CC 20220801
1 On anginne ærest wæs word. & þæt word wæs mid gode. & god wæs þt word.\n2 þæt wæs on fruman mid gode.\n3 ealle þyng wæren ge-worhte þurh hyne. & nan þyng næs ge-worht butan hym.\n4 þæt wæs lyf þe on hym ge-worht wæs. & þt lyf wæs manne leoht.\n5 & þæt leoht lyhte on þeostrum. & þeostreo þæt ne ge-namen.\n6 Man wæs fram gode asend. þæs name wæs Iohannes.\n7 þes com to ge-witnesse. þæt he ge-wytnesse kyðde be þam leohte. þæt ealle menn þurh hyne ge-lefdon.\n8 Næs he leoht. ac þæt he wytnesse forð-bære be þam leohte.\n9 Soð leoht wæs. þæt on-lyht ælcne cumendne man on þysne middan-eard.\n10 he wæs on midden-earde. & mid [dan]-eard wæs ge-worht þurh hyne. & middan-eard hyne ne ge-cneow.\n11 To hys agene he com. & hy hyne ne under-fengen.\n12 Soðliche swa hwylche swa hyne under-fengen. he sealde heom an-weald þæt hyo wæren godes bearn. þam þe ge-lefeð on hys namen.\n13 Þa ne synd akende of blode ne of flæsces willen. ne of weres willen. Ac hyo synt of gode akennede.\n14 Ænd þt word wæs flæsc ge-worden. & eardede on ús. & we ge-segen hys wulder swylche akennedes wuldor of fæder þt wæs ful myd gyfe. & soðfæstnesse.\n15 Iohannes cyð ge-wytnesse be hym. & clepeð þus cweðende. Þes wæs se þe ic of sægde. Se þe to cumene ys. æfter me. þe wæs ge-worðen be-foren me. for-þan he wæs ær þanne ic.\n16 Ænd of hys fyllendnysse we ealle we (sic) on-fengen gyfe for gyfe.\n17 for-þan þe lage wæs ge-seald þurh moysen. & gyfe & soðfæstnys ys ge-worðen þurh hælend crist.\n18 Ne ge-seah næfre nan man god bute se akennede sune hyt kydde. þe ys on hys fader bearme.\n19 & þæt is Iohannes ge-wytnys. Ða þa iudeas senden hyre sacerdas & heora diaconas fram Ierusalem to hym. þæt hyo axeden hym & þus cwæðen. hwæt ært þu;\n20 & he cydde & ne wið-soc & þus cwæð. ne eum (sic) ic na crist.\n21 Ænd hyo axoden hyne & þus cwæðon. Eart þu helyas; & he cwæð. ne eom ic hyt. Þa cwæðen hyo. eart þu witega. & he answerede & cwæð. nyc.\n22 Hyo cwæðen to hym. hwæt eart þu; þæt we andswere bringen. þam þe us to þe senden. hwæt sægst þu be þe selfem;\n23 He cwæð ic em clepiendes stefen on westene. Ge-rihteð drihtnes weig. swa se wytega ysaias cwæð.\n24 Ænd þa þe þær a-sende wæren. þa wæren for (sic) sunder-halgan.\n25 ænd hyo axoden hyne & cwæðen to hym. hwi fullast þu; gyf þu ne eart ne helyas ne wytega.\n26 Iohannes andswerede heom. Ic fullige on wætere. to-middes eow stod þe ge ne cunnen.\n27 he ys þe æfter me toward ys. Se wæs ge-worðen be-foran me. ne eom ic wurðe þæt ic un-binde hys sceo-þwang.\n28 Ðas þyng wæren ge-worðenne on bethania be-geonden Iordanen. þær iohannes fullede.\n29 Oþre dæg Iohannes ge-seah þanne hælend to hym cumende & cwæð. Her ys godes lamb. her ys se þe deð a-weig midden-eardes synne.\n30 þes ys be þam þe ich sægede. Æfter me cymð wer þe be-foren me ge-worðen wæs. for þam he wæs ær þanne ic.\n31 & ic hine nyste. Ac ic com & fullode on wætere to þam þæt he wære ge-swutelod on israele folke.\n32 Ænd Iohannes cydde wytnesse cweðende. þæt ic ge-sah nyþer-cumendne gast of hefene swa swa culfran. & wunede ofer hine.\n33 & ic hyne ne cuðe. ac se þe me sende to fullianne on wætere he cwæð to me. Ofer þane þe þu ge-sihst niðer-stigende gast. & ofer hyne wuniende þæt ys se þe fullað on halgum gaste.\n34 & ic ge-seah & ge-wytnesse kydde þt þes is godes sune.\n35 Æft oðre dæg stod Iohannes & twegen oft (sic) hys leorning-cnihtum.\n36 & he cwæð þa he seah þonne halend gangende. her ys godes lamb.\n37 Ða ge-hyrden hyne twegen leorni[n]g-cnihtum sprekende & felgeden þam hælende.\n38 þa be-sah se halend & ge-seah hyo hym felgiende. & cwæð to heom hwæt seche gyt. hyo cwæðen to hym. rabbi þæt ys ge-cweðen & ge-reaht larðeow. hwær eardest þu.\n39 he cwæð to heom cumeð & ge-seoð. hyo comen & ge-seagen hwær he wunede. & mid hym wunedon on þam dæge. hyt wæs þa seo teoðe tyd.\n40 Andreas symones broðer petres wæs oðer of þam twam. Ða ge-herden æt Iohanne & hym fylgedon.\n41 Ðes ge-mette ærest symonem hys broðer & ge-cwæð to hym. we ge-metten messiam þæt ys ge-reht crist.\n42 & hyo ledden hyne to þam halende. Þa be-heold se halend hyne & cwæð. Ðu eart symon iohannes sunu. þu beost ge-nemned cephas. þæt ys ge-reht petrus.\n43 On morgen he wolde faren on galilea. & he ge-mette philippus. ænd se halend cwæð to hym fylge me.\n44 Soðliche philippus wæs fram bethsaida andreas ceastre & petres.\n45 Phylippus ge-mette nathanael & cwæð. to hym. we ge-metten þanne hælend Iosepes sunu of nazareth. þonne wrat moyses. & þa witegan on þare éa.\n46 ænd nathanael cwæð to hym. mæg ænig þing gódes beon of nazareth. Philippus cwæð to hym; cum ænd ge-seoh.\n47 Ða ge-seah se hælend nathanael to hym cumende. & cwæð be hym. her ys isrælisc wer. on þam nys nan facn.\n48 Þa cwæð nathanael to hym. hwanon cuðest ðu me. þa andsw[e]rede se halend ænd cwæð to hym. Ic ge-seah þe þa þu wære under þam fic-treowe. ær þam þe philippus þe cleopede.\n49 Hym answerede þa nathanael ænd þus cwæð. Rabbi þu eart godes sune. ænd þu eart israele kyng.\n50 Ða cwæð se hælend to hym. þu ge-sihst mare þonne þis syo. for-þan þe þu ge-lyfdest. Ða ic cwæð þæt ic ge-sæwe þe under þam fich-treowe.\n51 ænd he sægde heom. Soð ic eow segge ge geseoð opene heofones. & godes engles up-stigende & niðer-stigende. ofer mannes sune.\n1 On þam þriddan daige wæren gyfte ge ge-wordene (sic) on chana galiléé. ænd þas halendes moder wæs þær.\n2 Soðlice se halend ænd hys leorning-cnihtes wæren ge-laðode to þam gyftan.\n3 & þa þæt win ge-trukede þa cwæð þas hælendes moder to hym hyo nabbeð win.\n4 Þa cwæð se halend to hire. la wif. hwæt ys me & þe; gyt min time ne com.\n5 Ða cwæð þas halendes moder to þam þenum; doð swa hwæt swa he eow segge.\n6 Ðær wæren soðlice a-set syx stenene water-fate. æfter iudea ge-clensunge. ælc wæs on twere sestra ge-mette. oððe on þreora.\n7 Ða bead se halend þæt hyo þa fate mid watere ge-fyldon. & hyo ge-felden þa odð (sic) þanne brerd.\n8 Ða cwæð se halend. hladeð nu. & berað þare drihte ealdre & hy naman.\n9 Ða se drihte ealder þæs wines on-byrgde. þe of þam wætere ge-worðan wæs; he nyste hwanen hyt com. þa þenas soðlice wisten þe þæt water hloden. Se drihte ealdor clipende (sic) þanne bridgumen\n10 & cwæð to hym; ælc man sylð ærest god win. & þonne hyo drunkene beoð. þæt þe wyrse beoð. Ðu þe ge-heolde þæt gode win oð þys.\n11 Ðis wæs þæt forme taken þe se halend worhte on chana a-galiléé & ge-sutelode his wuldor & hys leorning-cnihtes ge-lyfdon on hine.\n12 Æfter þisen he and hys moder & hys ge-broðra & hys leorning-cnihtes foron to capharnaum & wuneden þær feawan dagen.\n13 Ænd hyt wæs neah iudea eastron & se halend for to ierusalem\n14 & ge-mette on þam temple þa þe sealdan oxan. & scep ænd culfran. & sittende meneteres.\n15 & he worhte swipan of strengen & hyo ealle of þam temple adraf ge sceap. ge oxan. & he ageat þare menetera feoh & to-warp heoræ mysan.\n16 & sægde þam þe þa culfran cypton doð þas þyng henon. ne wyrce ge mines fæder hus to mangun-huse.\n17 Ða ge-mundon hys leorning-cnihtes þæt ðe awriten is. þines huses ánde me étt.\n18 Ða answeredon hym þa iudeas & cwæðen. hwilc taken atewest þu ús for þam þe þu þas þing dest.\n19 Se halend heom andswerede & cwæð. to-weorpeð þis tempel & ic hyt arere binnen þreom dagum.\n20 Ða iudeas cwæðen to hym. þis tempel wæs ge-tymbred on six & feortigon wintren. & arerst þu hit on ðrim dagum.\n21 Soðlice he hyt cwæð be hys lichamen temple.\n22 Ða he of deaðe aras; þa ge-mundon hys leorning-cnihtes þæt he hyt be hym selfum cwæð. Ænd hyo ge-lyfdon halegum write & þare spræce þe se halend spræc.\n23 Ða he wæs on ierusalem on eastron on freols-daige. manege ge-lyfdon on hys naman. þa hyo ge-seawan ða tacne þe he worhtu (sic).\n24 Se halend ne ge-swutelode hyne sylfne heom. for-þam he cuþe hyo ealle.\n25 & for-þam hym næs nan þearf þt aning (sic) man sæde witnysse be men. he wiste witodlice hwæt wæs on men.\n1 Soðlice sum phariseisc man wæs ge-nemned Nichodemus se wæs iudea ealdor.\n2 þes com to hym on nyht. & cwæð to hym. Rabbi þæt ys lareow. we witen þæt þu come fram gode. ne mayg nan man þas taken wyrcan þe þu wyrcst buton god beo mid hym.\n3 Se halend hym andswerede & cwæð. Soð ic þe segge buton hwa beo eadniwan ge-kenned ne mayg he ge-seon godes riche.\n4 Þa cwæð Nichodemus to hym. hwu mayg man beon eft akenned þanne he beoð eald. Cwest þu. mag he eft cuman on hys moder innoðe & beon eft akenned.\n5 Se hælend hym andswerede & cwæð. Soð ic þe segge buton hwa beo ge-edkenned of watere & of halegen gaste ne maig he in-faren on godes riche.\n6 þæt þe akenned ys of flaesce þæt is flæsc. & þæt þe of gaste ys akenned. þæt ys gast.\n7 Ne wundre þu for þan þe ic segge þe. eow ge-bered þæt ge beon akende eadniwan.\n8 Gast or-eðað þær he wile. & þu ge-hyrst hys stefne. & þu nast hwanen he cymð. ne hwyder he geð. swa ys ælc þe akenned is of gaste.\n9 Ða andswerede Nichodemus & cwæð. hu magen þas þing þus ge-wurðon.\n10 Se hælend answerede & cwæð to hym. Ðu eart lareow israele folke & þu nast þas þíng.\n11 Soð ic þe segge þæt we sprecað þt we witeð. & we keðeð þæt we ge-sawon. & ge ne under-foð ure cyðnisse.\n12 Gif ic eow eordlice þíng sægde & ge ne lifeð. Hu-mæte ge-lefe ge gif ic eow hefenlice þing segge.\n13 & nan man nastigð to heofene buten se þe nyðer com of heofene. Mannes sunu se þe com of heofonum\n14 ænd swa swa moyses þa neddre up á-hof on þam westene. swa ge-bereð þæt mannes sunu beo up a-hafen.\n15 þæt nan þare ne for-wurðe þe on hine ge-lefð ac habbe þæt eche lyf.\n16 God lufede middan-eard swa þæt he sealde hys akennedan sune þæt nan ne for-wurðe þe on hine ge-lefð. Ac habbe þt eche lyf.\n17 Ne sende god hys sune on middan-earde þæt he demde midden-earde. ac þt middan-eard sy ge-haled þurh hyne.\n18 ne byð þam ge-demed þe on hym ge-lyfð. Se þe ge ne lyfð (sic) hym. byð ge-demed. for-þan þe he ne lyfde on þanne namen þas akennedan godes sunu.\n19 þæt ys se dom þæt leoht com on middan-eard. & men lufeden þeostre swiðor þonne þæt leoht. Heora werc wæren yfele.\n20 Ælc þare þe yfele deð hateð þæt leoht. & he ne cymð to leohte. þæt hys werc ne sin ge-rihtlæhte.\n21 Witeðlice se þe wercheð soðfestnysse cymð to þam leohte. þt hys werc syn ge-swutolede. for-þam þe hyo synt on góde ge-done.\n22 Æfter þisen com se halend & hys leorning-cnihtas to Iudea lande & wuneden þær mid hym. & fullode.\n23 & Iohannes fullode on ennon wið salim for-þam þe þær wære manega wætere. & hyo to-gadere comen & wæren ge-fullode.\n24 Ða gyt næs Iohannes ge-don on cwartern.\n25 þa smeagdon iohannes leorning-cnihtes & þa iudeas be þare clænsunge.\n26 & coman to Iohanne & cwæðen to hym. Rabbi; se þe mid þe wæs be-genden Iordane. be þam þu kyddest ge-wytnesse. nu he fulleð & ealle cumeð to hym.\n27 Iohannes andswerede & cwæð. ne may man nan þing under-fon bute hyt beo hym of hefonum ge-seald.\n28 Ge sylf me sind to ge-witnesse þt ic sæde ne em ic crist. ac ic em asend be-foran hine.\n29 Se þe bryde hafð se ys brydguma. Se þe ys þas brydguman freond. & stent & ge-hyrð hine. mid ge-fean he ge-blissað for þas brydguman stæfne. þes min ge-fea ys ge-felled.\n30 hyt ge-berað þæt he weaxe. & þæt ic wanige.\n31 Se þe ufenan com se ys ofer ealle. Se þe of eorðan ys; se [s]precð be eorðan. Se þe of hefene com se ys ofer ealle.\n32 & he cyð þæt he ge-seah & ge-hyrde & nan man ne under-fegð hys cydnysse.\n33 Soðlice se þe hys ceðnysse. under-fehð. he tacneð þæt god ys soðfestnysse.\n34 Se þe god sende sprycð. godes word. ne seld god þanne gast be ge-mete.\n35 Fader lufeð þonne sune. & sealde ealle þing on hys hand.\n36 Se þe ge-lyfð on hys sunu. he hafð eche lyf. Se þe þam sunu is un-ge-leafsum ne ge-sihð he lyf. ac godes yrre wuneð ofer hyne.\n1 Ða se hælend wiste þt þa pharisei ge-hyrden. þæt he hæfdee (sic) ma leorning-cnihta þonne Iohannes\n2 þeah se hælend ne fullode. ac hys leorning-cnihtas.\n3 Ða for-let he iudea land. & for eft on galilea.\n4 hym ge-byrode þæt he scolde faran þurh samaria lánd.\n5 Witelice he com on samarian cestre. þe ys ge-nemneð sichar. neah þam tune þe Iacob sealde Iosepe hys sune.\n6 þær wæs Iacobes wylle. Se hælend sæt æt þam welle. þa he wæs weri ge-gan. & hyt wæs mid-dayg.\n7 Ða com þær an wif of samaria wolde water feccan. Ða cwæð se hælend to hyre; gyf me drincan.\n8 Hys leorning-cnihtes ferdon þa to þare ceastre. woldon heom mete beggen.\n9 Ða cwæð þæt samaritanisse wif to hym. Hu-mete bydst þu at me drinken. þonne þu ert Iudeisc. & ic em samaritanisc wyf. Ne brucað Iudeas & samaritanissce metes æt-gadere.\n11 Þa cwæð þæt wif to hym. Leof ne þu næfst nan þing mid to hladene. & þes pet ys deop. hwanen hafst þu lifes wæter.\n12 cwest ðu þt þu mare sy þonne ure fader iacob. Se þe us þisne pyt sealde. & he & hys bearn. & hys nytanu of þam druncan.\n13 Ða answerede se hælend. & cwæð to hire. Ælc þare þerst eft þe of þisse wætere drinkeð.\n14 Witodlice ælc þare þe drincð of þam watere þe ic hym sylle; [...] beoð on hym wyll forð-ræsendes wæteres on ece lyf.\n20 ure faderes hyo ge-beden on þissere dune. & ge secgeð þæt on ierusalem syo stow þe þæt man on ge-bydde.\n21 Ða cwæð se hælend to hire. La wif ge-lef me. þæt seo tid cymð. þonne ge ne biddeð þam fader ne on þisse dune ne on ierusalem.\n22 Ge ge-biddeð þæt ge nyten. we ge-biddeð þæt we witon. for-þam þe hale ys of iudeum.\n23 ac seo tid cymð; & nu ys. þonne soðe ge-bedmen biddeð þonne fader on gaste. & on sodfæstnysse. Witodlice se fader secð swilce; þe hyne ge-biddeð.\n24 gast ys god. & þam þe hine biddeð. ge-byred þæt hyo ge-bidden on gaste. & on soðfæstnysse.\n25 Ðæt wif cwæð to him. ic wat þæt messias cymð þæt ys ge-nemned crist. þonne he cymð he cyð us ealle þing.\n26 Se hælend cwæð to hyre. Ic hyt em. þe wið þe sprece.\n27 & þær-rihte comen hys leorning-cnihtas. & hyo wundreden þæt he wið þæt wif s[p]rec. þeh; hire nan ne cwæð; hwæt secst þu. oððe hwæt sprecst þu wið hyo.\n28 Witoðlice þæt wif for-let hire water-fet & eode to þare berig. & cwæð to þam mannen.\n29 Cumæd & ge-seod þonne man þe me sægde ealle þa þing þe ic dede. cweðe ge is he crist.\n30 Ða eoden hyo ut of þare berig & comen to hym.\n31 on ge-mang þam his leorning-cnihtes hine bædon. & þus cwæðen. lareow et.\n32 þa cwæð he to heom. Ic hæbbe þonne mete to etene þe ge nytan.\n33 Ða cwæðen hys leorning-cnihtes heom be-twoxen hwæðer anig man hym mete brohte.\n34 Ða cwæð se hælend to heom. Min mete ys þæt ic werche þas willen þe me sende. þæt ic ful-fremie me hys werces.\n35 Hu ne segge ge þæt nu gyt sint feor monðes ær me ripen mægen. nu ic segge eow. hæbbað up eowre eagen. & ge-seð þas eardes þt hyo synde scyre to ripene.\n36 & se þe ripð nemd mede. & gadereð wæstme on echen lyfe. þæt æt-gadere ge-blyssien se þe sawð & se þe ripeð.\n37 on þison is witodlice soð word. forþam oðer is þe sawð. oþer ys se ðe ripð.\n38 Ic sende eow to ripene. þæt þæt ge ne be-swuncen. oðre swuncon & ge eoden on heora swenc.\n39 Witodlice manige samaritanyssce of þare cestre ge-lefdon on hyne. for þas wifes worden. þe be hym kydde þæt he segde me ealle þa þing þe ic dede.\n40 Ða þa samaritanisscen comen to hym. hyo ge-bæden hine þæt he wunede þære. & he wunede þære twegen dages.\n41 & micele má ge-lefden for hys spræce.\n42 & cwæðen to þam wife. ne ge-lefe we na for þire spræce. we sylfe ge-hirdon. & we witen ðæt he ys soð middan-eardes hælend.\n43 Soðlice æfter twam dagon he ferde þanone. & for to galilea.\n44 Se hælend self kydde ge-wytnesse þæt nan witega nefð nenne wurðscipe on hys agenen earde.\n45 þa he com to galileam. ða under-fengan hyo hine. þa hyo ge-sæwan ealle ða þing þe he worhte on ierusalem on freols-dæge. & hyo comen to þam freols-dæge.\n46 & he com eft to chanáá galiléé. þær he worhte þæt win of wætere. Sum under-kyning wæs. þæs sunu wæs ge-sieclod on capharnaum.\n47 Ða ða se ge-hyrde þæt se hælend for fram iudea to galilea he com to hym. & bed hine þæt he fore ænd hælde hys sune. Soðlice he læg æt forð-fore.\n48 Ða cwæð se halend to hym. buton ge tacne & fore-bæcne ge-seon. ne ge-lyfe ge.\n49 Ða cwæð se under-cyning to hym; drihten far ær min sune swelte.\n50 & se hælend cwæð. Ga þin sune leofað. Ða eode he. & ge-lefde ðare spræce þe se hælend hym sægde.\n51 Þa he for; þa urnen hys þeowes hym to-geanes & sægdon þæt hys sune leofede.\n52 Ða axode he to hwilcan timan hym bet wære. & hyo sægdon hym. gystendaig to þa seofeðe tide; se feofer hyne for-let.\n53 Þa on-geat se fæder ðæt hyt wæs on þare tide þe se hælend cwæð; þin sune leofað. & he ge-lefde & eall his heowrædon.\n54 Se halend worhte þis taken eft oþre syðe þa he com fram iudea lande to galilea.\n1 Æfter þisen wæs iudea freols-daig & se hælend for to ierusalem.\n2 On ierusalem ys an mere; syo is ge-nemned on hebreisc bethsaida. Se mere hæfð fif portices.\n3 on þam porticum læg mycel menygeo ge-adlugra blindra. & healtra ænð forscruncenra & ge-anbidedon þæs wæteres steriunge.\n4 Drihtnes engel com to hys time on þonne mere. & þæt wæter wæs astyred. and se þe raðest com on þonne mere æfter þas wæteres steriunge wærd ge-hæld fram swa hwilcere utrumnysse (sic) swa he on wæs.\n5 Þær wæs sum man eahte & þrittig wintra on hys untrumnysse.\n6 þa se hælend ge-seah þisne liggan & wiste þæt he þær lange tide wæs. Ða cwæð he to hym. wilt þu hal beon.\n7 Ða andswerede se seoke him & cwæð. Drihten ic næbbe nenne mann þt me do on þonne mere þonne þæt wæter astered byð. Ðonne ic cume þonne bið oðre beforan me.\n8 Þa cwæð se hælend. to him. Aris nym þin bedd. & ga.\n9 & se man wæs sona hal. & he nam hys bed; & eode. Hyt wæs reste-daig; on þam daige.\n10 Ða cwæðen þa iudeas to þam þe þær ge-hæled wæs. Hit ys reste-daig nys þe alyfed þæt þu þin bed bere.\n11 He andswerede heom. & cwæð. Se me hælde; se cwæð to me. nym þin bed & ga.\n12 Ða axoden hyo hine. hwæt se man wære. þe segde nym þin bed & ga.\n13 Se þe þær ge-hæld wæs. nyste hwa hyt wæs. Se hælend soðlice ge-beah fram þare ge-gaderunge.\n14 Æfter þam se hælend hine ge-mette on þam temple. & cwæð to hym. nu þu eart hal ge-worðen. ne senege þu. þe-læs þe on sume þinge þe wyrs ge-tyde.\n15 Ða for se man. & kydde hit þam iudeam; þæt hyt wære se hælend þe hine hælde.\n16 for-þam þe þa iudeas ehton. þonne hælend. for-þam þe he dyde þas þing on reste-daige.\n17 Ða andswerede se hælend heom; & cwæð. min fader wyrcð oð þys nu gýt; & ic weorce\n18 þas þe ma. Ða iudeas sohton hine to of-slanne. næs na for þam anum þe he þonne reste-daig bræc. Ac for þam þe he cwæð þæt god wære hys fæder. & hine selfne dyde gode ge-lícne.\n19 Witodlice se hælend andswerede. & cwæð to heom. Soð ic eow segge ne maig se sunu nan þing don; buten þæt he sigð his fader don. Ða þing þe he wircð; se sunu wyrcð ge-liche.\n20 Se fæder lufeð þonne sune; & ge-swuteled hym ealle þa þing þe he wercð. & mare weorc þonne þas syen he ge-swutelad him; þæt ge wundrin on.\n21 Swa swa se fæder awecð. þa deden & gelyffæst. swa eac se sune. ge-liffæst þa þe he wile.\n22 ne se fæder ne demð nanum men; ac he sealde ælcne dom þam sune.\n23 þæt æalle arwurþigon þonne sune. swa swa hyo arwurðiað þonne fæder. Se þe ne arwurðað þonne sunu. ne arwurðað he þonne fæder þe hyne sende.\n24 Soð ic segge eow þæt se þe min word ge-hyrð & þam ge-lefð þe me sende; Se hæfð ece lyf. & ne cymð æt þam dome; ac færð fram deaðe to lyfe.\n25 Soð ic segge eow. þæt seo tyd cymð & nu is; þonne ða deaden ge-hereð godes sunes stefne; & þa libbæð þe hyo ge-hered;\n26 swa se fæder hæf (sic) lyf on him selfe. swa he sealde þam sune þt he hæfde lif on him selfe.\n27 & sealde him anweald þt he moste demen. for-þam þe he ys mannes sune.\n28 Ne wundrien ge þas. þæt se tyd kymð. þæt ealle ge-hirað his stefene þe on byrgenum sint.\n29 & ða ðe god worhten fareð on lyfes æriste. & þa þe yfele dydon on domes arist.\n30 Ne maig ic nan þing don fram me sylfum. ic deme swa swa ic ge-here. & min dom is riht. for-ðan ic ne sece mine willen; ac þas þe me sende.\n31 Gif ic ge-witnesse be me kyðe; min ge-witnesse nis soð.\n32 Oþer is se þé cyð witnesse be me. & ic wat þæt seo witnesse is soð þe he cyð be me.\n33 Ge senden to Iohanne. & he cydde soðfæste (sic) ge-witnesse.\n34 Ic ne on-fo gewytnesse fram men. ac þas þing ic segge þt ge syn hale.\n35 He wæs byrnende leoht-fæt. & lihtende. ge wolden sume hwile ge-blissien on hys lihte.\n36 Ic hæbbe maran ge-witnesse þonne Iohannes. witodlice þa weorc þe se fæder me sealde. þæt ic hyo fulfremme. Ða weorc þe ic werce kyðað ge-witnesse be me. þæt se fæder me ásende.\n37 Ænd se fæder þe me sende cyð ge-witnesse be me. Ne ge næfre his stefne ne ge-herdon. ne ge hys heow ne ge-sawen.\n38 Ænd ge nabbeð hys word on eow wuniende. for-þam ge ne lefeð þam þe he sende.\n39 Smeagað halige writen for-þam ge weneð þæt ge hæbben ece lyf on þam. & hyo synt þe ge-witnesse kyðað be me.\n40 & ge nelled cumen to me þæt ge hæbbon lyf.\n41 Ne under-fo ic nane brehtnysse æt mannum.\n42 ac ic ge-cneow eow þæt ge næbbed godes lufe on eow.\n43 Ic com on mines fæder naman. & ge me ne underfengen. gyf oðer cymð on his agenen naman. hine ge under-foð.\n44 Hu mage ge ge-lyfan þe eow betwenen wuldor. under-foð & ne seceð þæt wuldor þe ys fram gode sylfen.\n45 ne wene ge þæt ic eow wreige to þam fæder. Se is þe eow wreigeð moyses on þonne ge hihtað.\n46 Witodlice gyf ge lefdon moysese (sic) ge ge-lefdan eac me. Soðlice he wrat be me.\n47 Gif ge hys stefen ne ge-lyfað; hu ge-lefe ge minum wordum.\n1 Æfter þisen for se hælend ofer þa galileissan sæ. seo ys tibeRiadis.\n2 & hym felgde mycel folc. for þam þe hyo gesæwen þa tacne þe he worhte. on þam þe wæren ge-untrumede.\n3 Witodlice se hælend. astah on enne mont & sæt þær mid hys leorning-cnihten.\n4 hyt wæs ge-hende eastren. þare Iudeissce freols-dáig.\n5 Ða se hælend hys eagen up ahof & ge-seah þæt mycel folc com to hym; he cwæð to philippe. hwær bygge we hlafes þt þás eten.\n6 þat he cwæð hys fandiende. he wiste hwæt he don wolde.\n7 Þa andswerede hym philippus & cwæð. næbbeð hyo ge-noh on twegera hundred panega wurðe hlafes þæt ælc sumne dæl nyme.\n8 Ða andswerede him an hys leorning-cnihta andreas symones broðer petRes.\n9 Her ys an cnape þe hæfð fif berene hlafes. & twegen fixas. ac hwæt synt þa þing be-twux swa manegum mannum.\n10 Ða cwæð se hælend. doð þæt þas men sitton. on þare stowe wæs mycel gærs. þær sæton þa; swylce fif þusend manne.\n11 Se hælend nam þa hlafes. & þanc wurðlice dyde. & hyo to-dælde þam sittenden. & eall-swa of þam fixum; swa mycel swa hyo woldan.\n12 Ða hyo fulla wæron; þa cwæð he to hys leorning-cnihten. gaderiað þa britsene þe þær to lafe wæren. þæt hyo ne losigen.\n13 hy ge-gaderedon & felden twelf wiligen fulle. þære brytsene of þam þe þa lefdon. þe of þam fif berenan hlafon æten.\n14 Ða menn cwæðon. þa hyo sæwon þæt he þæt tacen worhte; þæt þes is soðliche witega þe on midden-earð cymð.\n15 Ða se hælend wyste þæt hyo wolden cuman & hine læccen. & to cynge don; þa fleah he áne. uppon þonne munt.\n17 Ænd þa hyo eoden on scyp hyo comen ofer þa sæ. to capharnaum. hyt wærð þa þeostre. & se hælend ne com to heom.\n18 mycel wind bleow. & hyt wæs breoht (sic) sæ.\n19 Witodlice þa hy hafden ge-rowen swilce twentig furlunge oððe þrittig. þa ge-sæwon hyo þonne hælend uppen þare sæ gan. & þæt he wæs ge-hænde þam scype. & hyo heom on-dredden.\n20 he cwæð þa to heom. Ic hyt eom. ne on-drædeð eow.\n21 Hyo wolden hine nemen on þæt scyp. & sone ðæt scyp wæs on þam lande. þæt hyo wolden to faren.\n22 Soðlice oðer dæg seo manigeo þe stod be-geondon þam mere ge-seah þæt þær næs buton an scyp. & þæt se hælend self ne eode on scyp mid his leorning-cnihten. ac his leorning-cnihtes sylf ane foren.\n23 oðre scype coman fram tyberiade wið þa stowe þær hyo þonne hlaf æten drihtan þankiende.\n24 Ða seo manigeo ge-seah þæt se hælend þær næs. ne hys leorning-cnihtas; þa eoden hyo on scype. & coman to capharnaum. sohten þonne hælend.\n25 & þa hyo ge-metten hyne be-geondon þam mere hyo cwæðon to hym. Lareow hwanen comen þu hyder.\n26 Se hælend heom andswerede; & cwæð. Soð ic segge eow ne seche ge me for-þam þe ge tacnu ge-seawen. ac for-þam þe ge æten of þam hlafon & syndden fulle.\n27 Ne wyrcheð æfter þam mete þe for-wurð ac æfter þam þe þurh-wuneð on eche lyf. þonne mannes sune eow sylð. þane god fæder getacneðe (sic).\n28 Hyo cwæðen to hym. hwæt do we. þæt we werche godes weorc;\n29 Þa and-swerede se hælend & cwæð to heom. Ðæt is godes weorc. þæt ge ge-lefen on þonne þe he sende.\n30 Ða cwæðn hyo. hwæt dest þu to tacken; þæt we ge-seon & ge-lefen. þæt þu hyt werche.\n31 ure fæder æten heofenlice mete on westene. swa hyt awriten is. he sealde heom eten hlaf of hefene.\n32 Se hælend cwæð to heom. Soð ic segge eow. ne sealde moyses eow hlaf of heofenum. Ac min fæder eow syld soðne hlaf of heofenum.\n33 hyt ys godes hlaf þe of hefene com. ænd sylð midden-earde lyf.\n34 Hyo cwæðen to hym. Drihten syle us þisne hlaf.\n35 Se hælend cwæð to heom. Ic eom lyfes hlaf. ne hyngreð þe to me cymð. & ne þyrst þan næfre þe on me ge-lyfd.\n36 Ac ic eow sæde þæt ge ge-sawen me & ne ge-lyfden.\n37 Eall þæt se fæder me syllð cymð to me. & ic ne werpe ut þone þe to me cymð;\n38 for-þan ic ne com of heofene þæt ic mine wylle do. ac þas wille þe me sende.\n39 Ðæt is þas fader wille þe me sende. þæt ic nan þing ne forleose. of þam þe he me sealde. ac þæt ic á-wecche þæt on þam ytemestan daige.\n40 Þis ys mines fæder willan þe me sente. þæt ælch þe þonne sune ge-sihð. & on hine ge-lefd hæbbe eche lyf. & ic hyne á-wecche on þam ytemestan daige.\n41 Ða murcneden þa iudeas be hym for-þam þe he cwæð. ic eom hlaf þe of heofene com;\n42 & hyo cwæðen. Hu nys þis se hælend iosepes sune. we cunnon hys fæder & hys moder. hu mete segð þés. ic com of heofenum;\n43 Se hælend heom andswerede. & cwæð to heom. ne murcniað eow be-tweonan.\n44 Ne mæg nan man cumen to me buton se fæder þe me sende hyne tye & ic hine árere on þam ytemestan daige.\n45 On þara witegena boken ys awritan. ealle eaðlare beoð godes. Ælc þe ge-herde æt þam fæder & leornede. cymð to me.\n46 Ne ge-seah nan man fæder buton se þe ys of gode. se ge-sihð þonne fæder.\n47 Soð ic segge eow se hæfð eche lyf þe on me ge-lyfð;\n48 ic eom lyfes hlaf.\n49 ure fæderes æten heofonlicne mete on westene & hyo senden deade.\n50 Ðis is se hlaf þe of heofene com. þæt ne swelte se þe of hym et.\n51 Ic eom libbende hlaf. þe of heofene com. swa hwa swa ytt. of þisum hlafe; he leofeð on echnysse. & se hlaf þe ic selle ys min flæsc. for middan-eardes life.\n52 Þa Iudeas fliton heom be-tweonon & cwæðen hu maig þes hys flæsc us syllen to etene.\n53 þa cwæð se hælend to heom. Soð ic segge eow næbbe ge lif on eow búton ge eten mannes sunes flæsc. & his blod drinken.\n54 Se hæfð ece lyf þe et min flæsc & drincð min blod & ic hine arære on þam itemestan daige.\n55 Soðlice min flæsc ys mete; & min blod ys drenc.\n56 Se þe et min flæsc & drincð min blod; he wunað on me. & ic on hym.\n57 swa swa libbende fader me sende & ic libbe þurh fæder & se þe me æt; he leofað þurh me.\n58 Ðis ys se hlaf þe of heofenum com. na swa swa ure fæderes æte heofenlicene mete & deade wæren. Se þe et þysne hlaf. he leofeð on ecnysse.\n59 Þas þyng he sægde on ge-somnunge þa he lærde on capharnaum.\n60 Manega hys leorning-cnihte cwæðen þa hyo þis ge-hyrden. Heard ys þeos spræce hwa mæg hyo ge-hyran.\n61 Ða wiste se hælend þæt hys leorning-cnihtas murcnedon be-tweox heom selfum be þyson. & he cwæð to heom ðæt eow be-swicð.\n62 gyf ge ge-seoð mannes sune astigende þær he ær wes.\n63 Gast ys se þe liffæst flæsc ne fremeð nan þing. þa word þe ic eow sayde synde gast & lyf.\n64 ac sume ge ne lefeð. Wite[d]lice se hælend wiste æt fruman hwæt þa ge-lefenden wæren. & hwa hine be-leawien wolde.\n65 & he cwæð. For-þi ic eow sægde þæt nan man ne mæg cuman to me buton min fæder hyt hym sylle.\n66 Seððan manega hys leorning-cnihta cyrden on-bæc & ne eoden mid hym.\n67 Þa cwæð se hælend to þam twelfen cwæðe ge; wille ge fram me;\n68 Ða andswerede hym symon petrus & cwæð. Drihton to hwam ga we. þu hafst echæs lifes word.\n69 & we ge-lefed & witen þæt þu ert crist godes sune.\n70 Se hælend hym andswerede & cwæð. Hu ne cheas ic eow twelfe. & eower an ys deofel.\n71 he hyt cwæð be iuda scariothe þes hyne be-lawede þa he wæs an þare twelfa.\n1 Syððan for se hælend to galilea. he nolde faren to iudea. for-þan þe þa iudeas hine sohten & woldan hine of-slean.\n2 hyt wæs hende iudea freols-daige.\n3 Hys broðre cwæðen to hym. far heonan & ga on iudea land. þæt þine leorning-cnihtas ge-seon þa werc þe ðu wyrcst.\n4 Ne deð nan man nan þing on dihlum. ac secð þæt hyt open sy. Gyf þu þas þing dest ge-swutele þe selfne middan-earde.\n5 Witodlice ne hys magas ne ge-lyfdan on hyne.\n6 Ða cwæð se hælend to heom. get ne com min tid. eower tid ys symle geare;\n7 ne mayg middan-eard eow hatian. Ac he hatæð me for-þan ic kyðe ge-witnysse be hym þt hys weorc synt yfele.\n8 Fare ge to þisum freols-daige ic ne fare to þise freolsdayge for-þam min tid nys geot ge-fylled.\n9 he wunede on galilea þa he þas þing saigde.\n10 Eft þa hys broðre foren þa for he eac to þam freols-daige. næs na openliche ac digelice.\n11 Ða iudeas hyne sohten on þam freols-daige. & cwæðen hwær ys he.\n12 & michel ge-hlyd wæs on þare manigeo be hym. Sumen cwæðen he ys god. oðre cwæðen nese. ac he be-swycð þæt folc.\n13 Þeah-hwæðere ne spræc nan man openliche be hym for þare iudea eyge.\n14 Ða hyt wæs mid daig þas freols-daiges. þa eode se hælend in-to þam temple & lærde.\n15 & þa iudeas wundredon & cwæðen. Humete can þes stafes þonne he ne leornede;\n16 Se hælend heom andswerede & cwæð. mi lare nys na min. ac þas þe me sende.\n17 gyf hwa wile don hys willan. he ge-cnawð be þare lare hwæðer he syo of gode. hwæðer þe ic be me selfe spræce.\n18 Se þe be hym selfe spræcð. secð hys agene wulder. Se þe secð þæs wuldor þe hyne sende. se ys sodfæst. & nis nan unriht-wisnesse on hym.\n19 Hu ne sealde moyses eow eæ. & eower nan ne healt þa éæ. Hwi seche ge me to of-slænne;\n20 þa answerede syo manige ænd cwæð. Deofel þe stiked on; hwa secð þe to of-slænne.\n21 Ða andswerede se hælend & cwæð. to heom. an werch ic worhte. & ealle ge wundriað.\n22 for-þy moyses eow sealde ymbsnyðenysse næs na for-þy þe he of moyse sy. ac of þam faderon; & on reste-dayge ge ymbsnyðeð man.\n23 þæt moyses eæ. ne sy to-worpen. & ge belgað wið me. for-þan þe ic ge-hælde enne man. on reste-dayge.\n24 ne deme ge be ansyene. ac demað rihtne dom.\n25 Sume cwæðen þa þe wæren of ieRusalem. hu nys þis se þe hyo secheð to of-sleanne.\n26 & nu he specd openlice. & hyo ne cweðeð nan þing to hym. Cweðe we hwæðer þa ealdres on-gyton þt þis ys crist.\n27 ac we witon hwanon he ys. Ðonne crist cymð þanne nat nan man hwanen he beoð.\n28 Se hælend cleopede & lærde on þam temple & cwæð. Me ge cunnen. & ge witen hwanen ic eom. & ic ne com fram me selfen. ac se ys soð þe me sende. þonne ge ne cunnen.\n29 Ic hyne cán. & gyf ic segge þæt ich hine ne cunne. ic beo leas. & eow ge-lich. Ich hyne can. & ich em of hym. & he me sende.\n30 Hyo hyne sohten to nymene. & heore nan hys ne æt-hran. for-þam þe hys tyd ne com þa gyt.\n31 Manega of þare manigeo ge-lefden on hyne. & cwæðen. Cweðe ge wercð crist ma tacna þonne he cymð þonne þes deð;\n32 Ða phaRisei ge-herden þa manigeo þus murcniende be hym. Ða ealdres & þa farisei sendon heora þehnas þæt hyo wolden hyne fon.\n33 Ða cwæð se hælend. gyt ic beo sume hwile mid eow. & ich ga to þam þe me sende.\n34 Ge seched me; & ne findeð. & ge ne magen cuman þær ic em.\n35 Ða iudeas cwæðen be-tweonen hem sylfum. hwiðer wile he faren. þæt we hine ne finden. Cwæðst þu wile he faran on þeoda to-dræfednysse & hyo læron.\n36 Hwæt ys þies spræce þe he sprecð. Ge secheð me & ne findeð. & ge ne magon cumen þær ic eom.\n37 On þam after-mesten mæren freols-dæge. stod se halend ænd clepede. cume to me se þe hine þyrste & drinke.\n38 Se þe ge-lyfd on me swa þæt ge-writ cwæð. libbendes wæteres flod floweð of hys innoðe.\n39 Ðæt he cwæð be þam gaste þe þa scolden under-fon þe on hym ge-lyfden. Ða get nes se gast ge-seald. for-þam þe se hælend næs þa gyt ge-wuldrod.\n40 On þare tide syo manigeo cwæð þa hyo ge-hyrde þas. hys spræche; þes is soð witega.\n41 sume cwæðen; he ys crist. Sume cwæðen cweðe ge cymð crist fram galilea.\n42 Hu ne cwæð þæt ge-writ. þæt crist cymð. of dauiðes cynna. & of bethléém chestre þær þær dauid wæs.\n43 Witodlice ungewernes wæs ge-worðen on þare manigeo for hym.\n44 Sume hy wolden hine nemen ac heora nan hys ne æt-hran.\n45 Ða þenas comen to þam biscopum. & to þam fariseon. & hye cwæðen to heom. For hwi ne brohte ge hine hyder.\n46 Þa andswereden þa þenes & cwæðen. Ne spraec næfre nan man swa þes man sprecð.\n47 Þa cwæðen þa farisei to heom. synt ge be-swikene.\n48 cweðe ge. ge-lyfde anyg þara ealdre oððe þare pharisei on hyne;\n49 ac þeos manigeo þe ne cuðe þa eæ hyo synt awyrgede.\n50 Ða cwæð Nichodemus to heom. Se þe com to hym on nyht. se wæs heora an.\n51 Cwæst þu. demð ure éæ. anigene man bute hyne man ær hyre; & wite hwæt he do.\n52 Hyo andsweredon & cwæðon to hym. cweðst þu. þæt þu syo galileisc. smea & ge-seoh þæt nan wytega ne cymð fram galilea.\n53 & hyo chyrdon ealle ham.\n2 & com eft on daigred to þam temple. & all þt folc com to hym. & he sæt & lærde hyo.\n3 Ða lædden þa farisei & þa bokeres to hym. an wyf syo wæs apared on unriht-hameðe & setten hyo to middes heora.\n4 & cwæðen to hym. Lareow þis wyf wæs funden on unrihtan hameðe.\n5 Moyses us be-bead on þare éæ. þæt we scolden þus ge-ræde. mid stanen of-torfian. hwæt cwæðst þu;\n6 Ðys hyo cwæðen hys fandiende þæt hyo hyne awrehton. Se hælend abeah nyðer & wrat mid hys fringre (sic) on þare eorðan.\n7 Þa hyo þurh-wunedon hyne axiende. ða aras he up & cwæð to heom. Loch hwilc eower syo synne-leas werpe aræst stan on hyre.\n8 Ænd he abeah eft & wrat on þare eorðan.\n9 Ða hyo þis ge-hyrdon; þa eoden hyo ut an æfter anan. & he ge-bád þær sylf. & þæt wyf stod þær on middes.\n10 Se hælend aras up & cwæð to hyre. wyf. hwær synt þa þe þe for-wreidon. ne for-demde þe naman.\n11 & hyo cwæð na drihtan. & se hælend cwæð ne ich þe ne for-deme. dó ga; ænd ne synega þu næfre má.\n12 Æft spræc se hælend þas þing to heom & cwæð. ich eom middaneardes leoht. Se me felgð ne geð he on þeostra. ac he haefð lifes leoht.\n13 Ða farisei cwæðen to hym. þu cyðst ge-wytnesse be þe sylfum. nys þin wytnisse soð.\n14 se hælend andswerede & cwæð to heom. Gyf ich cyðe wytnisse be me selfe. mine gewytnisse ys soð. for-þan ich wat hwanon ich cóm. & hwider ich ga. ge niten hwanon ich com. ne hwider ich ga.\n15 ge demeð æfter flæsce. ich ne deme nane men.\n16 & gyf ich deme; min dom ys soð. For-þan þe ich ne eom áne. ac ich & se fader þe me sende.\n17 & on eowre lage ys awriten þæt tweire manne witnysse ys soð.\n18 Ich eom þe kyðe wytnisse be me sylfe. & se fæder þe me sente kyð ge-witnesse be me.\n19 Witoðlice hyo cwæðen to hym hwær ys þin fæder. Se hælend heom andswerede. & cwæð. ne cunne ge me ne minne fæder. Gyf ge me cuðen wen is þæt ge cuðen minne fæder.\n20 Ðas word he spræc æt cepsceamole ænd nan man hyne ne nam. for-þam þe hys tid ne com þa gyt.\n21 Witodliche æft se hælend cwæð to heom. Ich fære & ge me secheð ænd ge swelteð on eowre senne. ne muge ge cuman þyder ich fare.\n22 Ða cwæðen þa iudeas. cwæðe ge of-slehð he hyne sylfne. for-þam he sægð; ge ne mugen cume þider ich fare;\n23 Ða cwæð he to heom. ge synt nyðene. ænd ic em ufene. ge synd of þisen midden-earde. ic ne em of þisen midden-earde.\n24 Ic eow saide þt ge swelted on eowre senne. gif ge ne lyfeð þt ic hyt by; ge swelted on eowre senne.\n25 Þa cweðen hyo to hym. hwæt ært þu; Se hælend cwæð to heom. ich eom fruma. þe to eow spræke.\n26 ich hebbe feola be eow to sprekenna. & to demenne. Ac se þe me sende is sodfæst. & ich sprece on middan-earde þa þing þe ich æt hym ge-hyrde.\n27 ænd hy ne undergetan þæt he tealde hym gód to fæder.\n28 Se hælend cwæð to heom. Ðanne ge mannes sune upp a-hebbeð. þanne ge-cnawe ge þæt ich hyt eom. ænd ich ne do nan þing of me sylfen. ac ich spræce þas þing. swa min fæder me lærde\n29 & se þe me sente ys mid me. & he ne for-læt me ane. for-þan þe ich werche symble þa þing þe hym synde to ge-cweme.\n30 Ða he þas þing spræc; manega lyfdon on hyne.\n31 Wytodlice se hælend cwæð to þan Iudean. þe hym ge-lyfden. Gif ge wuniað on mine spræce; soðlice ge beoð mine leorning-cnihtes.\n32 & ge on-cnaweð sodfæstnysse. & sodfæstnysse eow alest.\n33 Ða andswereden hyo hym & cwæðen. we synt abrahames kynnes. & ne þeowedon we nanen menn næfre. hu-mete cweðst þu ge beoð freoge.\n34 Se hælend heom andswerede ænd cwæð. Soð ich eow segge þæt ælch þe synne wercð. is þare synne þeow.\n35 Witodlice se þeow ne wunað on huse on æchnysse. Se sune wunoð on æchnysse.\n36 Gif se sunu eow alest; ge byð soðlice frie.\n37 Ich wat þæt ge synt abrahames barn. ácc ge sechad me to of-sleanne. for-þan min spræce ne wuneð on eow.\n38 Ich spræce þæt þe ich mid fæder ge-seah. ænd ge doð þa þing. þe ge mid eowren fæderen ge-sægen.\n39 Ða andswerede hy; & cwæðen to hym. Abraham ys ure fæder. Ða cwæð se hælend to heom. Gif ge abrahames bearn synt. wercheð abrahames werc.\n40 Nu ge secheð me to of-sleanne. þanne mann þe eow sægde sodfæstnysse; þa þe ich ge-hyrde of gode. Ne dyde abraham swa.\n41 ge werched eower fader werc. hyo cwæðen witodlice to hym. Ne sende we of forleyre akennede. we hæbbeð enne god to fader.\n42 Witoðliche se hælend cwæð to heom. Gif god wære eower fæder; witodlice ge lufedon me. Ich com fram gode. ne com ich na fram me selfe. Ac he me sende.\n43 Hwi ne cnawe ge mine spræce. for-þan þe ge ne magen ge-heren mine spræce.\n44 Ge synd deofles barn. & ge willað wyrchan eowres fader willen. he wæs fram fremdþe man-slage. ænd he ne wunede on sodfæstnysse. for-þam þe soðfæstnysse nis on hym. Ðanne he spræcð leasinge he spræcd of hym sylfum. for-þan he ys leas & hys fader éac.\n45 Witodlice ge ne lefeð me for-þam þe ich segge eow soðfæstnysse.\n46 Hwylch eower a-scuneð me for synne. Gif ich soð segge. hwy ne ge-lefe ge me.\n47 Se þe is of gode he herð godes word. for-þy ge ne ge-hyrað for-þam þe ge ne synt of gode.\n48 Witodlice þa iudeas andsweredon & cwæðon to hym. hwi ne cweðe we wel þæt þu eart samaritanysc & eart wod.\n49 Se hælend andswerede & cwæð. ne eom ich wod. ac ich arwurðige minne fæder. & ge un-arwurðoden me.\n50 Witoðlice ne sece ich minne wuldor. se is þe secð & demð.\n51 Soðlice ich segge eow. gyf hwa mine spræce ge-healt. ne ge-segð he deað næfre.\n52 Ða cwæðen þa iudeas. nu we witon; þæt þu ært wod. Abraham wæs dead. & þa wytegan. & þu cwidst gyf hwa mine spræce hyrð & healt; ne byð he næfre dead.\n53 Cwydst þu þæt þu syo mare þonne ure fader abraham. se wæs dead. & þa wytegan wære deade. hwæt þincð þe þæt þu syo.\n54 Se hælend heom andswerede. gyf ic wuldrie me selfe nys min wuldor naht. min fader ys þe þe me wuldrað. be þam ge cweðeð þt he syo eowre gód.\n55 & ge ne cuðan hine. Ic hine can. & gyf ic segge þæt ich hine ne cunne. ic beo leas & eow ge-lich. ac ic hine can. & ic healde hys spræce.\n56 Abraham eowre fæder ge-blyssede þt he gesawe minne daig. & he hine ge-seah & ge-blyssode.\n57 Ða iudeas cwæðon to hym. gyt þu ne ert fiftig wintre & ge-sawe þu abraham.\n58 Se hælend cwæð; to heom. Ic wæs ær þonne þe abraham wære.\n59 Hyo naman stanas to þam þæt hyo wolden hyne torfian. Se hælend hyne bedilegode ænd geode ut of þam temple.\n1 Ða se hælend for; þa ge-seah he ænne man. þe wæs blind ge-boren.\n2 & hys leorning-cnihtes hyne axoden and cwæðen. Lareow. hwæt synegede þes. Oððe his mages þæt he were blind ge-boren.\n3 Se hælend andswerede; & cwæð. ne synegede he ne hys magas. ac þæt godes weorc wære ge-swutolod on hym.\n4 Me ge-bereð to wercen þas weorc þe me sende þa hwile þe hyt daig ys. nyht cymð þonne nan man wyrcan ne mayg.\n5 Ic eom middan-eardes leoht. þa hwile þe ic on middan-earde eom.\n6 Ða he þas þing sægde. þa spette he on ða eorðen & worhte fenn of hys spatle ænd smerede mid þa fenne ofer hys eagen.\n7 & cwæð to hym. Ga & þweag þe on syloes mere. he for & þweah hyne & com ge-sond.\n8 Witodlice hys neah-ge-buras & þa þe hyne ge-seagen þa he weadle wæs; cwæðen. hu nys þis se. þe sæt & wædlede.\n9 Sume cwæðen he hyt ys. Sume cwæðen nese; ac ys him ge-lich. he cwæð soðlice ic hyt eom.\n10 Ða cwæðen hyo to hym. Hwu wæron þine eagen ge-openedo. (sic)\n11 He andswerede & cwæð. Se mann þe ys genemned hælend worhte fen. & smerede mine eagen. & cwæð to me. gá to syloes mere ænd þweah þe. & ic eode & þwoh me. & ge-seah.\n12 Ða cwæðon hy to hym. hwær ys he. þa cwæð he; ic nat.\n13 Hyo læddon to þam farisean þonne þe þær blind wæs.\n14 Hyt wæs reste-daig; þa se hælend worhte þæt fenn. & hys eagen un-tynde.\n15 Eft þa farisei hyne axoden. hu he ge-sawe. he cwæð to heom. He dyde fenn ofer mine eagen. & ic þwoh. & ic ge-syo.\n16 Sume þa farisei cwæðen. nis þes mann of gode; þe reste-daig ne healt. Sume cwæðon. hwu maig syn-ful mann þæs taken wercann. & hyo fliten heom be-tweon.\n17 Hyo cwæðen eft; to þam blindan. Hwæt segst þu be þam þe þine eagen un-tynde. he cwæð. he ys wytega.\n18 Ne ge-lyfde þa iudeas be hym. þæt he blind wære & ge-sawe; ær þam þe hy clypedon hys mæges. þe ge-sæwen\n19 ænd axodon hyo. & cwæðon. Is þis eower sune þe ge segged þæt blind wære akenned. hu-mæte ge-sehð he nu.\n20 Hys magas heom andsweredon & cwæðen. we witen þæt þes ys ure sunu. & þæt he wæs blind akenned.\n21 we nyten hu-mæte he nu ge-syhð. ne hwa hys eagen un-tynde. Axiað hyne sylfne. ylde he hæfð spreke for hyne sylfne.\n22 Hys mages spræken þas þing for-þam þe hyo on-dreddan þa iudeas. Ða ge-dihton þa iudeas gyf hwa crist andette þæt he wære buton heore ferredene.\n23 For-þam cwæðen hys mages. he hafð ylde axioð hyne sylfe.\n24 Ða cleopedon hyo eft þanne mann þe ær blind wæs. & cwæðon to hym. Seige godes wuldor we wyten þæt he ys synful.\n25 & he cwæð gyf he synfull ys þæt ich nat. an þing ic wat. þæt ich blind wæs. & þæt ic nu ge-syo.\n26 Ða cwæðen hyo to hym; hwæt dyde he þe. hu untende he þine eagen.\n27 He andswerede heom & cwæð. Ich saigde eow ær. & gyt segge. & ge ge-hyrdon. hwy wille ge hit eft ge-heran. cweðe ge. wille ge beon hys leorning-cnihtas;\n28 Ða wæregeden hye hyne & cwæðen. Syo þu hys leorning-cniht. we sende moyses leorning-cnihtas.\n29 We witon þæt god s[p]ræc wið moysese. nyton we hwanon þes ys.\n30 Se mann andswerede & cwæð to heom. þæt is wunder-lich þæt ge nyton hwanon he ys. & he untynde mine eagen.\n31 we witon soðlice þæt god ne ge-herð synfulle. Ac gyf hwa ys gode ge-coren & hys willan wercð. þane he ge-herð.\n32 Ne herde we næfre on worlde þæt anyg un-tynde þas eagen þe wære blind ge-boren.\n33 Ne myhte he þas þing don gyf he nære of gode.\n34 Hyo andsweredon ænd cwæðen to hym. Eall þu ert on sinnen ge-boren. & þu lærst ús. & hyo drifen hyne ut.\n35 Ða se hælend ge-hyrde þæt hyo hine drifen ut. Þa cwæð he to hym. þa he hine ge-mette. Ge-lefst þu on godes sunu.\n36 He andswerede & cwæð. Hwilc is drihten þt ich on hine ge-lyfe.\n37 And se hælend cwæð to hym. Þu hyne seage ænd se þe wið þe spræc se hyt ys.\n38 Þa cwæð he. drihten ic ge-lefe. & he fell nyðer. & ge-eadmedede hine.\n39 & se hælend cwæð. to hym. Ic com on þisne midden-earde to demenne. þæt þa sculon ge-seon; þe ne seoð. & beon blinde þa þe ge-seoð.\n40 Ða þet ge-hyrdon þa farisei þe mid hym wæron. Ða cwæðen hyo to hym. Cwæðst þu synt we blinde.\n41 se hælend cwæð to heom. gyf ge blinde wæron nafde ge nane sinne. Nu ge seggeð þæt þæt ge ge-seon. þæt ys eowre synn.\n1 Soð ic segge eow se þe ne gæð æt þam gate in-to scepene falde; ac stihð elles ofer; he ys þeof & scæðe.\n2 Se þe in-gæð æt þam gáte he ys scepe heorde.\n3 Ðonne se gate-word læt in. & þa scep ge-herað hys stefne & he nemneð hys agene scep be namen & læt hyo ut.\n4 Ænd þonne he hys agene scep læt ut. he gæð be-foran heom. & þa scep hym felgiað. for-þan þe hyo ge-cnaweð hys stefne.\n5 Ne felgyað hyo un-cuþan ac hyo fleoð fram hym. for-þan þe hyo ne gé-cneowan un-cuþera stefne.\n6 Þys bi-spell se hælend heom sægde. hyo nysten hwæt he spræc to heom.\n7 Eft se hælend cwæð to heom. Soð ich eow segge ic eom scepe geat.\n8 ealle þa þe elles hwu buton þurh me cuman. wæran þeofes & scæðen. & þa scep hyo ne gehyrdon.\n9 Ic eom geat swa hwilc swa þurh me gæð. byed hal. & gæð inn & ut. & fint læse.\n10 Þeof ne cymð buton þæt he stele & slea & for-do. Ic com to þam þæt hyo hæbben lyf & hæbben ge-noh.\n11 Ich eom gód heorde. god heorde sylð hys lyf; for hys scepen.\n12 Se hýra. se þe nys heorda & se þe nah þa scep. þonne he þonne wulf ge-syhð þonne flyhð he. & for-læt þa scep. & se wulf nemð & to-dræfð þa scep\n13 se hyra flyhð for-þam þe he byð ahyrod. & hym ne ge-byrað to þam scepum.\n14 Ic eom god heorde. & ich ge-cnawe mine scep. & hyo ge-cnaweð me.\n15 Swa min fæder cann me. ich cann minne fæder.\n16 & ic hæbbe oþer scep þa ne synt of þissere heorda. & hyt ge-byrað þæt ich læde þa hyder and hyo ge-herað mine stefne. & hyt beoð an hyrð. & an heorde.\n17 For-þan þe se fader me lufað. forþan þe ich selle mine sawle. & hyo eft nyme.\n18 Ne nymð hyo nan man æt me. æt læt hyo fram me sylfe. Ic hæbbe an-weald mine sawle to alætene. & ic hæbbe an-weald hyo eft to nymene. þis bebod ic nam æt minen fader.\n19 Eft wæs ungeþwærnes ge-worðen be-twex þam iudeum for þisse spræce.\n20 Manega heora cwæðen. Deofel ys on hym. & he wét. hwy hlyste ge hym.\n21 Sume cwæðen. Ne synd þis ná wodes mannes word; Cwædst þu mayg wod mann blinde manne eagen alihten. ænd un-tynan.\n22 Þa wæron tempel-halgunga on ierusalem ænd hyt wæs winter.\n23 & se hælend eode on þam temple on salomones portice.\n24 Ða be-stoden þa iudeus (sic) hine utan & cwæðon to hym. hú lange gælst þu ure lyf. Sege ús openlice hwæðer þu crist syo.\n25 Se hælend heom andswerede & cwæð. Ich speke to eow & ge ne lefeð; þa weorc þe ich werche on mines fæder naman þa kedeð witnysse be me.\n26 ac ge ne ge-lefað. for-þam þe ge ne synt of minum scepan.\n27 mine scep hereð mine stefne. & ic gecnawe hyo. & hyo folgiað me.\n28 & ich heom sylle eche lyf. & hyo ne for-wurðað næfre. & ne nemd hyo nan mann of minre hande.\n29 þæt þe min fæder me sealde; ys mare þonne anyg oþer þing. & ne mayg hyt nan mann of mines fæder hande nimæn.\n30 Ich & se fader synd an.\n31 Ða iudeas namen stanes þæt hyo wolden hyne torfian.\n32 Se hælend heom andswerede and cwæð. Manega gode weorc ich eow ateowede be minen fæder. for hwilcen þare weorken wille ge me stænen.\n33 Þa iudeas hym andswereden; & cwæðen. Ne hene we þe for goden weorkan. ac for þinre bismere-spræche. & for-þan þe þu ert mán. & wercst ðe to gode.\n34 Se hælend heom andswerede & cwæð. Hú nis hit awritan on owre lage. þæt ich sæde ge synd godes.\n35 gyf he þa tealde godes þe godes spræce to wæs ge-worðan. & þæt halyg writ ne mayg beon awent.\n36 þe se fæder ge-halegode & sende on middan-eard. ge seggeð þæt þu bismer sprecst. for-þan ich saide. ich eom godes sunu.\n37 Gyf ich ne weorce mines fæder weorc. ne lefe ge me.\n38 Gyf ich werche mines fader werc; & gyf ge me nelleð ge-lefan; ge-lefað þam weorkan. þæt ge on-cnawen & ge-lefan. þæt se fader ys on me. & ich on fæder.\n39 Hyo smeagdon witodliche embe þæt hyo woldan hine ge-fon & he eode ut fram heom.\n40 Ænd for he eft ofer iordanem to þare stowe þe iohannes wæs. & arest on fullode. & he wunede þær.\n41 & manega coman to hym. & cwæðen. ge witodlice ne worhte iohannes nan takan. ealle þa þing þe iohannes saide. be þisen wære soðe.\n42 & manega ge-lefdan on hyne.\n1 Wytodlice sum seoc man wæs ge-nemned lazarus of bethania of marian ceastre & of martham hys swustra.\n2 hyt wæs syo maria þe smerede drihten; mid þare sealfe. & dreide hys fet mid hyre lockan. Lazarus hyre broðer wæs ge-yfeled.\n3 hys swustron sænde to hym; & cwæðen. drihten nu ys seoc se þe þu lufæst.\n4 Ða se hælend þæt ge-hyrde þa cwæð he to heom. Nis þeos untrumnysse ná for deaðe; ac for godes wuldre. þæt godes sunu syo ge-wuldrod þurh hyne.\n5 Soðlice se hælend lufede martham. & hyre swuster mariam & lazarum heora broðer.\n6 Witoðlice he wæs twegan dages on þare sylfan stowe. þa he herde þt he seoc wæs.\n7 Æfter þisum he cwæð to hys leorning-cnihten. uten faren eft to Iudea lande.\n8 hys leorning-cnihtes cwæðen; to him. Lareow nu þa iudeas sohten þe þæt hyo woldan þe henen. & wilt þu eft faren þider.\n9 Se hælend heom andswerede. & cwæð. Hu ne synd twelf tida þas dayges. gyf hwa gæð on dayge ne æt-sprincð he. For-þan he ge-seoð þises middan-eardes leoht.\n10 Gyf he gað on niht heo æt-sprincð for-þan þe leoht nys on hyre.\n11 Ðas þing he cwæð. & seoððan he cwæð to heom. Lazarus ure freond slæpd. ac ich wille gán & a-wenchen hyne of slæpe.\n12 Hys leorning-cnihtas cwæðon. Drihtan (sic) gyf he slæpð he byeð hal.\n13 Se hælend hyt cwæð be hys deaðe. hyo wenden ge-wislice þæt he hyt sægde be swefnes slæpe.\n14 Ða cwæð se hælend openlice to heom. Lazarus ys dead.\n15 & ich eom bliðe for eower þingen; þæt ge; ge-lefan. for-þam ic næs naht þær; ac uton gan to hym.\n16 Ða cwæð thomas to hys ge-feran. uton gán & sweltan mid hym.\n17 Ða for se hælend & ge-fand; þæt he wæs forð-faren. & for feower dagen be-bereged.\n18 Bethania ys ge-hende ierusalem ofer fyftena furlenga.\n19 Manega þare iudea comen to martham & to marian. þæt hyo woldan hyo frefrian for heora broðer þingan.\n20 Ða martha ge-hyrde þæt se hælend com; þa arn hyo on-gean hym. & maria sæt æt ham.\n21 Ða cwæð martha to þam hælende. Drihten gyf þu wære her; nære min broðer dead.\n22 & eac ich wat nuðe. þæt god þe sylð swa hwæt swa þu hyne bydst.\n23 Ða cwæð se hælend to hire. þin broðer arist.\n24 Ænd martha cwæð to hym. Ic wat þæt he arist on þan utemesten daige.\n25 & se hælend cwæð to hyre. ic eom arist & lyf. se þe ge-lyfð on me; þah he dead syo he leofað.\n26 & ne swelt nan þare þe leofað ænd ge-lefð; on me. Ge-lyfst þu þises;\n27 hyo cwæð to hym. Witodlice drihten ich ge-lefe; þæt þu ert crist; godes sune. þe on midden-eard come.\n28 & þa he þas þing saigde. hyo geode digelice & cleopede marie hyre swustor þus cwæðende. her ys ure lareow & clepeð þe.\n29 Ða hyo þæt ge-hyrde hyo aras raðe. & com to hym.\n30 þa geot ne com se hælend binnan þam ceastre. ac wæs þa get on þare stowe þe martha him on-gean com.\n31 Ða iudeas þe wæron mid hyre on huse. & hye frefredon þa hy ge-sægen þæt marie aras & mid efste ut-eode. hyo felgedon hyre þus cwæðende. hyo gað to hys berienne þæt hyo wepe þære.\n32 Þa maria com þær se hælend wæs. & hyo hine ge-seah; hyo fell to hys foten. & cwæð to hym. Drihten gyf þu wære her; nære min broðer dead.\n33 Þa se hælend ge-seah þæt hyo weop. & þæt þa iudeas weopen þe mid hire comen. he geomerode on hys gaste & ge-drefde hine selfne.\n34 ænd cwæð. hwær leigde ge hine. Hyo cwæðon to hym. drihten ga & ge-seoh.\n35 & se hælend weop.\n36 & þa iudeas cwæðen. locu nu hu he hine lufede.\n37 Sume hyo cwæðen. Ne myhte þes þe untynde blindes eagen. don eac þæt þes nære dead.\n38 Æft se hælend geomerode on hym sylfon. & com to þare berienne. hyt wæs an scræf. & þær wæs an stan on-uppan ge-leid.\n39 Ænd se hælend cwæð doð aweig þonne stan. Ða cwæð martha to hym. þas swustor þe þær dead wæs. Drihten nu he stincð he wæs feower dagen dead.\n40 Se hælend cwæð to hyre. ne seide ich þe þæt þu ge-sihst godes wuldor gyf þu ge-lyfst;\n41 Þa dedon hyo aweig þonne stan. Se hælend a-hóf up hys eagen. & cwæð. fader ic do þe þankes. for-þan þu ge-herdast me.\n42 Ic wat þæt þu me symle ge-hyrst. ac ic cwæð for þam folke. þe here on-buton stent. þæt hyo ge-lefan; þæt þu me sendest.\n43 Ða he þas þing saigde; he cleopede michelre stefne. Lazarus cum ut.\n44 & sone stop forð se ðe dead wæs. ge-bundan handan & fotan. & hys neb wæs mid swatline ge-bundan. Ða cwæð se hælend to heom; un-bindeð hyne & læteð hine gan.\n45 Manega þare iudea þe coman to marian & ge-sægen þa þing þe he dyde ge-lefdon on hyne.\n46 Hyo sume foren to þam fariseon. & sagdon heom þa þing þe se hælend dyde.\n47 Wytodlice þa biscoppes & þa farisei ge-gadereden ge-mot. & cwæðen. Hwæt do we for-þan þe þes mann wercð mycel taken.\n48 Gyf we hyne for-læteð þus ealle ge-lyfað on hine. Ænd romane cymd & nemeð ure land. & ure þeodscype.\n49 Heora an wæs ge-nemned cayphas. se wæs þa on geare byscop. & cwæð to heom. Ge nyton nan þing.\n50 ne ge-cnawað ne ne ge-þenceð. þæt us ys betere þæt an man swelte. for folce. & eall þeod ne for-wurðe.\n51 Ne cwæð he þæt of hym sylfe. Ac þa he wæs þæt gear bischop; he witegode þæt þe se hælend scolde swelten for þare þeode.\n52 & na synderlice for þare þeode. ac þæt he wolde somnian to-gædere godes folc & godes bearn þe to-drifene wæren.\n53 Of þam dayge hyo þohten þæt hyo wolden hine of-slean.\n54 Ða ne for se hælend na openliche onmang þam iudeam. ac for on þæt land wið þæt wæstan. on þa burh þe ys ge-nemned effrem. & wunede þær mid his leorning-cnihtan.\n55 Iudea eastre wæron ge-hende. & manega foron of þam lande to ierusalem ær þam eastran. þæt hyo wolden hye selfe ge-halegian.\n56 hyo sohtan þanne hælend & spræce heom be-tweonan þær hye stoden on þam temple; & þus cwæðen. hwæt wene we þæt he ne cume to freols-daige.\n57 þa biscopes & þa pharisei hafden be-boden gyf hwa wiste hwær he wære þæt he hyt kydde. þæt hyo mihtan hine nymen.\n1 Se hælend com syx dagen ær þam eastren to bethania. þær lazarus wæs dead. þe se hælend a-wehte.\n2 Hyo wrohten hym þær ge-beorscipe. & martha þenede. Lazarus wæs an þare; þe mid heom sæt.\n3 Maria nam an pund deorewurðre sealfe mid þam wyrt ge-mengð þe nardus hatað. and smerede þas hælendes fet. & dreigde mid hire locken. & þt hus wæs ge-fylled of þare sealfe swetnysse.\n4 Þa cwæð an hys leorning-cnihte. Iudas scarioth þe hyne be-leawde.\n5 Hwy ne sealde hyo þas sealfe for þrem hundreð panega þæt man mihta daelen þarfian.\n6 Ne cwæð he na þæt for-ðyg þe hym ge-byrede to þam þærfan. ac for-þan þe he wæs þeof; & hæfde scrin; & bær þa þing; þe man sende.\n7 Ða cwæð se hælend. Læt hyo þt hyo healde þæt oð þane dayg; þe man me berige.\n8 Ge hæbbeð symle þa þearfan mid eow; ac ge næbbeð me symle.\n9 Mychel menio þare iudea. ge-cneowen þæt he wæs þær. & hyo comen. næs na for þas hælendes þingan sunderliche. ac þæt hyo woldan ge-seon lazarum; þe he awehte of deaðe.\n10 Þa sacerdas aldres þohtan þæt hyo woldan lazarum of-slean.\n11 for-þan þe manega foren fram þam iudeam for hys þingan. & ge-lyfdan on þanne hælend.\n12 On morgan mycel menio þe coman to þam freols-daige. þa hyo ge-hirdan þæt se hælend com to ierusalem.\n13 hyo naman palmtreowene twiggan & geoden ut to-geanes hym; & cleopedan. Syo israele kyng hal & ge-bledsed; þe com on drihtenes name.\n14 Ænd se hælend ge-mette ænne assan & rad on-uppan þam. swa hit awritan ys.\n15 ne on-dræd þu þe syones dohter; nu þin cyng kymð uppon assen folan sittende.\n16 Ne under-geaten hys leorning-cnihtes þas þinge arest. Ac þa se halend wæs ge-wuldred. þa ge-munden hyo þæt þas þing wæren ge-writena be him. & þas þing hio dydon him.\n17 Syo menio þe wæs mid him. þa he lazarum clypede of þare berigenne. & hine awehte of deaðe cydde ge-wytnisse.\n18 & for-þy him com syo menio on-gean. for-þam þe hyo ge-herdon þæt he worhte þæt taccen.\n19 Ða farisei cwæðen be-tweox heom sylfum. we ge-syeð þæt we nan þing ne fremiað. nu wile eall midden-eard gan æfter hym.\n20 Sume þæmge wæren hæðene þe foren þæt hyo wolden hyo ge-byddan on þam freols-daige.\n21 Ða hyo neahlahten to philippe se wæs of þare galileissan bethsaida. & hyo beden hine & cwæðen leof we willeð þonne hælend ge-seon.\n22 Ða eode philippus. & sægde hyt andrea (sic). & æft andreas & phill[ipp]us hit sægde þam hælende.\n23 Se hælend heom andswerede. & cwæð. Syo tyd cymð. þæt mannes sune byð ge-swuteled.\n24 Soðlice ic segge eow þæt hwætene corn wunað ane bute hit falle on eorðan & syo dead. Gyf hit dead byð hyt bringð mycele wæstme.\n25 Se þe lufað hys sawle for-spyld hyo. & se þe hateð hys sawle on þisen middan-earde. ge-halt hyo on æche life.\n26 Gyf hwa þenige me fylgie me. & my þeing beoð þær; þær ic eom. Gyf hwa me þenað min fæder hine lufað. & wurðað.\n27 Nu min sawle is ge-drefeð. & hwæt segge ic; fader ge-hald me of þisse tide. ac for-þan ic com on þas tid.\n28 Fader ge-wuldre þine namen. Ða com stefne of hefene þus cweðende. Ænd ic ge-wuldrede & eft ic wuldrie.\n29 Syo menio þe þær stod. & þæt ge-hyrden sægden þæt hyt þunrede. & sume sægden þæt ængel spræc wið hyne.\n30 Se hælend heom andswerede & cwæð. Ne com þyos stéfne for minan þingen; ac for eowrum þingen.\n31 Nu ys middan-eardes dom. nu beod þises middan-eardes ealdor ut aworpen.\n32 & gyf ic byo up ahafan fram eorðan. ic teo ealle þyng to me sylfum.\n33 Ðæt he sægde & tacnede hwylcen deaðe he woldan sweltan.\n34 Syo menio hym andswerede & cwæð. We ge-hyrdan on þare lage. þæt crist byoð on ecnysse. & hu-mæte sægst þu; hyt gebyrað þt mannes sunu beo up ahafen. Hwæt ys þes mannes sunu.\n35 Ða cwæð se hælend. Nu geot ys litel leoht on eow. gað þa hwile þe ge leoht hæbbað; þæt þeostwe (sic) eow ne be-fon. Se þe gað on þeostran. he nat hwiðer he gað.\n36 Ða hwile þe ge leoht hæbbeð ge-lefað on leoht þæt ge seon leohtes bearn. Ðas þing se hælend heom sægde. & eode & be-dyglede hine fram heom.\n37 Ða he swa michele tacne dyde be-foran heom. hyo ne ge-lefden on hine.\n38 þæt þas witegena word ysaias wære ge-fellað þe he cwæð. Drihten hwa ge-lefde þæs þe we ge-hyrden. & hwam wæs drihtenes strengþe ge-swuteled.\n39 for-þy hy ne mihton ge-lyefan for-þam ysaias cwæð eft.\n40 he ablende here eagen. & á-herte heora heorta. þæt hyo ne syon mid heora eagen. & mid heorta ne on-geten & syon ge-cyrde. & ic ge-hæle.\n41 Ysaias sægde þas þing. þa he ge-seah hys wuldor & spræc be hym.\n42 & þeh manega of þam ealdron ge-lefdon on hine. Ac hyo hyt ne kyddan for þare farisea þingon. þe-læs hyo me ut adrifan of heora samnunge.\n43 Hyo lufedon manne wuldor; swiðere þanne godes wuldor.\n44 Se hælend cleopede. & cwæð to heom. Se þe lefð on me. ne ge-lefð he ná on me; ac on þonne þe me sente.\n45 & se þe me ge-syhð; he ge-sihð þanne þe me sente.\n46 Ich com to leohten on midden-eard. & nan þare þe ge-lefd on me ne wuniað on þeostran.\n47 Ænd gyf hwa ge-herð mine word & ne ge-healt; ne deme ic hine. Ne com ich middan-eard to demenne. ac þæt ic hæle middan-eard.\n48 Se ðe me for-higð. & mine word ne underfehð. he hæfð hwa him deme. Syo spæce þe ic spæc sye him demð on þam ytemestan daige.\n49 for-þam ic ne sprece of me sylfan. Ac se fader þe me sente. he me be-bead. hwæt ic cweðe & hwæt ic spreke.\n50 And ic wat þæt hys bebod ys eche lyf. þa þing þe ic sprece; ic speke swa se fader me saigde.\n1 Ær þam easter freols-daige. se hælend wiste þt hys tid com. þæt he wolde ge-witan of þissum middan-earde to hys fader. þa he lufede his leorning-cnihtas þe waron on middan-earde. on ænde he hyo lufede.\n2 Ænd þa. drihtnes þening wæs ge-macod. þa for se deofol on iudases heorta scariothes. þæt he hyne be-læwde.\n3 he wiste þæt se fæder sealde ealle þing on hys handa. & þt he com of góde. & cymð to gode.\n4 he aras fram hys þegnunge. & legde hys reaf. & nam linen rail & be-gerte hine.\n5 Æfter þam he dede wæter on fæt. & þwog his leorning-cnihte fét. & dreide hyo mid þare lin-wæde þe he wæs mið be-gert.\n6 Ða com he to symone petre. & petrus cwæð to hym. Drihten scelt þu þwean mine fet;\n7 Se hælend andswerede & cwæð. to hym. þu nast nu. þt ic do. ac þu wast seððan.\n8 Petrus cwæð to hym. ne þwehst þu næfre mine fet. Se hælend hym andswerede. & cwæð. Gyf ic þe ne þwea næfst þu nænne dal mid me.\n9 Ða cwæð symon petrus to hym. Drihten ne þweag þu ane mine fet; ac eac min heafod ænd mine hande.\n10 Þa cwæð se hælend to hym. Se þe clæne byð. ne be-þerf hym buton þæt man hys fet þwea. ac ys al clæne. Ænd ge send sume clæne. næs na ealle.\n11 He wiste witodlice hwa hine scolde be-læwen. for-þan he cwæð ne sende ge ealle clæne.\n12 Syððan he hafde heore fet a-þwogene. he nam his reaf. & þa he set he cwæð eft to heom. Wite ge hwæt ic eow dyde.\n13 Ge clepiad me lareow. & drihtan. & wel ge cweðað. swa ic eom soðlíce.\n14 Gyf ic þweoh eower fet.\n15 ic eow sealde bisne þæt ge don swa ic eow dyde.\n16 Soðlice ic eow segge. nis se þeowa furðra þanne hys hlaford. ne se arendrake nis mare þanne se þe hine sende.\n17 Gyf ge þas þing witað ge beoð eadige. gyf ge hyo doð.\n18 Ne segge ic be eow eallen. ic wat hwilce ic ge-cheas. Ac þæt þæt halig ge-writ seo ge-feld þe cweð. Se þe æt hlaf mid me a-hefð hys ho on-gean me.\n19 nu ic eow segge ær-þam þe hit ge-wurðe. þæt ge ge-lyfan þonne hyt ge-worðan beoð. þæt ic hyt eom.\n20 Soð ic eow segge. se þe under-fehð þane þe ic sende. he under-fehþ me. Se þe under-fehð me; under-fehð þane þe me sende.\n21 Ða se hælend þas þing sægde. he wæs gedrefed on gaste. & cydde & cwæð. Soð ic eow segge. þæt eower án me be-læwð.\n22 Ða leorning-cnihtas be-heoldan heora ælc oðrenne. & heom tweonede be hwam he hyt sægde.\n23 An þare leorning-cnihta lenede on þas hælendes barme þane se hælend lufede.\n24 Simon petrus bicnode to þysen & cwæð to him. Hwæt is se þe he hit by sægð.\n25 Witodlice þa he hlenede ofer þas hælendes breosten he cwæð to him. Drihten hwæt is he.\n26 se hælend hym andswerede & cwæð. He is se þe ic raeche be-dyppedne hlaf. And þa þa he dypte þanne hlaf he sealde hine Iudase scariothe.\n27 & þa æfter þam bite sathanas eode on hyne. Ða cwæð se hælend to hym. do raþe þæt þu don wylt;\n28 nyste nan þare sittendre to hwam he þt saygde.\n29 Sume wendon for-þan iudas hafde scrin þæt se hælend hit cwæðe be hym. bege þa þing þe us þarf syo to þam freols-daige odðet þt he sealde sum þing þearfenden mannen.\n30 Ða he nam þane bite. he eode ut þær-rihte. hit wæs niht.\n31 þa he ut eode. & se hælend cw. nu ys mannes sunu ge-swuteled. & god is ge-swuteled on him.\n32 Gif god is ge-swuteleð on him & god ge-swutelað hine on him selfon.\n33 La bearn nu gyt ic eom ge-hwæde tid mid eow. ge me secheð. & swa ic þam iudeam sægde. ge ne magen faren þider þe ic fare. Ænd nu ic eow segge.\n34 ic eow selle nywe be-bod. þæt ge lufian eow be-tweonan. swa ic eow lufode.\n35 Be þam eow ge-cnaweð ealle men. þæt ge synde mine leorning-cnihtas. gyf ge hæbbað lufe eow be-tweonan.\n36 Simon petrus cwæð to him. drihten hwider gæst þu. Se hælend him andswerede & cwæð. ne miht þu me felgan þider ic nu fare. þu færst æft æfter me.\n37 Petrus cwæð to hym. hwi ne mæg ic þe nu felgian; ic sylle min lyf for þe.\n38 Se hælend hym andswerede & cwæð. þin lyf þu sylst for me. Soð ic þe segge. ne cræwð se coc. ær þu wiðsecst me þreowa.\n1 & he cwæð to hys leorning-cnihtan. Ne syo eower heorte ge-drefeð. ge ge-lefað on god. & ge-lefeð on me.\n2 On mines fader huse synde manega earding-stowe. Ne sægde ic eow. hit ys litles wane þæt ic fare. & wille eow eardung-stowe gerewian.\n3 & gyf ic fare. & eow ea[r]dung-stowe ge-gearwige; eft ic cume. & neme eow to me selfen. þæt ge seon hwær ic eom.\n4 & ge witon hwider ic fare. & ge cunnan þanne weig.\n5 Tomas cwæð to him. Hlaford we nyten hwider þu færst. & hu muge we þanne wei cunnan;\n6 Se halend cwæð to him. Ic eom weig. & soðfaestnysse. & lyf. Ne cymð nan to þam fæder buton þurh me.\n7 Gyf ge cuþan me. witoðlice ge cuðen minne fader. & henen forð ge hine gecnaweð. & ge hine sæwen.\n8 Philippus cw to him. Drihtan atew us þane fæder. & we hæbbeð ge-noh.\n9 Se hælend cwæð to him. Philippus swa lange tid ic wæs mid eow & ge ne cneowan me. Se þe me ge-sihð; ge-sihð minne fæder. Hu-mæte cwæðst þu. atew us þinne fæder.\n10 ne ge-lefst þu þæt ic eom on fæder. & fader is on me; þa word þe ic to eow spræke; ne sprece ic hy of me sylfe. Se fader þe wuneð on me; he wercð þa werc.\n11 Ne ge-lefe ge þæt ic eom on fæder. & fæder is on me. ge-lefð for þam weorcan.\n12 Soð ic eow segge. se þe ge-lyfð on me. he wercð þa weorcð (sic) þe ic werce. & he wercð maran þanne þa synd. for-þam þe ic fære to þam fæder.\n13 & ic do swa hwæt swa ge byddað on minen namen. þæt se fader syo ge-wuldrod on þam sunu.\n14 Gif ge hwæt me biddað on minan naman þt ic do.\n15 Gyf ge me lufiað; healdod min be-bode\n16 & ic bidde fæder. & he sylð eow oðerne frefiend þæt beo æfre mid eow.\n17 Soðfæstnysse gast þe þes middeneard ne maig under-fon. He ne can hine for-þan þe he ne gesihð hine. Ge hine cunnen for-þan þe he wuneð mid eow. & beoð on eow.\n18 Ne læte ic eow stepchild. ic cume to eow.\n19 Nu gyt is an litel fyrst. & midden-eard me ne ge-sihð. Ge me seoð. forþam ic libbe. & ge libbað.\n20 On þam daige ge ge-cnaweð þæt ic eom on minen fæder & ge synd on me & ic on eow.\n21 Se þe hafð mine be-bode & hylst þa. he ys þe me lufað. Min fæder lufed þane þe me lufað. & ic lufige hyne & ge-swutelige him me selfe.\n22 Iudas cwæð to hym. næs na se scarioth. Drihtan hwæt is ge-worðan þæt þu wilt þe selfne ge-swutelian us. & ná midden-earde.\n23 Se halend andswerede. & cwæð to him. Gyf hwa me lufad. he healt mine spraece. & min fæder lufað hine. & we cumeð to hym. & we weorceð earding-stowe mid him.\n24 Se þe me ne lufað. ne healt mine spræce. & nis hit min spræce þæt ge ge-hyrdon. ac þas fæder þe me sende.\n25 Þas þing ic eow sægde þa ich mid eow wunede.\n26 Se halge frofre gast þe se fæder sent on minan naman eow lærð ealle þing. & he lærð eow ealle þa þing. þe ic eow segge.\n27 Ic læfe eow sibbe. ic sylle eow mine sibbe. Ne sylle ic eow sibbe swa middan-earð sylð. Ne seo eower heorte ge-drefed. ne ne fortige ge.\n28 Ge ge-hyrdan þæt ic eow sægde. ic ga. & ic cume to eow. Witodlice gif ge me lufedon ge ge-blissedon. for-þan þe ic fare to þam fæder. for-þan se fæder is mare þanne ic.\n29 Ænd ich eow sægde. ær-þam þe hit wurðe. þæt ge ge-lyfon þanne hit ge-worðan byð.\n30 Ne spræce ic nu ma fela wið eow. Ðises middan-eardes ealdor cymð & he næfð nan þing on me.\n31 Ac þæt se midden-eard on-cnawe þæt ic lufie þanne fæder. & ic do swa se fæder me be-bead. Arisað uten gan heonon.\n1 Ic eom soð wingearð. & min fæder ys eordtilia.\n2 he deð ælc twig aweig on me. þe blæde ne byrð. & he fermað ælc þare þe blæde berð. þæt hyt bere blæde. þe swiðor.\n3 Nu ge synd clæne for þare spræce þe ic to eow spræc.\n4 wuniað on me & ic on eow. Swa swa twig ne mæg blede beran hyt self buton hyt wunige on wingearde. swa ge ne magen eac buton ge wunigan on me.\n5 Ic eom wingeard & ge synd twigan. Se þe wunað on me. & ic on him; se berð mycele blæde. for-þan ge ne magon nan þing don buton me.\n6 Gyf hwa ne wunað on me. he byeð ge-worpen ut swa twig. & for-druwað. & he ge-gaderiað þa. & doð on fer & hyo for-bernað.\n7 Gyf ge wuniað on me. & mine word wuniað on eow. biddað swa hwæt swa ge willed. & hyt beod eower.\n8 On þam ys min fæder ge-swutelod. þæt ge beran mychele blæde. & beon mine leorning-cnihtas.\n9 & ic lufede eow swa fader lufede me. wunieð on mine lufe.\n10 Gyf ge mine be-bode ge-healdeð. ge wuniað on minre lufe. Swa ic ge-heold mines fæder beboda. & ic wuniga on his lufa.\n11 Þas þing ic eow sægde. þæt min ge-fea is on eow. & eower ge-fea syo ge-fyllæd.\n12 Ðys is min bebod þæt ge lufigan eow gemenlice. swa ic eow lufede.\n13 Nafeð nan man mare lufe þanne þeos is þæt hwa sylle hys lyf for hys freondan.\n14 Ge synd mine freond gyf ge doð þas þing þe ic eow be-beode.\n15 Ne telle ic eow to þeowan. for-þan se þeowa nat hwæt se hlaford deð. Ic tealde eow to freonden for-þan ic kydde eow ealle þa þing þe ic ge-hyrde æt minen fæder.\n16 Ne ge-chure ge me ac ic ge-cheas eow. & ic ge-sette eow þæt ge blæden bæren & eowra blæda ge-læsten. þæt se fæder sylle eow swa hwæt swa ge biddað on minan naman.\n17 Ðas þing ic eow beode; þæt ge lufion eow ge-mænlice.\n18 Gyf midden-eard eow hateð witað þæt he hatede me ær eow.\n19 Gyf ge on midden-eardan wæren. middan-eard lufede þæt hys wæs. For-þan þe ge ne synd of middan-earde. ac ic eow ge-cheas of middan-earde. for-þi middan-eard eow hateð.\n20 Ge-muniað mine spræce þe ic eow sægde. nis þe þeowa mare þanne hys hlaford. Gyf hy me hehton. hye willað hehton eowre. Gyf hyo mine spræce heoldan. hyo healdeð eac eowre.\n21 Ac ealle þas þing hyo doð eow for minan namen. for hyo ne cunnan þanne þe sende me.\n22 Gyf ic ne come & to heom ne spræce. nafden hyo nane synne. Nu hy nabbeð nane lade be heora synna.\n23 Se þe me hateð. hateð minne fader.\n24 Gyf ic nane weorc ne worhte on hym þe nan oþer ne wrohte. næfdan hyo nane synne. Nu hyo ge-sæwon & hyo hateden me & minne fæder.\n25 Ac þæt syo spræce syo ge-fyllad (sic) þe on heora lage ys awritan þæt hyo hatedan me buton ge-werhtan.\n26 Ðonne se frefriend cymð þe ic eow sende fram fæder soðfæstnisse gast þe cymð fram fæder. he kyð ge-witnysse be me.\n27 & ge cyðad witnesse for-þam ge wæren fram frumen mid me.\n1 þas þing ic eow sægde þæt ge ne swikien.\n2 hyo doð eow ut of ge-samnengen. Ac syo tid kymð þæt ælc þe eow of-slechð. wenð þæt he þegnige gode.\n3 & þas þing hyo doð for-þan þe hyo ne cuþen minne fader ne me.\n4 Ac þas þing ic eow sægde þæt ge ge-munion þanne heora tid kymð. þæt ic hyt eow sægde. Ne sægde ic eow þas þing æt fruman. for-þan þe ich wæs mid eow.\n5 Nu ic fare to þam þe me sende. & eower nan ne acseð me hwider ic fare.\n6 Ac for-þam þe ic spræc þas þing to eow. un-rotnysse ge-fylde eowre heorte.\n7 ac ic segge sodfæstnysse. Eow fremed þæt ic fare. Gyf ic ne fare ne kymð se frofriende to eow. Witoðlice gyf ic fare. ich hine sende to eow.\n8 & þonne he cymð he þirð (sic) þissne middan-eard. be synne. & be rihtwysnesse. & be dome.\n9 Be synne; for-þam hyo ne ge-lyfden on me.\n10 Be rihtwysnesse; for-þam ic fare to þam fæder. & ge me ne ge-seoð.\n11 Be dome; for-þam þises middan-eardes ealdor ys ge-demed.\n12 Gyt ic habbe eow fele to seggene. Ac ge hyt ne magen nu acumen.\n13 Þanne þare soðfæstnysse gast kymð. he lærð eow ealle sodfæstnysse. Ne sprecð he of hym sylfan. Ac he spræcð þa þing þe he ge-hyrð. ænd kyð eow þa þing þe toweard synd.\n14 he me ge-swuteloð. for-þam he nemð of minum & kyð eow.\n15 ealle þa þing þe min fæder hæfð synd mine. for-þi ic cwæð. þæt he nymð of minum & keð eow.\n16 Nu embe an lytel ge me ne ge-seoð. & eft embe litel ge me ge-seoð. for-þam þe ich fare to þam fæder.\n17 Ða cwæðen hys leorning-cnihtas heom be-tweonan. Hwæt is þæt he us segð. ymbe litel & ge me ne ge-seoð. & eft embe litel & ge me ge-seoð. & ic fare to þam fæder.\n18 hyo cwæð witoðlice hwæt is þæt he cwæð. Embe lytel; we niten hwæt he sprecð.\n19 Se hælend wiste þæt hyo wolden hine acsion. & he cwæð to heom. be þam ge smeageð be-tweonan eow. for-þam ic sægde. ymbe lytel ge me ne ge-seoð. & eft embe lytel ge me ge-seoð.\n20 Soð ic eow segge þæt ge heofað & wepað. Middan-eard ge-blissað. & ge beod un-rote. ac eower unrotnysse byð ge-went to ge-fean.\n21 Þanne wif kenned. hyo hæfð unrotnysse. for-þan þe hire tid com. Þanne hye kend cnapen. ne ge-man hye þare hefinysse for ge-fean. for-þan man beoð á-kenned on middan-eard.\n22 & witodlice ge hæbbeð nu unrotnysse. Eft ic eow ge-syo. & eower heorte ge-blissað. & nan man ne nymð eowerne ge-fean fram eow.\n23 & on þan dayge ne byddað me nanes þinges. Soð ic eow segge gyf ge hwæt biddað mine fæder on minan naman he hyt sylð eow.\n24 oð þis ne bæde ge nan þing on minan naman. Biddað & ge under-foð þæt eower ge-fea syo ful.\n25 Ðas þing ic eow saigde on bispellan. Syo tid cymð þanne ic eow ne spræce on bispellan. ac ic keðe eow openlice; be minan fader.\n26 On þam daige ge biddað on minan namen & ic eow ne segge for-þam ic bidde mine fæder be eow.\n27 Witodlice se fæder eow lufeð. forþam þe ge lufedon me. & gelyfdon; þæt ic com of gode.\n28 Ic for fram þam fæder. & com on middan-eard. Eft ic forlæte midden-eard. & fare wel sone to þam fæder.\n29 Hys leorningcnihtas cwæðen to hym. Nu þu sprecst openlice. & ne segst nan by-spell.\n30 Nu we witen þæt þu wast ealle þing. & þe nis nan þærf þæt anig þe axie. On þisen we ge-lefað; þæt þu come of gode.\n31 Se hælend heom andswerede. & cwæð. Nu ge ge-lyfeð.\n32 nu com mi tyd. & cymð þæt ge to-færen. æghwilc to hys agenen. & for-læten me ane. & ic ne eom ane for-þam fæder ys mid me.\n33 Þas þing ic eow sægde. þæt ge habben sibbe on me. Ge hæbbað hefige berdene on middan-earde. ac ge-twuwiað (sic). ich ofer-swiððen (sic) midden-eard.\n1 Þas þing se hælend spræc & a-hof up hys eagen to heofene æend cwæð. Fader tid ys cuman ge-swutele þine sunu þæt þin sune ge-swutelige þe.\n2 & swa þu hym sealdest anweald. ælches mannes þæt he sylle eche lyf. ealle þan þe þu hym sealdest.\n3 Ðis ys soðliche eche lyf þæt hyo on-cnawen. þæt þu ert an soð god. & se þe þu sendest hælend crist.\n4 Ic þe ge-swutelode ofer eorðan. Ic ge-endede þæt weorc þe þu me sealdest to donne.\n5 Ænd nu þu fæder ge-brohte me mid þe sylfen. þare brihtnysse þe ic hæfde mid þe ær þan þe midden-eard wære.\n6 Ic ge-swutelode þinne naman þam mannan þe þu me sealdest of middan-earde. Hyo wæran þine. & þu hyo sealdest me. & hyo ge-heoldan þine spræce.\n7 Nu hyo ge-cneowen þæt ealle þa þing þe þu me sealdest synd of þe.\n8 for-þam ic sealde heom þa word þe þu sealdest me; & hy underfengen. & on-cneowan soðlice þæt ic eom of þe. & hye ge-lefdon þæt þu me sentest.\n9 Ic bidde for hyo ne bidde ic for middan-earde. ac for þa þe þu me sealdest for-þan hyo synde þine.\n10 & ealle þine synde mine. Mine synde þine. & ic eom ge-swutelod on heom.\n11 & nu ic ne eom on middan-eard. & hye synd on middan-earde & ich cume to þe. On þare tide se hælend be-heold hys leorning-cnihtes. & cwæð. Halig fæder heald on þinen naman. þæt þu me sealdest. þæt hyo syn an; swa wit synde.\n12 Þa ic wæs mid heom ic heold hyo on þinan namen. ic heold þa þe þu me sealdest. & ne for-warð here nan buton for-spillednysse bearn. þæt þæt halige writ syo ge-fylled.\n13 Nu ic cume to þe & þas þing ic spræce on midden-earde. þæt hyo habben mine fean. ge-fellende (sic) on heom sylfan.\n14 Ic sealde heom þine spræce. & middan-eard hyo hafð on hatienge for-þan hyo ne synde of middan-earde. swa eac ic nem of middan-earde.\n15 Ne bidde ic þæt þu hyo neme of middan-earde. ac þæt þu hyo healde of yfele.\n16 Ne synde hyo of middan-earde swa ic ne eom of middan-earde.\n17 Ge-halege hyo on soðfæstnysse. þin spræce is sodfestnysse.\n18 Swa þu me sentest on middan-earde. Ic sende hyo on middan-eard.\n19 & for hyo ic halegie me sylfne. þæt hye eac syen ge-halegede on sodfæstnysse.\n20 Witodlice ne ge-bidde ic for hyo ane. ac eac for þa þe gyt sculon ge-lefan þurh heore word on me.\n21 Þæt ealle syn an. swa þu fæder ert on me. & ic eom on þe. þæt hyo syn eac an on unc. þæt midden-eard ge-lefe þæt þu me sendest.\n22 Ænd ic sealde heom þa brihtnysse þe þu me sealdest þæt hy sien an; swa wit synd an.\n23 Ich eom on heom. & þu ert on me. þæt hye syen endod on an. þæt midden-eard on-cnawe þæt þu me sændest. & lufedest hye swa þu me lufedest.\n24 Fader ic wille þæt þa þe þu me sealdest syen mid me þær ich eom. þæt hye ge-syen mine brihtnysse þe þu me sealdest. for-þan þu lufedest me; ær midden-eard ge-set wære.\n25 La rihtwise fæder middan-eard þe ne ge-cneow. witodlice ich þe ge-cneow & hyo on-cneowen þæt þu me sendest.\n26 & ich heom kydde þinne nama. & gyt wille kyþan. þæt syo lufe þe þu me lufedest syo on heom; ænd ich eom on heom.\n1 Ða se hælend þas þing cwæð; þa eode he ofer þa burnan cedron. þær wæs an wirtun. In-to þam he eode. & hys leorning-cnihtas mid hym.\n2 Witodlice Iudas þe hine be-leawde wiste þa stowe. for-þam þe se hælend ofte rædlice com þider mid hys leorning-cnihtan.\n3 þa underfeng Iudas þt folc & þa þegnas æt þam biscoppen & æt þan farisean. & comen þider mid heora leoht-faten. & mid heora blesen. & mid wæpnem.\n4 Witodlice se hælend wiste ealle þa þing þe him toward wæren. He eode þa forð & cwæð to heom. hwane seche ge.\n5 Hye andsweredem (sic) hym & cwæðen; þane nazareiscan hælend. Se hælend cwæð ich hyt eom. Soðlice Iudas þe hine be-læwde stod mid heom.\n6 Þa he openliche saigde. ich hyt eom; þa eoden hye under-bæch & feollan on þa eorðan.\n7 Æft he hye axode hwane seche ge. hyo cwæðen. þane nazareisce hælend.\n8 Se hælend heom andswerede; ich saigde eow þæt ich hyt eom. Gyf ge witodliche me sechað. læteð þas faren.\n9 þæt syo spræce wære ge-felled þe he cwæð. þæt ich nanne þare ne for-spille þe þu me sealdest.\n10 Witodliche symon petrus ateoh hys swurd & sloh þas biscopes þeowan. & acharf hym of þæt swiðere eare. Ðas þeowes name wæs malcus.\n11 þa cwæð se hælend to petre. Do þin sweord on scæðe. þanne calc þe min fæder me sealde ne drinke ich hine.\n12 Ðæt folc. & se ealdor & þare iudea þeignas. namen þanne hælend & bunden hine.\n13 & lædden hine ærest to annan se wæs caiphas sweor. & se caiphas wæs þas geares biscop.\n14 Witodlice caiphas dihte þam iudeam & cwæð þæt hyt wære betere þæt an man swulte for folc.\n15 Symon petrus felgede þam hælende. & se oðer leorning-cniht. Se oþer leorning-cniht wæs þam biscope cuð. ænd he eode in mid þam hælende on þas biscopes wirtun.\n16 Petrus stod æt þare dure þær-ute. Ða eode se leorning-cniht ut. þe wæs þas biscopes cuðe. & cwæð to þare dure-þinene. & lædde petere in.\n17 Ða cwæð sye dure-þinan. to petere. cwæðst þu. ert þu of þises leorning-cnihtan. Ða cwæð he nich ne eom ich.\n18 Ða þeowas & þa þeignas stodan æt þam gledan & wermdan hye. for-þan hit wæs cheald. Witodlice petrus stod mid heom & wermde hine.\n19 Se biscop axode þam hælende embe hys leorning-cnihtas ænd embe his lare.\n20 Ða andswerede se hælend ænd cwæð. Ich spreke openlice to middan-earde. & ic lære symble on ge-somnunge & on temple þær ealle Iudeas to-gædere comen. & ich ne spræc nan þing digelice.\n21 Hwy axost þu me. axoe. þa þe ge-heordan hwæt ich to heom spræce. hyo witon þa þing þe ich heom sægde.\n22 Ða he þis cwæð. þa sloh an þare þeigna þe þær stoden þane hælend mid his hand & cwæð. Ændswerest þu swa þam biscoppe.\n23 Se hælend andswerede hym and cwæð. Gyf ich efele spræke; kyð ge-witnysse be yfele. Gyf ich wel spreke; hwi best (sic) þu me.\n24 Ða sente annas hine to þam biscoppe ge-bunden.\n25 & symon peter stod ænd wermde hyne. Ða cwæðen hyo to hym. cwyðst þu. eart þu of hys leorning-cnihton. he wið-soc & cwæð. ich ne eom.\n26 Þa cwæð an þæs biscopes þeowena. hys cuða þas eare sloh peter of. Hu ne seah ic þe on þam wirtune mid hym.\n27 Peter þa eft widsoc. & sona se coc creow.\n28 Ða lædden hyo þanne hælend to chaifan on þæt dom-ern. Hyt wæs þa morgan. ænd hyo selfe ne eoden in-to þam dom-erne. þæt hyo næren be-smitene. ac þæt hyo æten heora eastran.\n29 Ða eode pilatus ut to heom. and cwæð. hwilce worhte bringe ge on-gean þisne man.\n30 Hyo andswereden & cwæðen to hym. Gif he nære yfel-dæde; ne sealde we hine þe.\n31 Ða cwæð pilatus to heom. Nimed hine. & demeð hine. be eowre lage. Ða cwæðen þa Iudeas to hym. us nys alyfed þæt we anigene man of-slean.\n32 þæt þas hælendes spræche wære ge-fylled. þe he cwæð þa he ge-swutelede hwilcen deaðe he swulte.\n33 Ða eode pilatus eft in-to þam domerne ænd clypede þanne hælend to hym; & cwæð to hym. Ert þu iudea kyning;\n34 Ða andswerede se hælend hym and cwæð. Cwydst þu þis of þe sylfan. hwæðer þe hyt þe oðre sægden.\n35 Pilate hym andswerede. & cwæð. Cwiðst þu eom ich iudeisc. þin þeod & þine biscoppes þe sealden me. hwæt dydest þu;\n36 Ða cwæð se hælend. min riche nis of þissen middan-earde. Gyf min riche wære of þissen midden-earde. witodlice mine þeignas fuhton þæt ich nære ge-seald þam iudean. Nis min riche of þissen middan-earde.\n37 Þa cwæð pilatus to hym. Ert þu witodlice kining; Se hælend hym andswerede and cwæð. Ðu hyt saigst þæt ich eom kining. On þam ich em ge-boren. & to þam ich com on middan-eard. þæt ich kyðe soðfæstnysse. Ælch þare þe is on soðfæstnysse ge-herð mine stefne.\n38 Þa cwæð pilatus to hym. Hwæt ys soðfæstnysse; And þa he þis cwæð; þa eode he eft ut to þam iudean & cwæð to heom. Ne funde ich nenne gelt on þison men.\n39 Hit ys eower ge-wune. þæt ich for-gefe eow enne mann on eastren. wille ge þæt ich eow for-gyfe nu iudea kyning.\n40 Hye cleopeden ealle; & cwæðen. naht þisne. ac barraban. witodliche barrabas wæs þeof.\n1 Ða nam pilatus þanne hælend and swang hine.\n2 & þa þeignas wunden þernenne kene-helm & asetten hine on hys heafod. and screddan hine mid purperan reafe.\n3 and hyo coman to hym & cwæðen. Hal byo þu iudea kyning. & hyo plætton hine mid hyre handan.\n4 Ða eode pilatus eft ut; and cwæð. Nu ich hine læde hyder ut to eow. þæt ge on-gytan þæt ich ne finde nænne gelt on hym.\n5 Þa eode se hælend ut. & bær þernenne kenehelm. & purpre reaf. & sægde heom. Her ys man.\n6 Witodlice þa þa biscoppes & þa þeignes hine ge-seagen; þa cleopedan hyo and cwæðen. Hoh hine hog hine. Ða cwæð pilatus to heom. Nime ge hine and hoð. ic ne finde nenne gelt on hym.\n7 Ða iudeas hym andswereden. & cwæðen. We habbed lage. and be ure lage he scel swelten. for-þan þe he cweð. þæt he wære godes sune.\n8 Ða pilatus ge-hyrde þas spræce. þa on-dredde he him; þas þe swiðre.\n9 & eode eft in-to þam domerne & cwæð to þam haelende. Hwanen ert þu; Witodlice se hælend ne sealde nane andswere.\n10 Ða cwæð pilatus to hym. Hwi ne spræcst þu wið me. Nast þu þæt ich hæbbe myhte þe to honne. & ich hæbbe mihte þe to for-lætenne.\n11 Se hælend hym andswerede. Nafdest þu nane mihte on-geanes me bute hit wære þe ufan ge-seald. for-þan se hæfð mare sinne se þe me þe sealde.\n12 Ænd seððe sohte pilatus hu he hine for-læte. Ða iudeas clypedon & cwæðen. Gyf þu hine for-lætst; ne ert þu þas caiseres freond. Ælc þare þe hine to kininge deð ys þas caiseres wiðersace.\n13 Þa pilatus þas spræce ge-hyrde; þa lædde he ut þonne hælend. & sæt æt-foran þam dom-setle. on þare stowe þe ys ge-nemned licostratos þæt is on hebreisc gabatha.\n14 Hit wæs þa eastre gear-cung daig. & hit wæs þa sixte tid. Ða cwæð he to þam iudean. Her is eower kining.\n15 Hyo cleopeden ealle & cwæðen; nym hine nym hine; & hoh. Þa cwæð pilatus. scel ich hon eowerne kyning; Hym andswereden þa biscoppes & cwæðen. Nebbe we nenne kining buton caisere.\n16 Ða sealde he hine heom to a-honne. Ða namen hyo þanne hælend. & tugen hine ut.\n17 & bæren hys rode mid hym on þa stowe þe ys ge-nemned heafodpanen stow & on hebreisc golgotha.\n18 þær hye hine á-hengen. & twegen oðre mid hym on twam healfe. & þanne hælend on middan.\n19 Witodlice-pilatus. wrat ofer-ge-writ. & sette ofer hys rode. Þær wæs on ge-writen. þis is se nazarenisca hælend iudea kyng.\n20 Manege þare iudea rætten þis ge-writ. for-þam þe þeo stow waes ge-hende þare chestre þær se hælend wæs a-hangen. Hyt wæs awriten hebreiscen stafen. & greciscon. ænd læden stafen.\n21 Ða cwæðen þa biscoppes to pilate. Ne writ þu iudea kyng. ac þæt he sægde ich ém iudea kyning.\n22 Ða cwæð pilatus; ich wrat þæt ich wrat.\n23 Þa þa cempen hine a-hengen hye námæn his reaf & worhtan feower dæles ælche kempe ænne dæl. & tunekan. Sye tuneka wæs un-á-siwed. & wæs al awefen.\n24 Ða cwæðen hye heom be-tweonan; ne slite we hyo. ac uten hleoten. hwilces eowres hye syo. þæt þæt halige ge-writ. sye ge-felleð. Þe þus cwæð. hyo to-dældon eom mine reaf. & ofer mine reaf hye wurpen hlote. Witodlice þus didan þa cempan.\n25 Ða stoden wið þa rode. þas hælendas moder. & his moder swuster maria cleophe & marie magdalene.\n26 Þa se hælend ge-seah his moder. & þane leorning-cniht standende þe he lufede. þa cwæð he to his moder. Wif her is þin sune.\n27 Eft he cwæð to þam leorning-cnihte. her is þin moder. Ænd of þare tid; se leorning-cniht hye nam to hym.\n28 Æfter þison þa se hælend wiste þæt ealle þing wæren ge-endode. þæt þæt halige writ wære ge-fylled. þa cwæð he me þyrst.\n29 Ða stod an fet full aisiles. hye be-wunden ane spunge mid ysope & syo wæs ful aisiles & setten to his muðe.\n30 þa se hælend ge-feng þas aisiles þa cwæð he. hyt ys ge-endeð. & he a-helte his heafod. & a-gef his gast.\n31 Þa iudeas bæden pilate þæt man for-braca heora scanken & læten hy niðer. forþan þe hyt wæs gearcing-daig. þæt þa lichaman ne wunedon on rode on reste-daige. se daig wæs mære reste-daig.\n32 Ða coman þa kempan & bræken ærest þas scanken þe mid him a-hangen wæren.\n33 Ða hye to þam hælende comen & ge-seagen þæt he dead wæs; ne brecan hye na his scanken.\n34 Ac an þare kempena ge-openede his side mid spere. & rædliche þær fleow ut blod & wæter.\n35 & se þe hit ge-seah; cydde witnesse. & hys ge-witnisse ys soð. & he wat þæt he soð sægde. & þæt ge ge-lefen.\n36 Ðas þing wæren ge-worðan þæt þæt gewrit wære ge-fylled. ne for-breke ge nan ban on hym.\n37 hyo ge-sæwen on hwane hyo on-fæstneden.\n38 Witodlice Ioseph of arimathia bæd pilaten þæt he moste nyman þas hælendes lichaman. for-þan þe he wæs þas hælendes leorningcniht. þis he dyde dearnunge; for þare iudea eige. & pilatus hym lefde. Ða com he & nam þas hælendes lichaman.\n39 & nichodemus com þider. se þe ærest com to þam hælende on niht. & brohte wyrt-gemang & a-loen swylche hund-twentig boxa.\n40 hyo naman þas hælendas lichaman. & be-wunden hine mid linene claðe mid wyrt-ge-mangun swa iudea þæw is. to be-berigenne.\n41 Witodlice þær wæs wurtun on þare stowe þær se hælend a-hangen wæs. & on þan wertune wæs nywe beregen on þare þa gyt; nan man næs a-leigð.\n42 Soðlice þær hyo legdon þonne hælend. for þare iudea gearcunge wæs wið þam byrgenne.\n1 Wytodliche on anan reste-dayge sye magdalenisce Marie com on morgen ær hyt leoht wære to þare berigenne. & hyo ge-seah þæt se stan wæs áweig anumen fram þare beregenne.\n2 Ða arn hye & com to symone petre. & to þam oðre leorning-cnihton. þe se hælend lufede. Ænd hye cwæd to heom. hyo namen drihten of berigenne. & we nyton hwær hye hine leigdon.\n3 Petrus eode ut. & se oðer leorning-cniht. & com in-to þare berigenne.\n4 Witodlice hye twegen urnen æt-gadere. & se oðer leorning-cniht for-arn petre fore; & com raðer to þare berigenne.\n5 And þa he niðer-abehg he seah þa linwæde liggen. & ne eode þeah in.\n6 Witodliche simon petrus com æfter hym and eode in-to þare beregenne. & he ge-seah linwæd liggen.\n7 & þæt swat-lin þe wæs up-on his heafde. ne ley hyt na mid þam linwædon ac on-sundron fram þam oðren ge-fealden on are stowe.\n8 Þa eode eac in se leorningcniht þe ærest com to þare berienne & ge-seah & ge-lefde.\n9 Witodlice þa geot hye ne cuþan haly ge-writ þæt hyt berede þæt he scolde fram deaþe arisan.\n10 þa foran eft þa leorningcnihtes to þam oðrum.\n11 Wytoðliche Maria stod þær-ute æt þare berienne ænd weop. Ænd þa hye wiop; hye abeag niðer & be-seah innan þa berienne\n12 & ge-seah twegen ængles sittan mid hwiton reafe. enne æt þam heafde. & oðerne æt þam fotum. þær þas hælendes lich aleyd wæs.\n13 Hye cwæðen to hire wif hwi wepst þu. Ða cwæð hye to heom. for-þan hye namen minne drihtan. & ich nat hwær hye hine leyden.\n14 Ða hye þas þing saydon þa bewente hye hi on-bæc & ge-seah hwær se hælend stod. and hye neste þæt hyt se hælend wæs.\n15 Þa cwæð se hælend to hire. Wif hwi wepst þu. hwane secst þu. Hyo wende þæt hyt se wyrt-ward wære; & cwæð to hym. Leof gyef þu hine name. sege me hwær þu hine leydest. & ich hine nime.\n16 Þa cwæð se hælend to hire. Maria. Hye be-wente hyo. & cwæð to hym. Raboni. þæt is ge-cweðen lareow.\n17 Ða cwæð se hælend to hire ne æt-rín þu mín. nu geat ich ne ástah to mine fæder. Gang to mine broðren & sege heom. Ich astige to minen fæder. & to eower fæder. & to minan gode; & to eower gode.\n18 Ða com sye magdalenisce Maria. & kydde þam leorning-cnihtan. & cwæð. Ich ge-seah drihtan. & þas þing he me sayde.\n19 Þa wæs æfen. on an þare reste-daye. & þa duren wæren be-lokene þær þa leorning-cnihtes wæren ge-gaderede. for þare iudean eyge. Se hælend com & stod to-middes heora. & cwæð to heom. Sye sibbe mid eow.\n20 & þa he þt cwæð; he ateowede heom hys handen. & hys sydan. Þa leorning-cnihtes wæren bliðe; þa hye hafden drihten ge-sogen.\n21 He cwæð eft to heom. sye sibbe mid eow. swa swa se fader me sente; ich sende eow.\n22 Þa he þt cwæð; þa bleow he on hyo. & cwæð to heom. under-foð halgne gast.\n23 þara synna þe ge for-gyfeð. hye beoð heom for-gefena. & þare þe ge healdeð hyo beoð ge-healdenne.\n24 Wytodliche thomas an of þam twelfen þe ys ge-cweðen didimus. þt is ge-licust on ure þeoðe. he næs mid heom þa se hælend com.\n25 Þa cwæðen þa oðre leorning-cnihtes to hym. we seagen drihten. Þa cwæð he to heom. Ne ge-lefe ich. bute ich ge-syo þare nægle fæstnunge on hys handan. & ich do minne finger on þare naygelene stede. & ic do mine hand in-to his siden.\n26 Ænd eft þa efter ehte dagen hys leorning-cnihtes wæren inne. & thomas mid heom. Se hælend com be-lokenum durum. & stod to-middes heom. & cwæð. sye eow sibbe.\n27 Syððen he sayde to thomase. Do þine finger hyder. & ge-seoh mine handæ. & nim þine hand & do on mine siden. & ne beo þu un-ge-leafful. ac ge-leafful.\n28 Thomas andswerede & cwæð to him. Þu ert min god. þu ert min drihten.\n29 Se hælend cwæð to hym. þu ge-lyfdest for-þan þu me ge-seage. Þa sænden eadige. þe ne seagen & ge-lyfdon.\n30 Witodlice manege oðre tacne se hælend worhte on hys leorning-cnihta ge-sihðe. þe ne sendden on þissere bocc awritan.\n31 Witoðliche þas þing synden awritan þt ge ge-lyfen. þt se hælend is crist godes sunu. & þæt ge hæbbeð eche lyf; þanne ge lyfað on hys naman.\n1 Eft æfter þan se hælend hine swutolode þus æt þare tiberiadissan sæ.\n2 Simon petrus & thomas þe ys ge-cwæðen ge-licust. wæren æt-gædere. & nathanael se wæs of chana geliléé. & zebedeus sunu. & oðre twega þare leorning-cnihta.\n3 Ða cwæð simon petrus to heom ic wille gan on fissoð. Ða cwæðen hye to hym. & we willeð gan mið þe. & hye geoden ut & geoden on scip. & ne fengen nan þing on þare nihte.\n4 Witodlice on ærne morgen se hælend stod on þam strande. ne ge-cneowen þeh þa leorning-cnihtes þæt hit se hælend wæs.\n5 Ða cwæð se hælend to heom. Cnapen cweðe ge hæbbe ge sufel. Hye andswereden hym. & cwæðen næse.\n6 He cwæð to heom. leggeð þæt net on þam swiðeran healfe. þæs reowettes & ge ge-meteð. Hyo leten witodlice. & ne mihten hyt ateon for þa fisxe manige.\n7 Witodlice se leorning-cniht þe se hælend lufede; cwæð to petere. hyt ys drihten. Ða peter ge-hyrde þæt hyt drihten wæs; þa dyde he on; his tunica & be-gyrde hine. Witodlice he wæs ær nakod. & sceat inan þa sæ.\n8 Ða oþre leorningcnihtas reowen þærto; hye wæren un-feor fram lande. swylch hyt wære twa hund elnan. & tugen heora fisc-net.\n9 Þa hy on land eoden hyo seagen liggen gleden. & fix þær on fære & hlaf.\n10 Þa cwæð se hælend to heom. bringeð þa fixas þe ge nu ge-fengen.\n11 Symon petrus geode upp & teah hys nett to lande mid-culre fixa full. þær wes hund-teontig & þreo & fiftig. Ænd þa heora swa fela wæs; næs þæt nyt to-broken.\n12 Þa cwæð se hælend to heom. gað hider & æteð. & nan þare þe þær sæt ne durste hine axien hwæt he wære. hye wisten þt hit wæs drihtan.\n13 & se hælend com & nam hlaf & eac fixc & sealde heom.\n14 On þissan wæs se hælend þreowa ge-swutoled hys leorning-cnihtan þa he aras of deaðe.\n15 Ða hye æten þa cwæð se hælend to symone petre. Symon Iohannis lufest þu me swuþra þanne þas. He cwæð to him. gea. drihten þu wast þæt ic þe lufie. He cwæð to him. heald mine lamb.\n16 He cwæð to him eft. Symon Iohannis lufast þu me; he cwæð to hym. gea drihtan þu wast þæt ich þe lufie. Ða cwæð he to him. heald mine lamb.\n17 He cwæð þridde siðe to him. Symon Iohannis lufest þu me. Ða wæs petrus sarig. for-þan þe he sægde þridde siðe to him lufest þu me. Ænd he cwæð. Drihten þu wast ealle þing; þu wast þæt ic þe lufie. Þa cwæð he to hym. heald mine scep.\n18 Soð ic segge þe. Þa þu gingre wære þu gertest þe. & eodest þær þu woldest. witodliche þonne þu ealdest þu strecst þine hande. & oþer þe gyrt. & læt þider þe þu nelt.\n19 Þæt he sayde witodliche & tacnede hwilche dede he wolde god swutelien. Ænd þa he þæt sayde þa cwæð he to hym felge me.\n20 Ða peter hine be-wente; þa ge-seah he þæt se leorning-cniht hym felgede. þe se hælend lufede. se þe hlenede on ge-beorscipes ofer hys breoste. & cwæð. Drihten hwæt ys se. þe þe be-leweð.\n21 Witodliche þa petrus þisne ge-seah. þa cwæð he to þam hælende. Drihten hwæt scel þes.\n22 Ða cwæð se hælend to hym; ich wille þt he wunige þus oððe ich cume. hwæt to þe; felge þu me.\n23 Witodliche þeos spræce com ut ge-onmang þam broðren þæt se leorning-cniht ne swelt. & ne cwæð se hælend to hym ne swelt he. ac þus ich wille þæt wunie oððe ich cume. hwæt to þe;\n24 Ðis is se leorning-cniht þe cyð ge-witnesse be þisen. & wrat þas þing. & we witen þæt his witnesse is soð.\n25 Witodlice oðre manega þing sendde þe se hælend worhte. gyf þa ealle [ge-writene e heom sylfe wæren. ac syo werld be-clyppen ne mihten þa writeres þe hit writen scolden on bokeN.]