
iLur.am-ի հարցազրույցը ազատամարտիկ, Սյունիքի նախկին փոխմարզպետ, «Կոնգրես-ՀԺԿ» դաշինքի ցուցակով Աժ պատգամավորության թեկնածու Դավիթ Մաթեւոսյանի հետ:


Պարոն Մաթեւոսյան, «Կոնգրես-ՀԺԿ» դաշինքի հիմնական ուղերձն արդեն բոլորին հայտնի է՝ խաղաղություն: Հայտնի են նաեւ վերջին ամիսներին հնչած արձագանքներն ուղերձին: Հիմնական ընդդիմախոսները պնդում են, թե ժողովուրդը միահամուռ կերպով իբր մերժում է խաղաղության ու փոխզիջման գաղափարը: Ի՞նչ կասեք սրա մասին:


Կարծում եմ, որ էդպես ասողները կտրված են իրականությունից: Ժողովրդի այն մասը, որն ուղղակի առնչվում է հակամարտության հետ, որը սահմանին կանգնած զավակներ ունի, այսինքն՝ ժողովրդի հասարակ հատվածը, խաղաղություն է ուզում: Ենթագիտակցական մակարդակում բոլորը խաղաղություն են ուզում, ավելին՝ նրանք տառապում են, ամեն առավոտ լույսը բացվելուն պես սրտատրոփ սպասում են, թե ինչ է գուժելու ՊԲ լրատվական ծառայությունը: Ի դեպ, նույն վիճակն Ադրբեջանում է: Ինչ վերաբերում է մեր համարձակությանը՝ ընտրություններին գնալ այս կարգախոսով: Նախ՝ սա իրատեսություն է: Մենք կարծում ենք, եւ նոր չէ, որ էդպես ենք կարծում, մշտապես խոսել ենք խաղաղության անհրաժեշտության մասին, մշտապես ասել ենք, որ առանց խաղաղության Հայաստանը չի կարող զարգանալ, եւ այդ ճամփաբաժանն սկսվել է 1997-ին ու հանգուցալուծվել 1998-ի հունվարի 8-9-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում: Հիմա՝ որն է մեր նպատակը. դասական ձեւակերպմամբ, նախագահ Տեր-Պետրոսյանի ձեւակերպմամբ, առնվազն ողջամտության կրակը վառ պահելու նպատակ ենք հետապնդում, բայց նաեւ հասկանում ենք, որ եթե իշխանությունները չեն գիտակցել, կոնկրետ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի իրավահաջորդ Սերժ Սարգսյանի վարչակազմը չի գիտակցել, որ 98 թվականի իրենց մոտեցումները ձախողվել են, որ Տեր-Պետրոսյանի հիմնավորումներն ամբողջությամբ իրականացել են, ապա մենք ենք իրենց փոխարեն դա անում, մենք ենք խաղաղության անհրաժեշտության վերաբերյալ հասարակական կարծիք ձեւավորում: Մենք սա անում ենք, որովհետեւ, հակառակ իրենց պնդումների, Արցախի անկախությունը որեւէ պետության կողմից ճանաչված չէ, որովհետեւ այսօր Արցախում բնակչության քանակի մասին ցուցանիշները (չեմ ուզում թիվ հրապարակել) հուսադրող չեն, որովհետեւ Արցախի հենարան Հայաստանի Հանրապետության պարտքը կազմում է 5 մլրդ դոլար, որովհետեւ 1997-98թթ ուստարվա 598 հազար աշակերտների համեմատ հիմա սովորում է 300 հազարը, որովհետեւ զինադադար ասածի շրջանում 2000-ի կարգի մարդկային կորուստներ ունենք, եւ տարեկան պաշտոնական տվյալներով 40-50 հազար մարդ է արտագաղթում:


Այս պայմաններում Հայաստանն իրոք չի կարող զարգանալ, եւ խաղաղությունը մեզ պետք է ինչպես թթվածին: Միայն խաղաղ պայմաններում է հնարավոր ունենալ ներդրումներ, տարածաշրջանային ծրագրերին մասնակցության հնարավորություններ: Արդեն շատ բան ենք կորցրել այդ ուղղությամբ՝ Բաքու-Ջեյհան նավթամուղը կարող էր անցնել Հայաստանի տարածքով, պատկերացրեք՝ Ադրբեջանի ամենակենսական ենթակառուցվածքներից մեկը, ֆինանսական զարկերակը: Այսօր Ախալքալակ-Կարս երկաթուղին ու Ադրբեջանի տարածքով դեպի Իրան երկաթուղին է կառուցվում, դեռ գուցե հնարավոր լինի խաղաղություն հաստատելու դեպքում կասեցնել դրանց գործարկումը ու փոխարինել Հայաստանի տարածքով անցնող երկաթուղով: Ամեն դեպքում, Հայաստանն արդեն մեկուսացել է, անդառնալի կորուստներ է կրել, եւ այսպես շարունակելու դեպքում ավելի է մեկուսանալու: Մենք հավատարիմ ենք բոլոր հարեւանների հետ բարեկամություն անելու մեր կարգախոսին ու կարծում ենք, որ օր առաջ պետք է խաղաղություն հաստատել Ադրբեջանի հետ եւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի հետ, դա միայն մեր պետության շահերից է բխում:


Քննադատողների հիմնական պնդումներից մեկն էլ հետեւյալն է՝ մենք խաղաղ ենք ու խաղաղության քարոզի կարիք չունենք, եւ պետք է առաջին հերթին խաղաղության պատրաստել Ադրբեջանին: Հենց Սերժ Սարգսյանն էլ վերջերս ասաց, որ մենք պատրաստ կլինենք խաղաղության այն ժաանակ, երբ դրան պատրաստ կլինի Ադրբեջանը: Դուք ասացիք, որ Ադրբեջանն էլ է խաղաղություն ուզում: Ինչպե՞ս պետք է երկու երկրների ժողովուրդները վստահ լինեն, որ փոխզիջման գնալով՝ ավելի անպաշտպան չեն դառնում:   


Ինչ-որ բան զիջելով՝ Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակը դարձնում ենք միջազգայնորեն ճանաչված, եւ դա է իրական հաղթական արդյունքը, իրական հաղթանակը խաղաղության մեջ է: Իհարկե, Ադրբեջանը եւս հետ չի մնում ռազմական հռետորաբանությամբ, բայց երբ մեր նորանշանակ պաշտպանության նախարարը շրջանառության մեջ է դնում «ազգ-բանակ» հայեցակարգը, հետո նույն մարդը դառնում է իշխող ուժի առաջին համարը, դա նշանակում է, որ իշխանությունն ազդակ է ուղարկում՝ մենք պատրաստ չենք խաղաղության: Բայց ինձ, անկեղծ ասած, չի հետաքրքրում երկու իշխանությունների հռետորաբանությունը: Ես տեսնում եմ, որ երկու ժողովուրդների մեջ կա խաղաղություն հաստատելու չբարձրաձայնվող պահանջ: Չբարձրաձայնվող, որովհետեւ երկու երկրներում էլ տարիներ ի վեր գեբելսյան պրոպագանդան է աշխատել: Բայց ինձ համար մի չափանիշ կա՝ հարեւան Վրաստանում, որտեղ թե՛ Հայաստանից, թե՛ Ադրբեջանից բազմահազար տուրիստներ են գնում, երկու ժողովուրդների ներկայացուցիչները լողում են նույն լողափին, ապրում են նույն հյուրանոցում, եւ չի եղել մի դեպք, որ հայերն ու ադրբեջանցիներն ընդհարվեն իրար հետ՝ հայհոյեն իրար, վիրավորեն կամ վնասեն, չկա նման բան: Դա ամենամեծ վկայությունն է այն բանի, որ այս երկու ժողովուրդները պատրաստ են խաղաղության, որ նրանք անհամատեղելի չեն, ինչպես ասում էր Ռոբերտ Քոչարյանը: Հիմա՝ ասում ենք, «երբ Ադրբեջանը պատրաստ լինի»: Նույն կերպ էլ այնտեղ կարող են ասել՝ «երբ Հայաստանը պատրաստ կլինի», ու այսպես, անընդհատ «պասերով» իրար փոխանցենք պատերազմի հռետորաբանությունը:


Այսինքն, մինչեւ մենք մեր խաղաղության ուղերձը չուղարկենք, չենք կարող ակնկալել, որ հակառակ կողմում կանգնածները նույնպես քայլ կանեն, այդպե՞ս է:   


Մենք գիտակից ժողովուրդ ենք, իսկ գիտակից ժողովուրդները, ինչպես, ասենք, Եվրոպայում, արդեն տեւական ժամանակ է, որ խնդիրները պատերազմով չեն լուծում: Մենք պետք է առաջին քայլը անենք՝ օգտագործելով այս ընտրությունների հնարավորությունը: Ես վստահ եմ, որ մեր քայլը միջազգային հանրության կողմից արձագանք կգտնի: Պետք է իշխանությունները նախաձեռնողականություն դրսեւորեն ու  պատրաստեն ժողովրդին խաղաղության: Մի բան, որ հիմա իրենց փոխարեն անում ենք մենք:


Դուք անձամբ մասնակցել եք Արցախի ազատագրական պատերազմին, եւ Ձեր դիրքորոշումն այդ առումով շատ հատկանշական է: Դուք նաեւ ներկայացնում եք Սյունիքի մարզը, մարզ, որը սահմանակից է Ադրբեջանին եւ անմիջականորեն իր վրա է կրում 1990-ականների պատերազմի հետեւանքները եւ կրելու է հնարավոր նոր պատերազմինը: Ինչպե՞ս են Սյունիքում մարդիկ վերաբերվում խաղաղության գաղափարին: 


Ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո խաղաղության անհրաժեշտության համատարած գիտակցություն կար: Ոչ միայն Սյունիքում, ամենուր: Հետո, դարձյալ պետական քարոզչամեքենայի ազդեցության տակ, այս տրամադրույթունները փոխվեցին: Ամեն դեպքում, խաղաղությունը մարդու բնական ձգտումն է, մարդ ծնվում է խաղաղ ու բարեկեցիկ ապրելու համար, եւ այդպես ապրելու համար ուղղակի պետք է դիրքորոշում ունենալ: Ես չեմ հավատում բոլոր այն մարդկանց, որոնք հակառակվում են խաղաղության գաղափարին ու արտահայտվում են դրա մասին: Դա շատ վտանգավոր է, ուղղակի արկածախնդրություն: Այս ժողովուրդները միմյանց հետ, միմյանց մեջ ապրել են դարեր շարունակ, հիմա էլ, ինչպես ասացի, օտար երկրներում համերաշխ ապրում են հարգանքով: Այստեղ էթնիկական անհամատեղելիության հարցը անիմաստ է: Կամ՝ Իրանից մեզ հետ առեւտրային կապեր ունեցող հազարավոր էթնիկ ադրբեջանցիներ կան, հաճույքով հարաբերվում են մեր ժողովրդի հետ, մի ամբողջ վարորդական համքարություն կա, որը այդ կապերից է եկամուտ ստանում: Նույն մարդիկ են, ուղղակի երկու կողմի իշխանությունները թշնամու կերպար ստեղծելու խնդիր ունեն, որն օգնում է իրենց, նախ՝ գալու իշխանության, հետո՝ պահելու այդ իշխանությունը:


Ինչ վերաբերում է պատերազմին իմ մասնակցությանը, 1991-ին Վազգեն Սարգսյանի հորդորով նշանակվել եմ Մեղրիի ոստիկանապետ՝ Մեղրու շրջանի պաշտպանությունը համակարգելու լիազորություններով: Ոստիկանության կազմում այդ ժամանակ բանակի  սաղմն էր, եւ հետագայում իշխանությունների ջանքերով ստեղծված պրոֆեսիոնալ բանակի, կամավորականների ու ոստիկանության համատեղ ջանքերով պաշտպանել ենք շրջանը: Եղել է մի դեպք, որը քիչ էր մնում՝ խուճապային տրամադրություն առաջացներ Մեղրիում, 1992-ի ամռանը, եւ եթե ժամանակին հմուտ գործողություններով չչեզոքացնեինք վտանգը, կկորցնեինք ամենակարեւոր բարձունքներից մեկը, եւ չի բացառվում, որ այդ դեպքում Մեղրին կորցնեինք: Բայց 1 օրում այդ վտանգը չեզոքացվեց, ընդ որում այնպես, որ այլեւս երբեք չհամարձակվեցին Մեղրիի հանդեպ ոտնձգություն անել: Բայց մի կարեւոր հանգամանք կա. անգամ պատերազմական այդ շրջանում մարդկային շփումները չէին դադարում: Իմ աշխատասենյակում դրված էր հեռախոս, որը երկաթուղու կապի միջոցով միացած էր ադրբեջանցիների հետ, եւ յուրաքանչյուր միջադեպի դեպքում ես անմիջապես կապվում էի Նախիջեւանի ներքին գործերի նախարարի հետ կամ հարեւան շրջանի ոստիկանապետի հետ, եւ անում էինք մեզանից կախված ամեն ինչ, որ թշնամանքը չխորանա: Այսինքն, պատերազմական պայմաններում անգամ մենք ձգտում էինք խաղաղության: Անգամ այն դեպքից հետո, որը նկարագրեցի, բարձունքի պաշտպանության գործողությունից երկու ժամ հետո անմիջապես հանդիպում նախաձեռնեցինք ու բանակցություններ ունեցանք նրանց հետ: Այդ հարաբերությունների արդյունքում տասնյակ մարդկանց կյանքեր են փոխվել, գերեվարված մարդիկ՝ հովիվներ, մեքենավարներ եւ այլք, արագորեն ազատ են արձակվել:


Դուք նաեւ ընդգրկած եք Կոնգրես-ՀԺԿ դաշինքի տարածքային ցուցակում, իսկ նախորդ ընտրություններին մեծամասնականով առաջադրվելու փորձ եք ունեցել: Կխնդրեմ ներկայացնեք ձեր ընտրական տարածքում գոյություն ունեցող վիճակը եւ Ձեր տեսակետը նոր ընտրակարգի վերաբերյալ՝ ինչ առավելություններ է այն տալիս կամ ինչ խնդիրներ է ստեղծում: 


Նախ՝ ընտրական նոր համակարգը խորամանկորեն մտածված մի համակարգ է, որը շատ ավելի մեծամասնական է, քան բուն մեծամասնականն էր: Բայց էստեղ մի նրբություն կա. իշխանությունը պահելու շարժառիթով խորհրդարանական համակարգի անցում կատարելով՝ վերացրին նաեւ նախագահական ընտրությունները: Բոլոր նախագահական ընտրություններում ժողովուրդը, անկախ իշխանության ջանքերից, շատ ճիշտ է կողմնորոշվել, այլ բան, որ այդ արդյունքները հնարավոր չի եղել փրկել: Եթե հիմա հասարակությունը գիտակցի, որ այս ընտրություններն իրենց նշանակությամբ անգամ ավելին են, քան նախագահական ընտրությունները, եւ դրսեւորեն այնպիսի վարքագիծ, ինչպիսին նախկինում նախագահական ընտրությունների ժամանակ են դրսեւորել, այս խորամանկ մտածված համակարգը կարող է չաշխատել: Ինչ վերաբերում է իրավիճակին, ես երկու օրով եղել եմ տարածաշրջանում եւ հասկացել եմ հետեւյալը. իրականությունը շատ քողարկված է՝ ընտրողներից ոչ ոք չի համարձակվում բացահայտ արտահայտել իր նախասիրությունները, թե ում է պատրաստ տալ ձայնը, բացի ՀՀԿ-ից: եվ սա իր պատճառներն ունի. եթե մի մարզում մարդուն իր կամքին հակառակ, եկամուտից զրկելու սպառնալիքով պարտադրում են անդամակցել ՀՀԿ-ին, եթե Քաջարանի նման քաղաք-գործարանում ուղղակի աշխատանքի ժամին մարդկանց նկարում են, որ անխտիր բոլորին ՀՀԿ-ի տոմս տան, դա նշանակում է, որ ՀՀԿ-ն դադարել է կուսակցություն լինելուց, դա ավելի շատ համաճարակ է: Հիմա իրավիճակը շատ ավելի բարդ է, քան նախկինում, երբ մասնակցում էինք մեծամասնական ընտրություններին: Հիմա ամեն ինչ կախված է ընտրողներից: Ես կոչ եմ անում նրանց՝ գիտակցել, որ այլեւս Հայաստանում նախագահական ընտրություններ անց չեն կացվելու, որ այստեղ որոշվում է նաեւ իրենց խաղաղ ու բարեկեցիկ գոյության խնդիրը: Եթե մեր ընտրողները կարողանան ընտրել նպատակն ու ծրագիրը, հետո փնտրեն անձերին, դա իրոք կլինի համապետական ընտրություն: Հակառակ դեպքում, եթե նախ անձերով մոտենան ընտրությանը, ապա դա կլինի գյուղապետի ընտրություն: Կոչ եմ անում, որ լուրջ վերաբերվեն այս ընտրություններին: 
