞈ nya-eu nga? (b) Nawˇ aˬ jeˬ jahˇ-eu lehˇ noeˬ taˬ leˬ?\n18 G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ aˬ dui Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ maˬ paˇ ya jahˇ meh. Yeˬsuˇ huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˬ-ahˇ “zaꞈ le” ngeh, dzeˇ luꞈ-eu Miˬyehˇ neh “tseˇ doˆ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ”-ahˇ laˆ uiˬ-awˇ mˬ k’oeˇ taˆ sheuˬ leꞈ-eu meh. Teu ngeh neh naˇ, Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ maˬ paˇ jahˇ meh.—1 Gawˇliˬtu 11:26; Maꞈtehˬ 24:31.\n19 G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ maˬ paˇ jaˆ meh. Ehˇ k’awꞈ yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu mehˬ bawˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ, tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ neh zawˇ-ehˇ taˬ aw-awˇ k’aˬ duˬ ni g’eh-eu jeˬ-ahˇ maˬ ehˇ, huiˬ-eu nui gaˬ mˇ mawˇ-euˬ gaˇ maˬ ehˇ, bi noeˬ mawˇ-eu meh. Teu ngeh, Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ haw-euˬ deuˬ, teu ngeh jawˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ aˇ naˆ ni muiˬ-eu gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui nymˬ-mˇ neh mehˬ bawˬ heu-ahˇ neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za nya-eu g’aˇ duˬ, Yeˬsuˇ-euˬ taˬ aw-eu jeˬ, k’aˬ duˬ ni g’eh-eu jeˬ, nui gaˬ heu deuˬ-ahˇ ya dzaw geuꞈ-eu meh. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ laꞈ sawˬ biꞈ-eu yaw duˬ baw meh lehˇ jah ziꞈ nya meh.—2 Beˬtuˆluˆ 1:10, 11.\nNoeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ Yeˬsuˇ taˬ aw dui dui-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ bi siˬ laꞈ-eu nga?\nYeˬsuˇ ciꞈ hawˬ byawˇ dzaˬ g’aˬ-euˬ tiˬ k’ehˬ naˇ, nui k’aˬ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ dui dui-euˬ nga?\nYeˬsuˇ ciꞈ hawˬ byawˇ yaw awˬ awˬ-ehˇ laˆ dawˆ-euˬ heu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ huiˬ-eu nui gaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bi siˬ-eu nga?\nDawˬ caˇ 13 Ka li aˬ dui dzaw geuꞈ duˬ pyeuꞈ\n^ Yaw zaˬ 5 G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ aˬ dui Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ le-eu ma. Yaw awˬ awˬ lehˇ g’eh-eu mehˬ bawˬ heu naˇ, aˬ dui-ahˇ Yeˬsuˇ-euˬ taˬ aw-eu jeˬ, k’aˬ duˬ ni g’eh-eu jeˬ hawˇ-eu nui gaˬ mehˬ nehˬ laꞈ-eu meh. Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya nga lehˇ haw ma.\n^ Yaw zaˬ 2 Dzawˇ lahˬ: Aˬkaˬ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ bawˬ-iˬ lehˇ ehˇ taˬ-euˬ heu naˇ, tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ-ahˇ maˬ ehˇ, pyeuꞈ yaꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ maˬ ehˇ taˬ huiˬ-eu maˬ ngeuˇ naˇ, noeˬ mawˇ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.\n^ Yaw zaˬ 56 Aˇ baˇ-euˬ gaˇ kawˆ: Miˬyehˇ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu gaˇ mˇ zaˬ deuˬ Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ luꞈ. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ maˬ ehˇ, 1900 k’oꞈ-euˬ jeˬ hu paw-euˬ Ka li zaˬ deuˬ maˬ ehˇ, Naˇziˬ taˆ-ahˇ jawˇ-eu Ka li zaˬ deuˬ maˬ ehˇ, aˬ dui saˇ ka-ahˇ-euˬ Aˬmeˬliˇkaˬ Laꞈ oˆ paw kaˇ pyawˇ maˬ jaˆ-eu Bawˬdzaˬnymˇ-ahˇ maˬ ehˇ, Noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ jahˇ luꞈ.