Yawˬ jeˬ na jaˆ-eu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh biꞈ-eu nga? | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Nga maꞈ-euˬ Miˬyehˇ-oˇ, guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ-a. Yaw shehꞈ k’ahˬ sehˇ huiˬ dui dui-eu nawˬ-euˬ tsawˇ myahˇ-ahˇ nga maꞈ ja ceuˬ-eu ma.”—1 Laˬsaˬbaˬ 29:13.\nDawˬ caˇ: 80, 50\nNawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, aˬ dui-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ-ahˇ bi biꞈ k’oꞈ mawꞈ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ hu-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ gaˇ-ahˇ, pyuˇ paw g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga?\nNymˇ iˬ nah aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga?\n1, 2. Yeˇhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ nui ma muiˬ nehˬ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ nui ma muiˬ dui dui-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ meh. Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ aˬ yawꞈ jawˇ gaˇ neh oe-euˬ tehꞈ meh. Miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ yaw poeˬ jeˬ k’aˇ ngeuˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ pyeuꞈ-awˇ, dehꞈ-eu jeˬ dehꞈ daˆ leꞈ nya ni, aˬ yawꞈ heu deuˬ-ahˇ zmˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 104:13-15; Haˬgaiˇ 2:8) Tiˬ poˆ na Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ loˬ-eu jeˬ-ahˇ lehˬ hmˬ nehˬ-eu g’aˇ duˬ, poeˬ-eu jeˬ heu deuˬ-ahˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ zmˬ-eu lehˇ, aˬ dui Jaˇliꞈ-ahˇ neh ya siˬ nya-euˬ ma.\n2 Yaw jeˬ ma jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ, bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ oeˬ tseˇ k’oꞈ keuˆ ni cah ngeh, maˬnaˆ kaˬ muˇ hawˇ-eu iˇ cuꞈ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 16:35) Ehˇ mawꞈ-eu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ loˬ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ za-eu meh. (Neˬhaˬmiˇ 9:20, 21) K’oeˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ bawˇlawˇpeh Eˇliˇshehˇ-ahˇ baoˬ biꞈ-awˇ, saˇ jaˇ ziꞈ-eu miˬ coeˬ miˬ ma tiˬ g’aˬ-ahˇ tsiˇ bi dawˆ byah nehˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ neh biꞈ-euˬ laꞈ sawˬ heu baˬ da neh, aˬ yawꞈ pehˬ dziˇ dzoˆ tsoeˬ jiˇ nya-euˬ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ pehˬ dehꞈ tawꞈ leꞈ nya ni jiˇ pyuˇ dzeˇ laˇ-euˬ meh. (2 Sahˬpaˬ 4:1-7) K’oeˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh caw ba-euˬ laꞈ k’oeˇ, Yeˬsuˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ jahˇ-awˇ bi dzaˬ nya-euˬ uˬ taꞈ, pyuˇ loˬ ngeh jiˇ biꞈ nehˬ nya-euˬ meh.—Maꞈtehˬ 15:35-38; 17:27.\n3. Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ jeˇ gaˇ kawˆ ja sawˇ-eu nga?\n3 Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ neh beh taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ zmˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ yawˬ ha k’aˇ g’eh nya-eu loꞈ-ehˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ g’aˬ bi biꞈ mawꞈ-eu meh. (Doˆ-iˇ-eu 36:3-7; Dawˬdaˬ 3:9-ahˇ gui.) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, aˬ dui-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ-ahˇ bi biꞈ k’oꞈ mawꞈ-eu nga? Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ hu-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ gaˇ-ahˇ, pyuˇ paw g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga? Nymˇ iˬ nah aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga? Gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ heu kawˆ laꞈ k’oeˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ meh.\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh ya biꞈ-eu nga?\n4. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ ngeh, aˬ yawꞈ-ahˇ aˬ jeˬ bi mawˇ-eu nga?\n4 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-awˇ aˇ poeˬ taˬ baw-eu miˇ neh ma. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ shaˇ noeˬ ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui-eu meh. Sahˬ paˬ Daˬbiˇ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ gaˇ loˬ-eu jeˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ ngeh, aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇba-euˬ tehꞈ meh lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ nehˬ-eu heu k’awꞈ aˬ yawꞈ neh biꞈ-euˬ k’oeˇ gaˇ neh biꞈ-eu tehꞈ ma lehˇ ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ g’eh-eu ma.—1 Laˬsaˬbaˬ 29:11-14-ahˇ gui.\n5. Yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, maˇ diˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ nga?\n5 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ jiˇ pyeuꞈ-eu miˇ neh ma. Kuiˇlaꞈ Yoˇhaˬ yaw sahˇ laꞈ k’oeˇ mˬ taˆ jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ ‘Nga maꞈ-euˬ Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-oˇ, yawˬ jeˬ na luꞈ nawˬ neh beh-awˇ, nawˬ-euˬ nui k’ahˇ baˬ da baˇ neh, jaˆ luꞈ jawˇ luꞈ-eu baˬ da neh, yaw shehꞈ k’ahˬ sehˇ maˬ ehˇ, taˬ huiˬ taˬ mahˇ-eu jeˬ maˬ ehˇ, baoˬ maˬ ehˇ, nawˇ za geuˇ-eu meh’ lehˇ ehˇ gaˇ ya mawˇ-euˬ meh. (Pah mehˬ-eu-eu 4:11) Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ hawˇ-eu, yaw zeu baw-eu jeˬ-ahˇ za geuˇ-eu yaw duˬ baw-eu miˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ k’aˇ muiˬ dzehˬ-eu jeˬ biꞈ nehˬ mawꞈ-eu ma. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ zmˬ-awˇ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ, tiˬ k’oꞈ-ahˇ smˬ poˆ bawˬ-iˬ jahˇ lehˇ dawˬ biꞈ-euˬ meh. Bawˬ-iˬ jahˇ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ “aˬ yawꞈ g’aˬ yawꞈ, yawꞈ ngehꞈ-ehˇ maˬ laˇ ni, laꞈ sawˬ ya yuˇ laꞈ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 16:16) Nymˇ iˬ nah, yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui-euˬ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw-awˇ g’aˬ biꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh.\n6. Biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ aˬ jeˬ miˇ neh muiˬ nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n6 Aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ za-eu paw dzeˇ tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, nui ma keuˆ-awˇ ya biꞈ-eu heu naˇ, muiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (Dawˬdaˬ 29:21-ahˇ gui.) Shaˇ noeˬ haw sheˇ, zaˬ tiˬ g’aˬ aˬ da aˬ ma neh biꞈ-euˬ kaˬ muˇ aˇ poeˬ laꞈ k’oeˇ neh yuˇ doˆ-awˇ, aˬ da aˬ ma-ahˇ laꞈ sawˬ zeuˇ nehˬ ngeh, laꞈ sawˬ teu aˬ da aˬ ma-euˬ nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga? Maˬ ngeuˇ naˇ, aˬ da aˬ ma-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ jawˇ-awˇ huˬ mehˬ mehˬ-eu zaˬ guˬ zaˬ tiˬ g’aˬ, iˇ kahˇ ngaˬ poeˬ hawˇ-eu nymˇ jiˇ dzaˬ poeˬ dawˇ poeˬ g’aˇ duˬ pyuˇ ui cuiˆ na caw ba nehˬ-eu aˇ baˇ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, aˬ da aˬ ma zaˬ toˆ-ehˇ jahˇ nehˬ laꞈ gaˇ maˬ noeˬ tmˬ-a, ehˇ k’awꞈ pyuˇ teu-ahˇ laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ yuˇ taˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh? Aˬ jeˬ miˇ ehˇ naˇ, zaˬ aˬ da aˬ ma neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ k’oꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui-euˬ poeˬ-eu jeˬ aˬ yawꞈ-ahˇ bi biꞈ-eu heu naˇ, aˬ dui-ahˇ muiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya-eu meh.\nGaˇ hu-euˬ Miˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga?\n7, 8. Gaˇ hu-euˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ pyuˇ damˬ-eu paw aˬ joˆ-ehˇ mˇ mehˬ yaꞈ-euˬ nga (a) Gaˇ tiˬ jeˬ na-euˬ g’aˇ duˬ? (b) Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ?\n7 Aˬ dui Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, pyuˇ damˬ dawˆ-euˬ lehˇ ya siˬ nya-euˬ ma. Tiˬ poˆ na aˬ yawꞈ maꞈ tiˬ jeˬ na tsoˆ gaˇ biꞈ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Moˇseˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ, sehˬ g’awˆ tsoˆ gaˇ pyuˇ bi damˬ-eu g’aˇ duˬ g’aˬ biꞈ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ Daˬbiˇ k’awꞈ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ-eu g’aˇ duˬ toˆ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 35:5; 1 Laˬsaˬbaˬ 29:5-9) Sahˬ paˬ Yawˇshaˆ uˆ lahˇ-eu aˇ yamˬ-ahˇ, piˇ ma deuˬ zaˬ lahˇ deuˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ neh uˬ duˬ tahˬ nymˇ laˆ muiˬ-euˬ meh. (2 Sahˬpaˬ 12:4, 5) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ k’awꞈ, Yuˇdaˆ-euˬ miˇ k’ahˬ hawˇ-eu teu gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mehꞈ-eu shuꞈ-eu jeˬ keuˆ le-euˬ gaˇ kawˆ ya gaˬ ngeh, caw ba-eu g’aˇ duˬ yawˬ ha k’aˇ g’eh nya gaˇ neh pyuˇ damˬ-euˬ meh.—G’aˬk’ehˇ 11:27-30.\n8 Gaˇ hu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ sheuˬ g’eh luꞈ-eu deuˬ-ahˇ pyuˇ caw ba nehˬ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Moˇseˬ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ Leˬbiˇ tsawˇ haˬ deuˬ jeˬ biˇ maˬ oꞈ-eu miˇ neh, dzeˇ-eu Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ neh k’aˇ yuˇ laꞈ-euˬ tseˇ bymˇ tiˬ bymˇ ya biꞈ nehˬ-eu meh. Teu miˇ neh Leˬbiˇ tsawˇ haˬ deuˬ sehˬ g’awˆ laꞈ k’oeˇ mˇ-eu gaˇ-ahˇ haw tsoˆ taˬ nya-eu meh. (Bawˇtsahˬ 18:21) Teu gaˇ duˇ ni, nui ma keuˆ-eu zaˬ miˬ aˬ buˇ deuˬ k’awꞈ, Yeˬsuˇ hawˇ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ jaˆ-eu jeˬ-ahˇ zmˬ-euˬ meh.—Luˇkaꞈ 8:1-3.\n9. Gaˇ hu ba pyuˇ damˬ aˬ gaˇ neh za-euˬ nga?\n9 Pyuˇ damˬ heu deuˬ g’awˬ mya gaˇ neh laˇ-euˬ meh. Sehˬ g’awˆ tsoˆ gaˇ damˬ-euˬ Iˇsaˬleˬlaˆ heu deuˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh yuˇ leꞈ-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ damˬ nehˬ-euˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. (Doˆ-iˇ-eu 3:21, 22; 35:22-24) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ tiˬ g’aˬ na, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ deh ma maˬ ehˇ, iˇ kahˇ-ahˇ jaˆ-eu myawˬ gahˬ deuˬ maˬ ehˇ ahˬ-awˇ, za-euˬ pyuˇ deuˬ kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ biꞈ nehˬ iˇ-euˬ meh. Kuiˇ laꞈ deuˬ k’awꞈ pyuˇ teu shaˬ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba nehˬ-euˬ meh. (G’aˬk’ehˇ 4:34, 35) Ka li zaˬ nui deuˬ k’awꞈ, gaˇ heu-ahˇ caw ba nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ myah luꞈ pyuˇ yuˇ paˆ taˬ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 16:2) Teu miˇ neh, iˇ shaˬ maˬ ehˇ, smˇ muiˬ maˬ ehˇ, yawˬ g’aˬ na luꞈ tiˬ jeˬ na biꞈ nya-eu meh.—Luˇkaꞈ 21:1-4.\nNymˇ iˬ nah aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-eu nga?\n10, 11. (a) Nui ma keuˆ-eu dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? (b) Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ nawˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\n10 Nymˇ iˬ nah aˬ dui aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ gaˇ tiˬ jeˬ na-euˬ g’aˇ duˬ pyuˇ ya damˬ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˇ muˇ Bawˬdzaˬnymˇ laˆ saˆ-eu maˬ ngeuˇ naˇ tsoˆ paˇ-eu g’aˇ duˬ hawˇ-eu, nawˬ-euˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ saˇ naˇ laˆ saˆ-eu g’aˇ duˬ meh. K’oeˇ uˬ taꞈ smˬ nah mehˬ bawˬ-ahˇ jiˇ leˇ-euˬ pyuˇ-ahˇ maˬ ehˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh shaˬ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ ya caw ba-awˇ, aˬ dui neh damˬ-euˬ pyuˇ heu, miˇshaˬnaˬliˬ hawˇ-eu, dzehˬ-eu huˬ mehˬ mehˬ-eu deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ hawˇ-eu miˇ k’ahˬ doe ni jaˆ-eu saˇ naˇ yaw huiˬ yaw nyiˇ-ahˇ mˇ luꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh. Nawˬ-euˬ aˇ muˇ aˬ myah luꞈ huiˬ-eu bawˬdzaˬnymˇ tsoˆ gaˇ maˬ ehˇ, yawˬ k’ahˬ yawˬ-ahˇ-euˬ aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ bawˬdzaˬnymˇ tsoˆ gaˇ maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh.\n11 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka laꞈ k’oeˇ mˇ luꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ heu-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ nya meh. Pyuˇ damˬ-eu heu myaˬ ni naˇ, tsawˇ myahˇ maˬ bi siˬ-a. Aˬ dui bawˬdzaˬnymˇ-euˬ bawˬ keuˆ-ahˇ dawˆ ngeh maˬ ehˇ, g’oeˇsaiˇ jw.org paw neh damˬ ngeh maˬ ehˇ, aˬ dui pyuˇ aˇ myaˆ ni damˬ-euˬ lehˇ maˬ bi siˬ. Ehˇ k’awꞈ, nawˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ cuiˆ iˇ nya lehˇ noeˬ naˇ lawˇ neh? Maˇ diˇ naˇ aˇ maꞈ aˇ muˇ neh za-euˬ pyuˇ damˬ heu myaˬ tiˬ paˆ, tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ g’awˬ mya ni damˬ-eu gaˇ neh za-euˬ pyuˇ maˬ ngeuˇ-a, tiˬ g’aˬ cuiˆ cuiˆ-ehˇ damˬ-eu gaˇ neh za-euˬ meh. Pyuˇ g’awˬ mya ni maˬ ahˇ-eu aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ k’awꞈ, Maˬgeˬdawˇniˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ “yaw shaˬ shaˬ dui dui k’awꞈ” bi damˬ nehˬ laꞈ lehˇ shaˇ-awˇ nui ma keuˆ-eu jeˬ mˇ mawˇ-eu meh.—2 Gawˇliˬtu 8:1-4.\n12. Aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ tiˇ taˬ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga?\n12 Uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, yaw gahˇ gahˇ lehˇ zmˬ-eu meh. (Maꞈtehˬ 24:45) Aˬ yawꞈ maꞈ yaw muiˬ-ehˇ tseˇ mˇ nya ni g’aˇ duˬ guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ, pyuˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu meh. (Luˇkaꞈ 14:28) Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ, pyuˇ damˬ-ahˇ haw piˇ-eu deuˬ pyuˇ heu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ gaˇ tehꞈ-ehˇ zmˬ-eu ngaˇ laˬ lehˇ, yaw muiˬ-ehˇ haw-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Eˇzaˬlaˬ Paˇshaˇ sahˬ paˬ neh biꞈ-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ yuˇ-awˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ g’oˆ laˇ-euˬ meh. Teu laꞈ k’oeˇ shuiˇ, pyuˇ, poeˬ-eu myawˬ gahˬ nui deuˬ jiˇ keuˬ-awˇ, nymˇ iˬ nah sawˇ leꞈ ngeh, dawˬlaˬ 100 lam byah-eu meh. Eˇzaˬlaˬ pyuˇ damˬ heu deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ laꞈ sawˬ pyeuꞈ-eu lehˇ haw-eu miˇ neh, gaˇ pehˇ gaˇ la-ahˇ myawˬ gahˬ heu deuˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ haw piˇ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Eˇzaˬlaˬ 8:24-34) K’oeˇ naˇ kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ jiˇ ni, Yuˇdaˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ shaˬ luꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ pyuˇ laˆ uiˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ pyuˇ yuˇ-awˇ iˇ-eu deuˬ “ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ mehˬ shi tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ ni, tsawˇ haˬ zaˬ-euˬ mehˬ shi k’awꞈ dawˇ coe ni mˇ-eu” lehˇ bi siˬ duˬ-euˬ meh. (2 Gawˇliˬtu 8:18-21-ahˇ gui.) Nymˇ iˬ nah aˬ dui-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ Eˇzaˬlaˬ hawˇ-eu Pawˇluˆ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ tiˇ taˬ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ zmˬ-eu meh.\n13. Dzeuˇ laꞈ-euˬ heu kaˬ-ahˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ tiˬ jeˬ na aˬ jeˬ miˇ neh laˆ paˇ-euˬ nga?\n13 Nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ na-aˬ, za laˇ-eu pyuˇ naˆ maˬ tseˇ maˬ ya zmˬ-eu g’aˇ duˬ, pyuˇ zmˬ jeˬ zmˬ kawˆ laˆ paˇ nya-eu meh. Maˬ ngeuˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ heu naˆ maˬ tseˇ mˇ nya ni, yawˬ awˬ awˬ-ehˇ dehꞈ nya-eu jeˬ-ahˇ k’awꞈ poˆ nya-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. Dzeuˇ laꞈ-euˬ heu kaˬ-ahˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ nui ma ahˇ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ yaw shuiꞈ tiˬ hmˬ jaˆ laˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, tiˬ poˆ na-aˬ, za laˇ-euˬ pyuˇ naˆ maˬ tseˇ jiˇ leˇ-eu miˇ neh, aˇ maꞈ aˇ muˇ k’awꞈ, nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ damˬ nehˬ laꞈ-eu pyuˇ deuˬ-ahˇ, gaˇ deuˬ-ahˇ mˇ ngeh yui yui-ehˇ zmˬ nya ni leh jeh-eu nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ loꞈ-ehˇ, yaw muiˬ-ehˇ zmˬ nya ni leh jeh-eu meh.\nNawˬ neh pyuˇ damˬ-eu jeˬ-ahˇ neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za\nNawˬ neh damˬ nehˬ-euˬ pyuˇ miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu deuˬ-ahˇ caw ba (Aˇ deuˆ 14-16-ahˇ haw)\n14-16. (a) Nawˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ-ahˇ, aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga? (b) Aˇ maꞈ mˇ luꞈ-eu gaˇ nawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ nga?\n14 Yaw tsaˬ yaw dawˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ luꞈ-eu myahˇ laˇ-euˬ deuˬ ehˇ-eu, nymˇ aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ neh gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ keu ka g’awˬ mya jeˬ za luꞈ ma. Nymˇ aˬ dui jw.org hawˇ-eu jw tiˬbiˬ jaˆ luꞈ-awˇ, Muiˬ-eu shawˇ-eu Miˇ shuiꞈ dawˬ paˇ Jaˇliꞈ k’awꞈ g’awˬ mya jeˬ-euˬ dawˬ neh jaˆ-eu ma. 2014/2015-ahˇ miˇ k’ahˬ-euˬ mehˬ bawˬ smˬ nah-ahˇ-euˬ gaˇ kawˆ uˬ dzah naˇ, “Miˬyehˇ-euˬ Miˇk’ahˬ . . . -ahˇ jeˬ huˬ poˆ” lehˇ meh. Mehˬ bawˬ heu miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ miˇ k’ahˬ 14 k’ahˬ-ahˇ, huiˬ dui dui-eu baw duiˇ behˆ duˬ-ahˇ jahˇ-awˇ, teu gaˇ k’aˇ iˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-eu meh.\n15 G’awˬ mya g’aˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ neh za-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Eˇshaˬ paw pyawˬ-ahˇ Miˬyehˇ gaˇ mˇ laˇ-euˬ aˇ gm tiˬ gm ehˇ-eu, “Nga nyaꞈ-ahˇ meuˬ meuˬ zaˬ-ahˇ bi mˇ iˇ laꞈ-euˬ miˇ neh, tiˬ poˆ na ngaˬ nyaꞈ-ahˇ nymˇ gawˬ gawˬ laˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ aˇ naˆ ni huiˬ-eu lehˇ k’awꞈ maˬ noeˬ doˆ coeˇ nya. Ehˇ k’awꞈ, jw tiˬbiˬ g’awˬ mya kawˆ-ahˇ ya haw-euˬ taꞈ naˇ, nga nyaꞈ-ahˇ k’awꞈ miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’oeˇ keuˬ luꞈ ma lehˇ noeˬ laˇ-euˬ meh. Nga nyaꞈ jawˇ gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ k’awꞈ jw tiˬbiˬ heu ya haw gaˇ nui ma cehˇ tahˬ tahˬ dui dui-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ yawˬ siˬ na luꞈ doˆ laˇ-eu tiˬbiˬ heu haw g’aˬ ngeh, uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ-awˇ, gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ, nymˇ Miˬyehˇ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ tiˬ g’aˬ ya pyeuꞈ-eu nui k’ahˇ shiˇ dzehˬ nya lehˇ ehˇ-eu tiˬ k’ehˬ maˬ kaˬ ya gaˬ-eu meh.”\n16 Nymˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ Bawˬdzaˬnymˇ 2,500 nymˇ dawˬ peh tsoˆ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ, laˆ saˆ luꞈ-eu meh. Hahˬduˇlaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ, tiˬ nah aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ Bawˬdzaˬnymˇ lehˇ baw laˇ law nmˇ-aˬ lehˇ noeˬ nya lehˇ ehˇ-eu meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ, nymˬ-mˇ maˇ diˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ ehˇ-eu, “Miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ neh nga maꞈ k’awꞈ tiˬ deuˬ ya pyeuꞈ-eu nui k’ahˇ shiˇ dui dui-awˇ, mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui miˇ-a.” Aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ duˇ ni, mehˇ nmˇ g’awˬ mya g’aˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ paw neh Jaˇliꞈ hawˇ-eu paˇ dmˬ nui deuˬ-ahˇ za ngeh maˬ ehˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh shaˬ luꞈ ngeh mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ caw ba-euˬ jeˬ-ahˇ za ngeh maˬ ehˇ, maˬ ngeuˇ naˇ, meuˬ meuˬ ma-ahˇ hawˇ-eu, tsawˇ haˬ uiˬ gaˇ tsaꞈ gaˬ ngeh nui ma ahˇ-eu deuˬ-ahˇ ya mawˇ ngeh maˬ ehˇ, toˆ-ehˇ g’eh leˇ-eu meh.\n17. Nymˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ caw ba luꞈ-eu lehˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ si nya-eu nga?\n17 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ g’awˬ mya ni, gaˇ heu deuˬ-ahˇ pyuˇ damˬ teu cuiˆ neh tehꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ doˆ laꞈ nya-eu nga lehˇ zahˬ leˇ-eu meh. Gaˇ mˇ duˬ yaw huiˬ tiˬ tsahˇ-euˬ baw leˬ tiˬ g’aˬ, aˬ dui-euˬ paˇ dmˬ jahˇ doˆ duˬ tiˬ tsahˇ-ahˇ g’aˬ haw laˇ ngeh, mˇ luꞈ-eu gaˇ deuˬ dawˬ tawˆ luꞈ, g’aˬ gaˇ aˇ poeˬ maˬ yuˇ deuˬ neh mˇ luꞈ-awˇ, pyuˇ k’awꞈ tiˬ gaˇ-iˬ maˬ shaˇ ni, nui ma keuˆ-awˇ damˬ laꞈ-euˬ pyuˇ deuˬ neh tehꞈ-ehˇ, mˇ luꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh zahˬ dui dui leˇ-awˇ, gaˇ heu mˇ pyeuꞈ nya-eu heu naˇ, naw maꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ caw ba-eu miˇ neh ngaˇ lehˇ, ngaˇ jah ma lehˇ aˬ yawꞈ ehˇ-eu meh. —Yawˇbaˆ 42:2.\nYeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ k’oꞈ ngeh guiˬ lahˬ za\n18. (a) Aˬ dui Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ g’aˇ duˬ biꞈ ngeh, aˬ jeˬ jeˇ guiˬ lahˬ za-eu nga? (b) Aˬ dui zaˬ hawˇ-eu tsawˇ shuiꞈ-ahˇ k’awꞈ, toˆ-ehˇ jahˇ nya ni aˬ joˆ-ehˇ mehˬ nya-eu nga?\n18 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ yaw zeu taˬ-awˇ, Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-euˬ gaˇ g’awˬ mya ni-ahˇ caw ba-eu aˬ kawˬ-aˬ jiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ gaˇ teu deuˬ-ahˇ caw ba naˇ, guiˬ lahˬ biꞈ ma lehˇ kamˬ taˬ-euˬ meh. (Maˬlaˬkiˇ 3:10) Aˬ dui noeˬ dahˇ doe-awˇ nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ biꞈ naˇ, yaw muiˬ-ehˇ ya dehꞈ daˆ leꞈ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 11:24, 25-ahˇ gui.) Aˬ dui biꞈ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ meh lehˇ Miˬyehˇ paˇ ehˇ-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, “za-eu naˆ maˬ tseˇ biꞈ-eu guiˬ lahˬ huiˬ dzehˬ meh.” (G’aˬk’ehˇ 20:35) Aˬ dui-euˬ zaˬ hawˇ-eu tsawˇ shuiꞈ deuˬ-ahˇ, ngehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ neh, gaˇ heu-euˬ g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ nehˬ nya-awˇ, guiˬ lahˬ g’awˬ mya jeˬ-ahˇ laꞈ k’aˬ ya cehˇ meh lehˇ, mehˬ nehˬ nya meh.\n19. Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ nawˬ-ahˇ g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ za laˇ nya?\n19 Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ tehꞈ meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ nehˬ-eu heu naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ mˇ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (1 Laˬsaˬbaˬ 29:17) Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ gaˇ pyuˇ damˬ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ “nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ damˬ nehˬ-awˇ, pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ g’awˬ mya ni uiˬ laˇ taˬ-euˬ gaˇ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ laˬ k’aˬ cehˇ-eu meh.” (1 Laˬsaˬbaˬ 29:9) Aˬ dui k’awꞈ teu gaˇ duˇ ni, Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ laꞈ-euˬ jeˬ laꞈ k’oeˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ hawˇ-eu, nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ za-eu yaw duˬ baw meh.\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ k’oꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ tehꞈ meh. Teu miˇ neh, aˬ dui pyuˇ damˬ-eu heu naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ-awˇ, gaˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh