Toci （督季）

O kapawpaw no to’as no Pangcah a sowal no ratoh i Taywan konini, no to’ato’as  ho a mihecaan, o tadamaraayay Cilangasan a pala hananay ko pangangan, masatamdaway a tamdaw no Pangcah, mingataay to riyal a paloma’. o “Pangca” kami saan cangra, pinaay to ko kasarayray a maro’ itini tona pala. Yo cecay a romi’ad, kafahalan sa makotem makadit ko kakarayan, mamafodo’ saan ko romi’ad, caho caho mangernrer to ko sota macedas to ko lotok, o hengheng no riyar macakat to talaniyaro’, caho caho maemin to malafanaw ko niyaro’, yo mamahadefek ci Doci tangsol to miafofo toya tomangicay a safanira ci Lalakan takod saan mikalic to dodang, tatoy to satoko no cifar cangra tatosa malekaka, itira to kasodol no cedas mapawpaw maleneng, o mamapatay to, kinapinapinaay a milifet to kada’at no nanom, pinaay to a romi’ad ko nika pawpaw, macahiwen to cangra, ramot ramot han nangra ka sakalecad masodol talariyaray a ’icep, facidol. kamaya o marawisay no kamay i niyaro a kakaenen, sa ira ko sowal naw itira i niyaro’ no Pangcay caayay kaawa koni a losay mapaloma.

Pinaay to a romi’ad ko kasonol a mapawpaw, yo maratar to dafak, o nika so’aw to talipaelal cangra tatosa a malekaka, matengil ko kahacecacecay ko soni no ’ayam ato fao, pasalong sa makelkel lengaw han ko mata, caay ko papakasoelin, nengneng han ko misi’ayawan satomekeng sa tomireng ko lotok, daditediteng sa ko kilakilang, faloco’ nangra tatosa mato minokayay talaniyaro’ i Cilangasan, na mafana’ cangra, taynini sa tona kafokilan a pala, nika o tadafangcalay a kanatal-o Taywan. Awa to ko lenlen, ma’araw to nangra ko lotolotokan, o riyar, o ’a’adopen ato kalomanmaan a taholic no salawacan mato lecad saan to naniyaro’an, orasaka tora kahiceraan nangra a lotok pangangan han o Cilangasan han nangra.

Itira i lotok awaay ko kafanaan to mihecaan, fahal mataelif to ko moetep a miheca, nano wawa ho nengneng han to anini masakapah to, o tatirengan sa tanestes, cicedi’ awaay to ko talaw a malasakapah, ya mimingay kaemang ho romatini sato masakaying to. O ’ilol nangra to naniyaro’an sacifaloco’ saan to sapikiliman cangra to niyaro’ nangra ato mama ina nangra, o kaka pasi’amis, o safa fafahiyan pasitimol ko rakat, tangoong’or ko faloco’ nangra tatosa, o kanir no faloco’ nangra to sapikiliman awaay ko mamisa’et to faloco’ nangra a tatosa.

Pinaay to mihecaan caay to ka ranih a misa’osi. Yo cecay a romi’ad, tomireng ci Doci itira kafafaed no taporo no lotok pasiwali a mitapal to riyar, saromi’ami’ad sa cingra a minengneng caay kahengel cingra, kafahalan manengneng nira ko cecay sa tariktik sanay ko tatirengan no tamdaw manengneng nira i riyar, cekok sa mato rokrok sanay to ko cikay no remes i tatirengan nira, o lipahak acanira, awaay to ko pinan to rakat o cikay saan mipekaw talariyar, sa nengneng nengneng han nira mihapinang o tadakaying to a fafahiyan, sacaciyaw han nira mato awaay ko laed nangra tatosa. Nano itiya caay to ka sasiwatid cangra a tatosa, sa kalamkam sato masasiolah cangra, caho ka tenes raramod sato cangra a tatosa. mararamod to tongatongal sato ko ka sasifana, mafana’ to oya malekakaay cangra a tatosa, nano o faloco’ nangra itiya ho, misafaloco’ to cangra to sakafangcal no ’orip, maherek a malalicay, patatiko cangra toya kahitefoan nangra a pala, itira to cangra patireng to loma’, itira to pamatang to sota maloma to kakaenen.

Ikor to ciwawa to cangra enem ko fa’inayan enem ko fafahiyan, pangangan han ira ci Looh, ci Kacaw, ci Tapola, ci Pispis, ci Sera, ci Nakaw, ci Keliw, ci Lisin, ci Panay, ci Angay, ci Papaw, ci Cidal, itiya i, ya pinakalic nangra a dodang matefad ko paeno no kafohongay, ’icep, kingking ato facidol, anini sato maemin to a takaraw malofic to ko heci. Onini a lalomaan i, midotocay to pinangan no to’as ya malalokay a matayal, malalok pamatang  malingad to omah, o wawa maemin halimato’asay macacoker ko malikakaay, lahoday malemeday ko cecay paparodan nangra a ma’orip.

Pi’arawan to lakaw 

台灣原住民族歷史語言文化大辭典
李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。
林淳毅，2001，《阿美族傳說：邦查的山海故事，後山的美麗傳奇》，臺中：晨星。
達西烏拉彎畢馬，2003，《阿美族神話與傳說：再創生、彩虹的傳說、人頭祭、鍬與刀、製陶的口傳故事》，臺中：晨星。
黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。

Pasawalian 'Amis