Meli weychan kareta ka kiñe korona ingkañpekeeiñmew | Ñi Chillkatungeal\nKümeke femün mew pengelaiñ taiñ rüf piwkeyeken\nTi rüf dungu ñi duam mu mülekey kayñetuwün\n¿Chem kimeltueiñmu Sakaria ñi peelchi dungu?\nMeli weychan kareta ka kiñe korona ingkañpekeeiñmew\nPU CHE ÑI MONGEN Kümelkangeaiñ femliyiñ Jewba taiñ feypietew\nPengelkünungey pu kristiano ñi fürenecheken\nTi Werken (ñi chillkatungeal) | Octubre 2017\nPAPELTUAFUYMI acholi aucano batak (simalungun) batako karo batako toba baulé biak bislama camboyano chin haka chokue chopi chuabo criollo de las seychelles criollo mauriciano dayaco engayú dehu endáu galés groenlandés hmong (blanco) iban inglés javanés kachin kayin sgaw kazajo kikongo kimbundu kisi krío lao lhukonzo lomue macua maltés mapudungun mizo navajo nias niueano nyaneka nyungwe quechua ayacuchano quechua cuzqueño quichua de Chimborazo quichua de Imbabura romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) romaní de macedonia romaní del sur de Grecia runyankore rutoro sanguir saramacano sena sundanés tahitiano uigur (alfabeto cirílico) umbundú urdu uruund wallisiano wayuunaiki xitshwa ñemba\n“Tüfa feyngeay... eymün küme allkütulmün tamün Chaw Ngünechen Jewba ñi feypin” (ZACARÍAS 6:15).\nÜLKANTUN: 61 KA 22\nTi inan dungu ñi pefiel Sakaria, ¿chumngechi yafültukufi Jewba ñi pu che?\nTi epu wingkul kofrengelu ka ti meli weychan kareta, ¿chumngelu yafültukukeeiñmew?\n¿Chum duamelkeeymu ti fütra küdaw femngekelu ñi poyengeal ta Jewba?\n1, 2. Sakaria dew ngüneduamlu ti regle dungu ñi pengelelngeel, ¿chumlekefuy pu judiu Jerusalen mu?\nTI PELON WENTRU Sakaria dew ngüneduamlu ti regle dungu ñi pengelelngeel, müna rakiduamkülewey. Yafüluwi chi Jewba feypikünulu tañi apümafiel pu norngenolu. Welu Jerusalen mu, epe kom che küme elkünutulay ñi mongen, küpa norümlafingün ñi weda femken ka ñi norngenon, ka petu dewmalafingün ti ngillatuwe ruka. Welu, ¿chumingün am? ¿Chumngelu (chemu) fente kakünuwingün, fey pürüm ngoymanentuyngün ti küdaw ñi eluetew Jewba? ¿Wiñotupeyngün am Jerusalen mu tañi doy küme feleal müten?\n2 Femngechi rakiduamlafuyngün ellaka mu. Pu wiñotulu müna maneluwkefuyngün Jewba mu, ka Sakaria kimniefuy tüfa. Biblia feypi Chaw Ngünechen ñi rakiduamtukulelfiel tüfachi pu judiu ñi elkünuafiel tañi ruka ka tañi küdaw Babilonia mew (Esdras 1:2, 3, 5). Kidu engün wimtulefuyngün üyew, ka epe kom engün turpu kimlafingün ta Jerusalen, welu amukayngün müten. Rume falintukefuyngün ñi dewmatuafiel Jewba ñi ngillatuwe ruka, feymu eluwkülefuyngün ñi miyawal 1.600 kilometro kiñe weda mapu mew kuñiwün-ngelu.\n3, 4. Pu judiu wiñotulu Jerusalen mu, ¿chem dungu rupayngün?\n3 Fentren miyawlu pu judiu, müna rakiduampelayngün ñi chumlen Jerusalen, chew ñi müleal engün. Pu füchake che feypieyew chi tunte ñi adngefel ti waria ka ti ngillatuwe ruka (Esdras 3:12). Eymi miyawfulmi kidu engün, fey we pefilmi ta Jerusalen teyfükalelu ka apolelu kachu mu kütu, ¿weñangküafuymi? Ti kura malal teyfükaley ka niewelay konwe ka chew ñi puwkintuam, welu may wechodküley. Feymu rakiduampelayafuymi Babilonia ñi fütrake kura malal mu. Welu pu judiu weda duamnaglayngün, ngüneduamlu engün am Jewba ñi kelluetew ka ingkañpeetew petu miyawlu. Puwlu müten Jerusalen mu, dewmayngün kiñe altar chew ñi mülefel ti ngillatuwe ruka, fey fill antü eluwingün ñi chalintukulelafiel ta Jewba mañumtun (Esdras 3:1, 2). Ayüwkülefuyngün ka pepikawkülefuyngün ñi küdawal. Turpu katrütungenoalu trokiwkülefuy.\n4 Pu judiu fentren küdaw nieyngün ñi dewmatuafiel ti ngillatuwe ruka, ti waria ka kiduke ñi ruka, ka küdawafiel ti mapu ñi ileltuafiel tañi pu che (Esdras 2:70). Welu tañi pu kayñe pürüm eluwingün ñi katrütuafiel. Kayñetufingün 15 tripantu mu, fey pu judiu ñochikechi ngañwadürpuyngün (Esdras 4:1-4). Doyeli ti dungu, 522 tripantu mu Persia ñi longko ülmen werküy ñi katrütungeal ti küdaw. Turpu dewmangetunoalu Jerusalen trokiwingün (Esdras 4:21-24).\n5. ¿Chem chumi Jewba ñi yafültukuafiel tañi pu che?\n5 Pu judiu duamniefuy ñi yafültukungeal ka newentukungeal. Feymu Jewba ka kiñe dungu pengelelfi ta Sakaria, femngechi ñi pengelal tañi piwkeyefiel ñi pu che ka ñi falintukefiel tañi femün engün ñi poyeaetew. Feypikünufi ñi ingkañpeafiel eluwle engün ñi wechunentual Jewba ñi küdaw. Feymu kidu feypi: “Feyngeay [ñi dewmangetual ti ngillatuwe ruka]... eymün küme allkütulmün tamün Chaw Ngünechen Jewba ñi feypin” (Zacarías 6:15).\nPU KÜMEKE PÜLLÜ WEYCHAFENGELU\n6. 1) ¿Chumngechi ella koni Sakaria ñi peelchi dungu? (Inaduamnge ti adentun ellaka mu mülelu.) 2) ¿Chumngelu kakerumey pu kawellu ñi ad?\n6 Ti inan dungu ñi pefiel Sakaria müna yafültukuafeiñmu. Rakiduamnge chem ñi pen Sakaria. Biblia feypi: “Fey wiño pürakintun, ka adkintun meli weychan kareta tripalu rangi epu wingkul mew kofrengelu. Tati wünen weychan kareta niey kelüke kawellu, ka ti epungechi weychan kareta niey kurüke kawellu. Tati külangechi weychan kareta niey ligke kawellu, ka ti melingechi weychan kareta niey pirülngechi kawellu” (Zacarías 6:1-3). ¿Chumngelu kakerumey pu kawellu ñi ad? Femngechi ñi keñangenoal iney ñi amulniefiel kiduke ti kareta. Sakaria ñi pefiel yafültukuafeiñmew, feymu kidu reke ramtuwkeiñ: “¿Chem am ta tüfa?” (Zacarías 6:4).\n7, 8. 1) ¿Chem adentuley ti epu wingkul? 2) ¿Chumngelu ti epu wingkul kofre mu dewmangey?\n7 Biblia mew ti wingkul adentuley fillke ngünenien kam gobierno. Ti epu wingkul ñi pefiel Sakaria, trürümngeafuy Daniel ñi pen mu: kiñe wingkul adentuley Jewba ñi rumel ngünenieel itrokom dungu, ka ti kangelu wingkul adentuley ti Mesia ñi Ngünenien, tüfa mu Jesus longko ülmenküley (Daniel 2:35, 45). Kidu elngelu ñi ngünenieal 1914 tripantu mu, tüfachi epu wingkul müna falin-ngetuy tañi femtripayal Jewba ñi piel Mapu mu.\n8 ¿Chumngelu tüfachi epu wingkul kofre mu dewmangey? Ti kofre müna falin-ngey ka wilüfkey. Feymu Jewba feypifi pu israelche tañi dewmangeal kofre mu kiñeke trokiñ ti tolto ruka ka ti ngillatuwe ruka Jerusalen mu (Éxodo 27:1-3; 1 Reyes 7:13-16). Tüfachi epu wingkul ñi kofrengeel, küme pengeli ñi doykülen Jewba ñi rumel ngünenieel itrokom dungu ka Mesia ñi Ngünenien. Tüfa eluafi pu che fentren kümelkan ka iney no rume llükawelayay.\n9. ¿Iney engün am pu amulniefilu ti weychan kareta? ¿Chem küdaw llowingün?\n9 ¿Chem adentuleyey ti weychan kareta ka pu amulniefilu? Tüfa tati kümeke püllü ürke, trokiñkülepelay tüfachi pu püllü. Biblia feypi: “Ti küme püllü wiñoldunguenew: ‘Tüfa tati meli püllü wenu mapu mew küpalu, tati Ñidolkülelu kom Mapu mu ñi adkiñ mew puwingün ñi kimal chem chumal, fey tripaleyngün. Tati nielu kurüke kawellu amuay pikun mapu mew, pu ligke kawellu doy üye mu amuayngün ti lafken mew, ka pu pirülngelu amuayngün waywen mapu mew. Ka tüfa engün epeke lef tripamekey ñi miyawal Mapu mew’. Fey ti küme püllü feypi: ‘Amumün, ka miyawmün Mapu mew’. Fey eluwingün ñi miyawal Mapu mew. Fey mütrümenew, ka feypi: ‘Ngüneduamnge, pu amulelu pikun mapu mew tüngduamelfingün Jewba ñi illkun pikun mapu mew’” (Zacarías 6:5-8). Tüfachi kümeke püllü werküngey fillke mapu mew ñi ingkañpeafiel Jewba ñi pu che, doyelchi may ñi kayñetunoaetew Babilonia, tüfa tati “pikun mapu” ürke. Femngechi mu Jewba feypikünufi tañi pu che ñi konayetunoaetew Babilonia. Müna küme duampelay pu dewmatufilu ti ngillatuwe ruka. Maneluwkefuyngün ñi katrütunoaetew tañi pu kayñe.\n10. ¿Chumngechi yafültukukeeiñmew Sakaria ñi peelchi dungu?\n10 Fantepu mu, Jewba kafey werküfi tañi kümeke püllü ñi ingkañpeafiel ka yafültukuafiel tañi pu che (Malaquías 3:6; Ebrew 1:7, 14). Ti koylake religion, Tati Fütra Babilonia, püresuntukufi reke Jewba ñi pu che, welu 1919 mu montulngeyngün. Fey fantepu mu pu kayñetukefilu Jewba ñi pu che küpa katrütukeyngün ñi küdaw (Apokalipsi 18:4). Welu pepi chumlayngün rume. Pu kümeke püllü ingkañpekeeiñmu, feymu llükakelaiñ taiñ wiño ngünenkayafetew koylake religion (Salmo 34:7). Welu may ayüwün mu poyemekefiyiñ ta Jewba. Sakaria ñi peelchi dungu kimeltueiñmu taiñ ingkañpekeetew tati epu wingkul.\n11. ¿Chumngelu pellkelayaiñ weychangele Jewba ñi pu che?\n11 Pichilewey ñi kiñewal pu politiko ñi ngünenieetew Weküfü tañi apümkayafiel Jewba ñi pu che (Ezequiel 38:2, 10-12; Daniel 11:40, 44, 45; Apokalipsi 19:19). Esekiel pengelelngey tüfa engün ñi pürakawellulen ka illkulen weychafiel Jewba ñi pu che, kiñe tromü reke takufilu ti Mapu (Ezequiel 38:15, 16) * (inaduamnge ti kimal dungu). Fey akule ti fütra kutrankawün, ¿pellkeleafuiñ? Femlayaiñ. Jewba ñi pu weychafe, pu kümeke püllü, ingkañpeaeiñmew ka apümkayafingün kom pu chaftukelu Jewba ñi ngünenieel (2 Tesalonisense 1:7, 8). ¡Afmatufalngeay feychi antü! Welu, ¿iney am longkoley Jewba ñi pu weychafe mew?\nJEWBA LONGKO ÜLMENKÜNUFI KIÑE SASERDOTE\n12, 13. 1) Jewba, ¿chem feypifi ta Sakaria ñi femal? 2) Tati wentru Choyon pingelu, fey ta Jesukristo, ¿chumngelu feypiafuiñ tüfa?\n12 Sakaria müten pey kom tüfa. Welu fey wüla kom pu che peafuy chem ñi femal, tüfa yafültukuafuy pu dewmamekefilu ti ngillatuwe ruka. Biblia feypi: “Fey Jewba ka kiñe rupa dunguenew: ‘Heldai, Tobiya ka Jedaya mu yemefinge chem ñi wülel pu mülekalu Babilonia mu. Feychi antü eymi ka kidu engün tripalu Babilonia mu amumün Josia ñi ruka mu, Sofonia ñi fotüm. Yemefinge plata ka milla, fey dewmange kiñe korona ka tukulelfinge tati longkolechi saserdote Josue, Jehozadaq ñi fotüm. Fey feypifinge: ‘“Tüfa ñi feypiel Jewba Ñidolkülelu pu weychafe mu: ‘Tüfa tati wentru Choyon pingelu. Tüfa choyotripayay kidu ñi mülewe mu, ka dewmayay Jewba ñi ngillatuwe ruka” (Zacarías 6:9-12). ¿Iney am llowalu tüfachi “afmatufal korona”? (Zacarías 6:11, kimal dungu gringudungun mu.) Tati gobernador Sorobabel David ñi yomelchengefuy ka Juda mu tuwün-ngefuy, welu kidu llowlay ti korona. Jewba feypifi ta Sakaria ñi tukulelafiel ti korona ta Josue, ti Longkolechi Saserdote. Müna afmatupelayngün pu lelimekelu tüfa.\n13 Ti Longkolechi Saserdote Josue llowlu ti korona, fey ¿longko ülmenkünungey? Femürpulay. Josue küpalay David ñi reñma mew, feymu longko ülmen-ngelayafuy. Welu tukulelngelu ti korona, pengeli ñi küpayal kiñe saserdote ñi longko ülmen-ngeal rumel mu, tüfa “Choyon” pingealu. Biblia feypi tüfachi wentru Choyon pingelu, fey ta Jesukristo (Isaías 11:1; Matew 2:23) * (inaduamnge ti kimal dungu).\n14. Jesus Longko Ülmen-ngelu am ka Longkolechi Saserdotengelu, ¿chem küdaw niey?\n14 Jesus Longko Ülmen-ngey ka Longkolechi Saserdotengey. Kidu adniekefi Jewba ñi kümeke püllü, ka küdawkey ñi kümelkaleal Jewba ñi pu che tüfachi Mapu apolelu wedake che mew (Jeremías 23:5, 6). Kafey pichiñma mu, ñi kelluntukuafiel Jewba ñi ngünenieel, Jesus wewafi Chaw Dios ñi pu kayñe, ka ingkañpeafi Jewba ñi pu che (Apokalipsi 17:12-14; 19:11, 14, 15). Welu petu puwnole feychi antü, Jesus, Choyon pingelu, niey kiñe falin dungu ñi femal.\nKIDU DEWMAYAY TI NGILLATUWE RUKA\n15, 16. 1) Famülke mu, ¿iney küme elkünutukefi Jewba ñi pu che? ¿Chumngechi femkey tüfa? 2) Kristo ngüneniele warangka tripantu, ¿chumletuay ta Mapu?\n15 Jesus niey kangelu küdaw. Biblia feypi: “Kidu ta dewmayay Jewba ñi ngillatuwe ruka ka longko ülmenküleay. Kidu anüay ñi ülmen wangku mu, fey ngünenieay, ka saserdotengeay ñi ngünenien mu, ka küme yeafi ñi saserdotengen ka ñi longko ülmen-ngen” (Zacarías 6:13). Jesus, ¿chumngechi dewmay ti “ngillatuwe ruka”? Kidu montulfi Jewba ñi pu che ti koylake religion mu, Tati Fütra Babilonia, 1919 tripantu mu. Fey küme elkünutufi ti trawünche poyekefilu ta Jewba. Kafey elfalkünufi tati “kim manelfal kona”, tüfachi trokiñ wentru dullingelu adniekefi ñi küme poyengeal ta Chaw Dios Mapu mew (Matew 24:45, TNM). Kafey Jesus doy küme elkünukefi Jewba ñi pu che, feymu kellukefi ñi poyeafiel ta Chaw Dios chumngechi ñi ayükeel (Malaquías 3:1-3).\n16 Jesus ka pu 144.000 ñi kompañetew tañi longko ülmen-ngeal ka saserdotengeal, ngünenieayngün warangka tripantu mu, fey kelluafingün pu che ñi kulpafengewenoal. Rupale tüfa, kom Mapu mu müleay che poyekefilu ta Jewba. Feychi mu, Jewba poyengeay chumngechi ñi ayükefel ellaka mu.\nKONELTUAIÑ TI KÜDAW MU\n17. Jewba, ¿chem feypifi pu judiu? Tüfa, ¿chumngechi kellueyew engün?\n17 Sakaria ñi kimeltuel Jewba ñi duam mu, ¿chumngechi kellufi pu judiu? Jewba feypikünuy ñi kelluafiel ka ingkañpeafiel ñi dewmayal engün ti ngillatuwe ruka. Feymew pu judiu maneluwkülefuyngün. Welu pichin che mülelu am, ramtupelayngün chumngechi ñi dewmayal ti küdaw. Feymu Sakaria ñi feypin kellufi ñi llükanoal engün ka ñi fill rakiduamnoal. Dew küpawyey Heldai, Tobiya ka Jedaya ñi kelluafiel, welu Jewba feypikünuy ñi doy küpayal che. Biblia feypi: “Ka tati alü kamapulelu küpayayngün, fey kellukonayngün ñi dewmayal Jewba ñi ngillatuwe ruka’. Fey kimaymün tañi werküetew Jewba Ñidolkülelu pu weychafe mu. Tüfa feyngeay... eymün küme allkütulmün tamün Chaw Ngünechen Jewba ñi feypin’” (Zacarías 6:15). Pu judiu maneluwkülefuyngün Jewba ñi kelluaetew. Feymu llükanon mu eluwingün ñi dewmatuafiel ti ngillatuwe ruka, Persia ñi longko ülmen katrütufilu rume ti küdaw. Tüfachi longko ülmen ñi femün, kiñe fütra wingkul reke felefuy, welu Jewba pürüm kiñepülekünufi. Fey femngen dewmafingün ti ngillatuwe ruka 515 tripantu petu ñi mülenon Jesus (Esdras 6:22; Zacarías 4:6, 7). Welu Jewba ñi feypin ka pengeli chem ñi rupayal famülke mu.\n¡Chaw Jewba longkontukuniey tunte taiñ piwkeyefiel! (Inaduamnge parrafo 18 ka 19).\n18. Zacarías 6:15, ¿chumngechi femtripamekey famülke mu?\n18 Famülke mu rume fentren che poyekefi ta Jewba. Kom iñchiñ ayüwün mu wülkeiñ taiñ mongen, taiñ newen ka taiñ nieelchi fillem, femngechi kelluntukukeiñ ñi küme poyengeal ta Jewba (Proverbios 3:9). Ka maneluwküleiñ Jewba ñi falintukefiel taiñ femken. Rakiduamaiñ ñi femün Heldai, Tobiya ka Jedaya. Kidu engün küpalingün milla ka plata, femngechi ñi dewmangeal ti korona. Tüfachi korona mu akordangeafuy kidu engün ñi kelluntukufiel tañi poyengeal Chaw Ngünechen (Zacarías 6:14). Ka femngechi, Jewba longkontukuniey taiñ femken ka tunte taiñ piwkeyefiel (Ebrew 6:10).\n19. Sakaria ñi peelchi dungu, ¿chumngechi kelluafeiñmu?\n19 Taiñ mülen antü mu, Jewba ñi pu che wechurpumekey kiñe fütra küdaw. Tüfa pengeli taiñ kümelkaetew Jewba ka taiñ adnieetew Jesus. Jewba ñi trokiñche weluletukelay, rumel müleay ka tüfa mu pu che pey ñi kuñiwtukukeetew, feymu ayüwküleiñ taiñ koneltulen tüfa mu. Kimnieiñ ñi femtripayal Jewba ñi pin tañi küme poyengeal. Feymu piwkentukunge Jewba tami küpaletew tañi trokiñche mu ka allkütufinge ñi feypin. Fey ingkañpeaeiñmew pu kümeke püllü Jesus engün, kidu am taiñ Longko Ülmen ka Longkolechi Saserdote. Feymu eluwküleaiñ ñi kelluntukuafiel tañi poyengeal Jewba. Taiñ Chaw Dios ingkañpeaeiñmew petu mülele tüfachi Mapu ka rumel mu ti we Mapu mew.\n^ parr. 11 Tami doy kimal inaduamnge ti trokiñ “Preguntas de los lectores”, mülelu La Atalaya 15 konchi mayo 2015, pagina 29-30.\n^ parr. 13 Tüfa mew feypilelu “Nasaretche”, ebrew kewün mu feypiley “choyon”.\nTI WERKEN (ÑI CHILLKATUNGEAL) Octubre 2017