Mula Hussain Ibne Ali Kashifi
Anwaar Saheli-3
1۲67017317 ا ۹۷(٠.ھ‏ 


عا>(+)۸ فٛ5 عطۃ ط7 الس 0× ببحت دا 5071271 ۸7۸۷۷۸۳-1 ملا ×0 --مرثا. مد ار 

را شحطسرر ہ لمماحعاس باحوللەت ۴ہ ×---ٌٛسخے ×ط ٣ت٢‏ .ط۸ ,متع‌ہلاہ') مناحا ٤‏ ەەملا عا اہ 
×٥‏ عطخ ؛ سهپهىظط 0١‏ 08ط طز اعھٗدہ ۲٢‏ جہل ۳۰ 1ی عتلدھ۸ ام مسا01ڑ علطا ٠ه‏ 
زمثام عمعقلءگنا عج لهە عجبث غفط؛ ٭ءجمصططا سر ا( فص بھثاظنمررجٹیم صمح ئک( عسمطم( تع لہ 


دسمناا 8ا للا جا ١٠۷×صصیی‏ سط الا ددمممتوما ٠ہ‏ دہ حعچمجر عط >۸ءمصدد 


صم ١‏ م کت 837۔2111۱8۷ رت۰ 7720ہط!) س8× مض 


1۰ ۷۷۶۸ا 





۰ 


کا ۱ .ٰ0 ٠‏ 
الواعظ الکاشنی 


باھتھام کرنبل 


سے 
کھپنی بہادر 


2 


سم 


بہمطبع اآسترن صاحب در وضع ھارنشرد 
بقالب طبع در اون 


۱۸۵۱ 
بنارلع رط ماد سپشنہر سئٔہ عیسوکا 





1۸.].186114 8۷, ۸.۸۹.۰ ٠ 


۱ 


728 




































































فلالاہ- ا بات 


فہرست انوار سہیلي 


او اق ج ساب فرت ارول سای رفا 


ہشقد ہہ حکابت اول 


وزب رگشت شنوددام کہ ٥و‏ کبوٹر ہا یکدیگر در آشیانۂ دمساز بودند 


مقدمہ حکایت سیوم زغن گفشت در روزگار پیشین زالي ہود بغایت ضعیف حال کلبۂ 


ود ہہ حکابت چہارم باز کت در قدیم الہام درویشی کاسب بوں بمونٹ عیال در 


مقدمهہ حکایٹ ہاجم رای داہشلیم گشت کہ در حوالٰی بصرة جزیرہ بوں بغایٹ خوش 


حکایت اول 
حکایت دوم۔ 
حکایہت سیوم 
حکایت چہارم 
حکایت پاجم 
حکایت ششم 


0۷ 


7 - ۱ ا 2 
برھں کشہت اورںداند کہ بازرگائی ہو منازل ہر و بہھر لیمودہ 


. پسرگفت در ولیت حلب پادشاھی ہود کامگار و فرمانرواي 
پوت : 


دمہنۂ گشت دو رنیق کہ یکی سالم نام داشت ز دیگريی غائم در 


دمنہ گت آوردەائد کہ روباھی در بیشہ میرشت و ہبوي طعمہ 


صفےم 


۳٣ 
۳ 
3 
2 


“۳ 


ع۷۴ 


۸۳ 


فہرسٹا انوار سہیلي 


, 
حکایٹت هشتم کلیلە گفت آوںہائد کە پادشاهيی زاھمدی‌را کسوٹ فاخروخلععی ۸۷ 
حکایستا نہم دمنه گفت شنیدہام کہ دو کاجشث ہر شام درختيی آشیانہ نک 
۷ٛ۹ 


حکایت دھم کلیلہ گنت شنیدہام کہ در زمان پیشیں پادشاهی ہوں دست 
حکایت یازدھم گفت آوردداند کە زاغی در کمرکوشي خانہ گرفتہ بوں ودرشکاف ۹۸ 
حکایت دوازدھم ۔ شغال گفت ماھمي خواری ہو بر لب آبي وط کردہ و از ہمہ ١أ‏ 
حکاپیٹت سبزدھم کلیلە گفت شنیدەام کہ گرگي گرسٹہ در ععرائی ببوي طعمهہ ٠١‏ 


حکابہت چہاردھم دہنہ گفت آورںداند کہ۸ در حوالبيی بغداں مرغزاري ہوں کہ۸ نسیم 


سم 


حکابت پانزدھم دوسنہ گفت آورںاند کہ آہگیری بوں از شارع دور و از تعرضش راد ۹ ک5 


حکایت شائزدھم دمنهہ گنت کشفی را با عقربی دوستي بود و پیوستہ بایکدیگردم ۱۱١‏ 


سے حکابت هندھم شنزبہ گشت بطي در آب روشنائيی ماہ دید پنداشت کہ ماھی ۱٢١‏ 
حکابت جدھم شنزیہ گشت وتتی بازي شکاري ہا مرغی خانگی مباحئہ درپیوسٹتہ ۲١‏ 
حکایٹت نوزدھم شنزبہ گت آوردەاند کە دھقانی باغی داشت خوش و خرم ۲۴ 


حکایٹ بیسٹم دمنە گت صیادي روزي در “عرا سیگذدشت روباي دید بغاہت ۱۲۸ 
حکایٹ بیست ویکم شنزبہ گشت آورںەاند کہ زاغی سیاد چشم و کرک تیز جنگ کو 
حکایت بیست ودرم دمسنہ گت آورںہاند کە بر ساحل دریاي هند نوعي باشد از سرغای ت۱۳۴ 
حکایت بیست و سیوم مادہ گشت آورںەاند کە در آبگیري کہ آبش از صفاي شمیرچوں ٣۳۴‏ 
حکایت بیست وچہارم کلبلہ گنت آورںہاند کہ جماعتی ہوزنگان در کوشی ساروا داشتند ۱۴۳ 


حکابہش بیست و پاجم کلیلہ گفت آورداند کہ دو شریک بودند بکيی عاقل و دیگريی ہ۰ 


باب 


باب 


فہرست انوار سہیلي 


حکایہتٹ بیستا وهھغٹم کلیلہ گػفت آورںدەاند کە باغبانی ہوں مدتہا بانواع زراعت سشغول 


حکابہست بیستا و ھشتم کلیلہ کفضت آوركہاند کہ بازرگانی انث ماپ بسٹریي میرنٹ بطربق 


دوم درسزا یافتن بدکاراِن و شامت عاقبت ایشان 


حکایمتا اول ‏ پلنگسا گفت آوردداند کە روباھی گرسنہ بطلب طعمہ از سورام بیروں آمد: 
حکایستا دوم شغال کفت نظم بودہ است خري کە دم نبودش روزي غم بیدمی 
حکاہت سیوم سادر شیر گشت در ایام گذشنہ پادشاھی ہوں تحت سلطدت بزپور 
حکایت چہارم دمنہ گفتا آورںەاند کہ زاهدي از تعلقات دنبي اعراض کردد گوشة 
حکایت پانجم ‏ مرد مسافئ رگفت وقتی کوري و بینائی در بعضی از ہیابانہا بمنزلي نزول 
حکایت ششم سیاہ گوش گشت آورںەاند کەہ در شہر فارس شی بود از فارساں 
حکایت ھفتم ‏ دمنہ گفتا آورداند کە در شہر کشمیر بازرگانی بوں با مال و ستاع بسیار 
حکایت هشتم شیرگمت آوردداند کہ سہ کس بایکدیگر ھمراہ شدند و برنانت ھمدستان 
حکایت نہم ‏ دمنہ گت آورںہاند کہ مردي بي‌سرمای دانش و ہے پیرای تجربە دعوي 


سیوم درموافقت دوستان و فواند معاضدت ایشان 


۔حکایہمت درم موشش کمت آورںداند کہ کبکٹ درب در داسن کوشی سی خرامید و غلغله 


۱ 


۲۱۱۹ 


فہود سبت الوار سہیلی ۰ 


+ حکایت چہارم مہمان گفت دربن راہ کہ می ‌آمدم شبانگاھی بغلن دہ رسیدہ بخانۂ 


حکایت جم سرن گت آورںدەاند کہ صیادي هنرسند کە آھو از ھیبیت دام او پايی 


باب ۔چہارم در بیان ملاحظہ کرٹن احوال دشمنان و ایھن نا بودن 


2 


ہف 


حکایت اول 
حکایٹ درم 
حکایت سیوم 
حکایت چہارم 
حکایت پاجم 
حکایت شٹم 
حکایت ھم 
حکایتا نہم 
حگکایہت دم 


حکایت پازہم 


گفمت آورك×اند کہ۸ در بعتٹب از وایت جیں کروی ہوں در بلنديی 


ہا 


م+س+سم+ہ---ى×سوسہ 


کارشناس کی مُت اورددائند کہ۸ زگ ر شہر کشمیر پادشامی بوں عنان 
کے آورداند کہ جماعتی از سرغان فراھم آہدئند و اتفای نموداند 


گفت آوردداند گا سالی در وابہت ہیلانں ہز حم جزاہر بریاد ہد بارار اتناة 


رات ان ز۳ 


یں ا ۸2 فا کو ہا اف 7 
زا گت سن در د اس فان کود ہر مرجتی آشیانۂ داشتم و در 


کبکٹْا گفت مئنويی قاضی بنشاندند و میگرہست آن یک 
گت آوردداند کہ زاہدي ستورع از بہر قرباں گوسفندي فربۂ بخرید 
کٹا آورداند يہ بازرگانی ہوں بسیار سال اونا بغایٹ بد خويی 5 


کی ٠ہ‏ ۰ 
گفنت اوردداند کہ زاهدي پاك‌طینت و ستورع پائیزدسیرت در بعضی 


ھی - / 7 
گذشہت اورںەاند کا۸ بشہر سراندسپب درودکریی ہوں در بلاھات مد 


گفست آورںد٭اند کا جمعی ہوزنگان در جزرۃ ماوا داشتند يہ میڑھاىی 


صقیی, 


۲٣۴ 


۳م"۲)۰۳ 


تانت 


فہرست انوار سہیلي 


حکابہت دوازدھم گفطتا آورںدداند کہ زاهدي مستتجاب الدعواٹ ہر لب جویباري 


حکایت سیزںدھم کارشناس گفت آورںەاند کہ ضعف پیري در ماري اٹرکرں و فتوريی 


حکایت چہاردھم کارشناس گفغفت آوِ‌داند کہ دو کنجشٹ در مقف خانۂ آشیانہ 


پنٹم در مضرت غفل ورزیدن و از دست فافی مطلوب 


'حکاہت اول 


باب 


باب 


حکایت سیوم 


کادمت آوردداند یہ۸ شیريی بعلت کر سبٹلا شد5 ہوں ہا وجوں تنب داہمی 


حکایت اول 


حکایہت درم 


کت آوردداند کہ زاهدي بعد ازتجر بسیار خواست کہ بوظیفۂ النکام 


گنت آوردداند کہ مردي پارسا درهمسابگيٴ بازرگانی خانہ داشت ربیمی 


نف ٹ۶ جیےہ* رز : ۱ یلاہ . فلت. 


حکایہك دو 


/ 


گربەہ گفشت آورںداند کہ در دھی از دھہاي فارس دھقانی ہود با تچرنہۂ 


کفدمت آوركڈاند کہ مرشيی بر لب حشمہ وطان گرفتہ ہوں ودر پاپ مرخی 


صقےم 


ج2 


۴۱۱ 


ط- 
اک 


۳۲ 


س۔ 


رس 


جس 


٥‏ سے 


یپ سم 


باب 


یا 


فہرست انوار سہبلي 
ھشتم دراحترازکرٹن از ارہاب حقد و اعتماد نا نھوٹن برثملق ایشان 


حکایٹ اول گنت آورں٭اند کہ سلکٹ ہوں نام او اہی سدین با ھمتی عالی و را 
حکاپت دوم گفشت آورںداند کہ در شہر رقه دروہشی ہو باخلاق پسندیدہ و آداب 


حکایت سیوم گشت آورںہاند کہ زالی کہن سال فرسودہ حال دختري داشت مہستی 


حکابہیت چہارم سلکبْ گنت آورہاند کہ پادشاھی مطارببی ٥اشت‏ خوش آوارر شیرینں نواز 


حکایستا پاجم قبرۂ گفمت سردي نزد طبیسے آہد و از درں شگم بیقرار گگشتۂ در زسیں 


کان خوں ٦‏ ون آورںڈاند کە در دیار ترکستان پادشاھی بوں کہ ھمايی حمتب 


حکایت ھنتم گفت آورںہ|ند کہ۸ سہرديی زاهد نیگاسیرٹ کا۸ اوقات شریغقش بعد از 


۸ 2 ٴرب!؛ دم 27 0 37 ۰ 
حکایت ھظشتم گفت اور ڈاند کے عربيی بیاہاں نشین شہر بغداں در اآیہدں دگانں نانوابيی 


سد 


رےصصد 


نہم درفضیلت عفو کہ ملوکرا بہتریں صفتي است و اھل اقتداررا 


حوشترین جب لنيی 


'حکایت اول گفت آورہاند کە در زمیں هند شغالی ہوں فریسه نام روي از دنیا 


۲ سے دز ا ا کے : رج : 
۔حکایمت درم گفشت اوردداند کہ روزي پکيی از فقرايی صائی دم کہ در طریق اریت 
حکایہت پعجم گت آورںەاند کہ در دارالملٹ پمن بادشامی بود فروغ صبم عدالٹث 


سسُچ" 


۳۰۸ 


۲۳ہ 


مظآ۳۸۸۰۸۶ 


فہرسث انوار سہیلي 


باب دھم دربیان جزاتیا اعمال بطریق مکافات ۴۳۰ 


حکایت اول گەمت آوردہاند کہ در وایت حلب بہشۃ بوں سمشتمل بر درخىت ہسیار ۴۳۴۲۰ 


7 کے اہ کی پک ای وک 07 : عرے 


باب پازٹھم درمضرت افزون طلبیدەن و از کار خود باز ماندن پت 


حکاینتا اویل گفشت آورں‌داند کہ در زمین قنوي مردي بود مصلى و پرھیزگار و متعفف 
حکایت دوم گغت آوںەاند کە گازري برکنارڈ رودي بکار خود مشغول بوديی ھرروز ۴۰۲ 
حکایت سیوم گفمت آورںەائد کہ شخصی دو عورت داشت پکی پیر و دیگري جوا ۴۰۴ 
حکایت چہارم گفستا آورںەاند کە مردي درویش صیادي کردي و بشکار مرغ و ماھیں ۴۰۷ 


اب دوازدھم در فضیلت حلم و وقار و سکوں و ثباٹت خصوصا پادشاهانںرا ۹٣۳‏ 


حکایٹ اول ‏ برهھمن گت آورںەاند کہ در پکی از بلد ہند پادشاھی بود ھیار نام با ۴٦٦‏ 
٦‏ . 
حکایت دوم گفت شنوددام کہ سلیمان صلوات اللہ و سللمۂ علی نبینا و عليه پادشاھی ۴۷۳ 


حکابست سیوم وزپر صائب تدبیر گذت آورداند کہ۸ در دارالملکٹ یمن پادشاهی ہوں تورم 


ریت 


حکایت چہارم گفتا آونداند کہ جفتي کبوٹردر اول تابستان دا چند فراہم آوردند ۴۹۴ 





فہرست انوار سہیلی 


صغّیم 
باب سیزدھم در اجتناب نمودن ملوک از قول افل غدر و خیانت 02 


حکایت اول گغمت آوردداند کہ دردارالمأ حلب پادشاھی نامدارو فرساندھی ٠٣‏ :: 


6ٛ0 


حکایٹ دوم گفمتا آورںہاند کە در اد فارس پادشاھی ہوں نیکوسیرت پاکیزہ سربرات جات 


سسے 


باب چہارنھم ذر عدم النفات بانشلاب زان و بنا کار بر قضا و قفدر نہادنں ۳ 


ے 1٦‏ ۱ ] 2 5 
حکابت اول گفمت اورددائد کہ در بعضيی از بلك روم بادشاھی کامٹار و جہانداری ۲۴ 
سم سک 
٦ : . ۲ ۲‏ : . گر 
حکایت درم گت اوردداند يہ در شہر انداس دھفائی ہوں با دسملتہ و دلی گشادد ه ٦ِ‏ 5 0 
٠ 27‏ 


حکایٹ سبوم پیر گفٹ سن در حم مم سشا پکی از بزرگان بودہی چون ہی وفابی دانیا 


کتاب انوار سپ 7 


من تصیف ملا حسین بن علی الواعظ الکاشفی 


رب یسر بسماللہ الزحمن الرحیم .و تمم بالغیر 
مہشن ہبہ 


حضرت حکیم علي الطللق جلت حکمتہ کہ وظایف لطایف حمدو ثناي او بحکم و ان من شيی 
الیس است ہر زہاں جمیع سوجودات علوي و سفلی جاريی و ٌ اسہت و فوالد سوائد آلايی بی 
سنتہايی او بقاعدۃ مستصر و اعطي_ کل شی خلقہ 7ت هديِ در ا ٍ ي ”جموع ہبدعات سماويی و ارضبی 

سارتيی و ساہر نظم 
رسوز آسوز عقل نگته پیوند شناساب دہ جان خردسند 


جواہر بخش حکمتہاي باریکٹا بروز آرند شبہاي تاریکٹ 


در کلام قدیم کریم و کتاب لازم النقدیم و التکریم ہا حضرت رسالت پناہ سلطان شختگاہ لی مع الله 
نکٹہ دان و علم سالم تکن تعلم روشن بیان انا افضے العرب و الجم 


معمد کازل تا ابد هرچە ھست ‏ ب ہ آرایش نام او نقش بست 


چراغيی 1 انوار ہپینش لدوسسشا فروع ھمے آفرینش بد وسسشا 


صلواات اللہ و سلاسۂہ علیہ و علبي آله و عبۂہ المثر بیں لدیه دَ عليی ہن تابعه و انتہبي ! لی جھہسشا 
ھداہت طالبانں مسقاصد ارادت و حمایمت قاصدان سطالب استفادرٹ بدینں نوع 8و فرسودہ و آن 
دائش آسوز علمه شدید القوی را طریق تعلیم مستعداں مکتدب ادب و سبیل تلقیں و تفہیم مسفیدان 


ہذدرسة جہد و طلب برینں سنوال نہودۂ کہ ادع اي سبہیل ریکٹ با اعکہة و الموعفة العسۂة منطوق ان 


73 








۴ ۱ انوار سم ہیل ا ہدوہ 


٠ :‏ : افاث و 8 رھ ا ےگ 
آدسیان ہمناغپ مصالم معاش و‌‌ ہعاد ہندگانں سر از طریق حکمیٹ براہ راسہتا دعولٹ دن و برستندگای 


بموعظت نیکو از هادی ہوا بروفةُ رضا رعتموں باش کہ نفوس سرکشررا جز بتازیانة حکست رام 


سر 
نتواں کر و طباع خوں پسدرا جز ہموعظة حستہ ہا صلح نتران .وٹ ر 


٦ 


مع 
7:٦ -:‏ 1 17 ۲ 7 
ھرآن رایض کہ ٹوس را کند رام کند آدسگی با کر ام 
بہ تندي توسن از سرلند گردںد وگر کنديی نمایی کند گردد 
چنانچہ رام سأ خدن توسنای نوعنان بيی ملاحظہۂ دفقاپن ہلایمست وہتسر اُست مسنٹاد گردانیدنی 


ںا کلرا ۹ نتمتی! 
ایت :9 ٔ۰ 


0 ۰ اپب ۰ ح 032 . 
نفوس جمعی نیز کە قواي بہیمی و سبعی ہر طبایع اپشان غالب گشتہ در مرعي درھم یا کثر 


۰4 ۰ 71 7 ھ ٠‏ 7 7 ٭ُ 3 
یی مانعی ۲ دافعی چربدہ ند و لام ۳ي ہنگر و تازیانہ اسر سک روکتا ند ید د ي استعمال ومتف 7ط 


حکمت - متعذر خواهد ہوں پیٹ 
جحکسهھیتٹ حل هر ہشکل تواں گرں حکمست کام دل ۔حاصل تیانں گرن 


و من ہويی ا حکمة فقد اوتی خیرا کثبرا 


ا ٠‏ :-- 4 گی 


ث1 
سوعظۂ سحسنةہ کہ۸ در دعولت سامور كٰ اُسئ سغني‌را گوبند گت بر وستمع یے نماند کا 7 


کا 


: ا تھی ۰ ا 1 
”حضش لصحسا و عغیرں شفشت و مہرجھمیتا سس و گفتہ آند موعظۂ حضببنٹہ گاہمیسٹت جاسعم ک ری 


از ارہابے استماع فراخور حال قابلیلمت و استعداں خوں از ا فایدہ توائند کرفمت جوں سوعطلہ ترآنی : 
قاريی و 


نصاتم فرقانی کەہ جامع اطوارصوري و معنوي و حاوي اسرار دیٹی و دنیوي اس و ھرکس از 





بہار عالم حسنش دل و جان تازہ سیدارں برنگق اصضعاب صورتارا ببو اربابس معلي‌را 


و ایں نوع کلام بر ہے یکٹ از انبیايی عظام علي نبینا و علیہم الصلواة او السلام فان و منزل ند 
بودہ بلکہ خاصهۂ حضرث ۔خائم است کما اشار الیہ صلوات اللہ او سللمہ عليةہ او ثتیت جواسع الکلہ 


بواسطہ آنکہ صدیی متابعت مہوت کمال خصوصمٹث و سٹک تھے ٹسبستشا باشد ھرآینہ طباع -عصمعی 





جامعیت کہ اقتباس آن هم ات نبوت تال یی حضرت تواند بود واقع شدہ و ہدین سبب کلام 


تمام آںرا دائند کہ دیدہ ظاھر بینانی بمشاہدہ جمال معانی مسعغاد از الفاظ و کلماتش سنور و مشام 
ال باطن برواس حقایق و دقایقش کہ وراي منہوم ظاہر تواند ہوں معطر گرںد تا ھر کس بقدر حوصلۃ 


خود از خوانں احسان بیدربغش بہرہ گرفتہ 
حرج 
ھ٠‏ جویندہ آزاں ٥ر‏ ٹرون بی مقصود 


واز فعواي این مقدمہ مفہوم شد کہ چہرد ہر سخن کہ بخط و خال حکمت و عذار هر موعظت 

کہ بگلگونہ جامعیت آراستەتر دل عاشقان صادقرا بتماشماي جلوهاي اومیل بیشتر باشد 
بت 
ھرکە زہباتراست از خوبان سوب او میل بیشتر باشد 

واز جملہ رسایل کہ مبائی تصنیفش و از مجموع کعب کہ قواعد تالینش مبني باشد بر مسائل 
حکمت و مشتمل بود بر میاسی نصحت کاب تی او دسنہ است کہ حکماي هند آنرا ہر طرزيی ' 
خاص ساحنت اآند و برا همة حکمت از انفا دا آنرا بر نمطی ”خصوص پرداخنہ ون 
حکمت وہو و ھزل ہم امنزاي دادہ اند و صورت سضغ‌را! جچہت سیل اکثر طباع بدان ہر افسانۂ ۰ 
از زباں و حوش و بہایم وطیور اصناف حکایات وروایات تقریرکردہ و در ضمن آن انواع فواید حکمت و 
سیاسن موعظت اند را نمودہ تا دانا براي استفادہ مطالعہ نماید و نادان براي تنزہ و افسانہ بخواند و 
درس آن ہر سعلم و حفظ آن ہر ستعلم آسان باشد وی نفس الامر آن کتاب حکمت انتساب حدیفہ 
ایست اشجار اسرارش بازھارو لکم فیہا ما تشتہی الا نفس و تلذ الامیں منور و اطراف گلزارنں ‏ ٭حات 
سا للعیں رأت ولا اذن سمعت مطیب و معطر 


مٹنوی 
هر نکتۂ از و شگفتہ بای افروختەتر ز شبچراغيی 


لفظش چو طراوت جوانيی سعنیش جو آب زندگائی 


و افاضۃ آن سنبع حقابق و معاني ہمرتبہ ایست کہە از سبدا ظہور تا ایں زسان بہر زبانں مسفیدای 








 -َ09‏ انوار سہیليی مقدمۂ 
۱ ٭جلس: ارادت و مستعدأن ٭عفل سعادتە‌را فاہدۂ رسا نیدہ ور کسوت اٍنں ابیادت رابق ہر ہالايی و اي این 
کاب خلععی است زیبندہ ولپقی نظم 
صورت او جامۃة مد و سعادٹرا طراز ‏ معني او خاتم اقبال ودولترا نگیں 
از کلام کاملش انواردانش شعله زنں راست ۔چون اسرار علم از سینه اھل یقیں 
و ان کتابرا حکیم رون رايی بیدیايی ہر ھن بر نام رای چہانں آرايی دابہشلیم شندقی کہ مالک 


بعضی از سمالکٹ هندوستان و بزہان شندي ثصئیتف خر 7 پمکنں کہ در مباديی شروع ‌ 


مت آن رتم .-. کلٹ وا کن 7 عو مُٹکرز 7 سیف را ۰ اسماس سواعضٰی نہادد گا بادشاھا‌را 
در سیاست رعیت و بسیط بساط عدل و رافت و تربیت و تقویت اولیاىيی دولت و دنع و منع اعداي 
مہہلکیٹت ہکار آبد و داہشلیم 1 ہں کتابرا قب سفقاصد ٠ء‏ و عفَذد مطال اخلشۂ ہمٹتام مطالعہ ا لہوسئۂ 
افتام ابواب حل مشکلاث و کشف سضلات می نموں و ایں جواھر قیمتيی در زمان او از دیدہ م 
کس چون گوھر شاہوار در خلوخانہ صدف نہان بودي و چون لعل بدخشان آز سمیم کان جز بہزا 
خعوں جگر جہرہ نہ نمودي و بعد از وھریکٹ از اوكد و احفاںد کہ :جايی 
ھمانں طربق مسلویٹ داشدہ در اخفاعيی ان کوشیدنديی و با ایں همہ الد لسیم قفشضابل آن کات 
اطراف جہاںرا چون حواشی گلستان معطر ساختہ بوں و نافہ مشکٹ انشان مناتبش شامات مختبعان 


رواس اخبار و آٹاررا معنبرگردانید: نظم 


٦ 
هر چو مہشٹش ہوں ٹکٹ اثر نہاں مہاند ز فیش راہ و لس خمبر اسست‎ 


: غ ۹ کن عوسی کے 7 
نمی شود بل اندوں چہرد خورشید زسان زسان اثر نور او زیاددتر است 


سب ناد ر زسان کعریل نوشیروآن ان خبر انتشار تمام بافتہ ي در خزابنں 


ا 
و 
7 
و 
٢‏ 

5 


1 از زہ ر بان بہایم و ساع و طیور و و حقرانت و وحوش جمع کردہ ١‏ آند و شرجہ سلاملیں :ا در باب ساْتتت 
و حزم شاہد و جہاندارانرا ا در ندائت قواعد پادشامی بگار آبد پور سطاوتی اوراق ان آبراں لئے آر ا 
سرسایه هر ہوعظت و وسیله ٹر منفعستا می شناسند نوشیروانرا کہ اشجار جویبار معدلت از بارا, 


احسا ن آأو سر سبر ہوں و طرأوٹت گلزار چمن انصاف از قثطراٹ امطار عاطمغہت ۰ ور کی فزوں 


انوار سہیليی مقدمہ ۷ 
و لو یت .یت 
ہوں -- نوشیروان بہندوستان توجہ نمود و مدتيی ھناتی انا بود و 3 حیل و تدہیرات 
تمسکسا لمودہ آن کتابرا ہدست آورں و الفاظ هندي‌را ہلفٹ پہاري کە درانں زمان زبان سلاطیں ایرا 
ہدان ای منکلم ہودي ترجمہ کرنہ بعحدہست نوشیروانں وا ا و ہیوت قہول شرف اساکسان یافتہ رتبة ان 
در :حضرت شاہ باقصاي وو کمال رسید کَّ کار نوشیرواں در ہت واحسان و٣خیر‏ باد 
مالغ نمودنديی - کہ خلیفۂ 7 از س2 اہو رت ہبی علی پن عیسے 
الله ہی عباس ری اللہ عنہم خبر آن کتاب شنیدہ ہر تُحصیل آن شغف ثمام بظہور رسائید و بلطاپف 
العہل سی پہلويی بدسستا اوردہ اسام ابو الس عبد الله ہن تار کہ سر آسد فضلاي عصر ہوں فرمود 
2" آترا از بنازي ٹر جمہ کو وا مسا داشتہ اساس احکام خالفت و بناي شراہا 
ََْ وت و تا آن سیر زبان عربيی بلغت 7 نقل نمودہ ار و رنگی َٔ بفرمودہ سلطان 
غازبی غزنوي کە ممدر حکیم سنائي است مثال داں تا ا البلغا و 9 ابو ت اصراللہ پر 7 
۷عمد ہن العمید روح اللہ روحہ وزادی غرفے الفردویس فتوحہۂ آنرا ھم از لسۓغ اہی مقنع ترجمہ 


میں 


فرمودہ و این کتاب کہ حاا بہ کلیلہ و دسند مشہور شدہ ترجمه سوانايی سشار الیہ است و !ا 
عبارئیست در لطافت چون جان شیرین و در طراوت چون مرجان رنگیں الفاظ دلفریہش چون کرشمٴۂ 
شکرلبان شور انگیز و ٭عانی جان فزایش چون طر سبز خطان دللوبز 
ە 
حرونش چوزاف بتان چگل همہ جاي جان است و ماواي دل 
معانیش در زیر حرف سیاہ درخشندہ چوں مہرو روشن چوساد 
سوادش‌را کہ کعل اْجوا هر معانی عبارت از انست ہر بیاض صفعۂ دیدہ جاي توان داد و بیاضشرا 


کە غرهٌ صبام شادمانيی اشارت ہدانست بر سواد چشم جہان ہیں توان نہاد 


0 


تا ا اپل میں خو یھ 


انوار سہیلی مقدمہ 


لہستشا 

تب 5 
سوأاد سٰۂ إو ہر بیاض دیدہ حور 
تراکقیبےە آی 


ایس 


ایر سس چس 
لے ر 7 : نشسساد - 


0 


فاسا ہواسطۂ ابراں غرایب لغات و اطراہ کلام اس عربیات و سبالفہ در استعارات , 
: کے و اددرائف حلاص 


وتہستے یك 
ر۰ .۰.- 


انندد و شنوندد تو 


ماي الاب باز می 
اق بیرونں نمي آبد واین معنی ھراپنۂ سہب ساہستا و مہوجبی ملاللت خو 
خصوصا دریں زسان لطافنت نشان کہ طباع ١‏ اہنايی ان ہمرتبہ اطیف شدد کہ داعيۂ ادراکف معا! ۳ 
ہتھا الفاظ اجلوہ گر باشد سیدارند فکیف کہ در بضيی از الفاظ پتصفے کٹا لغسب , ٭٭ح 
و کا ا 0 نفاستب عد :. ہو-۔ کردد 0 
7 ۱ ۱ 


ٴ۹ 

اہ ۔ 

سسلد کن ئے 
صد 


رتو باشند و ازیں كکپیہشا رك 29. شد 


سعاسی ا 


ج۲“ 


ماق 
اھل فواید آن يی اف و ”حرم " مس بنا و ران وثناٹ اشنا اك ہاب کہ : 
اھ واعت 


مع کمالاٹرا جات ایی و ئن ساميی سمانئش از مطلع فضابل 


می گ ا تقثرب حضرلشا سیل زسان 7 خاقاں ٹوو 5 باسط! ساط ١‏ 7 اہا, ناشر رٰ ہر 
6ر ۰- 


کیا ای لت 
وودیں سان بن 


شاہ ابو الغازيی معزاللکف 


قرذ العیں سللطیں شہریار خافقیں 
تعالٰی سلکہ و سلطانہ سنظور نظرات عاطفلشت یمیا خاصیمت آ رت بودند داوں ۔ 


3 


الا ستاع الغرور رژر "یی فشاند و صےزة دل تا 


]-. 
سی ر 


خلد ١‏ 
از غبار زخارف و سالعیوة الدنیا 


آبہ نیرنگسا این ضس روزہ خیال کہ نادان نہد نام او ملک و ما! 


مرقوم نمی سازں و مضمون ابن کلام سعادت فرجام 


خوہتر ہر چہرۃ قدرت نماپد خال زھد خلعت عفت بقد کامکاريی خوشنر ا 


سس 


2 


نصب العینں احوال خود ساختہ اسعاف مطالب مظلومان و انچام سارب *عروماں‌را وسیلهً افتنا۔ 
اب آخرت سیشناسد واز ثعواي این تذکر باہرہ کہ ۱ 
دہ روزہ مہر گردوں افسانہ ایست افسوں نیکي بحاي یاراں فرصت شمار پارا 
خودرا بتغافل موسوم نمي دار و هواا میر الا نو مستیب التضایل المعاليی بعلو الہمم ا ہحنظر ال حنظي من 
مواھب الملک الحد نظام الدولہ و الدب امپرشیٴ احمد اس بالسہیلي رزقہ الله الا ختصاص بالسلم 


السلمانی و قحال ال سی قب نین . زاس سر نات و ھرتن سا رن 
وفا درخشان پیستا ٰ 
تو سہیلي تا جا تابي جا طالع شوي ‏ نور تو بر ھرکہ مي تابد نشان دولت است 
نظر بر تعمیم فواید انام و تک اث کثیر منائع خاص و عوام اشارٹ عالبی ارزای فرموںد کہ این کمینۂ ۱.۱ 

استطاعمت و حقیر اندٹ بضاعت حسین بن علبي را المعروفے ََ آیدہ اللہ ٌ باللطف 
دھد بہ حیئیٹر که داہدڈ هر ہینائی بيی نظر تعمق و تعمیق نظر تواند از جمال آن نازنیتان عجله بیانں 
بہرہ گرفشن ودل هر دانارا ہي کلانے: تقیل پر غیتن گت فسیر شر از رمال آی :تار بوردتاں خر 
شمیر ہر خوردن مثنويی 

چنین گفشت مرد ”خندان بھی کہ اي باغبان ریاض سن 

دریں روضة ہاش سینو نشان د رتا س٭عانی بنوعيی نشان 

کہ هر کو خورں میڈ زاں درخعت شانندەرا گوید اي نیکبخغت 
د٭رینں 3 خوش میوھاي تر است بزہبایی از پکدگر بہٹر است 
ون انال مثال آی عدیم المثال چارۃ نبوں و نکته الحکمڈ پمانیة احکمة یمانیة از مطلع نور سہیلي روب 


سی نمود 
چو حکمت است یمانی بقول شاہ عربے اگر بنور سہیلي عیان شود چہ عجب 
بعد الامغارۃ و الساجازۃ بدیں معنی اشتغال رفت و اچە از عالم غیب بر زبان قلم و قلم زبانں 


جاريی شد تم ٹیستا پافت و ہباید دانست کە اساس کتاب کلبلهہ و دہنه ہر حکمٹ عملیس شا و 








یٹ انوار مہیلي سقدمہ 


حکمت عملی عبارت است از دائستی مصالم حرکات ارادي و افعال طبیعي نوع انسانی ہر 0 ْ- 
۳ بنظام احوال سعاد و معاش اپشان و مقتضيی رسیدن بکماليی کہ متوجہ آئند و اپن قسم ا 

حکمت در تقسیم اولي بدو قسم منقسم شدہ بی آنكہ راجع باشد باحر ننسيی علي الانفراد دوم 
آنکە راجع بود با گروھی ہر سبیل مشارکت اول را کہ رجوع او باھر نغسي ہا نفراں ہو و شرکت دیگرں 


ہا وىيی دران ہاب متصور نباشد تہذیب اخالق گوپند و انی کہ راجع است ہا جماعتی بمشارکت باز بدو 
ثسم انقسام می پذیر پکی آلکہ مشارکت در منزل وتغاف ناقد 7709 فدیر سازل کرام نیٹ نل 


ہ زااد: 


ریف ر 


وی مذکور نیست مگر ہر سبیل استطراں پس ھرچند ایراد برخی از سکارم اخالیرا مال ہوں ا خخواستیہ 


ي۸ کک ہا وضاع کاب راہ باہد اجرم م٭ہتعرضش زہادتی ابواب نا شدد پر ھمانں سنوال گْ حکیم حند 
۱ ,ا 


اں گرں: الترام نمودہم و ٥و‏ پاب ٤‏ اول از زکتاب ا در آں زیادد فائد+ ٤ھ‏ 8 7 دا ایل ٹث ہہ 


مدخل ندا نداشت اسقاط کر چھ باب ہانی ي بعبا انا شس و انان سثبت ساختیم و حگکایانٹر' 


: ۹ 


بطریل 7 و جواب از راي و بر ھمنں ي۸ در ااصل سذ کور ہوں بقید کنابہت بر آولایم - ہی از ایراد 


ا و ا اج 


ابواب افثتام ہعکاپنی کہ منشاي سخنان ھمان تواند ہوں از لوازم دائسٹم و بعد ما کك تصرف در عبارات 


0 


کتاب مذکورد ہجہست اغللق الفاظست اگر در تالیف ایں رسالہ عنان بھان از شارع انشا۔ سترسللن ء 


سنہاج ابداع منشیان بصوب تنزل مسعطوف باشد عذر وا“ے خواحد ہوں 


+9۹9٢ 
لویسٹثا‎ 


ہنگا أینں در معانی سفندام ا گتندم بگُو ان ۱۸ھ 


ا 


دیگر آنکہ در الٰنايی حکاپاٹ از اجناس گلبات عرییہ بایراد بعضي آباٹ و وت شضروريی اللذکر 
ال 00 
۰ و آثارو اسثال ہشہورۃ افتصار نموںہ ستعرضش اثبادت ات عربيی نمی َّ ۲ جریدۂ 7 ”جر اھر ١‏ 


مث کہ : : . 
خاوی کہ چون ترکیب زر و گوھر صشت ترصیع دارں زبور می بندد 


سخبہارا بدستور خردمند از نظم و نئرباید داد پیوند 


کہ گاهي طبع ازان آرام پاب زسانی زان دگرھم کام یابد 


انوار سہیلیي مقەمۂ 5 


و در *عل البات ابواب هر جا کہ اپراں حکابتي و انشاء مثلمي مناسب خواہد نمود پنا بر آپی 
بر دس گل نیز ہبندند گیارا 
با قدام جسارت ہر سبیل تصرف اقدام خواہد رفنت آو آین فقیر اگرچۂ در ارتکاب اپ تالیف 


- 


خودرا! ھدف سہام ماست می بیند اما زبان نیاز نکثہ المامور معذور در دیوان اعتذار بموتف عرض 


مقوله واخس التمہید من انصف نقد استطرف فرو می خوائد _ 
دیدۃ انصاف جو بینا بود کا شمرں گرچۂ کہ سینا ہوں 
در روش زمر آزادگان نیست رواطعنہ ہر افتادگان 
چشم ھنر بیں ہوں ازعیب پاک ‏ ہي ھہنرارعیب کند زو چة ہاک 
حرج 
وعیں الرضا عنى کل عیب کلیله 


ففتا الم یما حب و شی وعخم احوا مار آمناو جانا یا حمیرو المسیٰ و ایں الہ نہ 


مسمی شدد ہانوار سہیلی ۔جہاردہ ہاب است ہرین وجه کہ سفصل میگردد 


باب اول در اجىتناب رات از قول ساعی و نمام 

باب دوم در سزا یافش بدکاران و شاست عاقہت ایشان 

باب سیوم در موافقت دوستان و فوائد معاضفدت ایشان 

باب ۔چہارم ‏ در ہیان ملاحظۂ کردن احوال دشمنان و ایمن نا ہودی از مکر ایشان 
بات کی :کر فرب لاق ضر لت ذائی حظاوید و سال ضاران 
باب ششم ‏ در آفت ‏ گجیل و ضرر شتاب زدگی در کارها 

باب ھفتم ‏ در حزم و تدہیر و عیله خلص یافصن از ہليی اعدا و مکر اپشان 
باب ھشتم در احتراز کردن از اریاب ۔حقد و حسد و اعتماد نا کردن بر تملق ایشان 


)0ر 








و انوار سہیلی باب اول مشدمۂہ 
باب نہم ‏ درفضیلت عفوکە ماکٹارا بہٹرینں صفات است 
باب ۵دھم در بیاں جزأ اعمال ہر طریق مکافات 
باب پازدھم ‏ در مضرت افزون طلبیدن و از کار خود باز ماندن 
باب دوازدھم در نضیلت حلم و وقار و سکوں و ثبات خصوصا پادشاھانرا 
باب سیزد ہم در بیاں اجتناب نمودن مارک از اقوال اھل غدرو خیانت 
باب چہاردھم در عدم الات بانقلاب زمان و بناء کار ہر قضا و قدر نہادن 
بعد از فہرست ابواب در حکایتيی کہ سنشاٴ سحتان ھمان خواہد ہوں شروع میرید و الُتونیں ہی 


اللہ الاحد 


باب اول 


دراجتناب نموٹن از قول ساعی و نمام 


وہل ہڈ 


جوھربان رس بازار معانی و صرافان دار العیار سخندانی و چہرہ کشایان غرایب حکایات ر صورت 
آراپان جایب رواپات عنوان جراید اخبارر! برینگونہ آراہش دادد اند و دیباج کعایف اسمارر!' بدینں 
نمط توشیب و تزلیں نمودہ-کەہ در قدیم ایام باقصاي ممالث چیں پادشاہی ہوں کہ سیت دولستد ر 


کامکاريی أو در اطرافس و جوانب عالم سالرو ذکر عظت و شہر پباريی ار چون نیر اعظام در نصت اشہار 


ا 


ظاھر۔ سلاطیں نامدار حلقة اطاعت او در گوش جان گشید؛> و پادشاھان رذع مقدار غاشبۂ سنٹا' 


سا 
بردوش ددل گرنتہ 7 
فریدون حشمتی جمشید جامی سکندر شوکتی دارا پناھی 


7 
ا“ 


زعدلش چون ن خوبان مہوش ب ہما جمع گشتہ آب و آتئش 


بر حاشیة بساط دوات روز افزونش پیوستہ امراء عالم گیر و وزراء سایب تدبیر کمر خدمت کاری 


انوار سہیليی باب اول سٹدمۂ اك 
گرسيی ھواداريی نشستہ خزانه بہ انوام جواہرو اصناف نقوں ”شعوں و لشکر جرار نامدار از حد حساب 
و شمار بیروں شجاعتي ہا ارت قرہں سلطدتی با سیاست ھمنشیں 


4 


داغ نە ناصیةً سر کشان تیخ زن تارٹ لشکرکشان 
معدلئش قاہر خونخوارگانی ‏ مرحمتش چارہ بیچارگانں 
و آن پادشاەرا را ھمابوں افال گفٹنديی کە بعدل شاملش فال رعایا ھمایوی ہوں و بلطف کاملش 
حال ععجزہ و درویشان بفراشت ورفاھیت مقرونں و سئفرر است اگر شِرہٌ عدل بضصبط احوال رعیت 
اهتمام ننماپد دزں فتنہ بدستیاري ستم دمار از روزگار خاص و عام ہر آرں و اگر پرتوشمع انصاف کلبە 
تاریکٹ دردمندان‌را روشنال نہ خشد ظلمات ظلم اطراف و جوانب مملکہتارا چون دل ستمگاراں 
تیرہ دارں مئثنويی 
شہنشاہر! خوبی از داد اوست پناہ خدا اپمں آباں اورسٹ 
شه از داں خود گر پشیمان شود ولایت ز بیداں ویرانں شوں 
واین پادشاەرا وزیر بود رعیت پرور و مرحمت کستر کہ راي عالم آراپش شمۓ شبستان سملکت 
بودي و فگرصواب اندیش او بی تامل ہزار عقدہ مشکل بر کشودي گشتي دریاي فتنەرا حلم گرانں 
بنا او در گردابے افظراب ساکن ساختی و شاخاي دامن گیر خارستان بیدادرا تندباد سیاست آو 
از بی و بنیاد برانداختی نظم 
چو راي خردہ دان در کار بستی بیکٔ تدہیرصد لشکر شکستي 
سرکاساسھا رای بت وب تو قوائت 
و جہت آلکہ از راي شجستہ او کار آن ولیت رونقي تمام داشت اورا چجستہ راي خواندندي و 
ھماپوں فال در ھپ مہم ہي مشاورت جستہ راي خوض نہ نمودي و بي تدہیر او درجز وي و کليی 
امور شروع نفرموديی نە بي اجازت او در میدان رزم کمر *عاربت سی بست وه ہي اشارت ار 
در ایوان بزم بر مسند عیش و عشرت می نشست و ھرآبنہ پادشاھان نامدار و سر فرازان کامکاررا 


باید کہ ہحکم و شاورھم فی الامرہيی مدد مشاورت ہبزرگان خردہ دان در مصا حم مل مدخل ننماپند 


۳ 
۳ 
3۰ 


۴ انوار سہیلی باب اول مقدمہ 





و تمام نظام اعمال و احکام خود بہ تدبیر وزیران کامل و مشیران عاقل باز بندند ٹا أعواي ہا تشاور نوم 
الاهد ْ-- الله الا رشد اسور ھم ھرچہ از اہشان صادر گردد بصلام مقروں باشد و امنیت عالم و جمعیت 
حال بنی آدمرا مضمنی مت 

۱ درھمہ کار مشورت باید کار ہی مشورت نکو ناہد 


الفاتا روزی ھماہوں فال عزیہمت شکار فرموںد کُچستہ راي چون دولت ازم رکاب ھماہوں ہوں 





نضاعي صعراي شکارگاہ از قدوم مبارث پادشاہ غیرتا سپہر ہرینں شد و و نسرطائر ہاسید آنگك طعمہ شاهین 


صید در حرکت آمدندپوز پلنگینہ پوش از براي مشاهدہ جمال آھوان سیاد چشر حمہ تی دیدہ تشد 
2 ۰ 2 و کم وج سو کے و ۰ : ا 7 
ہوں وسگ شیرچتگال از آرزوي و صال خر گوش ھزار گونە روباہ بازتيی آەموختہ ضس بلند پرواز چون تبر 


از : نای اسر غان کشادد مثنويی 


1 2 ق 6 

ہروژن حمسحنطد بازان سک خحبر حوں صد ٹردد جنہسارا ہر 
0ک 2 ۵ لف 0 ۹۷ء 

در آمد چنگل شاہین بتارام نہ طوطی ساند ہر باانہ دراج 


کمیں بکشادن پوزان زظر سو رو پسٹا رد جسشنل ہر اھر 


٦ 


ز سیر تازباں تیز اهنمسا فضاي دشہت ہر حجہر شد تنہس 


و جوں شاد ا ز نشاط شکار پركاے خنستا و صعرارا از حجرندد 7 ھوارا از برندہ خاليی سام جہٹ لشکریای 
اجازت انصراف یافتند و شاہ و وزہر متوجۂ دار السلطنت شدند اسا دران ٭عل از تاب 7 فتاب خلتان 
7 2 4 بح 7 کا ےھ ٰ۸ 
فولد حخچونں وم نع سیگشت وو از گرسيی ہرکستران کہ باشعلۂ اتثش اقب براہرتيی نی سرکب بادرفار سے 


جاي خشک سی شد مہشويی 
آثشکد: گشنتہۂ کوٹ و کان ھم تفتیدد زسیں و آسمان ہم 

سرغاں چمن خزیدہ در شام در رفتہ چرندقان بسوراخ 

ھماہون فال ہا چستہ رايی گفت کہ در چنین ہواي گرم حرکت کردں از حکمت نیست و نیا 
سایة خمرگاد پناا بردن دانع حرارٹ پ از شدت گرسا کرک خائسے حیوں, ؟ 


زمیں چون “ اثیر معدن آتش شد: چہ نوع تدہیريی می بی سازتيی کے زسانی در سای اسالیم و حجوں 


انوار سہیلی باب اول مقدمۂ ٥‏ 


عنقاي خورشید سیل باشیائڈُ مغرب نماد ما نیز پمیسنٹر عزت نزول نمائیم چستہ راي زبانں ابر 


کشاد و گا کفہت لیستا 
کاي آفتاب کشورواي سابۃُ خداي ‏ ہیموں‌تراست چنر تو از سایةڈ ھاي 
بندگان را کہ بظل لواي ھما آساي سلطاني النجا دارند از شعلهُ مشعلہُ جہانسوز آفتاب ہاکی نیست 


از تاب آفتابے حوادث جچہ غم خوریم جونں ساپباں لطفب تو ہاشد بناہ ما 
و لیکی ذات عالي صفات السلطان ظل اللەرا! کہ خلقی در سایۂ دوات او آسودہ اند از حرارت 
ہوا کہ انواع ڑج و صداع بران مترتب است احتراز فرمودن عیں صواب سي نماید 


حر 


و هن درین نزدیکي کوھی می بینم چوں ہمت جوانمردان عاليی و چون پایهً رثبت صاحبدلن 
بلند باندک فرصتی پیش ازین آنجا رسیدہ بودم آزسر تا پاحلةً سبز پوشیدہ بوں و هزار چشمه نوش از 
دل صافي او جوش زدہ ریا حینں و ازھارش چوں اجم فلت تاباں و جداول چشمۂ سارش چوں 
چویہاي روہ رضوای درخشان صالى درانست کہ عتان عزیمت بدانطرف متعطلف گردد تا ساعتي 
چون سبزہ بسایپً بید خوش بر اثیم و زمانيی چون پاسمن بر لب آب و کنار چمن تازد و خرم شوہم 


ہرلب جوي نشیں وگذر عمر ہبیں کیں اشارت ز جہان گذران مار! بس 

ھماہون فال بقول سنہ راي روي بدانصوب نہاد و در اندک زمانی قطع مسافت کردہ بغبارسم 
سمند رخش شکوہ داس کوەرا چون آستیں اھل اقبال بومهہ جاي معادتمندان ساخثتٹ کوھی دید 
فرق ھمتا از او سپہر گذرانیدہ و سرتیخ سبز فام بہ سپر زر نکار آفتاب رسانیدہ پا چوں شتخی کد 
روانش ہدامان رسیدہ شاہ بہ باللفي کوہ ہر آمدد چون ابر داسن در کمر زدہ بہر جانب طوفي سی نمود 
نا گاہ فضائی ہدید آمد چون سیدان اسل در غایت و معت و عرصۂً پیدا شد چون ساحت امید در 
نہایت فسعت از سبزه نمودارگلشن آسمان و بہ آب و هھوا مثابہ سرفزار چتان و در من او ہنفشۂ 
از حوالمي گل چون زلف دلفریب خوبان سر برزدہ و سنبل تر باللہ خود رويی چوں خط غالیة بیز شکر 


23 


ہ9 انار مہیلي باب اول_ مقدمہ 


بای خوش ہر آمدہ بید طبري نیم اطلس گلگون پوشیدہ او سر و سہي بعاطاق حریر فستقی در بر 
کشیدہ زبان نسیم مشکبار اسرار رواب گلزار :چہار سوي جہان فاش میک و از گفتگري بلبل حکایت 


رنگا و ہوي گل بسمع ساکنان سرچ عالم بالا میرسید 


لطیف و دلکشا آب وهوائی مبارکس سنزلي فرخندہ جانی 
رباحیں برکنار جوي رستہ باب الہ دسستا و روي شستہ 
درختان چوں بتان قد بر کشیدہ ‏ ز یکدیگربخوبی سر کشید: 

فراز شام مرغانں خوش آواز بالعان ارغنونہا کردہ ہر ساز 

نہال مرو کزجیت سبق داشت خط طوبیٰ لہم برھر ورق داشت 


و در میاں ان سرغزار غدیری بوں آب او چچوں چشمہ حیاٹث رواں افزاو مہائند مس پر مڈسئہ 


در عیں لطافنت و صفا ہیسٹت 
روان اندر و ماھی سیم سيیھا. چو ماد نواندر سپہر مدور 


3.1 


ملازمانں رکاب دولت انتساب ھریکٹ برلب جو و سای درختی آرام یافٹند او آن سنزل بہشت 
آئیں‌را بعد از آن ھواي ھاریه مثال غنیمت شگرف دائستهہ هر یٹ نزبان حال ایں ہستا !نشا 
۱ : ء ہیر ۰ھ م 
پارب ٹم از بادیہ نِ و9 الم و ارستہ لنسنتہٹ در گُلستان ارم 


شاہ ووزیر بریکٹ گوشہ بساط از مرکب سواري اسپ و فیل پیادہ شدہ و ہي بازي از قرریں بند 


, 7 ۰ 
ہہس تٹھڈٹ لہھم 
ر‫ 


رس بر روب ین سن 
5 7 : دم . 2 ھچ کی و کے ض وی خر کی +ھ 
قدرلت چندیں ھعس زہبا نگارں,نیرنگسا قٹ ریش آازدل سنہگسا أیں ٹہ نباتہایيی رنمارنہسب برارں ین سے 


نمودند گاہ از اور گلستان ایی بینت تکرار کاندي 


و گاہ ہر فعات نگارستان اپن نقش ہشاهدہ نمودندي کہ 


گاہ سازں رگ گلرا مرکب از باد صبا_ گہ نہد بر پاي باد از آب صافی سلسلہ 
از خط مسلسل کہ خامة قدرت بر روي صفعة آب میکشید حرف و فجر نا نیہا(العیوں ٌ 
مي خوائدند و از لی زمردیں سبزہ کہ برقوم قلم فطرت منقش سیشد آیڈ و جعلنا فیہا جنات مطالعہ 
سی کرد‌ند در الناي این حال نظر ھمایون فال ہر درختی افتاں از ہرگ ربزيی چون شام خزان دیدہ 
ہي نوا وازغایت کہنگي چون پیران بر جا ماندہ ہي نشو و نما دهرٌ دھقان دھر بقطع ونصل اعضاْ 


او یکس روي شدد وارۃ نجار روزگار بپارہ کردن پودو تاراردندان طمع تیز کردہ 


شاھد باغ است درخعت جوان پیر شود ہشکندش ہاغبانں 
میاں آی درخت چوں دل دروبشائؤخ فارغ ہال تہي گشنہ وخیل زنیور عسل جہست ذخبرہ 
معاش خوں پناہ بدان قلعه اوردہ شاہ چوں غوغاي زنبور دید از وزیر جہاندیدہ پرسید کہ اجتماع این 
مرغانں سبک پروازرا بر حوالي ایں درخعت سبب چیست و آمد شد این کمر بستگان بر فراز و 


سیب او نا رومان ست 


ازیں آمد شدن مقصود شان چیست٠‏ درین معراہگہ معبوں شانى کیست 

تچستہ راي زبان ہر کشا کہ اي شہربار کامکار اینہا گروھی اند بسیار منفعت و اندک مضرت 
ہکم نظافنت و لطانت کہ ازم ذات اپشانست شرف الہام ا ہبی کہ نکٹہ و اوحیٰ رہک اي ا لعل 
بیانں آنی میکند در یافتہ اند و بفیض عنایت پادشاھی فرمان ان اُذي سن اْمبال_ بیوتارا کمر 
امتثال ہر میانں جان بستہ ایشانرا پادشاھی است کہ اورا پعسوب خوائند بجئہ ازینہا بزرگٹر است 
و *جموع ایشان بشکوہ و مہابت او سر ہر خط ستابعت نہادہ آند و او ہر تحت سربع کہ از موم 
ترٹیب پافتہ قرار گرفٹہ است و وزیر و حاجب و دربان و ہاسبان و چاؤش و نایب ہر کار کردہ 
کیاست سازمان او حدي است کہ هر یٹ براِي خود از موم خانہايی مسدس ہسازند ہر وجہيی 
کہ اضلاع آنرا مس تفاوتی نباشد و مہندسان کاملرا بي پرکار و مسطرو دیگر ادوات سٹل آن میسر 
نشوں و چوں خانہ با تمام رسد ہکم سلطان از ان منزل بیروں آپند و امیر ضحل بزبان حال از 


ایشان عہدي فراستاند کہ لطاشت خودرا بکثافشت مبدل نکدند و ذیل طہارت خودرا! ہلوٹ جاست 


۸ انوار سہیلی باب اول مقدمۂ 


نیاللپند بناہر ونامي عہد جز ہر یشاع گل خوشبوي و شگونهُ پاکیزہ نہ نشینند ا الہ ازان برگہايی لطلیف 
تناول نمودہ باشند ہائٹک وتتيی در درون اپشان بشکل لعاب تازہ خوش مز جیع شود و شربتي 
بہرون ً٭ ھس“٭س٭٭"×8×".+ للاس در شان او راست باشد و چینں فان 


ٌ 00 را وه ١ت‏ قےھق ےم 

یں و 1 ٤‏ 

باشد احتراز نمولة آند اجازں ك ا|ُسٹ کہ حم ہسدس و خائہ ھوسس ہہ ول در ابند ٴ‌ 3 عیاد! نا نلم 
از مضصمون این بہت که بیستا 


دست وا در گھر عہد کن تا نشوي عہد شکن جہد کن 


تچاوز نہوںدۂ باشند و از ایشانرا لععہ ک۸ و وجہہا ننرٹ و گراھیست باشد در پابند 6 جال نز نر 


مہ 


ٹاو لیم کنند و اگ دربانان تغافل ورزیدہ اپشانرا راہ دھند و پادشادرا مکح کرینة اسدشمام تماید بذات 


ص2 5 ۲ 
5 ج یم : 


خوں مل عص این حال سد ای ر سا بر زیڈ بسیاستگا: عافد ر کردآند و بی نشی مر می 


فرمان دڈوڈھد و بعد از ان زنہور لي" ادبرا بکشد ا دیگريی از جیٹس ایشان !ا بن حرڈست نئند ۲ 5 فرتہ 
بیگا نہ از زنبہور خمانہ دیگر خواهد کہ ہمنزل ایشان ابد درباتانں اورا ونم کنند : 7 وم نشوں 


بقدل رسانند و در ا۔خبار آہدۂ اُسہٹ کہ حمہشید جہاندار آلیں دربان و پاسباں ٌ نشی کی ات ۰ س۶ سا 


نٹ پک . 72 7 ج6 
و رلیب ”کہتش و ہدیئلں از ایشان گرفت و ہھرور زان ہمرتبہ گیا کمال رسید ھماہوں ال ہیں کی ین 


بشنید اہم لطیفش را سمیلي ہمشاهشد: اساس ایشان بدید آبید بر خاأاست و لت بای ٹل رخف افدہ زعاف 
٠‏ مم 71 ئن ہا 1٦‏ 
تفرے در گاہ و ہارگاد و9 دستور | ہد وشد و قانوی ملازست و خد ہف اسان 901 کے کرلک گئ۷۔ 


الہیرا گمر بسته و سلیماں وار رٍ ر عرکب ھرا نشستہ خذاي باف و جا پاکیزد اختتار بمودد ف 
اپکرا باسود و زبان دیگري کار نەہ و هي کدام بہ نست ابنابی جنس خود در ملام ایدا و آزار بت 
- ۱ 
خوشا سر فرازان کوتاد دست ‏ ہزرگانی خرد او بلندای بست 
گت اي ججّستہ رای عغجب کہ ہا و جود نشاء سبعیمت کہ در نہاں اہٹشای ہے کرۃ انتا لپ ہب 
آزار پکھیگر ند و ہا آنکہ نیش دارند جز نوش تدھند و یا وجود ھیییت کا در غیمست ا'یشان 
اسمت تلحاف و سلاپەدت نمابند و مادر سیان آدمیان خلا این ہشا٭ گتیو کی ری کک یت 


بی .نوع خودرا متضرر سازند و خوآهند کہ بنیاد بٹانيی ٭چون خودي را بر اندازند 


انوارمہیلي ‏ باب اول مقدمۂ ١‏ 


دورنگر کز سر نا مرداسيی بر حذر است آدسي از آدميی 

وزیر گفستا این جانوران کہ شما سي بینید بر یک طبیعت آفریدہ شدہ آند او آدمیان ہر طباع 
*”ختلف *غلوق گشنەاند و بسبت آنکہ در ترکیب ایشان روم و جسم و کثیف و لطیف و نور و ظلممت 
بہم بر آمینختہ اند و نقد مل و ملکوت و حاصل علوي و سفلي در قالب ایشان رسختہ لاجرم هر یکی را 
دادد آند و ھم از نفوس شیاطیں قسبتی ہدیشان فرستادہ تا هر کدام دست موافقشت در داسن عقل 
زنند و بقدم شرف بدرجات و لقد کرمنابنی آدم ترقی نماپند و ھرکدام کہ سر متابعت ہر خط فربان 
اس تکارش و انت پر قاٹ بل ہم انل طریقا “حبوس مائند وچہ زہبا گفتہ است 

بہرڈ از ملکعت ھست و نصیبي از دیو ٹریٹ دیوي کن و بگذار بنضیلت ز ملکٔ 


و اکثر مردمان بواسطة پیروی نفس جفا جوي مظہر اخللق ذمیمہ چون حر و آزو حسد و 


7 
1ْ. 


إإحقد وظلم و جب وربا ورعونت وغیبت و تہمت و بہتان و مائند آن واقع شدہ اند 
ری مار وو پاش ۔ سیت سڈلہ پ رکم سر 
دو شوندار ہدەماغی رسند ‏ باد شوندار تچراغی رسند 
شاہ فرسود کہ بدین نوع کہ تو بیان کرديی و حقیقت حال نفس پرستان باز نمودي صلىم کلي 
آدمیاں در انست کە ھریٹ ارزاپشان پاي عزات در دامن فراغت کشند و در صحبت دیگراِن بر خود 
در بستۂ پیوسٹۂ یہ تزکیہ خویہش مشغول گر ند باشد کہ از ورطۃً خوضکوار ضلالت کہ شا ان اخلاق نا 
پسندیدہ انسستا خاصيی رويی نماہد مصرع 
زین میان گر بتوان ہ .کہ کتاري گیرند 
وآ 
و سن شنیدہ بودم کا حضوردر وحدٹ است و فرافغت در عزالت و مرا امروز یقیں شد کہ 
صعبت اغلب مردمان از زھر افعی زبان کارتراست و خالطت با ایشانی از “غاطرۃ جان دادی 
دشوارٹر و انگه بعضي از حکما سدتہايی متماديی در کی غاريی پانکٹ چاهيی روزگار گذرانیدہ آئد نظر 


ایشان برینمعني بودہ 


نیالابند ہناہر وفايی عہد جز بر ,شاعم گل خوشبوي و شگونۂُ پاکیزا نہ نشینند گا اچہ آزان ہرگہاي لطیف 
تناول نمودہ باشند باندک وثٹی در دروں اپشان بشکل ثعاب تازہ خوش مز جمع شود و شریتي 


بہروں آید يہ در دار وخانة جکھستا صشستا مہ شفاء للناس در شانںن آو راٰست باشد ر چون تغانۃ 





نداشد 


معاردت نماپند درہانان اپشانرا ہبوپند اگر ہر ھمان عہد خودند پعني از اچہ حکم طہارت نداشتہ 


شی :. 
اگ عیاذا باللہ 


باشد احتراز نمودہ اند اجازرٹ اسۓا ک۸ بجر مہسدس ر خانة ہوسس خوں در آیند و اثر 
از مضموں اپ بیت کہ ۱ بیٹ 
مسارماو رات اسر تافای جا 


ا : 
انعال ایشانرا 


جاوز نمودہ باشند و از ایشان‌را ہہ کہ موجب نفرت و کراھمیت باشد در پابند فی ا 
دو نیم کنند و اگر دربانان تغافل ورزیدہ ایشانرا راہ دھند و پادشادرا بہ کریہہ اسدشمام نماید بذات 
خوں متفعص ایں حال شدہ آن زنیور تخت : ر گشٹەرا ہسیاستگاہ حاضر گرداند و ارول بثتل دریانان 
فرمانں دھد و بعد از ان زنبور بی ادبرا بکشد ا از خسن انان ای خراتا نکتو او ئن ریا 
بیگانۂہ از زنبور خانه دیگر خواہد کہ ہمنزل ایشان دراید دربانانں اورا منع کروی ار سس تقد 


ئ۵ 


بقدل رسانند و پر را خبار آمہد5 اُسمت کہ۸ جحمشید چہاندا, ر آئیں ل ربا و پاسہان 7 تعیرں حتائم هو ر ہراس 
و ترتیب حصشت و مسند از ایشان گرفمت و بمرور زمان ہمرتبہ گمال رسید ھمایون فال چون این سن 
ہبشنیںد طہح اطیفش‌را میليی پمشاهدہ: اساس ایشاں بدید آہد بر خاسمت و یہ یابی د رخت آیہدد زا 


ری 
کے لیے قوسراں 
38 2 لد 


2 

1 
ضس 

کپ 


کت 


ایکسرا باسود و زہ 027 گار نہ و ھے ےچ کدا ام یہ ٹسہٹ ابناتيی جٹس خود ار متام ایدا 7 آزار گا 
: ۸ 49 1 ٭‌-“ 72 
خوشا سر فرازان کرتاد دہش بزرگان خرں و و بلندانں لسہلتا 
-١‏ : د 
کفہٹا آيی جسٹہ راي تجہ کے ہا و جوںد زشاء سیگ لسسٹہا يہ در ناف ایشان روز ات و لی 


آزار پکدیگر ٹیستٹند و ہا آنکۂ نیش دارند جز نوش ندهھند 7 با وجوث ٹکمیبیہتٹ: گۂ در نت ایشان تعبمد 


اسست تلطلف ‏ و مللپمت نماپند و ہادر سیا یاں آنسیان بخلائے این سشاحدہ سیکٹیمر گا جمعی !ز ایٹ 


بنی نوع خودرا متضرر سازند و خواهند کہ بنیاد بقاعی چون خودي را ہر اندازند 


انوار سہیلی باب اول مقدمۂ ۱ ١٤‏ 


ور نو ا مرسی . برحذراست آدمی از آدمی 

وزیر گامتا این جانوران کہ شما سي بینید نر یک طبیعت آفریدہ شدہ آند و آدمیان ہر طباع 
”ختلف *غلوق گۂ گشنەاند و بسبہت آنکە در ترکیب ایشان روح و جسم وکثیف و لطیف و نور و ظلمت 
بہم بر آمہختہ اند و نقد مل و ملکوت و حاصل علوي و سغلي در قالب اپشان رجخنہ لاجرم ھریکی‌ر' 
مشربيی جدا گانہ و مذھبی علعدہ پیدا شواعع کل ان رم مھ آارطازل لیے اپشائرا بہرہ 
دادە آند و ھم از نفوس شیاطینں قسمتيی بدیشان ٹرستادہ تا هر کدام دست سوائقشت در ان عقل 
زلند و بقدم شرف بدرجات و لقد کرسنابنی آدم ترقی نمابند و ھرکدام کہ سر متابعت ہر خط فرمان 

اس لیف ا رغفاويضراات بذرکات بل هم افل طریقا *حبوس مائند و چہ زیبا گفتہ اسٹت 

بہرڈ از ملکعت هست و نصیبي از دیو ٹکٹ دیويی کن و بگذار بفضیلت ز ملث 


7 


7 
ا 


۴ 


إ]حقد وظلم و جب وریا ورعونت وغیبت و تہممت و بہتان و سانند آن واقع شدہ اند 


و اکثر سرد‌مان بواسطة پیرويی نفس جفا چوي مظہر اخللق ذمیمہ چون حرص و آزو حسد و 


پتخرديی چند ز خود تخب عیب پسندند برغم هنر 

دود شوندار بدماغيی رسند باد شوندار مچراغی رسند 
شاد فرموں کہ بدیں نوع کہ تو بیانں کرديی و حقیقت حال نفس پرستان باز نمودي صل کلي 
آدسیاں درانست کہ ھریثٹ از ایشان پاي عزلت در داسن فراغمت کشند و در صحبت دیگران بر خود 
در بسته پیوستہ ب۸ تڑکیۂ خوہش مشغول گرد‌ند باشد کہ از ورطه خواخوار ضلالت کە سنشا۔ آن اخالق نا 


پسندید: اُسستا خلاصی روپ نمابد معرع 
مرو مفوض 


و رہ 


و سن شنید۵ بودم کہ حضور در وحدٹلتا ا ہہت و فراعت در عزلت و سر اسروز یقوں شف کہ 


از زھر افعی زبان کارتراست و ٭خالطت با اہشان از ”غاطرہ جان دادن 


“عبت اغلب مردمان 


۹ شوارٹر و آنگہ بعك : از 0سي ہدتہايی متماديی در کی غاری پانکٹ چاهي روزگار گذرائیدہ انل نفظار 


دشوا 


ایشان برہنمعنی بودہ 


7×۲" 


تعرچہ بگزید هر کو عاقلست 7 در خلوت صفاهاي داست 
ظالمت جہ بہ کە ظالمتہايی خلق سیگرزے عاقل از غوغايی خلق 
بلکہ دروپشان کامل صافی دل از خوں خلوت سازند و ہا وجوں این حال ي با دیگري پردازند 
خلونی خواھم ک۸ دور چرخ سک با حاکدان دھررا بیز نیابد خَ ٣ن‏ 


ضا محت مسسسےےےت سطتق 
1 


خر مور ٠‏ 
*”حش صوار پسسٹا چۂ گعہتا سبہا براگندگی خاطر و عزلت م وجب جمعیستا باان و ذلاھر اسدت 


دانی کہ شب و روز کہ “جموع بوںد _آن گوشۂ نشینی کہ بہ ”جمے نرید 
در غانچہ دل ناٗٹ گل باشد جمع چون رفتٹد در اچمنں پراگندہ شود 
129 تفضیل داںءہ ائد رگفٹۂ کہ ید جبہتا با ھہمنشیرں نیکو یہ از وحد شا اُسہت و وقتی کہ رفیل شفیلی یافہت 
نشود وحدثٹ بہ از صعبت پہتا 
خلوت ز اغیار باہد ن۸ زبار بوستیں بہر دی آیہد پی بہار 


ری نفس الامر گمیستا سہبب اقنساب نضائل و فوال اسات ورابعلہ اجتماع ۵ر سلٹٹ عالی 


وافاضل بیمتٹ 


ر‫ 
لاہ ہشا طلب از داس ٣حبہسشد‏ ہکسل تنہاہمنشیں 1 ہیمھ دیونٹی ا ھا 


بیشٹر باشد و آدمی‌را خود ا خلوت انداخشن و بمصاحبت ابنايی جنس نپرداخشن چکوند میسر شود 
که قہرمانی قدرت قادرہ اہی جماعت آدمیاںرا ولف احتیلي ساختہ فریٹ از ایشان را *جتاے دیٹری 
گردانیدہ براسطه آلکہ ایشان مدني الطبع واقع شدد انە یعنی طالب اجتماعي آند کہ سلٹی بن نمدن 
اآسہٹ و سرآں از تمدنں پاريی داەدن و سعاونمت؛: نمردن بنی نو باشد پر یکدیٹررا جا بغا 


٭خغصيی و نوعيی ان طایفہ جز ہمعاونست صورٹنشا نمی ٹ کہ اگر مثلا پگیرا 


و مسکن با پستی نمود اولا ادوات ٭جاريی و حدادي کہ جزہدان تہیہ آلاتا زرع و حصاد و الچ برا 


الاکن خافاول. پا 1 


ستفرع استا میسر نگرںد بدست باپستی آورں و بقاي او ہی غذا ہدہنں سدت وفا نکردي و بعد از تہیة 
ایں اسباب اگر ھمۂہ اوقا بیکش شغل صرف لمودي ہر ساخش و پردا خس بعضی ازان قادر نبوديی 
جو سیدت جو سم سر رو 
بدل آ ای اح خود|اجرٹ وا تا سہمات "جموع پسیہ ان حصمھمہسشا 7 بذیرں و زین 
تنہا نشسن *جموع از قبیل *عالات باشد و گوپا سر الجماعة رحمة اشارت بدیں حال نیز ھسٹ 
بگیر داسن جمعیتي و کاري ساز کہ ھی کار میسر نشد بہ تنہاي 
پادشاد فرموں کە اچه وزیر بیاں کرد خلاصةُ حکمت و نقاوہ دائش است لیکن مخاطر چنانں مپرسد 
کە بعد سا کہ ایشان ”متام آند ہاجٹماع ھرآپنہ اختلاف سۂعارب ایشان 8 نزاع خواهد ہوں ٔ 
فائق باشند و بر طاۂ فک خر تر شفروفغالنت ‏ رافہ انا اک کر ار ج در پیش باشند داعب 
تغلب و ستم از نہاد اپشان سر برزند و ھرآبنہ آن ستغلب چنان خواهد ہوں کہ اغلب مردماں‌را در تید 
خحد مسشا خوں کشد و حریصرا وامہم 7 یدید آبد يہ اکثر حاصلاتٹ مردم عوزہ تصرف در ر آورں : و ایں ٦‏ ۱ 
نے افو فر تر انان گل ' جے 
نزاع آچناں آتشی برفروزد کہ از تاب آن ھرچہ باشد ہسوزد 
وزہر گفت اي شہنشاد حکمہت پناہ جہستا ٹنم اپ ہنی نزاع تدہیری مقرر شٌذۓ اسہت کہ ھریکٹرا 
تحق خوں قائم ساخدہ دست تعدي اورا از تصرف در حقوق دیگران کوتاہ می گرداند و آن تدبیررا 
سیاست خوائند و‌ سدار آن ہر قانوں عدالستٹ کہ عبارت از مہلاحظۂ وسط باشد نی مرکز دائرڈ 


فضیلت کہ ہحکم خیرا للمور اومطہا اشتمال اطراف بر رذائل ظاھر است چنانچہ گفتہ اند 


سہیانہ طرفیں از صفاٹ جندانی نفاونسہٹ کا از آفحای تا كۂہ سہا 


پس اخثیار وسط راست در جمیع امور ‏ بدان دلیل کہ خیرا لسور اوسطہا 


۴ 2 2 غ 2 1 
بادشاہ فرموں :. آن او ساطرا کہ سہسبب شناخت ان روب اشیا باعتدال صورلٹ؛ بنڈذلں آز ما معلوم 
تواں کرن وزپ رگشت تعہیں گنند۶ رن شخصي کاسمل مکمل اُست ٭رید من عند الله کہ فرستادۂ حضرثت 
عزنسٹت مخلق و حکما اورإ نامویس یو و علماي دین اور رسول و 2 ً ڑ‌ ۳ اوامر و 


7 فوانیں شریعحش عریمہیٹ ت2 آخرت فرماید جہستا . 7 دیں مستیں وپ 3 


-: 





سیاسی ضابط چارہ تحواہد ہوں چہ بیشٹر خائق از مسالم خود غافل آند و ستابعت طبع ر ننس بر 


اہشان غالب است پس بااصرورۃ در میاں ایشان وجود حاکمی قاہر ازم باشد کا قواعد ابر و نہ 


پیغمبررا کە عبارك از شریعت اوسست ٭>عائظطت نلمودہ: تانوں سیاست سرعی دارں . 2 تا 
ہافسر دولتٹا سر افراز گردد و ہم لباس ملکث بطراز اعزاز دینں سطرز باشد کہ الملک رو الدین توامان 
بیستا 
و و نے : ہے ایق ےی زیو 
نزں خرں شاھی و پیغمبری چون دو نئیں آندو یک اذشتريی 
ودر ھمین معنی گفتہ اند ہت 


هم شرع ز ملک سر بلندي دارد هم لکش ز شرع ارجمندي دارد 
ھماہوں ال فرسوں کہ حال این حاکم قاھر کہ بعد از پیغمبر نا وجود اور در مان فرلٹھ ضروریسہٹف 
بسچا لوع مي باید او انتا او در ضبط اہور مل و ملت چگونہ می شاید سم , 
اہی حاکم باید کہ دانا ہود بقواعد سیاست و دقائل عدالت کہ اگر نہ چنیں باشد ملک در سصدد زوا 
اتا و دوات یٹ انتقال بیست 
مملعت ازعدل شود پابدار کارتوازعدل توٴ 


ہا 


و دیگر باید کە ترتثیب ارکانں دوات شناسد و داند کہ کدام طاینەرا 


١ 0 71 1 7‏ 
١ 2 :‏ ح۶ 
لو نہب دبلن ڑإل مم ىا ١‏ 

و ات کپ ہیں ا و 


کر 0ا ار 
اہ ا یہ وی 
0 َ‫ رہ ئل“ 


٭عالست ورزید و کدام گروذرا سغلوب باید ساحت و از ”غالطت ایشان اجتناب نمود 


۱+ 4 ,۶+ یں شَ ہہ ۰ 0 پور : ا لیے 
عنبہ سلطدت اناٹ جمعي باشند کہ خاصہ کمر نیکو خواحی سلطان بر میان !ا خا 


ن برمیان اخلص بندند و در ٹیک 
ا 0 
ناسی دی و مات عقبايی بادشاد سی نمابند بلک اغلب اپشان ۱ برأیيی جرسنافے وی تی میٹ 


از خخوں طربل ملازستٹ ری دارند لت 


لاف زنان کر تو عزیزيی شوند ‏ جہدکتان کر : 


انوار سہیلی باب اولىی مشدمہ ٰ م۳ 


و چون مدار مہم | پشانی بر طمۓع است پمکن کہ کینة شخصی کہ از عہدۃ آن بیرون نیاپند دردل 


گیرند و بر جمعيی دیگر کہ فوائد ایشان آز ملازست سلطان زیادہ از وظایف این جمے ہاشد حسد برند 
دّٰٰ 
و چون حقد و حسد در إپشان ہدید آید ک4 حیلهھا 00 صورتہاي غبر واقع بعرض رسائند و 


۱ 


میں حالات التفات نفرماہد 7 ضرر و خلل ازان تثولك کند و اصناف فساں و افساد برای مترتب 


یں 
حثیتن 


ز 
مکن گوش بر قول صاحب غرض _ کہ در سینہ از کیٹہ دارد مرش 
بہم برزند در دمي پژكٍ عالمي پرہشان کند عالي دردميی 
اما چوں پادشاد ہیدار دل هوشمند بغور مہمات رسد و بخود تفتیش کلیات و جزثیات نمودہ فرورغ 
راستيی را 1 ز تیرٹيی درو رخ استیاز ک5 ند ھم در دی أساس سلطانٹت أو از خلل این باشد و ظم در آخرت 
بدولت اچات و رفعت درچات پریند.... مثنوي 
هر کہ دریں خانہ شبي داد کر خائة فردايی خوں آہاد کرں 
داں گری شرطا جہانداريی است دولت باتی زکم آزاريی است 
و درہادشاہ آگاە کہ مدار کار خود ہر حکمت نہادہ مواعظ حکمارا دستور العمل سازد ہم مملکتش 
آہاںا 


٦ 


بر قواعد سن و بیدپایر بر شمن نہادہ اہ بہوں واز 7 و حقیق اد ۵2ء ٤‏ مود اجرم سد 


مر گاوے۔ا رب روزقار کی کا و چون از منزل فانی ہسرايی باثبی نقل فرسوں ھنوز نام نیگو و اکر جمیل: أو 


ہر تی ه ریزگار بافیسستٹ پہتا 


درچند فکر میکٹم از ھرچۂ در جہان ‏ نام نکوست حاسصل ایام آدمي 
ھماہرن فال جو ذکر داب شلیم و بیدیای شنید مائند غاعجۂ ثازد کہ ا حر از حرکت 007( 
سدلتا مذید اس سک سودايی دص این رايی و پر ھمنں در سوہدايی دل ہن ہسٹمکن اسہت وو خیال 
عقالات و ملاقات ایشان دہ ر خلوت خعانہ ضمیر جاپگیر 
محر 
عم رپسستٹشا ک سودايی سر زالاف تو دارہم 


افوا لی جاب اول مقحم ‏ کر 
۱ ٌ َْ 


اثصۂ بدست نیامد و حري از دفٹر اخبار اپشان معلوم نشد 
ہا ھیچکس نشانيی زان دلستان ندیدم ‏ یا سن خبر ندارم پا او نشان ندارہ 
و مس پیوسٹہ گوش هوش کشادہ بودم تا نام ایشان از زبان کە استماع افتد و ھموارہ دیدةٗ ترصد بر 
شارع انتظار داشنم تا جمال اپن حال ازجا روي نماید 
پیٹ 


گوش ہر آواز دارم مژدہ زان لت انتا دپدہ ہر راھست پارب پرتو دیدار کو 


آخردلم بارزوںٍ خویشن رسید ‏ و اچ از خداي خواستہ بودم بن رسید 
امیدوارم کہ ھرچند زودثر مرا از نان راي و ہرھمن بہردمند گردائی کہ ترا درگفٹن این “نان 
پائددڈ ادايی حول نعبت ما حاصلست و ازما سہب استماع انی سواعظ انواع فوائد برعیمتٹ و اصل و 
بغابمت مبایٹ خواهد ہود قططعۂ 
زبان خردمند روشن روأن کلید درگ حکمت ہوں 
درگ بکشا و نقدي بیار گا اورا عیار نصاحت بوں 


۰ 2 
نصعحت بران وجہ گو با ملوئے کہ در وي سال رعیتا ہوں 


سے 


ز داستان راي ڈابشلیم و بیدپايا برھین 


وزہر روشسں ضمیر رات تد ہیر زان بیاں ہر کشاد و در داي سن داں فصاحعت بداد و گفمت 


پت 


ای سبارٹ بی شہنشاهی یہ حاصل سیکنند اختراِن در آسماں از طللعنت نیکس ا ختريی 


سن از طوطیان شکر ستان سخنوري و بلبلی خوش الٰعان ہوستان ھنر پروري شنیدہدام کہ دریکي از 


معظمات سواد هند کہ خال چہرہ ممالٹ است پادشاھي بود بیدا رت فیروز روز و بہ رايی جہاں 


آرايی رعیت نواز ظالم سوز تخدمت شامی ہزپور عدل نا ستناشی او جمال پافتہ و سرپر شاهنشامی بزہنست 


انوار سہیلی ‏ باب اول _ مقدمہ _ 1 


اوامر و نواھيی او آراہش گرفتہ رنگی ظلم و بیداں از صغیمۂ جہان ۰ و چہرہ عدالت در آلینه 
اختتان بَكَأَةٌ جہائیان دہ وت ۔. 
بنور عدل اطراف جہانرا کرہ نورائی . بلي از عدل روشن گردد آئیں جہانباني 
و اپ پادشادرا راي داہشلیم گنتندي و ہلعت ایشان معني این کلمہ پادشاہ ہزرکی باشد از غایت 
بزرگی حلقہۂ کمند ھت جز در کنگرہ فص رمپہر نیفگندي و از روي استغنا نظر - جز بمعالمی اسور و عظاہم 
مہمات نگردي دہ ھزار فدہ فیل دمان درلشکر او بودي و عدد مردان کاري و دلیران کارزاريی در حیز 
حساب نیامدي خزابن موفور داشت و سمالک معمور 
مضرع 
انچ شاہان ھمۂ دارند تو تنہا داريی 
و ہا اینہمہ عظامت بغور کار رعیت رسیدي و بخود قضیة هھریکث ازداد خواھان پرسیديی 
دست رعایت زرعیت مدار کار رعیت برعایت سپار 


ہہرں| ختہ لیوستۂ ہفراشٹت خاط ر بزم عیش آراستبی و کام دل از روزگار مساعد ہر داشتی و در “جلس او 
ھموارہ ندمايی حکمت شعارو حکماي فضیلت دثار حاضر بودندي و *”عفلرا بلطایف کلمات و تعریبف 
مہکارم صفاات بیاراستنديی روزبپ پر ہسند عشرتتا نذشسٹۂ بوں و جشنيی پادشاها نہ ہیاراستہ 


كہه آئیں بز مگاھی ساز کرںدہ در شاديی و راحست ہاز کرںہ 


بعد از التذان ہنغمات مطربان فیتان سرايی خوش نوا میل سس داستاں حکمت هوش 7 


ایشان کہ نمود ار در شاھوار بوں رست آھھمید 
جع 


بس ھریٹ از ایشان سفتی از سفات حمیدہ و خصلتی از خصائل پسندیدەرا نعریف میکردند تا 


سن 


- انوار مہیلي باب اول مقدمۂ 
جواد کلام در سیدانِ جوںد میں سس هھمہ حکبا برای متفق شەند یه جو اشرف صفاك و 
اکمل اخللق است و لہذا از معلم اول نقل کردہ اند کہ فاضلتریں سفتي از صفات ارعالی آنست کہ 
اورا جوا گوبند چہ جود او در جملہ موجودات سربان کردہ و کرم او کل *خلوقاٹرا ۲ رسیدہ و 
جوببار کوٹر نشو و نما پافنہ کہ السفا۔شجرةۃ فی الٰمِنة 
نظم 
مایہ توفیق کرم کران آاستے گپ پقیں سا درم کردنں اُست 

رار! بعد از وٹوف رن سَِسَلةه عرقی کرم کی در حرکستا آہد و 7 تا دەر گنس گا نما بر 
کشادند و صلاي گرم ہر خاص وعام در دادند غریب و شہری‌ر! ہنصیمب تمام خرسند گرا نید ند و خر 
و بزرکۓ‌را بعطاپايی عمیم از ابناي جنس مستغنی ساختند 


ا ۱ اب 30 : 2 7 
زْ ۱ ہر قفش شد روأاں ین قطرہ ہاراں جموں شستا خطا احتیاے ج آزورق روزگار 


طمہ روز چرن آفناب تابانں ہزر شی و جوں دولت تازد بکاسرانی مشغول لو تاوقدیکہ سیمرخ 


ر7 1آ 


پا یت کی اسان یت ا سا ا من ہا 7 
رین جنام آفتاب عزم آشیانہ مغرب کر و غراب شب سیاد چہر بال ظلمت ہر اطراف عالم بگسٹرد 


بط 


جم 
روز چو در پردہ بپوشید راز راز بروں داد شب پردہ ساز 


پادشاد سر راغست ببالیں آسایش نہاد و خیلں و رر پیشگاد عرصۂ دساغ نوا شٌد نششبند 


ڑپ 


خیال چنان ہومی نموںد کہ پیرب نورانی سیما آثار صلاح در جبیں او پیدا و علاست کرامست در ناصية أو 


ھویدا بہامديی و بر رای سلام کردعيی و گفتيی امروز گاتجيی در راد مد انفقۂ کرديی و سبلغی گرا نمند 


از برايی رضاعی حضرت خداوند صہدڈ۸ داديی علي الصباح بای عرپت در رکابے دولات سی و جانس 
قرتی 06 دار السلطنٹت توجہ نمايی کہ گاسی ا و خزانه راہگاں حوالہ ٹنسسشا و و ہیافتن چنانں کین 


ہیں وسسحد سے مس سے یس -ححسم قرو سور حجار ون یا رتم د٢‏ ۷اد عم رس 6کس تر 


پاي مباهات ہر فرق فرقدان خواھي نہاد و سر مفاخرت از زرود سپہر ہریں خواھی گذرانید رای چوں 


-: 7 : پا سی 4 2ر‎ ٦ ع‎ 75 ٦ 


2 مذبسط شدہ شرط طہارت 





ازارسل از مضط 


بامدادان کہ صے سیم اندود از درگ ثفل زر بکشود 


شاہ بفرموں تا مرکب راھوار باد رفتاررا! بزین زر و اگام سرع بگوھر بیاراسٹند و بفال فرخ و طال 


سعد سوار شدہ روي ہصوب مشرق نہاد پپہٹا 
دوالت و اقبال را با ويی رکاب اندر رکاب ‏ نصرثٍ و تائیدرا باوقيی عنان اندر عنان 


وچوں از حدود آبادانی بعریه صعرا بیروں آمد از هر طرف نظري می افگند و از مقصود خبريی 
٭يی جہتا در الْنايی 7 حال نظرش ہر کوٹبی افتاد جوں ھہہتا کرہمان صاحعمب دل سر بلند و جون 
مرٴسسستچھ 7 ۰- 
7 غار نشسٹہ و سآنند پار غاراز زحمستا اغیار و ارسٹہ 


ہا خبرو پلبر از ھرجۂہ سٹ سوخته و ساخته ہا ھرکك ھستٹت 


چوں نظر یادشاہ براِنںی عارف آگاہ افتاں دلش صعہت او مائل و خاطرش ‏ جالست او ستعلقی شد 


پڑژن سر 
پپر از ص مج ضمیر سنیر نقش سراںد شاد بر خواندہ زباں نپاز ہر کشود 


تمہسشا 


کای ترا سلطدہت عالم جان دإدہ دای سنزل سہتا دل و یدک دروں آي ودر آيی 
ای - 7 7 2 رہ یر 


براہر ایوان گوھر نکار بہیں ہر نیاید فاما ”ضرع 


تنم کمال اخللق و اوصاف بزرگانہ شناخنہ 


نظر کردن بدروہشان ہزرگی را بیفزاہد سلیماں ہا همہ حشمت نطرھا ہوە ہا ۔ورش 
مر ہس رر ت 


داہشلیم میں دروبشرا ےل تہول رسأ نہد از مرک ببادہ شل و بانفاس مبارکش استیداس 


۔حاصل کرلد استمداں همتي نموں 


7- انوار سہیلي باب او مشدمہ 


نظ 


جگہہل دروربش جو ظبرپ شوں خواجہ ز اسراردل آ آگه شود 
ھرکہ ز معنی خبري پائنست از دل صاحب نظري پافشسٹ 


و بعد ازانکہ سلطان عزیمت رفتن نمود درویش زبان عذر بکشود 
پت 
کردست س گدانیاید مہمانی چون تو پادشاھی 


مسر 2 


اما برسم ہا حضراحفۂ دارم کە از پدر بمن میراث رسیدہ 2 را شاہ . ا و ناسة 


٦‏ أص 
و 


اپست مضمونش اینکہ در گوشة ایں غارگانجي گرانست و درو نقوں و جواھر بیگران و سی چون بر 


ا 
۱ ۰ نو ا ا ا یت : ٭ .و چ0 7 اھ : ۰ 
خورسندپ يہ القناعة کئز لیننی دوسٹا یانتہ بودم بطلب ان نپرداختم و حجھسلا سوں رر ار خدوں یہ از 


ر7 


گج قداعت کہ در بازار توکل نقدي ازآان راج ٹر نیست سرہایہ ساختم 


کسی کہ روي توکل ندید سے ندید کسی کہ عز قناعت نیائنت ہے نیالت 
اگر خسرو کشور کشاي پرتو التفات ہران افگندہ بفرماید تا ماازمان بچستوجوي آن مشغول 
شوند و حاصل آترا خزانة عامرۃ رسانیدہ بمصربي کە باپد و شاید صرفے گنند دور نیست داہشلیم بعد از 
استماع اہن سن واقع شبانہ با درویش در میان نہاد و از سراین کاربار غاررا ٦آ‏ گاھے داں درویش فرمود 
کہ اگرجہ این خحنتصر نزںد ھمت عالي سلطاں وتبی ندارں اسا چوں از غیب حوالہ شدہ شرف ول 
ارزاني باید داشت مصرع 
کاچ آید ز غیب ہي عیب است 
را ا راس فاذکار ات سراقت غار ول تقافر الات 
پافتہ تمامی *خزوناٹارا بنظر ھماہوں در آورد‌ند 
بسي زپور از گوھر شاھوار بسي خاتم وپارہ وگوشوار 
بسي دے و صندروق ہا تفل زر پراز لعل و پاقوت و درو گہر 


یا وڈ کی ےہ ا می 
ز زرہنہ آلائٹ و سیمینہ تارف زہھ رگونہ ُحفہايی شگرف 


شاہ ہفرموں تا قفل از سر صندوق ود ہر داشتند و نفایس جواھهر و غرایب تحفہارا مشادحدہ نمود در 


پے سم 


انوار سہیلي باب اول ‏ مٹدمہ: 1۴۹ 


میان ھمۂہ صندوتي دید مرصع ہر اطرافت و جوانب او بندھاي “عکم ہر ہستہ و قفلي رومي کردار از 
فوك زر نکار برای زںہ اساحکام آن قفل بمرتب کہ دندان سے وھ نکشودي و ذس شض حلال 
مشکلی بہ حل عقدڈ او راہ نبرديی چندانچہ تحص نمودند از کلید او خبري و از کشودن آن اثري 
بظہور ترسید راي‌را رغبت عظیم بکشادن آن قفل پیدا شد و سیل تمام ہملاحظة انچ در صندوق نواند 


بوں پدید آمد ہا خود گفت چنان می نماید کہ تن نفیس‌تر از :جواھر قیمتی دریں صندوق 


ودیست نہادہ اند والا اپنہمہ اسآعکامرا موجب چة ٹواند ہوں پس ہفرمود تا آھنگران حچابکٔ دست 
۱ .-٭ 


: لان 





کرں× شاہ ہفرسوں تا حقە‌را پیش آورد‌ند بدست مبارک سر حلقه ہاز کرد بارہ حرہر سفید دید خطی چند 
٠‏ 
بقلم سرہانی برويی نہشتهہ شاد ەثقجب شد کەه ای چە چیز تواند ہوں بعضيی گفئدد نام صا حب 
گاجچجست و جمعی حمل بران کرد‌ند که طلسمی تواند ہوں کہ جہٹ حفظ گب نوشته باشند و چون 
مقالات ارکاں دولت دران باب باطناب اجامید داہشلیم فرسوں کہ تا این خواندہ نشود شبہۂ سرنفے 
ععواحد سد و یی از حاضران ہر قاعدۂ آئی خط وثربی لد اشتند بضرورٹ در طلب کسی یہ 
مقصود از او ہعصول رسد بشتافتند تا از حکیمي کە در خواندن و نوشتن خطوط غریبہ مہارتبيی تمام 
تعظیم گفت اي حکیم غرضش از تصدیع ھمہنں اسستا کہ مسضموں این مکتوب بعبارتی روش بیاں فرہ یی 
و حقیشت حال این سطور از روي واقع و راستی باز نماببيی 
سصحرع 

حکیم آىی نوشتەرا ہستید و کلمات آنرا نا 7 ہنظر استفسار در آورں و بعد از تامل بسپار فرمود 
یہ أینں مکتوبیسسد مشتمل ہر انواع فوائد وگپ نامہه عقیقظہت ھمہیں تواند ہوں صلغیں سخں آلذنست کہ۸ 
این گنھرا سنگہ۸ ھوشنہگا پادشاھم ودیعت نہادەام برايی راي اعظم و پادشاہ ہزرگس کہ اورا داہشلیم 


خوانند و بواسطة الہام اہی دانستەام کہ این خزانہ ۸ لصیت وب خواهد ہوں و این وصپہتا زامہة در سیانں 


زر و جواھر تحبیہ کرںەام تا چوں این گرا 7 دارد و این وصاپا وہطااعة گند ہا خوں اندیشۂ نماید کہ۸ 


٭ انوار سہیلی باب اول مقەدمۂ 
بزر و گوھر فریفتہ شدن نہ کاز عاقانست چة آن مناعیست عاریعي کہ هر روز فرسودةً دست دیگريی 
خواہد شد و ہا ھے کس راہ ونا بسر تخواهد برد 


نم 


دولت دنیا کە تما کند پا کا رفا کرت کہ یا میا کٹ 

مغزونا نیست درین اسآخوان بوي امان نیست درین خاکدان 
اما ایں وسیتنامہ دستور العبلی ا اہت کہ پادشاہاں‌را ازان گزپر نیست پس آن پادشاہ عائل 
بای تا تا ظر ای و گا سای ذامہ گا ماف اخ ا سے و وا ا پا 
سیکٹم تا منظور نظر اعتبار نسازں بنايی دولت او سنزازل خواہد ہود و اساس سلطنت او استحکام 
خواهد پانت وصیتا اول آنست کہ ھر کسرا از سلازمان کہ بتقرب خود سر افرا 
دھد سض دیگري درباب شکست او بعز قبول نباپد رسانید کہ هر کہ نزد پادشاھی مقرب شد ھرآپند 
جمعی برو حسد برند و چون آساس عنایت سلطان در بار او مستحکمبینند بلطایف اعیل در نقس 
و هدم آن کوشند و از روي دوات خوامی واىفرعاس آشوور تا نی پر فریعدَہ کر ید تا 

وقتی کہ مزاے پادشاہ برو متغیرگردد ودر ضمن آن صورت مقصود ایشان ہحصول پیوندد 


سشنو “غخن ھ ر کس و بشنو “-خن سن کار باب غرضرا سہدا ز ھر باب سنہ 
خیب میقیعیہ 


صن وصیہٹشا سی سب و نمامرا دەر ٭جلس خوں راہ ندجد ٦‏ اپشان فدہ انگیز و حنل۰سا سم نیل 


پر 


و عاقسشئ اپشان بغایہٹ 7 اٰست بلک جرنں ں أینں صفدا از کسی ہشاحدد نماید ھرجچند زودئر آنش 
معایت اورا باب شمشیرسیاست فرو نشاند تا دود آن عرصۃ عالمرا تیرد نسازد 
۷ وبیہہلٹا سیوعغ نگ ہا اسرأ و ارکان دولت ختوں طاربق سوافشت : و نیکوخوامیي ۹ع دارں 3:1 


سّ 


پاتفان دوستاں پکدل و معاونہٹ مصاحبان پت ججپٹسشا کارمايی کلی 70 وہہنٹہ 


تا 
سصرع 
آريی باتفاق چہان سیتوان گرەفمت 


انوار سہیلي باب اول مقدمۂ گَ 


مم وصینتا چہارم آنکہ بتلتاف دشمن و چاہپلوسی او مغرور نگرند ھرچند تملق پیش آرد و تضرع 
پیش کند از روي حزم بروي اعتماد ننماید کہ از دشمن ہے روي دوستی نباہد 
یم 
از دشمن دوست رو بپرھیز چوں هیزم خشک ز آتش تیز 
کارش بجدل چو بر نیاید خوش خوش در حیلہ بر کشاہد 
7 وصیمتا !جم آنکہ چوں گوھر مراں بچنکف آہد در *عائظت آن تہاون نورزں و آنرا بغفلات ضایع 
نگردائد کہ دیگر تدارک صورت نبندد و چنداچە پشیمانی خورد سوں ندارں 


نیاپد بک تیرجسٹته ز شست و گرچہ بدندان کريی پشت دست 
ا 


کم 


7 وسصیت ششم آنکہ در کارھا ختا و شتابازدگی ننماید بلکہ ہجانب تامل و انی گراید کہ 
مضرت جیل ہسیار است و منفعت عصبر و سکوں بیشمار 
مٹنرويی 
مکی در مہمي کہ داري شتاب ‏ ز راہ تانی عنان ہر متاب 


کہ نا کردەرا سیتوانں کرں زوںد چو شد کرد آنگ نداست ای جع 


7 
تپ 


کہ وصیت ھفتم آنکہ پہہچوجۂ عنا ن تدہیر از دست نگذارں رو دشمنان بقصد وي منتلق گردند 


5 بران اقدام نماد و >> ات خدعة بنايی فریت اپشانرا بہ جچے زہر گر‌اند کہ 


فی ث سے شسسس ھچ 
عقلا گفته آاند بپہتا 


از دام سکر خصم ہحیلت توانں گربست قد پنلے اعدید کہا قیل ہا أعدید 


٠ 7 - 5‏ ۰ مم 

٣‏ وصیت ہشنم آنکہ از ارباب حقد و حسد احتراز کند و رب زبائی ایشان سغرور نگردِد کہ چوں 
نہال ینہ در زہ٭-ہن سینہ نشائدہ سٌد ثمرة ان جز ضرر و آزار تصور نتوانں کرںد 

نظم 

کین پہر سینہ کہ ہنہاد رحخستا دل شوردش از پی آزار مم ہت 


بیندت و چرب زہای کند ہر گذرںد قصد نہانی کند 





۱ے انوار سہیلی باب او مقدمۂ 


کس وصییت نہم آنکہ عفورا شعار و دثار خوں ساخثہ سالزمانرا باندک جریمۂ در معرض خطاب و 


یس 


عتاب نپارں کہ ھموارہ اکاہربہ آػب عفو و سرحمت نقش جرائم از جرائد احوال اصاغر فرو شستہ اند و 
دای اض از روپ شنثہتا پر بيی ادبي و جرأٹ اپشان ہوشید: 
ز ابتداي دور آدم تا بعہد پادشاہ از بزرگانی عفو ہوںد است از فرودستان گناہ 
و‌ چروں از بعضی مقرہان جنایت و خیانلمت ظاھر گرںد و بعفو سلطان ہسٹظ شوند دیگر بارہ 
اپشائرا از مشرب عنایت سبراب گرداند تا در بیابای حرمان سرگشتہ و حیران نگر‌ند 


آنرا کہ بدست لطف ہرداشتہ بنواز و بیکبار نکی بر خاف 


کب نے سس ۰ : 310 
تس وصیسٹشا دھم آنکہ گرن آزار ھرجکس نگردد تا بطربل مکافات یا وجزاء سیہ سیا سٹلہا ضرریں ہوی 


قطاع 


ٹیک ارکنی بچاي تو نیکی گند باز ور بدکنی بجاي تو از بد بٹرکنند 


سراد ہبار آید 


اسروز هستی از بد و از نیکس پپھفبر روزي ہوں کہ از بدو نیکستا خبر کنند 
وت وصیست پازدھم آنکە سیل کاري کہ سوافق طور و لائقی حال نباشد نفرہاید کہ ہسیار کس کار خود 
گذاشتہ بمہم نا مناسب اقدام نماپد و آنرا ہا تمام نا رسانیدہ از کار خوں باز ماند 


7 تم ٤‏ : .7 
”سس وصیت دوازدھم آنکہ حال خودرا تعلیة حلم و ثبات آراستہ کرداند کہ دل حلیم سلیب اسستہ و 


7 ۱ ۱ :۰ 
نگٹہ کا اعلیم ان پکون نبیا حدیٹف مب 
بیسش 
تیخ حلم از تیخ آس نیزتر ‏ بل زصد لشکر نلفر انگیزٹر 
”٣ے‏ 


۴ئ 


و وصیمتا سیزدھم کہ سلازسانں امیں و معتیہل لدسہتٹا اورںدد از ردام خائن 7 غدار اجتنذاب نماہد 
کے جوں ”اوران عئتبة سلطئتٹ بص اٹ اسانہمٹت موصوف باشند ظلم اسرار مملکست >عفوظ ماك و ھم مردم 
ا 


كت 


از ضرر ایشان ایی گذرائند و اگرعیاذا باللهہ چہرۃ حال ایشان بہ خال خیانت سیاد و خی ایشا 





مہ 


انوار سہیلی باب اول ‏ مقەدمۂ - ۳٣‏ 
نزدیث پادشاہ بدرجۂ اعتبار رسیدہ باشد شاید کہ بیگناهي را در معرض تلف انگدند و نٹاب بد عاجلا و 


آجلا بران سٹرتنبب گراں نظم 
خادم پادشۂ امیں باپد تا درا ملث رونق انزاید 


ورکند جانب خیاست رو ملک وبران شود ز شوسي او 


شیررا سلسلہ در گردن و روبہ ھمهہ شب فارغ البال براطلال ودسن سیگردد 
عاقل: از کا آسران' شف پا مون غافل از عیں طرب گر چس میگرںد 


و پقیں داند کہ یی مظاھرتٹ اطلف ازل و فیضش امیزل سہم معادت بہہ قب سرآاد ۵ك ترسد و‌‌ از کثرٹ 


فضل و غنر بی معاونتٹ فا و قدر ھن کار ہر نمابد 
دوات نە باکتساب علم و هنراست ‏ وابسٹة احکام قضا و قدراست 
و خر ریکٹارا ازینں چہاردد وصیستا کہ۸ یاں گردیم استانیست سفرر و حکایتبی سعئبر و اگر رای خواهد 
کە ہر تغاصیل آن حکایات و روابات اطلاع باہبد ہجانب کود سر ارت کە قدمکاہ اہوالبشر است 


توجحہ باہد فرسوں کہ این عقدد جا خواهد کشوںد و مطلوب کلي دەراں روضة آسانی ررپ خواهد نموں 


و الله ۵0 وید وم ول الہمقصد و حصول المقصوں چجونں حکیم این ہر ر اصل پسمع خسرو رسانید و این 
پر گوھر کہ انی سعانی در و دورے وٹ نثار فری جحہہتا یادشاد لہوں ۲5 اورا بنوا٥‏ خست وآن ٭حیفەرا 


بتعظیم تمام ہبوسید و تمیمہ با زويی شہرباريی ساخت و فرمود گاجيی کە ہمی نشان دادہ بودند گپہ 
اسرار اأسہت نہ بدرۃ درم و دینار خزینہ معانی است نہ گانجینە جواہر و لی سرا حمد اللہ ک از سناع 
دنیا آنی مقدار ھست کہ احتیام بدیں زیادئيی ندارم و از روميی ھمت این *عثر پافتەرا نا یافٹہ مي 
پندارم لازم آنسستا کہ بشکرانۂ اہی پند نامه کہ گی حفیقی همان تواند ہو آچە ازینں دفینۂ بدسہٹ 
آمدہ ہر وج صدقہ بار ہاب استحقاق رسانند تا هدیةٌ ثواب بروم ہا فنیى ھوشنگسا پادشاہ واصل گردد 
و ما نیز عحکم ا لدال علي النخیر کفاعلہ ا ز تحفة جزا بہرقمند شویم نواب حضرت پادشاہ باشارنت عالي 


جموع آن دافینە‌را از نقوں و لليی در راہ رضايی لیزانی ہمساعقان رسانید ند 





س۱ میق 


۳۴ انوار سہیلی باب اولی مشدمۂہ 


خاص زہر کرم آمد درم ہر گذر قائیه اینک گرم 

و چون ازین حال فراغتی روي نموں متوجہ دار الملک شدہ مسند سلطستدرا بشکود شاهيی 
مزین گردائید و شب هھمہ شب در اندپشۂ آى ہود کہ بجانب سمراندیپ عزیمت نماید کہ متقصود 
با تمام پیوندد و مطلوب سرانجام پذی و بر تفاصیل وسایا وقونی تمام حاصل کردہ آنرا عمدد ملکعت 
داري ورکی بناي ساطدت و شہرباري سازں روز دیگر کہ آفتاب نوراني چون باقوت رماني از گوشۂ 
کود سراندیپ رویي نموں و چرع الماس گوں خوردہ لعل پیکانیرا بر اطراف جہانی رجچعت 


داہشلیم بشرمود تا از سقربانں حضردتا دو تن را کہ در صدی مشاورٹ مشار الیہ و در حجس تد بر و 
سوازرٹ مدار علبۂ بوداند بہایة سربراعلی حاضر گر انید ند و بعد ا ز اختصاص بعوالف خسروا نہ حال 


خیال شبانہ 5 اہشا ن پر سیانں نہاں و رود کہ سود اي سئثر سر بدپپب در ضمیر ”٣ن‏ جابگیر ش شدد و 


مم یس تی جج ےا٭حسلمسصہ 


داعیۂ عزیمت و نوجہ بداچانب عنان اخنیار از تب ٠‏ بیروں بردہ شما دریں چہ سال مي 
اندہشید و مصلےىی ایں کار بر چہ وجہ سی بینید و سس سدتیست تا عقدہ سشکلات خوںد ہسر 
انگشت تدبیر شما کشاددام و اساس سہمات ملکيی و مالي بر رای صواب نمايی شما نہادہ امروز نیز 
آچە مقضاي راي ساب و مصاعت فکر ثاقب شما باشد ہموقف عرش رسانید تا س نیز اطرافف ء 
جوانب آنرا سلاحظہ نمودہ هر تدہیري کہ رتم اتفاق پاہد آنرإ اصل الباب عمل سازم 


لدسٹشا 


بنائے ي کار ہر تدبیر باپد که ہی تدہیر کاريی بر نیاہد 
: ۲ تسىْ تھ 4 
وزرأ فرمودند کہ - ای ضرا بر بدیہہ گفس شاید و در عزمات سلاطیں و سہمات اپشان 
تاملی بسزا باہد 1 سن نا ند پشید: چون زر نا نیل ز أِ 0 


بی لہ 
لسرم 7 1 
را ہیندپش و انکہ بئويی 


و2 


سا ۱ 7 اہسشث 3 ا 5 الد بث نہ : 8 ری کا ۲ ' 
مروز و امشب درین باب آندیشہ کیم و نقد ہر فکری را بر عکٹ ا عان زنیم آچد ا 


تخمیلاٹ تمام عیار افٹثد فردا بشرفس عرش رانیم داہشلیم ورسی رضا داں روز دیگر باہداں اد 


انوار سہبلی باب اول مہشدمہہ حکایٹ اول ۳٣‏ 


تحضرت پادشاہ حاضر شدند و ہر یکث بمقامي کہ مقرر داشنند قرار گرنتہ گوش هوش باستماع فرمان 
سلطان کشادند و بعد از اجارزرت “سن وزیرمہزر بزانومی ادب در آسدہ وظایف دعا و تنا ہجا آورد 
و گنستا کہ پیستا 
اي جہانگیر جہان بخش کہ از حکم ازل ‏ سلطدت تا بہ ابد بر تو مثرر شدہ است 
بندەرا ۔چنان بخاطر رسیدہ کہ اگرچہ دریں سفر اندک فائدہ متصور است اما ارتکابے مہششت 
بسیار سی باید کر و از راحمت و فراغت و آسانيی و لذت بکلي بر طرف شدہ دل ہر *جاہدہ ورباضست 


"٢ي‏ بابد نہاں و در ضمیر منبیر پادشاء عالمگیر ”خنی لیسہتٹت کا شرر السفر قطعة يی السٹر شعلہ 


ایست سینە سوز و تیر دلشکار الٰجلا۔ اعظم البلٰہ ناوفیست جا قاوز سردم دیدہ آزانں ہر سر آمدد اند 


کە از زاویه خانه قدم بیروں نە نہند و قطرات اشک ازان پاہمال شدہ اند کہ در کوشہ کاشانہ خود 
اجیصصکجوٗہجسھھ ےو یمیکح 
قرار نگیرند ٠‏ بیستا 


اندر سفر ہشششتا و ذل و سلاست است کر ھست خوشدلی و فرح در اثاست است 

و سرد عاقل باید کہ راحمتەرا ‏ عست بدل نگند و لات نقدرا بسوداي نسیە از کف ندھد و باختیار 
٠ 1 ٠ ٠‏ :- میں رج 7 7+ 
عر اقامست‌را پر :دڈل غریہستا نگزپند تا ہويی اآں لرسد کہ بدان کبوتر رسید ملکف برسی۵ يہ چگونہ 


ہوںدد اسہت ان 


حکایٹ ۱ 


وزہر گغمت شنوددام ی۸ و وا ہا یکدپگر در آشیانهۂ دمساز بودند و در کاشانۂ ھمراز نە از غبار 


اشیا, ہر خاطا ایشان گرديی و لہ از ہلا روزگار در دل اپشان درديی یہ آاب ودنہ نات کرلاد و 


ںا 


سے :. : 72 ا 
چون دروہشان گوشہ نشیں طریق توکل سپرِہ پکی را بازندہ نام ہوں او دیٹریرا نوازندہ و ہر دو شام 
باتفاق پکدہگر نغمات موزوں سرائیدندیي و گاہ بیگاد بالعان رو افزا جعہاي گوناگوں ترتیب 


و ٣عر‏ 
دی 
بیاں رويی بٹی گپ عزلتبی داریم بعشقش از شجمہ عالم فراغتی دارہم 


لے 


ر27 


ہہ 


روزگار ہر موافقنت آى دو پار غمکسار حسد بردو چشم زخم زمانہ براِن دو هھمدم فرزانہ کار کرد 





٠.٠٣‏ انوار سہیلی باب اول مقدەعۂ _سکایت اول 
ا 
صا“ ٦‏ : ۶ و 0 کر 7 
کاشانہ روزگار گذرائیم مرا آرزويی آنست کہ دوسہ روزي در اطراف جہان بگردەم و فرمان عظیم ١‏ 
قل سیر وا فی اللرشرا کار بندم کہ در سفر *جایب ہسیار دیدہ سی شود و جارب بیشمار بدست مي 
آید وو نزرکان گانٹہ آئد السفر وسیلڈ الظفر شمشیر تا از غلافتے ببرژن نیاہد در سعركةً سردان رح رپ 
نگردد و قلم تا در طریق سیر از سرقدم نسازں نقش عبارات زیبا ہر صفعذ وجود ظہور نیابد آسمان کہ 
بپوسٹہ در سفر أست از ھمہ بالاثر استا و زسیں کہ ھموارد در سکونست پایمال و لگدکوب ھر عالی 
و ٹڈاولسسشا نظم 
چرم خائم و بگردون نگاد باید کرں کە ایں گجاست ز آرام و آن گجا زمٹر 
سفرمربی مردِ است و آستانهٗ جاد بغ گرا فلت اورستان کٹر 
درخت ١‏ اگ ٭تمرکب شدي ز جاي بجايی ‏ نہ جور ارہ کشیديی وانهہ جفاي تبر 
نوازندہ گفت اي پار همدم تو مشقمت سفر نۂ کشیدڈ و عنت غربت ندیدذ لکتہ الغرذ کرین 


بکرس ان تو نرسیدد و تند ہاں افرق اشرفة حرنة 7 رگلشن د دل تو نوزیبدد صفر درختی اسہث کہ جز ہار فرای 


نماز شام غریباں غریب و پتھارہ نشسٹہ ہر سر راھی دلی بصد پارہ 


فی 
بازندہ فرموں کہ اگرچہ رن غریت جان فریا است اما تفن بلدان و مشاہدہ غرایب جہان 
راحت افزاسہت و باز چون طبیعمت با کلت سفر خو گرفمت زیادہ ازان ستال ١‏ نمی شود و نفس بسبہب 
۱ 0.0 : : 5 
در عریہٹا اگر خار جفا دست چہ غم خار گل سراں روید ھردم 
نوازندد کمعہشا اي ہیی سرائق زی اطرافت عالم و تماشايی ریاض ارم با پاراں تا و دوستان 
؟عرم خوش آبد و چون کسی از سعادت دیدار رفیقانں 'حروم شّد لیداسست کہ درں أو بدا 


مقدار درمانں بذ پرں و جح اور ازان مہشامہدد جہ سای شغا یدید آبد و ہس سید از 


0 در ری فجران دوہ ستنداراں صکہت ریرں قمٹے درں ھاسہت و “خسٹداثر! ۶ن طمتٹ تجہا 


2 


انوار سہبلی باب اول مشدمۃ _۔سحکایت اول /۳۳۰۴. 
بیٹت 
فراق دوستانں دیدن نشانی باشد از دوزے معان الله غلط کردم کە دوزےع زو نشان باشد: 
لا بسمد اللۂ تعالی که گوشۂ و توشة هھست پاي فراعت در داسن عافیت کش وگریہاں ھوس 
بدست ھوا باز دہ پیستا 
برواسن جمعیتی و فارغ باش کە سنگە تفرقه دوران در آستیں دارں 
بازندہ گشت اي مونس روزگار دیگر ضن مجر و فراق مگوي کہ پار غمکسار در عالم کم نیست وہر 
کە از یاری ببرد جوں بدپگريی پیوندد غم نیستا اگر اپتجا از وصل پاري ہاز سانم باندھٹ فرصتی خودرا 
عبت دلداري دیگر رسائم واپی خود شنیدءٗ کہ گفتہ اند 
ہے بارمدہ خاطرو ہے دیار کہ برو حر فراخست و آدمی سیار 
توقع دارم کہ من بعد دفٹر مشقت سفر ہر من تخوانی کہ شعلهٌ ”عنت مسائرت مردرا ہخنہ 
سازد ر ھی خام طبع سای پرورں مرکب امید در سیدان سراں نتازد 
مشرع 


بسیار سفر باپد تا ہشتهہ شود خامی 


٦ 


نوازندد کفمت ای پار عزیز این زمان کہ تو ەل از ص“عہت یاران ہر سیداريی رشن مروانقشت 


ندرا تلع گر ٦‏ حریفانں ٭حدں بیو 58 سیتوائيی سا خست و از ہضھوں سن حکیم کہ 


بر 


تجاوز میتوانی نمود سن مرا در تو چہ ائر خواهد ہوں اما 


بسی ہکام دل دشمنان ہوں آنکس کە نشدود ٣ن‏ دوستان نیب اندیش 
سن بر اپخا تعلع نموںدڈ یکدیگررا وداع کردند و ہازندہ دل از صعہت رفیل ہر گند نہ پرواز 


در آمسد ہصرع 


چنانچہ مرغ مقید رون پر ز ففس 


برفبتی صادق و سیلی تمام فضاي ھوا سي پیموں و کوهھہاي بلند و بوستانہاي فردوس سانند تفرچ 


۳۸ انوار سہیلی باب اولی ‏ مقدمہ حکایت اول 


سیفرسوں نا گاہ در ۵اس کرميی کہ در ہلنديی با شر ذلک اعظم لاف براہريی زدي و از عظمت تمام کرہ 
زسیں‌را در زہر امن مود توںہ خاش شمرديی سرغزاريی د بد سواں سمینارنٹ 7 او از تے ہینو دلکشاثر 
و نسیم شمال غالیہ ہیزش از نائہ مشکٹ تتاري عطرسائر 


نظم 


صد ہزاران گل شگفتہ درو سبزہ بیدار و آب خفتہ درو 
ھرگليی گونہ گونہ از رنگی ہوي ھرگل رسیدہ فری: گيی 
بازندەرا آن منزل خوش و ساحمت دلکش پسند افتاد و چوں آخر روز ہوں ھمانجا بار سر بکشاد 
هنوز از رج راہ ہر نیاسوںدہ بوں و دسيی بہ آسایش و راحت لە زدہ کە بیکٹث ناگاد ٹراش سبکبٗ سیر باد 
سایباں اہردر فضاي ھوا ہر افراخشت و جہان آرمیدەرا بچخروش رعد دل آشوب و نہیب برق سیند سوز 
نمودار غوغای قیاست ساخت آتش صاعقہ از پکطرف جگر الله داغدار میسوخت و پیکان الہ از رف 


گر دیدڈ نر ۱ ج-. 7- 
دیدر دید بردمس بہدار برقد قب رہینں مہیدوکہتا 


5 ِ 7 7 
سنہ ه٤‏ سنا وہشد حاک حاکٹت و صداف رعل الد پر یں حم خجتاکٹ 
7 رز سان برٹی ٭ 7 5 وز ر* اک ان فی کی ای 


ہازندەرا در چئیں وقسٹشا پناھمی کہ از تیر ہاران ساب ایہنی گِ لبوں و گوشہ ک۸ از صووہشا زر ہےر 


دںن 
ور ہر 


٭علونا ماند میسر نمی شد گاهی :3.۰ ر زیر شاخي پنہاں شدي : زسانی ہرگ درختان‌را پناھی ساختي ی و۳ 


ر7 - 


ساعت اآسیب الہ و بارانں بیشٹر میشد و هر ناد نہیب صاعقد و برق ز بادە سیٌشت 


شہ تاریکُ و ھرل رعد و بارأنی بدیں تنديی کیا 1 رواتيی ادا رند ٹمیر ر ہستان ٦جنل‏ 
ا جو کے ,۸[(27.2.۰02و١)‏ ا جک 30 : 1 ر گا ے,. کھ او 
القص سے ہزار خصہ بروز اورں و بنا کام برن بای بی هنکام صبر گرں فردم از عو لت | شمانۂ 7 


7 07 اف :ار یں" 7٦‏ کے ۰ فو 2 
مصاحبمت پار فرزائۂ بر اندیپشیديی و 3 سرں بصد حسرفت وردرں ازدل سوحتہ ہر گشیديی ر گُنتی 


قماعہ 
گر بدانستعی کہ۸ فرشا تو اپجنیں صکسہا باشد و دلسوز 
از تو دو ری کجستھی بکدم وز تو ایب نبودہيی بگروز 


2 ٠ھ‏ 7 :تد ہو ا ۰ : 
اما جرنں طلبعۂ تباشیر یح آئر کرد ھماں دم رتم فللمستٹب سعاب از صاۃے) روزگار ”عو کشیت ء 


کر 7چ ١‏ 2 ھ 
از تاب آفتاب عالمتاب عرصة زمیں و ساحمتد زعان روشنائ گرنت 


انوارسہیلي باب اولی مقدمہ حکایت اول-- +. 


خاجر زر بر کشید از سوي خاور آفتاب ساخت روشن ربع مسکون‌را سراسر آنتاب 
بازندہ ہار دیگر ہہ پرواز در آمد متردد کہ بسوي خانہ باز گردد یا چون عزیمتي نمودہ في الجملہ 
دوسة روزي در اطراف عالم طوف نماید در اثناي این حال شاہیں تیز ہال سنحت چنگال کہ برسر 
صید از شعاع آفتاب ہزمیں زودتر رسیدعی و وقتا طیران بجانب بالا از نور بصربفلکس تیزٹر پیوستی 
گہ حملہ چوں برق آتش فشان ‏ گہ سیر چون باد آتش نشان 
تصد بازندہ کر کبوتر مسکیں‌را چون نظر ہر شاہین ہي رحم افتاد دلش طپیدن گرفنت و هر قوتي 


و حرکتي کہ در اعضا و اجزاي او بوں روي ہحیز عدم آورں 
چو شاہیں ہر کبوٹر حملہ آرد ‏ بجز افتادگی ۔چارۃ ندارد 
بازندہ چون باز خودرا ہسنۂ بند بلا دید از نصاصت پارو فادار ہر اندپشید و ہر فکر نا تمام و خبال 
نذرھا کرد و عہدھا ب نموں 
العہر نام سفر ہر زبان نرائد لپسلا 
کا کت دامن وسلت بکف آرم تازندہ ام از چنگسا مت کس نرھاند 

ببرکہٹ آن ۔حسن [ نت کە سنطويی بوں ہر مزید حجومعینٹت فم البابی حاصل شد دریں ٭عل کہ سر 
پچ شاھین اورا در قبضه تصرف سي آورں از جانب دیگر عقابی گرصننہ کہ نسر طائر ہر آشیان فلس از 
آسیسی چنگال او این نہوديی و ہوٹستا گرسنگيی حمل و جدیرا از مرغزار آسمان در ریوديی 

علقاون اور رکھھسرااان گروا سس فات ول ناراات 

بہويی طاعمۂ در پرواز آسدہ ہوںٹ جوں صوربتا حال شاھیں و کبوتر مشاهدہ نہوںد با خوںد کفہتٹ اگرجۂ 

این کبوٹر نوالہ ختصرو لفمۂ ”“عثر است اما نی الجملہ بدو ناشتائی سیتواں شکست و نفس نا شکیبرا 


1َ 


×.. انوارسہیلي _ باب ول مقدمہ حکایت اول 


انەکی تسلی سیدواں داد قصد کر تا کبوٹررا از پیش شاہین در رہاہد وت سبعي کہ در نہاں شاهیں 
متمکن است ہا آلکہ درکلهۂ عقاتب نیرٹ توجه اورا وزنی ننہاد و با او در ترازو نشستہ ہمقام سعارضەہ و 
٭جادلہ در آمد بیست 

اھر دو بچنگا یکدگر مشغول شدند ہازندہ ئرصت غتیمت شمردہ خودرا کو سی افگند و۵ 
سوراخی کہ گانجشٹ اگر بتکلف خواستی کہ بوي در آپد میسر نشدي خودرا جاي کرد و شبي دیگر با 
دلتنگا در زہر سنگا ہسر برںد و باسداں کہ گبوٹر سفید ہال سج از آشیانہ میس تر دن گرقت و‌ زاغ 
شب سیاہ فام عنقا صفشت از نظر نہاں شد 


بفال ھمایوں چو طاؤس مہر خرامان شد اندر ریاض سپہر 

بازندہ ہا آنکہ از گرسنگی قوت طیران نداشت بہر حال پر و بالي زدن گرفت ترسان و ھرامان 
چپ و راستا نظر میکر و پیش و پسرا احتیاط تمام سی نمو ناگاد کبوتريی دید دانہ چند پیش ور 
رسختہ و ہزار شعبدہ و نیرنگسا ازان صورت ہر انگچختہ بازندەرا لشکر جوع ہر کشور بدن مستولي شدہ 
بود چوں جنس خود دید بي آنکہ تاسلبی گند پیش رذنت و ھنوز دانه حوصلۂ ار نرسیدہ پاپش بستة 
ہند بلاگشت بیہت . 

دام شبطانست دنبی دانه لذتہايی نفس مرغ دل‌را حرص دانہ زود در دام افگند 

بازندہ بہ آن کبوتر عتاب آغاز نہاد کہ اي برادر سا جس یکدیگریم و مرا این واقعہ بسبب 

جسیت تو دست دادہ چرا مرا ازیںی حال آگاہ نکردي و شرط مروت و مہمانداري جا نیا وردي تا 


چون تیر قصا ز شسستٹا تقدہ ر ”جسٹتا ھرگز نگند رن : سپر تدہیرش 


27 گفشت ھے 22 کہ بعد مضیق بلا راہ خلصی بن ۲ و طوق سنتي تا قیامت در 
بد نی نوع کہ مہشاحدۂ کرديی مہالمۂ 82 مرغا - و نیکٹ و آنندۂ سفق حال تو بدانں 


شتر چە کہ بعد از رن بسیار ماندہ شد و ہزاري و خواهہش سادررا گنت اي نا مہرہاں چندان توئقف 


انوار سہیلی باب اول مقدمہ حکایت اول - ۴ 


کن کہ نفس خودرا راست کنم و پکٹ اخطہ از ماندگي بر آماہم مادرش گنت اي بي بصیرت نميی 
بی کە سر مہار در دست دیگریست اگر مرا نی الجملہ اختیاري بودي پشت خودرا از بارو پاي ترا 
از رفتار خالص دادمي مثنوي ۱ 
شٹرچہ با مادر خویش گفت ‏ بس از رفس آخر زمانی بخفشت 
بگنت ار بەستی منستي مہار ‏ ندیدي کسم ہارکش در قطار 

بازندہ چون نا اسید شد طپیدن آغاز نہاد و بجہد تمام قصد پرواز کر چوں رشتہ امیدش اسحکام 
داشت رس دام کہ ہمرور ایام فرسودہ شدہ بوں گسبغنۂ شد و ہازندہ حلق خودرا از حلفةُ دام خالميی 
پافتہ بفراغ بال ہر پرید و روي بوطن نہاں و بشادي آنکه از چنان بند گران سنگی سب خلاص پافتہ 
ہوں غم گرسنگي بردلش فراموش شد و در اثناي طیران بدھي وبران رسید و برگوشة دیواريی کہ منصل 
بکشت زاريی ہوں قرار گرنت کودکٹ ۵ھقان کہ نکہبانی کشت زار کردي برسم گشت ہر حوالمي آن 
دشت میگشت چوں چشمش بر کبوٹر آفتاد سوز سوداي کباب دو از دلش ہر آور از رويی دست مہرد 
درکمان کردہ و پیوست بازندہ ازان بازي غافل و :جانب کشت؛ زارو طرف عرا و مرغزار ماہل کہ 
ناگاہ از شعبدۃ فلکٹ حقہ باز اثر ضرب آن مہرہ ببال آن شکسەہ بال رسید از غایہتا ھول و هھیبت سر 
نگوں شدہ بنکٹ چاھی کہ در پاي ہمان دیوار بود درافتاد و آی چاهی بوں کہ از غایت ژرنيی فلْ 
دا ہی چون چرے برسر آن نمودي و اگر رشٹہ سیاہ و سفید روز و شب برھم تا فتندي بقعر او نرسیدي 

سا . 
نہ چاهي بدان سان مغای کە تعرش ‏ ازان سوي ھفتم زہیں بر گذشتي 
نل دورش ار خواستي تا بداند ہماندي و گر مساحت نکشٹی 

دھقان بچە چون دہد کە مطلوب درتنٹ چاہ است و رس تدبیر از رسیدن بدان کرتات نا اسید 
بر گشمتا و آن لیم کشتەرا در زندان عقوبت بگذاشت القصۂ بازندہ شباروزي دیگر ہا دل خستہ و بال 
شکستہ در تک چاہ بسر ہرد و بزبای حال سفشت جز و آوارگی و صورثت ضعف و بہچارگي برخیال 
نوازندہ عرض سیگر و میگنت غزل 

یاد ہاں آنکە سر کوي توام سنزل بود دیددرا روشي ار خاثٹ درٹ حاصل بود 


دردلم ہوں کہ بیدوست نباشم ھرگز ‏ چہ توان کر کہ سعي سن ودل باطل ہوں 


3. انوار سہیلی باب اول مسقدمۂہ حکایت اول 


غرہوانں چاشتگاہ ہعوالی آشَيائةُ خوں رسید نوازندہ آواز جناح رفیی شنیدہ باستقبال از آشیانۂ بیروں 


منم کہ دیدہ بدیدار دوست کردم ہاز ‏ چہ شکر گوہمت اي کارساز بندہ نواز 
و چوں بازندەرا کنار گرفٹ اورا بغایت ضعیف و نزار پانت گفت اي پار پسندیدہ گجا بودي و 
کیفیمت احوال بر چہ سنوالست بازندہ گنت 


۰درں عشتقی کشبد: ام کہ مہپرس زھر شجری حچشید؟ ام گ ہپرس 
خلاصۂ سن آنسستا کہ شنیدہ ہودم کہ در سفر ریہ ہسیار حاصل سیشوں مرا باری این تہر .۰ 


: دں کہ تازندہ رات درگ : نک وتاذ 0 نماشد از گەشہ آشسانۂ ویے لو و ا خشسنا: خھوں 
روب پر ا امم پگر سفر ا اف ای رر ا یں رکرمہ شاف مر و و پار جو 


3 يم 
دوات مشاھدۃ دوستائرا! عدست ٭عاہد: غربت بدل نکنم 


0 010 پ/ 


ہہ چچھھاوس ھا جج ہے٭-سہ 


و 
کہ مشاھد: دوستا۔ کرتی سیت دا 
ار روس‌ان حومںن مَ 


دگر ”جاهدہ غریتم ھوس نگند 
و اپ مثل بدان اورددام تا حضرت پادشاد عالمیان پناد عز حضررا بذل سفر بدل نکند و فراق پار 

و دیار کە نچ اش جز ناله زار و دیدہ اشکبار نیست باحتیار قبول نفرماہد 

ھواي پار و دیارم چو بگذرں بخیال ‏ شود سازام از آب دیدد سالمال 

داہشلیم فرموں کہ اي وزیر نا اگرچہ مشقت سفر بسیاراست منافع او نیز بیشمار اس چوں 
کسي در غربت بورطةٗ *عنت در افتاد مودب و مہذب گرند و تچرہہا کہ ہدت العمر بدان فائدد 
تواں گرنمتا حاصل آید و بي شبہہ ترقي کلي در سر روي مینماہد خواہ از راہ صورت و خواد از رونيی 
معني نہ بینی کہ پیادہ بسفرشش منزل از فرزانگيی مرتبةٔ فرزینی پابد و ماد سب رو بسیر چہارد: 


شب از منزل ھاللي بدرجة بدري رسد 


انوار سہبلی باب اول مقدمه حکایت ۵وم ۴۳ 

آزسفرھا بندہ کیشسرو شود .ہي سفر ھا ماہ کی خوشرو شود 
واگر کسی بگوشۂ سسکني کہ دارد سر فرود آرں و از ”عدت آباد وطی قدم بیروں نہ نہد از مشاہدہ 
تجایب بك *عروم و از ملازست اکاہر عباد ہي بہرہ ماند بازرا ازان بر ساعد سلاطینں جاي سٹرر شدہ 
کە سر بر آشیان فرو نمي آرں و چغد ہواسطة آن در پس دیوار خواري ماندہ کە دل از وبرانه ہر نمي دارںہ 


چو شا ھباز بجولن در آي وسیري کی چو چغد چند توان بود در پس دیوار 
و پکي از مشاہ کبار جمعی از مریدان خودرا ہدین رباعی ہر سفر تحریص میفرمود 
رباعيی ۱ 
هر کس کہ سفرکند پسندیدہ شود ۱ در عیں مال نور ھردیدہ شود 
پاکیزدتر از آبے نباشد چیزي پکیا کە کند مقام کندیدہ شود 
واگر آى باز شکاریي کہ بازغن بچگان بزرگ شدہ بود در آشیان ایشان ہماندي و در هواي سئر 


پرواز نگردي ھرآینہ بشرف تربیت سلطان نرسیدي وزیر استدعا نموں کہ کیفیت آنصورت چگونہ ہود 


حکایت ٢‏ 
اپشان ہر قل کومی واق شدہ ہوں کە عقاب سپہر بقوك طیران ”عواليی آن نتوانستبی پرید و نسر طاپر 


ہا وجود بلند پروازي پیرامن آن نتوانستی رسید 


آی نە کوھی ہو کورا برزمیں ہودي نشان ‏ آسماني بود گوپ بر فراز آسمان 
و ایشان بفراغ ہال درانں نشیەنں سر میں بردند و بدیدار یکدیگر خوشدل و خرم سی گذرا الید ند 
بعد از مدنی خداوند تعالی اپشانرا چہۂ ارزانی فرموں بواسطة شغليی کپ ایشانرا - فرزلد ہو ھر 
دو بطلب غذارفعندي و جہت جگرگوشہ از هر گونہ طعمۂ آورد‌ندي ٹا باندک زمانيی قوتش روي بترتيی 


نہاد روزعيی وہرا ہا گذاشتہ ھریكث اي رفتہ ہودند و در آمدن ایشان مہلتی واقع شدہ بود باز بچە‌را 


-- انوار سہیلی باب اولی مقدمہ ۔حکایت دوم 


جانذہہ اشتہا در 2 آہد جستني آغاز نہاہ و ہر طرفيی سیلي نمودہ بکرالہ آشیانه رسید ناگاد از 
آنچا در افتادہ روي بە نشیب کوہ آورں تضارا درانی “عل زغنی از آشیانہ خود بطلب طعمہ کۂ 
چہہتا ہچگای حاصل کند بیرونں آمدہ بوں و برکمر آن کوہ مترصد نشستہ نظرش براِن :چة باز افٹاد کہ 
از بالا متوجہ پایاں ہوں بخیالش چنان رسید کہ آن موشی است ازچتگال زغني حالص پاننہ 
حرج 
در کوزۃ ھمۂ خیال رویت بینم 

بی تامل در ناخعت و پیش از انکہ بر زمین رد از روي ھوا اورا گرفتہ بہ آشیانهڈ خود بر و 
چون نیت در نگرپست بعللمت چنگال و منقار دانسٹ کہ از جس سرغان شکاربست ہبحکم جنسیت 
در دل وي مہري یدید آمد و ہا خود اندیشید کہ عناپیت اہی در ضمن ایں حال ہاز توان یافمتہ کہ مرا 
سبب حیات او گردانید و اگر من دران معل حاضر نہ ہودمی و این مرغکت از بالاي کوۃ بر زەین 
افتادي ھرآپنہ ہمہ اعضا و اجزاي او از پکدیگر بیختي و اسانوانہایش یہ آسیب سنگسا عنا آرد 
شدہ غبا روار بباں فنا رفمی و چوں قضاي رہانی چنان اقضا کرد کہ من واسطة بقاي‌او شوم انسب 
آنست کە با فرزنداں سن در تربیت شرہک ہاشد بلکہ اورا بفرزندي بر دارم و در سلک سالر اواد 
مننظم گردد پس آن زن از ری شلقت بتربیت او مشغول شد و چنالچہ ہا گان خوں سلوکس کردي 
با او ھمان طریقہ مسلوک داشتی تا آن باز بچہ بزرگی شد و گوھر اصلي ذاتی وی کہ الناس معادن 
کمعادن الذھب و الفضة بالش و نماپش آغاز نہاد اگرچه تصور آنداشت کہ از فرزند ان زشن است 
اما ھیأات و هست و ھیبت خودرا خلاف اہشان سیدید بیشتر اوقات در حیر سی ہوں کہ اگر س 
نه از ایشائم چرا دریں آشیائم و اگر ازیں خاندائم چرا در صورت و صفت برعکس اپشانم 

ربامي 
داخل اپں دایرہ دارم خودرا فی خارے ایی جمع شمارم خودرا 
آن بہ کہ ازہن نیستی وهستی خویش خوش بگذرم و با زگذارم خودرا 
ریزيی زی ہا باز گنت اي فرزند دلبند ترا بغایت ملول سي بیٹم و سبب مال بر سن پوشیدد 


7 سج مر 7 7 بہم یی 
اسسف اگر آرزويی دردل داريی با سن بگريی تا ری حصیل ان باشم و اگر سرادي لارر خعاطرئٹ لت درں 





انوار مہیلي باب اول ‏ مقدمۂ _۔۔حکایت دوم 2 


ہی توف ظاھر کن تا بمقدار مقدور در اتمام آن بکوشم ہاز جواب داد کە من نیز از خود اثر مللتی 
درمي یاہم و سبب آترا نمیدائم و اگر۔میدائم گنن نمیتوانم 

:- بیست 

اپنطرفہ گی نکر کہ مارا بشگفستا نپ رنکث توان نمود نی ہوي نہفشت 

حالا مصاعت دران دیدعام کہ شرف اجازت ارزاني داري ٹا دوسہ روز در اطراف جہان بگردم. 
شاید کہ بہ برکت حرکت غبار غم از صفعه دام زدودہ شود و چون خاطر بغرائب و عجائب امصار و 
اتطار مشتغل گرید یمکن کہ صورت فن در آيه ضمیر پدید آید زغن کہ آوار نرِق شنید دو از نہادش 
ہر آمد و گشت پیٹ 

از فراق تاج میگوئی سنخن ‏ ھرچہ خواہي کن و لیکن آی مکن 

فریاد ہر آورں کہ اي فرزند ایی چہ اندیشہ است کہ کرِڈ و اہن چہ خیال است کہ پیش آورۃٗ 

سض سفر مگوي کہ درہائیست آدمي خوار و اژدھائیست مردم رہا 
سقر اھل ایں جہان سفر استەا ‏ زان سبہب صورت سفر سقر است 

پیشٹرمردم کہ سفر اختیار میکنند ؟جہت تہیۂ اسباب معاش مینوائد ہہ یا بوامطہ آنکہ در وی 
بودن ایشان تعذري دا و ترا هی کدام ازبن دو واقع نیست مت خداہرا کہ گوشۂ فراغتی ھست 
و توشۂ کہ بدان اوقات تواند گذشت میسر استا و ہر فرزندان دیگر سر فرازي داري همۂہ بزرگي ترا 
گردن نہادہ اند با این ھمۂہ تعب سفر احتیار فریودن و اوھ مھا ٹرٹ نمودن از طریق خردِ 
اور سی نماید و دیراست کہ گفتہ ۳تت 

مصرزع 
روز نیک از دست دادن نیسٹت کار عاقلان 

باز گفشت اچه فرمودي از روي مہربانی و شفقت است اما ھرچند با خوں فکر میکٹم این گوشۂ 
و توشہ فراخور حال سس نیست و در ضمیر من چیزھا میگذرں کە عبارت ازان قاصر اتد زغن 
دانست کہ نکن کل شی پرجع الی اصله ظہور کردہ است خودرا از سر حد این خن دور انداخت 
و گلت آچہ سن میگریم از مقام قناعت استا و آچہ تو میگوئی از مرتبڈُ حرص و حریص ھمیشۂ 


”عروم باشد و تا کسی قناعت نکند آسایش نیابد و چوں تو شکر نعمت تناعت نمیگذاريی و قدر 





گر انوار سہبلي باب اول مقدمۃ ‏ حکایت سیوم 
دوات ٹراغمتۂ نمیدائی: ترسم کہ بٹو آن رسد کہ بدان گربہ حریص رسید باز پرسید کہ چگونہ برد 


اُسہت؛ انی 
سعکایث ۳ ۱ : 

زغی گفت در روزگار پیشین زالي ہو بغایت ضعیف حال کلبۂ داشت تنگسا ترازدل چاہان و 
تبرہترازگور سخیان و گرنہ ہا او مصاحب بود کہ ھرگز روي نان در آنہ خیال ندیدہ و از بیگانہ و 
آشنانام آش نشنیدہ بہمان ثائج ہوں کہ گاہ گاہ ہوي موش از سوراخي شنیدي و پا نقش پاي او بر رويی 
دہ خاک ہدیدي و اگر احیانا ہمددگاريی ہخت و مساعدث سعادت موش ہچنگا وي افتادي 

حبل 
چوں گدائی کہ گپ زر یاہد 


رخش از شادي ہر افروختيی وغم گذشتہ بشعلہ حرارت غریزي بسوختی و تا یگہفتہ کمابیش بدان 


اپنکۂ سی بینم ہہ ہیدارہسٹت پا رب پا بخوابے ‏ خوبشت‌را در چنیں نعمہت بس از چندیں عذاب 


و بواسطہ آلکہ خانہ پیرزی ثعط سال آن گریہ بوں پیوستہ زار و نزار بودي و از دور بشکل خبالي 


می نمودي روزي از غایت بیطاتنی بزحمعی تمام بر بالي بام بر آمد گرب دید کہ بر دہوار خانہ 


ھمسابۂ سی خرامید و بدستور شیر ژزیان گام شمرد ميی نہاك و از غایہت فرہی قدم آھستہ ہر 


شستٹں “ػ ٠‏ 1 0 1 : پ٤‏ 7 - 
میداشت گرب پیر زنں چون از جنس خود بدان نازٹی و فرہيی دید ماحیر شدہ فرہاں بر کشید کہ 


باريی خرامان اسرب آخر ں پا از کی 


تو بدیں لطانت از گجائی وچنان مي نماید کہ از ضیانت خانةً خان خطا سي آيٍ ایں طراورت تو 


از جیست و ایں شروکت و فقوت تو از جاست گریہ همسایہ جواب داد کہ س ریزد خور خوان سلطانم 


ھر صباح بر درگا: شاہ حاضر شوم و چون خوانں دعوندا ہگسترآئند جرأنی و جلاد نماہم وعلی اجملۂ 
از کرشتہايی فریۂ و نانہاي سید لقمہ جند در رباہم و تا روز دیگر مسرفۂ الأعال سر برم گریہ پیر زں لرسید 
کہ گوشمتا فریہ جگونۂ چبزي باشد و نان میدہ چہ نوع مزد دارد نس در مدت العمر جز شورباي 


ے 0 بے : 
کے ا یگ گیہظرسمے نٹ میاھے تی رب اطووں رای کم ع ای صن یں ما جا سا ایت اہ وت تک 


انوار سہیلي باب اولی مفدمہ _سحکاپٹ سیوم۔ پح 
از عنکبوٹ فرتی نمیٹدوان کرن و ابنای جس مارا ازیں شکل و هینٗت کە تو داري عاري تمام استا و 
ازگربە همیں گوش ودسی هھست ترا باقی ھمۂ عنکبوٹرا سیماند 
واگر تو بارگاہ سلطان‌را بہ بینی و بوي آن طعامہاي لذیذ و غذاہاي موائق بشنوي پمکن کہ سر 
بسی العظام وھی رسیم از پردہ غیب بعرصۂ ظہور آید و حیانيی تازہ یابی 
گریہ پیرزنی بە تضرع تمام گذت اي برادر مرا با تو حق ھمسایگی و رابطہ جنسیہت ثابہٹ است 
چہ باشد اگر شرط مروت و اخوت بجا آوري و این نوبت کہ میروي مرا با خود ببريی شاید کہ بدوات 


تو نوا پاہم و از برکت “عبت تو جاپ رسم 
بیت 


سر مکش از عبت صاحبدلن دسٹت مدآار از کمر سقبانی 
گربہ ھمساپەرا دل ہر نالہ وزاريی او بسوختا و مفررکر که این نوبت ہي او بر سردعوت حاضر 
نشوں گریہ پیر زی از نوبد این وعدہ جاني تازہ گرفٹہ از ہام بزیر آمد و صورت حال ہا پیرزن بگفت 
پیرزں نصیعت آغاز نہاد کہ اي رفق مہربانں ب ‏ سخُن اهھل مو رس سر و گوشہ قناعت از دست 


٠ 00‏ ۰ 0 27 ۸ 7 9.9-1 7 ۰ ه۰ 7 ٰ ۲ 
مدہ کہ ظرف حرص جز اٹ گور ہر نشوں وہ ارزر ج سرژن فا و رد اجل شحہ نگردد 


تس کہ 


دی 


قناعت توانگر کند مردرا خبرکنی حریص جہان کردرا 
خدارا ندانست و طاعمت نکرں کہ ہر ہت روز قداعك نگرٹ 


گربەرا نہ چنان سوداي خوان نعمست سلطان در سر افتادہ ہوں کہ دارويی نصبعت اورا سود داشتی 
پیست 
نصیعت ھمۂ عالم چو باد در قفس استٹ بەہ پیش سردم عاشق چو آب در غربال 
الصہ روز دیگر باتفاق گریہ ھمساپہ افتان و خیزان خودرا بدرگاہ سلطان رسانید و پیش از آنکہ آن 
پیچارد برسدنص صرے العریص *حروم لطینةٔ ہر انگہختہ ہوں و ضعف طالع آب حرسان ہر آتش سوداي 


٦ 


ا اوار مہیلی باب اول مقدمہ حکایث سبوم 


خام او رخدہ و سببش آنکہ رو زگذشتہ گریگان بر سر خوان ”جوم کر شور و شغب از حد گذرانیدہ 
بودند و بفریاد و فغان مہمان و میزباں‌را بتنگا آوردہ درین روز سلطان حکم فرمودہ بوں کہ جماعة تیر 
اندازان ہا کمانہاي طیار گوشہ در کمیں اپستادہ مترصد ہاشند تا هرگربہ کە سپر وقاحمت در روي کشیدہ 
ہمیدانی جرأت در آید اول لفمہ کە خور پیکانں جگر دوز باشد گرہہ زال ازینں حال ہۃںخبر چون بوي 
طعام شنید بيی اخثیار شاہیں‌وار بشکارگاہ خوان رويی نہاد و هنوز پل میزان اشتہا بلقمہاي گران 
سنگی وزني نگرفتہ ہوں کە تیردل شکاف درسینە اش تراز و شد 

چگان خونش از ز امتضوان سیڈوید . و از ھول جان میدوہد 

کہ گر رستم از دست این تیر زی سن و موش وبرانهً پیر زنں 

نیرز عسل جا من زخم نیش قناعت نکوتربدو شاب خویش 

واپن مثل بدان آوردم تا تو نی زگوشہ آشیانہ مرا غنیسمت دانی و در طعمہ و لقمہ کہ بی مہشتت 

تو بہم میرسد بشناسيی و باندي قناعت نمودہ افزیں طلبيی نگنی مبادا کہ بدان یایہ نرسی وایں مرتبۂ 
نیز از دست ہرود ہا زگفشت آآچە فرمودي ا سرت مم تھحت سر فرول 
آوردن کار حجائز تواند ہوں و ٭جرں اکل و شرب قناعت نمودن از طباع بہایم ھرکەرا باید کە ہر سریر 


بزرگی نشیند بطلب معاليی بر باہد شاسدمٹ . و ھرکہ خواهد کہ تا 


مم چ کر افرازی یں ری نہد کمر جمسشا 


یسید اف ا 


هہچکسی رہ سري بالا نیائست تا قدم از ھممت والا نیانت 


مرتیئا جو کہ برائی ہماہ . کس نخورں شریت باران بچاد 
زن گشت اہن خیال کہ تو در سر داريی جرد پندار وجود نگیرں وایں دیگسا سودا بتمناي 
پتعاصل ہجوش نیاہد ھیچکار بي آنکہ اسباب آن مہیا باشد از پیش نرود وم نتججە بي 9ھ 
سقدماٹ کسند روي ننماہد ہیس 
تکیە بر جاي بزرگان نتوان زں بکزاف مگر اسباب بزرگی ھمۂ آمادہ کني 


بے 1 
اہ عم رہ کی نو ۰ : ِ 
دعء سے گاا1 م سےا سام اما ےەنٹ د مہ اسست و سطولت منقار "۳ر" پافتں 


انوار سہبلي باب اویل مقدمۂ _حکایٹت چہارم ۴۹ 


ً : ۳ 2 
مراتب رنفعستارا بہتربں وسیلہ مگر تو حکایت آن شمشیر زن استماع نفرمودہ کہ بدستیاري بازريی 
دلوري داعیةٌ شاھي و سروري داشت و آخر اللمر خلعت ھمنش بطراز سلطدت زہنٹ پاذنت زغن 

برسید کہ۸ أیں حال پر چہ سنوال ہوںذ اُسمت 


با ز گفشت در قدیم الیام دروہشيی کاسب ہوں ہھونزٹ عیال در ماندہ و از غاپیك در ماندگيی ھرگز 
حرفي از ورق نشاط تخواندہ و فائدہ حرفت او جزبضے عیال وفا نکردي و مکسب پیش او از ترتیب 
نان و جامہ فاشل نیامدي عنایت اہزدي عز شانہ اورا پسري گرامی کرامت فرسودہ دااہل حشمت از 
حبہه او پیدا و علاسہت دومت از ناصيه او هوہدا 
مبارٹ طالعی فرخندہ الی بباغ خرمي زیبا نہاليی 
ببرکگٹ قدوم او حال پدر ساماني پذبرفنت و بیمن وجود او دخل کسبش بر خرے افزوئیي گرفت 
پدر قدم اورا میمون دانسته بدان مقدار کہ مقدور وت بوں تربیٹش سی نمو و پسر در کودگی سخن 
ھمۂ از تیر وکمان گفٹی و بازي ہا سپرو شمشبر کردي ھرچند اورا بمکدب برد‌ندي از میان میدان سر 
بر زدي و چندانچە تعلیم خطش دادندي میل بہ یرد خطي نمودي هموارہ از خط شمشیر حرف 
جہان گیريی خواندي و پیوسٹہ از نقش سپر نیرنگت سر افرازيی سشاہدہ کرديی 
ا 
چرھا و سیم بنوشتی دبیرش _ سمپر با خود بودي در ضمیرش 
الف بابی چنان میکرك تقریر کہ با شکل کمانست و الف تیر 
چون از مرتبہ کودکيی بسر حد بلوغ رسید روزي پدرش فرسود کہ اي پسر ھمکي خاطر من حال 
تو ملشت است و زمان جوانيی بہ او ان طفولیت نسبتی نەارں آثار شوخيی و دلیریی از صفمات احوال 
تو بغایت روشسن است سي خواہم کہ پیش ازان کہ نفس بد اندیش ترا در مہلکۂ شہوت افگند حصار 
استوار سس تزہے نقداحس نصف دینہ ترارگاہ تو سازم و حا دست پیمالی فراخور حال ترتیب 
کرںہ ام تا از قبیله کە کفوما توائد ہود کرہمڈرا در سلکس ازدواي تو کشم تو دریں چہ الم سي بیني 
پسر گفت أي پدەر بزرگرار آنرا کہ سن ي خواهم دست پیمانں آسادہ کرںدام و کابیں او نقد نہادد 





شمارا درانں باب تکلبی نمی نماہم و ازشما مدديی و اعانتی توقع ندارم پدر فرموں اي پسر مرا از 
حال تو وٹونی تمام حاصل است چندان اسنظہاري کہ ترتیب دست پیمان بقاعدہ توانی کرد نداري 
اچە مبگوئی مرتب ساحتەام از گجا است و عروسي کہ خواستاري میکني کدام است پسر بخانہ 
رفست و شمشیري بیروں آورِ صد بار از غمزدٌ خوبان خونخوارٹر و بہزار درجه از دندان عقیق لبان 
گوہروارتر آنگہ گفت اي پدر بدانکہ من عروس سمالکسرا خطبہ خواہم کر و ”در سلطشترا در 
عقد خواہم آورں و اورا دست پیمان بە از تیغ تیز و کاہیں بہدر از خاجر خوئریز نیست 


جم 


و بضرب تی عالمگیر اکثر ممالک آفاق‌را “سخر گردائید و ازجا گفتہ اند 
عروس ملک نسازد مگرہداماديی کہ اول از گہر تیخ داد کابییش 

زا ری تی اك کا سدق 0 اجقاب ارات حَرات مرا تسچ قل 
اہزدي ابواب سعادثمندي بر روي حال سن کشادہ و سن نیز امیدوارم کہ عنقریب بمطلوب خود 
برسم و دست مراد در گردن مقصود آورم حالا بافسوں و فسانه کسی تر این حال نخواہم کرد و 
ازہی خبال خواہم گذشت مصرع 

ما از سر اپن کر بنامف ترزیۂ 

زن دانست کہ آن مرخ عالی ھقمتا برشتة حیل در دام عواهد افتاد و بدائه ہکر و فریب 
صید خوآهد شد بضرورت اجازت سفرش داد و داغ مفارقت ہر سینۂ رہش نہاد ہاز زغ‌را ہا ہچتگان 
وداع نموںہ از آشیانہ پرواز کرناە موجہ اي شد و بعد از ماندگی بسر کوھی فرود آسدہ دیدہ تماشا 
بہر طرف میکشاد ناگاہ کیکسا دري دید در عیں جلود گري خرامیدن آغاز کرد از صداي قہقہۂ اش 
غلغلہ در اطراف کوہ پنچیدہ باز از طبیعت خوں رغبتی ہشکار کبک در یافنت و بیک حملہ حوصلەرا 


از گوشت سینہ او کہ مرغوب طبع 0-0 گرشمن پافنٹ بدان مثابہ که لذات چاشنی ار با 


و او 


7 


شریہتا حیافت برابريی کرںي و لطائہت سز آن با وق علنت خوشگوار و حم طیر سماپشتہون دم 


مساوات زدىي و چون مدت العمر بدان مزہ گوشتی چشیدہ ہوں گنت 





انوار سہیلي ٴ باب اول مقدسہ حکایت چہارم . 
سر تا بپانيی تو ھمه مطبوع طبع ماست گوا ہراي خاطرمات آفریدہ اند 
پس کو اندیشید کە از فوائد سفرھمیں بس است کہ عمالہ الوشترا از غذاهاي نا اہم خلاص 
پافتہ بطعمہائی کە مقبول خاطر است التذاذدي حاصل میشوں و از آشیانہً تیر و تنگ و مصاحبان 
دی و بی مت بر سواضع مرتفعه و منازل عالیہ اشرافی دست میدھد 
حم 
و ہن ھنوز اول آٹثار جہان افروزیست 
تا بعد ازیں چە لطیفه از زاوہة غیب بعرصۃُ شہادٹ خواهد آمد 
اح 
تا خوں قدر از پردہ چہ آر بیروں 
پس باز تیز پرواز چند روزي بفراغعت خاطر طیراِن می نمود و بہ نشاط ہال شکار کبکٹ و یہو 
سیکرں تا روزي بر سرکوھي نشستہ ہوں دردامن آنکوہ جمعیي سوارانں دید صف شکار ہر آراسته و سرغان 
شکاري بصید طیور در اھنزاز آمدہ نظم 


در آندشت از صدائبيی طبلکٹ باز همۂ مسرغانىی صید انی بہ پرواز 


ز پکسو جرہ بازان سب خیز بخون صید کرد چنکسارا تیز 
و ز آجانب دگر شاهیں بتارآپ رہودہ نقد جان از کب و درا 


و آی پادشاہ ھمان ووابہت ہوں کہ با ملازسان برسیم شکار بیروں آمدہ ہوں و چراگاہ ایشان در پابان 
ھمان کوہ دست بہم دادہ در الناي این حال بازي کہ برساعد شاہ ہوں پرواز کردہ قصد صیدي نمو و این باز 
بلدد هھمت نیز بشکار او عزم کردہ في اٰحال از پیش وي در رہود شادرإ کە نظر ہر تیز پروازي ورباپندگی 
وی افتاد دلش بس او شد و مثال عالمي شرف اصدار پافنت تا صیادانں چابٹ دست بلطائف اعیل 
حلقہ دام در حلق وي افگندند و بر هنمونی دولت بشرف خدمت پادشاہ رسید نظر عاطنت پادشاھی 
ہا قاہلییتب دای و استعداں فطري او ”جٹمے گشتہ اندکث فرصت را بمساعدت سعادت ہر ساعد شہرباريی 
جاي قرارش مقرر شد و بوسیلہ هدست بلند از حضیض دناءت و خواري باري حرست و کامگاريی 


رسید و اگردر ھمان سنزل کہ اول اقاست نمودہ با عبت زاغ و زغن در ساختی و بوأسطه سفر اطراف 


0 


7 انوار سہیلي باب اول مقدمۂ حکایت جہارم 


دشت و اکناف صعرارا نہ پیمودي وصول او بدین درجہ و ترقی او بدیں مرتبۂ از قبیل ٭عالات بودي و 


اپ سثل ہجہہٹ آن ایراد کرام تا معلوم شود کہ در سفر ترقیاٹ تمام دست میدھد و آدمیرا از 


اٹل الساللین مل و رذاك باملی عليثین قبول و جات سپرفائد 
قماعۂ 
بہار دل سفر باشد کہ از ريی خللبقرا گلي مقصوں بشگشت 
مفرکن تا مراد خویش پابی ‏ کہ نا سٹوا في مناکہا خدا گنت 
و چوں “خن داہشلیم ہا تمام رسید وزیر دیگر پیش آمدہ مراسم دعا گوئی بجا آووں و گت آنپنۂ 
حضركت شہشامی ظل ا ہی در بیان سفرو فوائد آن فرمودند ازاجملہ نیست کہ شایبہ شبہت پیراس 


اك 0 گشت فاسا ہر خاطر بندگان سیگذرں کہ لات سلکی ملکات سلطانرا کہ راحت عالمیان وا 


کن ٤‏ ۰ :0 5 ْ۵ ۸ 72 28 ۰ مامت ا کر ۹ 
اننقال لہودنں از روس حکمست دور سینماید داہشلیم ممستا ارتکاب وسشیۃہشا کار سرد ان سرں ولیہ شیرانں 


بیشڈ ز نبرد لد است و بی شبہہ تا ؛ داس عشرت سلاطی یں ہخار ادیستب آوخنہ نشوں ضعفايی رعیستدرا در 


گل ثٹان فراغمت گل رفامیت نشگفد و تا ہايی ھہتا سلوثٹ ہاں یہ ہلییت لہ پیماپد سر درویشان بی 


سامان ہبالیں راحمت نرسد پیت 

و بدانکەہ ہندگان خداي دو قسم اند پکی ملوک کہ ایشائرا .090 مملکت و فرمان فرسایٔ دادذد 
اند و دیگر رعیت کہ اپشانرا شرف اس و استرا ترا حمتا بخشیدہ آند این هر دو قسم لجا اجتماع نیذیرد 
پا راحت احختیار باید نموں ر عنان دولت بگذاشت پا بہماں عزت سلطندت ہباہد ساخت ر دست از 


اذت و فراغت باز داشتٹ قملعہ 
آنکہ او یا ہر سر نازوت تنعم می نہد روزگارش در جہاں سردار و و سرور سیکند 


و حکما گفته اند المد و سیلة اد جد و جہد نمودن طالبِرا بسر سنزل بعت رساند و بیاباں 
”جاھدەرا ہقدم و فا قطع کردن جمال مقصودرا بنظر مشاهدہ در آرں حصول آسال متعل است برکوبپ 


اھوال 


انوار سہیلی باب .اول مقدمہ کایٹت پػم ۰ 

کمر سلطدشت نشاید بست ھرکرا رغبہت تن آسانی است 
ھرکہ در میدان ھمبت علم جہد ہر افراشسدا و در ارتکاب “مسٹھا سفمت تن آساني و فراغمٹارا 
دست ہداشت ھرچند زودٹر بمقصد رسید و روي متقصوں بدیدہ مراد بدید چناچه آن پلنکی کہ آرزوپ.۔۔ 
استیلا ہر بہشة فرح افزا داشت بہرکگٹ جد و جہدي کە از وي ہوثوع اجامید و ہمیاس تحمليی کہ ہر 
مقاسات شدایپد و ەکارہ داشت اندك فرصتی‌را نقاب تعویق از چہرہ سرام ہر افتادہ دست اسید 


ہداس مطلوب رسانید وزبردر خواست نمود که این صورك ہر جۂہ وجہ بودہ اسہت 


٠ حکایٹ‎ 


رايی داہشلیم گشت کہ در حوالي بصرہ جزبرً ہو بغایت خوش ھوا و بیشهٔ در نہابت لطانت و 
صفا چشمہاي زلال ازھر طرف روان و نسیم روان بخش از هر جہت وزان 
ا ْ 
درختان سراندر پکدگر بران جلودگر سیوڈ نغزوٹر 
نہالش زطوبي دلوہزتر کیاھش ز سوسن زبان تیزٹر 
و از غایت نزامت آنرا بیشہ فرح افزا گفتندي و پلنگی بران بیشہ مستولي بوں کہ از هھیبت او 
شیرانں شرزد گام دران گنام نیارستندي نہاں و از شکود او وحوش اندیشہ آن ہیشہ پہراموں خاطر 
نتوانستندي گذرائید نظم 
چو برخارا زدي از خشم دنبال ‏ فگندي شیرچرك از بیم چنگال 
برا راھي کہ او یکدم نشستي گذار خلن تا سالي بہ ہسسيی 


مدتہا دراں ہیشہ ہمراد دل گذرانیدہ ہود و صورت ناکامی در آئینەُ روزگار ندیدہ بچة داشت کہ 


ھ ۰“ سی سے ۴ھ ۰ 7 


0 37 


کہ جوں آن بچە ہسال ہر آید و دندان و چنکال ہخوں ہزبران بیالید آپالت آن بیشہ بقبضه تصرف 
۱ 7+ 0101200 ۰ و کو ۱ ۱ ہے نے ض2 0201010000 
او با ز گذارد و بھیة العمردر گوشہ قداعمت بفر(غٹ گذراند شسوز ہر نہال ارزو شکوفۂ سرأد نشگفہۂ خزان 


اجل سیوہ باغ حیاتش ہباد ثارلي ہر داد 


۴ انوار سہیليی باب اولی مقدمۂہ کات چم 


مصرع 


سس اتیپ 


داشتندي بیکبار در حرکت آمدہ تصد اما خلاص آن کراند پلنگی چہ دید کہ طاقنت مقاوست ندارں 
جلا اختیار کر و میان سباع نزاي عظیم واقع شدہ شیربي خونریز شور انگیز برھهمۂ غالب آمد و آن 
فرح افزامی بہشت اسارإ بتغلب در خیز تصرف آورں و پلنگت مچہ روزی چند در کو و بیابان سر 
گردانی کشیدہ خردرا بہ ہیشڈ دیگر رانید و با سباع آنموضع درد دل خوہش باز نمودہ در تدارک اپن 
خلل مدد طلبید اپشان از استیليی آن شیر شکاري و تہور آن ہزبر کارزاری وقوف یافتہ از امداد و 


اعانت اہا نمودند و گفٹند ای پویارد منزل تو حالا بتصرف شیري است کہ مرغ از صولت او بالاپ آن 


ا ہک 


بیشه نیارں پرید و پیل از دہشت او پیراس آن صعرا نتواند گردید مارا ٹوٹ جنگ 


رت : ںز 
ل7 و ہم بن بے 


ان 


رغمی و نز کر 0رت ً1 س تھام مبتاہامی عقاتة فراع غرای کا اتا لی مک کرک 
رجوع بدرگاہ او نمائی و بصدںلق تمام گرں خمل وہ ہسشا او پر آئی 


تدی را کہ نترانی از جاي بر ببرخاش او پي نباید نشرد 
ھمان بہ کە ہا او مدارا کنی بنالي و عذر آشکارا کئيی 


ہلنگی چەرا ای سن معقول افتاد و سلاس حال دران دید کہ ملازست شیر اختیار کند و حسب 


ا 
م۔ ۳۰٠‏ 


بشرفے خدمستا شیر رسید و منظور عواطلف خسروانہ گشتہ بمہمی کہ لہی حمت !ا 


9 


. 
یہ 


کە ساعمتٹ بساعت موجب ازدیاں تقرب و مزید تطلف مسیشد تا حدیکہ “عسود ارکانں دولت 
حضرت گشت وباو جود آن ھردم جد و جہد اودر ملازمت بیشٹر بودعي و هر لعظہ در انمام مصال 
مسلکف سعيی زیادت نمردي بیٹت 


وقتی شیررا مہم ضروريی در بیشۂ دور دست ساتس شد و در آنزمان تنور فلک اثیر در تاب بود و 


سس 


عرینڈ دشت و کوۃ چون کورڈ آلگینہ گرا در الاب آزشایت سرارت ہوا مغز جائوران در آسنخوآن 
جوش آمدي و سرطان در میان آب چون ساھی ہر تابہ برپانں شدي 


نظ 


اگراہر نا گہ شدي قطرہ بار ز تاب ھوا تطرہ گشتی شرار 
وگر ور هر مرخ کرديی گذر جو پروانهاش شس سوختيی ہال و پر 


زبس کافداب از ھوا یافىمت تاب دل : نگڑی وہمندنو۔ ہیس ہر آفتاب 


شیر با خود تامل میکرں کہ در چنیں وقعي کہ صدف در قعر دریا چوں مرغ بر باب زن بربان 
میشود و سمندر از خوف تاب آفتاب قدم از میان آتش بکتار نمی نہد ہدیں نوع مہمي روي نمود 
از ملازسان کہ تواند ہوں که ہار تکا *عنمت ستائر نشدہ و از حرارت ھوا اندیشہ نا نمودہ بدپن مہم 
اقدام تواند کرد در النايی ایں تفکر پلنگسه ہصفب ملازمان در آمد و ہلکےرا اندپشناث دید ازانچا کہ 
وفور شفقٹ و کمال درایست او ہود نزدپکس سربر سلطدنت آمدہ باستفسار موجبات آن تامل جرّأت 
نموں و صورت واقعه معلوم کرٹ کفایت سہم بر ذسهُ اھتمام گرفمتا و شرف دسنوري پافتۂ با جمعيی 
سلازسان متوجہه شد نیمروزرا بدانجا رسیدہ بسراتچام مہام قیام نمود و علي الفور کہ کارش ہموجب 
دلخواہ قرار یافٹہ ہوں عتان مراجعت ہر تاشت خواص و ندما کہ در رکاب دولتعش سننظم ہودند 

ن الکلمه بعرش رسانیدند کە در جنیں گرما اپ ھمه راہ با قدام اهتمام پیمودہ شد واکنون کہ مہم 
کغایہت یافتہ و پچ نوع دغدغه نیست و تقرب شما نیز در حضرت املبی روشن سدت کە تا جد 
غاپنست اگر زسانيی در ساية درختی استراحست فرسائید و بشریستك آب خنکس زہانۂ آٹنش عطش‌را 
تسکہنو ؤ١‏ دھید ھمانا کە از مصلی_ں دور خواهد بود 
آسودہ ہاش و ہار مششمت فزیں مکش ہکشامیان کہ رج جہانرا کنارۃ نیستں 

پلنگتی تبسمي کرد ۵ و گفت بزرگی و تقربے سس بحضرٹ پادشاہ علميی اآستا کہ ہجد و جہد بر 
افراختدام پسندیدہ نباشد آنرا بکاهلي و بطالت سرنگوں ساخص و بنائي کہ بسعي جمیل ارتفاع 
پافٹتہ نیکو نبوں بخویششن داري و ٹن آسانی با خاکس برابر کرین بي سعمل رجی بہ تحمل گاعجي نتوان 


رسید و یی شرکت خاردل آزار از تماشای گلزا, ر تمشع نتوانں ×. یافمت؛ 


7 


٦‏ انوارسہیلی باب اولی مقدمہ سحکایت جم 
قطاعۂ 
کسی بگردن مقصود دست حلله کند ‏ کہ پیش تیر بلھا سپر تواند بوں 
بہ آرزو و هوس بر نیاید اہنمعني بە آب دیدہ و خون جگر تواند بوں 
سنہپا ن أپن خبررا بہ شیر رسانید ند و >عیفہة ایں صورلتا از دپباجه خائمہ فرو خوا خواندند شہر سے 


7 


میں در چنبائید و فرنوں کہ سرداري ‏ و سروریرا چنیں کسي زیبد کہ سر از گربباں مہششت ہر 
آوردن تواند و رعیت در زمان عدل سر فرازي آسودہ تواند ہوں کہ سر ہر بالیں آسایش ننہد 


۳ 


ازاں شاہ آسایش آید پدہد کر آسایش خوں تواند برید 

خنکثٹا آلگہ آسایش مر وزی ‏ گزیند بر آسایش خویش 
پس پلنگیرا طلبید و باکرام تمام اختصاص دادہ اپالت آن بیشہ بدو تفویض فرسود و جاي ہپدر 
بدو ارزانی داشنہ منصب ولي عہدي خود نیز با آن اضافت کرد و فالدہ اپن مثل آنست تا معلوم 
کی کہ همإجکسرا بيی تگا ہرويی سعی ك بلیغ آفتاب سراں از سشرق اسید طالع نشدد و ہی جسہت جويی 


کاہل مقدمۂ رجا نہ ۰ سقصود ندادہ 


چو 
7 بجر 2 
نا برں؟ ول[ کہ مسر نمیشوں ہرٹ ان ڈٹہتلا جانں برادر کہ۸ کار کرد 


و چوں دریں سغر مقصود طلب علم اآست عزم جزم کرددام و پانيی جہد در رکاب عزیمت آرردہ 


'٭جرد تصور رتچی کہ در دھاب و ایاب برسد “عیفۂ توجہ س رتم ٣ض‏ خواهد پاشت و شہسوار دمت 


عالي عنای از اپنصوب ہر غواهد ثافسمٹتٹ ان ذلک لن عزم مور 


شه کہ بعرم ٹرسہتا پايی نہد در رکاب نیستا خعب سح 


کے رود از کے عنان 


ا ڑز ہہ 


چون وزرا دائستند کہ زواجر نصیصت انم عزیمت خخواہد ہود باراعيی شاد حمداستان شدد بد 


تم 


تہمۃ اسباب اربٌّحال اشتغال نمودند و شرائثط سبارك ہاں سفر بادا رسانیدہ بتکرار این بیست غلغلہ از گنبد 


دوار در گذرانیدند 


پس راي داہشلیم ازه امور جمہور بکف کفایت پکي از ارکان دوات کہ ”عل اعتماد ہو سپرد و 





در باب رعایت رعایا و حمایت براہا وصینی چند کہ طراز لباس سلطسشت توائد ہودں بگوشك هوش او 


فرو خواند و از جمله آلکہ نظم 


روي تو زیبا ننماید مگر زنکسا تعدي بري از وي بدر 
ہمہلکٹ فروزيی جو “عر پیشۂہ نع وز نفس صاعدم اندیشۂ کن 


تاکشرہ ان شذڈاشرتژن آن نکند کاہ پکي پیرزنں 


مہانند ساۃ منزل ہمنزل تطعم سیکرں و جونں آفذاب از شہر بشہر انتقال سیئرەوں و دەر ھر مسرحلہ باجریہ 
گرم 


۰ 
- 


اطراف سراندیپب ہر وپ ظاھر شد و نغماں رواٹ ان دیار ہمشام شا رسید 


ہوئی خوش تو هر کہ زباد صبا شنید از پار آشنا سن آشنا شنید 


و بعد ازانکه دوسه روزي در شہر سراندیپ از رج راہ ہر آسوں اثقال و احمال زیادنی آجا گذاشتۂ 
ہا دوس تن از ”عرمان روي ہکوہ نہاد و چون بە اعالی کوہ ہر آمد سر فرازي دید سایہ دامنش ہر آفتاب 
افتادہ و شعاع تیغش خابر مرٹرا روشنی دادہ 

بقد چون چرخ اطلس رفتہ واا 


چو با خنگسا فلک ھم تنگسا گشتہ 


ملمع کردہ اطلسرا بخارا 


فلکشٹ از تیخ شەجوں آ ھن او نمودہ سبزظ در انی و 


از هر طرف سرغزاري ہا نواع رباحیں آراستہ و بہر جانب ہوستانی از نزھت آباد ارم نشان داد 
قطعۂ 

سبزہ زارش را مرھائی زیرجد برکتار ‏ کو هسارش‌را گمرهائی مرسع ہر میاں 

با نہال جوببارش شام طوبی متصل ‏ وز نسیم ہوستانئش باغ جست ہوستان 


۸ 822 : پاب اول مہمقدمےة حکایپٹ ٹم 


افعاد کہ سوآاں آن ہا نور دیدہ برابريی و سر النور ثيی السواد از ز تارپکيی او روشنس شدي از “اوران آن 
منازل باستفسار تمام معلوم فرمود کہ آن مسکن حکیمي است کہ اورا بیدپايی خوانندي یعنيی 
وب ران و تار سی فلت ھ جفتک وت اھ سے موی هستی پاٹ 
خوائند و او مردي ہود بر مدارے دانش ترثبی نمودہ و جوھر نفس اق را ہزپور فضائل تحليه کردہ ر 
درانں اوقات از صعبت خاالق اعراض فرسودہ و باند کفافی قانع شدہ دیدہ از علالق ؛نبیل بر 


دوخنہ و خاشاث اخللق نا پاکشرا بشعلۃ آئش ریاضشت سوختہ دید بیدارش از فرط شب زندہ داريی 


زا 
بیع 


بہر حرفی فلکشارا کیسە پرداز بہرکاري تضارا “عرم راز 


٦ ۰‏ 71 
از باطن انی صا حسے کال 


ت۴ 


ہیں بہ آرزوي ملاقاتش زساني بە بیروں غار ہاپستاد و بزبان حا 
اں خلوها 7 آسنیں در داں مشتوری 


ححعدمہث؛ پیررا میاں پر پستا گھر ب ندگ ں بجان ٹر پسستٹشا 


نگاہ کرں برھمنی دید قدم تجرید در عالم تفرید نہادہ و ش علم حقالیرا در میدان دقائقی جلود 
دادد سیر سلکو یىی ثار صورلت بشري او ظاھر و نظافنت جسمش بر لطافت رح برھانی باحر رای بفراسمت 
دانست کہ مقصود خوں از و خواهد یات و بیمن نفس او نمراں خویش ۔خوائدد رسید ب ادبی تمام 
ستوجہ شد رو چون نزدیکٔ برھن رسید شرط تحعیت ؛جاي اوردہ بلوازم خدست قیام نمود برهمنی 
بعد از رد جواب سلام و اقاست سرأسم اکرام بنشستشن اشارت فرسود و از رج راه پرسیدہ سہب قبول 
کلشتا سفرو تریکش راحست حدذر استفسار کرد داہشلیم تصة خوات و گا و وصیستانامہ و حواله انمام 
آن ہسراندیپ از مطالع تا مہقطع باز گشت برھمں تبسہی فذرمود+ گفتف آفرینں بر حمت پادشاحيی 
باد کە در طلب دائش تسمل اپن ھمۂ مشقت نماید و براعيی آسایش مظلومانں رعیتد و آرامش 


معرومان ہریت اصنا ”عنت و بلیت قبول فرماید 


انوار سہیليي ہاب اول ہشدمہہ ۱ ۹ھ 
نظم 


ای خوشت آئیں جہان داششن ‏ ملک بدین گونە توان داشتی 
پیٹ نہالی کہ تو آہش دھي میوڈ شاخش نبود جز بہبيی 
آنگہ برھمن سردرے اسرار باز کرہ صدف گوش راص‌را از جواھر حکمت پر ساخت و چند روز از 
مہمات خود ہر طرف شدہ بتربیت او پرداخمت و در الناي مقالات وسصیہت نام ھوشنگتی در میان 
آمد پادشاہ پکیکٹ از وسایا بر حکیم عرں میکرں و برھمن دران باب بارايی اعظم “عنان سیفرسود 
ا وداہشلیم آتراإ ہقلمٍ خیال سی حافظہ ثہست ي نمود و کتاب کلیلہ ودمنہ مشتمل برسوال و جواب مج 


سس روں ںچھہ 


َ و المعونة من اللہ المستعان هو حسبنا و علیہ 


باب اولی 
: ہشدمہة 
رأايی اعظ یی ٦‏ پیلیاں حگیم فرمہوںد کہ۸ مضمونں وصیسٹا ارل ان ہوں گ۸ چون کسي شرف 
انعتان سکرآمیز مزا سلطانرا ہر او متغیر خواهند ساخت پس پادشاہ باپد کە در قول صاحب غرض 
ٹیکو تامل فرماید و چون معلوم شود کہ خالي از آمیزش واآلایش نیست آترا بسرحد قبول نرساند 
مدہ راہ صاحب غرض پیش خویش کہ آمہشت با پکدگر نوش و لیش 
بصورت دھد نوش و پاریيی کند بمعنی زند نیش و خواري کند 
از برھمن التماس دارم کە مسناسب این حال دامتانی بیان فرماید و قصة کسی کہ نزد 


٦ 
رر‎ 


پادشاھی مقرب بودہ باشد و ب خسن غرض آمیز حسود بناي سرتبه او خلل پافتہ و دوستی بداشمنيی 
و سوافشت بمغالفت اُْجاسیدہ بتفصیل باز نماید برھمن فرسوں کہ مدار اساس سلطنت ہرینں وصسیہت 


٥ 


حعتے 


0 انوار سہیلیي ‏ باب اول حکایت اول 


است و اگر بادشاہ اُھل غرضرا از افساد و اضرار مہنع نفرساید بیشٹتريی ارگاں دولت را منگوب 9 
٭غخذول سازند و خلل کلي ازان هم ب سملکت راہ یاہد وھم بملکٹ سرایٹ گند و چون مفسدي شربر 
میان دو دوست “جال دخل پافنت ھرآینہ سرالجام کار اپشان بوحشت و ملالت خواهد کشید چنانچەہ 


سپان شیر و گاو بوك رايی پرسید کہ جگونہ بودہ آستا آن 
حکایت ۱ 


برهمن گنت آوردہ آند کہ بازرگانی بوں منازل بر و تحر پیمودہ و اقالیم شرق و غربرا لی کردہ و 


می گرم روزگار دیدہ و تپ و شیرپن ایام ہسیار چشید: 
خردمندي امینی کاردانی ‏ ز روتیٔ تجریہ بسیار دانی 
چوں مقدمہ سپاد سرگی کہ عبارت از فعف پیري باشد ہر مملکت نہادش تا خشن آوں و طلاید 
اکرقو 2 افارضا مل شی ات سای سار رون کن 
8 
نوبٹ پیريی جو زند کویس درد دل شود از خوشدلی و عیش سرد 
موی سفید از اجل آرد ہیام پشت خم از مرگ رساند سلام 
خواجۂ دانست کہ دم بدم کوس رحیل فرو خواہند کوفنت و سرمایہ حیات کہ ستاعی استه در 
خاله بدن ودیعت نہادہ باز خواہند طلبید فرزندان خودرا جمع کن و اپشان سہ جوان رشید فرزان 
بودند اما بغرور ثرونت و تہور شباب از طربق اعتدال تجاوز نمودد دست اسراف ہمال پدر دراز کردندي 
واز کسب و حرفت اعراض کردہ اوقتات عریز بہ بطالت و کسالت گذ رانیدندعيی بدر مہربان از فرط 
ششت و سرحمت کہ لازم حال اہوت باشد فرزندان‌را پند دادن آغاز نہاد و آبواب نصاٹس؛ بی غرض 
سشتمل بر جوامع بیم و امید ہر اپشان بکشاں و فرسوں کہ اي جواناں اگر قدر سالبی کہ در حصول آن 
شناسید بمذھب خرں معذورید اسا ہباید دانست کە ال سرمایپ معادت 


1 ری یشما لرسیدد نمی 


دنیا 7 اخرلٹ تواند شّد و9 رجہ جویند از مرانب دو جہانی بوسیلہ سال بدہلسا تواں آورں و اھمل 


7ٌ 


عاام جوبايی کی از سۂ سرثبۃ باشند اول فراخی سہعیمشہتا و سہوات اسبابے 2 و این مطلوب جمعی 


بپاشد کہ ہیا اپشان ہر نوشیدنں و وشیدنں و در استیفايی لذت نفس کوشیدن سقصور ات دوم 


انوار سہیليی باب اولی حکایٹت دوم 1 


رفعت منزات و ترٹي در مرتبمت 1۳" کہ مقصد أیشان این بود ایشان اھل جاہ و منصب ہاشند 
و بدیں دو مرتبہ نتوان رسید الا ہمال سیوم پائن واب آخرت و رسیدن ہمنازل کرامت و گروھی کہ 
نظر بریں معنی دارند اھل جات و درجات اآند و حصول ایں مرتبهہ نیز ہمال حلل سیتواند ہودں 
نعم المال امام لرجل الصالٰم چنانچە پیر معنوي در کتاب مثنوي فرمودہ 


۱ بیمت؛ 

مال را گر بہر دین باشی حمول نعم مال سام گفتش رسول 

پس معلوم شد کە ہبرکت سال اکثر مطالب بدستا آید و بدست آدکووعال سی کسب و 

طلب ”عال سي نماید و اگر کسي نادرا مال بی مشقت یاہد ضر فر سیل آن 7حنتی نکشیدہ 
باشد ھرآبنه قدرو قیمت آن ندانسته زود از دست بدھد پس روي از کاهلی ہر تافته جانب اکتساب 
سیل نماپید و ہہمیں 0-90 000 
اي پدر تو مارا بکسبی میفرساليی و این منانی توگل اسستا و سن بہ یقیں میدائم کہ آچە از روزيی 
مقدر شدہ ھرچند در طلب آى جد و چہد نکنم بمن خواھد رسید و آچە روزيی سن نیست چنداچە 
در جستجوی "5 سعی نمایم فایدہ تخراهد داد 

ھرچه کہ روزبست رسد در 1 و آچہ نباشد نریند بیگمانں 

پس ز ہی آ چٹ خواهد رسید رجش ہیہودہ چەہ باہد کشید 


۱ . محہ ے .- 


و آچۂ لیبس سن ابوڈ چنداد رو ایر کے 'کخہٹبف بس ارتا 0 و اگر نکنیم بے 
ربچ وجھا ش ا 


نصیبه ازل از خود نمیتوان انداخىت 
چنانچہ داستان آی دو پسر پادشاء شاہد حال است کہ یکی را بین گپء پدر بدست افتاد و 
دیگريی ہامید آن خزانہ مل و پادشاھی از دست بداد پدر پرسید کہ جچگونہ ہودہ است آن 
حکایت ٢‏ 
پسرگفت در ولیت حلب پادشاهی ہوں کامگار و فرمانرواي عالیمقدار بسي انقلابات روزگار دیدد 


7× ٰ انوار سہیلی ہاب اولی حکایت ہوم 


ٌ چنّی ا 7 نمرودنديی پبسٹ 
1٦5‏ ۰ 7 “۸ 7 ىخ٭ ۲ شس 
بعیش کوش کہ تا چشم میزنی برٹم خزان ھمیرسد و نوبہار میگذرں 
بادشاہ مرن عائل و صاحمب تربہ ہون و‌‌ جوآأھر وافر و و نقوں نا ٭>حدوں د داشت بعد از ہشادد٤ٌ‏ اطوار 
فرزندان ترسید کہ پس از وی آن اندوختہارا در معرض تلف انداختہ ہر وجهہ احتیام ببان تارا بر 
دھد و در حوالی آنى شہر زاهدي ہود پشت ہر اسباب دنیا کرںدہ و روي بتہیه زاد آخرت آوردہ 
سوختۂ تاب تجلی شدہ شیفتة حضرت سولی شدہ 
پادشاەرا باريی الفتی و یہ ذىسہشا رويی زیادرت عقیدتيی ہو تماميی اسوال‌را جمع فرەوںد ہر وجہی 
بی فا روي از فرزندان من بر تابد و سرچشمة اقبال کہ چوں سراب نماپشی ہبیش ندار حا ادبار 
انپاشتہ شود و فرزندأاںی سن کم بضاعت و عتابم گرداند ایشانرا از ان کپ خبر دھهد شاید کہ بعد از 
دیدن نکبستا و کشیدن عنت تدبہی یافتہ آنرإ ہر وجہ مصلے ںی صرفے نمایند و از اسراف و اتلاف 
٭روں - کہ داشت چاميی ترتیب جنان فرا نموں کہ ٦‏ خود اجا مدفوں سیسازد و 
فرزندآن‌را بران صاحب وقوف گرںدائید کہ چون صوریتا احنیاجی روپ نمابد ایکا خیرد سی کہ میں 
هر آنکہ زاد ہناچار ہاہدوش نوشید ز جام دھر سي کل سن علیہا فان 
آن گپ کہ در صوسعہ زاہد مدفوں ہوں مستور و سخفی ماندہ ھیچکسںرا براحال وقوف نیفتاد 
برادران بعد از وفات پدرجہت مقاممت ماک و مال بچنگا و جدال افتادند و برادر مہدر از سر 
قوت و شوکت غلبہ کردہ تمامي جہات بتصرف خویش گرست و برادر خردرا مغموم و ”عروم بگذاشت 


پنچارہ از منصب سلطنت ہی نصیب و از سال سوروت بی بہرہ ماندہ با خوں اندیشید کە جون 





انوار سہیلميی باب اولی حکایت دوم اك 


آنتاب نعمت و حشمت روي بە مغرب زوال نہاد و چرم جفا پیشۂ شیوهُ بیوفايی و بدمہري آشکارا 


کر بار دیگر روي بطلب دنیا آورین و آزسودەرا باز آزمودن چہ ننبجہ دھد 


جملہ دنیا ز کہنی تا بنو چون گذرندہ است نیرزد جو 
مملکتي بہترازینں سازکی ‏ خوشنر ازیں حجرہ در باز کی 
ھے بە ازانں نیست کہ چون گریباں دولت از قبضۂ اختیار بیروں شد دان توکل و قناعت 
چنگت آرم و رتبه دروہشے را کہ سلطنت ہیزوال است از دست ندھم 


-- 
و س رھ کے قامت مل ا“ "سن کم فاریزر لان عال انت 

پس بدین نیت از شہر بیروں آمد و ہا خود گفت فالی زاهد دوست پدر من ہوں صالم در انست 

کہ رويی بصومعڈ اوي در آرم او در قدم وي بطریق رہاشت راہ عبادت ہسپرم چون بصوسعة زاہد 
رسید سعلوم فرموں کہ طوطی رح شربئش از قفس بدن بجانب ریاض فی جنة عالیة طیران 
نمودہ و صوسعه اآزان پیر روشن ضمیر خالی ماندہ ساعتيی ازاںی حال اندوہ و مال ہر و غالب 
شدہ عاقبت ھمان موضۓرا جہمت اقامت قبول کردہ از سر ارادت دران بقعہ جاور گشت و 
در حوالمي صوسعہ کاربزي ہوں کہ از دروں صوسعہ چاھی کندہ بودند و بدان کاریز راھي کرںہ پیوسنہ آب 
ایفام تسا کات نی رافق سر 37 اتان فی یی ان تلق و ھر اناعسی کازات 
روز دلو ہچاہ فرو گذاشت آواز آب نیامد نیک احتیاط کرد در تک اہ آب نبموں ستامل شد کە 
آیاجہ اك شدہ کە آب بدیں جاہ نمی آید و اگر خللي کليی چاہ و کاریز راہ پافتہ باشد و بتماميی 
مہدروس شدہ دیگر دریں بقع بودن متعذر خواهد ہوں پس جہت تُحقیق ایں حال اہ فرو شد و 
اطراف و جوانب چاہ و آب و راہرا بنظر تدقیق مشاہدہ مي نمود ناگاد حفرۃ بنظرش در آمد کہ از 
ضافغر تام ادتقا مہ ہی عام اس آپ چا سس تافو گت تا سی کا 
رودو اہی سورام از گجا سربر کند پس آنسوراچرا کشادەتر گردانید قدم در وي نہادن ھمان بود و ہر سر 
کپ پدر رسیدن ھماں شاہزادہ کہ آن مال بي حساب و نقود ران بدید خدایيرا سجدءٗ شکر کرٹ و 


گفشت اگرچہ مال بسیار و جواھر بیشمار است اما از سی توکل و جادہ قناعت عدول نباید نمود و 


بقدر احتیاے صرفت بابد کرں 


27 


حصئ 
تا بہ بینیم کە از غیب چہ آید بظہور 
ازاجانب برادر مہتر در فرساںرواي متمکن شدہ پروايی رعیت و لشکر نداشتي و بامید گپ 
سوھوم کے در قصر پدر خیال سيی ہست هرجه بدست آوردي تلف کردي و از غایت خوت و 
عظبت برادر خودرا تفقد نہ نمودي و ازالفت او ننگی داشتی ناگاد ویرا دشمنی پدید آمد و با لشکر 


جرار تی .0*0 ولیت 4 ک" شاھزادہ خزانه تہی و لشکربي سامان و پریشان حال پافنت بدان 





رجال الا بالمال چندانچہ سعی بیشتر کر نشان گب کمتر پانت و ھرچند جد و جہد زبادہ نمود از 

حصول مقصود *عرومٹر بوں ہوا 
بشنو این نکتە کە خودرا ز غم آزادہ کيی خوں خوري اگر طلب روزي ننہادہ کی 
ورچوں بکلي از بافشن ػس نا امید شد بانواع حیل تمسکٹ نمودہ لشكکري ترتیب کرں و روي بد 

خصم آوردہ از شہر بیروں آمد بعد ازانکہ از جانبیں صفب جدال ہر آرآستند و آتش ثتال اشتعال 
پافت از صف لشکر دشس تیریي بمقتل شاہزادہ رسید و بر جاي سرد شد و ازیں جانب نیز تبريی 
بیندا ختند و یادشاہ بیگانہ نیز کشتہ گشت و ھردو لشکر پریشان و سہمل ہبماند نزدیکٗٔ بود کەه آتش 
فدہ افروخن گیرں و بشعله ہرچ و مرج اھالی ہر دو سملشت سوختہ شوند آخر الامر سرداران هر دو 
سپاد جمع شدند و باستصواب یکدیگر از خاندان پادشاهي و از دودمان فرماں‌دھي ملکی کریم طبع 
نیکو خصلت جستند کہ شغل سلطضدت و مہم سملکت بدو تفویض نمایند راميی جموع بران قرار 
بگرنمت کہ شہریار کامگار کہ فری دولت او سزاوار تاج سرافرازيی و خنصر سعادت او شاپسۂ خاتم 
خلا اش سان داکر کان ات کانفازان سا رن چوک مر 
بنعظیم و اجلال ھرچہ تمامتر ا: ز کپ خمول ببارگاہ قبول و از زاوبهۂ عزلت بصدر مسند دولت بردند و 
ہمیاسن تو کل ہم گپ پدربدو رسید و ہم مملکت پدر بدو قرار گرنت و این سثل بدان آوردم تا 

٭عشق شود کە پافن نصیب بسعي و کسب تعلقی ندارد و اعتماد ہر توکل فرمودن بہ ازان ہاشد کہ 
077 


انوار سہیليی باب اون حکایت سیوم ٰ 1٠‏ 


7- 
نیست کسبي آز توکل خوبتر ‏ چیست از تفوضش خود *عبوب ثر 
همیں توکل کن سلرزآن پا ودست ‏ رزق تو بر تو ز تو عاشق‌ثر است 
اگرترا صبري بدي رزق آمدي خوبشرا چون عاشقان ہر تو زديی 
چون پسر این داستان باتمام رسانید پدر فرسوں کہ آچہ گفتی *عض صدق و صوابست اما این 
عالم عالم وساپط و اسباب است و سنت الہي بران جاري شدہ کہ ظہور اکثر حالات اپاجہانی باسباب 
واہستہ باشد و منفعت کسب از توکل زیادہ است چہ نفم توکل ھمیں ہمنوکل میرسد و بس و نلم 
کسب از کاسب بدیگري سراہت میکند و نفع رسائیدن دلیل خیریت است کہ خیر الناس من پنفع 
الناس و کسي کە قادر باشد برانکه نفم بدیگريی رساند حیفب ہاشد کہ کامليی ورز و از دیگريی نشع گیرں 
مگر تو قصه آن سرد تفشفف: کە بعد از ہشاہدہ حال بازو کَلاغ سہبرا ہر طرف نہاد و بدان سہب 
ناب زی ول ردپ درد کا کزا زا ات نع 
حکایت ٣‏ 
پدر گشت آوردہ آند که دروبشی در بیشہ میگذشت و در آثار رحمت و اطوار قدرت اندیشۂ سي 
فرموں ناگاہ شاد بازي تیز پر دید قدري گوشت درچنگال گرفتہ گر درختي پرواز میکرن و باہتزاز تمام 
بر حوالی آشیان طوف سیفرموں مرن ازینمعنی ”جب شدہ زماني بنظارہ باپستاد کلغي ہي بال و پر 
دید دران آشیانه افتادہ و آن باز پارہ پارہ گوشت جدا میکرں و بقدر حوصلك کلاغ بي ہال و پر در 
دش سي نہاد مرد گنت مبعان اللہ عنایت پادشاهھی و رحمت نامتناهي نگرکہ کلاغ بي پرو بالرا 
که نه قوك طیران دارں و نہ شوکت جولان در گوشہ این آشیانه ہي روزي نمیگذارد 
× 
آدیم زمیں سفرۂ عام اوست بریں خوان پغما چه دشمن چہ دوست 
چنان پہن خوان کرم گسترں ‏ کہ سیمرغ در قاف روزي خورد 
پس سن کە پیوستہ در طلب روزي از پاي نمي نشینم و سر در بیابانں حرص نہادہ بہر حیلہ ناني 


ہدستا می آرم ھرآینہ از ضعف پقیں و سستيی اعتقاں خواهد بود 


×۹ الوار سہیلی باب اولی حکایت سیوم 


-- 
امن روزي شدہ روزي رسان چند بہر سوي دوم چون خسان 
از دل خرسند ہر آرم نفس کاچە رسد بہرہ ھمانست و بس 
آی بہ کہ بعد ازیں سرفراغت بر زانوي عزات نہم و خط بطالت بر صعۂ کسب و حرفت کشم 
مصرع 
ازق علي اللہ تبارٹ و تعالي 
آنگہ دست از اسباب دنیويی شستہ 07" نشست ودل بی غل در عنایٹت بی علہتا ەسہبی 
لباب بست مصرع 
دل در سبب سبند و مسبب رها مکی 
مہ شبانه روز در زاویہ عزالت قرار گرفنت و از ھی ممر فتوحي ریي ننموں و هرساعتيی حیفتر 
و ضعیفٹثر میشد عاقبت ضعف روي بقوت نہاد و مر زاہد قوي شعیف شد و ازاداي مراسم طاعت 
و عبادت ہاز ماند حل تعالیی پیغمبر آن زماں‌را نزدیکف وب فرستاں و بعتابيی تمام پیغام داد کە اي 
بندة من مدار عالم ہر اسباب و وسائط نہاددام اگرچہ قدرت س بی سبب مہم میتواند ساخت اما 
حکمت من اقتضاي آں کردہ کہ اکثر مہماٹ بسببہا ساختہ و پرداختہ گرند و بدیں سبب قاعد 
آفادہ و استفادہ تمہید پابد پس اگر تو سبب فائدہ دیگري توانی شد بہٹر ازان باشد کہ ہسبب دیگري 
فائدہ بابد گرنمت سثت 
چو باز باش کہ صیدي کني و لقمہ دھي ‏ طفیل خوارہ مشو چون کلاخغ بي پرو 


و ایں مثل بدان آوردم تا بدانی کہ ھمہ کسررا رفع مب اسباب میسر نیست و توکل پسندیدد 


آقت که با رت منفاظ× اسباب در مقام توکل ثابت باشد تا از فیض الکاسب حبیع الله 


بہردسند ہوں و و بزرگي فرسوں اُست کہ کُسبي سیکں تا کاھل نشوي و روزي از خدا میدانں تا کافر نشريی 
نطم 
ًَََ در سہب کاھل سشو رہز الکاسب حبیب اللہ شدو 
گر ٹوکل میکنی درکار کی کسب کن پس تکیۂ ہر جبار کن 
پسر دیگر سض آغاز کر کە اي پدر مارا توت توکل کلي نیست پس از کسي چارد نباشد و چون 
بکسب اشتغال کتیم و خداوند تعالي از خزانه کرم عالي و سنالي روزي ما گرداند با تی چہ باید کرد 


سن تلق گکارکت ا ۰٦‏ 


بدست آید دو صورت از لوازم باپد شناخت پکي آنکہ ”عافظت آن بروجہي باید نموہ کہ از تف_ 


زرداررا دشمن بي غمار تین 
.._ چرے نە بربي درمان سیزند 
دوم آلکہ از مراس آن فائدہ باید گرفنت و اصل المال را تلف نباپد کرد چه اگرھمہ از سرمایه ہکار 


قافله ٭”عنشمانں میزند 


برنه و ہسود آن قناعمت نکدند انث فرصتي را گرں فنا ازان بر آپد 


ھرآان بعر کاہي نیاید بويی بانکٹ زمانی شود خشک پي 
گر از کوہ گیريی و ننہی ؛جاي سرااجام کوہ اندر آید از پايی 

ھرکرا دخليی نباشد و داہم خ کند پا خرجش زیادہ از دخل باشد عائہت المر در ورطۂ احتیاج 
افدد پمکن کہ کارش بہلاکت انجامد چناچہ آن موش تلف کار کە خودرا از غم هلاٹ گردانید پسر 
وہ گازاہ تد نآ 

حکایت ۴ 

پدر گنت آورںہ آند کہ دھقانی جہست ذخیرہ مقداري غلہ بانباري نہادہ ہوں و اہوابے تصرف 
دران مسدود گردانیدہ تا روزیکہ احتیاي بغایت و ضرورت بنہایت رسد ازان فائدہ تواند گرفنت قضارا 
موشی کہ از غاہت شرہ خواستی کہ دانہ از خرن ماہ دزدد و خوشۂ پررہن از مزرِعل آسمان ہچنگال 
حرص در رباید در حوالميی آن منزل خانه و در جوار آن انبار آشیانہ داشت پیوسته در زہر زمیں از هر 
طرف نشبي زدي و بدندان خارا شکاف هر جانبی حفري بریدي ناگاہ سر حفرہ از میانه غله بیروں آمد 
و از سقف خانەاش دانہايی گندم چون شہاب اقب از آسمان ریزان گشت سوش دید کہ وعدۂٗ 
وٴفی السما رزقکم ہوفا الجامید و نکنڈ الدمسو الرزق فی خبا الارش روشن شدہ بظہور آى نعمت مواجہب 
شکر بتقدیم رسانید و بحصول آن جواھر ٹیمتی ٹروتی تمام حاصل کرںدہ وٹ فارونی رک ا فرعوی 


- 7 
آغاز نہاں و باندکٹ فرصنی سوشان یہ از مہضہونں ان حال خبردار شكة در ملازست او کمر حخحدستگاريی 


7 ث 





: 2 2 7 
اہن دغل درستان کہ می بیيی مگسائند گر شیرینيی 

دوستان نوالہ و حریفان پیالہ بر وی جمع آمدند چنانچہ عادت ایشان باشد طرے تملق انگندہ 
سن چز ہمراں دل و هواي طبح او نگفتندي و زبانں جز بمدح و ثناي و شکرو دعاي او نکشادندي و او 
پیوستہ گندم ازان سوراخ رہزان و روان خواهد ہود هر روز مقداري کثیر ازان ہر مصاحبان صرف کردي و 
ملاحظة عاقبت نا نمودہ از خیال امروز بفکر فردا نپرداختيی 

ںی 

و درالن اوناتٹ کا موشان دران گوشه خلوت بعشرتٹ مشغوليی داشتند ڈسہسیا برنں گیا : تٹنگٹ 
سال خلفزا آز پانيی در آوردہ بود و آئش گرستگی در سینۂہ جگرسوختگان بی ای برافروختہ ذر جر 
جانب جانی بدابی ٭ي دادند و کسی النناٹ نمیگرد و در هر طرفف ہتاء خانہ ”خوانی میئروختند 7 

ھرکرا دیدار نان بودي هو آ قرص خور بر آسمان دیدي و بس 

موش مغرور بساط ناز و نعمت گسترںدہ نە از تما سال خبر داشٹ و نه پر گی سال سطلع ہود 
چون روزيی چند بر آمد ۵ھقاں‌را کار بچان و کارں باساتخوان رسید در خانہ بکشاد دید کە نثصان تمام 
بدان غلہ راہ یافتہ آە سرد از دل گرم برکشید و بر فوت آن تاسف بسیار خوردہ با خود گنت جزع 
گردن در تفيه کہ تدارش آن از حیز امکانی خاري ہاشد طریبق خردسنديی نیست حالا بقیة غلہ کہ 
درپی خانہ است جمع کردن و بموضع دیگر بردن اولیل می نماید پس دھقان باخراي آن جز وي کہ 
ماندہ ہوں اشضغال نمود و در آن ”عل سوشی کہ خودرا صاحب آں خانہ و مہٹتر آن کاشانهہ می 
پنداشت در خواب بوں و موشان دیگراز غابت حرص و آز آواز پايی دھقان و صداي آمدوشد بر زبر 
سراپشان نمی شنیدند در میانہ موشی تیز هوش آنصورتا‌را فہم کردد جہت تحقیق آن بالي ہام بر 


آمدہ از راہ روزنہ کیفست واقم سشاهدۃ نمود فی العال بزپر آمد و مضمونں قصه با یاراں گفته خودرا 


انوار مہیلي باب اول ‏ حکایت چہارم 7 


ازان سورام بیروی افگند و اپشان نیز ھری بگوشۂ بیروں رفتند و وليی نعمستدرا تنہا گذاشتند 


7 


ھمہ پار تو از بہر ترآشند پي لفمۂ ہوادار تو باشند 
چو مالت کاهد از مہر تو کاهند ‏ زیائمت بہر سوںد خویش ۔خواهند 
ازہی مشتي رفیقان رہائی بریدن بہٹر است از آشنانی 


روز دیگرکە موش سراز بالین آساپش برداشت چندانکہ چپ و راست احیاط کر از یاران کسي 
ندید و ھرچند از پیش و پس بیشنر تحص نمود اثر مصاحبان کمٹر پافمت فغان درگرفستا وگفت 
پاران کہ بودۃاند ندائم گجا شدند ‏ آپا چہ حال ہود کە ازما جدا شدند 
پس جہت حقیق احوال ایشان بعد از مدتی متمادي کہ عزات اخنیار کردہ ہود از گوشۂ کاشانہ 
بیروں آمد و ہر بلي غلا و پریشانی ننگي و گراني اطاع یافتہ بامطراب تمام سوي خانہ رواں شد ٹا 
سوراخ ہانبارخانہ در آمد آنمشدار خوردی ٦‏ ٹوٹ پکشبۂ‌را شاہد سوجوں نہوں طائتش طای گشتہ بد سہشا 
افطراب گریبان جان چاٹا زدن گرفت و چندان سر سودارا بر زمین زں کہ مغزش پرہشان شد و 
بشورسی تلف کاريی در ورطة ھلاکہٹ و خاکساريی افتاں و این سٹثل‌را فائدہ آنسٹ کہ خر آدەميی 
باپد کہ فراخور دخل باشد و سرسایة کە دارں از سوںد آن سنتفع گردد و بر وجہي کە نقصان ہراس المال 
نرسد آنرا *عافظت نماید بیستا 
بد خل و خر حود هر دم نظر کن چو دخلٹت نیست خرے آھستەثر کی 
و چون پدر از اتمام ان داستاں پر‌اخھٹ پسر خردثر ہر خاستف و دیباجهۂ خر جواهر دعا و 
سودي تمام گرفمت آن سودرا چگونہ خر کند پدر فرسوں کہ طریق اعتدال در ھمہ چیز ستودہ اس 
خصوصا در بابس سمعاش پس خداوند مال باید کہ بعد از حصول فائدہ دو قاعدء دیگر رعایت کند بی 
آلکہ از اسراف و اخراجات ناموجہ اجتناب نماید تا پشیمائی بار نیارك و مردم زبان طعن ہر و نکشایند 


ھست بر مردم 0401-7“ بل ز اسراف پسندیدە‌ٹر 
گرچہ عطا در همۂ جا دل کش است ‏ ھرچہ بہاجار بود آی خوش است 
درم باپد كە از بدنامی بخل و عارامساکی احتراز نماید کہ سرں بخیل در دین و دنیا بدنام بود 

و دنیادار ممسک ہبہمہ وقمت مطعوں و دشہن کام ہود و مال بخیل در عاقبت هہدف ثیر تثاراس و 
تلف شود چنانچە مثٹلا حوض بزرگی کە پیوسٹہ از چند جوي آب در وي آید و بائدازہ مدخل ”خرجي 
نداشتہ باشد ابد از هر طرفی راہ جوید واز هر گوشہ بیروں بر آپد و رختہا در دیوار وي افتد و آخر المر 
بدانں رسد کہ بیکبارگی نا ہو و وہرانں شدہ آبہا در اطراف و جوانب پراگندہ گردد نشر سال البخیل 
سال کز وی خیل إہرط نہافٹ داسہتا تاراج ںا بر باداش 
دست بکاري زدند و برادر مہٹر ایشان روي بّجارٹ نہاد و بیئر دور دست پیش گرفت و با وي دو 


سس و ھ 2 پ۴ ۰ 3 : 1 
آنہا چوں گربہ روزہدار ناخن ھیبت در پانجۂ اضطرار نہان کردي 


حثهہ حو پا سہ لہ حون نت یں نا ںا رؤں۔ع 3ج 
ب|ہہ چو مین و مہ چو سز بدیدن داور برثتن دلیر 
کی پ2 اس رز 1 : 7 2 : :7 
گال پکی را شنزبہ نام بوں و دیگربرا مندبہ و خواجۂ ٹاجر پیوستہ اپشانرا ترتیب کردی و "خود تعہد 


7 * 3 - 2 72 : کل 1 


پافتہ و ائر شعف ہر ناصيه حال ایشان ظاهر شد قضارا در اثناي راہ خاابيی عظیم پیش آمد و شنزبہ 


درآان بماند خواجہ بفرسوں تا سعیلتی تمام اورا بیروں آورد‌ند و چون طاتستا حرکت نداشت پکيی‌را 
ہمزں گرفتہ براي تعہد او نامز کرد و مقرر شد کہ چون قوئي گیرں اورا بہ کاروان رساند مزدور یک دو 
روزي در سیان بیابان مائدہ از تنہاييی سلول شد و شنزیەرا گذاشتہ خبر فنوت او ہخواجہ رسائید و دران 
سنزل مندبہ از غایت کونتگی و مفارقت شنزیه در گذشت اما شنزیەرا بە انکٹ مدل قوت حرکت 


7 ے 


پدید آمدہ در طلب چراخور هر طرفی سی پوید تا بەرغزاري رسید بانواع رباحین آراستہ و بگونەگونہ 


انوار سہیلي باب اول حکایت چہازم ۷۱ 
رستنیہا پیراستہ رضوان از رش آن روضہ انگشت غیرت گزیدہ و آسمان در نظارہ آن دیدہ حیرث 
کشادہ بت 

ا زگل وسبزہ نوخاستہ و آب روا حچشم بد دور تو گوئی کہ بہشت دگراست 

شنزبەرا آن منزل خوش آمد و رخت اقاست در ساحمتا آن مرغزار فرو گرنت و چون لکچندي 
بي بند تکلیف و قید تکلف در ساحمت آن مرغزار بچرید و دران ہواي ری بخش و فضاي دل کشا 
ہمراد دل گذرانید بغایت قوي جثہ و فریہ گشت لذت آساپش و ذوق آرامش اورا برای داشت کہ 
بنشاطٰی ھرچہ تماسٹتر بانگی بلند کر و در حوالي آن مرغزار شیري ہوں با صوالت و ھزبریي در غایت 
شوکشت وحوش ہسیار در خدمت او کمر ہستہ و سباع بیشمار سر متابعت بر خط فرمان او نہادہ و شیر 
از غرور جوائی و خوت حکوست و کامرانی و کثرٹ خدم و بسیاریيی حشم کسیرا ار خود ہزرگٹر تصور 
نکردي و ہبر تیزحملہ و فیل قوي جثەرا در نظر نیاوردي و ھرگر نە گاو دیدہ بود و نه آواز او شنیدہ 
چون ہانگی شنزبہ ہاو رسید بغایت ھراسان شد و از ترس آنکہ سباع ندائند کہ ھراس ہدو راہ پافتہ 
بہے جانب حرکت نمی کرں و پر جاي ماکن سي بوںد و در حشم او دو شغال *عتال بودند یکي‌را 
اد انام و دیگربرا سو زور کی و کا شہرتی داشتند اما دسنہ بزرگش منش تر بوںد و در 


ام ورای مس اھ لت سور تداع وس شر سان 


دل مشغولی دارن با کلیلہ گفت در حال مل چگوثٔ کہ نشاط حرکمتارا گذاشتہ استا و بریکف جاي 
قرا رگرفٹہ تی 


آثار مالت از جبینش ‏ دادہ خبراز دل حزینش 
کلیلہ جواب داد کہ ترا بای سوال چکار و ہا گنن ایں سخن چہ نسبت 
مصرع 
2 از کچا سض سر مملکت ز گجا 
و ما ہر درگاہ این ملک طعمة سي پاہیم و در سای دولتش بہ آسایش روزگار میگذرائیم بہمیں بسندہ 
کی و از تفتیش اسرار ماوث و حقیق احوال ایشان در گذر چہ ما ازان طبقہ نیسٹیم کہ بمنادست 
سلاطیں مشرف توانیم شد یا ضن مارا نزدیکٹ پادشاہان ”عل استماع تواند بود پس ذکر ایشان کردنن 


۷ 


۷۳ انوار سہیلی باب اول حکایت چم 
تکلف باشد و ہر کہ بتکلف کاري کند کہ سزاي آن نباشد بدو آن رسد کہ ببوزنہ رسید دمنہ پرسید کہ 


چگونہ بودہ است آن 


حکایث : 


کلیلہ گفشت آوردہ اند کہ بوزنة درودگری را دید پر چوبی نشستہ و آنرا سی برید و دو مض داشت 
پکی را بر شکاف چوب پرو کوئتی تا بریدەن آسان گشتی و راہ آمد وشد بر ارہ کشادہ شدي رو چون 
شکاف از حد معیں در گذ شتيی دیگری بکوئٹبی یں پیشینەرا ہر آوردی و برین منوال عمل سی نمود 
وک ٰ --۔ 
بوزنہ تفرچ سیکرن ناگاد درودگردر اثداي کاربحاجتی بر خاست ہوزنہ چون جاي خالي دید نی اعال 


بر چوب نشست و ازاجانب 0 ہرید: ہوں انئیاں او بشکاف حجوب ٹرو رفت ہوزنہ آن مرا گا دار 


۸ 2۲ جا 27 کے و نے مم کہ کم ره اه ہہ اہ ۸ 
پیش کار ہوں قبل ازانکہ آن دیگري فرو کوبد از شکائ چوب بر کشید و چون مز از شکافف کشیدد 
شد ھر در شق چرب ہم پیوستہ شد و انثیان بوزنە در میان چوب *عکم بماند سسکیں ہوزنه از درد 
رتجچور شاف ہی نالید و میگشت پیستا 

آی بہ کہ ھر کسی بجہان کار خود کند و آنکس کہ کار خود نکند نیکس بد گند 


کار من سیوہ چیدن است لہ ارہ کشیدن و پیش سن تماشاي بیشہ است نہ زدن تبر و تیشہ 
سج 
آترا کەہ چنان کند چنیں آید پیش 
بوزنە با خود درین گفتگو ہوں کہ درودگر باز آمد و اورا دست بردي بسزا نمود و کار ہوزینہ بدان 
فضوليی بہلاکت انجامید و از ایاعجا گفتہ اند 
و و 
کار ہوزینەہ نیست ‏ جاري 
واہنں سثل بدان آوردم تا بدانی کہ ھرکسرا کار خوں باید کرں و قدم از اندازہ بیرون نباید نہاد و 
ال ملعال رہ ڑھا گا اك 


مثليی اد دارم ازیاريی کارہر مر و مرد هر کاری 


این کار که نه کار نست فرو گذار و اندٹ طعمہ و قوتی کە میرسد غنیمت شمار دمنهہ گفت هر 


انوار سہیلی باب اوی حکایت “جم ۳ن 


کہ بہ ملک تقرب چوید برای طعمہ و قوت نباپد چہ شکم بہرجاي و بہر چیزي پر شود بلکہ فائدہ 
ملازہت مسلریث پافن سنصب عالي باشد تا دراإِنی حال 7 و بلطف نوا ختن و مہم ان 
20+" ھرکہ ھمت او بطعمۂ سر فرود آر از مار پہالم اوت ون مت 7 کہ باساخوانی 
شاں شود و گريه حسیس طبع کہ بناں‌پارہ خشنود گردں و من دیددام کہ شیر اگر خرگوشي شکار کند 


ےر سر -۔ 
چون گوري بیند دسستارا باز داشتہ روي بصید گور آورد 
لپہتا 


و رکۂ درجه بلند پافت اگرچہ چون گل کرتاہ زندگانی باشد خردہندان بسہب ذکر جمپل او 
دراز عمر شمرند و آنکہ بدناشت و دوں ھمتی سر فرود آرں چون برگی ناژو اگرچۂ دیر بپاپد نزدیکٹ 


اھل فضل اعتباري نیابد واز و حسابي بر نگیرند 
پپہتا 
سعدیا مر نکو نام نمیرد ھرگزر ‏ مردہ آنست کہ نامش بنکوئ نبرند 
کلیلہ گنت طلب مرائب و مناصب از جمعي نکو آپد کہ بشرف نسب و فضیلت ادب و بزرگٹ 
زادگی استعداں و اساحقاق آن داشتہ باشند و ما ازینں طبقه نیستیم کہ سرتبہاي بزرگترا شاپستہ ہاشیم و 
در طلب آن قدم سعي توانیم زں بیمتا 
خیال حوصل بحرمي ہزم ھیہات چہاست در سر این قطرٌ *عال اندیش 
دس گنت دستامایة بزرگی عقل او ادبست نہ اصل و نسب هر کہ عقل صافيی و خرد کامل 
دارد خویشت‌را از پاپہ خسیس ہمرتب شریف رساند و هرکرا راي ضعیف و عقل حیف باشد خودرا 
از درجة عاليی ہمرتبة د نی اندازد قطعہ 
بہ پیشکاري عقل شریہف و راي درہت توان کمند تصرف ہر آسمان افگند 
اگر نه دیدہ دل ہر کشاپد از ھمت نظر ہسوي معالي نمیتوان انگند 
و بزرگ ن گفتہ آند کہ ترتيی ہر درجاكت شرف بزحمت ہسپار دست دھد و تنزل از مرتبة عزٹ 
بانڈٹ گلفتی میسر گردں چنانکہ سنگتی گراں‌را ہمشنت بسیار از زمیں ہر دوش توان کشید و باندکٹ 
اشارتی ہر زمیں توان انداخت و بواسطةً اینست کہ جز مرد بلند ھت کہ تحمل *عنت داشنہ 
باشد کسي دیگر بکسب معالی رغبت نمیٹواند نموں 


انوار مہیلي ہاب اول حکایت شٹم 
نازنیں‌ر! عشق ورزہدن نزیبد جان من شیر مردان بلا کش پا درین غوغا نہند 
ھرکہ آساپش ااخمول راحة راحة طلبد دمسہشكا از آبرويی شسجحۂة دا یم الونت در زاویة خواريی و ناکاميی 
منزبيی خواهد ہود و آنکه از خارستان الشہرۃ آفة آنة نە اندیشد اندڈٹ فرصتی‌را گل مراد چیدہ در جن 


عزت ہر مسند عشرت خواهد نشست 


تا غم تخوردودرں نیفزوں قدر مر تا لعل خوں نکرد جگر قیمتی نیات 
از نامة سعادت خود سد راھرو بی داغ *عنتي رتم دولعی نیانت 
مگر تو داستانی آی دو ھمراہ نشنیدۂ کہ پکي بواسطہ صعمل رپچ وعنا بذرو پادشاميی رسید و دیگريی 
موب لاس رو ال حترظول اساور: لاق ات کہ گا کھ گرکھ رف اما ان 
حکایت ٦‏ 


دمنه گفت دو رفیل کہ کی ام داشت و دیگريی غائم در راہمي میرفٹند و ہموافقٹ یکدہگر 
سنازل و مراحل قطع میکردِند گذر ایشان بر دامن کوھي افتاد کہ قلەاش با سبز حخنکت فلکت عنان در 
عنان داشتی و کمرش باسلی منطقة البروے رکاب در رکاب بستي وادر پيی آن کود چشمةٗ آب 
بوں بصفا چون رخسارہ تازہ روبان گلعذار و بحلوت چون خن شکرلبان شبرین گفتار در پیش چشمۂہ 
حوضي بزرگی ساخدہ و گرداگرں آن درختان سایە‌دار سر در سر آوردہ 
یم 
ازیکسو شاخ رتعان بر دمیدہ از دیگر سو درختان سر کشیدہ 
بپاي سرو سنبل در افتادہ بنششہ پیش سوسن سر نہادہ 
القصہ آن دو رفیق از بادی ھولناٹ بدان سرمنزل پاٹ رسیدند و چون جاي خوش و ماواتي 
دلکش دیدند ھمانجا برسم آسایش قرارگرفتند و بعد از آسودگي بر اطرافس و جوانب حوض و چشمہ 
گذري سیکردند و از هر سو نظري مي انگندند ناگاد بر کنار حوض ازانسو کەہ آب مي آمد سنگی سفید 
دیدند و بخط سبز کە جز بقلم ثدرت ہر “عیفہ حکمت رقمي چنان نتوان کشید بر وي نوشتہ کہ اي 
شافران سنزلرا بفرفت ارول عارت ماس بوان کا نا نز ل ہمان ٭ ریس ری اعد ایم ز 


مائدہ فائدہ بخوہٹریں نوعی پرداحته ولی شرط آنست کە از سر گذشتہ پاي دریں چشمۂ نہی و از 


انوار سہیلي باب اول ۔حکایت نششم ۷ 


خطر گرەاب و ھول غرقاب اندیشہ نانمودہ خودرا بہر نوع کہ توانی بکنار اندازي و شیري از سنگی 
تراشیدء در پاپانں کوہ نہادہ آند آنرا ہر دوش کشی و ہی تامل و تعلل بیکش دویدن خودرا ہبااي کوہ 
ہاز نە مانی کە چون راہ ہبسر آپد درخت متصود ہبر آید 


رباعيي 
تا رہ نرود کسی ہمنزل رید تا جان نکند بعالم دل نرسد 


گر جملهٌ جہان بگیرں انوار قبول ‏ پیکشعشۂ خور بمرد کاہل نرسد 
بعد از وقوف ہر مضموں آتخط غائم روي بسالم کرد کە اي برادر ہیا تا ہقدم “جاهدہ این ہیدان _ 
ف ت تی تپ سو سو رہ او وج سس 
پا با مراد ہر سر گردون نہیم پايں پا مردوار در سر ھست کنیم سر 
سالم گفنت اي پار عزیز!*“جرں خطی کہ راقم آن معلوم و حقیشت ان سفہوم نباشد مرتکب خطر 
عظیم شدن و بتصور فائدط وھمي و منفعتی خبالي خودرا در مہلکه بزرگی انداخشن دلپل جہلست 
ہے عاقل زھر بیقیں و ٹریاکٹ بگمانں خخورں و ہے خردمند ”عنت لقد برايی راحت نسیه قبول نگند 
نیست براہر بہ نزد سردم دانا پکدمه غم ہا ہزار ساله تنعم 


غائم فرموںد که. اي رفیی مشفق هوس استراحعتٹ مقدمۂ خست و دنالت است و ارتکاے 


”غاطرد نشانة دولت رو عزت قطلعۂ 
ھرکد آسودگيی و راتا جست دل خودرا ز صت شاں نگکرد 
و آنگە ترسید از جفاي خمار قدم ہا سراں خورد 


سر مرل بلعد ھمت بگوشہ و توشہ فرو نپاپد و تا پایڈ بلعد بدست نیارد از پايی طلاب لنشیند گل 
بس از کڈ رہ.٠‏ و در گے سراد جز بکلید سج نتواں کشاں و سرا ھمہت عنان گرفتہ 
ہسر کو خواهد کشید و از گرداب بلا و تُحمل بار عنا تخواھم اندپشید 


گر در طلبش مارا رڑچی برسد شاید ‏ چون عشق حرم باشد سہلست بیابانہا 


7 ' ال کول کات نت 


زدن کہ پابان ندارہ و در بحري سیاحت نمودن کہ ساحلش پدہد نیست از طریبق خر مندي دور 
می نماید و ھرکہ در کاري شروع کند باہد کہ چنانکہ مدخلشرا دانستہ ”“خرجشرا نیز بیند و از آغاز 
عزبزرإ ہر باد فنا ہر ندادہ نظم 
تا نکنی جاي قدم استوار پاي ہنہ در طلب ھیچکار 

شاید کہ این خط برای ضغریه نوشتہ بہاشند و ایں رم برايی استہزا و بازبی گشیدد و اپنں حشمے 

باشد کہ در دوش نتوان کشید و اگر آن نیز وجوں گیرں ممکن است کہ بیکش دویدن ہسر کود نتوان 
71 1 1 ۰ 17 کے و : 

رسید و اگر اینہمہ جا اورںہ شوں بت سعلوم ٹیسٰستا کا لتکچۂە جہ خواهد بوںك سن ہار دریں مہعاسلہ 
ھمراہ لیستم و تر نیز از اقدام درینں کار ہسنخ سیگکنم غانم گٹ ازینں سی در گذر کُ ۷سن بٹولں گسي 
از عزیمہت خود پر نگردم و عقدي کہ بستەام پوسوسة شیاطین اانس و اجی نشکنم و سس سیدائم کە تو 


فوت ھمراھي نداري و در مرانقت موائشت تخواهي کر باریي بنماشا نظارہ سیکن و بدعا و نیازمندي 


مسدں یی میدظۃ پسشا 
دانم کہ ٹر قثوت ي خوردنں لیستا باری بتماشاگريی مہستان آي 


5 7 0 تھی : ۹ 
سالم دانست کہ أو در سم خەوں یہت اأسہف گفت اف برادر آپ ٹم گ ٣|‏ جن سن ہینئع 
نمیشوي و ترکٹ این کار ناکردبی لمیکنی ون طانہت مہشاهد:ٴ ای حالت ندارم و تفر کاريی کہ 
ثم طبع و مقبرل دل سن نیست نمیٹوانم صلام دران دیدەام 
مصرع 
بیروں کشیدہ باید ازین ورطۂ رخعت خویش 
پلتی جشمہ آسد وو گت 


انوار سہیلي باب اول ۔حکایٹ ششم ۷۷ 
در بعر “عبط غوطہ خواہم خوردن یا غرقہ شدن پا گہري آوردں 
پس داسن عزم برکمر استوار کردہ قدم در چشمۂ نہاد 
آی حچشمۂ نبود بلک دریاي ہود کانچا خودرا بصورٹك چشمۂ نمود 
غانم دانستٹ کە آن چشمۂ گرداب بالست اما دل قوي داشتہ باشناي یقیں بساحل نچاك رسید 
و بکنار آب آمدہ نفس راست کرد× شیر سنگیرا بفرٹ و تمکیں در پشت کشید و ھزا رگونہ زحمہت‌را 
قبول نمودہ بیکٹ دویدن خودرا بسر کوہ رسانید و دران طرف کوہ شہري بزرگی دید با هرايی خوش و 
سن بیت 
شہریی چو بہشت از نکويی ‏ چون باغ ارم بتازہ رو 
غائم ہالای کود قرار گرفتۂ بجانب شہر نظر میکرں کہ ناکاد ازاں شیر سنگی آوازيی بصلاہت ہر آمد 
چناتچه لرزہ درکوہ و “عرإ افتاد و آن صدا بشہر رسیدہ مردم بسیار ازیمیں و یسار بیروں آمدند و روي 
بکود نہادہ ستوجة غائم گشتند غائم بدیدةُ حیرت سي نگربست و ازشجوم خائن تحجب مي نمود 
کە ناگاد جمعی اعیان و اشرائ رسیدہ رسم دعا و شرط ثنا بچا آور‌ند و بالتماس ٹمام اورا بر مرکب 
کرد ہر اپن منوال جواب شنید کہ حکما دریں چشمۂ کہ دیدي طلسمی ساحنەائد و آی شیر 
سنگیں‌را بانواع تفکر و تامل ہا سلاحظۂ طلوع درجات و نظرات ٹواہتا و سیاراٹ پردا حنہ و ھرچند 
وقت عزیزی‌را در خاطر آید کہ بر چشمۂہ گذشتہ و شیررا برداشتہ ببااي کوہ بر آید ھرآبنہ آن حال در 
بشہر رسیدہ مردم بیرون آپند و اورا بپادشاهی برداشتہ در سایہ عدالتش بر اساپش روزگار بگذرائند تا آی 
زمانں کہ نوبت او نیز بسر آید مصرع 
پکی چون رود دیگر آید بجاي 


۷۸ انوار سہیلي باب اول حکایثت ششم 


حشہستا آنصاحبی دولٹ از ذروۃ آنکوہ طلوع نماید و سدتہايی منماديی شدہ کہ این قاعدء بر ھمیں 
دستور کہ مذکور شد استمرار یافتہ و تو امروز پادشاہ اپ شہرو فرمان رواي این دھريی 


حںب 
ملک آن تست فرمان فرہماي ھرچہ خواھی 


غانم دانست کہ کشیدن آنہمہ "عسٹھا بشاضاي دولت بردہ 


و این ہثل برای آی آوردم تا بدانی کہ نوش نازو نعمت بي نیش آزا راو ”عنتا نیست و ھرکرا 
سوداي مرنرازي ہدید آید پایمال هر سفلہ تخواہد شد و ہمرتبہ دئی و پایہ دون قائم تخواهد گشت 
۰ و سن تا د رجہ تقرب شیر حاصل نگٹم ولتر زسرۃ سقریاں حضرتش داخل نگردم بین ر ہبالیں فراغہت 
خواھم نہاد و یاي ہر بسٹر استراحتٹ دراز تخواهم کرںد کلیلہ گفت کلید این در از گا کی وركژد و 
اآندہشۂ دںعل درینں مہم جگونہ کرںڈ ںہن گنت سبخراهم کہ نی رلن فرصت کہ۸ سیر : ثردں بسبر راد 
بافنہ اُسہت خویشتن را برو عرضۂ کنم و سمکنی اسہتٹ کہ ہنوش دارويی تھراعنت لسن اورا فرحی حاصل 
آبد و بدا وسیلہ در حضرلتا أو قرب و جاد *سن بیفزاید کلیلہ گفت ترا قرب ۲ نزدیکی شیر حچکلونہ حاصل 


7 گے ٹ تو خحد ویرے نا لکاں؟ 1 کک یک ا کا کت بی یں پا 
شوں او اگر شود جوں تو ۔خحدست ملکٹ نگرں؛ و رسوم و آذ‌اب ملازسہت نمیدانی باندت فرصتیيی اج 


-: 


2 2 :7 او و انا 3 : 1 27 
حاصل کردد باشی از د‌ست بدھيی و دیگربارہ تدارکش آن نتوائی نموں سنہ گفمت جوں سرد دانا و تواذا 
7٦ 3 4‏ شض“ ۲ے ٠‏ 2 ۰ 0 ۸۷ 7 جا 0 کا تپ 
باشد سباشرٹ کارهھايی بزرّي اورا زیانں ندارد :. طرکہ ون نر حج رپس اعتماد دارد در ھر گاری کہ خوصشس 
ٹرماپد چناچہ شرطا اسٹ از عہدہ بیرونں آید او دیگر آنکه اکر دولت پدید آید بدانچە باید راہ نماید 


چناچە دراخبار آمدہ کہ آفتاب دولت پکی از بازاریاں مرتقع گشتہ رتبد سلطنت یافت و آثار و 


ہ۸ 


اخبار او در جہانں منتشر گشت بی ا ز پادشاهان قدیم بدو نام لوشمت صنعت تو تجاریی بودد 


اٹ و تو درودگريی نیکو لیکو دانی تدبیر ملک داريی و ر ی گا رر گذاريی از 1 آسوخٹ او پر جحوراب نوشسٹشا 


کا 0 : 7۰ : ۱ کے 
نظم 
خر چوں دفتر تلقیں کشاہد ز من آن در وجود آید کہ باہد 


ز دولستا ہرکرا روشن شود شمع ہمہ اسباب نیکو کند جمع 


انوار سہیلي. باب اول حکایت ششم ۷۹ 


کلیلہ گقشت پادشاھان ھمۂ ارباب فضلرا بکراہت ‏ خصوص نگردانند بلک نزدیکانں خودرا کہ بارٹ 
و اکنساب در خدمہٹت اپشان تقربيی پافتہ باشند بالتفات پادشاهانہ اختصاص دھند و چوں تو ہا شپر نہ 
سابقة مورولي داري و نہ وسی مکندسبی پمکن کہ از عواطف او ”حروم ہمانی و موجب دشمس کاميی 
شوں دسنہ گفمتا هرکہ در ملازست سلطان درجه رفیع پیدا کرہ ہر سبیل تدری ہودہ و ہبی چد و چہد 
ایشان و آثار ٹربیت سلطان آن مرتبہ روي ننمودہ و من نیز ھمان متجویم واز جہت آن سي پویم و 
کشیدن لچہاي ہسیار و چشیدں شربتہاي بدگوارر! با خوں راستا آوںدام و سیدانم کہ ھرکہ درگاد 
ساوٹرا مالزم گی اورا پن کار اختیار باید کن اول شعلہ آنش خھبرا بہ آب ۔خلم فزو نشائد دوم از 
وسوسةً شیطان هوا حذر نماہد سیوم حرص فریبندہ و طمع فتنہ انگیزرا بر عقل راہ نما مستولي نسازد 
چہارم بناي کارھا بر راستی و کوتاەدستی نہد پاتجم حوادث و دقایقبی کہ پیش آید آنرا برفی : ٦‏ 
تلقی نماید و هرکه بدین صفتہا صف شد ھرآپنہ مراد او بخوبترینں وجہی بر آید کلیلہ گفشت نس تصور 
کردم کہ بملکٹ نزدیک شدي بچہ وسیلہ منظوراو شوي و بکدام هنر منزلنی ودرجتی پابی دمنہ گفت 
اگر تشربے ٦آ‏ حضرت میسر گردں پپ خصلت پیش گیرم اول آنکہ باخلاص تمام خدمت کنتم درم 
ھہت خودرا ہر متابعت او مقصور گردائم سیوم افعال و اقوال اورا بہ نیکوئی باز نمایم چہارم چوں کاريی 
آغاز نماپد کہ بصواب نزدیک باشد و صالم مل در آن بینم آنرا درچشم و دل او آراستہ گردانم و 
منافع و فوائد آن بنظر اودر آورم تا شادي او بخوبي راي و راستی تدبیراو بیفزابد پتجم اگردر کاريی 
خوض لماید کہ عاقبتی وخیم و خاتمتي سکرو داشنہ باشد کہ مضرت آں ہملک باز گردد بعبارت 
و رفق تمام ضرر آنرا باز نمایم و ازسؤ عاقبت آن اورا بیاگاھانم و ھرگاد کہ پادشاہ هنرهايی سس 


7:7 
شی رین 


با بیند سرأ ہنواخت و عنابست خوںد خصوص گرںاند و لیوسٹہ سائل لحبہٹا و راغب زصمکسٹا سن 
باشد چہ ھھ ھنر پنہان نمی ساند ر ھی ھرمندي از اثر ٹربیست و تقویتا بی بہرد نمیشود 
سرچو مشث ہود مشک کی نہان مان جہان ز نکہستا او پرز ہو شود ناگاہ 

کلیلہ گفست چنان می نماہد کہ رای تو ہرینں قرار گرفتہ اُسہت و عریستا تو ہر امضاپ ین ہم 


۴۹ 


۸۰ ۱ انوار سہبلي باب اولی حکایٹ ششم 


حکما گفتہ اند کہ برسہ کار اقدام ننماہد مگر نادانی کہ راع عقل نشنیدہ باشد اول خدست سلطان 
دوم چشیدن زھر لان سیوم افشاي سر خود ہا زنان و علما پادشاھانرا ہکود بلند تشبیہ کردە اند کہ 


رفٹن برو دشوار است 7 شم مقام ران برو ہشکل و نیز گفتہ اند گے صحہد سلطانں ہمثایۂ ں ریاسہت ۲ 


بازرگانی کہ سر درپا اختیار کند یا سوں ہسپار بدست آرد یا در غرقاب هلاکت گرفتار گردد 


- 2 


بدریا در منافئم بیشمار است خواهمی ملامجف پر گثار اسست 


ےر 


۹ى ۰ھ 0 2 ے ےے سک : ٦‏ کر . اہ خ١‏ ٣ھ‏ . 8اد ےم 
ں ہنڈ گکفشت ا چہ فرسوديی از رويی >٭ غواهي ہوں و سن سیدانم ئہ سلحتان ںی انشی سوزانسہت 


هرکه ہوي نزدپکٹٗاتر خطر وي بیشٹر 


بیمہت 
از “عہت پادشہ بہ پرھیز چون ھیزم خشکٹْ ز آتش نیز 
۱ : ۳ ۱ ۓح ۲ 
فاما هرکهہ از سخحاطرد بٹرسد ہدرجہ بزرگی ٹرسد 


بیسٹت 


ہ1 


از خطرخیزد بزرگي زانکہ سوں دہ چہل .بر نبندد گر بٹرسد از خطر بازارکانں 
ودرسہ کار شروع نتران ' ثبرہ گر یه بلتقی ھک عل سلطان ری رفر را مقابلت اغذا رن 
خودرا دوں ھمت نمی بینم پس چرا از عمل سلطان اندیشم 
نظم 
چون بازويی ھمنم چنیں است ھرجۂ آن طلبم در استیی اسٹ 


. ٰ۶ لے 7 
خوامی شرف و بزرگواريی موس تھی کہ داريی 


نی الجملہ پہرچۂة سہتا سای ھمت جو قوی ہوں ہر٤‏ ای 
7 2 ۶ 7 
کلیلہ گفت کہ اگرجۂ سن ”الف ابی ندہیر و ہنگر اہں عزیم۔ت ام اسا چون را تو درین گا 


رسوخی و طبع تو برینں اندہشہ ثباتی دارں مبارٹ باد 
٭خحرع 

اینکٹ سر راہ تو برو خوش بسلاست 

لٹ ہمہ پرفسٹا و بر شیر سلام کرں شیر ٹرسید ک این جہ کس اُسسشا گفٹند سر فلانں کہ۸ مد سلازم 

5 


عتبه علية ہود شیر گفستا آري میشناسم پس اورا پیش خوائد و گفشت گجا می باشی دسنۃ گنت 


انوار سہیلی ً باب اول حکایت قھم---_ َْ 


بدستور پدر حالا مللزم بر گاہ فلک اشتباد شددام و .آلرإ قبلدُ حاجات و کعبۂ مراداث سامختہ و مننظر 
می ہاشم کہ اگرمہمي افند و ت. ھمایوں صادر گردں آنرا خر خویش کغایت کنم و بە رايی روشن 
درا خوض نماہم و چنالچہ بارکان دوالت و اعیانں حضرت در کفایت بعضي مہمات احا مي 
افعد پمکن کہ بر درگاد مایث مہمی حادث شود کہ بمدد زپردستان باتمام رسد 


* لت ۴ - 


اندرین راہ چو طاوس ہکار است مگس 

کاریکہ از سوزی ضعیف در وجوں آید نیزہ سرافراز در ترتیب آنى مقصر ات و مہمی کہ ٹلمتراش 
صحیف سازد شمشبر آہدار دران محیر و مپ خدستگار اگرچە بیقدر و فروسایه باشد از ۵ضفم مضرنيی و 
جذب منفعتي خالی نیست چہ آن چوب خشکث کہ بخواري ہر رہگذر افتادہ امکان دارں کہ روزی 
بکار آید و اگرھیچرا نشاید شاہد کہ از ويی خللي سازند پا گوش را بسبہب وي از وس بپردازند 

پٹ 
گر دس گل نیاید ازسا ‏ ھم ہیزم دیگرا بشاہم 

شیر چوں سخ دمنه شنید از فصاحت و باشت او متقیب شدہ رو بە نزدیکان خود آورد و 
گت مر خرںمند اگرچہ کمنام بود عقل ودانش او بي اختیار فضائل اورا بر قوم ظاھرگرداند چنانچہ 
فروغ آتش کہ اگر فروزندہ خواهہد کہ پست بسوزد البته سر بە بلندي کشد 


لیوسشا 


سم 


نر کە نشان عشق پار است .بر ناصیه وي آشکار است 

دسنه ہدپی سن شاد شد و دانست کہ افسوں او در شیر اثر کرںدہ و فرہب او بغاہت سوثر آمدہ 
زبان نصعت بکشود و گفت واجب است بر کانۂ خدم و حشم کہ پادشاەرا ھرچه پیش آید بمقدار 
فہم و دانش خود دران تاسل نمایند و آنچہ ھریکشارا ہخاطر رسد بعرض رسائند و طربق سناسحعمت فرو 
نگذارند تا مل اتباع و اواحق خودرا نیکو بشناسد و باندازڈ راي و تدبیر و اخلاص و تمیز ھریکْ 
واق شدہ ھم از خدست ایشان انتفاع گیرں و هم فراخور استحقاق ھریکٹا‌را بنوازں چە تا دانه در 
پردہ خا نہان باشد ہنچکس در پروردن او معی ننماپد و چون نقاب خاٹ از چہرہ بکشاید و با 


خلعت زمردیں سراز گریباں زمین بر آرٍ معلوم شود کہ آى درخت میوندار و نہال نشع رسای است 


: راس ند ازل۔ کات و 


اش آنرا پرورند و از ثمرد آن نفع گیرند و اصل در ھمۂ ابواب تربیت ملک است ھرکرا از اھل 
فضصل بنظر عاطشت اختعاص دھند ہمقدار تربیت از و فائدہ گیرند 


شذہر کفست ٹرلیہٹا خردمند!| اں جگونہ پاید کرد و اپشان ہہ وسیله پر تثوان ےہ 0 لپ وہنا کہہف 
اصل درینں گار انذنست یه پادساد نظر مسب کند ز۵ ذسبس و گر جہتیں يی ھنراں ححعد پوت اہا و 


حدل ادرا وسیلہ سازند بدا 8 التفات نکند کہ آدہے یر سب بہٹر درست باید کرں نہ بپدر 


زن5۵ ہمردد ہشو اي ناتمام زند< تو گن سرثا5 گے ودرا ہتام ‏ 


از در سر ماف ای جوان گر نہ سی جونں خوشی از اسخواں 


٭ہروش با وجوں آنکۂ با سردم مان است بواسطۂ اذا و آزاري گ ازو ہیرسد در ھلاٹ اہ سی 
واجبے سیدآنند و باز کہ وحشي و غریب؛ اسہت چونں از و سنلعتی تصور سیتواں گرں باعزاز ھرحۂ 


تماسٹر اورا بدسسدا ہو آرند و ہر ساعد ناز از روب اعزاز باھتزاز ٢ي‏ پرورند بس اکٹ بابد ک نظر ای 
جی گا ما 7 ۱ 

آشنا 27 بیانه نکند ہلگ مردم عاقل و 4 فرزانە را طلبد و گسایرا کا در کارها غافل و 0 ثثر عاطل باشند _>- 
سردسان فاضل و ہنرسندان کامل ترجیم روا ندارں کہ سنصب خردمندانرا یہ پبتخردان دادن چنان 


چا سی 3 


ۓٌ 
1 


باشد کہ حلیه سر ہر پاي بسن و پیرایة پايی برسر اوچخشن و هر جا کہ اهل شنرشایع سانند و ارباب 


جہںبی و سشاھدت زسام 5 خنیار بدسہسلا گیرند خلل کلي ہاہور ان پہمیلکت راہ باہد و شاسہتٹ عال 


بروزگار شاد و رعیستا سۂ لبسثشا 
ھماي کو سشکر, سایہ شرف دگ انی دایار کٹ عاوط کھ از زغشس باشۂ 
يی ڈو : پا شرہ شرنر برژلنں دیار کہ تومی نم رز رضیں ٹاسٹ 
حون من از“ سی فارم شف شر بد, التفنات تمام قرینوں از جہن خواص حشص رئش گردانید وا 
سخنانں ارا بس و الففت گرفتہ ہنايی مہماٹ پر مواعظ و زے جج أو نہاد ؛ وین نیز روٹں عقل و گیاسشت و 


۰ا 2 2 ۹2 7 7 : 1 
یم : فراسته بیس گرفتۂ باندشك زسانی عحرم حریم سلطدتك شد 7 در صلاح 7 اصلام امور ہملکت 7 


5 032 75 س 
دوسا ہدار عليه و سشار الیۃ خکشتٹب روز وقستا‌را ٭مساعد و زساندرا سوافق یافتہ خلوتی عللبید و کھمت 


انوار سہیليی ‏ باب اول حکایت ھفتم ۱ ٣ہ‏ 
مدتی شد کہ مل براگجا ترار گرفتہ است و لذت حرکت و نشاط شکاررا فرو گذاشتہ می خواہم کہ 
موجب آئرا ہدائم و دران باب بہر نوع کە سقدور تواند ہوں سن رائم شیر خواست کہ ہر دمنهہ حال 
دراسن نشرہ پرشیدۃ گریاند درآن سیان: شنزیہ بااف سعب گر و آراز از چان شیرنا: از جا ین کا 
عنان تمالکث از دست ہشد بالضرورة راز خود با دمنه بکشاد و گفت سبب دھشت س ایں آواز 
است کہ میشنوي و سن نمیدائم کہ آواز کیست اما گمان میبرم کە قوت و ترکیب او فراخور آواز او 
باشد اگر چئیں صورتي باشد مارا دریں جاي مقام کردن ثواب نیست دمنہ گفت ماکشرا ہچز این 
آواز دل مشغولي دیگر ھست گفت نہ دمنه گفت پس شاید بدین سقدار از سکان موروثٹ جلا کردنی 
و از وطن مالوف مفارقتا نمودن آوازی‌را چه اعتبار و نعرڈرا چہ وزں کہ کسی بدان از جا برود و 
پادشاہ باپد کہ چون کوہ ثابت قدم باشد تا بہربادي سنزازل نگرںد و بہر فریاد از جاي جنبد 

مصرع 
تا بہر باديی تجسبي پا بداس کش جو کود 
و بزگان گفتہ اند کہ بہر آواز بلند و جہ قوي التفات نباید کہ نہ هرصورتی دالت برمعني کند 

وآنہ ھر ظاہري نمودار باطن باشد نی ھرچند فربہ باشد چوب لفر شکستہ گرند و کلنگی ھرچند 
بزرگی جئہ ہوں چنگل باز ضعیف ترکیب در ماند و ھرکہ از جثه بزرگ حسابي گیرں بدو آن رسد کہ 


بدان روباد رسید شہر گکفت کہ جگونہ اسہتا ای 


حکایث ۷ 


داسنۂ گفھیٹ آوردد آند کہ روباسی در بیشة میرفستا و ہبويی طعمة هر طرف سیگشست ہپايی درختی 
رسید کہ۸ طبليی از پہلويی آن آوختہ بوداند و ھرگاہ بادي ہوزیديی شاخي ازاں درخمت ٥ر‏ حرکت آسدد 
بر رويی طبل رسیدي و آواز سہمگیں ازان بر آمدي روباہ بزیر درخعت مرغ حانگی دید کہ سنقار در 
زمین میزك و قوتی می طلبید در کمیں نشستہ خواست کہ اورا صید نماید کہ ناگاہ آواز طبل بگوش 
او رسید نگاہ کرد جثہ دید بغایت فریہ و آواز وي مہیب اسصتماع افتاں طامعة روباد در حرکت آمدہ با 
خوں اندیشید کە ھرآبنہ گوشت و پوست او فراخور آواز خواہد ہو از کمیں مرغ ہیروں آمد او روي 


7 مث ٠‏ ۶ - 
بدرخىت نہاد مرغ آزاں واقعہ خبردار شدہ بگریخصست و روباہ ہصد معنت بدرخستا بر آمد بسیي 


و 


۴" ورس اباارقی کاوہ عم 


7 ہے : ا ٤‏ ھ۶ 5 یں یی 7 7 منج 
بکوشید تا آی طبلرا بەرید جز پوستی و پارڈ چوبی ہي نیافنت آنش حسرت دردل وي افتاد و آب 


ج : ءَ 0 
ندامت از دیدہ باربدنں گرفت و گشت دریغ کہ بواسطة این جئہ قوعيی کہ ہمہ باں بود آن صید حلال 
ار دست مس بیروں شد و ازین صورت بیمعي چھ فاپدہ بن نرسید 

نظم 
دھل در فغانست داہم ولي چا حاصل جو اندر سیانں ن غي لیسنش 


ہم 8 ۰ دوہ 7 ٦‏ ۰ 
و این ہثل بدانں اورںد ام تا ملکٹ با ز سبا و ھیگل عشم درولی شکار 7 حرگمت ماعوں از 


دسٹت ندھد اگر لیٹْ در نگر ند ازاں آواز و جته ھتچکاري نیاید و اگر ملک فرمان فرعاہد نزدہ 


روم و بیاں حال و حقیقہت گار او ساک‌را سعلوم گردانم شیررا کن نوناد سوافق آافنتاد و کب وہنا بر 
7 مر ھ ۰ کے 7 2 7 1 2 2 
عحمدسیا اشارٹ شر جانب ان آواز ر وان شد ١سا‏ جوں از حشم شیر قاینہتے گشتا شیر تاملی گرں 
۰٠‏ ےی 2س ٠‏ 4 . 
ع۶ از فرستادنی لے ون۵ پشیمان گشت و ہا خوں گب عظیم خط تی گرلام و نا آندبشہدد حرکتی از ٦سس‏ 


7 ,ھی 2 5 ِ ۰ 7 
عادں شک نب ژرگار, گنھەہ انٹد کہ بادشاد بابد کە سم افشلی اسرار شود ر دد طابله اعتماد نگند ۰ ؟ 
ٔط۔ہ و +رے نا ۴ 020 یں بج یں جا ۶و َ۰ ےر - 
مہمات خاصه کہ در کتمان آن سبالفہ دارد رمزيی ہا ایشان در مسیان نە نہد اول رکٹ بر درگاد 


ہے ٠‏ : ؛ 4 ٤‏ ۱ 
ارم ہو حناسٹت جنا,: سلالتے دبدد باشد ء ہدت ضر , بای او داد گشہدد دھدھ انگ الہ حجروہت 
7ھ رف ال سای ۰ -- ۰ 1 2 . - 0ت ٠‏ کے سا ے سے 


۰ تج 5 1 : ۰ از 
أِٰ در ٭ لازسمت بادشاد بہاں رفتہ ہاشد و ونگیہشسشا برو تنگشذ کا شیوخ آنگ می حجوں ٭عزول شد<+ 


باشد و دیگر بارہ امیدوارىی ہدریافنت عمل ندارد چہارم شریر مفسد کہ فتند جوید و جحانب ایمنی 5 

ا 2 27 : :. : ۳ 

١‏ راہمش ہا لہوں اچم ”جری ک۸ یاران 5 لِد ' جشعو یل با سئںل ڑ‌ او ایت ہ !ہد چشید با تل 
217 کے ٤‏ ۰ حی ے ۸ 0 : 7 : 

ششم گُنادگاريی فُ از ابنايی جنس اورا گوشماليی داد باشند 2 در حش او زیادہ 7 لے رثن با یں مغتمْ 


1 . 7 : ٣س‏ ي .2 7 
ا لْمةك محدوسہسٹ یسنہ ید مند و *عروم اند و دیٹرانں ہی سايق حد ہوہشا ایشٹر ١‏ و رم سا پابند 


ششٹم ! نگہ ٥‏ شمہنی در متا چک ۱ تحربرینٹڈ را لک کے ہے سیشہتہ قتا و بدا ںا ثػ رسمددڈء اما 5 اہ 
أ ت رنج ٠‏ ڑ بجر ڑب ز کت اکا یہ ہو و ی‫ دی ا ایی 

حمدستار. شدد : نکد + اث“ 0 کک چک و 4 27 3 ایا ا 

شمدستا ن‌ ششدد سم ٌ لدلہ کر مھرنتا باں شا د منتعہتا خو لْ نلھسو ر منداد 3 ا بلہ پر ِ5 رف 0 پ دڈشاد فبو - 


۰ کہ سے 7 کل بھی ہے ۲ 5 8 2 ۴ 7 سو‎ ٤ 
نیافتہ باشد و نزدیکسٔ دشمن ملک خودرا سقبول گرداند ملؤکشرا ہایں دہ طالفہ سر خود در میان نباید‎ 


ذرران 73 اصل ابنست کہ تا د یں - دبپانت و سرونٹشا و اھلیست کسی 7 را بارھا نیازسابند اورا صاحجبب وٹوف 


٦‏ مر 


7 
سہ نۓعوں نگرد آبند 
تر مھ 


انوار سہیلي باب اول .۔حکایت هفتم "۸ 


نجس 
راز مکشاي بہرکس کہ دریں مرکز خاکٹ ‏ سیرکرںہم بسی “عرم اسرار نبوں 
پس ہحکم اہن مقدمات پیش از امتحان دسنہ تجیل کردن مناسب نبوں و فرستادن او ہجانب 
خصم از روش خرد و دوراندیشی بعید نموں و اہن دمنہ شخصي زبر میدماید و روزگاري دراز بر درگاد 
من رتجور و *جور بودہ اگر عیاذا بالله در دل وي خار آزاريی خلیدہ باشد درین ”عل خیانتی اندہشد 
وفدنہ انگیزں و پا آلکہ خصورا در قوت و شوکت برس غالب ابد حدست او رغبت نمودہ ہر آنہ 
واقف باشد از اسرار من اورا واقف گرداند و ھرآپنہ تدارٹ آن از درجە تدبیر خا باشد چرا مضموں 
ا اھر رس کم 
۱ تا 
بد نفس سباش و بدگمان باش وز فدنہ و مکردر امان باش 
چاوز نمودم اگر آفتی بدین رسالت سترتب گردد من سزاوار صدچندائم درین فکرٹ ہاطراب 
تمام ار سی خاسہت و می نشسستا و چشم انتظار ہر راہ نہادہ بی ناگاد دسنہ پیدا شد شیر اندکی 
بیارمید و برجاي فرارگرنت اما چون دمنہ برسید بعد از اداي لوازم خدمست گفت 
سس 
تا فلکٹ گرداندہ باشد شاہ سا پاپندہ باد آنتاب دولتش ہر ہندگان تابندہ باں 
اي شہربار جہاندار آنکہ آواز او ہسمع ھمایون رسیدہ گاو پست در حوالي این بیشہ :چرا مشغول 
شدہ وجز خوردن و خفسں کاري ندارد و ہمت او از حلق و شکم در نگذرں شیر گفت مقدار قوٹ 
او جیسستا سنہ گفشت اورا خوثيی و شکوھی ندیدم کہ بدان بر قوت او استدال کردمی و در ضمبر 
خویش اورا مہابتی تیافتم کہ احترام بیشٹر ازم شمردمی شیر گفتا اور حمل ہر ضعف ندوان کرں و 
بدان فریفتہ نتوان شد کہ باد سخت اگرچہ گیاہ ضعیفرا نیفگند اما درختان قوي از پاي در آورد و 
سہتراں و بزرگان تا خصمرا فو خوں نیابند اظہار قوك و شوکت از اپشان بظہور نرسد 
ہازاز پی صعوہ کی نماید آھنگی شاھیں بشکار یشہ نکشاید چنگق 
دسنۂ گشت ملکرا باپد کہ کار اورا چندان وزن نه نہد و از مہم او اہن مقدار حساب نگیرں نٔ 


سن بفراست نہایت کار اودانستم و برکماهھي حال او مطلع شدم واگر راي عالي اقتضا کند و فرمان 


۸٦‏ انوار سہیلی باب اول حکاپٹ ھفتم 


24 


ھمایویں شرف اصدار یابد سن اورا بیارم تا ات ہر خط اطاعت نہادد اشیة بندگی ہر دوش 


7 و 


ادرف افگند شیر زین سجنں شاد شٌّد و بہ آوردں او اشارات ث ولا ڈذوبن۵ہ ہنزدیکی شنزیۂ رفنہٹ 5 


بدل ٹوي یی مال و‌ تردد به سخجں در ٹیوسسٹدا 
یی 
عمضں۔ ہار گنت گز کجاۓی 


صورنتا حال براستبی ہاز نمودن آغغاز کرد ہن از احوال او واقف گ گُشٹه کوٹ شیريی کک باد 1 شاد اذ - 


مسارعت نماٹی تٹصیريی ک تا این غادہمت در ملازست .- شد< در گذارں 7 اگر نج ٹسیا " بر فو" ںا 


7232 2 ای کے سے کپ 5 ا ےت 7 ت7 ر گوں ہے 
نردم و صورنٹشا ماجرا باز نماہم شنریہ ٦‏ نام شیر و سباع شنیک پٹرسید و ہت اثّرہ سرا ڈ موی قد ڈرد ان 
و از سیاست أو ایەن سازيی با و بیاہم و بوسیلہ سرافقشت تو شرنسہ ہد ہش او ۰در پاہم ٹپ ونئہ با وب سوند 


یاں کرں وعہد وسیۂ انی کہ دل اورا بدانں آرام - یدید آید ہجايی آورں و فردر ری جا نب شیر نہادند 


ط7 رص صطصد شا 
ما : سہ 7 صے 6 سم 
ٹپ وہنٰہ پیش ا سد و شیررا از آہدن ار خحبر داں بعد از زسانی گاو برسید و شرط ہل و ہا جاسی اورں شیر 
2 گی 7 5 ر‫ 7 2 7 : 4 
اورا گرم لیرسید و گت بدینں نوااحيی می آہديی و وپوجہتا آید دن جہ ہوں کاو فھث نود بتماہی 


ہا ز گت شر فرسوں کہ هم ایا سقام کن تا از شنق۔ت و اگرام و پرحممت و انعام ہا نصیبيی تمام 
یابي کہ ابواب عاطفمت ہر رویي مایراں دیار خود کشادہ ایم و مائدد پر فائدد رعایت براي ۔ازمای 
آستان خوں کشید: نظم 


71 2 
9 


جو ٰ 7 
دریں سملکت گر بگرديی بسيی زسا در شکایت نہ بیٹی کس 
درا ول بکاری ؟ مخ لیہت گنیم نظر در صلانہ رعیستا گئیم 


گاو وظيفة دعا و ثنا بنقدیم رسانمدہ گمر حعحدپوہستش بطوع و رعبہتا ٹر سیاں لہستشا و شیر لیز ا تین 


تقرب رب ارزانی داشتہ روز بروز کخوں نزدپگتر میگردانید و در اعزاز و احتر حترام او او سبالغہ و اطنابے کی نموں ور 
ضمنں ای روقی بٹکممں حال و یق کار اوردہ اندازڈ رای و خترں و مقدار تممیز و جرب او بشناختكت 


شخصی دہد بہکمال کہاست معروف و بفہم و فراست مسوصوفت ھرچند اخلان اورا بیشٹر آزسود امتمادش 


بر وفور دائش او زیادہ گشت 


انوار سہیلي باب اولی حکایت ھشتم ۷م 
تم 


جہاندیدہ و دائش آموختہ سفر کرد و حبہتا اندوختہ 


شیر پس از تامل و مشاورت و تفکر و اسخارت گاورا ”حرم اسرار خود گردانید و هر ساعت منزالت 
او در قبول و اقبال شریفتررو درجت وي در حکمگذاري و فرمان فرمائی رفیۓ‌تر میشد تا از جمله 
ارکان دولت و اعیان حضرت درگذڈشت دسنہ چوں دید کہ شیر تعظیم گاورا بسرحد افراط رسانید و 
مشاورت می نماپد دست حسد سرمة نفرك در دید دلش کشید و آتئش خشم شعله غہرك در زاوبه 
دساغعش افگند تم 

حسد هر جا کہ آتش بر فروزد ‏ ہم از اول حسوداں‌را بسوزد 

خواب و قرار از ويی بشد و سکوں و آرام رخت از ساحعت سینە‌اش برداشت ہشکایٹ نردیشٹ 

کلبلہ رفنٹ وگفشت اي برادر ضعف راي و سستی تدبیر سن نگر کہ تمامی ھمت ہر فراغہت شیر سقصور 


و درجه خوں ہیفتادم کلیلہ جواب داد 
مھرغع 
جانں ہس خوں کراہ خدوںد کرں درا تد ببر حیمستا 


ایی ۔تیشہ خود ہر پاي خود زده و این غبار فتنہ خوں درراہ خوں ہر انگچختة و ترا ھمان پیش آمد 
کە زاهدرا دسنہ پرسید کہ چگونہ بوںدہ است آن 
حکایت ہ۸ 
کلیلہ گنت آوردہ اند کە پادشاهيی زاہدی‌را کسوت فاخرو خلعتی گرانماپہ داد دزدي برای حال 
اطلاع پافتہ طامع در بست و از روي ارادت ہنزدیکٹ زاهد رفته خدست او اختیار کرد و در آمسموخن 
آداب طریشت جہدي سي نمود تا بدین طریق “عرم شد و شبي فرصت پافتہ جامۂرأ برد و برفت 
دیگر روز زاهد جامۂ ندید و آن مرید تازەرا غایب یافنت دانست کہ جامەرا او بردہ در طلبش روپ 


7 7 ١ں‏ 
بشہر نہاد در راہ دید کہ دو تیر با یکدیگر جنگ سیکر‌ند و سریکدیگررا “جرں میگردانیدند و درینں عل 


2 


ا انوار سہبلي باب اول تجکاریٹی ششتم 


کہ آن دو خصم تیزچنگی چوں شیران درندہ با یکدیگر در کارزار بودند و خون از اعضا ر جواںن هربٰ 
مبچکید روباھی آمدہ بود و خون ایشان مي خور ناگاہ در الناي سرزدن روباہ در میان افتاد و از هر 
طرف سر اپنہا *محکم ہر پہلويی او آہد؛ ہدام ھلاث گرفتار شد زا هد ازہن صورثت رڈ دپگر حاصل گرںدد 
در گذشت و شبانگاد کە بشہر رسید در شہر بستہ ہود از هر جانبي میگذشت و برامي اقاست جائی 


٭یطلبید تضارا زی 1 ز ہام خعانہ در کرجہ مپنگربست از سرگرںانی زاهد فہم گرں کہ سر شریب است 


اور بمقام خوں دعوت کر و زاہد اجابت نمودہ در سنزل او پا 


ج‫ 
٤‏ 
ہا 
ت 
ج" 
سس 
ہے" 
۰- 
2 
7 


بہ اوراد خوں مشغول شد و آنی زن ہبدکاريی و ناھکجاري معروف بودي و 
7 7 ۰ ما ظ۶ سم 
”جور سہیا داشتبی و یی از اپشانرا کا ک ڈرشمۂ شمہ جبالش عروسان بہشستارا لود کے ہو حت 7 از ٹابے 


عذارش آفذاب عالمتاب ہر انٹش غیرلشا سرحی چشم ہوستش لہ تیر شمزد تحدفتبی سینۂ‌را جونں من 


ھدف رخدہ سا خر یىی ولب جان خشش بەہ شکر تنکٹث کام دلرڑ چوں تنگُت شکر حلاوت بخشیديی 
مثبويی 
7 
خراسند< ماميی جو سرو بلند مسلسل دو گیسو جر مشکینں گند 
ا مے ۱ ِ 
ز سیمینں نم و انگاعشند ہرم وو طوقی از خلا ہصسسا وہ 


نان طِودةے گی آ, ات پر ےمة ےط 
سیا کا تھے و ھی رت و اف 0و پر حجوبپ ر 


رٹ . 
ہا جوائی زیبا روميی مشکین موي بذلەگويی سرو بالمي ماہ سیماي شیریں زبان باریکٹ میان کہ 
1 
7 7 ار ۴ + اد 5 7 ۰ هھ٭* 7 ۱ 
ترگاں خطاي از چیں زلفش چون سنبل در ہیی و تاب بودند و نوش لان سمرقندي از شوق شگکر 


7 اگ ے ۰ 


ٹہہسش 
ےہ و سو . وک اد ۰ 7 
ری چگونہ روي رب چو آفتابيی زلفیی چئونہ زلٹی هر حلقہ پیے ر تابی 
دلمستگ آید: یایکد‌رگ 1 ۱ 
تم ي لد ید 09 بون و می س6 : یکدیگر چون ہر و9 ماد در 29 سنزل ؛ قرانں مر ند يی ٭ وہ اڑیئں 


زھر و مشتري دریکٹ برے اجتما 


7 7 2 بی ۰ ۰ ۰-۰ ۰ 2 0 
اج لہوٹ ند يی و الٰہتۂ این جراں از قیرنتا عشل ٦‏ بکُذ اشہتف کی 


۱ 7۴ مہم 2 
حریفانں دیگر ١‏ ز جام ) وصال ا کنیٹ جرعہ حچشیدلد و تشنگان ہیاہاں عللب بعد از زار تسے بن 


چشمہ زلال أ و رسیدندی لیہسٹشا 
دا إ ,٭ ۲ ھی گا لے کک 1 جیا ہے 2 
ریم 3 ہو چنا لمیمہسلٔا گ خر ٹدسستا دید نگذارم کہ در اتی خیال دخران 


زن بدگار از معاملہ کنیٹ بہ تنگی آمدہ و از تصور دخل بیطاشت شدہ با کنیزکی کہ جاب حیا 


انوار سہبليی باب :از معکایثٹ ظشتم ۴ہ 
از میان ہرداشته ہوں و جان بہواي جانان ہر کف دست نہادہ ہر نمی آمد بضرورت قصد ھلاثٹ آن 
زھر ہعلق و گلوي آن زن رسید و بر جاي سرد شد 
محر 
ھم در سر آن روي کە در سر داري 

زاهد جوں آن حالرا سشاہدہ کرد و آن شببرا کە بدرازي مثابہ روز قیاست ہوں بصد حنت 
بروز آورں تا وقعي که زاهد صپ از زاویةہ ظلماتی شب خلاص يافتہ “جادہ طاعت در پیش معراب اف 
بگسترانید و مضمون این آیبت عالی راہت و بخرجہم سس ااظلمات الي النور ہر عالمیاں روشن شد 

یافمت ضفا گنبد آینہ رنگیق رفستا بروں آلْنهہ چیں ز زنکٹ 

زاهد خودرا از خانہ ظلمات فسق و فساں آنطایفہ رھانیدہ منزلی دیگر طلبید کفشگريی کہ خودرا از 

و خوں ہضیافت بعضی از دوستانں رفت و خاتون آو دوسٹی داشت خوش طبع زہبا رويی سلسلہ موب 
بزلہ گوي و عشوہ ساز و شوےم چشم و غمزازں ‏ خوبروب کیں چنیں باشد بللي جان بود 


دللہ میاں ابشان زن عمجامی ہود کہ بافسوں‌گريی آب و آنشرا بایکدیگر آمنختی رو چرب زبانی 


گی خارارا نمودار موم گداختہ ساختيی 


نظ 


ہلوریں سڈ بر کار کرںہ جائيی ربسمان زنار کردہ 


۸ 7 .کے ۹ ای 
لہش در ورں و وردش معر و نیرنگا ہروں سادہ لباس و از درون رنگش؛ 


٤‏ انوار سہیليی ناب اول کات ھشتم 


زنں کفشگر چون خائہ خالی پانت کس بداللہ فرستاد کہ معشوؾرا خبر کن کہ اہشب شکر بی 


غوغاي مگس است و صحبت پی ھاي‌هوي شعنہ و عسس 


حرے 


سعشوق او شبانگاد در خانهہ حاضر شدۂد مننظر فام البابی ہوں ہو گہ بیکی ناگاد کفشگر چوں ہلای 
ناگہان رسید و آن مردرا بر در خانہ دید حال آنکہ پیش ازین اندٹ گمانی برنہ بود و در مہم زن و 
معشوتش شکيی در دلش افتادہ دریں معل کە اورا ہر در خانه پافت جانب یقینش غالب شدہ بخانہ 
در آمد و بخشميی تمام زئا نو روک و بعد از آنکہ ادب بلیخ کردد ہوں *عکم بر سنوی بست ٍ 
خوں سر ہر ہسٹر آسایش نہاد زاهد در اندیشہۂ کہ بی سببي اھر و گناھيی روشن زدن ایں زن از ریش 
مروٹ دور ہو ہوں باپستی کہ سن شفاعت کرد سی و بدپی سفاہت راشيی نشدسيی کہ ناگاد زن ام بیامد 


2 0 : 0[ 7 : 2 
و گنت اي خواہر ایں جواں‌را چندیں سننظر چرا سي داري زودتر بیروں خرام و فرصت عشرت 


2 عیب سشلا شمار ٭ ت 
ۓ 2 کے 0 ا و ک1 نت 
ہاررا ٹر سر برسیدن ہیمار غم اُسٹت و ںا جچوس ان ھنوزس مبرتے ہی اك 
ہے 012 
زیں مُفشۃً ١8ا‏ حزینں یہ نزدیکٹ خوں خواند ۰ کثٹت 
نا 
نضشھ 
٦‏ 
سم ۱ ةُ : :- ج ْ 
آسودہ دلا حال دل زارچە دافی _ خون خواري عشاق جگر خوار چہ دانيی 
اي فا متا پریاز ز گنان بر سر سروپی درں دل سرغان گرفتار حجہ دای 


اي پار مہربان نالہ زار من می شنو و حال زار من معلوم سیکن این شودر نا مہربان بیرحم مگر 
اورا بر بی در دیدہ ہود کہ دیوانەوار بدیں خانه کر اد و بعد از آنگہ سر بسیار بزں سغتی تمام برپنی 
سٹون پسستا اگر بہ نسبہت سن شفقتی داريی و با یار سن در مقام سرحمتی زودتر سرا بکشاىي و دستوريی 
دہ تا ترا بعوض خود برین ستون ندم و ہزودي دوست خودرا عذر خواھی نمودہ باز آیم و ترا بکشاہم و 
بدیں عمل ھم مرا رھیں ہنمتا مازي و ہم دوست مرا ممنون بگردانی زں جام از غایت سہریانی 


7 ین ٰ 


ہکشادن اہ وو لسٹتن خود تں در داںہ اورا بھرونں فرستاد تر زاهدرا | با تماع ای سغنانں سررشنۂ 5 ری 


یو 


: ۱ ۱ 7 ب7" 7 سکرو نے 
شوھر و زن چجنکت افتاد و درینں اتا گکفشگر بیدار شذد زنر اواز د دںاں زن ٭ ام عچام از بیم آنکہ 11 أو 


انوار سہیليی باب اولی حکایت فدم _ 0 


نشناد و 'ہراِی حال وقو نیابد پارای جواب دادن نداشت چندانکہ کفشگر فریاد کرں از زں عمام دم 
بیرون نیامد آتش خشم کفشگر شعلہ زدہ نشکردہ ہرگرفت و پیش ستون آمدہ بپني زن عمام ببرپد و 
بردست او نہاد کہ اپنک تحئہ کہ بنردیٹ معشوق فرستي زن عمجام از ترس آہ نکشید و با خود گنت 
عجب حالتیست مصرع 
عشرتا دگري کردہ و ”عست دگري دیدہ 

چون زن کنشگر باز آمد و خواھر خواندەرا بپنی بریدہ دید بغایت دلتنگی شد و عذر بسپار 

خواستہ اورا بکشاں و خودرا برستوں بست و زن عمام بینی در دسٹ روي بخانہ نہاد 
٭خحرج 
از تی رگاہ می خندید و گاھی میگربست 

زاهد اینہمۂ صورتہا میدید و میشنید و بدان ہوالجبیہا کہ از پس پر غیب بظہور مي آسد 
حبرتش ہر حیرت سي فزوںد اما زن کفشگر ساعتی بیارامید پس دست مکر و دغا بدعا بکشادہ گفت 
سلکا پادشاھا دانی کە شوھر بر من ستم کرہ و بە تہمت وافترا گناميی کہ از من صدور نیافنہ در گردنں 
سن بستہ بنضل خویش بہ بخشاي و بیىي مرا کہ زبست غعۂ جمالست بن باز دہ در وت 
سناجات آن زی شوھر بیدار بوں و آن نال زرق آمیز ودعاي شورانگیز اورا سی شنوں فریاد برکشید کہ اي 
نابکار تباہ روزگار ایی چۂ دعا است کہ میکنی و این چه تمنا است کہ سیداري دعاي فاجران بریں 
درگاد قدري ندارد و حاجت سفسدان درین راہ صفت روائيی نمی پاہد 

گرٹ هوا ست کہ کاربي زغیب بکشاید ‏ زبان پاٹ ودل پاک هردو مي باہد 

ناگاہ زی نعرد زد کہ اي ستمگار دل آزار برخیز تا قدرت الہي و فضل نامتناهی مشاہدہ کكي کہ 
چوں دای سن از لوٹ این تہمت پا بود ایز تعاليی بینی شکسہۂ سرا درست گردانیدہ سرا در 
میاں خلق از فضبعحت و رسواي خلاص داد مرد سادہ دل بر خاست و چرأغی بر افروختہ پیش آمد 
زنں‌را سالست دید و بینی وي ہرفرار پافنت وہیھ جا اثر زخمي و جراحتی احساس نکرہ فٛ‌العال بگناد 
اعتراف نمودہ بعذرخواهی مشغول شد و بلطفی هر چہ تمامٹر تحليی خواستہ بند از دست رو پاي وي 
برداشت و توبە کر کہ پیش از وضو بینعی و ظہور حجتی ہر اسٹال این کار اقدام ننماید و ب سنحن هر 


ھ2 


37 انوار سہیلیٔ. باب اول ۔حکایت ھشتم 


غماز ندنساز زن پارسا و عیال پاكدامن خودرا نیازارد و بقیت العمر از فرمان اپ زیں مستور 
ہاملاحیت کہ البتہ دعاي اورا ابی نیست ہیروں نرود ازاں جانب زن عنام بینی بریدہ در دسٹس 
گرفتہ ہخانہ آمد و حیرت ہر و مستوليی شد کہ چه حیلت اندیشد و این صوربت‌را بچهە نوع با شوھر 
باز نماپد ودوستان و همسایگاں را دریں باب چہ عذر آر وسوال خوبشان و آشناہان‌ر! چگونہ جواب 
دھد دریں میان عمچام از خواب در آمد و ز‌را آواز داد کە دستافراز من بدہ کہ کخانۂ فالنی خواجہ 
سيی روم زن دیرتر جواب گفت و در دادن دست افراز توقف نمودہ بہ آخر استرہ تنہا بدست استاد 
داد مر ام خشم در تاریکی شب استرہ جانب زن انداخت و نان شنیع گفن آغاز نہاد زن 
خودرا بیفگند و آواز بر کشید کہ بیي بیخی عجام ماحیر شد و اقرہا و ھمساہگان در آمدہ ز‌را با جامہ 
خوں آلودہ و بینی ہریدہ دیدند زبانں سلاست بر استاں کشادند و آن بنچارد حیران ساندہ نه روتيی افرار 
داشت و نہ زبان انکار اما چون سے جہان افروز پردهٔ ظلمت از پیش برداشت و آینُ گیتي نماي 


و اس 7 ا عو 03390 1 ۸0,,+0+4 


افربايی زں جمع آمدہ مامرا بقاضی بردند اتفاتا زاہد نیز از خانۂ کفشگر بیروں آمدہ بواسطہ 


رابطۂ ”عبتی گ۸ میانں وی و تافبی ہوں بۂ *حکمۂ حاضر شد5ک رم پرسش با شم ہجايی 22 اوردند جون 


سان زیں ام سرافعۂ مہم خدوں گرد‌ند تاضيی برسید ى ای آستاں ہی گنامی نلاھر و بی سببي شرتعی 


دم 
٦‏ 


ری ان 


مئلہ گردانیدنی ایں عورت چرا روا داشتی ام سٌعیر شدہ در تقریر جت عاجز 
بنصس قاطع و اْجروم قصاص بقصاص و عقوبت او حکم فرہود زاهد برخاست و گفت ایہا القائی 
درین کار تاملي باید کر و دیدءُ فراست ہباید کشود زیراکہ دزن جامۂ سن نبردہ و روبادرا تخچیران 
نکشنەائند و زی بدکاررا زھر ہلا نکرن‌ە و کذفشگر ہیی زن عمام نبریدہ بلک ما این ہمہ بلھا بخود 
کشیدەاہم قاضی دست از عمام بداشت و روي بزاهد آروں کە این جملرا ترجمانی و این معني‌را 
بیانی فرمائی زاهد آچه شنیدہ و دیدہ ہوں از اول تا 'آخر باز رائد و گفت اگر سرا آرزوي مسرید 


یی نک : د ھ 2 یی ظِ 
گرفس نبودي و بترعات دزن فریفتہ نگشتمي آن غدار مکار فرصت نیافعی و جامة من نبردي و اگر 


روباہ در حرص و شرہ سبالفہ نە نمودي و از خوں خوارگی در گذشتی آسیب ”نھیران بدو نرسیدي و 


اگر زی بدکار قصد ھلاٹ جوان غافل نکردي جان شیرین ہر باد ندادي و اگر زن عمجام بران نعل حرام 
مددگاري نہ نمودي مثلہ نگشتی و فضعت نشدي هرکہ بد کند نیکی طمع نبابد داشت و هرکہ 
نیشکر طلبد تخم حنظل نباہد کاشت 7 
چنیں گفت داناي آموزکار مکن بد کە بد بیني از روزگار 
و این سثل بدان آورںہ ام تا بدانی کہ راہ ایں ”حست خود بخوں نمودۂ و در این رس و مشقت 
خوں ہر خود کشوںءٗ مصرع 
گر رف تام کر اما مت کل اف 
دسنہ گت راست سیگوي و این کار خود کردەام و لیکن تو تدبیر خللص مس چہ سیکنی وحیله 
کشادن این عقدہ چگونہ می اندیشی کلیلہ گفشت من از اول بار با تو درینں شیوہ موافق نبودەام و در 
نر تررازفات نارق الال سریرا تریی راب ارت می افو حتفاق کان نکر 
ہ٠‏ وجہي نمي بینم مگرھم خوں در بارہ خوں فکري نرماي کہ گفتہ اند 
مصیےی 
هر کسی مصلعت خویش نکو سي داند 
دنہ گفشت اندپشیدەام کہ بلطایف اٰعیل گر این کار ہر آیم و بہرو جہ کہ سمکن باشد بکوشم تا 
گاورا آازہں پایە بر اندازم بلک ازہن وایت اخراي کنم که اھمال و تقصیررا! در مذھب حمیت رخصت 
نمی یاہم و اگرغفلتی ورزم نزدیٹ ا٥عاب‏ خرں و سروٹ معذور نمی باشم و نیز سنزلتی نو نمی جویم 
و زیادت از آچه خدست است داعیہ ندارم و ہزرگای گفتہ آند کہ عاقللی در ہن کار اگر سعی کنند 
معذورند اول در طلب جاہ و سنزلمی کہ پیش ازان داشتہ باشند دوم در پرهیزکردن از مضرت آچە بہ 
تجربہ زسیدہ باشد سیوم در *”عافظت سفعتي کہ دارند چہارم در بیروں آوردن نفس از ورطهُ آفتي کہ 
واتع ہوں پنجم در ملاحظہ جذب نفع و دفع ضرر در زمان مستقبل و من کوشش دران دارم کہ 
بصب خود ہاز رسم و جمال حال من تازہ شود و طریق آنست کۂہ بحیلت در پي گاو ہاشم تا 
پشت زمیں‌را وداج کند یا ازیں سرسنزل رخت پر بندد و من کمٹرازان کاخجشٹ شعیف نیستم کہ 


انتقام خوں از باشۂ حاصل کر کلیلہ گضشت چگونہ بودہ استٹ آن 


مه ۱ انوار سہیليی باب اویل حکایت ہم 


کات ۹ 
وت گنت شنیدکام کید دو کاجشکف بر شاخ درختی آشیانہ نہادہ بودانہ و از ستاع د ول 3 


سم 55ے 1ک ای وی 7 ا 7 ٌ ۹ 7 
اب و ان قداعت کردہ و بر سرکوھيی کہ آىی درخت در پایان وي آفتادہ بود باشہ مقام داشت کہ 


:7 7 تح 7 ۲ ِ : 3 ٦‏ 
در وت صید کرانں چون برق از گوشۂ بیروں جستی و صاعقەوار خرن جان سرغان ضغعیف بالرا 


ے مق 
3 اس بسوحئی یے سے ۹ 
گہی کو پانچہ بر مرغان کشوديی ‏ اگر پانجاہ بودي در ربودي 


ھ و 
جستہ چہ اپشان‌را در ربودہ طاعد ہینگاں خود ساختي و‌ انی ک5 کشکاز را ا حکم جب الوط ومن سن الایماں 


۰ 


لان ا و جلا ٹمودنں مستعذر ہوں و از بیداں باشۂ جفاہیشہ اہمکان برودنںی نیز مہتعسر 
جا 


روي سفر گردن و ىي راي افاست 


ہچتگانں اہشا ن ٹوٹ یافٹہ و برو بال: بر آورںدد حرکتيی سیکرںد ند : در و سادر ہدید!, ر ٹرزندانی 


اوبتی 
خوش بر آسددا: ز اھتراز اہشان در رہ واز خری "٢ي‏ لمودند ناگاد اندیشۂ باشۂ ہو خاطر اپشان قد شت 


و بیکٹ بارگی بساط نشاط در نوردیدہ باضطراب و بیقراري نالہ و زاريی آغاز نہادند پگی از فرزندان ایشان 


استفسار نمود گمتند اي بسر بیسٹت 
از ہا ہ٭ہپرس کاتش دل تا جہ غابنست از آبس دید پرس گا او ترجمان مہا سہتٹ 


نے ا : : کے قرو کش یں ہے ھی ری : 7 ء 
پس قصإہ ظلم باشۂ و رہودن فرزندان بتفصیل باز گفتند آن ہسر گشت گردن از حکم فضا و فرمان 


7 : 7 : گوں :- ۱ 
قدر پنڑچیدن نه طریق بندگانست ایا مسبب السباب هر دردی‌را دوائی سقرر کردہ و ہر رنج ی‌را شفائی 





فرستادد پمکن که اگردر دقع أینں شائلہ سی جا×ىی آرید و در حل ایں عقدد تدہ 


و 
٠‏ 3ے ۱ . 

ہلا از سر سا مندفع گردد و ھم این باراز دل شما ہر خیزں کاعجشکان را این سن سوافق آہد و پکی از 

3 02 ٠ ہم‎ 12 7 

ایشان بتعہد حال ہچنگاں لوقب نہوں و9 دیٹريی ہار جونی پرواز گرں جونں قد ری راہ ہہ رید در اندیشد 


افتاں 1 آیا کے روم و درں دل خودرا با کہ گوہم 
مم 


ان 


بدرد دل گرفتارم دوار یىی دل نمید! نم درالبيی درد دل کاریست بس مهہشکل نمیدانم 


تحص 


آخر بخاطر گذرانید کہ ہر جائوري کہ اول نظرسن بروي افند سض خود با وي تقریر کٹم و عالی 
درد دل از وي طلبم تضارا سمندري از معدن آثش بیروں آمدہ در نضاي “صعرا طونی مینمود 
کانجشکٹرا چشم بر وي افتاك و آن شکل غریب و ھیأت جیب بنظر وي در آمد ہا خود گت علي 
لیر سقطت بیا تا در دل با اہی مرغ ہوا جب در میان نہم شاید کہ گرہ از کار سن بکشاہد 7 
بسوي چارہ راہ نماید پس بتعظیم تمام نزد سمندر آمد و بعد از لوازم ُحیت مراسم خدمت رعایت 
فرموں و سمندر نیز بزبان غریب پروري شرائط مسافرنوازي تقدیم داد و گت آثار مال در بشرڈ نو 
مشاہدہ مي رود اگر از نس راہ است چند روزي دریں حوالي اقامت فرساي تا بہ آسودگی مبدل 
گردں و اگرحالتی دہگر ھست ھم باز نمايی تا درندارٹ آی بقدر طاشت سعی کردہ شوں کاتجشکٹ زبان 
بکشاد و حال زار خود بر وجہيی کہ اگر باسنگتی خارا گفعی از در دلش پارہپارہ شدي پیش سمندر 
پیسشا 


و 
ہا ھر کسی کہ شرح دھم داستای خویش صد داغ تازہ بردل آن نا توان نہم 


سمندررا بعد از استماع این سغتانں آنش رتا در اشتعال آسد وگفستا غم خور کہ سن ان بلارا 
از سر تو مندفم گرك انم و امشب چنان سازم کہ خانہ و آشیانہ اورا ہا ھرچه دران باشد ہسوزم تو مرا 
سنزل خوں نشان دہ و بر سر فرزندان رو تا وقتی کہ من نزں تو آہم کخجش نشان مکان خود ہر وجہيی 
کہ سمندررا دران شبہتی نماند ہازداد و با دليی شاد و خاطرب از بار غم آزاد رو بە آشیانه خود نہاد 
جوں شب ٥ر‏ آسد سمندر باجەعيی از اہنامی جنس خود ھربہٹ مقداري نفط و کبریہتٹ برداشتہ منوجۂ 
آن منزل شدند و برھنموِ کانجشکٹْ خودرا بعواليی آشیانه باشۂ رسانیدند و ہاشہ بافرزندان ازانں ہلیة 
غافل سیر خوردہ ہود‌ند و در خواب شدہ سمندران آچە از نفط و کبرہت ھمراہ داشتند ہر آشیانہ ایشان ۱ 
رعدہ ہاز گشتند و باد عدل الٰہي وزیدہ شعلهٗ قہر در آشیان آی ظالم افتاد ونتی از خواب غفلتٹ در 
آمدند کہ دست تدارث از اطفاء آن نائرہ عاجز ہوں و ھمہ بیکبار باخانهہ و آشیانہ خاکسٹر شدئد 

ستمگرز ظلم آنشی برفروعت ‏ چوزد شعلہ اول هم اورإ بسوخت 

واہنں مخل برايی آن زدم تا بدابی کہ هر کس کہ در دفع دشمن کوشد ہر آنکہ او خرد و ضعیف 

ورخصم او بزرگی و توي باشد امید نصرت و ظفر ھست کلیلہ گت حلا شیر اورا از سیان دیگراِی 


27 


٦‏ انوار سہیلی باب اول ۔حکایت ہم 


ا۔ختصاص داد اسٹ و لواي دولت أو ہر افراشتہ معبت او از دل شیر بیروں بردن و مزا شیررا برو 


نسازند و ھرکرا بردارند بيی آلکہ اسري عظیم حادث گردد از نظر نیندازند 


برا آبس فرو سی نہرں حکمت حیست شرم دارد ز فرو بردن پرورٹہ خویش 


ڈامہداہ کی گنہتا کدام سبہہسا ازہن گلی تر کہ ملک در ٹرہیسٹا او سبالغت نہودد و ہدیگر ناضعانں 


بیکی از شش چبر کيی توائد ہوں اول حرسان تی نیکو خواھانرا از ختوں *مرروم گردانیدن و اھل رای 


سم ۱ 


حادث گردں و شمشیرهاي *خالغان از نیام کشیدہ شود سیوم ھوا و آن سولع بودن باشد ہزنان و رغبت 


گردان بشکار و مشغول شدن بشراب و9 ہیل قرنودنی تام بی چہارم خعلاف روزگار و - ۔حادتہ باشد 


و ہو و 
کە در زمان واقع شود چوں وبا و حطا و زازلہ و حرق و غرق و مائند آن پلجم تندخولي و آن افراط 
باشد در خشم راندن و سبالغۂہ در عقظوبہت ڑ سیاستٹ نمودن ششم جہل ات چنان باشد کہ در سوضسع 


سس جنگی گراید ور ٭عل جنگ بص ہیل تمابد کر وٹہتا سلاطافعت ٦حادلتٹ‏ فرەساید 7 آکجا کہ 
٠‏ حٌ ۳ ۰ - يہ 0 ۰ فو 


سد ٹہر باپد ہبسٹ در لطلف کشاید لبست 
جنگتی و صلى بي معل ناید بکار جاي گل گل باش و جاي خار خار 
کلیلہ گنت دانئسٹم کہ کمر اننظام ہر ہستة و در گمیں شنزبہ نشستہ و میتفواحی کہ از ممر تو ضرري 


ھرکہ بدي کرں ہجز بد ندید آفسدا آن زوںد ہويی در رسید 
یشٰئح ۱ ۱ . مہ 8 7 ٠‏ و 
و سرحمہلا گراید وو پدوسسكٹا و زہان‌را از آزار و اذا ”حافخلت نمابد چنا نہ پادشاہ دادگر فرموں دمہنہ 


گفحت چگونہ ہوںہ اُسہستا ات 


انوار سہیلی باب اول حکایت دھم ٠‏ 
حکایٹ ٭٠‏ 


کلبلہ گنت شنیدہام کە در زمان پیشین پادشاهي ہوں دست تسلط و تعدي برکشادہ و پاعی طغیاں 


آز جاده عدل و احسان ہیروں نہادہ 


یسا 


جہان سوزو بی رحمت و خیرہ کش ز تلٰغیش روئی جہانيی ترش 


سردم شب و روز از ہیداد او دست بدعا ہرداشتہ بودنك و زبان نفرین کشادہ روزي این پادشاہ 
بشکار رفت و چون باز آمد سنادي فرسوں کہ اي مردِمان دہدہ دل سن تا امروز از مشاهدۂ وجۂ سواب 
پوشیدۃ ہو و دست عصیأان ٭ن برويپ عروسان ستم دپدہ و مظلوسان احنت رسید لیخ جفا کشید: 
حالا در متام رعیت پروري صافی دم و ٹر سرتبة عدالتگسٹری ثابہت قدم شددام امید آنکہ بعد الیوم 
دست ھپ ظالہی حلقة تشوہش ہر در خانة رعیتی نزند و پايی ھے, ستم پیشۂ ہساحت سرايی ئنقیريی 


لہہتا 


فراخی رن مرز و کشور *خواہ یه دل تنگی بنی رعیسٹا از شاہ 


ٹرسد 


رعاپارا بدیں مژدہ جانی ہدید آمد و فقیرانرا بدین بشارت گل مراد در روضۂٗ امیدواربی شگفتہ شد 
بت 
ازپن نوبد مبارک کہ ناگہان آمد بشارنی بدل و مژدہُ چان آمد 
القصہ پمن معدلئش بجائي رسید کہ برہ از پستان شیر شرزہ شیر مي خور و تذرو با باز در مقام 
انباز هم بای می شد و ہدیں واسطہ اورا شاہ دادگر لقب نہادند 
چنان کرں بنیاد انصاف *عکم کہ گوگردرا پاسباں گشت آتئش 
پکی از *عرمان حرہم ماطننت :دز وقت فرمنت از کیٹیتا حال سوال کن و ازتبدیل مرارنتا جور 
و جفا ہھلاٹ مہرو وفا استفسار نمود ناج فرسوںد کہ سن آنروز کہ بشکار رفتہ بودم بہر طرفتب سی تاحم 
ناگاە دیدم کہ سگی در عقب روباھی دوبد و بدندان اسآخوان پاپش درھم خائید پیچارہ روباہ با پايی 
للگی در سوراخي در گربعت و مگ باز گردید في اٰعال پیادہ سنگي بینداخت و پاي آی مگ 


بشکست ھنور چند کام نرفتہ ہوں کہ اسپی لکد بران پیادہ زں و پاپش شکستہ شد و آن اسپ نیز پارہ 


راہ ثطع نا کردہہ پاپش بسوراخي فرورشتا و بشکست سن ہا خود آمدم و گفتم دیدي کہ چہ کردائد ار 
جه دیدند ھرکۂ آن کند کە نباید آك بیند کہ شاپد 
نظم 

نیک دریاب و بد مکن زنہار کہ بد و نیک باز خواهي دید 

ہیل نبکيی ارک جم جا خویش را سرفراز خرافی دا بد 

ور طربق بدي روي خودرا پایمال نیاز . دید 

و ایی مثل بدان زدم کہ از مکاناث ہر اندیشی و از مقام بد اندیشی بگذريی ٭بادا کہ شاست آن 

در تو رسد و منيی سن حفر بہیرا لا خی قد وقعم فی جلود نماید و ۰ فرسولڈ بد سکن کا بد افتی : 
اد ہک کہ خود افتتی دنہ گت سن دربن واقعد سظلوەم نہ ظالم و ستم کشم لہ ستمگارو سظلوم اگر 
در صدد انتقام از ظالم ہاشد آنرا جچە مکافات خواہد بود , و اگر از زاريی از وي بہ آزارندہ او رسد بران چۂ 
ضرر مترتب خواہد شد کلیلہ گنت گرفتم کہ ہدیں عمل خللي بکار تو راہ نیابد اسا چگونہ در ھلاٹ 
گاو سی کني و اورا وت از قوت تو پیش است و دوستان و معاونان او از یارای و ھواداران تو بیش 
دسنۂہ گشت بنامی کارھا ہر قوت ہسیار و اعوان بیشمار نباپد نہاد و رايی و تدبیررا بران مہقدم باہد 
داشت چہ آچە بە راي و حیلت سازند غالب آنست کہ ہزیر و فقوت دست ندھد و بتو نرسیٔذہ کہ 


زاغی ماريپرا سیل هلاٹ گرن کلیلہ امت حگو ولہۂ بولدد د است آن 


حکایت 


-71 


یں نہ 7 کو بے : ش .- 
گت اورںدڈ آند کہ۸ زاغی در گہر کوٹی جانہ گرذنۂ ہوں و در شکاف سنی اشیانہ سا تہ و کر 


حواليی آن سورام ماري ہود کەه آب دھائش زھر ھلاث و ممات بودي و لعاب بن دنذائش مبطل 


کر 
:۰ : ۹ 2 و نوج ار و ِ 
سام بقا و حیادت ھرگاہ 3 زا ع جچہ نہادی ہار کورك یی و9 حر زاغرا بداغ فراق ٹرزند سوجیں چون 
یں ۶ 0 ۱ : ت 


وگنت سی اندیشم کہ خودرا از بللي مار و عناي این ظالم جان شکار باز رھائم شغال پرسید کہ ہچچە 


٦ 


پا تا او . 0 1 0 ۰ 
عربی ندم درینں ہم خواھمی ھی نہاد و جچجہ شموۃ دع مضرلت او خواھی کدں زا تہعہ لیف سی ےھ اھم کی 





انوار سہیليی باب اول حکایت دوازدھم 1۹ 


کر و فرزند کە نوردیدڈً س است از شر آن خیرہ چشم ایس ماند شغال گفت اپں تدبیر از سوب 
صواب ماحرف اس چه خردسندانرا! قصد دشمن ہر وجہی باہد کر کە درای خطر جان نباشد زنہار 
کہ ازین فکر بگذ ري تا چون ماهی خوار خودرا خوار نکی کہ در لاعت خرچنگ سعي کر و جان عزیز 
بباد داد زاغ گفشت چگونہ بودہ است آن 
حکاپٹ 7 

شغال گفذنت ماھي خواري ہود ہر لب آبي ون کرنہ و از ھمہ مہمات روي دل بصید ماھی_ 
آوردہ بقدر حاجت ماھی میگرفت و روزگار در رفاھیت میگذرائید چوں ضعف پیري بدو راہ پانت و 
قوتہايی بدی رويي بااتعطاط نہاد از شکار ماھی باز ماندہ و ہدام غم گرفتار شدہ ہا خوں گشت 


1 


7 
دریخ قافلهٌ عمر کانچعنان رفٹند کە گرں شان بہواي دپار ما نرسید 
افسوس کہ عمر عزیز ہبازِچہ ہر باد دادم و چیزي کہ در سوسم پیر پاي مردِي تواند نمود یا 


حیلہ نہم ودام ذریبي و زرقی بگسترم مصرع 
شاید کہ بدین بہانہ روزیی گذرد 


پس چوں اندوہ کنان و آد زنان و نالہ کنان ہر کنار آب بنشست خرچنگی اورا از دور بدید 
پیشٹر آمد و طرم سباسطت انگندہ گشت اي عزیز ترا غمناٹ سي بینم موجب آن چیست 
جواب داں کہ چگونہ غمناٹ نباشم و تو میدانی کہ مادہ معیہشت و سرمایه زندگانی من آن ہوں کە 
ھرروز یٹ دو ماھی گرفتمی و مرا ازان سد رمقی و قوت لیمونی حاصل بودي ساھیائرا! ازان نقصاني 
__زبادت نمی افتاد و اوقات من نیز بە پیرایهً قناعت و خورسندي آراستہ سی بود امروز دو صیاد ایاتجا 
میگذشتند و سیگفتند کہ درین آبگیر ماهھی بسپار است تدبیراپشان باید کر پکی گشت در فالن آگیر 
ماھی ازینں بیشتر است اول کار اپشان بپردازیم پس روي بدینہا آریم و اگر حال ہرین سنوال باشد سرا 
دل از جان شیریں ہر باید گرفت و ہر لٰيٌ مرکت نہاد خرچنگت کہ اہن خبر شنید ہر فور بازگشت 
و نزدیٹ ماھیان رفنت و ان خبر موحش چنانچہ شنیدہ بوں باز گنت جوش و خروش در اہشان 
افتادہ باتفاقی خرچنگتی روي بماھی خوار نہادند وگفتند اہن چنیں خبري از تو ہما رسیدہ و عنان تدبیر 


از دست ما ربودہ 
20 


8 انوار سہیلي باب اول . حکایت دوازدھم 


چندالچہ سراپای مہم سي نگریم پرکار مت ز تعز سرگشٹہترم 
حالا با تو مشورت می کنم المستشار مؤ تمن خردمند اگرچۂ دشمن بود چون با او مشاورت کنند 
باید کہ شرط نصیعت فرو نگذارں خاصہ در کاري کہ نفم م آن ہدو عائد ہاشد و تو خود سیگويی کە بقايی 
ذات تو ہما باز بستہ استا و حیات تو بوجود سا متعلق پس در کار ما چہ صواب سی بیني ماحي 
خوار جواب داد کە سن خود ایں سن از زبان صیادان شنوںعام و ہا اپشان مفاوست صورت نبندد 


وسرا جز این حیلہ تخاطر نمی رسد کہ درینں نزدیکٹ ای وے ي دانم ک۸ آبش ہصفا با مم صادقی دم 


7 ط2 و 
٦ ِ‏ ہی 


براہريی میزند و در ل+ونٹ وڈژن عگکس صور برا بنہۂ گیتی نمايی سبثظہٹا ڈسیگیرں دانة ر٣‏ پینسا در قعراو تواں شمرں 
و بیضۂ ماهميی در جوف آن توان دید و ہا ایں ہمہ نہ خواص فہم بقعرش تو 
ساحل آنرا نواند دید و دام تہ صیاديی برن ۱ آیگیر تا سہلا و مامی 31 غدیر جر زیر اب 


تیدی ندید؛ پیستا 


اسم کر ء٤‏ 5 أ1 
ابگبري بسان دربائیسٹ لیکٹ درباي بي سروہالیست 


رائیست اسا ؛ ہی معاونت ۰ و یاري تو نہ ل ہا ہمان ٹیستا ساہی يی خوار جواب داں سر آئے چہ از قوات و 
ثدرت اُسہت 1 شما دریع ندارم اسا ٹرصنٹكا تلنگت اأسست ساعسمتٹ بساصەصت نا عت صیادا بیابند ۹ و ٹرٹستا فوٹ 


٭ ۰ ۰ 7 . سی 
شود ماھیانں شرع لموداند و پہ ہت ہسیار قرار ہران آافناں 1 هر روز جن 7 برداشتہ بدانں ابیر رساند 
بس سای خوار هر صباح ساھی جند ببرذديی و بر بای 2 پشٹہ ف دران حوالی ہوں تھوردیی و جرں باز 
غ - : ر ٠‏ م 7 7 _ 1 سے 
| ہديی دیگران در نقل وضوبل ععیل گرددنديی و بریکدیئٹر بیشيی و پیش ل سن جستنديی و خرں چعشم 


٠ ۰‏ 98907 ۱ : ۱ : کی 
عبرتہ در سہو و غفلت ایشان ٭ 'ي نگریست و زعان ہہزار دیدہ ہر حال زار اپشان میگریست و حرآلنہ 


هرکہ باابه دشمن فریفتہ شود و بر خسیس بدگوھر اعتماد روا دارں سزاي او اہن است چون روزھا بگذ٥شت‏ 
خرچنگت‌را نیز ھواي ات 28 در سر افتاد 0 خعواست يہ عحوہا کند ساهی و ر ازان فگر آقاحيی داں 


ماھی خوار اندیشہ کرد کہ سرا دشمنی گی تر از و نیست اولیل انکٹ اورا نیز بیارانں در رسائم پس 
8 ہم 7 7 تھے کے ا 2 : 
پیش اہں و خرچنگدرا' پر گردن گرفتہ رويی بغرابگاد ساهیانں نہاد خر حنتنت يٰ از نگ٥1‏ اساخوای ماضم 


تح ٦ب"‏ 


دید دانست کہ حال چیست ہا خوں اندیشید کہ خردسند چون بیند کہ دشمن تقصد جان وي دارد 


اترا مل تراب ال کاو وا کل : 


اگر کوشش فرو گذارں در خون خو سعي کردہ باشد و چوں بکوشد حال از دو چیز بیروں شخواہد بود 
اگرفیروز آید نام مردي ہر صفعۂُ روزگار بگذارك و اگر کاريی از پیش نروں باري بعدم غیرت و حمیت 
سطعوں نگردں قطعۂ 

چو خصم قصد تو کر از برای دفع ضرر بجد وجہد بکوش ار بعقل مشہوري 

کە گر مراد بەدست آیدت ہکام رسي وگر بہم نرسد آنزمان تو معذوريی 

پس خرچنگی خوبشش‌را بر گردن ماهييی خوار افگند و حلق او ”عکم فشردن گرنٹ ماهھي خوار 

ازگردنش فروں آمدہ سر خویش گرضشت و پاي در راہ نہادہ نزدیٹ بقیت ماھیان آمد و تعزمت پاران 
غایب ہا تہنیت حیات حاضران جمع کردہ از صورت حال اعلام داد ھمکنان شاں گشتہ وفاك ساھی 


خواررا عمري تازہ و حیاتی ہی اندازہ شمردند 


نظم 
دسي حیات پس از مرن چنیں دشمن- گمان برم کہ زصد سال زندگاني بہ 
ہمرگی خصم شماتت نمیکنم لیکن دمي فراق زدشمن زھرچہ خواني بەہ 
واین مثل بدان آوردم تا بدانبيی کہ بسیار کس ہمکرو حیله خود ھلاکی شود و وہبال کید او بصسص 
و لإٍعیق المکر السیی الا باہلہ ہم بدو عائد گرید و اما من ترا وجہي می نمایم کہ اگر بدان کار کني 
- بقايی تو و ھلاٹ ختصم ہاشد زاغ گفت از اشارت دوستان نتوان گذشت و راي خردمنداں‌را 
خلاف نتوانں کرد بیت 
مرا بمیکدہ ارشاد میکنی ساقی خلاف راي تو کردن طریق یاريی نیست 
شغال گفت صواب آنست کہ در اي ھوا پرواز کنی و بر بامہا و صعرڑھا نظر افگنی ھرجا پیرایہ 
بپنی کہ ربودن آن میسر باشد فرود آمدہ برداري و در روي ھوا بر وجہي کە از چشم مردِمان غایب 
نباشيی سي پريی و شک نبست کہ بعضی سردم بطلب پیرایہ ہر عقب آہند چون نزدیک مار رسي 
پیرابہ ہرمار افگنیي تا آن ۰ نظر ہا وي افند هرائنہ اول اورا از قید حیات خلاص کردہ پیرایە بر 


شغال روي بە آبادانی نہاد زنی دید پیم|پہ بر گوشه ہام نہادہ خود بطہارت مشغول گشنہ زاغ آنرا در 





0 8۵ہ انوار سہیلی باب اول _۔حکایٹ سیرڈھم 
رپوں و بہمان دستور کہ شغال گفته بوں بر مار انداخت مردمان' کە در ہي زاغ آمدہ ہودند نی اٰعال 
سر مار فرو کونتند و زاع باز رسہت مصرع 
غنو ارم رات رمردکھ عازن 

دسنہ گشت این سثل بدان زدم تا بدانی کہ آنچہ ہحیلت توان کرد بقوت ممکن نباشد کلیلۃ 
گفت گاورا فرك و شوکت و عقل و تدبیر همہ حاصل است و ہمگر بر چنینں کس دست نتوان پان 
چە از هر جانب کہ تو ہمکر رخنہ سازیي او بفکردر بندد و شاید کہ پیش از آنکۂ تو بر وی شام گنی 
او ہر تو جاشت کند مگرداستان آى خرگوش بسمع تو نرسیدہ کہ داعيه گرفتاريی روباد کر و ود گرفتا, 


7 ۔ 
شد ۵دمنہ گت حچگونہ بوںد سس ان 


مکایت ك۳ 


مد 


گرگی گرسنہ لد ملعمۂ سیدوید خرگوشم دید در سایة خاشاک 
خ٥‏ یی ٭ 6 7 کک ذو تب ےہر ئل نار 
بی ض٣“‏ ر صعرا؛ ے1 ای وہ ہداو بن زترتیں اٹپ کر سای سا ي 


گلہلہ کفمت شنیددام کہ يہ 


٦ 


سم 


و یق حر و ئا : 
فس اورا فرو گرفتہ کرٹ انرا شنیمست شگرف شمرد یٍ ٠آ‏ 


ہب 


خفتہ رو خراب غفلات هھمہ ا و 


7 


2 


رگوش از تپپیسیسا دم و اسیبس؛ قدم او مہتتبثۂ شّد! د حجحسہٹا و خواسسفب 


ے‫ 7 و‫ 


تجانبسب آ" وقدم نہاد ن گرفمتا حر 
کہ ہگریزں گرکتی سر را إد گرفتہ گت لیستا 
بیاہیا کہ سرا لہیسستا طائہٹ دوربی مرو سر کہ بھانں آہسدم ز ۴ جوريی 


مے 


خرتوشس از ھہہسلا او ہر جايی خشک شد و اغاز تضرع نمودد رريی نیاز بر زامن مالید و گنت 


سیدانم کہ آتش جوع امیر صباع در التہاب اسست و ننس امارد ہواسعلۂ عالب غذا ر اضطراب و سی 
0ک ا ںا کرش : ۰چ سم 
با این جخثشٹ صعیقسا و بدن کھملتسا یک لم ملکشأ ہیس ٹپیسٹم از سس چۂہ اید و از خوردنں سن جہ 


بندں و جہ کشاہد د رین نزدیکيی روبايی اُسہشا کہ از غابست فربہيی راد نٹواند رذہدا ۹ واز پساری گوشسمت 
7 ا وم . ۰ ۲ 2 کا اج کا ہے 
حرکسشا نتوائد کرں جنانں پندارم گوشخنئش از رب و تازئی سخابۂ اب حیانست و خونش از شیرینيی 


8 5 تر 7 2 ۰ 4 2 2 و 7 یہی 
نازئی سبہائثل سر یہت ننائٹ اگر امیر قدم رجہ فرساید سن اورا کیل کُ ترانم لحم در ارم 7 ایر بدو 


۱ 


92 +9 0 0 ہہ ای کے 1 7 :۰ 3 
ناشتائی بشیڈنں اگر کو رسند یی حاصل شوں فبہا و 2 سن خوں سیر و مقیدم 
ید 7 


دیگرانرا در گمند آور کہ ما خود بندداہم 


انوارسہیليی باب اولی حکایث سیزدھم ف 


کت لاق یناز ۰ فریفتہٴ شدہ راہ خانۂ روباہ پیش گرنت و دران حوالي روباھي بود کہ در 
7 


روہکی چست و دغاپیشہ ہبود پا نە کە تمغاچيی آن بیشۂ ہوں 


لعبت بازي گر صعرا و دہ و ز۵دکان بردہ ببازي فرہ 
ھم د۵ “عرا بفغان ہوں از و ہم سگت دہ نعرہ زنان بوں از و 


در گہ جس شد: از دیدہ گم صعنں فذلکٹ تہ جاروب دم 
خرگوش با او منازعتی قدیمی داشت دریں وقشت فرصت یافتہ داعيةٌ انتقام کرد و گرگتارا ہر در 
داد گفت پیستا 
خوش آمدي ز جا میرسی بیا ہنشھیں بیا کہ می دھمت ہر دو دیدہ جا بنشینں 
خرگوش گضشت کہ از مدت دیر باز در آرزوي شرف ملاقات می ہباشم و بواسطة موانع روزگار غدار 
ہادشاھيی سرافراز اسست ودرعرصة ولابہت بہھربی مریدنواز و نت ہدینں دیار تشریفف آورل8 و آوازد 
زاوہه داری وگوشہ نشینی این جناب شنیدہ بند٦ٗ‏ حفیررأ وسیلہ ساحتہ تا دیدۃ دل ہجمال جہان آرايی 
سنورو مشام جان بروائس انفاس مشکثساي معطر سازد اگر اجازت مللقات ھست فبہا و نعما و اگر 
وقت اقضاي آن نمیکند نوبديی دیگر مي توان نمو 
پیستا 
پا ازہنی در باز گردد چون بلاي ناگہاں پا فرود آید بدپاچجا چون دعاي مساّجاب 
روباد از صغعه این کلام نقش حیلہ فرو خواند و در مرأت اپن کلمات نٹش صورثت سکري معاہنہ 
دید با خود گفت صالم آنست کہ با ا پشان هم بطور اپشان سلوث کم وهم از شربت ایشان در حلق 
ایشان ریزم مزع 
کلوے‌اندازرا پاداش سنگیق است 
پس روباہ نیز خوش آمدي ۔چند ہر کار کرد وگفت ما کمر خدمت مسائفران جہت آن بربستۂ ایم 


20“ 


۳۴ ہل لصیف 


و در زاویة ہر روي عزبزای ہسبب آی کشادہ تا از جمال حال و انفاس باکمال ایشان استفادہ 


نماہم خصوصا چئیں عزیزیي کہ تو نشان میدھي و بدیں نوع صاحبکمالي کہ تعریف میفرمائي ٭ 
در مہمانداريی چہ تقصیر کكم و در خدستگاری کدام دقیقه فرو گذارم کہ الصیف اذا نزل نزل برزتہ 
ہزرگان گفته اند تطعہ 
ھرکرا بینی بعالم روزي خوں سور گر ز خوانى تست نائش ور ز خوان خویشتن 
پس تر منت ز مہمان داشت باید بہر آنکہ ‏ معفورد بر خوان انعام تو نای خویشن 
وليی توقع سیدارم کہ چندان توقف کيی کہ گوشۂھ کاشانەرا جاروبی کشم و جہت ہمان سبارٹ 
قدمفرشی کہ انل حال تواند ہود بگسترم خرگوش تصور کر کہ دم او در روباہ گرفتہ خ اٰعال ہملازمہت 
گرگی مشرف خواهد شد جواب ەاد کہ مہمان مرِي بی تکلف و درویش سشرب است و از آرایش 
جاير جامه فراغتی دارں اسا چجوں خاطر خطیر مبتخواهد کہ تی نماید دران نیز مضایقہ نیست این 


مر 
گا 


بگفنت و بیرین آمد و تمامي ماجرا با گرگت در مپان نہاں و بفریفتہ شدن روباد مژدگانی داد و بازبۂ 
”دید کہ لکل جدید لذۃ تعریف عم و شعم و تري و تازگی روباد آغاز نمود و گر دندان طمع تیز 
کردہ بلذڈت گوشت روباہ دہھاں خوش میکرد و خرگوش بواسعلً این نیکو خدمستي ہا خود خیال خالسيی 
-٦‏ بست اسا روباد از رر و و دور بیپنبی پیش ازینں بہ ہسیار زسان در مسیاں سنزل حخود چاحيی 
عمییل گندد بود و بند رج خاکہايی بیرونں بردہ و سرش باندٹ خس و خاشاٹ پوشیدد و راهي 
نہانيی نیز داشہت کہ بوقشت ضرورت ازاتچا بہروں ثوانستي رنت چون حرگوش را کسیل کر بسر چاد 


7 ک ٠‏ ء پآ کر او ناد : س ۸پ سے ال 
ہیں و حجسارو خافات آترا بر وج ہے ٹرلیسا کرد ف باندکٹ اشارتی زائل کریں بپس ہر شر را۵ نہانی 


رکب 


2 ہم ے 5 0 2 2 
آہلٹ آواز داد کہ اي سہمانانں گراسيی یدوم رکجۂہ فرسائید و مقارنں دخول ایشانی ازا ٠‏ سورأخ رون رفہلدا 


خروگرش بشغنيی عظیم و گرگت کی تمام بدانں کلبۂ تا ریکٹ دذىذر آیدند فک فی بر سر خاشاٹ تہادنں 
ھماں ہوں و در قعر چاہ افتادن ھبان گت چناں تصور گرںد ک آنں حیلہ ھم از افعال خرگوش است 
علي الفور اورا از ھم بد رید و عالمرا از ننگی وجوں أو باز رھانید و این ہثل بدانں ورٹم نا یں کی 
کە ہا سردم دانا حیله از پیش نرود و کسی کہ از حزم و عاقہت ہینی بہرد دارںد بفریب کسی غرہ نگردد 


- سے ھ‎ 02 2 7 7٦ 
پايی در توائم انگند چه سہم غدري کہ از کمیں دوستی کشاپند جاي -ت و" ه0 کہ غدر آن‎ 


انوارسہیلي باب اول ‏ حکایت چہاردهم : 


خرگوش در شیر؛چہ نوع موثر آمد و چوں از مکر او غافل بوں با وجوں خركِ و کیامست در ورطہ ہلاکت 
افتاد کلیلہ گنت جچگونہ ہودہ است آن 
حکایت ۴ 
دسنه گت آورہ اند کہ در حوالی بغداد سرغزاري ہوں کہ نسیم آں بويی بہشسترا معطر ساخيی 
وعکس رباحینش دیدہ فلکرا منورگردانیدي از ھرشاع گلعذارش ہزار ستارہ تاباں و در حسن هریژث 
ازان ستارگان نہ فلت سرگرِان نظم 
رواں آب د رسبزہ آہخورں چو سیماب در پیکر لاجورں 
ریاحیں دمیدہ ہر اطراف جوي صبا عطربیزو هوا مشک بويی 
و درآان سرغزار وحوش بسیار بودند و ہواسطہ خوبی ہوا و دلبذیريی نضا و کثرٹ آب و وسعیت 
نعمت روزگار در خوشی و رفاھمیت میگذرائیدند و درآن نزدیکی شبریي تندخوي بلاجوي بوں کە هر روز 
لقاي نامبارٹ بدان پیچارگان نمودي و عیش و زندگانی ہر ایشان سنغص گردانیدي روزي اثفاق نمود: 
ہنردیکٹ شپر رفٹند و اظہار عبودیت و انفیاد کرںہ گفتند اي سلث سا رعیت وحشم تو ایم و تو ھر روز 
پس از نے فراوان و مشقت ہي پابان از ما یی شکار توانی کرں پا نہ و ما پیوسته از نہیب تو در 
کشاکش بائیم و تو نیز در جستاوجوي ما بتکاپوي عنا اکنوں اندیشہ کرںداہم کہ ترا سہب فراشت گردں 
و مارا موجب اس و راحت اگرچنانچہ متعرض ما نشوي و هر روز وقت مارا پریشان نسازي سا 
شکاري بہنگام چاشت وظیفہ مطض ملٹ میئرسٹیم و تقصیري در اداي آن روا نمیدارہم شیر بران رضا 
اہ داد و اپشان ھر روز قرعۂ انگند ندي و ہنام هر کدام از وحوش کہ بر آمدي اورا ہوجۂ وظیفہ نزد شیر 
فرستادندي تا برین حال مدتی بگذشت روزي فرعہ بنام خرگوش ہر آمد و زمانہ اور هدف تیر با 
ساخت پارانرا گفت اگر در فرستادن با من مساعتی کنید شمارا از جور این جبار باز رهائم گفتند 
دریں باب ھچ مضایقہ نیست خرگوش ساعتی توتف کرد تا وت چاشت بگذشت و قوت سبعي 
شیردر حرکت آمدہ از خشم و جوش دندان ہر ہم سی سود خرگوش نرم نرم بسوي اورنٹا و وبرا 
بغاپیٹ دلنگ پافنت آتش گرسنگی اورا ہر باد نشائدہ و فروغ خشم در حرکات و سکنات او پیدا 


تنور شکم دسبدم تافٹن مصیہتا بود روز نا پانٹن 


آمہدة 


5 ربیل باب اون کات بی ارم 


خرگوش دید کہ شیر از غایت غضب دم انتقام بر زمیں سي زند و نلض عہدرا بۂ آرزويی دل 
میطلبد آھستہ پیش آمد و سلام کر شیر پرسید کہ از گجا مي آئي و حال وحوش چیست گفت 
ایشان بدسٹور مقرري خرگوشی در “عبت سس فرستادہ بودند و باتفاق عزبمت مازست داشتیم 
شیريی دریں راہ ہما رسید و اورا بستید ۔چندانچہ مبالفه کردیم کہ غذاي ملک وحوش و وظلیفہۂ بادشاہ 
اہشانں است بہ سن س التفات ندمود وگشت این شکارگاہ سن است و صید آن بمن میرسد 


تع 
نشنیدةٔ مگر تو کہ هر شیر و بیشہ 


ای لٹ چند| ن لاف و گزافف در میا ن آوردد قولٹ و شوکٹ خخوں شرح داں کہ سن بی طلافقٹتٹ 
شدم و از پیش وي فرار کرںہ بشتانتم تا صورث حال معروض راي سنیر گردانم شیر گرسنەرا حجییست 


٦ 
آتی گواقں شر ظز او بے بشیران کر آسوزم دا‎ 
سس انم کہ در شیوۃ ئن ر ضر شیران آرِ اموزم ادابتی حرب‎ 
کدامینں ہزیر اپن دلبري کند کہ سر پانجہ بر صید سن انگند‎ 


٦ 7 


و 7 اي خرگرش توانبيی کی اورا بسن نمائيی نا داں ذل تو ازو: تام 7 ختوں نیز حاصل 


گٹم خرگوش گدمت چرا نتوائم و أو با نسستا ملکف انواع “غنانں بی ادہا نہ گت واگرہ س توانستميی 


اس سر اورا اُخورں ددان صعرا ساختمی بت 
اما ز خدا امیدوارم کورا در جنگٹ تو ہینم ہمراں دل خویۂ 


2 7 ۳ :۰ 0 2 -_ 
این پکنتا و در پیش آپستاں رو شیر سادہ دل ہغریب او فرد شدد در عقب رواں گشت خرکوش 


شیررا بر سرچاهی بزرگت آوں کہ آہش بصفا چون آلینه چیں صورتہارا درست بنمودي و بیخطا صغت 


ےر 


حليہ و چہرڈ ھرکس از ناظرانرا بر شمردِي 


ھی 7 ہیں 7 لی 7 2 ۰ 
در وی کسي نگاد نکرديی کہ نقش خویش از صقےم شمیر منیرش خواندی 


کفہت ای نسلکٹ خسم ناہگار دریں ت اأُسہت و پمرٹ ٔ مہابت و يی ترسم اگز ہلکٹ سرا در 


7۲ 


ا یں و :.. 2 و یی و دو ہے 
.ا کہ هبانں شیر است حم ک2 وظمفۂ أو ہوںڈ در بر گکشید: اورا بنٌذ‌اشت و خودرا در جاد 


2 7 و کت وو بے 
افقند و بدو سہ غوطہ نفس خونخواررا بزبائہ دون سپر و خرگوش بسلامت برگشتہ وحوش‌را از کیفبیت 


انوار سہیليی باب اولی حکایت چہاردھم 8 


حال آگاھيی داد و اپشان بوظائف شکر الہيی قیام نمودہ کر ریاض اس و سلامت بفراغشتٹ سی چریدند 
و این بہت تکرار میکردند بیمت 
پکی شریت آب از پس بدمگال ‏ بود خوشنر از عمرهفتاد سال 
ودر اپراد این سثل معلوم شد کہ خصم ہرچند قوي باشد در “عل غفلت ہرو دست توان یافنت 
کلیلہ گت اگ رگاورا ہلاکث توانی کرں چنالچہ رجی بشیر نریند وجہي دار و آنرا بنوعی عذر سي تواں 
نہاد و اگر پي مضرث شیر هلاٹ او دست ندھد زیہار کہ گر ایی کار نگردی کہ ھ٠‏ خردمند برای 
آساپش خویش رن سخدوم خود اخدیار نکند سض برین کلمہ بە آخر رسید و دمنەہ تر مسازمہت 
گرفتہ بگوشہ عڑلمي رفت تا روزيی فرصت پافتہ خودرا در خلوتا بر شیر ائگند و چون مغموسي و ”عزونی 
ہا دل ریش و سري در پیش باپستاد شیر گفت روزھاست تا تر ندیدہاہم خیر است گفت انٹأ اللہ 
کہ عاقبت خیر ہوں شیراز جاي بشد و گفت چیزي حادث شدہ است گفت آري گفت باز كويی 
دسنه گت آنرا خلوليی و فراغتبی باپد شیر گفت این ساست وت است زودتر باز نماي کہ مہمات 
کلي تاخیر برنتاہد و اگرکارامروز بئرِا افند ہزار آفت روي نماید 
مک تاخیر و سر کار پیش آر کە در تاخیر آفاٹ است ہسپار 
دمنہ گفت ہر ضس کہ از استماع آن شنوندەرا کراھیت آید در اہراد آن دلیري نباید کرد و جز 
باندیشہ تمام و فکر بسیار تقریر نبابد نمود مگر برعقل و تمییز شنوندہ اعتمادي تمام باشد و سامع نیز 
بابد کہ ملاحظۂ احوال گوبندہ کند کہ در مقام نصیعصت و مگخواهی است پا لہ و چون داند کہ 
قائلرا جز ادايی حقوق تربیتا غرضی نیست صسخدشرا ہسمع تبول اصغفا باپد نموں خصوصا کہ سنانے 
و فوائد آی بدو باز گردد شبر“گفشت تو سیدانی کہ من از ملوژ بغضیلت راي و مزیت خرد مستدنیي 
گشنۂام و در استماع کلمات هر کس تمیبز ملکائەرا پیش نہاد غمیر خوں میسازم تو بی تکلف آچە 
متخوامی بگوي و بي تردد ھرچہ بخاطر رسیدہ پنہان مدار دمنه گفشت سن نیز رخصت جرأت بدان 
پافتەام کہ برعقل و دائش ملک وثوق س بنہاہت انجامیدہ و نیز پوشیدہ نیست کہ سض از ”عض 
شفلت و عیں امانت سیگرہم و بشکتا و شبہت و غرض و علت آآاودہ نمیسازم و جز *حعک طبع 


شہنشاء عپار نقد “غضں‌را نشناسد 
2٦‏ 


۸ انوار سہیلي باب اول حکایت چہاردھم 


دست 


بعمد الله کہ نبھنى شہ "عکیسٹ کە قلب و خالص ماسيی شناسد 
شیر گشتا وفور اسانت تو ظاھراستا و آٹثار آن از جبین احوال تو باہر و مطلق سخحن تو بر 
شفقت و نصبحت *عمول سي افند و ریبتا و شہتا در حوالي آن "جال دخل نمي یابد دہند 
گفت بقاي کان وحوش بر دوام عمر ملک باز بستہ استا پس هر یک از رعیت کہ بسمست پاکیزد 
نہادي و سفنت حلال زادگی موصوف و موسوم است باید کہ در اداي حق و تقریر سدق نصعحت از 
پادشاہ باز نگیرں کہ حکما فرسودد اند کہ هرکہ حقی از پادشاہ بپوشد پا ناتوانی از طبیب پنہان دارں و 
اظہار فقر و فاته ہا دوستان جائز نہ بیند خودرا خیانت کرنہ باشد شیر گت جوادارقی و اگجہتي تو 


پیش ازیں ہر سن ھوہدا شدہ است و امانت و دیانت تو دانستەام حاا بگوی جه حادث شدہ 


کے 2 ےہ ۸02 
و فریفته گردانید زہانں ہر کشاد و گفمت بت 
کہ شاھا خمرں رشنمونں تو باں ظلفر یار و دشمن ون تو باں 
شنزبہ ا اسراي لشکر خلوتہا گرلاد اُست و با آرگاں دولت سنا در میأاں آوردد و کاٹ ک‌ شیررا 


آزسودم و اندازۃ زور و قوت و راي و کیاست او بدائستم و در هر پکسا خلل بسیار و شعف بیشمار 


ير۔۔ 


٭عاینہ دیدم لستا 
-- مر 
نہ آن ہوںد او هك سارا درگمان بود خیاليی داشتیم وی چنان بوں 
7 : کاٹ ١ی‏ گائے رھپ نے ١‏ 1ق ا نان از کس ا 
رن در خیرم کہ ہلٹ در اگرام ای گافر لبلب غدار ان ٹہ افراط! بموں و بر حکوراني و 


فرمان رواٹيی اورا ٹائی انٹیں گرا نید در مقابله ان لعمتب این صورلشا از و در وجوں آسد و لہ ازا٘يی 


۱ 7 ۱ او او رو مہ ا ای 3۱ ا 2997 5 
چنان عارفہ جنیہں داعيه از نہاد او سم برزں و ھراىنۂ سکم اں الانسان لیطغی ای راد استغنيی سے یہ 


رھ : ل١ھ‏ ص .١‏ 


ذ ‌ سہسلا خودر' در مر و پي وط شٌُ بمند 7 زسام حل و عقد اور حور ہو بلبضةه اقتدار خوں ابد دیر 


3:- 
ً ضر . /ر۳- - 


زظا 


سم 
کسی را کہ گیٹي ز چاد خمول بر آركِ رساند باو قبول 
عجب گر نہ دعوی شاهميی گند سر سرکشان در کمند انگند 





انوار سہیلي باب اول حکایت پائزتغم 5 


شی رگشت اي دسنہ نیک ہر اندپش کہ این جەہ سخ است کہ میگرئي و حقیقعت این حال از 
گنت رفعت درجہ و بلندي مرتبةُ او بر ملک روشن است و چون پادشاہ پکی را از خدستگاران بدرجہ 
حرستا و مال و حشمت در مقابله خود ہیند زبدثر از پیش بر باید داشٹتك و گر نە کار از دست 
بروں و شاہ از پاي در آید و چارہ این کار بر وجہی کە ضمیر منیر سلطدت پناهی اتضا کند خاطر فائر 
وذھن قاصر ما بدان گجا تواند رسید اما س سیدائم کہ بتحجیل تدارٹ مہم گاو باہد کر و اگر تامل 
کنند پمکن کہ کار بدانجا رسد کہ قدم تدبیر از ساحمت مساحت آن عاجز آپد 
قطعۂ 
مدہ زمائش ازیں بیش و روزگار مب کہ اژدھا شود ار روزگار یابد مار 
وگفتہ اند کە سردم دو گروہ اند صاحب حزم و عاجز عاجز آن باشد کہ در وق حدرث وائعد 
خطر جگونگی آنرا شناختہ باشد و آچہ دیگرانی در خواتیم کارھا دائند او در مبادي آن ہدیدۂ عقل 
دید و تدہیر اواخر اسور در اوائل کرںہ مض رع 
اول الفکر آخر العمل 
وچنیں کس پیش از آنکہ درگرداب بلا افتعد خودرا بساحل خلاص تواند رسانید و اورا احزم گوبند 
ودوم آنکه چوں بلا برسد دل ہر جاي داشتہ حیرت و دھشسرا ہخوں راہ ندھد و ھرائنہ ہریں کس راد 
صواب و وجه تدہیر پوشیدہ خواہد ماند و ایں کسرا حازم خوانند و مناسب حال این مہ کس کہ 
پکی عاقل کامل است و دیگر نیم عاقل وسیوم جاھل غافل حکایت این سہ ماھي است کہ در آبگیري 


ہا ھم افتادہ بودند شیر پرسید کە چە سنوال ہوںہ است ان 
حکایٹ ۳ 


دسنہ گشت آوردہ اند کە آبگیري ہود از شارع دور و از تعرش راہ گذرانں خفي ر مسور آہش چون 


اعنقاك صوفیانں صافبيی و سشاھدہاش طالبانی چشمۂ حیادرا کافيی و ایں غدیر بہ آب روان اتصال 


0 ارسل ‏ تفر اف بائظ 


داشت در وس ماهي شگرف کہ حوت سپہراز رش ایشان ہر تابه غپركٹ جوں حمل از تاب آفتاب 
: ک . : ۱ 7 : ٢_٠٤۶‏ ٢٢ج‏ 

ہرباں شدي آرام داشدند ر بکي ازان سہ ماھی احزم ہوں و دیگريی حازم و دیگري عاجز ناگاد در ایام 

بہار کہ جہاں از آرایش گلزار نمودار باغ فردوس گشتہ ہوں و اطراف بساط غبرا از ریاحیں درخشند: 


جون ذبہ خضرا ہر کواکب ش٥‏ راش سا بسحا زسیں‌را ہہ شہايی رنگارن٥ت‏ آراستہ و باغباں صنع پکچونں 


زباد سعرگل دھن کردہ باز چو مسعشوق خندان عاشق نواز 


ناگاہ دو سہ سیاد ماهیگیررا گذر بران آبگیر آفتاد و از تضاي الہی احوال اقامت ایں سہ مافی 


: : 2 ج ۰ : 7 
دراں غدیر کماھی در پافٹند بایکدپئر سیعادي نہادد براعی دام آوردں بشتافتند ماھیان ازیں واقعد آگاد 
201 ۲1 7 نے و 0۳ 21 1 می ع غ ا 
گشتہ در عیں امب با اتش حسرلت ھمراہ شد ند و حتوں شہ در ا ہیں بای لہ عائلی دوس ہول 7 
۰ : ری اون اس من ا ا 122 ك0 2 تی ےت ا ما پر و 
حرایيی زیادت داشضت جونں بارها لا ملا تر زسانہ جفاکار و سوح چسی سے نے شخب ر نید۵ او 
5 و شلام کرت تی ماک جو کہ : 7 و ٤ا‏ وو رر 7 ہحہ۱.(! ہے 
بر بساط جرب لا دم سد آندیشہ خلاصي ازدام صیادان ہ ٹہ ”جال ار 8ید انان نھامر اورد 
پر 
ہکم 
٦‏ 
خر سند دانا گسیرا شناس کہ 'عحکم نہد قار خودرا اساس 
ات ت7 ٠‏ 5 7 5 یں 
سی را گا حرسہسش نماشد درسسہتا نثائ ہسجش بوں ”جہٹا سسیت 
پس سبکٹ رويي بکار اورد و ہی آلکہ با یاران سشاورت کردی ازان جانب کہ بە آب روان مہتصل 
یوں د ر رٹہكا ے نات ضبادا +پ ک2 : 2 سے اور کا ا و اوہہ ول کے ہاؤفا کی 
و رڑژن رٹہتا علٰي الصباح صیادان حاضر تل ۵د حر ٥و‏ جانب ایر شر ہہ بستند ان پیم عرائں ف۵ 


بہ بیرابۃ خدرں ارأاستہ ہوں اسنا از دخیرد تجریہ بہرد نداشت چوں ایں حال سشاقدد نمود ہشیمانی 


ون ان 
ہسیار خورد و گت غفلت ورزیدم رو سرااجام گار غافلانی چنیں باشد بایستی کے ہس چون ان ماحی 
دیگر پیش از نزول بلا شُم خموں خوردسيی :- قہل از جوم آفہت فگر ختلاص کرداسی 
علي واقعہ پیش از وقوع باید کر دریخ سوں ندارد چو کار رنت از دست 


پ0 : ۰ 2 ٭ ہے نے سے 72 2 : 7 
ادوں چون فرست گریز فوت شدہ هنظام مکر و حیلت است رو ھرچند گفتداند کہ تدیبر در وثنت 


لا غا؛ یں و فا - ۰ ک 7 7 8 
بلا غفایدہ بیشٹر ندھد و آز نمرد رايی در زان افت تمتعی زیادت نرسد اما با این ہمہ مرد عاقل باید 


انوار مہیلي باب اول حکایت پائزتهم .۰ 


کە از منافع دائش بہے وجہ نومید نگرند و در دفع مکائد دشمن تاخیر و توقع روا ندارد پس 
خوبشت‌را| سردہ ساخت و بر روي آب شنا میرفت صیادي آنرا برداشت و تصور مرگيی او کرہ ہر 
رويی ععرا انئداخت و او خویشت‌را ہحیلت در جوي آب انگندہ چان بسلاہت بہرد 
بیت 
ہمیر اي دوست گر خواهي رهائيی کہ بي مردن نیابي آشنائی 

و آن ماھي دیگر کہ غفلت ہر احوال او مستولي بوں و عجزدر افعال او ظاہر حیران و سرگرِان و 
سدھوش و پايکشان چپ و راست میرفت و در فراز و نشیب میدوید تا عاثبت گرفتار شد و ملک‌را 
از ایراد ایی مثل مقرر شوں کہ در کار شنزبہ شناب باید کر و پیش از فوات فرصت و قدرت بہ ٹیۓغ 
آہدار آئش حسرت در جان آن خاکسار باید زںد و خرس عمرش ہباد فنا ہر دادہ دوں از خانمان او 
بہ آسمان باید رسانید پستا 

چو قدرت یافتی بر خصم غدار ‏ بسنگق ابئٹلا مغزش بروں آر 

شیر گنت آچہ گفتی معلوم شد اما گمان نبرم کە شنزبهة خیائتی اندیشد و سوابق نعمە‌را 
بلواحق کفران مقابلہ روا دارد چہ در ہاب وي تا این غایت جز خوبيی و نیکوکاري جائز نداشتدام 
دمنه گفشت ٭چنیں است اما نیکویہايی مل اورا بدین مرتبه رسانید 

بیت 
هر گجا داغ باپدت فرموں ‏ چون تو سرھم نہي ندارد سوں 

لیم بدگوھر تا وقتی یکدل و ناس باشد کہ بمرتبة کہ اسیدوار است نرسیدہ اسا چوں متصودش 
حاصل آمد تمناي دیگر مرتبہا کہ شایستگئ آن ندارك از زان خیالش سر ہر زند و بزہگان فرمودہاند 
کە بنايی خدست سفلہ و بی اصل ہرفاعدۂ بیم و امید است چون از ضرر خوف امن گر سر چشمہ 
دولنشواھی را تیر سازں و چون بحصول آمال مستغنی شوں آتش کافرنعمتي و فتنۂانگیزي بر افروزں شیر 
گشت پس با ملازمان کہ سفلہ طبع و دونں ھمت باشند چہ سان سلوث توان کر کہ اثر کفران نعمت 
اہشان ظاھر گرند دسنہ گت ایشانرا از عواطف خود چنان *حروم نباید گردانید کہ بیکبارگی نا امید 
شدہ و تر ملازست گرفتہ جانب دشمنان سیل کنند و چندان نعمت و غنیمت نیز نشاید داد کہ 
بنہاہت ثروت رسیدہ خیالات فضولي از ایشان سر ہر زند بلکه باپد کہ همیشہ سیان خوف و رجا روزگار 


27 


7 انوار سہبلمي باب اول ۔حکایت شانرٹھم 


گذرائند و مہم ایشان ہروعدہ ووعید و بیم و امید داثر باشد چہ توانگري و ایمنی ایشائرا بخوں مستقل 
گرداند و آىی سہب طغیان و عصیان شود و نا امیدي و بي برگيی خدستگاراںرا دلیرسازن و آن موجب 
شکست قدر ملوث گرںدد بیٹ 
نومید دلیر باشد و چیرہ زباں ‏ اي دوست چنان مکن کہ نومید شوم 
شیر گفت بغاطر چنان سیرسد کە آلنةُ حال شنزیہ از زنگت این نیرنگٹ مصفا است ور فعٗ دلش 
ازرقم ایی خیال پاکیڑۃ و معرا ومن با او پیوستہ درمقام عنایت بودەام و هموارد عافلت خودرا تریں 
روزگار وي ساختہ و بعد ما کہ از من ھمیشہ نیكوي و منفعستا ہوي رسیدہ باشد چگونە در مکانات آن 
بدي و ضرر اندیشد بیت 
چو دل بدوستیش خوبشررا علم سازں ‏ چرا بدشمنیٗ من علم ہر افرازد 
دمنهہ گنت ملکسرا بباید شناخت کہ سے مزب ھرگز راستبيی نباید و بد سیرٹ زشتا اصل 
بتکلی و تکلف ستوںدہ خوي و پاکیزدخصلت نگردد کل انا پنرشے ہما فی 


ضرع 
از کوزہ ھمان بروں تراود کہ در وست 


و مگرملکٹٗرا تصہ عقرب و کشف ہسمع شریف نرسیدہ شیر گفت جگونہ بودہ اسستا آن 
عگامتا 1۹ 


ورہن گنت کشنیي‌را با عقرلبی دوستی بود و پیوستہ بایکد یگر ر دم اتاد زدندي و طرم پکانگی 


ال 
افگندنديی بیست 
روز تا شب آ002) جو ود یت ھں 
وقتی چنانىی اتفای آفنتاد کہ جب ٦‏ سب ضرورتٹ جلعيی وطٰن ہاپس ی کک هر دو در سرافثت یکدیگر 


ستوجۂ مامنی دیگر شدند قضارا سے ہر نہريی عظیم افتاد و جوي آبی بزرکِت ہر ممر ایشان بدید 

گرہبای جامۂ جان بدەست اندوہ دادي و دامن دل از نشاط و طرب در چیدي عقرب گت اي برادر 

اندیشۂ گذشتی بربن آبپ مرا در گرداب حیرلٹ افگند؛ لہ عبور بر آب میسر أست و نہ طاقنت فراق 
تو مبرويی وس خسته باز می مائم ‏ عجب کہ بیٹو ہمائم حجب هي مانم 


انوار سہیلي باب اولں حکایت شائرٹھم ٦‏ 


کشف گفت هي غم خورکە سن ترا ہي کلنتی از آب گذرائیدہ بساحل رسائم واز پشتا خود سفینۂ 

ساخته سینە‌را سپر بلاي تو سازم کہ حیف باشد بدشواري یاري بدسٹت آوردن و بہ آسانی از دست داد 
اي دوست برو بہرچہ داريی ‏ پاریي خر ر ہی مفروش 

پس کشف عثرب‌را بر پشت گرفتہ سینہ ہر آب افگند و روان شد در الناي شناوريی آوازيی ہگوشِ 
کشف رسید و کاوکاوي از حرکت عقرب احساس کر پرسید کہ این چہ صوتست کہ مي شنوم و آن 
چہ عمل است کہ تو بدان اشعغال می نمائی عقرب جواب داد کە ستان نیش خودرا ہر جوشن 
وجوں تو آزمایشی میکنم کشف بر آشنتا و گفت کہ اي ہي مررت سن جان خودرا براي تو در 
گرداب خطر انگنددام و بہ پشتی کشتي پشت من ازیں آب میگذریي اگر الزام منتي نمیکنيی و حق 
صعبت قدیمرا وزنی نمی نہی باري سبب نیش زدن چیست با آنکہ *عقق است کہ ازینں حرقت 
آسیبي ہمن تخخواهد رسید و نیش دل خراش ترا در پشت: خارا مثال من تالیري خواہد بوں 

غالب آنست کہ دست و دل خود ریش گند ھرکه از ری جدل مشت زند ہر دیوار 

عقرب گفت معانذ اللہ کہ امثال این معانيی در ھمہ اوقات زندگانی پیرامن ضمیر سس گذرد 
پا گذشته باشد بیش اآزان نیست کہ طبع سس مقضي نیش زدلست خواہ زخم ہر پشسٹا دوست 


ہاشد خواہ پر سین دشن قطعۂ 
ھرکە‌را عادت ذمیم بود بی ارادٹ از و شوں صادر 


نیش ہر سنگتی می زند عقرب گرچه بر وي نمي شود قادر 
کشف ہا خود اندیشید کہ حکما راست گفتہ اند کہ نفس خسیسسررا پروردن آبروي خود بر باد 


72 
ادن اُٛستٹ و سر رشتہۂ کار خود گم کردن 


پش 
در خاٹ ریس زر و زپور در یخ نیست با ناکسان دریغ ہوں لطف و مردسي 
سض ہزرگانست کە ھرکرا در اصل خود نسب نیسٹ امیدرا درو ھے نصیب نیست چہ حرام 


۴ انوار سہیلي یاب اون کات شائرٹھم ‏ 
قطعۂ 
بد اصلرا چگونہ توان کرد تربیٹت کس در دروں خانه چرا سار پرورد 
و بابراد ایں “خحن بر ضمیر منیر ملک گذشٹہ باشد کہ از عدم اصالت شنزبہ و خست ذات ری 
اندیشہ نا باپد ہوں و نصاصت زپرلستانں مشنق نکرن ھوش استماع باپد نموں ھرکہ سن ناتعای 
ملست خالی نباشد چون بیماري کہ در فرسودد طبیب بنظر استخفاف نگرن وغذا و شربت بعسب 


آرزو خووں هر آئنہ ھرأعظۂ شعف و نا توانی ہر وي استیلا بیٹٹر پابد 


٠‏ : شہ ٹمس ھی ]2 2 تا ٠‏ ٌُ ٴ 
نام از روپ درشتی عن ار گفغست جہ با صبر حخ سرت و لیگی ہر شیرینں دارں 


و ہباید دانست کہ عاجزترین سلیث آنست کہ از عواتقب کارها غافل باشد و مہمات سلکذرا 


فکري کہ ہکار خوں ترا باپد کرد بہرچہ بدیگري رھا باید کرد 


چم ہے سر _ااة 7 ۶ 71 ٍ. 
و آنکہ کہ بدینں نوع خطائی کردي درگردن دیگران جرا باید کرد 


مر 


چتیی و ووم_وزبژ چہ یہ اا ہ7 ۱ 0997۳ فی : 
شیر گشتٹ مخ نیک درشت گفتی و از سرحد ادب تجاوز نمودي و قول نا ہدرشتی رد 


: ا حددہ 7 : 71 بی ۰ 5 
نقرانں کرٹ شدربۂ ہر شذدیریيی کہ دشمن باشد بیداست ہہ از و جة کا ابد و !و جحسہہا واقم طعمة ۹ن 


و ر 
اٹ جهہ ہما ة حرکت او از نباناٹ وجود گرفتہ و مدد ثوت س از گوشمت حاصل شدد و ھمیشۂ 
اجزاي نباتي مغلوب حیوان باشد و من از و آنمقدار حساب ندارم کہ خیال مثابلہ من در ضمیر 
اوگذرں پا سوداي مقاتلً من در سوبداي او جاي گیرں 


5۱ 


0 نا ]ھ ٦‏ 1 8 
مدعي را پا رصد با چون سسي پت جدال کی تواند پشۂ با ہیں دمانں پہلو زڈن 


و اگرشزیہ بہ آفنتاب دوات مس کہ ازائق عنایت پروردگاري نابانست چون ماد دردعوي مقابلہ 


انار مہلي باب اول ایت شائرقی _ ۱ 


مائند خورشید تیخ کشد عاقبت زوال پابد 
سن آن صیدرا کرنغام سربلند ‏ منش باز درگردن آرم کمند 
دسنہ گفت سلکشرا فریفتہ نشاید ہوں ہدانکہ گوید او طعمہ من اسستا پا من برو غلبه سیتوائم کرد 
چه اگر بذات خویش مقاومت ننواند ہمددگاريی جمعی از پاران کار خودرا پیش بر پا بزرق و مکرو 
دستان و غدر نقشہا ہر انگیِ و ازان ترسم کہ چون وحوشرا بر خالفت ملک تحریص کردہ است 
ہبادا کە ہا اوردم موافقشت زنند ویک تن اگر ھرجند ذريی حيئہ و قادر ہاشد با بسیاري بر نیاید 


قطلعۂ 
00 ۵8۷ 7 [ص۱۵ه“ شس 
سورچگانرا چو ہود اتفان شیر ژبانرا بدر آرند پوست 


شیر گنت سختنان تو در دل سن جاي گرفنت و خلوص منا٥ەعت‏ ترا دانستم فاما ایں صورت 
دامنگیر منست کہ اورا برداشتەام و علم تقویت و تمشیت او بر افراشتہ و در ”“جالس و *عافل اورا 
ٹناھا گفتہ و ذکر خرن و دیاننت و اخللص و امانت او ہر زبان رائدہ اگر خللفس آن روا دارم بہ تناقضیس 
قول و خشت ذات و رکاکستا رامي منسوب گردم و سن من در دلہا مردود و عہد من در خاطرھا بيی 
سو مرت اوت 
هر سریرا کہ خود بر افرازيی ‏ تا توائی ز پا نیندازيی 

مسر تفم مس کسی سی سی گا رکف ارز 
خدستگاري خحوت مہٹري مشاہدہ افند فی العال اطراف کارخوں فراہم آرند و داسن از موانشت و 
سرافشت اپشان در چینند و پیشتر ازانکہ خصم فرست چاشت یاہد براي او شامي مہیا سازند و با 
وجوں آنکہ دندان با آدمی مصاحب قدیمي باشد و از و انواع فوائد و سنافع ہوي بریند چون درد 
گرفمت جز بقلع از رن او شفا نتوان پامت و طعامی کہ بدل ما پتعلل و ممد ماده حیاتست چوں 


در معدہ فاسد گشت جز بدفع از مضرت او خلاص ننوان یافت 
29 


ا انوار سہیلی ہاب اوی ۔حکایت شائردھم 
ز آنکس کە دل غمزدہ ات شاں نگردد گر خوں ہمٹل جان تو باشد کم او 
دمہدہة دسنۂ در شیر اثر کرد گت ان کارہ شدم "عبت شنزبەرا و یکر ہا او ہلاقتات ان از 
جملہ عاات است ھمان بہ که کسي نزدیکٹ وي فرسسم و صورت حال ہر ويی ظاھ رگردانم واجا 
دھم تا هر گجا خواہد ہروں دمنه ترسید کہ اگرایں سن بشنزبه رسد در حال برا ذست خود ہر شیر 
روش سازد ز سکرو حیله او از نہانغانه خفا بساحت ظہور آید گت اي سلکٹ این بای 1 ز حزم اور 
سك و مادام کہ سغن گفت۸ نشد:د اأُست حل اخثتیار ہاقیسٹ و بس از اظہار تدارٗٹ ان از حوزد 


اقتدار خاے بہہستا 


سیں نا نگفتتی نوانیش گقشت وليی گفتەرا ہاز نتواں نہفمت 
غني کە از دھان و تیريی کہ از گمان بیرینں آمد نہ آن ہدسست آید و نە این بشست و در امثال 
آمدہ که ھرچہ ہزباں آمد بزبانی آسد و و بزرگی گفتہ است زبانں ترجمان دل استا و دل والی وایت 
بون و سن عرض کنندہ جواہر گانجیٹ وجوں تا در درے گوبائی ہمسمار خاموشی بسنٹ باشد ر مہر 
سکوتا ہر سر حقةٌ نطق نہادہ در جن زندگانی همہ ربیاحیں سلاست روید و نہال حیات همہ تمرد 


ا٥ن‏ و راحمت حخشد اسا جرونں گن بلاخ ات در تہسم آبد و تل فصاحت زا ر ترنم این نتوان ہوں 


سی 
1 
7 


کہ راعة گلزار سن سبب تفر دل ر تقویت دماغ خواهد شد پا علت ظہور سادہ زکام او وا 
خواهد ہوں چہ زبانہايی ہسته بیٹْ نگتہ دلپذیر بسيی عقدهاي سشکل کشادہ است و خنانں شر انگیز 


7 


ہیک اشارت ہي مل گردن گویندہرا بە بندھاي گران بستہ 


اگربچشم خر در سن نگاد گنی ہبضاعٹیسٹ کا ھم سوں وھم زبان آرںد 
نشان کە اد کہ نا گفتۂ نکتہ کسرا بدرں دل گند آرارہ یا بجان آرں 


اي ملکشٹ اگراین “خسن بشنزبہ رسد و صورت حال خوں ہشنامد و فضتصت خویش معابند بیند 


نداشته آند و جرم پوشیدەرا عقوبت آشکار تجویز نگردہ صلل آنست کہ گناد فی اورا بسیاست نہانی 


ْ انوار سہیليی بات اول حکایٹ شانزدھم ۷ 


تدارك نمائی شیرگنت ‏ جرد گمان نزدیکانں خودرا دور و "جو رگردانیدن و بي وضی یقیں در تضبیع 
حقوق اپشان سعي نمودن بدستا خود تیشہ بر پاي خود زدن ہاشد و بیکبارگی از طربق مروت و 
نباشد پسندیدڈ شرع و عقل کہ پی ہینه شاہ فرسان دھد 
کہ شەچو مضاي تضا حکم او گہيی جان ستاند گہی جان دھد 
دمنہ گت ہپ گواھي اریاب فرباںرا بہ از فراست ایشان نینست چوں ایں مکار غدار.بیاید 
ملک باید کہ بنظر تفرس در وي لگر کہ خبث عقیدةٌ او در طلعت نا زیبا و زشتی نیٹش در صورت 
گفٹی و اگرازیں علامات چیزي مشاہدہ افند هرآئنہ غبار شبہت از راہ حقیشت مندفح گشتہ ٹغدغٌ 
گمان ہمرتبۂ پقیں تبدپل خواہد یافنت دمنہ چون دائست کہ ہدم فصہ انگیز او ازاںی جانب آتش بلا 
بالا گرفت خواست کہ گاورا بہ بیند و از طرف وپ نیز شعلهً افساديی ہر افروزں 
پپیسٹا 
میاں دو کس جنگت چوں آتش است سن چیں بدہخت هیزم کش است 
فکر کرں کہ دیدن شنزبة ھم باشار شیرو مشاورت او باپد تا از بد گمانی دور افتد گت اي ملک 
گر فرمان اعلی شرف صدور پابد شنزبەرا ہبیٹم و از مکٹوں ضمیر و خزون خاطراو چیزي معلوم کرد: 
بعر رسانم شپر اجازرٹ داں دسہنۂ چون آندوۃ زكۃ و مہصییہت رسیدظ ہنزدیکٹ شئزبۂ رذہتا و شرط سلام 
۰ 5 پت بچاي آورں شنزبہ تعظیميی فرا خور حال نہودۂ آغاز تلطف و تملق گرن و گفہٹا ايی مہنہ 
مصرع ۱ 
یا میدار کە از مات نمی آید پاد 


روزھا است کہ دیدہ دوستان بانوار جمال خود روشن نساخن و کابه پارآن‌را بازھار نہال مصاحبت 


و ملاطفت گلشن نگردانیدة بیمت 


دہنه گفت اگر بصورت از شرف سللقات *عروم بوںددام فاما بچان و روان ھموارۃ باخیال جمال 


دلکہاي صعبت داشتەام و پیوسٹہ خم پاريی و ھواداري در زمین دل کاشتہ 


”۸ انوار سہبللي باب اولی ۔حکایت شانردھم 


بویٹ 
از دل سوي جان دریچہا ساختەام ‏ پنہان ز تو با تو عشتہا باخنەام 
ودر زاوبۂ پ عزات و گوشۂ خلرت بوظیف دعا ولنا کہ موجب مزید دولت و معادت باشد اشتغال 
بودہ و خواہد بوں گاو گشت سبب عزات چیست دسنہ گفت چون کسی مالک نفس خود نتواند 
3 .۰ لی٭ ری 7- 
ھراسان و لرزان نباشد و پٹ سض بي خوف و فزع از وي صادر نشوں چرا گوشۂ کاشانہ اختیار نکند و 
در خلوت ہر روي بیگانہ و آشنا در ئە بندد 
رباعی 
۰ ی۶ ۰ پک ۸ے م 
ور پاي گربختن نداري باريی دستي زں و درداسن خلوت اآوبز 
گاو گمتٹ اي دوہنٹہ سن ازہنں روش‌ثر باز نمايی و تفصیل 20 اجمال‌را بیاں فرسايی تا نٹع 
موعلٹ تو عاستر 7 فائںہ کلام تو تمامتر باشد بومہنہ گت شش چیز درینں جہان يی شش ہز سمکن 


مذلت و ك0 7 بی نداست و سلطانں یی آفنت ھنچکس را از خمخانہ دنیا جرعۂ 


بت 
۱ ٤ک‏ کے 0 ہ 8 ا سا ۹ ۲ 
ندحند کہ سرہمسہتاو پیا اح نشوں و سر عصیا ن 'ٰر از گرہبان جبر و دخبر ہر بیارں و سی در اي هر ندم 
۰ ۰ 7 : +4 یر 4 
ل|ك ہیں کہ۸ دەر وہای ت هلاك تن و کے سم 4 يی نا کہ تلششسنئد 9 : نا فنسا سنا ندد ر ٭٭حمں 5 
٢‏ ور یا 5 وت سر ج١‏ می ہے 1 2۹ے 37 


لیت 


سردم شرہر و فتانں ا خعلاط نورزد کہ عاقہت اڈ مر پشیمانی ہار نیارں و کسے می بمردم د+وں و سفملہ توشمع نکند 


ہے 


' :۰ 2 ۱ 
ٛ. خعوار 2 بیمقدار نگردد و تہ ردپ )جبت سلطان اختیار لگند کہ بسلاہت ازا زان ورطلٰ خولخوار 


بیروں آید نظم 
2 ٍ گس یا شادرا ز‌ روب قیاس هر دریايی بیکرانہ شناس 


٦ ۰‏ کے 0 7 ج ئر 0 7 ۸۱۰ 37 
آچئیں :حر پر ز خوفب و خطر هرکہ نزدیکٴاتر پریشان تر 
در شطہیر باب کک كُمُك۸ آند لیس 


ےت نت شیر مکروھی بتو رسید و از سخانت ار ہول و 


انوار سہیلي اي ار تبرت شانزدھم ۹ 


. ھراسي بر تو مستولي شدہ دمنہ گستا من ای سضن بہ نسبت نفس خود نمیگویم و از جہہمت 
خویش اندوەناٹ نیسٹم بلک جانب دوستان‌را: دریں حالت با جانب خویش ترجیں میدھم و این 
مال و کلال کہ بر من مستولي شدہ ہبرايی ٹثست و تو میدانی کہ سوابق احاد و مقدماٹ حبت 
میان من و تو بر چہ وجہ بودہ و عہدھا و پیمانہا کہ در اول بستەایم اکثر آن درینں مدت بوفا 
اجامیدہ و من چارہ ندارم ازانکہ ھرچہ حادت شدہ باشد از نیک و بد و نفع و ضرر بشرف اعلام 
تو ٹرسائم شنزیہ بر خود بارزبد و گفت اي پار مشفق و دوست موافق زودتر مرا از حقیقت حال 
خبردار ساز و هي دقیقةً از دقائق ہواداري و غخالصت فرو مگذار دمنہ گفذت از معتمدي شنیدہام کہ 
شیر بر زبان سبارث راندہ است کہ شنزبہ بغایت فریہ شدہ و برین درگاہ بدو هے احتباجي نیست و 
عدم و وجود اوعلي السویہ است وحوشرا بگوشت او مہمانی خواہم کرں و یکروز راتیة خاصۂ و شیلن 
عام از بدن او خواهم سات سن چون ایں سح شنیدم و تہور و تجبراو میشناخٹم آسدہام تا ترا 
تنبیہ نمودہ حسن عہد خودرا ببرهان ثابت گردائم و آچە در شرع مروت و آئیں حمیت و فتوت بر 
سن واجب است بادا رسانم بیٹا 
مس آنچتہ شرط بلاغ ستا ہا تو میگویم تو خواہ از ”“خمم پند گیر و خواہ مال 

حالا صلم وقنت دران سي بینم کہ تدبیري اندیشی و بسرعت تمام رو بچارہ سازي و مہم پردازيی 
آري مگر ”یه ازیں ورطہ خلاصي روي نماید و بلطیفه ازہیں مہلکہ جاتی دست دھد چون شنزبہ 
سض دمنہ شنوں و عہود و موالیق شیر پیش خاطر گذرائید گفشت اي دمنہ نا ممکن است کہ شیر با 
سن غدر کند و حال آلکه از من خیانتی ظاھر نشدہ و قدم ثبات سن از جادۃ نیکوخدمتی نلغزیدہ و 
در صضضض تو نیز گمان صدق و مظن خیرخواهي دارم غابیت آنست کہ دروغی چند ہر سن بستەاند 
واورا بنزوبرو فرب در مقام خشم آوردہ ودر خدمت او طایفةٔ نابکارند همۂہ در خن چینی استادي 
ماھرو در خیانت و دراز دستي چیرہ و دلیر و اپشاںرا بارها آزمودہ است و انواع خیانتہا وإخرابیہا از 
اہشان معاپنة دیدہ لا جرم ھرچہ ازان باہت در حق دیگران گوپند ہاور دا و بران قیاس کند و ھرائنہ 
ر در حق اخیار بد گمانی پدید آید و بدین گمان خطا راہ صواب پوشیدہ شود 


بشوسي صعیہنت اشرا 


وط وخطان: ار تر جرمت ہر این معنی دلیلی است کائی و بدین صورت اشارتنست وائی دسنۂ 


بیدا گارےہ رتہ است:آن 


28ً 


7 انوار سہیلی باب اول حکایت ففدھم 


بحکانیت ۷ 
شنزبہ گشتا بليی در آب روشنائی ماہ دید پنداشت کہ ماهيی است قصد کرں تا بگیرں ہے 
نمافت چند لوٹ برین سنوال آزماپش کرں و جوں دید کہ حاصل او ازاں صیاديی ھمانں حاصل تشنہ 
است از مشاہدۃ سراب و “حصول سفلسان کس اندیش از تفري سنزلہاي خراب بکلي تر سید ماھی 
گرفٹ و بیکبارگی مہم خودرا فرو ػذاقت ےگ شت ور اد کے سادی ہدیدي پنداشتی کہ روشنائی 


2 


احرع 
س جرب ال جرب حلت بە الندام 


7 7 ے ۰7ج ۶ 
و ثمر ایں تجریہ آن ہو کہ پیوستہ گرسنہ بودي و ہي برگت و نوا گذرانیدي و اگر شیررا ازس 


7 1 ۰ سی : 800۳ : ا تھی ا اٹ ئگ سن 
ہمان تجریہ دیگرآن بودہ و حال آنکہ از سن تا دیگراں چندان فرق است کہ از روز نورانی تا شب 


ظلمانی و از منظر علري تا مرکر سفلبيی مسثنويی 
کار پاکانرا قیاس از خود مگیر کچھ پاشید کر ترفن خر شیر 


مرو گون زنبور خو از یک *سحل ‏ زان کی شد نیش و زان دیٹر عس 
ش0000 کور کر رک وا 
ظر و کون اھو کیا خورداند و اب زین یا خونں ز ڈپثر مہشخنابم 


دہنہ گفت شاید کە کراھیت نه بدیں سہب باشد بلکۂ بواسطلۂ آنکہ سلاطیں‌را عادات ہود کہ ہی 
اساتحقاق کسی را برتیۂ اعلي اختصاص د٣ہند‏ و دیگریرا کہ مساحق باشد ہي سببي ظاہر عرنہ تلق و 
تاراي سازند نظم 
شا ھرمرزم ندید او يی سن صد لتلف کرد شاہ پزدم دید او مدحش گفتم و ہتجم نداد 
کار شاھای اپاعچجنیں باشد تو ا حافظ سنج ں٥‏ داور روزعی رسان توفیل :. و لصرلتف شان دھاد 
شنزیہ گفغت اگر یں نفرت کا۸ از شیر بہنں رسانیديی بی علمت اسہت ہچ سہت آویزيی پايی قرار 
جادة استقاست ننتواند پیمو و دیدہ امید چہرہ مرا نتواند دید چہ خشورا اگر موجبی باشد باسترنا 


> و معذرتث آئرا رذع تواند کرد وو اگر عبانا باللہ 2 نرا موجبيی لبوں وو . برق و آفد إ فترا تعیر مزا أو دآدد 


بہاشند دست تدارکی ازان قاصر و اندیشہ تائی دران عاجز خواهد ہو چہە دروغ و بہتانرا اندازہ بدید 





انوار سہیلبيی باب اول ۔حکایت فمدھم 6 


نیست و مکر و فریبرا نہابعي مقرر نہ و در آچە میاں مس و شیر واقع است خودرا جرمي ني 
شناسم مگر آنکہ در راي و تدبیراو جاي هم از براي مصلعت او خللنی کرددام و در ترٹیب و تمشیت 
مہمات گاوگاد بجہت صالم وقت نہ بر وفق رضاي او سنخحنی گفتہ شاہد کہ آنرا حمل بر دلیريی و 
پبحرمتی فرمودہ باشد و از قبیل جرأك و سباسطت شمردہ و سے پک از اپنہا کە از سك سادر شدہ 
خالي از فائدہ کلی نبودہ و با ایں ھمہ جانب شکوۃ و ھیبت او رعایت کردہ ہر سر جمعي گستاخي 
ننموددام و شرط تعظیم و توقیر ھرچہ تماسٹر بجاي آورہ و چگونہ گمان توان بر کہ نصیعت مشثقانہ 


سہب وحشتا و خدمست *خلصانہ موجب عداوت گردد 
دارو سہب درد شد اپنتچجا جە امید است زائل شدن عارضہ و صمعت ہیمار 
و اگر ابی هم نیست ممکن است کہ خخوت سلطدت و اسعغنا' مملکت اورا بریں باعث شدہ 
باشد کہ از سی برنجد چہ مٹضاي جبر ر اتضاي عظمت آنست کہ ٹا“مائرا باطبع منکر باشند و 
خائتاں و خوش آسدگوپانرا “عرسیتا و اختصاص دھند رو ازہنجا است کہ علما گفنڈائد ہا نہنگی در 
قعردریا غوطہ خوردن و از لب ماردم بریدہ قطرات زھر مکیدن از ملارست سلاطیں بسلاست نزدیکٹائر 
است و از تقرب ماویٹ بہ امن و فراغمتا بہٹر و بیشٹر و من دانستہ بودم کہ خطرات خدست 
بادشاهان بسیار است و مضرت سباشرت اعمال اپشان بیشمار و بعضيی از ارہابے حکمت پادساھان‌را 
بہ آلش تشبیه کرنںەاند چہ اگرچه پرتو عنایت کلبةُ تاریکٹ اسیدوارانر! روشن سیسازد وليی بشعله 
سیاست نیز خرس سوابق حقوق خدمگارانرا میسوزں و خر کامل بریں متفق است کہ هرکہ بہ آتش 
نزدیکٹر ضرر او بیشتر اما جمعی کە از دور تماشاي نور آنش کردہ از احراق پخغبر اند تصور لنیپ و گمانں 
منفعتی از تقربے ماوٹ دارند و فی اعثیئت نە چنان است چہ اہشان اگر از سیاست سلطاني و 
هول و ھیبت پادشاھی وقرف یابند برایشان روشن گردں کە ھزار سال عنایت با پکساعت عقاب برابر 
نیست و مصداق این قصه ہناظرۃ ہاز است بامرغ خانگگی د سنہ پرسید کہ جچگونہ بودہ اسٹ ان 
حکایٹ ۱۸ 
بازي شکاري ہا مرثي خانگی مباحثہ در پیوستہ ہوں و ”جادلہ آغاز کردہ میگفت 


شزبہ گت وثتيی 


2 انوار سہیلی باب اولی حکایت شجدھم 


ہمضبون ان حسن العہد سن الیمان دلیل کمال ایماں است و جوانمردي و مروت نیز اتضاي آن 


میکند کہ کسی صفعات احوال خودرا ہسمت بیونائی سرقوم نسازد 


سگی کہ وفائي پرپائیسعش بن ازان کس کہ وفا نیستش 


مرغ خانگی جواب داد کە از س چہ بیرفائی دیده و کدام بد عہدي مشاہدہ کردہ باز گنت 


علاست بہرفائی تو آنست کہ ہا اینہمہ کہ آدمیان در بارہ تو چندین تلطلف سی نمایند و ہی زحمہت 


و تگلشف تو آب ودانہ کہ مادۂ حیات ازانں مدں سی پابد مہیا میسازند و شب و ریز از حال تو واقف 
تو سائل سے 


پ 


ہوںظ بپہ حفظ و حراەمٹ قیام سہیکنند و ہدوات ایشان توشۂہ و گوشہ دا یی ھرگاد ہٹرفشی 


شوند از پیش و پس ایشان گرہختہ ہام ہبام سی پري و گوشد بئو 


شتث 
حںل نمکی سی شناسي ور حم خویش "ي ھراسی 


و سن با آنگہ سح لوريی و حشے ام اگرجۂ ۵٤و‏ سذ روزپ با اپشان ات گیرم 7 از ٹپ سسشا ایشانں ملعمۂ 
. آواز 


خورم حق آنرا نگاهداشتہ صید گنم و ہدیشار ن دھم و ھرچند دورٹر رفتہ باشم !جرد 


۳۰ 
رپ ف شنوم 


پرواز کنانں باز آہم بت 


2 2 27 جو ال ےی سے 

ساکیاں جواب داں وگفت راست میگوىي باز آمدن تو و گرتعشن سن از آنست کہ تو ھرگز بازی‌را 

ہر سے کیاتیے گراۃ ندید! و ٭ن بسیار سر سرع غ انگ نی را ب بر تابہ برپاں دیددام اگر ٴ۶ نیز آنں وسل لد کی ھرگز 
گن رو 2 سے 
شر ایشان نگشتی واگرمن ہام ہہام میگریزم تو کود بگود ہی .- تی و ایں ہنی نات ن‌ ورددام نا 


ن خبر ندار: ند . انکہ ان ر سیاسہٹه 
ہے 


بدانی ى ان جماعمٹ کے تحمہت ملویٹ میطلبند از سیاسٹتۂ اپشانں 


اپشان دیدہ نە از قرار خبري دارں و نە از آرام اثريی 


نزدیگاںرا بیش بود حیرانی ‏ کایشان دائند سیاست سلطانی 
: اندپشۂ 


پونہ گفت نہ ھمانا کہ شیر > اک ہلا عظممت جہانداريی و شوت کامکاريی شر حیش تو این 
گند جہ تر هنر ہسیار و فضائل ہپیشمار امت و سلاطیں از ارباے ھنر سپ وقمت مستعنی نہاشند شنزیۂ 


گثہتب شاپد کہ ھنر من سبب گراھیتا ويی شدہ ہاشد که اسپ تیز تکسُارا ھنر وی مورجب عنا گردد 


انوار سہبلیي باب اولی ‏ حکایت ۵جدھم ‪٣٣۰‏ ۳ 


و درخمتد سیونداررا بسبب لم ر سرو شاح شکستہ شود عندلیب از هئر محوں در حبس ٹس گرفتار اسب 
و طاؤس از حسن و جمال بال برکندہ و شرمسار 
کہ 
وبال من آمد هھمۂہ دائش من چو روباەر! موي و طاؤس‌را پر 
ھنرعیب من شد و گر نہ سرمرا نەه از حا بلکہ ا زگہر بودي انسر 
و ھرآئنہ چون ہي ھتران از ھنرسندان بیشٹراند و میان ایشان خصومت ذانی فائم اسٹ بحکم 
کثرت غلبہ کردہ در تقبیے حال اہل هر چندان غلبہ نمابند کہ حرکاثٹ و سکناٹ اشائرا در لباس 
گناہ بیروں آوردہ اسانت در صورت خیانت و دیہانت در کسوٹ حخباشت ظاہر سازند و ھمان هنررا کہ 
سہب دولت و وسیلٹ سعادٹ است سادہ شقارت و مدد لکہٹ گردانند 
چشم ہداندیش کہ ہر کندہ باد عیب نمابد ھنرش در نظر 
و بزرگيی درینباب فرسودہ است بیٹت 
گرهنري سرز میان برزند بی ھنري دست بدان در زند 
کار ھنرسند بجان آورند تا ھنرشرا ہزبان آورند 


وھم در صفت ہی انصائی. عیب جوبان گفنۂ ائد 


7 


دیدہ انصافے جو بینا ہود ذر شمرں گرچہ کہ سینا بود 


و آنکه ندارں دل رحمت پذپر تہمت پشمینۂ نہد بر حریر 
دمنہ گقت پمکن کہ بدسگالی این نصد کرں‌ە باشند براِن تقدپرمآل کار چگونہ ہوں شزیہ گت اگر 
۹۳۹8۹۳۷۳ ؿ ت نیست ہے مضرت ازان یز وجود غراهد آمد و زوا رہاي و .تقد پر بزدانی 
با مکرو غدر ایشان سوائقت خواہد نمو بہت حبلہ دنع آن ممکن و مقدور تخراعد بود 
مصرع 
تقدپر چو سابق است تدبیرچه سوں 


دمن گنت مرن خردسند در ھمہ حال سي باید کہ فکر دور اندپشرا پیش رو کار خود سازں چہ 


27 چ‫ 


۴ انوار سہیلي باب اولىی حکایت نوزڈھم 


ھوچکس بناي کار خود ہر خرن ننہاد کہ لہ پر مقصود ظفر پانەٹ شنزیہ جواب داد کا خرد وقتبي بگار 
آپد کہ قضا ہکس آی حکم نکردہ باشد و حیلہ آن زمان فائدہ دھد کہ قدر بخاف آی جاري نگردد با 
وجوں مقتضاي تضا نهہ چارۃ دست گیرں و نہ حیله نشم رساند ھیچکسررا از بند قضا و قید تقدیر سسیله 
و تدہیر رهائ متصور نیست پیستا 
هر آتش کہ دست فضا ہر فروخمت ھمہ فکر و تدبیرھارا بسوخمت 
و چون آفرہدگار حق ببعانہ تعالیل حکمي بنفاذ خواھد رسانید بمیل غفلت دیدہٗ بصیرت ہینایائرا 


تیر و خیرہ گرداند تا راہ خلاصی يك ازان حکم بر ایشان ہوشیدہ شود اذا جا ال القدر عمی البصر 


لبیہنشا 


سے تدڑاا ہد :7 کک 207-.۹١.+ج-‏ ٌ 


مکر تو قصہ دھقان و بلبل نشنیدہ و سناظر اپشان استماع نکر دسنہ گشت چگونہ بودہ اسست آن 
حکایت ۱۹ 
شنزبہ گنت آورںەاند کە دھقانی باغی داشت خوش و ۔خرم و بوستٹانی تازدتر از گلستان ارم هواي 
آنں نسیم بہاررا اعتدال ُحشیديی و شمامۂة ران زنع افزاپش دماغ جانرا سعطر ساختی 
گلستانی چو گلزار جوانی گلش سیراب ز آب زندگانی 
نوا عندایہش عشرتا انگیز نسیم ء عطربیزش را حمتب آسیز 
و بریٹ گوشہ چمنش گلبني بود تازہتراز نہال کامرانی و سرافرازتر از شام شجرد شادمانی هر صبام 
ہر وىي گل رنگیں چون عذار دلفریبان ناک خوي رو رخسار سیمین برانں سمن ہوي بشگنتي و باغبان با 


آنی گل رعنا عشق بازيی آغاز نمودہ گفتی 


گل بزیرلب نمیدائم چہ سیگوید کہ باز ‏ بلبلن ہي نوارا در فغان می آ 
باغبانں روزي برعادت معہوں بتماشاي گل آمدہ بلبليی دید نالی کہ روي در صفعۂ گل می سالید 
و شیرازهً جلد زرنگار اورا بمنقار تیز از یکدیگر می گ گساخغشت 


5 75 


ي‌ 


لس جال غادا ارد ۰ 
.باغبان پریشانی اوراق گلرا مشاہدہ نمودہ گرپبان شکیبائٔ بەدست اضطراب چاکٹ زد و دامن دلش 
تفار جگردوز بیقراریی در آوبحضت روزي دیگرهمان حال وجود گرفت و شعلہ فراق گل 
سھرےغ 
داغ دگرٹں بر سر آن داغ نہاد 


روز سیوم باز ہحرکٹ سنقار بلبل 
٭حرع 


گل بتاراي رفمت و خار بماند 

خارخاری از بلبل در سینہ دھقان پدید آمدہ دام فرہبي در راہ وي نہاد و بدا حیل اورا صبد 
کرد و ہزندان قفس *عبوس ساخت بلبل ہي دل طوطی وار زبان بگفتار کشودد گشت اي عزیز مرا ہچعد 
موجب حبس کردہٗ و از چہ سبب بعقوبت من مائل شدہٗ اگر این صورت ہچہت استماع نغمات 
سن کرك٤ٗ‏ خود آشیانه من در بوستان نست و هر “عرطرب خحائۂۂ من اطراف گلستان تو و اگر معنيی 
دیگر ہخیال گذرائیدةٗ مرا از سا فی الصمیر خوں آگاهھيی دہ پیر دھقان گنت 

تائيی آزاري مرا پا رب نمانی اي رقیب . تا بکي پوشيی رخش یا رب ہر افٹي اي ناب 

هي میدانيی کە با روزگار سن چہ کرده و مرا ہمفارقت یار نازنیں چند بار آزردہٗ سزاي آن عمل 
بطریق مکافنات ھمیں تواند بود کہ تو از پار و دیار "عروم ماندہ و از تفر و تماشا “جور شدہ در 
کوشہ زندان سي زاري و من ہم بدرں ہجران مبنلا گشنہ در لب احزان سي نالم 


بنال بلبل اگر بام+ٹ سر بارہست کە ما دو عاشق زاریم و کار ما زاربسٹت 


بلبل گفت ازہن مقام در گذر و بر اندیش کہ من بدین مقدار جریہمہ کە گلیيرا پرہشان کردم 
”حبوس گشتەام تو کہ دلیرا پریشان میسازي حال تو چون خواهد بوں 
اض 
گنبد گرد‌ندہ ز روي قیاس هست بە نیکے و بديی حق شناس 


هرکە نیکوئی کند آنش رسد ‏ وربدي کرد زیانش رسد 


ٌ انوار سہیلي باب اولی حکایث نوزدھم 


اپ سن بردەل دھقان..کارگر آمد بلبلرا آزاد کر و بلبل زبان بہ آزادي کشادہ گشت چون با من 
نیکوئی کردي ھرآئنہ کم ہل چزاء الاحسان الا الاحسان مکافات آن باید۔ کرں بدالکہ در زیر ھمینں 
درت کہ اپستادۂ آفتابہ ایست پر از زر بردار و در حواس خود بکار ہر دھقان آن *علرا بکاوید و 
سفن ہلبلرا درست پافنت گفشت اي بلبل جب کہ آفتابہ در زیر زمیں هي بیںي ودام در زبر خاٹ 


ندیدي بلبل گلت تو ندانسط کە اذا نزل القدر بطل اعذر 


رع 


ہا قضا کارزار نتوان کرد 


نظ 
ٰ 5 3:۰ ٤ھ‏ ۸ ٤‏ کا 3 ۲ لۓے :؛: لسن 
سر پبکجۂ دسہٹشا تا بر مہہ ڈۂ دذسہیا ہو ددرت ندارد ئتہ 
0 ؟ مھ ظط7 کی بی اض 8 7ص پ 


واپن سئثل ہجہت آن ایراد کردم تا سعلوم شوںد کت ہس حریف دست فثا و قدر نیستم و جر 


آنکہ سر تسلیم بر خط حکم اہی نہم ار ندارم 


سر ارادت ما آستانی حضرت دوست کا فرچہ پر سر ما سیرید ارادت !و سب 
نوز سے وتوہ 2 ر اتا 0ٹ" 52 کی ١ہ‏ : 
دسنة ہت آي شنریہ جہ سن بیتیں دانسندام ور تی" شضع ٭سعلوم فردد ائسہتٹ کہ ایۂ شیبر 


. بسیاريی غلر تو 5 ملال سلوکست بلک گمال 


بیوفانی و غدر اورا ان یی دارں گ جباربستٹ گاسکار و غداريی بدمزاج و و 7 اوات صضجہت او حلاوبت 


7 
یج ٹر رر کس 


٠ح١‏ : ۱ 1 مس نلے 7 ٠‏ ۰ 
زندگاني شید و اوا خر حدوہتش تن سرت دارد جنان بصور باہد گرں کْ ار سا رب اسہستۂ مہسنٹلش 


ا تا : 7 ن 0 تق کا ج :. 5 ہے : سم 
زھرنا برونش بنقشہاي رنگارنّت آراستہ و درونش ہبزھر حالعل کہ سے ٹریاکٹ آنرا سود ندارد گندد 
پیسشا 
ا کی 7 
حشمہ ربو و رنگستا و مگر و فریب لہ صدق و سرونت نہ صبر و شگکیب 


شدادہ گے ات یگ شس ًذاھ شنگار سے نے و کا رن : ۱ اس 
سرد گت طعم نوس فرم عےش۰ندام یی کس لیس جس اسیا یو عیفر طرم و را سا 


سو 


گذرانیدەام حالا وٹسٹا غجوم ٭جنہبفبف وغم 


انوار سہلي باب اول حکایت نوزدهم 2 


پیا : 
آي دل مز وصل چشیدي لگچند ‏ اکتوں الم فراق سي باہد دید 

ہعقیتمتا مرا اجل گریبان گرفتہ بدینں بیشہ آوردہ واگر نہ سن چہ اثئق سعبت شیر ہودم شغصي 
کە بمن طامع است و من طعمۂ اور می شاہم باپستی کہ بہزار کمند مرا بجانب او نٹوانستی کشید و 
بصد ھزار حیله و بند در دام *خالطت او نتوانستی فگند 

من کیم تا دوات وصلش ھوس باشد مرا اینکہ از دورش ھمي بینم نە بس باشد مرا 

اما تقدپر اہی و ۵سدسةً تو اي دسنۂہ مرا دریں ورطةُ ھلاٹ انداختہ و حاا دست تدہیراز اس 
ندارٹ کوتاہ است و جربان مہمات بواسطۂً تر حزم و عاقبت اندیشی نہ ہر وفق دخواہ و س 
بسبب طمع خام و سوداي فاسد براي خود چنئیں آتشی ہر افروختەام هنوز دودي پیش سن نرسیدہ 
از تف اندوہ و تاب مال سوخنەام نر 

چون کنم خوں کرںدام خود کرە را تدبیر چیست 

و ہزرگان گفتہاند ھرکہ از دنبول بکفانی قائع نشود و طلب فزني نماپد مشابہ کسی است کہ بکوہ 
الماس رسد و هر ساعت نظرش ہوصلۂً بزرگٹاتر مي افتد و خیال بسیاریٔ قیمت آن بسٹە پیشٹر میرود 
تا جاي رسد کہ سمطلوب بدست آید اما ہاز آمدن متعذر خواهد ہود چە ربزھاي الماس پاپہاي اورا 
تراشیدہ و خراشیدہ باشد و آن غافل در اندیشۃً حرص مسغرق شدہ ازان حال خبر ندارں لاجرم 


از زیادت طلبی کار تو آید بزپان سوںد اگر خواهي از اندازہ زیادت مطلب 
دنہ گفت این سض بغایت پسندیدہ گفتی و هر بلي کہ بکسی رسد مسنشاء آن حرص و طمم 
خراهد ہود پیستا 
بگذر ز طمع کہ آفذنت جان ودل است طاسع هھمه جاوز هھمه کس منفعل اسٹت 
گردنيی کہ بسلسلهٌ حرص ہستہ شد عاقبہت بہ تیخ ندامت ہریدہ گردد و سر کہ سوداي شرہ در و 


جاي گرفنت سراٹچام بر خاٹ مذلت سودہ شوں بسیار کس کہ از غایت حرص و شرہ بامید دولت در 


ک2 


۸, انوار سہیلی باب اول حکایت پیسم 
ورطة لٹ آنتاد و ہبويی سنفعت در مہاکۂ مضرت گرفتار شد چنانکە آن صیاد طمع گرفتن روباہ 


نع 
حکاینت 65 


۱ : 07 ٠ 
دمنہ گلت صیادي روزي در سعرا میگذشت روبامی دید بغایت چستا و چااکت کہ در نضاي‎ 


) / 
رر جم 


ان دشہٹشا ہیگشت 7 ہازی گٹاں در هر جانب جلوہ یی نموںد صیادرا ہويی او دوش آہدة با بہايی 
تمام اورا فروخشن کت قواٹ طلاسمعۂ اورا ہربلنں داشت کہ در پی روباد اپستاںد: سوراخ اورا دانسہت 
و نزدیکٹ سورام حفرد ہریدہ بخس و خاشاٹ پوشیدہ مرداري ہر بالٹي آن تعبیة نمود و خود در کمیں 
نشستہ مترصد صید روباد سی ہوں قضارا روباد از سورام بیرون آعد و ہويی آنی جیفہ اورا کشان کۂ 
آی حفرہ رسائید با خوں گفت اگرچہ از راہ ایں جیفہ دەماغ آرزو معطر است اما بوي با 
بەشام حزم میرسد و عق متعرض کاري کہ احتمال خطر داشتہ باشد نشدداند ار خرد 


مہہی کہ۸ اسگاں فندہ دار او ہتصور بوں؟ ننمںد 


سی کا فاحفلیق سد جت تی تاری ارات 


و اگرچہ ممکن است کہ اپاعجا جائوري سردد باشد ان نیزسی تواند ود کہ در زیر آی دامی سن 
گردە ہاشند و برھر تقدیر حذر اوایل تععۂ 
ہر تر جونں دو 49 ہیس آند کا ندانی کدام راید کرت 
آنگہ در وي سئِْنۂ خیار آندت ا زثتق ہر خوں حرام بد کرد 
7 آنکہ بی خوش و بی خہا, راشد انمت قیام بابد کرد 
وباد ادن فگر گردد از سم 7 سو می کپ گذشت 7 راد لوت پیش گرفت رج انا لی کہ 
از بالی کو در اد و ببويی مردار خودرا صحفرد افگند صیاد چیں آواز دام و سداي افتادن جانور در 
: یِ شلبد تصور کرں گ روباد سرک از خایتٹ حرش بی آنکہ تامی کند خودرا از ۰ 5 در ادا مت 


١گ‏ 7 کے 7 : 
بلنگا تخیال انئہ اورا از حخوردنں سردار وتخع خواهد کرں پر چجسستہ و شکنسشن بدرید سیا حریص 


۰۸+۸)۹۳۶ ۱ئ نا افد قاکیےپ جات ا ١‏ رلا اٹ راہ ان ان وا 
بشرسيی شرد در دام فنا افتاد و روباد قائع بقطع لمع از ورطله ہلا خجات یافست و این مخلرا فائدہ 


سس م.ے سم .- 2 
آنست کہ آفت طیم و عنت زیادت طلبی آزادرا بندہ و بنددرا سر افگّندہ سازد 
ىک پاپ سو و ف0 ر 


ٹمہےۓ 


زیادہ از سرت ار پک کلە بدست آريی ضا پاي عزبزن کە در سر باشد 
شنزبہ گفشت من غلط کردم کہ در اول سلازست شیر اختیار نمودم و ندانستم که او تدر خدست 
نداند و گفنەاند کہ صعبتا ہا کسی کہ قدر آن نشناسد و خدمت شخصی کہ قیمت آن نداند مشابہ 
است بہ آنکہ سي ہر اسید حول تغم در زسیں شورہ پراگند: کند پا در گوش کر سادر زا از غم 
او شادي فرو گوبد یا بر روي آب روان غزہاي ترو تازہ نوپسد پا بر صورت,گرمابہ بہوس توالد و تناسل 
عشق بازد پا از گردہاں تند ثطرات بارانى توقم کند 
ز پادشاہ ونا جسن آٹچتان باشد ‏ کہ میرها طلبیدن ز شام سرو سہيی 


نہال بید ترا نیشکر ‏ خواهد داد ہزار بار گر از جوي خلدش آب دھی 


حیلہ پیش آرم و سن اخلاق شیررا دانستەام و فراسہت نی حکم سیکند ہا آنگة شیر در حق من جز 
خیر و خوبي تخواہد اما نزدیکان او در ھلاٹ من سی کوشند و در اتلافس من سعی مینمابند و اگر 
چئیں است میل شاھیں ترازوي زندگائی سس بکفۂ فنا مائل‌تر است نہ پل بقا چە ظالماں مکار و 
ستمکار غدار چوں ھم ہشت شدہ دست ہدست دھند و پیک رویہ قصد کسی کنند بہمہ حال ظقر 


بافتہ اورا از بای در آرند چنانکہ گرکی و زاغ و شغال اقصد شثر کردئد و باتفاق ہر ريی غالبب آہف؟ ہمراد 


حکاد یٹ ۲٢‏ 


1 کے سم ۱ ۰ ” 22 ا , کا 7 : 
شنریۂ کفہت اورں‌داند کہ زاغی سیاہ چسم 0 کرگيی تیز جنگسا و شغاليی پر مگر در اہ سنا سیريی 


شکارعی بودند و بیشة اپشان نزدیکٹ شارع عام بود شٹر بازرگانی درانں حوالمي بماند و بعد از مدنی ثوت 


ي2 


و آ۱ ا علۂ ٌ کی و ث قْ نزدلت ٹ ضپص )١‏ ححل ہے 
فتہ هر طرف بطلب ي پولید گذرش بران بیشہ افتاد و چون نزدیکٔ شیر رسید از خدمت ر 


تواضم چارہ ندید شیر نیز اورا استمالت دادہ از کماهيی. احوال پرسیەه و بعد از وقوف برآن از حاإ 


.۰ 


اقامستا و حرکتا سوال کرںد شثر گفت 


+۳( انوا رسہیلیي باب اول ‏ ۔حکایت بیست و یکم 


پیش ازیں درکار خود گر اختیاري داشٹم جوں ترا دیدم عنان اختیار از دست رت 
آچە ملک فرماید هر آثنہ مضمن صال بندگان خواھد بود 
مصرع 
صللم ما تو بہ میدانيی از ما 

شی ر گت اگررغبت نما در صحبت من مرف و این باش شتر شاد گشت و دران بیشہ ہسر 
می برد تا مدتی بران بگذشت و شنر بغاشت فربہ شد روزي شیر بطلب شکاري رفتہ بود و پیلی مست 
با او دوچار زدہ و میان ایشان جنگي قوي و *عاربۂ عظیم افتادہ و شیررا جراحتي چند رسیدہ بۂ بیشہ 
ات :سی ور گرفاظک رض راز کرش ار کرات سا اوس سی 
بی ہرگ ونوا ماندند و ازانچا کہ کرم جبليی شیر بود و *عنض عاطفتی کہ سلؤکشرا بر خدم و حشم 
خود باشد چون اپشاں‌را بدان سورت بدید مٹاثر شد رو گفت نے شما بر س از +عنت سن دشوارٹر 
است اگردرین نزدیک صیدي بدست آرید من بیروں آیم وکار شما ماختہ گردانم ایشان از خدمت 
شیر بیروں آمدہ بگوشة رفتند و بایکدیگر طریں مشاورت در میان آوردہ گفتند از بودی شتردرین بیشہ 
مارا چە فائدہ نہ ملککارا ازو منفعتی و نہ مارا ہا او الفٹی ۔حالا شبررا بران باید داشت کہ اور بشکند 
و دو سہ روزہ ملکرا از طلب لقمہ و طعمہ فراغتی پدید آید و مارا نیز بقدر حال نفعيی رسد شغال 
گت پیرامنی ایی خیال مگردید کہ شیر اورا امان دادہ و بخدمست خوہش آورںد و ھرکہ ملکسرا بر غدر 
عریص نماید رو بر نقض عہد دلیر گرداند خیانست گرداد باشد و خائن بہمہ حال مردوں است و خداي 
و خلق ازونا خشنود نظم 
ھرکہ در و طرح خیانسدگربست دیں وي از عہد و دیانت ہریسٹت 


سك مردي ز دپانٹ ہود قلبی مردم ز خیانت بود 


زاغ گفت دریں باب حیله توان اندیشید و شیررا از عہدہ این عہد بیروں توان آورں و شما جات 


نگدں۱؛ ۱ و 090 ,0 ...0 ۹80۳۸0 تو 6 
لگەدارید يہ *۔ن تروم ۰ باز ایم لس بیس سبر رفلہ پاپستاد سبر لرسید دہ مم شکاريی نشان گردید و ار 


نماندہ اما وجہی بخاطر رسید: است کہ آگز ملک بدان رضا دھد ھمەرا رفامیمت تمام و نلعمہتا 


انوارسپیلي .باب اول حکایت بیست ونکم ۴ 


مو +حاصل آید شیرگنت مضموں سن بعرش ران تا ہر کیفیٹ آن حال اطلعیٰ افند زاغ گفت 
ایی شتردر میان ما اچضبي اسنتا و از و در مصاحبت نفعی مصور نہ ما۵ الونستارا صیدي است 


جز شیوہ نفاق و شیمۂ غدر ندارند و طریق رفق و فتوٹ و مردي و مرو بیکبار فرو میگذارند 


اھل زمانەرا که وفا نیست پار شان سمطلب وفا کہ غیر جفا نیست کار شان 
سگسا بہ ز گریگانی خموشي کہ از حیل ‏ جز برکنار سفرہ نباشد شکار شان 
شکسشن عہد در کدام مذھب جاپز است و بہ زنہاردادة خود قصد کردن در کدام ملت روا 
هر شاع پاہدار کە از نست سربلند مشکن بدست خویش کہ آنہم شکست تست 
زاغ گفشت سن این مقدمەرا مي دائم اما حکما گفتہ اند کہ پکنفررا فداي اھل بیعي توان کرد : 
اسمل بیتی را ندايی تبیله و قبیلەرا فدايی شہري و اھل شہری‌را ندايی ذات فرخ پادشاھی کہ در خطر 
باشد چہ سلاسمت او اہل اقلیمی‌را فائدہ تواند رسانید و دیگر شکستن عہدرا نیز خرجي توان پافنت 
چناچہ صاحب عہد از صفت غدر پا باشد و ذات او از مشقت فاقهہ و مخانت جاعت سسلم 
مائد شیر سردر پیش افگند و زاغ باز آمد و پاراںرا گفشت قصیہ ہا شیرعرشض کردم در اول سرکشي کر و 
آخر رام شد اکنوں تدبیر آنست کہ ہمہ نزد شٹر رویم و ذکر گرسنگی شیر و رٛجی کە بدو رسیدہ تازہ 
گردانیم و گوئیم ک ما در پناد دولت و سایہ حشمت این پادشاہ کامکار روزگار بخرمي گذرانیدہایم 
اسروز کہ اہن حادلهہ پیش آمد مروت اقتضاي آن میکند کہ جان و نفس خودرا فداي وي کنیم و اا 
بکفران نعمت موسوم خواهیم بود و از سمت مروت و جوانمردي *عروم صواب قراویت کە جمله 
پیش شیر روہم و شکر انعام و اکرام اورإ باز رانیم و مقر رگردائیم کہ بدست ما کاري بر نیاید مگر آنکہ 
جانہا و نفسہاي خودرا غدا سازیم پس ھریک از ما بگوید کہ امروز ملکثٹ چاشت از من سازں او 
دیگرای آنرا دفعي گوبند یمکن کہ کشتن بر شتر مقر رگردد پس باتفاق نز شتر آمەند واینں فصول‌را با ری 
باز راندند ازانجا کہ سادہ دلي او ہوں بانسوں و افسانہ ایشان فریفتہ گشت و ہہمین نوع کہ رقم ذکر 


انیٹ قرار دادہ ہر شیر رفٹند و چون از تقربر شکر و ثُناو تقدیم ستایش و دعا ہپردا خسد زاغ زبان 


27, 


ئ انوار سہیليی باب اولی حکایت بیست ویکم 


شہا در جہان کامرانیت ہاد ہبزم طربے شادمانیٹت باد 
راحعت ما بصعت ذات ملث متعلق است و اکنوں کە ضرورنيِ پیش آمد و ملکشرا از گوشت 
سن سد رمقی حاصل سي تواند ہوں باپد که التفات نموںہ مرا بکشد و بکار برد دیگران گفتند از خوردنی 
تو چە ائدہ و ا زگوشت تو چہ سیري تواند ہوں 
حر 
تو کنیع تا کە در آيٍ بشماري باريی 
زاغ کہ اپ سض بشنید سر در پیش افگند و شغال آغاز سحن کر وگفت 
تہہسشا 


اپا شہی کہ بہنگام کین رسول اجل ‏ ز پانجہ تو بر روز نامہ آجال 


ماہ چاد ابی حضرت وف مضرت با است مٹواہم کہ سٹارڈ اتبال از انی حال من طلوع کند 
و ملٹ مرا طعمه ساخته از اندیشہ چاشت فارغ گردں انان جراب دادند کہ آچە گفتيی از فرط 
ھواداري و عیی حق‌گذاري ہوں اما گوشت تو ہوي ناکٹا و زبون و زیاں‌کار است مبادا کہ بتناول آن رنج 
مل زیادہ شوں شغال خاموش شد وگرگتچ پیش آسدہ زبان بکشاد وگفت 
کہ شاھا خداوند یار توباہ ‏ عدو روز ہتجا شکار تو باد 

من نیز خودرا نداي مل ساختہ آرزومندم کہ ملٹ خندان خندان اجزاي مرا در بن دندان 
جاي سازں پاران گفتند این سفن از سض اخللص و عین اختصاص گفتي اما گوشت تو خناق آرد و 
در ضرر قائم مقام زھر هلھل باشد گرکت قدم باز پس نہاں و شتر دراز گردن کشیدہ بالا مہار کل طوبل 
احمق گسسخنہ صن آغاز کر و بعد از شرائط دعا گفت 

آپا شہی کہ کشاں است چرخ فیروزہ ہر آستان تو درھاي فتم و فیروزيی 
من ہر داشتُ ایی حضرت ر ترییت پافتہ ایی دولم اگر اث معلٹ ملک هستم پا راتبةڈ خوان اورا 


انوارِ سہیلي باب اولی: حکایٹ بیست و یکم ۳٣‏ 


بر تخغیزم ز سرکوي تو تا جان دارم ور رسد کار چان از:سر جانں بر خیزم 
دیگران متفق الکلمۂ گفتند ایی سض از فرط شنشت و صدق عقیدت استا و ف الواقم گوشت 
تو خوشگوار با مزلي ملک سازکار است رحمت ہر ہہت تو باد کہ با ولي نعمت بجان مغایقہ 
نکرديی و بدین معاملە نام نیکو یادکار گذاشتيی 
ھست جوان مر درم صد ہزار کار چو با جان فند آچاست کار 
پس ھمہ بیکبار قصد شنر کرد‌ند و آن مسکیں دم نز تا اجزاي اورا پارہ پارہ ساختند و این سثل 
برای آن آوردم تا بدانی کہ مکر ارہاب غرض خصوصا کہ ہایکدیگر ستفق باشند ہي اثري تخواہد بود 
دمنہ گشت ایںرا چہ دنع مي اندیشي شنزیۂ جواب داد کہ اندیشۂُ س حا از موب صواب ماخرف 
است اما جز جنگی و جدال و حرب و قتال چار نمیدائم کہ ھرکە براي حفظ مال و حمایت نفس 
خوں کشتہ شود در دائرة شہادٹ داخل است رون فو اوت نفسۂ فہو شہید مراورا شامل 
دیگر آنکہ اگر اجل سن بر دست شیر مقرر و مقدر شدہ است باري بناموسی کشٹہ شوم و ممیت 
و غیرت ھلاٹ گردم ۱ بت 
ہنام نکو گر ہمیرم رواست سا نام بابد کە تن سرگیرا ست 
دمنہ گفستا مرد خردمند در وشتا جنگ پیش دستی ئکند و بہنگام حرب مسابقت روا ندارد 
کہ البادي اظلم و مباشرت خطرهاي بزرکت باختیار خود دلیل زبرکي نیست بلکہ اصعاب راي ہمدارا_ 
و ماطفت گرں مہم خصم بر آبند و دفع سناقشت بمللطفشت اولی شناسند 
نظم 
فرب خوش از خشم نا خوش بہ اآست 
مرادي کە در لطف گردد تمام چہ باید سوي قہر دادن آگام 


و دیگر وشمن غعیف‌را خر و خوار نشاید داشت کہ اگر از قوت و زور در ماند شاید کە از مکر و 
حیلت عاجز نیاید و بغدرو زرق آنش فتنہ برانگیز کہ زبانڈُ آ بہ آب تدبیرفرو نہ نشیند و تو خود 





۳۴ ۱ انوار سہیليی تا اول حکایثا بیست و سیم 


از غاللهً حرب او غائل مباش کہ هرکہ عدورا خوار دارِ و از تبعات معاربت نیندیشد پشیمان گردد 
چنانچہ وکیل دریا گشت ازتحقیر طیطوي شنزیہ پرسید کہ چگونہ بودہ است آن 
حکایٹ ۲٢‏ 

دسنہ گنت آورںہاند کہ ہر ساحل درباي هند نوعی باشد از مرغان کە اپشاںرا طیطوی خوانند 
جفتي ازان ہر کنار درپا نشیمن داشتند و بر لب آب مسکن گرفتہ ہودند چون وقت بیشۂ فراز آمد 
مادہ گفت ہراي نہادن بیضہ جاي باید طلبید کہ بفراغت خاطر توان گذ رانید نرگشت ایاجا جاي نزہ 
و موضعی دلکش است و حالا سویل ازیں عل ”عال مي نماید بیضہ می باید نہاد مادد گنت اپاجا 
جاي تامل است چہ اکر درہا موجي بر آرں و بچگان مارا در رباہد و رن اوقات و ایام ما ضایع گردد 
آترا چە تدہیر توان کرں گغشت گمان نبرم کہ وکیل دریا این دلیري توائد کرد و جانب مرا فرو گذاشت 
نماید و بالفرض اگرچنیں ببحرستی اندیشد و بگذارں کہ ہچگان ما غرق شوند انصاف از وتي بتوانں ستد 


ق او 


: ٭ : 2 کر کے گر تی “۶ : 7ٹ 
چرخ بر ھم زم ار عہر سرادم ثردں ۹ن يہ اتم + روئيی جسٹعغ از ِ خ ذلکٹن 
12 : 0 ہ وف 7 7 27 ٌُ 
مادہ گفت از حد خود تجاوز نمودن نہ لق است و زیادد از طور خوں لاف زدن اھل خردرا نا 


سوافق تو بچە قوت رکیل دربارا بانتقام خود تہدید میکني و بچەہ شوکت در سرتبة *جادلت و 
چ 
یی 


بتارا خود ٹر تازيی کی کہ کانجشک باشر 


منازعت أو می بیات 


7 : ۸+2 : :. 
اوت کہ ھرکہ سجن ناہگعانں نشنوںد 0 تجاعہت پارانں سشغی‌را گار ن۸ بندں بدو لن رسک کہ بسنگق ہشہتا 
رسید طیطويی نرگفت جگونہ لود اسمت نی 


ننکاتاتق اس 


0234.) : . 2 کم ۰ 0 . س‫ 1 . 
یہاںہ كگف ات اوردآند کہ در | بئیری کا ابش از صفای صضمیر جر ا ینہ صائی عکس بد پر ہوںی و 


کنا 


بعذوبت و لطافنت از عیں ااعیاك و چشمۂ سلسبیل خبر دادي دو بط او سنگٹی پشتی ساکن بودند و 


کر 


تچ 


تحکم ٭جاورت سر رشتہ حال ایشان بمصادفٹت کشید؛ ہو و ھمسای سم خانگی اعامدہ و بدپدار 
ت۳ : 7 2 اح 


7 


شم وس ہر آیہدد عمريی ہر ماھیسٹت سر یں برل ند 


انوار سہیليی اباب اول ۔حکایت بیسث و سیوم 0 
خوش استا عمرکہ بر روي دوستان گذرد خوشا دسيی کہ بیاران مہرباں گذرں 
صورت مفارقت در مرڈٹ اوقات اپشان نمودن آغاز کرد 
سرع 
و اي نعیع لا یکدرہ الدھر 
نظم 
خوش است از جام وصل دلبراں سي ولی ھستش خمار طجر در ہي 
برہں خرآانں کس تخاید لقمه انں کە سگي نایدش در زہر دندأن 
درا آب کہ سادہ حیات و مدد سعاش ایشان ہوں نقصاني کلی پدید آمد و تفاوتی ناحش ظاهر 
گشت بطای چوں برکیفیت آی صورت وقوف پافٹند دل از وطن مالوف ہر داشتہ عزہمت جارا تصمیم 
دادند نظم 
سفر بہتر آنرا کہ در جاي خویش داش ازغم این و آن ابتر است 
کہ ھرچند رج سفر بد بوں وليی از جفايی وط بہتر است 
پس ہا دلي پرغم ودیدہ پرنم نزدیٹ سنگتی پشت آمدہ ضس وداع در میان نہادہ گفتند 
مارا ز تو چشم بد ایام جدا کرد حشم بد ایام چگوہم کہ چہا کرد 
سنگی پشت از سوز فراق بنالید و بدردي تمام فریاد بکشید کہ ایں چە سن است و مرا بی شما 


چگونہ حیات متصور تواند ہوں و ہي باران ھمدم بچە نوع زندگانی میسر توائد شد 
هر زندگي کہ ہي تو باشد ‏ مرگیست بنام زندگانی 
و بعد ما کە مرا طاقت وداع نیست تحمل بار فراق چون خواہد بوں 


هنوز سرو روانم ز چشم نا شدہ دور دل از تصور دوريی جر بید لرزاں استٹ 


تج انوارسہیلی باب اولی حکایت بیست و سیوم 


بطان جواب دادند کہ مارا نیز جگر از خار ححار سفارقت ریش استا و سینة مارا بالتہاب زہانہۂ 


آنش سہاجرت سوزي بیش از بیش اما نزدیکٹ است کہ *عنت ہي آبي خاٹ وجود مارا بباہ عدم 


بردھد لاجرم بضرورت تر پار و دیارگرفتہ کربت غربت اختیار میکنیم 
گی پشت گغفت اي پاران ہي دائید کە مضرت نقصانں آب در حق مس بیشٹر استٹت و 


ہسعہشستا صن ہي آب میمکنں نہاشد این زسان حیق ح۱عبہت قدیم اتتضصای ان سیکند کە مرا ىا خوں 


س 1 و 
ہبرید و پر ؟عنٹب آہاں فراتی تنہا مگذارید 


7 ۹ کہ 5 7 نت 74 
تو جان منی و عزم رفشن داريں چون جان برود ایں تن بنچان چگند 


گفتند اي دوست پگانہ وهمدم فرزانہ رن شجران تو مارا از جلايی بط زیادت است و غم افتراق 
تو دلرا موجب مزید سلالت و نکابتٹ وما هر جح کہ رویم اگرجۂ در رفناھیت تمام باشیم و بعشرتی 
کامل روزگار گذرائیم ي دپدار تو چشمٴ عیش سا تیر و دیدہ 
جز موافقشت و مصاحبت تو آرزوي نیست لیکن رفشنی سا بر روي زمین و 
کردن متعسر است و پربدن تو نیز درفضاي ھوا و 
جگونہ تواند ہوں و مرافقت برچہ وجہ توان کر سنگتش پشت گنت ۰ او کانی خرن 


انگوشىت و حیلة ان لم ضغ از اندیِشه تنا حاصل تواند سد 7 سن ۔ ٠‏ ى 2 


و‌ دلي از ہار فراتی شکستہ چہ تدبیر توانم گرن 


در ھرکاريی دی بیاید 7 فكغست ناہد 7 دل شکستہٰ تد ہیر پا رسہسشٹا 
تھی ٭ ٤‏ ای کو "٠ ٦‏ 2 جم لے 
کففند اي عزیز سا دریں مہدت از تو خفتيی فہم کرں‌دایم و تہدکی : سیکٹ سی در بافٹذ شاید 
1 1 سک لة 
سای 


ےے 7 ۰ ث ۰ 
ى کار نکنی و عہذيی کہ بندتی برای ثباات ننماعی سنگی پبشت ہت ان 


کہ آۂ گوہم بدانں 
تواند ہوں کہ شما براي مال حال سس خنی گولید و من خلاقب آى اندیشم یا بعد کہ جہت 
عصلی_ںی "سن ہوں بوفا نرسانم بہٹف 
۰ ۱ 7 ٰ. 1 : - 3ت 2 کروی ۲ 
عہد ! ئگ سر آز عہد نا پیچم ھرگر شرط کرام ما ز شرط تو تجاوز نکنم 


بطای گفتند شر حطر ھی اھ سمست 
برسا خواهد افتاد سغن در خواهد انداحت و بتعریض و گنایت کلمۂ خواهد فرموں باپد کہ چنداچە 
بعبارت پا اشارت چیزي شنوي یا حرکتي بینی راہ جواب ہر بندي و بہ لیک و بد زبان نکشايی 
سنگی پشت گفت فرمان بردارم و البدہ مہر خاموشي ہر اب نہادہ متعرض جواب هي آفریدہ 
بہ پیري رسیدم در اقصاي ہونانں _ بدو گفتم اي آنکہ بہ عقل و هوشي 
ز مردم چہ بہٹر بہرحال گفتا ‏ اگر راست پرسی خموشي خموشي 
ایشا چوبی بیاورد‌ند و سنگی ہشت میان آنى *حکم بدندان گرنت و بطانی ھردو جانب چوب 
برداشتہ اورا سی برد‌ند چون باوج ھوا رسیدند گذر اپشان ہر باليی دھي افتاد و مردم دہ خبردار شدہ از 
حال ایشان ”نتجب گشنند و بش بیروں آمدہ از چپ و راست فرباد بر آور‌ند کہ بگرید بطان 
سنگ پشسدرا چگونہ سی برند و چوں سثل آن صورت دران ایام بمشاہدۂٗ آن قوم نرسیدہ بوں هر 
زمان غریو و غوغاي ایشان زیادت میشد سنگ پشت ساعتيی خموش بودہ آخر دیگسا غیرتش در 
جوش آمد و طاقعش طاق شدہ گفت مصرع 
تا کور شود ھر آنکہ نتواند دید 
اب کشادن ھمان بود و از بالا بر افتادن ھمان بطان آواز دادند و سا علبيی و سا علي الرسول ال2 الباع ہر 
دوستان نصحت فرمودن باشد ر بر نیکتختان پند شنودن 
قملعۂ 
ٹنیک خوامان دھند پند و لیک نیک بختان شوند پندپذیر 
پند من ور چہ نی خواد تو ام در تو بدبھت کيی کند ٹائیر 
و فائدہ ایں مثل آنست کہ ھرکہ موعظة دوستان بسمع قبول اصغا نکند در ہلا خود سعي 


نمودہ باشد و نقاب فضصت از چہرہٗ وقاحت خوں کشودہ 


آنکس کہ خنہاي عزیزان نکند گوش _ سسیار ھاپد سر انگشت نداست 
طبطوي نر گفشت شنیدم این مثل کہ آوردي و بر مضمون آن سطلع شدم اما مترس و جاي 


نگاهدار کہ مردم بد دل و و ترسندہ ھرگر ہمراد نرسند و سخْن ھمان است کہ وکیل درہا رعایت جانب 


م۸م لوار نوار سہبلي باب او حکایت پیست و سیرڑم 


ٰ ما از لوازم خواهد دانست مادہ بیضۂ ا می کان و زنک زدہ سر از گریبان' 
حیات بر آوردئد درہا در موج آمدہ اپشاںرا در زیر داس ھلاٹ گرفنت مادہ بعد از سشاهدۃ آن 
واقعہ در افطراب آمد و باز گشت کہ اي خاکسار مس دانستم کہ بہ آب بازبي نعوان کر حلا جپنگانرا 
بر باد دادي و آنتش درجان من زدي باري تدبیري اندیش کہ بدان مرھمی ہر جاں ریش توان نہاد نر 
گفنٹ مض ہحرمت گوي کہ سن ہر ھمان عہدم کە دانستة و از عہدۂ قول خود ہیرونں آمدہ انصاف 
از وکیل دریا خواہم ستد يٍٴالعال نزدہک مرغان دیگر رت و از هھرصنف هر کدام کہ پیشوا و سقندا 
بودند همەرا بگجا جمے کردہ حال خود با اپشانی شرم داد و التماس مساعدت و معاضدت نمردہ 
بزبای نیاز اپن تٹرنم آغاز نہاد بہت 

احوال درەسندي دل نہایہت است هگام دستگیريی و وقنت عنایت است 
اگرنتان همۂ دربن واقعۂ ھم پشت و یکدل نباشند و باتفاق داں س از وکیل دریا نستائند اورا 
جرأت بیفزاپد و من بعد قصد بچگا ن دیگر مرغان ی گند و چون این قاعدہ مستمرگشت وا پں رسم تقربر 


پذیردذت دل از فرزندان ہر باید کند و وط و مسکر‌را پدروں باید کرد 


پا ہبصد خواري ہہباید ساخت با خار غمش پا قدم در “عنت آباد عدم باید نہاد 

مرغان ازیں واقعد خستہ حال و شکستہ بال شدہ پردر پر تافتند و بملازست بارگاد سیمرغ شتافتہ 
صورت حادلہ بموقف عرض رسانیدند و گفتند اگر غم رعیبتہ خود خوري سلطان ابشان توانيی بود و اگر 
پروايی زاري مظلومان نکی و غم ملہوفان نداري رقم سلطنت سرغان از شع دولت تو سٹردد ہنشور 
پاسبانيی ایشان بدیگري حوالہ خواهد شد بت 

غم زبردستان بخور زینہار ‏ بترس از زبردستي روزگار 

سیمرغ ایشان‌را استمالت دادہ با خدم و حشم خوں از دار السلطنت متوجه دفع آن غایلہ شد و 
مرغان بمعاونت و سظاہرت او توىيی دل گشتہ روي بساحل دریاي هفند آورد‌ند و چون سیمرغ با 
سپامی کہ حد حصر آن در حوصلةًٌ حساب هپ مستوفٔ نگاچجیديی و عدد صفوف و صنوف اپشان‌را میزان 
گمای و اوران تا ماعیدی قطلعد 

ھمه مبارز و تند و دلیر و خون آشام همہ دلور و رزم آزماي و کینە گذار 


پکندہ دربر خود درع وجوشن از پروبال ‏ کشیدہ نیز و خانجرز پانجه و منقار 


انوار سہیلي . باب اولی ‏ ۔حکایت بیسٹ و سیوم غ 


تعوالي دریا رسید نسیم صبا کە سلسلہ جنبان مو است آن خبر ہوگیل دریا رسانید وکیل چون 
در حوصه خود توت مٹاومت ہا سیمرغ و لشکر طیور ندید بضرورت در مقام اعتذار آمہدھ بچگاں 
طبطوب‌را باز داد غرض از ایرد این افسانہ آنست کہ هي دشمررا اگرچۂ بغایت حیر باشد خوار 
نباید داشت کہ از سوزنی خرد قامت کاري آید کہ نیز دراز قد در ان عاجز بمائد و جذوڈ آٹئش 
اگرچہ در نظر اندٹ نماید ھرچہ ہا وي مللقي گرند بسوزں و حکما گفتہ اند کہ دوستی ہزار تی در 
مقابً دشمنی یٹ شخص نابد یت 

دوستے را ہزار شخص کم است ‏ دشمنیرا پکی بود بسیار 

شنزیہ گشمت سن ابتدا سیگ ٹخواہم کرد تا ببدنامی کائر نعمنی موسوم شوم اما چوں شیر 
قصد من کند صیانت نفس و نگاهداشت تن خود لازم خواہم دانست دسنہ گفشتد چوں نزدیکٹ شیر 
روي و بینی کہ خوبشترا افراشتہ دم ہر زمین زند و شعلهً خشمش چون آتش چشمش افروختہ بنظر 
آید بدانکہ قصد تو دارں شنزبہ گشت اگر چیزي ازین معنی مشاہدہ رود ھرآئینہ مجاب ظن از رخسار 
پلیں بر داشتہ بر سر غدر و قصد شیر اطلاع خواهد افتاد دمنه شادمان و تازہ دەل روي بکلیلہ آورں 

پتخردي کە شادیش از غم دیگران ہوں صدق و وفا ”جو از و کر ھمۂة ہر کران بوں 
کلبلہ گفت کار جا رسید و مہم بچہ ااجامید دمنہ جواب داد 
مصرع 
از بت شکر دارم و از روزگار ہم 

جعمد الله کہ فراغتی ھرچہ تمامٹر روي نموں و چنئیں کاري دشوار بُخوبي و آسانيی ساختہ شد 
دسنه این میگنت و روزگار بزبانں مکافات مضموں اپن بت بگوش ھوشمندان *عفل بصیرت فرو 
ساخواند بہت 

خوش گرفٹند حریغان سر زلف ساقی ‏ گر فلکت شان بگذارں کہ قراري گیرند 

پس هر دو سوي شیر رفتند و اتفاقا گاو ہر اثر ایشان برسید چشم شیر بر گاو افتاد و دمدمۂ دمنہ 

بکار آمد و شیر غریدن آغاز کرںدہ دم استیلا بر زمیں میزد و دندان از غایت غضب برھم سي سود 


شنزبہ یقیں کر کہ شیر قصد او دارں ہا خود گضفشت خدمتگاري ملوی در خوف و حیرت و ملازست 
27٦‏ 


۴ انوار سہیلی باب اول حکایث بیست و سیوم 


سللطین در ہیم و دہشت بەہ فان مار و همسایۂٔ شیر سي ہاند اگرچہ مار خفتہ و شیر نہفتہ باشد 
عابتا آن پکی سر بر آرد و این دیگريی دن بکشاہد 
کن ملازہت پادشہ کر ان ترسم یر ہے صعہبت سنگت و سبو شود ناگاہ 
ای می اندیشید و جنگد‌را می ساخمتا از هر دو طرف عاستي که دس پیا نشان دادہ بود 
سعاپنه دیدند و جنگسا آغاز نہادہ خروش و فرہاد در عرصم زمیں و نضاي زمان انگند ند 
ز غوفايی اپشان وحوش و سباع درا دشمتا و بیشہ پرہشان شدہ 
پکی در شکاف کمر منزوي کی زہر خاشاکٹ پنہان شدہ 
کلیلہ آنصورت دیدہ روي بدمنہ آورںد و گفشت 
رباعيی 
مد حیلہ ہرنگا و ہو بر آمیشنه ‏ و آنگہ ز میان کار بگرختہ 
ہارای دو صد ساله فرو ننشاند این گرں بللرا ک تو انگہشتۂ 


ای ادا وخامت عاتہت کار خودرا می ہیپنی و شاست خاتنمت مہم خود می شناسی ہا نہ 


7 


ددمنه گفتا عاقہت وخیم کدام است گفت این عمل کہ تو کردە دربن کار ھت ضرر ظاھر است بکيی 
آنکہ ہي ضرورت ولی نعمت خودرا در مشقت انداختی و رج توي بنفس شیر رسانیدي دوم ”درم 
خودرا بران داشتہ کہ بنقض عہد و بیوفائی موسوم شد و این بدنامي بدو روا داشتي سیوم بی موجبيی 
در خون گاو سعی کردي و اورا در ورطةُ ھلاٹ انگندي ۔چہارم خون آن بیگناد کہ بہ سعی تو کشتہ خواهد 


شد در گردن خوں گرفتی پنچم جماعتيرا در حق پادشاہ بدگماں ساختي و ہمکن کہ از خوب او تر 
وطن کردہ بمنزل دیگر رجوع نمایند و از خانمان آوارد شدہ !حنت غریت و بلي جلا در مانند ششم 
سپہسالر لشکرمباعرا عرضة تلف گردانیدي و ھرآئینہ عقد جمعیت ایشان بعد ازیں نا مننظم خواهد 
مائد ہٹم حجز و شعف خود ظاہرکردي ار آن دعویرا! کہ من این کاررا برق و تلطف پردازم بپاباں 
نرسانیدي و اہلاتریں مردم آنست کہ فتنُ خشتدرا بیدار کند و مہمی کہ اصلے و ملیمت تدار پذبرد 


خواهد کہ /جنگی و خشونت از پیش بر دمنہ گضشت مگر تو نشنیدۂُ کہ گفتداند 


انوار سہیلي باب اول حکاییت بیسٹ و سیوم ۴ 
کاریکہ بعقل ہر نیاید ‏ دیوانگي درو بباہد 

کلیله گت تو دریں کار بدستوري خر چہ مہم پرداختة و بدستیاري معمار تدہیر چہ طرم انداحنۂ 
که از پیش نرفٹہ و احتیاي بعنف و درشتي بودہ آخر نمیدانی کہ راي درست و اندیشة صواب ہر 

جرأت و شجاعت مقدم است مصرع 

اامفرائ مال کایل :فش .سپ اسیا مرن 

و مرا ھمیشۂ اعجاب تو و مغرور بودن بہ رای خود و مفتون گشتن بجاد این دنیاي نریبندہ کہ 
رو شر رات سر ماش نوز ھاہر رر کی بر ار ای باشتال تر کا ناف 
ابی و از خواب غرور و غفلت و مستی شراب پندار و جہالت بیدارو هشیارگردي و چون از حد در 
گذرانیدي و هر نفس در بادیة ضلالت و هاوب غوابمت سرگرداں‌تر و پرپشاں‌تر میشوي وندست کہ از کمال 
نادائی و تیرگي و فرط دلیري و خیرگي تو اندکي باز گوہم و بعضی از معائب اقوال و قباس افعال تو 


اگرچه از دربائی قطرہ و از کروی ذرہ خواهد بوں ہر شمارم 
ن َ 


تا : بدانی کہ چہا کرد نقش دغا بستہ خطا کردہ 

ازھمہ درھ شماري نُ ور ھمہ هسەند تو باري نە 
دمنەه گت اي برادر از ہدایت عمر تا ایں غایت گمان نبرم کہ ازمن تولي کہ نباید و فعلي کہ 
نشاید دروجوں آمدہ باشد و اگرعیبي از من سشاہدہ کردہ ھرآبُنہ باز باید نمود کلیلہ گت تو عیب 
بسیار داريی اول آنکه خودرا بيی عیب پنداري و دیگر آنکہ گفتار تو بر کردار راچے استا و گفنەاند 
پادشاەرا ھپ خطر براہر آی نیست کە قول وزبرش‌را ہر فعل رجعان باشد و اھل عالم در قول و فعل بر 
چہار نسم اند اول آنکہ بگوپد و نکند و این شیمة سنافقان و بخیالنی است دوم آنکہ نگوپد و بکند و ابن 
عادت آدمیان و جوانمردانی است سیوم آنکہ بگوید و بکند و این سیرت سردم معاش‌دان است چہارم 
آنکہ نگوید و نکند واپی خصلت دونان و خسیس ھمتٹائست و تو ازان طایفة کہ بگوبند وگفتار خودرا 


بزپور کردار نیارابند و سن ھمیشہ ضس ترا از هنر بیشر پائندام و شیر:حدیٹ تو فریفتہ شدہ متعرش 





چئیں کاري خطیر گشتہ است و اگر عیاذا بالله آفتي بوي رسد ھت و سے دریں ولایت ہدید آید ار 
شورش و اضطراب رعایا از حد در گذركِ و تمامی نفوس و اموال غاطرہ تلف و تارالي در مائند و وبال 
اینہمه نکال درگردن تو ہاشد قطعۂ 
هرکه بد کار یا بد اندپش است ‏ روي نیکی دگر گا بیند 
ھرکہ شام مضرتي کارں ميرك منفعت گجا چیند 
دسنە گفت سن ھمیشہ ملکٹرا وزیريی ناصے بودعام و در بوستان احوال او جز نہال نصیعحت نہ 
کاشنہ کلیلہ گفت نہالی کە ثمرداش ایں عمل باشد کہ مشاہدہ میرود از بئ برکندہ يہ او تصتحتي کہ 
ندب چنیں دھد کہ بنظرمی آپد ا گفٹہ و ناشنودہ اولیل و چگونہ در قول تو فائدہ متصور باشد و حال 
آنکۂ علیہ عمل آراستہ نیست و علم بیعمل چون سوم بیعسل هے لذتي ندارك و گفتار بی کردار 
چون درخت ہي ہرگ و بار جز سوخش‌را نشاید 
علم کز اعمال نشانیش نیست کالبدي باشد و جانیش نیستٹ 
علم درخت و عمل اورا ثمر خاص ز بہر ثمر آسد شجر 
شا کہ بی میوہ بوںد ناخوش است مطاکیانرا سدد آتش است 
و اکاہر بر صفعات دفاتر بقلم کرم این رقم فرمودداند کہ از شش چیز فالدہ, نتوان گرنت اول قول 


لے ےھ 


0 تہ : : 1 وس ) ہ لہ ج ١‏ کے 0.۳ و .7 
ي عمل ٥‏ ڑم سا 5 پھھرن یہس ۶ ّْ ورسیي لے تجر ہار مم علم بی تاج جم صد کہ ج- لمسئلہ وی 
ہوں نے بد نہ 3 نا باکٹ طب . 


ت- 


زندگانی بی صعت و پادشاہ اگرجۂ بفذات خویش عادل و کم آزار 
ٹائےے ۔ فیس ۱ کا شی ١ہ‏ ۶ا ا جک کے سے و نر یگ 
منائم عدل و رافمٹ او از رعایا منقطم گرداند و از خوقب تعرص او ئحہُٰ پر عفہ مظلوماں بعر غعرصي 
۱+ ٠ا‏ 5 4 1 : 24 2 
سلطانی لرسد چنا چعہ اب شبربنں صائ کہ در و صورت لہ : ہعابنہ لیند عت شناور تلشنہ اگرحجہ 
بغایٹت منعطش باشد نہ دست بدان تواند کشان و نہ پايی دران نہاد 


٢ 
ےج‎ 
ہت‎ 
اس‎ 
٢ 
۲ 


:7 2 2 
رسیدہام نس نشنٹ جگر بہ چشمۂ صافے 


ڈیا ۰ ایز 5 را ت ڑردںن 
1 تھے .2 ۰ ۹ ۰ 2 0 30 : 02 2 
دہنہ گفت مرا ازینں عمل مقصوں جز شرف خدمت ملٹ نبودد کلیلۃ گفٹت خدستٹاراں کافی و 


کی 
ن کارگذار و سللزمان مہم شناس زیب و زیست بارگاہ سلیك اند اما تو سیتخواهی کہ دیگرانں از 


نے ہه ے2 


تَا 


کہ 


ای سس نہ اذ یش - ۰ ۸ ۱ عو ے ےش ون کی کی سر 
٭ہڈا سہلتا شیر پر طرقب باشند و تو سعتمید عليه و مشار ال بای و تقرب احفضرٹ ہر تو محصر بول و 


انوار سہیلبي انی اون حکایت نس و چہارم ہے 


اپنمعنی از غایت ناداني و فرط بتخردي است چہ سلطیں بہي چیز و هي کس مفید نتوائند بود و 
مرتبةُ سلطدت مشابۂ رنب حسن و جمال 'است چناچہ ”حبوب دل آویزرا ھرچند عاشق بیشٹر باشد 
جلوات خسن اور ظہور زیادت ہوں سلطاں‌را نیز ھرچند خادم و سلازم ہدید آید سیل بزبادتی حشم و 
خدم خواہد بوں و ایں طمع خام کہ تو داري دلیلي کی ماف وا امت ات کا 
گفتہ اتد علاست احمتقي پ سے چیز است اول طلب منفعت خویش در مضرت دیگران کردں درم 
ثواب آخرت بی ریاشت عبادت چشم داش سیوم بدرشت گوي و تندخوي ہا زنان عشن بازيی 
نمودن چہارم بہ تن آسانيی و راحت دقایق علوم دائسںن پاجم ہي رفاداريی و رعایت حقوق یاريی 
توقج دوستی از مردم نمودن و سن از فرط شفقتی کہ دارم ایں سخنہا سیگریم و لیکی چون آفتاب روشن 
است کہ شب تیرہٌ شفارت تو ہمشعل موعظة سن روش خواهد شد ظلمت چہل رو کدورٹ حسدي 
کە در ذات تو سرشتہ شدہ بہ پرنو نصاض سن سفی نخواہد گشت 
بہ آب زمزم وکوثرسفید نتوان کر گلیم خت کسی را کہ بافتند سیاد 

و مٹل س با تو چنانست کہ سردِي آن مرغرا میگفنت کہ ںچ بیہودہ مبر و سن خود با 
جمعی که در صدد شنودن نیسٹند ضائم سکن و او نشیند و بعاقہبت سزاي ان 7 رسید دسنۂ گستا 
چگونہ ہودہ است آن 

حکایت ۲۴ 


کلیلۂ گشت آوردہ اند کہ جماعتی ہوزنگان در کوھی ماوا داشتند و بمیوھا و گیاهھاي آن روزگار سي 
گذرانیدند قضارا در شبي سیاەٹر ازدل گنادگارای و تیرەٹر از درون تباہ روزگاران لشکر سرما بر اپشان 
ناخسن آورد و از صدست صرصر زمہرہر اثر خون در تن ایشان فسردن آغاز کرد 
نظم 
ز سرما در تمنا شیر گردوں کە سازد ہر تن خود پوست واڑوں 
بہ ہستان مرغرا نعل اندر آتش ‏ کہ خوش در ہاب زن گردد بر آئش 
پیچارگان از سرما رلجور شدہ پناھي می جستند و بطلب آن میا چست کردہ بہر گوشۂ مي 
دویدند ناگاد بر طرفت راہ ني پارڈ روشن انگندہ دیدند و بگمان آنکہ آتش است هیزم جمع آوردہ ر 


20 


۴۴ انوار سہیلی باب اولی حکایت بیست و چہارم 


گرداگرن آن چیدہ دمی میدمیدند و در براہر ایشان مرفي بر درختي آواز سیداد کہ آن آتنش 
نیست البتہ بدان التفات ننمودند و ازان کار بی نایدہ باز نہ اپستادند قضارا دریں النا مرغي دیگر 
َو 0 2. 7 کر سج مت 72 
آتجا رسید و مرغر اگشت رن مبرکہ بگفتار تو ممتنع نمیشوند و تو رجور سیئرديی 
ھرکہ با ادبار توام گشنہ از آغاز کار ترکٹا او گیرید کو مقبل 3ك ہجہد 

و در تہذیب و ترتیب چئین کسان سعی نمودن چنان ہاشد کہ شمشیر پر سنگسا آزمودن و 

از زھر هالھل خاصیت ترباق فاروق طلب نمودن 
تطلعہ 


هرکہ در اصل بد نہاد افتاد سی نیي از و سدار اسید 
ز آنکہ ھرگ زجہد نتواں سا خت از کلاغ سیاہ باز سفید 


ہم 


مرغ جوں دید کہ سخن ار نمی شنوند از غایت شفت از درخہتا فرود آمد: تا نت 


خودرا نیکٹ بپسع اپشانں رساند و اپشانرا درانں 2 بیہودد ٦‏ ہیکشند تنبیہيی گند ہوزنگای کرں 


مرغ در آمدہ سرش از تی جدا کرد‌ند و کارمن با تو ہمیں مزا دارں و س اوثات خود ضایم سیکنم 
و سض ہي فائدہ میگویم وبا آنکہ ترا نفعی خخواہد بوں مرا بیم عضرتي نیز ھست 
تطلعۂ 
گر مستمع قبول نصبعت نمیکند ‏ بیہودہ بار بر دل نار چرا نہي 
گنتي کە ہر براق سعادت سوار شو َّ یہ بمنزل و از رج وا ری 
نشنید و ٭چنان برد خویش مرو بگذارتا پیادہ بماند ز ابلہي 
دمنہ گت اي برادر ہزرگانی ہا خردان در نصیحت و موعظت شرط امانت جاي آورںداند و از 


سیل و مداھنت احتراز نموںہ و اھل فضلرا اقاست رسوم مواعظ , نصاسم ازم است خواد کسی استماع 


سا 
ر2 


گند خواہ نکند قتطعہ 


٠‏ : ۱ 0 1 ا ۹ : و 
ٹیم ےخ َ ا 7 1 1 ن0 ٤‏ 71 ي ۲ ٣‏ ۳ 
عاب قثطرۃ باران ز کود وا نگرنت و گرچہ در دل خارا نمیگند تائیر 


.-- 
ررش 


کی ۰ 75 ۰ : 71 


۱+ 1 ٌ ٰ ام حْ "5 ےے روم 7 ا ےہ 7 ھ2 ۶ بی 7 
و حیلثہ نہادہ و خودرايی و خودکاسيی لہشہ گرفتةۂ سس الاستعد اد ااستبدان ولتی گ۵ پشیمانں سری 





انوار سہبلي بائت:اول. عکانت بت و اچم ۴۰ 


7 بتئی ہبرمکر و غدر باشد عاقبت آں بوخاستا و خائممت آنی ہشامت می اجامد چنانچہ آی 


راسبيی وسادہ دلي ہمراں رسید دسنہ گفشت جگونہ بودہ است آن 
ان تٰ ۰٥٣‏ 


کلیلہ گفشت آورںەائد کہ دو شریکٹ بودند پکی عائل و دیگريی غافل پکی از غایتا زبرکي و نشئش 
بازی ہزار نیرنگی ہر آب زدي و اور تیزھوش گفتندي و دیگري از فرط ابلہي و نادانی سیان سود و زبان 
امتیاز نکردي و اورا خرم دل خوانەندي ابشانرا داع بازرگانی شد و باتفاق پکدیگر روي بسفر آوردہ 
مراحل و منازل طي سیکردند قضارا در راہ بدرہ زر پافٹند و آنرا غنیمت شمردہ متوقف گشتند شربکژذ 
دانا گفت اي برادر در جہان سوں نا کردہ بسیار است حالا بدینں بدرڈ زر قنداعت کردن و در گوشۃٗ 
کاشانڈ خود ہفراشت بسر بردن اولي مینماہد 
-- 
چند گردي گرں عالم بہررزر ‏ بیش گردد زر شود غم بیشٹر 
کامئۂ چشم حریصان پر نشد ‏ تا صدف انج نشد پر در نشد 
' ' پس باز گشتند و نزدیک شہر رسیدہ ہمنزلبيی فروں آمدند شرہک غافل گت اي برادر بیا تا این 
زرر قسمٹت کنیم و از دغدغہ خللص پافدہ ھریک حصةٗ خودرا بہرچہ خواہیم خرے نمائیم شریکٹ 
عائل جواب داد حالا قسمت کردن سال نیست صواب دران باشد کہ آن سقدار کہ برايی خر ہہ آن 
احتیاج افند بردارہم و باقی باحتیاط تمام جاي ودیعت نہیم و ھرچند روز آمدہ بقدر احتیام ازان 
را تتمەرا بہمان دستور “*عفوظ سی سازیم تا از آفمت دورثر و ہسلاہت نزدپکتر باشد شریکفس 
نادان بدینں افسوں فریفتہ شدہ افسان اورا بقبول تلقی نموںہ بریی وجہ کہ سذکور شد نشدي سر بر 
داشتہ باتی در زیردرختی باتفای دفن کرل‌ند و روي بشہر آوردہ ھریکٹ بمقام خود ٹرار گرفتند 
روز دیگرکہ چرخ شعبدہ باز کر صندوق حیلەرا سر باز 


آی شریکٹ کہ دعوي زبرکی کردي بپايی درخت رفمتا و زبھارا از زیر زمیں بیریں کرثہ ہیر رو 


۴ انوار سہیلی باب اول ۔حکایت بیست و ہ٭جم 


7 غافل ازان حال پسخبر نقدي کہ داشت بخ ٌ مشغول شد تا چیزي ہاتی نماند پیش عائل 

ور گفت ہیا تا ازانں دفینه چیزي بردارہم کہ سن بغایت “عتاي شدہام آن سر زبرٹ تچاہل کردہ 
گفت نیکو باشد پس ھردو باتفاق بپايی درخت آمدند و چنداچە بیشٹر جستند گمٹر پانٹند تیزھوش 
دست در گرپبای خرم دل از کہ اپی زر تو بردِڈ و کسی دیگر خبر نداشت بہچارہ چندانتہ سوگند 
خورں و اضطراب کرں بچاي نرسید القصه کار ایشان از “جادلہ ؛*“عاکمۂ کشید و از منازعت بمرائعہ 
انچامید شریکٹ زپرٹ آن غائلرا بسراي قاصيی آوردہ بر و دعوي کر او مضمون قصد و ثعواي تلیۂ 
بسمع ثافي رسانید و بعد ازانکار خرمدل قاضي از تیزھوش بر وفق دعوي او بینە طلبید تبزھوش گفست 
ابہا القای ابقاک اللہ تعالی بث 


بر خور ز عمر خویش کہ در مسند تا احکام عمر تو بدرازی ”سچل است 

سرا جز آن درخت کہ زر در زیر آن سدنون بودد گوايی نیست و امید دارم کہ حق سجعانہ و 
نعالر لی بقدراٹ کاسہله خوں آن درخسدرا ‏ خنں آورں تا ہر دزديی ایں خائنی بی انصافس کا ٦جموع‏ این 
زرھا برںدہ و مرا ”عروم گر دانیدہ اقامت شہادت نماہد تافی ازینں سفن اجب شد و بعد از قال و 
تیل ہسیار و گفنگرعيی فراوانں بران فرار داداند کہ روز دیگر قای بپایی درخحت حاضشر شدہ از درخىت گوايی 
طلبد و چوں شہادت او موافق سدعا باشد بگوايی او حکم گند شریکٹ زپر بکغانہ رنت و تمام قصه با 
پدر باز گفتہ پردہ از روي کار ہر داشت وگفت اي پدر می باعتماد تو خیال گوامی درخت بستەام و 
بامید تو این نہال حبلہ در ”حکمة قضا کاشتہ و تمام مہم بشنشت تو باز بستہ است اگر موافقت 
نمايی آن زر ہبرہم و چندان دیگر بستانیم و بقیة العمر برنامیت و فراشمت ح ہدر گحفت آتچنہ 
دریں مہم بن ستعلق است کدام تواند بوں پسرگشت سیان آنی درخت کشادہ است ہمثابۂ کہ اگر 
در تن درآان پنہان شوند نتوان دید امشب باید رف و در میاں درخت بسربردن تا فردِا کہ تائی 
بیاہد و گواميی طالبد جنانچە رسم اسہت شہادت بادا رسانی پدرگفت اي پسراز سرمکرو حیلہ در گذر 
کہ اگر خلق‌را بثریبيی خالق‌را نتواں فریت 


ہیں 
75 5 ما ۰ و نے ٠۰‏ ۰ 
سرثشا ھمۂ دارايی فلکت سی داند کر موي یموي ر رش برّتیت ي داند 


2 ٴ ہی و ان 0 َ‫ . 
ہرم کہ برریل خلق را بثرہہيی با او جہۂ گی کہ اکسا ٹیک سے داز 


یھ 


انوار سہیلي باب اولی حکایت بیست و شەم _ ۴۷ 


اي بسا حیلت کہ ہر صاحبش وبال گرند و جزاي آن ہم بدو رسیدہ رسوا و پردہ دریدہ شود ون 


ہیترسم کہ مبادا سکر تو چون سکر غوٹ ہاشد سر برسید کہ چگونہ ہوںدڈ اُسٹث ای 
خکانٹ ٦1‏ 


پدر گفت آوردداند کہ فوکيی در پہلوي ماري وط ساخئہ ہوں و در جوار آن ظالم خواخوار خانہ 
گرفتہ ھرگاہ کہ غوث بچە آوردي مار بخوردي و دل اورا بداغ فراق فرزندان مبنا کردي و این غوٹارا 
با خرچنگي دوستي بود روزي بہ نزدیکٹ وي رنت و گفت اي پار سوافق مرا تدبیري لبق اندیش کہ 
خصمي غالب و دشمني سسولي دارم نہ با او اناست متصور است و نہ ازان سقام نقل و تحوبل 
میسر چۂ موضعيی کہ مسکن ساخنەام بغایت جاي خوش است و ساوای دلکش سرغزاربست کہ سواد 
مینارنگش چون روضة مینو فرح افزايی و نسیم دلکشاہش چون طرےٗ خوبان عطرساي 
صد ہھزاران گلي شگفتہ در و و بیدار و آب خفته در و 
هر گلي گونہ گونہ از رنگی . بوي هر گل رسیدہ فرسنگي 
نفد ورق 'ناز رن دفٹ گل لالہ ہر کے گرفتہ ساغر مل 
از شمیم شمال عنبر بیز گشت اطراف آن عبیر آمیز 
ورهوچجکس باختیار ٹیش چنیں سنزل نگیرد و دل ازین نمونه فردوس ہبرین ہر ندارد 
پیستا 
جاي من کوي مغانست و چہ زہبا جابست ‏ ہے عاقل بجہان تر چنین جا نکند 
خرچنگس گفت غم ”خورکە دشمن توانارا بکمند حیله تواں بست و خعم غالب‌را دردام مکر 
توانں افگند بیہت 
اگر دانة حیله پاشد کسی .ہدام آوكد مرغ زیر سے 
غوک گفت تو دریں باب از کعاب حیل چہ سمُّلہ حل کردڈ و دردفع غایل ایی خصم بد اندیش 
چہ جار بدوست ور خرچنگیق گفت در فالىی جا راسويی است جنگی جوي و تیز خويی سای جن 
بگیرو ہکش و از پیش سوراخ وي تا منزل سار بیٹگن تا راسو پکان پکاں‌را میخورں و بطلب دیگري میرود 


ھرآپنہ چون بسوراخ مار رسد اورا نیز ہکار خواهد برں و ترإ از شر و ضرر او باز رھاند غوث بدین تدبیر 
ِ2 


ذ انوار سہبليی باب اول _۔حکایت بیست و دلشم 


کە سوافق تقدپر بود ماررا ہلا کرد و چون ہرین قصیہ دو سہ روزي بگذشت راسورا داعیة آن شد کد 
بطلب خوردن ماھی حرکت کند و ھمان صورت کہ بدان عادت کردہ ہوں اعادت نماید بار دیگر 


بچسص ماھی بہمان راہ کہ پیش ازان بقدم مراں پیمودہ ہوں روانں شد و چون ماھهی نیافنت غوشرا 


با جملہ :چگان بخورں بیمت 
یی یر ےر 5 : و یں 
از 2 گرگم در ربوديی چو دیدم عاقبت خوں گرکٹ بودي 
مزں در وادي مکر و حیل گام گا در دام بلا افتتی سراجام 


سك 


پسر گضشت اي بدر ‏ خن کوتاد ساز و ا ندہشۂ د٭ ور و دراز در توقکف دار ف این کار اندکٹ سؤلنٹكث و 
بسیار ہشعستا اُٛست ہر پبجاردرا حرص سال و دوسٹتی فرزند از سر سنزل دیاننھٹت 7 میں یہادںبۂ جور و 
خیان۔ت کشید و عر انما اسوالکم -- اولدکم فت فتنۂُ نل لکم بظہور رسید طربق سرونتارا سہہل کذاشتہ و بساءا 


غ او مو کے ماک 7 ۱ 1 ہے ای کے کر 2 2 
ُنوتا‌را بکليی در نوشتۂہ ارتکابس چنینں صورب کہ دپذر ور و غرقب ٦حدور‏ و ارز ہوں رہ د۔اشنت 7 درانں 


شب تیر با دلي مگ ر پر میاں ۵ رخہیاۂ جايی گ قفت عليٍ الصباح گا قاشيی ررشنس رای آفتاب بجر 
یہہ فلکْ ہدیدار سد 7 خیانہت شہہبا سیاد رو ۵ ر عالمیاں جون روز روشن ہشمت قانی :ہا 


گُروشيی از معارف بپايی درخشكت حاضر شدہ و خلئيی انبود بنظارد صف کشیداند قای روي بدرخدىت 


کرد بعد از شرح دعويی ا می وو انگار مہدعا علیہ صورنتا حال از و استفسار نمود آیازی از ہیانں 


درخ“ سی ا مد کہ زرہا خرم دل بردد است ۲ با ور سا ہس تا ای نت نلم کرد قاضی مکبر 
شد و ب٦ثئراست‏ دانست کہ در مپان درخكت کسی پنہانسستد و آشکارا گردن او جز بتدہیر صایب 
32 
میسر نگردد -- 
سر ھر نتش کہ کہ از چشم خدرں پنہانں اسمتٹ جز در آلنه تدبیر نگردں ظاھر 


7 


پس بفرسود تا هیمہ بسیار فرأھم آوردہ در حوالی درخمت نہادند و آتش دران زداند تا ای ناتخن 

4 5 و 0 0 کت امہ ۲ 71-: لج 
خام کاررا دوں . خان ومان بر آوردند پیر حریص ساعتی صبر نمودہ چون دید کہ کار :جان رسید اسان 
خواسہت و ثتاشی ور را بہرون آوركة و اسٹمالٹ دآدہد از حقمقہت حال قرونول پیر نیم سوخٹۂ صوردنتف 
3 ا ۰ 


5 7 کے جن ام تھی جس" 0 . ۰ 0 ٰ ٦‏ ٭٭+ 
وافعۂ سح ٠‏ نموں جو ہر گیفغیت مطلع گشتۂ صلت اسائست و ادس ہے و خیائمت و 


انوار سہیلي باب آاول _حکایت بیستم و ششم ۹ 


بسراي جاودانی کشید و ہا حرارت آتش دنبي بشراره نارعقبي اتصال یانت و پسر بعد از آنکہ ادب 
بلیغ دیدہ ہوںد و زجرعنف کشیدہ پدر مردەرا بر مت نہادہ روي بشہر آورں و خرمدل ہیرکستا صدق و 
امانمت و راستی و دیانت زر خوں باز ستدہ بسرانجام مہام خوں مشغول گشت و نعیجہ ابراد ابی مثل 
آنست کہ خلائقیرا معلوم شوں کہ عاقبیت سکر نا پسندیدہ است و خاتمت غدر شوم و نگوھید: 

ھرکه پا در مضیق کر نہاد 3 عاقبمت سر بباكد خواهد داد 

حیله مارہست کو دو سر دارں ھريکي گونہ گوں خطر دارں 

آی سرار خصمرا کند دل ریش این رساند ضرر بصاحب خویش 

دسنہ گت تو راي را مکر نام نہادہ و تدبیررا حیلہ و غدر لقب دادہٗ من این مہمرا بتدبیر صایب 

ساختہام و چنیں کاري بۂ رايی درست پرداختہ کلیلہ گت تو در تجز راي و ضعف تدبیر بدان 
سٹابة کہ زبان از تقربر آى فاصر آید و در خبث ضمپر و غلبةٌ حرص جاہ بدان سنزله کہ بیانں در اداي 
آی عاجز ماند تابق 1 مکرار َیاۃ تو خدوم و ولي نعممتارا این ود کہ سي بیني تا آخروبال و تبعۃٗ 
آن بەہ نسبت تو چگونہ خواهد ہوں و شامت دو روي و دو زبہانی تو نتجة بد خواهد داد دمنہ گفت از 
دو روي چہ زبان کہ گل رعنا ازدو روي زینت ہوستان است و از دو زبانی چه با کہ قلم دہیر ہا دو 


ن مال و ملکشرا پاسبان است تٹیخ کہ پکس رو دارد خون خوردن کار اوست و شانہ کہ دو روي باشد 
فرق نازنینانں جاي فرار او قملعۂ 
خون سیتخوِ چو تیخ دریں دور رک او ہک رو ویک زبان بود از پاٹ گوھريی 
و آنکس کہ چو شانه در روبست و زبان بر فرق خویش جاي دھندش ز سروري 
کلیلہ گشت اي دمنہ زبان آوري بگذار کہ تو نہ آى گل دو رو کہ در سشاهدہٗ جمال تر دہدہ 
روشن گرندد بلکہ آن خار دل آزاري کہ از و جز ضرري مخلق نرسد و نه آن قام دو زبائی کە از اسرار 
ملک و ملکوت خبردھی بلکہ آن ماردو زبانی کہ زخم زبان تو جز زھر زیاں‌کار نباشد بلک ماررا ب 
نو مزیت و فضیلت است چہ از یکس زبان او زھر آپد و از دیگري تریاق زاہد و تر از ھردو زبای زھر 


تے 
3 


جہت دشمنان زھري بدید آید شاید چنانچە بزرگی گفتہ است 


ترپاٹ و زھرضست مرا برسرزبانں ‏ این بہردوستان بوں آن بہر دشمنان 
دسنۂ گت از سرزنش سن بگڈذر کہ شاید میان شیرو شنزبہ آشتی ہدید آید و باز بنايی عبت 
و اتحاد تمہیدي پابد کلیلہ گفت ایں سخ دیگر از جمہ مقالات “عال آەیزاست و تو مگر ندانسٹہ 
مفولهً مستحیلات اول آب چشمہ و کاریز چندانىی خوش است کە بدریا نرسیدہ و چون بہ حر پیوست 
دیگر 1 رو عذوبت و لحلافہٹ چشم نا نثوانں داشت دوم "7" خویشان چندانں ح اُسہتب ک بں اندیشانں 
رفا و اتفاق توم نتوان کن سیوم مشرب؛ صا حیمٹ ۰ و بودات نا رتی سای باشد ک‌ عردم میں 
خی کی و یں ا : 
ہیں و ٹنئنڈ انگیزرا عال ”عن بد ھهند و چون سردم دو روپا و دو و زبان کر ر سیان دو پار مہربان 
افسانه پافتند دیگر ہر دوستی اپشان اعتماں نتوان نموں و من بعد اگرگاو از سر باج شیر خالص یائمت 
سیک ٹِمسہٹا ک۸ بتلعاف و تمل أو از راہ روں یا رايت و مصاد3۔ سیت 5 رغبت نماید و اگر بالشرض 


ابوابے ٭غا لطحت سنتوحم ہما ند ھر پکرا : ز دیگريی داشدشہ خواهد ہوں 


جونں رشٹتۂ گەمست - تواں بسٹ لیکن ہمیان کرد بماند 


2 2 نے : ٴ 
لھڈ ت ا کے ]یں ٹ 1 ہچ و ہرم مر ۴ ك ق روا ات 
سنہ ککہٹشا ہر ٭ن رکٹ ہیڈروسشا شیر رل۵ ہعنگتے بگوشۂ کاشانة شوم و ناس گہہلا فوائد پر 


لت دی تم ؤى۔ ا ا ری تج رکوہ ور 1111117 ہ۲ 1 5 
نہ شسہسشا ارادتٹ ٹرثنہ سر عزللت دار گرہپباں جل و یسا سم چخویہ باشد تل ا تتہلمہ حاسشا ہہ لوت دیئر با ب 


مہ 7 مان وت کک کت هر اه : 
عبت دارم 5 بمرافشت تو یل گنم و سن شمیشۂ از ٭جاورت تو ترسان بوددام و بیوسٹۂ وصا حیبست 


ر‫ 1 
۰ بدل انکار سیکرددام جا حہ علما گنتہ آند از “عبمت جال و فاسق پرھیز باید کرد و خدست عاقل و 
را التزام بابد نموں د کہ سمواصلت اھل فسلی و جور جوں ٹربیەت سار اث ھرجچند مارگیر در تعہد 


0 
نی ارے ۸ کک وا ۰ ۰ : : ٠‏ 3 
أو ں بپسٹر کشد اآخر ھا زھر از بنی دندان ہو خواهد داںن و سلازست امل خرں و صلاحیستا 


ُء ےن 7 )ئن : 7 7 
سا ہیمست و 
ا 
باش کا عطار ى پہلويی أو حاون +عطر شوںل از ہوي وه 


. َ۸ اگ 2 7 
حچند جو آنشگدد اهنثران ود ے شراريی دڈھے از ھر کرأن 


انوارسہیلي ‏ باب اول ۔حکایت بیست و فغم 5 
اي دمنہ چگونہ از تو امید ونا وکرم تواں داشت کہ تو ہر پادشاهي کہ ترا عزیز و کرامي و 
”ترم و نامي گردانید ہمثابۂ کہ دررظل دولت او آفتاب وار لاف ارتفاع میزنی و بسبب سلازستا آستان 
آسمان سٹالش پاي افتتغار ہر فرق فرقدان سي نہی این معاملت روا داشتي و حقوق انعام و اکرام اورا 
نا بودہ انکاشتی ۱ ۱ بیسٹ 
نه از حق نە ازخحود تر شرم ہوں نه از مردسمت نیز آزرم ہود 
و من از چنین کس اگر ہزار فرسنگی دوري گزہنم خر ارجمند مرا معذور خواھد داشت و اگر 
با چنین ناکس تر سرافشت کنم عقل رهنماي مرا بصواب نسہت خواهد داد 
قطعۂ 
قطع صعبت کردن از پاران صوريی خوشتر است_ کر حفور نا موائق بی حضوري خوشنر است 
می کر عبتش خرم نگردں خاطرت از چنان ھمدم ہصد فرسنگت دوري خوشتراست 
و چنانکەہ صعبت اخیار و اہراررا منفعت ہي غاپست مصاحبت نا اھهلان و اشراررا مضرت 
بینہاپستا و “عبت بدان زیدثر الرکند و ضرر آن در اندەٹ زمان بظہور رسد پس آنکە عاقل کاسل ہاشد 
اید کہ دوستی ہا مردم دانا و ستودہ معاش و راسستگوي و خوش خوي کند و از همدمي کذاب رو 
خاپن و بدخوي و فاسق اجتناب نماہد 


7 
چو نتوان در بروي خلق بسن بغلوت خائه تنہا نشستن 
رنیقی نیک باپد کرد حاصل کە >عہدرا نشاپد هرسیۂ دل 
مرا هست این سن ازعاقلی پا کہ رحمت بر روانی پاٹ او باد 
کە با بیدانشان هرکس کہ شد پار ‏ ز پاري شان بہ آخرشد گرفتار 


' چگونہ بوںدہ اُسہت ان 
حکایت ۲۱۷ 
کلیلہ گفمتا آورںداند کە باغبانی ہوں مەتہا ہانواع زراعت مشغول ہودہ و عمر نازنینں در عمارات 
غ و ہوستانى صرف نمودہ باغی داشت کہ چھن فردوس نشانش از نزمت اشچجار خاش حسرك در 


2 


دید روشه ارم کردہ بود و از طرارت ازھار و انہار داغ حیرت ہر سینہ بوستان خورنق نہادہ درختان 
رنگارنگش را جلوہ طاوسيی ظاهر و از گلہاي زر نگار فروغ تاي کاوسی باھر روي زمینئش چون رخسار 
شاهد حلە ہویش منورو نسیم ھوایش چون کلبہ استاد عنبرفروش معطر درخەت جوان خدش از بسیاريی 
اثمار چون پیران پشت خمیدہ و میوڈ حلاوت آوبزش چون حلواي ہو ہی حرارت آتش رسیدد 


سیم نمامکیر وہ سرن سھھوھ یھ 


سا 7 
7 . ھ2 
سیبا‌را با داہن پار ہشابہ کرد ند رنگسا أو تسر رخ شد و روب بر افروخمتشا بباغ 
۰ ۰ ۰ 5 پ 1 
سیب مائند چرافیست درخشان ز درخمت روز روشن بسرشاع کہ دید است چراغٔ 


امرود از ھر شاخ کوز ي اب حیاتث با صراحیہاي پر جلاب بات ار آوختہ و بصلايی حلواتيی 


ہیددوں سیل کاھان ن بیسرہایہ و سودرا ہر انگاشتہ 


7 ئ۶ 
وصلسا اسروں سج گوہم کہ بشیربنی و لطلف گوزد جند نبائٹ استٹ معلق ہر باں 
و بە بشمینہ پوش چون صوفیانں شب خیز با رخسارہ زرد سر از ہنچرد خانقاد ابداع بیرون اوردد و 


رو گر آلودش دل در آاوں عاشقانرا از مہر ماهوشان انتباد دادہ 


4 زرد ز مہراستا و سن از مہرم زرد اوازسے ومہررەن ز مہرم خویش 


2 -, 5 _ ات ۱ یس : : بج ۱ ۰ 
گوي زریں اچ از میان ہرگ سبز چون کرد آفتاب انور از سپہر اخضر تابان و *جمر مطلاب نڑج 
عو ٦ہ‏ 0 ٰ 
نلم 
ا 
انارش جوں لب دلدار خندان حریفانرا حریفس .- دندانں 
برای اسان گردوں زرکار فگند× جوھر پاترت در نار 
چو نطقم وصف شفتالو سرید سن در وي ترو شیرین نماہد 


ھنوزش لب سوي لب نا رسیدہ کہ اب حس و لطا اطاقب از وی حجکیدہە 


انوار سہیلي ہاب اول گنت بہسٹتن و ھقتم مب۳ 


دریکٹ جانب انجیر ہي نظیرکہ دست ثدرت وسصف جمالش ہر طبق و التیں نہادہ حاوأ زہبا 
از خشغاش و قند ترتیب دادہ و از طرف دیگر انگور پر نور کہ خامٴہ حکمت شرم کمالش پر صفی 
شریفہ فانبتنا فیہا حبا و عنبا کشیدہ چوں آبلەتر ہر کف برک اخضردمیدہ و ہر حواليی چمنہا گوي 
زرنگار خربوزہ سبز خط طرفهُ عذار چون ماہ تمام کہ ازافق سپہر سینافام روبيی نماید بجلوہ در آمدہ 
نم 
خربزہ گوئ کہ دران سبز کشت ‏ گوي ببرں از ثمرات بہشت 
سبزہ خطی در خط او موي نہ مشکٹ و می مشک بدان بوي نہ 
پیر دھقائرا بہر درختي چندان پیوند بود کہ بی پەر و غم فرزند نداشت و روزگاري بۂ تنہاي 
درآان باغ سي گذرانید حاصل المراز وحشت تنہاي بتنگا آمد و از دہشت انفراد و ہي یاريی بغایت 


سلول شد مصرع 


گل و بنفشۂ ھمةہ ھست و پار نیست چۂ سوں 
النصۂ از الم تفرد "جرں خاطر بگشت دشت بیروں شد ودر دامن کوھی کہ چوں عرصهُ طول امل 
فضاي آی نہایت پذیر نبود سیريی سي نمو تضارا خرسی زشت سیرت تی صورت نا خوش طلعت 
ناپاٹ طینت نیز بواسطہ تنہاي از فراز کوہ رو بہ نشیب نہادہ ہوں نی اْعال کہ ماقات نمودند از 


طرفیں بعلت جنسیہت سلسہ عبت در حرکت آمد و دل روستاي ہموانست و مصاحبت خرس 


سائل شد مٹنويی 
ذرہ ذرہ کاندراپنں ارض وسما است جنس خودرا ٭جچو کاہ و کہرباستٹ 
ناربان مر نارہاں‌را جاذب اند نوریانں هم نوربان‌ر! طالب اند 
صافرا ہم صافیاں راغب شوند ‏ دردرا ھم تیرگاں جاذب شوند 
باطلائرا چہ رباید باطلي عاقلانرا چەہ خوش آید عاتليی 
اھل باطل باطائر!ا سیکشند باقیانں از باقیاں ھم سر خوشند 


خرس نادیدہ تملق روستاي را مشاہدہ نمودہ بکلی واہسته عبت او شد و باندٹ اشارتی سردر 
پی او نہادہ بدان باغ بہشتا آسا در آمد و بانعام و تشریف آن سیوھايی لطینب دوستی در میان 


ایشان موکد شدہ بی نہال ”عبت در زمین دل ھریک رسوعخ پان 


۴ انوا رسہیلي باب اول حکایت بیست و ھفتم 


ہکانجی باغ می بودند اگچند ‏ زوصل یکدگر پیوستہ خرسند 
ھرگاہ کە باغبانں از غاپیتس سستيی ہسایة اسٹراحمت سر رات بر ہالیں راحت نہاديی خرس از روي 


قت ورلامب رات ارست کی رر ئا 
اہ 


مگسی نیز نخواہم کە کند سای برانی لب 


روزیں باغبان بطربق معہوں خفتہ ہود و در خواب رفتہ و منٗس بسیار بر رويی او جمع شدد خرس 


: ر2 ۱ 7ں و نے : 7 س 
گردعی از طرف دیگر ٹجرم گردنديی خرس آشَنتهہ شد و سنگي بقدر پیسہتا س بر دںاشتہ پتصد نک 


2 2 7 مر ۰ 7 لی س‫ مم .: 0 


دوست نادان بہٹر است 


خاکت یکساں شد واز اپاتچا بزرگان گفتەاند که بہر حال دشمن دانا از 


ي 37 : 7 
براد کردم کہ دوستی ہا تو ھمان نجتجۂ دھد کہ سر در معرش 


تلف با شں - 


سینہ خدنگی پالھارا ھدف گردد 


اپ06سا انی : 1 وق ۱ ۱ : 71 
کہہ٥سٹكا‏ اہلہانں چر دی٘ی لر6ہیمسہتشا ٹر دروی خاليی از برونں سس سسہتشا 


می ا" : ۰ 
دنہ گ|فہتا سن اچعتان ابلہ نیستم کہ مہنٹکستا ٹاوستا خود از وشرت باز نشناسم و خیر اورا از 


0 


: او تھے گا کچ ف2 را ' ۲ 
اہتیا لگنم کلیله ڈقسٹشا ہس اترا ي شناسم کہ نہ در حماتت بدانی مہتابہۂ بیستی اہسا غبار غرصس 


ْ2 7 ڈیم 90 9 ر7 قات : تو 5 ۰ 
یں دل‌را تیر۵ و خیرۃ سمیگرداند پمذن کہ ہناہر شرب جانب دوسستارا رو گذاريی و ہزار بوجحیا نا 


۱ 2 
ٹڈ شىس و شذایه اس, حمۂ غدم انکاشنٹ و کٹرز ٹمرمۃ 
حا ر37 کنا می 2 سط شنور ڑب 


ح۲ 


موجہ براِيی 


7ت 


اعتذار آن آہادد سازيی حنانچۂہ در ما 


اسمتب؛ کہ گفتہ ہوںد در 


پاٹ دامنی و نیکو سیر سیکنی و سثل تو ہا دوستان چون مثل آن بازرگان 


٠ 2 5‏ اکا : ۳ ام ج کی 80 
شہریی کہ موش صد سن اس خورں چۂ عجب اگر سوشگبري کودکی در ربابد دمنہ گنت چئونہ 


بودھ اسہتف ان 


انوار سہیلی باب اول حکایتن بیسیٹ 7 ھشتم 7 


+۰ 


حکایٹ ۲۸ 


کلیلہ گفٹ آورں٭اند کہ بازرگانی ائدٹ مایەہ ہسفري میرفت بطربق دور اندیشيی صد من آھن 
در خانة دوستيی ودیعت نہاد ٹا ف مرورتي | اتد ند سرمسایة جت ساختہ رشنهُ معاش‌را استکامی 
ستدین آھن فروختہ بود و انآ آن خري - بازرگان روزيی بطلب آھن 27 وي رفت سرت أمیں 
اورا خانة در آورں و گت اي خواجہ سن آن آھرا بامامت در پیغولك نہادہ بودم و خاطرجمع کردہ 
آض‌را تمام خوردہ بازرگانی جواب داد راست سیگوي که موش با آن دوستی بسیار دارں و دندان 

سوشرا لفمہاي آسی ھست ٹف وو پالودہ راحت العلقوم 

ہرد امیں راست گوي بشنیدن اپن سن شاد شد رو ہا خود گفت این بازرگان ابلۂ بدیں گفٹار 

ضیافت بجاي آرم تا این مہمرا تاکیدي پدید آید پس خواجەرا صلاي مہماني زں وگفت 


خواجہ فرموں کہ مرا امروز مہمي ضروري پیش آمدہ شرط کردم کہ بامداد ہگاد باز آیم پس از 
منزل وي بیروں آمد و پسری ازان او ببرں و در خانه پنہان کركہ علي الصباح پر در ان میزبان حاضر 
شد میزبان پریشان حال زبان اعتذار بکشوں کە اي سہمان عزبز سعذور دار کہ از دي باز پسري از سن 
غایب شدہ ودوسہ نوبت در شہرو نواحي منادي زںەاند و ازان گم شدہ خبري نیافتەام 


پعثوب ست ناله کتان میکتم افغای کایا خبر یوسف گم گشتہ کہ دارِ 


یں سی ہا 7۲٦‏ : 2 
بازرگاں گنشت۔من دیروز کہ از منزل تو بیروں مي آمدم بدیں سفت کہ سیگوي کودکی را دیدم کہ 
25 


5 انوار سہیلی باب اولی حکایت بیست و ھشتم 


موشگبریي اورا برہاشتہ بوں و پرواز کرنہہ در روي ھوا سی بر مرن امین فریاد بر آورں کہ اي ہتفر “غحن 
”عال چرا سیگري و دروغی بدپن عظمت ہراي چہ بخوں نسبت سیدھی موشگیريی کہ تمام جثهُ او 
نیم من نباشد کودکی را کە ہوزں دہ سن باشد چگونہ ہر دارد و بہوا برد بازرگان خندید ر گفت ازیی 
جب مدار دران شہر کہ موشي صد مس آس تواند خورں سوشگیري نیز کوٹ دہ مرا بہوا تواند 
بر سرد امیں دانست کہ حال چیست گفت غم خور کہ موش آھ‌را خوردہ است خواجە جواب 
داد کہ داننگی: سباش کہ سوشگیر پسرٹارا نبردہ است آن باز دہ و کونٹرا بستان و این مثل بدان 
7 تا بدانيی کہ در مذھبی کہ با ولی نعمت غدر توان کر پیدا ست کہ نسہت بدیگران چہ توان 
اندیشید و تو چوں ہا ملک ایں کردي دیگرانرا بتو امید وفاداريی و طع حق گذاري نماندہ و بر من 


٠ص‎ 


روشن شدہ کہ از ظلمت بدکرداري تو پرھیز ازم است و از تیرگيی مکاري و غداري تو احتراز وا جب 


لہستا 


پیوند دولكث آمد از چونتوي بربدن سرمایهہ سعادت روي ترا ندیدنں 


7 
صہ ٢ب‏ 


آنگندہ اما چون شیر بسر پنجۂهٔ سیاست کار شنزبەرا بساخمت و عرصذ بیشەرا از وجود ! 


۹ لہ لا حنٹ 
+2 ض ر ۶ ار“ ك2 رھ 


ثورت خشم کمتر شد و حدت غضب نسکیں پافت در تامل افتاد و ہا خود گنت دریغ از شنزیه با 
چندان عقل و خرں و راي و نر نمیدائم کہ درین کار دسی بصواب زدم یا قدمی خطا نہادم در 
آچە از وي بن رسانیدند حق امانت گذاردند پا طریق خیانت سپردند س باري بنننید خردرا 
مصیبتا زدہ کردم و پار وفادار خودرا بدسسٹ خود شربت ھلاٹ چشانیدم 
پارہا یار خود آخراین کند ‏ کافرم گر هی کافر این کند 
شیر سر نداست در پیش انداختہ و زبان ملاست کشودہ خفت و شتاب زدگی خودرا نکرھش 
میفرمود و خیال شنزیه بلسان اٰعال معنی این رباعی بسمۓ شیر میربانید 


رباعی 
آيی ڈوسلا کسي يی ہي پار کشد و آنکہ چٌر نس پار وفادار کشد 


7 71 4 ۰ 1 
تو دوستا مو دشمن خود گیر سرا کس دشمن خوبشرا چنین زار کشد 


انواز سہیلي. پاب اول حکایثٹ بیسٹ و هشم ۷ 


مد کا ٥‏ داہم وھ اندو اہن واثعۂ بگریۂ مبدل شد و تب لازمی او از شدث حرارك این 


دست شجرانت مرا درسپنہ خارغم نشاند ‏ تا ازیں خارغست دیگرچہ گل خواہد شگنت 
۵سنە کە از دور آثار پشیمائی در جہیں غیر فاھر دید و دلائل ندامت ہر اصيهۂ او مشاہدہ 


نموں سض کلیله ثطع کردہ پیش رفت و گفمتا 
سر سبزت از شادي افراختہ سر خصم در پایت انداخنہ 

موجب اندیشہ چیست و سبب ٹامل چہ تواند بوں وتعی ازیں خرمتر و روزي ازین میارکٹر 

گجاست کہ ملک در مقام فیروزي و نصرت خرإمان و دشمن در خااثٹ سذلت و خون ناکامی غلطان 
بیت 
صبے امید تیغ ظفر ہرکشیدہ ہیں روز عدو بشام ھلاکٹ رسیدہ ہیں 

شیرگفت ھرگاہ آداب خدست و اطوار و آثار دانش صعبمت و انواع کفایت شنزبہ یاد سیکنم 

ہس ستی سور دوہ جت العق پت و پناد سپاہ ہوںد و 


رفنت آنکہ داشت کار جہاني فرارازرو ‏ رفت آنکہ ہود خانہ مل اسنوار از 
دمنه گفشت ملکارا بران کافر نعمتا غدار پیشہ جاي ترحم نیست بلکہ ہرینں ظفر کہ روي نموں 
وظاپف شکر الہی بتقدیم بابد رسانید و ازہی نصرك کہ دسٹت داد ابواب شادمانی و “ جت در ساحمت 
دل باید کشود پیستا 
مہ ظفراز مشرق امید برامد اصعاب غرضرا شب سودا بسر آمد 
ابی فتم نام میموں‌را کە روزنامة اقبال بدو آراستہ شوں و این منشور ظفر ھمایوں‌را کہ کارنامۂ 


سعادت ہدو مطر زگرید بر صعات اپام دہباجة مفاخرو عنوان معالی باپد شمرد 


|۸ انوار سہیلي باب اوی .۔حکایت بیست و ھشتم 
قدلعۂ 


روزیست اپنکہ دل ہہزاران دعاش جست عہدیست اپنکه جان ہہزار آرزوش خواست 


پادشاھا عالم پناها ہرکسی خشودن کہ ازو بجان اپمن نتوان ہو خطا ست و خصم سلکْرا بزندان 


زند براي بقايی باقی جثہ ہبرند و ہشقشت آن جراحسدرا عیں رات شمرند 


دشیںن چہ کریی کند کر و یاد کئيی آی بہ کہ بغوت او دلت شاد کنی 


شبر بدینں سیبانں آند ہیارامید اسا روز گار انصافے گاو پسٹکد و سراچام گار ہنا ۰۵2+919 7 
0 - 


رسوايی گشمد و نہال گردار بد وخم گفتار دروغش دەر بر آسدد پتصاصی گاو ثُشتہ شلد و عوائب در و وہر 


طہیشۂ نا *عہموں بہوںدۃ اسہٹشا و خواتم حیلہ و بد اندیشيی مذ موم و نا سبار 


مض ۰ ۰ 
سٹل اپنچنیں گت آمرزرگا یگں ہد کە بد بیددہ آز رون‌گا 
- پاجنیں ٭زر ور ۴ ٹن ٍ زیت ہي 2 ور 2 


۰ :۰ 7 وا : سان رج 
کسی ٹیکسا بیند بہر دو رای فہ نیگی رساند نل خدايی 


انوار سہیلی_ پاب ٹوم ۔مثدفٰۂہ ۱ َ۹ه 


لنا 


باب ڈوم 


قرسا یائی وکاران و غاوے فائیتث اہتار 


راي فرموں کہ شنیدم داستان ساعي و نمام کہ ہعحیۂ تمام جمال پقیں‌ر! بخیال شبہستا بپوشائید 

و ولی نعمەت خودرا از طربق مروت منعرف ساختہ بہ بیونائيی و بد عہديی مرسوم ساخستٹ ر سخنانں 
فرب آمیزش سوٹر افتادہ شیررا برا داشت کہ در خرابی رکں دوات و شکست پاپہ شوشت خود 
سعي نمود ابی زمان اگر حکیم خندان صللح درا بیند عاقبت کار دسنہ باز نماید و بیان فرماپد کہ 
شیر بعد از وقوع آن حادله چزن بعقل خود رجوع نمودہ ا شی مات بدگمانں شد تدارث آن چۂہ 
نوع نمو و پر کیفیمتد غدر او چگونہ وٹوف یاشت او دمنہ چنہ مت تمسکٹ نمود و خلص خود 
بکدام حیلہ خیال بست و سراتجام مہم او جا رسید حکیم نرموں 

شہا مل و دیں در پناہ تو با چراغ ہنر شمع راہ تو باد 

حقیقت جحزم و عاقبت اندیشی اقتضاي آن سیکند کہ سلاطیں !*٭جرن شنودن “خنی از جا نروند و 

تا بدلیلي روشن و برہانی ساطع ہر حقیقت مہمي اطلع نیابند در بارۃ آی حکمي ہا مضا نرہائند 


زصاخب غرض تا سن نشنوبیں_ کہ گر کار بندي پشیمان شوي 
و بعد از آنکەہ سض اھہل غرض در مسعرش تبول آفتاد و عملي نا پسندیدہ پا نولي نا سٹودہ در وجود 
آمد تدارٹ و تالفی آن بدان تواند ہو کہ سن چین صاحب غرضرا ہر وجہي گوشمال دھد کہ 
سبب عبرت دیگران کردد و از اندیشة آن عقوبت من بعد کسی بران عمل اقدام نٹوائد نمود و ھمدرا 


از سثل آن سلکث احتراز باپد فرمود 
258 


پر انداز بخی کہ خار آورں ‏ بپرور درخعی کہ بار آورِ 
جہاں‌سوزرإ! کشتہ بہترچراغ پکی بە در آتش کہ خلقي بداغ 
او مطلع گشت اورا بنوعی سیاست فرسوں کہ دیدہ اعتبار دیگراِن بدان روشن شدہ آیت فا عتبروایا 
بتعچیلی کہ دران کار لہودہ ہوں پشیمان شدةہ آنگشمتٹ ندامیٹب بدندانں ہلاس سیگرید و سر حسرت 
بر زانوی حیرت سی نہاد سس 
سیکشید از حسرتك وغم آە سرد کاچ من کردم درین عالم کہ کرد 
ھموارۃ اندیشۂ مند ہود کہ چرا دریں کار شتاب زدگی نمودم و پیوستہ خیال می بست کہ این 


مہم چرا از روي تامل و تدہیر نپرداختم 


عنان نفس بدست هوا رھا گردم خلاف عقل و خرد گردم و خطا کردم 
گنوں ہدائم 7 دانستم ندارں سوں جہ سوں گن ہسیار کیں جرا کردم 


برسباع تباد شدہ ہوں و کار رعیت بتنگی رسیدہ سر الناس علیي دیں سلوہم در احل آن بیشۂ سرایت 


کرد “جموع پریشان خاطر و پراگندہ دل بودند 


پیسٹشا 
کے ۰ ۷٦‏ 7 کو و۔ گے : ۱ 
دل جو للہ سوخئۂ و از سوز اد سن در ھرگا بنطرتيی ہمینں داغ تا اسب 
در اکثر اوقتات حقوق خدمت و سوابق ملازست شنزبہ یاد سیکرں و ملالت زیادت شدہ دہشت 
1 ٹییں ا + 1 ) ید 8 3 2 ا یھ 
و پریشانی بروي استیلا سی بافنت و شیررا بدان تسلي بودي کہ حدیث او گوہد و ذکر او شنود 


از یاك تو نیستم زمائی غافل یا میگریم نام تو پا ہي شنوم 
با ھریکٹ از وحوش خاوتہا کردي و از ایشان حکایتہا در خواستی شبي با پلنگسا ہم ازین وہ 


سے کے ۹ : ھ7 : 2 ص02 : 
نان سیلفستا و سوز سینه و آشفديی دل شرےم میداد پلنگے گنت اي مل اندیشۂ بسپار در 


کاري کہ دست تدبیر از دامن لاف آن کوناد باشد مودي ہجوں است و طلب ندارٹ مہمی کہ در 
داپروّ ٭عالات داخل بود از مرک عقل و دانش بیرونں و بزرگان گفتہاند 
انداختہ ٹیررا بشستا آوردنی بتوان نتوان تر بدست آوردن 
و هرکہ در جس چیزي کہ ہدست آوردن آن متعسر بود سعيی نماید امکان دارں کہ بی آنکد 
سطلوب پابد آچە داشتہ باشد ھم از دست بروں چناچه روباہ آرزوي بانن مرغ کر و پوست پارڈ کہ 


بدەان اسنظہار داشت از دست بداں شیر فرموں کہ جگونہ ہودہ است آں 
عخکاین ۱ 


پلنگا گنت آورںەاند کہ روبايی گرسنہ بطلب طعمہ از سورام بیروں آہدہ هر جانبيی میران 
میکرںد و بجہت لقمہ اطراف بیابان بقدم حرص و شرہٴمي پیموں ناگاہ راتحہ کہ مدد قوٹ ری او 
توائد ہوں بمشامش رسید بر اثر آی توجہ نمودہ پوست پارہ تازہ دید کہ پکيی از سباع گوشنش خورںہ 
ہوں و پوست رھا کردہ چشم روباہ برا پوست پارہ افتاد روشنائيی یاست و بدان مقدار قوت فو هرجہ : 
تمامٹردر اجزاي وي ہدید آمد پیٹ ۱ 
مردہ بودم بوي پار دلنواز آمد بسی ‏ باردیگر جان از تی رفتہ باز آمد بن 
روباہ آی پارہ پوستارا بچنگال تصرف آوردہ روي بماواي خوں نہاد 
0ج 
چون پار بدست آمد خلوت ز همہ خوشٹر 

قن سان راو گذران ور کا دھيی افتاد مرغان فریہ دید در فضاي “عرا چرا مشغول گشتہ و غلامي 
زبرٹ نام بہ نگاہبانی ایشان میاں مراقبت در بستہ روباەرا اشتہايی گوشت مرغ در حرکت آمد و 
بذوق خیال مغز سر اپشان از پوست پارہ فراموش کر در اثناي این حال شغالی را گذر بریں موضع افتاد 
ہرسید کہ اي برادر می بیددت کہ بغایت اندیشہمندي چہ واقعہ حادث شدہ استا او چہ حادلہ 


واقع گشنہ روباہ گت اي عزیز آی مرغانرا! مي بیني کہ زبانں حال ھریکث بتکرار معني و لعم طبر 


ممایشتہوں جاربست و سر آہت و اکم فیہا مانشنہی انفسکم در سرا پاي ایشان ساري 


سر تا بپاىی او ھمه روم “”جسم است روحی بدین لطانستت و پاکیزگی کم است 


وس بعد از مدتی کہ بہلافيی جوع وعذاب گرسنگي سبدا بوددام گنجور خزائن ارزاق پوست پارہ بمن 
ارزانی داشتہ و حا جاذبۂ اشنہا داعیڈ آی دارں کہ ازیں مرغان پکی بچنگت آرد و کام آرزورا ارت 
گوشمت ارک لداٹ حیات دارں شیرین گرداند 

عیش س تلم است وگر پارازلب شکرفشان شربتی خشد مرا کام دلم شیرین شود 

شغال گفىت هیہات ھیہاٹ ہر من دن متمادي سیگذرد کہ در کمیں این سرغان ہوددام و سٹرصد 
صید پکيی از ایشان گشتہ فاما آن غلام زیرٹ کہ نگاہبان ایشانست طریق ”عافظت بنوعي مرعي 
سیدارں کہ صیاں متخیلۂ از خوف پاسبانی او صورت اپشان دردام تفکر نتواند فکند و نقا نقاش منشکرد از بیم 
کی تی لو ارات ےیل امہ لا و رن و مرا ج سرت غیال رز 


7 تّ : آرر ںہ کے ٦‏ یر چو ما ا کو ما و ۱ 5 غور 
بشب و شب بروز مي آرم تو کہ پارہ ہوست تازہ پافنه غنیمت شمرو از سرایں فضولی در گذر 
دل آرامی کہ داربيی دل درو بند دگر چشم از مہ عالم فرو 
ض سد 
روباہ شہتشا ای برادر نا ہر ارچ سراد بکام دل کرش نواں کرد در حصیص خسہٹا و داناثنت بناکاہے 


0 


7 و سر کَ“ نمی گذارد کہ بپاره پوس ہیں رد شر فروںل آرم کت دل از لذاٹ گوشت فریۂ تازد 


دہ 


: 700 تا 
دارم شغال خام تلہم حرش نا پسندیددرا جوم سنا عالی ي نام مردد و ٹرڈ نا ستوددرا د یبا جح 
ہزرٹی لب ؛ داد وا زین حعیں غافل 1 کہ بزرگی در درویشی اُٰسك ى را۔حمت در قناعں 


رت 


دریں بازار اگر سودپسٹت با درویش خورسند است ‏ خدایا متعمم گردان بدروپشی و خورسندي 


انوارسہیلي ‏ باب دوم .,حکایث دوم 7۲ 


بہ ازای نیست کہ بنصیبي کہ از دیوان الرزق مقسوم نا مز تو کرنداند خورسند شوي وگرن نضولی کہ 
نتبجٗ سس طلب مالیعنیۂ نانه ترک مایعنیة بدان مرتب است نگردي 
رزق مقسوم است ووقفت آن مقر کرددائد ‏ بیش ازان و پیش ازان حاصل نمیگردد بجہد 
ومن میئرسم کہ بواسطةً ایں فضولي کہ پیش گرفۂ آی پوست پارہ نیزاز دسست برود و تو بیکبارگي 
از پا در آئي ونیک شبیہ است قصۂ تو بقضیڈ آی درا زگوش کہ دم میطلبید وگوش نیز ہرباد داد روباہ 
پرسید کہ چگونہ ہوںہ استا آن 


٢٣ حکایت‎ 


رنہ ماسقا ترا ہی دک سمش 


در دم طلبيی قدم ھمیزد دم میطلبید و دم نمیزد 


ناگە نە ز راہ اختیاريی بگذڈشت میان کشت زاري 
. و رےے ۱ 02 
دھقان مگرش ز گوشہ دید ہر جست از ودوگوش ببرید 


مسکیں خر آرزري دم کر نا پافتہ دم درگرش گم کر 


روباە از غائت حرص و طمع روي در ہم کشید وگفت 


سو پیوس 
سن خیال یاردارم ور کسیرا دردل است_ کرخیال او شوم خالي خیال باطل است 
تو تماشا کی کہ س چگونہ بلطایف اعیل مرغی لطیف بچنگتی خواہم آورں و چہ دستاں 
شکاري لال در دام تصرف خواہم کشید ایی بگنتا و روي ہمرغان آوردہ پوسٹرا ھمائچا بگذاشت 
شغال جوں دید کہ نصبعت او دردل سنگیں روباد اثر نمیکند روي از و بر ثافتہ جانب ماواي خود 
شتافت درین میانہ زغيی در پرواز بود نظرش بران پوست پارہ افتاد آنرا جائوري مردہ تصور کردہ 
بنشاطٰيی تمام اورا در حوز تملک آورد و روي ہاوے ھوا نہاد ازانچانب روباہ هنوز نزدیکٹ سرغان نا 


2 


تر کت باب لوم حکایت دوم 


بنا تضرع عرض حال ‏ ختود ادا نماپد راست کہ ہبلا نگربست دید کہ زغنی ہوست پارو در جچنگال 
بردد ہودي و داوت آسدد بود چون نوک باختی کسی چہ کند 

روباہ از الم نا پائشن مرغ و حسرت از دست رنن پوست سر بر زمیں سی تا مغزش پریشان شد 

و متصوں از ایراد اپ سثل آنست کہ مل ہدست خود یٹ رگن از ارگانں سملگکسدرا خراب کردہ ار 

بعمارٹت باتی رکٹہا نمی پردازں وتعہد دل مقربان بارگاد و تلططلف ہا اسرا و سران سپاد فرو سیگذارد 

شنزیہ گشتہ گشنۂہ ہچ وجه ہدست نیاپد و لیکن ۲" خدستگارانں قدیم از ملازرست دور سائند شیر بعد 


از تامل بسیار فرموں کہ ایں سض عیں مصلعت وهوا خواھی است فاما در باب شنزیە از سی خطان 


واقع شد و اب مرا سن جہستا متا تائبي كْ ہت کت گنت تدایٹ 7 تاغی 1" باضشطرابے یسر 
نگردں بلکە بتدبیر درست و رايی صواب 7 یابد 


جو در طاس رخشند > آفناد ہور رهانندەرا ا چارد بابد 0 زور 


صلام درانست کہ ملک سباع تر جزع و پتخودي کردہ بناي کار ہر تدبیر نہد و از ہی مہم شنزبد 


نے 030 ق یچ ۰ کے کے اہ 2 و متخ ہو یی جو 
کی ا یی احوال او -- ورجي 2 ابد جم جعہلا 2 سی ا بد جا ما 2 قاد ر سی ٹریدں و 0 سو از 
.- خرس اە : 3 : نے جا ےد 4 ا و 
شنزبہ ہسمعم ہلت رسانیدداند واقم بودہ او خوں بسزاعيی شدر و جزاىيی کفران رسید و ار در بارہ او افترا 


َ 


آرا گا دا تع ان نیکست 


0و 
ضس 


شیر گت وزہر سملکەیٹ تو و مرا دریں سدت برايی صایب تو استظہاری تمام بوددو فگر دور 
اندیش ترا در جر منائع وٹنم سکارد پیشرا و مثقتدا ساختەام بہر نوع دن کہ ملضايی عقل روشن و رای بیضا 
باشد این کاررا از پیش برگیر و سرا بدستیاريی تدبیر از زگرداب اضطراب بہروں آر پلنت متعہد شد کہ 


و جو پس ھ ‏ کے : 7 7 و جا 7 عفد ید 
بانکٹ زمانی حثیشت ایں مہمرا ہر نظرانور پادشاہ بجلوہ آرم وی دقیقه از دتایق تحقیق در جاب 


7 کر کور دی ہبوت 
خفا و ٹرلا ری نگذارم 


انواز سہیلي باب دوم حکایث دوم گ 
۱ ھمہ حالہارا براِئ منیر ‏ برون آورم چو موي از خمیر 
شیر بدیں وعدہ تسلیي یائنت و چون بیگاہ شدہ ہوں پلنکٹ اجازت طلبیدہ بوثاق خود منوجہ شد 
قضار! گذرش بر مسکن کلیلہ ودسنہ افتاد دید کہ میان اپشان مباحثہ میرود و خحتان بلند از چانبیں -- 
گفتہ سیشوں پلنگ از اول حال بردمنہ بدگمان بوں درین وقت کہ آواز خاطبہ و معاتبہ از منزل ایشان 
4 وي رسید دغدغەاش زیادہ شد پیشدر آمد و در پس دیوار اپستادہ گوش هوش باسەماع کلمات : 
ایشان بکشوں کلیکہ میگشت اي دسنہ بزرگی کاري کردہ و عظیم مہمي ارتکاب نموںہ و سلکٹارا بر نقض ٰ 
و ماق اھ سرب تاس اھ سات رتا مامت رع 
اپمن نیسٹم کہ ساعت بساعت وبال آن درحق تو رسد و بتعب و نکال. آن گرفتار گرديی 
هرکه تیخ ستم کشد بیروں ‏ فلکش ھم بدان بریزں خون 
و میدانم کہ چوں اھل این بیشۂ ہر عمل تو واقف گردند هي کس ترا معذور ندارد و2 خلاص 
تو مدد گاريی نہ نماید بلک ھمۂ ہر کشش و عقوبت کردن تو متفق الکلمہ شوند و سرا ہاتو بعد ازہن 


٭مغانگی کرژن صالم نیست کہ گفنەاند 
بابدان کم نشیں کہ “عبت بد گرچہ پاکيی ترا پلید کند 
بر خیزو ہا پاریيی دیگردر آمیزو سن بعد با من اختلط و امنزاب در توقف دار کہ دیگراز من وو 


و ھم صعبۃ نیاپد دمنەہ گفت اي پار عزیز 


2 7 7 سم 2 -'” 
گر ہر کنم دل از تو و بردارم از تو مہر آن مہر بر کہ انگم آی دەل گچا برم 
کہ کار رفتەرا پاد آوردن سبب ملال است و تدہیر مہميی کە در حیز تدار نیاپد از ثبیل خیال 


”عال سوداي فاسد از سر برونں کن و روپ بشادسانی و فراشمت؛ آور ک دشمن عریمت عالم عدم کرںد و 


٦‏ انوار سہیليی باب دوم حکایت دوم 


ای اگ مھا مات ھت ساقي مراد جریۂ راحت در ساغر شادمانی رعت و ابواب 
آمال بر روي اقبال کشادہ است وغاجۂ امید درچمن نوبد شگنتہ 
ساقیا می بدہ وغم "خور از دشمن و دوسٹ يە بکام دل سا آن بشد و این آمد 

کلیلہ گفت ہا وجوں آنگە از جادڈ مروت اأحراف ورزیدڈ و اساس فتوترا بہ تبر غداريی خلل 

پذپرگردانیدہ هنوز داعیة فراعت داري و اسید کہ اوتات تو بسلامت و عافیت گذرد 
وت 
سوداىيی خامی بخ نکر ”عال کرںۂ 
دسە گنت لہ آنست کہ از شاہمت خیانت و معاقبت مکرو حیلتا بي خبر بودم پا تباحت 


لی . 1.0-0 وی نی 07 یں سج کا 
جن چہيی و اھہت غرص پردازيی ہر ہن لوشسید5 ہوں اساحمب جاد و حرص مال 7 استیلایی حسدں مر 
ہر چنیں عملی تحریص کر و العال هذڈ این کاررا چارہ نمیدائم و تدارث آترا تدبیرتيی نمیتوانم 


٦ 


ا0ہلصرے 


تک 


ن 7 وہ تىسي و : 2 ک2 ۰ ء: 7 ۰ وج 
پلنسا این فصل سخن استماع کردہ و بر کمامي احوال اطلاع یافتہ بنزدیکٹ مادر شیر رفنت و گنت 


- 8 


۱ یں کک کے < : ى ۱ 
دسنہ بر وجہي مسستونيی تقربر کرد سادر شیر از کیفیت این ۔حادنۂ اجب گُشت و ریز دپثر بر عادٹ 


جٹت- می2 
پچ 7 7 ۰ 2 8 5 5 7 70 
یسک وم ٹف بدیں نا ہر أ ویں سی ر بغا پہتہ مگ ہمہ ا ڑ آندیشۂ ناک یافہتٹ الرسید . ۱ کی لسر سہو کنیا فکرٹا و 


00 


سیب حیرثتا ا 
ا سے شد ھلا ١‏ 7 شد ‏ 
ساد نمام و حجرا شہد ھلال سرو واں و جر سمل خلال 
1 تی 7 0 
شیر گنت سبب ملال من جز شش شنزیہ و یاد کردن اخللق و اوصاف او نیست و چندانکۂ 


فک تپ نہ ہب اما ٠‏ ئ :_ : َ‫ یی ٦ر‏ 
میکوشم دکر او از خاطر من دور ؛ ہثرلن وایاں او ازدل ٭سنں فراموش بھیشوں 


٭ 7 5 
چان تو کہ فراموش نیستي نفسيی وگرچه میشدي اکنون نمیشريی چکلم 
مگو بطئز کہ خسرو بکن فراموشم کٹم اگر بشوي چون نمبشوي چکنم 
ھرکاہ در مصالم مل تاملی رود و ! خاصی مشفق و نا“عي مہربان و دوستی امیں و چاکری 


وفادار ”عتلي گردم خیال شنزیہ در برابر آید و گوبد 
در قاعدً خدست و آئیں ونا ‏ بسیار جو و نیابی چو مني 
سادر شیر گفت شہادت ہہچکس در غلبةً نور پقیں بر ظالمت شکٹ ۰+( 
پاٹ نیست و از سن مل آن سفہوم میشود کہ دل او بر بیگناھی شنزبہ گواہ است و هرآئنہ چون 
کشن او ببرعائي واضے ویقینيی صادق نبوں و صاحب غرض در صورت نصیصت حال اورا بخلاف راسٹي وا 
نمودہ هرساعت تاسفي تازہ و ندامتی بي اندازہ روي مینماید و اگر دراچہ ہملک رسانیدہ بودند تفکريی 
رفتي و ٹوس غصبرا بلگام شکیبائی از سرکشي منع کردي و تاریکي آن شبہہترا برو شناتٔ عقل نورانی 
مرتفع ساختی ایں دم دردام ندم نباپستی فتاد ودفٹر ٭جت و نشاطرا ہر طالجة عدم نشاہستی نہاد 
باهستگی کار عالم بر آر 7 کە در کارگرمي نیاید ہکار 
چراغ ار بگرمی نینروختی نہ خودرا نە پروانەرا سوختيی 
شکیب آورں بندھارا کلید ‏ شکیبندہرا کس پشیمان ندید 
شیر گنت اي مادر چنانچە فرمودي درین کار نفس من ہرعقل غلبہ کرد و آتش غضب بناي حلمرا 
بسوخت و حالا از دای آن صورت کہ در مقولهٌ “عالات داخل است جز تغافل چارڈ نیست ناما 
بدٹرپن حالات آن تواند بوں کہ رعیت مرا هدف تیر مامت ساختەاند و قرعة بیوفائی و ستمگاري برنام 
س انداحتہ و سن چندانکہ گاوگاو سیکنم تا حیانٹی ظاہر بگاو نسہت دھم و جرسی واقع بر و ثابت 
سازم مگر در کشن او نزدیکٹ دیگراِں معذور باشم واز شنعت آشنا و طعن بیگانۂ دور ہیں وجۂہ سپسر 
و مقرر نیست و ھرچند تامل زیادہ کتم گمان سی در وي نیکوٹرو حسرت و نداست برھلاٹ و بیشٹر 
سیشوں بہچارہ شنزبہ هم راي رون داشت و هھم سیرت پسندیدہ و با اپنہمہ صفتہا تہمتا حسدرا! بويی 
نسبتا نتوان داد و چنیں کس آزان قبپل نباشد کہ تمناي فاسد و سوداي ”عال در دماغ وي متمکن 


2٦7 


00 رت ا دوم حکایت دوم 


میں و متابہ ہا می در خاطر گڈراند و نیز درحق وب | رامّترفْائرکمت 


ادمالی رون ہول 5 رابطة عداورت و نفرت ٴ و واسطة خحصوہت وسائشت شدی و سن سو ک۵ در 


نباشد و آن بلیت بدین تضیه تدار نیاہد اسا شاید کە نفسرا دران تسلی بدید آید و فدنہ انگیزٴ 


سخ حجیں گوشمال بابد و عذرن نزدیکٹ مرثدم مقبول آفند و 5 ر تو درأان بای چیزيی وانیصۃ یا ےد 


شنود سر بہاکاهان و تبیہی ارزانی دار سادر شیر گفست 
دلی پرگوھر اسرار دارم وی و مان مکا رکا 


معنی شنوددام فاسا اظہار ,١‏ تن جائز لنیستا و زکٹہ ك) ر یافتەام و لیکن افشایی 7 روا . حجہ ہنی 


از نزدیکان تو در کتمان آىی وصیمت کردداند و در اخفا سبالغه زیادہ از حد نمودہ قلوب الاحرار قبور 


السرار سیت 
ر۵ بل سیکدد گنٹم کا ححبروسئلا ۲ ات خواست اھ ہے و گنت +1 شیدنی 
٭ با ے یں ص٥‏ 0 مر ہےر ہام7 
و ہلت سیدآند گا راز فاش کرں ںی عیبيیي تمام ر دارد و سر فردم ہاز 20 ہے 7 اقام و اثر ۰ 


آنست کہ علما در اجناب انان ۔ خصلت تا گیدات کردہ اند و الا تماسی باز گفتمی و خاکٹ اندوہ از 
سااحست سی ذ زنك دلبند د دولتمند شبر گنت تاربل علماء 
درر تی .2 


ایشان از افشاي راز اجتنابے فرسودداند نظر ہر صلام حال قائل و سالمتي او بودہ و بعضيی نیز بن 


7 ُٰ سے ا ٠‏ و کے ۰ 
لی ث٥‏ ستع عام درانں ہہتصور باشد باظہار ا 5 گدیدائند 


اض و ان ۷ا لی ور کیا ایہر با با فا رفا ک با ارس فان آل الف ماف 


ون آ۶ 


8 ۳ 2:7 ۸ کے 1 0 ا ہے لے 7 کے وی " 
نا سراقب-ت احوال خعوں ریہ هر لہ بشرع سوا خد حغواحد ہوںل 7 ثتن لن +عانبی ”خغراحد قشمت؛ 7 نہاں 


داشٹں راز در ہٹثل اپنصورات سمشارکعت با امل دلت نمابد 7 پمکنی گا رسانندہ یں خہر خعواست اُسہت 


کہ باظہار ان سر ہا تو یاعيی خود از سیان بیرون برد و حوالہ آن بعہدد اهتمام تو فرماید یا از سن دهھشتی 


اث ۰٠‏ ۱ کا ؛+ھاہ 7 کی وڈ اف ٠‏ . : فی ۰ و 
دذاشتہ 2 تر واسطہ افشايی این یی سا خت بوئح سیدارم ىہ سر خبردار سازيی 2 اچ ہلی تلھشسمک سمش و 
امش ہ٠‏ . 1 

شغشت تو باشد در میان آريی پیست 


رازتی ہمیاں آرکہ ہا عرم رازہم بلدر ز سر ناز گ سا اھل نیازیم 


ارصل باب سک حکایت سیوم ۹ 


مادر شی رگۂ گشتا اپن اشارت کہ فرموديی بغایت ستودہ و این معنی کہ باز نمودي ہسپار پسندیدہ 
اسہت فاما اظہار اسرار دو عیب کلي ظاھر دارد بی دشمنیي آنکس کہ اعدماں کردہ کسی‌را *حرم اسرار 
هرچکس با وی ضغضن در میان ننہد و اورا “رم راز نشمر ہم از نظردوستان مردوں گردں و ہم بطعی 
دشمنان گرفتار شوں بیستا 
ز پنہان کرین رازم جگر چندانکہ سی سوزك ‏ ز بیم دشمنان پیوستہ مہریي بردھن دارم 
و در کلماٹ حکما دہدہام کہ و من لم یت سر لم یت شر ھرکە گوھر راز خردرا در حثة عدم 
”غلي نسازں ھرآئنہ آن سر بقصد سراو علم برافرازں و در اسثال آمدۃ کہ ھرکه سر آز دست بدھد در 


براہبر آن سر بنہد مصرع 
خواهھی کہ سر بجايی بوں سر نگاهھدار 
مگر قصۂ ای رکابدار نشنیدڈٗ کہ بافشايی سر پادشاہ جرأت نموںد و عائہہست سر در سر ا کرں شیر 


٣ حکایٹ‎ 


مادر شیر گشت در ایام گذشتہ پادشاهی ہوں مخت سلطدت بزیور عدل او زیب و بہا پائنہ و 
شعشعۂ الطاف بیدریبغش ہر اطرافف مسملکت نافتہ 
رسکی سی جنلا جا جھردک ناش 


روزيی بشگار بیروں رفتہ بود و در *“علي کہ خرگاد نزدیکٹ شد کہ دستا بہم دھد و ھرکس بضبط 


5 از سد ہاز سر این آرزو آاسہتا کہ ہدانم کہ۸ نگڑگی ایں آدھم کہ سن سوارم بہٹر اُسہت پا نگی آن 


ابرش کہ تو سواري رکاہدار ہناہر فرماں شہربار اسپ را تاخن گرفت و پادشاہ نیز تگاور تیز گام را عنان 
نان جندا آر فک گاہ ڈن شەته مات رکاب گران کردہ عتان مرکب :باز کقید و گابتا آئ رکاہدار 
اندپشہ ہر ضمیر 


غرشض س ازیں قطع مسافت آن بود کہ دریں ساعت چیزي بخاطرسن خطور کر و 


س مسولی شدہ و از جم خواصس حضرثٹ کسیرا قاہلیت “عرمیت اپن سر نبود خواستم کہ بدینں 





خلون سازم و بر وجہي کہ کس گمان نب ایی راز باتو گویم رکابدار شرط خدست بجا آور و گنت 
خسروا مہر سپہرت بندہ باد ‏ روزگارت فرع و فرخندہ باد 

اگرچہ این ذرةٌ حقیر خودرا اپ قدر نمی داند اما چون پرتو خورشید عنایت سابۂ دولت 
ارزانی فرسودہ امید ھست کہ نسیم صبا کە ٭عرم اسرار حقایق بہار است ازیں چمن بوئی نشنود و دل 
با آنکہ ۔خزائة ای نقد خواهد بود پيی بسر حد وقوف آن نبرد 

ز آنگونہ کہ جان درون تن پنہان است سر تو میان جان نہان خواہم داشت 

پادشاہ اورا استصمان فرمودہ گنت س از برادر خود بغایت اندیشہ ناکم او دریں روز نقثش قصد و 
ضرر از صقئٴ حرکات و سکنات او فرو خواندم و معائنہ دیدم کہ او بہلاش سن گمرکینہ ہستہ اسستا سن 

:. ر آتم و داعیۂ کرددام کہ پیش از آنکہ از و آسیبو ی بەھن رسد سنگسا وجودش از راہ بر دارم و چمن 


سگسا کیست روباد نازورسند کہ شیر ڑیانرا رساند گزند 
نو باید کا لہوسٹتۂہ از ا حرال ۰ و خبردا ر بای و کر جافشلت و نگاحداشت سن شرط احتیاط ا ہا 
آري رکابدار خدمست کرد و مہم سراقبمت و کتمان آنصورنت بر عہدہ خود گرفتہ بانواع تاکیدات 
مرکد ساخنتا و ھنوز ہمنزل نا رسیدہ رقم بیوفاي بر جریده احوال خود کشید و از طریق ہواداری و 
٭کرہپسٹشا - ر طرف شّدہ قدم در بادیہ در رو گغران رك 
پےےے تع 
ال پر ر ھمدمان کم نہ کہ در گلزار دھر ‏ ہوب یاريی و یفا در ھچ عمدم پائمتا نیسٹ 


ڑا !ەل نم . و ہسپار خونں خوردم از ازو کاشکيی دانستميی اول ف ”عرم یاف۔ت نیسٹشل 
کانذاز ضیح طلبیدہ خودرا بجحدمت برادر سلطان افکند و نصدرا بوجہی کہ شنیدد ہوں بموتف 
. سائید برادر بادشاہ حالا بشد از ری منتی ليذ پرفسٹ و مراف تسار و عنایاٹ بیشمار اورا 


ر گر انید 7 بتد بیرهاي ایت خودرا از ضرر برادر ناد سیداشت اندشٹ فرصتي را ۔جناچہ عادت 


انقلاب 5+ 7 7 ای ۱ ا دورانں باشد بہار دولت آن برادر بخزان نکبستا سبدل شد و شگوفۂ 


0 
ے 
ھک 


ران از نہال زندگانی او نرو رخعت 


انوار سہیلی باب ۵وم حکایث سیوم ۷۱ 


قطع نے 
۳ باد بہاري وزید در آفاق کە باز در عثیّ٘ش نکبتا خزانی نیسٹ 


. 
۷۲ 





35 


ٌ 200 اش آنك, یھ دھر لمع ہکن 5 درو ہوی مہربافی ٹیسشب 

ار ک6 پا 
2 چون مسند 7 و 2 اشہنشاھي از فرشکوہ برادر بزرگٹر خالي ماند برادر خردثر پاني ہر 
ران بت عو ہاا۔ و تا اھ او ہر سر کامگاريی سر افرازيی داد 


مک چرس ہے۱ 
بہت 


زا 2 ك۷ 


کشتن فا ہو پھچارہ زبان نیاز بکشاد کہ ہیت : 7 
خسروا مل بر تو سیموں باد اخدرت فرخ' و ھماپون باد 

گناہ سن بجز اخلاص و ھواداري تو چیسٹ __ مصرع 

جزائی آچە س کردم نہ اپنسٹ 

پادشاہ فرموں کہ بدتریں گناھی فاش کردن اسرار است و از تو آن گناہ در وجوں آمدہ و بعد 

ازانکہ سر برادرم را کە از چمله سلازمان ترا '٭عرسست آن اختصاص داد نگاانداشتی سرا ہر تو جہ 
اعتماد خواهد ہوں ہصرع 

از همدم بیونا جداپ خوشنر 

گر زبان تو راز دار بوں ‏ تیۓرا ہا سرٹ چکار ہوں 


و فائدةً ملک در ایراد این سثل آنست کہ اظہار اسرار ندنچةُ نیکو ندار و راز مردم فاش گرانیدن 


: 


٦‏ مر سعاددك تمی خشد شیر گشت اي مادر مہربان آنکہ سر خود فاش سیکند غرضش اظہار آنست 
ص" و ۷ 0 تحت کا اگراو نز 


2× 


8 انوارمہیلي ہاب دیم حکایت سیوم 
راز خودرا چوں تو خوں عرم نڈٔ ‏ دیگریي خود سمرم آی چون بوں 

و دیگر آنکۂ چون از کشفے سریي آنچەہ حق بود دیع اگرچۂ افشايی سے عیب شمارند لیکن 
ظاھر شدەدن آںىی حق بردہ پیش آن عیب سي تواند ہوںا توقم ک وا کہ آکیرہ حلی باشد, . باظہار آن 
سنت نہادہ بار غم از دل سن کر تا ۲ : اگر بصرہ ہے س نتوانی 02۶ باز گوتيی :. اگر در عبارت ا َ" 
باشارت دریخ نداريی سادر شیر گفشت بشرطی کہ آی گنەگار بد کردا ؛اررا کہ گر ایں فعنه ہر انگشتہ بسزا و 
وو حر دید بیباکٹ از کو ار وفیدن اد دق 7 مواب نا پینا شدہ بہوشانی و اگرجہ 
وعا نذا ارت حق الیقیں در فضیلت عفو و وت 7 سافد نمودداند و بورزش 


علماي : 


مین 
کت شیود 7 و سلویشٹ ںی مذحب تر لسر پس و نر غیب تیر اہا ں؛ ر جرسہار ج۸ اثر 0ع در فساد عالم و 
ضرر آن در نہاد عالمیان شالح ہاشد عقوبت از عفو أولیيٰ اسمت و در مقابلہ این ,گناد کہ مضرت آن 
ہنٹس بادشاد عائد شٴ ون با طہارد رتا و نات اورا ہلوٹ غدر 7 خیاست آلودد اگر انتقامي بدید 


نیابد وجبہسا دلیری سو گردں و جُتٹ ستمگاراں ہدار ن توت_ گیرں ن٥‏ ھریکٹأٹ در دل آزاریِ و 


بدکردارتی آنرا دستوری معتمد ر نموداري ٭ نو شناسد پس ایتچا عفو و اغماغررا *جال نباید داد 


00 اہ 7 3 آ ۴1 ا کا ار کے کے 
لس سشا 
ھر اك| گست کہ اگ آزار خلل فرساید عدو وہملشت ات أٰه بکشتنش فرمايی 


غرش اآزین مقدمات آنگہ د ومےنہ غدار ک ڈاء مہلکٹ روز5 قاررا ى'. رین کار داشتہ غمازو نمام ٠‏ شریر و 
7 7 012 
فتانسستا شیر گشت نما ہاز بابد گشت تا تامليی بسزا کردد شود ٭ادر شیر ہمنزل خود رجوع کرں 


جو وزرا و اعیانں حضربتارا ىحضو 


ُ سے از نفک سار با حضار لشکر |ف۔ ڈرووں و اسرا 


۸ 


07 الدماس حا ضر شدن صاددار نموں و بعد از اجتماع ”جموع اشرافس و رعایا مثال عالی ارزای داشت 


۳۲ 


7 3 : : : : : : 2 . ئ۶ 
تا ندرا بیایہ سربر اعلي آورٹ: یں و أ ز وی ي اعراض بہوںدد خودرا بفنگردور و دراز مشغول گُردانید رنڈ نگاد 


٠ ٍ‏ : سم - ج 
کرد و در بلا کشاد: وو راد خلاص بستہۂ یائنمت رويی بیگکی از نزدیگانں ہے اورن و اھسٹہ ہا وی س تا 
ضا اجتماع ا جماعمت چیست و چہ چیز حادثك شدہ کہ ملک در تفگر و تامل افتادہ مادر 


ور 


7 ہے ۳ا 5 ۶ 2 1 7 ٭ٔ 0 
سیر بشنید و اواز داد کہ سلکسرا زندگای بر ستفکر سا خنہ اسہت و چون خیانہت تو و معلوم و و فساد 


انوار سہیلي باب دوم ۔حکاین سیوم ۷۳ 


افساد تو ظاهرگشت و ٥روغيی‏ کە در حق دوست مہربان او گفتی ہا طن افتاد و پردہ از رويی حیلتہا 
و مکرهايی تو مرتفع شد شاید کہ تر طرفة العین زندہ گڈارند و چنیں مظہر شری‌را در عرسۂ الوجود 
خیر ”عش نگاهدارند دسنہ گشت ہزرگانں پیشیں ھہے حکھستارا نا گفته رهانکرنداند و براي آساپش 
ستاخرانں رادھاي روشن ؛ پید! " ویکي کا حکمت آسیز ایشان اہنست کہ ھرکه در حخدہت 
پادشاد بہت باشد زود 7" تقرب رد / و کا مر سلطان شد جمله دوستان ملک و دشمنانں 
مل خصم وي گرد‌ند دوستان از روي حسد و او ملا او دشمنان بواسطةُ مناصعت وي در 
مصالم مل و ملت بیست 
ھركۂ جس شاہ خطر وي عظیمتر باشد 
راس مو شس سو لمت اق جاک وت نو ا2ی ست انت 
و رري از دئیايی نا پاہدار غدار بيی اعتبار بگردانیدہ و عبادت ور رو خدوت و گزیدہ کہ در 
حضرت عزت سہو و غفلت روانیست و ظلم و ستم جائر نه جزاِي کی ببدیٰ وباداشنُ طاعت بعقوبٹ 
صورت نبندد و در احکام پادشاہ پادشاہان از سہت عدالت ۷× وجہ گذر نہاشد ٠‏ 
آن عدل الہیست کہ بری نمط است باقی ہمہ جاگاہ رضا گہ سخط است ''' 
آجا ستمي نیست گر اپانچا نتم اسستاٴ .. آنجا غلطيی 7 گر 0 مات 
ما مان پرعات ماسعاق اح کان ً۰ او ات راز افاف صظ 
اسعقاق ہر طرف افتادہ گاد *جرسان ازم العقوبترا جزاي کردار ن ارزانی سیدارند و گاہ نامعانں 
واجب التربیمتەرا بعذاب وت خاثتان مواخذہ سینمابند چہ وو بر احوال اپشان غالبے اسلٹف و 
خطا در افعال اپشان ظاھر غرض در اقوال ایشان واغپ: ایق و :ریا ز اعمال اہشان باهھر خپروشر 
نزدیکٹ ایشان پکسانست و نفع و ضرر در نظر ایشان براہر کسی باشد کہ خزائن روي زمیں تخازن شاد 
سپار و ہیک جو مت از وي ندارند و دیگریرا بدشنامي سر رفعت 2 عزت ہر آرند 


٦ 


ہي نیازيی ہیں و استغٹانگر ‏ خواہ مطرب باش خراھی' کت گر 


ات کہ ا ال سای ذاروت مک ارودی :و ار ایاعر گر خخات ک 


بہروں ننہادمی و خدمت سلطان کہ نمودار آتش سوزانست قبول نکردميی کہ هرکہ فدر فراعت 





٠ ۱‏ : . ا ا 


تشیر لرسیں چگونہ ہوںة اأسہٹ؛ آن 


حکایت ۴ 


1ت 


دنہ گفت را ند کە زاهدي از تعلقات دنبي اعراض کرد گوشہ خلوت اختیار فرسودد ہوں و 


وفقات ‏ ےر مل با فی تداعت نمودد 
نظم 
سد ز گریبان کئيی غم ستود داسنی خود بست بدامان کود 
و۴ زتنعم :جفائي نہاد دل ز قناعت بگیائي نہاد 
ا صللاح و سداں آن پیر اندٹ سدیرا ٠‏ و نواحي ان وایہٹ رسید و سردم از دورو نزدیکٹ 
پریم لن و تبرکڈا رو و شد آغاز نہادند و چوں اثر نور عبادت از جبیں مبیں 


در سوا اعتقاد ائزودہ تردں بیشٹر مینمودند ر درانولہت پادشاھی عادل بادل درویش دوست بود کہ 


1 


طلب رضايی الہیرا ہر ستابیعت هواي پادشاھی تقدیم کردىی و اقتدا جز باخاللق انبیا و سیرت اولیا 
: 22 7 : 


ند اشتی ٹیہ 


سیرت پاکیزد و خوي خوش وکردار نیک بافقیرں خوش بود ہا شہریاری خوشتر است 


چوں خبر پی رگوشۂ نشین بويي رسید لگت ننعم امیر و نعم النقیر ررا کار بستہ بملازست پیر شد راز 


انفاس ستبرکه و |ستمد|اںن ذرمودد نصحتی يہ پادشاجا ار بگار آید اسندعا نموں پیر زاهد گ گنت ای ہلکٹن 


۰ ۱ ۲ 7 پیا ۰ ا اوج 0 :2 ک“ ۱ ے ںہ 
خدایرا دی اسہتٹ ہج فای که آنرا دنیی گویند او دایٹريی ت کہ اور عقبي خوائنند ھمہت عالي 


جہد کن تا در میان اہی نشسست ‏ در زان عالمت آید بدسٹت 


بادشاد گشت بچە تدبیر ا تخیر آن ملک سیس رگرژد زاہد فرسوں بدستگیربی ظلومان ر فریاد رسیدن 


”رومان و هر پادشاہ کہ آساپش آخرت خواھد باید کە در آماپش رعیت کوشد 


انوار سہیلی ‏ باب دوم حکایت چہارم 0 


نظم 
کسی خسپد آسودہ در زہرگل کہ خسپند آزو مردم آسودہ دل 
کان ہر خورند از جوائی رھت کە بر زیردستان نگیرند تخت 
سط بادشاهانں کہ دی پرورند' بچوگان دی گريی دوایٹا ہرند 
چون هد از نصہعت اعت و یر آدل پادشادرا از غراے ات پر ساعت سلکٹ‌را 
7 0 
دت- و تسا پیر پاٹ ضبہ 7 اف ذفست آرادت در دھ ھت وپ 5 پیوسٹہ شرف عہمتا 
اف ارات و ہہرکنٹا متابعت سد ن دل نشانش ش ٦‏ پر بض و بتافعي ررزپ پادشاہ در 


05 درویش ہوںد دی و مپرت ناد جدعي ۰ خیفابِ رید و نیر بک ائبر 


حضرت پادشادرا . فرموں پادشاہ 7 سا ممنوں گشٹہ اسندمائنِ 7 بعضي , اوقات دیرانں 
سظالم در نظر مبارث او داشتہ آید زاهد بناہرانکہ مہمات در ساندگان: بزودعيٰ و خویٰ فیصل یاہد و اورا 
بسبب دلالت ہر خیر ثوابی ہینہایت حاصل آید اجابت فرہوں و در هر ہي آ ےہ متضاي وثئہتا 
بودي ہر زبانں زاهد کا شدي و پادشاد بعطوع و رط اسغا نمودي تا کار قان انچامید کە اکثر 
سہمات آی ولیت بدا پوااہا پڑعان 2 باز بسٹہ شد و تصرف او هر روز در اہور عائی و : 
مالي واتر کات کزان خرن کراب بعت ضا رغات در سوہداي دل ہیں ناد رظ ور فیوار' 
اوراد و اوقات او افگند و تمناي اسباب بزری و حشمبتا سر درویشرا از بن فراغتا گردائیدہ متوجہ 
تلے تحرت ساخمت -- بیت ۰۲ 

کیسمتا کین جاں ووش افسونگر ا از راھش میس سز فرپبش جرعۂ غفلت اخورں 


لیا مت یسکس مرو آترا عید کمند “عبت خود ساخنہ وزالیست غدار کہ ہسیار 


تہمتنانرا ہیژں‌وار در چاہ بلا انداختہ نظم 
رستم اودر کف زال ستم بیژی او در تک چاہ الم 
مصروي از نیل جفا سو زی پیوسنش آآلودہ 'بخوں پیرٹن 
موصل او ہر سرراہ فرأق موعد او ہر سر کوٹ نفاق 
قصروي از کلهٔ هر تاجدار بعروي از خون هر اسغندیار 


27 


۷ 





: ٢. ٤ 
و چون زامد بجاي وا ریاضت چاشي راحمت نس شرسنتا لذت وا تو نوش گے وق عباددات‎ 


بردلش فراموش فَلفةُ حب الدنیا راس کل خطیّة درگوش کشید 


جر خاوت نشیں کوس دولت سید دگر ذوق تی در کچ خلوت ندید 


3 


پادشاہ نیز چون تصرفات زاهد و تدہیرات ار .۰ س ملژ دید زمام اختیار بیکبار در کپ 
کناپیت او نہاں درویشرا پیشنر اندیشۂ نانی ہوں حالا غم جہاني پیش آمد و خیال تحتصیل کلیمي بفگر 
سخیرا قلیمی مبدل شد بیمٹا 
درانں چمن کہ تو دیدي گلي بہار نماند خزانں در آمد و سر سبزي بہار نماند 
روزیی پکي از درویشان: سم اارومی انا ھتی سام کات 
ہرپارٹ وي رسید و آی احوال و اوضاع سشاهدہ نمود آتش حیرتا در ساحمت دلش مشتعل گشت 
حیوان ٹیرد - شد خضر فر خ پيی اس خوں چکید از شام گل باد بہارانرا چہ شد 
چون شب در آمد و غوفايی خلق ذ نی اجبلہ تسکیئي پانت زاھدرا گنت ان شم این جہ جات 


لسام و دہ س را ھتہ کت 0 


ر 5ں کا رج : س2 
جمیع رو گا ر بر روز امید ہوں ان رور خوش کیا ہل و ان روزگار يىٍ 


زا هد هد جنداچە زان اعتذار ہر گار کں رد نی ىہ بر ویک ہعرثہ تمام عیار باشد نٹوانسسٹ گت 


نٹ بس 3 - 


گن 


سبارکٹ مہائل سناع دنہی سد ہ و ضمیر اشرف بید جاد وصمال ٭ تل گشتا 


ھمانر ی چون تو عالی قدر ۹ و حرصش استخواں تاتمی دریع ان ساب حطہثست کہ وہ سردار افگندی 


ظط 7 2 4ھ کی ے2 ٤‏ کت 
ہیا و داسن ععرں از غبار انغیار بیغشان و مر نترید در گرتان توگل کش و نوالہ زھر الوں دنیا بکام 


آرزو مرسان پپنٹا 
بر خوان دھر دست ارادت سک دراز گالودد کردداند بزھر این نوالەرا 


زاهد گنت آی یں پار مہربانں از گنت و شنید خلت و اد و شل سردم حجندآر ن تفاونی اہ ر حال نع 


مسا بد 





انوار سہیلی باب ۵وم حکایٹ ہم و ۷۷ 


غز نفس چشم بصیردٹرا پوشید: اث وآنں ََ 7 ست. نت 7 راہ داشت 
اپنچنیں کرٹۃ و آخر و چو ں پش شوب 06 سوں 


٦ 


انتاں زاهد گفغت جگونہ ہودہ است آی 
حکایٹ ٥‏ 


ناہینا آنرا 7 یم 7 جونں دستٹ کت از 727 وك یر و نیگوٹر پائت بدأن 
عاریٰ یھ تا اق نراف و لہ کرت یں ا کر اا2 تصور کردڈ ےم پیش 


ازانکہ زخم بر دو سنٹف ٹو زند آترا از دسہسٹب ہیفگن ناہینا اخبال پسہسٹشا کہ ھبراھش درانں ثازیانہ نے ۱ 


سن کم تار ماو ستتا اوت ۱ 

سس تازبانہ پر کردم حضرت آفریارزازار ن بہٹر سقرعة بمن ارزانيِ داشتہ ترا نیز اگر طالع 
ہدں گند تازبانۂ نغز خواھی پافہمت حالا سن ازاں جملۂ نیستم کہ بافسوں و افسانہ تازبانہ از لا لدسٹ 
٭ن بیرون تران ردےت کعندید و گفت اي برادر حق همراھيی اقنصاي آن سیکند کہ ترا ازین 
7 مان مس و ا سنا لان ارب در کل و گت 
مدعيی مبالغة ٠‏ حد جه سیبريی بن چ دار کہ روزيی سقدر اُسٹ 

+حرع ۱ 

بفسوسی کہ کند خصم رھا نتوان کر 


۷۸ انوار سہبلی باب وم حکایت پنٹہم 

دلو مد تو نموں و باہما ن غلاظ و شداں مرک گردانید هي فائدہ تداد و ناہینا من 
ٰ الفات نندموںد و چون هوا گرم شد و راشھتاز نہاں مار بیروں رفنت بر خود پاچید و در انْناي 
حرکت زخمي پر دست نا بینا زدہ اورا ماک گردائید و ایں مل براي آی آوردم تا تو نیز بر دنیا 
اعتماد نکی و بصورت اوکہ چوں ات مار منقش است زرل نگردي و نرسي و نازکي اورا دوست 
نگیري کہ زخمٔش قائل است و زھرش هالفل 


ى0 


نظم 


تو تصور گی کہ آن عسل است و آی عسل نیست شربت اجل است 


زاهد این “خن استماع فرمودہ از زمان تجرں و انقطاع بر اندیشید و آلودگی تعلقات کہ ناسی 


مم ۱ بت 
دلش را بر طہارت اصلی نگداشتہ ہوں معاینه دید و دانست کہ “خن ان دوست از "شض شفقستا و 


عیں "عبت است اشک نداست از دیدہ باریدن گرفمت و آە سوزناٹ از سیدۂ بہ آتئش حسرت 


سوختہ ہر گشیدن آغاز کرں نيت 


حا 808009 ننالم آە آد تصت خواب آلودہ دارم چون نثریم زار زار 


و 


شہہا جکٹمیے شب جرونں شمع افروختۂ با دل سوزان اش اي ہارید و بروانۂ صتہسشف از ارزويی شعلہ 


ٹر 0 ۰ ۰ 5 2 : : ۓ۶ : ٦‏ 7۰ 
شول جمال اضطراب ہے لہوں تا وئٹيی فثٰ زاهد ستقید کرس جب ات2 سیادر افتابے در پیش 


رر سا تا ۰.۰ 
”عراب و الصیس اذا نوسون بگسترانید ۰ ر صرنی سیاد لباس شسبا ار خلوت حخانہ وو ال نیں اذا عسعس ٹرار 
جو عبنہ در ہرگردوں گشید خلعستا نر جہانی گشاد زرخ برداد شب لت جەور 


باز سردم پر در صومعہۂ زاهد جوم نمود ند و ہاں کے ت وزیدن " گرفدۂ حم 


و خرن پشیمانی يی شبانەرا ببا 
استغنا بر داں بہت 
ھر شر بی گویم کہ فردا ترک این سودا گنم تازہ ہیگردں حرایش هر “عر اہم دگر 
٦‏ 


۶- 
ہل 


التصة زاهد مہم ملکٹت از پیش گرفتۂ اسرأ او وزرارا از کار سعزول کردہ در سان مہمات نیز از 


2 5 اہ . 9 2 
جان< عدالٹآك عدول ورزبەن آغاز نہاں روزيی ي بتتل کی از رعایا کت تحسب شرع قتل او مہینوع ہوں 


حکم فرسوں و بعد از سیاست پشیمان شدڈ رويی در صدد تدارٹ : تلانی ان آورد ور مٹترل نزدیکسا 


ھ2 
1 


پادشاء از زآمہ ات کھن وہ ۱ 7 القضا چتہ العال 
اس بدان 'منوال' 7 ھَ“-" بطریقق قصاصٰ بقتل ربائند زاہد چندانچیہ شاعا' 
بر انگخشتٹ و ہمال و متاع وعدہ داں بچاي نرسید و بشاست آنکہ جدمت خالزرا ندايی جہت 
رق کہ رک مات 1 مار سا 1 حور ور ور او ری سد رھ با مل رات آن 
رف2 ور کمن میس رف۸ راب طامت الہي تافتہ ببارگاہ شہنشاهي شتانتم وسر از خط 
فرمان پرور گار کشیدہ بر آستای خدمت شہرباري نہادم 
ْ حریع 
بہر بلاکە تصور کئي سزاوارم 
چون دمنہ این فصل بپرِاخت ملزمان سربر سلطنت از فصاحت او جب ماندند و شیر 
نان سر تامل در پیش افگندہ نمیدانست کہ درین مہم چگونہ سوفن نماد و دمنەرا ہر جہ وجة 
جرازی فک ساد گوشی ا اون اما بن بغرب امغرل لا کسوں شرع دساف ارات 
رو بدمنہ کرں و گفت کہ اون همۂ مڈمنٹث مازست سلیٹ کہ فرق فرقدساي ایشان بتاي کراست 
السلطان العادل فال اللہ في الرش سر افرازي یافتہ تقریر کرديی نہ حد تو ہود مگر ندانستۂ کہ یکساعت 
1 از عمر پادشاد کہ ثر زان کسی سن "- با شصت ساله طاعمت و عبادانت ہراہر گرفٹہاند و 
چندیں از جادہ نشینان ”عراب ات و امساستٰ و تاجداران. 7 بت 7 و کراممت کت 
سلاطیں‌را کہ ساازمة الماوك نصف السلوٹ جہست کار سازي ستم رسیدگان و سازکاري بارعنت کشیدگان 
افتار 1 ولاف و از جا آنی حکایت یبر روشن غمیر ہدین حال شاهدي عدل است دمنہ پرسید کہ 
99وس0 وت ۱ 
حکایٹ ٦‏ 


و گوشة تاپ ترکش ہر تار سپہر برہن سودد 
نظم 
رخش ز میدان ازل تاختہ ‏ گوب "چوگان ابد باختہ 
2 





۲ ٰ انوار ایی پاب ڈوم حکایپیتن ششم 
توق ا ا ریہ 


7 

اورأ پیر روشی شمیرمیگننندی علطۂ ما در اطراف ریم ودیار مغرب سائر بد و ودیدیۂ مقامسائش 
رفافائ مھ روظام و جاز و یمن ظاهرَمَرفاي عراق چوں ظرفاي خراسان سر بر خط یمان نہادہ و 
ساد ثانں رون رت عاشقانں ھندوستانں دہسہیا خلوص در دس أرادتئش زكڈ روزيی درریش۔ از ساور 
آھ س تا اح ٠‏ سا شا 20" 0 لاعت ہسیار از وی سمرقند 7 بدا ار الملٹ 
ملصود خواهد رسید پیٹ 

بلبلی کوستم خار تحمل نکند بہٹر ‏ آنست کہ ھرگر سن گل نگند 

درویش سسائر بعد از تلم بادیة حرمسانں بکعبة ان و آونای ن نزرل گرں و پل ادبے ماک آستائہة 
شر مقبّل ساخنه حلقةه شوق 7جنبانید خادم خانقاد بعد از تھے حص حال و اطلاع بر گیئی گکٹبہٹ مہشقہت 
راد فرسوں کہ اي بپ درویش زعانٍ ساکی سو گا حضرت شی ہملازست سلطان وقت رفتہ و بعد ازیں >عل 
آسدنں ایشانں اسست درویش کہ ذکر سلازمہت سلطان استماع نمود گت دذریسع 1 تم راد وو تضیے اوقاٹ 
شخی کہ بصعبہت سلطان روں و سائل ملاقات و مقالات ایشان شود سرا از و حجە کشاید و جگونہ وج 
سصواب ہمن نماہد پیستٹ 


آرزو ہوں ں کەه مو چوسگان در نان خااٹش شد ایہمہ اہید بیکبار دریخ 


بس از خانقاہ وت وو اب پبازاز نہاں و ازناپاکی دل معشوش ٦‏ در کورڈ رپاضہت تابی 


7 ہے 

ای یئ کا وب دريی بر گنار اب مارا کہ شرق۸ ایم جہ دای جہ حالنست 
۰, بی 3 7۰-. 2 5٠‏ کک و 2٦ 5 ٠٦‏ چ از 0ہ 
ناگاد “جحنہ شہررا چشم ہروي افتاد و قضارا دزدي ہر صورت ويی شب از زندانی جستہ ہوں و یادشاہ 


۔جہتا غفلت شیںںہ و عسسرر! عداب بسپار کردد در بیدا کردنںی یں سہسیۂ ہریبدنں او سبالغۂ ہنہایت 


ک. 


رسانیدہ شعنہ دروبش را دید و دزد گرخشتہ تصور کردہ ىي العال بسیاستگاہ رسانید چندانچہ درویش برأت 

دہستا شود بازز سی نموں واحوال از رويی راستے بی تفریر سیگرل فائدد پرانں ن سنئرع لہوں و جر ٹسہتا بربدان 
2 ۰ ے‫ 

صور فی دڈیپثر دسہدشا سی داد در معلی کہ عفان بی رحم کارں اابدار پر استا درویش نہادہ ہی خواسستا 


انواز سہیلي باب ہوم حکایٹ شدی - ۸ 


بر حالت درویش مطلع شد شھمتٹرا گت ان يکي از درویشان آستانڈ ما است واپں مورت کہ بدو 
منہم مي سازند غلف ٌ سی اتواد دس ًَ از ۔.. شعنہ سم مرکب شیرا ہوسۂ دادہ نت 
پر چان تا دروپش را عذرھا خواستہ روي بمہم خود آورد بہچارہ دروہش از پاي دار ھلاک و از دس 
یں اد بيباک نچات دیدہ ملازم رکاب شۓ روان شد ودر اثناي راہ حضرت شض دست بر دوش درویش 
نہادہ آھبستہ گت ا برادر اعترای ہر دروہشان مناسب نیست چہ اگرمازستاً سلطان نکٹیم مثلان:, 
شا 'مظلومان ا آردست ظالمان رھائی نیابند درویش دانست کہ آن اعتراض از روي خل و نادانی بوںہ - 
هرچۂ از اھل کمال در وجود آید آ3 نفصان- خالمی خواہد ہوں زیراکہ ارادت شط کاسمل در ارادث حق 
انی شدہ پس ھچ چیز ازو صادر نشوں کہ نہ مراد حق باشد و ھب فعل او اگرچہ ظاہرا خاف عقل و 
ًٰ . طبع نماید حالي از خی خواهد ہوں مئنويی ٠‏ 

آن پسررا کش خفر ببرید حلق سر آترا در نیابد عام خلق 

ور دروں بحر کشتے را اشکست صد درستی در شکستا خضر ھست 

چوں شکستہ بند آمد دست او پس رفو باشد پقیں اشکسست او 

گر پکی را سر ہبرِ از صد ھزاران سر ہر آرٍ در زمن 

کاملي گر خاک گی زر شود ناقص ارزر بر خاکسٹر شود 
غرص از اپراد اپ مثل آن ہوں کہ ہزرگاں دیں مازست سلطیں اختیار کرنداند و از ترید درگاد ملرثٹ 
. عار نداشتہ مصرع 
۰ تو کہ باشي کہ آل بغماري بازي 

دمنۂ گفت آآچە فرمودي کہ اکاہر بخدست سلرٹ تذرب جستەاند بلی آی ہنارر مصا عت کلی بودد 

و ہی الہام اہی دران شریع ننمودہاند و مطلقا ھپ غرں دانیريی فا ہا آی آسیزش نداشتہ رو هرکہ 
بزیرں سپرنٹ باشد ھرچۂ کند وگرید کسر زھرة اعتراض : نیستا ولیکن امثال ما کسان بدان پایہ گیا 
کرسوْؤسھ ھلو شس 0 ہد سی بنا لان لف مت 
دارم اما اہی مشت پادشاھیي است کہ کارهاي او براہ حق نزدیٹ باشد و از طریق باظل دور نہ کسی را 
بفرضں تربیت کند و نة بيی معل عقوبت فرماید و پسندیدەتریں اخلق ملوٹ آنست کہ ملزسان ستردہ 


خصال را عزیز دارں و خدمتگاران ہیوفا و غدارر! ذلیل گراند 


۸۲ انوار سہیلی باب ڈوم حکایت سی 


تازہ دارں بہ اب رحمث خویش 


32 
7 
ےت‎ 
۲٢ 
٦ 


ڈٌِ 
ہلکسف منہدم گشت ہہسٹشه 


۰ ہ١۱‏ کے 7 
می . : : . : 
وہنا کئمہت ہر ضمیر منیر وہلکت بوشیدد ٹنیستا و حاضرانں ھمے دانی کے پان من و گا فی جبز 


از اسباب منازمعت و ٭نخاصبت قایم نبود و عداوت قدیمی خود چئونه خیال توان پسنت و اورا نیز با 


رر یہ 3 - 5 ہچ فا و ا 07 پگ رھ شا ہو 2 2 
آنکہ عال معصد و ٹرصہٹشا بدکرداريی ٹبونلت دیم وہس ہبوٹ با ٭نں جر عریی سشتسہتا و ہرحمہتا ہورتی 


7 6.ا 6 ٌ۰ 7 
نمیداشت و سن نیز! در نظر نظر ملک خوار و بیمقدار لبودم تی از رو حسدذ و حعغلں ہدبع و سشغول سی 


اک ۔ نصاعد کہ تا کش یق 3 وو ۶ 9" شاحدد نمودد ہش 1 
لیکن سلک‌را لص حتی گردم و “<خنی کہ شنیدد ہودم و اثاران ٭مشاحدد لمودد بیغرضش بسمع ہلک 


رسانیدم و ہر ان وا جب بوں حف بعمت مہلگکٹ شناختی : صورلثتٹت عدار وا کید کا 


۰+ 
٦ 
رت‎ 
5 2 
جد‎ 
۰ 
٦ 


پیا 1.2 001 کا و ۰ ۱ ہیں ۹ لاک وکا ڈکە-. 
ہ اج کو وں م فقوت 7 جڑ اف ر< کے ٠‏ !ا حفل ۱ سار ہہ 

۱ یع سن گلتم ملکٹث لیر خوں حقیغٰ ٹریودط ہپ یں کر و ہرف دعوىي ہن وا حھلا ذں و ہر مقتضاءِ 
ا 1 ٤‏ : یں سو._ ۰ 4 چک کے 0 : 7 

۱ 5 خخود ور یطے را اہ اتد 7 نکستاء دنس ۵ ۵ سی لثأ ) با لنہمے, اتد ہف ل8ہ انمت مم ذاتت 
پہ کا >> ےت ہو ہہ یں کی : و تا و سا 7 و و 


رک 


ہے > ا 
: : ۷ء را ہے 5 و و رر :. کو ہیں ای 
شریکٹ ہو کل بد حا 2 ان اخ جچجی ری ر شعار جو لف ہس حنٌف! پت نرسان بین ۱ یك ۱ یں امم عحن راس 7 


درسستا اُستا بتیتا 
باھرکہ راست گلتم 2 اعال خصم من شد خاموشيی 2 همہ بك چون حق نمیٹوان گت 
و ھرآثنہ اھل تفای در خون سن سعی ۔خواہند کردا و سن گمان نبردم کہ مکافات نصتعت و نج 
خدست سن این خواهد ہوں کہ بقاي مس سلکشارا متفکر و رلجور دارد چون دسند سن بدیاجا رسانید 
بیگاہ شدہ بود شیر گنت !ا اورا بقضصات باپد سپرں تا در گار او اعص گنند چہ در احکام سیاستا و 
شرائط انصاتب و معد تا اي ایضاےم ۰ الرام خجثقت 
شمر 


کے 7 او مہلي_ ہاب دوم حکایت ششم ٣‏ ۸۳ 

ات کا جت راضت کارترار عقل شہریار است وکدام قامی منصئر از چمأل عدل 
پادشاہ کامکار و جحمد الله کہ غمیرمیرسلمال 7 ارس وت ال نما و صورت 
حالجرھھ ار ظاوان عان وٹین زسردا* پیٹ 20220 

تکرار کراہ دفٹر اسرار کن فکان را تو ار درب ورتراصر روزگار 

و پقیں سیدانم کە در جح ايک و متا ہے چیز ابر ٹراپ 
سمل و بصیرث او نیست 00ات جٴرت مرتً حم از زنگا ارآغری رز کت مصفا است واثقم کہ 7 
العص بسزا رود بہمہ حال برأٹ ذمت من ظادر گردد و نفس صدق آمیز من - چون ٦ھ‏ ىف بی 
صادق بر عالمیان روش شود مصرع._ ‏ : -- 

راز کس مغخفي نمائد با فروغ راي تو 

شیرگت اي دمنہ در تفتیش این مہم مبالقہ بہایت خواہد انچامید و تحقیق اہی کار بر وجبي 

کە زیادہ ازان تصور نتوان کر وقوع خواهد یاشت ۳ 
ذطاعۂ 

سعی خواہم کرں اندرگاوگاو ایں سضحن _. تا بدان غاشت کہ چوں موي از خمیر آرم برون 

خوں تو سیدانی کہ من اسرار پنہان سپہر جملگیي از پرٹو نور غمیر آرم برین ., 
دمتہ گفستا ٭ن تل بیگناھی در عبالغہ و غلو اهتمام بیشٹر دارم چه سیدائم کک ہدیں تشعں 
مزید اخلٰ سن ظاہر گرند و اگر من درین کار جرمی داشتمي درگاہ ملکرا ازم نگرفتمی و پای 
شکستہ سننثظر بلا نہ نشستبيی بلكہ مضموں فسیر وا غ الرشی بر خود خواندہ با قلیمي دی رفتدي_ 


ہت 


کە میدان زمیں جائي وسیع اسٹت ْ کے 

مادر شیر گفت اي دمنہ سال تو در تغعص خالي از دغدغه ضمیر نمی نمابد و 7 پزیرکی 7 

متفواھی یه خودرا بیگناد بروں آريی وی آنگ مہم تو پرش پابد ازیں میق خالمي جسنن ذکر 1 

از ستان ان باطن: است ۵منۂ گفشت سرا دشمن ہسپار است و صاحب غرض به نسبت سن بیشمار 

چشم آن ےر و ہرس ہر وس مبرا باشد و آچہ ازگشت و شنوں 
قوع یابد براستبی بمسامع: جن روافا رات آنرا به رای جہان آران جرد آینة فت و ظفر است 


برض نماید تا س !*جرں شہتی کشنہ نگردم و ریز جا عتابيی برای خون ناحق سٹرتب شود 


ھ8 


۸۳۴ انوار سہبليی پاب دو حکاین ششم 
سن از کششن نمی ترسم ولیکں ‏ مبادا خون ترا داس بگیرں 
شیر گسٹا سن در ہے حکم از جادۂ عدل اعراف نورزیددام و ممکن نیست کہ جز در بے 
عدالت قدم زنم و اگراین خیانت از تو صادر شدہ: ہاشد ؛جزائي کہ سزاي تو باشد خوای رسید 


صرح 
در رر دھر آےە کاری ي درو 


سنہ گفستا س بچہ سبب ازیں خبانت اندیشم 929-:./ ٦‏ کارهاي بزرگِی و هھوس منصب‌هاي 
۱ 7 جت ومن عدل ملکٗرا دانسندام و آثار انصاف اورا مشاہدہ کردد یقیں کہ سرا از عدل 
۱ اق ان ار سام تاب ا کرات او 
ترإ ایز از بہرعدل آفرید ستم ناپد از شاد عادل ہدید 
پکی از حاضران گفمت کہ آضچچہ ںمسنہ سیگوید نہ بر وجہ تعظیم مل است اما سی خواھد کہ بدین 


گلمات باارا از خود دفنع گرںاند دہنه جواب داد کہ کیست برسن از سن سشقی تر و مخلاص سن از 


۳ك" 
ار گن 


سہرہاں تر و ھرکۂ خرودرا در مقام حاجممت فرو گذارں ۰ در نگاھداشتٹ خوں اهتمام لہ نمابد دیگرانرا ہويی 
جہ سید ہماند بہت 


٭سین تو دلہل اسہٹ ہر فصور فہم ودرایت و وفور جہل و غوانت و تا گمانں تہربی :. اپنصورتف 


گے تھے ٠‏ بر ری 


لگا 


راي سلپ بوشبیدد ہاند بلگ بعد از ز تال ا اك تثمیر مہلکانہ تحت تو از نصاعٹ باز خراهد شناخحٹ 


کا ے ا را یا اہی ا 7 : ک کو مہ کک جا : 
ٹہ ضمیر انورش گارھاعی عمری ‌ر۔ سی ۔دبیر ند و لشکرهاعىيی گرانر[ بتخریں سقہور سازںد 


فگر دور اندٰش عالمگیر او در پکنٹس کارھا سازد کہ نتوان ساخت در عمري ۔چنان 
سیاہ گوش گشت از سوابق مکرو غدر تو چندان جب نمیدارم کہ از زبان آوري تو درینں حال و 
بیاں مواعظ و نگات و امثال دمنەه گفت آري جاي موعظطت است اگردر “عل قبول نشیند و ھنگام 
سثٹل است اگر بسمع خرد استماع افند مادر شیر گشت اي غدار ھنوز امیدواريی کہ بشعبدد و مگر 


لاصے 


مل ي پابيی دمنۂ گفت اگر کسي نسکے ىر ببدي مقابله کند و خیررا بشر یاداش روا د دارد و من باري 


انوار سہیلي باب لوم ہپ ییں۔۔ ۱ ۰م 


وعدة خدہمت بپاپاں رسانیدہام و بعہد بس فیک اھ ھت سفں 
وی سے و اگر در حق می ستعي روا دازد مضرت آلہم بذوٴبارگرد و اگر در کارس 
ا تعجپل نماد واز فوائد تامل و میاسن ثبات و ٹانی غافل گردد بعاثبت پشیماں شوں کہ گفتہاند 


7 و آنکس کہ ہ0( اس شکیبان -- 0 0 رِسٰذ 7 َ جوا کہ در مہم 
خوں شتاب زدگی نمودہ میا دوست و غلام فرق ننوانست کرد شیر متوجہ سخحن دسنە بود چوں این 
لگتہ شنید برسید کہ چگونہ ہودہ اس آن 


دمنہ گفشت آورںەاند کە در شہر کشمیر بازرگانی بود ہا مال ومتاع بسیار و خدم و حشم فراران زنیپ 
داشت مساہ رويی سہشکیں موي کہ نہە چشم چرخ چنان آفتاب دیدہ ہود و نہ ہدست دھر چنان ایا نا 
رسیدہ رخساريی چون روز و صال ثابان و درخشان و زلفی چوں شب فراق سیاہ و بي پاپاں 
-م ا 


یی چیں کل و پک ریش سیا ن الفرو سینہ انگیخنہ 


بشیریني ا زگلشکر نو . بدرہبي زگل اٹ آغوشر 


چکوھھ ان ہازرگار ن نقاشي ہو در چرب دستي انگشت نماي جہان شدہ و در نقش بندي دل 
پذپراھل زمان گشت از خامةہ جار و کشاي او جان صورنت گراِن چیں در واديی وا حیران و از طبع 
رنگسا آمیزش دل نقش پردازان خطا ببادیة غر فا سر دای ۱ 
ہے ٹم 

:چابٹ دسٹی آن فرزانہ استاد ‏ تشیدي نقشہا بر آب چون باد 

چو زاف و روي خوبان دل افروز ‏ بەہ بستی نثتش شب برثخئۂ روز 

چو او بر لوم صورت کلت رانديی ‏ چو صورثت عقل بر جا حخشکٗ ماندي 
القصہ سیان او و زن بازرگان معاشقتبيی افتاد و نقاش‌را بەہ آن نقش زہبا *حبٹی پی ٭عابا ہدید آمد 


و نے لام 


"سس انوار سہیلی باب د۵وم ‏ ۔حکایت ھفتم 


یں 
3 


و سلطان عشق بر سملکت دل کہ دار الما آشنالیست استیلا یانتۂ و مپاہ شوق بر ہفت الیم 
وجود تاختن آورد مصرع 


سلطانں عشق ملک دل ودین ٹروگرنت 


چشم جوان عاشق چون کل زاھعداں صفت بیداري پذپرفت و دیدہ بیدارش چون اہر نیسانی 


اف نارڈن آفار ین ۱ ار پٹ 


و نے از ٢ھ‏ اس ول پا ر میگریم کین "ي سوزم از در وک ازغم زار میئریم 


زں بازرگان نیز جوانرا دیدہ دلاز دست دادہ بود ودفٹر شکیبائ وتحمل بر طاق نسیان نہادہ 


0 + َ 1 کے ۰ 
دل رفت و سینه نیز تہی شد ز جان کنوں اي صبر باز گرں کہ اپاجانەجايی تنست 


ھ۶ سم 
واسطۂٰ دللہ ہا یکدیگر سلافالتٹے نتمویدند , ماة اسہدوشد 
"ا ر7 ۰ وط2 رر ہ۔ رو 


سیاں ایشان از غبار اغیار صاخ شد رو روزتيی زں اورا گفت 


جادبۃ عشل از جانبیں در کار آہدد 


۱ ے‫ 8 : : : 
ا ف۔ قہسا پا اش ا سس ٠‏ 3 ۴ 
ہو بہر وٹہللا لف لسرلشم ۔حصور ارزا ۰. سیداری 


خ 


و زاویة سارا جمال خویش آراستہ می گر دای و نورانی میسازي ول! شک توقفی سی افتد تا آرازی دھی ر 


سنگيی اندازبی اگراز صنەمت نقاشی کہ درانں باب سسلم زمان و سر آمد دورانی فکريی فرسودہ نقش بنديی 
نمائی و چیزي سازي کہ سیان سن و تو نشانہ باشد از حکمت دور ٹیسنتد و بصلم نزدپکٹر ٢ي‏ نماید 
جوان نقاش گت چادریی دو رنگی بسازم کہ سنیدي در وي مثال ستارہ در آب ثابان باشد و سیاھی 
بروتی صانند رپ زنگیاں بر بنا 5 گویش ترگان درخشان جونں تو نان علاہت مشامدد گئي زوںآ بیریوں خرام 
ایشان ہایکدگر این مواضعه يی گفتند غامسيی ازاں نقاش در بس دیوار اپستادد ٢ي‏ شنمد 
انتا اگرت نوشہاست _ کر پس دیوار بسي گوشہاستۂ 
چند روز بر آمد و ۔چادر تمام گشت و وعدد آمدوشد برنفا اُجامید روزي نقاش ہمہمي رفٹۂہ ہوں 


وت بیگاھی ماندۃ غلام اك جادررا بت بہانہ آنکہ طرمح رن آ٭یزي آ معلرم سیکنم از دخٹر نقاشی 


٦. 


: 7 ×× د سثرائع 5 7 71 
عاربہت حواسہت و پوشیدد تثعان ہعشودۂ در اید زیں بی تال ! ز شاء ...+0" بہلاتا نات ات معبوب 


داشتب سیانں ہار و اغیار مر نکرد و بیگانەرا از آشنا ہاز نشنا خہ خی 


در داد تن عہیت و در عیش رآ زلم دیدار شف پیسر و ہلوس وگنار ھم 


غلام بدا و227 و پس (سجھر باز داں ضا در ھمان وفڈٹ 
نقاش برسید و از ز آرزرب 02 لباس صبر چاٹ زدہ چادر رقف ان نداخت و روي بخانه 
بازرگان نہاد و ر زن پیش ہار مریڈد لت بسپار نموں و گنت اي درستا خیرفسثٹ که ھمینی ساعت 
با زگشنة جواں ذانست کہ قصہ چیست آمدون, را بہانه کریہ في ا اعال معاودٹ نمودہ ہر سرکار اطلاع 
یافنہ نت ادبي بلیغ کرو واچادرلا: اماوختہ تریٹ ضست یوب رف و گر آن زن نار کار 


شتاب 02 بات ملاقاتٹ 0 ار شی واز ملاقات پار عزیر و معاشرٹ دوسہتا جانبي ”مروم 


7 2 
نک ٠‏ پت 


عہتتان کات بنشانبی ‏ برہھد میوهٔ پشیمانيی 

2۳+ آوردم تا 0 اك 5 در کار سن شناب نمی باہد سی 

آنست کہ سن این سن اڑٴہیٔم عقوت و هرامٌ) ما نمیگویم اگرچہ مرگ خوابي نا مرفوب و 

اتاج نا پت هرآینہ خواهد ہوں و بسیار پايی آورانں از دست او صاع شد: دانسٹہائد 

کہ از ایر نا و َال ا هچکسرا خروى سمکن نیست ھرکہ قدم در عالم وجوں نہاد ھرآبنہ شربت اجلش 

ہباید نوشید و لباس ھلاکش بباید پوشید قطعۂ 

ں گرووں در آفتاب سللست کرا نشائد کاخر چو صبے اولش اندٹ بقانکرد 
خیاط روزگار بە بای ہتچجکس پیراھنی ندوخت کہ آخر قبانکرں 

و اگر مرا ہزار جان بودي و دانستمي کہ در سپري شدن آنہا ملکثرا فائدہ ھست بی ساعمت 


تر ھمۂہ کرداسيی و سعادت دو جہانی دران شناختمي 


وم کر مات کرس سان انت اف ات بج سھقترای بد کا کال دانت 


کی جاني باز ماند ھرکرا جانبی تہ 


و خدستگاران کائی را سخیال باطل قصد ننوان کر 
حب 
تنہا مانی چون پار بسیار کشيی ۱ 
و بہھہۂ وت ہندة کە از عہدہٗ کفایت مہمات بیروں آید نتوان یافمت و چاکریی کہ *عل اعدماد و 
لثق تربیہت باشد بدست نتوان آورك 
ھ8 


رو "٠‏ انوار سہیليی باب دوم تج وت 


لہتا 


‌ُ 
+1 اک کپ 
1 ا 


و تشمھحت . رات ا لعل گردد در بدخشان پا عقیَٰ اندر یمن 





مسادر شیر چون دید کہ سن ں مہنہ بی 7 شرف رووا ىا باہد اندیشۂ رو رو مستولي شل 1 
نا شہر ازہن: انان آزر اندوں و زرقنای رامست مأئند 1 و دروغہامی ا" ہاور دارں و گرم نی 


0 3 ۶ 


و رت زہانی او شیررا از تحعقیق ایی قصہ غافل سازك روي بہ شیر او ورگشت خاموشي تو بدان می 
ج2 یں ۱ ٠‏ 
مساند ک۸ سخن ںوہنٹڈ اتا أُسہٹثٹ و ۱ زان دیگراں دروخ و سن ندانستم ک تو ہاین ن لبیل ٹن ڑژ کاو فہم و 


یں فاقال ات ستائر نشويی و بہذیانات رببندظ از جايی برويی 


ٴ تً‌ ۰ ۱ م 

چ ا 

نوايی ہلبلت آخر گا پسند اف کرو ین ۱ ب ا 

راي حم جا نسند اآفقتد چو نوس ھوس بھرتان ھرزد کو داری 
بپس تشم ہر ماسہتا و ریب ہمنزل خدوں نہاں شیر ٹرسوں تا دسٹدرا بسٹتہ بزندان بد اشتند نا قضات 
بتعصی کا أو نہیں إ کس حیں باند ظلاح ام آنند جلس ٭ لالم بر شگست و اف نٹ کخلورت بیش 


ٰ 5 مت قر لد کی پ2 5 2 مع 7 6 7 
کی و اد 7 وران است آخ نان نہہٰ دروع مع چگون 2-7 و عدرھاّيی بعر و حرفہايی سبریں 


-٠۰-‏ و رئیو تران وات تی خاسای پاریکت کہ نکطرید ارات را ععال سن دید یت 
کلمہ خودرا ازبن ورطہ پہرونں انگند و حال آنکہ در گشتن !و فیلکت و جھیع لشکربان‌را راحتب عظیم 
اأسستن؛ اوليی نر آنگٹ زودانم رن از گار او فار غ گرداند واورا ٹرش دضعیں و لت حواب لندجحد 

مصرع 


:. 7 
بھی ہہ 2 :۰ 
یل لگو نیستا سپٹردر عمل خیر 


:7 کی ٤٤‏ 7 ا٤ے‏ 2 7 
بسہ جا گار نزدیگانی سلوثٹ ۔حسفل ٭ سنا عسیا أِ یسا و لعشہةہ ٠‏ 0 در حرش بد سگالے ٴ۰ پسنا قشستا 
2 ے7 ہ7 ٠ص‏ و ہہ اه ر‫ ٠‏ کا 
رونا ہس ا رق سے لوت بافس ٘ہی و امت کوٹ مشش تام گا مت مق کرو ودیی ا 
اب مو ا نو نت و عیسب و فٹر یلڈپٹر حغیش لفایند وشرثه شٹر بیشٹر ارد در حق او 
زیادنتے قصد کنند , ال هھدرا حسد ٭ نوک اد ایت > ومک و یں سی اق ا لو اوت 
رر ڑ‌ یب یں ید ہی می و رر رر کر یی رہ ہے وو ر7 


ہم 


21 1 موق ا جج 5 ٤‏ 7 ۔ 4 : 0 کے : ا 
بانواع نر آراستہ استث و رت ان ٹربيی نم دارں پیکن ف“ حسودانں اتنای لھولاظ بے 


7 تج 7 بی ۳ 2 ا 
کی >> گند یراق سیر للستا حسد بہدینں سعرلبۂة تم کسیرا ری خرس تلت اندازد حلو لہ نواند ہوں شیرگنشت 


جسفکث نہ اسہیۂ 3 چون ٹرافروں تروخشکٹأ پسوزں و خایت حسلدل اقتضايی اع سیگند گ۰ کسی ۰ 


انوار سہیلي پاب ڈوم حکاین ھشتم ۱ ۸ 


حکایت ۸ 
مم لے اہ ا 


شیر گت آوںكداند کہ سہ کس بایکدیگر ھمراہ شدند و رثات 20ء گشٹہ روي برأہ رو 
آنکہ از همه بزرگٹر ہوں بہ آنى دو رفیق دیگر گشت 3 شما چرا شر و مت خود بیروں آمدید 
و موجب جلا چیست کہ مشقت مسافرتارا بر راحمت مجاورت اختیار نمودەاید پکی از ایشان 
گت بواسطہ آنکہ در آن موضع کہ ٭ن ہوم صورتہا واقم بی شد کہ ہي ٹوانسٹم ایك و حسد برسن 
غلبہ میکرں و بیوستہ در آتش رشکتثٹ میسوختم با خوں خپال بستم کہ دو مس روزہ ترک وطٰن گیرم شاید کہ 
نادیدنیہا دیدہ نشوں رفیق دیگرگشت کہ مرا نیز همیں در داستگیر شدہ جللي ون اخنیار کرددام 
مہٹر رفقا گنت کہ شما ھردو همدرں س‌اید و من نیز ازیں غصۂ روي 'صعرا نہادہام 

سن درسستا بگرہم ٹبي توانم دید ي۸ سی خورند حریفان و سن نظارۃ کىم 

چون معلوم شد کہ هر سہ تی حسودند کم جسیت بایکدیگر خوش بر آمدہ میرنٹند روزي در 
میانں راد بدرہ زر افتادہ بوں هر سہ باتفاق آنجا فرود آمداند و گفتند ببالئید تا اپ زرھارا قسمت کئیم و 
ھم از اپنجا بوطنہاي خوں معاودت نمودہ دو مہ روزي بفراغت گذرانیم ھریکٹارا عرق حسد در حرکت 
ود د رای نبودند بدانکۂ آن دیگریرا بہرد رسد مآحیر ڈرو ماندند نہ ھمت آنکہ ار سر آن زر ہگذرند و 
در میاں راہ افتادہ بگذارند و نہ فوت آنکہ ہر یکدیگر قسمت نماپند پٹ شبانہ روز در میان بپاہان تشنۂ 
وگرسٹہ گذرانیدند خواب و خور ہر خوں حرام کرِہ منازعت سی نمودند و مہم ایشان فیصل نیانت 

قططعۂ 
کار د‌نیارا کہ سامانیش نیست هست درباي٘ کہ پاپانیش نیسٹس 


بہر آن دون ھمتان افتادداند اندراں دردعي کہ در مانیش نیست 


روز دہگر بامداد سمل آن نواحی بشکار بیروں آمدہ بود با جمعيی از خواص بدان مقام رسید و 


ا در میاں حر ذنشمنٹة دویں از کیئثیست حال استفسار نہودہ صورلت واقعہ برأستبی بعرضش 


7 
.1 
نار 


آی سہ 


رسانیدند که مسا ھرسه تن بصفہمتا حسد آراستہاہم و بدینں سبب از موطن و سن چدا افتادہ سر 


۹۰ انوار سہبلي باب ڈوم حکایٹ ھشتم 


کە در قسست این زر میان ما :حکم فرماید مصرع 
شد بعمد اللہ میسر آنچە می جسیم ما 


جتے۔ کہ شما ھریک سفت حسد خودرا بیاں گنید تا بنگرم کہ استحقاق هری بچۂ مرتبہ 


7 


ٍ اسست و فراخور آی زر بر سس قست کلم پکی گنت حسد س ہمرتبد ایست کہ ھرگز نخواحم 
فرس گی احسائیٴ مسر آنکس خوش وت و مرفہ نگردد دیگري گت تو 

سرديی ٹیکو ہودڈ واز حسد پہرۃہ نداشتهٔ حسد س ہبمثابہ اپست کہ نمی توانم دید کہ کسي با کسي 
دہگر احسانی کند و ہمال خوہ پکی‌را بنوازد شخص سیوم گت کہ شما هر دو ازین کار نصیبي نداشتداید 

ا ردعوي شنا 7 مُعليٴ بودہ سن باري چنائم کہ ھرگز نخواہم کہ کسي در بارژ من مرحمتی بتقدیم رساند 
یا بای تکرق گند کا پدٹڑی عن رید مات اعت ھا بدندای تک رگرغت ر از فقالنت آئ تبانگازای 


گا رتم شفارٹ ام بحسدون الناس ہر الواح صفات ایشان ٹم ہوں اجب شدد گنت هم بسن شما 


۰ 7 2 ۵7 یں ےاے .٢‏ کآں کر ے: ۰ : 8 
ایں زر بر شما حرام است و ہریکٹرا عقوبتی فراخور گناہ ازم آید آنکہ خود نمی خواہد کہ درحق 


دیگر احسان کند باداش او ھمان کہ از دولت مکافات بی بہرد ماند ودر ہر دو جہانی زبان زدہ و 


کے ہر7 ]۰ کے ج- 


1 ا ےه 07 ۰ ان ے کی 
آنگہ اورا زوں از قیدں وجوں خللص شنند و 


2 
عررم باشد و آنکہ مہا ل احسان دیگريی با دیٹريی ندارں اوليی 


وی کا : ۱ 7 گے بے : 0۳ 
بار ایں یا از رو جان وب بر دارند و ان دپکری ف بر خوں حسد ٢ي‏ برں و ار جی ختوں نیگوئی 


ردد و مدتہاعيی مدید در چنثال عناب 


نمي خوآاهد مساعحق آن است کہ بانواع عذاب و نگال معذب 


5 ھ-پ- ‏ : ا با ئا ۹ ِ ۶ ۲ 
و عذابس گرفتار ہوں طاعمۂ عذاب چشٹہ تا رمتيی کی ٢ر‏ روحس ہدام قل ابنوۂ یم وفیکم ملک المرت گرفتار گردد 


+.٭ 


لس بئروں تا مخجصس خستین را سر و پاي برفنۂ بی زاد و ت شش دراں صجرا با را گداند 


7 7 ۸.2. 7 
ہي باز سٹاندند و گت تطلعد 
آلکہ لیکوٹی خغراهد ہا کسی نیکوي ہا وي نباید خواستں 
ا ز 1 نل دادت 7 
پا نہالبی کو ندارد دی از تہر سیبابدش پیراستن 
0 : 5 فے ا 7ئ ر دا ۱ ایر ںادزں ,. ػ شوہ 
و آنی حسود داوسیں‌را اسر ٹرل ب؛ یع بیذدریع سر برداشتہ آز رکم حسد خۂعب دادند واآانں 'کگھر 
٦ 2 5 9 : 3‏ - 7 ۰ سے 0 81 
سیومیں‌را قطراں مالیدد در ١فتاب‏ افگندند ت بعد از ہدف ہزاريی زار هلااٹ گید و شاست حستبن ان 


۹*۹ 


رای 
آن در کە درسان نپذیرد حسد است آلیں حسد ثاعدۃ 7 اسم 


ہی٠‏ رجی از حسد عظیمتر نیست چہ مر حسوں پیوسٹہ از کات 7- اك بامه رو از 
راحمت دیگراں در احنت پہسٹا 
درینں غصہ جان سیکند مردکی کہ بہرچہ دا وجود آن پکی 
و اپ سثل براي آنست تا معلوم گردد کہ حسد بدیجا می رسد کہ کس ہنسبہت خود نیکوئٔ 
نمی خواهد و ازیتجا سعلوم تواں کرد کہ بىسبہت دیگريی در جه مقام خواهد ہوں و ای ما کہ 
تصة ۵ہن انگیز حسودان باشد مادر شیر گنت مس از مقربان این درگاہ شیوع حسد: فہم نگرددام و 
یچ" کدام گھار ن این صفتا نکوهیدہ نبردہ و غالب اآنست کہ اتفاق ھمه ہر ثتل او جہت نصحعت 
وت ناما کر نف ام ات *عتاي نیستا شیر گفت کہ دریں تضید شہہ دارم و 
چہت رفع آن در کار دسن شتاب 'خواہم نموں مبادا کە برای منفعت دیگراں مضرت خوں طلبیدہ 
ہباشم و برايی خشنودي خلائق خشم خالی حاصل کردہ تا در کار تحص تمام ننەاہم خودرا در کشتن او 
کہ ا +جرں گمان اہھل ھنرو ارہاب کفائسترا ضایع نگرِانم و تا جمال یقیں از پس پردِہ گمان روي ننماہد 
ھچ حکمی ہا مضا برسانم و از مضمونں ای سن کہ نتبنجۂ طبع شریف و زادهٗ ذھن صاني پکي از اکابر 
کہ سہل است لعل 07 شکست شکستہ نشاہد دگر بارہو بپست 
بة تنديپ سیک دسہسشا 7- يہ تع بدندان کزں رت بشہت (ندسٹت دریۓ 
میں سیانں شیر و سادر شیر ہا تمام رسید و ھریک ب, آرام گان خود رفتند اسا چون دمنەرا بزندان 
بردہ بند گران ہر پاعيی و گردنش نہادند کلیلەر! سوز برادري و شفقتت صحبت بران داشت کہ بدیدن او 
وك فی العال کہ ہزندان در آمد چشمش بردمنہ افتاد بارای سر شک از “عاب دیدہ باربدن گرنت 
سا ا اشن ہلا و ”عندت جگونۂہ توانم دید و مرا بعد ازینں از زندگانيی چە لذت ہاشد 


8 0 


۹۲و 





ي تواي آرام جانم زندگانی چون کنم چون بای دب جم شادمانی چون کثم 
گف ہا مجر من در سازو ہي من بگذران پادشاميی کرناہ ہباشم پاسبانپ چوں کم 


ا وا آامذ گت بیستا -.-ت 
2 ۶ : 
سرا دوری دوستاں عزیز جگر خستہ دارد دل آزردہ نیز 


وسرااہنں ھمۂ ”عدت و ہثثقت و بلاي زندان و بندگرانں چندان لیست کہ با فراۃ ا 
ساخمتہ و بہ آتش مشجران سی باید کداخت _ قطعہ 


شب لیست گز مثارقتت شمع عارضىت ہر آتش خك دِل ہریاں کبابا نیست 


07 
یکدم نمی روں يہ ز غجرانی جانں گداز اڑھزن دید ہرد رد زردم خضصاب بب نیست 
کلیله گفشت اي دسنه چون کار بدیں درجۂ 07 و مہم بدیں مرتبہ انچاسید اگر با : 

رن شنر گنم پائی نباشد وس از ہدائنت حال این دم سی دیدم ودر پند دادی سبالغۂ دم بدا 


النفا نی نموديی و یہ رای ضعیف و تدبیر ناصائنب خموں ہستظہر بودتيی بہ ارت شد که تہ بودم 


لستٹتنٹ 
2 س سے ھی ٠‏ گی 8 
٠ 6‏ گل فنا کے 2 ا یں کر ۸ 
کلتم اي دل رو جا ف٥‏ گرفتار شويی عاتہمت ری وم نتہتشا ہئہت ٹیس اسہد 
۰ اکر پر سادی احوال در بوعظہت تم تتصمی کہ ٹر تنس تو شلٹت ابد اون 0 0ا 
و ر ہانايگپ واں در و بنعشیريی رت و سر عیمس سو عدہلشہا ورر )ہیں تر پھ 
3 ڑے *٭ 7 ْ7 وس 32 7 کو و اش لے 2343 ۴ ۶۶ یں 24 
رین خیانت شریٹ بوم ہي و این اوخ غنانں کن اک توانستميی آی غافل یی با 2 فنکء ریدم ف۸ 
7 کی ا کور گر ۱١‏ گے 5 ُ۸ 7 ۱ ۰ و 7 -- گن 
اشارٹ علما در | چہ گُفت‌ائند ف ساعی پیش از اجل ہمیرں جہ جبزر سك مسراں ازپن ا طاع زندکانی 
5 ۹ ۰ ۔ ۶ ۱ 
8 7۰ ۱ ۷ آے 7 ۱ ١‏ ×2 ابر :. 2 : و ا ے 
وفولٹ شدن لاٹ حیات نیست بلک رجيی پیش آید کہ حیانرا منغص گردائد و ہر نحظہ مرگٗڈ‌را 


بہ آرزو طلبد چنئین کہ ترا پیش آمدہ حرآئنہ سرت ازیں زندگانی خوشتر استس 


لس 


چنیں کہ جست ڈال‌ٹےتك راز غصۂ فرسودانی ہزار ہار بہ از 0 


رز یوں 


۱ ۷ ۳--1-- : ےھ ط ہے جےرں ہے آرں۔ : 
دمنه گت اي باون سس سا سی وف میسو و شرط رعت چاي هي اوردي و لیکن 


َ‫ عم ۲ 7 

شرہ نفس و حرص سال و تمنانيی جاد رای مرا ضعیف گردانید و ند 3 ترا در دل سن بي قدر کرد و با 
یر حر و 7 ۶ئ 1 7 ٌ 7 
نک سیدائسٹم نل ضرر - کار یی تانہتا و خحطر ای بی حد و نہایت اُسمت بسعيی تمام شروع سی 


رسای باب می ہی 0 
ھا بل وعنا بباید کشید لسوت 
کلیله گفت کہ مرن عاقل آ۔ نست کہ در فا ہر کار نظر بر خاتمۂ آی اندازد و پیش از نشاندنی 
نہال ثمرہ آنرا سلاحظہ کند تا ١ا‏ از کردہ پشیمان و از گفتۂ پرپشان ::. آن وا رر 
شمانت اعدا و ملالت احبا فائدهً ندارہ مصرع 2 2“ 


پشیمانی جہ سوںد رو اول خطا کرد يی 


زہسن حالت هرمفلہ و بی خر است ہر گجا علو همتي ہوں اورا از رنجہاي معب و خطرفاي گلی ٠٠‏ 
چارہ نباقد ---ٰ پیت ْ 


ٰ پیستا ۱ 
از سر بستان دوات میوه شادي جوي. ‏ ز آلکہ کمٹر سیوہ زین باغ انقالب عالم است 
باپستی کە پرتو اللفات بر مال و جاہ دنیا نمي افگندي تا در چاہ رن و تعب نتمي افتادي و 
نہال حقد و‌ احمد نمي کاشتي تا امروز میوه بلیت و لکبستا نمی چیدي ۵منۂ گستا سیدائم کە شخم 
ہن بلا سن کزان و هرکۂ چیزب بکارں ھرآثینهہ ھمان ہدرود 
ز نیكي نیٹ بیٹی و زبدي بد ز جوجو روید وگندم زگندم' 
ومن زھرگیاہ کاشنەام گل انگبیں توتح تر کرں وابن زمان کا ار قست ریم و میس آز انا 
مہاندە نہ سرانگشت تقدیر می کشاید ونہه در آئینۂ اندہشۂ شاو وی خوں 


۹۷ اثوار سیلی باب ث۵وم حکایٹ ھشتم 
بس آسان سي نمود اول غم دریا ببوپ سد ار ہیں مت رت 
کللہ گت حا تدبیر خالی خود برچہ وجہ کرڈ و رآ جات خود از کدام مَمرخیال بستۂ دمتہ 


لہ كت سہسشا 


از تنگنايی عشق تو چستن رہ خلاص مشکل توان کہ رخنة تدبیر بستەاند 
چناں سینماید کە کشتی ہو یھ یہ ور ےا دو آفتاب ہٹا بمغرب فنا و 
وا غروبے خواہد نمود و سن یچ وجه نی بزبونی تُخوأہم داد و چندانچە حبلہ و فریب بکار تواں 
رد در خلاص خود دریغ خخواہم داشت اما رج س بسبب آن زیادہ شدہ است کہ سبادا تو بەن 
شہم شوی وہعکم مصاحبت کہ میان ما بمرحد اتاد پیوسٹہ است در ورطلهُ ہلا افتي واگر عیاذا 
۱ و 
اللہ ج 7 نا ند 2 نار ع۔ حدان از کیں: ان زان ات ہی آل و کرد رت 
اوسدوےجھسالستل وت تس سو 
نايی ٦‏ براسبی و دریىتی نہادہ ٭”عال خواهد ہوں 0-7 ا ارول وتو بە قباہٹ سی افنتد 
ضرف متا ”حشر دستا نمیدھد کلیلہ جواب داں کہ آنچتہ گفعی شنودم و تو میدانی کہ من 
رعذانب صبر نمینوائم کن و در شگانجۂ و الم عقوبت نمیتوأئم کشید و آچہ من میدائم پوشیدہ نمیتوائم 
اشت و براأيی خوش آمد کسي دروغ و غیر واقع نمیٹوانم گت پیش ازانکہ از س پرسند آآچۂ واقم 
اشد باز نماہم و ہے تر سے وت شدہ اترار کئی و خودرا از 
لعب آخرت توبہ و انابت بازرمانی چہ بیئیں میداي کہ درہی قمی سراٹجام تو هلاکعت تئ بای 
شوبت این دنیا ہانکال و وبال عثبی جمع نشود و اگر در دار فنا مسشقت عذاب بکشي باریيی در دار 
لملٹ ہقا شوراہڈ عقاب تچشي دسنہ گشت دریں معانی تاملي کم و آنچچہ سخاطر رید ہمشاورت تو 
سانم کلیلہ رلجور و پرغم بازگشت و انواع ہلا و آفت بردل خویش خوش کردہ پشت ہر ہسٹر سلالت 
اد وشب ھمہ شب برخود سی پنچید و چون ہے بر آمد دسش فرو شد 


حر 
رفتك و چندین آرزو با خاش برں 


انوار سہملي ہو :ھ0 ۹۰ 


اما دراں ست میان مت و کیا ٠‏ ح نے دزدي کہ ھم درانں و0 سیون 
7 بود نزدیک ایشان اختد پ خن گفتی ایشان بیدار شد و مُقالت ایغان تمام شنودہ پان گرنت و 
٭فٰت لات مت بکار آبد .. مع 
۲" من وقتی نو جر کت مکاني دارد 

دیگر روز کە شیر زرین چنگی آقتاب درا بینڈ مینا نگ آسمانں بچوان آ آمد و ٹہناهً تیر ٠‏ 

سیاہ نامةٗ شب در گوشہ زندان خفا 0-7 
۱ . زعدل روز عا گشت روشی لوت 1ف مت ڈائن 

باز ملس مظالم ساختہ و پر داختہ شد مادر شیر حدیث دمنہ تازہ گردانیدہ گفت زندہ گذاشن 

ستمگاران برابر کشن پرھی زگارانست و نیکرٹی با بەنفسان مثابة بدي ہا نیکوپانں 
نکوئی با بدان کردی چنانست ‏ کہ بد کردن بجاي نیکمردان 

و ھرکہ ہا وجود قدرت فاجری‌را زندہ گذارد پا ظالمي‌را مددگاري نماپد در فش و ظلٗ ایشان 

شریکٹ بود و وعید سن اعان ظالما سلطہ الله عليه در ري رسد 
:بد مکی و پار بدان ہم مشو وزبد کس خوشدل و خورم مشو 
شیر تقضات‌را الزام کرں کە درگذاردن کار دہنہ تعجپل نمایند و از خیانت و دیائشت او هر روز آچہ 

گذرں بعرض رسائند پس قضات واشراف و معارف ای و غراص وعوام در *جمعی خاص و ”عفليی عام 
حاضرشدند وکیل قاضي روي تتضار *جلس کر وگشت مل در باز جستن کار دمنہ و تنعص حالي 
کہ بدو حواله میکنند سبالغةُ تمام دارد و فرمود کہ تا چہرہ مہم اوازغبار شبہت خالي نشوں بہي مہم 
دیگر نپردازند وحکمي کہ درحق وي رود باہد کە از متضاي عدل دور نباشد و از جادہٗ انصاف "جانب 
ارات مائل و ماحرف نگردد ھریکٹ از شمارا آچە معلوم است بباید گفت کہ در ضمن ان 
گفٹن سہ فایدہ کلي مندرے است اول آنکہ حیرا ایاري دادن و علم راستي و درستي افراختن ہم در 
شریعت قدریي تمام دارد و ھم در آئیں سمروث و دیں فتوتٹ حرمت سالکلم درم نان ظلمرا درم 
فگندن و اساس مترا وہرای ساخصن و اہل خیائمترا گوشمال دادن موائق رشاي خالق و ساثم طباع 


80 


ػ۹ ہے روب ار ضم ا 


قر اق اوت سا َْ از اەعاب وس وت فان از لت حیوافولی 
ا إ مل چون سن بہ آخر رسید ھمہ حاضران خاموش گشنند واز دی 
طرففب جوابي تروظ ایشائرا در کاردمنہ پٹیني حاصل نبودہ خواستند ہگمانں جرہِ چیزيی گوہند 
اک مل ناو فلس شود و اتی کہ نہ از رو حقیقت گویند خول ره گید و چوں 
دسنہ اہی حال مشاهدہ کر دلش چون باغ ارم از نسیم ہا ر تازہ و خرع گردہد اما چون غمگینان رويی 
در هم سظانت ای آکائر دیں ہے و اي بنشاہی ملک مك اگر ”جرم بودمي بخاموشيی 
شاد شدمي و سن ہی گناہم و هرکہ جرسی ند ندارہ یجگسرا برو دستی نیست و اگر او بقدر دائش در 
مہم خود سعی گند معذور اسٹتا و من سروگند بر شما ميی دھم کە هر کس از ثضیة من چیبزي معلوم 
ار براستيی باز نماید و درای جانب انصاف نگاہدار کہ ھرگفتاری را جزائی درعقب خواہد بود و ھرکہ 
سن او در ظاھر شدن حقي یا ھلاثٹ گشس شخصی ہمثاۂ حکمي ہوں بای کہ بی شاثبة غان وتخمیں 
بلكہ از ری صدق ویقیں شہادت بادا رساند و ھرکہ بگمانں و شبہت مرا در -- تلف اذگند بدو آن 
رید کہ بدان یب ہي علم و عمل رسید تضات پرسیدند کہ چگونہ بودہ است آن 


حکاین ۹ 


دہنہ گشت اردان کہ مردي ہي مرماۂ دانش و ہي پیرابه تجریہ دعوي طبیبی میکرں نە علمي _ 
ائر داشت زا نہ بصیرق کال ۵ ئ0 داروھا ہدان سثابہ جاهھل ہود کہ جرزھندی‌را اف 
برکي ہاز نشناختي 7 تشغپس امراف پان سی ي مایہ ہوں کہ میانں رد و نٹرس اسنیاز ز نکردي و 
ءر شنا خشی ٹراکیب ا طبایج و مقادیرادوبہ نان بوك ودر ٹرقٹن سخہا از کیفلیٹ و کمیت غذا و 
روا پیٹ 

بد علاجيی کہ ھرکہ 0 ای" ديه دیگر ندید روعی حیات 

و دران شہر کہ ای شغص تُکا ن جہالت کشادہ ہوں و سالي مردم کشي دردا دہ طبیبي دیگر ہوں 
کمال ھنر مذکور و بن معالجمت رعبارئی قدم مشہور دسي چون دم عیسی دلکشاي و قدمي چوں 
دم خظر جان ائزاي تطعہ 

گر خواستی بیکٹ دو نفس آفت دوار ‏ زائل شدي زگنبد دوار ہي ثبات 


پمی قدم چنانکہ ہباغ اردر آمدي دادي ز رج رعشہ سفیداررا جات 


ا سمل باب دوم کیٹ ہم ۹۹۷ 


7 +44 
لیے 


ساد ھ08 روکا دا ست کہ پیوسٹہ ھٹرسٰند| 0.۰ مان . جز نوالۃً عنت نیاہند 
و بی ران از موائد نوآئد او رآ شرف و حرمتا مستوفي بر دارند 
هنر نمي رہ ایام زان شکستہ دلم کا روم بتچارٹ بدینں کساں نُغاع 
کار اپ عللم عصرو نادرة دھردر تراجع افتاك و کوکب ٹور باصره او بکسوف نعف مبٹا شد بندري 
نور چشم جہان ہیں آن غر کہ ڈپدۃ تم دانا در روشن بودي و مردم دید بھنارا مشاہدہ رہاش 
جمالش خوشنر ار قافائ باغ زکان ُترمي شد تا ونعی یه از روشنائی نزوف اثري نما پیچار: 
در گوشۂ کاشانه متواريی نششّت و آنں جاەل عام فریب دعوي زیادہ از معني آغاز نہاد 
پري نہفتہ رم و دیو در کرشمۂ ظا بسوخت عقل ز حیرت کہ ایں چا پوالجپستٹ 
بانکكٹ فرصٹی دران وایت بطبیبی مسلم شد اھ او بشہرت کاذبہ ں‌ ر افواء و السنۂ افتاد 
ملک آن شہر دختري داشت کہ ا از مطلع حس آقتابيی چون او روي ننمودہ بوں و عطر فرویش صبا 
چوں چین زلف مشکبارش نائةُ نکشودہ 0۸0 
ماہروف مشکبوثی دلکشی ‏ جاننزاثی دلفریبي مہ وشيی 
اورا بەہ برادر زادڈ خوں دادہ ہوںد و عقد و زفاف بہ آئیں خسروانہ و تزثیں پادشاہانہ وجود گرفتہ 
مادرا مہر میہمان رنہ زھرہ با مشتری قراِن کردہ 
وار مقارنه آی دو کوکب سعد گوھريی شاھوار در صدف رحم سنعقد گشنہ تضارا 20 وضع حمّل 
عارضة حادث شد ود خر شاہرا رٌجي قتويی پدید آمد طبیب دانارا حضور طلبیدہ از کیفیست 2 آگاھيی 
02 حکیم حاذق ہر کماھی حال وقوف پافنہ تشخیص مرش کرد و گت معالججة این ہیماري بدا,وئي 
میسر شوں کہ آترأ مہرانی خوانند دانگی ازاں دارو بگیرند و کوفتہ و پیخته باقدری سشث خالص ودا 
چینيی بیامیزند و باطبرزد شیرینں ساحتہ بہ بیمار دھند فی احال رن وي زائل گرند گفٹند اي حکیم آن 
دارو کا باشد و از کہ جوبند جواب داد کە سن در شربت خانةً ھمایوں قدري ازیں دار و دیدہ بودم 
در حقةُ از سیم خام نہادہ و تفلي از زر خالص بران زدہ و حالا بواسطهٗ نعف بصر از پیدا کردن آی 
عاجزم دریں حال آن طبیب مدعي بیامد وگفشت شناخشن آن دارو کار سن است و ترکیب این اخلط 


۸ انوار سہیلی باب ہوم حکایٹ نہم 


یکو دائم ملکٹ اورا پیش ۶ رھ 2-0 خائڈ وٹ و آن ادویة کہ كت احتیا است بیروں 
آورِہۃ آں شربت کہ طبیب 0 تیب لمائی ہے ناو بشرمت حخانه در س و حقة بدان 
۲ فلت یه حکیم گفٹہ ہوں میطلبید و چون بہمان دستور حقہاي متعدد بودند در پیدا گردن داروعيی مذکور 
فروماند و بي آنک تمیبز کند یکی ازان حقہا برداشتہ بیروں آورد قضار! آی دارو کہ مہرآن خواندندي 
نبرد بلکہ قدری زھر دلھل کہ چہت مصلعت ملک سپردہ بودند دران حقہ *عحفوظ بوں آن حقەرا سر 
پکھاددر ای زھررا ا دیگر اعاظ بیامیخت و شربتی ساخۂ پھر دان چشیدن ھمان ہود و جان شیربن 
دادن ھمان ماق ان ال مشامدہ کرناہ از سوز فراق دختر شعلہ آہ بفاٹ اثیر رسانید و بفرموں تا بقیه 
شربت بدان طبیب نادان دادند تا او ھم بر جاي سرد فو مکافاٹ آن عمل نا خوش ىٔ العال 
بويی رسید ثینتا 
نیکو مثلیست اینکہ ھرکس بد کرد بد با دگري نکرن ہم با خود کر 

وایں مثل بدا ن آورام ٹا ہدائند کە هر عملي کە از روی جہالت کنند عاقبتبی ناپسندیدہ دارد و هر 
کاريی کہ بگمانں و شبہت سازند مضمن خطرهاي کلی باشد پکي از حاضران گشت اي دمنہ تو ازان 
جملۂ کہ خبث غمبر تو بر خواص روشن است ونا پاقيی سبرت تو برعوام ظاہر و کُجي حال تو ہم از 
شکل وھیکل و ھیأت تو درست گردد قاضي پرسید کہ ایں سفن از گجا سیگوت و بربں قول چہ جت 
داريی علمات آنرا تقریر بابد کرد و دائل سن خود باز باید نمود گنت علماي فراست شعار آورہائد 
کہ هر کشادہٗ ابرو کہ چشم راست اواز چشم چپ خردتر باشد و اختلاجی داہم برو غالب ہود و بینيی 
او جانب چپ سیل دار و نظر او پیوستہ بروي زمیں افند ذاٹ نا مبارث او مسجمع فساد و مکر 
"9+ ثجور وغدر خواہد بود و این علامات درو موجود است دمنہ گنت در احکام الہي امکان 
سیل و مداهھنمت نیست ودر افعال آن حضرت گماں سہو و غفلت و خطا وزلت نہ 

غلط و سہو برمن و تو رواست پر جہان آفرین غلط نروں 
جح ٌَ متا کہ پاں کردعی دلیل حق و ہرهان صدقی تواند بود و بدان راسستدرا از ز دروغ و خطارا 


.۰ کت از باطال: جدا سیتوان کرں پس عالمیان ا زگواہ و سوگند باز رستند و قاضیان از مرافعہ و 


_ معاکمہ بیامودند و بعد ازیں هیچکسررا پر نیکوئی ثنا گفشن نیکو نیابد او بربدکاريی مذمت کردن لئ 


جج ۱ 
.۰ 


انوا ر سہیلي باب مض حکایت ّ تک ہے اتا 


نباشد زبراکہ هے غاوق اہی عَللَتا کا تن آفرینش و 7 5 ا ھمراہ ا غذآئد از خود من 
و کرن آپس بدین حکم کہ فرمردی جزاي اھل خیر و پاداش ارہاب شر از صفعات احکام 
شرع وعدل ”عو گشت و اگرمن مظان )0 نعوذ بل مہا کردہ باشم ہواسطة آن ہودہ کہ 
اپن علاسمات مرا برانں داشتہ است و چون دفع آن در حیز امکان نبودہ نشاپد کہ بعقوبت آن ماخوذ 
گرنام 3 2.09 پیستا 
مکن -" چینم سرزنش ابخوں روپ چناچہ پرورشم میں من ریم 
سا س بقول رون ا ریسنم و تو برفان جہل و نقلید خود ظاہر کردی و بکلىة اضعا ونمایفيی _ 
بي اصلٰ و دعوي یی فروغ و تولي نا متوع از لن انافل سدخلی نا موجہ نمودي 
پیر حر از طرح سحن رای تو . دانست کہ تا گجاست نادانی تو 


چوں دہنہ ہدیں گونەہ جواب داد جملۂ حاضزان مہر سکوٹ بر ادرے سن نہادند و بیش ازان 


کسی دم نیارست ز اھ بفرسود تا ہاز اورا بزندان بردند و صورٹ ساجرا بتفصیل بر شیر رش پر 


سس باز خبر کلیلہ نار ر درین *علہا ہپرسش او بس اسیدوارم 
تو ازووچه خبرداري و نا آمدن اورا چہ عذر سمي آري روزبہ کہ نام کلیلہ شنید آھی سوزناث از 
جگ رگرم ہر کشید و تطرات اشث خوي از “عاب دیدہ ہبارپد و گذنت 
دل ہشد از دست دوسترا ؛چە جویم نلق فرو بست حال خوں بک گوہم 
دمنه از اضطراب روزیەہ ی طاقمت شد و گفتا زیدتر کیفیٹ خال پر مان رد لی ان 
دنہ چگوہم نم 
جانہاي ما سوخت ز ران همدسي جروم سینەاہم و نداریم مرھميی 
جرں شہع سوخت رشتہ جانم ز تاب دل وازسوز سینه سي نتوانم زدن دميی 


8 2 


جے" یبای یت 0۳0۲۳09٦‏ فراق وت 
َ ي همنفسان آہ کہ بي ارات در دسٹ - میرف انی 
دمنہ کہ خبر وفات کلیلہ شنید بیہوش شد و بعد از زم دراز وش آمدہ . بر شید و 
ہزاري زار با دیدۃ اشکیار سیگلت ا قطعہ ۱ : 
درا 7 یچ گی اي بریدہ گشتً ۱ و احسر تا کە شام طرب بار اور نماند 
اي بی دل فغان پر آرکەہ 7 چان برفستا _ وي دیدہ خوں ببار کہ نور بصر نماند 
دمنہ چون زاریی از حد گذراید و لباس ہس بدست جزع چاکٹ گردانید و ہر لعظہ روي بر 
ای دسنہ تو خوں داني کہ 00 ازل نام ہقاي غاد ہر ناس زندگانی ھے آفریدہ رتم نفرہ مولا 
و‌‌ نقائں' صور موجودات نقتن عخیات پر صلےارں ممکنات جز بقلم کل شی فالٹ ا الوجہہ بہت ٦‏ 
ننمودہ خٌیاط کار خائ قدم جامۂ وجوں هي موجودي بي طراز عدم توف و فراش سراحجۂ قدرت 
شمع ظرافعی ہی تند باد آنتی نیفروختہ قطعۂ 
گلستان عمررا در مرغزار روزگار نو بہاری خالی از باد خزانی کس نیانت 


این شرہتی است ھمەرا چشیدنی و بار ”حنتی است جملەرا کشیدنی مرھم این زخم جز صبوري نیست 


و عللي اپ مرض جز شکیباني ضروري نہ ہت 
صبوریی ضروربست کین درد دل‌را بغیر از صموري دوانی ندارد 


دسنہ بدپن ختان فی اْجملہ تسکیني پافنت وگنت اي روزبه ٥ریں‏ جزع حق بطرف منست چہ 
کلیلہ مرا دوستي ہوں مشفق و برادريی ام کە در حوادث بدو پناہ بردمی ودر مہمات برأ٘يی و رویت 
و شاقتا و نصاصت او استظہار داشتبي دل او خزانة ہو کہ هر نقد اسرار کہ درو ودیعت نہادندي 
روزگاررا بران وقوف نیفتادي و جاسوس ۰ از اطلع برِن نومید ماندي دریغ کە آن پار مہربان سايه 


دوااٹ ازس سر ہن ب رگرفمت وسرز ا صسرا در کوشة کاشانه دنیا ہے یىی رفیقل و شمدم و ہولٹس و معرم بگذاشت 


باکە گوہم راز خوں چوں *عرم رازم نمائ چارہ سازيی چون کتم چون پار دمسازم نماند 





انوار سہیليی باب ہے حفای لف ۲۰ 


بس ازیں مسرأ از زندگاني چۂ اوت خوآمد و نان ٌ 201 خواهد رسید وک 


7 نمی کە درین معل انواع خیاات وکا -. کرديی خودرا ہزاريں زار بکشتمي و از رن نہائيی, ۱ 
کی ا بیکسي باز رستمي جو وو بی مدد او مات فمگساری رہبی خلاسي 
اہندم از کوئي امید آوارہ سي باپد شدن ×. چارہ چون ازدست شد پیچارہ مي باپد شدن : 
روزی گنت 7 از چس حیات بخارستاں فنا و فوات انتاد نہال معبتا دیگر پاران 
رشمات اخللص نازہ و سرسبزاست ظط ہا یو کو 
غم مخو ر گر زان چمن شاع گلي بس شد روف نمرپی تاز استا و جعد 7" تا بدار نہ 
دمنہ گت راس سیگوبی بقاي تو تدارك هر خللي و حیاث تو تال ھر زللی سف و امروز 
تو مرا ھمان دوست و برادري کہ کلیلہ بودہ است دست بیار و مرا ببرادري قبول کن روزیا بدشاطيی 
هرچہ تماسٹر پیش آمد وگشت مرا بدپن عناپت رقیں ہت ساختيی و رای اعلليً سن بارے علپینں بر 
افراختي دل وفادار سن از عہده عذر این عنایت چہ سان بیرون آپد و زبان ثنا گسٹر من شکر این 
لعنتب چگونہ گذارں بس دست پکدپگر گرفتہ عقد برادري بپسشند و چنا لچ رسم عہد و ہیانں باشد 
شرائط مصاحبت و *خالطلت مقرر نمودند دمنہ گفت فالی جا ازانں سن و کلیلہ دفینۂُ است اگر نے پر 
گبري و آنرا حاضر گرں انی سعي تو ہي اجریيی تغواهد ہود روزیہ پدفانڈ دمنہ دفینە را ہپاورں دسنۂ نصیہب 
خویش جدا کریاد آتپتہ حصہ کلیلہ ہوں بروزبہ داد و التماس نموں کہ پیوستہ ہر در بارگاد مل باشد و 
آچە در ہاب وي سیگذرں معلوم فرسودد اورا آگاھی دھد روزبە اپنں نگته تا رو؛: وفات دسنۂ نگاھداشٹ 
و 
شرطا است کہ شرطرا بپایان ببرند 
روز دیگر علي الصبام مادر شیر حاضر شدہ از کیفیت مجلس گذشتہ پرسید شیر صورتا تضیەرا ہر 
وجہي کہ تثضات بعرض رسانیدہ ہودند تقرہر نمود مادر شیر بر مضموں آن واقف گشتہ در اضطرأاب آمد. 
و گفشت اگر سخن درشہتاتر رانم موافق رای ملکٹ نباشد و اگر چشم برھم نہم جانب نصعت رو 
شغقت مہمل ماند شیر گفت در تثریر ابواب منا“عت ٭عاباو مدارا شرط نیست ون تو بی 


شبہت از شالثبۂ شک مصفا است ھرچہ زودتر “عل قبول رسد ہيار تا چه داريی مادر شیر گفذنت ملکٹ 


۲۳ انوار سہیليی باب شض مت نہم 

میان راست و دروغ پری نمیکند و مقضت خویش پ_-ھ]' بار می ہ شناسد و دمنہ فرہٹ۔پافتہ 
۱ . ا انگہشت کہ ان مس ات آن فاجڑ انت و شمشیرہ هي برِن انف آن فاصر آیپد 
شی رگفستە تو امروز غائب سشو شاید کہ مہم دسنہ فیصل پاہد پس فرمان عاليی صادر شد کە دیگر بارہ 
تضات فراہم آپند و در*جمعی عام سان گار دمنەرا تاز: سازند اکاہرو اصاغر بموجب فرمودہ جمع 
سو بی یت جس دہنہ گواھی طلبید هنچکس در 
حق وب خضن گنت وافرر شر لکٹہ در میاں نام مقدم قصات روي بدمنہ آورں و گفشت اگرچہ 
حاضران ترا بخاموشی ياري میدھند اما دل ھمکنان بخیانت تو قرار گرفتہ است نا بر ھلاژ تو 
متفق اند و ترا با ایی حال در سیان اپن طایفہ از زندگانی چہ فائدہ تواند بوں حالا بصالم حال و مآل 
تو آن لال تر کہ بگناہ اعتراف ماق تحت و اناہب خودرا از عقوت فرٹ خلاصي دھي وترا از 
مرگ پکي از دو راحعت رسد يیکي آنكہ باز رهانی دیگر آنکہ باز ربھی 


قملعۂ 
_ ا عیے نوعيی را حنست وزہیانں این سن ہر خلق متا ہي نہند 
پا کم آزاري نکو 0" کە ال ت مہر او ورزند و اور! دردل خوں جادھند 


گر نکو کار است ازین زندان ”عدتا وا رھد وربد اندیش است حلق از ”نت او وا رهند 

اي دسنە اگربگناہ افرارکنی ترا در ات حاصل آید و ذکرآن ہر روي روزگار بای ماند پکی اعتراف 
جخعیانت خود براي رستگاري آخرت و اختیارکرین مل بقا ٠‏ دوات بردار فنا و نکیستا دوم صیبت 
فصاحت و زمان آورب و آوارہ ہللشت و سض گستري تو بدین جوابہاي دلپذیرکہ گفتی و عذرهاي 
معقول کہ تقریر نمودي در افواہ خاص و عام افند و اھل زمان را کفایت و جلادت تو معلوم است و هھمہ 
بر فضل و فہم تو شہادت باقامہت میرسانند تو نیز با عقل خود رجوع فرەائی و بعقیقت ایں نکتہ 
دانا شو کہ سرگی ہا نیکنامی بہئر از ز حیات در ہد ناميی 

پیستا 


سرن کس بە نیٹ فرجامي بہٹراز زندگی و بد نامي 


2 


دنہ گغشت قاضي را بگمان خوں و مظنۂ دیگران بی متي روشن و دلیليی ظاھر حکم نشاید کرد و از 


تسوايی انی بعض الظن آلم در نباید گذشت و اگر شمارا نیز اپ شبہۂ افتادہ اس بت برگناد من 
قرار گزفتہ آخر سن در کا خود بہٹر دائم و یقیں خودرا برای شک دیگران پوشیدن نهٗ برق فتوي 
ذرست ات وٴلة یقاعدۂ تقوی مستحسن و با وجوں آنکہ شما مجر گمانی کہ مگر مرا در خوں شنزیۂ 
سعيی بودھ اپ ھمه گفت و گويی میکنید و اعتقادها در حق سن فاسد ساحەہاید پس اگر س در خونں 
خود بی سببي سعی نماہم و بيی موجبی بقدل خوں راضي شوم :چہ تاوہل معذور باشم و از عہدہٗ خطاب 
و ل تلقوا باہدیکم الی التہلكة چگونہ بیروں آیم و من بیقینں دانستەام کہ ہے ذاتارا ہر من آن حقى 
نیست کہ ذات مرا است پس آچە در حق کمٹر کسي آنرا جائز نشمرم و از روي مروت برای رخصت 
ننماہم در باب خود چگونہ روا دارد ۱ بیسدا 
سن اگر خویش رانمی شاہم ‏ دیگربرا چه سان بکار آیم 
ای قانئب ي ازینں سن در گذر اگر نصہحت است ہہ ازبن باید و اگر نضاحتا است اولي آلک از 
قافی بظہور نیاید چە صن قضات حکم باشد و از خطا وسہو و هزل و لغو دران احتراز نمودن لازم بود 
00۳80 تو طمیشہ راست گوي و عادل ہودي از ضعف طالع و لکبیت حال سن دریں حادلہ طریق 
احتیاط ہر طرف نہادي و بظن خود وگمان ارباب غرض دیەہ: راستی‌را برمد غفلت مبٹلا ساختی 
طرب سراي دل ھرکس از تو معموراست ‏ چا غم دل امیدوار من باشي 
گی جو تو شگفتہ است در بہار جہان روا بوں کہ ھمه خار خار سن باشيی ۱ 
تا *حکمۂ دانش کہ قبالً هنر پروري بتوٹیع احکام اپشان “جل است فٹوي برینگرنہ دادہا 
کا ند و ف کڈ ین آراقط ناف فرنوان قرب قول مقرل و قام یا سک ار کا 


لی +٭ ۰ ان ماد 1 ۲ 
گواھ وھد ین کاريی کہ۸ برٰن وٹوضس ندارں بدو ان رسد کہ بدانں باز دار رسید قاضي لرسیں چگرنہ ہوں: 


حکایٹ * 


دنہ گفت آورداند ک‌ سرزبانی بوں ببزرگيی معروف و بشرفف ذات و حسن صفات سوسوم و 
موصوف ۱ جا 
با ادب جانفزا با مض دلپذپر باخرد بیگران ہا هنر بیشمار 








<3 ْ رسای رت 7 حکایت دھم 
واین و زی داش بعسی آفت جو فِددة لبي جان ہبخشتر از آحیات 
'چیر جر کت چو آب _ فروزا تر از ساہ 73 آفتاب 
0٥‏ "مھ ےج 
۰ مسا 7 ۱ 0 
دیدہ فرو ہسته ز کار جہای گشتہ پس پردهٗ عصمت نہانں 
آپنہ نا دیدہ جمالش ز دور بودہ ز ھمراهھی سایہ نغور 
راہن مرزبان غلامی اٰغي داشت بغایت نا حفاظ و بي باٹا نہ مردم دیددرا از ک7 من 
کردي و نە ھواي سینەرا از غبار فسق و فسان صافی ساختی و اپن غلام در ملازست مرزبان ہباز 
نامزد ہوں و بصیادي سرغان ستعین روزي این غلامرا! نظر بران مستورہ افتاد و مرغ دلش ہدام عشق او 
باز ایں دل غم دیدہ ہدام تو در انناد بس سرغ ھماہون کہ بہ تیر نظر افتاد 
غلام د ل ار د٦ددوسیا‏ ںان ند انچ حلقہ وصال جنبانید در سلاقاٹت کشادہ نشد و ھرچند افسوں و 
افسانہ ہر کار کرں مفید نیفتاد بیستا 
باز دار بطمع صید کردنں آن طاؤس رباض جمال میان اسید بس چندانچە باز فکررا در هواي 
سواصلت ہپرواز آورں راہ باشیانۂ مطلوب نیانت 
برو این دام ہرمرغی دگر ن۸ که عنقارا بلند است آشیانہ 
بعد از نا امیدي ۔چنانچە سیرت ہد نفسان باشد خواست کہ در حق او قصدي اندیشد و ہراي 
فضاصت او مکریي ہر کارکند پس از صیاديی دو طوطی بخرید و بزبان بلٰغي پکی را از ایشان بیاموخت 
کہ سن دربائرادر خانہ باکدبانو خفتہ دیدم و دیگریرا تعلیم داں کہ س باري ت نمیگویم در سداٹ 
پکٹ هفلتہ این دو کلمة پاد گرفٹند روزي مرزبانں ہزم شراب آراستہ بوں و بفراشت ہر مسند عشرت 


نشستۂ ہازدار در آمہد و برسم هدیہ مرغائرا! پیش آورد طوطیان شیریں کلام شکر فشانی آغاز نمودہ 


انوار سہیلي باب ٹوم حکایٹ دھم ,۰ 


ھمان دو کلمەرا ہحکم عادت تکرار میکر‌ند مرزبان زبان خی را نمیدانست اما خوش آوازي و تناسب 
الفاظ اپشان نشاطي در خاطرش پدید آمد و ہان نغمات دل آویز عشرتٹ انگیز انسی گرفٹہ سرغان‌ر! بزں 
سپ تا تیمار داريی نمودہ در تعہد حال اپشان کوشد زں باچارہ نیز بزبان مرغان دانا نبود ایشان‌را پرورش 


میداد و دشمتان دوست رویٴ‌را نوازش میکرں 


نفسرا پروردم و آخرشدم رسوا ازو سن چہ دانسٹم کہ خسم خویشرا سي پرورع 
القصه مرزبان ہا طوطیانں چنانں 0-7 شد کہ ہي العان دلیذ پرو نغمات بيی نظیر ایشان در بزم 
شراب نہ نشستيی و با صداي روم افزايی اپشان از نعمہۂ دلسوز عود و زمزمۂ شور انگیز چنگسا گوش 
فرویستی روزي طایفة از اھل !یپ بمہمانی مرزبان آمدند مرزبان در جلسی کہ جہت ایشان ترثیب 
دادہ بوں طوطیاں‌را حاضر گردانید اپشان ہر عادت معہود ھمان دو کلم سرائیدن گرفتند مہمانان بعد از 
استماع آن در یکدیگر نگریسسند و آخر سر شالت در پیش انگندہ ازانعال متعیب فرو ساندند سرزباں 
دید کہ آتش نشاط پاران فرو نشست و نشاٴ خوشدلي مہمانان بحیرت و تامل مبدل شد از کیفیٹ آں 
حال پرسید و سبالغہ از حد در گذرانید و چنداچہ مہمانانں عذرھا گفنند (ەعل قبول نرسید یكکيی از 
ایشان کە جرأت زیادت داشت گفنت مگر اي مرزبان ترا ہر آتچە اپنں مرغان سیگوبند وتو ني 
آفند مرزبانں گفمت کہ من معنی ای خنان فہم نمیکٹم اما باواز دلکشاي ایشان ‏ ۷ جتی و فرحتيی در 
دل مشاہدہ میرود شما مارا از معنی کلام اپشان واقف گردانید 
سن ندیدم شبی سلیمائرا چہ شناسم زبان سرغانرا 
اشن مضموں کلمات طوطیائرا با مرزباں تقربر کردند و از فسواي آی سض وہر آگاد گردانیدند 
مرزباں دست از شراب باز کشیدہ گنشت اي عزبزان معذور دارید کە من ہرہن معني وقوف نداشتم و 
بعد ازانکہ جعقیقشت حال دانا شدم دیگرعذر نماند در شہرما رسم نیست کہ درانی خانہ کہ زن پریشان 
کار ہی سامان باشد ۔چیزي خورند در اثناي اہن گفت وشنید غلام بازدار آواز داد کہ سن بارھا دیدعام 


ے 2 : : ۱ : ی 5 
و گراھی میدھم مرزبانں از جاي بشد و بکشن زن حکم فرموں زی کس نزد او فرستاں و پیغام داد کہ آپ 


امیر کامکار پیستا 
اگر هلاکٹ پسند کی وگر بنا بخشي بہرجہ حکم گنی ناف اسہتٹ فرسانسد 


7- انوار سہبلي باب ۵وم حکایٹت ذھم 


اما دریں کار اندیشہ جا آر و تعجپل منماي 
۱ مصرع 
۱ عو جو یج نوام 

راب کن 7 شائظ در خون رض تامل واجب بینند چہ اگرکششن ازم آید نرست 
باقیست و اگرعیاذا باللہ تجیل نمودہ ہی گناھی‌را بقتل رسائند و بعد ازان معلوم شوں کہ امتحقاق 
ھی عافھ دا آی ار فَایرڈ آمکان ہیں :اف و ربال آنی تا اہد در گرین وَبمَانة 

بی تامل مکوش در آزار ‏ تا پشیمان نگردِي آخرکا 

سرزبان فرسوں تا زن را سعواليی آى *جلس آوردہ در پس پردہ باز داشتند و صورث حال ہا وي باز 

گت و فرموں کہ طوطیان از جنس انسان نیستند کہ خحن ایشان با غرضی آمکتہ باشد ایشان ٦چۂ‏ 


دید اند میگوپند و 87 بر وفخق دعريی ایشان گواهيی مسیدشل واینں 8 حرفیستا کہ۸ بزہان آوريی عذر 


آى تواں خواست ٭رج 
گرگناد اپسست نتوان کرد استغفار ازو 


زں جواب داد کە تدارٹ حال سن از فرائئس است و هر وقتی کہ صورت حال براستی معلوم شود 
اگر مستوجب کش ہاشم بیکش اعظہ دل فارغ توان کر سرزباں گفت این مہمرا چگونہ تحقیق تواں 
نموں زں گفت از مردمان ٤‏ بپرس که این مرغانں جز این دو کلمۂ ہبلغعتٹ ٗ . چبزي دیگر سیدائند پا نہ 
و چون معلوم شود کہ بغیر ابی دو سض ہر زبان ایشان چیزي نمیگذرں بخاطر خواہد رسید کہ آن نا 
حفاظ ظا بی شرم کد سراد او از سی حاصل نشد و طمع خام و غرض فاسدش بوصول نا جاسیدہ اپشانرا ایں 
سض تلقینں کردہ و اگر بدان زبانں چیزي دیگر توائند گفشت خوں سن ترا مبام است و حیات من ہر 
من حرام سرزباں شرط احنیاط بجاي آورں وسہ روز مہمانان تشعص فرسودند از زبان طوطیاں جز این دو 
کلم استماع نیفتاد و چوں سقرر شد کہ زن ازان سبراست سرزبان از سرقتل او در گذشت و فرمسود 
بازداررا بیارید بازدار بازيی بردست گرفتہ بشغفي تمام در آمد کہ مگر تشریفی خواھد پانت زن پرسید 
کە اي ستمگار غدار تو دیدڈ کہ سن کاري خلاف رناي خدا میکردم گفشت آريی سن دیددام ھمینکہ 
ایں کلمہ بر زبان راند بازي کە بر دست داشت قصد روي او کرد متقار در چشمش زد و ہر کند زنں 


گفمت ھرآئنه سزاعيی چشمی کہ نا دیدەرا دیدہ پندارد اہنست رو جزاٴسينّة سیل مثلہا 


انوار سہبلي پاب دوم حکایٹ دھم ۲۷ 


برکندہ بہ آنى چشم کہ بد ہین باشد بد ہین ھمۂ جا در خور نفرین باشد 

واپن مٹل بدان آوردم ا بدائید کە بر تہمت دلیري نمودن و نا دیدہ گواھی داد موجب شالت 
دنیا و فضعت آخرٹ است چوں سخن دسنۂه تمام شد تمام سخ ‌را بر جائی نوشتہ نزدیکٹ شیر 
فرستادند و او ماجرا ہمادر نموں مادر شیر بر آتحال مطلع شدہ گنت اي مل اهتمام من درین کار 
خواهد بود و کار پادشاہ و رت ہرظم خواهد زند و ازان زیادت کہ در حق شنزبەہ کە وزیر مخضص ر 
مہرباں مشفق ہوں روا داشت در حق سار ارکانں دوات جاي خواهد آورںد چه از نفس بد جز فعل بد 
مادر باز نماي کہ قص دمنه از کہ شنیدي تا سرا در کشن دسنہ بہانۂ باشد گذت اي ملک اظہار سر 
کسی کہ ہر ٭ن اعتماںد کرں‌: ہاشد در شرع مروتا حرام اُسنشا و رازيی کہ۸ مه ودیعتيی سپردڈ باشند 
”عافظت آن از اوصاف کرام من اپنمقدار توانم کە ازان کس اسنجازہ نمایم و اگر اجازت دھد ہنفصیل 
باز گوہم شیر بدان رضا داد و مادر شیر از نزدیکسہ وي بیروں آمدہ ببارگاد خوں نزول اجلال فرموں و 
پلنگسارا طلبیدہ بانواع تعظیم و تکرہم معزز گردانید وگشت 

اي شدہ چون روزگار قہر تو سك آزساي وی شدہ چون آفتاب صینثتا تو کشور كکشاي 

امناف تربیت کہ مل سباع در حل تو سیفرماہد سعلوم است و آثار تمشیت و تقوبت سلطانی 
در باره تو ہر جرپدۂ ظہور مرقوم و بدین سبب حق نعمت اورا شکر گذاري بر تو واجب است نا 
بوعدء یك شکرتم لازہدنکم روز بروز عاطفت شاہ زیادٹ شود ہلنگفب گغمت ای ملکہ آن نوازش 

8٤ 


7 ۸ انوار سہیلی: باب ٹ۵وم حکایت دھم 


بسیار بچہ قوٹا در مغرشض ظہور توان آورں بیت 


تو فرض کن کہ چو سوین همۂ زبان گرم گما زعہدہٗ تقریر آی شوم آزاد 

وس ٹا غاہت ساحت میدان ھواداری‌را ہقدم شکر گذاري پیموںہام و حالا نیز بہرچه سلكة زمان 

اشارٹ عاليی ارزانی خواہد فرموں جز انقیاد و متابعت مشاہدہ تخواهد نمود مادر شیر گنت 
ہدیاد نہادۂ جو مرداں آنرا بکرم تمام گركاں 
یں تو 
و ما اانعام البالاتمام 

شیردر اول حال ما نی الصمیر خود با تو در میان آورد و تو ہر عہدہ اھتمام گرفتہ بودي کە در انتقام 

شنزبه از خسم غدار ازاچہ امکان سعي باشد جاي آري 
٭حر 
امروز بدان وعدہ رفا بابد کرد 

صالم درانست کہ خدمت ملک آئي و آچہ دیده و شنیدۂ براستی باز نمائی و الا فریب دمنہ 
بدان رسیدہ کہ شیراز سرقتل اودر گذرہ و بران تقدیر هیچکس دیگر بردرگاہ شیراز شراو اپمن نتواند 
ہو و انڈٹ فرصتی‌را بافسونہاي مکر آمیزدمار از روزگار اسرا و اھل اختیار بر آرں و ھرکہ در مہم او 
خوض نمودہ و در قتل او سعی فرمودہ ہنمامی و غرض پردازي عرنۂ تلف سازں پلنگی گفت اي ملکہ 
ساخصن این مہم ہر ذسة سن بود تا غاشت کہ کتمانں شہادت میکردم و این گواھی رامستارا نہفتہ ميی 
داشتم جہت آن بود تا ملک شمه از حقیقشت حال دسنە بداند و از دقاپق حیل و مکراو آگاہ شود 
واگر قبل ازبن دریں قضیہ خوض کردمی و درساخشن ایں مہم شروع نمودمي چون ملٹ از فریب 
دمنہ وخبث طیدت و شرارت نفس او وٹونی نداشت یمکن کہ حمل برغرض کردي و گمان بد بردي 
و اگکٹوں کہ بدین درجہ رسید مصالصت ملکرا فرو نگذارم و اگر مرا ہزار جان باشد و نداي یک 
ساعت فراضمت خاطر ملک سازم ھنوز از حقوق نعمتہاي او يكي نگذارںہ باشم و در احکام بندگي خردرا 


اگر بہر دو جہانش ہا کنم سرت ھنوز در دو جہان شرمسار وي باشم 


انوار سہیلي. باب دوم حکایت دھم ۹ 


پس مادر شیر نزدیٹ شیر آمد و ماجراي کلیلہ و دمنہ چنانە شنیدہ ہود باز نموں و در ٭جیے 
وحوش آن گواہي ادا کر این سن در افواہ افتادہ آی دو دیگرکہ در زندان برگشت و شنید اہشان اطع 
یافتہ ہوں کس فرستاد کہ من هم گواھيی دارم شیر مثال داد تا حاضر آمد و آچە در حبس سیان ایشان 
رفٹہ بود بوجه شہادت ادا نمود ازو پرسیدند کہ چرا ہمان روز بعر نرسانیدي جواب داد کہ بیکش 
گواہ حکم ات نشود من بي سنعتي تعذیب حبوانپ روا نداشتم شیر سض اورا پسندید و بدین دو 
شہادت حکم سیاست ہر دمنہ واجب گشت و امضاي تضات بدان پیوستہ ہمہ وحوش بر قتل او 
بقصاص گاو اتفاقی نمودند ۱ بی 

ہر بیتغفردي کہ شخم آزار بکاشت ‏ ھتگام درو برعقوبت بر داشت 

شیر فرموں تا اورا بر بستہ باحتیاط باز داشتند و طعمہ ازو باز گرفتہ بانواع تشدید و تہدید معذب 
گرد‌انیدند تا در حبس ا زگرسسگی و تشنگي سپري شد و شامت سکروغدر درو رسیدہ ازدوزے زندان بزندان 
دوزم نقل کر فقطع داہر الوم الذینں ظلموا و اعمدللہ رب العالمیں تا معلوم شود کہ عاقبت مکر 


کنندگان اپن و اچام کار غداراں چنین باشد 


7 


ھرکە در راہ خلق دام نہاد عاثہت ھم خودش ہدام افتاد 
شام نیکی سعادت آرد بار گل چیند کسی کہ کارد خار 


جوں پقیں شد جزاي نفع وضرر ‏ نیکوي کن کہ نیکوٹي بہئر 


درمسنافع موافقت دوستان و فوادد معاضدت ایشان 
وہنںوہبہ 


رای گت برھمں‌را کہ شنیدم داستان دوستان کہ بسعی غمازي مفسد کار ایشان بعداوت ااجامید: 
بیگناھي بقتل رسید و ایزك, تعاللي مکافات آن غدار دنہ انگیزنويی رانید اکنوں اگر وقستۂ اقتضا کند بیان 
فرہاید حالت دوستان یکدل و ؛گجہت و بر خوردن ایشان از نہال “عبت و مودت ودر دنع خصمان 

0 0 21 ۰ 7 ا سو ۰ 0102 
ہم پشت و پکروي بودن و رضاي دیگربرا بر رضاي خوں تقدیم نہودنں برھمن گت 

تملعہ .- 
اي خسرويی زمانہ کہ از رري معدأت ہسند فراز گنبد ا خصر نہاںة 

بدانکہ نز حرسندان کامل الذات و هنروران ستودہ سفات ھے نقدي گرانمایەتر از وجوں دوستان 

خلص و ہي درجه بلند پایەتر از حصول پارانی خالص نیست 
ز آنکہ در آفاق زبرنا و پیر ہجچکس ازیار ندارد گزہر 

و ھرآلینہ جمعیکہە سک ”عبت اہشان در دار الضصرب اخلاص بسکه وناداريی آرایش ہافته و نہال 
مودت شان در روڈ اخصاص برشم/ بک جہتي ورضا جولی پرورش پذیرنت راحت رن و مدد فی و 
۷ جمتا و معاشرت باشند و در زمان نکبت طریقة معاونت و وظیفة ھمراھی و مظاہرك مساوٹ دارند 


زینہمۂ نعمت کہ درین عالم أست ہے بە از یار وفادار نیست 


انوار سہیليی باب سیوم حکایت اول ۷ا 
و از جملة حکایائی کہ در باب پاران یکدل و دوستان ھم پشت بر صفحاں ٹواریٹم ٹہٹ کرن‌فائد 
جو سڈ و کبوئرو سنگیہشت و آھو بغایت مثلي روشن و قصہ شیرین' است راي پرسید 
يہ چگونہ بودہ است آن 
9 ۱ 


بردسی گنت آوردداند کہ در ناحیبت کشمیر موضعي دلیذیر و مرغزاريی بيی نظیر ہوں چنانچە رويی 
زمینش از کثرت ازھار مائند صن آسمان آراستہ ہودي و ازعکس رباحیں عطر پیزش پرزاغ چون دم 
طاُس نمودي نظ ۱ 
زھرسو چشمۂ چوں آب حیاؿٰ ‏ چراغ اللہ هر جانب فروزان 
ہنفشۂ رستہ و سبزہ دمیدہ نسیم سے جیب گل دریدہ 
شقاپق بریکی پا ایستادہ چو بر شاعم زمرد جام بادہ 
و بسہب آلکه دران سرغزار شکار بسپار ہوں صیادان آٌُجچا آمد وشد بیشتر کرداندي و پیوستۂ جہنتا 
صید وحوش و قید طیوردام حیلہ گسترد‌ندي و در حوالي آن بیشہ زاغي بر درختي بزرگی آشیانہ گرننہ 
ہوں و از صفعات اوراق آن نہال نکنه حب الوطن سن الیمان مطالعہ کركہ روزي ہر بای درخت 
نشستہ زیرو بالا می نگربست و براست و چپ نظرمی انگند ناگاد صیادي دید کہ دامي بر گردین و 
تو بر در پشت و عصاي دردست "جیل ھرچہ تمامٹر روي بدان درعت سي آمد زاغ بٹرسید و با 
خوں گفات قطاعۂ 
پارب ایی شغصرا چہ افتادہ است ‏ کہ بدین افطراب مي آید 
ہے معلوم نیست کرچہ سبہب او یقاب می یو 
وپمکن کہ بقصد سن کمر بستہ باشد و براي سید سن تیر تدببردر کمان تزوپر پیوستہ و حالا حزم 
اتضاي آن میکند کہ جائ نگاھدارم و سي نگرم 
مصرع 
تابەبیٹم کە چہ از پر بروں سی آید 
زاغ در پس برگی ےت متواريی شد× دیدہ ترصد ہبرگماشت و صیاد بپايی درخت آمدہ دام ہاز 
کشید ودانةُ چند ہربالايی آن پاشیدہ در کمیں گاہ نشست ساعتی ہر آمد فوجي کبوتران در رسیدند و سردار 


382 


نا کنا قٹرالرڈ انہک 
اپشا ن۔ کبرتری ہو تَّ اور مطوفۂ گفعدی بانعني رش زوکی "(٦‏ سو ثي 7 
ان گنن ہمتاہمت . مباهات نمودندی' و‌ پنطارصت و مار ۱ و الغار دی و‌ روزگار جز در 
نظ . 7 او پیرابۂ نوز و فلم 7 ۶٣09,02‏ "تم" چشم ۳“ بردائہ افتاد آتش 
گرسنگی شعلہ زدن گرفند نان اخثیار از کف اقتدار شان بیروں بر مطوقہ از روي شفثني کہ مہترآن‌را! 
رکون اہ ات اپغاا امب انل رتا میل تاد رضت 
ز راہ حریں بتجیل سوي دانه مرو بہوش باش کہ دامیست زیر ھردانہ 
جواب دادند کہ اي مہٹرکار ما باضطرار رسیدہ و مہہ خایمت؛ اضطراب الجامیدہ ہا حوسلهُ تہی از دانہ 
و دلي پر از اندیشہ مال استماع 027 و سعل ملاحظۂ عاقہت نیسٹ و ہزرگان گفتداند 
گرسنہ بر بلا دلیربوں ‏ ز آنکە از عمر خوہش سیر بود 
مطوقه دانست کہ آں حریصان دانه جوی‌را بکمند موعظت مقید نتوان ساخت و برسن ملاست 
از چاہ غفلت و جہالت ہر ندوان کشید بیست 
ھرکہ در بندگيی حرص افتاد سشکل از بند او شود آزاد 
خواست تا از اپشان کنارہ کردہ بگوشہ بیریں رو قائد قضا گردن اورا ہززٛچیر تقدیر ہر بستہ جانب 


اللصۂ ”جموع آنں 7 0203 0 نہادہ فروں آہدند ںانہ چیدن ھماں ہوں و پر دام 


صپاں افتادن ھمان مطوقہ فرباد ہر کشید نہ باشماگفتم کہ عاقبہمت شتاب کاري ناستودہ است و بی 


تناہل در کارها شروع گردن نابہسندیدہ بہت 
طریق عشق پر آشوب و آنت است اي دل بیفند آنکە دربن راہ با شنات رود 


حیرت و خنجالت بر کبوترانی مسسوليی شدہ دم در کشیدند و صیاد از کمیں گاد بیرونں آہدة باشاديی 
تمام دوان شد تا ایشانرا درقید ضبط وربط آورںہ ہمنزل خوں مراجعت نماید کبوترانرا کہ چشم بر 
صیاں افتاں باضطراب در آمدند و هریکث از ایشان در خلاصی خود کوشیدہ پر وبال سیزدند مطوقہ گنت 


اي یارآن شما ھریکث در جات خود سعي سی نمائید راز خاصی دپگر همدمان تغائل می ورزید 


انوار سہیليی باب سیوم کاب ال ۳ 


سرع 
و این چنیں‌ھا نہ شریا یارانست 

در متهب رق فتريی 0027 کہ 7 ہارانرا ٠‏ خلای خوں سہمتر دائند ۔چنالکہ وٹتی 
دو رفیق بایکدیگر در کشتي نفستہ بودند ناگاد در نزدیکی ساحل آ نى کشتی بشکست و ھر دو در آب 
افتادند مللحي از کنار دریا خودرا در آب افگند و عزم کر کہ پکی از اپشائرا بگیرِ بہر کدام کہ میل 
کردي فرباد بر اوردي : پیٹ 

کہ اي پیراند رین گرداب توبر مرا بگذار و دست پار می گیر 

واگر شمارا قوت آن نیست کہ حیات پاررا برزندگائی خود تر جیے نمائید و خجات اورا از رسنگاریی 
خوں بہتر شمرید باري همہ بطربق بات و موافشتا فوتی گنید تا باشد کہ ہبرکت این وفاق و اتٹای 
دام از جاي ہرگرفتہ شود و ما همۂ رهانی پاہیم کبوتران فرمان بجاي آوردہ ھمہ در قوت متفل شدند ر 
ہدانں حیلت دامرا برکندہ سر خوں گرفتند صیاں با وجود اپیں حال ہر پی ایشان سيی دوید و ہامید آنگۂ 
آخردر مانند و بیفٹند دیدہ در هوا دوختہ ميی رفىت زاغ ہا خوں اندیشہ کرد کہ مدتہاي سدید باہد تا 
چنیں صورني عجیب .و بعرصۂ وجوں آید و سن از سثل ایں واقعه ایی نیستم اولی آنکە بر آ 
اہشانی شتافتہ معلوم گردانم کہ عاقہت کار اپشان ہچتہ اجامد و آن تجربەرا ذخیره حا سا تہ 
در وت احتیاج بکار برم بیستا 

بروز جرب روزگار بہرہ بگیر کہ بہر دفع حوادث ترا بکار آپد 

زاغ در ہبی اپشان پرواز کرد و سمطوقہ با قوم خود دامرا بر داشتہ "سی پربدند و صیاد حریص شومچشم 
دہدہ در اپشان گماشتہ راہ می پیمود مطوقہ چوں دید کە ھنوز صیاد در پی اپشان است و قوت 
کس ھکار ران ساد قدات با مم لا اتا تفر رت ہامو7 
گشت این ستیزہ روي جد ثمام کمر بقصد ما ہر بستہ است ودر پی قتل ما نشسٹہ ونا از چشم او نا 
پدید نشریم دل از ما ہر نگیرں صواب آنست کہ بسوي آبادانیہا میل کنیم و بجانب باغہا و درختہا 
پرواز نمائیم تا ما منقطع شوں و نوسید جلت زدہ باز گرںد کبوترای بر طبق اشارت او راہ 


بعائدند و از جانب دشت و “عرا بطرف عمارات شتافتند صیاں چوں اپشانںر! ندید سرت تمام باز 


عت۔ انوار سہیلی باب سیوم حکایت اول_ 


گردپد و زاغ ٭+چنان میرفت ٹا کیفیت خلصی اپشان معلوم کند و آٹرا برأي دنع ھمان واتعہ و عل 

سال عق اس سا تھی ای ہنا مرکا 2ساد ْ ۱ 
عاقل آنست کہ در تجرئ نقع وضرر از حریفان دگر بہرڈ خود بردارں 
هرچہ دانست کزانی نفع رسد بستاند و آآچہ ازوي ضرري فہم کند بگذارد 

کبوترانں از دغدغة 5 این شدہ در وجہ اسآتخلاص خود بمطوقہ رجوع نمودند و آن خردمندراست 
تھی سار ار وا صا اھ کرات سی علاع تھا مت گی سارک ہار ارت 
مہلکہ روي نہمات وت ہورع ْ 

بی ھمرهي این راہ بسر نتوان برد 

دریں نزدیکی مرشی اُست زوٹ نام از دوستانی سن ہزیادتي وفا اختصاص یافته و در آئیں سروت 

از سائر پاران و ھواداران ہر سر آمدہ بی 
رفیقی ”خاص وپار وفادار کہ درپاري ندارد جز وفا کار 

پمکن کہ ہمددگاري او ازین بند رھائي رو نماید و ازیں خاطرہ خللصی دست دھد پس بوبرانہۂ کہ 
سسکن موش در وي بوں فرود آمدند و نزدیک سوراخ او رفتہ حلقةٌ در ارادت ہجنبانیدند صداي مطرتہ 
بگوش زبرٹ رسید بیرون آمد و چون پار خودرا بسن بند بلا دید جوي خونابہ از چشمة چشم بر 
صفعة رخسارہ روانں ساخشت و درں آلود از جگرسوختہ باوے سپہر رسانید و گت 


7 


چه حالست اینکہ می بینم چە حالست درینں حالت شکیبائی *عالست 
س اي یارای چسان فارغ نشینم چو پار خروبشرا در بند بینم 
اي پار عزیز و اي رفیق موافق بکدام حیلہ درین بند افتادي و :چہ سبب بدین رت گرفتار شدي 
مطوقہ جواب داد کہ انواع خیرو شر و اصناف نفع و ضرر باحکام قضا و قدر باز بسٹەاند ھرچە کاب 
ارادت در دیوان ازل ہقلم ہشیت ہر صفعات احوال *خلوقات کشیدہ اہداست کہ در عرصة وجود 
جلوہ آید و احتراز و اجتاب ازان ھے فائدہ ندھهد 


قلم ؛غي و شبریني اي پسررنعست ‏ اگرترش بنشیني قضا چہ غم دارِ 


انار سہمئي باب سیوم حکایت اوی 0 
و مرا قضاي ۳ ٍ تقدیر بزدئی درین ورطة هلاٹ انگند رکاورا ار من و پاران سن جلود داد و 
با آنکہ ایغالرا آر سیلیٰ و تاب زنگی مدع امیکردم و پر کٹ و 50 ۔ ت تست 
دست تقدیر پردڈ غفلت در پیش دیدہ بصیرت من نیز فروگذاشت و عقل روشن رای و خر دور ہیں 
سر| در چاب تیر جہالتٹ و نادانی ہاز داشت و جملہ ہیکبار در دست عدت و چنگی 7ھ ٭ھ 
شدیم موش گنستا اي جب کہ چون تو کسی ہا اہن ہمہ زبرکي و دور بیني ہا نازہ ثضا مقاوست 
نتواند کر و تیر تقدیررا بسپر حیله و تدبیر رہ ندواند ساخعت سطوقۂ گنت اي زیرٹ ازپن سن درگذر 
کە کسانیکۂ بقوٹ و شوکت و عقل و بصارت از من بیشاند و ہجاہ و مال و فضل وکمال از من پیش 
بامقادپر ازلي ندوائند کوشید واز قضاي لم بزلی سر نتوانند کشید لراد لقضالۂ ولا معقب ا'عکمۂ چون حاکم 
نافذ المر تضا سلسلُ ارادت در جنباند ماھی‌را از تعر درپا بفضاي ہوا رسائد و مرغرا از اوج ھوا 
”عضیض زمیں شاند و ہچ آفریدہرا در اسر تضا و قدر چارہ زبس جج زاسلم زَف 
گر شود ذرات عالم پھ پھ با تصاي ایزدي هی اند رح 
چوں قضا بیروں کند از چرخ سر عاقالن گر‌ند جملہ کور و کر 
ما ھیان افتدد از دریا بروں دام گیرں مرغ پران‌ر' زبوں 
اپ قضا بادپست تحت ولند خو خلق چون خس عاجز اندز پیش او 
و بباپد دانست کہ دانارا در باب جربان فرمان تضا ہرو ھمانں حکم نا دانست رو رعیت حقیر در 
ورطةٗ تقدیر باسلطان عالمگیریکسان پیٹ 
ہزور و زر نشاید رد احکام قضا کردں نمی زیبد کسی را در قضا چون و چرا کردنں 
زپیٹ گنت اي مطوقہ دل خوشدار کہ هر لباسی کہ خیاط ارادت ابزدي ہر باللي پکيی از سازمان 
عثبة عبودیتا سی دوزںد خواہ گرپبانش ہگويی دولات آرإسته و خواد داسنش بطراز *حدمت پیراستہ ہي 
شبہه “عحض عنایت و عیں کراہستا است غالتش آلکه ہندہ جعقیقت آں دانا و بلطیفہ کہ در ضمن 
. آئ اندراي یافتہ بینا نیست ودرین دو 


بدرں وصافتے ترا کار لنیسہتا خوش 0 ي۸ رجہ ساتبي ہس رعت عیں الطافسے استں 


آ8 





٠٠.۹۷۱۷‏ انار صہیلیٰ ہاب سیوم حکایت اول 

و آچە ترا پیش آمدہ چوں نیکٹ در نگریب صالح حال دران بودہ و بزرگان گفتاند نوش صفا بي. نیش 

جفا نباشد و گل راحعت بي خار عنت نروہد 
یو :ا ؛نص رع 
بسا سراں کہ در ضمن نا سرادیہاست 

و چون زبرٹ ایں فصل فرو خوائد و بیریدىٴ بندھا کہ مطوقہ بدان ہسٹہ بود اشتفال نمود موہ 
گرت نو ودسسرل سوہ ھتران را کلاب ار کازار ضر اسان کس رتو ضائپ مل 
گراي موش بدان سض اللفات نا نمودہ بکار خود مشغول بو مطوقہ دیگر بار از روي مبالغہ گت کہ 
اي زپک اگر رشاي من سیطلبي و عقوق دوستی تیام سي نمائَ شر آنست کہ اول یاران سرا از بند 
رهاي دھيی وبدیں کرم طوق منت ہرگردِن جانمن نہي موش گت ایں حدیث مکرر ساختی و سبالغۂ 
بعد افراط رسانیدي مگر ترا بنٹس خود حاجت نیست و آنرا بر خود حقي نمي شناسي و از نکتۂ 
ابد ہنسکٹ تفائل مي نمائِ مطوقہ گشت مرا مالست نباید کر کہ سنشور پیشوائ این کبوٹران بر نام 
من نوشتەاند و تعہد احوال ایشان بر ذمۂ افتمام خوں گرفتەام ایشانرا ازان روي کہ رعیت م‌اند بر 
٠‏ حقي ثاہت است ومرا ازین سبب کہ مہترایشانم براپشان حقی ازم و بعدماکہ اپشان از عہدہ 
حق س ببرون آمدہاند و ہمددگاري و معاونت ایشان از دست صیاد بچستەام مرا نیز از عہدہٗ لوازم 
حق گذاري بیروں باہہ آمد و شرائط پیشوائ بادا باید رسانید و هر پادشاہ کہ آساپش خوں طلبد و رعیسٹرا 
بسٹہ بند ”عدت بگذارد بسی ہر نیاید کە مشرب عشرتش لیرہ و دید دولئش خیرد گردد 

نیاساہد اندر دیار توکس چو آسایش خرہش خواهي رو بس 
موش گفت پادشاہ در میان رعیت ہمثابً جان است در جسد و بمثابڈ دلست در بدن پس 


ملاحظۂ حال او اولي باشد چہ اگر دل بصالم استا از فساد اعضا چندان مضرتی نرسد و عیاذا باللہ 


چاکران کم اگر شوند چہ غم ازسرشہ مسباد موٹی کم 
مطوقہ گشت سي ترسم کہ اگرکشادن عقدهاي من آغاز کئی ملول شوي و بعضي از پاران سن در 


بند مانند و چون سن بسته باشم ھرچند ملال تو ہکمال رسیدہ باشد جانب من فرو خعواھی گذاشت و 


انوار سہیلي باب سیؤم حکایثت اول ۳۷ 


رو می سور بی تو شنہاہم 


زجر راہ خلن رر زراقتا زور فراؤانٹ نمودنں ین رت راہ وہ 


لم 


گر شمریب پار کسيرا شمار کو ہوں اندرغم و شادیت پار 
دوست کہ در شادي وغم لیسہٹا اوستا زو جةہ شويی شاں کہ غم خود ھم اوست 


سوش گمہمٹ عادٹ اھل مکرست اینست و عفیدة ارہاب فتوددا ھمینں و بدینں ححصلمت ستوںہ و 

سیرت پسندیدہ اعتقاں خالئق بدوستي تو صافی ترگردد و اعتماد رعایا برکرم و جوانمردي تو بینزاہد 
دوسٹی را چنیں کسی باپد کە ازو کار ہستہ بکشایہد 

پس زیر جدي تمام و رغبتی مالکلام بندھاي یارائرا ببرپد و در آخر ھمہ گردن سطوتەرا از 
طٰوق ہلا خلاص داد کبوتران اورا وداع کرںہ اپسی 7 مہطمئین* بہ آشیان خدوں باز گشٹند و موش بسوراخ 
ڈرو شد چوں زاغ غ دسنگیری مہوش و بربدنں بندھا ہشاهدہ کرن بدوسٹيی و قمہدسيی, او رغہنتا نہوںد و 
سصادئت و مرافقشت اور غنیمتی شگرف دانست وہ خوں گفشتا سن ازاں قصه کہ گبوتراں‌را افتاد این 
نٹوائم ہوں لاجرم از دوستبی چنیں کسي کە در وقثت ہلا دستگیريی نماید مستغني نتوائم گشت 


مشرق و مشرب همۂ پرھمدم ٣‏ لیک ازآان گونہ کہ باید کم است 
پار غرض جوي فراوان بوں هرکہ کشد بار تو پار آن بود 

پس زاغ آھستہ بدرسورام موش آمد و آواز داد موش پرسید کہ کیست گفت سم زاغ و با تو 
مہم ضروري دارم زپریٹ موشی ہوں خردسند کافی گرم وسر روزگار دیدہ و نیک و بد ایام مشاهدہ کردد 
و دران موشع از چہت گریز گاد چندین موراخ آمادہ ساختہ و از ھریک بدیگري راہ بریدہ و چارہ 
حادند‌ھارا پیش از وقوع شناختہ و تیمار هرکاري ہر حسب حکمت و فراخور مصلعت پرداختہ چوں 
آواز زاغ شنید بر خوں بہ پوچید و گفت ترا با س چکار و مرا با توچہ نسبت زاغ صورث حال از 
اول تا آخر باز راند و اطاع بر حسن عہد و فرط وفاداري او در حق کبوتران باز نموں و گفمت سرا کمال 
مرؤت و ھواداريی و جمال فتوت و حق گذاري تو معلوم شد و بدانستم کہ ثمرۂ دوستی و نتٰجة “حبت 


1 ۰ 7 ا ۰٠‏ 0 2 ۰ 
چگونہ فان رسید و ہبرکت مصادقت و مودت تو۔ازان ورطة هائل خلاصی پائنند همگی ہمت بر 


)۲)۸ انوار سہیلي باب سیوم ۔حکایت اولی 


پت 


دوستبی تو مقصور گردانیدم و آمدۃام تا شرط افتتام در *غالصت بجاي آرم 
دارہم بسوئی تو بسی دل نگرائی ‏ حال دل خود ہا تو بگفتیم تو دانی 
موش جرب 9اک میا سن را راا اف سدرت ائتا و طران مواصملت ممنوع۔ 
ببازار تو سودي جز زبان جان نميی بینم کە بعد المشرقیں آمد میان سا درین سودا 
ہرو آھسنى سر مکوب و قدم در طلب چیزي کہ بدستا آمدن آن بہمۂ وجہ متعذر باشد منۂ کہ 
جسش آآچە در حیز امکان نباشد مدابة کشتی بر خشکی راندنست و اسپ ہر روي دریا نا خن و هرکہ 
ہر جست وجوي ٭عال تکابويی کند ہر خود خندیدہ ہاشد و جہل خودرا بنظر اہھل خر جلوہ دادہ 
ا بب 
ایی دام ہبر قصد شکار دگريی کی گان صید کہ دیدي بگمند تو نیاہد 
زاغ گفت ازین سن د رگذر کہ اریاب کرم اھل احتیاچرا روم تگذارند و هرکه روي بدرگاہ صاحب 
دولتان آرں پشت دست بر جبین نیاز او نزنند ومن از حوادث زمان پناہ بدین بارگاہ آورددام و در 
وقاہج دوران اہن آستانہ جات و مالذ خوں ساختۂ : 
جز آستان توام در جہان پناھی نیست _. سرمرا جزاین در حوالہ گاھيی نیست 
حالا چوں خاٹ ھمین سرکویرا مازم گرفتەام و آبروي خود در مازست ان حریم حرست دانستہ 
نہ بجور روي سی تاہم و نە جفا جانبي دیگر سی شناہم 
گر بشمشیرسیاست مي نوازيی حاکميی ور بتشریف غاللمي مي پذیري بندەام 
موش گت اي زاغ حیلہ بگذار و دانہ فرہیب ہر روي دام زرق سیفن کہ مس طبیعت بني نوع ترا 
نیکو می شناسم و چون تو جنس من نیستی از “عبت تو سی ھرامىم 
معرع 
روہرا صعبہت نا جس عذابیست الیم 
ہے صورت من ہر تو ایمن نیسٹم و هرکہ با کسی مصاحبت ورك کہ ہرو ایمن نتواند بود بدر ان 
رسد کہ بدان کب رسید زاغ پرسید کەہ چگونہ ہودہ اآست آن 


انوار سہیليی باب سیوم حکایت ڈوم ۹ 


سو بت آورندائد کہ 00 ق رات 7+ سيی ظرامد و غلعْلهٌ صداي قہقەاش د رگنبد 
× مبہرميی' 'پنچید تضارا بازی شکاري دران ہوا میگذشت چون باصرداش خرامیدن کبکٹرا مشاهدہ 
نموں وس بر سامعة او سرور فرموں دل باز ہت او مائل گشت 7 جفاحیت او برلی 
خیال کشیدن گرنت با خو لوت هچکسرا دریں عالم از مصاحبي بنثااتف جار نیست و از 


نارعرائق و رٹیل کر 2 فان آمدہ است کہ ھرکہ بي پار بوں پیوستہ بیمار بود 
بپہجا 
× کاندر جہانں ہارب سس رتا عشرتش باريی نار 


اہ 0 سک 
:. لی ار عم ید زتین سا انا ان لق انا مم 'بوں 
وت او 


رباعي 


7 


زا 


پس توثدت کو ات تی اتاد در نان خودرا بنا سی 


ا2 


رسانید ہاز و سش ات کی فراع نید سر ماخ با تید و گنت اي کبک پیش حر 


١ 
جور رت‎ 


7 ازھرعلی و فائل بودم ۲ فضل وکمال تو ہرمن ظاہر نبوں امروز بواسطهٗ قہلةً تو اي در ەل ”نی 
پدید آمدٗ و خرامیدن یتب وس ٹن ا میدارم کہ من بعداز سن تریان وھراسان نباشي _ 
او پمضامیت ات سن سیل مان کد مقْذللهُ عبت نڈاکجہ منفعمت سی دھد و شجرہ و 
022۲ آرں پیستا 
خخلیست معبت کہ ازو میوڈ مقصود __ ھرچند کسی بہش ہر بیش ہر آرد 

کبکٹ آواز داد کہ اي قہرمان کامگار دست ازین فان مین دہ باقار پکث کک دیگر 
خوردہ انکار ۱ بیمتا عق یا 

سن و دیدار تو هیہات چۂ فکربستد خطا من و وصل تو عفا الله چہ خیالیستٹٰ *عال 

ھرگاہ کہ آب رو وت یکدو امام پذیرند مصاحبت امن و تو تصور توان کرں و هر وقي کہ 
سایہ و آنتاب باہم تدع فوند مرانق تن با تو خبال تواں بست 


8× 


۸ء ا 
۰۰۰ 


انوار سہیلي باب سیوم حکایٹت ڈوم 


٭عرع 
زان فکر در گذر کہ جانی ثمي رسد 


7 . 
۳۸۳ ا راس ڑا 
بازگمت اي عزیز یا وذ اَل کی کہ مرا غی مہریئی چہ ہر آن میدارد کە ہا چون تونيی بتلطف 


". ٤۲ 000 0 "22 


02 بب ج2 
با 


۳6۷۷ ۷ یہ ک0 لا جار انہر 2 هُ ًٍُ 


و تمداي مت ا ا کت 


5 


لب تو میغان را آزضبت اس فا 





ساس سد اتکی آہاس سی سی رپس کرای ما 1 مات کہ بش 
میدھم دست تعدي از داس تو کوٹاہ ساخته بدیدء حرمت در 72 نگرندِ و تو خوش 7 خحاطر 
طوف کوہ و “عرا سینمائ و دیگر آنکہ ترا بہ آشیانه خوں رسانم تا ہموش رفیع مگ یع اہر آمدہ 
از ببي نوع خوں برنعت درچات ممناز كرذٔي . طاوتر جم کََ کت کہ رغبہتا تو 


۰ :یق : 
ممظہرو کل ر سر 7 مکی کہ صورنی - - گرںدںد کہ۸ سلیم طبع شریف نہاشد و سر 


ئ 


پچجا غذب خدارندی فا ٠‏ ان سن پر آر ھمان بە کە با گوشۂ خلوت درمازم و رایت مازسمت 


تماشاي رخ خورشید حد خود نمی بینم ھمان بہٹر کہ چون سای پس دہوار بنشینم 
باز گشت أي برادر نشنیدۂٴ و ندانستة کہ دیدۃ دوستی از دیدنں عیب نا ہینا است و ھر زشتيی کہ 


از دوسہٹشا در وجود آبد بغاپسٹ زہبا سینماہد 
ٹمیسشا 


کت زھر تر دورستٹ چە دائد شکر عیب تر دوس چہ بیند هنر 
ھن چوں افعال تر بدیدۂ “عبت مشاہدہ سینمایم و رم اقوال اسر را بردفٹر مودات ٹبت 
سیفرماہم چگونہ خط خطا در گفمتا و شنید تو توائم کشید و و کچ۸ قر قََسل تر عیب توائم کرٹ 


رت 


انوار سہیلی باب سیوم حکایت ۵وم ِ ۲۲۱ 


لہ 
5 


ہیدہ 


04092 آ ۳ 


دید فلت ےا ں٥‏ .ے : 
آ2" ا ٭یط رز ہیں نبو ۰ 7 
٠‏ 4 ۳ 


رید عذرھاي با پندیدہ دہ ننثرپر کرٹ پا جوایای' دیز در مقابله آن 020 و‌‌ ٠۶‏ آخریصةا 


رد 2 ا 
2 
٦‏ 


کے 
کی جا 7 
۳ 


و ٌَ کیکٹارا از سوراخ ہیروں آورں و یکدیگرا 00 ہار دیگی: بجامدڈ ھسینارا: حر لے می ۱ 
سا ختند و باز اور ہر داشتہ بہ آشیانۂ خود آورد و ہا یکدٹر حرش پرآمدہ و طرب ہیگذرا رانید ند 
سن ت روز بریں حال بگاشت وکبٹ رثات باز این 'شد یں کاعي ‏ یی یع سغتان 
ح 7 انہ فی وق ان مکائمہ اي رات قہاقه زدي و باز بہمت عالي آترا نا شنیدہ پنداشۂ از سر 

ْ 7 درگٹھتیٰ اسا کینه آن در سینةً وي جا گرفبي تا روز بازرا اندٹا ضعفی طاربيی شدہ بود 
چداچەہ ہجہست طعمہ حرکت نمی توانست سی وو بسر برد وچوں شب در آمد و 
.,.. بحوصله از غذاي کە داشت تہی ماند آتش: جو بالا گرزٹہ تو سبعي را در ات آورد و کینہاي 
کبکٹ کہ بمرور زمای جمع شدہ 7 بر خشم ا دک ھرچند وت ے رك صورت ھ0" 1 
بنظر وي در مي آورں بگوشة چشم قبول دران ٹمیگریست و برا‌يی شکسٹنی تہد و خوردن کبکٹ بہانڈ 
می جست کب آثار غضب در بشرة او مشاہدہ نمودہ و برای اق هلاٹ خودرا آمادہ دیدہ آھيی 


سر آزدل پردرد بر آورں وگنت پیستا 


جو عاشق 0 کہ بردم گوھر مثصوں چہ دانسٹم کہ اپن درہا چہ مو بیگراں دارد 


ك۵ ریمع ١‏ ز اول حال نظر بپایان کار نیفگندم و ہا غیر جنس خود در سا و موعظہت بزرگانرا 


٭ہنں 
يہ از مصاحب نا جنس احتراز گنید 


فراموش 7 ان امروز کشٹي عمرم بگردابي در |فتانہ ٌ سلا س تدہیر از لاہ ص آن عاجز اُسہسٹشا 


و رشن حیاتم ھت مخت يہ سرانگشتا' تفر در ون 1 نى ماحیر 
ن کت 1 و او بات امَيد “6 اسر قارف نہ وط نوبد 


با خود این نوع “نان ہیگفت و باز ٭*چنان خلب آزار کشادہ و ستقار خواخوار بڑھرستم آب 
داںہ پہانہ جوی پیش نہاد کا ر خود سا خته بود چوں کبکش از رو ا ولا حفلد کرلہ شرط طا ادب 
طاقہت شہہ آز روي 


مرعی سیداشت ہاز ھپ بہانۂ کہ بدان قصد و توأان اک نیاشسٹ آخر المر ہي 


ٰ ۲۲۲ 7 انوار سہیلي باب سیوم حکایت دوم 


7 تی 7 0ی00 
کان رت 


٠‏ ا ا بر 


ال حادیب ای سن مہ عالرا ساپۂ 0 ما از تاب کدام تاب 00۵ھ“ 
ومن درمایۂ چہ چیز استراحعت دارم بازگنت وی ادب مر . کو نار وحن مرأ رد 
میکنی سزاي تو ہدھم گفشن ھمان بود و اورا ازھم بر دربدن مان و این 7 برٛي آن آوردم تا بدانی 
کہ هرکہ با غیر جنس خوں عبت دارں و با کسی کہ از مضرت او اپمن نتوان ہود روزگار گذارں مانند 
کبکشدري جان نازنیں در سرکار مرافشتا کردہ روز عمرش سجریيی گردد و ہرھمین منوال من طعمة توام 
: کس تو اپ نتوائم زبست پس میان س و تو راہ مجالست بچه تاوہل کشادہ گرند و 

سبابے موانست کت حساب آمادہ شود زاغ گنت اي زرٹ بعقل خود رجوع کن و نیکو باز اندیپش 
کہ سرا ڈرااا رظ اوت اتور ان ھی آد قفرعا اتا کشر +عبت تو 
هزار فائدہ سقرر استا و صد ہزار منفعت متصور و نسز کہ س در طلب تو راہ دور و درازطي کرد 
ہباشم او تو روي از نس انیو دنت 7 ہسپنہه امید من باز نہیي و با اپی سیر نیکو و سریرٹ 
پاکیزد زہه کہ تو داريی نزیبد کە حق غربت من ضائع مائد و غریبيی از آ آستائھ تو نا امید باز گردد 

"نیما خریبان ۶ ۶+ چونست کہ این قاعدہ در شہر شما نیست 

ٰ و ٭ن از مکارم اخالق کہ از تو مشاہدہ کرنەام گمان نبرم کہ مرا از کرم خوں ٭عروم مطلق تا و 

. رجا مرا براصۂ لن پرور مات معطر نگردانی _ ضت۳۴ئ۰"۰"' 
۱ ۱ رع 
از تو غریب کيی ہوں رسم غریب پروريی 

موش گفشت فَ دشمنی آنی مقدار اثر ندارں کہ فوارٹا انی جہ اگر میاں دو تن اف نا 
بدید آید باندکٹ وسیلہ رذع 5 ممکنں باشد و جزكٔ سبيی دشع ان میسر گرند اما اگر در اصل 
۱ بی افتادہ باشد و رم جانب اثر آنى ۵, فا سک شدہ وبا آن ہدوت قدیەن 
3‪ 0*3 “جدذ نیز مض گشتہ و سوابق *جادلت بالواحق منازعمت اقتران یافتہ ارنفاج آی بہیچوجہ 
در 0 امکانں داخل س0ت اندقاع آن بہمه حال از حیز قوت ہشري خارج آسست و عدم آن 
بانعد روا ذات ھردر باز بستہ خواہد ہوں مصرع 
تا سر نرود خیالش از سر نرود 


انوار سہیلي باب سیوم حکایتا دوم ۲۲۳ 


۲ و حکما گفتہاند یه وہ .۰ دو نوع است پکي َ پر پر جانب بی ازان دو خصم 
نر بت اق این ازاں منضرر میشود و گاهيی آن او حر سی گردد چناچە دشمني پیل و 
شیر کہ ماقات ایشان پي نار امکان ندارد و اما چنان نیست کہ نصرت در بػگجانزب مئرر 
باشد وروات بیکارت منصور رر بلکہ .رص ارات شیر ژبان ظفر یابد ودر برخی از سنہ پیل دمان 
فیروز آپد و این نوع 020 بدان سرتبہ متاکد نیست کا زخم ٦‏ مرقم آیذپر نباشد جہستا ٔ ھرکر 
نصرت در جا اس وجوں گیرں جال بش سی خواھد ہوں و لع مم آنک ھمیشۂ 2 در 
اکجانب بوں و منفعنت در جانبي اکر ون ذشمنيٰ موش و گربہ زگیٹ وگوسند و جز آن کہ پیوسٹہ 

ہشقت ار .. حم اسہت و راحمت طرنيی ڈگرا لزم ون عداورت ہمٹابہ تاکید پافتہ کہ نہ 
7ں رو 7ر ضور تا جا رد کلت مان کل الد انغنا حا کاو سا ارت 
جانب سعلوم شد بي آنکه از زان دیگر آنرا در تی سابقۂ ہودہ باشد پا در مستقبل ضرري صورٹ 
بندں آنجا مےالاعہ' چە نوع سمکن باشد و ملقات چگونہ دستا جاک 


٦‏ رباعي: ہش 


سن ہا تو نشینم و درانں حالت نیز اربابے خرد تمام برمن خندند 

زاغ گت ہحمد اللہ کہ عداورت سن با سا یر رڈ اگر ابناي سی مر ہا تودشمی 
عارضي است آلينه دل نس باريی از غبار مغالنٹ سبرا ات و 2 خاطر اکا اش مہر و 
عبت مہیا و ھرآئینہ چون قاعددٗ س القلب الي الغلب روزنڈُ مقرر است امیدوارم کە دل بیغل 
آى پار عزیز برصدق خاوس سن افايے شہادت نماہد ۱ 

حرج 
تو مپندار کە دلبراز دلات آگہ نیست 

سوش گفت سالفا ارحد میگذاری و مرا بدومعي تلیف مینمائی و اگر درا ن تکلفی کثم و لو نیز 
خودرا بران داريی پمکن 7 ئک سہبيی سر رشڈۂ زٌ سا گت رہ بہمان عادت اصلي و عدارٹت 
جبليی: بازگردي' ۔چناچہ آب ھرچند مدلي مدید در موضعي ہمازد وط و 5 آن سنغیر کہ ھنوز 
۔خاصیت او باقی باشد چون بر آتئش ریزند از کشتن آن عاجز نباید او مصاحبت بن چون ممازجت 
مار انعی انغائرا فا رُ بات با اعدا چوں سخالمات اع و ا بہ' آزمایش نیرٹ و 
و و ج ۲ 





ج۳ یمر ا سیوم ۔حکایت سور 





صا ہار کا ران کر رت ین 


ہیی ند ٠‏ بقول دشن فریفتہ نباید شد رت ست ٠‏ و !من ہ "020 ھرچند 
را تس سا شا یت ۱ ۱ 
۔ امہ فو ور فان کہا ۰ و او وھ ا کل " 

رھرکا بدشمن اعتماد کرد بزماث او فو و ائسون و رانسانہ اورا 7 را استماع گند اورا 

ھمان پیش آپد کہ آن شترسواررا پیش آمد زاغ پرسید کہ چگونہ بود: است آن 
سکار تی ۳ 

سوش گفغت آوردداند کہ کی سواريی در اشنايی سفر ؛ ۱ ہي رسید یه جا گاروانیان آتئش 0 
٦۰‏ و بعد از رفشن اپشان 2" باد آىی آنشرا تحریکْ دادہ رط افععال' آك ہوں و شرارھا ازر 
جحسٹۂ کت وس ات ذر ھیزمها افتاداہ و در ھر گوشۂہ صعرا لالہ اف بدید آمدہ و در سیانں 
آن آنشہا 8ف ٦‏ و اي زرگی مائدہ و درماندہ بہے جانت راہ اس پافشت و از ہے سو روي 
و نداشت نزدی بود کہ چون پت ہرہان کا ون م2 بر سر آتش از 
دیدۂ زعزبارخوں ۔ چکان گرد چوں آن سواررا ہدید استغالہ نمودہ گنت 

چہ شود گر بگرم مرحمتی فرمائی ‏ گرد از کار فرو بستہ ما بکشائي 
سوار سرٍِىي بوں خدا یں و مہربانں چون زاري مار شنید و اغطرامب و پیچارئی او بدید ہا خود 


آئدپشہ کرں کہ اگرچۂ مار دشیں آدمیان استب اسا حا درماندہ و حیران است ھے بہ ازانں نیست 


ک۸ بروی شاشت ورزم وشخم احسا نہ جزمعادت شا کراست و بر ندھد ٥ر‏ زسیں عمل بکارم 

پس ٹوبرةٗ کہ داشتا ہر سر نیزۃ تعبیۂ می آُجا فرستاد و مار غنیمت دائستہ در توبرد رضست و سوار 
آنرا خیري پنداشنہ وہرا از مان آتش ہر آونِ پس سر توبرہ ہر کشاد و ماررا گفشت برو هر گجا خواھِ 
و بشکرانہ آلکہ ازپی بلا خالى یانعي گوشہ گیرو پیش ازبی در مقام آزار مردم مباش کہ آزارندۂ خلق 


دردنیا بدنام است و در آخرٹ دشمن ۲م پپسٹشا 
پخٹرس از دا و سیازا, ر کس زی رستکاری ۸ہیں اسہٹ و بس 
مہ رگ ٹا اي جوان ازیں “ ٹر گذرکە من و شٹر ترا تا زخميی زم ٹروم سوار گفستا نه ٥ن‏ 


با تو نیکوئی کردعام و ترا از میاں آنش ہیرون آوردہ سن این و سزاي من چنئیں است 


انوار سہیلي باب سیوم حکایٹ سیوم ۲۲٢‏ 
از جانب سن طرح وفاداری ت از پیش تو آئیں جفا کاری چیسٹ 
مار گشتا آري تو نپکوئي کردي اما در غیْرععل واقع شد و شلئت ورزیدي ولي ہا غیر مسنحق 
وجوں گرنت میدائی کہ من مظہرٌ فررم و آزسن نسبت بہ آکمیان نفعيی متصور نیست پس چوں در 
خلاصيی سن سعي کردي و با کسی يک ہدي سی باپسٹك کر لیکويی چا روب ھرآثینہ در مکافاتٹ 
آن الہيی ہتو باہد ور لیکوئي ب اسان مان ن سک بدي داردہ با رن 


چنا چە در روش شرع وعقل ممنوع است بدي بہ نسہت پاکان و نیگوانں کردن 
بجاي دون مصغتانی کە مردم آزارند هي وجہ نکوئی نمي توان کردن 
و دیگر آلکہ بس بعضکم ليعضض عدو سیان سا و شما عداوت قدیمي در میانست و عاقہت اندیشي _ 

اقتضاي آن مسیکند کہ دشمررا سر کوفّتہ دارند وہحکم اقدلو؛ الا الا سودین دفع ما 7 لزغ 'اسہتا وفرمان 
آنکہ ہسلامت مارا رھا نکدند تو درین مادہ ٹیٹ شرع و حزم گرفتی ورحم پیش آوردي و من ھرآئینہ 
ترا زخم زنم تا دیگرانرا دو باشد موار گفت اي کا انصاف در سیان آر کہ در مکائات نپکی بدی 
کردن در کدام مذھب فدیت با و ان کسٹتارا بکدورٹ سضر اباداٹن دادن بچە طربق راسٹت 
آپد مارگفت عادت شما آدمیانں چنانسٹ و من هم بفتواي شما عمل مسیکنم و ٦چە‏ در ہازار مکافات 


پیٹ لعظہ بخر آنچە فروشی همۂ سال ٦‏ 


ھرچند جوا جوانں مبالخۂ کرں رہ جائيی نرسید مار سیگفذت کت زودثر ا خنیا رن کن کہ سیت تر زخم زنم ہا 


ابندا از شتر کنم جواں گفت ازین خیال بگذر کہ مات کی بدي یەن ند 0>" داد 


١‏ نہ بین اب گردائی و بروفق اتی ختوں گرا بگذ ھ کہ بدینں ت0 مکافات کون عا مہف آەمیان اُسمت 


عرا می چرید گفت ہیا تا حقیقت این صورت 7 وگ بہرسم پس سار و شٹر سوار ہر دو نزدیک 


تم 


بدبست اپنث سس مد نزدیٹث پکي از ایشان بودم هر سال بچه زادسی ر خانه وپ از 


×٦ یف‎ 


سزاي نیک 


۲۲۰ انوار سہبلي باب میم حکاوت نع 7 


پ- 2 : 1 پل با رہ تہ 
5 سے 


8 5 وکا ا 


شیر و رین پرماختمی و بناي کدخدائي و اماس معیشت او برسن بود چوں پیرشدم واز زادن 
بازماندم ٹکٹ تہد سن گرفمت و عرا از خانۂ بیروں کرد سر مبصعرا داد بعدازانکہ مدنی در “عرا 
و ا ہنس اندٹ ذریہيِ اوس کرک دپروز صاحعب س اپاچا گذر کرد و سن 

بنظزاو درا نمودم تصابي آورں سرا بدو ئروخت او امروز مرا بد بدا ار الپ سي برند و داعیہ کشتن سن دارند 
این مکافات آن ہمہ نیکوئی کہ تقریرکردم این ہودں 


جج 
کان وی :تکازن کا خا۵ غاد 


کہ کرای دیگر بگذراں و رجہ خواهی جايی 7 ات درختی 0-0 0۸+06 پیا 
تا ازان د رہد بپرسم پس باتفای بپايی درختا 0 7 ر الو 1 پیٹ کہ فان نیيي جچہ باشد 
گنت بمذھب آدمیاں جزايی نیکی بد نافشد "> و پان اخ سنفعت سضرت و دلیل ہر اہن آنگ سن 
درختيیام درینں بیابان رستہ وو مد مسشا آبندہ و روندەرا پریک باميی آستادد جونں آدميی زاںد گرسا زہ و 
ساندہ از ہیاباں بر آید ساعتی ر سایهہ سن بیاساپد و زسانی استر!احتيی فرماپد آنگاد رت دیدد بکشاید 
گرید فان دوسنہ بَ اش ای و 7 فلی 8 برأي بیل ہناسب 7 و موافئق از تد او نوندای تن ۰- 
خوش آبد ہہرند و ہی برند وبا آنکہ از سن نت بافتہاند أیں ھمہ عنت من پسند ند 
سن در اندیشہ کہ چون بر سراو سایہ کم اودران غم کہ چسان برکندم از بنیاد 
سار گت اینٹ دو گوا گذرانیدد شد تن درںہ کہ ترازخم زنم سرد گفت جان بغایہت عزیز استٹ 
>> و ہا تن درد ادہ بقضاي حق رافيی ں شوم و از عجایب اتفا فات ١‏ این ہوں کہ 7 -ت آستادہ در 
حال ایشان نظارہ میکر و مقلات ایشانرا بگوش ہوش استماع مي مور ہر اپنٹ ازاى روباء 
بپرس تا چہ جواب میگوید پیش ازانکہ سوار از وي سوال کند روباد بانگی ہر مرد زد کہ نمیدانی مکافات 
نیگی بہديی باشد تو در حق این سار جۂ لیکو گرلاد کہ ہس مسحقی باداش عقویمتا شد جوانں صورتا حال 


انور سمل > پاب 2 میس ْ ۲۲۱۱ 
گار یت رٹ رید مر درا خال ماجوا گنی 

مار گنت راست میگوید و اپنکے توبرہ کہ سرا بدان از آئش و آورك برفرات بستہ دارد روباہ 

بر آششت کا سگرن اہن سفن بأور نوا کر کہ ماري بدن بزرگي در توبرۃ بدین خُردي گانجد مار گت 

اگر تصدیق نمیکنيٰ باز درپن توبرہ روم تا معاپنہ بە بیني روباہ گشت اگر این صورت برأي العینں مشاہدہ 

کم و صدق ان مقالاكٌ مرا معلوم شود آی ہنگام میای شما حکمي کنم کہ ازراستی درنگذردوریا و غرفنا . 

درودخل نباشد مرن سر توبرہ بکشاد و مار !سض روباہ فور شدہ در توبرہ در شد روباہ گفت اي جواں 


چون دشمر‌را در بند یافنی انان وی ں5 


آنپمنان بد زندگانی کشتہ بہ 


رفائدۂ ای حکایت آنست کہ خریمند باید کہ طریں حزم فر لگذاك و بزاریی خصم سغرور نگردد 
و ہچو جە ہرو اعدماں ننماید تا ببللی او در نمائند 


۱ ۱ رباعي ۱ 
ھرکس کہ بقول خصم مغرور شود سے خریس فور و لی تر مرڈ 


دشمن دانی درچۂ معل گردد دوستە ‏ آلوقت کہ تیرکی ز شب دور شود 

زاغ گفت اپی سضناںرا کہ از ”عض حکممتا ادا کردي شودم و بدینں جواھر روشن کہ از معدن 
خر بیروں آوردي دیدۂ غمیر ٹور گر آنیدم و بکرم و فتوت و سردي و مروت تو آن لئ ترکە از سر . 
مضایقہ و سبالغہ در گذريی و سخن مرا باور داشتہ طربق سواصلت سفتوم سازي و حکما گفتہاند درکریمان 
گریزید و از لیمان پرھیزید کە کریم بیک ساعمت آشنايی انواع شفقت و دجو وا جب دار و از بیگانگي بر " 
طرف شدہ دوستيی و مرافست‌را بغایت یگانگی رساند و لیم حق صعبت قدیم نشناختہ صد سالہ یاريی 
بطرفة العیں عو گرداند و ازپنجا است کہ آزادگان با مردسان زود دوست گردند و دپردشمن شوند چون 
کو زرپن کہ دیر شکند و زوں بصال آید و سفلگان دیر دوست شوند و زود بناي دوستی اپشان سہدم 


شی کن 2 
گرںدد چوں کوزۓ سفالیں کہ زود شکند و بہیي رويی ہروہسٹشا نپدیرں و جة زہبا گفتہ استٹ 


38 


۰.۲۴۸ لیا یں رااموند بکایکا ضو 


دوسٹی باید ازانں گونك جسستۂ گان ابد الدھر بماند درسٹ 
عاہ تباین بہار سن غام ‏ سس کت ار فومت نان قعام 
گرفتہ بہیے باب باز نگردم و البنہ طعام نچشم و آرام نگیرم تا مرا بصعبت خود عزیز نگردانی 


داسنی چون تو نگاريی ز کف آسان ندھم کہ خون نابہ بسیار بدست آمدہ 


موش گت موالاك و مراعات تر بجان خریدارم و ایں ھمہ دفع از برايی آن بود کە اگر غدري 
اول سکالمہ بار دوستبی تر در دل خوں سی یاہم و سیل خاطر (صعبہت تو زیادۂ از حد سی بینم 


چجرنں دریٍنں دل بری مہر ںداوسسشا جسہییا اندرانں دل دوستبی سی دآن کہ فاسہٹا 
٭ہ : ٤ھ‏ یم . 7 
و عسس :اد ََلَ حر او زا رد ادا 


پس ببروں آمد و در پیش سورام باہستاد زاغ گفت چہ مانح است ازانکہ پیشتر آئ و بدیدار من 
موانستبی طلبی مگر هنوز خلیانی در خاطر می پابيی و دغدغۃٗ در دل سشاهدہ سان موش گفشت ھرگاد 
کہ کسی ہا دوست خود بجان مفضایقہ نکند و نفس عزیز خودرا فداي پار نماد اورا “عب صادق و برادر 
موائق توان گشت و اگر ھمیں در مصالح کارہايی دنبوي ملطفتی فرماید و بماليی کہ دارد مواسات نرر 
نگذارك دوستی باشد متوسط العال و سائل جانب اعتدال وگفتەاند آنکہ با دوست ہراي مراعات وت و 
میلعت زمان ہمال وجاہ در مبانی است مائند صیادیست کہ دانہ برايی سود خویش پراگندہ سازں نہ 
بر٘ي سیر مرغ وچرن این دوستی بغرنہا آمپٛتہ است پمکن کە سرالچام آن بعدارت کشد 

ھر ننسی کان غرض آمیز ‏ دوستيٴ دشمنيی انگیز شد 

و آنکہ درراہ دوستی جان ندا کند و ازسر ہستی خود بر خیزد پارہست کہ بدل ندارہ و درج 

آنكه جان بذل کند درمقام ”عبت عالی تراز انست کە مال در بازد 


مفرع 
العوں بالنغس غائۂ العود 


انوار سہیلی. باب سیوم : حکایٹ سیوم ۴ر2 
ھست چوانمرد درم صد ہزار کارچو ہا جان ئەد آجاست کار 

و پوشید: نماند کہ در تبول سواللاٹ تو و کشودن راہ ملقات تو سر خطر جانسٹت و ہا ان ھمۂ در 
طریق مودت کار ہدپانچا رسیدہ کہ مصرع ۱ 

کا گر رسد کار بچان از سر جان ب رخیزم -_ 
7ہ اگر بدگمانی صورك ہسٹی ھرگز ایی رغبت نیفتادي و از گوشه کاشانه بیروں نیامدسي و من 

بدوستی تو وائن گشندام و صدق تو در طلب سصاحبہت سس از حد شک و شبہۂ درگذشته و از جانب 
سن نیز باشعا و الف آن خلوص و خصوصیت واثم است اسا ترا پارانند کہ طبم ایشان در صخالفشت 
سن خاف طبع تنستا و راي اپشان در خالصت س موافق راي تو نیست ترسم کہ کسی از ایشان سرا 
بیند و قصدي اندپشد زاغ گفت مان من ویاران شرطیست کہ ہا دوس سن دوست ہاشند و دشمنان 
مرا دشمسن دارند موش گفت: ھرآئینہ هرکہ ہا دوست دشسن “عبت ورزد و ہا دشمن دوست در 
آمیزں اورا در عدد اعدا داشن لئ تر باشد: بیس ۱ 
۰ ۱ رو دل از دو طایفه بر تائی لکوست از دوستان دشمن و از دشمنان دوست 
و 07 کہ حکما گفتەاند دوستان سہ گروداند دوستان خالص و دوست دوست و دشمن دشمن 
ووموتات نیز سه فرقۂ آند دشمی ظاھرو دشن دوست و دوستا دشمن 

ازدشمن خود چنان ندرسم ‏ کردشمن بار و یاردشمن 

زاع گفذت مضمون سض تو دانسم و امروز :سعمداللہ اسباب مودت و تواعد ”عبت میان من و 
تو چنان تاکیدي پائٹہ و اسحکامي پذیرفٹہ کہ س پار خوں آنرا دانم که پار تو باشد و دوست خود 
کسی را شناسم کہ در طلب رضاي تو کوشد و ھرکہ بتو پیوندں پیوستن سن ہوي واجب است اگر همۂ 
اغیار باشد وهرکہ از تو ببرد بریدەن سن از وي لزم است اگرھمہ خوہش و تبار بود 

بر رخ ھرکس کہ نیست داغ غللمی پار 5 پدرمن ہود دشمن و اغیارم اوست 


: ٦ ۰ 72 ۰ 0 ۰ ١ 
و عریمستا س در خلوص *حبٹا و لیت سن در صدق مودت چنانسٹ کہ اگراز چشم و زبان کہ‎ 


ء2 2 
دیدەبان تن و ترجمان دل اند خاف تو در یام بی اشارٹ ھردورا از ساحل وجود بگرداب عدم انگتم 


۲۳۳ انوار سہیلی: باب: سیوم حکایت سیوم 
عضوي ز تو گر دوست شود با دشمی ‏ دشمى دو شمر تیغ دو کش زخم دو زں 
'موش از استماع اپی نان قوي دل گشتہ پیشٹر آمد و زاغرا گرم بپرسید و یکدیگررا کنا رگرفتہ بساطا 


سیان بندید عشرترا کہ پار اندر کنار آمد 


چون روزي چند بریی حال بگذشت و سوش ہدان مقدار کہ مقدور او ہود مراسم ضیافنت و 
شرائط مہمان‌داریي بجاي آرردہ گشت اي برادر اگر ہم ایانجا گی اقامت بسازي و اہل و فرزندائرا 
بدیی منزل نثل کئی غایت مکرست باشد و منتي کہ از نعمت ملاقات تو بر جاں دارم مضاعف 
شوں چہ این بقعہ کہ مسکن ما دروواقع شدہ مونعی تازہ و مقامی دلکشا است زاغ گفشت در خوبي 
این موضع و بسیاري فضا و لطافنت هواي او “ خنی نیست لیکن بشارع عام نزدیث است و براہ جادہ 
متصل پیوسٹہ آز آمدوشد راہ گذربان توقع آسیبي و از جوم مسافران انتظار مکر وھی واقح خواہد 
ہوں و فان جاي مرغزارہست از غایت صفا چوں روضه حور پر نور و از صفاي ھوا چون باغارم *عل 


۷٭جستا و سرور 
سبڑھا نو دمیدہ ہرلب جوي باد سے از شکوفہ عنبر بويی 


سنگت پشتی از دوستان سی دراجا وطٰن دارں و طعمِةٌ ان دراں حوالی بسیار بافتہ سیشوں و فكنہ 
بدان نواحيی اندکٹ میرسد اگر رغہستا نماٹی باتفای تو آتجا روم و ہقیة العمر در فراعت و رفاھمیەٹ 
روزگار گذرانیم موش گفت تا 
هي آرزر با شرف *جاورت تو برابر نمي دائم و هي مراد از سعادت مللقات تو نیکوٹر نمی شناسم 
ھرجا کہ چوں آفتاب ستخراميی سن چوں سابہ بر عقب سي آیم و بر هر زمیں کہ آستین فشان 
از دای “عبت باز نمي دارم بت 
داسن دولت جارید وگرپبان اسید حیف باشد کہ بگپرند و دگر بگذارند 


اگرچہ دراز است افا بر عجائب ہسپار اشتمالیٹۂ دارد و چندانکہ قرار گاہ مقرر گرژد اگر خاطر عاطر 


آندکي باز گوہم از بسیار 


کر مت شد و زاغٍ دم موش گرفتہ و وس || سنگساہشت نو ہس 


0 از آب بر آسد ت7 دیدہ خروش شادي بہ ت0 رسانید 


قطاعہ 
پار غایب شدءٗ سن بسلالست برسید "خت برگشتة سن ہا سر پیمانں آہد 
خسئہۂ خار عنا چند توان بود آخر وت شادي است کنوں کان گل خندانں آمد 


بین ھکر گرم پرسیدند و سنگی پشت استفسار نمود که درینں مہدتٹ گجا بودي و حال ہر حە 
منوال گذشتہ زاغ فصة خوہش از وقت دردام افتادن کبوتران تازمان اسخلاص اپشان و تمناي مصاحبت 
سوش و تاکید قواعد معبت باوي تا هنگام رسیدىی بمسکن مالوف بتمامی با گت سنگی ‌بشت ہر 
کماھی قصہ اطع پافتہ بدیدار موش بشاشتی ھرچہ تمامٹر ظاہرکرں وگنت 


ہفال خیر رسیديی بدین مِستہ سٹام خوش آمديی و علیکث السلام والا کرام 
سعادتٹ ہخت سا ترا ہدینں ناحیست کشید و ٹوٹ طالع سا کوکبی جمال تر از افق این نواحي 


طلوع داد موش گفست عذر این الطاف کہ نیا جگونہ ثواں خواست و شکر التغانيی کہ سب فرسان بکدام 


زہان تقربر تواں کرں و ٭ن از تاب آفتاب حوادث پناد ہسایۂ مہرحمہٹشا شما آورددام و حصول دولت 


وصالرا نہاہت آمائني و آسال شمردہ پیستا 
این عنایت ازبي ہوں کہ رہ پرسیدم وین ھدایت ابدي گشت کہ روبت دیدم 


چون از رج راہ ہر آسود‌ند و دران مسکن کہ امن آبادي ہوں از شجوم لشکر فتنہ سالم و از غبار کدورت 
اغیار صافی آرام گرفتند زاغ روي بزرٹ آورنہ التماس نمود کہ اگر مصاعت بیني آن اخبار و حکایپات 
کە مرا وعدہ کردهٔ ہا سنگاہشت باز گوي تا موانست میان شما اساحکامي پیر و بمکالیت تر 
استراحتيي ھرچہ تماستر روي نماید پیسشا 
بکشا لب و زان حدیث شیرینں کام دل ما پر از شکرکن 


سموجیدے۔. ۔ 


قوس ۱ انوار سہیليی . باب سیوم حکایٹ سیوم 


موش آغاز سن کردہ با سنگی ہشت گنت اي برادر منشاء و مود سس بشہري بودہ است از 
دپار هند کہ آثرا نادوت گوہند و من دران شہر بزاویهُ زاهدي *جرد جاي گرفتہ بودم و در گوشة صوسعد 
او جہمت خوں کاشانةُ ساختہ و موشي چند مازم سس یں ہس وس پ سی 
افزودند مریدي صادق هر صباح ہرايی زاهد تر آ آورديی زاھد قدري ازان در ظیفڈ چاشت ہکار 
بردي باقیرا برای شام ذخیرہ ساختي و من مترید آن سی ہودم کہ وي از خانه بیروں رفيی تا 
الال خودرا در سفرہ افگندمی و ہکام دل لقمة چند کہ باپستيی بخوردمي و باقبی بر موشان دیگر اپٹار 
کردەمي زاہد از برای دفح سن حملہا انگبشت مفید نیفتاد و بقصد جاىی س چاردھا اندیشید 
سودمند نیامد تا شبی مہماني عزیز بمنزی زاہد نزول کرد چون از سراسم سلام و لوازم طعام بپرداختند و 
سائدۂ پر فائدة کام گستردہ شدہ زاہد از وي خبر مولد و مقصد و باعث سفر و موجب انتقال می 
پرسید و مہمان مردي ہود جہاندیدہ و تل و شیرین روزگار چشیدہ 


سفر گرںہ در بر و بر سالہا شدہ مطلع ہر بسی حالہا 
جواب زاہد بطریق صواب ادا میکرں و ھرچه از جائب امەصار و غرائب ھر دیار بدیدڈ شہوں او 
در آسد؛ ہوں بشریر دلپذ پر ہاز یی نموںد و زاهد در انٌىايی مکالمہت أو ھر ساعسدا دست برظم میژں و 


گشنته و بدان مم کە از وظہفۂُ ادب دور مي نمود خشمناک شدہ گت اي 7 در میاں سن 


دستا برقم کونشی گویند:را ٣‏ خرۃ گرفئن باشد و صفمتا استہزا و سممت سخربت مناسب حال تو 
نمیدانم و از جادۂ ادب جانب ھزى و بازي میللن نمودن موافق طور تو نمی بینم 
قتطعۂ 
ہاسٹہزا و خریت سکن سیل کە ٦آنہا‏ اش آزادگان ٹیستا 
کسي کو ھزل و بازی ساخستب پیشہ ازو بی آہروتر در جہاں لیسستا 
دل سن آسِختہ این حرکتا کہ ہشامد: میکنی چجہہشا رمانیدنں لشکر سوشانست کہ با مملگہٹتٹ سفرڈ و 


نا در سفرۃ 7 ونە از ثعرض اپشان خوردنيی در خانہ 0800 


انوار سہیلی باب سیوم حکایت چہارم ۳۳ 
مد چو سن مبجد نٹرائند ہنم کرد آن لعظة کہ دست بیغما بر آورند 

مہمان پرسید کە هھمۂاپشان چیرہ و خبرداند پا بعضی بیشٹر جرأت می نماپند زاہد گنت پکيی 

از اپشان ہمٹاب4 دلیر است کہ روبرويی چیزي از سفرہ میرباہد و چشم بچشم در تارلي خوردلی خیرگي 

مینماید مہمان گفت جرأت اورا سببيی خواہد ہوں و حکایمتا او ھمان مزا دارں کہ آن مرد با زں 
اگرصالم باشد با ما بگوی کہ چگونہ بودہ است آن 

حکایت ۴ 

مہمانں گفت درین راہ کہ می آمدم شبانگاھمی بفلان دہ رسیدہ بغانۂ آشناں نزول گردم و بعد 

ازانکہ شام خوردہ شد و صحبت بہ آخر رسید از جہت سن جامة خواب ہگسٹرد‌ند و سن بالميی جامة 

خواب تکیة زدہ ہودم اما در خواب نمیرفتم مرن سیزبان بنزدیکٹ عیال خود رفت و میان من و ایشان 

زیادہ از بوریائ مجاب نبود بدیں جہت مغاوضت اپشان سي شنیدم وگشت شنیدي کہ میرنت بنمام 

استماع سیکردم مر گفت اي زنں سي خواہم کہ فردا طاثفەرا از اکابر دہ بخوائم و ایشاںرا برويی این مہمان 

عزیز کە تحفہ ایست از عالم غیب رسیدہ بنشائم و ضیافتی فراخور حال خود ترتیب نمایم زں گنت 


من آزبن 

سبزي و نمکٹ توان خرید دست رس نداري و با چنینں دستگاميی ڈوىی و سرمایة ہسیار اندیشة مہمانداريی 

در خاطر تو خطور سیکند و خیال فیافٹہا ہر قاعدۃ سيی پزی آخر امروز کہ قدرٹ جمے کردن داريی 

جہت فردا ذخیرہ بن و ہراي زن و فرزند چیزي کہ بعد از تو “حتاي کسی نشوند باقی بگذار مر گنت 
نداشت چشم بصیرت کہ گر کر و تخورں ہبرں گوي سعادت کہ خرے کر و بداد 

اگر توفیق احساني و جال شنقتيی اتفاق افند بدان نداست نباپد ورزید کہ فالعقینت ذخیر 

آخرٹ ھمان خواہد ہبوں و ھرکہ در دنیا ذخیرة نہد بعاقبہت وبال جان او خواہد شد کە جمع مال 


ت ۰ ے 7ك 
واذخار آىی نا مبار است و عاقبت آن ناپسندیدہ چنالچه ازان گرگت ہوں زن پرسید کہ چگرنہ 


بوںہ اأسي ان 


۴۳۴ ' انوار سہبلي باب سیوم حکایٹ پہجم 
حکایت ۵ 


سرں گفتا آورںداند کہ صپیادي ھنرسند کہ آھو از ھیہت دام او پايی بععرا ہیرون ننہادي و تتخمپراز 
بیم حیلہ و تذویر او سراز کنام بہروں نکرديی پت 
دہدہ وري پرھنری نیز ھوش ‏ حیلہ گريی ‏ حت دلي سخت گوش 
داميی نہادہ ہوں و آھوپٔ در بند افتادہ بعدازاں‌کہ از کمیں گاہ بیرون آمد و خواست کہ نزدیٹ 
دام رود آھو از بیم چان قوت کر و دامرا ہر کندہ سر (صعرا نہاں صیاد تل زںہ شد و تیربي در کمانں 
پیوستہ بجانب آھو افگند آھواز پاي در افتاد و صیاد بسر او رسیدہ در پشت کشید و روي بخانہُ خود روان 
شد در راہ خوکي با اودو چار زدہ حملہ آورں و صیاد تبریي جانب او افگند قضارا تیر جگر دوز ہر مقبل 
خویث آمد و خوك از الم آن زخم نیش دل آزار خودرا ہسینه صیاد رسانید و هردو بر جاي سرد شدند 
در اثناىيی این واقعہ گرگيی گرسنہ بدانچا رسید و مردي و خوکی و آھوي کشنہ دید از مشاھده تی حال 
شاد گشتہ بە بسیاریيی نعمتا ورفاهیستا معیشت مسنظہر شد و ہا خود گفت 
کہ بسيی روزگار سی باہد کہ چنین نعمتي بدست آید 
هنگام تامل و تفکر است و وقت جمع کردن و اخیرد نہادنی چۂہ اگر اھمالي نماہم از حزم و 
احتیاط دور باشد و اگراسرانی کنم بنادانی و غفلت موسوم گردم مصلعت حال و مآ لرا لئ ثر آی مي 
بیدم کە آمروز بزہ کمان بگذرانم وکمان تلف کاریي و ہے ھاجاری بزد نکٹم واین گوشتہاي تازەرا درگوشۂ 
نہادہ روزپروز تیر آرزو بہدف مراد رسانم و ایں دخیرٹھا بکتچی بردہ براميی ”عنست ایام و ایام *سحنت 
گاعحي سازم چۂ حکما گفنہاند نظم 
"ور جملہ ٹرسم کہ دیرایستي یہ پیرانہ مرد یود تیستي 
بخور چیزی از مال و چبزي بنەہ ‏ تمامی بیکبار از کس سدہ 
گرگٹ از نغایت حرص بزہ کمان سیل کردہ آغاز خورین نمو و بی ضرب دندان او زہ کمان 
گسستہ شد گسیخن زہ کمانی ھمان ہود و گوشہاي مان بدل او رسیدن ھمان و ؿالٰعال جان دادن 


ھمان حر 
ار ٹیز بشد وآن حہہ ا خورداد ہماند 


انوار سہیليی باب سیوم مایق پنٹم ً۲۳ 


و فائدہ اپی مثٹل آنست کہ برجمع مال حریص ہودن و بفرمان امل دور ہیں ذأخیرہ نہادن عاتبتی 
خیع و خاتمتی نا ”عمود دارں ٠‏ ہہت 
آچہ داري بخور امروز وغم دھر سخور چون بفردا ہرسي روزي فردا برسد 


زھي ہد:ت طالفہ کہ در اول حال مال دنیا ہزحمت بسیار جمع آرند و در آخر عمر سرت _ 


بشمار بگذارند تماعۂ 
تايی اي خواجہ مال جمع کئيی ‏ کہ بمرگت از تو باز خواہد مائد 
گن قاروں اگرذخیرہ کی ٹچنان حرص و آز خواهد ماند 
بر میفروز آتشي کہ ازو بٹو سوز و گداز خواهد ماند 


چون زن سیزبان ایں سخنان حکمت نشان شنید و سلہم سعادت دہ الرزق علي اللہ بگوش ھوش 
رسانید ملایمت آغاز نہادہ گشٹت اي عزیزدر خانه قدري بت و کاجد جہت اطفال ذخیرہ نہادہ 
ام و حا روشن شد کہ اذخار نا مباوك است بامداد طعامي کہ دہ کررا کفایت باشد بسازم تو 
کا مبتواني بخوان و آنرا کە ہبایدت بنشان 


لیہٹكا 
دگرروز چوں چشمه آفتاب ‏ فروشست از دیدھا گرں خواب 

زنں آن کانجدرا مقشر کردہ در آفتاب نہاں و شوھررا تعیں کرں کہ تا خشکٹب شدن کاتجد نیکو بر خبر 
د کہ مرغانں بعضيیي از وي بتاراج نبرند و خوںد بکاري دیگر مشغول شد مردرا خواب در رہوں مگيی 
و دھان بدان کاحجد رسائید زن آنصورٹرا دیدہ کراھیت داشت کہ ازانں خوردلي سازد آنرا بر 
ست و روي ببازار نہاد و مرا نیز در بازار مہمی ضروري ہوں برعقب او میرنتم دیدم کہ بدکان کانجد 
لی آمد و آنرا با کاتجد غیر مقشر صاعا بصاع سودا کر مردي فریاد ہر آوك کہ اي زی آخردرینچا نکه 
ت کہ کاعجد سفید کردہ با کاچد ہا پوسٹرا براہر سودا میکنی و این حکابت بتقرہیب آن گفٹم کە مرا 
همیں دردل سي آید کە آن موش خیررا چندینں قوت و دلیري و جرأت از جائی خواہد بوں و 
ہا ظى آئست کہ نقدي در خانہ دارں کہ باستظہار آن اپن ھمه جلادت سیسماید و اگر نہال 
را خزان افللس در پافته بودي ایی تازگی و طرارٹ ہر شا خسار کردار او ظاھر نشدي چہ گفنداند 


ں کہ ہیی زراست چون مرغ بی بال و ہراست 
8٥‏ 


ا انوار سہیلی باب سیوم حکایٹ ہنجم 
ریا 
پی زر سنشین کہ کار زردارں زر . پیش ھمہ اعتبار زر دارك .زر 
گوبند کە اختیار از زر بہتر مشنو تو کہ اخدیار زر دار زر 
۱ و مرا یقیں است کہ زور ایں موش بقوت زر میٹواند ہوں تبري بیار تا سوراخ اورا زہر و زبر کركہ بنگرم 
کہ سرانجام کار بکیا میرسد زأاهد ی اٰعال تبری حاض رگردانید و سن آن ساعمت بسوراخحيی دیگر بودم و 
ماجراي ایشان می شنودم ودر سسکن من نیز ہزار دینار زر بود کہ من ہر آن سیغلطیدم و طبع مرا از 
تماشاي آن ذف برفں سی افزود حاصل کہ شادي دل سن و راحت جان من بآن زر تعلق داشت ھرگاد 


که ازان پاد کردسي نشاطی در سینہ من ظاھرگشتی و تی و انبساطی دردل سن پدید آمدي مہمان 


زمیں بشگانت تا بزر رسید چۂ دید نظم 
درسعی چند حخندان رع چو خورشید ‏ درخشان از صفا چوں جام جمشید 
و جیہي سرع روپ سکہ داريی عزیزي تابليی صاحب عیاري 
گہي بگرفمتا خوبائرا سردست دسيی سیمین برانرا کردہ پا بست 
فرم بخش درونہائ پرہشان کلید قفل مشکہاي دوران 


زاھدرا گنت این ہوں سرسایۂ جرأت و پیرایۂ فوت آن سوش زبراکە مال صیقل راي و 
پشتیبان قوت است و من بعد بسفرہ دلیريی شخواہد کرں و متعرض نان و خوان خواهد شد من آن 
سن سی سر اضق واسازر دلیل حیرت و افتقار در ذات خوں معابنه سے دیدم و بضرورت 
ازانی سورام نقل بایستی کر ھمان زمان کہ این بالي نا گہای برسن فروں آمد و چنین واقعةٔ ہالله بمنزل 
س نازل گشت دیدەم کہ مرتبغً من در دل موشان روي بانعطاط نہاد و در تعظیم واکرامی کہ سعہود 


ہوں تفارت فاحش پدید آمد آتش مہرانی پاران انطفا پذبرنت ورچشمۃ صافي متابعت و انقیاد ایشان 


بغبار انکار و سرکشی سکدر شد رباعييی 
دردل کس مہرو ونائ نماند ‏ باغ مرا مہرگیائی نمائد 
سايةٔ صد برگت و نوا بوە زر زر بشد و رٹ و نوا نماند 


موشان کہ بە بقیة طعام سن اوقات گذرانیدندي وریزہخور خوان احسان و خوشۂ چین خرن 


انعام من بوە‌ندي ھمان توتع نعمت ر طمع دعوت داشتند و چوں سمطلوب و مقصود اپشان از من 


انوار سہیلي باب سیوم حکایٹ پٹم ۲۳ 


حصول نہ پیوسٹ از ستابعت و مشایعت روي ہر ثائتند و از ہواداري و فرمان برداري اعراش نمودہ 
زبان بعیب و بدگوي بکشادند و تریٹ سحبت گرفتہ بدشمتان و معاندان من پیوستند 

کوري من کز فلک آمد بہ پیش تر ہے خویش 

کا هھمة بودند بہ پہلويی سس ریزد خور سن چو مگسا کوىيی من 

و مئليی مشہور است کہ سن قل دینارہ ڈل مقدارہ هرکہ مال ندارد پار ندارد و سر ہی دہتٹ 

و مفلس طلب ھر کاريی کہ کند ہا تمام نرسد و آرزوئی کە از سوہدايی دل او سر بر زند ہحصول نہ پیرندد 
چون آب باران کە از ثابستان فراہم آید نه ہدرہا توائد رسید و نہ بجوہہا توائد پیوست و بواسطہ آنکہ 
مدد ندارد در وادیہا نا چیز گشتہ بہیي جا نریند و بزرگانی گفتہاند ہرکہ برادر ندارد ھرجا کہ افتد 
غریب باشد وہرکرا فرزند نبوں ذکر او از صطعۂ روزگار ”عو شود وهرکہ مذلس و ہي چیز ہو از دوستان 
بہرہ نیابد بلک تہي دستاںرا خود ہے دوست نباشد چہ ھرگاہ کسی خود حاجتمند شد جمعی کد 
چوں ثریا عقد “عبت اورا انتظام دادندي مائند بنات النعش ستفرق گرد‌ند براي آنکہ دوستی سفلگان و 
دوں ھمتان ہر غرضہاي نفساني و نفعہاي دنیوي مقصور باشد 


7 


باز وقی که دہ خراب شود کیسہ چوں کَاسه رہاب شود 
ٹرٹ صعہت گنند و دلداريی دوستی خوں نبوں پنداری 
راست گوہم مگان بازارند کاسنکواں از تو دوسٹر دارند 


دراخبار آمدہٴ است کہ بزرگی را پرسیدند کہ چند دوست داري گنت نمیدائم کہ روزگاري آراست: 
و سبالغی مال و خواستہ دارم همہ کس اظہار دوسعی میکنند واف اتحاد وہگانگي سي زنند اگر عیاذا 
بالله غبار ادبار دیدۂُ اقبال را تیرہ سازں آی 'عظہ معلوم گردد کە پار کیست و اغیار کدام است دوسرا 
در زمان نگہت توان شناخت و پارر! دروقنت *عنت از اغیار تمپیز توان کرد 
ہرکرا روزگار ازو برگشمتا ‏ زن و فرزند و پار ازو ہبرگشت 
وہم در معائف لطائف حکما مسطوراست کہ پکی را از انال سوال کردند کہ نکٹہ در آلکہ مردم 


۳۸ انوار سہیليی باب سیوم حکایت جم 
بدوستی کسی رغبت سینماپند کہ مال دارد چە سیٹوائد ہود جواب داد کە مال *حبوب خائق است 


نز ھرکس کہ باشد سردم تعظیم او بجاي آرند و چون از دست او بروك دیگر پیرامنش نگرن‌ند 


رباي 
چون گل بە چمن داسن پر زر بنمود ‏ بلبل ہہزار صوت و دستائش سو 


و آنگە کہ بباد رفٹ ہرگیش کہ ہوں کس نام گل از زبان بلبل نشنود 
دریں “عل پکی از موشان کہ بملازمت سس اناخار نمودي و پیک لٰسظة جت مرا سرماپۂ معادت 
جاوید دانستی و پیوستہ در طریق پاري بیان وفاداريی و حقیقشت گذاري بدین نوع ادا كرديی 
چنان در عشق پکروپم کہ گر ٹیغم زنی برسر ‏ بوت امعان ہاشم چو شمع امتادہ پا برجا 


بیگانەوار بر من بگذشت و بہیچ نوع التطاتی ننمود سن اورا طلبیدہ گنتم 
میروي التلات سي نکني _ سروھرگز چنیں نرذت آزاد 

آخر ترا چہ واقع شدہ و آی هھمۂہ مہربانی و تلطفت کہ از تو بظہور میرسید گجا رنت آن موش روب 
درھم کشیدہ بعنشی ھرچہ تمامٹر گفمت ابلہ شخصي بودہ مردم پکی را بہ ھرزہ مازست نکنند و بعبث 
پہرامسنی کسي نگرں ند آی لعظلہ کہ درم داشتی و گرم می نمودعي ہا ھمۂ ملازم تو ہودہم حاا ”عتاج شد٥ُ‏ 
و ۔حکما گوپند مر *عئلے چنالچە از لذات دنیا بی بہرہ است امکان دارں کە از درجاٹ آخرت نیز 
“عروم باشد کاں الفتران پکوں کفرا و سہب درین آنست کە شاید بسبب وت خوہش و نفتةُ عیال 
مضطرگشتہ طلب روزي از وج نامشروع کند و تبعةُ آی موجب وبال و نکال آن جہانی گردد و چنانچۂ 
دریں عالم ٭عنت افالس درمائدہ بوں در عقبي بزندان شفاوت اہدي “عبوس و مقید شود 


سرع 
چون کافردروہش نہ دنیا و نہ دینں 


خسر الدنیا و اللخرہ لک ھو الٰغسران المبیں پس اگربا چنیں کسی کہ مال دنیا از دست دادہ 
و احراز دولت آخرت معلوم نیست مصاحبت نگنند و از خالطت او مننفر باشند معذور توانی داشت 
سن گفتم ایی سخنان بگذار کە فقیر پادشاھیست کہ تاے الفقر آنحري بر فرق کرامست او نہادہاند و دواج 
النقیر لحتاي ہر کتف شہاست او انگند: 





۱ سثنويی 
کار درویشی ورائٔ فہم نست سو دروہشان تو منگرسست سست 
هھست درویشی چر باائیں طبق از همه بردند دروہشان سبق 
اجوھر فئرو سوي الفثرعرض الفقر شف و سوي الفٹر مرش 
پس تو مذسٹ فقر چرا میکنی و از معبت درویش بچۂ سبب تنفر می ورزي موش جواب داد 
کە ھیہات هیہات آن فقري کہ پسندیدۂ انبیا و ستودۃ اولیاست ان افللس و احتیاب بہ آن چۂ نسبہت 
دارك آن فثر عبارٹ از آنست کہ سالک راہ حقیقت از نقد دنیا و سرمایۂ آخرت هي چیز تبول نگند 
یعنبيی از سرھمہ بگذرں تا بہمہ رسد لبصل الي الکل الس انقطع عن الکل سظہر آن فثر دروبش است 
وصاحب این فقر گدا گدائی دیگر است و دروہشی دیگر درویش آنست کہ ترٹ دنیا گیرں و گدا آنکہ 
دنیا ترٹ او دادہ باشد سثنويی 
ماھمی خاکي ہوں درویش نان شکل ماھی لیک از درہا ران 
فقر لقمہ دارد و نهہ فقر حق پیش نفس سرد کم نه طبق 
الفٹر کر سن کنوز اللہ سرتوحید استا و خلصهہ معرفت و *٭جید و آب سرچشمۂ تجرید است کہ 
غبار تعلق از چہرڈ روم مقدس میشوبد و خلعت خزانہ تفرید است کہ دست قدرت آزرا در چان 
مطہر سي پوشد فثر کیمیايی کن فیکوں است و سر ففر از داپرڈ تثریر و تحریر بیروں 


رباعي 
۱ ید فانہ تی ہا ۰ س9 اُسہتٹ 3 3 طمٰ اغیا, نبرا ٰ کی استت 
و سس مر سن پا سن کر ار ہپرماجنں 


چوں با حختہ شد سرو ہپرںاختہ شد سر بيی سر در سر کار دگر ساختنں است 
اما درویشيی ظاہر و احتیا اصل ہمہ :لھا است و واسطلہ دشمني خلق و ہر دارندڈ جاب و حیا و 
خراب کنندہ بنايی مروت و *جمے شرو آفت و قاطع زور و حمیت و سبب خواري و مذلت و ھرکہ 
در دایرڈ احتیاي پامي بستہ شد چارہ ندارد ازانکہ ره حیا از پیش بردارں چون رقم اعیاء سن الایمان از 
ورق حال او ”عو شد زندگانی سنغص گردد و بایذا و آزار سبٹلا شود و مہمان راحمت رت از ساحمت 
سی او بر گیرں و لشکرغم بر سملکشت نہاد او اسنیلا یابد شمع خردش بی نور ہمائد و دن وکیاسٹت ر 


حفظ و فرادہت روي بقصور نہد سنافع تدبیردرست در حق وي نتيه مضرت دھد ہا وجود امسانٹ در 
87 








س2 ۱ اوار سہب بی باب سیوم حکایت لٛجم 


ِ کے تہمت خیانت آید گمان ٹیکو کہ دوسٹائرا در حق وي ہوں منعکس شود و اگر دیگري گناہ گند _ 
جناہت ہرو متوجہ گرند ھرچہ کند و گوید ہرویي تاوان ہوں و هر صفتی کہ توانگررا بدا مدم و ثنا گوبند 
رمیا کرای کل تر ماج باقت سا ار یر ریا کات فابہ علں پر رر نر اگرفارند 
ورؤں اسراف نام نہند و اگردر حلم کوشد آنرا جز و ہي غیرني شمرند و اگر بوقار گرابد گراٹجاني و 
کاهلي گوپند و اگر زبان آوري و فصاحت ظاہر کند ہسیارگوي لقب نہند و اگر ہمان خاموشي گریزں 
نثش گرمابہاش خوائند و اگر کے خاوث گزیند بدیوانگی لسہت دہند و اگر سخخندہ روي و آمیزکاريی 
پیش آید از قبیل ھزل و *“٭غرکي دائند و اگر در خوردني و پوشیدني تکلفيی کند تن پرورش گوبند و اگر 
ہا ژندہ و لقمۂ در سازں منکوب و مفلوکش تصور کنند اگردریکٹ مکان ساکن شود خام و سایه پرور باشد 
و اگرعزیمت سفر نماید سرگشتہ و مت بر گشٹہ ہوں اگردر *جردي گذارں تارٹ سنت است و اگر 
کدخدا گردں گوبند بد نئس و بندة شہوٹست حاصل الامر سر عتاي نٹ ابناي زمان مردود و بیقدر 
بائمد و اگر با ایی حال طمعي از وي فہم کنند عیاذاباللہ دشمني او در دلہا متمکن گرید و هپ 
حاجدش روانا کرںہ همہ از وي برنجند و هر خواري کہ بہ آدمی برسد منشائش طمع است من طمع ذل 
مصرع 
خواري ز طمع خیز و عزت ز تناصت 

چوں دوست سن این فصل فرو خواند گفتم راستا سیگوئ و من شنودہ بودم کە اگر کسي بە 
بیمارٹی درمائد ہر وجہی کہ اسید ص“عمت ازو منقطع گردد و پا بفراقتی سبٹا شود کہ رجاي وصال 
خیال معال باشد پا بغربتی افتد کہ نہ روي باز گشتن دارن و نہ اسباب اقامت میسر بود آسان‌تر 


اپنمعني‌را از روي تجرہہ باز نموںہ رباعي 
ز احتیاي بتر در جہان بلنی نیست ہي وجە تہي دسدرا نوائی نیست 


کسی کہ گشت دلش سبتايی 2 طاہےم بگو ہمیرکە این دردرا دواۓی نیست 
و مضرث احتیاي ھمیں بس کە از مردم چیزي بابد طلبید و وجه سعاش از چون خودي سوال 
ہاید کرں و سرلّتق پہہہ حال از درویشيی و سوال سردسان خوشتر اُسہمتف حجہ لوست در دھانں مار کردں وو 


برای ٹڈرٹ خود زھر ھلاھل ہر آوردن و از شیر گرسنۂ لالمۂ ریودنں و با پلنگی خشم آلوںہ ھمکاسہ ہودانی 


آساں‌تر از حاجمت بلیمان برداشن و ذل سوال کشیدن کہ گفتہ اند راحمت عطا حدمت خواستں ئیرزد 
و لات عمل بشدت عزل کرانکند و پکي از بزرگان فرسودہ 
نظم 
چہار چیزکہ اصل منافع است وسٹال ‏ نیرز آن ؛چہار دگر بآخر حال 
بقابہ تلٰغی مرگ و عمل بہ لت عزل - گنہ بشرم ندامت عطا بہ ذل سوال 


پس روب ازان موش بتافتم و بار دیگر بر در سوراخ شتافتم دیدم کہ زرھارا زاهد و مہمان پکدیگر 
قسمست کرد و زآمد حصۂ خودرا در خریطۃ کردہ بزیر بالیں نہاد طمع شوم وسوسہ آغاز کر کہ اگر 
ازان زر چبزيی بدست مي آپد ہار دیگر قوٹ دل و راحمتا رو سعاودٹ سینماید و دوستان و برادران 
بخدمت رغبت میفرمابند و *جلس آراستہ و صعہت پیراسته میشود درین اندیشہ چندان صبر کردم 
کہ مغفحند چون مغفدند آنگہ آہستہ آھستہ ستوجہ بالیں زاهد شدم و مہمان کار دیدہ دیدہ ہر کاردران 
”عل بیدار بود و ترصد حال من می نمود چنان چوبي بر پاي من زں کہ از ڑج آن کوفٹہ گشنم و پاىي 
کشان بسورام رفتہ چندان توتف کردم کہ آن در آرامشی پافت بار دیگر بہمان طمع بیروں آمدم 
مہمان دریں نوبت چوبي بر تارکی سن کوفت کہ سرا سیمہ گشتہ عیلت ہسپار خودرا بسورام افگندم و 
بیہوش بیفتادم و در آن زخمہا مال دنیا برمن منغص گردانید و از فقرو فاقہ فراموش کردم 

بیسٹا 
چرا نالد کسی از تنگدستی کہ گن بیقیاس است تند رستی 

و ہعقیشت دانسٹم کہ پیش آھنگی همۂہ بلھا و مقدسة جمیع جفاہا طمع است تا مرغ لدع 
دانہ نبرں حلقش علق دام ہسٹۂ نگردد و تا آدمي کھر طمع بر نبندد لباس عزتش بە پللس مذلت 
مبدل نشود ھرکہ سفر دریا اختیار سیکند و پا بخطر پتجادر میسازد پیش رو ويی طمع است و از 
تیرگی طمع غبار خواري ہر دیباجة روي عزیزانں سي نشیند و سبٹ سگي طمع وزن بزرگاں‌را در کفه 
اعتبار سی گاهاند تططعۂ 
اي برادەر طمع سک کە مع آەميرا خراب سازد و خوار 
دو “غخن ہشنو ارھمی خواهھی کہ شوي از حیات بر خوردار 
پای درداس تناعت کش طمع از سال سردسان بردار 


۲۴ انوار سہیلي ہاب سیوم حکایت جم 


نراتن در جمع دنپا جویند و لشناسند کہ از تریش آن بدرجہ ہلند توان رسید 


عزت آن پافنت کە برکند ٥ل‏ از مہر جہانں راحت آن دید کزان دست طمع باز کشید 


پس کار سن ازیں حادثہ بدرجڈ رسید کہ نہال طمع از زمیں دل برکندم و از شاخسار رضا میوه 
قناعت بدست آوردم و بقضاي ابزدي رضا دادم و سر ہر خط روزگار نہادم و باخوں گلتم کہ نیا در 
ضس این وقاہع و نوائب از خصائص و معائب خود خبر میدھد غاپتش آنکہ دید عقليی کہ برمد 
حرص مبٹلا است بعیبہاي او نا بیناسٹت در هے دولت خانة نیست کہ اثر مکر و خدیعت او بظہور 
نرسیدہ و ہر کتاہڈ هب قصري نماندہ کہ نشانڈ تصد او مثبت نگشٹہ کرا برداشت کہ نینگند و گجا نہالي 
نشائد کہ باز ہر نکند با کہ تکلفی نموں کہ خونش تخورں و برکہ در دولتی کشود کہ هزار ”عدت از پيی 
در نیاورد قطعۂ 
زی نا حفاط است دنیاي دوں گ۸ ھرگز از و شوھری ہر نخورں 
کە ہر پایة صت او پا نہاد کہ ازدست او تیغ ہر سر نخورں 
اپانچنیں ہی وفالی بدان نیرز کہ براي او رنچی برند پا غم ہوں و نا بوں وغصہ زبان و سود او خورند 
بت 
دلٹيی آی قدر ندارد کە برو رشکٔ ہرند پا وجوں و عدمشررا غم بیہودہ خورند 
بعد ازیں تاملاك از خانة زاهد !“حراى نقل کردم و کبوتری با مس دوستی داشت عبنتا و 
مودت او تقریب مصاحبت من و زاغ انگختہ شد و زاغ با سن حکایت لطف و مروت تو باز گفتہ 
نسیم شمائل تو از ہوستان مغاوضت او بن رسیدہ و ذکر *عاس صفات و مکارم اخللق تو متتاضی ارادت 
و صداقت گشت و بمواہشت او خواستم تا از معادت سللقات تو موانستي طلبم واز وحشت غربیت 
باز رھم کە تنہانی کاريی معب است و وحشت غرہبي امري دشوار و دردنیا ِ شادي چون *جالست 
دوستان نٹواند ہوں و هي غم با فرلق رفیقان و خجران ھمدمان براہري نتواند کرں و الشکرللہ تعالی کہ از 
خار دل آزار نکہت گل دولت شگفش گرفمتا و شب تیرہ روي “عحدت بصص روشن رايی جہان آراي 


راحت مبدل شد 


انوار سہیلی ہاب سیوم حکارت مششم ۲۴۳ 
روز خجران و شب فرقت پار آخرشد ‏ زدم این فال وگذشت اخترو کار آخرشد 


21 


7 ہاشم ہپیتا 


وازتو زیبد کہ مرا از مدد صیقل لططف ‏ زنگت اندوہ ز آثینهُ دل بزدائِ 
سنگیہشت چوں این فصول استماع نمود ہساط سلاطفشت گستردہ و طح سلایمت آغاز نہادہ گت 
تواں آورں و جناچہ تو بامداد و انماں ٣ن‏ امیدواری ہنس نیز ہموائشت و سرافقت لو مہسنظہر و ہار 


سیباشم و تا جراغ حیات افروختہ است پروانه صفت با شمع جمال تو عشق سی بازم 


چون ذرہ بخورشید رختا مہر بہ بسٹیم گرتیخ زی از تو تخواهیم بریدنی 


جارب روشن شد کہ عاقل‌را از حطام این جہان بکفغافی خرسند باید ہوں و بدان قدر کہ دست حاجہت 
پیش کسی نباید داشت ثنامت نھوں کہ۸ ھرکۂ بزہادٹ از گوشۂہ و توشہ ئا شرو رپستا رغبہستا نماپد ہای 


از سرحد الصاف فراثر نہادہ ہاشد و9 ای نا انصانی اورا در ورطۂ آفت و بادیة ”اف تٹ سرگردان سازں و 


2 
0 


سہ سے ہے 7 : ہی 
بدو اُْں رسد کہ بدان ذریہ حریص رسیبد سمہوشس لرسید کہ حگونہ ہوںد اُسہٹثا ان 


یا ۰ : ٰ٭× 
کت آورںداند کہ شخغصي کربہ داشٹ و هر روز آنی مقدار ڈوشتٹ کہ آتش ”جاعدرا فرو نشاندی 


فنداءمت لنموديی بیستا 
عزیز س در دروہشيی و قناعت زں کہ خواری از طہح و عزرٹ ار تداعس زاد 


انت 


۴۴م انوار سہیلی باب سیوم حکایت ششم 

روز بعرالی کبوثر خانة بگذشت و از صداي دل آوبز کبوٹراِن و آھنگگي زبروام اہشان اشہاي . 
گریبە در حرکت آمدہ خودرا درانں بچ انگند و حارس آن برچ و نگہبان آن منزل اعال اورا گرفدہ از 
گلشی حبات گن نوات رسائید پیش ازانکہ از مغز سر کبوٹر دماغ اشتارا معطر سازد پوست ازو در 
کشید و پر کاہ کردہ از در کبوثر خانہ بیاوخت انفاقا خداوندش‌را گذر بران موضع افتاد گربِهّ خودرا 


بدانی حال دید گلت اي شوۓخچشم حریص اگر بدان قدر گوشت کہ بتو میرسید قناعت سی کردي 


پوست از تو در نمی کشیدند نظم 
قداعت کن اي نفس با اندکي کە از حرص خواري رسد بیشکي 
ندانست ٹثارونں نعمت برست کہ گس سلامت بکاپ‌اندراست 
کند مردرا نفس امارہ خوار اگر هوشمندي عزیزش سدار 
دد ودام و مرغ ھوارا تمام نینداخت جز حرصٰ خوردن ہدام 
پلدگي کہ گردن کشد بر وحوش ہدام افتد از حر خوردن چو موش 


اپن مثلرا فائدہ آنست کہ من بعد ہقوتي کہ سد رمق تواند شد و سوراخي کہ مضرت گرما و 
سرہا ہاز تواند داشت قناعت کني واز بہرمال ضایع شدہ خودرا غمناٹ نداريی 
غم ور جان من ار فوت شود مال ومنال ‏ شادسیباش کہ این مردہ نیرزد شیوں 
و بدالکہ شرف ھرکس بکمال است نہ ہبمال و هرکہ در ذاث خود بہنري آراستہ باشد اگرچہ 
الدٹ بضاعت ہود ھمیشہ عزیز و مکرم اس چون شیر کہ ہا آنکہ در زلجیر سقید باشد سہابت او 
نقصان نہ پڈیرں و توانگر بی ھنر پیوستہ ذلیل و بیقدر است سائند سگسا کہ ھرچند بطوق و خاخال 
آراستہ گردں ٹ٭چنان خوار و بي سقدار ہاشد 
۱ مك 
ہرک ہزندان جہالت کم است ‏ هست گدا ورچہ زرش صد خم است 
سرد کہ از علم توانگر ہوں کی نظرش بر زر وگوھر بوں 
و دیگر آلکہ کرت غریستارا از دل خود دور کی و ڈجرتا وطن و مسکررا وزنيی منہ کہ عاقل بہر 


جا رود بعقل خوں سسنظہر باشد و جاہل در مولد و منشاً غریب و بیگانہ ہوں 


انوار سہیلي. ہاىب سیوم حکایت ششم ۲8 


مصرع 
صاحب ھنر بہے مکانی غریب نیست 
واندودناٹ مباش بداچه کو ذخیرۃ داشتم ودر معرض تفرقہ افتاد کہ مال و مناع دنیا روي در 
زوال دارك و اقبال و ادبار او از دايرك اعتبار خاج افتد و حکما گفتہاند از شش چیز ثبات و بقا نوتع 
نتران کرد اول سایة اہر کە تا در نگری ہر گذرد دوم دوستی بغرض کە اندٹ فرصنی را چون شعله بری نا 
یر غرم سیرم عششقل زنانں کہ ہاندٹ سی تسکیں یابد چہارم جمال خوبروبان کہ بہ ہ آخر متغیر گرداںد 
پاجم ستایش دروغگوباں ۴ آنرا فروغی نباشد ششم 71 دنیا کە عائہت الامر در معرشں نا آید و با 
خداوند خود طریق وفا بپاپانں نرساند بیست 
بزیب و زہست ومال و متاع دننّي دوں مباش غرہ کہ ہاکس وفا نخواهد کرں 
واز مردم خردسند نزیبد کہ بہ بسیارٹی مال شادي کند و باندکی آن غم خودِ چە نزد ہت 
عالٰی تمام دنیا ہا اسباب و سناع آن بکاہ برگی نیرز پس بطلب حصول آن خرس عمر عزیز بباد ہر 
نشاپد داد و در فکر فوت و نا ہودنش بیکٹ جو غصہ نباید خورں و آنان که از سر لکیلاتاسوا عليی سا 
نائکم ولا تفرحوا ہمآ یکم آگاھمی پافتہ رخش ھمت در ساحت میدان قناعمت تاخنہاند و نقد حیات 
درتحصیل اسباب تچرں و تر لوازم تعلق در باختہ نہ بوجوں دنیا ابوابس ‏ جمت ہر روي دل کشابند 


قطلعہ 
عالمي نیز اگر بدست آید هم سشو شادمان کہ چیزي نیست 


ہدو نیکٹ جہانی چو درگذراست درگذر از جہان کہ چیزي نیست 
وف العقیقت سال خوں آنرا باپد شمرد کہ از پیش فرستند و سناع خود آنرا باید دانسٹ کہ در 
عالم آخرت خیرة نہند و کردار نیک و گفتار پسندیدہ مالیست کہ از سيی باز نتوان سند و حوادت 
روزگار و گردش لیل ونہاررا دران تصرف نتواند ہوں و فائدۂ اموال دنیوي ہیا داششن توشۂ آخرتست 
و تہیةُ اسباب سلویث راہ معاد کہ ہکم فاخذناہم بغ پیک اجل ناگاہ آید و باز دادن ودیہت 


ری‌را وقتی معیں و زسانی سقرر نباشد 


۳۴۷۰ انور سہبلي . باب سبوم . حکایت ششم 
باز کی ا خواب ناز آن نرگس رعنا کہ عمر ‏ میرود چون دور گل ٹا چشم برھم میزنی 

و اگرچہ تواز موعظت من ہي نیازي و منافع خود از مضار نیٹ میشناسی و لیکن سینخواستم کہ 
حقوق دوستی ادا کنم او ترا ہراخالق ستودہ وعادات پسندیدہ معونتی نماہم و امروز تو دوست و برادر : 
ماق و در آتچە ہا تو مواسا ممکن و مدارا مصور باشد از ھمہ وجوہ وقوع خواہد یاشت و هرچند 
بر معال از جانب تو آثار بي التفاني بظہور رسد ازبنطرف جز میامن اخلص و مراسم اختصاص روي 
ضعواهد نمود پپیسٹا 

گرچہ تو ترکم کني ٹریٹ تو نتوان گرفت ‏ ورجہ دلم ہشکنی عہد تو ننوان شکست 

چوں سنگیہشت این سخنان ادا نمود و زاغ سلطفت اورا در ہاب سوش بشنود دلش تازہ و 
نشاطش ہي اندازہ گشت و گفت اي برادر مرا شادمان گردانیدي و ماد ؛ جت و سرور مرا مضاعف 
ساخعی وشمۃ از مکارم اخللق خود ظاہرکردي و بہترینں دوستان آنست کہ بہر ونتی جماعتي از 
ھهمدمان در سار اشفاق و رعایہت و پناد اهتمام و حمایت او روزگا رگذ انند و او درهھاي مکرہت ہر اپشان 
کشادہ دارں ودر اجاہت سلتمسات وروا کردن حاجات ایشان سست ہر جان خود نہد و هرکہ در دوستبي 
چیزی از پار خود باز سائد دوستی را نشاید ر در اخبار آسدہ استٹ کہ زرگی دوتی داشت شی ایں 
دوست بدرخانڈ وي آمد و حلقہ بردر زد آن بزرگٹ معلوم فرموں کہ دوست اوست در اندیشة دورو 
دراز افتاد کہ آیا سبب آمدن او دریں بیگاهان چہ چیز تواند ہوں بعداز تاملات فراوان کس پر درم 
برداشت و شمشیري حمابل کر و جاریەرا فرمود تا شمع روشن کردہ در پیش روان شد و چوں در باز 


کرں و 


دوسستارا بمصافعہ و معانقہ ہنواخت مت اي برادر آسدنں ثر درینں ہیگاہ س۵ خیال کرںدام بکيی 
آنکہ حادلہ واقع شدہ باشد و ہمالی احتیاي افتادہ دوم آنکہ دشمنی بقصد تو ہر خاستہ باشد و ترا در 
دضم ويی سمد و معاونی باید سیوم آلکه از تنہائی سلول شدہ باشی و کسيی خواھی کہ بمہمات توقیام 
نمابد ز ٭ن اسبابپ این ھر سہ کاررا مہیا سا خحنہ بہروں آسددام اگرسال "کی باہد اینکٹ کیسا درم و اگر 
مدد مجوئی اینکٹ من با شمشیر آہبدار و اگر خادم میطلبی این کنیٹ شایستہ 

هر 


انوار سہیلبي باب. سیوم حکایٹت ششم ۲)۴ 
دوست از وي عذر خواست و مس آن معاملہ علاقه اعتماد در ”حبہت و وداں اسحکام پانٹ 
قطعہ 
چو کار تو از حق بر آمد چنان کی کہ پار ترا از تو کاري بر آپد 
نظر در مرادات یاران ھمان بہ کە بی زحمت انتظاري بر آید 
و کریمي کہ درگراب حوادث افتد دستگیر او جز ارہباب کرم نتوانند ہوں چنانچه پیليی اگر در خلابيی 
افتد جز پیالن دیگر اورا بیرین نتوائند آوِ و اگر ترا در تعہد حال موش زحمتي رسد غم نبابد خورد 
و نظربناموس و مروت از رڑي آن نباید اندیشید کە عاقل ھمیشۂ در کسب شرف کوشد و ذکر جمیل,, 
باتی گذارد اہن برايی اندوخشن نام نیکٹ مثلا سر در باید باخمت ازان پہلوتہی نکند زبراکہ ہاتی‌را 
بفانی خریدہ باشد واندکٹرا بہ بسیار فروختہ 
جہانں چوگشت ہکام تو نام نیک اندوز کہ غیر نام نکو نیست حاصلي ز جہان 
و ہرکہ در نعمت او “عتاجائرا شرکت نباشد از زمر توانگرای *“عسوب اگرد و آنکہ حیات او 
در بدناميی ودشمن کامی گذرں امش در جملہ زندگان ہر نیاپد 
سعد پا مرد نکو نام نمیرں ھرگر ‏ مردہ آنست کہ نامش بہ نکوئٔ نبرند 
زا دریں مض ہوں کہ آھوپٔ از دور نمودار شد و بتجیل میدوہد گمان بردند کە اورا طالبيی در 
پی باشد سنگی‌ہشت در آب جست و زاغ بر درخعت نشست و موش در ورام فرو رفنت آھو بگنار 
آب آمدہ چون مدھوشيی ہاپستاد و زاغ از ھرجانبي نظرانداخت تا بہ بیند کہ ہر اثراو کسی ھست 
پا نه ھرچند از جہپ و راست نگاہ کرد کسی‌را ندید سنگق پشٹ را آواز داد تا از آبس بیروں آسد و موش 
ہم حاضرشد سنگیہشت دید کہ آھو ھراسانست و در آب سینگر و نمي خوردِ گشت اگر تشنہه بخور 
و ہا مدارکە خوني نیست آھو پیشٹر آمد سنگت‌ہشت آواز مرحباب زں وگشت 


لہتا 


اي پار کرامي ز کجا آمدۂ بیگانه مباش کاشنا آمدءٗ 
آھو گنت من درین “عرا تنہا بودسی و ہا ابنايی جنس خود نیاماتختمی و هر وقت تیر اندازاں 


کمان قصد بزہ کردہ مرا ازہن گوشۂ بدان گوشہ راندندي امروز پیرپرا دیدەم کہ در گمیں سن بوں و بہر 


87× 


۲۴ ٰ انوار سہیلي_ باب سیوم حکایٹ دششم . 


طرفے کہ سیرفٹم ترسد حال من سي نموں و صورت بستم کہ صیادي باشد و ناگاہ دام حیلة او سرا 
پا بہست گرداند گریختہ بدپاجا رسیدم سنگتہشت گفت مترسں کہ ہرگز صیادان بعوالي این مکان 
نرسند و اگر خواھی “عبت ما رغبت نماي ثا ترا ہدایرڈ دوستی خود در آرہم و بناي مصاحبت ما هر 
مہ تی برگی چہارم کہ تو باشی تبہید پاہد جۂه اکاہر گفتداند ھرچند دوستان بیشٹر باشند ٹجوم بلا ہر 
ایشا کمتر باشد بیت 
ھرجا کە رسم مہر و وفا بیشٹر بودں جمعیستا و حور و صفا بیشٹر ہوں 
و مقرر است کە اگردوست ہزار باشد يکي باپد شمرد و اگر دشمن پکی ہوں ہسیار باپد دانست 
دوستیرا ھزار کس شاید ‏ دشمنیرا پکی بود ہسیار 
موش نیز داستانی فرو خوائد و زاغ سحنی چند سلیم ادا نموں آہو دید کہ پاران لطیف طبع و 
مصاحبان پاکیزہ مشرب اند با اپشان در آمہخت و بدل و جان مائل “عبت اپشان شد 
جو 
با پار موافئق آشنان چۂ خوشست 
آھو درآن مرغزار مقام گرفنت و پاران وصیت کردنٹد کە ازیں چراخور کہ در نواحي ساست قدم 
بہرونں منە واز نزدیکٹ این سرچشمہ کہ حصار ان و امانست دور مشو آھو قبول کر کہ بوصیت قیام 
نماید پس بایکدیگر اوقات سیگذرانیدند وی بستی بود کہ بہر وقت آتچا جمۓ شدندي و بازي کنان سر 
گذشت گفتندي روز زاغ و موش و سنگتاہشت ہموشع معہوں آمدند و ساعتي انتظار آھو بر‌ند ہدید 
نیامد آنی صورت سوجب دل نگرانی شد چناچہ عادت مشتاثان باشد قبض خاطر بر اپشان استیا 
یافنٹ زاغرا التماس نمودند کہ ری ہرداشنہ درھوا پرواز کن و از حال غائب سا خبري پرسان 
صبا ز منزل جانان گذر دریغ مدار وزو بعاشق بیدل خبردریغخ سدار 
زاغ بانکٹ فرصتی خبر رسائید کہ اورا بس بند بلا دیدم منگی ہشت موشرا گنت دریں حادثہ 
جز بتو امید نتوان داشت و رائذت جات آھو جز بدستیاري تو نتوان افراشت 
مصرع 
ہشتاب کہ وتت کار در میگذرد 


انوار سہیلي باب سیوم حکایی ششم ۲۴۹ 


آنگہ زاغ رغدموئی کر و ہوش در تگسا اپستادہ نزد آھو آسد و گت اي ہرادر مشنق جگرئہ درین 
ورطہ افتادي و ہا این ھمہ خرد و کیاست چہ سان گردن بہ بند حیلہ در دادي آھو جراب داد کە در 
سقابله تقدپر الہی زبرکی چه سود دارد و با قضاي پادشاھی ٹن وکا چہ نضم رساند از بیابان تدہپر تا 
سر سنزل تقدیر رای بيی ہاپانستٹ وازفضايی حیلہ تا سرحد تضا مسافشت بعد در میاں 

ما از بروں در شدہ سفرور صد فریب ‏ تا خود دروں پردہ چہ تدبیر میکنند 
موش گفت راست سیگوٹی پنت 
آجا کہ تقضا خیمۂ تقدیر زند کس ننتواند کہ لاف تدبیر زند 

پس بە بریدن بند آھو مشغول شد ودرین میان سنگتی‌ہشت رسیدہ از گرفتارں پار اظہار سال و 
گلال نموں آدو گشت أيی پار مہربانں آمدن تو ہدیں سوضع دشوارتر از واقع سہنسست کہ اگر صیاں پرسد و 
موش بندھاي من بریدہ باشد من بیکٹ پا جان ہبرم و زاغ بپرں و موش در کن سوراخ ستواري گردد اسا 
ترا نە دست مقاوست است و نہ روي ستیز و نه سر سغالشت و نہ پاي گریز اپری چہ تکلف کہ کردعيی 
و چرا ہدپنگرنہ جرأت نمودي سنگی‌ہشت گفت اي رفیق شفیق جگونہ نیامدمی و ہہ تاریل توف 
نمودسي و روا داشتمي زندگانی کہ در فراق یاران گذر چہ لذت دارں و عمري کد در مفارقشت دوستان 
ہسر آپد درچە شمار ہود بت 

بی عمر زندہ بودم واپی بس جب مدار روز فراق‌را کە نہد در شمار عمر 

ومن دریں آمدن معذورم چہ سرا شوق جمال تو ہی اختیار بدیں منزل کشید و آرزوي دیدار تو 
صبر و سکون از من در رہوں و بدین مقدار دوري و سباعدت ضروريی کہ دست دادہ رفیق تحمل قدم در 
طربق عدم نہادہ بیست 

پعلم اللہ کہ سرا از تو شکیباىی نیست ‏ طافت روز فراق و شب تنہافيی نیست 

و تو ستفکر مباش کہ ھمیں ساعت خالص پابی و اہن عقدھا کشادہ شدہ با فرامت خاطر:جانب 
سنزل شنابی و در ھمہ احوال لوازم شکر گذاري ازم و مواجب سپاسداري واجب است کہ زخمي 
بٹن و گزندي بچان نرسیدہ و الا تداریث آنی ٥ر‏ خیال نگاجیدي و تلانی آنی از حد امکای در گذ شی 


ایشا دریی ضن بودند کە صیاد از دور پیدا شد رو موش از بریدەدن بند فارغ شدہ بود آھو چست و 


7 انوار سہیليی باب سیوم حکایت شدم 


زاع بپرید و موش بسورام فرو رنت و سنگتہشت همائجا ہمانك صیاد برسید و دام آھو بریدہ پا 
انگشت حیرت بدندان نکرك فپروگرفنت و چپ و راست لگرپسس آغاز نہاد کہ آپا اپ عمل از کہ 
واقع شدہ و اپن کار بدست کہ بر آمدہ نظرش بر سنگاہشت افتاں با خوں گنت اگرچہ این متاع 
سو فا ای سشرتاز گسد سی رھ و مات نی جار گی امو سای 
زپان سیدار ؤالعال اورا بگرفنت و در توبرہ انگند و بر پشت بسٹہ روي بشہر نہاد پاران بعداز رفتن 
سیاں جمع شدند و ہر ایشان روشن شد کہ سنگت‌ہشت بسۂ بند صیاد است فریاد از نہاد ایشان ہر 
آمد و نال و نغیر باري فلک ایر رسانیدہ میگفٹند 
روزي کہ چشم ما ز جمالت جدا بوں چندانکہ چشم کار کند اشک ما بودں 

کدام ”عست براہر مفارقت دوستان ٹواند ہوں و چہ مصیبت موازي مہاجرت پاران تٹواند شد ھرکد 
از دیدار پاربی *“حروم ماندہ و از وصال گلعذاري “ا جور گشتہ داند کہ سرگشتگان بادیه فراق را پامی حیرت 
نرگن نک وقہا تقیان زار افترآز را دست حرط :برکان 

ترا کہ درں نباشد ز حال ما جه تفارت تو قدر تشنہ چہ دای کە برکنا جوئيی 

هریکي از پاران علبتحدہ داستانی فرو مینخوائد و مناسب حال دسنانيی شورانگیز درد آمیز ترئیب 

میداں و مضموں سغنان اپشان راجع بہمیں یک سعني بود 
بیستا 
دل ندار بی لب شیریں جانان لذن بی عزیزآن نیستا عمر نازنیں‌را عزن 

آخرالمر آھو زاغرا گت اي برادر اگرچہ سن ما در غایت فصاحت است و اشعاري کہ سی 
خوائیم در نہایت بلافستا اما سنگساہشترا هی سود ندارں و نالہ وزاري وگریه و بیقراريی ما در حوصلً 
او نہ نشیند بحس عہد آن الق‌تر کە حیلتی اندہشیم و تدبیريی پیش آریم کہ مضمن خلص و متکنل 
جات او باشد و ہزرگان گفتەاند آزمایش چہار گروہ در چہار وقنست جرأت اھل شجاعمترا در روز 
جنگ توان دانست و دیانت ارہاب امانمتارا هنگام دادوستد توان شناخمت و مہرو وفايی زن و 


انوا رمہیلی باب سبوع حکایت شەم ا لا 
مرا پار باپد در ایام غم ‏ بشادي نیاید مرا ہار کم 
موش گت اي آھو مرا حیله بخاطر رسیدہ صالم آنست کہ تو از پیش صیاد در آت و خردرا چون 
ملولي *جروحي بوي نما و زاغ بر پشت تو نشستہ چنان فرا نماید کہ گوپا قصد تو دار ولا ”عالہ 
چوں چشم صیاں ہر تو افند دل ہرگرنٹن تو خوش کند سنگی‌ہشسترا بارعت ہر زمین نہادہ روي بتو آرد 
خلص دادہ گریزانیدہ ہاشم پاران بر راي وي آفرین کر‌ند و آھو و زاغ بہمان نوع کە مثرر شدہ بود خودرا 
بصیاں نمودند صیاد خام طمع چوں آھورا دید کہ لنگان لنگان میرود و زاغ ہر گرں وي در پرواز آسدہ 
تصد چشەش میکند گرنش آھو بخود راست آور و توبرد از پشت نہادہ بطلب وي ایستاد موش ي,العال 
بند توبرہ بریدہ سنگقی پشسترا خالص داں و بعد از زمانی کہ صیاد از جسآجوي آھو بہ لنگسا آمدہ نیٹ 
ساندہ شد ہر سر توبرٹ آسد سنکاہشت‌را ندید و ہندھاي توہرہ ہریدہ پانت حیرت ہر وي غلبہ کردہ با 
خود اندپشید کہ ایں حاات عجیب کہ من مشاہدہ میکنم ہیچکس ہاور نکند اولا بریدن بند آھو و 
باز بیمار ساخشن آھو خودرا و نشسن زاغ ہر وي و سوراخ کرژن توبرد وگریخن سنگت پشت این حرکاترا 
ہرچہ حمل توان کر در اثناي این اندیشہ خوف ہروي غلبه کرد وگفت غالبا اپنمکان پربان و آرامگاد 
دیوای است زود باز باپد گشت و طمع از جانوران این “عرا سنقطع باید ساخت پس صیاد توبر پارہ 
پارہ شدہ و دام گسختہ بر داشتا و روي بگریز نہادہ نذر کرں کہ اگر بسلاست ازان بیاباں بیرون رود 
دیگر بقیة العمر خیال آن صعرا پیراسن غمیر نگذارں و صیادان دیگررا نیز بطربق شفقئت از آمدوشد 
ای ں شہلا مہنع فرماید مصرع 
کانچا ھمیشہ باد بدست است دامرا 
و چون صیاد ہر گذشت باران دیگر بارۃ جمع آسدند و فارغ واپمن و مرفه و مطمیں بھسشن خودِ 
باز گشتند و بعد ازان نٰاغ داسہتٹت بلا بدان کارایشان رسید و لہ نا خن احست چہرہ حال ال اپشانرا 


ة8 


۲.۴۳٢‏ ۱ انوار سہیلی _. باپ سیوم حکایٹ ششم 
تطعۂ 
رشتہ تا پکناستا آثرا زور زالي بگسلد چون دو تا شد عاجز آپد ا زگسسٹن زال زر 
گل کہ تنہا بوئی آخرخشکث گردد زودماغ ور شکر تنہا خوري ھم گرم گرداند جگر 
یہ لحسیہثشا داستانں سوافذت دوستان و حکایٹتٹ معافغدت و ھم پشتی مصاحبانں و صدلق ہودنا در 

دوات و لکہت و رعایت ”عہٹا در وشت راحت و حنت و ادايی حقوق صصحبت بہنگام نعمیٹ و 
شدت و در نوائب ایام و حوادث زمانہ باخلاص تمام آپستادگی نمودند لاجرم ہبرکت مم جہتی و 
تامليی ہسزا واجب بیند کہ دوستی جانورانں ضعیف چندین ثمراٹ پسندیدہ و نناے ہر گزیدہ سیدهد اگر 
طائفہ عقلا کہ خللصة عالمیان و نقاوةً آدمیائند ہرینں نوع مصادقتی طرم افگنند و اساس *حبتی ہدین 
قاتوں بنیاك نہند و آترا از سرخلوص نیت و صفاي باطن بپاپان رسائند انوار فوائد آن چگونہ خاص و 


کبار در رسد نظم 


فرکہ حل ععبہت پاران شناخعٹ عمر جز اندر رہ ایشان نباخشت 


بہر چنانں دوست کہ جانی ہوں دوستی جانں ز گرانیپ بود 


انوارسہیليی باب چہإرع حکایت اول ۰۳ 


باب چہارم 
ٹر بیان ملاحظہ کرٹن احوال دشمنان و ایمن نا بوھن از مکر و حیلہ ایشان 
ہشدوہہ 


راميی گفت برھمر‌را کہ شنودم داستان دوستان موافق و مصاحبان لثن صادق ار ننتجۂ اتفاق او 

بگجہتي ایشان معلوم کردم و دائستہ شد کہ بت 
ھرکرا پار وفادار ہوں غم نبوں ‏ فرکرا پار نباشد دل خرم نبوں 

اکنوں اگرعنایت فرمودہ باز گوہد مثل دشمنی کہ بدو فریفتہ نباید گشت و بنواضع و تضرع او 
غرہ نباپد شد کہ مضمون وصیت چہارم اینست کہ عاقل از روي دور اندیشی باپد کە بر خصم اعتماد 
ننماپد کہ بہیے وجہ ازدشمن دوستی نیاید . بیت 

زدشمن دوستی جس چنانست ‏ کہ !ما جمۓ کردن آب و آنش 

بیدپايی فرموں کہ ہرآئینہ مرں حرندسند خی دشمن التفات نکند و مناع رویاندود نزویر و 
شعبدةُ اورا نخرن کہ دشمن دانا براي صالم خوں کمال مللطنت بظہور میرساند و ظاہررا بخلافب باطن 
آراستہ مینماید و دقاپق زرق و لطائف حیلہ بکار میبرں و در ضمن آن فکرهاي کلی و تدبیرھايی جیب 
تعبیه میکند پس عاقل دور اندیش ھرچند از دشمن تلطف و تکلف بیش بیند باید کہ در بدگمانی و 
خویششن داریي بیفزابد و چندااچہ خصم قدم ساہمت پیش نہد او داسن موانفقشت زیادہ در چیند چە 
اگرغفلتتی ورزد و رخنہ کشادہ گذارں دشمن کہ پیوستہ مترصد ایں حال است ناگاہ کمیں بکشاپد و تیر 
تدبیر بہدف مراد رساند و دران حال فرصت تدارٹ فوت شدہ حسرتك و نداست دست نگیرں و مگر 
و کاشکی سوں ندارك و ہدو آی رسد کہ از زاغ ہبوم رسید داہشلیم پرسید کہ چگونہ بوںہ است آن 

سعسکایتث٦٢‏ 
گفمتا آورںدائد کہ در بعضی از ولیت چین کوھی ہو در بلندي ہمثابۂۂ کہ حس بصر چند جاي در 


راہ آسایش کردي تا بذروداش رسیدي و دیەبان وھم جز بنر‌ہان خیال پاي ہر گوشہ ہام رنعتش ننہاديی 


٭×... انوار مہیلي باس چہارع حکایت اول 
' ۱ لبستا 
کسي ندیدہ فرازش مگر مچشم شمیر کسی نزرفتہ نشیبش مگر بہاي گمان 
و برای کوہ پر شکوہ کہ از غایت رفعت و وسمعت ساحت 
همہ ابی فلٹ بالش بوديی ‏ ھمہ روپ زمین پہناش بودي 
باغباں حکممت ٭عض قدرت درختی روبانیدہ ہوںد کہ شاخش از بااي ثریا گذشتہ و پبعخغش در 
تضعت الٹریی فرا رگرنتہ نظم 
توانا درختی کہ ہر شاعم او زدي پتچہ ہا سدرۃ المنتہيی 
فرامات ۷ز فلا اوت خرتخوائدۃ و فرعہا ى السا 
و برای درعت ہسپار شاع ھزار آشیانهُ زاغ ہوں و آن زاغان ملکی داشتند پیروز نام کہ هھمہ در 
فرہمانں او ہودندي واو اسرو نواهي اورا در حل وعقد اسور اسنثال نموداندي شبی پادشاہ ہومان کہ اورا 
شباهنگا گنٹندي بسبب دشمنی قدیم کہ میان زاغ و ہوم باشد با لشک سا مت خونخوار شخوں 
ہر زاغان زد و دمار از روزگار جماعت ایشان ہر آورں 


ببازوي مردي ہر آوردہ دست _ سردشمنان کردہ چوں خا پست 

درا شب تار بسپار زاغان سیہ کرد‌اررا بہ آتش کار زار بسوخت و رقعه اقتلوھم حیث وجدتموهم 
برگریبان حال آن ثیرد روزگاران دوختا و مظفرو منصور و سوبد و مسرور ازان رزم مراجعست نمود روز 
دیگر کە غراب سیاہ بال شب روي بہ آشیانه غروب نہاد و خیل ستارگان چون زمرہ ہوماں در گوشہٗ 
خلوت سنواری شدەند پپہشا 

تیخ کشید اخدرعالم روز اشکر شب گشت هزیمت ز روز 

پیروز لشکر خودرا جمع کرد حکایت "جوم سپاد ہوم درمیان آورں و گنت شون بومان دیدید 
و دلیرتيی اپشان سشاہدد کردید و امروز در میان شما چند کشتہ و پر کندہ ”جروم وبال شکستہ است 
و ازین دشوارتر جرأت و جالدت اپشان است و حریص بودن ہر آزار و ایذاي زاغان و وقوف پافن بر 
سسکن و ماوا و سطلع شدن ہر آرامگاہ و آشیانہايی سا وش نیست در آنکہ ظفر و نصرلِ کہ برینں 


طلایفہ پافدند اپشانرا دلپرثر گرداند و این پٹورستا زودثر باز آبند و کرنٹا وم دہف برديی 7 ر کارتر ١‏ ز بار 


انوار سہیلی باب چہارم حکایت اول ا 


اول بنمابند و بیمارای مرض هزیمستارا ہم ازان شریت نخست مچشانند و پمکن کہ اگر بار دیگر بدپن 
نوع شبتخون آرند پکی را از لشکرما زندہ نگڈارند دریں کار تاملی کنید و وجە مصلعت باز نمودہ باتفای 


در دفع ایشان اندپشۂ نمائید نظم 
ھنوز اولیی حمله دشمنست دگر بارہ آغاز سکرو فنست 
گراپن سیل را رہ نہ بندد کسی خرابي یدید آید ازوي بسيی 
رہ فتتد امروز “سکم بگیر .کہ نردا نباشد تداِٹ پذیر 


چون پیروز سن باتمام رسانید پٌ زاغ از اعیان لشکر نزدیکث مل آمدہ مراسم دعا و لوازم ثُنا 
تقدہم نمودند و ایشان در میان زاغان بفضیلت راي و مزیت عقل مذکورو براستی تدبیرو خوبي ئکر 


مشہور بودند بہرچہ اشارت فرسود‌ندي اسرار فوز و تجاي درآان مندں بودي و ہر راھی کہ نمود‌ند آثار 


خیر و صلح ازاں ظا رگشتيی تمطعۂ 
برای روشن و فکر صواب برد‌ندي ز روي آثینڈ روزگار زنگی خلل 


بعقل کامل و تدبیر راست کرد‌ندي ‏ ہزار مشکل دوران بنیم ساعت حل 
زاغان در کارھا اعدماد ہر مشورت ایشان داشتندي و در دفع حوادث باشارت ایشان شروع 
نمودندیی و ملک راي ایشانںرا مبارٹ داشتی و در ابواب مصالىم از سض و صواب دید اہشاں در 
نگذاشتيی چون پیروزرا نظر بر ایشان افتاد ھریکٹرا بعواطف ماوکانہ نوازش نمودہ خلعمتا و صلتي کہ 
اق حال ہوں وعدہ فرہوںد و گفشت امروز روز امّخان عقل و فضل است هر جوھري کہ در درم ضمیر 
ذاخیرہ داشتہاید در رشنہ بیاں کشیدہ ہر طبق عرض باپد نہاد و هر نقدي کہ در دار ااصرب خاطر خطیر 
بر معیار اعتبار زدہاپد از سکہ خانة امتحان ہبازار ظہور باہد رسانید زاغان زبان ثنا گستري گشادہ گفتند 


شہا عالمی در پناہ تو باد زمیں و زمان نمکخواہ تو باد 
لید در نتم 


بادٹت بدست سر دشمنان زیر ہا تو بست 


شہنشاھی مرتسم نہوں اسا کم الماسور سعذور در ھرجچہ استفسار روں ہبقدر و سع و طاثہت اندازۃ 


اساعفاق و استطاعصتئٹ شروع نہودذ خواهد شد 


ج38 


7ے انوار سہیلی باب ۔چہارم حکایت اول 


مصرع 
آچە میگریم نز راي عالی روشنك است 
ملک پکی را پریسید کہ ٹو درینباب چہ میگوئی وچارڈ دنع اہی حادلہ بچە نوع میکنی گنت اي 
مث داناپانی کەہ پیش از ما ہودەائد حیلةً این نوع واقعەرا بما نمودہآند و فرہودہ کہ چون کسی از 
مقاورمت دشبں قوي عاجز آید ھرآثنہ ٹیٹ مال و منال و مولد و سنثاً ببابد گت و از وطن معہود و 
سیکن مالوے روي ہباپد ات کہ جنگتی کردن خطری ہزرگست و در معركةٗ حرب پا افشردن عظیم 
آنتی خاصہ کہ از خصم مالش یافتہ باشند و از نزدیکث ایشان ھزیممترا غدیمت شمردہ و هركکہ بي 
ٹامل در مقام انتقام آمدہ با چنان خصمان کہ اثرضرب و حرب اپشان دیدہ باشند داعیۂۂ ”عاریة کند 
ہر گذرگاہ سیل خواب کردہ باشد و بر روي آب روان خشت زدہ و برقوت خود اعتماد کردن و بزور و 
شجاعت خوہش فریفتہ شدن از حزم دورافند چہ شمشیردو روي دارں و باد نصرترا از ھر دو جانب 
اسکان وزیدن باشد نظم 
حذرکن ز پیکار کمتر کسي کە از قطرہ سیلاب دیدم بسي 
مزن ہا سپاھيی زخوں بیشٹر کہ نتوان ز انگشت با نیشٹر 
ملکٹ روي بدیگریي آور و گشت تو چہ اندیشیدۂ ومصاعت ایں کار چگونہ دیده گنت آ'چہ وزیر 
سابق اشارت فرسودہ از گریخشن و منزل خالي گذاشن راي من بان موافق نیست بلک آن تدبیر از 
اهل خرں للق نە جہ ہعملہ خحست وصولت اول اپ خواري ہخوں راہ دادن و سولد و مسکں‌را بد رود 
کردن موجب بي ناموسی و سبب ہي حمیتي باشد 
سرع 
تشاپد شیر سردانرا بہر زخمي ز جا رن 
بصواب آن نزدیکٹرکہ استعداد حرب ہسازیم و ہا شوکتی و ابہتی هرچہ تمامٹر روي جنگت آریم 
اگر ہر نیاریم تیخ از نیام +- زما بر نیارند نام 
جخود نگٹرا رہنموئی کنیم کہ پیش زیوناں زیولی کكیم 
اگرپار باشد جہان آثرین بە تیخ از عدو باز خواھیم کیں 
پادشاہ کامگار وقتي ہا سحدرہٌ مملعت دست عشرت در آغوش تواند کرد کہ آب شمشیر آتش 


انوار سہیليی باب چہارم حکایت اول 0 


بارش نام خصم بد اندیش از لوم حیات بشوبد و شہنشاہ نامدار آن زمان ساغر راحست ہلب مراد 
تواند رسانید کہ پیمانه تمناي دشمن شوے چشورا بسنگی ظفردر ھم شکند مصلعت وت در آنست 
کہ دیدبان بنشائیم و از ھرجانب کہ تصور خوف توان کرں خودرا نگاھدارہم و اگردشمن تصدي کند 
آمادہ و ساختہ پیش روہم و درکار زار مردوار پاہداري نمائیم تا چہرہ نصرت از غبار میدان ہنظر امید 
در آید پا در عرصة نام و ننگی خون ما با خاٹ معرکہ آمخنتہ گردد 


مصرع 


و مال را بیقدر و قیمت شمرند تطلعه 
از سرگذشتہ پاي ہمیدان نہ و ہبین گوٹی سراد در خم چوگان آرزو 


خواهی کہ بت روي نماپد بکام دل ‏ باید شدن بمعرکہ با خصم روبرو 
ملکٹ روي توجہ جانب دیگريی کرد وگفت راي تو چہ اقضا میکند و تدبیر تو کدام رقم برخحٹہ 
تصوبر ہی زند جواب داں کہ سرا با سن دیگران کار نیست صواب آى مي بینم کە جاسوسان فرسٹیم 
و منہیاں صاحب وتوف ہر کار گنیم ۱ تفع حال دشمن بواجبي بجا آوردہ سعلوم سازہم کە ایشانرا 
بمصالعہ میلی ھست پا نە اگر ہباي و خراي از ما خشنوں شوند و ملاطفشت مارا سن قبول استقبال 
نماپند سا نیز قرار کار ہر صلے نہادہ باندازه طاشت و قدر اسکان خراجي بگردں گیرہم و از شدت کارزار 


و ”عنستا شتخون اپشان اپەن شدہ در دیار خود ہیارامیم 


نم 


هي تا ہر آیپد بندبیر کار سدارايی دشمن بە از کارزار 


ضخواهھی کہ باشد ز خصمت گزند بنعویذ احسان زبانش بہ بند 
و ملوٹارا یی از رایہايی درست و تدبیرهاي صالئب آنست کہ چوں شوکتا و قدرٹ دشمن ظاھر 
گردد و خو آن باشد کہ فساں و اسدیلاي او در سمالٹ مننشر شود و رعیت در معرض ھلاثا و ورطۂ 
تلف افتد نقش حیلتی ہر آوردہ کعبتیں خصور! بلطف باز ماك و اپشانرا از ششدر عنا خلص دادہ مال را 
سپرملٹ و ولیتٹ گرداند چہ ہر بساط تجبر و تکبر با آنکہ نقش خصم سی نشیند داو طلبیدن و نرد 


۴۸ انوار سہیلی ‏ ہاب چہارم حکایت اول 


غاصمسرا ہا وجود آلکہ قوت دشمن زیادہ ہود تند باخدن از حکم خر دور و از پیرای تجربہ *٭جور 
باشد ۱ مصرع ۱ 
زمانه ہا تو نسازں تو ہا زمانہ بساز 
ملکٹ وزہر دیگررا طلبید و گشستا تو هم اشارنی فرماي و آنچہ بخاطر رسد باز نماي گفت اي مل 
وداع وطنى وداغِ ظجر و غریٹ پنردیکی سن سٹو تر از آنکہ رشن نامویس قدیمی گسستن و بدشنيی 
کہ ھمیشہ از ما کھٹر بودہ تواشع نمودن 
کی توائد گشت باز وجرہ ٹیہورا مطیےع ‏ چون تواند ہود شیر شرزہ آھورا شکار 
اگرما در مقام قبول خرا و حمل مؤنات بومان در آئیم اپشان بدان راضي نگردند و در قلع و 
دلبریي افزابد و ہرگز ایشان بخراي اندٹ از ما قائع نشوند عالي ما صبراست و آھسنگی و اگر ضرورت 
باشد جنگسارا نیز ھچ مائع نیست چہت آلکہ کلفنت جنگت بہتراز “عو شدن نام و ننگق 
مردہ بودن بزیر سنگی اندر ہہ کہ زندہ ہزیر ننگی اندر 
اعتماد ہسیاراست و بہ راي عالم آراي تو وثوق بیشمار 
قطعۂ 
در مضیق عقدھاي چرخ دین و ملکرا چو را صایہت؛ مشکل کشا کس ندید 
جز بندہیرھمایونت مرادي کس نیافسب؛ا ‏ جزبیمن همتت فرهماي کس ندید 
تو دریں بات چہ راي سیزنی و از حنگسا و صلے و جللي وطن کدام اختیار میکني کارشناس جواب 
طربقيی دیگر دانیم طح منازعت نیلگنیم زہراکہ اپشان در جنگی ما دلیراند و ما در جنگی ایشان زبونں 
هم بقوت از ما بیش‌اند وھم بشوکتا از ما در پیش و دشمرر‌را ضفعیف شمردن سبب غرو رگردد و هرکہ 


مغرور شد بہلاٹ شەن نزدیکث باشد و س پیشتر ازیں مجوم ایشان مي اندیشیدم و از آچە 


انوار سہیلیي باب چہارم حکایت اول 8 


می ترسیدم براي العیں دیدم و اہشان حالا نیز متعرشض ما نخواهند شد جہت: آنکہ در میان اہشان اەل 
حزم هسنند و صاحب حزم از دشمن بے حال این نباشد زبراکہ در وقت نزدپک شدن امکان 
دارں کە ناگاہ فرو گیرں و چون مسافت دور شود ممکن است کہ معاودت نماہد و بہنگام ھزبمہٹ مستصور 
است کہ کمیں کرناہ باشد و ھرگاہ تنہا بوں خیال توان بست کہ مکري و غدري اندیشیدہ بود و بدین 
دلیل حالا جنگی از جانب اپشان در عقدۂ توقف است و اگر فرضا داعیۃ جنگی داشتہ باشند مارا 
”عاربہ نمودن سال نیست کہ خردسند تریںخلق آن باشد کہ از جنگی ہپرهھیزد چہ آچہ در جنگی 
تر ارت مد ات اس 7ا مو ہوا فا 


اگر پیل زوريی وگر شبرچنگٹ ہنزدیٹ مس صلح بہٹرز جنگ 


ملک گفت اگر جنگۓ را کراھیت میداري پس چہ مي اندیشی گنت درین کار تاملی باید کرد 
وفراز و نشیب آن بقدم تفکر بباید پیموں کە پادشاہاں‌را برايی صائب و تدبیر درست آن غرٹہا حاصل 
گردد کہ بخزائنی بسیار و خدم و حشم بیشمار میسر نشود 
بیست 
بشمشیري پکی تا صد توان کشتا براي لشکریرا بشکني پشت 
واصل دریں ابواب راي روشن ملک است و مشاورت وزیراں ناکے سبب زیادتی نور خرد و کمال 
روشنائی آن پاشد چنانچە آب دریارا ہمادة جویہا مدد حاصل آید و لہذا هرکد براي نامعان امائتگذار 
مقبول القول استظہار جوید بکمٹر فرستی ٦آچە‏ از مساعدت بخت ر موافقڈت سعادت بدو رسیدہ 
باشد ضالم و منفرق شود و هرکه از میاسن عقل بہردسند شدہ استماع ‏ خن سعتمداں‌را شعار و دثار حود 
سارہ اقبال آآی :یایەآ فرات از پر داز باقدو انز مسداق کلت کال علل آراد انت :و 
کون زور ھی ٭ 
اي در پناہ عشل تو ملک هنروريی وب پرتوي ز رايی تو خورشید خاوري 
تدبیر صالب تو باندیشة صواب تمہید دادد قاعدڈ داں گستری 
فکري مرا چہ وقع بود پیش راي تو خر مہردرا چہ قدر بنزدیکسا جوھريی 


رن 


مینٹواہم کہ بعضی را در خلا جواب گوہم و برخی زا در مل باز رائم و سن چنانچہ حنگترا منکرم توائم 
و تذال‌را نیز کارہم و قبول جزیہ و تحمل عاریرا کە پدران ما بدان تی در ندادۃاند گردن ننہم 


خصورا گرین نہم ہي اعتبارب آورں ‏ مردن اولي تر کہ در ہي اعتباريی زپسن 
مر بلند ھہت زندگاني دراز از ہراي بقاي ذکرو دوام نام خواھد و اگر نعوذ بالله عاري بدو لاحق 
خواهد شد کرتاھيی عمررا بدانی ترجے نہد مصرع 
نکو نارول عارکہ مردن بە ز بدنامي 
ون صواب نمی بینم سلکشارا اظہار حجز کردن کہ هرکہ تن بزبونی در دھد درھاي بلا برو کشاد: 
گرند و طریق چارہ اندیشی ہروي بستہ شود بیت 
هست بلند دار و زبوی مکی کەہ چرے ‏ ھرجا زبوں‌ترہست برو چیرہ‌تر بوں 
و بای فصول را خلوتی باید تا بررايی ملٹ آراي مل عرض کردہ آید پکي از حضار *“جلس گفت 
ایی کارشناس فائدہ سمشاورت آنست کە ھرکس از اربابے خرن “نی گوید باشد کہ تیر فکر یکي از 
ایشان ہر ھدب مراد آید و ہزرگان گفتداند مشاورت اجتماع عقول استا و هرجا کہ جمعي از اھل 
عقل در مہمي شرع نمابند مداخل و مسخاں آن بە نیکوٹروجہی ملعوظ ایشان خوامد شد و عاثبت 
آی کار بغوز و نجام فرا خواہد پیوست چناچہ حکیم گوبد 


7 


مکن تکیہ ہرگ وتیغ وسپاہ ‏ ز فرزانگان راميی و تدہیر خواہ : 
رہ زان ٹیکر ٹر دیظبر بجائی کہ ضائج ود تیخ و تیر 
پس مصلعت در آنکە سخرر‌را حوالہ خلوت می کني چه چیز سینواند بوں کارشناس گفت نہ 
هر مسنشاري سوتن باشد و اسرار مملکت چوں مہمات عرفي و معاملات رسمي نیست کہ با ھرکس 
مشاورث آی توان نموں و گفتەاند فاش شدن اسرار پادشاہ از جانب ارباب مشورت است پا از 
چیان و رسولن و تو چہ دانی کہ دریں *عل جاسوسی کہ گوش ہر آواز دارں حاضر نیست تا ھرجۂ 
شنوں زودثر خبر آن بخصم رساند و ایشان در مبادي و خواتیم آن تاملات بسزا کرںہ رخنہاي فٹنەرا در 
بندند و تیر ندبیر ما از رسیدن بنشانۂ آرزو قاصر آید و اگر بالفرش منہي دشمن آنجچا نباشد شاید کە 


ھریٹ از حاضراں‌را دوستی و رفیقی باشد و پمکن کہ از ایشان خبر ایی ”جلس و شرم سخنان گذشتہ 


انوار سہیلي ‏ باب چہارم ‏ ۔حکایت دوم ھ 
بتفصیل باز پرسد و انەٹ زہاییرا ماھی. تدبیرات در افواد و۔الستہ افتادہ بگوش دوستا ودشەن رد 


و ھرکہ سر خودرا با دیگری کہ سمت ”حرمیت نداشتہ باشد در میان آرد عاقہت الامر پشیمانں 
گردد و نداسٹ سود ندارد و ھمجکررا در کتمان سر آن سقدار مبالغه ٹیسٹ کہ ملکئارا چۂ اگر ہر 
تدبیر ملکی غیر کسی کہ نف العقیقت معتمد پادشاہ باشد وقوف پاہد خللہاي کلی ازان متصور است 


اگر جز تو داند کە رائی تو چیست بران راي و دانش بباہد گرہست 
و ہسپار ہوںہ کہ ملشٹ و پادشاھی بلک حیاك و زندگانی ہواسطهۂ افشاي سر از دست دادەائد 
چنانکہ پادشاہ کشمیر بسبب آلکہ با وزیر ما ناضمبر خوں در میان آورں اند زہائیرا از اي 


اسب آن 


حکایت ٢‏ 
کارشناس گفت آور‌ەاند کە در شہر کشمیر پادشاھی ہوں عنان سخیر ہر سر توسن سبہز خنگی 
ذل کردہ و کمند تصرف در گردن روزگار سرکش انفگندہ از بیم آتش شمشیر برق آثارش بادرا زھرہ 
آن نبوں کہ ”خالف صوب راستبی تواند وزید و از ھیبت ستان جانستان صاعقہ کردارش آب ٹوٹ آن 
نداشت کە بر رويی خاش کے تواند رت نظم 
جہانرا خلعست اہن آنیتنان داد کہ ثیخغ از ننگس؛ عربانی شد آزاد 
زعدلش جان مظلومان “عرگاد ‏ فرامش کردہ تیر اندازيی آہ 
و این پادشاہ ڈو شوکەت در حریم حرست و پرٹان عشرت “عبوبۂ داشہت کہ زافتف شنبرنگش در 
درازيی شب پلدارا مدد دادي و رويی جانںخشش بە کمال حسن از مہ چہاردہ سبق بردي زاهہد شب 
زندہ دار اگر خیال جمال اورا در خواب دیديی چون مب پاکبزہ دامن از مہر روہش گرپبان خرقہ پرھیز 


چا زدي نظم 
بدیدن ھماہون ہبالا بلند باہرو کمانکش بگیسو کہند 


چو سروتي کہ پیدا کند درچھن ‏ زگیسر بنفشہ زعارش سمن . 


5ھ انوار سہیلیي ہاب چہارم حکایت دوم 


ملکٹاا ہا آن تا زتیں دلبسگی ہوں کہ ٴمشاھدۂ جمالشرا حامل اعیات ذائستي و تماشاي زاف 
و خالش‌را سرساپ زندگانی شمردي هر نفس‌جاذبۂٔ عشق جانان جوھر جانشرا جانب خویش کشیدي 
وطرةٌ طرار دللرام ند شکیبائی از جیب دلش در ربودي 


ٹسیا 


ز آن شون فدنہ انگیز خچوں مرغ دل شادرا مقید دام زلف دالوبز سیدید کمان ابرورا تا بناگویش 
کشیدد خدنگسا غمزہ ہرھداف سیناش سیکشاں و ساعمت بساعت بكکرشمہاي رنگیں و عشوهاي شیریں 
بندي دیگر بپاي دلش سي نہاد بیستا 

رم عاشی‌کشی و شیوڈ شہرآشوبي ‏ جامۂہ بود کہ برقاست او دوختہ بود 

وہ اضاف اتا کر اعت یرہ مان تا فا کات ر0 ار 1ن اڈ مار جخرمی فڑازنا 
جوانيی زہبا طلعت از سلزمان پادشاہ و پسریي نیکو سیرت از “”حرمان بارگاد کہ خط سبزش سائند خضر 
ہر لب آب حبات رسیدہ ہوں و سبزد خطش چون سنبل بہشت ہر کنار جو یبار کوٹر دسید: 

بگرِ لعل لب او دسیدہ سز خط جو ہر حوالی آب حیات مہرگیاہ 

سروکاري آغاز نہاد و آن جوان نیز بغلبات عشق در افتادہ بر جرہد٥ٗ‏ حالش از دفترصبر رقعي و 

ھرکہ باعشل آشنا شد ز حمست جان بر نتافشتا درد پرورد *عہت بار درمان ہر نتافمت 

پبوسٹا میان عاشق و معشوق چشم و ابرو سوال و جواب ہودي و باشارت و کنایت گنت و شنید 
نمودندي روزي پادشاہ بر مسند عشرت نشسلہ ہود و دل در وصال جاںفزاي “”عبوب ہستہ و آن جوان 
جتعدمہت اپستادہ و اسباب معاشرلت پہہۂ نوع آمہانہ پادشاد در جمال دل آرايی پار يی نگربست و از 
نگاد کرں واز لب شیرینں تبسمی کہ دامن روزگار ازان پر شکر شدي بظہور رسانید 


سرع 
بی لگنجندہ و دامان عیشم پر شکرگردان 


جوان نیز در برابر آن بگوشہ چشم جادووش کرشم کہ ہزار شور در عالم پگندي ظاہر فرمود 
بینتا 
نرگس بازندة او نیم باز ‏ نیمي ازر غمزہ دگر نیم ناز 

پادشاہ بران حال مطلع شدہ آنش غیرت در دلش شعلہ زدن گرنت و دلبستگیٰ اپشانرا دانستہ 

بیکبارگی دل از صعبت دل آرام بر داشت 
امل تحقیق برائند کہ ہر نتوان خورد ‏ ازدرختی کہ بر ساپہ ہباغ دگربی 

پس با خود اندیشہ کر کە دربن کار شتاب کردن از طریق خرد دور سي نماید و دنع اپن دو تی 

کہ نی العقیقت دشمن سں‌ائد تەجیل نمودن با حزم و عاقبت اندیشی راست نمي آپد 
یس 
صبر بہٹر مرذِرأ از ھرچہ هست 

پس آنصورترا نادیدہ گذاشت و محبستارا ہرھمان سنوال کہ ط افتادہ بوں بپاي داشت و شبرا 

بروشنای شمے جمال دلدار بروز رسانید اما دلش چون پروانہ بشعلهٌ آنش اضطراب میسوخت 
بیٹ 
پادشاہ وعاشق و سرمست وز آن سان دلبريی ‏ چون تواند دید اور! ملافت با دیگري 

اثلصۂ روز ددیگر کہ جمشید خورشید علم فٍ و نصرت ہر قبه فصر فیروزەفام فلکت ہر افراشت و شاد 

سبارگانں جاب ظلمت از پیش ایواں صفهُ سپہر سیناگوں بر داشت 
چو از دمہاي سرں صا نمام 7 بیکدم طشت سہر افتاد از ہام 
عروس آفتاب خوب رخسار ‏ ازین نیلی تتق بنمود دیدار 
پادشاہ برخشت دولت بر آمد و صداي عدل در دادہ ثقصيهٗ داد خواہان‌را جخوں فیصل داد 
شۂ کہ ہا عدل آشنا ہاشد سایة رحمت خدا باشد 

و بعدازانکەہ از رفع مہمات و حکم سعاملات باز پرداخت با وزبریی کہ سدار سملکٹ ہرو ہوں خحلونیپ 
ساخعت جالد خشم مبالغہ میکرد کہ حال شبائەرا ہا وزیر در سیان آر و بمشاورت او اپشانرا شریبت 
سیاست بچشاند و کارفرمايی عقل میگفت سر خود از وي پوشید: دار و حکمي کە دلت مخواهد 


87× 


۴ سن اسان اف 


ہامضا رسای عاقبت جانب خشم غالب آمدہ شمه از مکنوں غمیر با وزیردر میان نہاد ودرانی باب از 
وی مشاورٹی جست وزیر نیز بقدل اپشان اشارت نمود و موافق راي پادشاہ افتادہ عزیمت برھلاٹ آن 
دو شخص تصمیم پائستا و مقرر شد کہ ھریکٹارا بشربت زھر قائل چشائیدہ از ساحل وجوں بگرداب 
عدم افگند و ہر وجہي کہ جز شاہ و وزہر ندائند اپی کار بپاپانں رسائند تا پردہ بدناميی دریدہ و رش 
ناموس بریدہ نگردد ٹا 
کارھائی اپنچنیں آن بہ کہ پنہانی ہوہ ‏ آشکارا گرکنی آخرپشیمانيی بود 

وزہراز نزدیٹ پادشاہ بخانہ آمد و دخنر خودرا بغایت اندوہھگین و پرہشان حال پافنت سہب 
آن پرسیدہ چنیں معلوم شد کہ دختر امروز در حرم سلطان ہودہ و از جانب خاتون پادشاہ انواع 
ہی التفائيی بدو ل حنل شدہ ودر میان اقراِن وھمسران با او خواري بسیار نمودہ وزبر ازین معني منالم 
گشنہ جہت مراعات خاطر دخثر فرموں بت 

ہرد باد صبا دوشم آي آورد کہ روز ”عنت و غم رو بکوتہبيی آورں 

غم خور کہ دریں دو سہ روز چراغ عمرش مردہ و گل حیاتش ہژمردہ خواهد شد دختر جہت 
تاکید اہن حال از حقیقشت مہم سوال کر وزیر شمة ازانچہ میان وي و مل گذشتہ بود باز راند ودر 
اخفاميی آن مبالغۂ عظیم نموں دختر بدان بشارت خوشدل گشتہ از پیش پدر بیریں آمد مقار آن حال 
پکيی از خادمان “عل و مازمان حرم بعذر خواھی و دلداريی او آمدہ بود چوں سقدمة عذر تمہید کرد 
دخدر وزہرگذت غم نیست اگر خاتوں ملکٹ بی مرجبيی سرا رُجانید اما عنقرہب بسزا و جزا خواھد 
رس مصرع 

نزدیکٹ شد کہ دور شود دشمن از نظر 

خادم نیز اظہار بشاشت و ۷ جت نمودہ پریسید کہ اہی سن از تجا میگوٹ و کی باشد کہ مارا 
از جفا و آزار او خالصي رو نماد دخدر وزبرگنت اگر قوت آن داري کہ راز مرا پنہان داريی حقینت 
اہی حال در میان آرم و نکتہ از تو "”خفي ندارم خادم سوگند خورد و دخنر کماھی حال ہا او در 
میانں آورد و حادم ہرفور باز گشنہ خانوں‌را ازان حال آگاهي داد و خاتوں جوانرا خلوت طلبیدہ از 
سرکار خبرداز کرں و باتفای جمعي دیگررا اغوي نمودند و تا آگاہ شدن پادشاہ بسربالیں او آمدہ سفینة 
حیاتشرا بفرقاب عدم انداخدند و ہسبب آنکه سر خود ہا وزہر آشکارا کرں از منصب کامرانی بلک از 


انوارسہیلي باب چہارم . حکایت دوم ھ 


مقام زندگانی در مضیق ھلاث و ”عبس فوات افتاد و فائدہ ایی مثل آنست کہ اگر سای ہا وزرا 
مشاورت نماپند و از تجربہ و کیاست ایشان فائدہ گیرند اما باپد کہ کسی را ہر سر دل خود سطلع نگردانند 
77ھ کرد ارد مات رکال سار سمتراشر فا اکم تک تھا نود 
کر دیگران کہ بپایہ ازو فروترو بعقل و خرن ازو کمٹر باشند چگونہ معافظطت آن توائند نموں 


چون تو ننوانی کە راز خوبش را پنہان کی پس چرا رنجی گر آنرا دیگريی افشا کند 
کارشناس چوں این حکایت باز گفستا و جوھري بدیں لطافت بالماس عبارت دلکشاي سنت 
يکي دیگراز حاضران آن *عفل زبان اعتراض بکشوں کہ بدیں سخنان کہ تو فرمودي طرح مشاورت ہر بابد 
اندا حمت و با فکرو راي خود در باپد ساخمت و حال آنکہ ترٹ سشاورٹ پسندیپدۂ عقل و حکممتا لیست 
و لگن و شاورھم المردالات دارد ہر آنکہ ہی مشاورٹ در مہميی شروع نباہد نمود 
پیستا 
بناي کار خوں ار ہر مشاورت ننہي نہ حق شرع گذاري نہ داد عقل دھی 
ونص کلام اہی کہ پیغمبر ہرگزہده خودرا بمشاورت ہا ملازمان عتبة نبوت امر میکند دلیليی است 
ہر آنکہ مشورت سسعي فرضی ہل حدمي مقضی تواند بود 
شد پیغمبر بمشورت مامور تو چرا زیں طریقہ باشی دور 
کارشناس گت امر کردنں حقل تعالی پیغمبررا صلوات الله عليه ہمشاورٹ نہ برای آنست کہ راي 
اورا از تدہیر دیگراں مددي حاصل آید چهھ غمیر منیر صاحب رسالت علیہ الاصلواۃ و السلام کہ ہوحیي 
اہی سوبہد است و بعوں عنایت پادشاھی مزین آینہ اپست جہان نماي کہ حقایق اشیا درو ظاھر 
و موضے مینماپد بلکه براي تبنینں منافع سشاورت و تقریر فوائد آنست تا عالمیان بدپن خصلت 
پسندیدہ ماعلی گرد‌ند و از خودرائی و خودپسندي ‏ جانب تدبیرو تامل گراپند و عقول ضعینۂ خودرا 
ہمدد عقلي دیگر تقوبت نمابند چنانچہ نور چراغ کہ ہمادہ روضی مضاعف میگردں و فروغ آنش کہ 
بمدد ھیزم تزابد می پذیر و از سختان من آن سفہوم نشد که تر مشورت اید نمود بلکہ آن معنيی 
(وضوح انچامید کہ آنکہ از مشورت حاصل آید و راي بران قرار گیرں پنہان باید داشت چہ کتمان سر 


و ا خفايی ہا الضمیر دو فائدد کلیرا متضمن اُسہت پکی آنکہ يہ ریہ لیوسٹۂہ ھر ہی يہ پنہانں 


2 انوار سہبلي باب چہارع حکایت دوم 


سازند زودثر بہ نام پیوندد و اشارت استعینوا علی حواتجکم بالکتمان بدیں معني اپماثُ نمودہ درم 
آلکہ اگر آی ندیبر موافق تقدیر نباشد و آچہ در ضمیراست از قوہ بفعل نیاید بارٍي شمائت اعدا و 
منقصت عیب چوبان براِن مترتب نگردد پیٹ 
آنکہ وصل تو میسر نشوں چندان نیست کە رقیبان زسرطعن زبان بکشاپند 
پیروزگت اي ناصم مہربان مرا برفرط شنقت و حیگذاري تو اعتمادي تمام است و از جمله وزرا 
و مدہران کہ ہرین درگاہ سلازماند ترا بکفایت و درایت مسنعنی میدائم آچە از روي نصبعست و هواداريی 


8 


س٦‎ 


اي در پناہ عدل تو آسودہ وحش وطیر ‏ وي از کمال عقل تو خوش حال انس و جان 
ہرھر خدمتگاربي واجب است کہ چون خدوم وي تدہیری اندیشد آآچۂ بصواب نزدیکٹر بیند ہاز 
نماپد و اگرعزیمت اورا خطائی مقترن پابد وجہ فساں آنرا روشن ساخحتہ ہمدارا ضس راند و تا استقامت 
گلي در راي و تدبیر وي پدید نیاپد دست باز ندارں و هر مشیري کہ جانب ولینعمت فرو گذاشتہ 
حق مشاورت نگاد ندارں و شرط امانت و اعتماں بچاي نیارہ اورا دشمن باہد پنداشت و رسم مشورٹ 
کردنی باو فرو باپد گذاشت و درگاہ کہ پادشاہ اسرار خودرا بدیں نسق عزیزو مستور دارد و وزبریی کائيی 
و مشیري أمینں و معتمد بدسٹا آر و مکافات نیکوکارای در شریسمت شہرباريی واجب شمرد و 
زجرو تادیب بدکرداران بمذھب جہانداري لازم شناسد غالب آنست کہ ملٹ او پایدارو دولٹِ 
او ہر فرار خواہد بوں و دسمت حوادث زمانہ مواھمب ہخستارا از وي بزوديی نخواهد ربوں 
نظم 
تا توانی بدین و داں گراي تا بوں ملک ازین دو پاپہ بپاي 
عالم آسودہ کن بنعیت وجود نا تو خوش باشی و خدا خشنوں 
ملکت پرسید کہ پنہان داشن اسرار بچە نوع باید و از کہ شاید کارشناس جواب داد کہ اسرار 
ماورا درجانی ساوت است بعضيی آنست کہ پادشادرا نیز از خود پنہان باہد داشت یعني در 
اخفا سبالفہ بدای حد باید نمود کہ گوپا خوں ”عرم آن نمي تواند ہوں فکیف کہ ہا دیگري ازان رەزيی 
ثوان گت و بزرگيی درینمعنی گفتہ است 


انوار سہیليی باب چہارم حکایث سیوم 001۰ 


قفطعہ 
آنییہ نا گنتنی اس دردل خویش دار پنہان ہدان مثابہ که دل 
اگرشن مت زمائ ۔طلبد ندواند کە سازدش حاصل 


و برخي دیگر آنست کہ دو تںنرا رتبڈ ”عرمیت توان داد و در بعضی سہ کسرا شریٹ توان ساخت 
و ٹا چہار و پ جایزاست اما سري کہ در باب تضیة بومان بخاطر گذشتہ جزچہار گوش و دو سر 
قابلیت *عرمیت ندارند ملکٹ بعداز استماع سض روي ہخلوت نہاد و وزیر کارشناس را طلبیدہ آغاز 
سفن کر اول پرسید کە سبب عدارٹ و موجب دشمنی و عصبیت میاں ماو ہوم چہ بودہ گیٹ در 
قدہم الام زاغی کلمہ گفتہ بوں و ہومان بدا جہت کینہ در دل گرفتہ طرم سخاصمت افگندند و امروز 
آن نزاع و جدال قاہم سائندہ ملک پرسید کہ چگونہ بودہ است آی 

٣ حگاریت‎ 

گت آورںداند کہ جماعتيی از مرغان فراهم آمدند و اتفاق نمودند بر آنکہ مارا امیري و پیشواي باہد 
تا در سوانضس امور ہويی رجوع نمائیم و اگرخصمی در مقام منازعت آبد باستظہار وی دردفع و من 
وی کوشیم پس ھریک از ایشان رقم امارت ہر نام پکيی از طیور میکشید و دیگر بدلیل او جت در 
بطالی آى میکوشید تا نوبت ببوم رسید جمعی ستلق شدند ہر آلکہ اور امیر گردائند و زسام اخثیار 
بکف کفایت أو باز دھند چون ۳ مقدمہ خوض نمودند ودر رد و ثبول آن شروع در پیوسٹند میان 
ایشان آتش فتنہ بالا گرفنت و سن از حد اعتدال خصوست و جدال کشید بعضيی بہواداري ہوم لوايی 
تعصب مي افراختند و برخي دیگرسنگت تفرقہ در معركۂ اتفاق سی انداختند القصۂ قرار برِن افتاد کہ 
دیگریرا کہ دران جمع داخل نباشد کم سازند و بہرچہ وی حُکم کند از جانبین قبول نمودہ طح 
نزاع ہر اندازند قضارا زايی از دور پدید آمد گفتند اپنکٹ شخصي کہ خاري این ”جلس استا از وي: 
مشورت خواھیم رر 6ک او نیزاز جنس ما است و تا اعیان و اکاہر ھرصنفيی از اصناف سرغان ستفق ۱ 
الكلمۃ نشوند اجماع حاصل نیاید او ہی اجماع این خیال کہ مادارہم صورث نہ پذیر پس چون زاغ 
بدیشان پیوست صورت حال بوي گفٹند و از وي دران باب اشارتی طلبیدند زاغ جواب داد کہ اپ 
١‏ چہ فکرفاسد و سوداي ”عال است ہوم شومرا با منصبت ابالت و حکوست چہ نسبت استا و آن 


زشت دیداررا ہارٹست اختیار و اقتدار چہ کار 
8۲ 


۲)۸ انوار سہبلي باب چہارم حکایت چہارم 


اي مگس عرسد سیمرغ نە جوانگ ٹستا عرض خود میبري و زحمت ما میداريی 

باز ہلند پروازر! کہ با نسر طاپردر بلندي مرتبہ لف براہري میزند چہ افنادہ است و طاؤس زیبا هیأت 
رعنا صورتارا کہ ہوستاں زہب و جمال بزیست پر وبال وي آراستہ گردد چہ شدہ ھمای ھماہوں‌فال کہ 
سایڈ دولئش تا افخار بر فری سلاطیں نامدار نہد کجا است و عقاب ہا فروشکوہ کہ عقبات کوہ از 
صداي ہال اقبال و جنام جاحش در ارزہ افتد چرا نا پیداست اگر تمامی مرغان نامدار هلاک شەدندي 
و ضعیف حالن و شکسٹہ بالی نیز مفقود گشتندي اولي آنی ہودي کہ سرغان بی ملک روزگا رگذرانید ندي 
و ننگچ ستابست ہوم و عار مطاوعت اوراسخوں راہ ندادندي کہ او با وجوں منظري کریہ عقلی قاصردارد و 
ہا آنکہ خشم برو غالب است صفت تکبر نیز فرو نمیگذارد و با اپنہمہ نیز از جمال روز عالمافروز کە 
بنص و جعلنا النہار معاشا سرمایه بازار معیشت است ”٥وب‏ ماندہ واز نور خورشید جہان آراي کہ 
پیرايه و جعلنا سراجا وہاچا چراغ جہانتاب و شمع عالمافروز است *عروم گشتہ و دشوارٹر آنکہ 
حدت و خفت ہراحوال او غالبست و تہنکٹ و ناسازکاري در افعال وي ظاہر ازین اندیشة نا صواب 
در گذرید و بناي کار بررحکمت وکفایت نہید و مہماتارا بقانوں خر در ضبط آرید و تدارکٹ ھر تضیۂ 
بر حسب مصلعت واجب دانید تا پیوستہ مرفه العال و فارغ البال گذرانید و شمارا اول در میان خود 
امینی تعیں باید کر کہ برعقل ودرایت و ذھن و کفایت او اعتمادي کليی و وْوقی تمام باشد تا ھر 
صورن کہ ساس شود وھر مہمي و حادلہ کہ واقہ گردں براي صایب خوں آترا کفایت تواند کرں چوں آن 
خرگوش کہ خودرا رسول ماد ساخمت و بندبیردرست شرب عظیم از وم خود مندفع گردانید مرغان 
پرسیدند کہ چگونۂ بودہ اآستا آن 

کایت ۴ 

گفمتا آوردداند کہ سالی در ولیت پیالن از جزاہر زبرباد باران اتفاق نیفتاد و مادر “عاب از پستان 
مرحمت قطرة درکام تشنہ لبان مہد خاث نچکانید آنش خشکٹ سالی چشمہارا چوں چشم مخت 
دالی ہي نم ساممتا و زھابہا چون کام آرزوي مفغلساں خشٹ شد پیان از رٹنس تشنگی بي طاقنت 
شدہ پیش مل خویش ببنالیدند مث مثٹال داد تا از برای آب بہر جانبی بشتابند و ثغعص بر 


چشمة پی برد‌ند کە آنرا عیں القمرخواندندي و پارسیان چشمۂ ماہ گفتندي چاھي ژرف بود و آبي بيی 
نہایت داشت مل پیلن با جمل حشم و لشکربان بہ آہنخوردن سوي آن چشمة رفثند و بر حوالي 
آی چشمہ خرگوشي چند جاي گرفٹہ ہودند و ھرآئینة خرگوشاںرا از آسیب پیللی زحمت میرسید ہر 
کدامرا کہ پیل پاي برسر او نہادي گوشمالی یافتي کہ از منزل حبات گوشہ بایستي گرفت و مالشي 
دیدي کە مال آنرا! جز رجوع بعرسة فنا تاوہلی نشاپستی کرد 
آھستہ ران ہبچانب سیدان کہ سیشود سرها بزپرسم سمند تو پاپمال 
رك سس سای شیا تار ابقان سانتنر ترلع گند 
مصرع 
کہ زہد اگر بدپنسان دو سہ بار خواهی آمد 

روز دیگر باتفاق پیش سمل خوں رفٹند وگفتند پادشاہ عادل پناہ سظلومان و دستگیر “عروسان باشد 

هر ثعت نشین از بہرداں دادنست نہ براي شاں زپستن 
ازانں آمدي بر سراپں سریر کہ افتادگانرا شوي دستگیر 

لان سا ای اقاف 0اک لم سوا ورض کلیل یجارتکاج اما ات نان فو جات 

بساعمت ہاز آیند و ضعیفی چندرا کە نیم کشتہ از تە پاي اپشان جسنەاند ایں نوبت بزپر پاي ہسپرند 
پکبار رم لمودي و دل رفت و عقل و ھوش اہی ہار جان ہبر کہ سناع دگر نماند 

ملک گضشت این جزوي کاري نیست کہ سرسري دران خوض توان نمود باید کہ ھرکہ در سان 
شما کیاستی دارں حاضر آہد تا مشاورنی فرسالیم کہ امضاي عزیہمت پیش از وقوع مشورت از اخلق 
سمقبان خردسند نیست پیسٹتا 

ھرکرا دانش است ہسیاريی نکند بی سشاورت کاريی 
ودرمیان خرگوشان تیز هوشي بوں کہ اورا بہروز خواندندي و سردم اورا بوفور خرن و کمال فہم و 


۱ : 1 7 : 5 کر ١‏ نا سو 
صفايی دھن و حسن لد ہیر ہعنقدل بودالديی جونں دید کہ۸ مسلکٹش دلبستگی ان .- دارد پیش میں و کمسلۂ 


۷٤‏ انوار سہیليی باب چہارم حکایثت چہارم 
ٹم 


شاھا غم رعیت پپچارہ مبغوري اپنسستا رسم و قاعدہ دادگسٹريی 
از حال بیکسان نظر لف وا مدار کزتاي وت ودولت و اقبال بر خوري 
اگرمالک مصلعت بیند مرا بربالت نز پیللی فرسند و امینی را نامز کردہ ہا من همراہ سازد تا 
آچہ کم وگوہم بیند و شنوں سلکتٗ فرموں کە مارا درسداد و اسائت و راستی و دپانٹ تو شبہتی لیست 
و خواہد ہوں وگفتار وکردار تو بسیار دیدہ وشیدتام بہت 
سكةُ کار تو ایی بس کازسودم بارها بر کٹ امتعان نقد تو بیغش یافتم 
ہمبارکي بابد رنت و آپە مصلعت وقستا و مناسب حال دائی جاي آور و تو داي کہ رسول 
پادشاد زبان او باشد و ھرکہ خواہد کہ عنوان نام شمیر و ترجمان سردل هرکس بداند ا زگفتار و کردار 
فرستادۂ او معلوم توان کرد چہ اگر از وب هنري و فضیلتبيی ظاهر گردں و اثري پسندیدہ و عملي ستودہ 
مشاہدہ افتد بر حس اختیار و کمال مردشناسي پادشاہ دلیل گیرند و اگر سہوي و غفلتي پدید آبد 
زبان طاعنان جاري گشنہ *جال غیبت و وقیعت پابند و حکما درہنباب تاکید بسیار کرںاند و سبالغۂ 
بیشمار نموںہ کہ ہرکہ رسولی بجان فرسند باپد کہ داناترین توم باشد و فصبتریں ایشان در اقوال و 
کاملنریں اپشان در افعال و ساٹ قدیم اکٹرحکمارا برسالت فرستادندي و اسکندر ذوالقرنینں بیشتر آن 
بودي کە تغیبر لباس نمودہ خوں برسالت رفتي و گفتي 


ڑ‌ زرگی در ہاب فرستادن رن لن فرموںہ ساٹ 
فرستادہ باہد کہ دانا بوہ بگفن دلیر و توانا ہوں 


ازو ھرچہ پرسند گوبد جواب بنوعی کہ باشد طریق صواب 
“خنہايی خویش آشکارا کند بدان سان کە “جلس تقاضا کند 
بسا کس کە ای حدیث درشت ہہم زں جہانی و خلقي بک 


یر ےگ 2 
پکی دیگرا زگفٹة دل پسند میانں دو ضد طرح پاریی نگند 


انوار سہیلیي باب چہارم ‏ حکایت ہام _ 0 


بہرو ز گت أي ملک اگرچۂ سر از قواعد سعرفسشا رساللت بقدر حال نصیبی ھسٹت اما اگر پاںدشاہ 
جہان ہناد عنابت فرمودہ از درچ حکمہت جوھري چند تیمتی در رشتة اهتمام انتظام دھد سن آنرا 
زبور روزگار خوں ساختہ و پیرای افخار و سرمایہ استظہار خوں شناحتہ در ھرچہ سازم و پردازم ازان قانوں 
اتحراف تجویم و بہمان دسٹور العمل کارھا بپاپان برم ملک گت اي بہروز بہترین آداب رسالت و 
مالطلفت و سلائمت ہر صاعات وي ظاہر وائس و روشتي رفشق و مدارا از اطراف وي باھرو واضے ہوں ہر 
از سرغیرت ہکلمۂة ھیبستا آمیز افتنام نماید خاتمة مقالش از روي انس و سلوت بحرفي مہرانگیز و نکت 
لطلائف سخ از سینۂ تغم کیں ہبہرں زبان رف ز ابروی خشم چین ببرں 
حاصل الاہر آنکہ سن رسول باید ٭ہٹنی پر قاعدۂ لطلف و عو خشم و حلم ورمہرو قہرو داد و 
عناں ہاشد و طربل بستنں و کشادن و گرفتٹن ودادن و دریدنں و دوخٹن و ساختن و سوخحتن اتی دارں 
ضمیر اپشان سعلوم فر۔ودد وو حکیمرا در باب رسالت و صایا فرمودن تحصیل حاصل اسسٹا 
مصرع 


ا رق 7 7 بہلکتے ٭بروں آہد و صہر کرںد نا شب لباس عہاسی 


لے سے 


پس پہروز شرہ جا خدمہت ہجايی 


لوشیدد پرلد ظلام در پیش ایواں سپہر سینافام فرو گذاشت و بعداز زسانی خرانں سال ر قدرٹٹ ملبق سمہیں 


ساد ہر روپ خوانں آسماں ن ”نجلود لا ر آورں 
چس 


جونں ناف کشاد گیسويی شام وہل جلود گنانں پر آہد از ہام 
بدان هنگام کہ مرکز ماہ بداپرڈ نصف النہار نزدیت رسیدہ و شعاع نیر اصغر ہر اطرافت بسانا اغبر 


سنشش رکشت و روپ زعسینں ہجمال جہان آرايی ات شبع زاویة تہ دستانں روش شد ہہروز روپ تجزیرہ 


بیلانں نہاں و بمنزل اپشان رسیدڈ اندیش کرد ں کا در نزدیکی ہا ات ستمگاران تا را سم جانں و خعطر ھهلاتٹ 


است و ھرچند از جانب اپشان قصدي نروں اسا عاتبت‌اندیشيی اقضاي آن سیکند کہ ملقات 


31 
مل ف0 


0 انوار سہیلي باب چہارم. حکایت چہارم 


باجبارای وگردن کشان نباپد کرد بجہت آلکہ ایشانرا از غایت اخغوت و عظمت پرواي فقیران و شکستگان 
نیست و اگر ہزار درمائدہ بزبر پاي تغلب اپشان ہي سرگرند غباريی ازین رہگذر مچہرہ جباري اپشان 
خراهد نشست پستا 
ٹر زحال پریشان ما چہ غم دارك اگرچراغ ہمیرں صبا چہ غم دارد 
صواب آنست کہ ہر بالٹی روم و رسالنی کە دارم از دور ہگذارم اگردر صحل قبول افند فہوالمراد و 
اگرانسوں سن در ایشان کارگر نیابد باری جان بسالست ببرم پس ہر بلندي ہر آمدہ پادشاہ پیالرا از 
دور آواز داں و گنت من فرستادہ ماھیم و ہر رسول در ھرچھ گوید و شنود حرجی نیست و ما علي 
السول الا الباغ وسخن اگرچۂ پی٭عاہا وردرشٹ نماید باپد کہ مسموع افند کە ھرچہ ماہ پیغام دادہ دراں 
ہزیادت و نقصان تصرف نمیٹوائم کر و تو میدانی کہ ماہ جہان پیمای میر بازار شب است و نائب 
شہرپار روز و اگر کسی خاف او اندیشد و پیغام او بگوش هوش نشنوں تیشہ بر پاي خود زدہ باشد ودر 
ھلاژٹ خود بدسٹ خود کوشیدہ ملک پیل بدیں سن از جاي در آمد و پرسید کہ سضمون رسالت 
چیست پہروز گنت ماہ میگوبد کہ ہرکہ خودرا بقوت و شوکت از ضعیفان زیادہ بیند و بزیر و تہورو 
توانای وتجبرخوں سغرورگرنں و خواہد کہ زبردستانرا جور و ستم در پاي آورں این صورت ہر فضیتصت 
او دلالت کند واینں صفمت اورا در ورطهٗ هلاث انگند 
سا 

تخم تکبر مفشان سینەرا جاي مدہ دردل خوں کینە‌را 

چنە نہي برفرس جور زیں ‏ تیز مرآن کیں بنماند چنیں 

ناقہت این اب ز سرہگارہ کاٹ شرعت زیر بگذرت 

عاقبمت این کار دگرگوں شود کارتو از دست تو بیروں شوں 

تو بدہن غرورکہ خودرا بر دیگر بہاہم راػے سي شناسي و از فوت و شوکت خوں کہ درصدد زرال 

و انتقال است حسابي گرفتةُ کار بدان رسید و مہم بدان اجامید کہ قصد چشمغ من کردہُ و لشکرا 
بدان موضع بردةٔ واز غایت خیرگي تیرگی بدان آب رسائیدۂ آپا تو ندانستۂ کہ عقاب تیز پر اگر باللي 
چهمۂٔ س بپردِ ساعقہ غیرت پر وبالش بسوز و اگر عیں الٹور از مرفزار سپہر بدیدہُ تصرف درونگرد 


سماث رامے بستان سطوت چشمش بدرزد 


انوار سہبليی باب چہارم حکایت چہارم 07 
دیو کاپاچا رسید سر بنہد ٠‏ سرغ کاپنجا پرید پرہنہد 
نرود جز ہہ بدرقہ بیریں ‏ از ھوا ر زمین او گردوں 
وس از غایت کرم ترا بدینں رسالت تبیہ واجب دیدم اگر پي کار خود نشستي و ازین نوع 
جرأت اعراض نمودي فبہا و الا بذات خود بیایم و ہزاري زارت بکشم و اگر درین پیغام شبہۂ داريی 
ھمیں ساعت ہیا کہ س درچشمہ حاضرم تا براي العین مرا بیعيی و من بعد در حوالي این چشمۂ نہ 
نشینی ملکٹ پیلںرا ازہی حدیث جب آمد و بسويی چشمۂ رفته صورت ساہ در آب دید بہریز اورا 
گذمت ای ملکٹا قدري آب ہردارو رویرا شستہ سجدہ بجاي آر باشد کہ ساد در مقام ترحم آہدہ آز 
تو راضی گردد پیل خروم دراز کرںد و چون آسیب خرطومش به آب رسید و حرکتی در آب دید 
آمد و پیل را چنان نموں کہ ماد مي جنبد آواز داد کەہ اي رسول ماد مگر بداچە خرطوم در آب کردم 
ماد از جاي ہشد بہروزگلت آري زودتر مجدہ کن تا قرارگیرں پیل سجدہ بجاي آوردد فرسان ہر دارتيی 
نموں و قبول کرد کہ ازیں پس اپتجا نیاید و پیاں‌را محواليی آن چشمہ نیارں بہروز خبر بشاہ برد ار 
خرگوشان امن شدند و بدان حیلہ بل چنان از ایشان مندفع گرد‌ید و این سثل بدان زدم کہ در 


3 


2 


سیاں شما زبرکيی بابد کہ پیش ہی ہاز تواند رفستا و در دفع خصميی سی تراند لیوسیٹا و اثر 
کردعی کہ شاہےكت شوم اورا ەوں راہ ندھید کہ ہا وجچوں چندیں حص(ت نا لسندید 5 ک۸ وہرا حطسہلا کر 


و خدیعتا و فریب و حیلت نیز در طبع او سرشتہ گشتہ و هي عیب سر پادشاھانرا چون غدر و 


بدقولي و مکرو بیوفابی نیسٹ ا 


سینەُرا کە ثیرۃ گشست ز غدر اندرو ھی روشنانی لیسہتا 
بیوفای سن کہ۸ مردمر' سی عیبی جو ہیوفابی نیستا 


نے : میں ٌ7 7 
و ملوکٹ سای آفریدگار باشند عزشانه و ہی آفتاب عدالت اپشان عرصۂ عالم منور نگردد و جز در 


ظلال احسان و نصفت اپشان آساہش عالمیان در مہاںد اس و اسان وجود نگیرں بلک خی آسمان جز 


بستوی عدل کہ بالعدل امت السموات افراشتہ نیست 


۲۷٣‏ انوارسہیلی . باب چہارم حکایت جم 


سک 


۰ 7 26 ۰ ٰ 
عدل ار نهہ مہندسیي لموديی این کدید 7 ورں لبوديی 


چوں اھل زہین‌را رش امنیت بوجود پادشاہ عادل ہاز ہستہ است و طناب آسمان بی مدد 
عدل و احسان کہ مظہر آن ملیٹ زمائند از یکدیگر گسستہ و حکم سالطینں ہر جان و مال آدسیاں 
جاربسٹت و فرمان اپشان چوں قضاي نازل در “جاري حل و عقد امور سائر و ساري پس پادشاہ باپد کہ 
وفادار ہوں نەہ جفاکار و با رعیت مہر ورزں نه قہر آلینة سینه از زنگار کینہ مصفا دارں و ہر لوم دل 
رقم غدرو سکر نگذاں چہ بینچارگانی کہ :جور پادشاہ غدار و جفاي والي مکار مبتا گرد‌ند بدیشان آی 
رسد کہ بدان کب و تیہو رسید از گریہ روزہ دار مرغان پرسیدند کہ جگونہ بودھ است آن 


حکایٹا : 


زا گدمت سن در داسن فاان کود بر درختي آشپائۂ داشتم ور همسایگی ٣ن‏ کبيی بودد سیانں 
ما ”حکم قرب جوار قاعدةٌ ”عبت با یکدیگر تاکیدي تمام پافنت و مرا پیوستہ بدیدار او استیناسی حاصل 
بودي و در اوقات فراشت گفت وشنیدي در میان سي آمدي ناگاہ غائب شد و زمان غیبت او دراز 
کشید جنانچد گمان بردم کہ وي هلاث شد و پس از سد وت ہیامد و در مسکن او قرار 
س بواسطہ آلگہ از حال کیک بە پقیں خبربي نداشٹم دران باب *عادلہ نکردم وگئٹم 

تر 
یکيی چون روں دیگر آپد جاي 

پک چندی ہریں حال ہگذشت و فلت سرگردان دوري چند بگشت کبٹ باز آمد و چوں دیگرپرا 
جاي خویش دید آغاز ”خاصمت کردہ گفت جاي سن بپرداز و منزل من خالمي کن تو جواب داد 
کا حالا خانه در فبنہ تصرف سن است و صاحب تشم اگرحقي داري در البات آن باید کوشید کب 
کافمت تصرف تو بغصب و تغلب اسستا و سن درہنباب عچتہا و سندھا دارم القصۂ سیان ایشان نزأعي 
کليی اُنجا سید و ھرساعت آلش فتنه افروخنہ و علم تعصب و ستیزہ افراختەثر میشد و جچندانچەہ سن 
طربق مصالعەرا حیلہا انگیخنم جات ترسید و مقرر شد ہر آنکہ رجوع عاکميی عدل نمایند کہ سخ ہر 
" دو جانب استماع کند و ہر مقتضاي انصافف حکم فرمودد دعوي ایشان بقطع رساند کب گنت درین 


انوار سہبلي پاب چہارم ایگ پنٹہم ۵ .. 


نزدیکی گرب اپست زاحد و روزہدا رو ہتعہد سے سرت روز روزەدارد و اوقا ات شبارا بطاعت 
مس س٭ 


گذراند و از زمانی اک نوبتا جمشید زرین سربر خورشید در پیشگاہ آبواں و السما ناما سي 
نوازند تا وقتی کہ بساط مشکیں شعار سلطای شب در فضاي و الرض فرشناھا میگسٹرائند نفس نئیس 
خودرا در بولہ ریاضت بہ آنش جوع سیگدازں و از ہنگامی کہ مواکب کواکب و سپاہ جوم ثوانب در 
میدان سپہر بجوللی سي آبند تا وقعی کہ فراشان قدرت بواسطہۂ قندیل سے عالم آرايی کہ از مطلع ان 
فروزاں شدہ آثار طلیعةُ آفتاب جہاں‌تاب ہساکنان اتطار زمیں سی نمایند شمےوار بقدم طاعت اپستادہ 
وازسوز *حبہت و شعله عشقل درگداز آمدہ اشک می بارد 


7 


یں ۱ 3 ا ۰ ی ه2 کی کت ٠‏ 
زدہ برھر دو عالم ہشتا پائی ز خوںد ہیگا نہ ہا حق آشنانی 


افطار او ہر آب و گیاہ مقصور است و ایذاي حیوان و رعش خون ایشان از روش او دور قاضي 
ازو عادل تر نباشد و حاکمي کہ سیاں ما براستي حکم تواند کر بہدرازو بدست نیاید نزدہک او باپد رنت 
تا کار ما بفیصل رسائد ھردو راشی شدہ روي ہخانة قاشی نہادند وس بر اثر ایشان روان گشتۂ خواستم 
کە گرہڈ روزدداررا کہ از نوادر روزگار تواند ہود نظارہ کٹم و انصاف اودر حکم بین الٰغصمین مشاہدہ نماہم 
جندانکہ صائمالدھررا چشم ہر ایشان افتاد ہر پايی راسمت ایستادد رويی *٭عراب آورں و احرام بستہ 
ستوجہ اداي سراسم نیاز شد و بنمازي دور و دراز در پیوست و بتافی ھرچه تماسٹر در تعدیل ارگان 
سیکوشید ٭ 
کلید در دوزے است آن نماز کہ در چشم سردم گذ اريی دراز 
جو در خفیۂ بدباشيی و خاکسار حد سود آب ناموس ہر روي کار 
یہو از کرداراو ”جب و کبکٹ در احوال او ستامل گشتەہ توقف نمودند تا از نماز فارغ شد تحیتی 
متواضعانه ہجاي آوردہ التماس کردند کە در سیان ایشان حاکم باشد و خصومت خانہ ہر تثصیت 
معدلت بپابانں رساند گربہ بعداز العام و سبالغة بسیار فرسوں کہ صورت حال ہاز گوئید کبکٹ و تیہو 


ھ4 


ک2 انوار سہیلي۔ باب چہارم حکایت اپ ٹم 


۰ خللی کی ّ 7و آسیاعی چرخ دوار غہار ضشعف ہر فرق سن فشاندہ است و دست برد 
سراسر اسباب قوت و تاب است ہصہے شیب کہ *جمع ھمۂ عیب است مبدل شدہ 

آ کا ایام جوائی گذ شت عمر ہدأنں گولہ کہ دانی گذڈشت 
داعیه کم گشت و نداست فزوں رفمت ز سر با رعونمتا بروں 


زدیکٹر آئید و سض ہے ذکردعوي تازہ گردائید تا س ہر مدعاي رافع و جواب خصم 


اتل فناد کم توانم کر و پیش لگہ رري حکم آرم شمارا ب نصکتی دوستانہ نوارش مینمایم و موعثلۃً 

مصلىعت دپن و دئیاي شما در ضمن آن مندرے باشد ادا میکٹم 
گرامروز گفتار من نشنوید ‏ مبادا کہ فردا پشیمان شوہد 

ج دل استماع سخں کں سن نہودۃ در معرش آورید لہ راٹ ان در ۵نیا و عقبيی :. ہشما واصل 

صواب آنست کہ ہردو راہ حی طلبیدہ از راہ راستبی اعراف نورزید و ہمال و سناع دنیا کە روي 

اگر مردمانرا کہا در طلب حل مہقصور بوذديی و ھریکٹ صفہتا دیائہمت و راسٹی‌را شعار ساختی احتماج 

و چوں دہده ھریکت از مدعي ومدعا عليه بہ رمد غرض سبٹلا شدہ صورت راستی بنظر اپشان در نمي 

نہ نشستہ "عنام سيی باشند تا جمال صوابرا ہشاهدہ نمودہ ہرچشم دل اپشان جلوہ دھد رو ھمیں 

معنی‌را پکی از اکابردیں برسبپل حکاپتی در سلث نظم کشیدہ گرب پرسید کہ چگونہ ہود: اسہت آنی 


انوار سہیلي باب چہارم. حکایٹ ششم ۲۰۷۷ 
حکایت ۹ 


7 7 0 7 صر و 
ثاضی ہنشالدند و میگریست : آی پکی گنتش کہ این گریہ ز چیست 
گضشت وہ چون حکم رإند بیدلي در میاں آن دو عالم جاهليی 


کاو راکادا ظا بت ا کی ا ڑل مان 
ء ‏ رت عل‌شائر! علت اند ر گور کرٹ 


جوں غرض آمد هنریوشید: شد صد عمجاب از دل ہسوي دیدہ شد 


و >حمد اللہ کە زنگار غرض آئینه دل مصفاي ترا تیرد نگرںانید: و بشعاع شعلۂ رشوٹت دیدہٗ دیانت 
تو خیرد نگشتہ و بدینں سبب پقین صادق است کہ آچہ حق باشد بنظر ما در آري و ھرکه از حکم 
شرع گردن کشد سوکل عقوبستارا بر سر وي گماريی 

٭عرع 
ھرکہ گردن کشد از حکم تو سر بر دارشس 

گرب فرسوں کہ نیکو سخحنی گفٹی و حقیشت آنست کہ ھریٹ از شما نیز نہال غرض از زمیں دل 
ہر گنید و ہدانید کا۸ صا ۔حمب حیں دار حقیقہشا غالہست و اگکرجہ بظلاھر مہدعا او حاصل نشوں و لالب 
باطل :حسب معنی خذول و مغاوب است و ھرچند بصورت ہر وفق راد او حکم روں کہ ان الباطل 


کان زھوقا وچہ نیکوگفنہ است مثنوي 


بصورت تغلب کئي بگذریی ‏ ہمعنی نگہ کن کہ بس اہتريی 


۲۰۷۰۸ انوار سہیليی باب ۔چہارم حکایت ششم 


وس شمارا میگوہم کە کردار نیکارا ذخیرہ آخرت سازید و برعمرکہ ہمثاہةٌ اہر تاہستان و نزھعت 
گلستان زود زوال است اعتماد مکنید و خاص وعام عالمیان و دورو نزدیک آدمیاں‌را! چوں نفس عزیز 
یا 
ہر کسی سپسند آچہ از خوریہشت آید نا پسند 
احتراز پیشٹر آمدند بیکٹ حملہ ہر دورا بگرفت و مطبنٍ معدەرا از گوشت لذیذ ایشان برگت و نواي 





پیش نفاق اندیشۂ ھمیں مزاج دارد و معائب او بیغایت و سقاییں او يی نہایپہت است و اینقدر کە 
وو ہ٠‏ ھ٥١‏ کی لی 2 : : : ے 
”یز تقریر در آمد قطرہ ایست از درباي بیگران و ذرہ بە نسہت نہ سپہرگرداں 


4 


گرصد ہزار قرں کٹم وصف بیشکكي ازصد ہزارگفتہ نیاید مگریکی 

و مبادا کە شما اہن کار اختیار کردہ اورا ہر سرپر سلطنت نشانید کہ ھرگاد افسر شاهيی بفرق نامیەوں 
اورسد پي شبہہ سپہر سدیزگار سنگسا ادبار بران خواہد زں و ھروت کہ پاپہ تخت حکومت بہاي نا 
مباکٹ او سودہ گردد کرہ اثیر از روميی غضب آئش نکبہت بران خواہد رخعت و بسہب آلکہ طینت او 
نا پا و جوھر او نا قاہل است اثر تربیت شما ضائع خواهد شد 

گوھر پاٹ بباپد کہ شود قابل فیض ‏ ز آنکہ ہرسنگت و کلوخي درو مرجان نشود 

مرغان بعدازاستماع این نان بیکبار ازان کار اہا نمودہ عزیمت متابعت ہوم ف×پ گرد‌ند و آن 
خاکسار پرپشان روزگار در گوشۂ ادبار متحیر و متاسف ساندہ زاغرا گفشت کہ اي سیاد روي ہی شرم 
حجاب حیا از پیش برداشتہ اینہمہ خواري بمن روا داشتی و مرا آزردہ ساحتہ در مقام کین و جدال 
آوردیں گر وحشتی انگنشتي کہ دور روزگار بصد ہزار قرن آنر! دفع ندواند کر و آئش فتنۂ ہر افروختي 


انوار سہیلی باب چہارم حکایت ششم ۲۷ 


ہصرع 
رود دل و نرود ہورٹ جفاي تو از دل 
نمیدائم کە از جانب من سابل بودہ کە اپنہمہ مہر و عبت ظاھر کردي پا برسبیل ابتدا چندیں 
لطف و مہربانی واجب داشنی و بدانکہ اگر درختی را ببرند از پٹ او شاخي بجہد و نشو و نما پاندہ 
بقرار اصل باز روں و لیکن نہال بت کہ بہ ارہ جفا بریدہ شد مطلقا رسنن شاع ونا از پطٍ او متصور 
نباشد و اگر بشمشیر جراحتي افتد عللي پذیر و بمرہم التیامی یاہد اما جراحعت سض هرگر معاٰمت 
پذیر نباشد و بہے مرھم زخم او فرآھم نیاید ‏ مصرع 
ولا یلتام ما جرم اللسان 
قملعۂ 
جراحتي کە ز تیخ زبان رسد بدليی پچ سرھم راحمت نگو خواهد شد 
میا تو و آن کز زبان زدي زخمش بغیر سمحہتا سنگٹ و سبو نخواهد شد 
پیکان ناوکی کہ در سینه نشیند بیروں کردن آن سمکن باشد اسا تیري کہ از زبان بدل رسد بر 


تیريی کە او بردل زند پیکان نمي آبد بروں 


۱ ۱ رم ہے‎ ٠ 7 س21۰9‎ : ۲ 00 ١ 
و ھرچه آازو مضرني توان تصور کرد 'چیزي دیگر سندفع گردں سگر کینہ کہ دفع آن بہے چیز در حیز‎ 
اسکان نیاپد سثلا آتش اگرچہ سوزندەاست سورت اورا بەہ آب تسکیں توان دا و شعلہ حقد بہ آب‎ 
هشت دریا فرو نہ نشیند و زھر اگرچہ کشندداست ضر آنرا بہ ترپاٹ از بدن ببرون توان بر و زھر کینہ‎ 
تریاقيی از دل ہیروں نروں و بعدازینں سیاں جماعمت سا وو وم تو درخكہتا عداو کاشته شد که‎ 8“ 
قطعۂ‎ 
نہال کین کہ در سید ھا نشائدۃ شوںد سفرر اُست و سعیں ک۸ پر چ۸ خواهد داد‎ 
درخمت حقد بدان نوع سیود دارد کہ طعم او بمذاق دل کسيی سرساںد‎ 

لوم ای فصل فرو خوائدہ آزردہ حال و شکستد بال برفت و زاغ از گفتۂ خوہش پشیمان شدہ در 
اندیشۂ دور و دراز افتاد با خود میگنت کہ عجب کاري نا دانستہ پیش گرنٹم و برای قوم خود 


ج لے 


ہی انوار سہیلیي. باب ۔چہارم حکایت ششم 


مہٹرو بہتر بودند بدیں سخ گذاري سزاوارتر نبودم آخر اپن سرغان زبرٹ معائب ہوم از من بیشتر 
دانستہ بودند و معالم آى مہم از من نیکوئر سي شناختند لیکن از ز راو فان ایی حدیٹث 
و ناج اپں سن اندیشۂ کرد‌ند و مضموں س سصمست نجارا کار بستند و زبانر! بشکل تیخ آفریدداند تا 
آنرا ببازبی کار نفرماپند کہ تیۓ‌بازي شیوه هنگامةٔ گیرائست و مردِان شمشیر زن تیۓرا جز درصف 
کارزار کار تچعربہ نفرمابند و تیخ زبائرا از نیام کام ہي ضرورتی برهنہ ساخن "عل حلق بریدن و سر در 
باخٹی است ْ یك 
چون زبان شیرڈ من ورزد چہ حجب جان ز بیم اگر لرزد 
تیۓرا چوں بقصد جان کرد‌ند راست بر صورت زبان کردند 
و دشوارتر آنکہ این نان در مواجہۂ گفتہ شدہ و بی شکٹ حقد و کین بران زیادت باشد ودر 
شنیدن ھر سخنان نا شاپستہ غضب ہر غضب افزاپد و گفنہائد کہ حردسند اگرچہ بزور و فقوت خود 
اعتبادي تمام دارہ باپد کە تعرض عداوت و افتتام مناقشت جائز نشمرد و تکیة ہر عدت و شوکت 
خوں نمودہ دشمس انگیزيی نکند ۔چہ ھرکە تریاق *جرب و انواع داروھا در حوزہ تصرف دارں نشاید کە 
بامید آن بر خوردن زھر ھلھل اقدام نماد بیت 
ھرچند کہ ثریاق بدست است تر زنہار کہ تا زھر هالھل خوريی 
و حکما برآئند کە اثرفعل بر قول راكػے است و مزیہت کردار بہ گفتارثاہت و اثر فعل نیکو در عاقبمت 
کارھا ظاھر گردد و خاتمت احوال را بخوبی مقترن سازں و آنکه قولش ہر عمل غالب است و کرد‌نیہارا 
مس عبارت سي پیرابد و درچشم مردمان بشیریں زبانی و فصاحت سي آرابد باندك زمانيی عواتب 
امورش بۂ مذمت و ملاست ا جامد و نج تول بی عمل جز حسرت و ندامت نباشد و سن آن راجے 
قول قاصر فعلم کہ در خوائیم کارها تامليی شاف و تدبیري وافی نکردم و اگر تاي خر فرقی حال مرا مزیں 
داشتي و مرا از حزا ہي کرانڈ عقل نصیبي بودي نخست ہا کسي مشاورت کردمي و پس ازانکہ عزیمت 
برگفشن قرارگرفٹی فصل “غن پاکیزہ وبي عیب کہ هي خلل درآن نبودي بگنتمی 
سض را نت ناسایدہ گفتم در نامفشی ہوں اپنکہ سفتم 


جوں بی اشارت ناکعان عائل و مشاورٹ خردسندان کاہمل درہنباب شروعی نمودم و بر بد یہہ 


۲۸ 


كِلہه چند وحشت آمیز خصومتانگیز در سیانں آوردم چەہ عجب یه در زمرہ شربران معدوں گردم 


و بنادانی و جہالت و ٭*عال کون منسوب شوم و در اسثال آمدہ است المکٹار مہذار بسبار گوئٔ 
بیہودہ گوٹی باشد و با آنکہ در صورت ظاھر امتیاز میان انسان و بہاہم بن توان کرں حکما گوبندہ 


سضں‌ہدرا ہمراتب از ایشان فروثرمي شمرند و زبان ہسنگانرا از بیہودہ گوپان نیکوتر میدانند 
۱ 
بہاہم خموشند وگوپا بشر زبان بسٹہ بہٹر کہ گوہا بشر 
چو مردم سض گت باید بہوش ‏ وگر نہ شدن چون بہاہم خموش 


حذرکن ز نادان دہ مردہ گويی چو دانا پكي گوي و پروردِہ گريی 


الصه زاغ پارڈ بطپید و ہا خویشصن ازین نوع عتابہا کر و بپرید اپن ہوں مقدمات عداوت میان ما و 
ہوم کە تقربر افتاد مل گفت اي کارشناس سخنان تو شنیدم و در ضمن آن فوائد ہسیار بود و با 
خردمسندان مصاحب شدن و کلمات ایشانرا! پیشواي کارو حال خوں ساخشن نشانة سعادت و اتبال و 
دلیل وسول ہمرتبہ کمال است قطعہ 

مھا و ولا سوا کا داز 

فعلشان باشد سوٹي دانش دلیلں | قولشان باشد ہحکمستراہبر 


و بعدماکہ خانه دل سن از چراغ سن روشن کہ شمع زوابايی خلوت نشینان صوامع انس جز 


آن نتواند ہوں افروختہ گشت بیان کن کہ تدارٹ مہم لشکربان ما کہ پرواندوار سوخنۂٔ آتش ظلم بوماں 
شددائد برچہ وج اندیشیدہٗ و جہت فراغ خاطر رعایا و اطمینان دل سپاھیان چہ فکر کرد 
تدہیر تو آنجچا کە مہم پردازد صد کار فرو بستہ بیکدم سازں 


کارشناس زبان سپاس بکشوں وگنت 


شاھا جہان سطیع و فلک یاور تو ہاں 
آچہ وزراي روشن راي بموتقف عرض رسائیدند از جنگت و صٰس و قرار و فرار و قبول باي و خراپ 


نصرث دوا سپہ پیش رو لشکر تو باد 


مہچکدام پسندیدۃ سن نیست و أمید میدارم کہ بنوعيی از حیلت ہارا فرجي و ”خرجیي ہدید آبد کہ 


ہسیار کس پشیوڈ حیل ٴ ہدارا مقصوں خود حاصل کرںداند و کارهانی کہ ہمکابرہ و اسثال ات سا نہ 


۸۲ انوار . بے بی باب ۔چہارم حکایت : فعتم 
نگردد ہەکر و فریبٰ پیش بردائد چنالچہ طراران ولیت گرگان گوسفندي از دست زاهدي محیله بیرون _ 
آوردند ملک پرسید کە چگونہ بودہ است آن 

حکایت ۷ 


گشت آورداند کہ زاہدي منورع از بہر قربان گوسفندي فربہ بخرید و رسنی درگردن او کركاہ انب 
صومعۂ خوں میکشید در راہ طاپفڈ طراراى آی گوسفندرا دیدہ دید٥ٔ‏ لمع بکشادند و کمر مکرو فریب ہر 
پسنند ودر راہ زاهد ایستادند مکاران گرگانی را قثوت سبعی در حرکت آمدہ نمی توانستند کہ پلنگکوار 
رو برويی آن شکاررا ؛چنگت آرند لاجرم روباہ بازيی اختیار کردہ خواستند کہ زاھدرا خواب خرگوشی 
دھند و بعداز تامل بسیار رايی همہ بر نوعي از حیلہ قرارگرنت و ستفق شدند کہ زاہد سادہ دل پاٹ 
طینستارا بدان فریب دادہ گوسشند بدسٹت آرند پس یک تن از پیش او در آمد وگفت اي شی اب 
سگھرا از گجا مي آري و دیگري بدو بگذشت وگفتا این مگکرا جا میبري سیوم از براہر پدید آمد و 
گاستا اي شڈ مگرعزیمت شکارداري کہ سگت ہر دست گرفتةُ یاري دیگراز عقب برسید و گت اي 
شڈ اہن مگرا :چندخریدڈ و *+چنیں یٹ پکٹ از اطراف و جوانب روي بش نہادہ در گلٹی _ 
یکٹ سن منلق الکلمۂ بودند یکی میگفت ایں سگت شبانانست دیگري میگفت ایں سگی پاسبانان 
است پکی دیگر طعنہ میز کہ ایں مرد درکسوت اهل صالح است چرا دست و جامہ بدین مگ آلودہ َ 
میسازں و دیگري سنع میکرن کہ زاهد ابی سگسارا سي بر تا برايی خدا تربیت کند و بنوازں ھریک از 


مکاران بدیں نمط افسوں سینٹواندید و ہہمیں نسق حرفي میراندند 


چشمش بەشوہ رہ زدہ ولب خواندہ انسوئی دگر دل مسیبرند از عاشقان ھری پقانونی دگر 

از ہسیاريی این خنان شگي در دل زاہد پدید آمد و گنت سبادا کہ فروشندة اہی جانور جادو 
بودہ و :چشمبندي سگٹارا در نظر سن گوسفند نمودہ هی بە ازلی نیست کہ دست ازپی مگی باز دارم 
راز پي بابع روم و زري کہ بە بہاي گوسشند بدو دادەام باز ستائم زاهد پہچارد از غایت سادگي گوسفندر! 
ہگذاشت و در عقب فروشندہ روان شد و آی جماعت وبرا گرفتہ بخانہ بردند و “جال ندادہ ف‌العال 
ذہے کردند و زاہد مسکیںرا بسبب آن حیله گوسفند از دست برنت و زر بدست نیامد و ابی مٹل 


بدان آوردم کە مارا نبز طریق حیلت پیش باپد گرنزٹ کہ جز بغدر و مکر ہر ایشان دست نیابیم 


انوار سہیلي باب چہارم حکایٹ هفم ۸۳ 
قطاعۂ 
چون بقوت حریف ختصم نەہ _حبلہ و مکررا زدست مدہ: 
کہ صعیلت کمان قونٹارا.. میتوانی کہ بگسانی زہ 
ملکٹ پیرو زگفت بپار تا چه داري کارشناس جواب داد کہ من خودرا فداي اپنکار خواہم کرد و 
هلاث یٹ کسی کہ مض خیات و بقايی جمعی کثیر باشد ہحسب عقل و نقل تجویز کردفاند ەواب 
دراں سی بینم کہ مل در *جمع عام و *عفلی مشتمال بر خواص و عوام برسن خشم گیرں و بفرماید 
تا پرو بال سن بکنند و خوں آلودہ و زخمزدہ در زیر ھمینں درخت کە آشیانہاي ما ہر شاخہاي رپسٹ 
بیفگنند و ملک ہا تمامی لشکر بروں و در فالنی جاي مقام نمودہ مننظر آمدن من باشد تا من دام 
حیلہ در راہ ایشان انداختہ و از مکرخوں باز پرداختہ بیایم و ھرچہ سال وقت دران باشد باز نمایم 
پس ملث از حلوت' بیروں آمد ہر آلوں و تمام حشم سننظر ہودند تا از خلوت شاہ و وزیرچە صدا 
ہر آپد و از تفکر و تدبیر ایشانی جہ فے الباب رو نماید چون ملکُرا خشمگیں پافتند سرھا در پیش 
انگندہ ستامل شدند و ملک پیروز بفرسود تا کارشناس‌را پرودم ہر کندند و سر و پاپش را بخون رنگت 
کرد در زیر درخمت اندا ختد و خود با لشکر و حشم ہموضعي کہ مقرر و سعیں شدہ ہد عزیمت لمود 
تا ایں کارھا ساختہ و پرداختہ گشٹت آفتاب غروب کرںدہ ہوں و سشاطهة قدرت عروسان کواکبرا بر 
سنظر سپہ رگوھر نگار بجلود در آوردد یٹ 
چو خورشید تابندہ شد نا پدید شب تیرد برچرے لشکر کشید 
شباہنگی سلث ہوسان ہا وزرا ھمہ روز در اندیشۂ آن ہوں کہ چوں سار بر ساواي زاغان اطلع 
افتاد و اکثر اپشانرا خستہ و بال شکستہ ساخنہاہم اگرامشب دیگر شبتخون ما بدیشان مپرسد روز حیات 
اپشان ہشام سمات مبدل میگردد وما دو مہ روزہ درگوشہ کاشانہ بفراشت خوبش بسر سيہرہم 
ہصرع 
پس از مرگ عدو خوش سیتواں زیست 
اما چوں شب کہ روز بازار شوکت و قوت بومان است کسوت لام و لباس نیلي فام در ہر 
انگندہ ہر سرپر سلطشت عالم استیلا پافت و امیر لشکر زنگبار ہر خیل و تبار نتار بعزم شبتخوں علم عباسيی 


ہر افرا یٹ 
نو 


×ط انوار مہیلي باب چہارم حکایت هفتم 
بساط زمیں عنبر آلوں شد ‏ زوایاي گردوں پراز دوں شد 
ملک ہومان ہاتمام خیل و حشم خود اندیشة شبخوں درمیان آورں و *جموع اپشان بریں عزیمت 
ججت ات ساب زرل نل 


7 


گروھي رزم جو و فتندانگیز ھمہ پر کین و بیباٹ و خونریز 
بکیں خواھی میاں‌را تنگ بستہ دلی چون سنگە‌را در جنگت بستۂہ 
و چون لشکر ہوم بہ ماواي زاغان رسیدند نە از ایشان اثري پیدا ہوں و نہ خبري ھوبدا بومان 
مصطرب شدہ بہر طرف سی گشنند و کارشناس در زہر درخمتا ہر خود سی پنچید و نرم نرم مي نالید 
بوسي آواز او شنیدہ خبر بہ مل رسانید شباہنگت با ہومی چند کہ مقرب بارگاہ و *عرم اسرار شاہ 
ہودند ہر سر وي آمد و پرسید کہ تو کیستی و حال چیست کارشناس نام خود و ازان پدر بازگفت و 
سنصب وزارت و ثانون کفایت خوں تقریر کرد مل گفت دانستم و خبر تو بسیار شنیدەام اکنوں باز 
گوي کہ زاغان گجااند جواب داں کہ حال سن دلیل است ہر آنکہ “عرم اسرار اپشان نتوائم ہوں شباہنگت 
پرسید کہ تو وزیر ملک زاغان و صاحب سرو سسنشار و موتمن او بودي بچه خیانت با تو ایں خواري 


رذٹہ و بکدام گناہ سسخغق این عقوت ش۵٥‏ گارشنٹاس گفت خدوم در حقلق سن بدگمان سك و 


حسودان *جال و قیعت پافتند تا بن رسید آچە رسید و خدمتہايی قدہم و حق گذاربہاي سابق هھمہ 
ہیکبار در عرصةٗ عدم افتاد بییٹ 


ہی مك بوں و مت ھرخدمتی کہ گردم ‏ یا رب مباد کسرا خدوم بی عنایت 
شباہنکٹ پرسید کہ موجب بدنگمانی چہ بودہ گفشت ملک پیروز بعداز شبنخونں شما وزرارا بخواند 
و از ھریٹ تدبیري درین حادلہ کہ واقع شدہ بود طلبید و نوبت بمن رسیدہ فرموں کہ چارہ اپنصورت 
کە افتادہ باز نماي و دردفع این غاثلہ حیلهُ پیش آر من گفتم کہ مارا با لشکر ہوم طاقتت مقاوست 
نیست کہ جرأت ایشان در جنگت زیادت از جللدت ماست و قوت و شوکت اپشان بیشنر از شکوہ و 
صولمتا ما ودیگر آنکہ عنان توس دولات بدست اختیار مل ہوماں است و باپه تخت ہت مزین 
بہايی فرقدساي پادشاہ ایشان و ہا صاحب اقبال جدید پايه جدال در پانچہ انگندن دلیل نکبت 


انوار سہیلي باب چہارم حکایت ھفتم 7 


سنیزندگی ہا خداوند بہت ستیزندہرا سر ہرد چوں درخمت 
کوزی کہ در شہر شیران شود بمرگت خودش خانہ وبران شوں 
صالم آنست کہ رسول فرستیم اگر شعلہُ جنگت افروزند سا خان ومانرا بہ آئش تفرلہ سوخحنۂ سانند 
دوں در زوایايی جہان پراگندہ گردہم و اگراز در تا در آبند از با و خراي ھرچہ داعیة کنند قبول 
کردہ نت دار شویم ہیستا 
چو سر بابدت سر متاب از خرلي وگر نه نہ سربا تو ماند ئە تا 
ملٹ ما ستغیر شدہ گنت اپنچہ سن است کہ سیگوٹيی و اینہمہ جرأت بچہ وجہ باز مي نمائی 
سرا از جنگت بوم سیترسانی و لشکر مرا در پیش حشم او وز نمي نہي 
اگردشمن از تیغ دارں " سرا ھم زباں سنانی ھست تیز 
چو من آرزوی نبرں آورم دل دشمنانرا بدرك آورم 
سن بار دیگر زبان نصبحت کشادم و از روي ھواداري و حی‌گذاري داد موعظت ہدادم وگفتم اي 
مل از جاده صواب احراف مورز و بہوايی دل خود ہی تامل و تدہیر در مہمی شروع مکن تواضع 
پیش گیر کہ دشمن قوي حالرا بتلطف و تملق رام توانں کر و صید سرکشرا ہمدارا و ملایمت در دام 
ثوان آورں لیستا 
آسایپش دو گیتی تفسیر این دو حرف است ہا دوستان تلطب ہا دشمنان سدارا 
و سٹل ای حال چون باد صعب است کہ گیاد ضعیف بواسطة مدارا از وی بسللست بجہد و درخت 
بسیار شاعم بسبب عنف و سخمتاروقٔ از یضخ برکندہ شود 
بیستا 
سکن ستیزد کہ چرخ از ستیزدەکاريی خویش رہ ستیزہ ببندد ستیزدکارائر! 
زاغانں از نصزصت سس خشمناث شدہ مرا ستہم کردند کە تو بطرف ہوم سیل داریي و جانب مارا 
کہ جس توایم فرو میگذاريی مل بقول دشمنان از قبول موعظطت سن اعراض نمود و سرا بدیں جملہ 


کہ سشاہدہ میروںد عذابي فرموں و در خیال اپشان چنان دیدہام کہ جنگد‌را سی سازند و در باب دنع 


۸۱ انوارسہیلي باب ۔چہارم حکایت ھفتم 


شما حیلہ سي پردازند مل بومان چون سض کارشناس شنود پکي از وزرار! پرسید کہ کار اپی زاغرا 
چگونہ سي بینی گفنت در کار او بہے اندیشۂ حاجت نیست ھرچند زودثر روي زمیں‌را! از خبثٹ 
عقیدة او پاٹ می باہد کرد و آنرا راحتی عظیم وٴمنفعتی تمام بابد شمرن و فرصت قتل اورا کە غنیمتيی 
زہادت ازان ہدست ما خخواهد ائناد فوت نباپد نمود و سن در ضمن أپن اخگرنیم فڈسردۂ آتشےی سی بینم 
کە اط شعلهً آن از ٭عالات سینماید مصرع 
نعوذ بالله ازیںی آتش آر ہر آیپد دود 
و ھرکہ فرصت از دست بدھد بعداز عدم قدرٹ ھرگز ران قادر نگردك و غالب آنست کہ دیگر 
ازان ورطہ خاصي پاہد فو گرفتہ و سرماپۂ ساخته در کمیں انتقام خواهد ہوں 
رباعي 
دشن چوہجچست از تو تو ازوي جہيی ‏ و زبند تو چون رست تو از وي نرٹی 
خواھی که امان .ہاشدٹ از آفىت او در دست تو چوں فتد امانش ندھی 
زنہار تا مث بہ سضں او النفات ندماید و افسون جانگداز اورا در گوش جاي ندھد کہ بزرگاں 
گفنہاند اعتماد بردوسٹ نا آزمودہ از عقل دوراست تا بدشمن مکار کین جوی چۂ رسد 
کارشناس شمة ازہی سخنان شنیدہ ہدرد دل بنالید وگفنت 
مرأ خود دلي دردمند است و ریش تونیزم مسزن بر سر رہش نیش 
اپی سنحن در دل ہلک ہومان اثر کردہ روي ازان وزیر بگردانید و دیگریرا پرسید کہ تو چہ سیگوٹٔ 
تدارک حال او باپد نمود و مکارم اوصاف خودرا باظہار عفو و احسان ہر عالمیانں جاوہ باپد فرموں و 
ھراِس یافته و بزنہار آمدەرا امان باید داد و سرگردان از پاي در افتادەرا دست باہد گرنت 


لستا 


ر نیک سردأن آزادہ گیر چو استادء داسستا افتادہ گیر 


و بعض کارها سردمرا بردشمن مہربان گرداند چنانگہ ٹرس دز زن بازرگاں‌را ہر شوھر مشفق گردانید 
ملک پرسید کہ جگونہ ہوںدہ اسٹ آن 


7 حکایت ۸ 


گت آورداند کہ بازرگائی ہوں بسیار مال اما بغایت بدخوي و زشتاروي و با این همہ پیر و 
گران جان و خیل و نا مہربان نظم 


چو دیو دوز ازعفریت رو چو زاغ گن از بیہودہ گوٹی 


ازیں سنگیں دلي پولد جائی ‏ چو ران دل گذاريی جان ستانی 
واپن مرن نا خوش طلعت زی داشت ہاکیزہ سیرت زہبا صورت کہ ماہ شب چہاردہ ہمد اقتباس 


لمعةُ رخسارش شب ثبیرہر! رخشاں‌تر از روز روشن ساختی و چراغ جہان‌افروز آفتاب کہ تندپل پیش 


طای سپہر است با پرتو شمع روي دلآراي او تاب نیاوردي زبان زمان در وص آن چان جہان 

بدیں کلمات سترنم بوديی بیستا 

ماد نیکوستا ولي روي تو زیبائر ازوست ‏ سرو دجو استا ولی قد تو بااتر ازوست 

و خامۂگوھر نشان ہر صعات بیان شمۂ از لطائف او بدیں گونہ رقم فرموديی 

تمالع 

هرجہ بر صغجۂٗ اندیشہ کشد کل خیال ‏ شکل مطبوع تو زیباتر ازان ساختہاند 
هر لطاشت کہ نہان ہوں پس پردڈ غیب همہ در صورٹ خوب تو عیان ساختہاند 

شوھر بصد ہزار دل وصل اورا جوپان واو بصد ہزار سنزل از *جاورت او گریزان نہ بافسانة او شیفتد 


کین او بتازئی مہرب ظہور کر ي مصرع 


مہر فزوں نمی شود تا تو بکیں نمي شوي 


نہ بی پرہشانی دل دستا آرزوي بکمند زلئش می رسید و نہ بی ‌خارخار نت از گلستان روبش 
من بندۂ آتروي کہ دیدن نگڈراند دیوانه زلفي کد کشیدن نگذراند 


شی دزدي بغانہ اپشان رفنت قضارا بازرگان در خواب ہوں زی بیدار از آمدن دزد وترف پافتہ 
437 


20 انوا رسہیلي ‏ باب چہارم حکایت نہم 


بٹرسید و شوھررا “عکم در کنا رگرنت و بازرگان از خواب در آمد دولتا‌را در کنار پافنٹت از غایت شادي 
خروش ہرکشید و گغمتا بت 

مگر بیدار شد ہغٹم 9ئ0 کە در خواہم نبوں امید پیش دیدڈ بیدار سيی آید 
ایی چہ شاشت است کہ از بردۃ غیب بظہور آمدہ و بکدام خدمت اسماعقاق اہن نعمہت حاصل 


شدۂ مصرع 
مہري کہ نبودت ز جا پیدا شد 


چوں نی در نگرہست دزدرا دید گفشت اي شیر سر مبارك قدم آچە خواھی از مال من بر دار 
و ہبرکہ ہبرگت قدوم تو ابن جفاکیش بی وفا ہر من مشغفق و مہربانی شد و فائدہ ایی سثل آنست 
کہ بعضی ضرورتہا باشد کہ کسی را بمشاهدة آی بر خصم جز خشایش و مہربانی لن نباشد و حال این 


رحم کن چوں حال س دیدي کہ جائی رحمت است 


مل وزیرسیومرا پریید کہ راي تو درین تصیہ چہ حکم میکند گت اولی آنست کہ مل لباس 
حیات از وي در نکشد بلکہ خلعت امان در وي پوشیدہ اثر تربیت و عاطشت درہع ندارد تا او نیز در 
مکافات آی خدست ملکشارا مغسم شمردہ ابواب مناععت و مصادئت مفعم گرداند و دیگر آنکہ عقلا 
درای کوشیدداند کہ جمعی را از میانں دشمن بیرونں آرند و سنگت تفرقہ در *”جمع ایشان انگندہ بہر حیله 
کہ دائند دو گروۃ پیدا سازند چہ اختاف کلم خصمان موجب فراغ دل و انتظام کار دوستان باشد 
چنانکہ خلاف دزں ودیو سہب جمعیت خاطر زاهد شد ملک اورا پرسید کہ جگونہ ہودد اسستا آن 

7 حکایت ! 

گذمت آورنداند کہ زاهدي پاکكطپنت و ستوں پاکیزەسیرت در بعضي از نواحي بغداد صومعۂة 
ساخئہ ہوں و اوثات ہے و شام بعبادت مل علام جل ذکرہ سی گذرانید و بواسطه آنکە دامن از غبار 
تعلقات دنیا نشائدہ بود و نقش دغلي و بیوناٹ او از روي دفٹر روزگار خواندہ و میدانست کە نوش 


یٹ گل ہي خار درین باغ نیست لالہ او ہی ائر داع نیست 


ثیخ زند ہرتو وگويی خور است زرد کند روبیت وگوٹ زر است 


انوار سہیلي ‏ باب چہارم حکایت نہم ك۸ 


۰ . 7 7- 7 مم کو 7 ,2 0 
در زاویۂ قناعستٹ سر بگریباں فراتٹ گشیدک بوںد و بوظیفۂ کہ از عالم غیہہب؛ حوالۂ أو شديی آرمیدد 


ما طرع قناعت و رضا انگندیم و ز دوستا بہرچڈ مپرسد خورسندیم 


القصہ پکی از مریدان صادق بر فقر و فاته زاہد مطلع شد و چہٹت مدد ای قوسای تازہ و 
فرب کە کام آرزو بشیر لذہذش چرب و شیرینں شدي ہر سبیل نذر بصومعۂً شض آورد دزدي آنی حالرا 
سشاهدہ گرد: قوت طامعہاش در کار آمد و روي بصوسعۂ زاهہد نہاد دیويی ور ھوتت آدمیان با ہی ھمراد 
شد دزد پرسید کہ تو کیستی و گچا میرويی جواب داد يہ س دیرم وت مل مشکل گشٹتہ و بدینں 
نثش ہر آمدہ بصومعۃً زاہد میروم کہ اکثر مردم این ولیت ہبرکت تلقیں او طریق توبە و انابہٹ پیش 


کہ شنیدي اکنوں باز گوي کہ تو کیستی و حال تو چیست دزد گنت سن مردِي عیار پیشدام و شب و 
آنرا دزدیدہ در وجه معاش خود صرف نماہم دیو گشت ۱ 


حر 
اميی جان جہان تو پار مائی 

ہحمداللہ کہ سررشتہ جنسیت میان ما سسحکم است و رابطلڈ اتاد ھمیں بس کہ مقصود هر 
دو قصد اوست پس روي براہ آوردند شبانگاہ بصوسعۂ زاهد رسیدند زاھد از وظائف عبادت پرداخدہ 
بوں و چنان ہر رويی سجادہ نشستہ در خواب رفتہ دزں اندہشۂ کرد کہ اگر دیو قصد کشتن وي کند پمکن 
کہ بیدار شدہ فریاد بر کشد و مردم دیگر کہ در ھمسایگی وياند ستنبہ شوند و بران تقدیر بردن کاو 
متعذر باشد دیو نیز در فکر افتادہ ہود کہ اگر دزں گاو از خانه بروں کند ھرآئیند در بباپد کشوں اسکان 
دارں کە زاہد از آواز در از خواب در آید و کشتن او در توقف افتد پس دزدرا گشت تو توقف کن و 
مہلتي دہ کہ زاهدرا بکشم آلکە تو گاورا بہ دزں دزد گفت تو توتف کن تا من گاورا ببرم آنگە تو ویرا 
بکش این خلاف میان ایشان تاہم گشت و آخرسقال هر دو جدال کشید دزد از روي اضطراب زاهدرا ٰ 
آواز داد کە اپجا دیوبست سبتٹواهد کە ترا ہکشد دیو نیز فریاں بر کشید کە اپتجا دزدپست متخواحد | ْ 
کە گاو ترا ببرں زاهد از عربدہ اپشان بیدار شد و خروش بر کشید ھمساہگان در آمدند و اپشان هر فو 


بگريختند و نفس و سال زاهد ہسہب خلاف دشمنان سالم و *حفوظ ساند 


۲۶ انوار سہبلي باب چہارم حکایت ذھم 
کن جو در لشکردشمن انند خاف چرا تیخ باپد کشید از غلاف 

چوں وزپر سیوم سن بہ آخر رسائید وزیر اول بر آشفت و گفت من می بینم کہ این زاغ شمارا 
بائسوں و مکر خویش فریفتہ گردانید زنہار کہ از خواب غفلت بیدار شوہد و ہنبةُ پنداراز گوش هوش 
برکشید و در عوائب این کار تاملميی بسزا واجب دانید کہ عاقانی اي کار خود خصوصا در *عافئظطشت 
از مکر اعدا ہر قاعدۃٌ صواب نہند و. بگفتار دروغ و صن بیفروغ اپشان از راہ نروند و باز غافلن ہدین 
سعنی الافات نا نمودہ باند تملي ملیمت پیش آرند و از کینہاي قدیم و عداوتہاي موروٹ فراموش 
کردہ دل ہر آشتی خوش گنند و ندائند کہ دشمن اگر ہہزار نقش ہر آپد ھنوز زنگی عداوت ہر لوم دلش 
بای خرواهھد ہوں بیستٹا 

زاف هندوي تو گفتم کہ دگر رہ نزند سالہا رفت و برای سیرت و سانست کہ ہود 

و نادروٹر آنکہ از نادانی طرار بصرہ درچشم شما طرفة بغداد مینماید و مہرٌ باور در نظر شما گوھر 
شاھوار می آید و حال شما بعال آى درودگر سی ماند کہ بگفتار زں بدکردار فریفتہ شد ملک پرسید 
کہ چگونہ بودہ است آن 


حکایٹ ۴ 


حس و نہایت جمال آھوچشمی کہ بعشود شیر شرزەدرا شکار کردعي و بشیوڈ روبادبازي زیرکانی جہان‌را 


خواب خرگوش دادي نظم 
نگاريی دلفغریبيی جانگذازیيی ہر پیکر بھی عاشق نوازیيی 


ز زلفش سنبل اندر تاب سی شد زرشٹ عارضشش گل آب می شد 
درودگر برو شیفتہ بودي و ساعتيی ہي دیدار او آرام نیافتبی زن ہحکم ضرورت اورا نوازشی میکرد 
اما دربزم عشرت جام سراد ہا حریفان دیگر مي خورں و در همسایگی ایشان جوانيی بود ببالا چون سروي 
بر چمەن ری روان رسته و بچہرد مائند تازہ گلي رخسارہ بەہ آب حیات شستہ 


رخي چنانکہ ز خورشید وماہ نتوان کرد خطىي چنانکہ ز مشکث سیاہ نتوان کر 


انوار سہیلي باب ۔چہارم حکایٹ ذھم ۲۱ 
زں‌را ہا اونظریي افتاد و دل او نیز واہسٹ مہر و “عبمث او شد کار میان ایشان از مراسلت ‏ نغالطت 
اچامید و از نام و پیغام بعیش سدام و صعبت بصبم و شام کشید جمعی ازحسودان کہ خیال مواصلت 
دو یار روز روش‌را بر ایشانىی شب ثار ساختی و اندیشة آنکہ دو کسرا باهھم شمع عبت چرا درگیرں دل 
ٹیر اپشان بہ آتئش رشکٹ و حسد بسوختی _ بیت 
ھرگز حسد نبردم ہر منصبي و ساليی الا بر آنکہ دارں ہا دلبری وصالميی 
برای حال وقوف يافتہ درودگررا اعلام کرؾ‌ند پیچارد با آنکہ چندان غیرنی نداشت خواست کہ 
یقینی حاصل کردہ بندارٹ مشغول گرید زں را گنت توشہ بسازکہ بروستا مي روم و اگرچہ مسانفنت تا 
آجا بسپار نیست اما چند روزي توقف خواهد شد و نمی دانم که در فراق تو جگونۂ ہسر خواھم برں 
ودر بوٹہ شجرای جانگداز چہ سان تحمل خواہم کر بیستا 
اي بناکام سرا ازن تو“ جوريیں ‏ آں کہ باشد کہ بکام از تو گزیند دوريی 
زں نیز از روعی تکلف تملٹيی کرد و بگریۂ شادي ثطرة چند آب از دیدہ ہبارید و نی العال توشہ 
۶ ره کسیل کرد درودگر دروقت رفشن سبالغہ ہسیار نموں کہ دررا “حکم بباہد ہست و تماشہارا 
نیکو ”عافظت باپد نمو تا در غیبت من دزدان فرصت نیابند و خللي ہمال و متاع نرسد زن وصیستارا 


قبول کردہ ہسوگند تاکید نموں وف الال کہ مر برفمت خبر بمعشوق فرستاد 


عد 
با ہباغ کہ گلہا شگفت و خار نماند 


*عبوب وعدہ کر کہ چون از شب پاسی بگذرںد طلوع سب وصال‌را مترصد باش زن بدان وعدہ 
شادسان گشتہ اسباب مہمانی مہیا کرد ہیمتٹا 
زھی سعادت طالع اگر شبي آىی ساد ہکلبڈ سن ہی خانمان فرود آید 
درودگر بیگاهان از راہ نہانی بخانہ در آمد قضارا وقتتيی ہوں کە مہر و ماہ با یکدیگر قران کرندہ بودند 
وعاشق و مُعشوق بدیدار یکدیگر خوش ہر آمدہ گاهھی جوان زیباروي بکرشمة دلنواز آئش اضطراب در 


خرس شکیباںی آن میزں و گاھی زن مادسیما بناز جاں‌افزا ستاع خر و ھوش جوان بغارت سی برد 


نظم 


دو بت نازنیں عقل فریب ٠‏ پاي تا سرھمہ لطافت رو زیب 


این ہرخ شمع ھر شبستان ہوں و آن ہلب نقل می پرستان بوں 


0۹۳( ۱ انوار سہیلي باب چہارم حکایٹ ڈھم 


پعچارہ درودگر چندان توق کر کہ اپشان بدوابگاد سیل کر‌ند آھستہ آهستہ بزیر مخت در آمد 
ٹا ما فی الغلوتەرا مشاہدہ کند ناگاہ چشم ۲ بر پاي 7 افتاد دانست کہ رفس شوھر بہانڈ تحقیق ایں 
حال ہودہ معشوق‌را نرمکٹ ات آواز داں .لئ ا از س اپرس " يہ و سرت 
پا شوھررا ا جوان آواز ہر داشت و گفمتا اي نازنیں سی خواہم کہ ہدائم - دوستبي فی مر تو پیشٹر 
ُست 2 متا شوھر زیں جواب داد کە بدین سوال چون انتادي و فائدء این جو از 
بیم جانں العام پٹ و دست گرفنت زنں گنت راست گویم زنائر!ا از رويی :7 و غفلت پا از راہ لہو و‌ 
کرت ازہن نوع حادلہا افند و از ز ھرجنس دوستان گیرند کہ بحسب و نسب اپشان التفات ننمایند 
و اخللق ناسٹودہ و عادات نا پسندیہدڈ اپشانرا معنبر ندارند و چوں حاجٹت نفس روا شد و قوك شہوت 
روىي بکمی نہاں نزدیک ایشان حکم ہیگانگان گرفٹند ‏ بیت 

ٹکٹ پاری کنند و دلداريی ‏ دوستی خود نبود پنداريی 
اما شوھر بمنزله ری در بر و ہمثابة نور در بصرباشد مصرع 
از جان بود گزیر و ز ایشان گزیر نیس 

از عمرو جوائي و معاش و زندگانی بر خوردار مباد کہ شوھرر! ھزار بار از نفس‌عزیز خود گرامی تر ندارں 

وسرمایہ حبات از براي فراغ حال و رات معاد ومآل او اخواہد 
ڈاواشر کرھرسسست '' کرام ام ا2آ ریت 

چون درودگر اپ فصل بشنوں رافتي و رحمتي در دل وي ہدید آمد و رثعيی و شنقتي بر وي 
غالب شد و گفت نزدیکٹ ہوں کە در حق این زن بدي از سن صادر گردد و نز خداي بزەسند و آثم 
شوم آخر ایں چہ گمان بد بوں کە من در بارڈ وي داشتم و مسکین خود از غم من بیقرار و بر سن 
عاشی زار بودہ و در کیش ”عبت و روش یاري با اینہمہ دلبستگی و دوستی کہ با من دارں اگر خطاني 
گند آنرا چندان وزن نباپد نہاد و آز مثل این عملہا کہ از وي در وجود آید چندان حسابی نبابد 
گرفسٹ کہ ھے آفریدہ از سہو و زالت معصوم نتواند ہوں 


حر 
کسي جا است کہ او دامنی نیااوداست 


ورسن بہودہ ایی همه ریچ بر خود نہادم و خوبشررا در چندین با انگندم صالم ٦ن‏ نسٹ کہ حالا ہاری 


انوار مہیليی باب چہارم حکایت دھم ۲۴۳ 


عیش ہر ایشان منغخص نگرہانم و آبروي او پیش مر بیگانه بر خاٹ مذلت نریزم کە اپ عمل از رويی 
لہو ومہو میکند نہ بقصد وعمد مرا نظر ہرهنراو بابد داشت و دیدہ از عیب او فرو باپد ہست: 
گر هنريی داربيی و ھفتاد عیب دوستا نه بیند بجز آن یکٹ هر 
پس ھمانجا در زیرحت خاموش بنشست ودم نز تا وقعی کە ایشان ازعیش پرداختند و رایت 
شب ثار نگونسار شد بیسٹا 
چو رست از سای شب شاہد روز دمید از چرخ صببي عالمافروز 
مر بیگانە بازگشست و زن خودرا بربالي خخت در خواب ساخمتا درودگر بہ آهستگيی از زیر تثضت 
برون آمد و برفق و مدارا ہر بالليی تحت ہدشست و بہ آستین تلطلف غبار مالل از چہرڈ زں پاٹ 
میکرد و نرم نرم دستا ہر اعضاي وي میمالید تا زنں پر فریب دیدہ بکشاں و شوھررا ہر بالیں خودں 
مشاہدہ کردہ ہر جست وگفت ہیت 
دمید صب سعادت کہ پار باز آمہد ھزار شکر که آنی غمکسار باز آمد 
پس پرسید کە بسلہت کيی آمدي گفت آنوقشت کہ تو ہہ آن سرد بیگائه دست مراد در آغوش 
وعال داشتی اما چون دانستم کہ ترا ضرورتِ برای باعث شدہ بود آزرم تو نگاد داشتم و اورا نرنجانیدم 
و سن جوں شفشت تو بر احوال خود سی شناسم و دوستی تو در حق خود میدانم و ہقیں دارم کہ 
زندگانی ہراي مواصلت من میطلبي و بیناي براي مشاھده جمال من میجوٹٔ اگر بدیں نوع پرہشان 
کاريی کني هرآپنە از راہ سہو خواھد ہوں پس سرا جانب دوست تو رعایت کردن و آزرم ,و نگاہ داشتن 
ارم آمد دل قوي دارو خوف وھراس ہر خود راہ مدہ و از دھشت و وحشت؛ بیروں آىي و سرا حعل 
کن کہ در باب تو اندیشہا کردہ بودم و بتو صد نوع گمانہاتي بد بردہ ”حمداللہ کہ نہ چتان برون آمدتي 
کہ ہظنة ما بود مصرع 
سہو ہوں آچە ما گمان بردیم 
زی هم غنہاي حیلت آمیز در میان آورں و از جانبیں خشم زاہل شدہ دست صلح در گردن 
خشنودي آوردند جار زبان اعتذار کشادہ اینمعنی را تکرار میکرں 


ٹیسٹشا 


نزد خدا جرم تو نا چیزباد سس ز تو راضي شدم او نیز باد 


ت2 انوارسہیلي باب چہارم حکایت یازدفم 


و اہن سثل بدان آورد‌م تا شما نیز چون درودگر کە .بقول زن بدکار فریفتہ شد بن اپن زاغ 

سکار فرہب تخورہد و بزرق و شعبده اوکە ازان بوي خون سی آبد از راہ نروبد 
بقول خصم بداندیش غرہ نتواں شد ‏ کسی کہ کر چنیں عاثبت پشیمان شد 

و ھر دشمن کہ بسبب دوري مسافت قصد ننواند کرںد خودرا حیلت نزدکٹ گرںداند و تصکعٹا 
پیش گرفتہ بنفاق و مدارا خوبشرا در معرض “عرمیت آرںد چون از اسرار وقوف پافذت فرصتی طلبیدہ 
از رويی بصیرت کامل آغازکار کند و هر زخم کہ زند چون صاعقة آتش بار جز خرن جان نسوزد و 
مائند تیر قضا بیخطا جز ہر هھدف مراد و نشانڈ مرام نیاید زاغ گشت اي پار بل آزار اینہمہ سض آران 
بچہە کار آپد و چندیں مقدمة پی حاصل کہ برھم می بندي چہ نتبجہ دھد آخر اپن ظلم کہ ہی 
سس واقم شدہ وچنیں ستمی کہ ہمن رسیدہ با حیله و مکرچہ مناسبت دارں وه عاقل ہراي آسایش 
دیگربی زس خود تخواہد و من این خواري و زاري باختیار خود قبول نکرددام و هہمۂ کس داند کہ اپن 
عقوت جز پاداش *خالفت سس با زاغان نبودہ وزبرگفت منشاء حیله تو ای عمل است کہ کردۃ و 
بطوع ورفبت تن درین عقوت در دادۂ و شبرپنی انتقام کە در خاطر داري شریت تی این عذابرا 
درکام امید تو خوشگوار ساختہ است و بسیار کس بودہ کہ جہنتا ھلاٹ دشمن بفوت خود رای 
شدەاند و ہراي آنکهہ جچجہیٹ ولي نعمت خود کاري کند کہ نام حقگذاری و ھواداري ہر جرید روزگار 
بگذارں خودرا در ورطكٔ فنا انگندہ چنانکہ آن ہوزینہ کہ خودرا بکشن داد تا انتقام پارای حاصل کر 
مل بومان پرسید کہ چگونہ بودہ است آن 

.- عگازیت 5 


گت آوردداند کہ جبي بوزنگان در جزیرۃ ساوا داشتند کہ سیوهاي ترو خشک در وي ہسیار بود 
و آب و هواي آن با مزام ایشان سازگاري تمام داشتا روزي جمعي از بزرگان آن قوم در سابه درختی 
نشسٹہ بودند واز ھرگونہ سن در پیوستہ زمانی چون پستہ بالب خندان حکابت فندق سر بستہ 
گفتندي و ساععي چشم چوں بادامتر جز بمشاہده جمال اجیر خشکث نکشادندي ناگاد خرسي بر 
ایشای بگذشت و از جمعیت ایشان بغایت پریشان خاطرگشت با خود گنت روا باشد کہ من همہ 


وقت در سیان گوھهہاي پر سنگی ہا دل تنگی سیگذرانم و بصد ھزار *حست سر خاري پا یٹ گیاھيی ہدست 


انوار سہیليی باب چہارم ‏ حکایت یازٹھم ٠‏ 


سی آرم واپن ہوزپنگان درین موضع نزہ ومنازل خرم میوهاي تر و تازہ می خورند و ہر روي سبزہً نرمتر 
از حریر سبز می چرند بت 
رثیبان در بہار وصل او بشگفتہ ٭٭چون گل چرا سن در خزان مجر ہي برگت و نوا ہاشم 
پس قصد کر کە در میان آن ”جمعۓ در آمدہ اساس حضور ایشاں‌را بە تبرستم زیر و زہ رگرداند ہوزینگاں 
شغب در گرفتہ قریب ہزار بوزنہ جمع آمدند و ٹجوم کردہ خرسں‌را بضرب پراگندہ جریم ساختند 
پنچارہ خرس خام طمع ھنوز از نہال آرزو میوڈ مراد نا چشیدہ درخت عشرتش پزمردہ شدہ و زاوبۂ 
طبعش بە پرٹو شمع راحت روش نا شدہ چراغ قوتش فرو مرد بیت 
پہوستا از ابنای جنس او جمعيی کثیر حاضر آمدۂ: اورا بداں حال دیدند و از کیلیەٹ حرب و گمینٹا 
طعن و ضرب پرسیدند خرس صورت ماجرا بازراند و گنت زهي ہی ناموسی کہ خریں قوي هینُتدرا از 
و تا قیامہت این بدنامی در خاندان ما بخواهد ساند صالم آنست کہ ھمدستان شدہ اتفاق نمائید تا 
بیکس شبخون روز حیات ہر ایشان شب ممات گردانیم و بغبار کارزار دیدہ امید ایشان‌را خیرہ سازیم 
گرازگردش چنك باشد امان ‏ سخواھیم کمیں خود ازبد گمان 
و جدال بگردوں رسانیدند نظم 
مغالف "جو مور است و ما اژدھا گا گردد از پاجة ما رھا 
زما رایت جنگ افراشتن زدشمن سرو ٹلي بگذاشتن 
پس بران قرار دادند کە در آىی شب باشتعال آتش قتال اشعغال نماپند و درگرسي کارزارو شعله 
گیرودار آئش در خرس عمر ہوزنگان افگنند و در وقسی کہ شیر زرینں چنگال مہراز بیشۂ سپہر ٭یل 
چشمہ مار فی عیں حم نمود و دب اکبرو امغربر حوالي قطب شمالي خرامیدن آغارکرد‌ند 


47ے 


چو خورشید تابندہ بنمود پشت - ہوا شد سیاہ و زمبن شد درشت 
بیکبار خرسان آن کوھسار روبي ؛جزیرہ ہوزپنگانی نہادند قضارا ملکث ہوزپنگان با جمعی از امرا و اعیان 
عزہمت شکار فرمودہ ہوں و آنشب در “عرا ماندہ و ہوزہنگا 5 اڑا ز ٹجوم دشمن غافل ھریٔ در 
منزل خود آرمیدہ کە بیکبار بیٹا 
سپاهی چو مور و می تاختند نبرں جہان در جہان ساخنند 
ٹا بوزہنگاںرا خبر شد بسیاري از ایشان کشتہ شدند و اندکی خستہ و *جرى جان ازان ورطۂ 
خواخوار بکنار بردند خرسان چون آن بیشۂ معمور و جزپر آبادان از دشمن خالي دیدند ھمانجا پايی 
اقاست در داسن سکوں کشیدند و آن خرس جفا دیدہ ستم رسیدہرا ہر خود امیر ساخند و دست 
غصب دراز کردہ ھر نعمتي کہ ہوزپنگان بمرور زمان ذخیرہ نہادہ بوەند در حوزۂ تصرف در آوردند 
خر 
اللہ الله کہ تل کردہ کہ اندوختہ بود 


7 1 : کول چا و : ۸ ک۸ ہے 
روز دیگر کہ عالم سیاہ دل چون رخسارۃ خوبان نورافی گشت و جمشید خورشید بہ خضت میناي 


بر آمد پیسٹا 
ى سعر چون برکشید جہان ۰5 شبرا تہ در کشید 


گرداب ہلا َ بکٹار آوردہ ہود‌ند رسیدہ آغاز 0ھ کرلاند و ملٹأ سے واقعہ اطلاع 
پافتہ انگشت حیرت بەندانی حسرت گزیدن گرفت وگشت دریغ ملک مورولي کہ از قبضإۃٗ تصرف ما 
فری من بات و عاقثبت دوالت ہي اعتبار نا پایدار روي بثاست 
قطعۂ 
بوستانی دھررا ہرگ و نوائی کس ندید چہرة اقبال را رنگسا وفائٰ کس ندید 
ہر فریب آباد گیتی اعتماں از عقل نیست ز آن کزو پرفدنەتر سحست سرانيی کس ندید 
دیگرای نیز کہ مازم موکب ملکث بودند اضطراب آغاز کردہ ھریکث چہت مال و سنال و اہل و 


عیال فغان برداشتند و در میان ایشان پکی ہوں میمون نام بفضیلت خر آراستہ و ہمزیت کیاست از 


کسسسسسسےہ 


انوار سہبلي باب چہارم شگارت بازٹھم نا 
دیگران سمتاز گشتہ و بدیں سیسہسا اورا حرمہہلشا: تمام داشتندی و شاہ و رعیستا ہمیاسی مہشاورت و 


أئل شی نظم 
ازین روشن دلی صافی غمیري .. بتدبیري درست اقلیم گیربی 
زحل شاگرن اودر نکتہ دانی عطارد چاکرش در خامدرانی 


میموں کہ ملکشارا حیران و دیگرانرا سرگردان دید زبان نصبیعت بکشودہ گفت 


قطعۂ 
در بلھا جزع مکن کە ازاں ‏ دو زبان است گوش کن از سن 
اولا دوستانں شوند سلول انیا شادمان شود دشمن 


جزع کرن در مصائب بندەرا از ثواب ابدي *عروم گرداند و یہ بیصبري و سبکی مشہور سازں و در 
سٹل این واقعہا غیر دو چیز فائدہ نمی دھد پکی شکیبای نمودن ودر صبر و ثبات افزودن کہ درخت صبر 
میرةٌ مراد بار آرں و سحکم الصبر مفتام الفرے شکیب ورزہدن کلید ابواب جات بوں 
قطعۂ 
کلید د رگ مقصوں صبر است در ہستہ آنکس کہ بکشود صبر أاست 
ز آئینۂ سینه دردسندان غبار ستم آنکہ بزدوں صبر است 
دوم راي درست و تدبیر صایب ہکار داشتن کہ چون برق خاطر روشن صاحب راي درشب واقعۂ 
لسع گردں ظلام ظلمرا بکلی از صٛعه احوال مظلوم ستم کشیدد *عو تواند ساحت و بیکژ شبہ فکر هزار 
ساله کاررا از پیش تواند برں بیستا 
توان ہمرھم تدہیر نیکٹ و راي صوابے ‏ جراحت دل صد پارہرا دوا کردن 


مل ہوزینگان از ضضن سیمون تسلی یافتہ پرسید کە چارہ اپن کار چگونہ ثواں کرد سیمونں خلون 


سر بی دیدار اپشان نە از عمر لذنيی خواہد بود و نە از حیات راحتی 
بيی روي تو زندہ مسیتوان بود وی آن زندگيی از زار مردن بثراست 
او جونں عاقہت کار رخت زندگانی بغرقاب فنا خواهد افتان سنلواہم کہ ھرچند زیدثر خودرا از 


مذیق تعلقات دنیا بفضاي راحت آباد عقبي رسائم و جا خود در باختہ انام دوستان و عزیزان 


۲۸|" الوار سہیلي ہاب چہارم ‏ حکایت یارزڈفم 
ازای جفاجویاں ہي تمیز بسٹائم ملٹ گفت اي میموں لذت انتغام درکام حیات شہرپی مینماید و 
ذوی غلبہ کریں ہر خصم جہت آمایش زندگائی می باید اما چوں تو نباشي ہمہ عالم خواد آبادان و 
خواہء خراب و ھرجا دلیست خواہ آرمیدہ و خواہ در اضطراب 
زیں چس چوں شدي تودرپردہ ‏ خواہ گل تازہ خواہ پژمردہ 
سیموں گفشت اي مل دریں حال کہ من دارم مرگؾ‌را بر حیات ترجچ توان داد و فنارا بر ہقا 
اخنیار تواں کرد چہ :نوردپدہ در تماشاي جمال فرزندان باشد و ایشان روي در نقاب تراب کشیدہاند 
و سرور سینہ بمشاهدةٗ اھل بہت واقرپا ہاز بستہ است و خرسں جمعیت اپشان به تندباد اجل پرپشان 
شدہ و وام معیشت ہمال و منال بوں و اندوخنہۂ ھمۂہ عمر بتارم دشمن تلف گشتہ حال سینٹواہم کہ 
حیگذاري نعمت ملکٹ جا آوردہ رفیقانیرا کہ سوخنە‌دل و ٭جروم خاطراند ہمرھم راحتبی دستگیرم 
و نقد جا نثار کردہ نامي ہر سغعۂ ایام بگذارم بیت 
بنام ٹکو مردائم آرزوستا ‏ کرین جملہ مقصود نام نکوست_ 
و مل باپد کە ہر فوت س دریغ تخورد وچون ہا دوستان ہبزم عیش شیند از وفاداریی من یاد 
آرں پیستا 
چو در میان مراك آورید دست امید ‏ زعہد صعبت ما در میانہ یاد آرید 
ملٹ گفت چگونہ در پي این مہم میروي و بکدام در از ابواب حیل در سي آئ سیمون گنت 
تدبیریی اندیشیدھام کہ ایشائر! در بیابان مرہآزماشٔ بشعلاُ سموم بسوزم و غالب ظن آنست کہ راي 
سن از * ٣سي‏ صواب ماعرف ُخواهد ہوں صالح آئسٹت کہ بفرمانی نا گوڈ ا ور لان تس 
و پايی مرا درھم شکنند و شب بر کتارڈ بیشہ کہ ساواي سا ہوںہ ور می 9 0 
ہا جمعي ھزیمتیان در اطراف و جوانب این سعرا پراگندہ گرند تا دو روز بگذرں و صبام روز سیوم بیاپند 
و در منازل خوں بفرافشت ہنشینند کہ نہ از دشمنان اثريی خرافة بوں و نہ سس بعد از اہنامی جنس اپشان 
ضرري خواہد رسید ملک بر موجب راي میمون بفرموں تا گوشہاي او ہر کندہ و اطرافش درهم شکستہ 
ہر کنار بیشہ بینگندند و سپا خودرا پراگندہ ساخته مننظر فرست ہنشست و میمونں شب ھمہ شب الہ 
میکرد و بنوعی کہ دل سگسا از اشطراب او آب میشد و کوہ از صداي در آمیز او بفریاد می ‌آمد 
ملت خرتان علیي الصبام بطوئی بیروں آمدہ آن نالأزار شنید و برعقب آواز رفته سیمو‌را بدای حال 


ور موی جا چاو کاب وارہم 0 


بەدید ہا نک غلیظ القلب ہود بر وي بہ بخشود و ہا وجوں سمحت دلی رحمی دردلش پدید آمد ہشیش 
حال و ٹغعص کار او مشغول شدہ استفسار تفصیل مہم نموں میمون بفراست دانست کہ پادشاہ آن توم 
است آغاز ثنا کر و بعد از تقدیم مراسم سنایشی کہ فراخور حال ماوک باشد گنت 
زچشم ودل بدن خاکیم در آتش و آبست _ بیشم بین و بدل رحم کن کہ کار خرابست 
اي ملک من وزیر پادشاہ بوزینگانم و باتفاق وی بشکار رفتہ شب شبتخون درین معرکہ حاضر 
نہودم روز دیگر هزیمتیان رسیدہ از نزول مل بدینی دیار خبر یافتم ملک بوزہنگان باعتمادي کہ ہر 


ا وگفتم تد ہیر صواب آنست کە کمر ملازست ہر بندہم و بقیۂالعمر در خدست ساازمان ملک گذرائیم و 


7 ۹ 


٢ ١ ۱‏ در پناہ دولات صاحبدلنی راہه جوید هرکهہ ھست از عاقان 
٠‏ :: گرتودرگلشن در آئی گل بی سوي بستان بگذریي سنبل بري 
ملک از سن سن آشفغتہ گشت و نسبہت ہا جماعتی ک۸ درینں بیشہ ساکنی شد: آند انواع سغنانں 
نالائی ہر زبان رائد و چوں دوم ہار ہمنع او مشغول شدم بفرمود تا با س این ھمہ خواري بکرژند و 
اسر کرد کە چون او از ھواداران پادشاہ و سپاد اپشان است ھمان پہٹر کہ ہنزدیک آن جزیرہ اش 
مرا بلواحق دلزاريی پاداش کردند این بگفشت و چتان بہ درد بگرہست کہ ملک خرسان‌را تطرات اشکث 
ازدیدۃ بی شرم چکیدن گرذنت بیتا 
گر بنالم سنگۓرا دل خون شود ور بگریم دیدھا جبعون شوں 
مل گفت حالا بوزینگاں گجااند جواب داں کہ بیابانیست کہ ۔آلا مر آزمايی سیگوبند ایشان 
پناہ بدانچا برںہاند از هر طرف لشکريی جمع میکنند و ساعت بساعت با سپاہ خوژخوار و لشکريی 
ہی آزرم جرار بشزخوں خواهند آد سلشث خرسانںی از جای در آمسد و گفمت ای سرن صلاح جیسٹاو 


ج4 


۳٣۹‏ انوار سہیلیي باب چہارم حکایت یازٹھم 
و اگرمرا پای ہودي جمعي را پتضبر بسر اہشان بردسی و دمار از روزگار آی حق ناشناسان غدار بر آوردمي 
ملٹ گنت سیدائم کہ تر ہر منزل ایشان وقوفی تمام حاصل است و اگر توای مار ہر سر اپشان 


رسای طوق منعي در گردن حال 6 جماعمت سانگنی و ازان نیز کە ترإ آزرںدەاند مقصود حخوں 


ےت تا 


سپاہ و مقربان درگاہ حاضر شدند و صورت حال ہا ایشان تقریر کرد گفت آمادہ باشید کہ اسشب 
بسر خصم مپروہم ھمہ بدین فکر همداستان گشتند و اسباب حرب مہیا ساخنند و میمونرا ہر پشت 
سسمسم یسسم سم ڑا 


خرسی بستەہ رو براہ آورد‌ند میمونں باشارت ایشاںرا راہ سی نمود تا بسر ببابانی مك آزماي رسیدند و 
آن صعرائی : ہوں پر تاب و ہيآب کہ اہر بہاري در نضاي آن ازغایت تشنگی بسوخعي وپیٹ تیزکام 
ماد از معوبت آن بیابان ہر آسمان راہ گم کردي و وھم جہان پیماي از مضائن آن بیریں آمدن 
نوانسٹی و خیال عالم گرِ از منازل او راہ بیروں شدن ندانستی ویر رآ بیابان سی وزید کە اثر 
آی پک رسدی ف الال آب گشني و ریگٹ و خاکارا چون کور فان تفتار ن ساختي و بسبہب 
سموم هي جانوردران عرا جاي نگرفتي و هي گیاہ دراِن شورہزار مردم خوار نرمتي 
بیابانی وسیعيی پر نحافنت 7 درو صد گونہ آذہت 
ھوایش آتش و آتش ہوا ہو زمینش سنگت و سنگتی آھں‌رہا بوں 
میموں گت زوں بشتابید پیشازانکہ سفیدۂ سے پردہ از روي کار جہان بر دارں سراپردِه جمعیت 
ایشا را از نضاي عشرت برکنیم و زودتر ازانکہ شاہ رومی شعار علم زر نگار بر افرازں رایت شوکہتا آن 
ہت ہر گشتگاںرا لگونسار سازیم خربان بشغفي تمام قدم درآن بیابان نہادند و بپاي خود بمیدان 
اجل و عرصة ھلاژٹ در آمدند آفتاب ہر آمد و از یوزیتگان اثری پیدا نشد و <٭چنان سیموں “جپل رنن 


سیکرں و بافسوں و افسانہ اپشان‌را سی ذربفستا تا وتبی کہ آفتاب ہلند شدہ و از حرارت ف اطرائس 


سو یا 


و نواحی حيی آن بقاع بر افروخمت شعلهُ شمع آفتاب ہمثابۂ افروخنہ گہ ای ےھتر ود وحن 


پروانه بسوختيی و هركە قدم بر زمیں نہاديی چون موم بگداختي 


انوار سہیلي باب چہارم حکای بازٹھم ۱ ۳ 
قفطعۂ 
زگرما آنپچتان سيشد نفس گرم کہ الب ازتاب آن چون شمع مبسوخت 
ز باد گرم پنداري کہ تقدیر بدنیا دوزخي دیگر ہر افروخت 
تاب آفتاب درکار آمدہ دمار از روزگار حرسان بر آوركِ و سموم سوزندہ وزیدن آغاز کرد از دور 
چون آتش بی‌دوں پدیدار شد سلکٹ ایشان روي ہمیمون کرں کە اپاچه بیابان است کہ از ھییت ار 
دہا در تاب و جگرھا ہی آب سیشوں و آن چہ چیز است کہ چون شعلۂ آئش زوي جانب ما 
نہادہ اتند او تیز می آید سیموں گفشت اي متمگار دل آزار این بیاباں اجل است و آنکہ مي آید 
پیٹ می دل خوش دار کہ اگر صد ہزار جانداري پکی نبريی و 0801 ول فناا 
خاکسٹرسازں و بہ آتش بیدادي کہ در نہاد ہوزیتگان زدۂ بسوزي اپشان دریں سن بودند کہ تف سموم 
اریت و میمونرا ہا جموع شاو و سپاہ بر جاي بسوخت و پکی از ایشان ازان بیابان بیروں نیامد روز 
سیوم کہ وعدہ بران قرار پافتہ ہوں مل ہوزینگان ہا لشکر خود بجزیرہ آمدہ بیشدرا خالیي پانت و 
سملکسٹرا از کدورت اغیار صانی دید بیت ت 


بگذشت شام نکبتا و صبم ظفردمید کم شد خزان ري و بہار طرب رسید 


و دو آی مکل بای آرزغم نا مات معلوم کند کد افن کینہ جہت انام ار مر جا پر حا آنك 
: آنرا براي خشنوديی دوستان وزلي ننہادہ و سن تضیةُ کارشناس‌را از سوہ ایی حیله سیشناسم و تربنہ 
همین قصۂ کە مذکور شد میدائم و پیشازیں زاغانرا آزمودہ بودم و اندازاً دوربینی و کیاست و سندار 
فرہب و حیلت اپشان شناختہ و چون کارشناسرا بریں وضع دیدم مرا مقرر شد کہ رأي و روبت 
ایشان بصواب سقرونست و خرد و درایت ایشان از آچە گمان برند افزوں 
سی شنیدم کہ راحعت جانيی ‏ چون بدیدم هزار چندانی 

صواب آنست کہ پیشازانکہ مارا شامی دھد اورا چاشتي خورانیم و قبلازانکہ خون ما 
ربخصشن گیرں بقتل او اشارت کنیم مل بومان چون این فصل شنید روي درھم کشید: گنت اپنچۂہ 
“محتاروئی و بی رحمدست کہ نقیری‌را بە ھواداريی سا انواع آزار و ایذا رسیدہ باشد و ما نیز در مقام 


۳ انوار سہیلی .باب چہارم حکایت یازڈٹھم 


خاطر“حدت زدگانں شا کی .و زشب “حدت زدگی یاد کن 


پس بفرسود تا آن زاغرا ہا اکرام و احترام برداشتہ با او برەند وزبرگشت اي مل چوں بسن من 
الات نکردي وازاشارٹ س کہ عیں حکمت و ”عض مصلمت ہود روي قبول ہر تافتی باري رندگانی 
ہا او چوں دشمنان کنید و طرفة العیدي از سکرو غدر او اپەن سباشید کہ موجب آمدن او جز فساد 
کار بوسان و صلام حال زاغاں نیست ملک از استماع آن نصیحت اعراش نمود رو سن آن مشفق 
بی نظبیررا خوارداشت و زاغ در خدمست او ُحرمتی ھرچہ تماستر میزبست و از رسوم خدمت و 
آداب مازست هپ ٴباقيی نمیگذاشت و مقربان و ندماي سلطان ھریکٹرا بنوعی خشنوں ساختہ وابستہ 
خوں گردانید لاجرم هر روز پایہ وي بلندتر میشد و دردل ملک واتباع او راہ بیشٹر سي پافنت تا جات 
رسید کہ معل اعتماد و “رم اسرارگشت و چون کمال اخلص و وفور مناصحت او مشاہدہ افتاد مشارالید 
مملکشت و مدارعلیہ ولیت شد و در ابواب مہمات ہا او مشاورت کرد‌ندي و انواع مصام براي 
و تدہیر او ساختندي روزي در *”عفل عام و جلسی *شعون بخواص و عوام گفشت ملک زاغان مرا 
بیموجبي آزرہ است و بیگناھی عقوبت کرندہ تا کین ازو خخواہم و دست بردي مردانہ بدو ننماہم 
چەسان آرام و فرار پاہم و چگونہ بخواب و خور میل کنم ومن در حصول این مقصود و وسول این مقصد 
سی تامل کردم و مدنِ در تفکر و تدبیر روزگار گذاشتم آخرالمر بیقیں دانستم کہ تا من در صورت 
زاغانم و ھیأات ایشان دارم بدین سراد نتوائم رسید و غرض خود حاصل نتوائم کرں و سن از اهل علم 
شنودم کہ چوں سظلوميی مستمندي از ستمگار بیدادگر زنتجي کشیدہ باشد واز ظالی گردن کش ”عنتی 
دیدہ دل ہر سرگی خوش کند و خودرا بہ آتش بسوزد ہر دعا کە دران حالت بگوید ہا جابہت پیوندد 
اگر راي ملس صواب بیند بفرماید تا مرا ہسوزند شاید دران اعظہ کە گرسی آنش ہمن رسد از باري 
عزاسمہ بجخواہم کہ مرا ہوسی گرداند مگر بدان وسیلہ بران ستمگار دست پاہم و انتقام خویش از وي 
بخواہم ودریں *جمع آن ہوم کہ درکشن کارشناس سبالغہ داشتی حاضر بود گشت 

گر چو نرگس نیستی شوے وچو للہ تیر دل ‏ پس دو روي ودہ زبان چون گل سوسن سباش 


ہلٹ پرصید کہ دریں سن چہ گوئی وزہر جواب داد کہ ایں نیز شعبد٤ٌ‏ دیگر اسہتشا ہر انگائختہ و 


ہت کے 7 ا 
نیرنگی ہا رنگٹ زرق ہر آمبختہ 


انوار سہیليٴ باب چہارم ۔حکایت دواردھم ۳۳ 
سرا پاي او جملہ ربواست ورنگا وز افسون او زہرکان گشتہ دنگ 
واگر شغخص پلید و جثهُ خبیث اور بارھا بسوزند و خاکسٹر آنرا بہ آب چشمۂ سلسبپل و شراب 
طہور گل سازند گوھر نا پاٹ و سیرت مذمومش از قرار خویش نگردد و خبث ضمیر و تُجي عقیدت آر 
نہ بہ آب پاکثا ود و نہ بہ آنش بسوزں __. بیت 
زبد اصل نیکی مدارید امید کہ زنگی نگردد ہشستن سفید 
و بفرض ٭*عال اگرذات خسیس او طاؤسی شود پا فٴالمٹل عنصر نا پا کی او لباس سیمرغي پوشد 
فچناں بصعبت زآاغان و مودت ایشان سائل خواہد ہوں عو آں موش با وجوں آلکہ صورت انسانیست 
یافته ہوں باز ہہمان اصل خود میلان نمودہ ہا آفتاب عالمتاب رو ”عاب فیض بخحش و ہاد رات انزاي 
و کوہە پا ہر جاي موانستٹ نگرفست سمل برسید کہ جگونہ بودہ است آن 
حکاین ۱١‏ 


گفت آورںداند کہ زاهمدي مستجاب الدعوات ہر لب جویباري نشستہ ہو و بہ آب قناعت دست 
از آلودگيی تعلقات دنیا شستہ زغنيی پرواز کنان آنجا رسید و موش چا از سنقار او پیش زاهد ہر خاٹ 
افتاد و زاهدرا ہروی شغقشت آمد و اورا برداشتہ در خرتہ پا‌چیدہ خواست تا ہا خوں بخانہ برں باز ائدیشۂ 
کر نباپد کہ اھل خانەرا از وي رنچی باشد و زیانی رسد دعا کر تا ایزد تعالي اورا دختري عنابت گرداند 
تیر دعا زاهد بہدف اجابت رسید و مشاطه قدرت اورا دختري بر آراست زیبا ھیات و راست قامت 
روشن روي و آشفتہ موي چنالکہ آفتاب رخسارش آتش غیرث در خرس ساہ زدي و زلف مشکبارش 


دوں از دل شب سپاہ ہراوردي پیپسشا 
آلکه ہر سر و زند طعنه بقاہت اینست و آنکه در ماہ کشد خط غراہسہت اپنسٹ 
زا هد نگاہ کرد صورنِ دید از لطلف عض آفریدہ و دححري یافت ‏ ٭حض ٹثعلف پروریدہ اورا بیکيی 
از مریدان سپر تا چون فرزندان عزیزش بدارد مرید اشارت پیررا پاس داشتہ در تعہد دخدرغائت 
سعي بچاي آورں و انڈك فرستی را دخدرسحد باوغ رسید زاہد گشت اي جان عزیز بزرگ شدي و گوھر 
از آدمیانں و پربان بلکه از موجودات علوي تا ”خلوقات سفلي اختیار کنيی تر بدودھم دختر گلستا 
ک4 


۴ انوار سہیلیي باب چہارم حکایت دوازدھم 


شوهھریي خواہم توانا و ثادر کہ انواع قوثٹ و شوکتا اورإ حاصل باشد ودر ہزرگی بدرجه رنیع و مرتبة 
بلعد “خصوص ہود زامد گشت - یت کا تو گنتی آنتاب تواند ہوں دخ رگنت آريی چنان دائم کہ 
او مغلوب کسي نیست وہر آچہ در زپرنلٹ است غالب خواہد ہوں مرا ہا اوعقد کی _ 


دگرروز چون خسرو خاوريی بر آمد برین طاق نیلوذريی 
زمانہ در روشنی باز کرں جہان بای دیگر آغاز کر 
علي الصبام کہ بفرمان فالن الاصبام آفتاب از افق مشرق طلوع نمود زاہد صورث حال ہا ويی 
در سیان آورد و گشت اپ دختر بغایت نیکوصورت و مقبول سیرٹ است مٹواہم کہ در حکم تو 
باشد جہسٹ آنکہ ازس شوھري توانا و ہا فو تمنا کردہ است آفداب از اسدماع این تصہ ہر افروخدہ 
جواب داں کہ تر از خوں قويتريی نشان دھم اناپ آسہٹا ک۸ نور سرأ بپوشاند و عالمپائرا از پرتو 
جمال من ”حجوب گرداند بیسٹشا ۱ 
آفتابی بدیں بلندپرا ذرہ اہر نا پدید کند 
زاہد نزدیک ابر آمد و ہمان فصل سابق تئریرکركِ ابر از شرم ایی سن در عرق آمدہ گلت اگر 
مرا از رويی قوت وغالبیت اختیار میکنی باد از سن غالبتراست کہ مرا از هر جانب کہ خواھد بکشد 
و بہرطرف که سیل کند با خویششن بہ بر زاهد این نکتە‌را مسلم داشتہ پیس باد رفنت و حکابات 
گذشتہ بازراند و باد از انفعال ہر خوں بہ پہچید وگفت سرا چە ثوث و شوکت تواند ہوں قوت علبي 
الاطلالق کودەرا اب است کہ پانی شکیب در داس وفار کشیدہ است و چوں قطب در مرکز خود آرمیدە 
و مرا در وب چندان اثراست کہ آواز نرمرا درگوش کرسادر زاد و ضرب پاي مورچارا ہر رويی صخرہ صماد 
باد اگراہررا بچنبائ ‏ چون بکوھیيی رسد فرو ماند 
زاھد نزں کوٹ آمدہ دفٹر حال ۔خوں تقریر کرد کوہ صدا ہر کشید کہ اي زاہد غلبه و قوك سوش از 
سن بیشٹر استا کہ اطرافے سن بشکائد و دردل سن خانه سازں سینەام هزار جاي از نیش جان فرساي 
او چا شدہ و ہي نوع دفع اورا چارت نمیدائم دختر گت راست سیگوہد موش برو غالبست و 
شوھری مرا او می شابد زاہد اورا ہر موش عرنضہ کرد موش بحسب جنسیت کہ سر رشن دخثر بدان 


مننہبيی میشد میلي در دل خود باز پاٹ جواب داد کہ سن نیز مدثیست کہ آرزومند دالرامی کہ 


انوار سہیلي باب ۔چہارم ۔حکایث دوازڈھم َ٭َ 
مونس روزگار مس باشد بوددام اما جات می باپد کہ از جس س باشد دختر گشت این سہل است 
زاهد.دعا کند ٹا سی موش شوم و با نو دست عشرث در آغوش آرم زاهد دید کە از جانبیں رغبتي صائی 
است دست بدعا ہر داشت و از خداوند تعالي در خواست ٹا اورا موش گرداند ف‌العال دعاي 
زاھد بعزاجاہٹ رسید و نشائہ کلشی یرخع الی اصلہ ظہور کردہ دختر موشی شد و زاہد اورا بدان 
موش دان و با زگشت بہت 
چان من ھرچیزرا با اصل خود باشد رجوع ما چو از خاکیم آخرخاث می باہد شدن 
و فائدہ ابی مٹل آنست کہ آاچہ متضاي طیدت اصلیي باشد هرچند عوارض دیگر اورا ازای حال 
بگرداند بللخرۃ رجوع بہمان حالت اصل خوں خواہد نموں و حکیم ‏ خندان ھمیں معني‌را در سلٹْ 


نظم 


ور از جويی خلدش بہنگام آب بہ پٍ انگبیں ربزي و شہدناب 
سرانچام گوھر بکار آورں ھمان سیوڈ ٹپ بار آورں 


سمل ہومان جچنانکہ رسم بی دولتانں باشد این نصابپرا استماع نە نمود و خن وزیررا حمل ہر حسد 
کرہ نظر بعواقب امور نفرمود و زاغ براي ایشان هر روز حکایتي دلپذیر و ھرشب انسانۂ بي نظبر سی آورں 
و مئلہايی غریب و نکتہاي عجیب تفریر میکرں تا حرم خاص شدہ برغوامض اسرار و *خغفیاث احوال 
اپشان وقونی تمام یاشست ناگاہ فرصت نگاہ داشتہ روي از ایشان بتافشت و نزدیکٹ زاغان رفت ملک 
زاغان اورا دیدہ بنشاط بال اپں مقال آغاز کر بیت 

کايی دوستان بکام دل اکنون توان رسید کارام جان و راحت روم و روأن رسید 

پس ملک پیروز پرسید کە اي کارشناس چەہ ساختی گنت بدولت مل آ'چہ سیبایست سا ختم 
و مقصودي کہ داشتم بپرںداختم کاررا باشید کہ وت انتقام کشیدن استا و دشمتان‌را ہکام دل دوستان 
خوں دیدن ملک گفت “جم عورت مصاعت باز نماي تا از رويی وتوف در پي مہمات رنتہ آچە از 
اسباب در بایست باشد ہہیا گردد کارشناس گت در فالن کو غارپستا و روڑھا بومان رفتہ دران 


۳ انوار سہبليی باب: چہارم حکایت دوازٹھم 


نقل کردا ہر درغار جمع کنند و من از منزل شبانان: کە درآان نزدیکيی خانه دارند قدرب آتش بیارم و 
ہر هیزم انگم وماٹ مثٹال دھد تا زاغان پرھارا در حرکت آرند و آنش افروختہ گرند ہر ہوم کہ ازان 
غار بیروں .آپك بسوك و فرکہ بیروں نیاہد از دود ہمیرں ملکارا اہن تدبیر خوش آمد و ھم بدپن ترتیب 
کە او صواب دید پیش آن مہم باز شدہ تمامي بوماںرا عیلت سوختند و زاغانرا فتوحی ہزرگگ بر 
آمدہ ھمۂ شادمان و دوستکام ہاز گشتند و زبان تہنیہت باز کشادہ بدان پت عظیم نعرٌٌ شادي بعیوں 
رسانید ند نظم ۱ 
آخر مراد ملک روا کرد روزگار اقبال را بوعدہ ونا کرد روزگار 
ہر شادثی کہ فتنہ زما فوت کرناہ ہوں ‏ آنرا بیک لطیفہ قضا کرد روزگار 

ملکٹ و لشکر از مساعی جمھیلہ و مآثر پسندیدۂ کارشناس سمنون گشتہ در شرائط اکرام و احترام 
مبالفہ مینمودند و در مدم و ثناي او غلو و اطناب واجب ولازم سےدیدند و او ملکُٗرا دعاي خیر 
میگفنت و دیگرانرا فراخور حال ستایش میکرں در اثناي آن بر زبان مل جاري شد کہ پمن تدہیر و 
حسن راي تو در قلع و مع دشمنان و شادکامی و خوشدلي دوستانں جب خاصیتی داد کارشناس 
گنت ھرچہ ازینمعنی دست دادہ بفر دولت ملٹ و جسنگي طالع پادشاہ ہودہ و سن اثراپنں ظفرھمائروز 
معائنہ دہدم کہ آن مد بران قصدي چنان بظہور رسانیدند و ازاں جنس ستمی ہر عجزہ و ضعفا روا داشتند 
و طمع در تصرف ملک موروٹی و ولیت قدیمي ما کرد‌ند 

آن تیزہ راي کرں ہملک تو چشم سرخ تازرں رويی گشت و جہان شد ہرو سپاد 

دیگر بارہ مل پرسید کہ در سحبت ہومان مدئی دراز چگونہ صبر کردعي و با ایشان کہ بالطبع غد _ 
ثو بودند چسان در ساختی ومن سیدانم کہ اخیاررا! طانت مصاحیمت اشرار نباشد و کریم از دیدار لیم 
الغاصیت گریزاِن بوں وگفتہ اند با مار بە زیسٹن ازان بہترکە بناکام دریار بد نگرپستن 

رمق متسو و مھ کت ای خر 
کار شناس گشت چنیں است کہ ملکٹ فرسودہ و هي رنچي نفسرا بدتر از ھمنشیں نا جنس نیست 


سی 


انوار سہیليی پاپ چہارم ۱ حکایٹ دوازدھم ۳٣‏ 


اما عاقل براي رضاي خدوم و فراغ خاطر او از شەتہا اجتاب لنماید و ھر*“حنتی کہ پیش آید 
بنشاطي تمام استقبال نمودہ قبول فرماید وصاحب ہمت بہر ناکامي و مشقت خودرا در مقام اندود 
و ورطةً افظراب نیلگند چہ ھرکاري کہ عواقب آن بفت و نصرثت سقرون خواہد شد اگر در مبادي آن 
رجی باہد کشید و مذلنی تحمل باید کرد چندان اثري خواهد داشت جۂ هي گاجی بیج نتوان پاست 
زس کس اوران جا ۰7 

مکی ز غصۂ شکایت کہ در طریق طلب ‏ براحتي نرسید آنکہ زحمتي نکشید 

مل گنت از کیاست ودانش بومان شمة باز گوي گلت در میان ایشان ھچ زبرکی ندیدم جز 
آن یک تن کہ بکششن سن اشارت میکرں و ایشان راي اورا ضعیف پنداشتند و نصابم اورا بسمع نبول 
اصغا نەنموداند و اپں قدر تامل نکردند کہ سن در میان ایشان غریب افتاددام و نزدیکٹ توم خود 
سنزلتی شریف داشتہ بعقل و خر موسوم ہوددام مبادا کہ مکري اندیشم و فرصت غدري یاہم نہ بعقل 
خوں اپنقدر ہبدائستند و نہ از خحن ناصعان حسابي گرفٹند و نہ اسرار خود از سن بپوشانیدند لاجرم 
دیدند آچە دیدند و رسیدند بدانچہ رسیدند و گفتەاند سلوکرا در نگاد داشن اسرار احتیاطی تمام ازم 


اآست خاصه از دوستان نوسید و از دشمنان ھراساںی قطعہ 


دوستی کز تو نااسید ہوں عرم خوں مساز در همه حال 


ملک گضشت مرا چنان سي نماہد کہ موجب ھلاك ہوم ستمگاربی بودہ باشد کارشناس گنت 
چنیں است هر پادشاميی که طرح سم اندا مت زود باشد کە اساس دولئش ہنہدم گردں و بفايی 
نظم 
رھا کی ستمرا بیکبارگيی کە کم عمریي آمد ستمگارگی 
شہنشاہ چون رارا ہد کند ‏ یقیں دان کہ بد در حق خوں کند 
و گفٹہاند کہ ھهرکہ چہار کار کند چہار چیزرا سترصد باید ہوں ھرکہ ستم نماید خودرا ھلاث باہد 
یقینں کر و هرکہ عبت زنان حریص باشد رسوا شدں‌را آمادہ باپد شد و ھرکە در خوردن طعام ریادن 


شرد نماید مننظر بیماري باپد ہوں و هرکە ہر وزیران رکیکس راي بشرت اعتماں کند ملکُرا پدروں باپد کرد 
47 





)۳۸ انوارسہیلی ٘ باب چہارم حکایت سبزدھم 


و نیزدر اثارپل حکما آمذہ کہ شش: کسررا طئم از شش چیز بباپد برید و امید از حصول آن منثطع 
ساخت اول پادشاہ آزارند7ۃ ظالم نہادرا از ثباٹ ملک و دوام دوات دوم ستکبر مغروررا از ستایش مردم 
و پاد کردں او بہ نیکوئی سیوم مردمان بد خلرا از بسیاري دوستان چہارم خیرہ روي بي ادبرا از 
مرتبۂ بزرگی پنجم خیلرا از نیکوکاريی ششم حربصررا از ہیگناھی چہ حرص آدمیرا در حرام انگند و 
ھرجا کہ حرص و آز خیمۂ اقاست ز امانت و رامتتی ازانچا رخت بر دارد و چوں ملک بوماں‌را 
حرص و شرہ ہسیار ہود ہرقتل زاغان و استیصال ایشان لجرم از *٭سي اعتدال و راستی احراف ورزیە و 
در بادیڈ حرمان و حاوبةٔ هوان سر گردان شد وچاهيی کە براي افتادن دیگران کندہ ہو بہ آخر در ويی 
افتاں قطعۂ 
میندیش در حق مردم بدي ‏ کہ آري ہلا برسر خوپشتن 
لہ پیٹی کہ رنج فراوانی کشد _ کہ چاھی کند بہر سن چاہ کن 
بہ آخرکہ چەرا بپابان بر وب اندرنگتی چاہ افند نہ س 
مل گنت کسي از عہدۂُ شکر اپی نعمت چگولہ بیروں آبد کە تو مثشت فراوان تحمل کر ڈ و 
دشمناں‌را بخلاف مرا تواشع نموںڈ و خدسمت کسی کە دل از عبت او مر بودہ قبول کردي و اگر 
آپشانں سن اصے خوبشرا شنودندي ترا ,چان خطري عظیم منصور بودي کارشناس گفغت مر آنکسرا 
توانں خوائد کہ چوں عزیسمت او بر امضاي کاريی مصمم گرید نخست دست از جان بشوید و دل از 
زندگانيی برداشتہ قدم درمیدان مردان نہد بہت 
از س رگذشنەائد و بمیدان نہادہ پايی صاحبدلن کہ گوي سعادت ربوںہاند 
و اگرصالى حال دران بیند کہ خدمت فروتري از خوں قیام باپد نموں ھمان را کار بندد تا متقصود 
تحصول پیوندں چنانکہ ماريی مصاعت خود دران دیدہ بخدمت غوکی راضی شد مل پرسید کہ 
چگونہ ہودہ اسٹ آنں 
حکایت ٣۳‏ 
کارشناس گفیتا آورداند کہ ضعف پیري در ماریي اثر کر و فتوریيی تمام بدو راہ پانت بواسطۂ 
نقصان قوٹ از شکار بازماند و برای تحصیل رٹ در کارخود می رگشت زندگانی بی ثوت صورت نمی 


بست و شکار آچہ غذا شدي ہی ٹرث امکاں نداشت ہا خود اندیشہ کر کہ دریغ از قوت جواني و 


انوارسہیلي باب چہارع حکایت سبزدھم ٣‏ 


حیف از زمان کاسرانيی و حالا توٹع بازگششن ایام شباب و امیدوار بودن بمراجعت قوتہاي نفسانی همان 
مزاي دارں کە از آب آئش افروخص و از آتش طمع دفع تشنگی کرژن و با ایی ھمہ کاشکی موسم 
آپبرپرا ہم بقائی بودي و اہی فرست تنگت نیز اعتمادرا شاہستي 
قطعۂ 
رفت دوران جواني نوبت پیبريی رسید اي دریغا صحبت یاران و ایام شباب 
وشت پیر ھم غدیمت دان کە ازعمرعزیز هر دسی کان ہگذرں دیگر نہ بھی ج زبخغواب 
مار دانست کە گذشتەرا باز نتوان آورں بتدہیر مستقبل کہ از جمله مہمات بود اشتغال نمود وگنت 

عوض قوٹ جوانی! اندکث جربہ اپست کہ حاصل کرنددام و جزري تدبیري کہ سر رشن آن بعمر دراز 
بدست آوردہ حالا بناي کار ہر کم آزاري باید نہاد وہر مذلتی کہ روي نماید بقبول آن نت داشت 
ودر تدہیر آىی شروع ہاپد نموں کە آچە ٹوام معیشت بدان تواند بوں در بقی کە از عمر مائندہ حامل 
آبد پس بکنار چشمۂ رفت کہ دران غوکانی بسیار بودند و سلکی کامکار و امیري مطاع و نامدار داشٹند 
و خودرا چوں ساتم زدگانی سینەہ چاٹ و مصیبت رسیدگان اندوھناث بر خاک راہ انگند غوکيی بسر 
وئستا او رسید و پرسید کە ترا بغایت غمناٹ می بینم موجب آىی چیست سار جواب داد کہ بغم 
خوردن کیست از سن سزاوارٹر کە ساده حیات سن از شکارغوکان بودہ و امروز مرا واقعهٔ پیش آمدہ کہ 
سید اپشان ہرمن حرام گشتہ و اگرعمدا خواھم کہ پکی را از ایشان بگیرم نٹوائم آن غرٹ برنت و ملکرا 
خبر کرں پادشاہ غوکان ازہنں صورت جیب بە تػجب شدہ نزدیٹ سار آمد و پرسید کہ بچە سبہب اہن 
حادله تو نازل شد و بکدام عمل این نازله ہر تو حادث گشت سار گفىت 


سن این آہ جگرسوز ازدل پیمان شکن دارم چرا از دیگري نالم چو در از خویشتن دارم 
اي ملثٹ حرص شوعچشم مرا در دام بلا انگند و طمع فتنەانگیز در ایں *عنمت بروي سن کشاد 
و آن چنان ہوں کہ روزي قصد غوکي کردم و اواز نزد من گربختہ خودرا در خانۂ زاہدي افگند از عتب 
و بطمع دران خا۵ رفتم تضارا خانہ تاریکث بوں و پسر زاہد خفتہ آسیب انگشست بزرگت پاي او 
بسن رسید پنداشتم کە غرٹ است از گرمی حرص دندان بدو فرو بردم و ہر جاي سر شد زاهد خبر 
پافمتا از سوز فرزند قصد من کر و سن روي لضعرا نہادہ بتچجپل سیرفتم و زاهد در عقب سن میدوید و 


لعدنت سیکرں و میگذشت از پرورد گار خوہش در ستفواہم کە ترا خوار و بیمقدار کند و مرکب ملک 


ا انوار سہیلی باب چہارم حکایت سبزدھم 


غوکان گرداند و البنہ قادر نشوي بر خوردن غوکان مگر آچہ ملک برسم صدقہ بتو دھد اکٹوی بضرورت اپجا 
آمددام تا ملک برمن سوا رگردد و کم ازليی و تقدیر الہی راضی شدہ 
رج 
گردن نہاددایم جفائی زمانەرا 

ملٹ غوکائرا این باب موافق افتاد و خودرا دران شرف و مرتبُہ تصور کرں و ھموارہ برو نشستي و 
بدان مباہات نمودہ پر ابناي جنس خود تفر جستی اٌچندي برپنی بگذشت مار گنت زندگانی 
مل دراز باد مرا از فوئيی و طعمه چارہ نیست کە بدان زندہ مائم و این خدمسدرا بہایان رسانم 
ملک گفت ٭ چیں است کہ می گونٔ مرا از مرکب گزیر و مرکبرا بي قوتي قوني ننواند بوںد پس هر 
روز دو غوکث از برای وي وظیفہ مقرر کرد کہ در راتبه چاشت و شام ہکار برد مار روزگار بدان وظیغہ 
مےگذرانید و کم آنکہ دران تواضح منفعتی مندرے ہو ازان عار نمیداشت 


رباعيی 
دستی کە ز دیدئش ترا ننگقی آید در وقمتا ضرور ہوسہ دادن شاید 


هر کار کہ عار است و مال ائزاید در حالٹ احتیاي بد ننماپد 


واپی سثل بدان آوردم تا معلوم شود کە من نیز اگرصبر سیکردم و مذلت می کشیدم نظر ہر آنکہ 
هلاٹ دشمتان و صالم دوستان در ضمن آن ہو چندان کراهتی بطبع نمیرسید و نیز دشمں‌را! برنق و 
مدارا زوداٹر مستاصل توان گردانید کہ بجنگی و مکابرد چنانچە آتش با صوات در درختی افتد ھمانقدر 
تواند سوخحت کہ ہر روي زمیں است و آب با لطافنت و ملایمت هر درختي کہ ازان بزرگٹر و تويٹر 
نباشد چنان از یك بر اندازں کە دیگردران معل اسید قرارش نماند 

تلطالس کن کہ ہر کاريی کہ صعسب است بنرہھی و مدارا سیتواں ساخعت 

ازجا گفتہاند کہ راي و تدبیر از شجاعت بہتر است زبراکہ مر مبارز ھرچند دلیر و توانا بوں در 
مصاف ہا دہ تی برابریي کند غاپتش با بیست واگرکسي مبالفہ کند تا صد تی وہزار نہایت کار است 
اما سر دانا بیکٹ فکر صایب ملکی را پریمان سازن و باشد کہ بندبیري لشکر گرائرا بشکند و ولتي 


آبادانرا برھم زند 


انوارسہیليی باب چہارم حکایت چہاردھم ۳ 
بیکٹ تدبیر نیکو آی توان گرں ی کہ نتوان ہا سپاہ ہیگران کرد 
بشمشیري توان جاني رہودن بفکري شاید اقلیعی کشودن 
مل گفت عجب ظفریي پافعي بر دشمنان و غریب فاحی بدست تو برآمد کارشناس گنت 
تمام اہن کارھا با صابت راي و حس تدبیر نبوں بلکہ فردوات و یمن معادت سلکٹ درین کار مددگاريی 
نموںد و گفتەاند اگر جمعي عزیمت کاريی کنند و گروھی در طلب مہمی قدم زنند آنکس بمقصود 
خواھد رسید کہ بفضیلت مروت خصوص باشد چه خاصیت مروت آنست کہ کار صاحبش از پیش 
رود و اگر ھمہ در سروت برابر باشند کسی مراد پابد کە ثبات دل و صدق عزبمت ار بیشٹر ہوں و اگر 
درینں نیز متساوي باشند آنکس ہر مطلوب قادر گرندد کہ پار و سددگار او زیادہ باشد و اگر دران باب 
نیز تفاوئی نباشد ھرکەرا! دواستا پاوريی کند و قوٹ بت مدد دھد ظفر اور خواہد ہوں 
قطعۂ 
کوکب ہت چو طالع شود از او مراد ‏ آنچچہ مقصوں ہوں زوں میس رگردد 
مدد طالع اگر نیست سچان خودرا کہ اگر روي سو :حر نہي بر گردد 
مل گفت ایشان از سا اپنمقدار حساب نداشتند و نە پنداشتند کە در صدد انتقام ٹوائیم ہوں 
چہ مارا اندٹ دیدہ بودند و ضعیف شمردہ کارشناس گفت چہار چیز است کہ اندٹ آنرا بسپار باید 
پنداشت اول آتش کہ الدٹ اورا همان ضرر است در سوخشن کہ بسیاررا دوم وام کە انفعال از قرض 
خواهان در یکدرم همانست کہ در ہزار دینار سیوم بیماري کہ ھرچند اتحرات مزا اندٹ ہاشد نعف 
و ہی حضوري آرں چہارم دشمن کہ ہا آنکەہ خوار و ضعیف باشد آخر کار خود بکند ون شنیددام کہ 
گانجشکيی ہاوچوںد ضعف حال از ماریيی توي ھیکل انتقام خود حاصل کرد ملک گفستا جگونہ بودد 
اس آن 
حکایٹت ۴ا 
کارشناس گفغت آورںفائد کە دو گانجشث در سقف خانہ آشیانه گرفتہ بودەند و بدالہ قناعت کردہ 
اوقات میگذرانیدند وقتی ایشانرا ہچگان ہدید آمەند و ھریکٹ از مادر و پدر جہت تربیت ایشان 
بلب قوت میرندند آنچہ حاصل شدي. زقہ ساختہ درحوصلۂ ایشان می رسختند روزي گانجشک نر بطرن 


×للا 4 


۲ انوارسہیلی ‏ باب چہارم ‏ حکایثا چہارڈھم 


بیروں رفت چوں باز آمد گنجشک مادہرا دید کہ بامطراب تمام گر آشیانہ می پرید و فریاد 
سوزناٹ از وي ظاھر میشد گنت اي یار نازنینں ایی چہ حرکت ابستا کہ از تو مشاهدہ میروں جواب 


ےسیا خاري کہ می ‌بارم سر شک دردل سوزان غمی دارم کہ آھي سیکشم 
چگونہ ننالم کہ یکدم غایب شدہ بردم سار انت ماري مہیب دیدم آمد و قصد ہچگان کرںد_ 
اگرچہ غالبيی از دشمن ضعیف ہٹرس _ کہ تیر آہ سعر بر نشانہ ميآید 
جاي نرسید وگفت آفرا در آئین تیر سن ہے اثري نخواهد ہوں گفٹم ازان بٹرس کہ سن و پدراپن 
فرزندان کمر انتقام ہر بندیم و بدانچە توانیم درھلاژ تو سعي نمائیم مارخندید وگفت 
پہس٤ہتشا‏ 


حریفی کہ او شبررا پي کند ‏ زمثل تو عاجزي کي کند 
ون چون هپ نوع با اوبس نیامدم فریاد میکنم و کس بفریاد من نمي رسد 


٭صرع 


و آن ظالم ستمگارہچگانر! خورںہ است و ہم در آشیانہ خفتہ گانجشک نر این سخحن استماع کرںہ دود 
از نہادش برآمد و از فراق فرزندان آتش حسرت در جانش افتاں درینں ”عل خداوند خانہ باشتعال چراغ 
مشغول بود وفتیله بروغن آلودہ وروش ساختہ بردست داشت ومي خواست کە درچراغدان نہد گنجشٹ 
در پرید و آن فتیله از رويی دست او بر داشت و بدرونں آشیانہ انگند صاحب خانہ از خوف آنکہ 
مبادا آنش در سقف گیرں و ضرر آن کلي شود ي الُعال ہبالي ہام بر آمدہ زیر آشیانەرا خاليی سے ساخت 
تا آتش‌را منطنبی سازد مار از پیش شرر آتش دید و از باا آواز میتیں شنید سراز سوراخي کە جانب 
بام داشت بیرون کرد سر بدر آوردن ھمان بود و میتینں برسر خوردن ھمان و این مثل را فائدہ آنست 
کە ماردشمني خودرا خوار داشت: و از ويی حسابي نگرنمت تا عائبسں سرش‌را بسنگق انتقام فرو کونمت 

دشمن اگرچہ خورد بوں از طریق حزم اور بزرگی دان وغم کار خویش خور 

مل گغتا کفایت ایں مہم و برافتادنی خصمان ببرککت راي و میامن اخلاص تو بود و در هرکاري 


کہ اعتمان بر ضس تو کردم نتابي آن بخیرو خوبي ظاہرشد و ہرکہ زمام مصالى مہمات بوزیری نا 


انوار سہیلی ‏ باب چہارم حکایت چہارڈھم 0 
سپارہ ھرگر دست ناکامي بدامس اقبال او نرسد و پاي حوادث گرں ساحت سعادتا او نگردں چناچہ 
مرا از حسن راي و رویٹ تو واقع استت .. بیمتا 

بہرچۂ روي نہم یا بہرچہ راي کنم مرا است دست تثوي چون تو دستیار می 

وازھمة ھنرهاي تو اہن کلي تر ہوں کہ مديي در ان دشمنان بماندي نہ ہر زبان تو چیزي گذشت 
کہ بدان عیب گرفتندي و نە از تو عملي صادر شد کہ موجب نفرت و بدگماني اپشان گشتی گنت 
اي مل مغ 

آن نیز بدوالت ھمایون تو بوں 

چہ اقتدا در ھمہ ابواب جز *”عاس اخللق و مکارم عادات مل نداشتم و آچە بقدر دائش از 
خصال حمیدۂ شہنشاھی اقتباس کردہ بودم نمودار کار خوں می‌ساختم ومممدالله کہ ملکرا خوبيی 
راي و درسٹتی تدہیر ہا شکود و شوکت و ھیہت و شجاعت جمع است و دقایق مہمات ہر وي پوشید: 
نمی ماند و موم تمجیل و انی و سوقع رنا و خشم بروي مشتبہ نمیگردں و در فاشحۂ ہر کاريی مصا لے 
امروز و فا و مناظم حال و مآل شناختہ وجود تدارٹ خاتمۂ آن سی بیند و ھب وقت از رعایت 
جانب حزم غافل نا شدہ ناموس سلطدت و رونق سیاسترا فرو نمیگذارں و هرکە با چنیں پادشامی 


”خاصمت اختیار کند سرگٹ‌را بہزار کمند سوي خود کشیدہ ہاشد رو زندگانیرا ہہزار منزل از پیش خویش 


ہراندہ قطلعۂ 
خصم ترا زمانہ بتخجیل میکشد از عرهۂ وجوں سوٹي عرص عدم 
با چونٹوٹيی هرانکہ دم دشمني زند مشکل اگرامان دھدش مرکٹ نیم دم 


حا ہسعمداللہ تعالی پیسٹا 
کانعاب دوات از او کمال آمد پدید روزگار خصم واژونر! زوال آمد بدید 


کارشناس گنت هرآئیٹہ هرکہ بدشمنی غالب و خصمي قاہر مبٹلا گرند تا از وي باز نرھد روز از 
شب و روشني از تاریکي باز نداند و پاي از سر و کفش از دستار نشناسد و حکما گفتەاند تا بیماررا 
تی کامل پدید نیاید از خوردني مزہ نیاہد و حمال تا بار گرانرا از پشت ننہد نیاساید و عاشق تا 
بدواتٹ وصال معشوق نرسد آرام نیابد و مسافر تا بمنزل فرو نیاید اضطراہش کم نشود و مر ھراسان تا 


ازدشمن مستوليی اپسس نگردد نفس بە آساپش نزند 


۳۴ انوار سہیلی باب چہارم ‏ حکایثہ چہارثھم 
چوں زدشمن کسی فراعت پافشت؛ ‏ جانب خوش دلی عنان ہر تافست 

مل گلت سیرت و سربرٹ ملکٹ اپشانرا در رزم و بزم چگونہ دیدي گشت بناي کار او بر عجب 
و خود پینی وکبرو تن پریٹی ہوں ئه از اندیشۂ صواب نصیبی داشت و نہ راي رامسترا از فکر خطا باز 
سي شناخت و تمامنی اتباع از جنس او بودند مگر آن یٹ تن کہ در قتل من سبالغہ میکرں ملک گذت 
دائل عقل ودانش او چہ بوں گفت آنکہ راي او بر کشتن من قرار گرنمت و الأعق آن تدہیر بصواب 
افترای داشت دیگر آنکہ نصبعت از سخدوم خوں باز نگرنت اگرچہ دانست کہ نخواہد شنید و دران 
سناععت ادب رعایت کرں مل گفت آداب نصاعت ملیژك کدام استا کارشناس گفت آنکہ 
سن ہرفق و مدارا گوہند و از عنف و درشتی جانب لطف و نرہی مائل باشند و جانب تعظیم ”خدومرا 
رعایت تمام فرمودہ جرأٹ و گستاخي ننماپند و اگردر فعل و قول وب خللی پا زالی مشاہدہ رود در 
تنبیہ آن عبارتی لیکو بکار برند و تعریضات شیرینں و مثلہاي دلفریب باز گوبند و معایب دیگراِنی در 
النايی حکابت تقریر کنند و وزپر مل بومان اپی ھمۂ صفتہا داشٹ و هي دثیقةً درینباب فرو 
نمی گذاشت ومن بگوش خوں میشنیدم کہ ملکٹرا میگنت جہانداري منزلعي رفیع و مرتبتی عالیست و 
بہ کوشش خود پاي آرزو بران پاپہ نتوان نہاد و جز بدستیاري دولت و ہاہمردي مخت بدان درجہ 
نتوان رسید و چون باتفاقات حسنہ اینصورت میسر شد آنرإ عزیز باپد داشت و در ضبط قواعد و حفظ 
از سال راقات ماف ھرہ اش 

امي آنکہ بملکٹ پانعی دسترسی ‏ دولت طلبي کم طلاب آزار کسي 
صد تیخ سیاست آن خرابي لگند کہ آزرد *حنتي بر آرں نفسي 

و حالا بصواب آن لائی‌ تر کہ در کارھا از غفلت اجتناب کسند و مچشم خوار داشت در سہمات 
ننگرند کہ بقايی ملکٹ و استقاست دولت جز چہار چیز ممکں نیستا حزہي کاہل کہ حرط نردا در 
آلیث امروز معالنہ بیند و عزمي شامل کہ فتور و قصور بعزبیستا او راہ نیاہد و را صایب کہ از صوب 
اعتدال :جانب خطا و خلل ماعرف نباشد و شمشیر تیز کہ چوں برق جہان سوز آتش در خرن عمر 
”عالفے زند . بیسٹا 


درباغ مل سبز نگرند نہال عدل - گرآب و خور نباشدش از چشمۂ سار تیغ 


انوار سہیلیي باب چہارم حکاییت چہاردھم ۵٣‏ 


اینہمہ گشت و کس بن او التفاث نکرد و نصیحت او مرتبۂ قبول نیات 


حر 
تا زیر و زہرشد ھمە کاراز چپ و راست 


نە ایشائرا از عقل و کیاست او فائدۃ حاصل آمد و نہ بخرد و کفایت خود ازان بلا فري پافستہ و 
اپنجا سر لراي لمن لبطاع ظہوري تمام دارہ نظم 
چسان راي آنکس نماید صواب کہ ا زگفٹه وي کند اجتناب 
جنیں گفت دانا کہ تدبیر راست قبول کسی چون نیفند خطا است 
اپنست داستانىی حذر کردن از مصاید کرو سکاید غدردشمن اگرچہ در تضرع و تذلل سبالغہ نماید 
بدان فریفتہ شدن از طریق عقل دور افتد چہ زاغی تنہا ہا مجزو ضعف خویشن خسمان قوي و دشمنان 
انبودرا برای نوع مالشيی داد و آی بسبب رکاکت راي و قلت فہم ایشان ہوں و الا اگربومانرا پکذرہ از 
عاثبت اندیشی نصیبي بودي آن زاغ ھرگر بدان مراد نرسیدي و چہرڈ آن ظفردر خواب ھم ندیدي و 
خردمند باید کە دریں معنی ہچشم عبرت نگر و ابن اشارت بگوش خر ہشنوں و ہحقیثت بداند کہ 
ہر دشمن اعتماں نباپد کر و خصمرا ھرچند ضعیف نماید خوار نباپد داشت و چندانکہ از عدو لافےٴ 
”حہت شنوں و اسباب تاکید دوستی سشاھدد نماید بدانں سغرور نباید شد 


دشمن اگرلاف مہوںلشا زند صا حمب عقلش ن۸ شمارں بدوسہتا 
سار ھمانست ہسپرٹ کہ ھهست گرجہ ہصورٹ ہدر آید ز ہوست 


يف یل یں نعکابات یسیا ازرھی فرمتان غخافن ے خفرانآرزان ٭فس نف کا لات ٹر 
ذاخیرنی و سودمندٹر تچارئی ھمان ٹواند ہوں چە دوستی کارشناس و اعانت و اسداں او سر زاغانرا چنان 
نەتجہ داد کہ از مہلکةٔ ہول و هراس سر منزل ان و ساست رسیدند و اگر کسی موافل گردد بدان کہ 
ھم دوستان ھواداررا! عزیز تواند داشت و هم از *خالفان غدار دان احتراز در توائد چید بکمال سراد و 
نہایٹ آرزو رسیدہ باشد و الله وی التونیق بیتا 


ہا پار نکوخواہ بعشرت بنشینں وزدشمن بد داسي “عہٹت در چیں 


2 ْ انوار سہیلیں باب پنجم حکایت اول 


ذرمضرت غفلت ورزیدن و از دست دلادن مطلوب 
ہشدہہ 


رايی گفشت برھهم‌را کہ بیان کردي داستان حذر کردن از سکردشمنان و بقول ایشان فریفته نا شدن 
و خودرا از مضرتا زرق و تزویر خصمان و آفت غدر و فریب اعدا ھرچند کە در مقام دوستی آمدہ 
باشند نگاھداششن اکنوں سلتمس آنست کہ ہاز نماي مثال کسی کە در کسب چیزي جد نماید و بس 
از ادراک بطارب غفات ورزیدہ آترا ضایح سازں برهمی زہان ثنا بکشود و نقش ابی ابیات از صحین 
منقبت گستري فرو خواند نطعد 
کاي مبارٹ پيی شہنشاهی کہ حاصل میکنند ‏ اخترآان آسمان از طلععت نیٹ اختري 
مورں دولات شود چون سایه پر هماي ہر ھران ہوسي کہ توظل ھماہوں گستريی 
من چہ گوہم درکمال کبرپائی حضرتت آفریں با آفریں کر ھرچہ گوہم برتريی 
ہر خاطر خطبر شہنشاهيی کہ سورد فیضش نامتنامي باشد ”خفي نیست کہ اکتساب حیزي از 
”عافظطت آں آساں‌تر است چە ہسیار نفایس باتفاق نیٹ و مساعدت روزگار و امداں بچەدەٹ بی آفت 
سعی و ری اھتمام حاصل تواند شد اسا نگاهداشن آنہا جز بر ایہاي روشن و تدبیرهاي درست صورت نہ 
بندد و هرکہ از پیرایۂ حزم و دور اندیشيی عاطل ودر میدانں خرد و عاقہت بیننيی راجحل باشد مسکنسب 
او زوٹ عرۂ تلف و تاراي گردد وادر قبضه اختیارش جز حسرت و ندامت باقی نماند چنانک 
سنگت پشتارا ہي سثشت جد وجہد دوستی مشفق چون بوزینہ بدست آمد و بواسطة بیعقلي و نادانی از 
دست ہداد وزخم جہل و حماقتش بہي مرهم التیام نیافنت راي پرسید کہ چگونە ہودہ استا آىٴ 
حکایٹ ١‏ 


برھمی گفت آوردداند کہ در یکیی از جزاہر بعر احضر ہوزینتگان ہسیار بودند و ملکی داشتند نام او 


کاردای بناي سلطنتش بمہابت وافر و سیاست کامل ارتفاع یافتہ ہوں و اساس دولئش بحکمی نافذ ار 


انوار سہیلٰی باب ہنجم حکایت اول .2 


عدلبی شاسمل اسحکام بذپرفٹہ رعاپا از میاس احسانش پہلوي رفاھمیٹ ہر ہسٹر ان و اسان نہادۃ 
و ساکنانی آى دپار بشکر مواھب بیگرائش زبان دعاگوئی و رضاجوٹی کشادہ 
ستمرا زبانں عدلرا سود ازو خدا راضی و خلق حخشنود ازو 
سدئي متمادي در شادي و کامرانی گذرانید و بہار جوانی بخزان پیري و ناتوانی رسائید آثار ضعف در 
اطرافف بدن پدید آمدہ سرور از دل و نوراز بصر رخمت رحیل ہر بست و نہال قوت کہ میوۃ سراد بار 
آورديی از سموم جز و بیچارگی رو بہ پژمردگي نہاد و چراغ طرب بہ تندباد آفنت و تعب سنطفيی 
شد و بساط نشاط جوم امراش و غموم منطاويی گشت 


لم 


نشان جواني ز پیراں ”جوي کہ آب روان باز ناپد ہجويی 
ہباپد ھوس کردن از سربدەر ‏ کہ دور ھوس بازي آمد بسر 


0 ۱ ۰ سے 75 یی لے 
و عادت روزگار غدار خوں اپنست که طراوت گلشن جوا را بوحشت خارستاں لورپب سبدل سازد و 
مشرب عذب توانگری را بخس و خاشاکٹا مذات ۔ٹلسی مکدر گردائد راحعت روزش بی نت 


شب ٹار نیست و هواي صاني نمایش بيغمار ضرر و آزار نہ 
قطلعۂ 
با شادبي زمانہ غم بیشمار ھست در جام روزگار می خوش گوار نہست 
پک کس بزیرگلشن نیلوفري کہ دید کرخوں دیدہ عارض او للە زار نیست 
این پیرزں شوھرکش کہ دنیاش خوائند خودرا در لباس نوعروسانں جوا ہر جہانیان عرنۂه میدهد 
بازمە اپیست علفل فریب این ستاع داھر ہی عقل سردسان کہ۸ بدو سبتلا شوند 
و بااپنں ھمه کہ آراپش ظاھررا سدد غرور شیفتگان میدان غفلت ساختہ رو نمایش بی اصلرا مہایہ 


آرزو نرسید و ھرکہ عباله و صالش در آورں ہکام ەل شبیي ازو بر نخورد 


۳)۸ انوار سہیلی باب جم .۔حکایت اول 
جمبلہ ابست عروس جہان ولی هشدار کہ ایں در درعقد کس نمي آپد 
وابستہ شدہ واز خبث باطنی و سستيی عہد و دنائت طبع و ناپاکی سپرتش بتخبر سائدہ اند 


2 ٠ 
راسٹ چون ارقم است دولت دھر. ازرم و رنگین و از دروں پر زھر‎ 


از غرورش توانگر و درویش شاد ٭ەچون خیال گن اندیش 

و مرن خردمند کہ دید دلش گعل اٰمواھر الدنیا قنطرۃ فاعتبرو ھا و اتعمروھا روش شدہ ہمزخرفات 
نانی او النفات نماد ودل در طلب جاہ بي‌فایدہ و مال ہی حامل او نه بندں و چوں ناپایدارٹ دنیا و 
بی اعنتباريی سناع او دائسدہ رو ؟جکست ا وجويی دواہت بای آرد 

بعغيی نشان کہ دولت بافیمت ہر دھد کین باغ عم رگاد بہار اس وگہ خزان 

ناحش پذیرفت و تصوري کلي و فتوري تمام بہ ارکاں شوکت شہرباري و سطوت جباري و نامداري 
او راہ پافمت پیہسٹا 

از اقریای ملک جوانی تازد کہ آثار سعادت در ناصیۂ او پیدا بود و علامات دولت در حرکات و 

اي درخ تو پیدا انوار پادشاھی 
دوستی اورا در ضمایر قرار دادند و دلہارا بسلسلهُ طاعت و مطاوعمت او در آوردہ ہا یکدہگر سیگنٹند 


نظ 


بہار آنکہ بار آورں بید ہشکٹث ہریز دا رخہسٹا کن برگیق خشکٹ 





این جوان تازہ روي کہ نہال عمرش ہر لب جوبہبار ادب شو و نماپافتہ قابلیت: آن دارں کہ گلشن 

ملکٹارا بدولت او ہا بر و نوا سازند_ مصرع ۱ 
سرو خرامان ہیں کرو عالم گلستان میشود 

و او نیز بدقاپ حیل گر استمالت مپاہ و مات رعایا بر آمدہ ھریکی را فراخور حال خلعتي و 
صلتي, فرسوں و مژدہ کرامتبی و وعده وابتی و بشارت منصبي و مرتبتی ارزانی داشت بیکبار خواص و 
عوام اتفای نمودہ پیر فرتوتارا از سپانۂ گار بیروں آورد‌ند و زمام اختیار ممالث بیزحمتی و مشتنی 
بقہصه اقتدار آنں جوان سپرد‌ند بیسٹ ' 

بالید ازیں نشاط تی تخت بر زمیں ‏ بگذشت ازیں نوید سرتاج ز آسمان 

پیچارہ کاردای چون از لباس سلطسمت عاري شد اٴُحمل آن عار نیاوردہ بضرورٹ جلاٴ وط 
اخثیار کرد و خودرا ہساحل درا کشیدہ در جزپرڈ کہ درختان انبوہ و سیوڈ ہسیار داشت قرار گرفستا و 
بہ میوڈ ترو خشکٹ کہ در آن بیشہ بود قناعت کردە خودرا تسلي سیداد و ہیگشت 


ضرع 
هرکه قانع شد شک و تر شہ بعر و براست 
پر قمین سنوال دران بیشہ پیش قناعت پیش گرفتہ باقدام رہاست سنہاي عبادت و طاعت 
سی پیمود و روز و شب بندار اوقانی کہ در غرور سلطدت گذشتہ بوں مشغولی سی نمود ر توشہ راہ عقیں 


0 7 احفر کے آق ج_ 3 
لمہت شب شہاب ہر ايِىسنۂ سینہ سیدھد ہمدد روشنایی صا شیک وخنت سی زدوں 


لسمصشا 
فح پہری ویک مہں آخردمي ھشیار شو خواب نیکو ٹیسہتشا در وٹہسٹا حر بیدار شو 


روزيی بدرخت اجیر کە اکئر اوقاك بدان ہسر بردي ہر آمدہ اُجیر سی چید ناگاہ پکی از چنگٹ 
او رھا شدہ در آب افتاد و آواز آی بگوش بوزینہ رسیدہ ذف در طبعش پدپد آمد و نشاطی ہر خاطرش 
استیلا پانت ھر ساعت بدان ھوس دیگري در آب انگندي و بە آواز آن تلذذی نمودي تضارا سنا پشتي 
ازانطرف درپا برسم سیاحتي ہدینں جزیرد آمدہ بود و در زیر آنی درخت ساکن شدہ ستڈواست 
کہ دو سد روزي اینجا استراحتی ورزں و بعدازان بجانب اھل و عیال معاودت نماید القصۂ دران *عل کہ 
بوزینہ ا چیر ساکشورں سنگت بشت ہزپر درحت در میان آب ہود هرکاہ کا اجیرتيی در آب افتادہی 


1 


7س انوار سہبلي: باب پجم حکایت اولی 
برغبت تمام بخوردي و تصور کردي کہ بوزینہ براي او سی اندازن و اپن دلموٹی و شغشت در حق او 
واجب مےدارں اندیشہ کرد کہ شخصي بی ۔ابقہۂ تنم یں نار کی ای مت مہارناید اگر ھا 
مودت و رابطلةُ “عبت در میان ہدید آپد ظاہر استا کہ چہ مقدار مرحمت و مروت ازو بظہور 
خواہد رسید و قطع نظراز فوائد دنیا مصاحبت چنیں کس کہ مکارم اخللق و *”عاسن صفات در طینٹ 
او سرشتہ است و قلم کرم آہت جوانمردي وفتوت ہر سفعات حالات او نوشنہ از مغدنمات روزگار اسٹ 
و ھرآئنہ بصیقل صحعبت او غبار ملال از آئیہ دل “عو توان کرں و بنور حضور او ظلمات آفات از هواي 
سینە مرتفع توان ساخت و ازپاجا گفنەاند _ بیت 
دل کہ آئیۂ شافیست غباري دارد از خدا میطلبم عبت روش رائی 

پس عزم صعبت ہوزینہ جزم کردہ آواز برداشت و رسم تشحیتی کہ معہوں بوں ؛جاي آوردہ اندیشہۂ 
کہ جہت خالطت و مصاحبت کردہ بود بعرض رسانید ہوزینہ جواب نیکو بازگنٹہ اهتزازيی تمام جاي 
آورں و میل بسیار !“عبت او اظہار کر وگشت رغبت نمودن باخٹلط رفیقان و مبالغہ کرن در بسیاريی 


پاران از صفتہاي ستودہ و خصلتہاي پسندیدہ است و ہرک دوستی حقیقی و برادري دپني دارد درھردو 


جہان سرفراز و کامکار است نظم 
مردرا دوستانی صاحبدل زپور دین و زہدنت دنیاست 
لعمستا دھر اگرجہ ہسپار است نعمنی بہٹر از رفیقی گجاست 


سنگی‌ہشت گستا سن داعية دوسنی و ھم صحبتی دارم و لیکن نمی دانم يک قاہلیەہٹت ان مرا حاصل 
هست یا نە ہوزینہ گفشت حکما در باب دوستی میزانی نہادداند و نرمودہ کہ اگرچہ بیدوست نباپد اما 
ھر کس نیز دوستی را نشاہد و دوستی با کی از مہ طایفہ لزم است اول ارباب علم و عبادات کہ ہبرکیت 
بپوشانند و نصبحت از پار دریغ ندارند سیوم جمعي کہ بیغرش و طمع باشند و بناي دوستي بر صدق و 
اخلاص نہند و احنراز کردن از دوستی سه طاثفه از فرائضش است کی فاسق و اھل ٹجور کہ ھمت ایشان 
پر ہشنہیات نمس مصروفے برنااو ”فیےا ایقان ‏ لات راست دنیا ہاشد و نة موجہ رجھمتا 
آخرٹ درم دروع گوپان و ارہاب خپانہٹ کہ صجہدا آپشان عذاب الیم و معاشرٹ ہا اپشان ہلاي 


عظیم بوں پیوستہ ہا دیگران از تو “نان غیر واقع باز گوبند و از دیگران بتو پیغامہايی وحشت آمبز 


انوار سہیليی باب پٹہم حکایت دوم 70 


فتنہ انگیز مخلاف راستی باز نماپند سیوم ابلہان و بنخردان کہ نہ در جر منفعت بر اپیشان اعتماد تواں 
کر و نه دردفع مضرت و ہسیار افند کہ آچہ عین خیرو نفع تصور کرداہ باشند حض شرو ضرر بود 
از دوستی کسی چسان نفع برب_ کو خیرز شرنفع ز ضر نشناسد 

و نگ درانچا گفتہاند دشمن دانا بہ از نادان دوست باشد آی تواند ہوں كکەہ دشمن چون ہحلیۃ 
عقل آراستہ بود دوراندیشی را شعار ساختہ تا فرصت نہ بیند زخم نزند و از حرکات و سکنات او آثار 
انام مشاهدہ کرںہ خودرا معافظت توان کر اما دوسٹی کہ از دولت دانش بی بہرہ آفتد ھرچند در 
تدہیر مصالے و مہمات مدد نماد مفید نیاید وا غلب آنست کہ اینکس بتدہیر نا و راي ناصایب 
او ہمصیق خطرگرفتار آید چنانکہ از دوستی ہوزینہ پاسبان نزدیُ ہوںد کە سفین حیات شاہ کشمیر در 
گرداب ھلاٹ افتد و اگر دزں کہ دشمن دانا ہو بفریاں نرسیدي تدارك آن قصیہ صورت پذیر نبودي 


1 نک کے بث 0 برسید کہ چگونہ ہوںہ ات ات 


حکایٹ ٢‏ 
کاردان گفشمت شنیددام کە در ولایٹ کشمیر پادشاميی بزرگی ہود ہا خزانہ کہ حمل آن بر کرهھہايی 
فوي پیکرگران آمدي و لشکري کہ اندیشۂ حساب ایشان در ضمیر وھم دقیقہ شناس نگذشتي راپات 
ادوار لپل ونہار نکاشتہ نظم 
زمانہ تابع حکم روانئش سلاطیں خاکٹ ہوس استانش 
رسوم داد و دین بنیاد کردہ بداد و دیں جہان آباد کردہ 
دقیۂ نامرعی نگذاشتی از غابت اخلاص کہ بوزینەہ بدان موصوف ہوں بە "عرمیت راي اختصاص یافنت 
شبہا کثارة چوں قطرة آب بر دسستا گرفت۸ ہر ہالیں شاہ پاس سیداشہت و تا ہی طلوع صتح صادی غافانںی 
خوابگاد غروررا از ہسٹر کسالت ہر نانگنخٹی سر رشن آنى خدمت از دست نم یگذاشت تصارا دزديی 
زپریٹ از شہري دور دست بدین ولیت آمد و شبي داعیہ کرد کە دست بردي نماید و شکارتيی بدست 


آرں لباس عیاري پوشیدہ در معلات میگذشت دزدي کم دان و ہی تجرہہ بہمین اندیشۂ بیروں آمدہ برد 


جت جنسپستا بہم مسو فو ان سی آثرت سی مارا بکدام مُعلت باپد رنت 
و نقب در خانۂ کہ باپد زد دزد نادان جواب داد کە در اصطبل رئیس شہر درازگوشي فربہ و روانست 
و بغایت اورا دوست میدارں کہ بواسطة ”“عافظت زلجیر ”حکم وہ سی وی نہادہ و دو غلام موکل 
وی کرںہ صالىم درائست کہ اول بروہم و آن درازگوش را بدزدہم و در سر چہارسوي شہر دکان 
شیشە‌گربست آزرا بشگافیم و شیشہاي صاف و قیمتي بیروں آوردہ و برای خر بار کردہ ہا حصول غرض باز 
گدپم دز ذانا ز٣ض‏ آوا“جب ماد ومی خواستغا کہ اپی مہمرا ٹیکٹا تفنیش کند کہ آناگاد عَسسي 
از مقاہل ایشان یدید آمد دزد عاقل خودرا ہحیلۂُ در پناہ دیوار افگند وابله گرفتار آمد عسس پرسید کہ 
کی میرلتی جواب داد کە سن دزدم عزیمت داشتم کە درازگوش رئیسرا دزدیدہ دکانی شیشەگرانں 
بشگانم ر شیشہ ہار کرںہ بخانہ ہرم عسس بخندید و گنت احسنت دزد چنیں باپد کە براي خري کہ 
چندین پاسبان دارں جان ہماجنیق بلا نہد و وجہت شیشہ کہ دہ ازان بدانگي فروشند خودرا در خطر 
اندازد ٦‏ مصرع ۱ 
بز رخخریدٴ جانرا ازان قدرش نمیدانی 
یجہت عرراارو ری کی اع راس رات 
سر 
گر کسی بارکلد با زتگاری جار 

7 بگذت ودستہا بر بستهہ جانب زندانش کشید دزد زیر از عقل دزد ابله انتباہی گزفمت واز 
قول عنس جرب حاصل کردہ با خوں گفت این دز مرا دوستی ہوں نادان و عسس دشمني دانا و آن 
دوست بنادانيی مرا در ورطهٴ ھلاٹ سی ‌انداخىت و اگر این دشمن دانا نبودي کار از دست رفتہ 
سراچام مہم بقتل سیکشید حالا چنانکہ عسس گفمت روي زان راي آوردن انسب است شاید کہ غری 


اصلی و مقصود کلي از آجا حاصل آبہد پس آھستهہ آھسن بزیر قصر راي آمدہ نقب زدن آغاز کرد و 


ھمہ شب بحرص زر سنگتی‌را بہولاد سی برید پینٹت 
چنان سیداں ز آھن سنگؿ‌را تاب کە ھم آتش بروں می جست وھم آب 


هنوز عیار شب رو آفتاب نقب ہزیر بارہ افق نرسانیدہ ہوں کە نقب دزد ہا تمام رسید و از موئعمي 
کہ خوابگاہ راي ہوں سر بروں کر رايرا دید بر تحعت زرین در خواب شدہ و اصناف جملات در حوالي 


مسند شاهي نہادہ و انواع جواہر ہر حواشي بساط شہنشای رختہ شمع کانوری چون روي توانگران 


انوار سہیليی باب اپنچم حکایت دوم ۳۳ 


۔صاحب جاہ بر افروختہ و پروانہۂ مسکیں چوں دل دروپہشان نانۂ کش بشعلۃ نامراديی سوخھنہ 


پروائہ و من گرچہ کہ درسوختنیم اما ہن جان و جگرسوزم واو ہال و پري سوزں 

دز در نگریست ہوزین دید کتارہ بدست گرفتہ ہر بالیں شاہ اپستادہ و نظر احتیاط ہرچپ و راست 
کشادہ دز از دیدن آى ماحیر شد وگفت سبکساري کہ اعلي درجہ رفعتش مسواري چراغ پایہ باشد پاي 
ہر بساط شہرپاریی چگونە نہادہ است و تیسغ تیزکہ قرار ملکٹ و مت وابسۂ او است ہدست اپں بیقرار 
از گجا افتادہ دزں بدریاي این تفکر مستغرق شدہ و درگرداب تیر سراسیمۂ مائدہ نظارہ میکرن کہ ناگاد 
مورچه چند از سقف ایوان بر سی راي کہ آئینہ جہان آراي ہوں افتادند و رنشن آغاز کردہ خدشۂ بدل 
راي رسانیدند راي در عیں خواب از دغدغۂ مورچہ دسستا ہر سینە زہ و بوزینہ بدان جانب دوہد مورچہا 
دید کہ بروي سینه راي سیدوہدند آئش غضصب ہر دل ہوزیٹہ افتاد و گشت ہا وجوں چون من پاسبانی کە 
ستارہ دیددام چون اتجم سیارہ ہچ شب رويی خواب ندیدہ مورچ) شب رنگترا اپن گستاخی کہ پاي 
بر سی خدوم سن تواند نہاد از گُجا پیدا شد پس حمیت جاہلیتش باعث آمد و از قہر مورچە 
گتاره بر آورِ تا بر سی راي زند و مورچگائر! بقتل رساند دزں فریاد بر کشید کہ اي ناجوانمرد 
ہی ہاٹ دست نگاھدار کہ جہائرا از پايی در خواهي آورں در جست و دست بوزینہ ہا کتارہ: “”عکم 
بگرنت راي بنعر دزں از خواب در آمد و آن سورت مشاہدہ کردہ دزدرا پرسید کہ تو کیستی دزد 
ورام انس نلان گرا کر ظا مال تو رسرل قمال ورضا اہو ا فلا 
در *”عافظت تو اھمال نمودميی اپ جاندار مشفق رو دوستا سہربان تو شبستانرا از خونں تو سالاىەال 
ساختہ ہوں راي کیفیت حال معلوم فرسودہ جدہٗ شکر بجاي آورں و گنت آري چون عنابت لہزاليی سمد 
باشد دزن پاسبان و دشمن مہربان گردد پس دزدرا بنواخت و از جمله مفربان گردانید و بوزینەرا در 
زنجیر کشیدہ جانب اصطبل فرستاں دزدیکہ کمر شب روي بستہ بامید دفینہ دیوار خزینہ می شگانت 
بواسطة آنکه ثبايی دانش در ہر داشت تا دولت ہر فرٹش نہادند و ہوزیٹ کہ ۔خودرا جاندار و *حرم 


اسرار میدانست ۔چوں خار نادانی در دامنش آوہختہ بود لاس حرست از تدش ہر گشیدند 


خصم دانا کہ آفت جانست بہتراز دوستی کہ نادان است 


کائعہ ناداں گنں ھمۂ ضرر است وگرش نع سسہسشا ”ختصر آمست 


۳٣۴‏ انوار سہیلی باب پنچم۔ حکایت ڈوم 
و این مخلرا نائدہ آنست کہ مر عاقل باپد کہ ط دوستی ہا خداوند عقل افگند و از حبت 


دوست نادان بفرسگہا بگریزد ۔ 
. ززندان و حریف جس مگریز ‏ ز بستان و زنا اہن بپرھیز 
اگرعاقل ہوں خصم تو بہتر کە با نادان شوي پار و برادر 
سنگی پشت چوں این حکایت کہ فوائد بیشمار اشتمال داشت استماع نمودہ گفشت اي درباي 
دائش گوش دل مرا بگرھر شاہوار حکمت زہدت دادي اکنوں باز گوي کہ دوستان ہر چند گونہاند 
کارداں گفت کہ حکما گفتہ آند از اھل روزگار جمعيی کہ دعوي دوستی میکدند ہسە فریق انقسام 
می پابند بعضی ہمثابۂ غذااند کہ از وجود ایشان چار نباشد و ہي مشاہدہً پرتو جمال ایشان شمع 


چراغ خائة دل روي یار است دل از بہر چنانں روٹی ہکار است 
بکار نیاپند و آنہا اھل نفاق و ریا باشند کہ ہا تو روئی و زبانی دارند و ہا خالقان تو نیز طریق موائشت 
فرو نمیگذارند 


پیش تو از نور موافق تراند وزپست از سایہ منافق‌تراند 
گرم ولي از جگر افسردہٹر زندہ ولي از دل خود مردەتر 


پس خردسند باپد کہ ازینں نوع دشمنان دوست روري پرهیزد و در پناہ دوستان خالص و رفیقاں 


>غلص گریزں مصرع 
ز دشمن بگسل و در دوست زنں دست 


سنگی ہشت گفمتا کسی چہ عمل پیش گیرں تا تمام شرائط دوستی بجاعی آوردہ بوں بوزینہ گفنت 
ھرک بشش خصلت آراستہ باشد در دوستی او قصوري نیست اول آنکہ اگر ہر عیبي اطلاع پابد در اظہار 
آن نکوشد دوم اگر ہر هنری واقف گردد پکی را بدہ باز نماید سیوم اگر در بارڈٔ تو احسان کند دردل 
گوش ندارہ چہارم آنکہ اگراز تو نفعي یاہد آنرا فراموش نکند پنخجم آنکہ اگراز تو خطائ بیند پر تو نگیرٹ 
ششم اگر عذر خواهي نماٹی قبول کن و ھرکس کہ بدین صفتہا متصف نباشد مطلق دوستی را نشاہد و 
اگرہا او عبت ورزي بە آخر پشیمانی روي نماید و اکثٹر اھل زمانہ ایی حال دارند لاجرم دوست 
خالس حکم کیمیا گرفتہ و ”عبت ہي علت چون عنقا رو بہ آشیان عدم نہادہ 


الوار سہیلي باب پپم حکایٹ ۵وم )۳۲ 


رباعي 
ھرکس چو بدوسٹی رتقم ندوانں زد با اوبہ پکانگی قدم نتوانں زں 
جز آلنہ روي همدمی نتران دید ز آن نیزچہە فائدہ چر دم نتوان زد 


چوں سض بدپاجا رسید سنگت ہشت گفت گمان می‌برم کہ سن در دوسٹی قدمی ثابت خواہم 
داشت و لک از آداب پاري فرو تخواہم گذاشتا اگر مرا بشرف ”جالست خوں معزز سازيی و عون 
سست تا قیام قیامت در گردن دل س اندازي از کرم تو بدیع نباشد بوزینە تملفقي کردہ از درخت _ 
بزپر آمد و سنگتی پشت نیز از آب روي ہزبردرخت نہاد و یکدیگررا در کنا رگرفتہ عہد دوستی در میاں 
آوردند هم وحشت غربت ازدل ہوزینە دور شد وھم سنگی ہشت !عبت او مسنظہر گشت هر روز میاں 
ایشان نہال اتحادرا نشو و نما زیادت ہودي و گلشن یاري و دوستداریي رون و طراوت زیادہ پانتی چنانک 
ہوزینہ از ملک و پادشاهی فراموش کر و سنگت پشسدرا نیز از اھل و سسکن پاد نیامد 
پار ہا ما است چۂ حاجت کہ زیادٹ طلبیم دولت صعبت او مونس جان مار بس 
مدئيی برینں بگذشت و زمان غیبت سنگت ہشت دیر کشید جفت او در اضطراب آمدہ غم بیگراں 
و اندوہ بی پایان بدو راہ پافنت و مجرانی جاںگداز دل اورا بە آتئش حسرت سوختہ گردانید 
طجر داغیست کہ گر ہر جگرکود نہند _ سنگت ہر سینہ زنان آپد و فریاد کند 
آخر شکایت فراق و حکاپت اشتیاق ہا پکی از ابناي جنس خود در میان آور وگفمت 
تدع 
رت پار و آرزوی روي او در دل ہماند شمچو سروم پا ز شوق تاسنش در گل ہمائد 
از جمالش مشکل خوں خواستم کاسان کٹم رع نہشت و قصه ما ڈاچنان مشکل ہماند 
نمیدائم تا غریب س بچۂ ٥عل‏ در وحل ماندہ و پاي دلش بکدام گل فرو رفٹہ چہ شدي اگر 
بطلوع صب وصالش ظلمت شام فراق منتفی گشتی و بظہور جلوہ جمالش خیالات عشل کہ مودي 
جنوں شد: ”نی شدي ہت 
چہ شود کان گل رعنا بہ چمن باز آپد مگرایں جان ز تن رفتہ بن باز آہد 
رفیق ار چون این ھمہ انطراب مشاہدہ کرں گشت اي خواھر اگر عیبيی نکنی و سر اورا متہم 


ورس ری انوار سہیلی باب پنجم حکایت دوم 
نگردائی ترا از حال او بیاگاھائم جفت سنگتی پشت گغمتا اي پار مہربان و “عرم اسرار نہان در سحن 
تو شبہت و غرش از گجا صورت بندد و در اشارت تو خلاف و تہمت چگونە ہدید آپد ومن مدتیست 
ا نقد ٤‏ 'عبہكف تر ہر "مکٹ اسان زددام و تمام عیار یافتہ 
حجرع 
دانم کہ آچہ کوٹی بی شبہۂ راست باشد 

گنت شنیدم کہ شوھر ترا با ہوزینہ اتفاق مودت و وفاق افنادہ است و دل وجان ہر دوستی او 

آب وصال او تسکیں میدھد و جمال اور! عوض خیال تو مونس روزگار سی سازںد جفت سنگت ہشت 


کە ایں سض بشنید آئش غیرت بسرش بر دوید گفت 


خوں گشت درہاي دلم دلدار پار دیگراں سارإ کدار از اشک پر او در کنار دیگراں 
اي روزگار جفاکار خرس جمعیت مرا بباد تفرقہ ہر دادي و کشت امید مرا بسموم غموم نابود 
کردي پارپرا کہ انیس خاطر ہژمان من بودي جلیس دیگران ساختي و حریفي را کہ بر بساط عشرت 
بدشاط دیدارش نقش مراد زدسی بدست دیگراں انداختی و آن ہیونا پنداري کہ ھرکز رثم مہر از صمۂ 
صعبت تخوائدہ بوں و آی بیگانەوش گوئٗی کہ بہمہ عمر بوي آشنائی از چمن “عبت نشنیدہ 
پار ار گفٹ حالا بودنی بوںدہ است غم بیہودہ خوردن سود ندارد تدبیري باید اندیشید کہ فراعت 
سیکند مشغول شدہ حم تدہیري بہٹراز ھلاٹ بوزینه بدست اپشان نیفتاد درانں باب اندپشہ کردند و 
حجذست سنگساہشت باشارت خواھر خواندہ خودرا بیمار ساحعت و کسيی نزد سنگےاہشہت فرستادہ پیغام 
داد کہ بیمت ۱ 
پاررا گرسر پرسیدن بیمارغم است ‏ گو بیا خوش کہ ھنوزش نفسي مي آید 


سلقات ہا اهل و فرزندان تازہ گرداند ہوزینہ گفشت اي پار غمگسار ہاید کەہ ھرچند زودتر تشریف وصال 


انوار سہیلی ہیاپ پنپم حکانت ۵دوم ك۳ 


ارزانیي داري و من غریبرا دریں گوشه بیشہ تنہا و ہبی کس نگذاري و مرا خود اندوت فراق تو ہا 
خواهد گذاشت ودرں شجران ہی سونس رھا خواہد کرد 
مولسم شبہاي تنہائيی جزاندود تو نیست ‏ واي برحال کسی کش غم کند غ+خوارگی 

سنگت ہشت گت اي رفیق مہربان واي راحت ری روان مرا سغر ضروري پیش آمدہ و بي اختیار 
حادلہ روي نمودہ و الا بطوع و رغبہت ھرگراز صحبت تو دوري تجوہم و بمراد خاطر یکدم از مازرست تو 
غایب : نشوم بت 

ز دیدار توام دوري ضروري سیشوں ور نہ خفواہد ہي سوجودي کہ جان از تن جدا باشد 

پس کام و ناکام ہوزینەرا وداع کردہ روي ہمسکن خود نہاں و چون وطن مالوف بقدم سنگت‌ہشت 
زہب و زبنعی پافت دوستان و اقریا حاضر شدہ آواز مرحبا بعیوق رہائیدند و سنگکاہشت ہا جماعتی 
٭عرمان بھانہ در آمد ز‌را دید ہر بسٹرھلاك افتادہ و در گلزار رخسارش ہجاي دسٹا ارغواں گل 
زعفرای شگفتہ تج 

از نالہ چو نالیي شدہ از مویہ چو سو 

ھرچند تحف حیت عرض کرں بہدیہً جوابيی سر افراز نگشت و چندانکہ طرح تلطف و دعوِ افگند 

الفانی ندید نەہ چاپلوسی و نیاز در معرض قبول سي‌افتاد ونە تخلق و تملق نتبج میداد 


اي دل از کوہش ہبر سرمایہ در و نیاز کین ستاع کاسد آجا روز بازاريی نیانت 


از خواھر خواندة کے خودرا نہ بیمار داریی او نامز کرد بوں برسیں گ۸ این ہیمار جچرا لب سفن 


نمی کشاید و ما فی الصمیر خودرا ہا من پرہشان با باز نمی نماید خواھر خواندہ تھی سرن ہر کشید 


ھی 
درد سر علا مکش بعد ازہن طبیب دردپست درد عشل کہ درمان یذپر نہیستٹ 


بیماري کە از عللي ماپوس باشد و درںمندي کہ از دوا نا امید ہوںد از دل چگونہ رخصت نفس زدن 
پاہد و چم ٹوٹ سامان گدت وشنید داشتہ باشد سنگساہشت آغاز جرع کرںد بغایت رنجور مد و 
گفمت اپاچە دارو است کہ درین دپار نمی توان پانت و بجہد و حیلت ہر پیدا کردں آن قادر نمی توان 


کے 7 ۳- 3 وی مد میں خی اج 
شد زودثر بگويی تا در طلب آن گر عرو ہر بگردم و از دورو نزدیکت و آشنا و بیگانہ :جویم اگر 
40 


۸ انوار سہیلی باب لٔجم حکایت دوم 


چون ماهي در تعر درہا باپد رفتت:از سر قدم ساحتہ در آہم و اگرچوں ماہ ہراوے سپہر باہد شتافنت 
بکمند اندیشہ خودرا بکنگرڈ گردون رسائم جان ودل در طلب این دارو بذل توان کر و خلصہ آب و 
گل کہ عبارت از نشا. حبات است براي این عللي نثار توانں نمود 
چاى چہ چیزاست کہ بہر تو فدا نتواں کر دل نثار تو توای کر چرا ننوان کر 

بیماردار جواب داد کە این نوع دردپست *خصوص ہزنان و در رحم ایشا حادث میشوں ر ہچ 
دارو جز دل ہوزینە عالي نمی پذیرد سنگق پشت گنت این از گا بدست توانں آورں و جگونہ پہدا 
تواں کر خواھر خوائدہ کہ سدشاٴ ایں مکر او بود و معالمہہ آی در دل او میکر جواب داد کہ ما ہم 
دانستیم کہ بدست آمدن ایں دارو دشوار است و مشقت تحصیل این عالي کہ حکم اکسیر اعظم دارد 
بسپار و بیشمار ترا نە بجہٹ این خوائدہم بلک براي آنکہ دیدار باز پسین یار وفادار بہ بینی و وداع 
آخریں بکني کہ پنچارہرا دیگر نەامید خفت واتع است و نہ رات صعمتا حاصل 

جز خون شربٹی در خورں درں خود نمی بینم )چزغم راحتي در روزگار خود نمی دائم 

سنگساہشت از حد گذشتہ ستالم و اندوهناٹ شد و چندانچە وجہ تدارٹ اندیشید مخلصی جز 
کش ہوزینہ ندید بضرورث طمع در دوست خویش بست عقل روش راي زبان نصاعت تشاد: 
میگشت اي ناجوا نمرن اساس سوابل دوستي و پکانگی را کە میان تو و ہوزبنہ اسحکام یافتہ بدست 
غدر وبران کردن از مردسی و مروت دور آاستا ہیت 

حیف باشد کہ ز براي زنی ‏ پارہ سازي بغدر پیرهنی 

و نفس خیر روي مامت آغاز نہادہ وسوسہ میکرں کہ جانب زبں‌را کە آبادانی خانہ و نوام 
معیشت و سرالچام روزگار و ”عافظت نقد وجنس بدو متعلق است فرو گذاشن و حق حرست باری‌را 
کە ہا تو نہ چنسیت دارں و نە قرابت نگاهداششن از ملاحظة امور معیشت ہر طرف سینماید 

بحق صعبت پاري کہ خاکتی پار قدہم ھزار بار بہ از خون دوستان نو است 
آخرالمر عشق زن غالب آمدہ راي بران قرار گرنت کہ قندیل وفارا بسنگی غداري درہم شکندٴ 


و پله میزای ھواداری‌را بمکرو دغا سبکٹ سنگق سازں پنچارہ ندانست کہ سست بیوفائ داغ شقاونی است 


انوار سہبلي پاب پنجم حکایت ہوم ۳۲۹ 


کە اثر آىی جز بر ناصیةۂ حال ہي دولتان ظاہر نگردد وصفت پیمان شکني رٹم مذلنی است کہ جزبرلیك 
جبیں خاکساران مرقوم نشوں و ھهرکہ بغدرو نفاق مرتبۂ شہرت یافنت هیے صاحبدل رغبت صحبت او 
نکند و آنکہ بہ بدعہدي و بیوفائی موسوم شد نزدیکٹ هہبعچکس بدرجه قبول نریسد بلک اجتاب از ملاقتات 
و مقاللات او ازم شمرند و انکار ہر افعال و احوال اواز لوازم شناسند 


پیر پیمانہ کش من کہ روائش خوش با گفت پرهیز کی از صسحبہت پیمان شکتان 

سنگی پشت بعد از قصد ہوزینہ دانست کہ تا اورا ہمسکن خوں نیارںد حصول آن غرض متعذر ہاشد 
برای عزیممت نز ہوزینہ باز رفت و اشتیاق بوزینہ بمشاہدہ او بغایت غالب شدہ بود و آرزومندي بدیدار 
وي از حد حصر تجاوز نمودہ چنداٴچەہ چشمش ہر جمال پار افتاد از غایت فرم بغمات نشاط انگبز 
ایں ترائہ آغاز نہاد بہت 

ھزار شکر خدارا کہ چون تو دلداريی نمود روي بمن بعد سدل باريی 

و سنگساہشٹرا 2 پرسیدہ از حال فرزندان و خوہشان اسنکشائی کرں سنگساہشت جواب داں کہ 
رنج مفارقنت تو بردل سن نہ چتان مستولي گشنہ ہو کہ از آتش وصال ایشان فرحي حاصل آمدي 
پا بالفت اھل و عیال ٣‏ تی و طربی روي نمودي ھر ساعت کہ از تنہایٰ تو و انقطاع کە از اشیاع و 
اتباع اثفای افتاد: سی اندیشیدم و در بیکسيی و جدائی تو گا از سلطنتٹ و کام روائی ددستا داد تاہل 
خارستان غریستا از اث تیرڈ بسٹر سازںد لیہٹا 

روا باشد اینجا تو چون گل شگفتہ رفیق ترا خار در پايی رفتۂ 

پس بر عزم آن آمدۃام کە اکرامی واجب داري و خانه و فرزندان مرا ہدیدار خویش آراستہ ر 
شادمان سازي تا اقریا منزلتا سن در دوستي تو بشناسند و دوستانں و ستعلقانں‌را بدانں سباهھات ر 
سقاخرنی حاصل آید ھم دل ہوصال تو مطمین گردد و ہم سنزل :جمال تو مزین شوں مرا بدولات: قدرم تو 


ممرتبي بینزاید و ترا در قبول دعروت سن هي کمي ہدید نیاہد 


7-۰ کم مو ز تو اي مه کے ہر منستا گذر افتد کد ثا بروزنم از رورہت افتاب در افتد 


۰س انوار سہیلی باب ہلجم حکایث دوم 


دہگر مبنخواہم کہ جمعی را ہروي تو ہر سائدہ ضیانت نشائم شاید کہ بعضی از حقوق مکارم تو ادا 
کردن توائم ہوزپنہ گفشت ازین تکلفات در گذز کە چون سلسله دوستی اسعکام پاٹ و عقد مودت رو 
مصاحبت انتظام پذیرنت احتیلي بکشیدن رٹ مہمانی و تکلف سراسم میزبانی چنائچتہ اہل رسم و 
عادت کید نیست چہ گفتنەآند شر الا خوانں سن تکلف لە بدترین یاران و برادران آنست کہ چہت 
او تکلفيی باپہ کر و ہار تکلبنيی باید کشید 

مصرع 
تکلف گر نباشد خوش توان زہست 

و آچہ از موالات و مودني کہ مرا بہ نسبتا تو واقع است در بارڈ خود فضیلتی میشناسی بدان 
نیز دل نگران مباش کہ افآخار من ہمکارم اخالق تو زیادنست و احتیام بوفاق و اتفاق تو بیشٹرچہ من 
از وط و سسکن وعشیرت و مملکت و خدم و حشم دور افتادہ بذڈل غربت و خواري تنہايي و وحشت: 
مبتا! بودم اگر ایز تعالي نہ بیمن عبت تو بر من منتي تازہ گردانیدي و موهبت “عبت تو در چنیں 
*عنئي و غریتی ارزانی داشتی مرا از چنگال آزار روزگار کە بیرون آوردي و از دست مشقنت 'جران 
ک۸ ہاز ستدي بپہش 

درینں وحشتا سراىی نت آباد بدیدار تو خوش حالیم و دل شاد 

پس کم اپ مقدمات حق تو برمن بیشتراست و لطف تو در بارہٗ من فراواں‌تر و بر این تقدپر 
بدیں مؤنت و تکلف کلفئت ”عنام نیست و در دوستی صفاي عقیدت معنبر است نہ تہیۂ اسباب 
عشرت و تقدیم فائدہً معنوي مطلوب است لہ ترتیب سائدهُ صورت 

ہی تکلف دوست سیباید کہ باشد زان دوستا ‏ درمیان رسم تکلف گر نباشد گو مباش 

سنگت ہشت گنت اي رنیق همدم و دوست ”عرم غرش از استدعاي تو ئە ھمین رعایت لوازم 
ضیافئسٹ و ترتہیمب ماکواٹ و مشروبات اسٹك بلک مدعا آنکد جدانيی از میانں رخمت بر دا|شتہ بیوستہ 
شرف وصال حاصل باشد مصرع 


ںا ِ 
در راہ عشق سرحلہ ٹرب و بعد نیست 


اگر دوستاں‌را بعد المشرتیں اتفاق آفند چون تسلي ایشان بیاد پکدیگر واقم است و راحت دلہاي 


انوار سہیلیی باب جم حکایت دوم ۳٣‏ 


جانبیں ہخیال جمال ھمدیگر حاصل پس دوري صوري ماب راہ مللقات سعنوي تخواہد شد و پیوستہ 


بدیدةُ سر و سر دیدہ مشاهده جمال بدپع المثال پکدیگر خواہد نموں 


و بزرگي درین معني سی نرماہد رباعي 
گر نقد نداریم وصالت در دسٹ در دید مقیم اُسہ خیاللت لیوسہتا 


در ظاهر اگر وصال جسمانی نیست غم نیست چو اتصال روحا یی ھست 
سنگی‌ہشت بار دیگر تیر نیاز در کمان تضرع نہادہ بر جانب ھدف ماد انگندن گرنت وقوت طالع 
مدد نمودہ بنشانہ آرزو رسید ہوزینه گشت طلب رضاي دوست در شربعت سروت از فرائض استا ون 
بدپن مقدار از پار خود باز نمائم و زبارت اخوان و ستعلقان تو غنیمت شمارم و لیکں گذشتن من از 
آب متعذر استا و مرور سن بدیں درپا کہ سیان ایں بیشہ و جزیرڈ تو حائل شدہ بغایت متعسر 
سنگی ہشت گفتا دل فارغ دار کہ س ترا در پشت خود گرفٹہ بدان جزپرد برم کہ در وہم امن و 
راحمت اسستا وهم خصب و رفاہیت بالجملہ از بسکہ سنگتی ہشت دم کرم ہر کار کر ہوزنہ توسي 
بگذاشت و بتازبانہ تملق و تواضع رام شدد عنان اختیار بدو داد و سنگت‌پشت اورا بر پشت گرنتہ 
رونی بخانہ نہاد چون ہمیان دریا رسید کشتی خاطرش در گرداب تفکر افتاں و ہا خوں اندیشہ کر کە 
اپ چە عمل است کہ پیش گرفتەام و نتیج ای جز بد ناميی چہ خواھد بوں 
ہرکہ ‏ زگلزار وفا رو بتاشتہ ‏ خار جفا سیل اورا شگافمت 
برايی زنانی ناقس عقل ہا دوستان تمام خرں غدر ورزیدن نۂە عادت احرار است و بجہٹ خشنودي 
شیطان سر رش رضاي رحمٰن از دست دادن موجب نقصان و خسارة 
حر 
مکن مکن کہ نکو ”حضرآن چنین نکنند 
در میانں آب اپستادد ہدپن نمط ہا خوں مناظرۃ سيی نمود و آثار تردد در حرکات و سکناٹ ويی 
ظاہر میشد ہوزینەرا شکی در دل پدید آسد پرسید کەہ موجب تفکر چیست مگر بر اشن سن ہر تو 


دشوار آمدہ ازاں جہت گران ہار شدہ بتامل سیروي سنگساہشت گت این سض از گجا سیگوٹی و چہ 


4-7 


٣۳م‏ انوا سہیلی ہاب ہنم حکایٹ دوم, 

دلیل اپ تاوہل سی فرسائی ہوزہٹہ جواب داد کە علامت خاصمت تو با نفس خوہش و ماحیر بودن در 
عزیمتی کہ داربيی ظاھر است شاہد کہ اگر مرا بیاگاہانی و شرف اعللام ارزانی داریي بمعاونت مشاورت 
س کہ اعتمادرا می شاید از ورڈ حیرت بساحل سالست توانی رسید سنگی ہشت گنت راست میگوئی 
س در تفکر افتادەام و تمام اندیشۂ من آنست کہ تو اول کرت ہمنزل س دولت نزول ارزای میداريی 
و جنت مس بیمار است ولبد مہمات خانه از خللي خاليی ضخواهد ہوں و چناچہ مراں است 
وظائف غبافت و شرائط مروت باتمام تخواہد رسید و موجب کجالتا و شرسندگی خواہد شد 


پیر 
گا ات ےسا کت 


ہوزینۂ گممٹت چوں صدق عقیدلٹا تو مقرر اسہت و رغینتا تو در جسہتا رو جو رضای سن نیقی 
اگر تکلف در توتف داري و رسوم و عادات بیگانگان کہ در مہمانداري بجاي سي آرند بگذاريی ھمانا 


در طربق اتعماں ویکانگی لی تر سی نماید پیسٹا 


سنگت ہشت پارڈ دیگر برنت و ہایستاد و ھمان فکر اول تازہ گردانید و گت زنان مرا بر شکستن 
عہد و پیمان سیدارند و من میدانم کہ در ایشان حسن عہد موجوں نیست واز ایشان وفا و مردميی 
چشم داشن از روش خردِسندان دور است بیستا 

سبادا کس کە از زی سہر جوید کە از شورہ بیاباں گل نروید 

پس بغریب ایشان غرور یافشں و جانب ہیرفانی و ناجوانمردي شتائشن ہمذھب سداد و امانت 
چہ نوع کاري تواند ہوں و نزدیکٹ اھل دیں ودپانت چەسان عملي خواہد نمو سنگاہشت در 
تفکر افدادہ ھمائچا توقف کر بدگمانی ہوزینہ زیادت شدہ در اضطراب آمد و ہا خود گفت چوں کسیرا 
ا دوست شہئ دردل آپد در پناہ تدبیر بابد گربخت و داس درچیدہ برفق و مدارا خودرا نگاہ باہد 
داشت و اگر آن گمان بیقیں پیوندد خود از بدمگالی و مکیدت او بسللست رستہ باشد و اگرظن خطا 
افند از مراعات جانب احتیاط و حزم عیبي بدو احق نگردد 

گراو پاراست خوش ایمن نشستی ‏ وکرئ بات از مکرٹشس برستبی 
سنگساپشسٹارا آواز داد و گنت موجب چیست کہ هر ساعت توس خپال‌را بمیداں نکرٹ 


انوار سہیلی باب جم حکایت ڈوم ۳۳۳٣‏ 


سی تازي و غواص وهمرا در دریاي حیرتە غوطہ میدھی گنت اي برادر معذور دار کہ ناتوانی و بیماريں زں 
و پریشائی فرزندان کہ بواسطهً مرض او دارند سرا منفکر میگرداند بوزینہ گئٹ دانستم کہ دل نگرانی تو 
جہت بیماري زنست اُعق راست گفتدائد کہ بیمار بودن آساں‌ تر است از بیمار دپدن 
ہصرع 
تندرستش مشمر آنکو ي بیماري کشد 
اکنوں باز گوي کہ این کدام علت است و طریق معالجت آن چیست چہ هر دردي را دوائی معیں 
استا و ہر رجی‌را وجہ شفانی سوضے و مبیں با اطبايی سبارٹ نفس سیمون دم ھماہونں قدم رجوع باہد 
نموں و بہر طریقی کہ اشارت نماپند در پی تدار آن سعی فرہوں سنگت‌پشت گفت طبیبان در تداويی 
آں بداروں اشارٹ کردەداند کەہ دست بدان نمیرسد ہوزینہ گفنت آخر آن کدام دارو است کہ دردکان 
عطاران و خریطۂ دار و فروشان پافشت نشوں اگر تو با زگونٔ شاید سرا ازان وقوفی باشد و بحصول آن نشانی 
توانم داد سنگی ہشت از سادہ دلی جواب داں کە آی داروي کمیاب کہ سرا درگرداب آحیر انگندہ دل 
ہوزبنہ است راست کہ این سن ہر ساسعه ہوزیئە سرور کرں در میانں آب آتشيی در سینہ بوزینہ افتاد ر 
دود سودا ہسرش بر آمدہ چشمہا آغاز تاریکی کرد اما ہقوت عقل خردرا ہر جاي داشتہ گت اي نٹس 
دیدي کہ ہشاست حرص ر شرہ دریں ورطةُ سہمناث افتادي و بعلت غفلت و پتخبريی ہدینں خطر 
عظیم گرفتار شدي و من اول کسی نیستم کہ بزرق خصمان فریفتہ شدہ است و سخ سنافقاں‌را در گوش 
جاي دادہ واز شست فریب صاحب غرضان تیر آفت در دل خوردد 
مصرع 
ہسپار کس کز آتش این غصہ سوختند 
اکنوں جز حیلہ و مکر دستگیريی نمی شناسم و جز رايی و تدہیر سددگاری نمی پاہم اگر عیاذا باللہ 
در جزیرۃ سنگت پشتان فتادم گرمی ہررشتہ کار سن افند کہ دست فکراز کشادن آن عاجز آید اگردل 
بدیشان تسلیم نکٹم *”عبوس ماندہ از گرسنگی ہمیی و اگر خواہم کہ بگریزم خودرا در آب باید انگند ار 
آل سراف رس ات سر انا امان آباد خوں ہي اندہش عاثتبت زمام اختیار بدست 


سگی بشت دادد تمناي تماشاي جزیرا اوکٹم مساق ہزار چندیں مزا و جزا ھستم 
سہلتا 


سن دیوانه چو زاف تو رھا میکردم ‏ ہب لق ترم از حلقہ زلجیر نبود 


0ط انوار سہیلي باب ہلجم حکایثٹ دوم 


پس سنگاہشتارا گفشت وجہ عالي آن مستورہ صالعہ شناختم و تدار آن بدست من آمان 
است ھے دغدفہ بخود راد مدہ کہ زنان مار ازہی نوع علتہا بسیار افتد و ما دل بدپشان دھیم و ازای 
تہ زجی ہما رد و مار بس آسان باشد از دروں سینہ دل بیرون آوردن و باز جاي نہادن و دیگر 
آنکہ سا بیدل زندہ سی توانیم بود ومن ہدین “عفر با تو در مقام مضایقۂ نیستم که علما گقنەاند با چہار 
طائفہ در چہار چیز غل ورزیدن نیکو نیست اول پادشاہان چیزي کہ از جہمت صالم خاص وعام از 
کسی طلبند دریغ نباپد داشت دوم درویشان مسحق کہ براي تقدہم خیرات واذ خارحسناث از 
حق الله چیزي خواھند از اپشان باز نباپد گرفمت سیوم شاگردان نیازمند کہ استعداں دانسٹن علبی 
حاصل کرںہ باشند و در طلب آن بقدم صدق پیمودہ ایشائرا بدان رہنمرني باید کر چہارم دوستان 
اُجہت آچە سبب فراغ خحاطر ایشان باشد و بدا دست رس بود دران مضایقہ و مبالغہ نباید نمود 

دل چہ باشد کان بپاٹی دلبري نتوان نگند چیست نقد جان کہ نتوان کرد ہر جانانی نثار 

و اگردر منزل اعلام میکردي دل ہا خود سي آوردم و بس زیبا بودي کە بقدم سن جفت ترا 
“عتی کامہل حاصل شدي و من چنان از دل 7 بہ تنگی آسددام کہ جز آرزويی مفارقت او ہر خاطر 
خطور نکند و از بسک غم و اندوہ از اطراف و جوانب وي فرا گرفتہ و ”عنت انبوہ ہر حوالي وي مستوليی 
گشتہ ہس چیز برسن از “عبت دل دشوارٹر نیسستا و ساخواھم کە رشلہ تعلق او قطم کنم شاید کە از 
اندیشہ جران اھل و عیال و فکر فرو گذاشتن ملک و مال برھم و دل نیز ازیں غمہايی جگر سوز و 
ذکرهاي جاں گداز خالمي یابد بیت 

ہارب این یکقطرۃ خون کورا هے ۔خوائند دل تا کی از بیداد مۂ روپان ستم خواهد کشید 

سنگی ہشت گفت دل 5عجاست کہ ہا خود نیاوردي بوزینہ جواب داد کہ در خانہ رها کردم چہ 
ہو زہنگانرا رسمی اُست کہ چون ہزیارٹ دوستی روند و خواہند کہ روز بر اپشان بخرمی گذرد ودست 
غم بداسن ‏ سجمت و نشاط ایشان نرسد دل با خود نبرند کہ آن ”جمح رن و عحدست و سنبع الم و 
مشقت است ھرساعت خیالي ان شتہ عیش سای مکدر میگردِاند و روزگار عشرتا و کامرانی را منغفص 
سیيساز و دل‌را براي انقلاب او قلب نام کردداند ھرساعت سیل اوجانب دیگر از خیرو شرو نضع و 


ضر ي با شی 


انوار سہیليی باب پنجم حکایہتٹ دوم ۳٣۸۵‏ 


لسستا 


ات 


ھردم بہواي داربای دگراست ‏ ہراعظہ ز روي فکر جاى دگر است 

ون جون كخانہ تو می آمدم چنان خواستم کہ فراشت سن بدیدار تو و لقايی عزیزانں کہ متعلقانں 
تو ند بتمام و کمال حاسصل باشد دلرا آنجا گذاشتم و بسیار زشت باشد کہ خبر مداوات مسنورہ ہشنوم 
ول با خود نبرم و چون حال سن در دوستئ خود سی شناسيی ممکن است کہ معذور فرمای اسا 
طایفة خویشان و دوستان تو گماں برند کە ہا چئین سوابق اتحاد و چندین لوازم پکانگی کہ سیان من رو 
تو ثابت است دریں *عقر مفضایقہ می نماہم و جانب فراغ تو در آچه ضرریي بمن راجع نمي شود ر 
تفعی بمتعلقان تو لاحق سیگردد فرو میگذارم اگر باز گردي تا ساختہ و آمادہ باز آثیم نیکوٹر باشد 
سنگتی پشت برفور باز گشست و بحصول مراد و روان شدن امید ولوقی تمام یافتہ بوزینەرا بکرا 
آب رسائید بوزنہ بٹکٹ ہر درخثكت 7 و وظائف شکر و سپاس ادا کرںہ ہر سر شاخي قرار گرفمت 
سنگی پہشت ساعتي انتظار کشیدہ آواز داد کە اي پار عزیز فرصت رفشن فوت ٭ي شوں 


رحمتي فرما کہ کار از حد گذشت روي ہنما کانتظار از حد گذشت 


پاں سیدار کاچە ہنموديی در ونا ہر خلا آن بوديی 


س عمر خودرا در پادشاھی گذرانیددام و گرم وسر روزگار بسیار چشیدہ هرچند زمانہ داد خرد 
ار س باز ستانید و سپہر آُچە ہمن بخشیدد ہوں باز طلبید و س در زسرڈ سنکوبان آمدم ودر داہرہ اھل 
فالکشت افتادم نوز چنان نیستم کہ از فوائد جربہ خالی ماندہ ھرچە رود ندائم و موضع وفاق از ”حل 
نفاق نشناسم ازہی سن در گذر و دیگر در *جلس جوانمردانی سنشین و لاف حسن عہد فرو گذار و از 
وفا و مروٹ دم مزن بیستا 
مبر نام ونا در ہزم خوبان کہ ہوٹی از وناداريی نداريی 
و اگر کسی درھمہ ھنرھا شروع نماید و از مردي و مردسيی سن گوید عیار اورا در وت آزمایش 


تواں شناخت و نقد اورا بر “حکٹ امتتعان تجربہ توان کر 
خوش ہوں گر ”عکت جرب آید ہمیاں تا سی روی شوں ھرکہ دروغش باشد 


ہے 4 


و٣٣‏ 6.ن.ت.... اوار سہیلی باب پٹجم حکایت سیوم 


سنگی ہشت فریاد ہر کشید کہ این چہ گمانست کہ بن سیبري و اپاچة خصلت است کہ بمن 
استاد میکنی حاشا کہ خلاف رضاي تو هرگر در ضمیر سس گذشتہ باشد پا تصدي وغدري بہ نسبت تو 
پیراموں خاطر س گشتہ ر اگر صد ہزار نگ جفا در روي سن خواھی انداخت سر از خاٹ آستانں 
تو بر تخواھم داشت و اگر بہ تیغ ہي الغانی سینەام را چاك چاٹ خوايی ساخت دل از وصل تو بر 
نخواہم گرفنت 0 

سس ز جانان گرچہ صد اندوہ جان خواہم کشید ٹا نہ پنداري کہ خودرا برکرای خواھم کشید 

ہوزینہ گت اي نادان گماں مبر کہ سن ٹمچنان ہاشم کہ روباہ گفتہ بود کہ آی خردل و گوش 

نداشت سنگی پشت گشت چگونہ بودہ است آن 
حکایت ٣‏ 


گنت آوردداند کہ شبري بعلت کر مبٹلا شدہ بوں ہا وجود تب داہمی بٹي جرب در ماندہ آخر 
سبب خارش اندام خار خار اغطراب در دل وي افتادہ قوتش ساقط شد و از حرکت باز مائدہ نشاط 
شکار فروگذاشت ودر حدست او روباھيی بوں کہ قراضہ خوان و رہزڈ طعمۂ او ہر چیدي قوت و قٰت از 
برکت بقیهُ خورش او داشتی چوں شیر از شکار باز ماند روباەرا کار ہا غطراب انچامید روزي از تنگ 


معیشت و غلبۂً گرسنگي شیررا ہملست در کشید و گفشت اي ملٹ سباع اندیشہ بیمارئی تو جانوراں 

ایی بیشەرا! ملول ساختہ و ضعف حال واٹر ملال تو در تمام ملازمان بلک در جمیۓ رعاپا سرایت کردہ 
بر جان تو صد ھزار جان میلرزد وزبیم تٹکسرت جہان سیلرزد 

چرا ایں علترا معالجت نفرمائی و ہمداوات این در دل خراش التفات ندمأ شبراز روي درد 


اي روباہ مد شد تا ازیں غصہ خوں می خورم و ازیں خارش روز بروز ي‌کاھم بەن از ضعیيی 
چوں موي شدہ وپیٹ موي ہر بەدن نماندہ و نمیدائم کہ عاليٍ این مرض برچہ وجہ سازم و بکدام دارو 
اپ دغدغەرا تسکیں دھم دریں وقتہا یکی از اطبا کہ مرا بر قول او اعتمادي تمام ہوں چنین فرسموں کہ 


گوش و دل خر سی باہد خورں و جز آن علاجی مغفید تخواہد افتاد و من ازان وت باز در اندیشۂ افتاددام 


انوار سہیليی باب پئے۔ حکایٹ سیوم پ۳۳ 
کہ ایی مطلوب چگونہ روي نماید و اپن مراد بچہ حیلءٗ دوستان بدست آید روباد گنت اگر فرمان ماکٹ 
شر صدور پابد سن کہ کمینە ملزسائم کمر طلب بر بستە قدم در راد جستاوجوي نہم و امید دست 
کہ بە پمن اقبال سلطانيی وفر دولت جاودانی مقصود میسر گردد شیر گنت چہ نوع بازيی خیال بسٹہ 
وکدام حیلہ از دفتر تزوبر فرو خواندۂ روباہ گشت اي مل ہر خاطر من گذشتہ کہ شمارا از بیشۂ بیروں 
آمدن متعذر است چہ بعدازای کہ موي ہر اندام نماندہ وفر جمال و شکوہہہا انٹ نتصای پذیرنتہ 
حرکستا فرمودن و خودرا بہ آشنا و بیگانہ نمودنں حشمت سلژث و مہابت پادشاھی‌را زبان دارد پس 
سال دران دیدەام کە مطلوبرا بدین بیشہ آرم تا ملک سباع اورا بشکند و بمراد دل آعه خواهد از و 
نول ہا میرکت ار و گیا سی آرو کراب وا کور اوک ای قد اوت از 


'" بسیاري آب ہر عماں‌را ميماند ودر شبرہنی و لطانت از عیں العیات باز مینماید 
درصفا چون رخ نگارینں است در لطافنت چو جاں شیریں است 
وگازریيی هر روز آنجچا او شسن آید و خري کہ رخت کش اوست ھمۂ روز بر حوالی آن چشمۂ 
جرد شاید آ بفریبی ہدیں بیشہ توان کشید اسا سمل نذر فرماید کەہ چوں دل وگوش او خورں باقی‌را 
برددانی صدقہ کند شیر نذر و عہد کرندد ہسوگند سوکد ساخت و روباہ بدعوت مستونی امید در بسته روي 
بسر چشمہ نہاد و ازدور کہ خررا بدید رسم تحیتی بجاي آوردہ ملاہمتی آغاز کرں و ہبمالطفشت راد 
”خاطبت ہا او کشادہ گردانید پیستٹا 
بشیریں زہائی و لتلاف و خوشيی توانی کہ پیلي ہموٹی کشی 
بس پرسید کہ موجب چیست کہ ترا رتجور و نزار سی بینم گت این گازر پیوستہ مرا کار میفرماید 
و در تیمار داشت ہن اھمال سینماید از غم علف تلف شدم و او جوي با ندارد و خرس عمرم 
نزدیکٹ شد کہ بباد فنا رود و او ببرگق گاھی در شمار نیارد 
0 
بعمر خویش تیماري ندیدم زگاہ و جو ھمین نامی شنیدم 


خورم ھر روز خون در زیراین بار ‏ ھمۂ شب خاکت سي لیسم ز دیوار 


۳۸ انوار سہیلی باب ہچم. حکایت سیوم 
روباہ گنت اي سلیم دل پاي داري وقوت رفتارھست بچہ سبب این معدت اختیار کردڈ و بدیں 
بلا سبتا مائدهٔ خر جواب داد کە سن بە بار کشي شہرنی دارم هر گجا روم از ہار مشقت خللصي میسر 
نیست و نیز تنہا بدین ہلا ”خصوص نیستم ابنايی جنس سن ھمہ بہمین زج گرفتارند و در زیر این بار با 
ال زار بت 
ھرکس بقدر خویش گرفتار ”عست است کررا ندادہاند برات مسلمي 
ون بعد از تامل ہسیار با خود قرار دادەام کە چون ھمۂ جا جام ”عنست نوشیدني است و جامۂة 
نا خوشی و جفا کشی پوشیدنی باري بر پک در خحانہ ساکن باشم و براي چنئیں عمرتي کہ نہ ہکام 
سیگذ رں عار سبکساري باريی نکشم ٭خحرع 
که گردیدن در بدر هے لیست 
روباہ گشت غلط کرںہ مصرع 
نتوان مرں “غتی کہ سن اپاجا زادم 
ان ارض الله واسعة میدان زمیں‌را وسعتی دادداند و سنشور سیروا اارش برای جفا کشان و حنت 
دیدگان فرستادہ قطعۂ 
سفرکی چو جالئیت نا خوش ہوں ‏ کزین جاي رف بدان ننگا نیست 
وگر ٹنگسا باشد ترا جاہگاد خداي جہاں‌را جہان تنا نیست 
خرگفستا ھرجا کە کسی رود زیادہ از روزي ہوي نخواهد رسید پس حرص ورزیدن و بسر باري ارتکاب 
شداپد سفر نیزتعمل کردن از عقل نیسٹ سثنويی 
رزق آید پیش ھرکو رزق چست رنب کوششہا ز ہي صبرىیٔ تنست 
جملەرا رزاق روزي سیدھد قسمت فریکْ بەہ پیشش می نہد 
روبادگشت این سض از مرتبب توکل استا و ھرکس بدین پایۂہ نرند سنت حضرت الہي جل ذکرد 
برلی جاري شدہ کہ در عالم اسباب ھرکسرا ہوسیٹةً روزی رساند و مسبب الا سباب جہت هر مرزوتيی 
سبب رزق بنوعي دیگر بظہور آرں مصرع 
بکسب گوش کہ کاسب بوں حبیب الله 
واگر راضي شوي من ترا بەرفزاري برم کە زسیں او چوں کلبۂ جوھر فروش بشعاع جواھر رنگارنگ 
مزیں و منور استا و هواي او چون طبلة عطار بہ نسیم عنبرباراو شمیم مشک خالص مطیب و معطر 


انوارسہیلي ‏ باب پنجم حکایت سیوم -- 


ا 
هوائ خوش و بیشہایٔ فرام ‏ درختان بار آور و سبز شاعم 
نسیم گل و ال فاختہ چو پاران “عحرم بہم ساختہ 
و پیش ازبن تاریخ خر دیگررا نیعت کرںدام و بدان مقام بہشت آلین بردہ و امروز در عرص 
فراعت بہ آرامی تمام می خرآامد و در رہاش امن و سلاہت بعافیمت و صحمت سى‌چرں القصہ روباد 
دم برکار کردہ چندان افسون بدمید و افسائ فرو خواند کہ نان مکرش در تئور تزو پربحتہ شد و خررا از 
خام طمعی دیکٹ سودا در جوش آمد وگفت ازاشارث تو کہ ”حض دوستی و شغفقت است سرتافتی 
جائر نیست و فرسان ترا کہ عیں دلبستگی و مکرست است اسنثال نا نمودن روا نہ 
مجح 
ھرچہ فرمائی بچان فرمان برم 


روباہ پیش اپستاد و اورأ ا نردیکٹ شیر آورں ۶ شیر از غاہت شرة قڈصد 20 7 زخمی ج ہد ١‏ 


۱ بسبہب نا توانی مو نیامدہ خر رويی بگریز نہاد روباد از ضعف شیر ٭اجہت شد اعت سا کفمں 
آخر تعذیب حیوان ہلا فایدہ جچۂ نیج اداشت و تععچیل نمودن در مہی کہ۸ فرصت مباشرٹ آن ٹولٹ 
نمیشد چہ فائدہ داد سداد 7 اقتضاي آن سیکرں کہ خودرا ضبط کنی و لثباٹ عزم ہران دلاات داشہت 
رج 
وز ہشیمانی حجہ سوںد اکنوں کہ کاراز (سہتا رذہٹا 
شوم و بدغدغۂ نفس ٹمسکٹ وم تحرص و شرد و آسئی وو شتاب ًََ مرسوم ٠‏ و ت بقصور 
گردں صاح آنست کہ ۲ روباد جز بعنف و درشٹتی لے و اورا خت این نوع سخنان منم 8 
پس گفت ھرچہ پادشاھان کنند رعیستارا بران وقوف طلبیدن و اسرار آنرا پرسیدن غایتا ہي ادہی باشد 


4ٰ7 


ویر خاطرہرکس از چاکری حقیقت ماوٹ روش نتواند شد آنپتہ راي ساالطیں اتضا کند حوملۂ 
رعایا آنرا ہر نتابد مل عطاپاہم الا مطابادم ‏ مصرع 
تیہوي پپچارەرا حوصله باز نیست 
ہن روش گردں و نزدیکٹ ہن از اشباہ و اسثتال خود لٹ ریسا و عنایت سمتاز گرديی روباد باز ند خر 


بت 
حیف است رج بردن در حق چون تو پاربی کز راہ بیوفائی جز قصد جان نداري 


اي مکار ناہکاراول مرا وعدۃٗ آزادي دادي و بە آخردر باج شبر شکاري نہاديی 
حب 
رھ کسی غیر تو ایں کار نیاہد 
روباد گنٹ اي سلیم دل تو چہ خیال کردِہٗ و کدام اندیشہ بردل گذرائیدڈ جرد طلسمیي کہ دیديی 
از طلب کاپ 8 رمیدي و ھنوز شوگشت خاريی سشاہدہ ننمودہ از تماشاي گلزار کنارہ کردي بدانکہ آچچد 
تو دیدي طلسمیست کہ حکما از روي اھتمام بسبب دواب و هوام کہ درین سقام آرام گیرند ساختہ و 
پرداخنداند جہت آنکہ ایں مرغفزارہست آراسدہ بانواع غذاہاي ذیذ و الوانں سبوھاي لطیف و اگر این 
طلسم نبودي ھرجا در عالم جانورپست بدینی چا آمدي وکار ماکان اپی بیشہ باضطراب کشیدي و حاا 
ہواسطةً اہی طلسم حیرانات سنتفرقہ بدین بیشہ نرسند و ھرکہ اپانچجا آید واین شکل و ھیأات کہ تو دیدي 
بیند دیگر بگرں ایی مرغزار نگردد و اھل این بیشۂ بفراعت و رفاہمیت گەرائند و ما ھرکس را کہ دوست 
دارہم سر اپنی طلسم ہا وي در مسیانں آرہم حقیشت این سیمپا کہ نماپشی بہش نیست ہدو باز نمائیم 
تا ہی تریس و ھراس بدین نعمتہاي بی قیاس برسد 
متنوی 
گنت رو بہ آى طلسم و“عربوں_ کو ترا درچشم سر شیري نمود 
ور نة سن أز تو بن مسکین‌ترم کہ شب و روز اندرہاتچا مبچرم 
گرنہ ز آن گوتہ طلسمی ساختیي ‏ ھرشکم خواري بدہانجا تاختي 


انوار سہیلٰی باب پنجم حکایت سیوم ۳۴۱ 


و سن اول سی خواستم کە ترا آگاہ گرںانم کہ اگر بدپنی گونہ چیزیي بینی نترسی فاما از غایت 
شغف کہ بمالقات تو داشتم بر خاطرم فراموش شدہ ہوں حا چون برا صورت ہي معني وقوی تمام 
حاصل کردي باز گر کہ عاقبت دللت سن جز سرۓرویٔ تخواہد ہوں بدیں گونہ دمدمہ سي نمود و خر 
پپچارەرا دسی سیداد تا دیگر بارہ راہ حماقت رفتہ بافسالہ او فریفتہ شدہ روي بە بیشہ نہاد روباہ از 
پیش آمد و شیررا مإژد٥ٗ‏ آمدن خر رسانیدہ التماس کر کہ البته از جاي .جنبد و از داپركٌ تمکیں و وقار 
پاي بیرونں نە نہد و چندانچہ خر بر حواليی او گذرں بدو التفات ندماید تا وقتی کە قوت کامل و فرست 
ٹیکو یافتہ کار خوں ہسازد شیر نصعحت روباہرا کە از روي ھواداري ہود چان قبول نمود و چون طلسمیي 
پہجاں در گوشہ بیشه ہریاي ایستاں روباہ خررا گت با تا حقیقت آن طلسمرا بە بینی و بدانی کہ 
مطلقا درو حرکتی و تصور مضرتی نیست خرگستانوار قدم پیش نہاں و چندانچہ گرداگرں شیر می چرید 
از ويی هی حرکتی نمی دید خوش خوش با وي الفتی گرفنت و آہستہ آھستہ بدو استینامی پات و 
بکليی از ممرويی خاطر جمع کرد در علف افتاد خر مسکیں مدت مدید بعلت جوع الیثر مسبت بودہ 
ایں زسان کہ سائدةٗ دعوت گستردد دید و خوانں نعمت آمادہ پافنٹ آغاز خوردن کردە تا ہسر حد 
امتلا نرسید عنان باز نکشید و ممتلي شدہ در پیش طلسم میاں علفضفزار بخفت شیر اورا غافل یافتہ 
جنبشی کرد و شکمش بدرید پس روبادرا گفغت بر حذر باش تا ەن بسر چشمد رفتہ غسلي بر آرم 
انگاد دل و گوش خر بخورم کہ اطبا معالجعت ایں علت بریں سیاق فرمودداند شیر روي بد چشمۂ نہاد 
و روباہ دل و گوش خر کہ الطلف اعضاي او ہوں بھوِ شیر چوں از لوازم غسل پرداخحت و باز آمد و 
چندانچە طلبید از دل و گوش خر اثري نیاست روبادرا گفشت این دو عضو کہ از و عاليٍ من است گجا 
رفتہ و کہ بردہ روباہ گفت سلکْرا بقا باد کہ این خر نە گوش داشت و نہ دل ہجہٹت آلکہ اگر دل 
داشتی کہ جايی خرد است ہمکر سن فریفتہ نشدي و اگر گوشش ہودعيی کا و سمع است بعد ازانکہ 
صولت ملک مشاهدہ کردہ ہوں افساہ دروغ مرا از قول راست اس۔تیاز کردي و بپاي خوں بسر گور نیامدي 
واین مثل بدان آوردم تا بدانيی کە من بیدل و پیگوش نیستم و تو از دتاپق مکر ھت باتی نگذاشتی 
ومن بہ راميی و خركِ خود دریافتم و ہسیار بکوشیدم تا کار دشوار گشتہ آسانى شد و جان بلب رسیدہ باز 


ہرتو حیات ہر اطرافس بدن انگند بیس 


قتل ایں خستہ بشمشیر تو تقدیر نبود ور لہ تا از دل بیرحم تو تقصیر نہوں 


۳۴۴ انوار سہبليی باب جم حکایٹ سیوم 
اوس بعدازس توٹم مصاحبت مدارو خبال مراجعت کہ از قبیل *عالات است فرو گذار و پتقیں 
بدانں کہ ۱ رباعي 
گر ماہ شوي بر آسمان کم نگرم ور سرو شوي بۂ ہوسٹان کم گذرم 
ور مایۂ چان شوي بہیچت تخرم ‏ یادت نکنم دگرو ناست نبرم 
سنگساہشت گشت راست میگوٹ و افرارو انکارمن بک مزا دارں ودردل تو ازسنی جراحتی 
افتاں کہ بہمہ عمر مرھم نپذپر و داغ بد کرداري و جفاکاري برچہرٔ من نشانيی نہاد کە “عو آن درحیز 
امکان نیاید میدائم کہ دل ہر تچرع شربت تج فراق باید نہاد و ترا سپر تیغ زھر آبدار مجران باہد 


ساخٹب نظم 


اثق است آر ہاشدم در خون نشست ‏ تا چرا پاريی چنئیں دادم ز دست 
ٹر سن ھرگز شکستا خود کہ کرد این کہ من کرام ہدست ۔خوں کہ کرں 
گر شود جاوید جانم عذر خواہ ھم نیارں خواست عذر اپن گناہ 
این بگفت و لت زدہ و شرمسار با زگردید و بافی عمردر مفارقت چنان پاري ہے نالید و میگفت 
برسن جفا ز بجخت سن آمد وگرنہ یارر حا شا کہ رسم جورو طریق ستم نداشت 
اپنست داستان آنکہ مالی حاصل کند پا دوستی بدست آرں آنگہ از روي نادانی و غفلت آنرا ہباد 
دادہ در ندامت جاوید افند و چندانکہ سر ہر سنگتی و سنگت ہر سر زند مفید نباشد و اهھل خرد باید کە 
اشارت اہن حکایاترا پیشوای کار خوں مازند و مطلوبی کہ بدست افتد خواہ از مناع دنیوي و خواہ 


از پارانں معنوي آنرا عزیز دارند هر آچە از دست ہروں بە تمنا باز نیاپد و حیرت و تاسف مفید نباشد 


قملعۂ 
مطلوب چونں ہد سسٹلہا ہوں مختنم شمار و انرا از کف هی تا کہ۸ پشیمانی آورں 
ہسیار کس کہ گ زر آسان دھد بباد و آنگہ زج بیدرمي غصہا خورد 
و ز دستا رذتہ باز نیاپد بۂ هي حال چندانکہ او فغان کند و جامہا درد 


انوار سہیلٰی باب ششم مقدمۂ سس ۳ 


در آفت تعہیل و ضرر شتابزدگی 
مہقلدمہۂہ, 


راي عالمگیر برھمن روشن ضمیررا بتشریف ٭خاطبب عليه اختصاص دادہ نرمود 
زی ضمیر تو از سرکن فکان واقف _ زھي بیان تو اسرار علمرا کاشف 
بیانں فرمودي داستان کسی کہ بر مراد خویش قادر شد و در *عائظطت آن تغافل ورزید تا مطلوب 
از دست رفته در ندامت افتاں و بعقوبت غراستا سبئلا گشتہ جز حسرت و اندوہ حاصل نداشمت 
اکنون با زگوي مثل کسي کہ در امضاي عزیمتی تجیل ورزد واز فوائد تدبیر و تفکر غافل ماند تا عاقبت 
کارو خائمت کردار او لجا میریند و چون شخم شتاب در مزرعہ عمل بکارند چہ چیز بر دھد برهمن 
زبان بثنايی شہنشاھيی ہر کشادہ گفشت ہیس 
شاھا دوام قاعدد عالم از تو باد اطراف ہوستانںی جہان خحرم از تو باد 
ھرکہ بناي کار خویش بر صبر و ثبات نە نہد و اساس سہمرا بسکون و وقار اسحکام ندھد عوائب 
اعمالش ہملاہت کشد و خواتیم احوالش بنداسمت ادا کند و ستودەتر خصلتی کہ ایك تعالي آدسیان‌را 


بدان آراستہ گردانیدہ است و ہر عالمیان ہبرکت آن رتبہ تگریم ارزانی فرمودہ زہست حلم و فضیلت 


برں‌ہاريی خزینہ خرد است ھرکار! حلم نیست دیو ودد است 


و نگل در آنکە گفتەاند حلمرا چون مقلوب کىی ھلے گرںد یعنی نمکت سائدڈ اخللق اورست ھمان 
میٹواند ہوں کہ اگر کسی در تحصیل اجناس مکارم بر اقرای مبادرت نماپد و بنقدیم انواع نضائل از اھل 
زمانں گوي مسابقت در رہاید چون درشت خوئي و تہنکٹ و سبکساري و تردد بدان پیوندد هنردايی 


458 


۴۴ انوار سہیلٰی باب ششم مٹدمۂ 


دیگر چوں طعام ہی مزہ مقبول ھے طبع نباشد و خاطرھارا از خفت مزاي و رکاکت رايی آنکس نفرتي 
بدید آپد ولوکست فظا غلیظ القلب لا انغضوا سن حولکث و باوجوں آن ھمہ کمالات کہ حضرت سید 
کائنات علیہ افضل الصلوات و اکەل الحیات مسجمم آن بودہ خطاب مسسططاب از حضرك رب 
الریاب با وي برینمٹوال وارں شدہ کہ اي محمد اگر تو درشت خوي و مضتادل و خشمگین رو 
کینەکش مي بودي هرآئینہ کہ مواکب کواکب اصعابی کا الانجوم کہ حا پیرامن تو چوں تریا 
“جتمۓاند مانند بنات النعش ستفرق میشدند, و دیگر آلکہ صاحب خلت و ہدر ملت ابراھیم خلیل‌را 
علي نبینا و علیہ سلواۃ الرحمن بدیں صفنت سی ستابد آنچا کہ میفرماید ان ابراھیم لواہ حلیم براي 
آنکہ حلیم *عبوب قلوب باشد و دلہاي خواص و عوام ھمۂ بوي میل نماپند 
سٹون خر بردہاري ہوں _.. سبک سر ھمیشہ بخواري بوں 

شتاب کاري با ارہاب خرد ہے نسبتی ندارں و حکیم کامل آںرا از وساوس شیطانی سی شمارں کہ 

التانیي من الرحمن و الجلة من الشیطان و معني این سخررا ہرین وجہ ادا فرمودداند 


- 


مگر شیطانست تجیل و شتاب لطلاف رحمن اُست صبر و اجتناب 


با ٹانی گشت موجود از خدا تا بشش روز اہن زمیں و چرخہا 
ور نە قادر ہو کوازکاف ولوں ‏ صد زمین دریکدم آوردي بروں 
این تانی از پی تعلیم تنست صبر کن در کار دپر آید درس 


خاتمۂ امرش ؛حسرت و تاسمف خواهد اجامید 
بیت 
ہرکہ بی فکرو ٹانی عملی گیرں پیش آخرالمر ازان کردہ پشیمان گردد 
و مناسب این باب حکاپات بسیار و روابات بیشمار در “عایف اسمارو لطایٍف اخبار مسطور و 


ناحق آاودہ راسوي پنچارٹرا سر ہباں داد لبق این سیائمت مینماید رای گت جگونہ بودہ است آن 


انوار سہبلي باب ششم حکابت اول ۳۴۵ 


٢تباگع‎ 


گت آورںدداند کہ زاھمدي بعداز ثچرں بسیار خواست کہ بوظیلۂ النکام سنتی فمن رغب عن سنتی 
فلیس سی قیام نماید وفرمان ازم الذعان تناگعوا و توالدوا را کار بندد ہا پکي از زھاد زمان 98 
فرموں و رسم استخارت و اسانجازتی بجا آورں آن زاہد فرسوں کہ نکري بغایت پسندیدہ کرده چہ کد خدانی 
صالم معیشت است و کمال صلاحیت و ”عافظت امور دین و سحروس ہودن متاع خانہ و دیگر کثرٹ 
اوك کہ بقاي ذکر برای متفرع تواند ہوںد ازو حاصل است' 
0 
مردرا ھرگز نگیرں چہرٔ دوالت فروغ تا بروی زن نیفروزد چراغ خان وسان 
عمردر کس تجرں مگذران زبراکہ ھست عشرت آباد تاھل روضۂ امن و اسان 
اسا جہد کن تا رفیی شفیق بدست آري و از مصاحب نا موافق اجتناب نماي زاهد پرسید کہ 
سرافقفت با کدام زن اختیار توان کرد گفمتا با زنی کہ ودوں و ولوں و صالے باشد یعني شوھررا! دوست دارں 
و فرزند بسیار آرں و از جناشت معترز باشد و زن سالعہ بہ هر خانہ کہ در آید روشني بروشني افزاہد 
7 
سالم دی ودینست صعبت زن نیٹ زھی سعادت مردي کە زن چنیں دارد 
ز ھمنشین نکو کام دل تواند پاٹ کسي کہ طالع فرخندد ھمنشیں دارد 
گفت از صعبت کدام زن احتراز کٹم جواب داں کہ از سہ نوع زن پرھیز باپد کر حنانہ و سٹانہ و 
انائہ اما حنانه زنیست کہ پیش از تو شوھري داشنہ باشد و بمرکت پا طلاق میان ایشان سفارقنت افتادد و 
٠‏ در آرزويی صعببت او بود منانہ زنیست کہ خداوند مال و تجمل ہوں کہ بدستگاد خویش بر 
تو منستا نہد و انانہ آنکە چونں ترا بیند آواز ذعیف گرداند و خودرا بیمرض رتجچور سازں و دیدار چنیں زن 
ھر ساعت بتازگی مرگی باشد ٭ 
زں بد در سراي مر نکو ھم رین عالم اسہتە دوزپ أاو 
زینہاراز قرین بد زنہار رکا وسا عدات اسان 
دیگر بارہ پرسید کہ زی در کدام سن اختیار کم زاهد فرمود کە زنں چجوان نورسیدہ باپد کہ نفس 


عجائز طرارت عارض ہبرد و مباشرت ہا اپشان ضعف و سستی ارد 


83 انوار سہیلي ناب ششم ..۔حکایت اول 
آن زرا کہ پت شد چو کمان نفسش راست چو تیر شود 
صعبت داختري کہ جان خشد زھر قاتل ہود چو پیر شود 
و زنان ازدہ سالگي تا بیست سالگي موضع امن اند و “عل امید و از بیست تا سي آرام دل طالبان اند 
رلذت جان راغیاں وازسی تا چہل خداونه مال و فرزند و اریاب همت بلند و ازچہل تا پاجاد د 
بند نام و ناموس و پر حضور زرق و سالوس اما از پانجاہ گذشتہ بللي میاداند و آنت مال و جاہ و 
گل خزان دیدہ و عمارت باران رسیدہ و چشمۂ انباشنەہ و زہینں ناکائد: فان بیگپ و معدن 
ممیت ورٹچ 
زی چو ز پاتچہ قدم آن سر نہد مر ھمان به کہ بیک سو جہد 
زانکہ گراز باعجۂ پانجۂ بجست عاقہت اللمر در افتد بشست 
زاهد پرسید کہ در باب حس و جمال چہ میگوئی جواب داں کە افضل در تضيۂ زنان پارسائیست 
و خوش خوپ اگر سعادت خوبروٍی با آی جمع شوں مزام نورا علي نور دارں 
رويی خوب است وکمال نر وداسنك پاٹ اجرم ھمت پاکان دو عالم با اوست 
و زی خوبروي نیکوطلعت اگر نا خوش سیرت باشد بلايی جانست و عذاب جاودان و زن نیکو خصللت 
ھرچند زشنت صورت بود پار مہربان است و رونق خان ومان 


نظ 
ز پار سازگار و همدم نیک موہ ور را لبرہ وید ررسنی 
بپرھیز از رفیق ناموافق وگرھست از جمالش خانہ گلشن 
و درینں باب دو سہ بیٹنی از نتاب افگار آن ہزرگوار در سمپر ضمیر باید داشت 
زں خوب فرمان ہر و پارسا 7 گند مر دروبشر! پادشا 
ہمہ رو زگرغم خوري غم مدار ‏ چو شے غمکسارت بود در کتار 
گر پارسا باشد و خوش سن نظردر نکوئي و زشتي مکن 


سے 
زی زشت خو گرچۂ زیبا ہودں کیا در دروں دلش جا ہوں 


انوار سہیلي باب ششم _حکایت اول ۳۴ 


سبیں دلفریبش چو حور بہشت کز آن روي دیگرچو دیو است زشت 
بزندان قافيی گرفتۂ با کە در خالہ بینی پر اہروگرہ 
سی پاپ رت بدا کش فگسا: بلاق سار اکا در غانظ چنال 
در خرہي بر سرائی بہ بند کە بانگی زن از وي ہر آید بلند 
ز نا“حرمابی چشم زن کور باد ‏ جو بیروں شد از خانہ درگور باد 
القصہ زاهھدرا بعداز تفحص فراوان و تجسس ہی پایاں بمدد بہت بلند و مساعدت ھمت ارجمند 
از تبیله بزرگی و خانوادۂ شگرف زنِ بدست آمد کہ عکس رخسارش طلیعہ صبنہرا روشنی دادہ بود و 
رنگی زلف تاہدارش غالیۂ فروش شامرا مدد ظلام فرستادہ دیدہ سپہر میٹائی نظیرش جز در آثیدۂ آفتاب 
سشاهدد نکردہ و نقشبند خیال تیز نظر مائند تمٹثال ھماپونش جز در غالم خواب ندید: 
اي مہر طلعت تو گرفتہ جہان ٠ئ‏ ماهی تمام بر افق آسمانىی حسن 
بہٹرز قد و روي تو سرو وگلي نربست ازگلشن لطافنت و از ہوستاں حسن 
و باوجوں خوبي صورت باجستگی سیرت آراسشہ ہود و حسن خلقش بہ لیکو خُلق پیراستہ زاہد 
بوظائف طاعمت شکر چنین نعمتی بنقدیم میرسائید و بنايی معاشرت با پار حور طلمت بریں نوع نہادد 
طالب فرزند سی ہوں و ہی عاقل قاعدہٗ تاہل ہر *جرد شہوت ننہد و جز بطلب ولد صالم کہ در اپصال 
سیاس دعاي بوالدیں كم صدقه جاریہ دارد ہدین کار تں در ندھد 
غرض ز *عنت زن و ز جفا کشیدن سرد ھمین تفرج فرزند نازنیں باشد 


و چون پگچجنديی برآمد و اتفاق نیفتاں زاهد نوسید گشتا رويی تضرع ہر خاش نیاز نہادن گرفمت و 


متنويی 
ھرکەرا دل پاٹ ہاشد ز اعتدال آیوماس موہ تفر اقالن 


آن دعائی پبخردان خود دیگراسته آن دعا زو نیست ز آن داور است 


آن دعا حق میکند چون او فنا است > ھم دعا وھم اجابت از خدا اس 


سد ہے 


تا 


۳۴۸ انوارسہیليی باب ششم حکایت وم 
پس از ناامیدي ابواب عناپہت بمفاتی رحمت کشادہ شد و زن زاھدرا حملي بدید آمد پیر 
شاديی ہسپار میکرد و مإکفواستٹ کہ ھمۂ روز ذکر فرزند ثازہ دارد یہ او بعداز ادايی اوران بر زان 


بساحل ظہور آپە و پسريی " روي از خارخضانۂ غیب بصعرای شہادت خرامد و ٭ن اورا ٠‏ ت و 


۱ لثبي کاشتد تعیں کٹم پس در تربیت و تمشیت او با تصي المکان کوشش نمایم تا احکام شریعت 


بیاموزں و بە تہذیب و تادیب ار سعی جمیل ہجاي آرم تا بہ آداب طربقت متحلي گردد و باندٹ 
ررزگاري در دیں ہزرگی عالیمقام و شی صاحب کرامات و الہام شود پس اورا کرہمٴۂ در حباله نکام آرم 
و از اہشان اواد و احفاد پدید آیند و نسل ما ہبرکت ایشان باقی ماند و نام ما بوسیلڈ فرزندان ہر طیٰ 
روزگار پاہدار بوں قطعۂ 
ہماند نام در دوران کسي‌را کە فرزندي بماند یادگارش 
ازان نام صدف د رگوش مائد است کہ می بینند در و 
زی گشت اي رفیق شفیق و اي شی صاحب طریق این سنتان لائق “جادہ نشیني و مناسب 
تسبےگذاري نیست اولا بوجوں فرزند جزم کر و امکان دارںِ کہ مرا فرزند نباشد و اگر باشد پمکن کہ 
پسر نبود و اگرہوںد سمکى است کہ نہ زید و عمر مساعدت لکند ف الٰجمله پاپاں این کار پدپدار نیست 
و تو چون نادان خیال پرست ہر مرکب تمنا نشست و مائند خیال پرستان نادان در عرصۂ آرزو سمند امید 
میدوانی و نہایت اہن میداں‌را نمی دانی قطعۂ 
بہ آرزوووھوس رہ نمی‌توانں پیموں ‏ باف وعریدہ کاري نمیتوانں پرداخت 
ہزارکس بتمناي خام سوختہ شد کہ ررزگار پکی را بکام دل ننواعت 
ون تو مزا عمل آن پارسا مر دارں کہ شہد و روغن ہر رويی و موي خویش فرو ریت زاهد 
برسید کہ چگونہ بودہ است آن 
۰ئ 
گت آوردفاند کہ سردي ہارسا در همساہگی بازرگانی خانه داشت و بیمی عاورٹ او روزگاريی 
برناھیت میگذاشت بازرگان پیوستہ شہد و روغن فروختي و بدان معاملۂ چرب و شیرین سودھا 
اندوخعي کم آلکہ پارنا مر اوقاتی سنودہ داشت و پیوستۂ حب حَب الہي در مزرعۂ دل بیغل 


انوار سہیلی باب ششم حکایتن دوم ۳۴ 


میکاشت بازرگان ہوي اعتقادي کرںہ ہوں و ماہسعتلي اورا برذمٴۂ ہت خوں گرفٹہ و فائدۂ توانگری همینں 


تواند ہوں کہ دل دەرویشے لبدوست آرند وذ ۔ ختدرة باتی از مال فانی ہر دارند 
لہمہشا 
کے 7 -- :7 ے + ۰ 
توانگرا دل دروپش خود ہدستا آور کہ سخزن زر وگ درم تخواھد ماند 


خواجه بازرگانں نیز فرصت خیررا غنیمت شمردہ هر روز ازان بضاعت کہ بہ بیع و شراي آن 
اشتغال نمودي براي قوت زاهد قدري می فرستاد و زاهد زان چیزي بکار بردہ باقي را در گوشۂ سي نہاں 
الد فرصتی را سموئيی ازان پر شد روزي پارسا دران سبو سینگربست و اندیشہ سیکرد کہ آپا چۂ مقدار 
عسل و روغن درین ظرف جمع شدہ باشد آخرالمر بہ تخمین دہ من تصور کرد و گفت ا رد درم 
توائم فروخت بفروشم بہمین سبلغ ہس گوسفند توانا بخرم و ایں هر پچ بہر ششماد بزاپند و ھریکث 
دو :چە آرند سال را بیست و بس شوند ودہ سال را از نتابي اپشان رمہا پیدا آید و مرا بدان استظہار 
کليی حاصل شود بعضی‌را بفروشم و اسباب خوں ہدان آراستہ گرںانم و زی از خاندان ہزرگت بخواہم و نہ 
مادرا جہتٹ من پسري ہزاید و علم و ادب بیاموزں آسا چون ضعف طفولیت ہفوٹ شباب سبدل گرںد 
و آی سرو ناز در چس جوانی بالا کشد پمکن کہ از فرسودڈ من تجاوز نمودہ سر کشي آغاز کند و برانں 
تقدیر ادب کردن او از لوازم باشد و ہہمیں عصا که در دست دارم ادہش بفرمایم پس عصا بکشید ر 
چتان در بجر خیال مستطرق ہود کە سر و گردن پسر بی ادبرا در حضور تصور کردہ عصا ٹرود آورں و بر 
سبوي شہد و روغن زں قضارا آن سبوي ہر بااي طاق نہادہ ہوں و خود در زیر طاق روي بروي او نشسته 
چوں عصا بر سبو آمد ؿ۔العال بشکست و شہد و رون تمام برسر و روب و جامہ و سو پارما رتخعت 


٭عحرع 
وآن جملہ خیالہا بیکدم بگرعصست 


و این سثل بدان آوردم تا بدانی کە بی یقینی صادق در مثل اپن کلمات خوض نباید تنموں و ہبرکہ 
ومگرو لعل و عسي فریفتہ نشاید شد و گفتەاند چوں کسي اگر و مگررا جفت سازں فرزندي کہ از 
ایشان ستولد شود کاشکي خواہد شد وت 
اگررا با مگر تزووي کردند ازایفان ہچ شد کاشکي نام 
مر عاقل باہد کہ اساس مہم خود بر خیال ننہد و اندیشہائ خام کە حکم وسوسہ دپو نا فرجام 


دارں دردل راہ ندھد 


+ىی۳ ْ انوار سہیمي َائتا:نشم حکایث دوم 


تمالع 


سالہا اندیشہا تختیم کزدور سپہر _۔ کارھا آخرچنین پا آچنان خراهد شدن 
پا برپی سنوال گا سیم و زر خواھیم یاشت پا درانں اقلیم حکم ما رواں خواهد شدن 


عاقبت معلوم شد کاینہا خیالی بیش نیست ھرچہ خواهد حاکم مطلق ھمان ۔خواهد شدن 

زاهد ای نصاصمترا ہگوش جان قبول کرِہ از خواب غرور انتباہ پات 7 ٹریٹ آن س“خنان گرفتہ 
دیگر گرں فضولي نگشت اما چوں مدت حمل سپري شد و زمان بودن جنین در زندان رحم بسرآمد 
پسري۔ نیکوصورٹ مقبول طلعت کہ دلائل حسن و شمائل بکمال حالش ناطلق بود و عامات کراماٹ ہر 
ناصیهۂ احوالش لاہع و شارق متولد گشت زاهدرا! مج اسید از مطلع مراد تبسم آغاز نہاں و بلبل طربش 
ہ رگلبنں شادي در ترنم آمد ہت 

از *عیط فضل زیبا گوھري آمد پدید ‏ برسپہر شرع روشن اختري آمد پدید 

زاہد جمال فرزند شادیہا کردہ انواع نذرھا کہ واقع شدہ بود بوفا رسانید و شب و روز مازمت 
مہد اورا میان ہر بستہ کارهاي دیگرر! خط نسیاں در سر کشید و همگی ھمت بر نشو و نما و ثوت و 
شوکت و طراورت و نضارت او مصروف سیداشہٹت بیت 

چندان چو صبا بر توگمارم دم هھمت _ کرغاچہ چوگل خرم و خندان بدر آپ 
روزي مادرش میل حمام نمودہ پسررا ہر سبیل سبالغہ بیدر سپرں و پدر خود بجز آن کاري نداشتي 
زمانی بگذشت معتمدي از جانب پادشاہ آن دیار باستدعاي زاہد آمد و بہ نوع دران تاخبري 
مان کرت الف رد انفاقموۓ قاشعاروت ورافرق وافق کر سا ای ار گامستظ 
بہر نوع از وي فراغتی حاصل بودي ودر دفع موذیات و جانوران گزندہ سعي تمام نمودي زاهد بیرون 
آمد واورا با پسر بگذاشت غایب شصن از خانہ ہمان بوں و ماري بزرگٹ ریي بگہوارہ آوردن ھمان 
چون رامو دید کہ آن نیز سفشت جوشن پوش و آن تیزخشم کینہ کوش مانند الفيی کہ وقمتا سکوں 
بشکل داپرها منشکل گردد خدنگتی رفتاریيی کہ گاہ گاد چون کمان کی سر بسر آرد 
7 
گہي شدہ چو سپرگرك وگہ چو نیز دراز _ گہي نمودہ زتن حلقہا کمند آسا 


نہ اہر لیکٹ دو بری اندرو شدہ پنہاں نہ ہحر لیک ہرو موچ بیگران پیدا 


انوار سہیلی ‏ باب دششم حکایت دوم اس 
تصد گہوار کرناہ سی خواہد کہ کونکٹارا هلاٹ کند راسو در جست و حلق اورا گرفتہ بخواري تمام 
معللہ دام اجلش گرفتار کرں و ہبرکت معافظت او کونکٹ ازان وريلةٌ هلاٹ جات یافت منعاتب ایں 
حال زاہد ہاز آمد راسودر خوں غلطیدہ بتمناي آنکہ کاري نیکو از وي صادر شدہ پیش او باز دوید 
مر زاہد پنداشت کہ پسرشررا کشتہ و آن آلودگي از خون اوست شعلۂ غضغب در کانوں دلش 
سمشتعل گشتہ دوں سبکساري رو بروزن دماغ نہاد و عقل او از تبرگی دخانں خفت کہ چون ابر 
ظللمت سبب ثارپکی عالم گردد روي در نقاب خفا کشید پیش از لص کار و ؟چجسس حالعصا بر 
راسو زں و مہرهاي پشتشرا درہم شکست و سرشرا بصندوق سینہ فرو کونستہ و چون بخانہ در آمد 
ہسررا دید بسلاہت در مہد آرمیدہ و ماري فوي جثٹہ آتجا پارہ پارہ افتادد دود حسرت از دلش بر 
آمد و سنگسا حیرت ہر سینهہ زدن گرفت و فریاد زنان و ناله کنا سیگفت 
سن وغم زین سپس و خود ھمه کس سیداند کە دل خوش پس ازین حال ٭صحال و عجیب است 
درہغا کا آتش این حادله داسوز بہ آب اعتذار تسکیں خواهد پافت و نای شالت اپن عمل 


جانگدازرا سپر معذرٹت دفم خواهد کرد ایں چہ حرکت اسناسب ہوں کە از سن صادر شد و ایں جۂە 


کار نالائقی بوں کہ بر دسسشا س رفذت لیہسشا 
کے : ہب ےم ۰ ۰ وا او 
1 حون جررع زجلت این عکصه درخور اُسہت ور جای دھم ر نا جوسیں این عمل رواسات 


کاشکی ھرگز اہن فرزند از عدم بوجود نیامديی و سرا با وی انس و الدہٹ نبوديی تا لپسہبہ و این 
پر 5 ۱ 


خموں ناحل رکھٹا نلشدی 2 اقدام ہر جنہنں کار ناشاہستۂ اتفاتی نینتادتی ۲ ۷ن درینں کا سان حودرا 


بیموجبی ھلاٹ کردم و پاسبان سراي و نگہبان فرزند دلرہاىرا ہی سببی عرض تلف ساختم خالقرا چہ 


جواب گوہم و نز خلللق چہ عذر آورم و س‌بعد لوق مامت از گردن سن بیریں خواہد آمد و رنم 


بدناسيی از صعیلۂ احرال ان ہے خغواهد شك لبیہستا 
نامم نشانہ شد در تہمت و ملامہت اي کاشکيی نبودعي نام سن و نشان هھم 


زاهد درینں فکرلٹ بر خود سی پاچید وازینں حسرلت و غم زار زار سی نالہد کہ زی باز آمد و ایی حال 


ہشاشدد گرں زبان سلاہمت کشاں: گت ہصرع 
ترا ھرگز ندانسٹم بدین نامہربانیہا 


٣۲۷‏ انوار سہیلي باب ششم حکایٹ سیوم 


آخرشکر نعمت ایزدي کہ در حال پیري فرزندي کراستا فرسوں این بوں کہ جا آوردي و سپاس‌داريی 
موھبت الہي کہ جگر گوشه ترا از زخم دلگزاي مار خاصی داد چئیں میباپست کہ ادا کردي زامد 
نعرہ ہر آورں کہ اي دوست عزیز با سن ازبن سقولہ خن مگوي 

حر 
کہ از سوال ملولیم و ز جواب کل 

بدان مائد کہ نیشی برسر رہشی زنند و جراحتیرا از نمھک مرهم سازند 

زن 34 ہیا راست سیگوئی ۔کالا از مہلایہرست نت فائدہ حاصل ٹنیسستا وو دریں کار گ۸ از تو صادر سد 
تجربۂ وائم است کہ عاقبت شتاب کاري پشیمانی و شرمساري باشد سبکي و بی لباتی در جمیح احوال 
مذمرم ات و سرں تعمپیل گنندۂ؛ از حصول ران *ح روم 

ون ھمیں تر درین دام افتادۂ و درایں فتنه ہر خوں کشادہٗ کہ پیش ازیں سثل ایں واقعات ہسپار 
حادث شددہ و مانئند ایں حادات بی شمار واقع گشتۂ وس شنیددام کہ پادشاھی باز خودرا بیگناھيی 
بکشت و سالہا بہ آنش حسرت دلش ائروختہ و بشعلة ندامت سینەاش سوختہ ہوں زاہد پرسید کہ 
چگونہ بودہ است آی 

٣ حکایت‎ 

گیٹ آوركڈاند ىہ در زمانں تدیم پادشاميی شکار دوست بوں لہوسٹہ بقصد صید ٹوسنى پان ناخنی و 

ھموارہ کمند نشاط د رگردن شکارانداختي راپن پادشاەرا بازی ہوں کە ہیک پرواز سیمر را از اه تاف 


5 7 8 2 ۰ 7 گے ا 
فروں آوردي واز ہیم چنگال او نسر طائر در آشیانہ سبز سپہر پنہانں شدی 


انوارسہیلی باب ششم حکایت سیوم ۳٣٣‏ 
مم 
چو او بازکردي پروبال خویش زھیبت شدي سی چرےع رہش 
وگر جانب آسمان ثاختي عقاب فلت پر بینداختي 
و شاہ این بازرا عظیم دوست داشتی و پیوستہ بدستا خود اورا ٹربیت فرمودي اتفاتا ملکٹا روزيی 
آن بازر! بر دست گرفتہ بشکار رفتہ ہوں آھوئی از پیش بر خاست و ملک از غاب شغف از ہي او 
بدا تا آھورا در نیافنت واز حشم و خدم جدا افتاد و برخي از ملازمان در ہي سے تاختند اما مل 


چنان گرم سی ‌راند کہ صبا با آنکہ بیکٹ طرفۂ العین عالمی را طی‌کند بگرں او نمیرسید و شمال باوجرد 


تیز روي غبار مرکب اورا در نمی پافمت پیا 
راہ ز اندازہ برون رفٹد يی نتواں برں کہ چوں رفته 


در اثناي ایی حال آتش عطش در اشتعال آمد و تشنگی بر ملک مستولي شد مرکب هر طرف 
سی تاخت و آب جوبانں جوانب دشت و صعرا می پیمود تا ہدامن کويی رسید و دید کہ از بالاي آن 
آبي زال سجکد ملٹ جاميی کە در ترکش داشت بیرون آوردہ بزبر کوہ راند و آنى آب کە قطرد تطرد 
منچکید درانں جام جمع ساخت و خواست کہ جرع نماید باز پر بزد و آب جامرا تمام بریجخت 
پادشاد ازاں حرکت کوفتہ خاط رگشتہ بار دیگر جام در زپر کوہ داشت تا ماامال شد خواست کہ ہلب 
رساند دیگر بارہ ہاز حرکتی کرں و آن جامرا بربخعمت 


مصرع 
. -- 0 


یہ ر 
شاد ازغایت تشنگی مفطرب گشنہ بازرا بر زہیں زد و ھلات کرد مقارن این حال رکاہدار شاد 
برسید و بازرا کشتہ دید و شادرا تشنہ پانت خی العال مطہرہ از فٹراکٹ بکشاں و جامرا پاکیزد بشست ر 
خواست کە شادرا آب دھد شاہ فرسود کہ سرا بدیں آب زلال کہ از کوہ فرو سی چکد سیليی تمام است 
و *جال آنکه قطرد قطرہ در جام جمع شود ندارم تو ہي کوہ ہر آي و از منبح این آب جام ہر کردد 
فروں آر رکاہدار ہر زیر کوۃ آمد چشمہ دید چوں چشم جخیلاں سخت دل تطرد آب بصد حسرت بیروں 


ميداد و اڑدھائی بر لب آى چشمہ مردد و حرارت آفتاب در وي اثر کردہ لعاب زھر آمیزش ہا آب 


+۲ۓ.... انوار سہیلي: باب ششم حکایت سیوم 
آی چشمۂ خعلط شدہ ثطرد قطرہ از کود فرو میچکید دہشت ہر رکاہدار غلبہ کردہ سراسیمہ از کوہ بپاپان 
آمد و صورث حال ہموثف عرض رسانید و عاو آب سر از مطہرہِ ہشاہ داد شاہ جام آب ہر لب 
نہادہ اش سیبارید ۱ بیمت 
خور دمي آب وتف ازدل نشائد رو آنچہ زلب خودِ ز مژگان فشاند 
رادان سرن کرو ۶گ کیرات ید ول راد رود سا فا آزادل پر درد پرعفیہ کڑ کت 
سرا غمیہست کہ پیدا نميتوائم کرںد حکاپتیست کہ پنہا ن نمی توانم داشت 
پس فص باز و رین آب جامرا تمامي بازگغت و فرمود کہ بر فوات باز تاسف سبتخورم و بر حال 
خیوں ک۸ بيی تشعصں ۔چنانں جانوري عزیزرا بچجان کردم سیگریم رکاہدار گفشت اي شاہ این باز ز بای عظیم 
از شما ہازداشلہ و سنتی بر جمیع اھل این ولیت ابت ساختہ اولی آن ہودي کہ شاه در کشنن باز 
تعجیل نکردي و آتش غضب را ہہ آب حلم تسکین دادي و عنانى توسن نفس‌را بقوت بردباري باز 
نو و آوافی اف اط بت 
ٹوس خوں تند مساز ٦چنانں‏ کش نٹوآن باز کشیدن عنان 
تچاوز نفرمودي شاہ جواب داد کەہ سن ازین حرکت نا مناسب پشیمان گشتەام در وقتی کا 
پشیمانی سود ندارد و جراحت ایں ساالت ہچ مرھم التیام لم ی پابد و تا زندہ خواھم ہو داغ این 
حسرثتا بر سینہ خرأهم داشت و چہرہ حالت بناخنی سلاست خواھم خراشید 
عرع 
جوں گٹم خوں کرددام خوں کرددرا تدبیر نیست 
و این مثل برای آن آور‌م تا معلوم گردد کہ سٹل این صورتہا بسپار بودہ کہ ہشامت تعجیل در 
ور نداست افتادداند و از تامل و ٹانی کنارہ کردہ در میاں گرداب بالا غرقہ شدہ 
نظم 
مردم بی سنگت بخوں گم ہوں ‏ سنگت گران گوھر مردم بوں 
برق سبکسار نپاید بسي هر نفس از جا نرود جز خسي 
ھرکہ بتگھپل ہر آورں دسہٹا سنڑی جنا پایۂ قدرش شکست 


انوار سہیلي باب نشم حکایٹ سیوم ۳۰۵ 


زاھد گفت اي مونس اوقات و پیرایۂ ایام حیات بدیں حکابات مرا تسليی -- و مرغمي بر 
زخم دل ریش مس نہادي و دانسسم کہ درین جرم و جنایت شریک ہسیار دارم و چنانکہ حکاپاٹ 
اپشان ہر جریدڈ ایام مسطور است قص من نیز مرقوم خواہد شد تا ھرکہ در کارھا غفلات ورزد و از 
نافع وقار و سکوں بی بہرد ماند اورا بدپی حکایات انتباھی باشد و ازیں روایات اعتباری حامل آبد 
اہنست داستان کسی کہ بی تامل عزیمت کاري بامضا رساند و بی فکر ارتکاب عملي نماپد و خردمند 
بابد کہ تجربەرا پیشوايی خود سازں و آثین راي خودرا باشارت حکما و نصیعت عقلا صیقل زند و در 
ھمہ اوقات ؛جانب تانی و تدبیر کرائیدہ از طربق جیل و خفت انحراف ورزد تا وفور اقبال و دوالت 
بساحت سعادت او ستواترگردد و اسداد خیر و کراست جانب فضل و شہاست او متصل شود 


تملعد 


زمام ەل بکف صبردہ گرت باہد کہ گوىي عیش بچوگای جہد بربانيی 
ستاز ٹون غفلت بعرص تحجیل کا آخر افگندت ہر زسیں ہرسوایي 


شتاب در خطريی افگند کہ گر صد سال ثو ڈسہتا و ہايی ز و آں خطر برونں نانی 


7 : انوار سہیلي باب ھفتم ‏ مقدمہ 


باب ھفتم 
وہشنوہبة 


رای فرموں کہ شنودم داستان کسی کہ بي‌فکرو تامل خودرا در دربايی حیرت و ندامت انداخت 
و بی صبر و تُحمل بس دام پشیمانی و غرامت شد اکنونں اگر صالم باشد مضمون وصیت ھفتمرا بتفصیل 
باز گوٹی و داستان آنکس کہ در میان خصمان کرفتار آمدہ باز نمائی و بیاں کن حکایت کسی کہ 
دشمنان توي از چپ و راست و پیش و پس اورا در آیند و اضداں ہسیار شدد و غلبہ کردہ اطرافس و 
نواحي اورا فرو گیرند و خودرا در پچ ہلا و قبكه تل بیند و صالح دران داند کہ ہا پکيی از اپشان 
سوالات و سلاطفنت باید ورزید بلکہ عہد َ بای ہسہٹ تا بسلاہت جہد جچگونہ دم درین کار نہد 
و بعدازان کہ بمدد و معاونت دشمني ازان ہلا اسخلاص روي نماہد عہدرا بچہ نوع با وی بوفا رساند و 
گرں مامت ہر آمدہ طریق صالہرا بکدام حیله بکشاید ہرعن جواب داد کہ اغلب دوستي و دشمنيی 
دائم وثاہت نیست چہ اکثر عارضیاٹ است و عارضي زود زوال باشد اجرم بعضی دوستیہا ہمرور زمان 
کم گردد بلکہ حکم عدم گی و ہر ھمین سنوال دشمنیہا نیز تغیر پافٹہ از لوم سینہ ”عو شوں و حب و 
بغض اھل عالم حکم اہر بہاربيی دارن کہ گاہ سی بارں وگاہ باز می اپسند و آنرا دواميی و لثبائی صورت 


نہ بندد رباعی 
با ھرکہ دلم ہدوسٹی داشت گمانں چون نیٹ ہدید دشماي ی بوں عیان 
بردوستی ودشمنی اھل زمان دیدەیم کہ لیست 07 چندان 


و مہرو کین اھهل زمان در بی اعتباري ھمان حکم تقرب سلطان و جمال خوبان و آواز نورسیدگان 
و وناي و تلطف . و اوت مسستان و ارادت عامیان و فریب دشمتنان دارں کہ بر مے 


اوارسل ‏ زافاظر کات ال ۳۵ 
خوش است عہد “عبت ہدوستان پسٹن ‏ ولي چہ سود کہ آن عہدرا وفائی لیست 

و ہسیار دوستی باشد بکمال اناد و نہایت پکانگی رسیدہ و اساس خلوص و خصوصیت دران ہەرور 
زمان سر ہاوے سپہر کشیدہ ناگاہ ائرچشم زخمي آزرا از ”عض “عبت بعیں عداوت کشد و طراوت آن 
بوزیدن سموم جران منقضی گردد و باز دشمني قدیم و نزاع موروثی باندٹ ملطفتی ناچیز گرند و 
بناي مود پر وچہی مسّحس موکد و سمسحکم شود و ازہتچا است کہ خردمندان با دشمنان تااف 
فرو نگذارند و بیکبارگی طمع از دوستی مننطع نگردانند و نیز بر ھر دوستی اعتماد کلی جائز نشمرند و 
ہونايی او مسنظہرو مستوثق نباشند و ازکلمات تامات احب حبیبث هونا ما الی آخرہ کہ از مشرب 


نبوت کبريی سٹرٹس گشتہ ھمیں مضمون شرف وضوم سی بیاہد 
قماعہ 


0070+ + لگ 
دوستی آچعناں نمی باید کہ نگاعجد دران سیانں سوبی 
دشمنی ھم بدانں صفہت خوش ٹیسستا کہ ز پاری نبہاشدش ہوئی 
ھر دو جانب نگاہ خواهد داشت ھرکا‌رڈ ھست مسعتدل خو 


و جوں دانستہ شد کہ دوستی و دشمنی اھل زمان اعتباريی چندان ندارں باید کہ داناعی عاقہت 
اندپش التماس مصالعت و مخالصت دشمںرا چوں مضمسن دفع مضرق و جر سفعتی باشد پرر 
فرساید وو از نظائر ایں صورتا کہ نقریر آفتاں حکایہت مرش و گریہ اُسہٹا رای 033 ک۸ چگونہ ہوںل 

حکایٹ ۱ 

گفت آورں‌داند کہ در بیشہ بردع درختی ہود در بلندي از تماسی اشجار برسر آمدد و بہ بزرقی : 

اصالہتب در سیانں درختان سرفراز گشٹا ٹہستا 
شر درختی کہ ہیود دار بوں ہوستانر! ازوست بر و نوا 
و در زہر 5-2 د رہش سورأخ موشیي بوں صحریەعرمح نہاں ”عتال طاہع تہز ھن زوں فہم کا بیکٹ تامل 


ھزار عقدةُ مشکلرا بکشودي و بہ نیم اأعظہ صد نوع حیلہ بر خاطر گذرانیدي 


۸ انوار سہیلی باب هھفتم حکایت اول 
ڈسونگر ہود موشی چارہ اندیش ‏ کہ دیدي حیلهُ صد سالهُ از پیش 
در حوالی آى درخت گر نیز خانه داشت و صیادان آٴُجا ہسیار آمدندي و بدان نواحی دام 
حریص ازان غافل بريی کشان ہجانب گوشت آمد و ھنوز دندائش بگوشست ذرسیدہ حلقش صمحلقة دام 


کرفتار شد رباعيی 
حرص است کہ جملەرا ہدام اندازد و اندر طلب سال حرام اندازں 


حرص است کہ جملہ خلفرا ز آسایش - باز آرد ودر ری مدام اندازد 
القصۂ موش نیز بطلب طعمہ از سورام بیروں آمدہ از روي احثیاط بہر طر چشم سيانداخحت و 
بہ پمیں و یسار و زہرو بالا نظر سی ‌انگند ناگاہ چشمش برگربہ افتاد ہا آنکہ دیدہاش از مشاہدۃ او تاربکأ 
شد و امیدش از سرمایه عمرو زندگانی بارہک گشمتا دل از جا نبرد و نیٹ در نگرہست اور بسن بند 
بلا دید صیادرا )چان دعا میمت و بر قید گریہ شکرگذاري میکرں ناگاہ بریکٹ جانب راہ راسوئيی دید در 
کمیں او نشستہ و تیر توجہ در گمان قصد نہادہ روي بدرخت نہاد و زاغی مشاہدہ کر کہ از بالي 
درخت میل گرفش او دارںد دھشتا و وحشت بر موش غلبه کرہ ھول و ھراس ہر وي مستولي شد 
بیٹت 
آہ زین طالع برگشتہ کہ هرروز مرا رہ بجائی بنماید کە بلا پیشٹر است 
موش اندیشہ کرں کہ اگر پیش روم گریہ سرا بگیرِ و اگر باز گردم راسو در سن آویزں و اگر بچاي 
قرار گیرم زاغ فرود آید و من در مبان ایں بلا چہ سازم و این حبرتارا بچه حیلت دفع کتم تصۂ پر 
غصہ خوں بکہ گوہم و دواي در ہي درسان خوں از کە جوہم 
بت 
ندارم “عرمی کور صالح کار خود پرسم نہ غمغواربيی کزو حال دل افگار خود پرسم 
حالا درھاي با باز است و راہ بمنزل عافیت بس دور و دراز انواع آفتہا - کشادہ و راہ گربز 
بسٹہ شدد ہا اپ ھمه دل برجاي ہباید داشتا و دیدہ ہر رہ گذر خلاص گماشت کہ ساقي روزگار اگر 


وقتی شربستا نوش مزاد چشاند گاھي نیز زھر قہر با جلاب راحعت بر آسیزں 


انوار سہیليی باب هفتم حکایت اول ۳۰,۹ 
بیہسشا 
غمگینں مشو کہ ساتي فدرت زجام دھر گہ صاف لطف سیدھد و گاہ درد ٹہر 
مر ثابت قدم آنست کہ نہ بپوشیدن خلعت دولتش لب نشاط بخندہ آر و نە در نوشیدن جرعہ 
”عنتش از دید اندوہ اشک حسرت بارد بیہت 
زں وراحت گیتی مرچان دل مسشو خرم کہ آئین جہان گاهھيی چنان گاھی چنین باشد 
اکٹوں مرا درین ورطه عنا هي پناھی بہنر از سار عقل نیست و ہے دستگبريی مشفق تر از اسناد 
خرن نە و هرکہ راي قوي دارں بہیي, حال دہشت بخوں راہ ندھد و خوف و حیرت پیران دل نگذارد 
واز سن حدسندان چنان فہم میشوں کہ باطن عقلا باپد کە بمثابۂ دریا باشد کہ اندازۃ ژرف آن نتواں 
شناخت و ہي غواصی امتان بئعر آن نتوان رسید و ھرچہ در وي افند از اسرارو خفایا پدید نیاید ار 
هرچند سیلاب بلا و جفا برسد در حوصلة وی گانجد و اثر تبرگی در وي ظاہر نگرںد چہ اگر “حست تا آن 
حد رسد کہ عقل‌را بپوشاند و ملال در ضماہر آن *عل پاہد کہ وھم مستولي گرِد از تدبیر فرو سائند و فوائد 
تجربت و کیاست بدیشان ٹریند قعلعہ 
مرں ثابت دم آنست کہ از جا نریںد ‏ ورچہ سرگشتہ بوں گر زمیں جو نلکٹ 
مثل سیمرغ کہ طوفان نبرِ از جایش نہ چو کانجشک کہ افتد ہدم باد تنک 
و ھرکہ اندیشۂ گوناگوںرا بخود راہ داد و وسوس بوکہ و سکر در سینہ او آغاز خلجچان کرں بناىي تدہیر 
او فاسد و بازار تفکر و تامل او کاسد شد چندانچە در آلی شمیر نگرںد چون ہزنگار وساوس پراگندد و 
تیرہ شدہ ہاشد ہر مطلوب در و نہ بیند و ھرچند لوم تدہیر مطالعه نماید چون باصرد ہصپرٹ بارہد 


تعلعد 
باستواری آندیشۂ کوش در تد بھر کہ از تردد وسواس صدن خعلل زاپد 
ثباٹ راي نماید خیال کار درسٹت در آب جنبانں صورتٹ درست نتماہد 


سرا ھچ تدبیر موافی تر ازانی نیست کہ ہا گرب صے کنم زبراکہ در عین بلا بمعاونت س *عتي 
است و چنالچە سرا ہمدد اوازیں آفتہا خللصي روي سینماید او نیز بمظاھرت و پارپ من ازان حبس 
خجات سی پابد و اگر گربہ سن مرا بگوش خر استماع فرماید و تمیز عاقلانہ در میان آوردہ بر صدق 
گفتار س اعتماد نماید و آنرا بر نفاق و حبلہ حمل نکند واز آفت مکرو تزوبر و شاسمت زرق و غرض 


ٴ4 


سم انار سی ان خلت . کات او 

پاٹ دائد هر دورا ببرکت راستی و موافشت تجائی حاصل آید و دشمتان دیگر طبع منطع کردہ ھریک 
پی‌کاريی میگیرند ع دوست چوں ہا ماست دشمن گو پي‌کاري نشین 

انگ موش بعداز ان اندیشہا نزدیٹ گریہ رفت و پرسید کہ حال چیست گربہ بہ آواز حزیں 
جواب داد کہ پیسٹا 
دردسندیم و خبر سیدھد آز سروز دروں دھن خشث ولب تشنہ وچشم تر ما 

تی دارم ہس بند مششقت ودلي سوخ آٹنس تب و بحنستا موش گضفشت 

نک دارم نہانی با دھان تو وليی وت تنگا است و نمی پاہم *جال فرصتی 

گربہ بتملق تمام گنت آچہ خاطر میرسد بي‌تکلف باز باید نمو و در اخفاي آن توقف جالز 
نباید داشت موش گفت ھرگز ھے شنوندہ از س جز راست نشنودہ است و سخن دروغرا درد لہا فروغی 
نباشد ہدانکەہ سن ھمیشۂ بہ غم تو شاد بودعام و ناکاميی تر عیں شاد کاميی شمردد و ھمستا سن ھمیشۂ 
بر آن مقصور بودي کہ ترا مضرِ و با روي نمودي و لیکن امروز دریں بلیہ شریکث توام و خلاص خود 
در چیزي تصور کردەام کہ خللص تو نیزدر آنست و من بدین سبب ہر تو مہربان گشتہ و حلق در 


دوستی سی جنبانم بیٹ 
ان دوستبی اُسہت مشتمل ہر غرضيی اسا غرضيی کہ نضم دارد نہ ضرر 

و برکیاستا و فراسستا تو پوشیدہ نماند کہ من راست میگویم و درینں سن صورت خیانت رو 
بد اندیشی ندارم و نیز بر صدق مدعاي خوں دوگواد میگذرائم پكي راسو کہ بر عقب در کمین نشستہ و 
دیگر زاغ کہ ہر بای درخمت مترصد اپستادہ و هر دو قصد آن دارند کە دمار از نہاد می برآرند ھرگاد 
کە بتو نزدی شدم اسید ایشان از من مندفع و طمے ھریک بکليی مسنقطعم میگردد اگر سرا این 
گردانيی و تاکیدي کہ موجب اطمینان خاطر گرند بجاي آري در سای دوالت تو گریزم ھم غرض سن 
جععصول رسد وہم بندھاي تو بریدہ شود عم سرا زیں نوع سودا نیک باشد ھم ترا 

گربہ بعداز اسدماع ایی سض در تاسل افتاد و بدریايی اندیشہ مستفرق گشت و خواست کہ اطراف 
و جوانب ایں حکایترا بقدم فکر ہہ پیماید و عیار اہن اندیشہ بر +عثٹ تامل ثجربە کند موش دید 


ہا غاہتا تنگ غُ گ لُک لن اہ ہمہ ے 0 2 
کہ وت بغایت تنگیق است و گربہ سر دور اندیشيی دارں آواز داد کہ سغنں سی بشنو رو بس سیرٹ و 





او لی باب ففعم:. ایت او 


فا روہ می رق با راہ سی کو پزراد ار مان کا عائن کر عارنا رھد نا 
ندارد و در مہمات توقف جائز نشمرںد ‏ ع غافل سشو زکار کہ نرصسمت غنیہت است 
چنااچہ سن دل ہوفايی تو خوش سیکنم تو هم بحیات سن شادمان باش کہ رستگاريی ھربٹ کت 
ہہقاني دیگریيی متعلق اآست و سثل من و تو راست چوں کشتي و کشتیبانی است کہ کشتيی بسي 
کشتیبان بکتار میرمد و کشتیبان یہ پشنی کشتي کاري میکند و صدق من بہ آزمایش معلوم خوامد 
شد و گجیل سن بسبب فوت شدن فرست است ع ترسم کہ عمر امان ندھد تا دمي دگر 
و سیدائم کہ بردل تو روشن شدہ کہ قول من از عمل قاصر نیست و کردار ہر گفتار راججےم است 
ومن عہد سودت بستہ در عہدہ ونا سی آرم تو نیز درہنباب سري در چجنتبان و کلمہ بر زبان رأن 
بیستا 
فرما اشارتی کہ دو چشم اسیدوار ‏ برگوشہاي آن خم ابرو نہاددایم 
گریہ سیں سوش شنید و جمال راستبيی پر صفےاں حال او بدیدہ شاد شد و موش‌را گفمت میں 
تو حق سینماید و از عواي کلام تو بويی صدق سی آید و سن این مسالعٹدرا سی پذیرم و سن باري 
عزاسمەرا کہ و الصلے خیر بگوش جان میشنوم واز مضمون این سن رباعي 
تا س تواں کرد در جنگٹ مزنں نا نام ثواں جست رہ ننگظت ٭×زں 
بر خلق جہان در سدارا بکشا پیش آي و سبوي مہر ہر سنگت مز 
تچاوز نمیکٹم وامید سیدارم کہ از ھردو جانب بە پمن *خالست ٭خلصيی پیدا آپد و "جازاٹ و 
مکافات اپ نعمت ہر خویشش واجب گردانم و شکر سنت آنرا ابدالدھر التزام نماہم و سس نیز 
بدستوري کہ تو عہد کردي پیمان بستم و امیدواری چنانست ع 
کە ہپایای برم این عہد کہ ہسٹم ہا تو 
اکنوں بگوي کہ مرا چہ سیباید ساخمت و با توچہ نوع سی شاید پرداخت موش گفت چون 
نزدیکٹ تو آیم باید کہ تعظیمی تمام و احترامی بسزا رعایت کئيی تا دشمنان ہمشاهدهٗ آن ہر تاکید 
ترفن لن ر غارس نا راقت مو خالتبت و شاف با کروتةا رس ارمر ٹراقت حا ط شد ران 
تو ہر دارم گریہ قبول اینمعنی را الدزام نمود و موش ہامیدواري تمام پیش آمد گریہ رسم اعزاز و اکرام 


جاي آوردہ اورا گرم پرسید و انواع سائمت و دلحجونی و نوازش و مہربانی در بارہٗ او رعاہت فرسود 


ص٦۳‏ انوار سہیلی باب ھفتم حکایثت اول 


ہعمابت گریہ ازان دو بلا خلص یافت ہریەن بند آغاز نہاد و باندیشہ در افتاد کە خودرا از بند اي 
دیگر چوں جات دھد و بہ آهسنگي درکار شروع میکرنِ گرب بفراست در پافنت کہ موش در فگر دور و 
دراز افتادہ ترسید کە بند نا ہریدہ سر خوں گیرں و اور پايی بسته بگذارد طریق عتابي کہ رسم دوسٹانست 
پیش گرتا و گنستا زوں سلول گشتی و اعتماد ہر گرم عہد و حس مروت تو ہر خلاف اپ ہو چون ہر 
حاجت خود دست یافعی و ہر مراد دل فیروز شدي در وفاي عہد کاہلي مینماپٔ و در ابجاز وعدہ 
دم سی اندیشی و ہن سیدانستم 1 وفا داروتی اسہتب کہ در طبل عطار روزگار پاٹ نشوں و حسن 
عہد جوھریپست کە در مزال زسانه سوجوں نباشد و وفا انی سیمرغيی اسٹ کہ ازو جل نامی در میاں 
نیست و نیکو عہدي ہمثابه کیمیا است کە کسیرا از حقیقت او نشان نیھست 
”جو ونايی ز کس در زمن نمی شنوي ‏ بہرزہ طالب سیمرغ و کیمیا می باش 
حاصل کردەام در جریدء بدعہدان ٹبت کنم ومن میدانم کہ ونا کمند ارادٹ است و توشه راہ سعادت 
کیمیايٍ است کہ خاٹ تبردرا زر سازں و تونیائیست کہە دیدہ خیردرا صاحب نظر گرداند سشام هر 
جان که ہوي وفا نشنیدہ از روان” رہاحیں ٭عاسن صفاٹ نصیبي ندارد و دیدہٗ هر دل کہ ونا ندیدہ از 
نیز عذار حال خودرا بدیں گلگونہ آرایشی ارزانی داري کە هرگلزار کہ درو نہال ونا نروید هي مرغ دل 
برشاخسار حبنش سنرنم نگردِد و هر رخسار کہ از خال وفا خالي باشد هي صاحب نظر پرتو الات 
برآن نیندازں و از اپنچا گفتداند پیستا 
آورا کہ طربق رم ور مغ وفا لیستٹ گر حور بر بسہتا اُسمتا کہ شابستۂ سا لہ لیبسسٹٹا 
و هرکە از لباس وفا عاري گردں و بعہدي کہ ہندں وفا ننماید بدو آن رسد کہ بزنں دھقان رسید موش 


پرسید کہ چگونہ بودہ است آن 


٢ حکایٹ‎ 


گربہ گفہت آوردەاند کە در دھي از دھہاي فارس دھقانی بود با ریہ تمام و کیاستی سلا کلام از 


جام روزگار بسی تا و شیرینں چشید: و در کشاکش دوران بسی دشواري و آسانی دیدة 


جُہان پیمودہ بسیار دانی ظریفي زبرکی شیرین زبانی 
واین دھقان زی داشت کہ روہش شمع شبستان بودي و لعل شیرہنش در شکر ریزیی نقل سی پرستان 


نقش آمیزي با صد رنگ چون نو بہار و عشوہ فروشيی با هزار نیرنگسا چون روزگار 
سب دس که آن لطانت و خوبي نہ۸ حد آب وگل است 
پیر دھٹان ہا چندازن نی سريی تک داشت بفقظر و فافہ روزگار کا و ٠‏ توکل در مزع وافوض 
بی ھتران و جس ت0 کامگاري و سرفرازي برآرد نظم 
کے روانرا دهند خرسنہا برگی گاھی ہراستانی ندھهند 
مگسائرا دھند شکرو قند بہ ھمایان جز استخوان ندھند 
پیر مزارع ہا آنکە در زراعت بکمال ھنر موصوف بود چون اسباب آن کار نداشت عمري بە بیگاريی 
ہسر بردن سی در احتیاج و ضیق معیشتا صرف گردں آخر حرکسد وجب است و اگر 


نمودداند پس کسب‌را سبب رزق 7 شناخمت و رزاق حقیقی حضرت عو باہد دانسٹ 


گفغشت ای عمر عزیز آچە گفتی ہصدق عقروں اسمتا و از سرتبہ شبہت و غرض پردازي بیروں اسا سن 


1-. دریں دہ استاديی کرںدام واکثر دھاتیں ان مزرعہ مزدورانں سن بردد|ند حالا کہ ضمیاع ایم شدد و 
ْ4 


٣۴‏ انوار سہیلي ‏ باب ھفتم حکایت دوم 


اسباب زراعت از دست رفتہ جز مزدوریي کردن چارہ نہست و ننگت مزدوري مزدوران کشیدن ہا خود 
وی 7 ا خ 
ریز ریہ خور خویش نیارم خوردنں بر انبارکش خود نتوائم برداشت 
و اگرابد حرفت اختیار میبابد کر ازین موضع رخمت ہر بسن اولي استا ع 
در غیر وطن شماتت دشمن نیست 
پیا تا /علی دیگر نقل نیم و آنچا بہر وجہ کہ توائیم بسر برہم زنں از رٹ فثر و بی برگی تنگا 
آمدہ ہوں ہبلميی جلا راضی شدہ در عزیمت ہا شوهر اتفاق کردہ ازاانچا روي بنواحي بغداد نہادند روزيی 
در الناي راہ کوفتہ و ماندہ شدہ بسابۂ درختی پناہ بردہ بودند و جہست دفع مال از بہرنوع من در 
پہوستۂ دھقان گنت اي یارگرامی ”نت غربت اختیار کردہ عزم وابتی دارہم کہ کس مارا نمی شناسد 
ومارا نیزہا کسی آشنايِ نیست و پمکن کہ مردم آن ولیت مسلط و جبار پا >عیل و مکار باشند و ابزد 
مبعانہ و تعالي لوم جمال بي مفل ترا برقم فی احس قویم بیاراستہ مبادا کہ بائسون و افسانہ پا 
بتغلب و تسلط قصد تو کەند و تو نیز بغرور جوانی و امید کامرانی مائل ایشان گشتہ سراز صعبت این 
پیر فقیر برتابی و پیرانہ سرم بتاب آنش مجران بسوزي و اگر عیاذا بالله صورتِ بدین سنوال وجوں گیرں 
سرإ خود امگان زبسن نیست بیستا 
ز مرگ ہیم ندارم ولي ازانں ترسم کہ سن ہمیرم و تو جان دیگرای باشی 
زی جراب داد کہ اپنچہ سن است کہ ہر زبان تو میگذرں و جہ اندپشہ است کہ در حخاطر نو 
خعطور سیکند بیت 
کنیزی سیکنم تا زندہ ہباشم ہمیرم ھم چنانت بندہ ہاشم 
اگر مرا مثل این خیاات بودي مشقت مسافرت اخنیار نکردسی و داغ مہاجرتا وطن بر دل 
دردسند ننہادمی وس عہد شب اول کہ قدم درمرڈ موانست تو نہادەام می خواہم کہ بروز قیامت 
رسانم بیت 
بقیامہت ہرم آن عہد کہ بستم با تو تا نگوئی کہ دران روز وفاثیمت نبود 
و‌ اگر معواھيی بتازٹی پیمان بندم ر عہد کٹم کە تا طاؤپس رم در روضۂ بدن بجلوہ باشد طوطی 
زین را خر بک رکرو شیری کا از تاتھاب رنگان خا/ قبوان مریی اک فارد سر ال 


انوار سہیلبی باب ھفتم حکایت دوم ٣‏ 


'خودرا بس دام کس نگردائم اگر در سلوکٹ سفر آخرت مرا ہر تو پیشی بوں خود شرط بہایان رسائیدہ 


۱ 7 پہیا 


دھقان بدینں “خنان خوشوتت گشت و زں بر ھمیں ثانون کہ ذکر رفمتا عہد پستہ ہسوگند سوکد 
ساخت و پیر سخاطر جمع سر ہزانوي پار دلجوي نہادد در خواب شد مقارن ایتعال مواري بدیجا 
رسید ہر مرکبي تازي نؤاد نشستہ و لباس سملوکانہ پوشیدہ زن نگادکرد جوانی دید کہ اگر سردم دید: 
درشب تار روي او بدیدي گمان بردي کہ مگر صے سادق از تتق افق مشرق طالع گشنہ است و اگر دید 
مردم در بردڈ ظلام نظر بر عارض زہباي او افگندعيی پنداشنی کہ آفتاب جہانتشاب از ورايی مجاب ظاھر 
و لامع شدہ رخساري چون گل سیراب و خطي چون سنبل پر ہے و تاب کوئي نقاش حکمت بہ 
پرکار ابداع دائرڈ از عنبرٹر بر صفع عذارش کشیدہ یا بثرببیت دھلان فطرت سب دلکشاي از نواحي 


حشمہ حیاتش دمہیدد نظم 


پت َ‫ 


آوردڈ ز شعر سید ساپباں حسن و 
زن‌را کہ دید بر جمال ہا کمال اف سوار افناد سلطان "حبت ملکٹن دلش را ہاستیلایی عشل فرو 
گرفمتٹ و عقل کە کك خداتي خات بدن است رخت رحلت ہر بست و زبان حال بدین ہہت ترنم آغاز 
و - 
سوارہ آمدي و صید خود کردي دل وتن ھم ‏ عنان سبر ہگسستی لجام نفٹس توس ھم 
ازاجانب جوان نیز در نگرہست *عبوبي دید کہ مشاطۂ سنعت ہزدانی بگلگونہ لطانت چہر 
دلریاي اورا ہر آراسشہ و سیقل قدرت مبعاني بنور حس آلیٔ عارش اورا روشنی دادہ روٹيی کہ خورشید 
رخشان از رشکک او تافتہ شدي و زلفيی کہ ہشک خطارا از غیرت آن جگر خوں گشتی 
٭ 
بريی چون سیم و قدي چون صنوبر ‏ همہ جایش ز یکدیگر نکوٹر 
جگر از ھردو چشمش تیر خوردد شکر از ھردو لعلش سیر خوردد 
لبش گو کہ حلوات نبات است چہ حلوانيٍ نباٹ آب حیات اُست 


3 انوار سہیلي باب ففم: حکایت وم 


گردن جان او نیز اسیر زنجیر ”عبت و پاي دلش بس کمند ارادت شد 
بہت 


لشکر کشید عشقل ودلم ترک رك جان گرفنت ‏ عبرگریز ہاي سراندر جہان گرفت 
و آن جوان پسر يكکي از ملوی آن دیار ہوں بعزم شکار بیروں آمدہ و از ملازمان دور افتادہ چوں 
چشیش بردو آهوي صید افگی آی شہر آشوب افتاد و از کمان ابروي او خدنگ دل دوز بہدف 
سینہاش رسید اگرچہ قصد شکار داشت ہدام عشق گرفتار شد پرسید کہ اي رش پري واي قبل بتاں 
آذری چہ کسی و ایاتجا چون افتادي ہیں 
ای میوڈ رسیدہ زہستان کیستی ‏ وب آیستا نو آمدہ درشان کیستی 


زن آھيی سرد از دل ہپ ردرن بر کشید وگفت اي دولت بیدار از حال بصت خفدہ مي ہرسی پا از 


نصه دیدہ پاتخواب استفسار میدمان بیت 
سریی دارم کہ سامان تہ نتنعسمسستا اورا بدل درديی کہ درمان لیسستا اورا 


مونس روزگارم این پیر کہں سال است و دل بیئرارم مقارن اندوہ و ملال اساس لباسم اینست کہ 
مے بینی و سرالجام کارم همیں کہ مشاہدہ میکنی عمری بسختی میگذرانم و از زندگای ھ لن ندارم 
جوان گنت اي مراد دل غمزدگان و اي انیس حخاطردل شدگای ع 
حیف باشد چو تو شہباز اسیر تفسی 
روا باشد که تو با اہی روي دفریب مصاحبت پیري فرتوت اختیار کئی و با چنیں سرماپ حس 
وجمال در ففر و فاقہ روزگار گذرائي بیا تا س ترا بسریر عزت نشاندہ سلکۂ ابی ولیت سازم و رابت 
اجال و اعزاز تودر ساحمت این مملکت ہرافرازم نظم 


هر آچە از عمر پیشیں رذنت گو رو کنوں روز نو أاست و روزي نو 


تو دل خوش باش تا من جان فروشم تو ساقی باش تا من بادہ نوشم 
زی نوہد وسال شنیدہ از عہدي کہ ھمین زمان بستہ بود فراموش کر و پیمانۂ پیماںرا بسنگ 
بہونانی و بدعہدي بشکست وچون پسر اور سائل خوں دید گفت اي جان جہان فرصت غنیمت 
است برخیزو نزدیکٹْا من آي تا تر سوار سازم و تا بیدار شدن دھقان راہ مسافتيی دور قطع کنیم زنں 


سردھقاںرا از زانو ہر داشتہ برويی خاٹ نہاد و چست و چالاژ برعقب جوان سوار شدہ دست 


انوار سہیلی باب هفتم حکابت دوم 0 
اعتماد ہر کمربند “عبت او زك دریں حال دھقان ہیدار شد جوانی دید سوارہ ایستادہ و زنش دست وصال 
در کمر مراں او زدہ دود از نہادش پر آمدوگشستە بی ۱ 

پارر سن دل ز دوستان ہر داشٹت مہر دیرہنہ از سیانں بر داشت 

آخر اي بیونا اپاچہ نقش است کہ ہر انگخه وابن نیرنگی چیست کہ ہا بد عہدي ہر آمخه زن 
گنت افسانہ سخوان و افسوں مدم کہ از خوبروباں حسن عہد طلبیدن ھمان مزا دار کہ سہیل را ہا 
ثرپا جمع کردن و از جفا پیشگان ونا چشم داشتن چنان باشد کہ نہال گل در آنش گن کاشتی و نو 
نہر نشنید< کہ گفتہ اند بیستا 

گفتم ز مہر ورزان رسم وا بیاموز گفتا زماد روبان این کار کمٹر آید 

پیر گنت از مقام انصاف قدم بیرون نہاده و در جفاکاري بکلید دل آزاري کشادة بٹرس ازانکہ 

بمکانات پیمان شکني گرفتار شوي و شامت نقض عہد در تورسد ع 
مکن کہ زود پشیمان شوي و سود ندارد 

زی بقول وي التفات نانمودہ جوائرا گنت زود باش تا از جفاي باديۂ فراق خالص یافتہ خودرا 
بسرمنزل وصال رسائیم ملک زادہ مرکب تیزرفتار هامونں نورں دریا گذاررا کە شمال تند رو از همراھيی 
او ہاز سی ساند و وظم تیزگرں تیزگامي اورا در نمی ‌یائت نظم 

چو اشک عاشقان گلگوی و خوش رو جہان پیماتر از شبدیز خسرو 
بی جسش توانستي کہ چون برق تچستی از حدوں غرب تا شرق 

دراں صعرا ناخصشن گرفنت و بیکسا چشم زدن از دیدہ دھقان غایب شدند پیر بیچارہ باوجود 

مذلت غرمتا و *حنت ەفارقت بر عقب روان شد غع 
دردمندان راہ سی پرسند و از ہی سیروند 
و با خوں اندیشۂ سیکرں کہ عہد زنانرا وفاي و وفاٰی ایشاںرا بقائی نباشد ع 
دع ذکرن فمالہن ونا۔ 
ومن پرسٹشن وي اعتماد کردہ ٹر وطن لوف و سسکن سعہود خوں کردم و حالا نہ روب بازگشی 


دارم ونہ راد از پيٴ رن تا عاقبت کار من بچە انجامد و خانمت حال ”جا کشد 


ھ0 





۴۰۸ انوار سہیلي باب ھٹم حکایت شوم 
میروم گرں جہان از پيٗ دل بی سروپا حکنم کار مرا پا وسري پیدا نیست 

اما چون مقدار سہ فربم راہ رفتہ شد بہ چشمه آب و سای درختی رسیدند *”عبوبہ کوفتہ شدہ رو 
جوائرا نیز اثر مال پدید آمدہ گفتند ساعتي اپانچا بیارامیم و بعداز آسودگي باري دیگر براہ در آئیم 
بس از مرکب پیادہ شدہ پناہ بسایۂ درخعت آوردند و زمانی بر لب آب نشستہ از هر باب ماجرانۓ 
در پیوسٹند جوان بتماشاي روي رنگینں و زلف مشکیں آن دلرہا دیدہ کشادہ و حلقۂ طر غالیەرا بر 
حوالي رخسا رگلرنگی پار چون جعد بنئشہ ہر صفعۂ پاسمیں معابنہ دیدہ میگفت 

زلف مشکیں حلقہ ات ہر روي گلگون بستہاند سے ندانم روز و شب ہر پکدگر چون بستەائد 

وآن نگارعشوہ گر بر قامت دغریب آن پسر کہ درگلستان حس نہالي ہود از شاعم طوبي نازہتر 

نظر افگندہ سرفرازيی آن سرو ناز و دلنوازي آن شا طناز مشاہدہ کردہ این بیت ادا میکرں 
نل بالي ترا پارے چہ مسوزون بستەاند مد ہزاران نازکي بر یکدگر چون بستەاند 

در اثناي مقاات زی دھقاں‌را متقاضی طبیعت گرپبان گرفتہ میل آن شد کہ بتجدید طہارتی کند ر 
جہت رعابیت حرمہٹ از زہر درخمت دورثر شدہ خودرا بکرانہ بیشہ کہ نزدیکٗٔ بەہ چشمۂہ بود رسانید 
ھنوز بگنار بیشہ نا رسیدہ شیري شرزہ کە اسد در مرغزار آسمان از هھیہت او گام نعوانستي نہاد و ثوردر 


کنام سپہراز نہیب پاچ اودم نیارستی زہد ‏ نظم 


ھمي آمد خروشان و ستیزان ھزبر چرے از سہمش گریزان 
بہ نیش ناختنان زھر آب دادہ بہ تیخغ ناب خوں ناب دادہ 


چشم شیر بر وي آفتادن ھمان بود و اورا رہودن و به بیشہ درون بردن ھمان جواں چون صداي 
غریدن شیر شنید و بہ بیشہ کشیدن دلبر معاینہ دید فی العال خودرا بەہ پشت ثثکاور افگندہ راہ بیابان 
پیش گرفت .ع بارا دید روي از پار ہر تافنت 
مل زادہ آازھول جان مرکب سے تاخت و از قغا می نگریہست و حبوب :چنگال شیر گرفتار 
گشتہ تخبي کہ در مزرِعه بیوفاٹی کاشنہ بوں می درو مصرع 
ھرکسي آن درو عاقبت کار کہ کشت 


انوار سہیلی ہاب هفتم ۔حکایت دوم 1۱۹ 
دریں وشت پیر دھقان کە از ۳ اپشان افتان و خیزان می آمد بلب چشمہ رسیدہ از اپشان اثريی 
ندید فریاد ہر کشید و میگنت پپنت _ ٰ 
دردا کہ رفنت پار و دلمرا دوا نکرں ‏ صد وعدہ بیش داد و پکی را وفا نکرد 
پس از زمان وصال براندیشید و حالت اتصال را ہر خاطر گذرانیدہ زار مي نالید و قطرات حسرت 
ہر رخسارہ سی بارید بہت ْ 
۔حبذا روزي کہ مارا در سرا بستان وصل ‏ چون گل و بلبل *”جال خندہ وگفتار ہوں 
درہخ کہ لمعات انوار مواصلت بظلمات آثار سفارتتٹ مبدل شد و بہار خوشدلیي رو راحعت جوم 


سموم خزان بیٹوائی و ”حدت نا بوں گشت ‏ رباعيی 


دپروز چنان وصال جان افروزي امروز چنیں فراق عالم سوزتيی 
افسوس کہ ہر دفتر عمرم ایام آنرا روزي نوپسد ایں‌را روزيی 


بعد ازگریۂ ہسیار و نال بیشمار پی عبوب دید کہ :جانب بیشہ میرود بي*عابا ہر پيی رواں شدہ 
در معلی رسید کہ شیر شکم اورا دریدہ بود و بعضي از احشا خوردہ رفتہ پیر از مشاھدۂٴ آی حال سراسیمہ 
گشتا ودانست کہ شوميی ہیوفائی در وي رسیدہ بجزاي غدر و عقوبت بد عہدي گرفتار شدہ زمانی درر 
نگرہست و بر“عبتا وي و غربت خود بگریست بیت 
زلب نالەاش برثریا رسید ‏ ز مژگان سرشکش بدریا رسید 
و فائدۂٗ ایں مثل آنست کہ ھرکہ سررشہ وفا از دست بگذارں بند عقوبت بر پاي دل نہادہ باشد 
و طوق ہلا درگردن جان انگندہ بیت 
بیوفائی هر تجا رخت انگند عاقبت آن جاي را ویران کند 
موش گشت کہ سن دانستەام کہ نفاق و حیلت باخالص کریمان و عادت ہزرگاں نسبتيی ندارد و 
منافع مودٹت و فوائد ”عبت تو ھمیں زمان بمن رسیدہ و طمع دشمتان بہ پمن دوستی تو از ہن 
منقطع گشتہ ہمروت آں ائی تر است کہ مکافات آن واجب شعرم و بندھاي تو بکشایم اما مرا فکری 
دست دادہ است و اندپشہ روي نمودہ تا غبار آن دغدغه از پیش دیدڈ تدبیرمن سرتغم نشوں سلکی 
نیست کہ تمام عندھاي تو کشادہ توائد شد گرب گفنٹ چنان سینماید کە از جانب سس خدشہ داري 


وحال آنست کہ من ہا تو پیمان موائقشت بستەام و دفٹر مذست پیمان شکنی ہر تو خوائدہ خاف 


پا 


۳ انوار سہبلي اباب هفتم شکایت دوم 
جدید آئیں غاصمت قدیمرا ہر داشتہ است و بتو توقم وفاداري و طمع حق گذاريی موکد گشتہ گرں 
سنقضت حیلہ و مکر مگرد و جمال مناقب و آئینه *عاسن خودرا بزنگار فریب و غدر ناقص و 


صاف دار آئن دل کہ صفا از ھمۂ بہ مشکن عہد کہ آئیں وفا از ھمۂ بە 


مر خوب سیرت نیکوسربرت بی کرشمۂ تلطف کہ از کسی بیند قدم در میدان اخللص نہادہ بنايی 
دوستی و اخصامررا بە ارے سپہر رساند و نہال مردِسیرا برشعات مصادقثت تازہ و سیراب دارں و اگر 
در غمیرش دغدغہ و وحشتی سر ہر زند و خدشۂ شبہتي در خاطرش پدید آید ى العال “عو کردہ دیگر 
بارہ اندیش آں‌را پیراموں عرهۂ خیال نگذارد علي الغصوص کہ وثیقتي در میان آمدہ باشد و بسوگندان 
اکا راتس ناب مکی کا حامَت رلاران ناس انی کر ات ان وت کازل 


مٹنوتيی ۱ 
جوں درخت اُست آدميی و بچ عہد برا ٹیمار سی باہد ہد 


عہد فاسد بی بوسیدہ ہوں وز شمار لطف ببریدہ بود 
نقض منثاق و عہوں از احمقي است حفظ سوگند و وفا کار تقی است 


نکوشيی موس گفت بیست 
طرکس کە در واي تو سوگند بشیکند جان و دلش ہزخم حوادث فگار باد 
اما آچە از لان خاطر با توگفتم مرا در مقام ثانی و تامل دارں و اگرنہ حاشا کہ من بعہد ونا 
نکٹم و ترا ازیں بند رھائی ندھم گریہ گنت مضمون خاطر خود ہا من با زگوي تا من نیز بنظر تدہیر دران 
نگرم و پایه خر و اندازۃً دانش تو معلوم کنم موش گضشت اندیشۂ من آنست کہ دو ستان دونوع باشند 
اول آنگہ بصدق کامل و رغبہت تمام و میل خاطر بی شایبۂ غرض و طمع و بی منقصت ربا و سمەعه 
بجانب موالات و مودٹ کرایند دوم آنکه از روي اضطرار یا بطریق مطاسع و اغراض طرح صعبت افگنند 


شاپند و بہمە وتت از اپشان ایمن توان زیست وھر انیساطی کہ نمابند از روش دانش ماعرف نباشند 


انوار سہبليی باب هفم حکایت دوم ۳٣‏ 


مثنويی 
دوستا بود مرھم راحت رسان ور ئه رھا کی ”“خن تاکسان 
زھر ترا دوست چہ دائد شکر عیب ترا دوست چۂ داند هنر 
اما آنہا کہ بضرورت دوستی‌را سپر دفع ضرر ساختہ باشند یا وسیلہ جذب و جر منفعت گردانیدہ 
حاات ایشان بریکث قرار نخواہد بود گاد در مرتبۂ مباسطت بساط نشاط بگسٹرند وگاد در مہاکۂ مغالفت 
ہنظر نا التفانيی در جانب پار نگرند بیمت 
گہ دوستیی کنند چوں شیر و شکر گہ دشمنیٰ نحستاتر از تیر و تبر 
و مر زیکٹا ھمیشہ بعضي از حاجات چئیں کسرا در توقف دا و بیکبارگی زسام اختیار خود 
بکف اقتدار او نگذارں بلکہ در ساخش مہماتش بعذرهاي للیف تمسٹ سیجوید و بندریج از پی رفدہ 
آنرا سراچام می دھد و خودرا نیز نگاد میدارن کہ صیانت بہمہ حال ازم است و چون بریں ستوال 
سلوٹ نماید ھم بمشقبت مروت مذکو رگرنں و ہم بہ مزیت راي و رویبت مشہور شود و من ہا تو بریں 
نس کە گفتہ شد عمل سینماہم ورھانی ترا کہ ستکفل شددام بہیے وج دست باز تراہم داشت اما در 
نگادداشت نفس و *عافظت ذات خوں نیز مبالفہ تمام خواہم نمود چہ مغالفنت س از تو زیادت 
است ازان طایفہ کہ باهتمام تو از قصد ایشان اپن گشتم و قبول صلى با تو براي رد و دفع اپشان فرش 
شناختم و سللیمتی کہ از طرف تو نیز مشاہدہ رفت از برامی *صحمت وقت و دفع مضرت بود اکٹوں 
بر فریہ است کہ نظر در عاقیت کار کنم و بیکبارگيی جانب حزم و پیش اندہشی‌را فرو نگذارم ک 
کٹ آند نظم 
در اساحکام کار خوہش سیکوش مک فانوں حکممسرا فراموششی 
کسي کو کار بر ہنیاد سازد بنائی عقل‌را آباں سازں 
گربہ گت اي موش تو بغایت زییکٹ و دانا بودڈ و سن پاب ترا در خردسندي تا این غایتس 
نمیدانستم +۸ بدیی درجہ نمی شناختم وسرا ازیں “غنان بہردسند گردانیدي و مفاتب 
ابواب تجربۂ و کیاست بدست مس باز دادي اکنون سبتخواہم کہ اعلام فرہائی ازان سورت کہ ھم بند ٭ن 
کشادہ شوں وہم تو ہسالست مانی و تقریر نمائی کہ آن ہرچہ وجہ تواند ہوں موش بخندید وگفستا .ع 


هر جا دردپست درمانش مقر کردداند 


۳۷ انوار سہیليی ہاب ھففٹم حکایت دوم 

خیال من آنست کہ بندھاي ترا ہبرم رپکی عقدہ کہ اصل الباب است از براي گرو جان خود 
نگاہدارم و فرستی طلہم کہ ترا کاري :از قصد من فربضەتر پیش آید و ہمن ندوانيی پرداخت و فراغت آن 
نباشد کہ رن٘جی بمن رسانی پس آں عقدەرا نیز ہبرم تا تر از بند و مرا نیز از گزند خلصي روي نمودہ 
باشد گربہہ دانست کە موش درکار خود کامل است و بفسون و فرہب از راہ تخواهد رفت نا کام بدان 
اندیشہ رای شد و موش عقدھا برید و پکي کہ عمدہ بود ہر قرار بگذاشت و آىی شبرا بافسانہ 
بپاہان رسانیدند چندانکہ عنقاي سعر در افق مشرق بپرواز آمد و بال نور گسٹتر خوہش بر اطراف 

فلت تیخ مہراز میان ہر کشید شب ٹیر داسن از و در کشید 

صیاد از دور پدید آمد موش گفٹ وقت آنست کہ از عہدۃٗ عہد بیرون آیم و آچہ ضامن شدہ 
بودم بتمامی ادا کنم و گربەر! چون دیدہ برصیاں افتاد ھلاٹ خودرا پقیں کرنہ انتظار قتل میکشید کہ 
موش عقدۃٗ باقی را ببرید گریەرا از هول جان یاد موش نیامد و پاي کشان بر سردرخت رفت و موش 
از چنانی ورطہ خللص یافتہ در سورامخ خزید صیاد رشتہاي دام گسستہ و گرھہا بریدہ دید حیرت ہر و 
مستولي شدہ بقیەر! برداشت و ناامید بازگشت زمانی برآمد موش سر از سورام بیروں کردہ گربەرا از 
دور بدید ترسید کہ نزدیکٹ او رود گریہ آواز داد مصرع 

نا دیدہ سکن چو دیدہ باشی مارا 

احتراز چرا سي نمائی و اجتتناب از چہ روا میداري و مگر ندائسۂ کہ دوستی عزیز بدست آوركۃ و 
ہراي اود و احفاد و ا“عاب واحباب خود ذاخیرة نفیس حاصل کردہٗ پیشتر آىي تا مکافاٹ نیکوٹي ترا 
ہمروت خویش جاي آرم و "جازاٹ مردي و مردانگی خودرا بخوبہٹر وجہی مشاہدہ کئي و من 
نمیدائم عذر الطاف تو بکدام زبان خواہم و شکر اشفاق و اعطاف ترا بکدام بیان ادا کتم 

ہم تازہ روہم ہم تچل ھہم شادمان ہم تنگدل ‏ کزعہدہ بیروں آمدن ننوائم این انعامرا 

موش "*مچنان ہر حواشي بساط تحاشي میگردید و از ساحمتا مصاحبت پہلوثہيی کردہ روي 
بجانب وحدت و وحشت می نہاد و رتنم اہن سٹل بر دغٹر خیال میکشید کە ھذا زمان العقوق لاواں 
اعقوق و بہ آواز حزین میگنت چۂ زہبا گفتہاند 


انوار سہیلی ہاب ھفتم _حکایت دوم ۳۷٣‏ 
قتطاعۂ 
روزگارہست کہ از غایت بیداد درو نیست ممکن کہ کسی را سرو سامان باشد 
چشم نیكي زکہ دارہم بعہدي کہ درو کہ کسي بد نکند غائت احسان باشد 
مرا بر خاطر آن سیگذرں کہ زمانں خلوت است و روزگار فراعت و سن بعدازیں سر-سحبت کسي 
ندارم و رسم *خالطت باابناي جنس زمان فرو میگذارم ‏ مصرع 
ات کرک سر سرن 
گربہ گشت سکن ودیدار از من دریخ مدار وحق دوستی و حریست آشنائ ضائع مگردان کہ ھرکہ 
'جہد ہسیار دوستی بدست آرد و بیەوجيی باسانی از داپرہ عبت بیروںگذارد از ناب پاريی ”عرومماند 
و دیگردوستان از وي ناامید شدہ تر مودت گیرند بیت 
بد کسی دان کہ دوست کم دارد بدتر آن کو گرفمت و بگذارد 
وٹرا برسی سنت جائي ثابت است واز برکشت تو مرا نەست زندگائی حاصل و عہد صعبتي کە در 
میاں آوردام از تعرض انفصال مصٰون خواہد ہوں و میثاق مودنی کہ بسنەام از مضرت نثض *”عروس 


خواهد ساند ینتا 
تواں شنید نسیم وفا و عہد قدیم زھرگلی کہ دمد تا قیاست ازگل سا 

وسا دام کہ عمر من باقی استا حقوق ترا فراموش تخواھم کرد و در باب سکانات عمل تو باحسانو 

اکرام جہدي کہ اسکان دارںد سبذول خواھم داشت بیستا 
شکرکرست کہ چو گل تو برتواست ‏ سوسن نہام کہ بصد زبانں خواہم گنت 

ھرچند گربہ ازین باب سنں‌ھا در سیان آورں و سوگندهاي عفلیم یاد کرں و خواست تا مجاب 
”جانبت از میان ہر دارں و راہ سواصلت کشادہ گرداند البتہ مفید نیفتاں و موش جواب داد کہ ھرگا: 
عداورتٹ عارضي باشد “جرد آمہغتگی و تلطنيی کە از جانبیں بدید آید سرتفع سیٹواند شد و درانں “عل 
انبساط و سمازجت از عیوب *عسوب نمی افتد اما چون دشبني ذانی باشد اگرجہ بظاھر ہناي دوستی را 
ارتفاع دھند بران اعتماد نتوان کر و از نگاھداشت و مراقبت احوال دتیقۂ فرو ندوان گذاشت کہ مضرت 
آى بسیار و عاقبت آن وخیم استا پس ھمان بہ کہ چون نسہٹ جنسیت در سیان نیست تو دل 
از سعبت من ہر داریي کہ من خود چان از آشناني تو گریزانم و هرک ہا غیر جنس خود در آمیزد بدو 


آن رسد کہ بدان غویٹ رسید گربہ پرسید کہ چگونہ بودہ است آن 


کر ۳ انوار سہیلی باب ھفتم حکایٹ سیوم 
حکایتٹ ۳ 
گفستا آوردہاند کہ موشی ہراب چشمۂ وطن گرفتہ ہوں و در پاي درختي سرمنزلي ساختہ وغوکي نیزدر 
سیاںی آب بسر میبرں وگادگاہ ہکسب ھواي ہکنار چشمۂ می آمد روزي ہر لب آب آمدہ بغمۂ دلخراش 
داي میک و از خود بلبلي ہزارنستاں بر ساختہ بہ آواز نا خوش مرغ دلہارا از قفس‌قالب میرھانید 


تسا 
اکرچہ سرت دل آزار نامایم داشت ‏ ولی اسول وادا درکمال زشتي نود 

دراں حال موش در گوشۂ مقام خوں بزمزمۂ مشغول ہوں راست کہ نعركٗ شور انگیز غرْث شنید 

ماحیر شدہ بہ آھنگی تماشاي خوائندہ ہیروں آمد و بسماع نغمات او مشغول شدہ دستی برهھم میزد و 

سریي می جنبانید غوکشارا آن اطوار کہ نمودار تحسین کردني سی نمود خوش آمد و با موش ط آشنانی 

افگند زبای خرد اورا از مصاحبت ناجنس مدع میکر و ھواي طبع اورا بر متابعتە موش میداشت 


القصه باھم خوش ہر آمدہ ھموارہ مصاحب بودندي و حکایات و روابات داکش ہر یکدیگر خواندندي 


ر مئنوي 
نرہ دل با همدگر سی باختند و ز وساوس سینہ سی بر اختند 
غریث نزں موش دل‌شاد آسدي پٔسے سالہ قصہاش ہاں آمدي 


جوش نطق از دل نشان دوستی است ‏ بستگیٔ نطق از بی ‌الفتی است 
موش روزي با غوك گنت کہ من وقتہا میّخواہم کە با تو رازگوہم وغمي کہ دردل دارم با زگور 
و تو درآن *عل ہزیر آب قرار داري بیستا 
آنچا کہ توٹي آمدن من مشکل و ینا کہ منم ہزار سشکل در دل 
چندانکہ نعرہ میزنم از آواز آب نمی شنوي و ھرچند فریاد میکتم از غوغاي غوکانں دیگر استماع 
نمیکني حیل باپد کر کہ چوں برلب آب آہم تو واقف شوي و ہي آنکہ نعر زنم از آمدن من آگاہ 
گردي غرٹ گت راست میگوت من نیز بارها درپں اندیشہ افتاددام کە اگرپار سن برلب آب آپد من 
در تک ایی چشمہ جگونہ آگاہ شوم و از عہدۂ انتظاراو کہ برايی دیدار سن کشد ۔چسان بیرون آہم 
وگاہ باشد کہ من نیز بدر سوراخ سيآیم و تو از جانب دیگر بیرون رفتہ و سدليِ مننظر میہاشم خواسٹم 
کہ ازیی معلي با تو شمۂ در میان نہم تو خوں بکرامتی کہ داربي اینصورت اظہار کردي و بصفاي باطن 
مکنون ضمیر مرا ظاہر ساختی آکنوی تدبیر این قضیة هم تعلں بنر دارد 


انوار سہیلبيی باب ھفتم حگکایت سیوم ۳٢‏ 
ابر 
ذھن لطیف لو هہمہ فکر نکو کند 

موش گدمت سرا سررشہ تدہیريی بدست افتادہ است و چنان صواب دیددام کە رشن دراز پیدا 

کنم پکٹ سر ہر پاي تو ہندم و سردیگردر پايی خویش ٭*عکم سازم تا چوں بر لب آب آپم و رشتۂ بچنبانم 
تو از حال سن واقف گردي و اگرتو نیز بدر زاوه سن تشریف آري ھم بە تحرث رشتہ مرا آگاهيی 
حاصل شود از جانبیں بریں قرار دادند و عقد عبت ہدین رشتہ اسحکاسي پافستە و ھموارہ از حال 
ھم با خبر ہودند روزي موش ہر لب آب آمد تا غرکثرا طلب داشتہ اساس عبتی انگند ناگاہ زاغغی 
چون باي ناگہان از هوا فرو پربد و موشرا بر داشتہ روي ببالا نہاد رش کە در پاي موش بود غوکٹ‌را 
از فعر آب ہر آورں و چون دیگر سررشتہ در پاني غوث “عکم بود در ھوا سر نگوں شد زاغ میرنت موش 
در سنقار گرفتہ و پاہاں تر ازاں غوکي نگونسار آواتختد سردمان آن نثش بوا جب سیدیدند و ہر سبپل طس 
و طنز سیگفتند عجب حالتیست کہ زاغ بر خلاف عادت غوکی‌را شکار کردد و ھرگزغویٹ شکار زاغ نبودہ 
غوث فریاد سیکرں کہ حاليی هم غوك شکار زاغ نیست و لیکن از شوسی مصاحبت ٭وش ہدین با سبٹا 


شدک وو ھزار چندیں سزايی کسی اُسہتا کہ ہا غیر جنس صا حصب گرںدں 
یہد 
اي فغان از پار نا جنس اي فغان ھمنشیں نیکٹ جولید اي سہانں 
در آسیزم 5 بژۂ نا سس جا رسد 


آ تہ نشوں ۰ سر خوں داعيہ ان لہیسہٹا کاە با جنس خعوں 


تو عزات جوي دور از امن ہاش _ رفیق خویششن ھم خویش باش 


مرا صید خود گردانیدي و چون پاي بند دام درستی شدم رشتہ مواصلت قطع میکنی و طرم مہاجرٹ 


می افگنی ربايی 
ساقی ہوفا سر سبو بکشاديی چون مست شدم جام ز کف بنہاديی 
چون دردي شجر خواستی داد آخر اول مے‌صافیم چرا میداديی 
سش جواب داں کے دران ٭جل مرا بتو احتیاج ہوں و عاقل اگردر ری آفند کہ خلاصس ازان 


اوت 


ى۳ انوا رسہیليی.: پا فقم ‏ حکایٹ سیوم 


باھتمام دشمن امید تواں داشت ہهرآئینہ گر ثلظف بر آید و در اظہار آثار مودث کوشد و پس ازان 
اگر ضرریي تصورکند از “عبت او تجنب نماید و آن ته از روي عداوت و انکارباشد پا از راہ نفرت و 
نتر حاکن وس رات سو تبغر ار مدان جا 
وحشتيی موانست اپشاںرا دست بدارند و یھ خردسند آلرا پر عدارت حمل نگند اما چون فائدہ 
سنقطع گشت تر سواصلت او نزدپکٹتر نماید نظم 

ھرکہ از و فائدہ سي رسد دیدن أو راحمت جان ودل است 


و آلکہ از و فائدہ نتواں گرفت صحبیت اورا ضرريی عاجحل استب 


و دیگر آنگہ امل خلشہتا من و تو برمعادات سرشتہ شدہ استا و آوارَہ دشبني ما باستماع رسیدہ 
ودر طبائع قرار پافٹہ و ہر دوستی کہ بضرورت ہجہت روا شدن حاجتي حادث گشته باشد چندان 
تکبہ نتوان کرں و آںرا زبادت وزنيی نتوان نہاں کہ چون غرض از میانں ہر خیزں ھرائینہ بقرار اصل باز رود 
چنانکەہ آب مادامی کہ بر سر آئش داري گرم باشد وچون از آتش باز گیري ھمان سرد گردد کہ بودہ 
و ہمہ کس دائند کہ هي دشمن موثررا زیاں‌کارٹر از گربہ نیست و سن ترا بخود هي اشتیاتي 
نمی شناسم بجز آلکہ ستخواھی کہ از خوی سن بناشتا شربٹی ترتیب کئي و گوشت سن بجاي نہاريی 
ہکار ہریي و بہے تاوپل نشاید کہ من بتو فریفتہ شوم و بدوسٹی تو مسنظہرو مسنوثن گردم ع 

گربەرا ہا موش کي بود است مہر مادري 
گربہ گغمت اپ سخنان از روي جہد میگوئی یا فی نفس الامرھزل و مطاہبہ سیکنی موش جواب داد 


مصرع 
در جان بازيی چہ جاي بازي باشد 


ای “غْن از روي حقیق میگوہم و بیقیں سیدائم کہ بسلاہت آن نزدیکثاثر است کہ نا توانی چون 
من از عبت توانائی چوں تو احتراز کند و مر عاجز از مقاوسہت دشمن قادر بپرهیزں کہ اگر خلاف این 
اتفاق آفند زخميی رسدش کہ ہے مرھم عالی نپذیرں بیت 
ھرآن کہٹرکہ ہا مہترستیزد _ چنان افند کہ هرگر ہر نخیزں 
حالا مصاعت وقت دراں می بینم کە مس از تو پر حذر باشم و تو از صیاد “عترز باشي و پس ازین 
میانں من و تو صفاي عثیہدت معتبراست و بناعيی خالصت ہر تشاہد روحاني و تعارف جاني بہٹر 


انوار سہیليی باب ھنم حکایت سیوم پ پ۳ 
چون سیان سن و تو قربت جائی باشد ‏ چہ تفاوت کند ار بعد مکانی باشد ۱ 
ہر ھمیں اختصار باید نموں کہ اجتماع *عال است و نقطله اتصال خاچ از داپرهٔ قیل و تال گریہ 
اشطراب آغازکرہہ جزعي مشتمل ہر آب دیدہ و فزعيی مسنطاوي برسوز سینہ ظاھ رگردائیدہ گنت 
قطعۂ 
زھم بریەن پاران بە تیخ ناکاميی چو هھست عادت دوران مرا جہ تاوانست 
بہ ہیں مفارقت جان ز تن چگونہ ہو . بجان دوست کہ شجران ھزار چندانست 
پر ایی کلمہ یکدیگررا وداع کردند و ھریکث رو ہماوايی خود نہادند و خردسند روش رایرا ازبن 
حکایت فائدہ آنست کہ فرصت سس ہا دشمن ہوقمت حاجمت فوٹا نکند و پس از حصول غرض از 
سراعات جانب احتیاط غافل نباشد سبخان الله موش ہا عجز و ضعف خود چون انواع آفات ہدو ٭عینا 
گشت و دشمنان غالب و خعمان قوي گر او در آمدند بدقائق حیل تمسکٹ جسەہ يکي از ایشاں‌را 
در دام سوافشتا کشید و بوسیلہ حبت وي از خراببيی سیل عدت اپمن شد و ہوقشت “جال از عہدد 
عہد بیرینں آمدہ آداب حزم و دوراندیشي جا آورں اگر اصحعاب ۔خرں و کیاست و ارباب افطدنت و 
فراست این تجارب‌را نمودار عزائم خویش گردانند و در تقدیم مہمات اپن اشارات‌را مقتداي راہ خود 
سازند هر آلینه نواس و خواتم کار اپشان ہمزیت دوستکامی سفترں و متصل ہاشد و معادت عاجل و 
کرامت آجل بروزگار فرخندہ آثار ایشان واصل و ,۔تواصل گردں 
قطلعہ 
ھرانکسی کہ گند پیر وي اهل خرد ئا وجہ بائی جحال او نرسد 
ہہ آب جربەہ چون گر فتنہ بنشاند غبار نقص بروي کمال او تید 


بنامي رفعت اگر بر اساس حزم نہاد خلل برتبہ جاد و جلال او نرسد 


۷۸ انوار سہیلي باب ھشتم مسلحمہ ‏ 


باب ھشتم 


فراحکراز کرٹن از ارہاب ۔حقد و اعتماد نا نموٹن ہر تملق ایشان 


رای جہانآرايی حکیم فرخندہ راي‌را گفمتا بیت 


اي چو صبے آخرین سر تا بپا صدق وعفا 
بطریری از وھمت عیب مبرا و توجیہی از سمت شک و رہب سعرا ہیاں فرمودي مثل کسی کا 


ويی چو عقل اولیں پا تا ہسرفضل و ھنر 


دشمنان غالب و خصمان قاہر موجہ او گر‌ند و از هي جانب راہ گریز نیابد و سمر خللص متصور 
دیگراں برقد و ار خطر و خافت و فتنہ و‌ آفمت ایی گردں و عہد ختدوں دراں واقعه با د٭شمن ہوفا 
خحات رسد اکنوں التماس آن دارم کہ باز گوبد داستان اصعاب حقد و عدارت کہ از اپشان احتراز و 
اجتناب نیکوتر پا انبساط و اخئاط بہتراگر یکيی از ایشان گرں استماات بر آید و داعیة ملایمت از ويی 
سر ہر زند ہداں الات باہد لہوں پا آنرا سللق در ضمیر جايی نباہد داد برھمنں گذہت 
بیستا 
امی چو وھم از افتنام آزماپش دورہینں وی چو عقل از ابتدائی آفرینش کار داں 

ھرکہ بفیضش روح قدسیيی مسنظہر باشد و بمدد عقل کل سٹسٹسشٹ بوں ھرآئینة در کارھا احتیاطي 
ھرچہ تمامٹرواجب بیند و مواضع خیر و شر و مواقع نفع و ضر نیکو بشناسد وبرو پوشیدہ نماند کە از 
دوست آزردہ و قرین تج دیدہ پہلوتہی کردن بسلامت نزدیکٹراست و از مکاسن مکر کینہ کوش و غوائل 
غدر گندم نماي جو فروش تجنب نمودن موجب ایمنی از خطر خاصہ کہ تغییر باٰن و تفاوت اعتقاد 


7 : ۱ : کا : ہیں 
او چشم خمرں ہعائنہ بیند و دعدعۂ دل و خحدشا ضمیر او بنظر ہبصیرت مہشاهد: نماید 


انوار سہیلي باب ھشتم _۔کایت اول 8 
چو آزردہ شد خصم اپمن مباش ٠‏ خراشیدەرا ھست قصد خراش 
گراول در آید بللف و خوشي در آخر بسی *عنت از وي کشي 
و هرکە از اهل کینہ عالست عداوت فہم کردہ باشد باپد کہ آترا *عمل نیکو پیدا نسازد و چرب 
زہانی و تلتلف فریفتہ نگردں و جانب هشیاري و بیداري و عاقبت اندیشيی فرو نگذارد چہ اگر خلاف 
ابنمعنی از وي در وجود آپد تیر آفستارا از جان هدن ساختہ باشد و آتش بارا در ساحت سینہ بر 
افروختہ بیست 
ایمنی از خصم *عنتہاي بسیار آورد خم غفلت ھرکہ کارد رٹ دل بار آورد 
و از جملہ حکاپاتي کہ درین ہاب ہر دفٹر خاطر ااواالباب مرتوم شدہ حکایت ابن مدین ر قبرد 


مزیت جمال و مزید کمال دارں شاہ پرسید کہ چگونہ بودہ است آن 
حکایت ۱ 


گفہت آورںداند کہ ملکيی بوں نام ار ابن مدین با ھمہتی عالی و رای روشن قصر رفہع الندر سا علنستدارا 


بسعی سعمار شوکت ہقبۂ سماٹ رسائیدہ و بناميی وسیح الفضاي مکرسٹرا بمدد مہندس حشمت از 


ذروة فل الافلاٹ گذرانیدہ بیمت 
سلکٹ کوکبہ شاد جمشید بت فلکس مرلتبہ ساد و خورشید شثغدت 


وہ8 سرغشی گا اورا قبرة خوائند انسی ثمام ذاشنت و اع سرغی ہوں ہا حسنئی کاہمل و نطلٹی دلکشا 
و صورت مطبوع و ھیات زیبا ھموارد ملٹ با او سخحن گنی و جوابہاي شیرین و مثلہاي رنگین او 
سنبسط گشتيی نظم 
کسی را کزینہا ہوں بہرہسند کنندش ہزرگان و شاهان پسند 
بسراي حرم بردئد و سلازسان حرم سرای‌را حکم شل تا در تعہد او وچ او غایہت جتہد جا ي آرند وھمانں 


روز پادشاەرا بسريی آمد انوار جاہت از ناصیہ او تابان و شعاع سعادت بر سفعات حال ري درخشان 


ج5 


۳۸۰ انوار سہیلی باب ھشتم حکایت اول 
ثطعہ 
چسەہ طالع و روشن دل و مباٹ پی فرشتہ طلعت و نیک اخەرو ھمایون فال. 
ازانں نہال شرف تازد گشت گلشن سملث .-.۔چنانکہ تازہ شود ہرگ گل زہاد شمال 

چندانچہ بچہ بر می بالید شاہزادہ نیز نشو و نما سے پافشت و اپشانرا ہا پکدگر الفتبی عظیم 
افتادہ ہو و پیوستہ ملکٴزادہ با آن مرف بازي کردعي و هر روز قبرہ بکوھہا و بیشہا رنٹی و از سیردا 
که مردم آنرا ندانستندي و اگر دانستندي بدان رسیدن نتوانستندي دو عدد بیاوردي پکی ملک زادەرا 
دادي و دیگر چہ خہدرا خورانیدي کودکان بدان متلذنذ گشتہ بہ نشاط و رغبہت سی خوردند و اثرمنفعت 

گشتند سر بلند بنشو و نمايی خویش چون سبزہ ٹراز اثر فصل نو بہار 

و قبررا بوسیلۃ آىی خدمتا هر روز جاہ و رفعت زیادہ می شد و ساعمت بساعمت ٹرب و مدزلت 
سی انزوں ؟چندي برین بگذشت و زمانہ بسی اوراق سفید و سیاہ لیل و نہار در نوشستا روزي قبر غائب 
بود بچ او در کنار شاہزادہ جست و ہسر پا خشونت دست اورا ریش گردانید آتش خشم در 
اشتعال آمدہ شاہزادەرا بغرتابے خفت و حدت انگند تا خاٹ درچشم مردسی و مروت زدہ حل 
الفشك و عیسٹا تدیمرا ہر ہان دادء پايی أو گرفتہ گرں سر بگردانید و چناں *”حکم ہر زمیں زد گ فی الال 
با اٹ براہ رگشت و در شکاجۂ ھلاٹ ناچیز شد تثت 

دریغا کہ شاعم گل نو شگفتہ فرو رسعت از تند باد خزانی 

چون فبرہ ہاز آمد چەرا کشنہ دید بیم ہوںد کەمہرغ روحش از قفس قالب پرواز کند از ھول آن واقعۂ 
نمودار فزع اکبردر دلش پدید آمد و از وقوع آن ھائلہ اثراندوہ در سینداش کالنقش ف‌احجر جايي گیرشد 
فریاد و ثغیر ہمنزل ساہ و تیر رسائیدہ میگکستا ‏ پت 

وہ کہ گعل روشني درچغم عالربیں نمائد. بی عیش و شادمائی در دل غمگیں نماند 

بعد از جزع بسیار وفزع بیشمار ہا خود اندیشید کہ اہن آتش بلا تو افروخ و متاع فراغتارا 


بغوغامی *حدت تو بفروخ ترا درین خاري یا بر سر دیواريی آشیانہ باپستی ساخت با حرمسراي 


انوار سہیلی باب ھشتم جکئں اول _۔- 


سلطان ۔چە کار داشتی و ہٹثربہت چه خوں مشغول شد بہ اتاہکی پسر پادشاہ چرا مشغول' شديی اگر 
بگوشہ و‌ ثوشه خود قناعٹ میداشتی ا٭مروز ہدیں ہلا سہئلا نا گشتۂ آزہنی ثصة غصہ نمی کشیديی و حگما 
اپشان ثوي ضعیف افتادہ ھمیشۂ رخسار مروٹ‌را بہ آسیب جفا خراشیدہ دارند و سرچشمۂ فترٹرا 
سابلة خدست و رابطۂ ملازمت قدري و ثٹیمٹی بیت 
برائی خدمت آنکس کہ نشناسد حق خدست هک اوقات خود شائع کە نہ مزد است ون مسنت 

عفو جرائمرا کہ صفشت آزادہ سردانست در مذھب النتقام نا روا و حرام شناسند و حنق ناشناسیرا 
”خلصان فراموش کنند جہ فائدہ تواں گرفمت و در سلازست گروی کە رابطلۂ عبت ہ ی‌غرضانرا از یاد 
بگذارند چہ سرسایہ حاصل توانں کرد بیستا 

حیف اسہت کہ در زمرہ سردان ہرہش نام آنرا کہ حق ٠‏ جچیستا پارانں نشناسد 

و من با قومی در آمختەام کہ در جانب خود ارتکاب کارهاي بزرگٹارا حقیر شمرند و از طرف 

دیگراں اندکٹ سہوي‌را ہسیار شناسند پیستا 
عیب خودرا بہنر باز نماہند وگر هنري هست ترا عیب عظلیمش خوانند 

و سن باري فرصت ٭عازات و زمان مکافات فوت تخواہم کرں و ٹا کی چا خویش ازبن ظالم 
ہی رحم و سدمگار خونخوار کہ ھمزاں وو ھمنشینں و ٭ونس و ثرینں خوبش‌را سو ٣سي‏ بکشت و ڈمغاند د 
خواہہ را ہی سہبي هلاٹ کرد باز تجویم آرام و قرار خواہم گرنت 

بت 
بی سو نہم مہر و آزرمرا ‏ بجوش آورم کین گرمرا 

پس آنگہ بی“عاہا بر رويی ملکزادہ جست و چشم جہان ہیں آنی قرقالعین سلطنستارا بر کند و 
پرواز نمودہ ہر کٹکرڈ کوشکٹ نشست خبر بہ شاہ رسید برايی چشم پس رگریہا کرد و خواست کہ بحبیلتٹ 
مرغرا در دام فریب آورد و در قفس بلا ”عبوس ساختہ آ٦آچہ‏ سزاي او باشد تقدیم فرماہد پس بزیر 


کوشک آمدہ در براہر قبرہ باپستاد وگفت اي سونس روزگار ازین باا فرود آي کہ تو :جان یمنی 


۲ انوار سہیلیي باب ھشتم _۔حکایت اول 
تفع 
گرز دست زلف مسشکیشست خطائی رتا رت 

حالا صعبمتا سرا برھم مزن و نہال عیش مرا پژمردہ مساز غبرہ گت ای مل ستابعث فرمان تو بر 
ھمگنای فرض است اما مدنی در باديہ ٹامل سر گرں‌ان شدہ بسرحد این اندپشۂ رسیدہ بودم کہ بثیة 
عمر تع آمال و تبلہ اقبال جزدر گاہ شاہ نباپد شناخت و سرکب ھمت جز در ساحت ملازست 
ایں حضرت نشاپد تا خىت وگمانں آی ہوں کە در سایه عنایت تو چون کبوترانی حرم مرفۂ العال و فارغالبال 
توائم ہوں و در مرو مرودتا سعيی نہوں: بمرتبة صفا توانم رسید اکدوں کہ خوں پسرم در حریہم سلطنہت 
چون قربانی حاچیان سبام داشتند چگونہ مرا آرزويی طواف این خانہ باقی ماند و با این ھمہ اگر 
دانستبيی کہ جان شیریں را عوض ھست لبیٹ زنان احرام حرم خدہت گرفتيی و لیکن 

مرشی یہ رمیذ؛٢‏ گردں از دام سن بعد بدانۂ کی شود رام 

و دیگر حدیث للیلدغ الموسن سن جعروا حد مرتیں اصعمت پیوستہ و مر زبرٹ باید کہ یٹ چیزرا 

دوبار نیازماید و از زخم جانوري دوبارگزیدہە نشود بیت 
نشنودي این مثلرا کاراب عقل گفتند ‏ س جرب ا ٭جرب حلت بە الندامڈ 


رود عذاب آچل متوجہ خواہد ہوں و اگر بمساعدت ہخت بلند ازان بجہد اولد و احفاں وبرا تل 


نکال آن ہباپد چشید و خواريی عقاب و وبالش بباید دید چه طبیعت عالم صفت مکافادتارا سنکنل 


است و طہدنت روزگار خامیت *جازاترا مضمن چنانچە پسر ملٹ با چا س غدریي اندیشید و 
ازمن بی اختیار من بلکہ بطریق مکافات المي بوي رسید و ممکن نیست کہ کسی از ساغر ستمگاريی 
جرع نوشد و ہخمار بلا مبٹلا نگردد و در چمن اعمال نہال بیداد ہنشاند وثمرہ عقوبت و عذاب بر ندارد 
بیت 
ابلی را کہ ثشخم حنظل کاشت ‏ طمع نیشکر نباپد داشت 
و مگر ملک حکایت دانا دل ودزدان استماع نکردہ است و رسیدن مکافات بدزدان بسمع شریف 
نرسیدہ ملک پرسید کہ جگونہ ہوںدہ اس آن 


انوار سہیليی باب ھشتم ایت ڈوم ۳ٴہ 
حکایٹ ٢‏ 


گفت آورںداند کہ در شہر رقہ دروہشی بوں باخللق پسندیدہ و آداب سنودہ آراسنہ و نہال انوال و 
افعالش بازھار مکارم اوصاف و *“عاس عادات پیراستہ بواسطلۂ آنکہ دلي داشت صعقائل معرفت دانا 
اورا دانادل گفتنديی و اهاليی آن شہر اورا دوست داشتنديی بیت 

آنرا کە کمال معرفنت شد حاصل هم مونس جان باشد و هم مرھم دل 
وقتي از اوقات متوجہ زیارت بیت العرام شد و ہے رفیقي و همدسي روي براہ آورں جمعي دزدان 
ہي رسیدند و بگمان آنکە با او مال ہسیار است قصد کشش وي کردند دانادل گفت ہا س از مال 
دنیا چندان چیزي بیش نیست کہ توشه راہ حے تواند ہود اگر غرض شما بدان مقدار حاصل سیشود 
مضایقہ نیست مال ہبرید و مرا بگذارید تا بطریق توکل و تجرید این راەرا بسر ہرم و دید انتظار 
کشیدەرا از خا آستان حرم توتیانيی کشم بیستا 

روم بکوي وي وسر ہر آستان نگم غبار خاٹ درش توتیاي دیدہ کنم 

دزدان ہی رحم بدان سض التفات نا نمودہ بقتل ويی شمشیر کشیدند پتچارہ ماحیروار بہر طرف 
می نگربست و چناچہ رسم فرو ماندگان باشد پاربی و مددگاري ماجست دران بیدايی پر وحشت ر 
”عراي باهول و ھیستا ھے متناسیي ہنظر وي نیامد مگر آنکہ ہر زہر سر ایشان جوثي کلنگانی سیپریدند 
دانادل آواز داد کہ اي کلنگان درین بیابان بدست ستعگاران گرفتار شددام و جز حضرت عالم الٰفیات 
کسي از حال سن خبر ندارد شما کیٹہ سن ازبہں جماعت بخواهید و خوں سن از ایشان باز طلبید 
دزدان ہخندیدند و گفدند چۂ نام داربيی گنت دانادل گفتند باربيی دل تو از دانانيی هي خبر ندارں مارا 
معلوم شد کہ تو بیعتليی و هرکہ عقل ندارد در کشتن او زیادہ وبالی خواهد ہوں دانادل گلت سوف 
تريی اذا جلي الغبار در پانچا نک از مکانات بگوش شما فرو سي خوائم و شمة از *جازات عمل 
بنظر شما در سي آرم و لیکن گروھی کە صفات صم ہکم عمي فہم لبرجعون لازم ذاٹ ایشان است از 
امعنی چہ خبردارند پنستا 

اگرگوش دارں خداوند هوش ‏ ازہنسان خنہا خوش آید بگرش 
چندانچہ دانادل سیگشت گوش ھوش ایشان از استماع سن حق بی بہرہ ہوں و بامرۂً بسبرٹ 


شان مشاهدء جلوات جمال حثیشتا نمي نمود اورا بکشتند و سالشرا ببردند و چوں خبر کشن او 


5" 


۳۸۴| انوار سہیلی ‏ باب اہشٹم حکایت دوم 
باھل شہر رسید سلول گشتہ ہر فوت او تاسغہا خوردند وٴ پیوستہ طالب آن بودئد کہ مگر کشندگان اورا 
اریت آجرالیں ہداز مو بعد پر اقل خہی ‏ رومیہ مصلی شاف خدہودلد و کفتکان دانادل 
نیز در ھمان *چمع گوشۂ گرندہ در اثناي آن فوجي کلنگان از هوا در آمدہ بالاي سر دزدان پرواز 
سیکراند و بنوعی آواز سیدادند کہ از شغب و فغان اپشان خلق از اوراد و اذکار خوں باز می ماندند 
پکی ازان دزدان ہخندید و ہر سبیل اسٹہزا با پار خوں گفت هماناکہ خون دانادل را میطلبند تضارا 
یی ازاھل شہرکہ در جوار اپشان ہوں اہی سن ہشنید و دیگریرا اعلام دادہ هم در ساعت ہعاکم خبر آنہا 
کردند اپشانرا گرفتہ ہاندث مطالبہ متعرف شدند و مکافات خوں ناحق بدہشان رسیدہ بقصاص رسیدند 
قطعۂ 
کہ کر در ھمۂ عالم کمان ظلم بز کہ تیراعست ت‌ نشانۂ نشد 
کە در زمانةۂ ہی اعتبار طرح ستم خیال بسٹ که خوں عبرت زمانهہ نشد 
واپن مثل ہراي آن آوردم تا ملکٗرا معلوم گردد کہ جرأات من در زخم شاہزادہ بتقاضاي مکافات 
و اقتضاي *جازات ہوں و ال مرغي شکسٹە بال را قوت اپ کاراز گُجا تواند بود و چوں اینصورت از س 
در وجوں آمدہ حال حکم حاکم خر اپ است کہ بفرمان تو کار نکنم و اعدماد نانمودہ برسن *خحادعت 
و فرہب درچاہ نروم ع "آن بہ کہ حذر نماہم از خدمت شاہ 
مت گفت اچہ گفتی بصدق و صواب مقرون ہوں و بفوائد حکمت و عوائد نضیلت “عون و 

من سیدائم کہ اعواي لاد البادي اظلم گناہ پسر من ہود کہ ہیسابلہ جرہسي بچڈ ترا بقل آورد و تو بر 
سبیل مکافاك کە جزاٴ سیل سينّة مثلہا عوض راست ست کردعي و ھنوز منت دارم کہ ہر قتل او اقدام 
ننمودڈٔ و ھمین بنقصان باصرہً او پسند کركِ‌ۃ اکنوں نہ تر کراهتی متوجہ است و نہ مرا آزاري باقی قول 
سرأ باورکن و بیہودہ در مفارقنت و مہاجرت مکوش و بدان کہ سن انتقامرا از معائب مردان سیشمارم 
و عفورا از رهاي جوانمردان می شناسم هرگز دستا رں بر پیشانی هنرنخواہم زد و روي قبول ؛جانب 
عیب تخواھم آور بلک مدعاي من آنست کہ در مکانات ہدي نیکوئی کنم و اگراز کسی ضرري بەن 
عائد شود در براہر آن نفعی بوي رسانم ۱ رباعي 

ماعادث خوں بہانە جرئی نکنیم جز رامستاروي و نیک خر نگنیم 

آنہا کہ بجاي سا بدیہا کردند گر دست دھد بجز نکوۓٔ نکنیم 


انوار سہیليی باب ھشٹم حکایٹ سیوم ۵ژ 
۱ قبرہ گفنت ہاز آمدن سن ھرگز سمکن نیست کہ خردسندانں از مصاحبت پار مستوحش پاوتہي 
کرلاداند و در فوائد بزرگاں مذکورست کہ مردم آزردەرا هرچند لطف و دجون زیادٹ واجب دارند و 
اکرام و احسان بنسبہت اپشان فریصہ شناسند گمائی و نفرت بیشتر شوں و ہران تقدیر احتراز لازم باشد 
عزیز سن چو آزردي کسي‌را مراعاتش تا سی توانی 
سمل گفدت اي قبرہ ازیں کلمات د رگذر یہ رانا سو رھ تر اپ ۸ا ہا تسہت 
ہا چچجکس١‏ ز خویشان و ستعلقانں نیست يہ ۵< سہت گسان خود بد نیندپشد و ہا سخصوصانں در مقام 
انتقام و ”خاصممت نباشد تبرد گنت حگتا در باب اقرہا ‏ حنی گفتہاند و حال ھریکْ بتفصیل باز نمودد 
و بریں منوال فرہودہ کە مادرو پدر ہمثاب دوستائند و برادران ہمثاہة رنقا و پارای و خال وعم در مرتب 
آشناپانں و زن 7 جس و ین در موازنہ خصمانں و یی در سرتبة ہیگانگان 
او ات 0 وس ۰ بجاي پسر نٹوائم ہوں و ہر تقدپر آنکه سرا بجاي فرزند داري در وت 
نزول بلا و جوم آفنت یر عنا جانب مرا فرو خواهيی گذاشت کہ ھرچند کسی کسیرا دوست دارد و 
گوبد کہ ترإ ہر خود اپثار میکٹم و چان در مقام مضایقۂ سم رج 
جانی جہ چب زاست کہ بہر تو فدا نٹرانں کرںد 
ہفذقیل آن 7 کک سلاست خواهد کشید وھ نوع ند - نثار دیگریی فا "٠‏ 


مردي بابد کہ از بلا نگریزں ‏ وز بہرکسي از سر جان بر خیزِ 
مگر ملٹ حکاؤت پیرزں و مہستي نشنیدہ و برمدموں حال اہشان اطلاعِ نیافتہ شاہ فرموں کہ باز 
نماي با من کہ ۔جگرنہ بردطر اس آن 
۱ حکانیت ۳ 
گفستا آورنداند کہ زالي ٴ کہن سال فرسودد حال دختري داشتا مہستی نام کہ ماہ تمام از تاب 


رحخسار رخشانی أو زشذةت۔ ست و ہر جہان افروز از عکس عارض دلرپایہش در عرقی لٹ سی نشسٹ 


1,۲ انوار سہبلي باب ھشتم حکایٹ سیوم 
شیرینں می کہ هوش سی بد رونق ز شکرنروش سی بر 
نازي و ھزار فتنه در دھر چشمی و ھزار کشته در شہر 
ناگاہ چشم زخم روزگار نا سازگار بدان سر گلعذار رسیدہ سر ہر بستر بیماري نہاد ودرگلشن جمالش 
بجاي گل ارغوان شاخ زعفران رستہ شد سم تازداش از تاب حرارت ہي آب و سنبل پرشکنش از تب 


*”حرق شات گنمتا پہہسا 
چر زلاف مشثسانی عنبرینشِ_ تکسر یافنت جم نازنیش 


+ہ پیر زں گرد سردخدرمیگشت واز روي نیاز و زاريی با چشمی چوں ابر نوبہاري می گنت اي جان 
مادر جان مادر نداي تو باد و مر ابی شکستہ در کوشا مامت در ماندہ خاٹ پاي تو سن خردرا 
سدقۂ تو میکم و نیم جائ حاق کا کا را کان لی دا سی ما گ 
00" گرت در بسریي باشد مرا برگرد سرگرد ین 
هر “عرگاہ با نالہ و آە گفتی خدایا بریی جوان جہان نادیدہ بہ اب و ایں پیر فرتوٹ از عمر 
سر فا کاتارکن نظم 4 
ازعمرسن آنچہ ھست برجاي - بستان و بعمراو در انز اِِ 
گرچہ شددام چو موي ازغم یک موي مباد از سرش: کم 
القصه پیر زی از آنچا کە مہر مادري و شفقت مادران باشد روز و شب در رڈعا و زاري سیکوشید 
و جانيی کہ داشت بفرزند دلبند میخشید تضارا مادەگاری ازاں پیر زنں از ص“عرا پا آمد و‌ بمطاخ دروں 
رفستا و ببريی شور سر در درکت کرداہ نہ ہوں او چون خواستٴ کہ سر از یسا بیروں آرٹ 
کراؤن 6 سا تد دمیبناں دیگی در سر از مطض بدر آمد و ازپی گوددہ بدالٰ'ن گوشہ میرنت 
پھر زن در وثشت ہاز آمدن گاو در خانه نبوں و از سراین تضیة وترنی نداشت چور ح بخانہ در آمد و 
دا ‌شکل و هیأات چیزي دید کہ گر خانہ بر می آمد تصور کر کہ عزرائیل یئل اس" ون رنہ سو 
آمہدة نعرڈ ہر داشت و ہزاري تمام گنت نظم 7 
سے ملک الموت من نہ مہستيام سن پیر زال *عنتي' ام 
گر تو خواھي کہ جانش بستانی اندراںی خانہ اسن: تا دانیي 


گر تر مہستی است اندر کار اپنکٹ اورا ہبر مرا بگذارزالہ 


انوارسہیلبي باب ۵شتم حکایت سیوم نے 


٠‏ ہي ہلا نازنیں شمرں اورا ٰ چون بلا دید در سپٹ اورا 
ٹا بدانی کہ نیست در خطريی هي کسیرا از خود عزیزتريی 
و سی امروز از ھمۂ عاثق *جر شەەام و از خلائق منقطع گشتہ و از خدمت تو چندان توشہ بر 
داشتەام کہ راحلہۂ فوت سن ہبدان گرانبار شدہ تحمل ہار دہگر ندار ع 
تریم کە تن ضعیف است این بار بر نتابد 
وکدام جانورر! آن طاقت تواند ہوں کہ گوشهۂ جگر اورا بہ آئش بیدا کباب کردہ سو دلشرا بباد 
تار بردھند و روشناتٔ دید اورا در ظلمات فنا انگندہ راحت جانشرا از پیش بردارند ورس جوں از 
فرزند ارجمند کە نور دیدڈ پر نم و سرور سی پرغم بود بر اندیشم دریاي تاسف در سرے آمدہ کشتی 
شکیبایٴ‌را بگرداب اضطراب اندازں و شعلۂۂ آتش یر بالا گرفتہ ستاع صبر و بردباری‌را ہیکبار ہسوزد 
قطعۂ ۰ 
اندر جہان سنم کہ *عیط غم مرا پاپاں پدید نیست چہ پاپان کنار هم 
گفتم بصبرساحل دریا شود پدید اکٹوں شکست کشتی صبر و قرار ھم 
وبا ای همہ بجان اپمن نیستم و بدین تواضع و تملق فریفته شدن از روش خردسندان دور میدانم 
لجرم آیت یالیت بینی و بین بعد المشرقین سی ‌خوانم 


وصلیي کہ دروملل باشد ران بہ ازان وصال باشد 

مل گفت آچە از جانب تو وقوع یافنت اگر بر وجہ ابتدا بودي تحرز و تنب از صحبت 
ساسب نمودي و لیکن ہر سبیل قصاص کاري کردىي و بطریق جزا عملي بجا آوردي و زبان معدلت نیز 
ھمین حکم سیفرماپد و حاکم انصاف در سقابلۂ چنان فعلي کہ از فرزند سن صادر شدہ چئیں مکانات 
امر سینماید بس موجب مشجرٹ و سبب نفرٹ چہ تواند ہوں آخر ہر اندیش کەه پیش از ولدت نرزند 
انیس اوقات و سونس روزگار سن تو بودي و چون پسر من از کتم عدم بنضاي وجود آمد مہر پدري 
اقضاي آن کرد کہ بدیدار وي انسيی پدید آید دران سادہ اورا ہا تو شریکث کردم و معجالست توو 
موانست وي عمری برناھیت سیگذرانیدم و اکنوں کہ:چشم زخم زمان نقصانی بگوھر باصرداش رسانید 
ذوتی کہ بدہدار وي داشتم خلل پذیر شد اما مسرت گشت وشنید و ؟جت صدا و نداي تو باقیست 


چنانں مک کہ ایں نیز بکلی سنتفی گردد و سرا ہقیة العھر معتکفب بیستاالاحزان باپد شد و ہا اندود و 


ىَ5 


۳۸۸ انوار سہیلي: باب ھشتم حکایت جہارم 
ملال و غصہ و کلال باپد گذرائید و مثٹل من با تو ھمان مثل مطریب است و پادشاہ قبرہ پرسید کہ 


جگونہ بودہ أسته آن 
بکابک 5 

ملکٹ گفت آورںەاند کہ پادشاهی مطرلبيی داشت خوش آواز و شیریں نواز کہ بە اعان دلفریب 

پاي عقل از رکیب بیرون بردي و عنان تمالٹ از دستا صبرو شکیب بدر کردي 
ازو خوش گوی تردر لعن و آواز ‏ ندید ایں چنگت‌ہشت ارغنوں ساز 

پادشاہ اورا بغایت دوست داشتي و پیوستہ بسماع نغمات دل آویزں دستانہامي نشاط انگیزش 

خوشوٹتا ہوديی بیت 
نواٹ مطربی ہشنو کہ سدوت وت انزاپیش ‏ بزیرو بم چو ناهید آورں درچکۓ کیوانرا 

واپن مطرب غللمي قابلرا تربہت میفرمود و در سازندگی و نوازندگی تعلیمہاي مشفقانہ سے داد نا 
اکٹ زمائیرا کار از خواجہ بگذرانید و آھنگی مازي ‏ و نغمہ پردازي بمقامي رسانید کہ آوادٔ قول و 
غزلش از اندار تصور وہم و خپال درگذشت و از صوت و صداي لقش و عملش مساسع جوامع اعزہ 


و اهاليی پرگشت نظم 
کردي بترانہ دل آویز بازار نشاط و عیشرا تیز 


چون گوشۂ عوں ساز کردعيی ‏ ناهید دوگوش باز کرديی 

شاہ از حال غلام آگاد شدہ بٹربیٹ و تفویت او الفات نموں تا ہحدي کہ ندیم خاص و مٹرب 
صاحب اختصاصن گشت و شاہ ھموارۃ بنغمات فیض بخش او کە از "گجز سے خبر دادي مفتون بودي و 
بنواي عود عالم موزش کہ آتش در دلہاي عشان میزد آھنگا ہزم عشرت مي نمودي عرق حسد در دل 
مطرب بحرکتا آمدہ غلامرا بکشتا و خبر بپادشاہ رسید باحضار مطرب فرمان داد و چون مطربرا 
بموتف سیاست حاغ رگردانیدند سلطان از روي ھیبت با او عتاب آغاز کرں وگفت ندانستی کہ نشاط 
دوستام و نشاط سن بدو قسم بود پکی در “عبت از سازندگيی تو و دیگردر خلوت از نوازندگی غلام 
چہ چیز ترا بریں داشت کہ غللمرا بکشتی و نیم نشاط من باطل کرديی همیں ساعت بفرہاہم تا ترا نیز 
از همان شربت کہ غلام را چشانیدۂ چشانند تا دیگر بارہ کسی ہر مٹل این جرڈٹ اقدام ننماید مطربرا 
قول شاہ سرودي بیاں آمد و گنت شاہا من بد کرںہام کہ نیم نشاط پادشادرا باطل کردم اما آنکۂ 


انوار سہیلی باب ۵شتم حکایت لاجم ۹ژ 


اگرپادشاہ مرا بکشد و تمام نشاط خودرا ضائع سی سازں چگونہ است پادشا:را خوش آمد واورا نوازش فرمود: 
از کشتن آزا کرں و غرض از اپراد این سثل آن ہوں کہ پارہ از طرب و خوش دليی من بواسطۂً فرزند نقصان 
پذیرفٹہ و تو نیز ساز فراق مینوازي نزدیکٹر شدہ کہ پشت امیدم چون قاست چنگسہ خمیدہ گُردد 
و سینڈ رأجورم بناخن حسرت چون دل عود خراشیدہ شوں و آخرالمر پارانرا مفارشت بضرورٹ دست 
خواهد داد باری حالا در خحجر اختیاري مکوش وداس جمعیت از دست سدہ 
خود مکن بیگانگی باری چو سیدانی کہ چرخ آشناپان را ز پکدیگر جدايی میدھد 

قبرہ گفستا خشم در نہانغانۂ دل پوشیدہ است و کینہ در زاویۂ سینہ "خنيی ماندہ و چوں کسيرا 
برای اطاع سمکی نیست پس آچە زبان گوید اعتمادرا نشاید چہ زبان دریں سعني از مضمون آچ: 
در ضمیر ٴمگنوں است عبارتي راست ادا نکند و بیاں در ثعواي *خزونات حاطر حق امانت چاىي 
نیارں اما دلہا حکم القلرب تتشاہد یکدیگررا شاہد عدل وگواد راست اند 

حدیثف سردل دل داند و بس زبانں و اب دران “عرم نباشد 
وزبان تو در آچه سیگوہد دل با او موافل نیست و دل تو آچه دارں زبان در اداي آن صادق ند 
اخحری 
بد جان ندآپ آلله زان ول تی بت 
ای ملٹ من صعوبت صولت ترا نیکو شناسم و از نہیب سیاست تو نیٹ با خبرم 
از کوۃ گا زخم گران تر كئي رکاب وزباد وت حمله سبکثاتر کئی عنان 

ہي وقت از ھیبت تو این نتوائم بود ویکٹ نفس از ضرر معلوت تو آرام نتوائم گرفسٹ ورەن 
ازاں جملہ نیستم کہ طبیب ہا او سیگفشت داروی چشررا بتو نسہت بیشٹر است از داروي درد شکم 
ملک پرسید کە جچگونہ ہوںہ است آی 

حکاپٹ ہ 
قبرۃ گت مردي نز طبیب آمد واز درد شکم بیفرارگشتہ در زمیں سبغلطید و از صعوبت الم زار 


زار سینالید ودوا میطلبید ع اي طبیب آخر علاجي کن کہ کار از دس رفته 


۱۰ انوار سہیلی باب ھشتم حکایٹ پنچم 

طبیب بطریقی کہ ارباب حکمت قانون معرفنت اسباب و علامات‌را مقدم دارند تا بعد از ٹشغیسں 
مرض بعلاچی کہ سبب شفاي عاجل توائد شد اقدام نماپند از وي پرسید امروز چہ خوردة مر سادہ 
دل گشمت پارڈ نان سوختہ خوردہام و بدأن غذا کە مثابۂ انگشت ہود تنور معددەرا: ٹافدہ طبیب 
ہملازمان فرسوں کہ دارويی کەہ چشررا جلا دھد و روشنی بصر بیغزاید بیارید تا چشم این کرا دارو کشم 


اي طبیب صخریہ ہر طرف نہ و استہزا بگذار من ازدرِ شکم سی نالم و تو جواھر دارو در چشم سن 
باز نشناسم و خام از بعته امنیاز نکنم بیستٹ 
ہسمداللہ کہ در دائش چنائم کہ خیر از شر جدا کرژن توانم 
کت گوت سان فوکان نار کرد اسیا کی راف شدد سا عافظاتماتت ا کو لات 
آب حلم ہر آنئش خشم میریزد و میداند کە در نوشیدن شربت عفو اگرچۂ بغایت تل نماد حالوت 


مسرت مسندرچ اتا و حعمل نمودن ہر سشتقت ہرد‌باريی ھرچند مزا زھر دارں تریاق م جسٹرا 


متضمں اُست نظم 
غصہ “خور ز آلگه شقارت دروست خشم فرو خور کہ حلوت دروست 
شعشعا برق در آزردنست قاعدء بعر فرو خوردنست 
سن درہا نشود پر غبار گرچہ کہ باران کندش سنگسار 


قبرہ گنت ایں سٹل مشہور است من تہاون بالشروقع فی الضر درکہ آسان گیرں دشوار افتد این کار 
دشواررا آسان نتوان گرنمت و دریں امر صعب تہاون نشاید ورزید و من عمر در نظارنٔ مہرہ بازی چرخ 


انوار سہیلی باب ھشم حکایت ششم 230 


ٹچربە استظہاري وائر حاصل شدۃہ باشد و ہمکاسب کیاست و سرمای فہم و فراسستا سودي تمام بدست 
آسدہ وبحقیقت شناخحتام کہ شرر اختیار و شرار اقندار بنای عہد و پیماں‌را می سوزد و سوزنں خوت 
کامکاري برشۂ سطوت جباري دیدڈ آزرم و وفارا سی دوزں و آتچا کہ شیر ھیبت شہریاري دم اننظام بر 
زمیں زند تملق و روباہ بازي فائدہ خواهد داد ھمان بە کہ خودرا خواب خرگوش ندھم و از خوي 
پلنگيی هراساں شدہ چوں آھو راہ بیابان گیرم کہ خصم ضعیفرا بہیے وجہ با دشمن توي مال 
منازعت نیست چنااچہ آن پادشاہ برای دشمن خود درینباب مئلي ایراد کردہ است مل پرسید 
يہ چگونہ ہودہ اآست آن 


٦ حکایتن‎ 


فوز و ثجام بر مفارق عالمیان سبسوط ساختہ و عنثاي لوا با اعدلایش سر رنعت از آشیانۂ طاؤس ریاش 


سپہر گذرانیدہ عدل کاملش مہمات ملکداری‌را انتظام تمام ارزانی داشتہ و بذل شاملش مساے 


شہرباری‌را از رويی اهتمام با تمام رسانیدہ نظم 
کم نا بے ش تختانشان ہر سر ٹا وخستا کپ فشان 
در جہانگیربيی و جہانبانی جم وقت و سکندر انی 


بی ازارکان دوامتارا خدشہ در ضمبر ہدید آمدہ روي از سدڈ سپہر اشتباہ شاہ بناشت و کی از 
دشمنان سلکرا فریب دادہ در مقام *عاربہ و خاصمہ آورں و چون شاد دانست کہ دشمن رر 
اف رد سو اتا لاف و زیڈ سان ورھنا را فو فا اضادش رصاق اکب ا 
جوش از سوداي خام خیال سرداري و سروري ٭يپزں و با دلي پر کینە از کدورتہايی دیرپن تمناب 
کامکاريی و برتريی سے بر نامہۂ مشتمل ہر نسائس سشغفانہ و “عیك متنطوي ہر مواعظ ملوکانہ نزدیکت وي 
فرستان و خصم مغرور از غائت وت و غرور بدان التفانيی نکرں و بکمند دعوت هر کی تصور گروٹی سر 
گردان ہوں بجانب خود جذب میئرمود بیستا 

پراگندڈ چندرا گرں کرد کہ ناورد جوہند روز نبرں 

النصہ چوں پادشاہ دید کہ نوش داروي مالیسمت مزا کفیف ایشاںرا کە از اي اعتدال حثیقي 


بكلي ماحرف شدہ اسالم نمی تواند کر بدپنگونہ پیغامي فرستاں کہ سن و تو بشیشہ وسنگت مائیم خواہ 


ات 


)۳ اؤسل افت کان ا 
سنگا ہر شیشہ زن و خواہ شیشہ برسنگ کہ در ھردو حال شیشہ خواهد شکسٹت و سنگسارا آسیبي 
خواهد رسید از اپراد اہن سثل فائدہ آنست کہ ہر ضمیر منیر شاہ روشن گردں کە من نیز حکم شیشہ دارم 
وبا خشم سلطانيی کہ چوں سنگيق پاہداررو خصم شکن است ملاقا کردن نیارم 


بهہ بتان آھنیں دل نشوي دلا سقابل کە تو آبگینە داري و نهُ حریف سندان 


هرچند کہ ملک در مقام ملطفشت است و مإکخواهد کہ بسکاجبیں اعدذار صفرايی وحشسدرا تسکیں 
دھد اما در مذھب خرن قبول عذر ارباب حقد و حسد حرام است و طلب صلے اصعاب عداوت‌را 
بہ رد و انکار جواب دادن امریي واجب اللتزام قطعہ 
ز دوستان “غندان شنید:ام پنديی کہ ہر سلایەہت دشمن اعتماد مکن 
چو اعتقاد مضرت ہخصم پیدا شد سشو فریفنہ و ذس اعتقاد ہکن 
مل گت جرد گمانی انقطاع “عبت و بر انداخن دوستی روا نباشد ر بمظنۂ کە از وھم زاید 
رنیقرا بسوز فراق مبٹلا ساخشن نشاید معرفت قدہم و “عبت مستقیمرا باندکٹ شالئبہ ہر طرف نہادن و 


رشتہه عہد پاري و پیمان دوستداری را جزويی خدشہ از دست دادن طریق ارباب تعثیق نیست 


ونا و عہد تو این ہوں و من ندانستم نوید مہر تو کین بوں و سن ندانسٹم 
ہمہ ضن چودل خویش خلت سیگوپٴ ‏ دل تو ضحت چنیں بود ومن ندانسم 
آخرصفت ونفاداري در مگی کہ از ہمہ جانوران بقدر حقیرتر و بمنزات خسیسٹر است پاشت 
میشود تو چرا از عرمه بیوفابٔ قدم باز پس نمیکشی و پیمانی کہ در عبت و مودت ما بسک بپاہان 
نمی بریں ع وفاي عہد نکو باشد ار بیاموزيی 
قبرد گنت من چگونہ بنیاں وفا نہم ازان جانب ارکان ہواداريی منہدم است و آثار حسن عہد 
بکلی متعدم و امکان ندارں کہ ملک موجبات وحشسدرا فرو گذارد و از ترصد فرصت مکافاتا اعراض 
نماید و حال چون بزورو قوت بر من دست نمیتواند یاست سعلواہد کہ مرا ہمکر و حیلہ در تبضه 
انتقام کشد و بباپد ترسید از کی کہ در ضمائر ملوٹ متمکں گردد چہ اپشان بہ وت سلطنت در باب 
انتقام متعصب باشند و چون فرصت پابند ہچ تاویل مال مت کوٹی و عذرخواھی ندھند و مثئل 


کینہا در سہنہا چوں انگشست فسردۂ باشد اگرچہ حالي اثريی ظاھر نگر|ند چندانکۂ شرارۃ غضبيی ہويی 


انوار سہیلی باب هشنم حکایٹ ششم وا 


رسد افروختہ گردں و فروغ خشم بالا گرفتہ جہانیرا بسوزں و دوں انظام کہ از سر آتش کین خیزد بس 
دماغہارا خشث ساختہ و بسیار دیدھا ترگردائیدہ و سمکن نیست کہ تا ذره از انگشت کیدە در کانوں 
سینہ باٹي ماند از مضرت شعلہ خشم ایمن توان بود ع چوں خشم زند شعلہ ترو خشکث بسوزد 
مل گلت جب حالتیست کہ تو درینباب ہر پکطرف افتادۃ و جانب دیگررا از دست دادهٌ 
چرا نشاید کہ مقدمات وحشت ہبمپامن الفت مبدل گردں و بعد از کدورٹ مجادلت صفايی مغالصت 
ہدید آپد قبرہ گت اگر کسي تواند کە در مراعاٹ جوانب لطفی تمام بجاي آورِ و در طلب رضا و 
فراغ دوستان سعی پیوندد و در وصول منافع بدیشان و دفع مضار و مسکارہ از ایشان معونعي و مظاہرنی 
وا جب دارں سمکن است کہ آن وحشت از میانه مرتفع گرند ھم کین جری‌را صفا حاصل آید و ھم 
دل خائف ہنسیم ان مر شود و من ازان عاجزترم کہ ازین ابواب آچە اسل حقدرا زائل گرداند و 
طریق الت و سوافقست‌را زائد سازد توائم اندیشید پا بر خاطر توائم گذرانید و اگر باز بخدست مراجعت 
کم پیوستہ درھراس و خافنت خواہم ہوں و هر ساعت بنازگي سرگی :شاہدہ خواہم کر پس ازیں 
مراجعت *جانہت ورزیدن و معاودترا ہمباعدت تبدیل نمودن اولي 
لپسشا 

از درخت ہت چوں نشگلت گلہائی وسال ‏ در بیاباں جدائ خارہم در ہا خوش است 

ملک کٹ ھچ کس ہر نشع و ضرر در حق کسي بی ارادٹت باربی عزا سمد قادر نباشد و از اندٹ 
و ہسیارو خرں و بزرگ آچە در وجود آید جز بتندیر ازلي و سابقه حکم امبزليی نمی تواند ہود و چنانکد 
دست *خلوق از اہجاد و احیا قاصر است افنا و امانت نیز از جہستا ويی متعذر باشد و عمل پسر 
سس رو جزاپي تو بقضاي ربانی و ہشیت ہزدانی نفاذ یافتہ است و ایشان در میانه اجراي آن حکمرا 


سببيی بیش لبود‌ند سارا ہمقادیر آسمانی سواخذت سنماي رو بمقدرات ال ہي سرزنش کن و ہتضاعيی خدا 
رای شو نظم 
چجز رضا بقضاي خدا نمی شاید بغیر صبر بوقتت ہلا نمی شاید 
از ٦چە‏ رفت قلم سرمکش وگر نہ بیاا ‏ بروں رو از خط اوگر ترا نمی شاید 
قبرد گت عجز آفربدگان از دفع قضاي آفریدگار ظاہر و سقرر است و ہر عات تصورات اھل 


تصدیق این قصیہ سوضے و مصور کہ انواع خیرو شرو اصناف نفع و ضر بر حسب ارادت و مقضاي 


وس انوار سہیليی باب ھشتم حکایت ششم 


ہشیت خداوند چل کر نافذ ہیگردں و بجہد و کوشش خلق دفبع و مدع آن پا تقدیم و تاخیر 
دران صورت نہ بندں الراد لنصایہ وا معقب لحکمەہ بہت 

کسی زچون وچرا دم نمی ٹواند زں کہ نقش بند حوادث ورايی چون و چراست 

و ہا آنکہ جمہور علما بریں معنی اتفاق نموددائد ہي کس نگفٹہ است کہ جانب حزم و احتیاطرا 
مہمل باید گذاشت و م*عافظت نفس از مکارہ و آفات در توتف باپد داشت بلکہ گفتەاند اسباب 
ھرچیز رعاپت باہد نمود و اتمام اسور ہمسبب السباب تغوض باید فرمود 


-- 


مثنوي 
سنتی بنہاد زاسباب و طرق ‏ طالبانںرا زہر این نیليی تتقی 


اي گرفتار سہب ببروں مپر لی عزل آنى مسبب ظن مبر 
ہاسبیہا ار مسبب غافلبي سوب این رو پوشہا ز آن مائلي 
و نک اعقل و توکل سوید این قول است ع با توکل زانوي اشٹر بہ بند 
مل گفت ماغخص این مثاات ھمان است کہ سن خواہان سللاقات توام و آرزومنديی صعبت 
ثو در ضمیر خوہش فراوان میپاہم و با اپ ھمۂ اشتیاق کہ از جانب من واقع است از طرف تو جز 
مقدمات مسلال فہم نمیروں بہت 
تو ماولي زما وما مشناق دل بدل میرود چہ حال است این 
قبرہ گنت کہ اشتیاق تو درانست کہ دل خودرا بکشن من شفا دھی و حال آنکہ نفس من حالا 
رغبہت نوشیدں شرہت اجل و میل پوشیدن لباس فنا ندارد و تا عنان مراد بدست است از قہول ان 
ابا مينماہد واحتراز ازان عیں صواب مي‌پیند ع سرباردگرزتن تروید نہ نی است 
ورس امروز از دل خویش برعقیدة ملک استدال توانم کرد چهہ اگرندرت و استطاعمت پاہم جز 
بہلکت تر العین پادشاہ رای نمی شوم و سیدائم کہ شاہ نیز بواسطهُ مال فرزند جز ھلاٹ من ظا 
طلبید و پر مکنوں ضمیر مصیبستا زدگان کسی وقوف پابد کہ بر آئش آن غم سوختہ باشد و هم ازان 
باہٹں شرہت تی تجرع کریہ مدعیان آسودہ ازینی حال غائل‌اند و ناز پربردگان راحت دیدہ از 
پیرایُ درد عاطل بی 
ای ترا خاري ہپا نشکستہ کي دائی کەہ چیست _حال شیرانیکہ شمشیر بلا بر سر خورند 


انوار سہیلی باب ھشتم حکایت ششم ۳)۳ 


و 'چشم خر می ینم کہ ھرگاد ملکٹرا اسان نس بات انا رس از ور دیدةٗ خود ہر اندیشم 
تفاولی در باط‌ھا ظاهر خواہد شد و تغبیري در مزاجہا روي خواہد نموں و توان دانست کہ ازان چۂ 
زاہہ و دران زمانىں چه حالہا روي نماپد و بدین دلیل مفارقت سناسبتر است از سواصلت و دوريی 
اپقدراز ثرب صوري مصرع 

“عبت چو چئیی است جدائ خوشٹر 

ملک گفت چہ خبر تواند بوں درالی کس کہ از جرہہاي دوستان اعراض نتوائد نموں و از سرحقد 
و آزار بر نتوائد خاست: و سرد فرزالہ و خردسند پکانہ بران قدرت دارد کە از سکافات "جرمان چنانں 
گذرں کہ سدت العمر بدان رجوع ننماید و پچ وقت ہر صفعل دل او از ان و ہسپار آن نشان پافنت 
نشوں و استغفار گنہگاران و اعتذار جت باهتزازي تمام تلقی نماید شر الشرار س لایقبل الاعتذار 
بدترین بدان آنست کہ عذر نپذیرں و کیہ عذرخواہ دردل گیرں ع والعذر عندي للذنوب مکٹر 

ومن باري غمیر خوبشرا در آچە گفتم سان سی‌باہم واز سورت خشم و حدت غضب و خیال 
انتقام در خاطر اثري نمی بینم و ھمیشۂ جانب عفورا بر عقوبت ترجۓ؛ے کرددام و دانستۂام کہ ھرچند 
گناد بززگت باشد ملت علو ازان بزرگکاثر خواعد ہو بیت 

گر عظیم است از فرو دستان گناد ‏ از بزرگان عفو کردن اعظم است 

قبرہ گلستا این هہمۂ ھست اما س سرد گنہگارم و *جرم هھمیشہ ترسان بود و مثل سن سثل كکسي 
است کہ درکف پاي او جراحتي باشد اگراو بقوت طبع بیباکی کند و شب ٹیرہ در سنگستان رنشن 
ساقرت انا سارہ ات اد کی ران تا رفاک و بات آو' ارکار ال اق با کا ور خاکت 
نرم رف نیز متعذر باشد و نزدیكکي سن بخدست سلکْٗ این مزا دارں و بوجە شرع و ثانوں ملت 
اجتناب س ازان فرض عیں است وا تلنوا بایدیکم الي التہلکة و حکما گفتداند سہ تن از روش حکمت 
دیراند و از مہا دانش ہر طرف اول کسي کہ ہر قوت ذات خو اعتماد کند و هرآئنہ چنیں کس 
خودرا در مہالٹ انگند و تہور او سبب ھلاٹ او گرندد دوم آنکہ اندازدً طعام و شراب نشناسد و چندان 
تناول نماید کد معدہ از هضم آن عاجر آید و این کس بی شبہد دشمن جان خوں باشد سیوم شخعي 
کە بگفتار خصم در غرور افند و بقول کسی کہ ازو ایس نٹواند بوں فریفتہ شوں و ہی شک انجام کار او 


'اُخسارٹ و نداہٹ کشد 


6 ا٦‎ 


۹ انوار سہبلي_ باب ھشتم حکایت هھفتم 
سشو این از حیلۂ دشمنانىی ‏ بیندیش و بر تاب آزانی سو عنان 
مل گفت اي بر ھرچند از در ملطنتا در ميآیم او راہ صواب و نصحتہاي دوستانہ بتو 
ینا تو مچناں ہر خرافت خود ماندہ و دامن قبول از استماع مواعظ انشاند و نصزعت در بارہ 
کسی کہ قبول خواهد کر ہی فائدہ است چنانکہ نصبعت کردن آن زاہد گرگۓرا قبرد پرسید کہ جگونہ 
بودہ استا آن 
حکایت ۷ 
گفٹ آوردہاند کہ مردي زاھد نیک سیرت کہ اوقات شرہغش بعد از اداي وظائف و اوراد جز 
ھت عباد مصروف نبودي در “عراي میگذشت گرگی دید دھن حرص و شرہ کشادہ و دیدہ آز ہر 
راہ طلب نہادہ همگی ھمت بران وقف کردہ کہ ہیگناهی را بیازارں و جانوریرا بی ‌جان کردد جہت 
خشنودي نفس نا فرسان ازو بر بردارں بیستا 
ستیزدکارٹيی بیدا گر نگرکہ ہجہل رساند از پي پک سود صد زبان بكکسي 
زاهد کە اورا بدان حال دید و از “عم پیشاني او نقش جور و ستم سطالعۂ فرسود ازانچا کہ شنقت 
ذايی و مرحمت جبلي او ہوں پند دادن آغاز نہاد و گفشت زنہار پیرامن گوسفند سردمان نگردي و تصد 
مظلومان و پیچارگان نکنی کہ عاقبت بیدادي مودي بعقوبت الہي باشد و خائمت ستمگاري بنکال و 
عذابے آن جہانيی کشد نظم 
هرکەہ آئیں ظلم پیش نہاد بەد ہبردست و یايی خویش نہاد 
چند روزي اگر سر افرازد دھرش آخرز پا در اندازد 
ازیں سقولہ ‏ خنان مسیگفت و بر تر ستم ہر گوسٹندان سردم مبالغہ از حد سیبرد گرگی گفت در 
مواعظ اختصار فرماي کہ در پس این بیٔشہ رس متچرں ترسم کە فرست گوسفند بردن فوت شود و انگاہ 
حسرت فائدہ ندھد و غرض از ایراك اہی سثل آنست کہ چنداچٹ ترا پند میدھم تو ھمان ہر سر کار 
خودي و بدان صن ملشت نمی شوی _ بہت 
مکن کہ اھل سرویت سخ شنو باشند ھزار سال بیکسے نگتہ در گرو باشند 


قبرہ گفست سں نصاصت گوش کرندام و از واعظ خر بند گرفتہ عاقل آنرا مے شناسم کہ بیوستہ در 
بر “ان وس دردام و ار واعھ حر ول یں ا سم ا و 


انوار سہیليی باب ۵شتم حکایت ھشنم ۳۷ 
حذر کشادہ دارں و آلینۂ تجربە در پیش نہادہ سن اپانجا کہ آمددام از غائنت خوف و فزع است عائلانہ 
بر سر راہ گریز ایستادەام و سفري کہ کسرا بر من دست نباشد پیش چشم کردہ و بیش ازینں ہر ٭ن 
توقف کردن حرام است و دریں حیرت و تردد گذرانیدن موجب سلام چہ سیدائم کہ خون مرا سأ 
حال دارد و آچہ در شرع مروت *خطور استا سام پندارہ پس اقامت سن سکرود استا و بزوديی 
رحلت نمودن واجب ع ‏ رن م کہ ازین زیادہ بودی خوش نیست 

سمل گفت ترا ازہنچا اسباب معیشت آمادہ است و درهاي راحمت و فراغمت ہر روي دل کشادہ 
ہشقت سفر اختیار نمودن و براي انتظام معاش ستردد بودن هي وجہی ندارں قبرہ جواب داد کە هرکد 
پ ےہ خصلستارا بضاععت راہ و سرساپ عمر سازں بہرجا کہ رود اغراشغش حاصل است و بہرجا کہ توجۂ 
نماید فوائد رفقا و مصاحبان بدو واصل اول از بدکرداريی ہر طرف ہودن دوم نیکوکارپرا شعار خوں 
ساخشن سیوم از مواقم تہمت پہلوتہي کردن ۔چہارم سکارم اخللاق‌را ملازم گرفشن پاجم آدابے معاشرنٹرا 
در ہمہ اوقات نگاہداشش و کسی کہ جامع اپ خصال باشد اورا هي جا غریب نگذارند و وحشت 
غربتش ہراحت موانست سبدل سازند ع دانا ہچ شہر و ولیت غریب نیست 
و عاقل چوں در شہر مولد و سنشاء خوں و میان اقربا و عشائر اپمن ننواند بود بضرورت فراق دوستان 
و ستعلقان اختیار باید کرد چہ ایں هھمەرا عوض سمکن است و ذات اورا عوض صورت نہ بندد 
نظم 
اگرترا بوطن نیست کارها ہمراد اسیر خانہ عطللت سشو ز بی ‌هوشيی 
سفر نماي کہ بي‌دوستی تخواھی ساند بہر سکان کە رو و بہر زسین کہ رسی 
ورلں كت رفشن تو تاعی عواهد ہوںد و جۂ سقدار زسان توقف خواميی لموں تبرد گللست اي اکٹ 
رفشن مرا باز آمدن توقم مدار و معاودت ازینی سفر خیال سبند و نیک مانندہ است این سوال ہ 
جواب ما عکایت عرب 'و نانوا ملٹ پرسید کہ چگونۂ بودہ است آن 
حکایتن ۸ 
گشت آورنداند کہ عرہبي بہاہاں نشیں بشہر بغداد در آمد دکان نانواتی دید گردھا چون قرص مر از 
اف سنبر طلوع کردہ و کاٹ ہا فروغ سماٹ قدم پر ذروۃ دکان نہادہ حسن شمسي پچ حیرت ہر رخ 


۸" انوار سہیلي باب ھشتم حکایت ھشتم 


قفطعه 
فراز منبر خباز قرص گرم پنداري کە خورشید جہان تابست طالع گشنہ ازگردوں 
ننور نانوا نار خلیل اللەرا ماند کرو هر لعظہ آید تازہ نانی ٭٭چو گل بہروں 


حاصل الامر عرب پتچارہ کە ہبوي نان رمق حیات یافتتی چوں زان مان دید جب٥‏ صبر چا زد 
و پیش نانوا آمدہ گفت انی خواجہ ۔چند ہسٹانی کہ مرا سیرنان سازي نانوا باخود ٹاملی کر کہ ایی 
کس بی سن ان سیر شوں و غاپتش دو من و ازسہ من خود تجاوز ننواند کرد گت نیم دینار بدہ و 
چندانچہ بتوانی نان بخور عرب نیم دپنار بداد و برلب دجلەه ہنشست نانوا نان سی آورں و عرب بہ 
آب تر کردہ سے خونِ تابہا از نیم دینار بگذشت و :چہار دانگی رسید و ازان ہم متجاوز شدہ دینار تمام 
شد نانوارا تحمل نماند و گفشت پا اخا العرب بدان خداي کہ ترا نان خوردن برینں وجہ کراست 
فرمودہ کہ ہا من بگوي کہ تاکی نان خواهي خور عرب جواب داں کە اي خواجہ ہی صبري مکن تا 
ایی آب میروں سن نیز ان مإخورم و غرض ازین مثل آنست کہ مل معلوم فرماید کە تا آب حیات 
در ”جاري بن جاریست از تناول لفمه بیم وھراس چارہ ندارم و از مائدہ وصال فائدہ برداشتن *عال 
می پندارم و روزگار میان ما مفارقتی انگند کہ مواسلٹرا در حوالي آی “جال نیست و زمانہ رش 
مصاحبت ما بنوعي گسنشتہ گردانید کہ اندیشۂ اتصال جز خیال “مال نہ و پس ازین ہرگاہ کە شوني 
غالب خواهد شد اخبار سعادت آثار مہلت از نسیم “حر خواھم پرسید و جمال با کمال شاہ در آئینۂ 
خیال خواھم دید بہت 

گر وصال بار نبود با خیالش ھم خوشم کلبه دروبشررا شمعي بہ از مہداب نیست 

ملک تطرات حسرت از فوارۃٔ دیدہ بکشوں و دانست کہ آن مرخ زبی ہدام نیاید و داعیۂ انتغام 
از خلوغانۂۂ عدم صعراي وجوں نخخرآمد باریيی دیگر دانه مکر پاشیدن گرفؤنت و انواع عہد و میثاق در 
میان آورں تبرہ گشت اي شاد جوان حصت و زپیندۂ تاي وخحضت ھرچند بناي کرامستارا تمہید دهي و 
اصناف عاطفشت در باب اپمنی و سللستبيی ارزاني داریيی و آنرا بعہوں پسندیدہ و سوائیی شایستہ موکد گردانپ 
0 نیست کہ حلهً خدمت درگوش کشم وغاشیۂ ملازمت بر دوش افگنم 5 

سض ضائع مکن دیگر کہ با ما در نمیگیرد 


ملک دانست کہ بسوزنں حیلت خار وحشت از پايی دل قبرہ بیرونں نتوان کر و تیراز شست 


انوار سہیلی باب ھشنم حکایٹا ھشتم ۴۹م 


رفتہ ہزور بازوني غدر بدست نتوان آورں مل گغمتا اي قبرہ دانستم کہ از ہوستان وصال جز ہوي ہمشام 
آرزو تخواہد رسید و چہرہ صعبت جز در آثینہ اسید تخواہد نمود 
رباعي 
آى رفت کہ در جوي طرب آبي ہوںد پا در سر زلف آرزو تاپی ہوں 
دردِا کە زمان عیش و دوران وصال بگذشت چنانکہ گوئیا خوابي بود 
اما طمع آن دارم کە بر سبیل پادگار دو سہ کلم کہ از تکرار آن آثار سعادت ہر اوراق روزگار سشاهد: 
رود بفرماي و بصیقل نصاتم دوستانہ زنگار غفلت از مرأت خاطر سن کہ بغبار ملال تیرگي پذپرفتہ بزدائی 
بیست 
زبہرما خی یاد گار خویش بگويی ‏ کہ بہتراز سن خوب یاد گاربيی نیست 
نبرہ گت اي سلکٹ کارهھاي جہانیان ہر وفق تقدیر ساختہ سی شود و درآان بزیادث و نقصان و تقدیم 
و تاخیر کسیرا *جال تصرف ندادداند و هیچکس ننواند شناخت کە مسشور سعادت ہر نام او رقم 
زدەاند پا اورا در جریدةٗ اهل شقارت داخل ساخٹہ لیکن ہر ھمکنان واجب است کہ کارهامی خودرا بر 
متضاي راي صائب ہر دارند و در مراعات جانب حزم و احتیاط غالشت جہد ہجاي آرند اگر تدبیر 
موافق تقدیر آمد خود ہر سرپر اقبال و سسند جاد و جلال تمکن دارند و اگر قضبہ سنعکس گردد ہم 
دوستای عذر سی پذیرند و ھم طاعنان *جال وقیعت نمی پابند 
قطلع 
حکیم گفشت کە تقدپر سابق است وليی بہیيء حال تو تدہیر خود فرو مگذار 


کە گر موافق حکم قضا است تدبیرت بکام دل شوي از کار خویش بر خوردار 
وصغقات ای ڈا فا ضمعا اس 0ار از از مال نار 


ودیگر بباہد دانست کہ ضائچتریں مال ہا آنست کہ ازان انتغاعي نباشد و غافلترہی ملوٹ آنکە در 
عفظ سك مہف رعایا اعضام تماید رکیمتریی درستان آکةد رعال قدانت یر مہف جائپب درست رر 
گذارں و نا بکارتریں زنان آنکہ با شوھر نساز و بدتریں فرزندان آلکه از اطاعت پدر و سادر ابا نماید 
ووبراں‌ترپنں شہرھا آنکہ در و ایمنی و ارزانی نباشد و نا حوشترین “عبتہا آنکہ مصاحبائرا دل باہم 
راست نباشد و چوں شالب در صحبہت من و سلکت پدید آمدہ تر آن انسب است و مثقاات 


”غالطہەرا بکلمات سوادعت بدل ساختن ہصواب اثرب 


63 


رباعيي : 
رفتیم ووداع ما زدل باید کرد وز آب دودیدہ خاکت گل باید کر 
گر بددیدي ھمۂ نکو باید گفست .ور درد سری ہوں جعل باید کر 
برپی کلم سض بہ آخر رسانید و از شرِنُ ایوان پرواز نموںہ بجانب >عرا پرید ملک انگشت 
تحصبر بدندان تیر گزیدہ قدري تاسف خورد و با ملالي از قیاس و وھم افزون و اندوی از سر حد نہم 
ببروں روي بکوشکٹ نہادہ میگنت نظم ْ 
کیا گریم کە ہا ایی درد جانسوز طبیبم قصد جان نا توان کرں 
میان مہرباناں کي توای گفت کە پار ما چنیں گفت و چنان کرں 
اپنست داستانی حذر از مکامن غدر اربابے حقد و احتراز از تصدیق تضرع و نیاز ایشان و بر 
دوسٹتی زری آمیز خصمان اعتماد نا نمودن وبٌخداع و فریہب کہ برايی طلب انتقام کنند مغرور نا شدن 
و ہر عاقل پوشیدہ نماند کە غرض از بیان این سخنان ھمان است کہ خردسند در حوادث دھر و نوائب 
زمان ھریکرا مر شد راہ جات داند و بناي کار بر متتضاي عقل و تدہیر نہد و یہی وجہ ہر دشمن 
آزرںہ اعتماد نگند و از آفمت حیلہ و غافت سکر او ایەن ننشیند 
رباعی 
خواھی کہ نباشی بغم وزج رین بشنو “خغنی پاکشاتر از در لمیں 


از دشمن آزردہ تغافل منمای و ز صاحب ا و گینہ ایمن سنشیںں 


باب نہم 


در فضیلت عف و کہ ساوسرا بہترین صفتی اسٹت و اھل اقتداررا خوشتریں جبلتی 


مہشدمہۂ 

داہشلیم از رويی تعظیم با حکیم کامل و برھمن صاحبدل فرسوں کہ استماع افتاد مثل کسي کہ دلش 
باستمالت دشمن آزردہ دل آرامش نیافٹ و چوں آثار عداورت و اسباب حقد باتبي میدید اگرچهہ در 
سلاطفست الہ سی نموں از سے احتراز ماحرف نگرشمت ای زمان نواثر اشتیاق در باطن باشتعال آمدد 
و تا رشعە از منبے وصیت نہم ہجگر سوختہ ضخواهد رسید حرارت دل تسکیں نخواہد پانت رجا وائق 
دارم کہ بیان فرماہد داستانی کہ مشتمل باشد بر عفو پادشاھان و اغماض اپشان و تقرپر نماید کہ چوں 
پادشاہ از نزدیکانی خود بعد از تقدیم جفا و عقوبت" آثار جرم و جنایت وانضے بیند بار دیگر ایشانرا 
بنوازں یا نە و اعتماد نمودن بران طائفه در تازہ گردانیدن منصب ایشان بسزم نزدیکی ہود پا نە بیدپايی 
بنطقي دلکشاي و عبرتي جانفزاي جواب داد کہ اگر مارک دز عفوو مرحمت در بندند و از هرکجا 
اندٹ خیانتی بینند در باب او بعقوبت اسر فرماپند نزدپکانرا اعتقاد صافی نماند و دیگر بر ایشان اعتماد 
نکنند و ازین حال دو علت حادث شود یکی آنکہ کارھا مہمل و سعطل ساند دوم آنکہ *جرسان ١‏ 
لات عفو و مت اغماض بی نصیب شوند ویکي از اکاہرملٹ گفتہ است کہ اگر خلق بدائند کہ کام 
جان ما :چاشنی عفو چہ لذت سے پابد ھرآئنہ جز جرم و جنایت هدیه بدرگاد ما نیارند 


نظم 


”جرم گر این دقیقہ بداند کہ دمبدم مارا چہ لذت است بعفنو گناہگار 
ھموارہ ارتکاب جرائم گند بعمد دائم پنزںد سا گنہ آرں باعدذار 
جمال حال سلاطیں عالمرا ہپ پیرایەہ از عفو زیباثر نیستا و کمال قدر عظماي بنيٴ آدمرا ھچ 
دلبلی از تجاوز و م رحمہستا روش ‌ثر نۂة و مسضموں کلام ”جز نظام .حضرت سیک انام عليه افضل الکبة و 
السلام الا انبنْکم باشدکم سن ملک نفسہ عند القصب اشارتی لطیف میکند بدانکہ قوت آدميرا بٹرو 


)م۴ انوار سہیلبي باب نہم مقدمہ 


نشاندنی شعلۂ خشم توای دانست و اثرمردانگي و مردي بنوشیدن شریت ناخوشگوار غضب معلوم 
توان کرں پہٹا 
مرديي گمانں مبرکہ ہزور است و پرد‌ليی با خشم اگربر آپٔ دائم کہ کاملي 
و پسندیدەت رسیرٹيی ملوٹارا آنست کہ عقل ارجمندرا در حوادث حاکم خویش سازند و در هي ونت 

اخاق خودرا از الف و عنف خالي نگذارند اما لطاب بر وجہي باپد کە سمت ضعف نداشتہ باشد و 
عنف چنان شاید کہ از وسمت ظلم خالي ہوں تا کار سلطدت بنشاتیں جمال و جلال آراستہ گردد و 
مدار مملکت ہراشارك خوف و بشارت رجا دائر ہود نہ خلصان از عناہت بیگرانہ نا امید باشند و نہ 
مفسدان از بیم سیاست قدم درعالم جرأت نہند بہت 

داشتی وم خویشرا جمشید دائم اندر میان بیم و امید 

و حکماي اسالم جزاہم الله خیرا گفنۂاند کہ ایزنہ تعالي بندگان خویشررا از مواعظ قرآئی و نصائم فرقانی 

مکارم اخللق آموختہ است و بر عاداش ستوںہ و صفات پسندیدہ شحریص نمودد و هرکەرا سعادت ازلي 
ہار و مددگار ہوں و کفایت ابدي امداد و اعانت نماید احکام قرآنرا قب دل و کعبۂٔ جان خواهد ساخىت 
و پیوسٹہ چان ودل ستوجهٔ حریم حرست ای حرم امن و اسان خواهد شد و از جمل موعظہا آپٹیست 
مشتمل ہر حقائل اہی مقولہ کہ ذکرمیرفنت و هی قولہ تعالی و الکاظمین الفیظ و العافیں عن الناس و 
اسہت کہ خشم فرو خوردن آنست کہ در عقوبہمت سبالہ نروں و عفو آنکہ اثر کراھمیت از صحۂ دل “عو 
گردد و احسان آلکہ باري دیگر با دوست گناہ کردد عذر آوردہ مراجعت نماید و معصل آي ہمیں کە 
بنايی کارھا بلط و رفق نہد و در ھمۂ ابواب مدارا و مواساث معتبر شناسد کہ در صعام احادیثٹ 
آمدہ کہ اگر رفتیرا بصورني مصور گرداند شعشعۂ جمالش بنوعي تابانں و درخشان ہاشد کہ ھے دیدہ 
تاب مشاهدة آى نیارں و ھرگز کسی را زیباتر ازای شکلي و خوبتر ازان ھیأتی بنظردر نیامدہ باشد وبزرگی 
دریکٹ بہت ازین قطعد ھمیں معئنی‌را کرمیفرماید تطعد 

چو ثدرت دادت ایزد ہرگنەکار بعلوش بند کن تا بندہ گردد 

کر سر رك آمغان عرین اسیا رارق گر ات رف تد 


- : 
اھ صم شا نذادک سیگ عف عع ری ےی اف مہ اه گتچت 


انوار سہیليی باب نہم مقدمۂ ۳٣م‏ 
و فرگاہ کہ دریں مقدمات تاملی بسزا رود هر آئینہ بعزاعلام خواہد رسید کہ شرف انسان بفضیات 
عفو و احسان تزابد می بذیرد پس ھمت ہر مازمت این دو سیرت متصور باپد داشت و پرشیدہ 
نیست کہ آدسي از سہو و غفالت و جرم و زالت خالي نتوائد ہوں اگر در مقابل هر جرسي عقوبتی 
بظہور رسد و بازً هر گناھی سیاستي وجود گیرں مضرت کلي کہ در مہمات ملکي و سالي سرایت تواند 
کر ازان ہدید آید نظم 
بتندي سبک دستا بردن بتیخ بدندان گز پشت دست دریغ 
سري ک زتحمل ہمانه تہي حراہمش ہوں تا فرماندھی 
و دیگر پادشاہ باید کہ انداز اخالص و مناصعت و ھندرو کفایت آنکس کە در موضم تہمتی آفند 
نیکو بشناسد تا اگر ازان جملہ باشد کہ در مصالم مث بدو استعانميی توان کرد یا در وقائع دھر از 
تدبیر او مددي توقع توانی داشت در تازہ گردانیدن اعتماد ہر وي سعي فرماید و بتربمت و تمشیت او 
مسارعت نماید و اہن عملرا از عیب و ریب خاليی شناختهہ قوت دلشرا از وجة استمالت و استعطاف 
بقرار معہود باز رساند چە مہمات ملکشُرا نہاہت نیست و حاجت پادشاہان بکافیان نات رعاماں 
امیں کہ اسأاحقاق *عرمیت اسرار و استعداد استقال در مہمات داشتہ باشند ھم سٹرر است پس شرط 
جہانداريی آن باشد کہ گروھيرا کہ ہکمال ۔خرد و صالم و هنروعفافت آراستہ باشند: و بسداد وامانت و 
تقوي و دیانت زینت پافتہ و سی گذاريی و نصعت و ھواخواي و مودت از اقران متمیز گشنہ 
تربیت فرماپند و معرفت آنکہ از ھری چہ کار آید و ھرکدام چہ کاررا شاید حاصل کنند و فردا 
فردارا فراخور اھلیت و ہر اندازٔ رای و شجاعت و بمقدار عقل و کفایت بکاري نامز نماپند اگر ہا هنر 
کسي عیبي نیز پافتہ شود ازان ھم غافل نباشند کە خلوق بی عیب نٹواند ہوں وگفتہ الد ع 
بار بی عیب *جو ا نە ہمانيی بی پار 


و دریں دفیقہ احتیاط تا بدان حد واجب است کہ اگر کسی بمہمی کہ سباشر آنست خللي راہ 


خواهد داد اورا از سرکار دور باہد کرں و اگر دیگريی بکفایت مہميی برھم خواهد زہ ازان نیز احتراز باہد 
نموں و اگر ھرچند این صورثتا ٭عال اسہت کہ کفای۔ت سہہہا نثصانں اہور گردں اما ان تاکید برايی 


7 


آاز ارباب جہل و ضاللت دوري کردن بصواب نزدیکٹاتر خواهد ہوں پس از تفہیم این معني و شناختی 


5× 


ج پت انوار سہیلی ۱ باب نم حکایٹ اول 


ابی دقائن ہر پادشاہ فرش است کہ بخود تتبع احوال و تشعص اشتغال کہ بعمال و امنا تفویضش 
سی فرماید بجاىي آرں چنانچہ نقیر و قطمیر احوال مالی. و ملکی بر وي پوشیدہ نماند و درباجا دو 
فائدۂ کلي متصور است کی آلکہ معلوم گرند کہ از مباشران اعمال کدام رعیت پرور است و کدام 
جفا گسٹر آنرا کہ رعایت رعاپا میکند استمالت دادہ دران شغل دست قوي دارںد و آنکہ غم زہردستان 
نمی خورں نامش از جریدہ عمل “عو کردہ در دفدر عزل ثبہت نماید 


نظ 


بد اندیش تست آن و خونخوار خلق کہ نشع تو جوبد در آزار خلق 


ودیگر آنست کہ چون ایں صورت بر ضمائر ہا فروات کہ پادشاہ ثمرة کردار نیکوکاران 
خوہئر وجہی مہیا میدارں و خائناں‌را بقدرگناہ تنبیہبيی واجب سی بیند اھل صالم امیدوارگشتہ جانب 
نیکوکاريی کاهھل و آسانگیر نمی شوند و مفسدان ترسناث و ھراسان شدہ در طارف افساد و مردم آزاريی 
دلیريی و بیباکيی ٹمیکٹند و حکایتتی کہ لالق ایں مقدمات باشد داستان شیر و شغال است راي برسید 
کہ چگونہ ہودہ است آنں 

١ حکایپت‎ 

گلستا آورنہاند کہ در زمیں هند شغالی ہوں فریسہ نام روي از دنیا بگردانیدہ و پشت بر تعلقات 

ہی حاصل آو آوردہ در میان امثال و اشکال خود سي ہوں اما از خوردن گوشت و ربخشن خون و ابذايي 


جانوران تُحرز مي نمود بات 
اب ہەون کسان نمی آلوں وز بدي اجتناب میفرسود 


پاران ہا وي ”غاصمئتيی ہر دست گرفتند و سباحثة مودي بنزاع و جدال آغاز کردند و گفتند کہ سا 
بدپی سیرت تو راضی نیستیم ار راي ترا دریں اجتہاں خطا نسہست میدھیم بعد ما کہ از صحبت ما 
اعراض نمي نماٹی در عادت و سیرتٹ موافشت باپد نمود و چون دامن وفاق از “خالطت در نمی چیني 
سرازگریباں انفای بر بابك آوك و نیز عمر . ہت و خودرا در زندان ریاضت “عبوس 


انوار سہیلی باب نہم حکایت اول نل 


نصپبکت من الدنیا بہرەمند گردي و از اکل و شرب کہ قوام مادڈ حبائثشا استا ”عٹرز نمی ‌باید شدی ٠‏ 
فرمان کلوا و اشربوارا کار ہستہ بای و حقیقت بباید شناخت کہ دی را باز نتواں آورں و بد رپائشی نردا 
جزم نشاید کر امروزرا ضائع کردن واز تمدع التذاذ برطرف یودن چہ معنی دارد 
ہیا تا یکزمان امروز خوش باشیم در خلوت کە در عالم نمیداند کسی احوال فردارا 

شغال جواب داد کە چوں سیدانید کە دي گذشت و باز نیاپد و مرد عاقل ہر فردا اعتماد ننماہد 
پس امروز چیزي ذخیرہ کنید کہ توشۂ رادرإ شاب بیت 
۱ آىی طلب امروز بہرگوشۂ ‏ کزپی فردات ہوں توشۂ 

ودنیا اگرچہ سراسرعیب است باري این هدردارں کە مزع آخرتش گفتداند وٴھرتخم کہ در ويی 
بکاري بر آن بقیاست برداري زرع یومکس و حصاں غاٹ ‏ مثنوي 

بکوش امروز تا تخحمی بپاشی کہ فردا بر جوي قادر نباشی 
اگرایں کشت ورزی را نورزيی ‏ در آن خرمن بە نیم ارزن نبرزيی 

مر عاقل باید کہ همت ہر احراز ثواب آخرت مصروف دارں و آن بتقدیم خیرات و سبرات تواند 
ہوں ودل ہردولات باتبيی و نعمہت جاودانيی نہد و اینمعنی ہٹرٹ تعقات عالم غدارو سراي فانيی میسر 
توائد شد لپہشا 

پر آستان فنا دل سنہ کہ جاي دگر ‏ براي راحمت تو بر کشیدہاند تصور 

اسروز کہ وت دارید و سی توانید مرکب رباشت در سیدان .*جاهدت رانید و از ثمرات تندرستيی 
جہت بیماريی ذخیرہ بردارہد و از سرمایۂ جوانيی براي کسادي بازار پیر سودي بەست آرید واز فوائد 
حیات استعداں سفر بادیۂ فنا و فوات مہیا سازید بزرگی گفتەاست امروز توانید و ندانید فردا کہ بدانید 
نتوانید ہا حسرنی علی ما فرطت فٍ جنب اللہ بت 

چوں توانستم ندانستم چہ سود ‏ چوں بدانستم توانسٹم نبود 

راحعت دنیا چون روشنائ برق ہی‌دوام است و *عنتش چون تارپکی ابر بی ‌بقا نہ بفوائد نعمتش 

الفشت ہاپد گرت و نه از شدائد المش اندوہ باید خورد بیہیت 


گر دست دھد گرايی شادي نکند ور فولت شوں نیز نیرت بغمی 


۴ رض ا ول 


حاصل سن آنکہ دل بر دوستی کلبه عنا وق کردن از علو ہست دور سي نماپد و بر گذرگاء 
سیل فنا عمارت نہادن از کمال کیاست خاري سيافند فاعبروھا و لا تعمریھا این خانە عاریتي و منزل 
گذاشتنيرا ع سکن عمارت و بگذار تا خراب شود 

گفٹند اي فریسہ تو مارا بٹیٹ نعمصاي دنیا میفرماؿٔ حال آنکہ نعیم ایی جہاني از براي آن 
آفریدہ شدہ تا بدان فائدہ گپریم و از لذت آن ہر خورداري یابیم و نگت ورزقناهم من الطیبات گواڈ 
ایی مدعا است فربسہ گفت نعیم دنیا دست افرازہست کہ خردسند ازان نام نیکو و ذکر بای حاصل 
کند و زاد راہ معاد بواسطۂ آنی بدست آرن تا جعکم نعم المال الام مال سبب حس مآل او باشد نہ 
وسیل عقاب و نکال او و شما اگرمعادت دو جہانيی می جوید اپ سن درگوش گذارید و ہراي طعمۂ 
لذپذ کہ حالوت آن از خلق در نگذر ابطال جانوري روا مدارید و بداچه ہي آزارو اپذا بدست آید 
قائم شوید و ازان مقدارکە بقايی جثہ وقوام بدن بران متعلق است در نگذرید و در آتچہ خخاف شرع 
رفٹن اسف ار سی ران مطابیہ کا سم یا شا مہم ارتال سست اماآخرائشمت هو اقال 


نا پسندیدہ موجب عذاب است و اگر مرا بدینں لوع تگالیف معذب حرواهید داشت پس اجازرت 


دھید تا تر “عبت گرفٹہ متوجہ گوشہ عزات گردم _ع 
روم در کے خلوت در بروي خلق در بندم 

یارانں چون فربسەرا ہر بساط ورع و صلام ابت قدم دیدند سعتقد گشتہ از القايی آن کلمات نادم 
شدند ودر مقام اعتذار زبانى باستغغفار کشادند و فریسہ اندٹ وفتی را در تقوي و دیانت منزلتی یانت 
کە گوشہ نشینان آن دیار دریوزد ھت از باط او کردندي و گرم روان بادیۂ *”جاهدت استمداد عنایت 
از بدرقۂ نظر او نمودد‌ندي بکمٹر فرصتي آوازة زھد و امانٹ او در نواحي آن بد شائع شد و ذکر عبادت 
و عبودینش بعوالي آن دیار رسید و نزدیکٹ سنزل فریسه بیشه ہوں مشتمل ہر انہار و عیون و اشجار 
گوناگوی در میائہ آن مرغزاري کہ باغ ارم از رشکٹ طراوت آن روي در ناب خفا کشیدي و مدد 
انفاس شمال راحت افزاہش دل پژزمردەرا حیات جاودانی بخشیدي 

فضاب دلکشاپش جان فزودي ےہ جان فزاہش دل کشودي 


دمیدہ سب تر برلب جوي چو خط گر لب خوبان دل جوي 


انوار سہیليی باب نہم حکایت اول او 

ودر وي وحوش و سباع ہسپار جمع آمدہ و ہواسطۂ سعت فضا و لطانٹۂ هوا دواب و هوام ]جا 

آرام گرفتہ و ملکٹ ایشان شیري ہود ہا ھول و ھیہٹا و هزبري درغایت نہیب و نہایت صولت 
نعرً چون خروش رعد بلند دیدہ *مچو برق آتش ہار 

جموع ساکنان آن بیہشہ در ثید متابعمت او ہود‌نديی وردر پناؤ حشمہت و حریم حروہہشا أو روزگار 
گذرانیدندي و اورا کا"“جوي لقب نہادہ بود‌ند و ہدینں لقب آوازہ در اطراف سملکٹ در دادہ روزيی 
کا“جوي با ارباب دولت از هر باب س“خحن در پیوستہ ہوں و بہر گونہ راهٌ مقالات کشادہ در اثناي کلام 
حکایت فریسه در سیان آمد چندان صفت کھال صلاحیت و حس معیشت او از اطرافس و جوانب 
ہسمم ملثت رسانیدند کہ بجچان و دل جوبايی صعبہت او شد 

القصه شوق کا“جوي ہملاقات فرپسه از حد تجاوز نمودہ کس بطلب وي فرستاد و او نیز فرمانں 
شاهنشاھی را انقیاں فرمودہ بدرگاہ عالم پناہ حاضر شد ملک شرط احترام سرعی داشتہ در *جلس عالی 
وت ساس آراق سرت ناد ناف نرہ رم جس جامس ساس ھکار 
بیان نضاپل و آداب ہحري یافنت بیکران و در معرذت حقائن کمالات گاتچی دید گوھر افشان باريی 
دیگرش در طریق کارسازي و مہم پردازي و فصاحت تقربر و اصابت تدبیر امتحان فرموں نقد حالش بر 
سعکٹ قبول تمام عیارآمد ع زري کہ پاٹ ہوں ز امتحان چہ غم دارِ 

کا>عويرا ”حبیہٹ أو خوش آہدہ ۸ حالست او موانست ڈرہوں پس از چند روز ہا وپ خلو گرٹ× 
گفدت اي ذربسہ مملکٹ ہا بسطتی دارد و اعمال و مہمات آن بسیار است و حبر زفد و عشت تو 
بمسامع جلال رسائیدہ ہودند و سنىی ۓ نا دیدہ زدیدہ دوسٹٹر داشتمت 

وایں زمان کە ترا دیدم نظر بر خبر را ػی آمد و سماع از عیان قاصر ماند 

شنیدم آنكکه در آفاقی نیسدت انی جو دیدمت حقیشٹ ہھزار چندانی 
ابی زمان بر تو اعتماد خواہم فرہوں و مہمات مل و مال بتو تفویض خواہم نمود تا درجه تو 


بترییتا ما ارتفاع پافتہ در زمرہ خواص و نزدپکان داخل گردي و بیمن عنایت و حسن عاطفنت سا از 
َ5 


نا انوار سہیلی باب نہم حکایت اول 


ای و :اخوان' بلكہ: از ابناي زمان بعز اختیار و شرف اقتدار ممتاز گردي 
ہر آستان دولت ما هرکہ سر نہاد نگذشت ہف کہ ز اہل سربر شد 
فریسۂ جواب داں کہ سلاطین‌را لزم اُست يہ ہرای کفابہت امور جمہوزر انصار شابستہۂ و اعواں 
باپستہ اختیار کنند و ہا ایی ھمۂ باید کہ هیچکسرا بر قبول عملی اکراہ نفرمابند کہ چون کاري بجبردر 
گران: كسي انگنند و اورا ضبط آن میسر نشود و از عہد٤‏ لوازم و شرائعا ہواجبيی بھروں نیاہد وبال آن ھم 


بسلطان راجع گردد و بزكُ نا فرمانیہاي او بفرمابندہ عائد شود وغرض ازیں سض آنست کہ من اعمال 
سلطانرا کازہ ام و براں وقوفی ودر آن تجرك٥‏ ندارم و تو پادشاھي ذو شوکتي و سلطاني عالي رتبني ودر 
خدست تو وحوش فراوان و سباع ہي گرائند بقوٹ و کفغایت آراستہ و بصفت امانت و دیانت مشہور 
شدہ و طالب این نوع عملہا نیز هستند اگر در باب اپشان عناپتی و التفاتي ارزاني داريی دل ہہبارکرا 
از دغدغۂ کفایت مہمات فارغ گردائند و بہ سن و هدیۂ کە از ارتکاب عمل پابند شادمان و مسنظہر 
گردند کاجوي گنت درین مدافعہ چہ فائدہ داري و ازین منع چہ سود می بیٹي و من البتہ ترإ معاف 
تنمواہم داشمتا و طوعا و کرھا طوق مباشرت ایں مہم درگردن اہتمام تو خواہم افگند ع 
اگر خواهي وگر نہ آن مائيی 
فرہسہ گشتا کار سلطان سناسب دوکس باشد پکكي زبرکی نت روي کہ ہمبالفہ و ہي آزرميی غرض 
خوں حاصل کند و ہزیرکی و حیلہ از پیش بردہ هدف تیر تعرض نگرند دوم غافلیٌ ضعیف راي کہ بر 
خواري کشیدن خوي کرنہ باشد و پرواي بیناموسی و تلف نام و عرض ندارد و چنین کس در معرض 
حسد نیابد و کسي با او درمقام عدارت و خاصمت نباشد و من ازین دو طبقہ لیستم نہ حرصں 
غالب دارم ک خیائنت اندیش ونه طبع خسیس کہ بار مذات کشم 
قطعۂ 
بغدائي کہ آفریں کرداست ‏ عاقلرا جدویشن داريی 
کہ نیرز ہنزد ۔ھمت س-۔ ملکٹ ھردو جہان بی خواريی 
ماکُرا از سراین اندیشہ بر بابدخاست و مرا ازتحمل ہار مشقت معاف داشت کہ مد شد 


تا دہدڈ حرصَ: شوخ چشررا۔ بسوزنں. قناعت. بر دوحنەام. و متاع ہی اعتبار آز پرنیازرا بشعلات آتش ریاست 


انوار سہیليی باب نہم حکایت دوم ×3 
سوخثہ و اگردیگر بارہ مل مرا بعلائق دِنیا آلودہ گرناند بین ھمان خواہد رسید کہ بدان مگسان کہ 


بمیاں طبق عسل نشستہ ہود‌ند شیر پرسید کہ چگونہ بودہ است آئی 
حکایٹ ٢‏ 


گالتہ: آورداند کہ روزي پکی از فقراي صاف دم کہ در طریق طریقشت ثابت قدم ہوں ہبازاري 
کات وو رم 2رطاف ترورظطانت تی گراافلی لیے واہ ران 
اترم مات اویل لت اظاکرسر ناف اطرق مرکا لی رلد 
گداختہ پیش درویش نہاد و مگسان چنانچہ رسم ایشان باشد کہ بر شیرینہا لو کنند و ھرچند کسي 
بدفع اپشان قیام نماید ممننع نشوند ۓ مگس جائي خخواہد شد مگر دکاں عطق 

ہیکبار ہر طاس عسل فرو رختند بعضيی پر کنارہ اس نشسنند و برخي خردرا در میاں اندا ختند 
کزاق ید کشر کیا ارجد اقم رافولی ضوامہ انا زرکاطاں مو مان از 
شردت ھا اماک اتا 2غ امہ باہرای ایتان مل رومانہ وت جو حزابمد 
کە بپرند پرھاي اپشان نیز بعسل آلودہ شدہ ہدام ھلاٹ افتادند آن درویش عزیزرا وت خوش گشٹت 
و نعرهاي مستانہ زدن گرفت و بعد ازان کہ دریاي باطن شۓ بیارامید و ہوم حر وجد و حال فرو 
نشست مر حلوائ گفت اي عزیز ما حلواي سور از تو دریخ نمیدارہم آچە از معني درینں مل 
ہرتو حلوإ شدہ از ما دریغ مدار ع بکشا لب شیرین و شکر ریزي کن 

شیب فرہود کە دنیاي دون و حربصان و طلبگاران او ٥ری‏ طاس عسل بر سن عرض کرە‌ند و سلہم غیبيی 
بن گت این طاس‌را دنیا دان و این عسلرا نعمہاي آن و اپن مگسانرا نعمت خواران و آنہا کەہ بر 
کنار طاس نشستہ از فقیران قائع کہ باندٹلقمہ از سائدڈ دنیا خورسند شدۃھاند و دیگران کہ ,ون طاس 
ائد اھل حرص و آز کہ پندار ایشان آنست کہ چون در میانہ کار باشند نصیث اپشان پیشٹر خواہد 
رسید و از منطوق الرزق مقسوم غافل ماندہ آند اما چون عزرائیل مروحہ الرحیل جنباند آنہا کہ ہر کنارہ 
باشند آسان سی پرند و بە آشیانۂ نی مقعد صدق عند ملی سقندر باز میگرد‌ند و آنہا کہ در سیانہ 
نشسسند چندانکہ حرکت بیشٹر نماپند پاي اپشان فروٹر روك و در مضیق ثم رنںدناہ اسفل سافلین ہمائند 


ومآل حال اپشان بشفاوت و ادہارابدي اٴجامد 


 . 6‏ انوار سہبلي باب نم حکایپٹ ڈوم 
چرا پٹ لقمہ میباپد چشیدنں .. وزان پس اپن ھمۂ خراربي کشیدن 
کھرسند بی گرايی اپنکٹ بضاعت نباشد ہے گاجيی جچوں تناعت 
وابراہ اپنں مثل بچہٹ آں ہود تا مث پرو بال اقبال سرا بعسل دنیاي دغل آلودہ نسازں شاہد 


چنان وقبي بدست آراز زمانہ ‏ کہ گرگوہند روگردي روانہ 

کا>جوي گلت اگرکسی نظر برحق دارں و در روش عداالت مسٹقیم شدہ مھ دقیقه از راستي فرو 
نگذارں و شرر ضرر ستعگاران از مظلومان باز گیرں و سن ”عدنت کشیدگان بدل خوش و تازہ رويی در 
پذیرں ھرآئینہ دردنیا دولت اور عز استقاست خواہد بوں و در عقبي بشرف رفعت و کراٰست خواهد 
رسید فرپسہ گت در اعمال سلطانيی اگر شرائط سرانچام پابد رابعۂ جات آخرت توانں شنید فاما در 
دنیا کاں اورا دوام و استقاست صورت نہ بندد و مدت عمل اورا قرار و ثبات ممکن نباشد چەہ ھرگاد 
کسی بشرب سلطانی سرافراز شد ھم دوستان سر ”غاصمست با او در روي کشند وم دشمنان جان اورا 
نشانہۂ تیر با سازند و ھرگاہ کہ اجماع ہر عدارت او منعقد گردد البتہ امن نتواند بوںد و خوش دل ندواند 
زبست وگرچه پايی برفرق کیوان نہد سر بسرسلامست نبرں شیر فرموں کہ چون رضاي سا ترا حاصل آمد 
خوبشٹرا در مہلکۂ وہم مینگن کہ حسن عقیدت ما جاب بدمگالي دشمنان نمام است بیکث گوشمال 
راہ مکائد ایشان بسته گردائیم و ترا بنہایت همت وغایت امنیت رسائیم ع 

چه غم ز حیلہ دشن جو دوست جانب ماست 

فریسہ گشت اگرغرض ملک ازیں تقوبت و تربیت احسانیست کہ در باب من میئرماپد بعانت 
و مرحمتا خسوانہ و انصاف و معدلت بیکرانہ آن لپقدرکە بگذارد تا درینں “عرا این و فارغ سیگردم 
وازنعیم دنیا بەہ آب وگیاھمی خرسند شدہ از مضرت حسد و عداوت دوستا و دشمن برکنارہ سی ہاشم 
و مقرراست کہ عمر اندٹ در امن و راحمت و فراغ و >عمت بہتر کہ زندگای بسیار در خوف و خشیت 
ودل مشغولی و *حنت پیسشا 

دسی فراغت دل بہدر است ازائکہ کسی - ہزارسال نہ ہر وفق آرزو بزید 
کا”جويی گت تر دغدغۂ تریس از ضمیر دور باپد کرں و ہما نزدیُ شدہ اتمام مہماثت بر مه 


انوار سہیلي باب نہم حکایت دوم ۴۱ 


اهتمام باید گرنت فرپسہ گفت اگر حال بریں منوال است و اہا وامتناع من فائدہ نمی دھد مرا امانی 
بابد کہ چون زبردستان باسید پافن سنزات من و زبردستان از بیم زوال سرتبت خوں بقصد من بر 
خیزندا مل بدمدمۂ ایشان برمن معغیر نگردد و در آن ٹامل و تفکر واجب دارن و درقصۂ من و کید 
قاصدان شرائط ھرچہ تماسٹر بجاي آرں بیستا 

بہر ثٹہمت نمی باید ز ما خاطرگران کردن بقول دشمنان سہل است ترک دوستان کردن 

شیر ہا او ولیقتی کردہ و پیمانی ہسته اموال و خزاثی خویش بدو سپرذ و از تمامي اثباع و لواحق 
اورا بکراست بعد *خصوص گردانید و مشاورت مہمات جز ہا وي نبودي و اسرار ملک جز ہرو آشکارا 
نکردي هر روز اعتفاد شیر برو زیادہ شدي و فریت و مکانىمتا او نزدیکٹ شیر بیغزودي تا حدیکہ 
”خالطت بغایت رسید و *خالصت ہنہایت اجامید نە فریسہ پکنٹس ہی ملازست شیر بودي و نە کاجوي 
بی سوانست او آرام داشتی ع چو دوستی بنہایت رسد چنین باشد 

ابی حال بر نزدیکان شیرگران آمد و جموع ارکان دوات در *خالفت او دم موانست زدند و بر 
”خاصمت او پیمان مطابقت بسعند روڑھا در تدہیر تیر او بشب رسانیدند و شبہا در اندیشۂ دفع و 
صنع او بروز آورد‌ند آخر المر راي همہ بر آن قرار گرنت کہ اورا بخیانعی سنسوب گردائند تا سزاج 
کا“جوي کہ هرگز از منہاي راستي و امانت بانحراف مائل نیست در بارهٔ ويی متغی رگردد و عقیدةُ شیر 
در باب دیانتی کہ اورا مظہرکامل آن سی شناسد منزلزل شود آن زمان مدخلہاي کلي توانں کرد ودر 
اسر انَتیعال آزترآن کرمید بیٹ 

بندریي راھی بدست آوریم کہ در پاب او شکست آورہم 

پس پکی‌را پیش کرد‌ند تا قدري گوشت کہ برايی چاشت شیر نہادہ بودند بدزدید و درحمرڈ فریسۂ 

پنہان کرں بیوحت 
روز دیگرکەہ شیر زریں چنگسا ‏ برکنام سپہر کرں آھنگت 

او اق اممدما رکف راع فی فا لا کاسصائت عاق ساس فراعت 
تداریٹ مہميی کلي بطرفيی رفتہ ہوں شیر انتظار آسدن او سیکشید و جز صن کفایٹت و تعریفغدنہور 
درایمت او حرفيی پر زہان نمی راند بہت 
ورك زہان و مونس جان است نام پار یکدم نمیروں کە سکرر نمیشود 


۷۱۷ انوارسہیلي باب نہم حکایت دوم 


وقنتا چاشت ملٹ رسید و جذبۂ سبعي در حرکت آمدہ قوت اشتہا غلبہ کر چندانکہ گوشت 
وظیفۂ سمل بیشٹر طلبیدند کمٹر پافتند شیر بغاشت ثافتہ شد و درین معل فریسہ غائب ہوں و خصمان 
حاضرچون دیدند کە آئش گرسنگی و حرارت غضب بہم پیوست آغاز انفساد کرلاند و تنور خشم گرم 
پان فطیرخویش در بسەند پکكي از اپشان گفشت کہ چارہ نیست ازانچہ ملک را بیاگاہانیم و ھرچہ 
از منافع و مضار ایی حضرت دائیم و شناسیم ھرچند موافق بعضی نیفند بموقف عرض رسانیم کا"جوي 
منبہ شدہ گت مازمان پکدل و متعلقان اگجہت در هي وقت باپد کہ شرط نصیتحت فرو نگذارند و 
حق نعمت شناحتہ آچہ دائند و توائند !حل انہا رسائند بیت 

کسانی حق شناس و حق گذار ان کہ حال از پادشہ پنہان ندارند 

بیار تا چہ شنیدۂ و بگري تا چہ دیدۂ پکی ازان مفسدان نمام و غمازان نا تمام جواب داں کہ 
ہنی چتان باز نمودند کہ فریسہ آن گوشسترا بسوي خانہ خویش برد دیگري از راہ بدگمانی مغلطہ در 
انگند وگشت مرا این باور نمی افند چھ او جانوري کم آزار امانت شعار است دیگري آغاز حیله سازيی 
کركہ گنت درین کار احتیاط باپد کر چہ هر کسرا دوست و دشمس باشد و بغرض نان غیر واقع در 
اندازند و مردمرا زوں زوں نتوان شناخمت و ہر اسرار خللثئق بہ آسانيی مطلع نتوان شد دیگري دلیرٹر 
درس آمدہ گنت * چئیں است و وقوف بر سراثر و اطلاع ہر ضمائر بزودي صورت نہ بندد و لیکن 
اگر گوشت در سنزل او یافتہ شود ھرچہ از خیانت او در افواہ خواص و عوام و خر و بزرگتی افتادہ 
است راست خواہد ہوں کا“جویرا دریں معل عنان اختیار از دست بیروں شد و گفت مردم در 
ہار او چہ میگربند و بر خیانت او از چہ چیز استدال میکنند یکی از حضار کہ موافق *خالغان بود 
گفشت اي ملک در میان اھل این بیشہ خبر غدر و مکر او سمنتشراست و اگر او غدار باشد ھرگز ازین 
وریہ جان بسلست بیروں نبرں و شامت خیانمتا بزودي در وي رسد دیگري از صاحب غرضان زبان 
افساں بکشوںد وگشت جمعي امنا بہر وت از و خبري سیرسانیدند ودر تصدیق آن تردد داشتم اکنوں 
گی اس سو رھ امت ظا کان سی بے مس چ امھت 
و مکراو پیشٹر ازین نیز برمن پوشیدہ نبوں و من فان و فاانرا گواہ گرفتم کہ کار این زاهد رہائی عائہت 
بنضبعت کشد واز و خطاي عظیم وگناهيی ناحش ظاہرگرید دریں ہاب گفتہاند ع 


ھرکہ نفس قلب دارں عاقبت رسوا شود 


انوار سہبليی باب نم حکایتن ڈوم 6۳ 


دیگريی گت عجب اآستا کہ با وجوں دعوي فئر و پاٹ طیدعی و خرن صوفیانه و نیکٹ یی 
کسی را شرم نیاید کە خیانست ورزد و جب اگر ایی بیت از زباں حال او برصعۂ مقال مرنوم نشدہ 


خرتہ پوشي س آزغائت دین داري نیست خر برسرصد عیب نہان سی پوشم 


دیگري از در معقول گوٹ در آمدہ گنت ایں پاکیز روزگار متقي دربن مدتہا مینالید و تقلید اعمال 
ملکشرا در ظاہر بلا و مصیبت وعنا و صحدت می شمر و با ایی هھمہ اگر خیانت وي ثابت گردد ”عل 
حیرت خواهد ہوں ذیگريی گشت ھرگاد کہ او ہدینں "عفر کہ وظیفةۂ چاشت ملٹ ہودہ چشم سیة گند 
ثوای دانست کہ در مہمات کلی چہ رشوتہا گرفتہ باشد و از مال پادشاہ چہ سبلغہاي گراسند تصرف 


نمودہ لہنتا 


سیاں کہ ہر نگذرں ازکانجشكي ‏ دانی کہ چہ کند چو کبک و ٹیہو بیند 

چون امرا سیدان وقاحت خالي یافتہ مرکب بدگوئی بجوللی آورٹند و در ساحت دل کا“جوي 
غبار ترید و شبہمت ہر انگیختند وزرا نیز عنان بیان جانب غیبت و خبالت ہر تافتہ رقمي چند از 
هر گون حشو و پارہ زرٍ در دفر ضمیر مل ثبت نمودئد پکي از ایشان گفت اگرایں ‏ خن راست 
بیروں آپد نه ھمین خیانت باشد و بس بلکہ دلیل کافر نعممی وحق ناشناسی خواہد بوں و هر آینہ 
دریں جراأت ہا ملکث اساخفاف کردہ باشد و حرمت و حشمت شہنشاهي‌را ہر طرف نہادہ دیگريی 
از را موعظہ و نصبعت ‏ سض در آمد وگفشت اي پاران بدین نوع کلمات آشفتہ نام عمل خود سیاد 
مکنید و ہحکم ابحب احد کم ان پاکل عم اخیہ دندان عیب بگوشت برادر خوں مرسانید کہ شاید 
کہ تصهٗ خیانت غیر واقع باشد و ھمہ آثم و بزھمند گردید اگر ملک ایی ساعت بفرماید تا منزل اورا 
:جوبند گر اشتباہ از راہ حقیقشت مندفع سی شود جہ اگر گوشت در خانہ او باشد برمان این مغنہا 
ظاہر گردد و گمانہاي خاص و عام مودي بیقیں شود و اگر تہمشی صریي بود و گوشت گم شدہ درانں 
کاشانہ پدید نیاپد ھمکنان‌را زبان باستغفار باپد کشوں و از فریسہ بحلي طلبید دیگري گفت اگر احتیاطيی 
خواہد رنت تعمیل ہاپد کرد کہ جاسوسان او از ھمہ جوانب احاطہ کردہاند ساعت بساعت خبر 
ہويی رسد در تدارٹ این تصیہ آتچە شرط کوشش باشد فرو نگذارںہ در آخر “”جلس ندیمي از ندماي 
خاص ملث گستاموار قدم پیش نہادہ گفشت در تفتیش ایں حادلہ چہ فائدہ و از تفعص این وانع 


چہ حاصل کہ اگر جرم آن خائن نا متدینں روشن گردد او بزرق و شعبدہ راي ملکرا از مکافات 


۴۴ انوار سہیلی باب نہم حکایت وم 


بگرداند و بوالجبي. نماپد کہ ھمکناں‌را با آنکه دران ستیشن باشند ہش انگند 
بغدر آٹنائست رایش متیں ‏ کہ شکمرا ہر آرں برنگا پقینں 
النصہ درین حال کہ گی و خشم آلودہ ہوں ازین نمط چندانی بگنند کہ کراهتي از فریسہ 
بدل او راہ پاٹ و ہہ مضمون ہن پسبے بغل انواع اندیشہا بر خیالش گذشتہ باحضار فریسه مثال 
داد بپچارہ از اثئر مکائد اعدا ببخبر روي براہ آورں و چوں داسن دیانتش از لوٹ این افدرا پا ہود 
گستاہوار پیش کا“"جوي آمد پرسید کہ آن گوشت کہ دھروز بٹو سپردم چہ کردي جواب داں کہ بط 
رسانیدم تا بوقت چاشت نزدیکٹث مات آرند سطخی نیزاز اھل بیعت ہود بانکار پیش آمد و بمبالغۂ 
بسپارگلت ازیں کار و حال خبر ندارم و ھب گوشتی بمن ندادة شیر طاف از امینان فرستاد تا گوشت 
در منزل فریسۂ بچسنند و چون خود پنہان کردہ بودند آشکارا 'ہر داشدہ نزدیبْ شیر آوردند فریسۂ 
دانست کہ دشمنان کار خود ساختەاند و مہمی کە مدتہا ہوں تا رشتہ تدبیرآن می تافتند عل پافتہ 
و پرداختہ ہا خود گفنت پت 
آفتاب طریم ہر سر دیوار رسید ‏ سالہا بود کہ از روز چنیں ترسیدم 
راز جملہے وزرا گرگيی بود تا آى ساعت عیب اگفتہ و خودرا از جملہ عدول شمردہ و چنان فرا 
نمودہ کہ بی تحقیق و ایقان قدم در کاري ننہد و تا ہر نقیرو قطمیر مہمی وتوف نیاہد در ويی دخل 
نکند و لئے دوستی فرپسہ مز و درباب حمایت او سبالغہ سی نموں پس از وقوع این صورت پیشٹر 
رنتا و مافي الضمیر آشکارا کردہ گفت اي مل زلات ایں ناہکار معلوم شد و گناہ این بیمروت 
خاکسار روشن گشت صلاس ملک دران است کہ ھرچند زودتر حکم سیاسٹ تقدیم پاب چە اگر ایں 
بابرا مہمل گذارند بی شک گناہگاران دیگراز فضبحت نترسند و ساعت بساعت دلیرترگردند ع 
سیاست ار نبوں کارھا خلل پابد 
شیر بفرمود تا شغال را باز داشعند و باندیش دور و دراز فرو شد سیه گوشي از خاصان ملک آغاز 
کر کہ سن از راي روشن پادشاہ کہ آفتاب از پرتو او نور افشانيی اکتساب نماید و شمع شبستان سپہردر 
حمایت روشنی او چہرہ بر افروزںد شکفت ماندہام تا کار ابی غدارو خیانت این واھی مکار چگونہ بر 
وی پوشیدہ شدہ است و از خبث غمیر ا پاکش و مکرطبع حیله انگیز او چرا غافل ماندہ و ہا وجوں 


انوار سہیلي. اع ہم حکایت سیوم ۴۵ 


چنیں گناھی عظیم و فعلي ٹب قتل اورا در توف سی اندازں و مشرتب سپاسٹ‌را کہ بے درخت عدل 
رك نتواند کر و آلکه به تبر قہر بنیاد بیدادرا زیرو زہر نسازك نہال آمال در گلشن زمان نتواند کاشت 


آئیں سیاست ار ہر افند بنیاد اسان ز پا در ائند 
ای باغ زایمنی ثمرپائت گز عیں سیاست اہّخور یافسمت 
و ھرکہ صال ملک جوہد برگنہگار سیاست ہایە راند و ھرچند مونس دل و سقبول خاطر ہاشد بداں 
الات نباید نموںد چنانکہ سلطان بغداد جہت مصلعت عام *عبوب خاص خودرا سیاست کرن کا “جويی 
گت کہ چگونہ ہودہ است آن 


٣۳ حکایٹ‎ 


بعرض رسانید کە آوردەاند کہ در دارالملکٹ جچیں پادشاھی بود در رعابیت قانوں عدالت جمشیدوار 
جام جہان نمايی عقلرا آئین روزگار ساختہ و ماع نیڈ اہالت سکندر صغت چشمہ آبحیات 
نصفمتارا طالب گشتۂ بپسٹا 

از معدلت شاسل او رفتۂ سٹم صد سنزل ازان سوي بیاباں عدم 

واورا پسري ہود زہبا روي نیکو خوي بکمند ملاطقت قلوب انامرا صید کردہ و بدانہ احسان و اکرام 

مرغ جان خاص وعام ہدام مودت در آوردہ بیت 
ساد رگیٹی نزادہ ٭٭چو او صافی صفات دید دوران ندیدہ مثل او صاحب کمال 

اہی پسررا آرزويی مشاهدۂ حرم کرم کە عبارت است از *”عل استیناس ان اول بیمت وضع للناس 

پدپد آمد و شوق طوافے آى سطاف الطاف کہ اشارت است بامان خانہ و سن دخلە کان آمنا از 


زاویهً دلش ظہور نموں صداي داعی و انن الاس لبیٹ اجابہت زدہ عزیمت احرام زبارت حریم 


کعبہ مصمم گردانید 
×چ 68 


7ر و9 





ام انوارسہيلی باب ہم حکایث سیوم 

امید طواف حرم کوي تو انگند در وادي غم طالله ہی سرو پارا 

لبیٹ زنان ہر عرفااك سر کویہست صد قافله جان سننظر آواز درارا 

بعد ازائکہ از جانب پدر دستوري پافٹه ہوں از راہ دریا متوجه شد با جمعي سلازمان بر کشتیہايی 
کہ سعت فا در جنب عظمت هر فلکيی ازان حقیر نمودي و نہ صفعه سپہر در براہر یک ورق از 
هرسغفینہ رقعہ حنصر ہودي سوار شدہ مرکبان بی پايی آب پیمایرا روان ساحتند و دران خانۂ چوبین 
کہ سقف در زیر و ستون ہر زبردارك را رگرفتہ عنان ا ختیار بدست ہاد سب رفتار ہاز دادند 
چو مہ درہي آہي کردہ منزل روان کرد‌ند کشتی را بساحل 
اندٹ فرصتی‌را تطع ہسافٹ ہسیار نہودہ بمكةً مہ 6د رسیدند و اوازم و ارکاں ال جايی آورںاہ 

توجه بہ آستا ن بوسيی رض م٭ سقدسہ حضرت سلطان تخنگاہ جا و خاقان بارگاد عزت و انت 

آى شہسوارگرم عنان بلند سیر کزنہ آدیم چرع دوال رکاب پائست 

صلی الله علی معمد ا ہغتار و علي آلہ الطہار و سعبہ الاخیار نمودہ بسعادت تقبیل عنبٌ عليه 
نہویۂ ہستٹسعد گشٹند پیسٹا 
امی خاث بوسیٰ در مقصود هر صاحب دلی بردنں جخاٹ این آرزو مشکل تر !ز هر سشکلی 
و ازانچا با قافلهً خرامان :جانب بنداد آمدند ملک بغداد از حال شاہزادہ خبر یافتہ باستقبال 

جرون آمد و تقواعد اکلہ و لد سرت تاس راہ تاداس و علونة لاق و منزل 
شاپستہ و موافق ترتیب فرمودہ چند روزہ استدعاي توقف کر و چون از رن راد بر آسودند و عزم 
ہر ہستہ روپ بطرف خراسا : کا ففائ بعد ا رسم تا وو جا ِ رم باز آمہدہ کنیزکٹارا 
طلبید صورتی دید کە نقاش فطرت بزپباٹی او بر لوم وجوں نقشی نکشید؛ء پود ٥د‏ ضوز فکرٹ ہرعنائی 
اودر جرہدۂة خیال شکلي ندیدہ زاف دل شکنش بکمند فدنہ عالمی را در زنچیر کشیدہ و ماہ جہاں 
تاب از منزل عالي خوں پیش جبہہ اش اکلیل بر زمیں مالیدہ دعوي کپ خوبانرا بکرشمۂ ابرو بر طاق 


فراموشی نہادہ بوں وداعیۂ زهد گوشہ نشیناں‌را بکرشمۂ چشم نیم سست ہباد بادہ نوشی بر دادہ 


٢ى‎ 


مہنوبپ 
رخش عشاق را شمع شبستان لبش نقل و شراب سی پرستاں 


شکراز رشکث نطقش ماندہ در تنگی_ عقیق از شرم لعلش رفتہ در سنگی 
2۷ ا اس نس رن ا ول 2رک ماق اھ فل رکال ای ا 
بادہ مست و مدھوش گشت بت 
دل بس بالي پکی ٹنگا با شد باز این ز برائی دل تنگم چہ بلا شد 
چندانکہ سلطان بادل از دستِ رفتہ کوشش نموں ؛جائی نرسید و هرچند عقل کار فرماي آب نصبحعت 
بر آتش عشق رخعت شعله آی زیاددگشت بیت 
ساکی نمی شود خحن آب چشم من کیں درد عاشقی بمالست نفزون شود 
سلطان ہا کنیٹ طح سعاشرت انگندہ بیکبارگی از غم خوارگی رعیت و تیمار کار مملکت دست 
ل باز گرفنت و ھرگاہ پادشاہ بلہو و طرب مشغول شدہ بپرسش مہمات کرتان ‏ و گوش ہر نغمات 
عوں و چنٹ نہادہ نالهَ حزین یل ھن نشنوں اندٹ زساىرا هر وس پدید آید و فدہ و آشوب 
ہلا گرفتۂ کار مردم باضطراب اجامد نظم 
هر پادشہ کہ روي بلہو و طرب نہاد ‏ سیدان کہ هست مرتبہ اشرا گہ سقوط 
میزان کہ بر اختر لہو و طرب ہوں در وی رسد بخسرو سیارگان ھبوط 
رو حان ورک کا مات جو اما سس ار یبال اف وت ا سان 
شہر و واہتارا مضطرب دیدند *”جموع دست نیاز کشادہ روي بگوشہ نشیتان و صاحبدلن آوردند و از 
باطنہاي دروہشان پاکیزہ نفس دریوزه دعائی نمودہ جہت اصالح حال سلطان نذرھا فرمودند دعاهاي 
بیغرضان بہدف اجاہت رسیدہ شبانهہ مل در خواب دید کہ آپندہ با وی سیگرید 
اي شاہ چه گوئی چو بپرسند ازتو ‏ جا کہ بٹرسی و ندرسند از نو 
اپتچہ کارہست کہ بر دست گرفٹه وردست از کار مظلومان باز داشہ نزدیک شد کہ کار از دس 


بروں و دولات از پاي در آید بر خیزو با سر مہم خود رو ع ور نہ هرفتنہ کہ بینی ھمۂہ از خود بینی 


2۴/۸ انوار سہیلی باب نہم . حکایت سیوم 


شاہ از ھیبت این وانعه از خواب در آمد غسل کردہ زبان باعدذار و _۔استغفار بکشوں و بندارٹ 
سافات 1 شدہ فرمود کہ آن کٹینکٹ دو ضارت اودر نیاید و بی‌او آرام نداشتی رولش 


فرسوں گنیزکشا دو سہ 7 9یع۸ و شي مودای می عبت --- در سرش انال خردرا در بارگاہ 
انداخت با رويی چون گلبرگت طري کہ از نسیم “عري شگننہ یافد ر زللئيی چوں سنبل پرتاب کہ در 
ناف سشکٹ ناب نہفتہ ہوں نظم 
ز سنبل ہر سمن مرغوله بستہ ز مرغولش بنفشۂ گشتہ دستہ 
زمستی نرگس جادوش در خواب ‏ ز سودا سنبل هندوش در تاب 
بار دپگر بمشاهدهً جمال او ھوش ملک بغارت رنت و غوغاي عشق متاع عقل و فہمرا بتاراي داد 
بازعشق آمد و دیرانگی پیش آمد بردلم از مزہ غمزەزنی نیش آمد 
چند روزي دیگر شیفلہ جمال و فریف زاف و خال او شدہ بعشرت گذرانید و دیگر بارہ سنہیان 
عالم غیب باشارت لریب اورا براد صالم خواندند شاد با خوڈ آمد و گفت بجز دنع !بن فصن دن 
دا وھافقرت رو لو این بل ٭ ‌ کار مرا امید سامائی نہ پس حاجبي را امر ٠‏ - 








اق رھ اش تھا کت کت سر مان یسل َ اس تار 
چون ھلاث کرںہ باشم دست فکر بداس تدارث نرسد پس اورا در حانه پنہان کر و شاہ بواسطۂ این 
حرکت اندوھگیں شدہ چوں از صا بار ہخلوت آسدي آرزوي دیدار پار غلبۂ کردہ مضطرب گشتي وباز 
خودرا ملست کردہ بدلائل عقلي تسکین دادي شي جہت دفع سلال از بادۂ زال قدحی بوش کردد 
و مواعظ حر و نصاٹض عقل‌را فراموش کردہ خیال یار دلفریب اورا بی ‌شکیب ساخت و حاجب 
خامرا طلبیدہ امعلماز حال دلدار موہ و بتہدپذی ٹعام گلا اگر امشب: اور ۔حامر اگردانی :تر 
بسیاست رسانم چنداچەہ حاجب مقدمات عذر ترتیب کرد جانی نرسید و ھیہت سلطائِ ہشاهد: 
فرمودہ خودرا در معرض تلف سیدید بالضرورۃ مادرا ببارگاہ شاہ رسانید دیگر بارہ اساس نشاط نہادہ و 


اسہابے عیش آسادۃ شد 


انوار سہیلي باب نہم حکایت سیوم _ ام 
نظم 
سائیم وشبي وپاردر پیش جام می خوشگوار در پیش 
گل آمدہ و خزان گذشتہ دي رفته و نوبہار در پیش 
حاصل القصہ سے نوہبت پادشاہ بکششن او حکم کرد و حاجب ملاحظہ نمودہ در توف انگند تا 
مہمات ملٹ بکليی سان مالاستان دانست کہ ارہ ایں بلا چز ود نتوان تموں و دفع این 
غائلہ ہامید دیگريی نتوان کرك اع بدست دیگريی بر ناپد اہن کار 
چہ ھرکرا بکشتن کنیٹ فرماید ھرآئینہ ملاحظہ کردہ در توتف خواہد انگند پس ملکٹ دٹع اورا 
خوں مترصد سی بوں و نمی خواست کہ از رويی ظاہر ہي خیانتی واے کسیرا تلف گند تا عاقبت اللمر 
روز ہی ہام قصر اپستادہ در دجلہ می نگرپست و گنیرا از دور کمر خدمت بستەہ جمال سلطان 
مشاهہدہ سیکرں سلطانى از خوفے عاثہت و وبال غفلت 24-0" دانست کە وثٹت اُست ہا خود 
گنت اگرچہ خون بیگناھيی بگردن میکنم اما صد ہزار دل کہ از بی‌پرواپ سن غرق خون شدہ درمان 
سی پذیرں و ھرچند اپن دخنر مرا بجاي جانست و لیکن ملاحظہ حال دل آزردگای رعیت زیادہ از 
آنست پس فرسوں که نزدیک تر آي تا این کشتی‌را تماشا کئی کنیرٹ چون نزدپٹ رسید ملک دستٹ 
ہرو زد ودردجلہ افگند و تاسف ہسیار اظہار کرںہ چنان فرا نمودہ کہ خوں در آب افتاں آنگہ حکم کرں 
کہ اور از آب ہیرونں آورںہ دفن کرد‌ند و بتعزیت قیام نمودہ شرائط کی درآن باب اقامست فرمود او 
برامی صالم سلکث جانانہۂ خودرا بدست خود بچچجان کرد ع 
پادشاھان از پی پٹ مصلعت صد خون کنند 
رای عق رراب آی اریم تا مت داند اکا مع منلفت رعایت کرد آز آن پر ات کا:پا 
شخصی خائن موانست نمودن وپیٹ تر کہ مضرت او شامل باشد دور ساختن بصللح نزدیکٹٗٴٹر کە 
ھزار کسرا ٭سجور داشص شیررا بدیں دسدمۂ آتش نت ہر افرویعت و بنزدیٹث فرپسه پیغام داد کہ 
اگراپن گنادرا عذري داري باز نماي فریسہ چون بیگناہ ہود وگفتہ اند ھرکرا دست کوتاہ بوں زہانش دراز 
امستا ع بیگناهان دلیر میباشند جوابي درشت باز فرستاں و سختان عنف آمیز او با خوش آمدهاي 
فتنہ انگیز معاندان پار شدہ آتش خشم کا“جوي بالا گرفمتا و عہوں و سوائیی‌ر! بر طرف نہادہ بکشٹن 


ذربسہ حکم سمطلق کرں آن خبر ہمادر شیر برد‌ند دانست کہ تجپل کردہ است و جانب حلم و بردہاریر! 
رت 


پوت انوار سہیلی باببانہم حکایت سی 
مہمل گذاشتہ و صبر و سکوں‌را علت و سبکساري بدل ساختہ با خوں اندیشید کە زودٹر بباہد رنت 


برو تسلط یافتہ بہرچہ خواھد اسر فرماید و از مضموں حدیث ص“عبم اذا استشاط السلطان تسلطۂه الشیطان 





ھمیں معنی سفہوم سیگردں پہہتا 
غضب از شعلہاي شیطانیست عاقبٹ موجب پشیمانیست 


خست کس پہش جلد فرستاد کہ در کش شغال توق کن 7 ہا شیر سن گوہم و خود 
نزدیک کا“جوي آمدہ گنت اي فرزند شنیدم کہ بکشتن فریسه سثال داد گناہ او چہ بوںد و کدام 
جریمہ ازو صادر شدہ شیر صورت حال باز راند مادر شیر گفت اي پسر خودرا در بادی؛ حبرت سر 
گردان مساز و از مشریب عدل و احسان ہي بہرہ سباش و ہزرگان گفتہ اند که ھشت چیز بہشت چیز باز 
بستہ است حرست زی بشوھر و عزت فرزند بہ پدر و دائش شاگرن باستاں و قوت سپاد بلشکرکش و 
گراست زهاں بنثويی و ایمنيی رعیت بپادشاہ و نظام کار پادشاہ بعدل و رونق عدل بعقل و حزم و عمدد 
دریں باب دو چیز است پکی شناخص انباع او حشم و ہر یک از ایشاںرا بمنزل او فروٹ آوردن و 
بمقدار کغایت و هر تربیت کردن دوم منہم داش ایشان در باب پکدیگر چہ سقربان درگاد سلاطیں‌را 
باھم نزاعی قایمست کہ جز بغنا و هلاٹك سرتفم نشود پس اگر پادشاہد سعایت این در حق آن سسوع 
دارد و غمازيی آن در بارۂ ایں قبول کند دیگر ہر سلطان و ارکان دوات اعتماد نماند چہت آنکہ ھرگاد 
خواهند “خلصی را در معرض تہمت توائند آورں و خائنيرا در لباس امانت جلوہ توائند داد و بدین 
واسطہ بیگناهان در گر‌اب ہلا گرفتار مانند و *جرمان بر ساحل جات بایمنی و سلاست گذرانند 


۲ ہیا 
بیکىەہ دل شکستہ در زندان ”جرم آزدور خرم و خندان 


ول شک نہ اپن کار آن باشد کہ حاضران از قبول عمل استناع بر دست گیرند و غاثبای از 
حد سی تقاعد نمابند و نفاں فرمانہا علی الطللق در توق افتد و ھزار خلل بارکانں لت راہ یاہد و 


قطاعۂ 


غرض جو اگراز تو شد سربلند ‏ شود با قدر و جاہ تو پست 


اگرہا حسودان شدي ھم رکاب عنان بزرگی بدادي ز دست 


انوار سہیليی باب ہم حگکانت سیوم ۱م 


شیر گت من بقول کسی درحق فربسہ حکم نکردم بلکۂ تا خیانت او بر سن ظاھر نشد مزا 
س ستغیر نگشت مادر شیر گت تغیر مزاي پادشاہان بی پٹینی صادق خصوصا ہا معتمدان درگاہ روا 
نیست و آچە گفٹی خیانمت او بظہور رسیدہ هنوز ایں ضن در ماب شبہت است و وثعي کہ پردہ از 
رو ایں کار برافند حقیقت آن ظاھر خواہد شد و باپستی کہ ایں مقدار گناہ کہ بگمان فرپسەرا بدان 
سوب میسازند در فضاي حلم تو گانجاپش داشتی و سواہ خدستگاري او نصبالعینں خاطر بودي و 
مماعي و ماثري کہ بردرین دواتحانه ازوي بصدور پیوستہ از اں ضمیر “عو نشدي ون بی ھتران ناآزمود: 
در پارڈ ہنرسندان کافی ہسمۓ قبول مسموع نگشتی نظم 
سفلہ بخواهد دگرپرا ہکام خس نگذارں مگسی را ہجام 
بی ‌هران صد حیل آرند پیش تا نرود کار هنرہند پیش 
اي فرزند عقل دوراندیش و راي عالم آراي را در هر صورت کہ پیش آید و بہر حادلہ کہ روي نماید 


حکیمی عادل و سمیزي کاسل باپد شناخت کہ شرف جوھر آدمی ہصفاي خرد ارجمند استٹ 
عقل است کہ بنیاد شرف *حکم ا_زوست افزونی حرست بی آدەم ازوست 


وفریسہ دردولت تو علي بلند و درجه رفیع ارجمند رسیدد بوں مرتبۂً بزرگٹ و پاپ عظیم پاننہ 
4جلسہا ہر وىيی ثنا میگنتی و در خلوتہا با وي عز مشاورت ارزانی سیداشتی اکنوں برتو لزم است کہ 
عزیمت در بطلان قول خود بث کی و بنا کە بدست تربیستۂ ہر افراشتۂ در ھدم قاعدۂ آں نکوشي : 
خودرا و اورا از شماثت اعدا و شادکامی حسودان نگاہ دارىي تا چنانچہ فراخور ثبات و وقار تو باشد 
فعصں و استکشاف از لوازم شمردہ و احتیاط و استفسار ہر وجہی کلی بجا آوردہ نزدیک عقل سعذور 
باشی و ہمذھب عقلا از شوائب تہمت دو رگردي و این گناد کہ بدو نسبہت سیدھند ازان حقیرٹر أاست 
کہ مائند او خردسندي آئینڈ اسانستارا بغبار آن تیر گرداند و داسن دیانت بغقاذورات اسثال این 
”عقرات بالید و سن سیدانم کہ حرص و شر وع و قناعت اورا مغلوب ننتواند ساخمتا و آز و آرزو 
صسرکب امل در ساحت پیش و دائش او نیارد تاخت و دریں مدت کہ فریسه ملازم این آستانہ است 
گوشت خوردہ و پیش از آن نیز بدین صفغت موصوف و مذکور می شد وصیبت اجتناب او از اکل 
حیواناث در افواہ ھمۂ افتادہ بود و باستماع ہمہ رسیده ع بیہودہ ‏ ضن بدین درازي نمود 


و غالب ظن آنست کہ دشمنان گوشت در سنزل فرپسۂ نہادہ باشند واپن مقدار در جنب کید 


۴۲ انوار مہیلي باب ہم حکایت چہارم 


کائدان و حسد حاسدان ہسیار نیست چہ از حسودان کسی ہودہ کە بتوھم آلکہ کسیرا آزاري رسد 
بقعل نفس خود راضی شدہ چنانچہ آن خواجہ بیدولٹ غلام را بکشن خوں فرموں شیر در خواست 
نموں کہ بیان فرمائید چگونہ ہودہ است آی 
حکاپیٹ ۴ 

گشت آورںہاند کە در بغداد مردي ہوں حسود و ھمسایۂ داشٹت صالمٍ سمتدیں کہ روزڑھا بوادي روزفرا ' 

باقدام رہاضشت سر بردي و شبہا مناضی عبادترا بطریق ت)جد و ”چاھدہ بپاپان رسانیدي 
شمع عبت زدل افروختی - ھرچہ "جزحق همەرا سوختی 

سردم بغداد روي اعتقاد ہدان عزیز ہاز گشت کرد‌ندي و در “جالس و عافل ذکر خیر او گذشتيی ۲ 
اکابر شہر اورا بہ نیکوئی یاد کرداندي و برسم تحفہ و تبیٹ نقد ور جنس بروي نثار نمودندي و همسابۂ 
حسود ازیں جہتہا بران نیکمرد حسد بردي و ہانواع در حق وي تصدھا ہموستی اما هر تیر مکر کہ از 
در مائد غلامي خرید ودر بارّ او مواجب الطاف و انعام واجب سیدید و شرائط اشفاق و اهتمام تقدیم 
مي نموں بارها گفٹی کہ ترا از جہت ٭صاحتي می پرورم و براي مہمي کلي تربیت سیکنم و امید دارم 


کە دل مرا از زیر آن بار بیرون آري و خاطرپژمان مرأ زان مشغوليی فارغ سازيی 


بیستا 
ز آب دیدہ کہ سی پرورم ز سوز درونش امیدوار چنانم کہ آتشی بنشاند 
چون مدئي برین بگذشت و غلام در مقام انقیاد و مطاوعت آرام پان چند نوت بزبان نیاز 
مباشرت مہم موعوں و ارتکاب شغلی را کہ مقصود خواجہ در ضمن آن مندے باشد تقاضا نمود وگنت 
انواع نوازش و مرحمت کہ در بارہ اہن بچچارہ مبذول فرسودة بقوت عبارت شرم نتوان داد و اسناف 
التفاٹ و عاطلت کہ ٦‏ سر افگندەرا برای اختصاص دادہٗ ہمدد بیانں در سلکسْ تبیانں نتواں کشید 
از بندہ نوازیت چو سوسن شددام ‏ ھرغفضو زبانيی و ھزار آزادي 

سی خواہم کہ در مقابله ایں داداريی سن نیز جان سپاريی گتم و بازايی این نعمت طربق خدمہت 

جا آرم 


نوز ہی باب ٹں کات ۲۴۰۰م 
پیٹ 
نقد روانں خوپش نشار تو سیکٹم ۰ .جان کہ ھست در سرکار تو میکم 
خواجہ چون دید کہ غلام داعیة حق گذاري و تمناي ھواداري دارد پردہ از روي کار ہر داشت و 
فرموں کہ بدان و‌‌ آگاہ ہاش کہ سن از اسہشا این ھمسایۂ جاں آمددام و سی خوآأھم که اورا بوعی 
حیاٹ سیر شددام و از عمرعزیز ہہزا رگشتۂ تر دریں مدتٹت آز جہت اہن پروردغام کە اہشب مرا بر 
خوں سن بگیرند و مال و جان او در معرض تل آبد و ناموس نیک مردِي و صلاحیت او در ھم 
شکند و اعتقاد مردم در حق وي ہنساد اجامد و دیگر للف ورع و زهادت ننواند زد و بر غم مردمان 
معنی این بیت در حق او راست آپد کہ گفن‌اند بیت 
زاهد از ,حد سی پرں پا رب ہر انگی پردہ اش تا بہ ہینند اھل عالم فسق پنہان آشکار 
غلام گفت اي خواجہ ازینں فکر در گذر و چارہ این کار بنومي دیگر پیش گیر و اگر مراد تو دفع 
زاهد استا من اور بقعل رسانم ودل ترإ از جانب او فارغ گر انم خواجہ گفشت آن اندیثۂٔ دور و دراز 
زر کە معیشت تو بئیٹہ العمر بدان بگذركِ بتو میدھم تا ازین شہر بروي و بولہت دیگر مسکن سازي 
غلام گذفشت ای خواجه هے عاقل این فکر نکند که تو کر و آنکہ ہوئی از خر شنیدہ باشد چنیں 
اندیشہ ننماید کە تو نموںڈ چۂ نکہت دشمن در زمان حیات مطلوب بود و چون تو از دایرڈ زندگانی 
پپہتا 
۱ صے 2 ۱ ٠‏ ےےل مھ .ھی 7 
چون نباشم درگلستان للہ گو ھرگز مرویيی چون برفتم از چمن شمشان گو ھرگز مباشس 
چندانچە ازینں نوع “نان در میان آورں مفید نیفتاد چون غلام رضايی خواجہ دران دید سرش 


ہرہام خانۂ ھمساپہ ببرید و تنش‌را کہ ننگت عرصه وجوں ہوں ھمانجا بگذاشت و خط آزادي و بدرہ دہنار 
نت 


۴۴ انوار سہیلیی باب نہم حکایت چہارم 


برداشتہ روب باصغہان نہاد ودران دار المان بار اقامت فروگرفت روز دیگر خواجه ہدئیسٹارا ہر ہام 
نیکٹ مر کشتہ پائٹند نیکمردرا مقید ساختہ ہزندان باز داشتند و چون شرعا کشتن حسوں سردوں ہر ويی 
ثابت نمي شد واکثر معارف و اہاليی بغداد بعشت وسلاسمت نفس او گواھی میدادند کسی اورا تعرض 
نمیکركِ اما بند او نیز ہرنمی داشتند و چند وقت ٹ*چنان ”عبوس ہمائد تضارا بعد از مدئي پکي از 
معارف جار در اصفہان غلامرإ! دید و غلام احوال متعلقانی خواجہ و ھمساہگانں تغعص سی نمود در 
اثناي آی حال سض بدان نیکمر و حبس او رسید غلام گنت عجب سعمي بران بیگناہ واشع شد حال 
آنکہ این کار بحکم و فرہان خواجہ از من صادر گشتہ و آن سرن صالم ازیں معاملہ بتخبراست پس 
کیفنت حال بتمامی باز گفنت و خواجۂ تاجر جمعی را بران حال گواە گرنٹ و ببغداں آمدہ صورت 
حادلہ .و کیفیمت واقعه باز نمودند و آن مسلمان حلاص یافتہ سرد حاسد نشانہ تیر لعسنت شد و ھهمسایۂ 
متورع مضمون این قطعه غرا کہ نتتجۂ خاطرپکی از فضلا است ہزبان حال ادا سی نموں 
در باب سن ز روتيی حسد یٹ دو نا شناس ‏ دسا زدند و کور تزوپر تافتند 


زاعمال آی مہم ہمہ نیکي بس رسید... ایان جزای فعل بد خویش یافحند 


و اپنی مثل بدان آوردم تا ملک معلوم فرماپد کہ از اهل حسد جہ نوع کارھا سی آید و بعد ما 
کە ایشان ہا خود دربن مقام سی توانند بوں پس مرغان در او ھوا و ماھیان در قعر دریا و سباع در 
ساحت معرا از قصد بدسگالی چگونہ ان گذرائند و از خدمتگاران تو آنہا کہ در منزلت از فریسہ 
کمٹر اند و پیشتر بیشتر !زین آبروي داشتہ اند اگر در بارہ وي مکري اندپشند و جہست انحطاط مرتبہ 
او غدري ہر انگیزند دور نیست تعجپل و شتاب زدگي در توتف دارو آئیں حلم و وقار پیش گیرو درین 
کار تاملی شافی فرماي و تداٹ آن بنوعي اندیش کہ الثق بزرگی تو باشد و چون امروز عنانی سیاست 
باز کشیدہ باشي و فردا حقیشت کار روشن گرند و کیفیت مہم شناختہ شود از دو حال بیروں نیست 
اگر مستل کش نبوہ در حق وي مرحمتي کرد و خون ناحق بر جریدۂٔ عمل لبت نہ نمودہ و 
اگر نی نفس المرواجب القتل باشد اختیار بائیست و بقتل آوردن او تعذري ندارد 


بتواں کشت زنددرا لیک کشنەرا باز زندہ نتوان کر 


انوار سہیلی باب نہم ' حکاپنٹا جہارم 20 


شیر سن ہادر استماع کرد و ہمیزان خرد ہساجیدہ دانست کہ نصبعحعی است از غرش مبرا و 
موعظتيی اسہتا ہزہست نی خواهھيی ٭علی سیاست در توتف داشتہ ہفرموں تا فریسەرا حاض رگردانیدند 
وسخلوت طلبیدہ گشت ما پیش ازین ترا آزمودہ اہم و اخالق و اوصاف ترا دیدہ و پسندیدہ و سن تو 
نز ما بقبول نزدیکتر است از اقوال خصمان و حاسدان دیگر بارہ بسر مہم خوں رو و ازین صورت کہ 
گلت و شنیدي دران واقح شدہ متالم و متامل مباش فربسہ گفت اگرچہ ملک سای عناہت ہر فرق 
حال س انداختہ آنچه از عاطنت سلطیں آید بظہور میرساند فاما مس از کلشت این تہمت بیروں نیاہم 
مگروقتی کہ مل چار اندیشد و حیلتی سازں کہ حثیقت کار و کماهي احوال شناخنہ گرند ہا آنکہ 
سن بکمال دیائنتا خوں متیقەم و ہر برأت ذست خوں وثوقی تمام دارم لیکن چندانچہ احتیاط بہتر 
فرماپند کیفیت اخالص و سناصعت سن ظاھرتر خواہد شد و من سیدائم کہ مصلعت کار و صال روزگار 
سن در ضمن این قضيه مندرم است بت 

غمناٹ نباید ہوں از طعن حسود اي دل - شاید کہ چو وا بیبی خیر تو دربن باشد 

کا“جويی گذمت ہچتہ وجہ تحص توان کر و بکدام حبلہ تحقیق توان فرموں فریسہ جواب داد کہ 
جماعتی را کہ افترا کرناداند حاضر باید آورں و ہرسبیل استفسار از اپشان سوال باید فوموں کہ سرا با آنک 
سالہا شد تا گوشت اخورددام بدیی خیانت تخصیص کردن و کسافیرا کہ گوشت خورند و ہي آن تُحمل 
ندارند فرو گذاشتن چه معنی داشت و هر آلنه چوں ملک در استفسار اپن نکتہ مبالغہ نماید ایشان 
این راستی را باز خواہند نموں و اگرستیزہ روئی کنند بتہدید سیاستی ہر کیفیت واقعۂ وقوف توان پاشت 
و اگر بدان نیز نشود بامید مرحمتي و وعدۃٗ عناپتی نقاب گمان از رخسار پقین ہر تواں داشت تا 
کواہ دستي و پاٹ دامنی سن ہر تمام خدم و حشم روشن شود 

هر راز کە در پردہ شب پنہان است؛ چون روز شود برھمہ روشن گردد 

کا“جوي فرہوں کہ س از ایشان بوعید عقوبت صورت حال را تشحقیق کنم نہ بنوید عفو و ملاطفت 

چه عفورا در باب کسی کہ بقصد و حسد در حق *حرم و امینں من معترف گردں سبذول نٹواں داشت 


فریسہ گت هر عفو کہ از کمال استیلا و قدرت ارزانی دارند ھمہ هر است العفو عند القدرۃ کار آنست 


۴۲ انوار سہیلی باب نہم حکایث چہارم 
کە ہاوجوں تدرث ہر حسم از سر جریفہ او در گذرند چة قدرت پاندی بردشمن نعمتي است بیکران و 
شکرکڈاري آنی تعمبت چز بعقو و اثعاشض ننوائد یو بیت ٰ 
ہرگنہگار چوں شدي قادر عفورا شکر نعمت خود ساز 
کا جو چون سض فریسہ شنید و آثار صدق و صواب ہر صثعات آن مقالات معاپنہ بدید هر یکن 
از آی طاپفدرا کہ ایی گرں فتنہ انگہختہ ہودند جدا جدا طلبید و در استکشاف خفیات و اسآخراي 
غوامض آن کار مبالغہ ہحد افراط رسانید و بدان وعدہ کہ اگر بیاں واقع باز نماپند >عائف جرائم اپشان 
بہ آب عفو شستہ گرںد و ہا وجوں آن بتشریفات و صلات پادشاهانه نیز نواخته شوند تاکیدات نراواں 
نموں آخر بعضي اعتراف نمودند و دیگران نیز بضرورت اقرار گردہ صورت واقعہ براستی در میان آوردند 
آفتاب امانت فریسہ از زہر اہر شبہت بیروں آمد و غبار شک از پیش دیدہ یقیں مرتفم شد ع 
امتحان کردیم حال هر کسی معلوم گشت 
سادر شیرگلستا اي پسر این جماعتارا امان داد و رجوع از آن سمکں نیست اما ترا در این 
ہاب تجریە آفتاد کہ بدان عبرت باپد گرفت و سن بعد گوش استماع بسعایت ج خائنی نباید کشاد 
و تا ہرھانی باھر و دلیليی بغاشت ظاہر کہ ترا از تردں باز رھاند سشاہدہ نروں تردات ا“عاب اغراضرا 
نباپد شنید و خنيی کہ در معائب شغصي گوہند اگرچہ موجز و حتصر باشد قبول نبابد نموں چہ 
اندٹ ماپہ چیزی بندرہی بدانچا رسد کہ تدارٹ آن در حیز امکان نیاید و اسل جوہہاي بزرگی چون 
نیل و فراٹ و جبحوں و دجله بغانت چشمۂ ‏ خنصر است و ہمدد دیگر آبہا بدان مرتبہ میرسد کہ 
عبور برای جز بکشتی ممکن نیست پس در بدگوئی کسان از اندٹ و بسیار ہر سخن کہ بعرش رسد آزرا 
تاوپل باپد کرد و راہ ضض دیگرانں در بست تا خاتمت کار بفساں اجامد 


سرچشمۂہ شاہد گرنس بہ میل ‏ چو پرشد شاپد گذشن بە پیل 


کا“چري گلستا اہن نصیحدرا قبول کردم و دانستم کہ ہی دلیلي روشن کسی را ستہم ساختن نیکو 
نیست مادرش گنت اي مل آنکس کہ ہی سببي ظاہر از دوستاں برجد از جملہۂ آن ہشت طایفہ 
است کہ بزرگان از “جالست ایشان حذر فرسودداند کاجوي فرمود گہ تفصیل این ”جملرا باز نماي 
مادر شیرگنستا حکما بر اوراق “عائف وسایا ثہت کردداند کہ از مصاحبت ھشت گروہ احٹراز فرمودن 


ازم است و با ھشت کس ہمنشینی ر خالطت کریں از لوازم اما آی ھشت تن کہ دامن موائشت 


انوار مپیلي باب نہم حکایت چہارںم ۴۲۷۰۰ 
از ھمدمی اپشان در باپد چید اول آنست کہ حق نعمت سععمان نشناسد و خودرا بکٹران نعمت 
و تا سپاسی سوسوم سازں دوم آنکہ بیموجبی خشم گیرں و غضب او بر حلم سسدوليی باشد سیوم آنکه 
بعمر دراز مغرور گر۵د و خودرا از رعایت حقوق خالق و خاپق بي‌نیاز پندارں چہارم آنکہ بناي کار بر 
غدر و مکر نہد و آنہا در نظر او سہل نماید پنجم آنکہ راہ دروغ و خیانت بر خود کشادہ داریہ و از 
راستی و امانت کرانہ کند ششم آنکہ در ابواب شہوت رش نفس دراز گیرں و ھوس و ھوارا! قبله 
مقصوں و کعب مراد شمارن ھفتم آنکە بقلت حیا موصوف بود و بشوم چشمی و بی ادبی گذراند ھشتم 
آنکہ بی سببي در حق مردم بدگمان شود و بيیىِتي و بینتي اھل خردرا ستہم سازں اما آی ھشت کس 
کە بدیشان باید پیوست و صعبت ایشائرا غنیمت باید شمتِ اول کسی است کہ شکر احسان لزم 
شمرن و ادايی حقوقی کہ بر ذمۂ خوں پاہد مرعی دارن دوم آنکہ عقد حبت و عہد مودت او ہحوادث 
روزگار و انقلاب دوران نا پابدار گسختہ نشود سیوم آنکہ تعظیم ارباب تربہت و مکرمست واجب بیند 
و قوا و فعلا در مقام “جازات و مکافات باشد چہارم آنکہ از غدرو جور و حخعوت و غرور ہپرهیزد پاحجم 
آنکہ در حال خشم بر ضبط خود قادر باشد ششم آنکہ علم سخاوت ہر افرازں و در حصیل مقاصد 
طامعان بمقدار مقدور سعی نماپد هفتم آنکہ باذیال شرم و صالى نمس نماید و بہچ وقت از طریق 
ادب آچاوز نکند هشتم آنکہ بالطبع دوست صلعا و اھل عفت باشد و از ارہاب فسق و بدعت پہلوتہي 
کند وهرکہ ہا ایں جماعت کہ مذکور شد در مقام وفای و اتفای باشد و ازان طوائف کہ ساہقا باز نمودہ 
گشت اعراض و احتراز نماپد ہبرکت عبت ایشان علل اخالق ردیہ ازو زائل گشنہ مزا حالش باعتدال 
حقبقي نزدیکٹ شود چہ سرکہ بہ آی حدت و ترش رو کہ دارں چون ہا انگبیں در آمیزں از صرافىت 
حموضست خود باز رستہ موجب ازالت چندین علىتا خواهد شد 

چو سرکہە ترشیٗ رورا بانگیں آمیز که داف مرش و راحمت روان گردي 
سباش مردہ دل و ھمدسي چان نین کە از مصاحہت جان تو نیز جان گردي 
چو سای باش ماازم بہ پیش اہل صفا ‏ کہ آفتاب صفت شہرہ جہان گرديی 
چون شیر موقع و اھتمام و میامن اشفاق مادر در تلانی ای خلل و تدارٹ این حادلہ ہدید بعد از 


5٤ 


۲۸م انوار سہبلي باب ہم حکایت چہارم 
راہ تارپٹٰ گشتۂ روشن شد شد کا مقار ماق آسان ىم گشمت 
وامی قاقز جاداق وا از ورطٗ تہممت بیرون آمد و مرا ہر حال ھریکث از مازمان اطالعی 
مو ور شیج الات مس اھ ھ کات رد و قہول “نان نہ سان 
دخل باپد نموں پس اعتماد او ہر امانت فریسه ہیفزود و انواع معذرت و سلاماشت ارزافی ۵اشنہ اورا 
پیش خوائد وا گفمت این تہمت‌را موجب مزید اعتقاد و سبب زبادلِ اعتماد باہد پنداشت و تیمار 
کارھا کہ ہبتو مغوش بودہ ہر قرار معہود می ‌باپد داشت فربسہ گفت ایں چئیں راست نیاپد و بدپن 


تمکیں داد رباعی 


ای آنگ دل از وفا بپردا خنہ با دشمن من تمام در ساخت 
گر ہا همہ کس عشق جنیں باخۂ ھرگز حق هے کس نہ بشناختۂ 
کاجري گفت ازین معانی ھپ چیز پیش خاطر نباید آورں کہ نہ در خدست تو تقصیري بودہ و 
نہ در عنایت ما تقصوري قوي دل باش و باستظہار تمام روي بمہم خود آر فریسہ جواب داد ع 
هر روز مرا سري و دستاري نیست ْ 
اہی کرت ختلص پافٹم اما جہان از حاسدان و بدگوپاں خالی نیست و تا عنایت ملک بر ٭ن 
بانيی باشد حسد بد اندیشان ہر قرار خواہد ہوں و بدین مقدار کہ ملک سخن ساعیان‌را شرف استماع 
ارزائی داشتہ دشمنان معلوم کردہائد کہ جانب سلکئ بہ آسانی بدست آید ہر لعظہ تخلبطيی تازہ 
سازند و هر ساعت دغدغ در میان اندازند و هر پادشاہ کہ سن ساعي فتنہ انگیزرا در گوش راہ داد و 
بزرق و شعبدۃ غماز و سض چیں الفات نموں خدمت او جان بازي باشد و با جان بازي کرٹن 
طربق خردسندان نیستا ۓع ہرروز مرا ز نو نروبد جانی 
واگرراي ملک صواب بیند سن عذر قبول نا کردن عملرا بی “خن روشن گردائم ملکٹ فرمود 
کہ بگويی فریسہ گفت اگر پادشاہ دریں حادلہ ہر من ترحم فرسود و اعتمادرا تازہ و - زیادہ 
ساخت از روي تلطف و تفضل بوں و آنرا نعمتی ھرچہ عظیمترو عنایتی ھرچہ تمامٹر تواں دانست اما 
بدپی جپل کہ فرمود در سیاست من بي آنکہ تخعص رود خفت نمود در کارم پادشاهانۂ او بدگمان 


گشنەام و از عواطف خسروانه و مراحم بیگرانہ نا امید شدہ چہ سوابق ٹربیسٹا خودرا بی فائدة در حیز 


انوار سہیلي باب نہم حکایت پنجم ۲۲م 


ابطال انگندہ سوالب خدمہت مرا بیہودہ در معرض تضیع آورد و بە تہمتی حقیر کہ اگر ات شديی 
ہم چندان وتعي نداشتي عقوبتي عظیم روا داشت و پادشاہ چنان باید کە ُحیانت بزِی مشرب عو 
اورا تیر نٹواند کر چنانچہ کہ پادشاہ پەن کہ با وجوں جریم کلي حاجب خودرا رسوا نکر و پرده کرم 
برکردڈ بد او پوشیدہ کامجوي پرسید کہ چگونہ بودہ اس آنی ٭ 
حکایٹ ہ 

گشت آورںداند کە در دارالملکٹ یمن پادشاهی بوں فروغ سے عدالت از جبیں سبیں او باھرو لمع نور 

نصفشت ہرچہرڈ احوال و ناصیۂ آمال او ظاہر ‏ نظم ۱ 
شہي کاسمان در رہش گاہ بار ‏ ز پروبن و جرزا فشاندي نثار 
نشیدندہ ہزم کسري ورکي فریدون گمرشاہ فرخندہ پي 

روزی ہر حاجبی ستغیر شد و خانه بروي زندان ساخت بہچارہ حاجب تاب نظر پادشاہ نداشت 
و رندن ازان شہر نیز مصاعت روزگار خوں نمیدید باضرورۃ درگوشه کاشانہ نشستہ گاهي بر اضطراب کار 
خوں بگریستی و زمانی از بوالتجبیہاي روزگار بخندیديی بیت 

ھرشب از سوزدروں بررحال زار خویشتی ‏ گاہ میگریم چو شمے وگہ تبسم میکنم 

عاقبت از قلت مال و کثرت عیال و پریشانی احوال بننگی آمدہ اندیشہ کر کہ خودرا بنظر 
پادشاہ باید رسانید یا گردن بہ تیخ سیاست رسد یا سر بافسر قبول مزین گند روزي کہ شاہ مہمانيٰ 
عظیم داشت و بار عام ہوں آنى حاجب نزدیٹ هر کس از دوستان فرستاں و اسپی و جامۂ بعاربت 
گرفٹہ بر نشست و بدرگاہ پادشاہ آمد و درہانان و حاجبان گمان بردند کە شاہ ہر او در مٹام عنایت 
استا و مرکب و لباس بفرسودۃ سلطان بدو دادەاند کسي اورا منم نکر حاجب دلپروار ہبارگاد در آمد 
و جاي لئ باپستاد و شاہ ہبزم شراب نشستہ ہوں و ہا مہمانانں مباسطتبی در بیوستہ چوں حاجبرا 
دید آتش غضب غعله زدن گرفت و جلكد خشمرا داعیۂ سیاست پدید آمد باز تامل فرسودہ نخواست 
کہ *جلس عشرنتارا سنغص سازں و نشاط بادهُ خوشگوار باندود اپذا و آزار مبدل شود کرم جبلي بعفو 
گناہ او مساہقت جست و سخحاوت طبیعی جریم اورا نا کردہ انکاشتە ع 

تو بادہ نوش وکرم ورز و الضمان علي 


وچوں حاجب در بشرہ شاہ نگرپست و طراوت انبساط و تازہ روئٍی اورا بر قرار پانت گرم ہکار در 


7 انوار سہیلی باب لہم حکایت جم 


٠ 7 ۰ ۹ ۹‏ انم یی ۰ 7 
فرستی نیکو بافتہ طبقي زربن کہ وزن آن ہزار مثقال بوں در زہر قبا پنہان کر شاہ آن حرکستارا مشاهدہ 
نمودہ دانست کہ ضیق معاش رو درماندگي حال اورا باعف آن جرأتٹ شدہ حلمرا بپردہ پوشي آن 
ان ہوں ي۸ برجر و تعذیبی از ایشاں اقرار کشند شاد یی از نواب‌را بہرسید کہ این جماعستارا جۂہ رسیدۃ 
کہ بغات مفطرب اند نائب صورت حال باز نمودہ بعر رسانید پادشاہ گفشت این سردمان‌را بگذارید 
کہ طبق اپشان ندارند آنکہ دارں باز خواهد داد و آنکہ دیدہ باز خواهد گفت حاجب ببروں آسذ و 
پکسال ببہايی آن طبق معیشت بگذ رانید سال دیگر در ھمان وقنت جشن خاص و بار عام بود باز 
حا جب خودرا در سیاں آن جمع افگند یپادشاە اورا پیش طلبیدۃ اھستہ اورا گفمت مگر ابق تمام حرج 
شدد حاجب رويی تضرع بر زسینں نہاد وگفستك بیت 
آچہ کردم بعمد بوںد و اندپشیدم کہ شاید پادشاہ بہ بیند پا مکی برای مطلع گردد و سرا ہسیاست 
زساند کہ در ”عنستا کرستگی از جان سیر آسددام و اگر عمل س در پردد خفا بماند باری ثوت ۔جند 
عواهد ہاند تبیہ 
دارہ ا شبیح دل افروز آگہی از سوز سا و اندرینں ں٥‏ ىی گواد ہا ضمیر پاٹ اوسہت 
بپادشاہ گفت راست وق و بر تو جايی ترحم است پس اورا ہنواخت و ھمان سرتبہ سابق کہ 
داشت بدو تغوض فرسوں غرض از ایراں اہن سثل آنست که دل پادشاہ باید کە چون درباي سواے باشد 
تا بس و خاشاٹ سعایت تیر نگردد و مرکز حلم او چون کوہ باشکوہ در مقام ثبات ساکن بوں تا تند 
باد خشم آنرا در حرکت نیارد نظم 
با دل نیکان نبوںد خشم پار بس گہيی گرم نباشد خیار 
خس بغباري رود از جايی خویش کود زداسن نکشد ہاي پیش 


: ك۰ ١‏ : یی 


کہ خوش مزہ باشد تا تناول آن مربضرا آسان ہوں و یمکن کہ طبع ہیمار از داروي نا خوشگوار اگرچۂ 


انوازسہیلي باب نہم حکایت پنہم ۳۱ 
کسی کہ او ہشکر خندہ دل تواند بر جواب تاپ چرا گوید از چتان دھنی 

فریسهہ جواب داد کہ دل ملک در امضاي باطل درشتاتر از سخ س است در تقثریر حق و 
چون تزویر و بہتاں‌را سبکٹ استماع سی تواند کر اولي آنکہ شنودن حق وصواب برو گران نیاید و زنہار 
تا ای حدیثشرا بر دلیري و ببحرستی حمل نفرماید کہ دو مصاعت کلى را متعضمسن است اول آنکە 
مظلومانرا باستغالہ و فریاد خرسندي حاصل آید و بنالہ و تظلم ضمائر ایشان از غبار اندو پا گردد و 
چنان نیکوتر کہ تمامی آچە در دل سن است اظہار کنم تا ملکشارا حضور و غیبت من پکسان بودو 
چیزي بای نماند کہ در انی العال مدوجب عدارت تواند گشت دوم خواستم کہ حاکم ان قضیہ ھم 
لاجرم لزم نموں کہ صورت درد خودرا با طبیب عدالت باز نماپہ ۓع 
۱ چوں توان درں از طبیب خویش پنہان داشتن 

کا٭جوي گشت ھمینیں است اما در استخلاص تو ازیں غرتقاب عنایتتی کلي فرمودہم و خلاص ادن 
بعمرها شکر عواطف ملکٹ ننتوائم گذارںہ و در قرنہا از عہدہٗ مکارم شہنشاھی بیرون نتوائم آمد و اپن عذو 
و مرحمت پس از حکم قصاص و عقوبت بر همہ نعمنہا راػے است چہ اغلب نعمتہا متعلق بہربرش 
جسم بود واپنں نعممت سبب آرامہش جان باشد 

بیمٹا 
ہرجان و بردلم نظریي کر بلطف جان شد رھیں منت و دل شرمسارتنست 

وپیش ازین ھمه وقت ملکشُرا سخلص و سطیع و ناس و پکدل ہودم و جان و روان فداي رضا و 
فرمان او مي شناختم و آچه حا میگریم نە برای آی است کہ بررايی مل دریں حادلہ خطانيی ثاہبت 
پا عیبي جانب تدبیر و تاملش مسنسوب میگردائم اما حسد جاھان در حق ارہاب هنرو کفایت عادنِ 
مسٹمر رو رسمی سہالوفسست و سك گرانیدنی راہ حس۵۹ہ از امل فضل و ارباب خرد ٭”عال مہینماید ع 

پبخار حسد نیست گل فضل و هنر 


2ھ بزدگی درینں باب گفتۂ اأُسہت 


چ6 


وت انوار سہیلی باب نہم حکایت “جم 
قطعۂ 
از حسد نا اهلم ار گوہد بدي ز آن بود کز سن بدل دردپسٹتش 
حاسدان هستند و مارا با نیست - بی یھنر آنکس کہ حاسد نیستش 

واز دعايی حکما کہ بت “حسردا ھمیں نکتہ بفہم در سی آید گا"”جويی گفٹ از حسد دشمنان و 

مکر حسودان چہ ہاش آمد کہ ضضضن دروغ فروغی ندارد و حیله ہپ ھتران درجانب فضائل ھنرمندانں 
وماعہ 
ماع خاش تما رونق خورشید ہرں سنگسا بد اصل کا قٹیسمت گوھر شکند 

واتو بعد ازی از فتنهہ حاسدانں ایس ہاش کہ ما بر حقیقت اتوال غرض آمیز اپشانں اطلاع پافتۂ 
بقبول آن تلقی نخواہم نمود فرپسہ گفت با این ھمہ می ترسم کہ عیاذا باللہ خصمان بار دیگر نە از 
ری ۔حسد بلکه از راہ نصیعت میان سا مال پابند شیر پرسید کە از چە ہاب دخل توانند کرد جواب 
داں کہ گوہند در دل فاانں وحشتی حادث شدہ است بواسطہۂ آن کہ بعقوبت او حکم فرسودی و بدماغ 
أو و رأہ × یافنہ بداں سیہہسا کہ در عنایت أہ و افزوديی و امہروز ازہنں حضربتا طم آزردد اسمته و هم 
بدگمان نہ اعتمادرا شاپد و نە در خدمت افزاید ع خافل مشو از هر کہ دلش آزردي 

وچون بدینی حیله در مزاج ملک مدخل کنند دور نیست کہە از جانب سلک نیز بدگمانی پدہد 
آید و الع جايی آی دارِ کہ سلوث اپمن نباشند از بندہ کہ جفا دیدہ باشد یا از منزات خویش 
بیفتادہ پا بعزلي مبلا گشتہ پا خصمیرا کە در رتبت از و کمٹر باشد بر ويی تقدمي پیدا شدہ باشد 
کاعريی گیٹ عم این واقعۂ چگونہ توا ن گرد و ابواس ایی سدخلرا بچە تدبیر تواں بست فریسہ 
جراب داں کہ مغں اپشان دریں ساںہ بغائنت بی ‌اصل اُست و جز نمایشيی و مغلطة ندارد جه بس ار 
جچنیں حادلہا ا اعنقان جانبیں صائی تر گردں و برای آنکكه اگردر ضمیر ‏ خدوم بسبب اھمالی کہ زا جہستا 
خدستگاري در یافتہ باشد کرأهتبی ہودہ چوں خشم خوں براند و فراخور حال گوشمالی دھد ل! شکٗ اثر 
کرأهی بت زائل گردد وآزاندک و بہسیار خدشۂ نماند و دیگر آنکہ بی ‌اعتباريی تمویہايی قامدان هھم پبشاسد 


انوار سہیلي باب نہم حکابیت چنہم 2ئ 


و بیش بترھات صاحب غرضان التفات ننماید و فرط اخلاص و کیاست و کمال ھنرو دیائستا آنکس بہٹر 
مقررگردد و اگردر دەل خدمتگاري نیز خوف و ھراسی باشد چون مالشي یانت ایەن گردد و از انتظار 
بلا فارغ شود ۱ بیت 
درغم افتادم و ز اندوہ غم آزاد شدم در بلا ساندم و از بیم ہلا وا رستم 

شیر پرسید کہ ہدگمانی ہرچاکرانں از چند وجە تواند ہود جواب داں کہ ازسہ وجہ لکيی آنکۂ جاھی 
دارں و باھمال "خدوم نقصان پذیرك درم آنکہ خصمان بروي بیرون آپند و ہسبب بي‌عنایتی پادشاد بر 
ویي غلبہ کنند سیوم آنکہ مال و منالی کہ اندوختہ باشد ہواسطۂ عدم النفات ماک از دست او بشود 
کا“جوي گفت تدارٹ ایں‌ھا بچە چیز توان کرں گفت بیکٹ چیز و آن آنست کہ رضاي خدوم حاصل 
آپد و اعتماں پادشاہ بروي تازہ گردد هم جاہ از دست رفتہ بدست آید و ھم ختصم غالب گشتہ مالش 
پابہ و ھم مال تل شدہ باز جمع گردد چہ عوض هھمۂ چیز غیر از جان ممکن است خاصۂ در خدست 
سلیٹ و اعاظم وچوں ملک تدارث حال این بندہ فرمودہ و رضاي کلی و خشنودي تمام حاصل شدہ: 
آزار بچە وجہه باقی تواند ہوں و اعدا چگونہ سال سض توانند پافنت و ہا اہن همہ امیدوارم کە ملکنٹ 
مرا معذور داشتہ بار دیگردر دام آمتا نکشد و بگذارں کہ درین بیابان ایەن و سرنہ سیگردم و وظائف 
دعا وثنا از رويی صدق عقیدت بە ادا میرسائم بیت ۱ 

ہروز درس ثنائی تو میکنم تلقیں بشب وظیفهۂ مدے تو میکنم تکرار 

کا“جوي گفت کہ دل قوي دار کہ تو از آن بندگان نیستی کہ چنیں تہمتہارا در حقل تو مسموع 
دارند و سن سعایت آسیز در بارہ تو !“عل قبول رسانند و سا تراإ حقیقت شناحتہ اہم و دانستہ کہ در 
”نت ہصفت صبر موصوف و در نعمت بەہ ادايی شکر سعروفس و ھرچہ خلا مسروت و دپالت است 
آنرا مستنکر می شماري و رعایت فتوت و امانمتارا در احکام خود فرش عین میداري پس برعایت ر 
عنایت ما واثق باش کە عقیدت ما در باب کفایت و راستی و کیاسستا و کوتاہ دستی تو مضاعف گشتہ 
و بی وجہ دیگر صن خصم معل امتماع نخخواہد یاشت و ہر رنگی کہ آمیزند بر قصد صرے حمل 


زیں پسں خنان فتنہ انگیز حسود در بارہ دوستان تخواھیم شنوں 


فریسۂہ گکفمتٹب ہا وجوں اپنہمہ دلنوازيی از کید دشمنان جہ ہاکٹ و با دوات رضايی شہنشاهی از ا 


خشنودي خصمان چہ غم 


کر ٣‏ کر انوار سہہلي باب نہم حکایٹ ہجم 
بہت 
بعد ازہنم چہ غم از تیر کس انداز حسوں ‏ چوں ؛٭عبوب کمان ابرويی خود پیوستم 
پس بدەل گرسي تمام بکار خود اقدام نمو و هر روز مرتبه تقوبت او تزابد می یانت و درجد 
تمشیت و تربیتش تصاعد سی ہذیرفنت تا ہوفور صالم و سداں عل اعتماد کلي و *عرم اسرار ساليی و 
ملکی گشت بہت 
نہالش بدانگونہ شد سر بلند کہ از آسمان سایه برتر فگند 
اہنست داستانى مارک در آچہ میاں ایشان و اشیاع و اتباع حادث شود و پس از اظہار سخط و 
گراھمیت در مقام رضا و ملاثمہیٹ آیند و ہر عاقل مشتبہ نگردد کە در وضع ایں امثال و حکابات جۂ 
مقدار فائدہ درے کردہ آند و هھرکہ بتائید آسمانی خصوص و بسعادت سرمدي سوبد گشت تمام ھمہت 
ہر فہم اشارت حکما مقصور دارد و تماميی نہمت بکشف رسوز علما مصروف گرداند و از طبیبان دار 
الشفايی طریقت مفرم غمزدِاي حقیقت التماس نماپد تا ببرکت معالجت حکماي روحاني از علت 
خطر آمیز جہالتا و نادانی برهد نظم 
داروي تربیت از پیر طریشت بستان کادمیرا بترازعلت نادانی نیست 
رو ا ا پریچہرہ و زیما باشد نتواں دید در آئینه کہ نورانی نیست 


عابد و زاہد و صوفی ھمۂہ اطفال رہ ان مد اگرھست بج زعالم ربانی نیست 


انوارسہیلی باب دھم مقدمۂ ۴۳۰۵ 


باب دھم 
در بیانں جزایا اعمال بطریق ہِکافات 
ہشدمہہ 


داہشلیم از روىي تعظیم بیدپاي حکیمرا دعا گنت و فرموں کہ شنیدم داستان فریسہ و کا“جوي و آن 
مثلی است مر خردسندانرا در آنچە میانں سلو و خدسگاراں ایشان افد از خلاف و خیانت و عفو 
و عقوت و ات ہتجدید عنایت و مزبد عقیدت ہمردم امین و کا جہت نظام ممالث و 
ترنیب مصا حم وغلو نا کردن در جانب باطل و معتر شدن ‏ سن حق وصواب و فوائد اپ حکایت 
از سرحد حساب بیروں بود اکنون فرماید داستان کسی کہ براي صیانت حال و رعاہت نفس خوبش 
از ایذاي دیگراِن و رسانیدنی مضرت بجانوران باز نہ آپسند و پند خردسندان در گوش نگیرں ٹا لجرم 
بمٹل آچه از و صادر شدہ گرفتار گردد حکیم فرموں کہ بر ایذايی حیوانات اقدام ننماید مگر جاهلي 
کە میان نور خیر و ظلمت شر و فائدہ نفح وغاللۂ ضر فرقی ننوائد کرں و کم جہالت در بادیہ غضلللت 
سرگردان شدہ از عواقب اعمال غافل باشد و نظر بصیرتش از خواتیم اسور قاصر ماندہ بکنه مکافات بینا 
نگردں اما آنکہ دیدہُ سرش بکعل اجواھر توفیق ازلي منوراست و گلشن دلش برواٹس رباحین عنایت 
ام بزلي معطرھرچہ بخوہشن نە پسندد در باب چون خودي چگونە روا دارہ ع : 

سپسند بکس آآچہ بُخوں نہسندي 

و ہباپد دانست کہ ھر کرداری‌را جزائ مقرر است و ھرآثینہ بارباب آن برسد و بتاخیري کە در 
میان افتد مغرور نباید شد کہ *ُعواي ان الله یمہل و لا بہمل شاید امہالي باشد لیکن اھمال نخواھد 
بوں دو سہ روزہ مہلترا *”جالست و اندیشۂ نا یافن سزا و جزا خیال *عال هرتخمی کہ در مزرِعه عمل 
بکارند بسي بر نیاید کە بر آن ہر دارند پس ھرکہ طلب نیکوئی دارں باید کە بچزتخم نیکي نکارں 


ْ زناعی 
خواهي کہ ترا سے بدي ناپد پیش تا بتوائی بدي مکن از کم و بیش 


سی ارت تاب تا اھ ای سی تر مو کول 


تر انوار سہبلي باب دھم حکایت اول 


واگر کسی خواہد کہ بد کرداريی خوبشرا ہمکر و تلبیس پوشیدہ گرداند و زرق و شعبدہٗ خودرا در 
إباس نیکو کارالی جلوہ دھد تا بحدي کہ مردمان ہرو ثنا گوہند و ذکر”“عامداو دراقطار و آفاق سائر شدہ 
بہ دور و نزدیٹ برسد وبدپن وسیلہ نتوجۂ افعال نا پسندیدہ ھرگراز ويی مصروف نگردد و ثمرات خبث 
باطی و ناپاکی ضشمیر در وي رسد چنانچہ دھقاں خم حنظل مثلا در وب اف یرون ار ین ات 
ہوشانید: چنان باز نماپد کہ درین زسیں نیشکر کاشتہام و ھمۂ کس اعتقاد کنند کہ دران مزرعه نیشکر 
خواہد رست بی شبہہ بدیں حیلہ زراعت وي متغیرنخواہد گشت و ہمان شخم حنظل کہ کاشتہ بر خود 
بظہور خواهد رسانید سٹنوتيی 


جولکہ بد کرديی ہٹرس ایەن مباش زانکہ تم اسمت و ہرویاند خداش 


جچند گاهي آر ہپوشاند کە تا آہدت زان کردھاي ہدحپا 
داد حق مان از مکافات آگہی گفت آى عدتم بە عد نا ب 


پعمل ستقال ذرۃ شرا برد دردل وي رایت کند از بدیہا اعراض نمودہ سوي نیکوٹی کراید و از ستمگاریی 


شیا کی م7ۃ ۱ , ۓح 9099.100 
ودل آزاري توب کردہ سلوک راہ شلقت و مرحمت پیش گیرں ع وین نیز بتوفیق تواند بودن 


و از نظاپر أیں کلمات و اسثال ای مقاات داستاں شپر صقب شک و سرل تیر ا 7 اسیٹشت رای 
برسید کہ چگونہ بردہ استه آن 


گج شر ٹم ٰ ۶۴ 4 ۸ 4 7 


و دراٰن پیشۂہ شیري بود مادہ و ھزبريی جنگی و پرخاش‌را آیہادہ ہیل تنبی کہ بہرام فلکت جوں گور 
شکار او بودي و شیر سپہر از شکوہ صولتش چون گاو زمیں بہ تحت الثري فرار نموديی 
چو بنمودي ہوئفٹ خشم دندانں شديی از ھیبتش چوں آبس سندان 
دو چشمش چون دوکانون پر آذر دھانش ۵جو غاري پرز خانجر 


ہموارہ ون رن مشغول بودي و پاچہ و دھان بخون جانوران بیالودي سیادگوش کہ ماازم او 


انوار سہیلی باب دھم حکایت اول ۰۴۷ 


یک 5 5 ي - ٦‏ 3 
ہوں چون صورت حال بریی سنوال دید از نیيه ستمگاري و لمرد خوں‌خواري او بٹرسید و از وعید 


۱ ہرس از حعہت آنکس کزو خلقبی ہیازارںد بہ آتش ھرکہ شد نزدہکث بیم سرخشن دارں 
دریں فکر روي بعر نہاد ہر کنارڈ بیشہ سوشی دید کہ بجہد تمام ہئ درختي میبرد و بدنداں 


چرا بە تبر آزار بنیاد حیاثت مرا زیر و زہر سیسازي ورشتہاي جان سرا کە عبارت از عروق آبکش 


اسہٹ 7 لیغ بیداديی تطم میکنی ۲ مردمرا از راحعت سای وو وہنقشجہت سی سن ”حروم میگردانی 


مکن بدي کە بدی‌را جزا بدي باشد ‏ ہکیش اھل مروت بدي ددي باشد 

سوش ہزاريی او التفات نا نمودہ ہمان جفاکاريی اشتغال داشت کہ ناگاد ماريی دھانں کشادد از 
کمیں بیروں آمد و قصد موش کردہ بیکدم اورا فروبرِ سیادگوش ازیں صورت تجرب/ دیگر بر داشت و 
دانست کە آزارندہ جز آزار نہ بیند و نشاندده خارگل سراد چیند 

بیت 
بد میکنی و نیک طمے سیداريی جز بد نبوں سزاي بد کرداریيی 

ودرھمیں حال کہ مار از خوردن موش فارغ شدہ در سای درعت حلقه زد خار پشتی در آمد 
ودم مار بدس گرفتہ سر در کشید مار از غایت اضطراب خودرا ہروي میزں تا همۂ اعشضاپش بنوٹ خار 
سورام شدہ جاں بمال دوزے سپر سیاەگوش از صعه اعتبار رقمی دیگر مشاہدہ نموں اما چون مار 
از کار بیفتاں خار پشت سر ہیروں آوردہ بعضيی از احشاء مار کە غذاعي اورا سوافق بودي تناول نمود ر 
باز سر در پرلڈ خفا کشید: در میدان ععرا ہر ھیأات گوت ہیفتاد سبادگوش مترصد حال خار ہشہت 
می ہوں کہ ناگاہ روباہ گرسنہ بدانجا رسید و خار پہشسترا کہ للمه چرب او بود بران وضع دید دانست 
کہ با وجود حدت خار ا زگل مقصود ہوئی ندوان شنود و جز بکلید حیله و سکردر آرزو نتوان کشود پس 
خار پشہترا بر پشت افگند: قطرة چند بول بر شکم وي ریغت و خار پشت ہتصور آنکہ بارانست 
سراز درون پردِڈ خفا ببروں آورں روباہ در جست و حلقش گرفت و سرش برکندہ باقی اجزارا بہ اشتہايی 


نمام بورں ۔چناٴچە از و جز ہوسٹتی بايی نماند و هنوز روباەرا فراشست کی حاصل نشدہ کہ سی جہند ئا 





۸ء انوارسہیلی .باب دھم ‏ حکایت اولل 


چون گرگی درندہ از گوشه در آمد و روباہرا از هم بردرید و بمقداري از وي جوع الکلبرا تسکین دادہ 
در گوشہۂ خشت سیاەگوش ایں مجوبہارا کہ ھریکٹ دلبلي روش بود ہر تحقیق مکافات میدید و منظر 
حالات دیگرکہ از نہانخانہ قضا بہ نضاي صعراي قدر آید سی ہوں ناگاہ پلنگی دید کہ ازیک گوشهٔ بیشہ 
بیرونں دوید و تا سگسارا! خبر شدن بە نیش جان شکار دلشرا از سینه بیروں کشید تضارا پلنگش بچخبر 
از کمین گاہ صیادي بیروں جستہ بوں و صپاد با تیری در کمان کشید: مر بی او نشستہ چونں پلنگارا 
مشغول سگت دید خدنگسا دلدوز بجانب وي افگند و ہر پہاري راستش آمدہ از طرف چپ بیروں رنت 
فا گفتا خوش است آن قبضہ و شست ‏ زین گفت آفرین بادا برای دست 

هنوز پلنگی ہتمامي از پاي در نیامدہ صیاد بسبکدستی پوست از سرش در کشید و سراسر سواريی 
بدان موضع رسیدہ بدان پوست پلنگٹ کہ بغائت منقش و رنگین ہوں طمع در بست و صیاد دران باب 
مضایقه نموں مہم ایشان +٭خحاصمہ و مقانله اتجامید و در الٰنايی حرب و ضرب سرد سوار شمشیر اآہدار 
کشیدہ بر سر صیاد تاخت و تا برخود جنبیدن صیاد سرش !ەعرا انداعت و پوست پلنگا از زمیں 
در ربودہ رو براہ آورك ھنوز قریب صد گام نرفتہ ہوں کہ اسپش بسردر آمد و سوار بر زمین افتادہ گردئش 
خرں بشکست نع زسان تا دو ساعت امائش نداد 

سیادگوش را این تجرہا موجب مزید پتیں گشت و ہمازسہت شیر آمدہ اجازت رنن ازان 
بیشہ طلبید شیر گت کہ در سای دولت س آسایش داري و از خوان احسان و سائدة انعام من بہرد 
می پابی سبب رف ازیں منزل و تر خدمت گفشس چہ ۔چیز تواند ہود سبادگوش جواب داد کہ اي 
مل سرا خیالي روي نمودہ و اندیشہ از سوبدای دل مر ہر زدہ کہ در نہفتن آن بیم بگداختن است 
و در گفتنش خوف جان در باخشن پو تا 

حال دل خویش از تو نہغصی مشکل ‏ وزبیم رقیب باز گفٹن مشکل 

و اگرھمت ملوکانہ میثاتی کہ شکسشن آں ہي وجۂ روا نتواں داشت در سیان آرد صورت حال را 
براستي باز نمایم شیر اورا امان دادہ بران معنی عہد کرددہ بہ سوگندان موکد ساخت سیادگوش گفمتد 
می بینم کہ نینتا مل ہر آزار خلق موقوف است و عنان قدرتش بہ ایذاي بیگناهان معطوف دلہا بہ 


نیش جنفاي او ریش گشتہ و سینہا بداع ابتلمي او ”جروح شدہ 


انوار سہیلبی باب دھم حکایت اول ۴۳3 


ٹریٹ ستٹم کن ز نداست بٹرسں ‏ و زفزع روز ثیامت ہرس 
وس بغائت ازین صورت ترسان و ازین معنی هراسائم شیر چون ھمان زمان عہد کردہ ہوں آی سن 
سغسدرا سعمل نمود وگشت چون ہر تو ستمي واقع نیست و از من ظلمي ہتو نمیرید کنارد کردن چۂ 
وجه دارں سیاەگوش گت از دو جہت پکی آنکہ هب صاحب مروت قوت دیدن ظلم ندارں و طاشت 


شنیدن نالہ مظلوم نیار نظ 


وجودات پریشانی خلق ازوست ندارم پرپشانی خلق اوسسلتا 
سن از بی نواي نیم روي زرد غم ہي نوابان مرا حخستہ کر 


درم سبادا کہ۸ شومی این افعال در تو رسد و ٭ن نیز بواسطہ مصاحبت در آئش عقوت سوختہ گرم 


ہج 
آنش چو برافروخت بسوزں ٹترو خشکْث 


شیرگفتا تو شامت فعل بد از جا دانسٹۂ و پن عمل نیٹ از کہ آموخنہۂ سبادەگوش جراب داد 
کک ھرکەرا ا رامع | از گلزار خرد بمشام دل رسیدہ باشد داند کہ ھرکە تخم آزار کارں جز عصول مضرك ہر 
ندارد و ھرکہ نہال سنفعت نشاند جز سید آسایش نہ حچیند جہانرا کہ دار مکافاٹ است بکوۃ تشبیۂ 


کرںاەاند کە ھرچە از لیک و بد ہا وي بگوٹی جواب خود بطریق صدا ھمان بشنوي 


َ2 سای دراز ہا زگرںدد سوي او آن سایہ باز 


و سن امروز بعیں البقیں صورت *جازاترا سشاہدہ نموںہام و صفت مسکافات معاینہ دیدہ پس 
آغاز کرد و تمۂ موش و مار و خار ہشت و روباہ وسگی و پلنگسا و صیاد و سوار بر وجہي کہ دیدہ بود 
باز گفستا و بطریق سناعحعت فرسوں کہ اي ملک سوش کہ بط درخت ہرہدہ طعمۂ مار شد و سار کہ 
آزار بەو رسانیدہ ہبللميی خار پشت گرفتار گشتا و خار پشت کہ مارر! کشت در دام حیلہ روباہ افتاد 
و روباد کہ خوں جائوري برخت سگسا گرسنۂ دسار از روزگار او ہر آورں و سگسے ہواسطه آن ہبیدادي در 
باون ہلگی ضا علات کقید ار ہلت زھامت ایڈاا آزار حدفب تب اجل قد :و فان سیب قصد 


کر بی ا : نر ی 
و بی رحمي سر ہباں داں و سوار بد ان بیرحميی و خوں ناحق ۵د ججحستہ و گردن شکسنہ ہماند نعل ھریکٹ 
<6 


-- انار مہیلی ہاب دهم حکایت اول 


چوں مبنی ہر ضرر بوں برسم جڑا ہم مضرفي ہوي لحق گشت پس از بدي ماخرف گشش و از بدان 
کتارہ کرژن عائلائرا! لازم است و کار خود با صالم آوردن و نیت بر افعال حسنہ مصروف داشن 
خردسنداں‌را از فرائض و لوازم اج 
خستیں نشان خرں آن ہوں که از بد ھمۂ سالہ ترسان ہود 

شبرچنان باشوت قوت خوں مغرور بوں و بشوکتا قہرو غلبہ مشغوف کہ سن سیاہگوش را افسانہ 
سی ہنداشت و نصائ اورا بازچۂ تصور میکرں و چنداچە ازینں باب دم میدمید آتش حرص و شرہ شیر 
زیادہ می شد پپستا 

اي آنک پند میدھیم از برای عشل ‏ حندین مدم کہ آتنش س تیز میکنی 

سیادگوش دید کہ نصبعت اور در دل شیر ھمان اثر اآستا کہ شرب پايی مورچەرا بر سخرہ و 

پولد و موعظنش در سی او آن مقدار ٹائیردارك کہ نو نیز خار بر جوشن خار!ا ع 
بلي کي کار گر باشد ستان خار بر خارا 

شیررا بگذاشت و بگوشه بیروں رفنت شیراز تضيهۂ سیادگوش خشم آلوں شدہ در پي روان گشت او 
سیادگوش خودرا در بوڈ خاري نہان کر شیر از و بگذشت و دو آھو بر دید در فضاي آن صخرا چرا 
کنان و مادر مہربان برسم نگہبانای متوجۂ حال ایشان شیرقصد گرفشن اہشان کر و آھو فریاد ہر کشید کە 
اي مل از صید کردن دو نورسیدہ چہ آید و از خوردن اپنہا چہ بندد وچۂ کشاید و دیدہ مرا بئراق 
ترۃ العیں گرپاں مساز و دل مرا بہ آئش شجران جگر گوشہا برہاں مکن آخر ترا نیز فرزندائند ازان بر 
اندیش کہ بنسبت اپشان ھمین وفوع پابد کہ نسہت فرزندان نی ۓع 

بان آن کن کہ اگربا تو رود بہ پسندي 

قضارا شیر در بچہ داشت کہ جہان روشن بر روي اپشان دیدي و نور باصرد برايی تماشاي لقاي 
اپشانی خواستی در آن عل کہ اپنجا قصد آھو ہرگان کرںہ بوں صیادي نیز در بیشہ بگرنن شیر بچگان 
اشتغال داشت اپاچا شبر ہزاري آھو الفات نا نموںہ چگانش را بکشت و آنجا صیاد ھردو بچه اورا 
بکشتا و پوسٹ بکشید بیستا 


کرتافس خانداں خوديی کہ ہر خاندانہا پسندي بديی 


آھو از پیش شیر رمیدہ و فراق فرزندان نازنین کشیدہ بہر طرف سراسیمہ می دوید ناگاہ سیااگوش 


انوار سہیلي باب دھم حکایت اول ۴۴۱ 


بەو رسید وکیفیتا حال پرسید و چوں بر کماھی حال مطلع شد دلش بر زاري آھو بسوخت و باتفاق 
او آغاز نالہ کرد ست 


بعد از خروش و فغان و آہ و نالہ و زاريی بی پابان سیا٭گرش اورا تسلی داد وگفٹ غم خور اندٹ 
فرستی را مزا و جزا خواہد یافت ۰ 
شمع پروائەر! بسوخت وليی زود برباں شود بروضی خوبش 


آسمان رسانید وگفستا پت 
درديی بدل رسید يہ آرام چان پرفہشا شد حالنبی بدید کہ تاب و تواں ہرفسشا 


ناهُ او زاريی میکرد‌ند و بصفتی می زارہد کہ مرغان ھوا از سو ز گرم او در نالہ سی ‌آمدند 
تا ۱ 
چو سیل خوں رود از دیدھاي پرنم ہن چہ جاي دوست کہ دشمن بگرید ازغم من 

در هھمسایگی شیر شغاليی ہوں دامن از گرں تعلقات دنیا افشاندہ و نک سن تدم شبع از لوم نوکل 

و تفویض فرو خواندہ کے 
فارس سیدان توکل شدہ حخیمہ بصعراي قناعسمت زل 

برسم تعزیت نزدیٹ شیر آمد و گت موجب این همہ فرہاں و فغای چبست شیر صورت حال 

باز راند شغال گفت صبر پیشہ کن و شکیباٹ پیش آر کہ هي سشاميی از گلشن عالم ہومی وفا نشنیدد و 


رباعي 
از دھر جفا پیشہ وفائٍ نتواں پاسٹت وزگراش ایام صفاني نتران پاست 


زخم دل *جرن جگر سوخنگاںرا سازندەتر از صبر دوا نتواں یافنت 
زمانی دل ہا خوں آروگوش ھوش کشادہ دار تا نک دو سہ از دفٹر حکمت فرو خوائم و حفیفذشت 
کارو بار دنیاي غداررا با تو باز تمایم درپاي باط شیر از جوش و خروش فرو نشست و بسمع تبول 


کم انوار سہیلی باب دھم حکایٹت دوم 
دلپذیر آغاز کرں وگشت اي ملکث هر ابندائیٴرا انتہائِ مقرراست و آغاز ھرکارہرا انجاسي سقدر درگاہ کہ 
اپستاخروں ساعة و لاپستقدہوں بر اثر ھر غمي شادي چشم سی باید اشت وردرعشظطذب ھر سوريی توٹم 
شیرنی باپد کرد بیٹ 
سالہا دل چون صبا طوف رہاش دھرکرد ‏ در فضائ او گلي گریانت بی خاري نیاشت 
درهمہ حالہا بقصاي اہزدي رنضا باپد داد و جزیرا کہ ہی فائدہ ندارں در توتف انگند _ 
بیعٹ 
جان سپرکن چرا کہ تیر قضا بک سر موخطا تخواہد کرں 

شب ر گت اپن بلا بہ ہچنگانں سن از گجا رسیدة باشد شغال گفت این ھم از تو بٹو رسیدد حہ آنە 
تیر انداز قضا ہا تو کرںہ اضعا آن با دیگران کردہ و این مکافات عمل تست کہ روي بٹو آوردہ 
کماتدیں تدان و نی شبیه است صه تو بقصهۂ آن ھیزم فروش کہ میگدنت ایں آئش از کا در فیزم 
سن افناد شیر گفمت جگونہ بودہ است آن 

٢ حکاپٹ‎ 

گنت آورںداند کە در زمان پیشین ستگاري ہوں کہ هیزم درویشان باشتلم و حیف بخریدي و در 
بہاي آنى مضایقہ بسیار نمودہ کمٹر از آچە فیست بودي بدادي و در زمستان بر توانگرای طح کردي 
پاضعافس اچ قیمت عدل ہاشد بہا ہستانديی ھم درویشان از جور ار ؛جان آمہدہ بو‌ند و ھم توانگراں 
از جفاي آو بفغان لیہس 

ررزي ھیزم درویشی بزور بکشید و لیمهً ہا بدان فقیر ہی نوا بیش نداد درویش دست دعا ہر 
آسمان برداشت و روي نیاز بقبلہ خصوع و خشوع آوردِ 

بت 


اي ظالم از دعاي بد ایمن مشر کہ شب گریان دعا کنند کا خیں از دعا حیکد 
دریں معل صاحبدلي برسید و برانں حال وقوف پافتہ زبان ملاست بران ظالم بکشود وگشت 


بتریں از تیر باران غعیغان درکمیں شب کہ ھرکہ از دعف نال تر قوي‌تر زخم پیکانش 


انوار سہیلی باب دھم حکایت دوم مم 


ہا پیچارگان کہ جز درگاہ حضرت الہبي پناھي ندارند بدپی سنوال ساٹ مکن و پر درسندان کہ 
همہ شب چوں شمع از سوز دل اشک بارند بدپنگونہ ستم روا مدار خانۂ سینە غریبان‌را بە آسیب. 
بیداد وہران مساز و خون دل پتیمائرا! بچاي شراب لعل در جام انتقام مریز ع 

آن ستمگر پر غرور از سخحن آن عزیز ہرٛجید واز روي استکبار و حمہت جاھلہت روي در هھم 

برو اي شض وازین بیش مدہ در سرم کہ دو صد خرس افسانه بی جوئلخرم 
افعاد و از آنُجا ہغانہ و منزل سرایت کردہ هر متاعيی کە داشت پاکی بسوخت و آن بیدادگررا از 
بسٹر نرم خاکسٹر گرم نشانید قضارا بامداد ھمان عزیز کہ روز گذشتہ نصحت می فرسوں ہسر “علہ رسید 
ظالمرا دید کہ ہا متعلقان سیگوہد ندائم کە این آتش از گا در سراي من افتاد آن عزیز فرسود کہ از دود 
عل درویشان و سوز سی دل رہشان پھستا 
حذر کن ز دو درونہاي ریش کہ ریش درون عاقبت سرکند 

ظالم ان ا پیش افگند و ہا خود گفىت از مقام انصات نباید گذ شہت تخم جفانيی که سا کاشته اہم 

ہثر ازیں بر خواهد داد بیہت 
ھمہ شخم نا راستی کاشتیم ہہیں لاجرم تا چۂ ہر داشتیم 

و اہن مسثل ہرايی آنں آوردم تا ہدانی آ یہ بفرزندان تو رسیدۃ در سکاناٹ آنسٹ يہ با ہچگانں 
؛پگران کرںڈٔ و ایشان ھمینں جزع و اضطراب در میان آوردہ باشند کہ تو آوردِٔ و باز بضرورت ھمہ صبر 
یش گرفتہ باشند پس چنانچہ دیگران بر رٹ تو صبر کردٍہ باشند تو نیز بر نج دیگران صبور باش شبر 
فت ای مرا ٴ“جتا و برھان سوکد گردانیدہ خاطر نشان من کن شغال گفت عمر تو چند است 
جزاب داد کہ چہل سال شغال فرموں کە دریں مدت دراز فوت تو از چہ چیز بودہ است گدلت از 
وشت وحوش و آدمیان کہ شکار میکردم شغال گفشت پس آن جانوران کە تو چندین سال از گوشت 
ہشان غذا ساخ آیا پدر و سادر نداشتند و عزیزان اپشانں‌را سوز مفارنت و درں مہاجرت در جزع و 
رع نیاورںہ ہوں اگر آنی روز عاقبت این بدیدہ بودي و از خون ریخ اجتناب نمودہ درینونت اہی 


:3 7 07 ۰ 
تعہ رويی ننمودي و ہے حال چنیں حادلہ پیش نیامدپ 
ت5 


رس انوار سہیلي یا ذھم حکایت ۵وم 


-7 


تو نا کردہ بر خلق بخشاہشی کا بابي از خویش آساہشی 


چود لہا ز بیمت بنالد هي کە ہر جان ریہشت نہد مرغمي 
و اگر ھمیں سیرتارا مازسمت خواهی نمود و برهمیں صغت خوژخوار و جفاکار خواهي ہوں آساد: 
باش کہ ازہنہا ہسیار خواهی دید و تا وتتی کہ خلق از تو خائف باشند بوي امنیت و آسایش خواهي 
شنید اخللق خودرا برفق و مرحمت آراستہ گرِان وگرں آزار جانوران و ایذاي این و آن مگرن کە آزارندہ 
روی راحمت نہ بیند و بیدادگر ھرگز بمقصد و مقصود نرسد ع کس نزد است ازین کمان تیر مراد ہر ھدف 
جوں شیر ایں ضس ہشنوں و حقیقت حال بروي منکشف شہ دانست کە نج عملي کہ بنايی 
کے و راز حا جز ناکاميی و بد فرجاسمي ضخواهد ہو ہا خوں اندپشۂ کرں کہ بہار عمر کە اوقات جرانی 
باشد سخزان پیري و نا توائی سبدل شد و دمبہدم قدم در راہ فتا می باید نہاد و سفردور و دراز پیش 
سی بابد گرذفمت هي بە ازان نیست کہ زاد معاد مہیا سازم و تر آزار و جفاکاري گرفتہ باندکي از 


فو قداعت کتم وغم بیش وکم ناخوردہ از ذکرھست و نیست بگذرم 


قطاعۂ 
از رباط دو در چون ضرورلت است رحیل روای و طاق معیشت چہ سر بلند و چه بست 


پس از خوردن خون و گوشت باز ایستاد و ہمیرھا قناعت کردہ طربق خرسندي پیش گرنت و 
چون شغال دید کہ شیر بمیوہ خوردن در آمد و اگر بدانں مداوست سی نمابد آچە قوت یٹ سال 
شغال است بہ دہ روز خوردہ سیشوں سلالت ہر وي غلبه کرں و باريی دیگر پیش شیر آمسد وگفت مل 
بچە مشغول است شیر جواب داں کہ از دنیا کنارہ گرفتدام و مجاہدت و رباستارا سیان بر بستد 

زیں بعر آبگوں چو کسي آب خوش اخونِ دلرا ز آب خورں جہان سیر کرہ ایم 

شغال گفمت نہ چنیں است کہ ملا میفرماید بلکہ ضرر خلق از وي حالا بیشنر از پیشٹر است 

شیرگلت :چہ سبب کسي ازس متضرر باشد ومن نہ دن بخوں سي آلیم و نہ پاجہ بہ آزار شخصي 


ورم بختجر بیداں پان پارہ ند ہچ کس زرسائم بہي نوع خراش 


۔انوار سہیليی باب دھم حکایث سیوم مم 


شغال گنت تو دست از روز خود باز گرفن و از رزق دیگر جانوران کہ دران حقي نداري 
سی ‌خوریي و میوۃ این بیشہ بثوت دہ روزهُ تو ونا نمیکند و کسانی کہ قوت اپشان بدین میرھا متعلق 
استا زود ھلاژث شوند و وبال آن در گردن تو ہماند و ہمکن کہ ہم درین جہان مکافات آن بنو رسد و 
س سی ترسم کہ حال تو چو حال آن خیث بشوں کہ سیوڈ بوزبنەرا غصب کرں شیرگشت بیانں کن کہ 


حکایٹ ٣‏ 
گفتا آورںداند کہ در وقعی بوزینەرا مدد توئیق در یافنت و از میان ابناي جنس کنارہ گرفتد 
بگوشہ بیشہ ستوطى شد و درآان بیشہ چند درخت انچیر ہوں ہا خود اندپشید کە جانوررا از غذاغ جارد 
نیست و درین موضع جز انجیر خوردنی پافتا نشود اگر تمام انچیرھا در تریي و تازگی خوردد شود 
زہستان بی برگٹ و نوا باید ہوں ھے بہ ازان نیست کہ ہر روز یک درخت اأجیر افشانم و اچ سدرمق 
باشد ازان تناول نمودہ باقی‌را خشث میسازم تا ہم تابستان بفراشت گذرں و ہم زمستاں برفاھیت 


باشد ث‌ 


ز بر توشۂ باید کشیدن رٹ ٹابستان _- اگرخواحد کسي کاسایھي باشد زمستانش 
ھچنیں ۔چند درخسدرا باز پردا كت دا روا اندکی خوردہ تتمەر ذخیرۃ ساحت روز 
بای درخمت انچیر ہر آمدہ برقاعدڈ هر روزہ بعضی ازان می خورد و بعضی جہت خشکٗ کرژن میچید 
کہ ناگاہ خوکی از پیش صیاد جسته خودرا دران بیشہ انگند و بہر درخت کہ میرسید بر آن میرد 
نمیدید ٹا بپايی آن درخت آمد کہ ہوزینه برای بالا بوں و اآجیر می چید چون چشم بوزینہ بر خوٹ 
ائداد دلش بہ پبجید وگنشت بیستا 
ازجا پیدا شد آیا این بٹی ناگہای ‏ زیں بلانی ناگہان مار! خدایا وارغان 
خویٹ چون بوزینەرا دید مرحباي زدہ شرط یت جاي آورں و گشت مہمان سی خواھي بوزبنہ 
نیزاز روي نفاق جوابی منافقانه باز داد وگفتك ہیت 
باغ امید مرا سرو خرآمانيی رسید کل دروبش‌را از غیب مہماني رسید 
رسیدن قدم سیموں سبازرث و ھماہوں باد اگر پیشٹر قاصديی از قدوم عالي اعلاسي ارزانی داشتی ھرائینہ 
فراخور حال شرائط ضیافت تقدیم سے یافت حا انفعالي کہ ھست از قصور اسباب مہمانی استت ع 


زحمت ہود دروبشررا ناگہ چو مہمان در رسد 


۴ انوار سہیلی باب دھم حکایت سیوم 


خویٹ گفشت حالا از راہ مپرسیم و ہما حضري کہ باشد اشتیاق تمام ھست ع 
تکلف مکن آچە داري بیار 

بوزینہ درخت انجبر بیفشاند و خوث باشہاي کلی مٹورد تا ہر درخت و زمیں چیزي نماند 
روي بیوزیٹہ آوك کہ اي میزبان گرامي ھنوز آتش اشتہا در النہاب است و نفس حریص از براي طلب 
غذا در افطراب درختی دیگر بیغشان و مرا رھیں منت خود گردِان ہوزینہ طوعا وکرھا درخت دیگر 
ہیفشاند و باندشث فرصی از سیوڈ آن نیز اثري نماند خحریث بدرختي فرگر افاریت گرك بوزینہ گفشت اي 
مہمان عزیز رسم مروث فرو مگذار آچہ نثار تو کردم یکماہہ قوت من بود و مرا دیگر قوت اپثار کردن 
ٹیس ۓع زبں بیش کرم نمیتوان کرٹ 

خوت در غضب شد رو گفت ایں بیشہ مدلی در تصرف تو بودہ گوحالي بمن متعلق باش ہوزینہ 
جواب داد کہ غصب کردن ملک دیگري شوم است و عاقبت تغلب و تہور ناپسندیدہ و مذموم از 
سر جفا درگذر ودستا از ظلم و ستم باز دارکہ آزردن ضعیفان نج خوب ندھد و رُجانیدن بیکساں‌را 
مہ ٹیکو نباشد بیٹت 

گر بەندائش گزي دل خون کنی درد دندانت بگیرں چون كکي 

خوکثارا بدیں سخ حرارت خشم بیشنر شد وگفت س ترا حالي ازیں درخخت ہزبر آورم و آچہ 
سزا باشد در گنارٹ کنم پس بدرخت ہر آمد تا بوزینەرا ہزیر انگند ھنوز بر شاعم اول قرار نا گرفتہ شاخ 
بشکستا و سرنگوں در افتادہ روي بقعر دوزع نہاد و این ہثل بر(ڑيی آن آوردم کد تو نیز سیود دیگران 
غصب سیکني و ارزاق ایشان‌را طعمۂ خود سيیسازي چوں این جماعت ازگرسنگی ہمیرند دشمني تو در 
دل فرزندانی ایشان قرار گیرں و پیوستہ بغیبت مشغول گشتہ پیٹ نفس از بدگوٹيی غافل نباشند و اگر 
پیشٹر ازین اثرظلم تو در جہان ساري ہود اکنوں خبر زھد تو ہر زبان‌ھا جاري شدد و در هھردو حال 
جانوران‌را از جور تو خاصيی سممکن نیست خواهی در معرض تہور و فساد و خوامی در لباس صللع و 
سداد و خود اپی چہ درویشی باشد کہ تو *٭چتان بن پروري مشغول باشي و از لذت حسي جسمانی 
باکساب لذات عقليی روحانی نہردازی پیسٹا 

اسیر لذڈت تن ساندة وگر نہ ترا چه عیشہا است که در ملک جان مہیا نیسٹت 


چوں شیر ایں فصل بشنود از خوردن میوۃ نیز اعراضش نمو و بەہ آب و گیاھی قداعسٹف کرات در 


انوار سہیلي پاب دشم حکایٹت سیوم پ .عم 
وظائف طاعت و عبادت افزود وگاہ و بیگاہ مضمون این ابیات حقائق سمات ہا خوں تکرار میکرد 


اي دل ازیں جہان دللزار در گذر وز تنگناي گنبد دوار د رگذر 
کار جہان ئه اق اهل بصیرت اسٹ مردانەوار از سرایں کار درگذر 
چوں سیتوان بگلشن روحانیان رسید سعي نما و زین رہ پر خار در گذر 


٥ر‏ بععرغم ز حرص چو غواص شوخ چشم غوطہ خور زگوھر شہوار د رگذر 
اپنست داستان بدکردار ستہور کہ جہانیانرا ٭سخر عذاب خود دارد و از وخاہمٹت عواقب آنی 
نیندیشد تا آخرالمر ہمائند آن بلا کە از و خلق رسیدي مبٹلا گردد انگاہ وجہ صواب و طربق رشاد 
بشناسد مائند شیر کہ تا هر دو جگر گوشہ خودرا ہر آتش حسرت کباب ندید دل از خولخواري و 
بدکرداري ہر نداشت و چون این اُُجربۂ اورا حاصل آمد از عالم غداراعراض ف و دیگربارہ بہ آراپش 
ہی اصل او التفذاٹت جائز نشمرں و یچ وج عشو5 ایں بہوفای جادووش نے 
بیسٹا 
نوشتەاند بر اپواں جنت الماوي کہ هرکہ عشوهً دنیا خرید واىيی ہويی 
و خردمندان سزاوارترند بدآنکہ این اشارٹرا در فہم آرند و این تجاربرا ذأخیره حال و مآل 
خود دارند و بناي کارھاي دنیويی و اخروي ہر ھمیں یٹ تضیہ نہند کہ ھرچہ خودرا و فرزندان و 
متعلقان خودرا نەہ پسندند در بارہُ دیگران روا ندارند تا فواضص اسور و خواتم مہمات اپشان بنام نیکو و 
ذکر جمیل ماحليی باشد و در دنیا و عقبي از تبعۂ بدکرداريی واكیة ستمگاريی مسلم سنائند 
دەنیا نیرزں آنکە پریشان کی دلي زنہار بد مکن کہ نگرں است عافلميی 


دنیا مثال بعر عمیق است پر ہنا آسودہ عارفان کہ گرفٹند ساحلي 


۸ عم انوار سم لی باب پازٹھم ہمہ 


باب پازدھم 
وہشدوہب٥ة‏ 


رای عالمگیر بعد از استماع این داستان دلپذیر فرسوں کە اي پیر نیکو تقریر صائب تدہیر برھائی روش 
ودلیلی واضس باز نمودي مثل بدکرداري کە ہی‌اندیشۂ عاتبت در آزار و ایذا مبالفہ نماہد و چوں اور 
ہمٹل آں سبئلا سازند بہ پناہ توبہ وانابٹ در آید اکنون التماس مینماہم کہ داستانی مشتمل ہر مٹضموں 
روصت پازدھم ادا فرماٹی و حقیقت آنکس کە سائل کاري گرژں کہ سوافق طور و مناسب حال او نباشد 
ہاز نمانی حکیم کامل بعبارتی کە از صفا و لطافت مثابۂ آب حیات بود و از شیرینی و ظرافہمت ھمشیرڈ 
شریمتہ نبات 7 
سخحنہائی بپاکي از گہربہ بشیربنی ز حلوائی شکر بہ 
کسی را کا سن درگوش رنتيی گرافلطوں بُدي از دوش رفتي 
فرموں کە اي شاد عالم پناد بییت 
گام تو درداسن اسید باد ‏ ملکٹ تو چون عمر تو جاوید باد 
بزرگان قدیم فرمودەاند لکل عمل رجال و لکل مقام مقال در جامۂ خانہ غیب لباس عملي خاص 
ہر بالايی واايی ھرکس دوختەاند و از خزالہه موھبت اہی خلعت ہہمی سخصوص فراخور قاست هر 


شخغخص ترتیب دادہ از ھرفردي کاري آید ور مردي عملی را شاہد 


مگسرا بہرطاوسی نزادند "را فرعنکائی ندادند 
زسرکہ آرزوئی می نشاید سسیم گل زخار خشکٗ ناید 
سای الطاف پزدانی از خهفانۂ کل حزب ہمالدپہم فرحونں ھرکس را فراخور حال او ساغري دادہ و 


ھے گرا از مشرب عنایت و سر چشمۂ رعایت *حروم نساخنہ 


کس نیستا ک۸ نیستا بہرڈمند از تو وليی اندر خور خوں ہجرعه پا جاميی 


انوار سہیلی باب یازٹھم حکایت اول وت 
پس ھر شخص باید کہ بدان صنعت کە صانع ازليی حوالة او کرںہ اشتغال نماپد و چنان سازد کۂ 
آن مہہرا برسبیل تدریي بمرتبۂ کمال ربائد _ بیت 
پاللگریي بغایت خود بہترز کلہ دوزي بد 
و ھرکہ پیش خود بگذار و بمہمی کہ سالہم او نباشد رجوع نماید و از آچە بطریق موروث پا 
مکنسب حاصل کردہ اعراض نماپد پی‌شٹ در مقام تردد و حیرك گرفتار آید لاجرم از رای کہ پیش 
گرفتہ ہمنزل نید و باز گشتن بہمان سر راہ پیشیں میسر نگردد و سیان این و آن سراسیمہ حال و سر 
گردان ہمان ع ني‌راہ پیش رفدن ر نے روي با زگشش 
پس سر باپد کە در طربق عمل خویش ثبات قدم ور و بە آرزو دست در هر شاخ هوسی نزند 
و افزوں طلبی کہ غالبا عاقت آن بوخاست سيالچامد ہر طرف نہد و ہرکاري کہ ازان نفعيی دیدد و 


0 


نعيجۂ چیزي پافتہ بزودي و آسانی از دست ندھد تا ہمضموں حدیث شریف سن رزق س شی فیازمہ 
کار کرہ باشد و از پریشانی و سر گردانيی باز رسٹہ و سنخن حضرت مولوي کہ معدن جواھر معنوبست 
ہدپن حالت اشارت مینعاپد جا کہ می فرماید بت 
الجیر فرویش‌را چہ بہٹر کانجیر فروشد اي برادر 
وازاسٹال کہ اتی این سقدمات تواند ہوں حکایٹ آن زاهھد عبري زہانستا و سہمان ھوس بیشہ 


کە داعیهۂ تعلیم آن لضشت داشت راي پرسید کە چگونہ بوںہ است آن 
حکایٹت ۱ 


گت آورںد٭اند کہ در زسیں فنوج سردي ہوںد مصل و پرھیزگار و مہتعذفت و دیں‌دار بر وظائف 


عبادات مداومتی بشرط سی نموں و سراسم طاعادشەرا ہر وجہ اخلاص جاي سی آورں صفايی صفوئش اثر 


کدورات علئق را زائل ساختہ بود و پاکیزگي فطرنش پرد لام عوائرا از پیش نظر ارباب بصیرت ہر 


داشتہ حاشیۂ جادہ اش مہہط فیوضات غیبی و آستانۂ خلوتش مسشئر واردات عالم ارہبيی 


برسراز شیں شرع ساخته تاج دل او عرش و جەاش سمعراج 
شرف کار خانۂ ملکرٹت کار فرمايی عرصهہ جبروٹ . 


بودہ شیطان کش فرشتہ شیم در روش بر ھوانہادہ قدم 


نی انوار سہیلي ‏ باب یازٹھم ۔حکایت اول 


تمامی ھت ہر احیاي رسوم شرع مصروف داشتي و همگيی نہمت بر امضاي لوازم خیر سقصور 
ساختی مرغ عبت نیا در ساحت سینۂ أو آشیانيی نیافتہ و پرتو التفات از خورشید ضمیرش ہر جہانں 
تیر وش نیفتادہ و نتافنہ ٹا 
خوش آنکسان کہ کذشنند پاٹ چوں خورشید کہ مایه بسوت ایں جہان نینگندند 
و باوجوں اہن همۂ زهادت و ورع آچە از خزانۂ و لله خزائن السموات و الارض نصیب وي شدي 
ہر مہمانان نثار نمودي و قوت چاشت و شام خودرا بقوت فتوتا ہر درویشان مستحق ایثار فرمودي 
بت 


رسان کواکب ایثار بر سپہر ائیر ز بچ بذل کہ ایٹاررا بسی اثر است 


روزي مسانري بزاوبهۂ او مہمان افتاں و زاهد چناچە رسم سیزبانان کریم باشد کہ خوان ایشان 
بی رك ابرو در نظر آید برویٔ تازہ و ابریٔ کشادہ پیش آمد واھتزاز و نشاطی ھرچہ تمامتر در نزول 
او ظاهر ساخعت بعد از تقدیم سلام و ترتیب طعام بساط کلام بگسترد‌ند زاھد پرسید کہ از کجا سي آي و 
مقصد کدام دیار است مہمان جواب داد کہ تصۂ س تصہ ایست دور و دراز و حکاپتیست مرکب از 
دقائن حقیقت و رقائق “جاز و اگر خاطر مبارک را باستماع آى میلي باشد برسبیل ایجاز شمة ازان باز 
تواں نمود زاهد گفشت ھرکہ گوش ھوش کشادہ دارں از هر قصہ حصہ تواند گرنٹ و از قعطرہ ”جاز ٥پ‏ 
حقبیقت عبور تواند نموں پبستا 

زھر بازچە رمزی سیٹوان خوائد ‏ زھر افسانہ فیض میتوان پان 

تو بیدھشت سرگذشت خود باز گوي و آنچہ از منفعت و مضرت اپن سفر در پافتة بتمامي باز 
نماي مہمانں گفت اي زاهد زمانہ و عاہد پگانہ بدانکہ اصل من از دپار فرنگی است و من آُجا 
سخغبازی مشغول بودم پیوستہ تنور سینہ بتاب آنش حرص بتنافتمی و ہہزار عدت از مائد٭ روزگار 

گر دام خوں می شوں تا گردۂ از تنور رزق بیروی ہیکشم 

ومن با دھقانيی دوستی داشنم و علي الدوام میان ما طریق مصاحبت مساو و رسم *خالطت 

ری بودي دھقان از راہ یاری و مددگاريی غلهُ کہ سرا بگار رفتی بدکان فرستادي و بہابں آن‌را ہھرور_ 


زمان بستاندي و درادايی آن مہلتيی و فرستی بود بر من آسان گذشتي روزي مرا بیکی از باغہاي_ 





انوار مہلي باب بازنغم ‏ کابت اول ...۱م 
خوں ہمہماني ہرں و۔شرائط سیزبانی چناچہ قاعدة ارباب ھمت باشد رعایت نمود بعد از آنکہ از تناول 
اطعمہ :بہرداخت بمفاوست مشغول شدیم پرسید کہ منفعت کسب تو چە مقدار است و ماپہ و سود 
تو برچہ سنوال شمۂ از حال حخود باز نمودم و گفتم مارھ دکای س بیست خروا رگندم ابہتا و سوديی 
چو زین پر نفع ترکاري ندارم بریں دستور روزي سیگذارم 
دھقان گشت سبحان اللہ نشع کار تو دران سرتبہ نبوںہ کہ بناي برای توان نہاد و سن خبال سی بستم 
کەہ کسب ترا سود ہسپار و حاصل بیشمار اسٹ غ خوں غلط ہوں آہ ہا پنداشتیم 
اندکٹ و سود فراوان است ؛جزیي شخمي کہ زراعمت سیکنم >عصول کلی بدسٹ می آید و ما درینں حرفنت 
بسوں ٹا جند قنداعمٹث ندارہم سن مأعیر شدم وگفتم بن جگونہ تواند بوں دھقان گفشت غجعب مدار کہ 
سود زیادت ازین نیز هست پک دانۂ حخشغاش کہ خردترینں حبوباثا است چوں در زمیں نیکو 
کہ شمار آنرا کس نداند و ازہچا قیاس تواں کرں کہ سوں کار سا از حبر حساب لجروں ہت و نشم 
اول وي زراست و حرف آخرکہە عیں باشد آن نیز نام زر است پس این پیشہ زر بر زر باشد 
دو حرف زرع زر است و پکی کە میمائد ھمان زراست پس ایاجا زر است برسر زر 
واز اعتقاد اکسیرپانں کار خانۂ دھثست چنانں فہم شدہ کہ کبریٹ احمر اشارٹ ہعمل زراعتب 
چوں ایی سخنان از دھقان استماع نمودم سودأي سود دھقست در سر افتادہ در دکان در بسەم ر 
بہ تی اسباب زراعت مسشغول شدم و در *علهُ سن درویشی بود بکمال ننس سوصوف و بہ نیکوني 


اخلاق معروفے بیستا 
ہگن شتہ از تکلف و بدشستہ گوشہ ز اسباب اپ جہانں شدہ قانم بتوشۂ 


ہس انوار سہبليی باب پازدھم . حکایت وم 


چون دانست کہ حرفنت خود ٹکٹ میکنم و بکاري دیگر اشتغال:سینماہم مرا بطلبید و زبان مامت 
کشودہ گفشت اي استاد بداچہ حوالةً تو شدہ راضی باش و طلب انفزونی مکن کہ سفغت حرص شوم است 
و عاثہت حربصان مذسرومغ و ھرکہ نقد تداعت ہدست دارد پادشاہ وقشت خود استا و ھرکۂ بمذلت 
حرص گرفتار شد در پا دیو ودد بیستا 

ریں جوینں سی شکن و می شکیب ._ تا نحوري گندم آدم نریب 

گفتم اي شیز مرا ازین کارکہ مباشر آئم چندان فائدہ نمیرند و دانستەام کہ منافی دھقدت بسیار 
است خبال می بندم کہ شاید ازان شغل مننفع گردم و معاش س بسہولت گذرں پیر زاہد فرموں کد 
مدلي متمادي اسباب معیشت تو بہمیں حرفنت مہیا بوںہ و مشرب زندگانی بسبب این پیشہ از 
خس ر خافاکت تند تنا ر این غمل که نال در مدہ مافرت 'آلی کاری پر مفقله اسضا:شاہد کہ 
باوازم آی قیام نتوائی نمو و از عہدہ مراسم آن کماہنبغيی بیرون نتوانی آمد وانہ ھرچہ از نہانعانۂ 
آرزو سر بر زند ہر وفق مراد *عصل توائد شد بیت 

دائند رفیقان کہ رہ دورودراز استەا از کوچۂ مقصود ہبازار تمنا 

فضولي مکن و از کار خود دست باز مدار کە هرکە پیشہ خوں بگذارں و مہمي کہ سوافق او نباشد 

پیش گیرں بدو آن رسد کہ بدان کلنگ رسید سن پرسیدم کہ چگونہ ہوںاہ اآست آن 
سکیٹ ۴ 

گفمتا آورن‌داند کہ گازریي بر کنارۂ رودي بکار خوں مشغول بودي ہر روز کلدگی میدہد کہ ہر گنارڈ 
رود نشسته حیوانانی کە در میان گل ہاشند میگرفنت و بدان قناعت نمودہ بہ آشیانں خود باز میرنت 
روزیی ناگاد باشهۂ تیز پر پیدا شد و تیہوي فریہ سید کردہ پارة خوِ و باقی بگذاشت و برفنت کلنگت ہا 
خود اندیشہ کر کہ این جانور ہا چنانى جٹۂ حقیر جانوران بزرگی صید میکند و سن با تن هیکليی 
عظیم !٭عقري قناعت مینماہم رھرآئینہ اہن صورت از دنائشت ھمت است چرا باید کہ من از ھمت 


عالی بہرہ نداشتہ باشم صالى آنستا کہ بعد ازیں مختصرات سر فروں نیارم وکمند قصد جز در کنگرہ 


سپہر ہرینں نیٹگٹم 2 


دوں کہ تشنہ اسستا بھ ر کبود سر ہنم اہر نیارں فروں 


زندہ دلانیکە ہبالا برند از اثرھمت وا" پرند 


انوارسہیلي ‏ باب پازٹھم حکایت دوم ۴۳ 


پس ٹکٹ شکار کرمان کرں و سترصد صید کبوتر و تیہو بایستاد و گازر از دور تماشاي حال ہاشہ و 
تیہو کرںہ بوں چون حیرت کلنگت و تریٹ شغل خود گرنٹن دید ماحیر شدہ دید تفر بکشاد و از تضا 
کبوٹريی در آن فضا پدید آمد و کلنگ ہر پرہدہ قصد کبوٹر کرلد× کبوٹر سیل بکٹارڈ آب نمودہ از پیش 
وی در گذشت و کلنگسا از عقب او فروں آمدہ ہر لب رود بیفتاد و پاپش در گل ہماند هرچند جہد 
میکرں کہ ہر پر پاپش در وحل غوطہ بیشٹر سي ‌خورں و پر و بالش بگل آاودەٹر میشد گازر بیامد اورا 
بگرفمت و روي بخانہ نہاد در راہ دوستی پیش آمد و پرسید کە ای چیست گازر گفت ھذاکرکی پنصید 
این کلنگہست کہ میخواست کہ کار باشہ کند خودرا نیز بباد داد و این سثل براي آن آوردم تا معلوم 
کی ک2 لکنا کال غرہ ایام بای سرد یں خرعی کا مال او است باید گدامعامیں مر غاب 
ایی مثل آورں دغدغۂ حرص س زیادت شد و آن سخغررا کە از *”حض ہواداري بود در گوش ھوش 
راہ ندادہ ہر ھمان خیال باپستادم و تی نانوائی گرفتہ عفر سر ماپه کہ ہوں اسباب زراعت بساختم 
و مبلغی تخم کاشتہ دیدہٗ انتظار بر راہ حصول معصول نہادم و درین حال معیشت بر من و عیال بۂ 
تنا آمد جہت آنکہ از دکان خبازي روز ہروز آچە خرےي شدي پدید آمدي و حا یکسال مننظر 
سیباپست ہوں تا فائدہ برسد ہا خوں گفتم سہو کردي کہ سخن پیران و بزرگان نشنیدي و اکنون باخراجات 
ہومیه در ماندۂ و از هی ممر وصول نمی پابد صالى در آنست کہ سبلغی برسم ترض بستاني و باز کان 
نا نواٹی کشودہ ہا سر کار خود رويی بیستا 

آنکس کہ ہکار خویش سرگشتہ شود بہ زان نبوں کہ با سر رشتۂ شود 

پس بیكکي از خواجگانں شہر رجوع نمودم و مبلغی وام گرفتہ ہاریيی دیگر دکانی بکشودم و يکي از 
خدستگاران‌را پر سر ان شغل گذاشنۂ خوں ترددي سی نمودم گاد بجہستا نسق زراعت اصعرا رفتھی 
وگاہ برايی رونق دکان ببازار آمدمی چون برین سنوال دو سہ ماهھي بگذشت آى خدستگار خیانتہا 
ورزیدہ دردکان از ماپہ و سود چیزیي نماندہ و *حصولاترا انواع آفاك رسیدہ عشر آچہ خرے شدہ ہود 
بدست نیامد رجوع بدان ھمسایہ نمودم و حال خود بتفصیل بازگفتم و کیفیت دو کار پیش گرنشن 
واز ھردو زبان دیدن باز نمودم پیر عابد ہخندید وگت چہ سانندہ است حال تو ہبحال آن سرد دو 


: : 2 - 
موي کہ ریش در سرو کار زنان کر من پرسیدم کہ چگونہ بودہ است آن 


۷×۶ افوار سہیلي _ باب یازنھم ‏ حکایت سیوم 


حکایٹ ٣‏ 
گشت آوردہاند کہ شخصي دو عورت داشت پکی پیر و دیگريی جوان و خود دو سوي بوں وھردر 
عورنتارا دوست میداشت شباروزي در خان ھریکٹ ہودي و عادت کردہ ہوں کەہ چون خانہ در آمدي 
سردر کتار آن زن نہادي و بخواب رفتی روزي "ان زال در آمد وہحکم عادت سردر کثار او نہادہ در 
خواب شد زال در روي و موي وي نگریست ہا خوں گفت هي بہ ازان نیست کہ در *عامن اپن 
شی چند سوي سیاہ است ہر کتم تا رہش او تمام سفید نماید و آن زن جواں‌را بدو رغبت نماند 
و چون آزان زن رغبتي نہ بیند و نفرتی و ماالي فہم کند آتش عبت وي نیز انطفا پائتہ دل ازو 
بردارہ و بکلی با سن بپردازد پس آن قدرکہ توانست موي سیاہ ازریش اوبرکند ع 
برکندە بہ آن ریش کہ در دست زنان است 
روزیی دیگر آی شخص بخانه زی جوان شد و بطریق معہود سر برکنار او نہادہ در خواب شد زن 
جوان در ”“عاسن او جند سوي سفید دید ہا خود اندیشید کەہ ایں سوپہاي مسفیدرا ہر باید کند تا تمام 
رہش آو سیاہ نماپد و چوں خودرا سیاہ سوي بیند ھرآئیۂ از صحبمت پیر زں متنفر گشتہ بەں راغب 
گردد پس او نیز آن مقدار کہ مقضاي وقت بود از سوہہاي سفید برکند چون ہرینں چند وت بگذداشت 
روزيی آن شغص دست ۸عاسن خوںد فروں آورں دید کہ موي ہر جانماندہ و خرن ریش بتمامي باد 
بردہ فریاد ہر کشید و بہي جانرسید و حال تو نیز ہر ھمیں سنوال است برخی از مایہ و سود بدکان 
نانوائی صرف کردي و بعضي درکار دھقانی تلف ساختي و این زمان کہ در سے نگري نہ در تنور معیشتا 
نانی تہ داري و نہ در مزرعۂ زندگانی خرمنی اندوختہ 
تا 


روز چنانں گذڈشت و روز بچنیں اکنوں کہ نگہ کئي نه آنست و نه این 
چون این حکایت شنیدم دانستم کہ پیر عابد آنچہ سیگوید واقعي است و مرا ازاں عمل جز حسرت 
رندایستا حاملي نیست رھرچہ دارم بفرشں رفا نمیکند مصات درلی دیدم کہ عکم اشرار معالیطان 
من سن المرسلیں شب ازان شہر بگرنختم و منزل ہمنزل ترسان و ھراسان میرفتم تا مسافتيی دور 
و دراز قطع کردہ شد و بعد از مدئي خبر شنیدم کہ عیالن من مردند و جہات مرا قرش‌خواهان 


بحساب وام خود تصرف کرں‌ند سن از سراجست با وطن نا امید گشتہ مراحل و منازل می پیمایم و 


انوار سہبلي باب یازٹھم حکایت سیوم ۵ ۴ 


در دل خودرا بملقات هر صاحب دل دوائی میکٹم و جراحت تعب سفررا بلقاء اھل اللہ مرہم راحتيی 
سینہم تا اہی ساعت کہ آئینۂ دلم بصیقل مجاورت ایی جناب از زنگار هموم مصفا شدہ و شریستا عیشم 
بغیریني کلم شکربار این حضرت مہیاگشت بیت 
المدتہ للہ کہ اگر رن کشیدیم دیدیم ترا و ز تو بمقصود رسیدیم 
این بوں شمه از سرگذڈشت من کہ بعر رسانیدہ شد زاہد فرسوں کہ از سخنان تو راتعۂ سدق شنیدم 
و دل سس براستي گفتار تو گواھي داں و اگر روزي چند زحمت مہاجرت و مشنت مسائرت تعمل 
کردي اما تجریہاي نیکوٹر بدست آمدہ ہر اطوار و آداب امم وقوئی تمام حاصل شدہ و من بعد جمعیت 
خاطرو فراعت دل خواھی گذرانید ع شام غم آخرشد وصے طرب خواہد دمید 
مہمان بدیدار میزبانں خوش بر آمد و میزبان نیز صحبت مہماں‌را غنیمت شمردہ آغاز مباسطلت 
کر و زاهد مردي بوں از بني اسرائیل و زبان عبري نیکو دانستی و اگرچہ با کثر لفتہا عالم بوں وبہ بیشٹر 
زبانہاميی ستکلم سی شد فاما چوں لفغفت عبري موروثي داشت فصاحت او دران بیشٹر سي نمود و 
پیوستہ ہا خواص خوں بدان زہاں سض سیگنت مہمان فرنگی اگرچہ محقینت لغت عبریي داتا نبود 
اما سخحن گفن زاهد بدان زبان اورا خوش مي آمد و اغلب اوقات استدعا می نمود کہ زاہد بدان لفغت 
سن گوبد زاهد نیز جہت رضاي خاطرو میل طبیعت او زبان نصاحت کشادي و در اداي کلام عبري داد < 
بالشت بدادي مہمان عاشق آن زبان شد از غایت شیرینی خن زاهد و حلاوت کاہش خواست کہ 
لت عبرب از وي بیاموزد نظم 
بشیریی نکتہا ھراعظہ پر ند شدي لعل شکر بارش شکر خند 
چو مہمان دید شکرھا ہخروار چو طوطی شکرش‌را شد خربدار 
چند روزي ہر آمد و ماب تکلف از میانں مرتفع گشتہ مفت بیگانگي ہہ یگانگی مبدل شد و از 
مقدمات وداں نسىيۂ اتساںد حاصل آمد بیمت 
باھم ہمراد دل توائند نشست ‏ وقتيی کە تکلف از میان بر خحیزد 
مہمان گستاجوار ہر زاہد آغاز ثنا کر وگنت ‏ بیلنٹ 
ای نطق تو کلید نہاٹخانۂ کمال ‏ تقربر تو نتبجۂ تاثید ذوالملال 


۲ھ ۴م انوار سہیلی باب پازٹھم حکایٹ سبوم 
. اپ چہ طرز سض رائي و شبوڈ عبارت پردازبست کہ دید عقل صاحب نظران فصاحتيی ازبی 
کاسلتر ندیدہ وگوش ھوش سض شناسان مقالعی ازین زہبائر نشنیدہ 
س نمیدائم کە ایں جنس سخررا نام چیستٛ_ٗ ۰ ئن نبوت سیتوائم گفتنش ني ساحري 

توتع میدارم کہ این زہاں را بمن بیاموزي و التماس می نماہم کە تعلیم ایں لغسترا از من دریغ نداريی 
چہ بی سابتۂ معرفتی در اعزاز و اکرام مس رسم مالطفغت جا اوردي و بی تقدیم وسیلۂ مودت انواع تکلف در 
ضیانت رعایت کردي امروز کہ رابطۂ ”عبت بواسطہ دوام “حبت اسأحکام یافتہ امیدوارم کہ شنقنت 
فرمودہ ملنمس مرا باچابت مقروں سازي و رقم شاگردي باهتزازو مسرت برمخعۂ حال س كئي نا 
سبب ازدہاں مواد اخلاص گشتہ وظیفه ذکر مروت و طربقهۂ شکر نعمت مرعي انند 

جز شکر تو گفدن نتوائم حقیشت من بندہ کہ پروردہ احسان تو باشم 

زاهد گنت مرا دریں چہ مضایقہ و سبالنہ باشد کہ شخصي را از حضیض جہاات باري دائش 
ترتی دھم و ستعلمیي را از اسفل السافلین نقصان بدرجات اعلي علیبین کمال رسائم ناما ہر خاطر میگذرں 
کہ میان لفت عبري و کلمات فپرنگی مناذات بیشمار و مبابدت بسیار استە مبادا کە در تعلیم آن 
کلنتي تمام بخاطر رسد و ذھسن بسبب کد بعد از ادراث و حفظ آن عاجز آید وبران تقدیرھم روزگار 
سن ضائع شدہ باشد و ھم اوقات تو فالت گشتہ مہمان گفشت ھرکہ قدم در طلب کاریيی نہد ھرآئینہ 
ارتکاب شدائدرا باخود باپد گشت و آنکہ روي بکعبهۂ مقصودي آر از تعب باديۂ *عنت نباہد اندیشید 

بیت 
در بیاہایں چون ز شوق تعبہ خراهي زں قدم ‏ سرزنشہا گر کند خار مغیان غم مغور 

وسن درین نیت ہمٹابۂ صادقم کە اگر ھر مك برسرمن لیکعيی گردد ازین کار رويی نتاہم و اگرھرەڑد 
در دیدہ سن سنانی شوں نظر بمہمي دیگر نیٹگم ع ھرکہ میل گئپ دارد ي می باید کشید 

وہر معنتي کہ در طلب علم کشند آخر آی براحتی مياجامد و رٹی معلم بی وجہ دائۓ 
نمیگردں چنانچہ آن صیاں بواسطۂ انکٹ زحمتي کہ از جہت علم کشیدہ وجزي خدمتی کہ ہنسہت 
علما از وي صادرشد نعمتی کلي پافنت و از مضیق احتیام بفضاي استغنا و وسعت عیش رسید زاهد پرسید 


کہ چگونہ ہودہ است آں 


انوار سہیلی . باب یازٹھم حکایت چہارم س2 


گت آورںداند کہ مردي درویش صیادي کردي و بشکار مرغ و ماهی قناعت نمودہ معاش خود 
گذرانیدي و در وقشت صید ماھیان چون دام ھمہ تن چشم شدي و بہنگام قصد مرغان از ہر موي 
بدن حلقه سا خی ع لہ مرغ ازدام او جستی نہ ماهھي 

روز دام نہادہ ہوں و بہزار زحمت سہ مرغرا بحوالمي دام آورہ و خود در کمیں گاہ مترصد آنکۂ 
حلق آن بیچارگان علق دام در آرں نشسعہ در اثناي ایی حال آواز عریدہ آمیزي شنید و از تررں آنکہ 
ناگاہ سرغان بسبہب آن صدا ہرمند از کمینگاہ بیروں آمدہ دو طالب علمرا دید کە در مسُلهُ فقہی 
جعث میکرد‌ند و مقال ایشان جدال اجامیدہ ہوں صیاد تضرع بسیار کرں کہ فریاد سکنید تا ایی 
مرغان رم نخورند و رن من ضائع نگردںد ع دم درکشید تا نخورں صید دام رم 

اپشان گفتند اگر مارا دریں صید شریکث ميیسازي و ھریکٹارا مرغي می دھی ہا تو در میسازیم و 
و/جنگسا و عربدہ نمی پردازہم صیاد گفشت اي عزیزان سن فثیري عیال مندم وثوت چندین کس وابسنۂ 
ایی سرغان استا و بعد از آنکہ شما دو مرغ ہبرید سن جگونہ بخانہ روم و چسان بیکٹ مرغ 
دہ تر را تسلي دھم گفٹند تو هر روز این کار میکنی و ما مدنی است نا این شکار پافنہ اہم بہبچوجۂ 
ممکی نیست کہ از سر این سرغان بگذرہم پا فریاد خواھیم کرں تا مرغان بپرند پا شرط خواہي کرد 
کہ ھرپکیرا از ما مرغی دھی تا بنظر مدرس ببرہم و طلبة مدرسەرا مہمانی کنیم صیاد ھرچند 
افطراب کرد کہ مدرس شما دام سن نبافتہ و دست طلبهہ رس سن نثافته نہ دام در زمیں وقف نہادہام 
ونه چینە از غلة مدرسہ پاشیدەام و بشرع برسن لزم نیست کە شکار خودرا ہا شما بطریق ثلٹ و ٹلثان 
بش کم ہے جانرسید آخر ایشاںرا وعدۂ مرخ داد و رسن در کشیدہ سرغان‌را ہدام آورں دیگر بارہ 
آغاز ناله و زاري کرں کە بر من رحم گنید و دست طمع از بردن این سرغان کوتاہ دارہد گفتند ازین مقال 
د رگذرو بشرطيی کە کرده ونا کن صیاد چارۃ ندید و ھریکٹرا مرغي داد وگفت باریی چون زحمت شما 
کشیدم و حفہ و تبرکی نیز گذرانیدم آن لفظ کہ برای جحث سیکردید بمن آموزید شاید کہ روزي مرا 
نائدہ دھد ایشان گفتند سا درلفظ سخنث ہعث میکردیم و در میراٹ خنئی منازعتی داشٹیم صیاد پرسید 
کہ خدئي چہ معنی دارِ گفتند کہ حقیثشت معنی آلست کہ خدثيی نہ مذکر استا و ئل مونٹ صیاد 
آن لفظرا یاں گرفتہ با ملال ہسیار بخانہ آمد و صورت حال ہا عیال در مسیان آورں و آن شب ہائکٹ 


۴۵۸ انوارسہیلي باب یاژٹھم : حکایت چہارم 


قولی قناعت کردہ گذرائیدند روزي دیگر کہ مرغ ززیں جنام خورشید از آشیانں افق بپرواز آمد ر 


ماھیاں سیم اندود کواکب از ھیہت رشنہاي شعاع ہر ”عیط سپہر روي بگربز آور‌ند 
: لیمہشا 
چب صیاں وش ہرشنہ زرد مامی سہردرا ہدام آورں 


پیر صیاد دام ہر داشتہ روي بلب دریا نہاد و بتوکلی تمام دام بدرہا فرو گذاشت تضارا ماي 


ہدام آفتاد زہبا صورت شیرین ھیاٹ کە آب زرٹگر چون او جوشن پوشيی نپروراہ ہبوٹ و دید مردم 


آہی مانند او لعبتی در عرۂ بعار ندیدہ نظم 
سینڈ پاٹ چو سیم سید چشم روشن چو چشمۂ خورشید 


پشت او چون لباس بوقلموں رنگہا داشت از قیاس افزوں 
صیاد در شکل و ھیأت او متحیر شدہ با خود اندیشید کە سن درهھمہ عمر ماهی بدین ماهھیت 
ندیدہام و صیدي ہدیں لطافنت مسشاہدہ نکردہ صواب آنست کہ اورا زندہ برسم تبرکٹ نز سلطان برم 
و نام خودرا چئیں خدمتي در میان اقران بلند سازم پس آن ماهیرا در ظرف آب انگندہ روتي 
بدرگاہ پادشاء نہاد تضارا سلطانں فرسوںدہ بود تا بگلشن خاص در پیش ثصريی يہ جايی نشستا ہوديی از 


مرسرورخام حوضي ساختہ بودند و ماھیانں رنگارنگکا دراں انداختہ 
پیست سے 
همه سیمین بران بازيی گر گوش اہشان گران ز حلقة زر 
و زورقی نمودار شکل هلال ہر رويی آن حوض سپہر مثال روان کردہ 
, بسستا 
اندران کشتی ز پارہ عود چوں مۂ نو ہر آسمان کبود 


در سض پر وت ےی 
دروں حوضرا نظارہ میکرں ‏ تماشانی مہ و سیارد میکرد 


ک ناگاد صیاد !و02۵۵ 2 زپبا ھیات لطیف حرکست‌را جع ًَ شاہ بدیدن آن وی 
می مھ سس بپادشاہ گذمتەد بیت 
دل روشست مه نور باد سر سبزث از سر زنش دور باد 


انوار سہیلي باب پازٹھم حکایت چہارم ۴,۹ 
وفا گند و له خراِي مملکتا بہ آن بر آید و پیداست کہ بہاي ماهی چند تواند بود و صیادیرا جہ 


بیہت 


ھرآان حوضي کہ صد سن آب گیرں .. دوصد سن ربزیش نقصان پذیرد 

شاہ فرموں کہ من اورإ ہزار دپنار وعدہ دادم این زمان خلاف وعدہ چگونہ روا باشد وزہر جواب 
داں کہ سن اپ‌را حیلهة دارم کہ وعد٭ٗ شما خلا نشود و زر زیادہ نیز از دست نرود صل در آنست 
کە شما از وي سوال کنید کە این ماهي مذکر است پا مونث اگر گوید نراست گوئیم ماد اورا بیار تا 
ھزار دپنار بدھم و اگر گوبد مونٹ است گویم مذکر اورا حاضر گردان و زر بستان و هر آئینہ درین مادہ 
عاجز خواہد شد آن زمان باندٹ چیزی تراضی جانب او کردہ دلش ہدست آریم پس شاہ رو بصیاد 
آورں وگفت این ماھی نراست یا مادہ پیر صیاد سردي صاحب تجریہ ز زبرك بود د,یامت کہ شاہ و 
وزیردر ضمن آن سوال چہ اندیشہ کردداند غواص فکررا بہ ہحر تدبیر فرستاں تا گوھر جوابي کہ بر طبق 
ہیاں توان نہاد چگونہ بدست آید آخرھمان لفظ کہ روز گذشتہ از علما پاد گرفتہ ہود ہر خاطرش گذڈشت 
جواب داد کہ اي شاہ جہان پناہ این ماھيی خنئی است یعنی نہ مذکر است و نہ مونث سلطائنرا 
خوش آمد وزبررا بدان تدبیر نکوھش فرسوں و یک ہزار دیگر بران انعام نمود و دو ھزار دپنار بصیاد داد 
واورا! از خصوسان و ندیمان گردِانید و این مثلرا فائدہ آنست کہ صیاد بیکٹ لفظ کہ یاد گرنٹت و بدو 


مرغ کہ علمارا خدست کر دو ہزار دپنار یافت و بعناپہت سلطان سر افراز شد پس بر ریچ علم و خدست 


علما ھمے زیانی نیست و بزرگان گفنہاند نظم 
بیاموز علمي کە گردي عزیز 5ي دائشن اسان نیرزہ پمیر 
ز دانئش فزابد تر جاہ و قدر ‏ ز صف نعالت رساند بصدر 


زاهد گشت اپن زمان کہ مبالغہ سي نمائی و راہ طلب بادیۂ اکساب بقدم جد و جہد سی پیمائی سن 
نیز آچە میس رگردد از تعلیم و تلقیں بجاي آرم ودر تفہیم مسائل و تو ضیں قواعد ھے دثیلہ فرو نگذارم 
مہمان روي بدان:کار آورں و مدئي دراز بتعلم لغت عبري بسر بر طبیعت اورا بہیچ نوع با آن لفت 
مائمتی نیفتاد و ذھن:اورا بادراٹ جزثیات آن موانقعی ہدید نیامد ھرچند تعلیم بیشٹر می یانت 
نصرفش در اداي آى کمتر ہوں و چندانکہ نہال تلقیں درگلشن خیال میکاشت ثمرہ حرمان ہر شاخ امل 


زبادہ میشد 
ا 


۷۶ز ×٢۷‏ انوارسہیلی باب یازٹھم حکایتٹ ہنجم 
اگراز ضخزن توفیق عطائ نرسد ‏ سعي سودي نکند جہد بچائي نریسد 
روزي زاہد اورا گشت دشوار کاري گرننەُ و عظیم رنجي بردل خود نہادة زبان تو بریں لغت جاري 
نمیگردد و طبع تو باپی سن مناسبتی ندارں تر این کار گیر و ہمیدانی کہ لان جولن تو نیسٹ 


در ھرچه نمیتوان بدست آوردن حیف است بہرزہ عمر ضائع کرین _ 


زبان اسلاف خودرا گذاششن و در لشت و حرفنت خلاف آباواجداں سعيی کردن از “اي استقامت دور 
است مہمان گفمت اقندا بگذشتگان در ضالت و جہالت از غایت تقلید و حماقثت ہاشد وس درین 
صورت بنقلید کس راہ نروم واز روش تحقیق در نگذرم کہ تقلید کمند اضطراب شیاطین است و تحقبل 
هادي منہاي صدق و پقیں و نک اناوجدنا آبا:ناعلي امت گوشمالي است طفلن باز بچە گاہ تقلیدرا تا از 
وحشت آباد گمان بدارالسام حقیق آپند و بدیدہٌ یقیں پرتو انوار بہدي الله بنورة سن پشاٴ ہشاہدہ 


نمابند مہٹنوعی 
آنگہ او از پردءٗ تقلید جست ھم بنور حق به بیند ھرچہ ستٹت 


از ”“عقق تا مقلد فرتہا استس ایی چو داؤںد استا و ان دیگر صداست 
خلیرا تقلید شان ہر باد داد کە دو صد لعدت بدین تقلید باد 
زاهد گنت شرائط نصاعت بجاي آوردم و میٹرسم ازانکہ عاقبت این *جاهدت بنداست کشد ر 
حالا تو بزبان فرنگسا کلمهٗ سینوانی گنت وبلغت قبیله و عشیرڈ خوں عبارتی سیتوانی راند یمکن کہ چون 
اکثر اوقات کلمات عبري نکرار میکني اداي ایں سض برتو پوشیدہ گرنٍد و آن لفت دیگررا نیز در 
نیابیي وحال تو مثاب آن زاغ باشد کہ رفتار کبکٹ می آموخت و ازان خوں فراموش کرں مہمان پرسید 
کہ چگونہ بودہ است آن 
حکایٹ ۵ 


گلتا آوربٍداند کہ روزي زاغي در پرواز ہود کبكي دید کە برعرۂ زمیں می ‌خرامید و بدان رفتار 
شیریں وخرآمیدن زہبا دل نظارگي صید میکرد بیت 


بیکش نوست کہ سوئی مس خرامیدي دلم بردی ‏ خرامان نوبتي دیگر بیا تا جان ہر افشائم 


انور مہیلي. باب بازدھم : حکایت ہابم ۱ 


. زاغرا خرامیدن کبکٹ خوش آمد و از تناسب حرکات و چستی و چالاکي او ماحیرشد آرزويی 
رن او برای منوال دردل وي جاي گرنت وموداي خرامیدن بہمان شیرہ از سوہداي دلش ظہور کرد 
مازست کبکٹرا کمر خدمت ہر بستہ و تر خواب و خور گرفٹہ متوجہ آن تکاہويی شد پیوسٹت بر 
اثر کیٹ میدوید و تماشاي جلوهاي او میکرِ بیت 

اي کٹ دري جلوہ کنان میگذريی للنگان لنگای س از عقب ميآیم 
روزي کبٹأ گشت اي دیو دیدار ثیرہ رخسار می بینمت کہ ھموارہ گر من میگردي و حرکات و 


سکنات مرا مترصد مي‌باشي داعیۂ تو چیست زاغ گفت اي زہبا خري خندان روي 
لستا 


رفتار تو دل بر و من اگنوں زیمت فرباد کنان در ہي دل مے‌گردم 
بدانکه مرا تمنايی روش ثو در سر افتادہ مدني است کہ در قدم تو میباشم و می خواہم کہ آن رفٹاررا 
موخنہ پاي افخار بر تار همسرآن نہم کب قہقہه زں وگشت هیہات هیہاٹ ع 
آپا تو گا و ما اہم 
خرامیدں سن امربست ذاني و رنن تو صفتی است جبلي ذائیادترا بہي, وجە زائل نتواں 
بات و مقتضاي فطرنتارا بتکلف تغیر نتوان داد راہ من بر وضعمي دیگر است وروٹن تو بوضعی دیگر 


سرع 
بہ ہیں تفاورت رہ از گجاست تا بگجا 


ازبن خیال بگذرو این اندپشەرا از دست بدار ع بگذار کہ این گمان ببازوي تو نیست 

زاغ جواب داں الشروع مازم چون درکاريی خوض کرںدام بہ افسون و افسانہ ترك ٹخواہم کر و تا. 
راد ہدست نپاید پاي ازیں راہ باز تخواہم کشید بیت 

کشتیٗ صبربدرہاي غم انداخەاہم یا بمیرہم درویا بک آریم گہر 

بپچارہ مدنی درعقب کبکٹ بدوید و رفن او نیاموختہ رفتار خود نیز فراموش کر و درگر بج 
ع رجوع او بدان میسر نگشت و ایں مثل بدان آوردم تا بدائی کہ رجی ضائع پیش گرف و سعي 
طل مینمای وگفتەاند جاھل‌ترینں خائق آنست کہ خودرا در کاریي افگند کہ لی حرفت و مناسب 
عبت او نباشد و این قصۂ بعینہ ھمان مزا دارں کہ نانوائیرا بگذاشتی و بدھقانی مشغول شدي ور 


قہمتا المر سر رش هردو مہم از دمنت رفتہ بٹے غربت و بل بیکسی د رمائدۃ_ 


۱ انور سپیلی باب یازغم حکایت جم 
گفتم ہدھم جان و بوصلش برسم ‏ جاندادم و آخر نرسیدم بوصاليی 
مہمان نصیعت زاھدرا بدلثيی قبول نفرموں و اندٹ زان را زبان پدران فراموش کرں و لغت عبربيی 
اد نگرفمت ع آن شد از دست و این بدست نیامد 
اپنست داستان کسی کہ حرفت خود بگذارد و مہمی کہ نہ لق او باشد پیش گیرں و اپن ہاب 
ہعزم و احتباط پادشاہان متعلق است تا ہر واليٴ کہ اورإ بضبط سمالث و ترفیه حال رعایا و ٹربہیت 
دوستان و استیصال دشمنان میل باشد درین معاني دقائی تامل و تفکر لازم شمرں و نگذار کە نااھل و 
بد گوھر خودرا ہا مردم اصیل و پاٹ طیست درمقام برابري آرں چہ بسیار فروماپگالی خودرا با شہسواراں 
میدان مروت ھم عنان می پندارند ودر مغمار کفات للشۂ فروماندً خودرا با براق برق رو ھمت ایشان 
ہم نا می شناسند و حال آنکہ اگردو اسپہ رانند بگر ایشان رسیدن نتوائند 
ہا جام جم چگونہ تواند معارضہ ‏ ور خوں بدر و لعل مرصع شود سغال 
پس نگاهداشت این مرتبه در قوانیں سیاست اصلي معنبر است و اگر عیاذا بالله تفاوت مرانب 
روا سان نغور 0 ظا امھ تر گت کا سا اما ا ات ات مات 
زنند ھیبت جہانداری را زبان دارں و خلل و اضطراب در کار ملکی ہدید آید و ازبضجہت سلوٹ سابنی 
نگذاشتنندی کہ مرام فروسایہ وو یں امل علم و خط بیاموزند و مسائل استیفا و سیا بدائند زیراکہ چرن 
این رسم استمرار پابد کە ارباب حرفت در معرض ا“عاب دولت آپند و اصعاب دولات کار ارباب حرفذنٹ 
خلل پذپرں و بسبب این معانيی اھمال درکارها پدید آپد و اثرآن ہمرور زمان ظاھر شود پس خردمند 
باب کەہ “عافظت اہواب نصیصعت علما و مورعظت حکما واجب داند تا از فوائد آن اننفاع پائنہ 
ثمرات ریہ ہروزگار أو پرسد و کارش از وصمت عیب و سمہتا غفلت “عفوظا و مصّوں ماند 
کسی را گوي در گیٹی خردمند کہ دل ہر نکتہ دارد گوش بر پند 
سن گوھرشد وگوبندہ غواصس بب خحتي درکف آید گوھر خاس 
دریں ہشکیں صدنہاي نہانی بسي درھا کە پابيی از معانی 


انوار سہیلی باب ٹوازٹھم مقدمہ وا 


۹ 


باب دوارڈھم 
در فضیلت حلم و وقار و سکون و ثبات خصوصا پادشاهان‌را 


ہشدذوبة 


دیگر بارہ شہنشاہ کامگار متوجۂ حکیم نامدار گشت و بعبارت فکرتثار: 
ثنا گفتش کہ اي پیریگانہ ‏ ندیدہ چوں تو چشم زمانہ 

بیاں کرديی داستان کسی کہ از حرفشت و لغشت اسلاف خوں اعرافس ورزیدہ مچنیزی کہ لئق حال و 
سوافق طور او نباشد توجہ نماد و سطلوبش از دیدۃ ارادت ”ػجوب گشتہ رجوع بکار اسليی سمکن 
نباشد ع پکی ز دست دھد و ان دگر بدست نیاپد 

اکنوں باز گوي کہ از خصلتہاي پادشاہان کدام ستودہترو بمصام ملکٹ و ثبات دولت و استناست 
امورو استمالت دلہا نزدپکٹر ومن در وصیت دوازںدھم دیددام کہ سلاطین باید کە حلمرا پیرابهه روزگار و 
بردباریرا سرمایہ کار سازند ومرا شبہہ افتادہ است کہ سلوٹارا حلم بہدرباشد پا “ناوت پا شجاعت تو 


بفکر عقدہ کشاي گرہ از رشن ای مشکل باز کشاي و بہ راي صواب نماي سر اپن مسُلەرا بخوہئر رجہی 


باز نمايی ۵م 
سرں دانا کہ این سن ہشنود د رگا چیہ سن بکشود 
گفت اي خسرو زمان و زمیں زیر فرمان تو ھمان ر شہینں 


بدانکہ ستودە ٹر صفتی و پسندیدہٹر حخصلتی که ھم نفس ملوٹا بدان مہیب و سعظم تواند بوں وھم 
حول و از کلام میامن انجام سلطان. سریر رسالت و صاحب قران ممالکٔ جاالت علیہ افضل الصلوات 


لمصلمین چنان مفہوم میشود کہ سعادات دنیوي و مرادات اخروي برحلم و نیکوخوئ منفرع است 
”6 


اع انوا رسہیلی باب ٹوازٹشم مندمۂ 


مشافاق یں مکی فان وگال اعلو آیھں ار ان مد حا سکت بوآن 
مشغوف است بە آن کە تفضیل یکيی از اپشان ہربای معلوم کند ہر سہ *عتاب اليه آند اما شجاعت 
ھمیشہ بکار نیاپد و در عمرھا وقتی بدان احتیاج افند و ناوت وحلم بہمۂ وقت در کارند پس جود 
و حلم از جات بہٹر باشد باز فوائد سغاوت خصوص بطایلة باشد و گروھيی خاص از فوائد انعام 
سلاطیں بہرہسند توائند شد و لیکن خرن ر بزرگۓرا محلم حاجت است و منافع خوش خون خاص و 
عام و رعیت و سپاھی را شامل پس هر آئینہ حلم ازان دیگریي فاضلتر است 


نظ 


هرکہ در و سیرثا لیکو بوں آدەمی از آدمیان او بوں 
نیکی مردم نہ نکو روئی است خوي نکو مایه نیکوئی است 
و پکی از بزرگان گفتہ است کہ اگر میان من و تمامي سرد سان تارسوئی باشد و همۂہ باتفاق در مقام 
گسوخصن باشند امکان ندارں کہ بگسلد زبراکہ اگر ایشان سست بگذارند من بکشم و اگر اپشان ضنحعت 
بکشند من سست بگذارم پعنی کمال حلم و سمعت عفو سن تا آن حد است کہ با اہل عالم توائم 
زہست و ہا عامي و عالم و بیگناد و *جرم در توائم ساخت 
من بگمند اودرم او راد خویشتی گر نرود بطبع من مس بروم کنعوي او 
وبباید دانست کہ ثبات و وقار پادشاہاں را زہبائر حلیعي است وحلم و تانی فرمان دھان جہاںرا 
نیکوٹر ز ینوی ا احکام ایشان در خوں و مال و مل جہانیان نافذ است و اوامر و نواھيی ایشان 
ہر اسافل و اعاليی و اصاغرو اکابر عليی االطالق جاري پس اگر اخلاق خودرا معلم و دیاست آراسته ندارند 
ہمکی کہ بیکٹ درشت خوی اہل اقلیمی را نفور سازند و از خفت و سبکساري عالمي را آزردہ و رنچور 
گرں|نند و بس جانہا و مالہا در معرض هلاکث و تفرتہ افتد 


رباعی 
ہر حکم کہ سلطان زمان فرماید ‏ از بعد تامل فراوان باید 


ور ز آچه درآن تاملی ننماہد شاید کہ ازان بسي خللہا زاید 
و اگر پادشاہ بہ آب ساوت گر احتیاي از روي روزگار بشوہد پا بہ آئش شجاعت خرن حیات 


بد خواہاںرا بسوزد چون از سرمایۂ حلم بی بہرہ باشد بیک جفا سر چشمۂ سار تیرہ سازں و بی 


انان سہیلی باب دوازٹھم مقدمۂ ۵ 
عربدہ ہزار دشمن جانا ہر انگیزں اما اگردر باب سغاوت قصوري ودر میدان شجاعت فتوري داشتہ 
باشد برفق و دجو وحلم و خوشخولی رعیت و لشکررا! شاکر تواند ساخت و عالمیاںرا در قید هواداري 
و سلسلہ خدمتگاري تواند کشید نظم 

چوں گل آى بە کہ خوش ہوں رویت ‏ تا در آفاق خوش بود بوہت 
خلیرا آثزمان بکار آئ کە خلت جہان بیارائ 
و با وجوں حلم باپد کہ از وقار و ثبات نیز بہرەمند باشد کہ حلم بي ثبات از عیبي خالی نیست 
چہ اگر کسی بسیار مؤنٹہا تحمل کند و ہر اظہار بردباري غایت مبالقہ ہنقدیم رساند چوں عاقبت آن 
ہٹہٹک کشد و خائمت آن بخشت و سبکساري اجچامد *جموع آن تعملہا ضائع و بی بہرہ خواهد گشٹ 
باش ثابہت در طربق بردباريی چو کوہ هرکہ تمکیں پیش دارں بیشنر دارد شکوہ 
و پادشاہ باہد کہ بہنگام حلم منابعت هوا جائز نشمرِ و ہونت خشم سطاوعت شیطان روا ندارد کہ 
غضب شعلہه ایست از آنش شیطانی و شعرہۃ ایست لمرہاش ماالت و پشیمانی و گفنەاند حلم از جملۂ 
اخللق پیغامبرای است و غضب حخحوي مگان و وسوىه شیطان و نز اهل تحقیق و ارباب تصدیق مثرر 
اآسٹ کہ تا کسی ہر غضب سستولي نگرںں بدرجئ صدیقان نرسد و در نوادر کلماٹ حکما مساور 
است کہ بزرگی را التماس نمودند کہ متغرقات حس خلزرا دریکٹ کلم در کن تا ضبط کرین آن 
آسان باشد فرسوں کہ ترٹ غضب جامع جمیع مکارم اخلق و ”عاسن خصال اسست و راندن غخضب 
مستجیۓ تمام قبائ اعمال و فضائے اتعال ‏ مثنوي 
خشم وکیں وصف سباع استا وددان ‏ ھرکرا خشم استا و کیں ھست از ددان 


اصل خشم از دوزخ است وکین تو جزو آن کل استت و خصم دین تو 
: 7 ۱ ھ : صے 7 
چون سر جزو موزخي لس ھوس دار ا سوب کل خوں گیرں قرار 


و دیگر بباپد دائنسٹت کہ احتیاجي پادشاہ بوزیر ناس کامل و ندیم خردسند فاضل ہك آنست تا 
اگر غرور جباري و نخعوت شہرباري اورا از * سي حلم و بردباريی ماعرف سازں وزیر صائب تدبیرش 
بطریق مناصعت براہ صالم آورںہ ہر جادہٗ سکوں و وقار ثابت قدم گرداند و بنوشدارويی موعظطت 


ارات مزا عدالت‌را زائل ساختہ برسمہت سلامتش سمت استقامت ہخشد تا ہمواھب فضل کرد کار 


٭ اول 





>> سس حوعقت 


و میان حلم و وقار و خلوص نصاعت و صفاي نیت وزیر کامگاز ذدرز ہمہ امورمظئرو منصور شود و 

بہرجانب کہ روي آرں فُٗم و نصرت رفیل و قرین و اقبال ودوات ناصرو معیں ويی باشد و اگر احیانا 

بحسب موانشت هوا و متابعت نفس پردغا درکاري حکم فرماید و ہی تامل و تفکر نە از رويی بصیرت 

و تدہیر پر واچە دھد بہ رايی روشن چنان وزیر “خاص شرر ضررش تسکیں یابد و تدارثك خلل و تانی 

زال آن در حیز تعذر نماند چنانچہ در خصومت بادشاہ هہند و قوم او ہود رايی جہان آراي پرسید کہ 
سے نے 


چگونہ بونڈ اُسہستا یع 


برھمن گت آوداند کہ در یکييی از بلك هند پادشاهی ہوں ھیلار نام ہا کنوز و دفائن بیکران و اموال و 
خزائن ہی پایاں -- 
رتي دولت پرورشرا ملک و مات در ہناد تیۓخ نصرت گسٹرش‌را دپن و دنیا در ضمان 
و اواز مالطیں روزگار بانواع مفاخر امتیاز پافتہ بوں و از خواقین کامگار باصناف مائر اختصاص پذہرنتہ 
دو پسرداشت کە مہردرخشان روشنی از چہرہ رخشان ایشان وام کردي و ماد تابان از زیبائی رخسار 
و نازگی عذارشان در میدان سپہر سر گشتہ گشتی پکی بقاست چون تیر چلہ نشینان گوشہاي انزوارا 
پر مٹال کمان بسوي خود کشیدي و دیگري بزاف چون زچیر دیوانگان سلسلۂ “عبتارا موي کشان بہ 
بیمارستان در آوردي در نظارہ اعتدال باليی جان فزاِي پکي سرو سہي از حیرت پاي در گل ماندہ 
ہوں و از غیرت رفتار دفریب دیگري کیٹ دري خرامیدن خوں فراموش کردد 
یکی چون لله با رون درخشان ‏ پکي چون گل بخوبي داسن افشان 
و ہا وجوں حس صورت بُخوبی سیرت آراستہ بود‌ند و نہال جمالرا بازھار فضل و کمال زپور بسنہ 
صورنِ درغایت زہبان ری در نہایت دلربانی بیت 
سم گردون صورت و معنی ندید است اپنچنیں بر چنینں معنیي و صورت آفرین باد ائرین 
یکیرا سہیل پەنی گفتندي و دیگری‌را ہس ہے و مادر ایشا ن ابراِن د دخت دلبري بوں از رش 
قارو آازمشن خرس قائ ور کاب اب اق سس راز خر جاک و مرتا ا 


سنبل پرپچ و تاب گشتيی 


انوار سہیلی باب دوازٹدھم ۔حکایت اول ْ ۹۷م 


بی فرق وگیسو بر آراستہ مرادي بصد آرزو خواستہ 
رخش بر بنفشۂ گل انداختهہ ‏ بنفشہ نگہبان گل ساختہ 
سرزلفش از چنبر مشکناب رس کردہ درگردن آفتاب 
دل پادشاہ ہمہر این گوھر پکتا و “عبت آن دو فرزند پگانہ بغایت متعلق بودي و ہي جمال 
ایشان آرام دل و سرور سینه نداشتی یرت داشت کہ اورا باارگفتندي و بلغفت ایشان معني این 
کلمہ مبارث روي باشد و او بزرگواريی بود ہمتانت عقل مشہور و باصابت راي موسوم و مذکور دلائل 
کیامستا و کارداني و شواہد فراست و مہریانی بر چہر افعال و ناصيۂ احوالش اٹم و ماثراخلاص و 
هواداري و میاسنی اختصاص و رضا جوٹی در مساعی جمیلہ و اجنہادات جلیلەاش ظاہر و واضے زبانں 
زمان در وصف کمالش بدین مقال ترنم نمودي و در اداي شمۂ از اوصاف قدر و جاالش بدین ابیات 
توسل جستي ٹم 
اي آصف کە صاحب دیوان چررا ‏ در *جلس تو سنصب با نمیرسد 
آننا کہ کاتیاں تو شعرپر میکنند حکم تضا بصاحب جوزا نمیرسد 
ودبیر خاش کہ کمال نام داشت کاتیي بوں کہ تیر سببرکمان بیان او راس کھیتار متا 
فلْ بقدم ٹامل بر مدارچ مصنوعات بنائش: نیارستبی رسید گوئی زہاں کلک لطافنت شعارشں *٭خزنں 
اسرار فصاحت ہوں و صریرخامۂ ظرافت آٹارش مطلع انوار باشت ھر در معاني کہ بالماس تفکر ہسفتی 
نظام ذس اقبش در سلک الفاظ عذب و کلمات زہبا انتظام میداد و هر نقد حقائق کہ ہمیزان تدبیر 
ساجیدي دلال نکر صایبہش بتعریفات کامل و توصیفات شامل بنظر خریداران بازار دقائل در سی آورں 
قطعۂ 
معانی تقرہر او جان نزاِي مباني تحربر او دلپذیر 
نی کلٹ او طوطیٰ نطیرا ‏ ہل کرہ از نغمہاي صریر 
واز مراکبِ خاصۂ پیليی سفید داشت کہ در میدان جنگت چون باد جہان پیما شتافتی و بدندان 
خارا شکن سینە کوہ کی اق ھمیشۂ آسن در کوہ نہان باشد و او اف عادت کوهي ہوں 
در آھن نہان و پیوستہ کوہ بیستوں ہریث جاي ثابت بوں و او نہ برسم معہوں کوهي بود ہر چہار 


ستونں روأان 
60 


۴۸ انار شہیلي. باب دوازتھم ‏ حکایث اول_ 


نظم 


سوںہ بگردوں سر شآتجرف ساي ‏ رنگ شفق زو شدہ شنگرف زاب 


پے ۸ خرطوم بپسان 00 ا'زدريی |فتاہ ز کومی ہلید 
اان:مر اکزن نہساکت درتەہ پاپش سہري گشتہ خاث 


ردوفیل پشیزہ پودند پقایٹ شکرنمند و از عظت اعضا و اجڑا مائند کوہ الوند تخریارم چوگاں 
سثال سرھاي 7 کشاںنرا گوي سیدان ساختندي و بدستہاي عمود کردار گرد‌نہاي سر کشاں‌را پایمال 
گردانیدندي و دندان باور نماي شان از سی اعدا شاعم مرجان ہر آوردندي و بمیتین عاي از معدن 
بدن دشمتان تودہٗ لعل بدخشان ظاہر کریاندي ‏ نظم 
ابرند ولي قطرً ایشان سر خانجر برجند ولی بارۃ اپشان صف هججا 
دندان پکی سضخت شدہ دردل مرحم خرطوم یکی حلقہ زںدہ گرں ثرہا 


و دیگردوشٹر سختی کوہ کوھان ھامون نورں داشت کہ بشبي اقلیمي طي کرد‌ندي بلکہ بدەسي عالمي 


سو 


زیر ہي آوردندي ا زگردن وگوش کمان و تیر راست کردہ و از دست و سینہ هیأت گرزو سپر نمودہ بوقستد _ 
پوبہ عرہلۂہ خاکٹارا ہر شکل سپرساختندي وگاہ سیر بپايی چوگان مثال از برید تیزگام ماہ گوي سبنت 
رہودنديی بیسٹا 
ھامون نو کوہ وش دل بر حمل کردہ خوش تا روز ھر شب بارکش در روز تا شب خار کی 
و سمندي بودش تندرو تی زگام و سیمین سم زریں لگام کہ اگرعنان او رھا کرد‌ندي بر صبايی جہان پیما 
پیشیي گرفتی و شمال گیتي نورں ہگ گر وي نرسیدي تا سبز خنگا فلک بر حوالی کر حا سیگردد 
نظیر آن مرکبي ندیدہ ہوں و تا ابلق روزگار عرته ادواررا می پیماید شبیه چنان بارگی نشنیدد 
گردوں گردي زہین نورديی کر چشمه مہر آب خوردي 
ھربارکہ درعرق شدي غرق ‏ باران بودي و در میان برق 
هر بارکە در نبرِ رفٹی صد باد صبا بگرد رفتی 
و تیغی داشت بگوھر نکاشتہ و بأليی قیمتی آراستہ گفتی مگر س٣ع‏ سبزدرا بقطرات شبنم مرصع 
ساخنەاند و پا ساحمت سپہررا بدرهھاتي شاہوار کواکب مزین کرد جواهر اصلی اتی او ہر صفعه الماس 


ادوار نپہیی: پاب ڈوازٹھم حکایٹ اول. ۹ 6۴م 


شکل اي موز نی نمو و بزح مینا نشان پر مگس بظہور میرسانید و آن نہ شمشبر بلکہ ابري بؤد 
خوں نشان پا برتی آتش نشان نظم ‏ 
چوں برگی کندناست بسبزي ولي شوں در ہوسٹای مسعرکه چوں شاخ ارغوان 
ٹیلوفر اندر آب نہان باشد اي عجب نیلونرہست آن شدہ آب اندر و نہان 

. سلکٹا بدینہا کہ مذکور شد دلبستگی تمام داشتی و ہموارہ پر سالطین سائر دیار ند بہ جموع 

: ث ڑ لے دا ند کہ ے . نسٹندی ود 
اپنہا سباهاٹ نمہرودي و ڈر یٹ أو جہتيی بر ھمنان بودائد خودرا تاہم برجم داز دي و بہ 
پیغمبري او معترف گشتہ از دیں_رحق و راہ راست احراف ورزیەندي و خلائن‌را در بادلۂ غلالٹا و 
منزجر نا شدۂ آن عادت ذسیمرا عو دا و ہم بداں اجامید کہ شاہ پتعصہہب میں و جہیستا 
ملت ٹرہب وت بکشتا و خانہاي اپشاں‌را بیغما دادہ زن و فرزند ایشان باسیري 
ببرں و ازااتجماعت چہار صد ترا کە ہغنونں علوم آراستہ و از انواع دانش بہرەسند بودند ملازم پاپ سربر 
اعلي گر‌انید اپشان بناکام کھر خدست ہر بستہ راہ ملازمتۂ سپردند و فرصت انتغام و حل کینہ 
خواھہی را انتظار سیبردند تا شبي مل ہر سریر عشرت باستراحتی سشغول ہو ھفت آواز با ھیہت 
شنود و از ھول آن بیدار شدہ متامل و منفکرگشت در اشناي این حال باريی دیگر خواب بر وي غلبہ 
کرد و در خواب جابوتان لہ 5ور ماد مین کا از شعاع اپشان دیدہ خیرۃ شدي ہردم اپستادہ وبرا 
سرحبا زدند مل دیگر بارہ متنبہ شد الف دور و دراز افتادہ بخواب فرو رفنت دوم بارہ دید کہ د دو 
بط ا بزرگی از عقبش سی پریدند و بہ پیش ري فرود آمدہ آغاز دعا گرٹی کرد‌ند ار از 
06 "0.008090 وت سے 
مل از ترس بیدار شد و ازان بازیہا کہ در بردہ زان ملاحظہ سی نمود اندوھگیں گشت کرٹ دیگر 
سرکل خوابٍ اورا کشان کشان بعالم سثال برد و درین نوبت چنان مشاہدہ کرں کہ سر تا پاي او بر 
سثال مع و ہخوں ٌ است . از فرق تا قدم بلعل بدخشاني و 0 2 ہر آراستہ 


غالب شد و چنان دید کہ ہر اسٹر سفید راھوار کہ چوں برق جہندہ ما و0 کراب 


٣۷م‏ انوار سہیلی باب دوازٹھم حکایت اوی 


رفتار بودي سوار شدہ و عنان مرکب بجانب مشرق تافتہ تنہا میراند چنداچہ مي نگ از ملازماں جز 
ْ دو فراش پیادہ کسی را نمی بیند باز از خوف اپ واتعه از خواب ہجست و کرٹ ششم بخواب نپرو 
زلتہ آنشی دید کا بر فرق وب افروختہ شدہ است و شعاع: آن اطراف ر جوانسبرا احاطہ کرد از 
سشاہدة اینصورت ھراسانں گشتہ بازبیدار شد ھفتم بار از شراب خواب لود افتادہ مرغی دید کہ بااي 
نر وی نشستہ سغار بر فرٹش میزند ایں نوت شاہ نعر زں کہ ملازمان در حوالمي باگاا بفریاد آمدند 
و بعضی سراسیمہ خودرا بای سربر رسانیدند ملک اپشائرا تسکیں دادہ باز گردانید و از ھیہت آن 
غزآبان هائل چوں ماردم بریدہ و مردم سار گزیدہ بر خوں سی پبچید و ہا خود میگلت این جہ 
نقشہاي گوناگوں ہوں کہ کلک قدرت بر انگہشت و اپاچه لشکرهاي نتنہ ہوں کہ پي در پی فرو رىعت 
ننشستہ پکی عریدہ آشوب دگر خاست نا رفتہ پکی فدنہ بليٍ دگرآمد 
آلفرف آ راقھ :ا ٹر مان ان فافار حل :ا دقل از قام ابق کر عانت 
توان کر کرا ٭عرم ایں آسرار توان ساخمت و نر تقریراینں قصہ با چہ کس توان بات ع 
این درں کرا گوہم ودرمان ز کہ پرسم 
القصہ بقیة شمبرا بہزار غصہ بروز آورں و ہا شب ثیرہ از دیریي و درازي شکایت میکرِ و میگفنت 


7 


تو ای شب گر نہ روز رسآخیزیں ‏ چرا آخ رسیکٹر برأخیزيی 
دلمرا چند برپان داري اي سے ۵سي زن آخرار جان داري اي صى 
تا وتەیکە عارض صے روش از شکن زف تابدار شب تار درخشیدن آغاز کر و شمامہاي کافور 
بعوض غالیہاي عنبربیز ہر اطراف چرخ آخضر پدید آمدن گرذنت 
دماغ زمیں از تف آفتاب بسرسام سودا در آمد ز خواب 
چندانکہ دست تقدیر نقاب ظلمت از پیش جمال روز جہان افروز بر داشت و شاد سیارگان 
بای ػخت میناکار سپہر بر آمدہ آواز عدل روشنی بُخش ہمساسع عالمیان رسانید شاہ بر خاستا و 
نے سج ویر رس سے مد بی آلکه در عاقبت کارھا تامل فرماید 
نمامی بخراینا ران سوال کہ دیدہ ہر با ایفان تٹری کن پشان واقعات ہولناٹ شنیدہ و ائر خوفم و 


انوار سہیلی باب ڈوارٹقر ‏ حکاپٹ اول 6۱ 


هراِس ہر ناصیۂ شاہ دیدہ گفتند اپن خوابہا سہمگینں است و درین مدت کسی بدین ھولناکی خوابی 
ندیدہ و گوش سے معبر ہرپنں سنوال واقعهۂ نشنیدہ اگر ملک شرف اجازٹ اررائی دارد ما بندگان 
بایکدیگر اتفای نمودہ بمطالعۂۂ کتبي کہ درنی تعبیر نوشتہاند رجوع نمائیم و باسنقصاي هرچہ تمامتر درای 


تامل بجاي آرہم پس از روي بصیرت تعبیر آن بعر رسانیدہ دفع شر و ضر آں‌را وجہي اندہشیم 
سغن دان باندیشۂ رائد کلام کہ بیفکر باشد سخ نا تمام 
شاہ ایشاں‌را اجازت داد و اپشان از پیش سلث بھروں آمدہ خلوتنی کرد‌ند واز خبث ضمیر ونا 
پاي سیرت سلسلك انظامرا ضعریث دادند و با یک دیگ رگفٹند ایی ظالم جفا کار دربن نزدیکی از توم سا 
چندیں ہزار کشتہ است و مال ومتاع ما بباد تارلي بردادہ و امروز سررشۂ بدست ما افتادہ کہ بدیں 
ویک عرس تا رغاس کرام لن ضرا شرفرا فک نو کلف وا فی کر ار کازا 


درین حادلہ *حرم خود ساخلہ و ہر تعببرو تثربر ما اعتماںد نمودہ فرصت فوت نباپد کرں و در باز 


خواستن کہنہۃ دیربنہ تثععیل ہاپد نموں بیہٹت 
دشمن بسوز سینۂ گرفتار ٭حنت اُسہت دودي ازو بر آر کہ فرصت غنیمت اأست 


طربق صواب آنست کہ دریں باب سن بيەعابا رانیم و بہدید ھرچہ تمامٹر اورا بترسائیم و 
گویم کہ این خوابہا دلیل آنست کہ ھنت *خاطرۃ عظیم کە در ھریک ازان بیم جان باشد پیش آبد 
ودفع این مضرتہا بدان تواند ہوں کە طایفۂ از ارکانں دولت و اعیاں حضركت و مراکب خاصەرا بشمشیر 
گوھر نگار بکشند و خونہاي اپشان در آبزني ریزند و مل ساعتي دران آب نشیند و ما افسونہا برويی 
دمیم و ازان خون براندام وي بمالیم پس بەہ آب خالص بدن اورا شستہ بروضنی چرب کنیم و ابەن و 
فارِغ ! جلسں باز روہم و بعد ما کہ مقربان وی‌را بدیں حیله ھلاٹ سازیم بمرور زمان چون او تنہا باشد 
بدست آرزو گل مراد ہچینیم و دشمن توي حال را در مقام ضعف افتادہ ہکام خویش بۂہ بینیو_ 


دل اگر خار جفا دید اید است کہ باز گل مقصو ؛چیند زگلستان مراد 


پس بدین غدر و حیله برکفرای نعمت اتفاق کردہ پیش شاہ رفتند و گفتند 
ج6 


ں۴۷ سن مافاتم از تال 
شہا بت و جاہ تو پابندہ بادہ ‏ مہ وسال سیمون و فرخندہ باد 

ہر ضمیر انور شاہ “جملا این معنی ظاهرشد کہ تعبیر این خوابہا جز شجوم بل و درد و معنت ر 
عنائیست و ما دنع مضرت اپں وٹائچرا وجي نیکو اندہشیدہاہم اگر ملکٹن سن مارا کہ از عیں دعا 
گوئی و ”عض رضا جوئي گفتہ میشود ہسمع رضا قبول فرساید ھرآلینهہ شري کہ بریں منامات مترتب 
تواند بوں مندفع میگردد و اگر از فرسونۃ سا اہا نماید بلائٔ عظیرا مننظر بلکہ زوال پادشاھی و سپريی 
شدن زندگانیرا سترصد باہد ہوں مل بترسید و در داپرۃ حیرك افتادہ دلش از جاي ہرمت و گفشت 
تفصیل این ضرا باز بای نمو تا بہر وجہ کہ در حیز امکان کاتنجد بندارٹ آن اشتغال روں ایشان 
تنور حیلہ گر دیدہ نطیر تزوپردر ہستند و ہراِن گونہ تقربر گرد‌ند کہ آن دو و ماھی بردم آپستادہ فرزندان 
شا آند و آنی مارکە برپايی ملک پبچیدہ بوہ ابران وحیت استہ و آی دو بط رنگین پیاللی پشیزہ اند و 
ناز ہزرگت پیل سفید است و آن استرراھوار سمند خوش رفتار شہریار است و دو فراش پیادہ شتران 
کٹی و آن آتش کہ بر فری ملک روشن بود پا رر اسقاو 1 اں مرغ کہ سخحلب بر سر شاہ سیزد کمال 
می یس و آی خون کە بسن سلطان بدان آلودہ شدہ اثر شمشی رگوھر گار است کە بر فرق سلکي رائند 
و تن اورا بدان رنگیں سازند و ما تدبیر ضرر این خواب ہر این نوع ساختہایم کہ ھردو پسر و شْ 
شان و ۵بیر و وزیرو فیلانی و اسپ و شترآن‌ر! بدا شمشیر بکشند و از خون هریبکْ تدري گرفتہ یکا ً 
جمع کنند و شمشیررا شکستہ با آن کشتگانی در زیر خاژ مدفوں سازند و آن خوںنرا ہا آب دریا 
آمہختہ در آبزنی ریزیم ملکٗرا در وي نشاندہ افسونہا و دعاھا جخوانیم و دیگر بارہ ازاں خون بر پیشانی 
شاہ طلسمات نوبسیم و کب و سینۂ اورا بدا خوناب آلودہ ساختہ سہ ساہت بگذاریم بس بەہ آب 
چشمہ سر و تن مالکرا شسٹہ و خشکٹ ساختہ برون زیت صافِ چرب کیم تا مضرت بکليی 
مدفوع گردد و بچز اہی حیله هے چیز دستگیري ننماہد 


در دذع باتی کە نصیب تو مباد تدبیر ھمیں است کہ تقربر افتاد 
و حلمش ہر باد داد و گفت اي دشمنان دوسست روي و اي آدمیان اھرسنں خوي سرت ازبہن تدبیر 


شما بہٹر است و اشامیدنں شریت اجل ازیں تقریر پر خلل شما خوشتر چون این طایفەرا کە بعضي 


عدپل نفس من آند و جمعی مدار ماک و مال وسبہب زبست جاہ و جلال بکشم مرا از حیات چە 
رات باشد واز زندگانی جہ فنائدہ بیمت 
مرا عمراز برائی ول یار نازنیں باید ... گرآی دولت نباشد زندگي دیگرچہ کار آید 
ومگرشما حکایت سلیمان علبہ السللر و بوتیمار نشنیدہ اید و حقیقت جواب و سوال ایغان بہما 


نرسیدہ بر(همۂ التماس نمودند کہ رر ہوںہ انف آں 


حکایٹ ٢‏ 
گشت شنوںدام کہ سلیمان صلوات اللہ وسالمہ علی نبینا وعلیہ پادشاهي ہوں فرمان عظیم الشان او 
بشرف نغاذ آراستہ و جن و انس و وحش و طیر کمر انقیاد و مطاوعت او بر میان چان ہستہ منشیي 
فضا منشور سلطنمت اورا بتوقیع رب هب لی ملکال بنبغی لاحد س بعدي موشے ساختہ و سائیس قدر 
زیی تمکیں او برپشث مرکب صبا کہ غدوهاشہر و روا حہاشہر نمو سیر اوست نہادہ 


7 


فلت بندہ و آفتاہش غام زمانه مطیع و جہانش ہکام 
شدہ آئس چوں جن ز جان چاکرش _ زدہ وحش چوں طیر صف بر درش 
روز کیو کن تہ ری پکي ہدیدن ويی آسد سو ہراز آد آبِ جات ا صفرت او حاضر 
کواوا گنت سر قل کی ماپ وس سام را اھ کھاجہ اوعا کرت کا اگر خواھي این 
جام درکش و ٹا آخر زمان از چشیدن شربہت کل نفس ذایقة المروٹ ایمں باش و اگر میل داريی 
زودثر قدم ہر دار و از گوشہ زندان ناسوت بروضۂ صاغی و ھوايی وسیع الفضاي لهفوت متوجہ شو سلیمانں 
عم با خوں اندپشۂ کرد که نقد عمر سرمایه ابست کہ بدان در بازار قیاست سو فرإواں بدست توان 
آرزتار عرمة زلدگال مترعة اآپست کہ در و تخم دوات دو جہانی و نہال سعادت جاودانيی توان کاشہمت 


لبہٹشٹ 


پس بہمه حال نشاٴ حیات‌را بر شیوه فنا و فوات اختیار باپد کرں و دو سہ روز کە زمام مہلت 
وع انار باشت ار ضفیق رفاق پر رنکار کرغا تید ۓ 


عمر آن بوں کە در غم جانان بسر شود 


۰ انوار سہیلي باب دوازدھم حکایت دوم 
ہاز تامل فرسود کہ اکاہر جن و انس حاضر اند وامائل وحش و طیر ناظر ہا ایشان مشاورت باپد 
نمود و هرچہ ھمۂ رایہا بران متفق گرنِد پیش نہاد این کار باہد ساخت پس با *”جموع پربان و آدمیان 
و مرغان و ساپر جانوران در خوردن شربہت حیات مشورت فرمود وهمۂ باشامیدن آن اشارت نمودند 
و ہچاوہد بودن عمر او کہ صالم جہانیان در ضمن آن مندرج ہوں مسنظہر و مسنبش رگشتند 
ہر خورز حیاث ابد و عمر لد کاپی است دعا شام و “حر پیرو جوان‌را 
جس فرموں کہ از اهل مملکت من هي کس ھست کہ درین *”جلس حاتر نیست گفتند آريی 
٦‏ ہونیماریڈیں *جمع نیامدہ وازین استشار خبر ندارں سلیمان عم اسپٍرا بطلب وي فرستاد بوتیماراز آمدن 
ا نوہت ٹانی سگرا فرموں کہ ہرو و بوتیمارر! بیار و اد و بوتیمار ثول اورا اجابہت کردہ نزد 
سلیماں حاضر شد لان فرموں کہ ہا تو مشاورق دارم اما پیش ازانکہ در میان آرم مشکل سرا حل کی 
بوٹیمار اظہار مجزونا تواي کرندگشت عم کہ باشم کہ برای خاط رعاط رگفرہ ------ 
بندەرا ثوت آن کہ مشکليی حل سازں ہا چون تو پادشاھی اورا بعز مشورت بنوازد نیست فاما 
تفقد حال کہتران رعمت از مہتران عالمی سرتبہت غرہب نمي نماید 
بیمت 
تو آفتابی ورس ذرہ بغایت پست _ بدیع نیست ز خورشید ذرد پروردن 
اگر حضرت رسالت منقہت باظہار آن سشکل عنایت فرماید آنچە بر خاطر شکستہ گذرد ہموتف 
عرض خواهد رسید سلیمان عم فرسوں کە بعد از انسان اشرف حبوانات اسپ است واخس جانوراں 
سگی حکمت دریں چہ بود کہ بقول شریفتریں حیوانی نیامدي و سن خسیسترینی جانوري قبول 
کردي بوٹیمار گشت اگرچہ اسپٍرا جمال شرف ظاہر است و کمال هنرلاٹس و باہر اما در مرغزار ونا 
چریدہ است راز سر چشمۂ حق شناسی قطرۃ ٭چشید: 
بیستا 
از اسپ ونا طمع نمی باید کر کاسپ وزن و شمشیر وفادار کہ دید 
و ھرچند سگسا بست موصوفب استا و بناپاکي معروف و لیکن لتم وناداريی خوردد استا و 


برسم حق گذاري عادت کرد بت 


سگت حلفہ مہرکرندہ درگوش یک لقمہ نمیکند فراموش 


انوار سہیلي باب دوازدھم حکایت دوم سی 


و سن در اجابٹت دعوث این حضرت کہ سنبع رفا و ”جمع صدق و عفا است: قول ہیرفارا استماع 
نکردم وپ ضس وفادار توجہ لمودم سلیمان عم پسندید و سر خوردن آ٘حیات با او در میان نہاد 
بوتیمار گنت آن آبرا تو تنا متخوری پا دوستان و متعلقان‌را نیز درانں شرکت میدهيی کی عم 
فرموں کہ آن خاصہ براي من فرستادہاند و دیگرانرا ازان بہرہ و نصیب ےی ندادہ بوتیما رگشت پانبی الله اب 
چگونہ باشد کہ تو زندہ باشی و ھریث از همدمان و یاران و فرزندان و حیگذارای در پیش تو مپرند 
گھان نبرع کہ ازان زندگاني لذي توان یافمت ودر عمریي کہ سراسر بفراق گذرں راحتي تصور توان کرٹ 

قطعہ 
صعبت یاران غنیمت دان کہ نقد ز ندگی خاص از بہر نفثار صحہت پارای خوش اُست 
خوش بوں بہر تماشا گلشن عمر عزیز وان تماشا هم بدیدارھوادارای خوش است 
سلیمانی عم “خن اورا اساحسان فرسودہ از شربت زھر آمیز فراق اجتناب نمود و آب حیات‌را 
نا چشیدد بہمان جاي کە آوردہ بود‌ند ہاز فرستاد و این مثل برای آن آوردم تا بدانید کہ من زندگائی 
بی این جماعت نمی خواہم و از سرت خود تا فناي ایشان فرقی نمیدائم و ھرآئنہ هر ملكي در صدد 
زوال است و هر ملکيی ہر شرف ارثعال و انتقال و بعاقبت این راہ خطرناٹ رفٹنی أآست ودر 
وحشت خانه لعد خفتنی براي دو سہ روز عمر فانی چرا بر چئیں کاريی خطیر اقدام کنم و بدست 
خوں بنیاد دولت و اساس عشرت خودرا وہران سازم اگر سینوانید حیله دیگر انگیزید و چاره این غائله 
بوجہيی آساں‌ترازین سازید ع کہ من ازعہدۂةً این کار نیاہم بیروں 

برا ہمہ گفتند سلکٹرا بقاباد سن حق تپ باشد و نعت بی خیانت درشت نماپد عجب از 
رای مل آراي ملث کہ دیگران‌را با نفس و ذات خویش ہرابر میدارد و جہت بقاي ایشان از سر 
جان عزیپزو ملٹ سوروٹ سیگذرں نصعت مشفقان بباپد شنوں و خحن ہي غرضان را اعتبار باپك نموں و 
نفٹس نفیس و سملکشت وسیسۓرا عوض همۂہ فواشت باپد شمرد و درین کار کہ موجب فں تمام و 
سبب آساپش خاص وعام استا ہی تردد و تغینیر شروع باپد کر و هرآئنہ خردسند همۂ کسر براىيی خود 
خواہد و ہبرملکٹ پوشیدہ نیست کہ آدمی بٹی بسیار بدرجہ استقال رسد و کلید خزائی ملک بکوشش 
بیشمار بدست افتد حالا ہٹرٹ مرتبۂ زندگائی گفس و سرہر دولت و کامرافی را باز گذاششن از روش خرد 


ور می نماپد و تا ذات ملک ہائیست زن و فرزند کم نمی آپكد و تا ملٰ بر قرار است در اسباب چمل 


6 


۷۷ت انوار سہیلی ناب دوازڈھم حکایٹ دوم 


و زینت و خدمتگاران کانی ہا دیانت سے قصوري و فتوریي نميآفند ع 
ملث کہ این فصول شنید و دلیري ایشان در ادايی آن سخنان ہدید بغایت متالم گشتہ از بارگا: 


ہفلرتخانہ خرامید و از صفه ابوانں رري بگرشۂ بہت الحزان نہاد 


چو نتوائم کە با کس حال در خویش گویم ‏ روم در کلبهُ احزان وھم با خود سن گوہم 

پس روي نیاز بر خا نہادہ آب حسرت از دیدہ میکشاد و دل از آئش نوسیدي کباب گشنہ 
خرن صبر و سکوں بباد تاراي ہر میداد و سیگفت اہن ابر فتنہ کہ باران بلا سی بارں از گا پدید شد رو 
اہی الشکرغم کہ جز مناع حیات بیغما نمی بر ازکدام ممر شجوم کرن 

من بودم و کاجي و حریفي و سرودي غمرا کہ نشان داں و بارا کہ خبر کرں 

آخر مرگ عزیزان‌را چہ سان آسان توان گفت و بی جمال فرزندان و ھمدمان از عمرو زندگيی چہ 
رات توان پافمتا و مرا ہي پسران کہ روشنای چشم و موہ دل اند و استظہار س در حال حیات و 
امیدواري بعد از ساوک سبپل ممات ہدہشان تواند ہو پادشاھی چە کار آید 


ندارد پدر هي ہاپستەتر ز فرزند شاپستۂ شاپستەتر 


و ارآ مسیہ کمن قرف تاان لاحات رظان اہن ر عطلم ہں مات رککان 
پرتويی از عکس روي در فشان او رخساري چوں ایام دوات تازد و خرم و زلقی چون شبہاي نکبت 
تیر و رٹم : نظم 

رخش چوں مہر بیہمتا در آفاق ‏ جات ابروانں چون ماہ نوطاق 
ز رویش پرتو خورشید در تاب ز لعلش جزھر ہا قوت سیراب 


”جالستی دار دارباي و مصاحبتي جان نزاي و من ہي او از زندگافی چہ بر خورداري اہم و اگر 
ہار وزیر کە راي منیرش در هر شب حادلہ آفتابی استد روشنی فزاي و پرتو شمے ضمیرش ۵ ر تبرگي 
هر واقعہ نوربست ظلمت زداي پیسشا 
بی دستیارٹی قلم بیقرار او اخت ملوکشرا نبوں پاي بر فرار 


انوار سہبليی باب دوارٹھم حکاپت وم ۱ 7 ٘ 


یم بترم ناقتفارف اک می سال قاناو‌جصسی عغفرت آال عم یت 
دھد وچوں “عیفهً تدبیر کمال دبیر کہ نقشبند سپہر بلند شاگرك بناں او و تیر زیبا تقریر ریز خور 
خوانں بیان اوست لفظي چوں لآلي سنظوم دالکشاي و خطي چون در مشور طرب انزاي 

للف لفظش دادہ باهھم آب و آتشرا قرار حس خطش کردہ ہاہم نور و ظلمستارا تریں 

در نظر نباشد مصاٰم اطراف و حوادث نواحی چگونہ معلوم شود و ہر احوال اعدا وعزائم خصمان 
بچہ حیلہ وقوف افند و ہرگاہ رقم فنا بردفٹر عمر اپن دو ناس امیں وعامل کافی کہ بدن سلکٗرا ہمٹابۂ 
ستگیرا نر دہ بینا الد کفیند قرد' خرآقن فرائد نمصت تو آثار غاب ایمان ازم مبف 
خواہد شد و برا تقدیر رونق امور و نظام مہات از قبیل معالات خواهد ہود و ہی فیل سفید کەہ شغس 
او چوں جرم ماہ تابانست و چون چرك دوار آراستہ و روانں 

بند حص ۔حصار او آسن زخم دندانں او حصار افگںی 

پیش دشمن چگونہ روم و ہي آن دو پیل کہ در صف هھتجابسان سیل خروشان خصمرا فرو گیرند و 

از میان معرکہ مائند گرٛ‌باد مردرا در ربایند ‏ بیمت 
ز خرطوم سازند پہچان کمند در آرند یال را بہ بند 

در روزنبرد مصاف خصماںرا چگونہ شکتم و هگام رزم معركکۂ سغالفانرا چسان برھم زنم و 
ہي جمازگاں تندرو کہ بوقعت تک و دو پیک صبا گر ایشان از دور نہ بیند و ہرید شمال ھمراھی با 
غبار رھگذار شان خیال نہ بندد بہت 

چو آتش خار خوار و سرکشندہ ‏ ولي چون باد در “حر روندہ 

چگونہ ہر اطراف وقوف پاہم و نامہاي بشارت و فرمانہاي عالي :جوانب سملکت بچە تقریب 
رسانم و بی آن سمند دوندةٗ صرصر تک پولد رگ صاعقه کردار بارقہ رفتار کہ رخشندگيی رخش آتش بل 
دردل رخش رسٹم ہر افروزں وسرعت سیرش از دیدہُ شبدیز خسرو اش گلگوں روان سازِ 

تکاوری کہ بیکش حملہ زیر ہا آرد ‏ اگردرازي امید باشدش میدان 


چگونہ عزم بساط نشاط کم و گويی طرب از میدان ب٭جت بچوگان مسرت چہ نوع راہم رو 


۷۷۶۸ انوار سم بي باب دوازٹھم حکایت دوم 
بی شمشیر براں کہ آب شکلیست کہ آلش فتۂ آز ھیہٹ او انطفا پافتہ و آئش نعلي است آہرويی 
مملکت از سطروت آو جا مائدہ _ لے ہیمت ۱ 
نمودہ تیغ کبوں تو جوھرازتی خویش چو بربنفثه مبراب قطرہ باران 
در جنگہا حہ اثر نمایم و ھرگاد کہ ازین اسباب ہی بہرہ سانم و جماعت ستعلقاں را بدست خود 
باطل گردائم از ملٹ چہ تمتع توان یافنت واز عمرچہ لذت اکتساب توان کر و فی اعقیعت ع 
حاصل القصہ ملکث یک شبانہ روز در دریاي فکر غواصی نمو و گوھر تدبیري کہ بدان سر رش امید 
ہدستا آید نیائنت میان ارکان دولت ذکر فکرت پادشاد شائم گشمت و دل مشغولی ملک ہر جمیےم 
شہنشاھی ہی آنکہ از جانب سلکٹ بدان اشارني نافذ گرند افتتام نماہم از مراسم حرست و ادب دور 
آفند او اگر اهمال ورزید: طریبق تامل و توقف پیش گی م ساہم اخلاص و اختصاص نباشد پس بنزدیکٹ 


ابر 


براں دخمت رفنت و بعد از وظیفۂ ناخوانيی طریقہ دعا گوٹی آغاز نہادہ گفشت 


مو 

اي سرا براڈ عصییتا زد< پر علیس برںاد دار حرم حرسٹشا تو رن اہمیں 

2 اسم 8 1 7 3 ۰ 7 2 7ت ٦‏ : 
انتظام یافتەام نان ساعمت سلکشرا ھ٠‏ چیز از سن ”خغني نبودہ و ٥ر‏ ھی پکٹ از دقائن و جلائل 
اعمال بی مشورٹ سن خوض فرمودنں جائز نشمردہ دیروز یک دو نوبت براہمەرا طلبیدہ است و با 
ر۸ و 5 اج : : : ١‏ مر 
ایشانں مفاوضتی در پہوسنتۂ و امروز خلونيی کرت اشت و9 ہسنفکر و رجور ڈنیییٹۂ اگنوں نو ہلکۂ روزگاريی و 
سولس دل شہرہاريی وو رعوہتا وو لشکريی لعں از عنایتٹ ملکشٹ بعاطثٹت تو امیدوار ہپیباشند و حکم تر 


شذر ۔حل و عقد اەور ٹانی النیں فرمان سلطانی سیشناسند صلاح انسہت يہ پیش روب و صورٹتشا واقعہ سعلوم 


ہ۸“ 


ردانیدہ عز اعلام ارزانی داري تا زودثر بتداریكٹ آن مشغول گردیم حچہ براھمہ غدر پیشہ بد اندیشۂ سادا 


: 
7 


از روپ حیلمت اورا ہر کاریی ربص گنن کہ آخر آرى آحسرتا و نداأ ہہت کشد و بعں از رع واقعۂ 


تاسف و تحسر سود ندارد ع عللب وافعه پیش از وقوع باپد کرد 


اپراں ٹپ خمہتشدا جرابے داد کە میانں من و ملک عتابی رفتہ است و بگنایت و اہما سعنيیي ند 


گنٹہ شدہ شرم دارم کہ با چٹانی حاليی خلوت سلکت در آہم و زبانی باستفسار مہمی بکشاہم وزبرگنت 
ای ملکۂ جہانں العتابے هھدیة الاحباب عتاب سہب رسوے بنای عبت و موجب ثباك تاعدۃ مود اٹ 
نازيی زتو باشد وعتابی ازما بی ناز وعتاب دوستی نتوان کرد 
دریں عل عتاب برطرف باید نہاد کہ چون ملک بفکري در ماندہ باشد و اندیشۂ دور و دراز اورا 
پریشان خاطر ساختہ بندگان و خدمتگاران گستاخی نیارند نمود و جز تو کسی بمغتام صلم این در 
نواند کشود و سن بارھا از مث شنودعام کہ ھرگاہ ابرای دخعت پیش من سی آید اگرچہ اندوھگینں 
ہاشم شاد شوم و بدیدار ھماپونش از بند غم و ملال آزاد گردم برو و این کاررا در پاب و بر کان خدم و 
حشم منتبی عظیم ہت وج گرد ان ابراں دخت نزد ملکث آمدہ شرط خدمت جا آورد وگفسٹا 
موجب حیرت و سبب فگرلشا چہستا و اگراز براهمۂ چیزي اسەماع انتادہ ہندگانرا برای صاحب 
وقوف باہد گردانید تا دران موافشت کردہ شرائط خدمتگاري چا آرند مل فرسود کہ سوال نباید کرد 
اپراں دخت گفمت اگراینں رٹے بجمعی از متعلقان ہاز گردد غم نیست کہ سلامتی ذاٹ مبارٹ تدارٹ 
و اگر عیاذا بالله تعلق بنٹس نفیس آن حضرت دارں دران نیز اضطراب نباپد نموں و بہیچء وجہ 
غمناٹ نباپد نشست بلک عزیمت مردانه کە این عزمة سن عزمات الملوك نشانۂ آنست در مسازمٹ 
صفات صبرو ثبات تقدیم باپد فرمود چہ جزع را زیادہ کند و ناشکیبای دشمرا خوش وقت و 
صمرور و دوستارا بد حال و رجور مازں و در هرچہ براي آدمي حادث گرند چون بعروڈ وليی 
صبر تمسک نماید عاقہت الامر چہرہ مراد در نظر آپد و بہترین مقصودات ھمان تواند ہوں کە سٹربات الہيی 
اي دل صبور باش ہر آفات روزگار ‏ نیکو شود بصبر سر انچام کار تو 
و پادشاہرا موائی انست کہ چون مہمي سان گردد و حادثہ واقع شوں وجہ تدارك و طریق لن 


67 


جت انوارسہیلی باب دوازتھم حکایت ہوم 


آنی ہر کمال کیامستا و وفور فراستا او مشتبۂ و پوشیدہ نماند خصوص کہ از اسباب امکان و مندرتد - 
چیزی قاصر نیست و ادوات دفع ملل و ازالۂ غم وکلال ساختہ و مہیا است 
نظم 

هم گئپ داری هم خدم هم ملک داري هم حشم ببرونں نە از خلوت قدم ہرہام عالم زی علم 

رم جانب مقصود کن اندوەرا نا بود کن احباب را خشنود کن بردار از دل بار غم 

ملک گفت از آٹپتہ برإهمہ اشارت کراداند اگرحر بگوش کوہ فرو خوائند اطرائش چون طور 
تجلي ازہم بشگافتہ مغت و بست اجبال بسا ہر وي پدید آید و اگر رمزي بروز روٹن نماپند از تبرد 
حالي برنگا شب تار بر آمدہ آثار ظلمات بعضہافوق بعض از وي ظاہر شود 

گرمہ سیة نپوشد ازیں غم سیاہ روستا ‏ ور ابر خون نگرید ازپنی غصۂ بحیاست 

توھم در تغعص آن اٰعام منماي و درتحقیق آن مبالفہ مفرماي کہ نہ سس قوت گفتن دارم و نہ 
ترطااے سیین: آزران حست ا کا ماق شرت صااک کسر مان کا راز کو ران 
ظاہ رگردانیدہ گفمتا من دریں شبہا واقعه دیدم و از ہولناکي آن ترسیدہ بجہمت تاوبل و تعبیر با براهمہ 
در میان آوردم و آن ملعینں چنیں صواب دیدہ اند کە ترا ہا ھردو پسرہختیار عالي مقدار و وزیر صائی 
شمیرو دبیر نیکو تفریرو پیل سفید مر افگن و دیگر پیالن کوہ پیکراشکر شکن و جمازگان خارا پیماي 
خار کی و سمند زیبا رفٹاررا بشمشیر گوھر نگار ہکشند تا اثر ضرر آن خواب مندفع گردد ابراں دخت 
چوں اپ سخحن بشنوں دوں اندوہ از آنشکدة دلش ہروزن دماغ ہر آمد و نزدیٹ بود کہ قطرات حسرات 
از فوار دیدہ ربخ آغاز کند ولي ازانچا کەہ زبرکی وکیاست او ہوں آن غصه جانگدازرا فرو خوردہ دل 
از جاي نبرِ و گشت بیت 

سن آربعشق تو فانيی شوم بقايی توباد - ہزارجان سن و صد جو من فداي تو باد 

پادشاەرا براي اپن کار اندوھناٹ نباید ہوں کہ جانہاي بندگان اگر فداي مصالم شاەرا نشاید دیگر 
بچە کار آپد تا ذات برگوار باقيی و رتبہ اقتدار ثابت است اہالي و اولد کم نیاید و خدمتگاران و 
اسباب تچمل تقصانی نپذیر اما چوں شر خواب مدفوع گردد و خاطر مبارٹ ازیں دل ران فارغ 
شود برینں طایفۂ غدار اعتماد نباید کرن و اگر ملکثارا بکشتن جمعي فرماپند بی تامل دران شروع نباہد 


پیوست کہ خوں ربخشن کاري معب است و اساس حیاث جانوری را منہدم ساخصن مہمي دشوار و 
اگر نعوذ باللہ خوں ناحق ربختەه آید عاقب آن وخیم .و سزايی آی عذاب ملیم خوافد ہوں و 
پشیمای و حسرت و تاسف و ضجرت در آن مفید نخواهد اناد چۂ گڈشنە‌را باز آوردن و سردەرا زندہ 
کردن از دایرۃ قدرت بشری خارے اس عۓ این کارز دست من و تو بر ناد 

ملکٹرا ہہاپد دانست کہ ہراهمه اورا دوست نمیدارند و ھرچند در علوم خوض پیوستەاند و بقدر 
حال مسٌ۸ چند دانستہ اما حکماي دیں برینں مقال متفق اند کہ بد گوھر و لیم بی پیرابہجمال نگیرں 
وعلم ومال اورا بزپور وفا و کرم آراستہ نگردائد چہ سگترا اگر طوق مرصع در گردن افگنند چجاست ‏ او 
متغیر خواهد شد و خیکٹارا اگر دندان در زر گیرند خبائت او بطہارت سبدل تخواهد گشت و نکنُ 
کمٹل العمار ہحمل اسفارا موبد این معنیست بیت 

علم چوں بردل زنە باري ہو علم چون بر تن زند ماري ہوں 

ودالش بعثابۂ ٹیفیست کہ بدان ہمہ گرا توان کشتا آنہا کہ پاٹ طیئستا و پاکیزہ مرشٹ 
ان نفس و هوارا کە آدمی از ایشان دشمني بدتر ندارك بدان شمشیر بقتل میرسائد و عضي کە 
بی ‌هھمت و نا پاٹ سیرت اند حردِ و رورا کہ انسانى جز بدیشان سرتبهۂ شرف نیابد بہمان تیغخ 
سی آزارند و آچہە آلت دفع دشمنان است دست افراز آزار دوستان میسازند و آن “عقق کامل بدین 


معني اشارئيی نمودہ آتجا کہ نرمودہ مشنويی 
بد گہررإ علم وفن آمسوخشن چو ٹیغی دان بدست راہزن 
تیخغ دادنی درک زنگی مست .._. بہ کہ آبد علمرا نائس بدست 
حیلہ آموزان جگرھا سموخنہ فعلہا و مکرھا آموختہ 


وغرض اپشان دربن تعبیر آنست کە فرصت انتقام فوت نشوں و زخمہاي کە از سیاست ملکانہ 
در داي ایشان متمکن است بدیں اشارات حیلہ آمیز کە قانوی شفا نام نہادہاند مرھم ابد ارل 
فرزنداں‌را! کہ نظیر نفس شریف و عوض ذات کریم شہنشاهی توائند ہوں از پیش ہر دارند تا ملک 
بی وارٹ ہماند پس بزرگان ستفیرا کہ ارکان دولت اندو آبادانی سمالٹ و معموري خزائن بکفاہت 
اپشان ہاز ہسته است ضائع گردانند تا رعیت دلیرو لشکري نا امید شوں و دیگر اسباب جہانداري از 
پیل و شترو اسپ وسلل باطل سازند تا ملک تنہا و بیکس ہمائد و من بندہ خوں معلی ندارم و اسٹال 


01 انوا رسہیلیي ہاب دوازٹھم. حکایت وم 


س در خدست ہسیارائد اما چوں ملکٹارا ٹٹہا پابند علي سرور الہام داعيۂ انتغقام پدیدك آورںہ ھرچہ 
سالہا مکنوں غمیر اہشان بودہ باشد از فوة بفعل آرند و تا ایں ساعت ملاحظهً ایشان از روي حجز و 
افطراربودہ است چوں امکان اقندار پانتہ عنان اختبار ہدست افتاد مدع کردداند کہ آشوب در سملکت 
ائداخىہ درھامي فتنہ باز کنند ۔چہ درینصورت کہ مل ستعلقائرا نابوں سازد هھم لشکربان نا اسید 
شوند و ھم رعیستارا بدگمانی آفند و چون رعاپا و سپاهیانں دو دل و دہ زبای شدند موجب استیا 
و استعلايی خصمان گرند و براِن تقد پر ملک و مال از دسستا برود و ری و روان در معرض تلفے باشد و 
پادشاھانر! از سکرو حیلۃُ دشمنان غافل نباہد ہو نظم 
مشو این از خصم بیدا جوي کە غدار پیشۂ است و ناپا کٹ خوي 
بظاھردم آشناٹی زند بباط در بیوفايی زند 
و با این ھمہ اگرردر آچہ براهم صواب دیدہ اند ذرجي و کشایشيی سی توآند ہوں البتہ تاخیر 
نشاید کر واگر توفسرا جال است یکث احتیاط دیگر باتی است و بفرمان مل مضمون آن باز تواں 
نموں ملک مثال داد و گفت آتچہ تو گوئی باعتقاد سس از شوائب شبہت خاليی استا و ہرآئینہ 
مقبول و مسوع خواهد افتاد ابرِنں دخت گفت کارندون حکیم کہ موسس سباني فضائل و سال مسالکْ 
اخالن و شمائل است باطبعي “غزن نفایس امرارو حکم وذھني معدی سرائر خواص حدرث و قدم 
رايی تیزش تن سر قضارا ”عحرم دل پاکش نظر لطف خدارا منظور 
رو اھ فو و سور گوشه غاريی اختیار کردہ و ھموارہ جانب توحید و تُجرید رعایت ميیکند 
اگرچہ اصل او ہبراهمہ نزدیژ است اما در صدق و دیانت و وفا و امانت بر ایشان رجعان دارں نظر 
او در عواقب اسورکاسلٹر أاست و دضع حوادث و وقاثۓرا تدبیر صائب او شاسلتر اگر رايی ملک اقتضا 
فرماید اورا کراہمت *عرمیت ارزانيی باپد داشت و کیفیت خواب و صورت تعبیر براهمہ بر و منکشف 
ساخمت و شک نیست کہ او بروجہ راستی از حقالق آن سلکْرا تبیہ خواهد 7 و نگ از بیاں 
تاوہل واتعات مغعغفي تخواہد داشت اگر تعبیر او سوافق قول براهمہ باشد شبہت زائل شدہ امضاي 
ھمان عزیمہت لزم اسٹا و اکن بغلاے آن اشارئی فرماپد غضمیر منیر سلطانی ممیز حق و باطل خواهد 
بود و نصعت از خیالت باز خواہد شناخت ملکٹرا اینں ضس موافق انتاد و ف العال سوار شدہ 


انوارسہیلی باب دوازٹھم حکایت ہوم وف 


نزد پک کاریدوں حکیم رفٹ و بدیدار حکیم ال ہی کہ جمع فیوضاٹ نامدناھی ہوں شرف استسعاد 
پافنہ لوازم تواضع بجاي آورں حکیم نیز شرائط تعظیم تقدیم نمودہ گنت 


کلبه ما روہ شد چون مقدم رضوان رسید ‏ دیدہ روشن شد چو ہبوٹ پوسف کنعان رسید 
آسدمی چه بصواب آن لاثقتر که خادمان ہخدمت آیند 


طربق خدمت و آئیں بندگي ری ک1ا ا ا کان ان 

۱ و نیز اثر تغنیر بر بش مبارکی سي‌توان دید و نشان غم از غردٌ ھمایوں تفریس سیٹوان نمود مورت 
حال بیاں باپد فرموں ووجہ سلال تقریر باید کرد سلژ کیفیت سنامات و تعبیر براهمۂ ہر سبیل تفصیل 
با زگفشت کارہدوں سرتحیر در جنبانیدہ و انگشت تثعب بدندان گزیدہ فرمود که ملکثارا درین کار 
سہوي افتادہ است کہ این سر ہا ان طایفہ گفتني راہن حکایت ہا آن جماعمت باز راندنیي نبوں غ 

هر گوش کیجا ”عرم اسرار ہوں 

اوبرراي ملکٹ آرايی مث خفی نماند کہ اپن مدابیر پر تزوبررا اھلیت تعبیر اہن واقعات نیست 
چہت آنکہ نە عقليی رهتماي دارند و نە دیائبی پا بر جاي و سلکشارا بدیں خواہہا شادساني باید انرود 
و جہت شکرانه صدقات بیگرانه ہمستعقان رسانید چہ دلئل سعادت و شواهد عزت و عظمت از أعات 
تعبیرات این وقائع پیدا و ھوہد است دم ہدم *جاري اسور بر وفق مرام خواهد ہود و ساعت بساعمت 
مہام دوالت و ابہمٹا در سلکٹ انتظام_ بیت 

سپہر تابع و دوران غلام وگردوں رام فلکت مطیخع و ملک داعي و زمانہ بکام 

وس ھمین زمان تعبیر هر واقعة مستونی باز گوہم و تیر مکیدتا آن سدہران ہسپر حکمستا دفع کم 


مفرع 


اوا آنىی دو ماهھی سرخ کہ بردم آپستادہ ہودند رسولی باشد کە از جانب سرائدپہپ بیاہد ر در پیل 
ثويی پیگر ہا چہار صد رطل پافوت رماني کە دل انار از رش رنگش پر خونں باشد و جرم آتش از 


۰ 7 یں لو جو و مے 5 خر .7 : م7 ۰ 
غیرت شعاعش در نہاخانۂ سنگے ختفیي گردد در پیش شاہ بعدمست باز دارد و آن دو بط و قازيی کہ 


6 


097 انوار سہیلی باب دوازٹھم حکایت دوم 


ار عقب ملکتٹٗ پرہدہ در پیش روي وب فرود آمدند دو اسپ باشد و استري کہ شاہ دھلي بر سبیل 
هدیہ بحضرت نرسند و آن دو اسپ باشند رعد خروش برق جوش و تیز وش نت کو 
قماعه 
ز نعلہا شان صن زسین گرنتہ هال زگوشہا شان روي ھوا نەودہ سنان 
نہ در مفاصل آن سستيٴ ز تاب رکاب ‏ نہ درطبیعت این نفرتيی ز زور عنان 
و آن استر بارگیری باشد باد جنبش آتش جوشش کہ بر وار از مسالٹ و مضائق زوں گذرد ار 
ساعقہ کردار بزخم نعل از سنگا آنش افروزد بیت 
سیم سم زر لگام تندرو تیزگام ‏ باغ سپہرش کنام چشمۂ مہر آخور 
و آن مار کە بر پايی ملک میپبنچید شمشیري باشد آنش فعل آہدار کە روز هجا از چشمۂ 
میناسیل پاقوت سذاب رائد و ہر صفعۂ الماس رنگسا خوردہٌ عقیق و ربزدٌ مرجان افشاند 
بیہشا 
فن و ظفربجورھر تی تو قائم انہ ٠.‏ فی نی کہ تیغ توہمہ نٌے *”جسم است 
و آی خون کہ مل خودرا بدان آلودہ یانت خلعتی آرغوانی باشد مکلل :جواهرکە از دارالملکٰ 
غزنہ بطریق تحفہ ہجامہ خانۂ ملک آرند و آن اسٹر سفید کہ سلکت سوار بودہ پیلی باشد سفید کہ 
سلطان بہجانگر خدست مل فرستد و ملکٹ بران پیل نشاط حرکتا فرماید و آن پیلي بود اہر پیکر 
کہ در صفب لشکر بخموں دلیران خرطوم زبرجد رنگسارا لعل سیراب؛ ساز و دندان اژدھاي دمان کہ از کود 
آن معلق شدہ دردميعالمی را نا بوں گردائد بیمت 
پیکري پرز کوہ او هاموں بے ‌ستوني روان چار ستوں 
و آچہ ہر فرق مبارٹ پادشاہ چوں آتش میدرخشید تاجی ہوں کہ مل سیان بہدیہ فرسند رو 
آی تاجی باشد کہ کنکرڈ قدرش با غرفۂ قصر سیٹارنگسا آسمان سردر سر آورں و از گوھر فشانيی هر مویرا 
برسر شاہ تاجدار رشنہ گوھ رگرداند بیتا 
رسیدہ عکس آن ٹاي مرسصح بچرے ماہ چون ماہ مقنم 
و مرفی کہ *خلب بر سرملکٹ می دران توقح اندٹ مکروھی هھست اما چندان اثري و ضرري 
بر آن ترتب نیابك غاپتش آنکہ چند روز از دوستي عزیز و باري مہربان اعراض نمودہ آید و مال آن 
بصلاص و تُچام اجامد اہنست داستان تاوہل خواب‌هاي ملک و آنچہ هنت کرٹ دیدہ دلیل است 


انوارسہیلي باب دوازدھم حکایٹ دوم ہ۴۸ 
برای کہ رسولن بہفت نوبت ہا هدیہاي ملو بدرگاہ دولت‌پناد مل آیند .و ملک ہحصول آن 
نعمتہا و وصول آن ھدیہا شاد کام و تازہ دل گردد و بە ثبات دوات و دوام عمر شادیہا پابد و باپد کہ 
سن بعد شہنشاہ عالم نااهاں‌را عرم اسرار خویش ندارں و تا خردسندي آزمودہ نیابد در مہمی ہا او 
مشورت نفرماید بت 
کسی را امتحان نا کردہ صد بار ‏ مگردان پیش خوہشش صاحب اسرار 

و اصل خرد آنست کہ مطلتا از عبت مردم ہیباٹ ناپاث بدگوھر زشت سیرت اجساب 
نمودنی فرض شناسد و گوھرقیمتي نفیں نفیس‌را در سلک مردم سفلہ طبع دون ھمت لیم مشرب 
سنتظم نسازد بہت 

آبرا ہیں کہ چون ھمي نالد هردم از همنشین ناھموار 

ملک چون ایی باب استماع نمودہ فی العال سجدات شکر بتقدیم رسانید و آن پیر مبارک نفس 
کہ مسےعاصفت دل مردہ اش را نشاطٰي بی اندازہ دادہ ہوں عذرھا خواست و گدت عناپت ہزدانی مدد 
نصرتا ارزاي فرموں و سر بدیں جناب حکمت ایاب مسرت نصاب راہ نمو تا ہمیامن انفاس سنبرکہ 
ای حضرت شدائد ٭عنت بغفوائد راحت مبدل گشت 

بارغمي کہ خاطرما خستہ کردہ ہوں عیسي ۵سي خدا بفرستاد و ہر گرفمت 

العمدلله حمدا دایما ابدا پس ملث با دل شادمان بمسٹٹر دوات نزول اجلال ارزاني داشت و 
فلت روز ستواليی رسولن ہا هداپا و شحف میرسیدند و بہمان نوع کہ حکیم کامل فرمودہ ہوں مضمرونں 
مراسلات بموقف عرض میرسانیدند روز ھفتم مل فرزندان و بلر وزیرو ابراں دخت و دبیررا کعلوت 
للبیدہ گنت عجب خطائي کردم درانکہ خواب خودرا بدشمنان باز گفٹم و اگر رحمت الہي جاب 
ہکیدت اپشان نگشتيی و نصیعت اپران دخت دست تدارك نکشودي عاقبت اشارت آن ساعیں 
ہلا من و تمامي اتباع و اشیاع ادا کردي و ھرکرا معادت ازلي یار باشد و کغایت ابدي مددگاري 
ماید ھرآئینةہ موعظطت مشفقانرا عزیز داشنہ در کارھا پس از تامل و تدہر خوض کند و از وخاست 
انبت اندیشۂ کردہ وضع حزم و صعل احتیاطرا فرو نگذارن کہ گفتەائد ع 

ہرکہ بی ندہیر کاري کر سامانی نیاشت 


03 اثوار سہیلي باب دوازٹھم حکایت دوم 


پس بفرمود کہ چوں خاطرعزیزان بسبب ایں واقعہ خالي از سای نبود لازم آنست کہ این هدیہا بر 
اپشای قسست پابد خاصہ اپران دحمتارا کہ بندارٹ ایں واقعه امرفرسود بالر وزہر گشت بندگان براىي 
آن باشند تا در حوادث خودرا سپر با ساحتہ بجان و روان باز نمائند ع 
هر کو سرتو دارں پرواي سر ندارد 
و اگر کسیرا بیاری ہدتٹ و مساعدت معادثٹ ملازرسٹ این سیرت و احیايی ابی مع شعن 
دھد و مال و جان در راہ خدمست ولي نعمت نہد بران مزدي و عطان چشم نتوان داشت وخششی 
و مکافائی توقع ندوان کرں اسا سلکہ زسانەرا درینمعنی سعي بسیار بودہ ازین تبرکات تا سرصع یا 
جامۂه ارغوانی مکلل مناسب اوست ھرکدام کہ قبول کند ملکٹرا عنایت باید فرمود مل امر کرں تا 
ہر دورا بجر خاص بردند و حود با بالر وزیر در آمد و در حرم کنیزکی دیگر بوں کہ اورا بزمافروز 
گغشوی طلل آزافا کا آقات غعاری ارک ٹی رین لہناتررتت با ساب کتہتی۔ کروی 
طریں از جالتش در زیر نقاب زمردین نہان گشتي نظم 
دن ٹنگا و سرک وابروفرام ‏ رخي چوں گل سرع بر سبز شاخ 
شکر خندۂ راست چون نیشکر الطیف و خوش و نغزو شیرین و تر 
پہر خندۂ کر اب انگختی نیٹ بردل خستگان رسختی 
ملکٹ با او دلبستگی تمام داشتی و ہا آنکە اپرای دخعت در حسن و ملاحت فتنه جہان و در 
خوبي و لطافنت آشوب زمان ہود شاہ ہزم افروزرا با وی نوبت دادي و از ھردو شب یک شب در 
خانہ وي ہودي ملک درین روز بفرسوں تا بزم افروزرا آواز دادند و تا و جامہ حاضر گردانیدند و مثال 
داں کہ ھرکدام کہ اپران دخت اختیار کند آن دیگر حصہ بزم افروز باشد اہراں دخمتارا میل بطرف تا 


بیشٹر بوں و آن بر مرصع ہکواکب جواہر در نظر او بہتر سی نمود بدای جانب سیل کردہ در ببار وزبر 


نگربست تا آە ہر دارں باستصواب او باشد بار بچشم سوي جامہ اشارت کرد در الناي این حال 
ملکٹ بطرف او الافات فرسوں ایراری دخت دید کہ ملکْ‌را آن صفاوضه سہشاہدہ افتاں تاے برگرفت 


ثت 


نا مہلکٹ از ہشاورٹت وذوقفس نیابد وو بلار چشم خودرا م٭یبای بگذاشت تا شاہ ہر اشارٹ سطلم نگرژاں و 
بعد ازای تا چہل سال دیگر ازم بوں ھرگاد نزدیکٹ شاہ آمدي چشم کے کرڑیی تا ظط سلت بە تحقیق 


نه پیوندد و اگر نە عقل وزیر و زیرکی او بودي هردو جان ہباد دادنديی 


ھرکس کہ مدارکار برعقل نہاد ‏ بي‌شبہہ شد از بند بالھا آزاد 
و چون ابران دخت بقبول تلے سر افرازي یافنت بزم افروز نیز باخیار ارغوائنی سرے روي شد و 
چنا چہ تقریر افتاد شبي ملک با بزم افروز بروز آوردي و شبي با اپراں دخمت بسر بردي قضارا شبيی کہ 
نویت رہ اہر دخمت ہود ملٔٹ برحکم میعاد آجا خرآاسید و ابراِن دخحمت ہا روي دلفروز و زلفی دلویز 


ز مشکٹ تازہ پک پکشا مويی شستہ بہ بی زندگانی روي شستۂ 


تی مرصع بر سر نہادہ و طبق زربن پر بچچھ بر دستا گرفتہ پیش ملک باپستاد ملک ازان طبق 
نوالۂ تناول میفرسوں و ! جاورت او موانستی حاصل کردہ دیدۂ دل از تماشاي جمالش روشن میساخت 
دریں سیان بزم افروز جامٴ ارغوانی پوشیدہ بر ایشان بگذشت باعذاريی چوں گل شگفتہ و رخساري 
سائند ماد دو هنتہ نظم 
لباس ارغوانی کردہ در بر تو گوئی بست سرو از الہ زبور 
دوچشم ٹیٹ ہر دلہا کمیں سا دو ابرو ہر جگرھا نار انداز 
رخش ثابان ز چیں زالف پر تاب چنان کاندر شب تاری مہتاب 
سلکٹ اورا دیدہ دست از طعام ہاز کشید و غلبۂ میل طبیعتا ہدو و صدق رغبہت ہموانست او عنان 
مالک از قبنضۂ اقتدار و زمام تماسک از کف اخنیار شاہ بیروں برں مستوجہ بزم افروز گشتہ زبان بہ 
حسین و آفرین بکشاد بھیتٹ 
کاي سرو خرامان و گل تازہ رسیدہ نرگس گل و سروي چو تو در خواب ندیدہ 
بدین آمدن درھاي سرور بر سی سن کشادي و ازین خرامیدن خرس شکیبائی و قرارم برباد داديی 


: حر 
زھی بامدنت بت سرحبا کردہ 


انگہ اپران دخسترا گفشت اپں تا للثق فرق بزم افروز ہوں کہ تو بر داشتی ودر اختیار کردں آن از 
وب صواب خطهہ خطا میل کردي اپرانی دخمتارا غیرت عشق دامن گرفتہ و شعلۂ آتش رش در 
نوں سینه افتادہ ازین سض انفعال پافشت و پسخودوار طبق برٹي ہر سر شاہ نگونسار کر و روي و ٭وي 
لکثرا بدان آلودہ ساخت و آن تعبیري کہ حکیع بوقوع آن تعرض گردہ بود ھم ”حقق گشت سلکرا 
ش غضب بر افروخشت بلار وزیررا طلبید و استخفانی کە از و صادر شدہ ہوں باز نمود وگفت این نادان‌را 


پیش سس بیرون برو گردن بزی تا بداند کہ امغال اور آی وزی نباشد کہ بر چئیں دلیریہا اقدام 


6× 


"3٦۳٦ ۴۱‏ انوار سہیلي باب دوازٹھم حکایت دوم 


نماپند و ما از سر آی درگذریم باار سلکەرا بیروں آوں و با خود اندیشید کہ دریں کار مسارعت شرا 
نیست چہ اپ زی در فصاحت و ملاحت ہیمثل و درکیاستا و فراست بی شبیہ است و سلک از 
دہپداراو نشکیبد و ہبرکت نفس پاکٹ و بە پمن راي روشن او چندین تن از ورطه هلاث خلاص یافتند 
پمکی کہ ملک بر اہن تجیل انکار فرماید و قطع نظر از اعتراض ملک در اسثال اپن کارھا شتابکاريی 
نیکو نمی‌نماید هي بہ ازای نیست کہ اساس ایی کار پر تامل نہم تا ہوشنت سوال و جواب اننعال 


نیاہم پپہد 


چو قامي بفکرٹ توپیند سیل نگردد زدستار بندان ٹجل 
و مرا دو مہ روزي توقف باپد کر اگر از جانب ملکٹ پشیمانی ہدید آید بای فرستا تدارٹ 
وت نشدہ باشد و اگر ہر قتل او اصراري و سبالغه روں کشن متعذر تخواہد ہود و مرا درینں تاخیر سہ 
منلعت کلي حاصل است اول مثوبت ابقاي نفسي دوم حصول رضاي ملک اگر از قدل او نادم باشد 
سیوم مئتی ہر جمیم اھل سملکت کہ سانند او ملکەرا باتی گذارم کہ خیرات او همەرا شامل است و 
آثار سبراتش شائع و کامل پس اورا با طای “عرمان کہ خدست حرم ملک کردندي بخانہ خوں برں و 
ٹرموں کہ باحدیاط ھرچۂ تماسٹر نگاہ دارند و در تعظیم و اکرام او سبالغہ ازم شمارند و خود با شمشیري 
سخوں آلودہ و چوں اندیشہمندان سر در پیش انگندہ ببارگاہ در آمد وگفٹ فرمانں ملک با اوردم و 
آن ہی ادبرا کە قدم ہر بساط جرأت نہادہ بوں بسزا و جزا رسانیدم ملکرا فالجملہ سورت غضب 
تسکیں یافتہ بود و دریايی خشرمرا تام اسواي نماندہ چوں این سن ہشنید و از جمال و کمال وعقل 
و صلام او باز اندیشید بغایٹ رلجورگشت و شرم داشت کہ اثر تردد ظاھر گرداند و نقص و ابرام بیکدپگر 
ستصل کہ حکم اجثتماع نقیضیں دارں از خود فرا نماپد پس خویش را ملاست کردن گرفمت ورگفت این 
گناہ نست کہ حلم و تاقیرا پر طرف نہادي و *“عبوب خودرا بانٹ گناھي کہ فالوائع دران عق 
سیتوائد ہوں عرضہ تلف ساختی و باپستی کە سن بدیں قدر جرأت چنیں حکمي نکردمی و بە آب 
حلم آتئش خحشمرا تسکیں دادميی نطم 


بارہ آتش ہود آن پر گزند کو بدەيي شعلهہ بر آرں بلند 
آدسی آتش خورد از حد فزوں کزدم او دوں نیاہد ہروں 


اما چوں وزہر علامت نداست ہر ناصیۂ پادشاہ مشاہدہ نموں گفشت ساکٹرا غمناک نباید ہوں کہ 


انوار سہیلي باب دوازدھم حکایت سیوم 27 


ودل را نعیف ساز و حاصل آی جز رٹ دوستان و راحت دشمنان نباشد وہرکس بشنون کہ ملک حکمی 
کرنہ و امضا بدان پیوستہ ف‌الئور پشیمان شد در وقارو ثبات پادشاھي بدگمان گرند و باپستی کہ ماك 
دریں تضیه مللبست ورزیدي و از سحعي و مخشونت ماعرف گشتی و چوں شاہ ذي الرقاع بر غضب 
خویش مسولي بودي تا نداستا روي ننمودي و اگرفرماپد من قصه اورا بعرض رسائم ملک فرسود کہ 
ھر آئینہ باز بابد نمود کہ چگونە بودہ است آن 

٣ حکاہت‎ 


وزپر صائب تدبی رگشت آورںداند کە در دارالملکٹ پەن پادشاھمی برع ررشق ران تر سای راف 
پیر و کہا جرأان دید گردوں تیز گرں در مدت سیاحت سائند او آفتابيی ہر سپہر سلطدت ندیدہ رو 
گوش روزکار سر آزماي بصفت او جہانداري در عرصۂ زمانہ نشنیدہ 
‌ 
ہبزم آفتابيی رخ افروختہ برزم ازدھائی جہان سوختہ 
چہائر! بداں و دهش کردہ رام زمانش سطیع و سپہرش ہکام 
و ابی پادشاہ شکار دوست ہوں روزي در شکارگاھی مرکب نشاط از چپ و راست سیناخت و 
نظر عبرت بہر جانبي سيانداخعت درآن حوالي از وحوش و طیور صیدي ندید و جانوري کہ شکار 
شادرا شاید بنظرش در نیامد مل ازینصورت ماعیروار می نگریست تضارا خار کشي از غایت 


نیٹ ماندہ گشتہ در پہاوي سنگی تکید کرںہ چشم ملکٹ از دور بر ويي أفتاد و گھان برں که آھويی 


احتیام و مسکدست جامس از پوست آھو پوشیدد درآن بیاہاں خار ہسیار زدہ ہود و از تعب آن شغل 


باشد خەنگی دل شگاف بر و بکشاں نظم 
شعلۂ تیري کہ در آورں غری جست برآن سوحتہ خرەن چو برق 
فدہ معاباي بلٹی نکر کرں خطالی و خطائی نکرد 
القصہ سلکثٹ چون برسر شکار رسید و اورا با سی “جروم و ہا دل پرخون بدید “غت غمناٹ و 
متاسف گشت و بناخن مامت چہره ندامت خراشیدن گرفتا و آزان تہور و عجللتا کہ موجب ضسر 
و تجلت ہوں سٹالم خاطر شدہ خارکں را عذر بسیار خواست و جہت مرھم بہا ہزار دینار زرسرع ارز 


داشت و عناں انفعال بچانب دارالسلطنت ہر تافته بدر صومعہ زاهدي کە درآن شہر بعفت و عبادت 


کے انوار سہیلی ‏ باب دوازٹھم حکایت سیوم 
مشہور ہوں بلک درعریۂ دھر بارشاد و ھدایت سوصوف و مذکور نزول اجلل فرہوں و از زاهد استدعاي 


در وقت غلبۂٌ غضب حلم ورزیدن نظ 
کسی کو بر فروزں آنش خشم مدار از وي طریق سردسمی چشم 


غضب چون نفس توس‌را کند گرم عنائش وا کش آنجا تا شود نرم 

مل گفت میدائم کە چاشنی شربت زھر آمیز ہردِباريی در کام عقل ذف تمام دارں فاما در 
ونت خشمناکي حلمرا ہر هوايی نفس حاکم نمي‌توائم ساخت و بہنگام اشتعال آتش خشم خردرا در 
قید ضبط نمی توانم آورد زاهد فرموں کہ من سہ رقعة بنوبسم و تو بدست امینی خای و معتمدي صاحب 
یف مار لاس مفت لی نا 0۴ل ڑ مامت سر تار عم رمشتای تاماصعل 
بیند پکی ازانہا ہر تو عرض کند پمکن کہ فائده آی ظہور نمودہ نفسررا تسکیني پدید آید و اگر بیند کہ 
آتش غضب بزلال آن سوعظہ سنطفي نشد رقع دوم را بمدد آرد و اگر نفس سرکش بدان نیز رام نگردد 
رقع سیومرا بٹو نماید امیدوارم کہ غابلهُ آن خشونت بشغثت و مالیمت مبدل گردد و چون ظلمت 
خشمراني سندفم شد ھرآلینہ لمعة حلم و مہربانی بجاي آن خواہد آمد ع 

دیو چو بیروں روں فرشتة در آید 

ملک بدینں مض خوشوقشت شد و زاہد سہ ریعۂ نوشتہ بیکی از ملازسان شاد سپرد مضمون رتع 
اول اپیں: پوت کل در عمل اقتداز: مان اختیار در تفلا غرففے نئیس اماز مه کہ تر در ورطل خلا آبدی 
اندازن و معواي مکتوب دوم آنکہ بہنگام خشم بر زبردستان رحیم باش تا ہبوت جزا زبردستان بر 
تو مہرہاں باشند و ٣ٰغصس‏ کتابہت سیوم انگہ در حکم راندن از حد شرع تچاوز کن و ہچ حال از 
انصاف در مگذر نظم 


اگرچە حکم تو جاریست در جہانداريی جفا مکن کہ نه کاریبست مردم آزاري 


سناز اگرچه لبہت جو غاجچہ خنداں است کا ھست دید سظلوم اہر آذاريی 
مباش غرہ به بستان سراي دولات خویش کہ عنقریب از و بگذربي و بگذاريی 


مل زاہدرا وداع کردہ بدارالملث باز آمد و پیوستة در ”جلس حکم خصوصا در وتمتا خشم ابن 


ارول ا ترزقت مات وھ ۴ 


سہ رقعة برو عرش کرداندي ؤ اورا مل ذوالرفاع باعتبار اپن رتعہا گفتندي و این سلکٹارا کنیزکی بود 
خوبروي پاکیز: خوي سرو قد ماہ خد بائوت لب سیمیں غبغب کبکٹ رفتار طوطيی گفتار 
ماہ روپ مشکبوی دلکشيی ‏ جاں نزالی دلفریبيی مہوشيی _ 

نرگس خمور شیل چشم بیمار او بوںہ و عقیق ہمانی دل خون شدہٗ لعل شکر بار او خوبروباں 
خطةٗ خطا در بند چیں زلفش اسیرو عشوہ فروشان کشمیري بہواي سلسلهٗ جعد پر تاب و پبچش پاي 
دل در زیر ۱ بیڈتا 

رخسار ترا بنا چہ خوبیست کہ نیست در شیوڈ دلبریي ترا چیست کہ نیست 

جمال حال او سخال پاکدامني نزلیں یافتہ ہود و مل حسنش ہزبور عشت و پارسای آراستہ شدہ 
دل شاہ بشمایل او چنان مائل بودي کہ از موانست حرم خاص و معاششت دیگر جواري استبعاد 
نمودي عرویس سملث از غیرت شاہ ھموارہ خوناب حسرت رتعنی و براي دفع اواز رويی رش و 
حسد ہرگونہ حیلہ انگیتختی القصہ غصه خودرا ہا مشاطہ حرم سراي بازگشت واز و در باب قتل شاہ و 
دفع کنیڑٹ معاونعی طلبید مشاطہ گشت مرا علام کن کہ مل از کنیٹ چہ چیز دوست دارں و نظر 
بر کدام عضوش بیشٹر گمارد خاتوں جواب داد کہ بونٹ خاوت مشاہدہ افتاںد کہ ہر زلخدان سیب 
مثال او کە از غایت مفا گوئي آبیست نزدیکث چشمۂ حیات سعلں اپستادہ یا آبی نارٹ کہ دست 
قدرتش بالاميی تڑي غبغب نہادہ بوسہ بسیار زند و بزبان حال گوہد 

بیستا 
"خغلدم دعوت اي زاهد مفرماي کہ ایی سیب زم ز آن ہوستان ہبہ 

مشاطہ گشت طریق آسان پافتم دران کہ سلکشرا بزودي از پیش ہر توان داشت مصلعت آنست 
کہ قدري زھر هلاھل بمن دھهيی تا بنیل بیامیزم و "رڈ کنیٹ رفتہ خالي ازان بر حوالي ئن وغبغب 
او زنم وملث چوں در حالت مستي لب بہ آن رساند بر جاي سرن شود و تو ازیں رج نے یابيی 
خاتوں ازین نکردلشاد شدہ آآچه اورا باپست مہیا گردانید و مشاطہ بریں سنوال کہ رتم ذکر پذیرفنت 
ترکیبی از اخلاط حیلہ ترتیب دادہ و در حقه تزویر نہادہ بوثاق کنیٹ رفت و از سیاہ کاری خالي بر 


ذٹی آن ماہ ز و ھاروت تیرہ رویرا برکتارہ چاہ ہاہل جاي قرار آمادہ ساخمت 
67 


2 انوار سہیلی باب دوازٹھم حکایت سیوم 
بہ دانہ اپست آی خال انتادہ برزخدای ‏ یا رب نگاھداري ز آسیب روزگارش 
وملکٹاراغلامی بوں کہ درحرم سرا ہت *حرمیت داشتی قضارا ازپس پردہٗ ”عاورات خاتوں و مشاطہ 
شنید و رنشس سشاطہ ہمنزل کنیٹ و زدن خال ہر زعدان ا معاپنه دید داعیۂ وفاداريی و حقی‌گذاری اورا 
برای داشستا کہ کنیرکگارا ازان مکر خبرکند بہیي طریق فرصت نیافمت و ملک نیز در حالت سکر بود و کشف 
آن سر ہا او بہ, وجہ میسر نمیشد آخر ملٹ ہر عادت مالوف و معہوں مخوابگاہ کنیٹ در آمدہ از 
غایت مستی در خواب رفت غلامر! شنقت حق شناسي دامنگیر شدہ آہستہ آھستہ ببالین کنیژٹ 
آمد و بگوشۂ آستیں اثر نیل از ذ تن او پاکٹ کرد درینں حالت مل بیدار شدہ غلامرا دید کہ دست 
ہر زلخدان کیرٹ دراز کردہ است حرارت حمیت اورا بر سر آنش غضب نشاندہ با تیغ چون آب 
تصد غلام کر غلام از خلرت سراي بیرون دوید و ملک از عقبش شمشیر کشیدد بدر آمد معتمد خاص 
اپستادہ ہوں و رتعہا بردست گرفتہ چون ملکُٗرا منغیر دید پیش آمد و یٹ رقعد بنموں در پايی خشم 
اواز سو فرر نہ نشست دیگریی عرض کر آنش فتنہ تسکیں نیافتا رتع سیوم کہ بموتف عرض رسید 
ملک لمْي صبرو سکون بخود راہ داد و شرہت نا خوشگوار غضبرا تچرع فرسوں و بر سبیل تلطف 
غلامرإ طلبیدہ گنت ایں جرأت چرا کردي غلام از روي راستی صورت واقعہ باز نمود ملک عروسرا 
آواز دادہ در تفتیش آن غدر و تحقیق آن مکر غایت سبالفہ بتقدیم رسانید عروس انکار آن کار نمودہ 
گشت غلام دروغ میگوبد و سن بارھا دیدہام کە این فاجر نا بکار ہا آن کنیرٹ بامٹال ابن افعال اقدام 
نمودہ اما از ملک شرم سیداشتم کہ باظہار آی جرأت نماہم و یمکن کہ بران حمل افتادي کہ ببب 
رشکسا افٹرائی واقعہ شدہ است و بسمد اللہ کہ ملک براي العیں سشاہدہ نموںد اکنوں در ھلاث مہفسد 
توف جائز داش سیاست سلطائیرا زبان دارك و غضصب چون بموقع واقع گرند ہمراتب از حلم بہٹر 
خواهد ہوں بیمتا 
خارکر بہرسوخصن شاید در گرببان نہي نہ نیک آید 
ملک بجانب غلام نگرپست غلام گنت اي شاہ کامران و واسطۃً اسان زسان امکان دارنہ کە ھنوز 
بقیۃً این نیل در حثهہ مشاہ باشد اگرحضور او مثال مبارٹ ارزانی دارند شاید کە بکلي این شبہت 
زائل گردں ملک بفرموں تا مشاطرا با حقه حاضر گردانیدند و قدري ازان نیل ہويی خورانیدند خوردن 


انوار سہیلي: باب دوازٹھم کات سیوج- ۴۳م 
ھمان بؤد و مرن ھمان چوں حقیقت ہر ملک منکشف گشت عروس را بند کردہ غللمرا خط آزاديی 
داد و امارٹ برخی از بكد آن مملکت بوي تغویض فرسود و آن پادشاہ جہاں پناہ چوں چہره حال 
خودرإ علیہ حلم آراستہ سامختا مضرت مشاطہ بدو ترسید و ہبرکت برد‌باريی از ضرر آن سیاہ کاريی 
این گشت و چنان سري خطیر بروي آشکارا شدہ برحال دوست و دشمن وتوف پانت و اپی منل 
بدان آوردم تا در آئیڈ راي روشن مل ابی سورت جمال نماید کہ پادشاہاںرا درم کار تعجیل 


نبابد نمو و بی تامل و تفکر حکمی بامضا نباپد فرمود 


قطعۂ 


سملٹ گئٹ مرا درہی حکم خطای افتاد و کلم در حال خشم ہر زبانں سك رنٹ باريی باپستی کہ 
تو دران چناچہ لی حال ناصعان باشد تاسليی بجاي سي آوردي و از تو غریب نموں کہ خشت ورزیدہ 
ھمچنان بي نظیری را هلاٹ گردانیدعيی وزیر جواب داد کہ مرا از جہت یا زن چندین فکرٹ 
ضمیر مبارٹ راہ نباپد داد تا از تمتع صعبت حخدستگاران دیگر کہ در سراي حرم اند باز نماند 

گر سرو برفہتا ناروں ھست ور لله نماند پاسمن ھست 

ملکرا از ٹعواي کلام وزپرچتان مفہوم شد کہ اہران دخت کشتہ گشتہ آد از نہاد وي بر آمد و 
درگرداب اندوہ افتادہ با خوں میگنت رت 

خوش بسوز از غمش اي سینہ کہ اپنک دل نیز - ہہمیں کار میان بستہ و بر خاستہ است 

دریخغ آن رونق گلزار جوانی کہ چون عہد گل اندٹ زندگائی ہوں و حیف ازان نہال رباض کامرانی 


کە به آفت خزآن شجر(نں ہی برگت و نوا گشت نظم 


سرو باايی تو در خاٹ درہغ است دریغ زہر خا آن گہر پاکٹ دریخ است دریغ 
جاي آن ہوں کە جائی تو بوں در دیدہ داشتی جاي تو در خاٹ دریخ است و دریغ 


ھمیشہ اسپر ائدوہ و بس بند غم باشند اول آنکہ ھمت ہر بدکاري مصروف دا دوم آنک در حال 


0 انوار سہیلی . باب دوازتھم حکایت چہام 


گت اي بلر در خون اپران دخست توق نکركِعي و بسعیي باطل تو ہلا شد وزہر جواب داں کہ سعي 
سہ تن باطل است شخصی کہ جامۂ سفید پوشد و شیشہ گري کند وگازري کہ ہا لباس بتکلف دز میان 
آب آپسند و جامہ شوید و ہازرگانی کہ زن نیکو بدستا آرد و اورا در وط گذاشتہ سفر دور دہت 
اختیار کند ومن در خوں وي سعي نکردم بلکہ فرمان ملکشارا استثال نمودم ودر ینباب ملاہست عائد 
بدای حضرت است کہ با آنکە تامل او از خوائیم کارھا قاصر نیاید و نظر بصیرتش بعواقب امور ”بط 
گردں درینں مثال رايی اقب را از ملاحظۂ معزول و فکر صائبرا از تدہیر "جو رگردانید 
سثال شاہ بایستی کە از رو خر ہودي ور از رو خر بودي چنینہا رويی ننمودي 

مل گضفت ازبی سض در گذر و دران ہاب فکري کن کہ مرا آرزوي دیدار ار اندوھگین دارد 
ورچارڈ این کار نمی‌دانم کہ برچہ وجہ تواں ساخت وزہر گذفشت دست تدارکٹ بدامن این کار نریسد و 
دریں ثضیة پشیمانی سوں ندارں و هرکہ نا اندیشیدہ در مہمی خوض نماید و کاری‌را کہ نداست دران 


نافع نباشد مباشرگرنں بدو آن رسد کہ بدان کبوٹر رسید ملکسا فرسوں کہ چگونہ بودہ اسستا آی 


گفست آورںدائد کہ جفتی کبوتر در اول تابستان دانهۂ چند فراہم آوردند و در گوش جہست ذاخیر 
زسستان بنہادند و آن دانہائم داشت چوں ٹابستان بہ آخر رسید حرارت هوا اثر کردہ دانہا خشکت 
شد آز آچہ پیشٹر ہودي کمٹر مي نمو کبوٹرنر دریں وٹتہا از خانه غایب ہوں چوں باز آمد و دانەرا 
الیک دید جفستدرا ملامت آغاز کرں و گشت این دانہا جہمت قوت زہستان نہادہ بودیم کە چوں 
شدت سر ما یدید آپد و از کثرت ہر دانہ در ععرا نماند بدان گذرائیم دریں اوقات کہ در کوہ و 
دشت چینہ پافست شود تو ذخیردرا چرا خوردي و از طریق حزم احراف ورزیدي آخر نشنیده کہ 
گٹون کہ برک رو نوائییت ھست چہدي کی ذخیر بنة از بہر بیٹوائی خویش 
کبوترمادہ گشت ازہی دانہا سن تخورنہام ر بہیے وجہ درآن تصرنی نکردہ کیوٹرنر چوں دانة کھٹر 


سیدید انکار اور! ہاور نداشت و سیزدش تا سپري شد پس در فصل زمستان کہ بارانہا منواتر گشت و 


انوار سہیلیي باب دوازٹھم حکایت چہارم ۵م 
آثار رطوبستا بردر و دیوار ظاھر شد دانه نم کشید و بقرار اصل باز رفتە نر وتوفے پافنت کہ سہب نشصان 
چہ ہودہ جزع کردن گرنت وکار فراق پار غمگسار نالیدی آغاز کرں و ہزاريی میگرپست و میگلت 
مہاجرٹتا دوستا صعٹ اُستب و صعبئر آلکہ پشیمانی سوں نخواهد داشت 
بکار خوبش تامل نماي کز تجیل ‏ زبان کي وکسیرا زبانں ندارں سود 
و فائد این سٹل آنست کہ سر عاقل باپد کە در عقوت شتاب ننماپد تا چون کبوٹر بسوز طجر 
مبٹلا نگردں ہلک گفشت اگر من در قول شتاب کردم تو نیز در فعل تخجیل نمودي و مرا درین رن 
افگندي وزیر گفمت مہ ٹن خودراإ در رج اندازند پکي آنکہ در مصاف از خود غافل شود تا زخم گرانں 
پابد دوم آنکہ وارٹ ندارد و مال از وجۂ حرام جمع کند تا بتارل حوادث ہبرند و وبال برو باقيی ماند 
وسیوم آنکہ پیر مردي کہ زن نا بکار و جوان در عقد آرں ودل دروبندد و آن زن هر روز مرگت او از 
خدا سي خواہد و ہا ار نمیسازد مل گفت ازین عمل ہر تہنکٹ تو دلیل توان گرنت جواب داد 
کہ تہنٹ ہحرکات و سکنات دو کس ظاہر گردد پکی آنکہ مال خوں نز بیگانہ ودیعت نہد دوم آنکہ 
ابلہے را میان خود و خصم حکم سازد و من درین کار ہن نورزیدہام غاپتش آنکہ در اەضاي فرمان 
شاہ ستابعت جستەام سلکی گفٹ مرا جہستا ایران دخت غم بسپار است وزہر جواب داد کە از 
جہست پنپ نوع زنان غم خوردن روا باشد پکی آنکہ اصلي کرہم و ذائی شریف و جمالي زہبا و عفانی کامل 
دارہ و دوم آلکہ دانا و ہردہار و سخلص و یکدل باشد و سیوم آلکہ در ھمۂ ابواب نصعحت ورزد و در 
حضور و غیبتا مشفق بود و چہارم آنکہ در نیک و بد و خیرو شر موافقت و انقیادرا شعار و دثار خود 
سازں پتجم آنکہ تچستہ فال و مبارٹ نفس ہود ویمن قدم او بر شوھر ظاہ رگردد و ایرانں دخت بدین همہ 
صفتہا آراستہ ہود اگر ملک براي او اظہار ملال کند عق خوآھد ہود چه ہی پاروفادار نە از عمر 


لڈٹیست و نہ در زندگانی راحتبی پپسٹا 


ملک گفت اي باردر سن دلیریی میکني واز حد ادب تجاوز سینمائيی و چناں پندارعم کہ از تو 
دوري لازم است وزہرگنہك از دو تن دوريی پسندیدہ أفتد بی آنگہ لیيي و بديی پکسان پندارں و ثواب 


و عقاب عقبی را نا بوں انکارں دوم آنکہ ظاھررا از نواھی و باطررا از سلھی پاٹ ندارں ملک گت 


6 ×× 


۱ء انا سہیلی باب دوازنم ' حکایت چہارم 


مادرچشم تو حقیر میدمائیم کہ دراداي این کلمات جرأت جائز می شمري وزی رگشت بزرگان در چشم 
براہر نشیند و خواجہ نیز ہا وىيی ہزل کند و ُعش دوست دارں دوم بندہٗ خائن کہ ہر اموال خواجہ 
مسٹولی گردد و دست تصرف دران بکشاید چنانچۃ اندٹ مدفہرا مال وي از سال خواجہ بر گذرد 
و خودرا ہر ولی نعمت راجے داند سیوم ‏ بندہ کہ ہی استتقاق معل اعتماد گردد و ہر اسرار خواجہ 
وائف گشتہ بدان مرتبہ مغرور شوں ملک گفشت سن ترا آزمودم و نا آزمودہ بہتر بودي وزبر جواب داد 
کہ ہشت تیر نتواں آزمود الا در ھشت موضے شجاعرا در جنگا و ہذرگررا در زراعمتہ و ہزرگاں‌را 
در زمانی غضب و بازرگاں‌را در هنگام حساب و دوستارا در وقت حاجت و مردم اصلیرا در ایام 
نکبٹ و زاهدرا در احراز ثواب آخرت و عالمرا هنگام تقرپرو مباحثہ حاصل الامر چندانچہ مل 
مغاوضات کراھت آمیز ہا وزیر میفرمود و وزیر جوابي تیزتراز سان زھر آب دادہ باز سیداں و نی 
شریہاي نا خوش گواررا نوش سیکرِ نظم 

تحمل کند ھرکرا عقل هھستٹ بہ عقلی کہ خشمش کند زیر دست 

تحمل چو زھرت نماید نحست ‏ ي شہد گردد چو در طبم رست 

عاقتہت زبان ثنا گوى ہکشاں و گنت سای دولت ظل اللہ بر مغارق عالمیان پابندہ باد و آفتاب 
تصدیم جناب رفیع ہر مزید ابرام اقدام سے نمودم جہت اہآسان ذات ستودد صفات ہوں و المنت للہ 
تعالی کہ اگرکسی شبیہ ملٹ طلبد و از مثل ري نشان جوید ع 
جز در آئینه و آبش ننتوان پافت نظبر 
صبر و وقار و خوش خوپي مآعلی گشتہ و ھرآئینہ بزرگيی چنیں شخصي‌را مسلم بوں و نام بزرگواريی بر 
مثل چنیں نامدارب اطلاق افتد نظم 
بزرگيی بناموس و گفتار نیست بلنديی بدعويی و پندار نیست 


ازاں نامورتر کسیرا ؟”جريی کہ خوانند خلقش پسندیدہ خويی 


انار مہیلی باب دوازنغم حکایت جہن .۱۷۰م 
شہرباري ہر شغشتا و کم آزاريی وضع کردہ و اگرگاهي بتادیب جمعی کہ از رويی ضعوت تمردي اظہار 
کدند یا بدلوے و تصرتےح در مقام معارضه و سوازنهہ آپند اشاري سادر گردں جہت معافئظت آداب 
جہانداري و تمہید قاعدءٗ پادشاهی استا وگر نہ سعست در پايی ھمت عالي رتبت نه دران سرتبۂ اس 


کہ باحریکس اسثال این سخنان ہوے خشم برآرد قطعہ 


یانہ کوھم کہ بنالد بصدات مردم پانه ابرم کہ بگرید بہواش صد بار 


ومن در حکم بقتل ایران دخت بي اختیار بودم وگفتہاند اجواد تد یکبوا یعنی ۓع 
اسپ خوش رو نیز کہ کاھی سکندر سی خورں 
وزپرگفستہ آن نوع ۔حکم نادر ہوں النادر کالمعدوم و حلم امروز تداریٹ آن کرد چه در ھ تارَعي 
نشان ندادداند کہ شاهي کامکار و واليٌٰ صاحب اقندار با شمشیري بران و حکمي روان ہر مسند شوکت 
نشستہ باشد و بندہ جریمکار در سقام خواري بہاي اپستادہ نان بی“عابا گوبد و قدم از اندارد خود 
فراتر نہادہ آٹچتہ خواہد بزبان آرں مائع اتامت رسم سیاست جزحلم عظیم و عاو عمیم چا توائد بود 
مصرع 
ھرچند گنۂ بیش کم لطف تو بیش است 
ملک گشت چون بندہ بگناہ خویش سمعترف گرندد و آثار جرم ہر صفعات حالات خود معاپنه بیند 
ھرآئینە در مقام اعتذار خواہد بوں و مردم کرہمرا از قبول عذرچارہ نیس ع 
و العذر عند کرام الناس مقبول 
وزیر نت اي ملک س بگناہ خوں اعتراف دارم و گناد سن آنست کہ در امضاي فرمان ملک 
ناخیري جائز داشتدام و کششن ایران دخمترا موتوف گردانیدہ و از بیم ایی مقال ھول انگیز و ھیبت 
اپ خطاب عتاب آمیز اندپشیدہ در قتل او تجپل نکردہ اکنوں حکم و فرمان سلک‌را اس 
لہہئاہ 


گر لطف سي نمائيی وگرتیخ میزنی گردن نہاددام چو اسیران بچنگت تو 





۴۰۸ انوار سہیلي باب دوازٹھم حکایت چہارم 


مبارکش ظاہرگشتہ راہت اداي “عامد الہی باوي علیلین رسانید و “عدات شکر ناستناھی ہجلي آوردہ 
نعرةٌ شادي از ذروڈ سپہر بریں گذرائید وگشت نظم 
مژدہ اي ہبخت کہ مقصود زدر باز آمد بی خستہ دالن جان دگر باز آمد 

آنکہ چوں غاچۂ ببوبش لب جان میخندید ‏ ن دولت زگل افروختەتر باز آمد 

پس بفرموں کہ جب مائدہ بودم در آنکہ سن ہر وجہی میراندي کہ ھلاٹ اپراں دخت مفہوم 
میشد و سن صدق اخلاص و مناەعت تو میشناختم و میدانسٹم کہ در امضاي آن توتنيی خواھی کرد 
رزبر جواب داں کہ مفاوضۂ سن بنابران بود تا عزیمت ملکٹارا نیکو بشناسم و بنگرم کہ ازاں حکم نادم 
هست پا نہ اگرشمارا برھمان عزم قدل او مي یافتم غایبانہ بدان مہم سي شتائتم اما چون کہ خاطر 
بابقاعي او مائل تر است گناہ خود اظہار کردم و عذر تاخیررا تقدیم نمودم ملک فرہوں کہ حزم و کیاست 
تو درہنباب ہر سن ظاھرتر گشت و اعتماد بر ھن و فراستا تو ہیفزوں و خدستی کہ بجاي اوردي 
در معرض قبول افتاد و ثمرات آن ھرچند زودتر بتو خواهد رسید این ساعت باستظہار تمام بباپد رنت 
و رف3 ران بازرآی جعت ایدو اقای اس وا کید راب عخرل الات معاافل 
فرح و شادمانيی ھمان تواند ہوں خوہٹر وجہي نمود 

ہیا کہ وصل ترا از خداي سی خواہم بیا کہ گوش بر آواز ورچشم بر راہم 
باراز نزدپکٹ ملکس بیروں آمد و ایرانں دخستارا اشارت جات و بشارت وصال رسانید 
پیستا 
دلا چو غاتچهہ شکاہت ز کار بستہ مکن کہ باد سپ نسیم گر کشا آورد 

اہراں دخست سثال حضوررا استثال نمودد بخدست شتافنت ر شرط بندگی جاي او و زبانں منت 
داربيی و شکرگذاریي ہر کشاد مل گت اپن سنمت از بار باہد داشت کہ شرط سناصعت بجاي آورں 
و در أداي ابی عزیمت اي فرموں بلار گشت مرا بکمال حلم و رافمت خسروانہ و فرط کرم و رحمت 
بیکرانہ و لوٹبی تمام بود اپ تامل بسبب آن وجود گرفمت و اگر نہ بنددرا در فرمان سلطان توقف 
چگونہ روا ہوں ملک فرسوں کہ اي بالر قوي دل باش کہ دست تو در مملکت ما کشادہ است و فرمان 


تو در نفاذ ہا فرمان ما براہربيی یافتہ است و بر ھرچہ گوئيی و گی از حل و عقد وامرو نی اعتراضيی 


انوار سہیليی باب دوازدھم حکایت چہارم ۴۱۹ 
غراهد رڈستا ہلار جواب ذاں یہ سراہی عنایت و سیاسی عاطفؤٹت پادشاھانہ پر حخدست بندگان رػعان 
دارہ و اگرھزار سال عمریاہم از هزار پکي آنرا شکر نتوائم گذارِ 

: بہت 
ہا آنکہ بصد زبان ہر آید سوس ‏ کي شکر بہار ادا تواند کردن 
ےرات کات طولی اب یاقت 
پکی معنبر جشنی آراستند گلستانں عشرت بہ پپراستند 
ساتبيی زہہا از ساغر سیمینں سيی صائی در کام حریفان سیردت و بادةً خوشگوار نہال نشاطرا در 
جویبار سین آب میداد پیستا 
حبذا بادۃ نشاط انگیز کردہ بازار لہو و عشرت تیز 
مطرب خوش آواز بہ آھنگی نواي هر گونہ رود و ساز مرغ دلرا در اھتزاز اوردي و نغمات اغانی 


وید عیش و شادسان اشارٹ کرد يی لطافہمتٹ دستاں عوں نغمة ھزاردستان سی نمود و نال دلکش جنگی از 


یه سینهُ مستان زنگگ سي زدود نظم 
١ ۰۸ 7 0‏ ہے ۸ ھ ا" 
بیچدرت چو زھرہ برامشگريی صراحی درخشند: چوں مشتری 


بقیۂ آن روز و تمام شب بعیش و طرب گذرانیدند 
چو روز دگر صہ گیتي فروز بفیروزيی آورد شب‌را بروز 
ملک بار عام دادہ ہر ثخخعت عدالت قرار گرفت و باار وزیر شرط خدست جاي آوردِہ باصالت 
اعوں و وکالت اہل و اولد مث از برإهمہ دا طلبید و تعبیر خوابہاي کە ہر نمط مذکور تقرہر کردہ بودند 
کرار کر و حکم سلطالی برای موجب شرف نفاذ پافت کہ کاریدونں حکیمرا حاضر گردائیدند و نکال 


قوبت براھمەرا ہر راي حکیم تغوبص فرموں کاریدوں صواب چنان دید کہ بعضي را بر دار کشیدند و 
6 داے ‏ 


۹ ... افوار مہیلی باب دوارزٹھم ‏ حکایثك چہارم 


جمعیرا دز پاي فیل ائگندہ با خاٹ زھگذاز پکشان ساخختند ؤ گضشت جزاي عحالتان و سزاي غداران 


ے” 


اپنست نظم 


ھرآن کز سٹم خاجري برکشید ا فلت ھم بدانں خاجرش سر برید 
چو سندان کسی سضت روئی نکر کہ خاہسکث تا دیب بر سرنخورد 
کے بغذ از دثج دشمتان شاہ حکم سمالکٹرا با وزبرگڈاشت و خود با اہرای دخت بمعاشرت پرداختہ 
داد کامراي بداد: بینت 
سا و شب عشرت غنیمت دان وداد خوشدلی بستان ‏ کہ درعالم نمیداند کسي احوال فردارا 
اپنست داستان فنضیلت حلم و ثبات و ترجیم آن ہر دیگر اخللق و عاداث ملوکٹ و سلاطین و 
ہر خردمندان پوشیدہ نمائد کە فایدۂٗ از بیاں ایں حکاپات اعتبار خوائندگان و انتباد شنوندگانسٹت تا 
تجربت متقدمان و اشارك حکیمانرا نمودار کار خود سازند و مصالم دین ودنیا و بناي کارھاي امروز 
ؤ فردا ہر قاعدةً حکمت و اساں ٹمیاست نہند و از تہور و تہتکٹ ؛جانب وقار و بردباري گرابند و هرکہ 
بعنایت ازلی اختصاص پابد ھرآئینہ فرق همنش بتاي تواضع زہنت خواہد گرشتا و کتف منقبدش 
بدواي حلم زپور خواہد پذیپرفت چہ تواضیع و حلم دشمر‌را دوست گرداند و دوسستارا بمرتب/ۂ اقرہا رساند 
۳ 
با حلم و تواضع اگرهمنشین شوي ‏ اغیار تو شوں ہوفا پار غار تو 
با مہچکس ز خلق جہان دشمنيی مکی نا برمراد دوست رود روزگار تو 


باب سیزڈھم 


۵ر اجتناب نموٹن سلوک از قول اھل غدر و خیانت 


یس 


کہی فیلسوف جہان آزمايی ‏ سخررا چنیں گشت برقع کشايی 

کہ چوں راي داہشلیم این داستان از بیدپای حکیم استماع نموں ثنائی کہ از فعواي آن رواٹ عبت 

ہشام تدوسیان رسد و مضمونش از مناشیر تباشیر سخ سعادت خبر دھد تقدیم فرمرد وگفذت 
اي عقلرا ز رایت روشن شدہ مسائل وب وھبمراز ذھنت حل گشته جمله مشکل 

شنیدم صفتا منفعتا حلم و برد‌باريی و مضرت تہنکسا و سبکساري و تفضیل لثبات و حلم بر 
کسام فواا رآقان رادان اھر شر بج گرل داد ماف ار فائنس دنارتان 
ہین و معتمد و باز نماپد کہ کدام طایفہ قدر ٹربیت نیکوتر شناسند و شکر نعمت کاملٹ رگذارند برھمن 
مقابلہ ثنايی ملک ھدیۂ دعا تٹرتیب فرمودہ گشت هر تفہ دولتی کہ از کار خانہ نصرسن اللہ و فن 





یب چہرہ کشاید و ہھرعطیم صعادنيی کہ ہر منصه وما النصر ال من عند اللہ جلوہ نماپد نصیب اتم و قسم 
م از آں بجناب سلطنت قباب ‏ خصوص باد:ٛ نظم 
تا بسٹرں بدست مبا دای چمن گر از جبیں لالہ و رخسار ارغواں 
گلزار دولت تو کہ دارں نسیم خلد معفوظ باد از اثر غارت خزاں 
ڈو ٹر رکنی در آچہ ملک فرموں شناخن سوضع :اصطناع است و پادشاہ ۔باید کہ نقود مازمان 
ودرا بانواع امتعان ہر ٭عک آزمایش زند و عیار راي و روہت و ۔اخللص و نصبعت ھریک معلرم 
؛انك و اعتماد ہر پرھیزگاري و صلاحیمت و امانست داري و صیانمت اپشان کند کہ سرمایۂ خدمت ملوث 





7 انوارمہیليی باب سیزدھم مقدمہ 


راستیی است و راسعيی بی خدا ترسيی و دپانٹ وجوں نگیرں و سر ھمۂ دانشہا خوف و خشیت باشد 
انما بخحشيی الله سن عبادہ العلماٴ هر سلازم سلطان کہ خدا ٹرسند هم شادرا سادۃ استظہار ہويی قوي گردد 
و ھم رعیستارا عمدہ امیدواري از ر روي نماید نظم ۱ 
خدا ترسں‌را بررعیت گھار ‏ کہ معمار ملک است پرھیزگار 
وزہراز خدا باپد اندیشناث ' ہ از خوف سلطان و ہیم ھلاکٹ 

والبتہ دروغ گوي و نا راست نشاید کہ در معرشض *عرمیت آہد و در اسرار ملک “جال مداخلت 
پابد کە از آن خللہا زابد و اثر ضرر آن ہمدتہاي سدید ہدید آید راي فرسوں کە این باب ہتفصیل احنیاي 
دارد چہ مردم بی اصل و فرو مایہ بصفتہاي نیک آراسته سیباشند و بە آخر مہم ایشان روتي بتراجع نہادہ 
موجب انفعال تربیت کنندہ می شود بیستا 

نا پاکٹ اصل اگرچہ دراول وفا کند ‏ آخرازان بگردد وعزم جفا کند 

برھمى گنت مسفصل اہن سن آنست کہ خدمتگار پادشاەرا سہ صفت می ‌باید اول امانت در فعل 
کە مر امیں پسندید: خالق و خلئق است و *عرمیت اسرار سلوٹ و مباشرت امور ممالکرا شایستہ 
ولئق دوم راسنی در قول چہ وسمت دروغ عیبي عظیم است و پادشادرا از دروغ گوپان احتراز فرمودن 
فریضہ باشد و اگر کسی را ہمہ نضائل جمع گردد و بح گذاري و وفاداری شہرت پابد چون دروغ 
گويی ہوں اعتمادرا نشاید سیوم اصلي پاکٹ و ھمتيی عالي کہ فرومایہ و ہی ‌ھمت قدر انعام و کراست 
بواجي نشناسد و از هر جانب کہ باد آید سیلان او ظاهر گردد ع اذا الر مالت مال حیث تمیل 

و نسبہتا ہا بی وفاپان گفتداند بت 

در طریق دوستی ثابت قدم چوں خاکٹ باش ‏ چون صبا تا چند هردم بر سر کويی دگر 

و پادشاہ باپد کہ نظر : عاسن اخللق چاکران کند نہ بتجمل و اسنظہار اپشان چہ زیست خدمتگاران 
سلاطیں عقل و کفایت است و استظہار این طایفہ دائش و درابہت و چون کسی صعلیۂ فضائل حالي و 
از شیمۂ رزائل خالی افتد و عفاف موروث و سال مسب کہ با یکدیگر جمع کند و از ہو امتحان 
بریی نسعق کہ تقریر افتاد مٰخص و بيغش بیروں آید ازم بود کہ پادشاہ در تریبت او ترتیب مصاٰح 
نگاددارں و بہ آھستگی و تدریچش ہمراتب تقرب و مدارے تمکن رساند تا حرست او در چشمہا رو 
ھیبت او در دلہا متمکن گرںد و حکما گفتداند پادشاہ در تربیمت چاکرای چون طبیب حاذق باید کە 











انوار سہیلی باب سیزدھم حکایت اول ہے جوم 
اکر اول ازحال مان رت مال وکیفیت وکمیت علت و اسباب و علامات آں استّػشانی تمام 
و استفساري شائي ننماہد و برکلیات و جزثیات و داائل نبض و ٹثارورہ وقوف کامل و شعوري شامل حاصل 
نکند در معالعت شروع و در مداوات خوض نفرماپد ۵ چنیں پادشاہ نیز ہابد کہ تعرف حال خدمتگاراں 
از جزٹ و کی بکند و انداز کردار و مقدار گفتار و طریق هاجار هریکٹ بشناسد الگہ آغاز ثربیت و 
تقوبتا گند و آسان آسان ہر کسی اعتماں ننماپد تا موجب حسرت و نداست نگرندد و اصل الباب 
آنست کہ سازم ساطین معتمد و امیں باید تا هم اسرار مالي و ملکي از وقوف اغیار مصُون ماند رہم 
سپاميی و رعیت از ضرر و آزار *حفوظ باشند چہ اگر پکي از مقربان عیاذابالله بصفت خیانت گرفتار 
باشد و سخحن او نز سلطان رق قبول پاب پمکن کہ بیگناهیي را در معرض تلف افگند و موجب بەدناميی 
پادشاہ و وخامت عاقبت او گرندد و از نظائر این کلمات حکایہت زرگر و سیام است راي پرسید. کہ 
چگونہ بودە اسٹ آن 
حکاین ١!‏ 
گنت آوردەائد کە در دارالملث حلب پادشاهي نامدار و فرہاندھی کامگار ہوں و اکثر سلطین 
روزگار حلۂ انقیاد او درگوش جاں کشیدہ و اغلب خواقیں جہاندار غاشیة امتثال او بردوش دل گرفتہ 


سروري کز فرعدلش بست آئینہا زمیں تبصري کز نور رایش داشت آئینہا زمان 


هرکما عزم جہانگیرش گران کرديی رکاب - فّم و نصرترا بدای جانب سبک گشتی عناں 
واپن پادشاہ دختري داشت مہر پیکرماہ منظر کہ نور رخسارش چہرڈ آفتابارا منور کراہ بود و 
بوي زلف مشکبارش سشام ایامر! معطرساخدہ ٛ نظم 
لب لعلش نگیں خاتم جم دھان از حلقۂ انگشٹري کم 
زرنگ عارشش روئٍ هوا لعل خم زالفش در آتش کردہ صد نعل _ 
عذارش تبلۂ آتش پرستان دھانش آرزوئ تنگدستانں 
پادشاہ این گوھرپکدانەرا از دیده اغیار نہانں داشتي و چون در شاہوار در صدف سترو صلح پرورش 
دادی روزيی جہت این دختر پیرایہُ ترتیب سي نمودند و ہاستاديی زرگر کہ در صنعت خود کمالبی 
داشتہ باشد احتیاي افتاد و دران شہر ززگري بوں کہ کو تفشان آفتاب براي گداز زر او ال بودی و 


6×× 


5 انوارسہیلي ‏ ہاب سیزدھم حکایت اول 


ہو رخشان ماہ کارگاہ سیم پالي اور سوائش نمودي در جوھر شناسی ہمثابۂً کہ !٭جر دیدن صدف 


روز و شب گوشش ھنر گرں× وز هر کار ‏ خوں چو زر گرںہ 


هرچہ بٹوان زسیم وزر پرداخعشت ‏ ساختي آچنانکہ نتواں ساخت 
مل آوازه او شنیدہ بود و بعضی از مصنوعات زہبا و کارهاي اعلاي او دیدہ درین وقمت اورا بعرم 
نالبیدند و در باب ترتیب پیرایہ ہا او گنستاوشنیدي رنستا مر زرگر جوانی ہوں ظریف روي شبریں 
زبان دل پادشاہ در اثناميی *عاورات بمقاات او مائل شد و خاطر سبارکٹرا ہماللقات دایہمی او رغبتی 
ہدید آمد واو روز ہروز بہنرھاي غریب و غنہاي عجیب پادشادەرا شیفتہ ساختي و ساعت بسامعت 
ملک نیز در تقریب و تعظیم او بیفزوديی تا حرم حریم سلطدشت شد ودختر پادشاد کہ آفتاب و ماد 
سایہ ہر وي نیلگندہ ہوں اورا درپس پردہ راہ داد ع ھرکہ شد “حرم دل در حرم پار ہماند 
واین پادشاہ وزیريی داشت ہمتانت عقل مشہور و باصابت راي معروف و سذکور رقم کلک جہان 
کشایش فتے نامه نصرت ہوں و اثر فکر عالم آرایش طراز جامٴ شوکت:ارباب دین و دولہتارا بر راي روشن 
او اعنقاد ہودي و اصعحاب ملک و سلستدرا از خامۂ ضر خاصیتش سادة حیاتہ افزودي 


لعمہشا 


چوں وزپر دید کە پادشاہ در تربیت زرگراز حد اعتدال د رگذ شنۂ و مبالغ اعزار و اکرام اور باقصيی 
الغایت رسانیدہ از “حض نصتحت و دولانخواہی درسححل صاللم و وقمت پسندیدہ بتطریبي کہ از دالرٔ 
مناسبہٹ خارچ نبوں عنان جواں کلام ہجانب مہم زرگر متعطاف ساخمت و فرسود کہ شاھا سلاطینں سابق 
و حالا مل این شغصررا ”عرم حرم ساخته و قبل ازیں ٹابلیت اورا چنااچہ باید و شاید نشناحتہ رو 
سخاطر من چنان میرسد کہ اپ شخص اصلی کرہم و عنصري پاٹ ندارں چہ پیوستہ خنان او ہر آزار 
و ایذاي مردم سوٹوف است و همنش بر اجراي اوامر و نواھی نہ بموقع و *عل مصروف و از چنیں 
سردم آئیں وفاداري و رسم حقیگذاري توقع نتوان کرد بیت 


انوار سہیلي۔ باب سیزدھم ‏ حکایت اول ٌ۳ 
وس مشاہدہ کرںعام کہ ہرگاہ ملک ہہ نسیت شغصي در مقام انعام و احسان بودہ آن سفٰلهُ دی 


آز غایمت ملال بنا بودں خود راضی گشتہ و حکما گفتۂائد علاہت اراڈل آنست کہ ثوت دیدن کرم 
دیگرىيی ہا دیگریی نداشتۂ باشد ئط- 
سفلہ نخواہد دگریرا بکام خس نگڈارں مگسیرا تجام 


کندہ نمکٹشارا چو نشانی بخواں بیشن از نان خورد افسوس نان 


و سزاوار تر بھ ۱ عبہٹ ملٹ طاِمۂً توآنند ہوں 9 عزاصاللت با شرقفت فضیلت جمع گرں×آند و از 
مغالطت جاھل بد گوھر اجہناب باید نمود چہ از مرافقت اہن طبقۂ انواع خللہا زاہد و آنرا کہ خحسنت 
ذات و خبثف باطن باشد ملاحظه دپانٹت و رعایت امانت نگند رو چوں ایں صفت از سیانہ سرتفعم 
شد هر عیبي کہ در حیز امکانی داخل است از سرں خائنی توقم توان کرد 


0 


خیامت ز ہر فعل بد بدتر است 


اگر بد کند نبو از ويی غریب 
تمامي بدیہا درو مضمراست 

مل گغفت این جوان صورت نیکو دارں و نیکوئی صورت ہر زیباي معني دلیل است کہ الظاہر 
عنوان الباطن و ہزرگان گفتەاند حسن عنوان از لطف مغموں نامۂ خبر میدھد 

ھرکہ عاقل بوں از خوبي عنوان داند که درآان نامه خبرهاي نکو خواهھد ہوں 

و آنکہ حضرٹ رسالت رتبت عليه س الصلوات افضلہا و اتمہا فرموں کہ رتعهۂ احتیاي ہر كکسيی 
خوائید کہ صفعه عذارش بہ آیت حس و جمال مزیں باشد و نیکوٹی از ثازہ روٹی چشم داربد کہ 
رخسار حالش سخال خوبی آراستہ ہوں اطلبو النخیر عند حسنات الوجوہ اشارت ہدانست کہ حسن صورثٹ 


هرکہ اخالی ظاہرشں باخلق ‏ نیکث بیني گمان بد مبرش 
وزہرگفشت درد بیرستانں حکمت سور حسن صورت نمی خوائند و آہت کمال از رهيی حقیقت جز 
اوصاف پسندیدەرا نمی دائند چہ ہسیار کس باشد کہ بصورت زیبا دل خلقی برباید و چون نقد معنیي 
او بر سعکث امتعان زنند ھپ چیزرا نشاید در امثال حکما وارں است کہ حکیمی جوان خوبصورت 


1 رر 7 لو 
ہدید و دلش بمصاحبہت أو سائل شد پیش آمدہ سکہ حقیادش را بیازسود عیاری کە آزان ہاز توانں ػٗشت 


5 انوارسہیلی ہاب سیزدھم حکایت دوم 


نداشت حکیم در گذڈاشت وگفت ئیکو حانہ ایسٹ اگردر وي کسی ہوديی 

رہ بمعنی پر کہ در صورت دوني ماند بہم ‏ ازپکی خیزد شکرو آن یک ز بہر بورہا است 
ٹابلیت تربیت ھست و چون دریں مدت مربي نداشنہ پمکن کہ بضي اخللق وي از ٣س‏ اعندال 
ماعرفب شدۃ باشد اکنوں نظر ٹربیٹ ہرگماریم تا اکتساب اوصائس ستوںہ ہمرتبُۂ کمال رسد چه اثر ٹرہیسٹت 
سگی خارارا پافرت فرح آفزاي و لعل آہدار داکشاي مے۔ازں و بە پمن تقویت خون سیاد مشٹْ 
خوشہوي غاليه بارو قطركً باران گوھر پکتاي شاہوار سی شوں 


رباعي 
از ترییمت است کاب گوھرگردد ‏ خوں درتہ نانہ مشکٹ اذفرگرید 


ورآن آھن تیر روي بی ٹیمنٹدرا اکسیر جو تربیت کند زر گردد 

وزہر جواب داں کہ اي ملک آں‌را کہ جوھراصلی ندارد تربیمت فرمودن نہ لق است ۔چہ ہرسنگی 
جوھر نگردد و هر خوني مشک اذفر نشود و اگر ناس ھزار سال تربیت پابد ازو توقع نیکوٹي نتواں 
داشت ہت 

پیدرا گر بپرورند چو عوں بر نیاید نسیم عوں از بید 
قملعہ 

ہرک در اصل ناکس آفتادہ است بتقالیب دھر کس شود 

و چوں ایندمعنی ٭عتق شد باید کە کسی ہا چئیں ناکس اخٹاط نورزں تا بورطۂ مذلمت گرفتار نگردں 
چنانچہ آن سلک زادہ از تعزیت گدٹ روا ڈل بندگی افتاد و از موانست جوھہریي بسرحد وادي 
ہلا رسید شاہ پرسید کہ چگونہ بودہ اسٹت آن 

حکایت ۲ 


نیکو فرمودد اسہتا 


رعیسلد پرورب نہادہ و ہر سرہر شہریاريی ان مرحمستا گستري داںۂ 


انواز سہیلی٘ باب سیزدھم حکایت دوم 1 


کشادہف حشمت أو دسست عدل برعالم گشیدۂ ھیہٹت او پاہيی ظلم در زنچیر 


اور پسري در وجود آمد آٹار رشد و تجابت بر ناصیه او پیدا و امارات جہان کشا در طلعت 

خوشش ھرہدا. پیسٹا 
روز ولداتئش چو نظر کرد مشتريی انصاف داں وگفذت کہ این سعد اکبر است 

وہر کے این پسر بمقدار کف دستی خالیي سیا بوں سلث از مشاهدۂ آن معغیر شدہ از حکماي 
زمان خاصیت آن علاسہت استفسار نموں گفتند ما درکتب اوائل دیدہایم کہ هرکه چنین نشانی دارد 
اور خطرھا افند اما بعاقہت کشور گیر و جہان کشاي گردں ملک بدان مژدہ خوشدل گشتہ نظر تربیست 
شامل حال او میداشت و در جوار مل کفشگري ہوں ہی حفاظ و ناپاٹ زادہ ملس حق رعایت 
فمساپگی بجاي آوںكہ اورا وظیفۂ مرتب و مرسومی معین ارزانی داشتہ بوں و ھموارہ در ظل الات 
ملک مرفہ و آسودہ حال گذرانیدي ساکزادہ چوں بسن چہاردہ سالگی رسید و طبع او ہماعبت سیل 
کرں پیوستہ در رہ کفشگر آمسدي و ہبازی مشغول گشتي وزہراز صورت حال آگاهی پافتہ بمنع و دفع 
آی اشتغال نمود وگشت نہال طبع کودکان درغایت نازگی استا و آئرا بہرطرف کہ میل دھند ھرآٹینہ 


سائل گردد و بران دستور ہماند نظم 
شاخي کہ بنازگی کس آساست _ اسصلاحش اگرکئيی شود راست 
اوس دی جک سال و نے املا تجیش راست نیاید 


صلم آنست کہ ملک شاہزادەرا از صعبت کفشگر باز دارں تا ناگاہ اخللق ذسیمۂ او در طبیعت 
ملکزادہ سرابہمت نکند و ھمت فردوش آن کوکب سپہر سلطنستارا در حضیض مذلت نیفگند و دیگر 
انواع خطرات از و متصور مینواند ہو ع کرنفس خبیث ھرچہ گون آید 

ملک فرسوں کہ او کودکی است ہا کفشگر خوي گرفتہ و نزد سن بسیار عزیز است پمکن کہ اگر اورا 
از صحبت وي منع کتم ملول گردد و ملال خاطر او سؤدي باندوہ دل من شود چندان صبر کنم کہ 
بزرگٹر گردد و نیک از بد امتیاز کند آنگہ بنصبعت حال اورا بصللم آورہم وزبر خاموش شد و شاہ 
کنشگررا طلبیدہ او تلطلف در بارٌ وي ارزانی داشت و بمواعید خسروانه امیدوار ساخنہ فرسوں کہ نو 
مارا همسایۂ وایں جگرگوشہ ما بتو الفت گرفتہ است و چنان ہے خواہد کہ انیس ورتیب اوباشي و 


.- اس گ‫ ض 
از آب و آتش معائفظت نماي کفشگر زسمیں خدست ہوسہ داد وگنٹ 


6ج٢‎ 


. انوار سہیلي باب سبزدھم حکایت ذوم 
گل باغ شہ عالم افروز با چراغ شبش مشعل روز باد 

سی بندہ خودرا قابلیت اپی منصب شریف نمی بینم و استحقاق چنیں رتِبهُ کہ مقصد اتصي نام 
است از خود ہشاهدہ نمی نماہم لیکن نظر شہنشاهيی کیمپائی است کہ خاٹ تیرەرا زر صاغی سازد و 
سنگسا ناقصرا گوھر کامل گرِاند پیستا 

خاکيی یه ہروگذر کنيی جانں بش سنگيی کہ درو نظر کی ز ر گردد 

اسید آنکہ ہمیان خسروانہ شرائط ملازست بر وجہی مرعی اآفتد کہ بعز استحسان اقترا تواں 
پافست القصهہ خدمست ملگزادہ قبول کر و بی دہشت اورا ہر داشنہ بکلبۂ خود آوردي و ببارگاہ شاہ 
بردعی و گانگاہ نیز ملکزادہ شب در مر او بودي و پادشاہ باستیناس او با کفشگر اظہار فرم کردي و 
کنشگر خدست شاہزادہ بنوعی پیش گرفمت کہ روز بروز قربمتا او در حضرت ملک زیادہ میشد تا بکلي 
معتمد علیہ گشت و بواسطۂ مازسمت گوي شرف از اقران در ربوٹ ع بچوگای خدست توان بر گوي 

روزھا شاہزادەرا بگشت بوستانہا بردي و تا شب بتماشا و عشرت مشغول داشتي و احیانا شب 
نیز در بانغہا و تماشاگاہہا بسر بردي وقتی از اوقات ملکتارا سفری ضرور پیش آمد و با جمعي از 

خواص خدم عزیبت حرکت مصمم گردانیدہ کنشگررا طلبید و *جددا شاہزاددرا ہويی سپردہ انواع 

تاکیدات *عافظت او بظہور رسانید و کفشگر فرسمان شادرا چان قبول کرد بتازگی کھر خدمت ہر بست 
و ملکٹارا در نواحي شہر باشی ود نمونۂ رون خلد برینں و انموني نزعتگاہ اعلی علینّین صبا از 
سے زرحا رام او ناف مھ کاپ کفرمدی عطآان شتال تار چتھاپر کان سنلسی سز ران 


رباحیں چنانں از روا گلہايی مپرابش سمت طرارٹ جستندي و شگوڈ پہايی نہال صدرہ و و طوبي از 


انوار اجار سر افرازش صفت لطافمت وام کردندي ‏ نظم 
بخوبي باغ چون خلد ہرین بود درای خلد بریں گل حورعین بود 
سمن ساتي و نرگس جام دردست بنفشہ پر خمار و سرے گل ہسست 
ٹگندہ سنبل تر زاف بر دوش کشادہ باد نسریں‌ر! بناگوش 
نوا بلبل و آواز دراج شکیب عاشفان‌را کردہ تاراي 


شاہزادہ بیشنر اوقات بتماشاي این باغ میل کرديی درینں ٭*عل کہ شاہ سفر اختیار فرمودہ بود 


انوارسہیلي باب سبزدھم حکایت دوم ۹ 
شاہزادہ بطرپق معہود سیل باغ کردہ با تی چند ازعلان کاؤ اھ پیوستہ ملازم ہودنديی 7 بباغ 
نہاد و کفشگر دید ه اہروز ملک زادہ تپ سرصع ہر سر دار و چامۂ سکلل چواهھردر ہر گوھر خسیس 
و سرشستا لیم اورا ہر مکر و خیانت تحرپص نموں و با خوں اندیشید کہ این جامۂ و ثاج سرساپۂ صد بازرگاں 
است بلکہ راس المال ہزار دریا و کان حالا پدرش از دارالملکٗ دور افتادہ و مادرش با ہمہ اھل 
حرم از جانب من ایمنند صلى آنست کہ ایی پسرا بردارم و بشہري دور دست بردہ پیرایہ و لبامش را 
ببہاي شگرف بفروشم و باتی عمر برناھیت و فراغتا بسربرم بیت 

فرسعی پافٹہ خیز و غنیمت دارش ‏ دولتي رو بتو آورں ز کپ مگذارشں 
عاقثبت آن بی عاقبت خاکسار از هوايی نفس غدار آتش فتنہ پر انگکشتا و آبروي امانت ہر زمیں 
جفا رسحتہ قصد مخدوم زادہُ خود کرں با غلامي کاردان کہ “عرم او بود این رازدر میانں آوردہ و ھریک از 
مازماں‌را بنوعیي داروي بیہوشی خورانید و شاہزادەرا نیز از ھوش بردہ در صندوقی بزرگت خوابانید ر 
چون شب در آمد صندوقرا ہرپشت جمازٌ بسٹەہ کہ ماہ تیزگرں برسرعت سیر او آفرین کردي و سپہر 
عو اوت وو رھت مر کک 
بسرعت ہا فلث پیشی گرفٹی بہوبە ہا قمر خویشي گرفتی 
گہی سروي نشیبش عزم چون سیل گہي *+چوں خارش برھوا میل 
و خوں بر سمندي سوار شد کہ چون عمر کامران روندہ بود و چوں اجل نا گہان رسندہ تیرر! در 
روندگي پي زدہ و برق‌را در جہندگي جگر سوختہ اگر عنان بدو سپرد‌ندي گوي سسابقت از وھم در 
رہودي و اگر تازیانه بدو نمودندي از کرہ خاث ہر قبه افلاٹ جستي_ نظم 
ز آسیب گام وسمش گاہ تک نشان بر رع ماہ ورپشتا سمکْ 
اٹ روي از فلکت کم نبوں صبا مرں سیدان او ھم نبوں 


وغللمرا نیز ہر اسپی دیگرباد پیمايی آسن خاي برق نماي رعد صداي عالم پیماي سوار کرد 


زمیں نورںد چو شوق و فرام کام چو ھوش .__ سبکت گذر چو جوائي و قبمتیي چو روان 
و دو اسپ دیگرکوتل کردہ و زاد و توشہ ہر داشتہ روي براہ آورد‌ند و تا روز روشنى شدن مسافتی 
دور و دراز طی کرد‌ند و علي الصبام اندەک زہانی آسایش نمودہ باز سوار شدند و چون برق در سلڑکٹ 


مسالٹ گرم روي آغاز نمودہ دور و دراز از سر حد مملکت شاہ گذشتہ بولپتی دیگر رسیداند آزانں جانب 


اہ انوار سہیلی باب سیزدھم ٘ حکایت دوم 


خادمان و غللمان بیہوش افتادہ تا یم روز متنبہ نشدند آخرالامر باغبان ہر حال ایشان اطلاع پائتد 
روفن بادام ہا سر کە کہن در دساغ ھری رت تا ہہوش باز آمدند و چوں از شاہزادہ و کلشگر نشانی 

ےس را ا ای ان 

ندیدند روي بشہر نہادہ حال ہا مادر پسردر سیان آورد‌ند ملک سوار شدہ بباغ آمد و ازان گل رعنا ہي 


ہمشام أو نرسید نظم 
رفٹم بباغ وسرو خرامان من نود وآن نوشگفتہ غاچه خندان من نبوں 


چوں اہر نوبہار بہر سو گریستم کا سرو پیش دیدہٗ گریاں من نبوں 
اما چون سادر از نور دیدۃ خوں خبري نیافت فریاد بر کشید و نغیر سوزنائس ہمنزل سماٹ رسانیدہ 
بفرسود تا ہمہ روز اطراف و جوانب باغ بقدم طلب بہ پیماپند و در حوالي و نواحيی شہر و ولِت 
جست و جوي نمابند و چون بعد از تحص فراوان ومجسس بی پایان لنیت وجہ راھی بسر سنزل مقصود 
نرسید قاصدان نا امید با زگشتہ صورت حال بعرض رسانیدند سلکەرا از آتش فراق جوھر رطوہمتا عزیزیی 
در گداز آمد و شمۓوار از شعلۃ غجران میسوخت و از مضموں حالش ثعواي این بی مسعفاد 
دارم اسشب گرسی در سر کہ ننشینم ز پاميی تا سرا پائی وجوں خوں نسوزائم چو شمع 
شب ھمہ شب ہسروزدل سے گذارانید تا صہں بر آمد ود دل ہنہایت رسیدہ آھی سر از سی 
پردر ہر آورں وگفٹ پت 
ٹمچر بحم یک نفس باقیست کو دیدار پار دلبرم گر رع نماید جان بر انشائم چو ث 
بہ آخر بروانہۂ ارجعی الي رٹ در رسیدہ شمع حیاتش بە تند باد کل سن علیہا پان کشتہ شد ع 
ساخت و در فراق زن و فرزند آچە امکانں جزع و فزع ہود بجاي آورد عاقبٹت سر بر خط مصابرت 
در چنیں حالي چو با پیر خ۵ کردم رجوع گفت مرجم نیست جز انا الیہ راجعونں 
اما کفشگر شاہزادہرا ہملکٹ شام بردہ بعد ازانکہ جواہررا تصرف کرندہ بوں اورا ببازرگای فروخمتا و 
خصصے ےب 


ملگزادہ دہ سال در ص“عبمتا ہازرگان نشو و نما پافتہ بحسن بازار پوسف مصری‌را کاسد ساخمت 


انوار سہیلی باب سیرزٹھم حکایت ڈوم هك 
پوسف چۂ اگر ھمسر مشکش ہخریدند تو قابل آئيی کە ؛جانہا بخرندٹ 
ھرگاہ کہ آی سرو ناز پرور از خانہ بیروں آمدي ھزار بیدل برسرراہ نیاز جان نثار کردندي و از ھر 
گوشہ و گنار جہیٹ چای درازيی آن سہی قاست دست دعا ہر آوردنديی 
بہر رھي کہ گذشتي براي دیدهُ بد ھزاز دست دعا ز آستیں ہروں آمسد 
بازرگاں مردي متمیز و کاني ہوں و فطدت و ذکاتی تمام داشت ہا خود گفت مصاحبہت این غام 
پس ازیں مارا صرنہ و مصلمت نیست چہ اگر در خانه سحفغی دارم وجودش با عدم برابر بوں و اگر 
از خانه بیرونں آپد آتش فتنہ مشتعل گرند و کسی طاقت دیدن آن روي نیارد 
رسید دلبرمن اي نظارگی زنہار ‏ بہ بند دیدہ گرٹ جان ہکار می آید 
صواب آنست کہ این غللمرا تفہ نزدیکٹ پادشاہ فاریں برم کہ سلطاني کرہم النفس است یقین کہ 
بافعا قیمت غلاممرا انعامي فرماپد پس بازرگان اورا بفاررس آورںہ بر سبپل تحفہ ہملٹ گذرائید و 
بعد ازدہ سال کە ازکنار پدر جدا شدہ بود و چون ماہ تمام ہمنزل چہارںہ رسید 


چاردہ سالہ بی چاب و شیرین دارم کہ بچانی حلقه بگوش است مہ چاردھش 

باردگر بدارالملث فارس رسید ملٹ از حال فرزند غافل هدیہ بازرگانرا تشریف قبول ارز داشت 
و ہعلق غللمانی خاص قرستاد و روز بروز در تربمت او سي‌افزوں تا باندکٹ مدني از ساپر اقران انت 
و ہا جوھري کہ پیوستہ در خزانہ مالزم بودي و قیمت جواہرو پیرایہا بدو تفوبض یافتی انس گرفتہ 
بوں و ھموارہ اورا رعایتہا کردي و از ھرشعفہ کہ مل بدو دادي جوھری را نصیبی فرستادي اسا جوھريی 
چوں کمال ”عحرمیت غلام بدید گوھر لٔیعش طمع خام در بست و با خود گت غلم را بفریبم تا انگشترتی 
خاص ملکث بمن آرں و باستظہار آن مہر خزانہ وہران کنم و ذخیرہ وافرو مالي نفیس ازان بردارم پس 
با غلامم گنت اي نازنیں ھمہ روز اصناف الطاف در حق اپن کمینہ مبذول می فرمائيی ومن می خواہم کہ 
خدست فوات بعضی آزائرا مکافات کەم ملکٹرا ہر خاتم مبارکی ننشی است کہ ہرکرا بدان نئش 


60 


اه انوار سہیلی باب سیزدھم حکایت ٹ۵وم 
گوئیا مہرسلیمان است نقش خاتمش - هہرکہ با خود دارد آید درنگینں ماک جمش 

ااگرمتحمل ایں زحمستا شوي ودر وقتی کہ مل بشکر خواب استراحت مسغنی باشد آی خاتمرا 
از انگشتا وي بیرون کئي و نزد سن آري تا آن نقش از جہست تو بردارم و عنقریب سربر سلطدنت ہفر 
جمال تو مزیں شوہ بشرط آنکہ عمل وزارت بمن مفرردارں ع بخشی سر ز خوان نوالت نوالهۂ 

جرھریي شاہزادەرا ہبدپن نقش فرہب داد تا شب هنگامی بخواب گاد ملٹ در آمدد دست جرأٹ 
بانگشست سمل دراز کرد: آھستۂ آھستۂ انگشتريی بیروں آورں سلکسۂ بیدار شد و غلامرا گت این 
جرأت چرا نمودي و ترا بدیی خاتم چکار بوں شاہزادہ از تقریر عاجز آمد و نائرد غضب مل سشتعل 

- 
شْدد سیافبرا طلبید و بکششن او سثال داں سیاف خغحست جامۂ از برش ہر کشید آن خال سیاد بر کش 
وي بدید آمد و مل از ہشاهد؛ آی خال بیہوش شد و سیا وت از سیاست باز داشت چون 
شاە بہوش آہد سرو چشم فرزند ہبوسید و گت أييی نور دیدد “عہت کفشگر زراق سارا در نیران فراتی 
انداخت پسر نیز عذرھا خواست وگفت دوستی جوھري مرا برین بی ادبی صعریص نمو شاد جرھررا 
ادبی بلیخ فرسوں و شاہزاددرا نصحتہا کرں کە در مستقبل زمان از مصاحبہت نا کساں دامن در چیند 
تا بامثال این احوال گرفتار نگردد و فائدہ این مثل آنست کد ہر خحاطر اشرف ملک ظاہر گرنں کہ 
صعہت بد اصالن شاہرا بندہ و بندەرا سر انگندہ میسازں و زرگراز جم آنہا است کہ از *خالطت او 
احتراز ہاید نموں و حال آنکہ ملک در تربیمتا او بسر حد افراط رسانیدہ مصلعت آنست کہ در تقرہمب 
و تمکن او جانب اعتدال مرعي باشد سبادا خللي کلي کہ تدار آن از حد امکان خاري افتد برانں 
منفرع گردں شاہ ب سخ وزیر التفات نہ نموں و گت سلاطین ہی تلقیں دوات در کاربيی شروع ننمابند و 
بی مدد الہام ہمہماٹ خطیر خوض نفرماپند نسبت عاليی و خاندان قدیم در شرف ات و گمال 
سفات آدمي چہ مدخل دارں سبب احترام و واسطہ اجلال و اکرام سائر فضل و ادب است نہ مفاخر 
اصل و نسب نظم 
از هدر خویش کشا سینەرا مایة مک نسبت دیرینە‌را 
آب گہرهاي کہں‌را جوي در چو کن گشتا شود زك روي 


شریف و ہزرگوار آنکس تواند ہوں کہ پادشاہ وقت اورا ہر گزیند و یکي از ملوکٹ عالي قدر گفٹہ 


انوار سہبلي داب سیزڈشم حکایت دوم جد 


بگڈرد و ھرکەرا فرو گذارہم کوکب بختش در حضیض خمول افتد نسیم لطف ما اگر ہر شورستان وزد 
رشکٹ گلستان ارم گردد و برق قہرما چوں آتش افشان شوں ہزار خرس اعتبار بسوزں 


نظم 


سلاطیں ھرکرا از پیش راندند زار چركے بر خاکش نشاندند 
چو چشم صے برھرکس کە دیدند پاس ظلمتش از ہر کشیدند 
و ما ایی جواںرا بر داشنەاہم و فرق حرمتش بذروہ رفعت بر افراشتہ امید چنانست کہ گمان 
سا درو تخطا نکشد وزیر دید کە شاہ در تربہت او ثابہت قدم است دم یر گفیہ و ڈرگر مغرضس ان من 
نگشت اما چون روزي چند ہر آمد زرگر دست اخیار کشادہ دید پاي از مرکز اعتدال بیرون نہادہ 
بامید و بیم و وعدظہ و وعید تصرف در سال مردمان آغاز کر روزيی جہت پیرایه دختر شاہ ببعضی از 
جواہر احتیاج افتاد بدانں نوع کہ سدعا ہود نه در خزانۂ ۔شاہ پافتند و نہ در بازار جوھریان بدست آمد 
زرگر بنخعص مشغول گشتہ خبریافت کہ دختر بازرگائي بدیں گونہ جواہر قیمتی دار زرگر بطاب جواھر 
کسی نز وي فرستاد دختر بانکارپیش آمدہ چندا چە سبالفه کردند فائدہ 7 القصۂ اورا طلبیدند 
زرگر دخٹر شاەرا فرموں کہ من شنیددام کە اپں بازرگان بچه درہاي شاھوار دارں کہ تا جوھري فک 
دانہاميی جواھر زواھر اجمرا بر طبق زبرجدنگار فلکث جلود دادہ بصفا و روشنی آن لليی آبدار ندیدہ و 
تا دای درہا در یٹیمرا در مہد صدف پرورش فرسودۃ غواص بصپرٹ نظیر آن گوھرهاي یکدانهہ مشاھدد 
نہ نموںۂ ۰ پیسدا 
چو زھرہ بخوبي و رخشندگيی ‏ گرو بردہ از مہ بتابندگي 
و بتصرف او یا پوتہاي خوش آبست کە مادر خورشید ثابان در رجم کان بصد خوں جگرش پرورش 
دادہ و کوہ خارا ہا آن همۂ سنگدلی در صمیم سینەاش بہزار ناز نگاہ داشتہ 
ثطرهاٹی بادەرا ماند کە در هنگام دی سعقد گرند دروں جامہاليی لعل فام 
و چند پارڈ زمر سبز روسانی دارں کہ دیدۂ نظارگی در تماشايی آن خیرہ ماند و مردم دیدەرا از 
مشاهدۂ آن سبزة دلکشاي روشنی انزابد پیستا 


زو نور بصرفزود و معلوسم شد ‏ کزسبزہ شود روشني چشم لزون 


0 انوار سہیلیي باب سبزٹھم حکایث دوم 


فیروزۃٌ چند خوش رنگت و صافٍ کە سپہر سینا لطاشت از اون آن اتساب نماید 
لعلش نمو ز مہیل عقیق رنگا ‏ فیروزە‌اش نشان از چرع سبرفام 

ملکەرا اسر باید فرموں تا ایی دختر جواھررا حاضر گردانیدہ بقیست وت ہما فروشد و اگر بطوع و 
فہتہ اتاراملد نکارت قیفر از حامل یایه کرو ملکہ بازرگان' زادکرا پاعفاں جراج ملیف مد 
دخترسوگندھا یاں کر کہ سن چنین جواھر ندارم و خوردہ ریزہ کە داشت آنرا در میان آورك زرگر آنرا 
نه پسندید و سلکەرا ہر تعذیب او تحریص کرں دخدرشاہ از جام جہالت الجام ھن نا قصات العقول جم 
پیشەرا مددگار گشتہ بشکاجہ بازرگان زادہ فرمان داد و اندٹ زسانیرا! آی جوزہ بنچارہ بزخم چنگال 
عقاب عقوبت در پاعیۂ ھلاکث افتاں متعلقای دحئر ہازرگان فریاد و نفیر بفراز چرخ ابر رسانیدند وزیر 
پاٹ ضمیر اپنی صورترا برلم خاطرشاہ تصوبرکر سلکسرا از دود ہدنامی چئیں کە از روز حرم ہر 
آمدہ ہوں زاویۂۂ سینہ تیر شد و بطریق تلطف وارثان بازرگان زادہرا بنواخت و مال بسیار دادہ خشنوں 
گردانید و دختررا از نظر التفات بینگندہ ٹرٹ ٹربیت زرگر گرنت و بشامت صحبت آن لیم ستمگار 

ھ-مےسمسمسمم ےہ 

شاہزادة نامدار از مرتبه اعتبار ساقط شد و زرگر از انتقام سلطانيی ترسیدہ بگرچضت مادر دختر صللم 
درآن دید کہ ور رت لس تس تس منت ملک ساکن گرٍد و وقتيی کہ خواطف 
عواصف قہر شہرباري تسکیں پاہد و زبانه غضب جہانسوز پادشاھی انطفا پذیرں بشفاعت بعضي از 
خواص ہحرم آید دخٹربچہار باغ بدر رفت و زرگر ازینں حال خبر پافتہ ہملارست سلکہ آسد شاھزادہ 
چون زرگررا دید آغاز اضطراب کر و گت اي بدخت شوم دیدار 


لسمہسشا 


حیفس باشد نظر بدیواری ‏ کہ برو صورتت نگار کنند 
باز آمدي تا فدن دیگر بر انگیزي و حیلهٗ از راہ طمع و غرض ہر کارکنی ہرو کہ دیگر ملاقات تو بر 
سس وبال است و مثقالات سن با تو از قبیل معال زرگر از نزٹ شاہ زادہ ناامید بیرون آمد و روي پر 


بیاباں نہادہ سراسیمه ر پریشان حال میرفنٹ شب در آمد و ابر ثیرہ سرا برد سپا نام در فضاي ھوا 


انوار سہیلي: باب سیردھم حکایت دوم “٥ذ‏ 
نصب کردہ چراغ سٹارگان‌را فرو نشاند بہچارہ زرگردر چنان وتتي کہ غبار نیل در عرصسًٌ زمین بیختہ 
بودند و دوںۃٗ زنگباربي بر بالاي قطران رقف ہیت . 
شبيی چوں روي زنگی از سیای رسیدہ زنگی شب تا پشت ماهيی 
بہعغوں وار قدم می زد تضارا دران صعرا 7 شکار دبار چاهی فرو برِہ ہودند و ببري و بوزینہ رو 


ماربي درلی چاہ افتادہ زرگر کہ براہ مردمان از جفا چاہ کندي از گر راہ رسیدہ بر اثر جانوراں درچاہ 


اي که تو از ظلم چاهي میکني از برائی خوہش چاھی سیکي 
گرں خوں چون کرم پیلەہ بر من بہر خود چە مي کنی اندازہ کی 


ای جماعت کہ در قعرچاہ ہودند از ح خود باپذايی دیگريی نپردا خشند و روزھا ہر ھمان قرار در 
تٹ چاہ ہماندند تا پکروز سیاحی از اھل شہر عزیمتا سفر نمودہ ہر اپشان بگذشت و آنی حال سشاهد: 
فرمودۂ پرپشان خاطرگشت ہا خوں اندپشید کہ آخر ان سرۃ از فرزندان آدم استث و درینں ورطۃ ٭رےں 
گرفتار آمدہ ببادیۂ سمات نزدیکەر است از سر شنزل حا مروٹ اقتضاي آن سیکند کە بہر وجۂ کہ 
میس رگردں اورا خالص دھم و ثواب ایں عمل از ہراِي پوم لا پنفع مال ول بنوں ذخیرہ نہم پس رشتہ پرو 
س7ر تج نو72 ونب ُٰ 
گذاشت ہوزینہ دران آویختہ ہر سرچاہ رسید کرت دیگر مار سعاہشت کر سیوم نوبمت ہبر پاعچہ در رسن 
زں و چون این ھر سہ بہاسوں رسید ند سیاچرا دعا گركہ گفتند لیہستا 
کار دوات باشد ا ےك سڈ بی ما گرگاد گاە چونٹو مطاربيی بسر وقہت طلبگاران رسك 
بدالكە ترإ ہرھریکٹ از ما منتيی بزرگچ و نعمتيی تمام ثابہتا و متوجه شد ودرین وقذشت ٭جازات 
< التفات نمودہ سنزل سرا بقدم سمیمونں مشرف سازي طربق حلگذاريی مرعی افند بہر گفمت؛ سن نیز در 
حوالی شہر بفلن بیشۂ ون گرفتدام و پمکن کہ اگر بدان موضع گذري فرسای بدانچە مقدور تواند بود 
رسم خدمت بجاي آرم مار گت س در بارڈ شہر مسکن اختیار کرندام چون آجا تشریف آري ر 
سعادت مساعدت نماپد بقدر امکان عذر ایی احسان بخواہم و حالا نصحتيی دارہم کہ استماع آن ہر تو 
فرض است ١‏ ا مرٹرا از چاہ بیرون میارکە تج 5 (باشد و باداش ن لیکو ك بیدیي للزم دانہ ند ہجمال 


ظاھر ایشان فریفعۂ نباید گشت و از قبص باطن و نا پاکيی اخلق شان این نباہد بود 


ح6 


٦ه‏ انوار سہیليی باب سرزتھع حکاپیٹ وم 


ہگذراز صورت و سیرت؛ بصفا دار ازانکہ آدەميی شکل ہود کو بتراز دد ہاشد 
و اکثراهل روزگار بہ آراپش صورت مشغول اند و از اصالم معنيی غافل لاجرم ع 
دیدەرا پوسف اند و دل‌را گرگی 

علي النحصوص ایی مر کە روزھا رفیق ما بودہ و خوي و خصلت او نیکو شناختہ ایم البتہ در بشر 

او عالست مروت ندیدەام و از گلشن صفاتش ہوي وفا نشنیدہ 
ونا جوي ز خوبان کہ هوچکس نشنید ہی وجە ز گلزار دھر بوي وفا 

و اگر قول مارا کار نہ بندي روز باشد کہ از کرںہ پشیمان شوي سیام ‏ ضس اہشان التفات نا 
نموںدہ رشتہ فروگذاشت رو مناصعمت ہے غرض را بسمع قبول استماع نا کردد زرگررا بسر چاہ آوردہ مرں زرگر 
سیاچرا عذرها خواست و شمہ از احوال بی عنابتي شاہ و سرگکشتگي خود بازگشت و با اب ہمہ التماس 
نموں کہ روزي برو بگذرك شاہد کہ مکافاتی بجاي تواند آورں سیام گفت حا پاي توکل در طربق عزہممت 
نہادەام ودو مہ روزہ در اطرافب عالم سیري خواہم کرن اما شرط کردم کہ اگر از قضا اسان باشد و فرسان 
قدر نفاذ پابد دیگر بارہ شرف صعبت درپاہم ع گرعمرہوں بازبخدمت برسم 

بدپن سعاھدہ یکدیگررا وداع کرد‌ند و ھرکس بجاي خوں باز گشتند سیام روي براہ آورد و زرگر بشہر 
باز آمدہ در گوشہ متواري شد و پادشاہ از تربہت زرگر پشیمان و از ناشنودن مواعظہ و زبر منفعل 
جائب دخٹر الطات تمیکرہ و چنداچہ اکاہر برسائل شلاٹ ٹسکٹ نمودہ ذر خراست میگردند 
بموتف قبول نمیرسید تا بریں تضیہ یکسال بگذشت و سیام برخی از بلد و ولیانتدرا تماشا فرمودہ 
سیصد درستا زر بدست آوردہ آخر داعیة حب الوطن ظہور کردہ ہا خود اندیشید کہ ھرچند مرأ در 
غریت گارھا ہر حسب مراد است و ساععمت بساعت دولت دنیا و سعادت عقبي درازدیاد لیکن هواي 
سولد ہا طبۓ سازگارتر است و آب سرچشمۂ وط در کام دل خوشگوارتر 

اگرچہ نرگس دانہا زسیم و زرسازند ‏ براي نرگس ہم خاث پرگسستان بہ 


سس از غریسدا رريی بسک نہاد و شبس هگاميی بدان آن کوہ يہ موضع ہوزنہ ہوںد رسیدة فرود 


انا سہیلی۔ باب سیرقف۔ کات کن ہے اہ 
آمد قدري از شب گذشنہ دو دزں خوئریز فننہ انگیز کہ سرچ خاجرگذاراز خدنگا سینہ شگاف اپشان 
برحذر بودي و سفاکٹ نیزہ دار از هول تیخ 'جان شکار شان سپر تریں در روي کشیدي 
چو چشم دلبران پر کین و خوئریز ‏ بقصد خوں مردم تیغہا تیز 

ہبالیں ويی آمدند و نقد و جنسی کہ داشت تصرف کردہ پاپش ھم کمند “حکم پر پستند و در 
کرپوڈڈ خطرناٹ کہ از شارع دور بوں ٭+چنان بستہ بینگندند پیچارہ با خوں گشت هتوز کہ رمقي از 
حیات داري و رقمی از صطعه زندگانی ستلوانی ع جال گلە نیست شکرباہد کردن 

شب هھمہ شب سر سیام بستہ افتادہ ہوں و حکم قضا و فرمان قدررا گردن نہادہ هنگام “عراز درد 
دست و پا بیطانٹ شدہ فریاد آغاز کرد بیسٹا 

میرسد گر کند دلم فریاد لیک فریاد رس نمی بینم 

اشکسا حسرت از دیدہ می بارہد و بسوز سینە غم اندوز سے نالید و میگنت دریغ درینں ہلک 
عنا نا چیز شدم و کس از حال من وقوف نیافت و با این ھمۂ درد جان سوز در ورطۂ فنا افتادم رو 
ہوي دوا بمشام امید نرسید بیمتا 

دل کر سوزں دریں غم برمن دل سوخھ ‏ جزدل س چون کسی پہلويی سن سوزندہ نیست 

درہنوشتا بوزیئہ بطلب طعمہ بیروں آمدہ بر حوامي آن کربوہ میگذشت آوازي دردناٹ شنید و 
ازان صدا بوي آشناي احساس کرد درعقب کربوہ رفتہ بسر وقت سیا رسید چوں یار خودرا ہس بند 
ہلا دید سیلاب خونیں از چشمۂُ چشم بکشاد وگفت اي دوست عزیز بدیں جايی چون افتادۂ و احوال تو 
برچە سنوال است سپاح گت اي پار مہربانں در “عدت آباد دنیا ہچ نیف راحتبي بي غصه جراحتيی 
نرند ودر خرابه روزگار غدار ھي گنس لطانت بی زخم ازدھاي نچ و آفت بدست نیاپد 

کس عسل بی نیش ازین دکان نخورد کس رطب بی خار ازیی ہستان چید 

و هرگاد کسی بدپنی نکتہ دانا شد و حقیقعت این حال بر وي منکشف گشت نہ از غصهً خار آزار 

گیتی چوں ابر خزاني اش مامت باید رت و نہ بر جلوۃ گلہاي تازہ عذارش چون موسم بہار طٰح 


طرب باپد انداخت کہ نە غم اورا مداربست ونہ شادثی اورا قراری 


۸ انوار سہیلی باب سبردھم حکایت دوم 


مہ 


نظم 
دریں هسٹی کہ پابد نیستی زوذ _ نبابد شد ہ ھست و نیست خشنود 
چشاند آب و بر آتش شائد بہ ششد ۔چیز و آنکه وا ستاند 
دھد ہستاند و عاريی ندارد ہز داں و ستد کاري ندارد 
پس قصه دزدان و زر بردن و اورا بستہ آنچا انگندن نتمامي باز راند ہوزبنہ گفت خوشدل باش کە 
در نومیدي بسی امید است_ ‏ پابان شب میۂہ سفید است 
و من بقدر طائٹ در تداکث آن خلل سعيی خواھم نموں و أھم مہمات خالص گردن تنست پس 
بندھاي سپاہرا بگچخت و اورا بخانۂ کە از خس و خاشاث فراہم آوردہ بوں رسانیدہ میوہاي تر و 
خشکٹ حاض رگرںانید و التماس کر کہ اسروز ازینں منزل بیروں میا و بادل فارغ سر ہر ہسٹر آسایش نہ تا 
سس باز آم و از پیش سیاح بیروں آہد پيی دزدان ہر داشت و ہر عقب ایشان روانں شد اما دزدان 
رخت و زر بر داشتہ همہ شب راہ برفتند و صباہرا کوفتہ و ساندہ درچڈا رسیدند خراب ہر اپشان 
غلبہ کردہ رختہاي سیام از پشت باز گرفٹند و سخفنند و بدل این و خاطر سطمین در خواب رفنند 
چاشنتگاهی را بوزینہ بسر وقشت ایشان رسید و ایشانرا غائل یافته فرستا وقشت عنیمت شمرد و پشتوارة 
رخستارا بشگافتہ و اول پدرہ زرا برداشتہ بگرشہ بردد در خاٹ پنہان کردہ باز آمد ایشان هنوز متنبہ 
نشدہ بودند پارۃ دیگر از سروپاي سیام بیرں و در موضعی ختفی ساخت حاصل المر تمامی رخوت 
سیاچرا با بعضی از وسلہاي دزدان کہ بران قدرت بات ہر داشتہ جاپہا بنہاد و از دور بر بالعی درختيی 
سترصد کار ایشان فرار گرفمت چون زسانی ہر آمد دزدان از خواب در آسدند و جونں کی 
نشانی ندیدند سراسیمه و حیران بہر طرف دویدن آغاز نہادند بی کہ بران دیگريی ہجردت نھن فابق 
ہوں گفت اي برادر ایں سر چشمہ جاي آمدوشد آدمیان نیست و دیگر آنکہ اثر اقدام آدسبان نیز 
ہو حوالمي حچشمۂ نمی نماید ان صورثتا بہیي, وجہ از آدسي صادر نشدہ غالب غانں سس آنست کہ این 
سر چشمہ جاي دیوان و پربان امت و سا گستاخانہ اپجا آسدیم ودست و پاي دراز کرںدہ ىعواب 
رفتیم ایں حرکشت از قوم ایشان واقع شدہ و هنوز جاي شکراسہت کہ قصد قتل ما نکرںداند صواب آنست 


کہ زودتر بگریزہم و یع جانی کے ماندت اسہب بٹکٹ پايی ہمرون برم 


انوار سہیلی باب سیزدھم حکایت ۵وم ۹ه 
ھست درین بادیہۂ دیو لع 7 دل ٹنگا وغم دل فراع 
ھرکە دربن بادیہ ہا طبع ساخت چوں جگر افسر و چو زھرہ گداخت 
ھرکہ درین راہ کند خواہگاہ پا سرش از دست رود پا کللد 
پس دزدان بادل ترسناٹ راہ گریز گرفٹند و ہوزبنہ از معاودت ایشان خاطر جمع کردہ بخانہ 
مراجعت کر و ہا سیاح صورت حال ہاز گفشت و آن شب سپاہرا نگاہ داشت و باہداں کہ دزد شب 
ہا لباس ظلمانی از چشمه خورشید نورانی گربسخش گرفت سیاح مہر جہان گرں از بند تبرگی خلاص یافتہ 
رومی بمتصد نہاد بہت 
جو ظاھ رگشت در صعراي افلاث درسستا ور یر وکا خاٹ 
بوزنہ سیاہرا بدان سر چشمہ بر و زرو لباس او و آچہ ازدزدان ربودہ بود پیش آور سیا بح 
خود انم شدہ رخحوت اپشاں‌را تصرف نکر و بوزنەرا وداع نمودہ روي بشہر نہاد تضارا گذرش 


بران 
خواست کە احنراز نماید ہبر آواز داد کە این باش ۓع سارا حى نعمت تو ہاںد است ھهنوز 

پس پیش آمد و در عذر خواي سبالفہ ہسیار نمودہ التماس کر کہ یک ساعت توقف فرماید 
سیام بناہر تراضي خاطر او متوتقف شد و ہبردر طلب تحفۂه کە لالق مہمان باشد ہر طرئف میگشت تا 
بدر قصرچہار باغ شاہ رسید و در آمد دختری‌را دید کہ ہراب حوض نشستہ پیراب نیمٹي در گرِن 
دارں ہبر ہیکٹ سر پاتچہ اورا نا بوں ساخمت و پیرایہ نزدیت سیاح اوردہ رسم اعتدذار رعایت نەوں سیاحم 
نیز ماالاشت اورا بمعذرت مقابلہ کردہ روي بشہر آورد و از حال آشناشٔ زرگر بر اندیشیدہ خاط رگذرانید 
کە از بہائم و سباع حسن عہد مشاھدہ کردم و معرفت اپشانى چندین ثمرہ دا اگر زرگر از وصول ٭ن 
خبر پاہد ھرآئینہ ہمقدم من انواع اهتزاز خواهد نمود و در تقدیم اہواب تلطف انواع تکلف لازم خواهد 
داشت و ہامداں و معاونت او درسہاي زر ہقظیمتی تمام فروخنۂ خواهد شد و ابن پیرایۂہ کہ گا نیہ 
جواھر است بہ بہاي نیکٹ در گذار خواہد رفنت چہ بصارك اودریں باب و وقوف او ہر نرخ هریک 
ازاں بیشتراز دیگرانی است “عرگاھی بود کہ سیام بشہر رسید و دران وت آوازۂ قتل دختر شاہ در شہر 
افتادہ بود و خلق سراسیمۂ ری ہبارگاد سلطان نہادہ ززگر نیز جہت تُعص آن حال از گوشه خلوت 
6 


َ‌ ۱ انوار سہیلی باب سیزٹھم حکایث وم 

ہیروں آسدہ× می ‌خواست 3 بی از یارآن را بە بیند و کیفیت آى صورت استفسار نماپد ناگاہ سیاےرا دید 
و اسنبشاري تمام نمودہ اورا باجلال و اکرام بمنزل خود بر بعد از رسم پرسش دیگر بارہ و افعۂ خوں و دور 
ماندن از ملازہٹ شاہ و ااحطاطٰي کە دز سرتبة اورا واقع شدہ ہوں و سبالٹی مال و منال که ازدست او 
رفتہ بتفصیل باز راند سپام اورا تسلي دادہ گنت اي برادر اگردر اسباب معیشت تو نقصان پدید آمدہ و 
ارکان ثروت تو بہ تندہاد حوادث درھم شکسته غم سخور کہ مرا درستی ۔چند ھست و پیرایه نیز دارم 
مشتمل بر جواھر بسیار و تو در شناخشن زر وگوھر صاحب بصیرئي از روي اهتمام و شفقت آلرا بفروش 
ر ھرچه خواھی بردارکہ درآن مضایثہ تھرآہد ہود زرگر پیرایڈرا ! طلبید و چون نگاہ کر پیرایۂ دختر ملک 
دید تازہ روئی آغاز نہادہ سباہرا! گفت قیمت این جواہر زیادہ ازای است کہ *عاسب وھم از عہدہ 
شمار آن بیرون تواند آمد دل خوش دار کہ همیں ساعت خاطر ترا فارغ گردانم و تو ایاعجا بسلامت 
بشیں تا من بیاہم پس زرگر با خود اندیشید کہ نرست ہزرگٹ پافتم و عنیمتي شگرف بدست آوردم اگر 
أهماليی ورزیدہ آترا! ضائع گرنِائم | ز فواید حزم و خر بی بہر خواہم ساند پیش ازین مزا پادشاہ بای 
ستغیر بودہ و دریں *حل کہ خبر قتل دختر او رسانیدہائد ھراٴئینه متالم و اندیشہ ناش است و قاتل دختررا 
میطلبید ھے وسیلۂ بہ ازیںی نیست کہ سیاہرا بدست شاہ سپارم تا بقصاص رساند شاید کہ ملک ازمن 
خشنوں گشتہ ہاز بمرتبہ خود ترٹی نمایم آنگہ عزیمت بر غدر قرار دادہ بدرگاہ رفت و خبر داں کہ 
کشند< دخئر ہا بیرایہ گرفتەام شاہ اورا طلبیدہ و پیرایەرا دیدد کس فرستاد تا سیاہرا حاضر گردانیددند سیام 


پاتچارہ چون هاجار کار بدید زرگررا گشت انتا 
ش لد : ۰ نا ھی 7 
کشتيی مر بد وستيی و کس نکشتہ بوں رن زار تر کسی‌را ھرٹر پودسیں 


ایی سزاي سی است و ہزار چندین جزاي من ملک گمان بر کہ او گنادگار است و این سنحن 
برای مکافا بد کرداريی سیگرید و پیرایهہ نیز مصداق آن سظنه شد ہفرسود تا اورا بگرں شہر بگر| نند 
عہوس سا خكنہ روزي دیگرکە ا ز شرائط تعذدیبس بہردازند اورا بقصاص رسانند دریں وقت کہ او را بگرں شہر 
سیگرںا نید ند مار از بامي بارہ دیدڈ نظارہ کشودہ ہوں چون پار خودرا بدان حال دید در پی ایستاد و بعد 
ازانکە اور بزندان باز داشتند نزدیکٹ وي آمد و برصورت واقعہ اطلع یافتہ بخروشید وگنت نہ ترا گندہ 


بوٹم کہ آدسيی بد گوھر وفا ندارں و در مقاہلۂ احسان و پاری طرہقة ەدغل و جفاکاريی جايی آرںد نشنیدي 


انوار سہبلیي پاب سیرزڈھم حکایٹ ٹوم ۲ 


ومن ھمائروز کہ تو روي از قول پاران بر ثانتی و منامعت خالی از شایبہ اغراض استماع نکردي دانسٹم 
کہ مآل حال تو بندامت خواہد انجامید . بیت 
من ھمائروز ز فرفاد طمع ببریدم ‏ کہ عنان دل شیدابکف شیرین داد 
اضطراب حخاطر چیزيی حاصل نمیشود و سرا همیں 2 بس کە از نا شنیدن آن موعظطت ع 
بد نام شہرگشتم و رسواي مردسان هم 
اکنوں ارہ اندیش که دفع این غایله و عالي این واقعہ تواند بود مار گشت دیروز مادر شاەرا زنخمی 
زدەام و ھمۂ شہر در معالٰجۂ آن عاجزاند این گیادرا نگاہ دار و علی الصبام کہ نز تو آپند و کیفیت عالے 
طلبند ہملازرست سلکسہ روو پس ازانکة صورت حادثۂ خوں تقریر کردہ باشيی اپ گیادرا بدو دہ تا سخورد و 
کرں و مار وقشت “عر ہبام کوشکت پادشاہ ہر آسدہ و از روزنہۂ آواز داد کہ عللي مار گزیدہ نزدیکی سیاح 
دخئر ہاندوہ زخم سادر جمع شدہ در علي زھر مار ہا اطہا مشورٹ سیکرں و چنداچە تریاقاٹ رو دوافم 
سموم معالجۂ سی نمودند فائدہ نمیداد جو آواز ہگش شاہ رسید نرہوں کہ بە بینید که برہام جچەہ کس 
ا ہہت واین سخں از کیا میگوید چند|چہ پاسباناں تشعصں کراند برہام آدميی ندید ند و حمل بران آافتاں 
که ھاتف غیبيی اہی صدا در دادہ سیاہرا از زندان بیروں آوردند و نزدیک ملک بردہ بہ تحقیق تضیه 
عالي مشغول کشتند سیام گفت اي ملک بیٹ 
ھمیشہ درگہ عدل و جناب احسانت چو کعبہ مقصد حاجاثت اہل عالم باد 
علا این زھر نزدکٹ سن است و ھمیں دم ملک جہان صعت کامل خواہد پافنت طمع سیدارم 
کہ خصست نگل از حال پریشان خود بمسامع جلال رسائم و از عدل ملث زہبد کہ یکنٹس گوش ھوش 
چنان خسپ کاید فغانت بگرش اگر داد خواهھی ہرآركد خریش 


دل ملکٹرا از راستی قول سیام خبر شد و بطربق لطف فرسوں کہ حال خودرا از مبدا تا منٹہا 


دو انوار مم ہي باب سیزڈھم جکاٹت ۵وم 
با زگويی و بیدھشتا تمام حکایت خوں تقریر کی سیام از رو جرآت کە راست گوپارںر باشد دلیروار 
تصة خودرا فرو خواند و برأات ذمۂ او ازان گناہ ہر ضمیر سنیر پادشاہ روشن شد پس آن گیاہ با شیر 
پوشانید و زرگر در پايی دار انتظار سیام سیکشید تا زودتر کشتہ گشتہ درسٹہاي زر با او ہمانه و نز پادشاد 
بہمان تقرب و جاہ که داشتہ بر سد کہ ناگاد مثال مل در رسید کە بعوشض سیاح زرگررا بردار کشند و 
حد افدرا دران زسان آن ہوں کە اگر نمامی کسیرا در بلاشيِ افگندي چوں افتراي او دراں ظاھرگشتی و 
خواستندي کہ جاي آوردہ شود در حق آن کذاب غماز تقدیم افتادي بہمان دستور آی حق ناشناس 
پھوفارا کہ لہ روپ فتروتت ید ہوں و لہ ہويی سروٹٹ شید ہرد ار کشید ند و عرصة وجودرا از لوٹ شس 
عمل خدوںد زسیک نظم 

دریں دار المکافات آنکه بد کرد نہ باجان کسان ہا جان خود کرد 

اہنست مثل پادشاہان در اختیار مقربان و تمعص احوال متعلقان و اگر ملک حلب آن بد اصل 
بی ادبرا ترپیمتا نکردي دخترش ستعرضش خونں ہیگنايی نشدي و بطریق جزا بسر پاچ ہبر کشتہ نگشتی 
و اگرگوش باستماع تقول مظلوم ستمدیدہ نکشاديی حق از باطل و راستيی از دروغ سمتاز نشدي و سللاطینں 
کہ ھرگز نیکو کاري ضائع نشوں و جزاي بدگرداران بہبي وجہ در توقف نمائد پس درین وقت کہ فراش 
قصا بارگاد دولت ایشان ہر افراشتہ است و کار فرساي قدر نوبت کامگاري و جہانداري ہا اپشان گذاشتہ 
سجگی نماپند تا کاريی يہ وو مکنصیہا نیکنامہی دنیا و سیہا درجات و جات عقبی باشد از اپشانں در 
وجوںد آید قطاعۂ 

ھر مد نظر بکسي سیکند سپپدر هر نوبتيی زہینں بکسي ہید قد زسانی 


انوار مہیلي باب چہارٹھم مقدمہ 07 


باب چہاردھہ 
ہد وہۂ 


چون راي کشور آراي این داستان پر فائدہ کہ گانجی ہوں سملو'از جواہر حکمت و خزاظ ەشعوں 
بنقوں موعظت استماع نموں از حکیم کامل ذوفنون بجان و دل سمنوں گشٹہ گفىت 
قطعۂ 
ای تشنگان بادیۂ شوق پافتہ از بحر طبع روشست آب زلال علم 
برداشت ضمیرمنیرت بدست فکر ‏ روزي ہزار بار نقاب از جمال علم 
تصدیم ملازمانں جناب حکمت نصاب از حد گذشت و زیادت اقدام پر ابرام بسر حد بي‌ادبی 
کشید و نزدیث آمد کہ طناب اطناب بریدہ گردد چوں التفات نمودہ سرا از ُعوايی وصیت سیزںھم 
آگاهيی دادي و داستان ماوٹ در تربیت ندما و متعلقان شنیدم و بر خللہا کہ از حبت اراذل و اسافل 
پدید آپد مطلع شدم اکنوں عنایت فرمودہ مضمون وصیت آخریں بتفصیل باز باپد نموں ودرین معني 
-ضن باید رائد کە چرا حکیم کرہم عاقل و داناي کامل بسنۂ بند بلاو خس زخم عنا سی باشد و لیم چاھل 
و نادان غافل در فراعت و رفاھیمت روزگار میگذارك نە آنرا عقل و کیاست دست گیرں و نہ ایں‌را جہل 
و حماقمت از پاميی درآرں و دیگر بگوبد کە وجۃ حیلت در جذب منفعت و دنع مضرت چیستا ر 
بچە تدہیر از میاسن سعادات *“عظوظ ٹواند شد و بکدام چارہ راہ بمنزل مرادات توان برں برهمن جواب 
داد کہ امی مل دولت و معادترا مقدمات و اسباب ھست کہ چوں کسی آنہارا بدست آرد سزاوار 
جاہ و مکنت و شاپستہ عز ورفعت گردٹ اما ناب و ثمرات آن بتقدیر ازلی متعلق است و اصل ھمہ 
قضاي اہی و حکم پادشاھی تواند ہو و ہا مقضاي قدر و تضا وسابط و وسائل ضائع و باطل باشد چہ 
بسیار داناپان باسعقانی دولت از فقوت پکروزہ ”حروم ہودند و سی چجاہان بی استعداد از شوت و 


سکنستا بر سرہر سروريی نشستند 
6-7 


نی انوار سہیلییي ‏ باب چہارٹھم حکایت اول 


قطعۂ 
گئپ شاھی دھند دوناںرا. بہئرپیشہ ٹیم نان ندھند 
سفلة ہر صدر رو اھل دانش را بغلط رہ ہر آستان ندھند 
ساخث پا جمالی زہہا کە دلہا صید کردہ جذب سناقغعم تواند کرد چون قضاي اپزدي ہا آن پار نہاشد 
ضپ لمرہ ضعواد پانم واز مات هٹرو جمال و خرد و کمال نتیجہ چندان خواهد دید و پادشاهزادہ 
ایی مسُلەرا ہر دروازہٗ شہر نسطور نوشتہ است و ازو یادگار ماندہ و این سخررا داستان رنگیں و تصۂ 


شیرینں ھست راي پرسید کہ جگونۂ ہواہ اسستا آن 
حکایت ا 


ہدائش بزرگگ و ہہت بلند ہہازو دلیر و بدل ھوشمند 
دو پسرداشت بانواع آداب متصلي گشتہ و باصناف فضائل آراستہ شد: 


یی دلہا برحممت شاں کردد يکي جانہا بعدل آباد کردہ 


جوں شاد دعوتٹ ابزدیرا لبیک اجابٹ زں برادر مہتر خزاپن پدر بدستن تغلب ذرو گرفمت و 


دلہاعی ارگاں دوات و اعیاں حضرلتارا لگمند تلطفب و تکلف در قیل تصرف آوردد و بکمال تل و تملق 


صید کرہ جاي پدر بنشست پیہٹتا 
بفرےتر زمان شاد جوان بت بہ آئیں پدر شد برسر تخت 


ہر راحلہ فرار نہادہ کربسٹ غربہمت و خطر سفر قبول فرمود و ازغم و نالہ زاں و توشۂ ہر داشتہ روي براہ اورد 


تل رر 


ز شہر خوہش سلولم سرسفر دارم بجزغم تو ندائم چہ توشہ بردارم 


شاہزادہ ننہا راہ دیرو دراز پیش گرنت آخر روز بسر منزلي رسیدہ ہر تتہائی وغریبي خود گربان و 
ہر دو کامي کر چشمم چشم خولیی رواں ‏ حال رفتی چون بوں ابی خود نخستین سزل اس 
القصۂ آن شب بتہائی گذرائید روز دیگر کہ دلبر زہبا رومی خورشید از تدش افق جمال نمود و نگار 
در مہر بکشاد گردوں سپہر ‏ بپپاراست روئی زمیں‌را ہمہر 
ہلک زادہ آھنگمس رف کرں وو جوانی تازہ روب َلَْلة ٭وب باطراونی ہیغایتٹ و لطائتی ہینہاہتٹ ہا 
او ھمراد شد شاہزادہ نگاد کرد ”عبوبي دید کہ گوئی قباي کمال حس بر قاسمت او دوختہ اند و دل مادرا 
از شراره رشک جمال او سوختہ خطيی چون ہنفشۂ تازہ بر حوالمي گلبرگٹ طريی دسید: پا دایرۂ از عئبرٹر 
رر صلۓ الله سیراب کشیدد _۔ نظم 
خطش چون مورچۂ پیرامن گل .کہ عنبر ریز سی چیند ز سنبل 
خطي زچی رگرں ساد گشتۂ خر سر ہر خطش گمراہ گشتہ 
شاھزادہ چون 7 خط دلکش و رخسار آتئش وش مہشاہدد کرںد× 
خطی عضیئ ہمد رخيی ہر فروختہ جوں سیا خلیل کز آتٹش ہر آسدۃ: 
با خود گفشت مگر بار *”عنت مجرانرا بقوت سرافشت این جوان توان کشید و در سای این سر 
خوش است آوارگي اورا کہ همراھي چنیں باشد 
پس آن دو پاسس چس جواني و آن دو نہال جوہبار زندگانی بمصاحبت یکدیگر خوش بر آمدہ 


رباعی 
درد و زخم ار زلف تو در جنگسا آید از حال بہشتیان سرا ننگی آید 


ور بپٹو !صعراي بہشتم خوانند صعراي بہشت بر دلم تنگی اید 


در سنزل دیگر بازرگان ہچ هشیار کارد ان صائب تد بر دوراندیش تمام خمرں ئ۸ هنکام کفابت بعقل 


ضط انوار مہیلي .باب چہارٹھم حکایت اول 


کامل رش شبرا ہر گردن روز بستی و در وقت معاملہ :چستی و چااکيی درست خورشیدرا از چار 
بازار فلس بدست آرردي ایت 
حریفي چاہکي شیرین زہائی - بدانش کار سای کارداني 
بدپشان پیوست و نظرسعادت از صورت آی تدلیث وقوع یاشت روز سیوم دھقان زادهٗ تواناٹی زورمند 
کە در ابواب زراعت بصارتی شامل و در اصناف دھقانيی مہارئی کامل داشت بروسندي دستش در 
دھقانی تا ہحدي کہ هر چرب خشث کە در زمیں نشاندي مائند نہال بکمال رسیدہ مہوھاي تازۃ 
افشاندي و پمن قدم در دھتانی تا غایتتی که پاي ہر سرھر خاٹ کہ نہادي ہي آنکہ شەم در و فشائند 
بر داديی پیسٹا 
باغ از وگشتۂ تازہ و شاداب زیع ا مننظم بدو اسباب 
مصاحب ایشان شد و بدان چہار رکن کہ درھم پیوستند خانۂ مرافقت باتمام رسید و سر 
عو ارتا ارت عزانت زاران برای بنالی یت کَکرخم اغزہجار آزکان فرامرن ود 
منازل و مراحل می پیمودند و بدہدار هم آسودہ حال و آرمیدد دل مي بودند 
ھرکہ باشد همشین دوستان ھست در گان میان بوستان 
ھرچہ سی جو یں قاہم اُست نہ زہانٹ کار سي آید نہ دست 
دل ز ھریاري غذائی سی خورں جان ز ھر علمي صفات می برں 
از لقائی هرکسي فیض بري وز قرآن هر ثرین خیريی خوري 
چون سثٹارہ ہا ستارد شد قریں ئن هردو اثر زاید ہیں 
بعد از قطع مسافت بعید بشہر نسطور رسیدند و ہر کرائه شہر براي آساپش و آرامش سنزلي نیکو 
اخنیار کرەند ھے کدامرا زاد و توشۂ نماندہ بوں و درم و دینار نیز نداشتند پکی از یاراں گفت کہ حال 
مصلیتں وقتا آنست کہ ھریکٹ ھنر و کفایت خوں بنمالیم وجد ر جہد دعوئی و نعمتی بدست آرہم 
تا بفراست روزيی چند درین شہر توانیم بوں شاہ زادہ گفت کارهاي بمقادپر الہبيی باز بستہ استا و 
بکوشش و جہد آدسي زیادت ثفاوتی دران پدید نیابد پس ھرکہ از آدمیان خردسند تر باشد هرآئینہ در 


طلب او خوض ننماپد و عمر عزیزرا فداي مرداري کە باوجود نا پاہداريی دشمن بسیار دارد نکند 


انوارمہیلي ‏ باب چہاردھم حکایت اول ٠٢۷ ٠..--‏ 


. فماعہ 
ایں جہان ہر سثال مرداربست گر کسان گرں ار ھزار ھزار 


اہن مر آنرا هھمي زند مغلب و آن سر ایں‌را ھمی زند منقار 
آخرالمر بر پرند همہ و زھمه باز ماند این مردار 


روزي کہ در کار خانهۂ خحن قسمنا بینہم معیشنہم قسمت پافتہ باشد بمدں حرص و شرہ زیادہ نشود 
و حاصل کار حریص جز وبال ونکال نباشد مثنويی 
گرچہ بسی لم بدستا آورہم ‏ بیشتراز روزی خود کي خورہم 
پس ز ہی آتچہ نہ روزيی ساست این ھمہ تشویش کشیدن ۔چراست 
راہ رضا گیر و بروسند شو حرص بیکسو نە و خرسند شو 
جوان زہبا رويی گنت حسن شرطي معتبراست در ادراٹ نعمت و جمال سببی سوکد در احراز 
مال و ثروت هرکجا خیم جمال جلوہ کند مال آنرا تابم خواهد ہوں و هر وثشت کہ ظاٴ ظرافت ظہور 
نماد رافنت و مہربانيی بد و اتصال خواھد پانتكه ہیت 
نا چار هرکہ صاحب روثی نگو وٹ ھرجا کہ بگذرد همۂہ چشمي برر بود 
بازرگان بچہ نیز نقشی از صُعه حال خوں فرو خواند و گفمت سرمایه حسن در بازار معاسلہ نثدي 
کم ہفا است و اندٹ زمافرا از مایہ و سود چبزي بدست نمي‌ماند منافع راي راست و فوائد تدہیر 
درست و کارشناسي و معاملہ گذاري ہرھمۂہ اسباب سابق است و ھرکرا پايی معیشت در سنگت فاقہ 
آمد بطلٔی آن جز نتابي عقل دستگیریيی خخواہد کر و هرکرا سرسایہ سعاش بدست نماند در تدارٹ ان 
جز وقوف ہر معاملات پاہمردي تخواہد نمو بیت 
اگر اساس عھل ہر خر نہادہ شوں در فراشت دل بر رت کشادہ شود 
دھقان زادہ گفت عقل و تدہیر ھمہجاہکار نیاپد و همه وقت ازو فائدہ روي ننماید و اگر دانش 
در حصول دوات مدخلی داشتی باہستی کہ ھرکہ بدانائی از ھمۂ بیش و بەہ راي و روپیتا از ھمۂ در 
پیش بودي لواي دولت او در فضاي سلطنت ہر افراشتنديی و نہال سعادتش ہر کنار جوببار چہانبانی 
کاشتندی و ما بسی خردسدانرا بزندان احتیاج مقید دہدیم و کسافیرا کہ از گلزار کثابیت و کار گذارب 


ہويی نداششند در ہوستان تنعم و مال داريی تماشا گنانں مہشاهدة کیم واز اپتچا گفت‌اند 


68 





0 انوار سہیلیی ‏ باب چہاردھم حکایت اول 
فلث ہمردم نادان دھد زمام مراد تو اھل دانش و فضلي همین گناعمت بس 
بس ہرکاٹ کسبی و میاس مہعافمدت سردمر! در مسعرض کامگاری و سریتا آرں و آدەميی ہوسائل نر 
و نوائد حرفنت بزپور شا کامی و ۷ جمت آراستہ گردد نظم 
کسب کن ٹا زري بدست آید ‏ کہ زعقل تو ھے نکشاید 
شاہ ا آنکہ ضحت دارں و تاس بہ زر کاسہاں ہوں *حنا 
چون نوبت سض ہشاہزادہ رسید النماس نمودند کە شما نیز نوبٹتی دیگر درہنباب نک بیان فرمائید 
وازسرایں سقوله کہ در میاں است شمۂ باز نمالید شاھزادہ فرموں 
پیسشا 
ما آبروي فقر و تناعت نمی ‌برب با پادشہ بگويی کہ روزي سقدر است 
سن برھمان مذھب‌ام کہ پیش ازیں شمۂ از حقیشت آن تقربر افتاد و من رفیقانرا نیز کہ سیگوپند 
بہ بیرایهۂ حسن و سرساپۂ عقل و گغایہت کسب جبريی ہدسسٹلا آید سنگر نیستم اسا ہدعیں آنست کہ اگر 
جمال حکم قضا از پس پردہ ہجلوہ نیاہد کوکعب نور افشان حس از افق اقبال طلوع نمی تواند نمود و 
تا کارگذار قدر دردکان مشیت نکشاپد سناع شناسندگيی و کفایت در بازار قبول روا نمی تواند یافنت 
نائدۂ مائدةٗ کسب نوالہ اآپست کہ بسوالہۂ تقدیر ازلی نصیب ہنرسندان افند و نغم کسب و زراعت 


خوشۂ توشۂ ایست کە از خرن ارادت لم !زی بمزارعان مزرع حرفستا رسد و بی مشیلت رہائی هر رقميی 
کہ اندپشۂ رنگ آسیز بر لوم خیال کشد بهہ آخر نقش خرابيی بذیرں و ھرافسوى کہ عزیمہت خرانں 
تدبیر پیش آرں عاقبت رنگی افسانہ گیرں بس 
چہ نقشہا کہ ہر انگینختم وسود نداشتا ‏ فسون ما براو گشتہ است افسانہ 

پس *حاقق شد کہ اگرحق تعالي خواہد مقصود هر کس ہی”عست و تعب بدست او آید و اگر 
ارادۂ ایزدي بحصول آن تعلق نگیرں جد و چہد هٍ فائدہ ندهد پس حکم الہیرا بر گردن باید گرفنت و 
سرتسلیم ابر خط تقدی رات ےع ذرمان ما رفا بقضا دااں امٹ وہس 

حچنانچہ آن پہر دھقان کہ مہم خوں بعناییہت اہی تفویض نمود ہاندا زمائی ہر مطلوب خوں دست 


بافتہ از قید ”“عنت آزاں شد مصاحبان پرسپدند کہ چگونہ ہوںە اس آن 


انوار سہیلي باب ۔چہاردھم بکابیت ۵وم ۲ید 


ایت ۲ 
.01 ۱ 
گت آورںاند کہ در شہر اندلس دھفانيی ہوں ہا دست و دلی کشادہ و اسباب زراععش دسٹ در 
دلشاد بودي و بہی وجہ قدري ازان در وجە نفقات خود صرفے نہ نمودي هر روز سرد زر پیش آورديی 
و شمار کردي و بدان زعفرآان طرب انزا لب عیشررا خندان ساختي 
اناد سح س ات 
روزي بر طریق معہوں زررا شمردہ در صرہ کرنہ بوں و می خواست کہ جانی مضبوط بنہد دوسٹیي عزیز 
بردر خانہ آمد و آواز داد دھقان از بیم نک در نیاید و برای عرویس رخشندہ روي کە حکم اسٹرڈدھبیٹ 
اورا در عمجاب خفا باپد داشت مطلع نگردں بضبط آن نہرداخت و ہر داشته در سبوي آب اندا خت 
۱ ۱ ۱ ۱ ہر ۱ سر لیے 
نماپد چوں دھقان ہرفت خاتوں خواست کہ آش ہہزد سبورا از آب تہی دید برداشت و ہەدر خانہ 
آنچا رسید و زن دھقاں‌را آشنا در نظر آمد زن اورا التماس نمود کہ معمل ایی زحمت شود منداريی 
آب از براي سن بیار تا حق آشنالی گذاردِہ باشی و ثواب دستگیري فرومائدہ یافتہ روستائی قبول کر و 
زں آن سبو کە صرً زر دران ہود بدو داد قصاب سبو بر پشت نہادہ بطلب آب روان شد و در راہ 
تملْ کشید و گفنت پیستا 
دولت آنست کہ بی خونں دل آید بگٹار ور اون ہا سعچی عمل باغ جچنان این ھمے ٹیسہتا 


ساس رقف عفر غزفضارا تعابی شانه کہ بی ‌شایبہ سعنت و غایله ٹج و اذیت لعمتيی وافرو تٹرونِ 
تمام بن ارزانی داشت حا شکر گذاري این دولت غیر مترتب لزم سی باہد دانست و از حرفنت 


از آب و سبو فراموش شد و بزري کہ ہا خود داشت گاو جواں فربہ خریدہ عزیمت خانه کر و چون از 


ج7 اقان سی باب چہارٹھم حکایت دوم 
شہر بیروں آمد اندیشہ نموں کہ اگر اہن صرہ باخود دارم از خوف دزدان اپمن نتوائم ہوں و اگر در 
شہر جائي دن کنم از مشغولي خاطرو وسونہ دمی بخوشدلی نتوائم زں و برهنچکس اعتماد آن نیست 
کہ بامانت بدو توان سپرں مصرع 

جوي رسم اماننت در پن زسانه کہ نیسٹ 


مصلمیت آنست کہ اپی صردرا در حلق گاو بنہم و نوعي سازم کہ بکلوييی او فرو رود و بعد ازان کہ 


ذم کردہ ہباشم صرةٗ زر 00سكتسىىئفكئھ +ھ"ھ" بدان مشقت سبتا گردانید ر چون گوسالۂ 
ساسريی ا زگ زريی پر ساخمت و روي بوطٛن آورد قضارا در راہە پسرشِ پیش آہد و ہي چند دیگر ک۸ 
ەر کاڈ سان شدہ ہوں و قصابرا تدارکؤك آن می ہایست کرں ہاز نمود قصاب ہچہت کفایت مہمات 
بشہر معاودت نمودہ گاورا بہ پسر سپر درین معل دھقان با پار خوں از دہ مراجعت کردہ ہوں و سد 
ہوں کہ دھقاں ن نر کردہ ہوں کہ گاري فربہ قربان کند چون گاہں بدان فرہہی دید ستوجہ خریدن شد و 
از آچە تصاب زادہ توتع سودي داشت چیزي زیادہ دادہ بیع کر و گاورا بخانه آورد: طر قرہانی 
الگند دریں معل قصه زر بیادش آمد قصد کر کہ زررا ازاں موضع ہر دارں و جاٹی مضبوط دفن کند 
چنداچہ سبو بیشتر چست کمتر پافت از زں پرسید کہ صبو گچاست زن سورت حال باز گت دوذ 


از دل ۵ھقان پر آمد و دیدہ حرصش از حسرت زر میگرہست و خرد عاقبہتابیں برسوائی حال او 


جماعتي کہ بگرنند ہر ال و تال پقینں بدان توکہ بر خوپشتن ہمي خندند 
بگذاشٹیم تا کرم او چۂ سیکند 


پس بفرسود تا گاورا قربان کرداند وچوں کار بہ تنقي احشا رسید چشمش ہر صرٌ زر افتادہ از فن 
سدھوش گشت و چون بہوش باز آمد صررا بر داشنہ و از الوات پاٹ کردہ زرھا بیروں آور هر زمان 
درستي ہرداشتيی و ہوسة دادي و ہر چشم عالیدہ ہر جاي باز نہادي وگفتی ۱ 
ھرگز خللي بروزگارت مرساد 


انواز سہیلي باب چہارٹھم ۔حکایت دوم کت 


پس با خوں اندیشۂ کرد کە ایں نوبت سس اتفاق ہچئیں امريی عجیب و سري غریب کہ نہ هے 
دیدہ دیدہ و نہ ھے گوش شنیدہ اپن زر بدست آمد بعد از اہی جاي ابی سر زر جز کمرمسن خخوامد 
ہود ویک اعظہ پی او بودن متصوراخواهد شد بیت 

جدائی از تو تصور نمیتوائم کرد کسي زجان کراميی چرا جدا باشد 

ازان پس مر دھقان ھموارہ آن صرترا با خود داشتي و خاتون اورا برای ملاست سیکرں کہ این 
عمل از طریق توکل دور است جہ ذخیرہ نہادن بر رزای حش اعتماد نا کردن است و چون بسکم 
فابتغوا عند اللہ الرزق روزي از زان کرم او باپد جست کہ عاقل کامل آنست کہ در جمع سال حرص 
شنانتای ذَیدا ترکن بفیافي حق کہ ھپ فردي از خوان احسان او ہی بہرۃ نیست بکشاید و بہ یقیں 
بدائد کە از روزي آچە درازل مفدر شدہ و امر لم یزل مقرر فرمودہ زیادت و نقصان بدان راہ ندارد 

٭عرع 
کە در پیمانۂ تقدپر بیش و کم نمیگجد 

دھقان گفشت اي زن در عالم اسباب از سلاحظة وسابط چارہ نیست بصورت “عائظطت اسباب 

می باپد کرں و بمعنی شراب تفوبض از ساغر توکل سی باپد چشید 
غافل منشیں کە عالم اسباب استا ‏ اسباب تگہدارو توکل میکی 

ز “م درکشید ودھقان صرہ زر ہر کمر بستہ بکار خوں مشغول شد روزي در چشمه غسل میکرد و 
سر زررا از کمر کشادہ برکتار چشمہ نہادہ بوں چون فارغ شدہ جامہ پوشیدد و زر ہمانجا فراموش کردہ 
براہ آورں متعاقب او شبانی بہ آب دادن گوسفندان آجا رسید و صرہ زر بر لب چشمہ دید برفور بر 
داشت و ہا وفور سرور و نشاط باز گشت و بمنزل خوں آمدہ بشمر سیصد دینار ہوں با خود گفت این 
عقدي تمام است ھرچہ ازپنی بردارم نقصانی بدپن عدد راہ پابد و شاید کہ دیگر بار بہمین عقد نرسد 
در ضرورتہا صبر باید نمود و این مبلۓرا جہمت روز بي نواٹ ذخیرہ ساخت پس آن سادہ دل نیزدل 
درو بست و زر ہبغل در کشیدہ و خاٹ خموشي برلب عالیدہ ھمان شیاني پیش گرنت اسا چون 
دھقاںرا از زر یاد آمد با دل پرخون بارای حسرت از دیدہ باریدەن گرنت و بصد اندوہ و تیماراز پمیں 
و پسار دویدن آغاز کرد مترع 

ہسیاربچست و پی بماصود نبرد 


٠ص‏ ا 





وا انوارسہہلي باب چہارئغم حکایت شوم 

آخرالمر مغیوں و “"عزوں بخانہ باز آمد و صورت حال باعیال باز نمو دل زن از غصهۂ شوھر 
مامال ہوںد چوں کیفیت واقعہ ہشنوں زبان مامت کشودہ گفت اي ہے عاقبت ہر حفظ آن زر این 
همه مبالغه نمودي و در نفقه امساث ورزیدہ معیشت برعیال تنگ گرفٹی اکٹوں در حسرت آن گربای 
ر غمناث سی باش دھقان گفذت راست مر پیسٹا 

بدرد دوري اگر سبٹلا شدیم سزاست چو روز وصل نگفتیم شکر نعمت خویش 

“حضص غلط و غلط علض ہود کہ در اذخار سعي نمودم و از اھل وعیال باز گرفتہ در نگاھداشت 
آن سبالفغۂ فردم هے عائل اپن کند کہ صره زر بر کمر بستہ شب و روز “عنت کشد و براىي آساپش نسیە 
ہہ رج نقد گرفتار شود و ناگاہ از کار خانۂ تقدیر نقشی کہ نە ہر لوم تصویر بودد باشد پدید آید و چون 
سن بگرداب تیر در افتادہ از ساحل جات دور ماند 

نظ 
آنکہ کہر دارں و کان سیکند جان ز براتی دگران سیکند 
چند بائزون غم افزوں خوري شیر و میت ھست چرا خون خوري 
چند کشي از پی بیشی گزند ‏ کوش بخرسندي و باش‌ارجمند 

پس د۵ھقان بتوبہ وانابٹ اشعغال نمو و نذر کہ کہ دیگر مال ذخیرہ ننہد و ھرچہ بدسٹش آید 
بی ‌توقف انفاق نماد پس بنوکل توسل جستہ مصالح خودرا تحضرت معبوں تغوبض نمود و بقضاي ایزدي 
رضا دادہ سرانقیاد بر خط تسلیم نہاد ‏ ع بنشین و کیہ بر کرم کار ساز کی 

ازانجانب شبان سر زر در بفل گوسفند می چرانید روزي ہر حواليی چاھي بہمان کار اشتغال داشت 
ناگاہ جمعیي سوارانں از دور پدید آمدند شبان از خرف آن کە سبادا زرھا از و ہستائند صر زر دران 
چاہ اندامخت و آخر روز بوں گوسفنداںرا جانب خانہ رواں ساخت متعاقب رنشن او دھقان جا 
میرنت باديی مخت جسشن گرفت و عمامُ او در ربودہ بہمان چاہ انداخمت اھقان سبک ببچاہ فرو 
شند ونسٹار می طلبید ناگاہ مرڈ زربدمٹشن آمذ ‏ مضرع 

پکی کہرہا جست و یاثوت پانت 
شکر الہيی بجاي آورںہ باز گشت و قصۂ آن مال با عیال در میان آورد و چوں شمار کر هھمان 


سیصد دپنار ہوںد دھقان گشت اپنکث خداوند تعاليی ھمان مقدارکہ از من غایب شدہ بود بن ازغیب 


برسانید پس ہنذري کہ کردہ بوں ونا نمودہ مال بذل کردں گرفنٹ بعضی برعیال نفلہ میکركِ و برخي در 
راہ خدا صرف سی نمود تا دوریست د۵پنار خحرپ شد اما بعد از رفن دھقان شبان دل از ہم گوسشندان 
جمع کردہ شبانگاہ ہر سرچاہ آمد و پوسف روشن روي خودرا در چاہ ندہد یعقوبوار نقیر و اپوسفا 


ہرکشید وگفت سرا بعد ازیں زیان از سرمایۂ حیات چہ سود باشد و در حسرت آن *”عہوب جاني از 


نعمہت دیدہ ضغواهم کە ہماند پس ١ازینں‏ ساند جون دیدہ ازاں نعمت دیدار جدا 


پس شبان روزان و شبان متاسف و حیران میگشتا بعد از مدنی بشہر آمدہ گذرش ہر زاوی٥ُ‏ دھقان 
آفتاں دھتانں ہر حسب عادث کرم کە داشت شباں‌را ضیافت نمودہ بعد از خوردن طعام از ھر نوع 
خی در میان آورد‌ند شبان حکاہٹی میگنت لیکن آثار ملالت تمام ازکلام او بظہور سی پبوست و احیانا 
در میان سن گف بی اختیار اشک حسرت از دیدہ میبارہد دھقان سبہب گربہ و دل سشغوليی پرسید 
شبان گفشت چگونہ شکستہ دل و پرہشان خاطر نباشم 

آ یہ از من کم شد است اراز سلیمان کم شدي ہرسلیمان ھم پري ھم اھرسن بگرہسشی 

بدانکہ سیصد دینار زر داشتم و فوت دل و راحمتا جان و نور بصر و سرور سی من ازان بودي 
فالنی روز از ترس ظالمي چند در فالنی چاہ انداختم و دیگر از ويی اثري نیافتم دھقان از استماع این 
سض آشفتہ بر خاست و پیش زن رفتہ گشت این مال کہ روزنٴ حلل پنداشتیم و دست اسراف و 
اتللاف بران دراز کردہ ہی دریغ خے میکردہم حق این مہمان بودہ است و ما بسبب غفلت در 
ورطه وزر و وبال افتادیم اکنوں ”حقریي کہ ماندہ است ہر طریق ھدیہ بدو تسلیم بایك نمو و از افشاي 
اہن راز احتراز باپد کرد و اگر نە تماميی مال مطالبه نماد و ما از اداي آن عاجز آئیم زں ہا آر درینں 
رای سوافشت نموں و گفت حق ہمستحی ہاز باپد داد و با قناعت و توکل در ساحت تا حق تعاليی 
عوض آی باز دھد تا 
ہرکہ پقیئش بٹوکل کشید. چہرہ متصرد بزودي ہدید 
دھقان صد دیپنار زر کە ہاتيی ماندہ ہوںد بر سبیل تحفۂ پیش شبان نہاں شبان سمنوں گشتۂ نت 


۴۰ انوار سہیلي باب چہاردٹھم حکایت دوم 


بدست آید حالا اپں را نیکو “عافظت باپد نموں تا نوبتي دیگر :؛چئیں عنتي در نیفتيی پس چوب دستیي 
سطبري داشت کہ بدان گرسفند چرانیدي پارہٗ از وي ”جوف ساختہ زبھارا دران تعبیه نموں تا کسیرا 
بران اطلاع نیفند روزي برکنار رودي بزرگت استادہ ہوں چوب دستی از دست وي درآن رو افتاد ھرچند 
جہد کر کہ بگیرں نتوانست و گذرانں آب بردر شہر ہوں دھقان بر کنار آب غسل سیکر عصائی دید کہ 
آب بجانب او سيآرں ہرگرفمت و بخانہ برں خاتوں طخ میکرں و هیزم نمائدہ ہو دھقان عصارا شکستن 
گرفنت تا طمرا بانمام رساند کہ ناگاہ دامنش چون طبق فلت پر از زر آتشین شد زرھارا برداشت و 
بشمرد صد دپنار تمام ہوں !“دہ شکر در افتاد و دیگر بارہ دست ہل و انفاق بکشاد ودو سه روزي ہر 
آمد شبان باز ہمنزل دھقان رسید و از نوت اول سراسیمەتر حال عصا و صد دینار باز گفست دھقان 
پرسید کہ راست بگو تا آن زرھا کە اول ہار از تو غایب شدہ بوں از جا بدست آوردہ بودي و بچہ نوع 
چمع کردي شبان سورت راستی باز نموں کہ فان وقت بر فالن سررچشمہ صر یانتم کہ درو سیصد 
دینار زر ہوں و ھمائر! درچاہ انداختم و ایں صد دینار خود تو ہمن هدیہ دادہ بودي دھقان تبسميی 
کر و گفت سپاس و ستاپش خداوندپرا کہ حقرا در مرکر خود قرار داد بدانکہ صرہ بسر چشمۂ سن 
فراموش کردہ بودم و درچاہ نیز من پافتم و صد دینار ثتمۂ آن بوں کہ سن بتو دادم و باز عصا بدست 
سن آمد وصد دینار اہنست کہ خر مینمایم شبان مآعیر فروماند وگفت از بوالمبیہاي این حکایت 
معلوم شد کہ روز کس کس نمی خورد غرض از ابراد این مثل آن بود کہ تا یارانی نیز سر منزل قناصت 
از دست ندھند و قدم از دایرڈ توکل بیرون ننہند و از جوبہاي زمانہ کہ نتہجۂ تضا و قدر است غافل 
نباشند و فرصت حیادتارا! غنیمت شمردہ ہر مال و جال اعدماد ننمایند کہ حقیقشت امور در پس 
پردۂُ قضا خی و مستوراست ۔ع کررا وقوف نیست کہ اجام کار چیست 

القصہ آتروز بدین مقالات بسر بردند روز دیگر کہ دھقان قدرت گل صد برک آفتابرا در چن 
ای بصد آب و رنگسا بنموں و سنبل غالیه بار شب تاردر بنفشہ زار سپہر پردهُ خفا در ربيی کشید 

چو لہ چہرہ مہراز سپہر تاباں شد شکونہاي کواکب ز دیدہ پنہان شد 

بذرگر:‌چە بر خاست وگشت شما فارغ باشید تا من امروز از ثمرٔ اچتہاد خود نصیبی بنظر آرم 

و فردا کہ ماندگيی کمٹر باشد ھریک بنوبت تدہیر وجۂ معیشت بکنید دوستان بدپن ٣ن‏ ھمداستان 


انوار سہبلی باب ۔چہارٹھم ۔حکایٹ دوم ۵ن 

شدند و دھقان زادہ بدر شہر آمدہ پرسید کہ درین شہر کدام کار بہٹر است گفتند حالا هیزم عزتتيی 

دارك و بقیمت تمام می خرند جوان فی الٰعال بکوہ رت و پشنوارلً گران از هھیزم خشک در ہستہ 

بشہر رسائید و بدہ درم بفروخشت و طعامھايی ذذ خریدہ روي بجانب پاران نہاد و چوں از شہر 

بھروں آمد ہر دروازہ نوشت کہ نج کسب یک روزہ دہ درم است حاصل الامر پاران آنروز از مایدة 

دھقان زادہ نوالۂ عیشی تناول کرن‌ند و دیگر روز کہ حسن جہان آراي خورشید تابان عالم تیردرا بلمعۂ 
جمال با کمال درخشان گردانید پیہتا 

بروئی تازہ مہرعالم افروز ‏ برون آورِ سر از رہ روز 
جوان زیبا رو را گفتند امروز جمال خویش حیله اندیش کہ سبب فراغت و موجب رفاھیت 
پاراں باشد جوان بر خاست و اندیشەمند بجانب شہر روان شد و ہا خود گفشت از سن کاري نیاید 
و ہی مقصوں نیز باز نٹوائم گشت و مرا جب مشکلي افتادہ نہ روي نہغن دارم و نہ یارامي گفٹن 
بیمتا 
کارم از زلف تو درهم شد ومشکل اینست: کہ کشادن نتوان مشکل حود پیش کسی 

دریی فکرٹ بشہر در آمد و نجور و اندیشۂناٹ ہر سر کوچة بنشست ناگہان زنی پاکیڑن رويی 

آشفتہ موي کہ مال وافر و تجمل فراوانں داشت برو بگذشت و آن روي دلنواز و خط دفریب مشاهد: 
گرںلہ ستاع صبر و شکیب ہباد عشق ہر داد نظم 

بدان سان در دلش افتاد جوشيی کہ پیداشد زھر موبش خروشيی 
بزں دست و قصب از مۂ بینگند کمند دل شکن در رہ بینگند 

کنیٹ خودرا گنت دریں رخسارہ زہبا نگر کہ گل ور از تثالت طراوت آن چون سمن زرِ منفعل 

گشتہ و ایی قامت رعنا تماشما کن کہ سرو سہي از انفعال نازگي و لطافدش دست برسرو پاي درگل 
مہاندۂ پہٹا 

سر و من از چمن جان ودل آمد بیریں ‏ نسبتش نیست ہدان سروکہ از آب وگل است 

اگر حدیثف آن اب گوہم اعلي است شکر آمیز و اگر رقم آن خط خوانم ہي است فتنہ انگیز 

پیسٹا 


بارك الله تا اہی چہ ریي و آچہ خطست - گلي وسبزۃ ازرحمت خدا کردہ 


60 


۷د سرہ انوار سہیلي باب چہارٹھم ۔حکایثٹ دوم 


و برھر تقدپر ماھذا بشرا اا ملک کریم ع کہ ایں جمال نە در حد آدميی زاد است 
اق کت تدببري اندیش کہ اپن مرغ ھمایوں ہدام افتد و حیله ساز کہ این نگار ازنیں بدست 
آبد کنیٹ قبول کر و نزدیک جوان آمد و گنت 
اي نور دیدہ آرزويں جان کیستي شیرین لب کہ و شکرستان کیستي 
شوریست از لب تو ہبازار کائنات آخر بگوي تا نمکتی خوان کیسٹتی 
اي نازنیں يبی من ترا نیازمندي رسانیدہ میگوید کہ دریں شہر غرہب مي نما غرببان 
شکستهہ دل سیباشند و ما موضعی نہ تازہ و منزلی خرم داریم اگر تشریف فرسودہ ہجمال ساعتی 
سیزہائی کن ی سن عمر جاودانی پ پاہیم و ترا زیانی ندارں جواں جواب داد کہ فرسان بردارم و ھپ عذر 
نیست پس بمہمانی زن رفستا و تا آخر روز با او بسر برد 
ھوانی دل ھوس‌را شد عنان گیر شکیب از سینه بیروں جستا چون تیر 
عروسی دید زیبا دل درو بست __ ننوري گرم حالي نان فرو بست 
بیگاهاں ستوجہ ھمراھان شد زن سد درم پیش نہادہ عذر خواهي نموں و جوان برگت باران ساخدہ 


ِ در شہر نوشت کہ قیمت پک 7 جمال صد د, اسہٹ 20 8 کہ۸ بائرگاں حکمہت کا گاد 1 
ین رر ر رم و روز ۰ رر ن مر چرخ 


اطلس‌را در ہاز کشا و دیباي زر بفت آفتابرا از دکان سپہر وا ہر معاسلن بازار دنیا جلود داد 


اف 
یم ت 

٠‏ 709-97 یم اج 20 2 و 

پرو ریکصست زر چن گوھر فرون ز بازارگردون ہر اسد خرویش 


بازرگان بچارا گفٹند کہ امروز مہمان عقل و کغفایت تو خواہیم ہوں بازرگاں‌زادہ قبول کن و بدر 
شہر آمد سرامر کشتی *شعوں بانواع نفاپس از راہ آب بدروازہ رسید و اهل شہردر خریدن آن توقنی 
سیکرداند تا کسادي پذیرں بازرگانں چە آنرا ہقیمٹی لالق بخرید و ھمان روز بشد فروختہ ہزار دینار سود 
کردہ اسباب پاران مہیا گردانیدہ بر در شہر مرقوم سامخت کہ حاصل پک روزه خر و کفابیت ہزار دینار 
است روز دیگر کہ شاہ انچم بہ تحت فل چہارم بر آمد و رابت سلطدت در دارالملٹ سپہر ہر 


افرا ہت 


ٰ انوان سہیليی ہاب چہاردھم حکایت ۵وم ۳٣‏ 7 


صرح سیمین قباي زرین تا تاي از زر نہاد وعت از عام 

پادشاہزادەرا گفٹند تو ہموارہ لف توکل میزنی و صفت تغوبض و تسلیم سیکنی اگوی اگر ترا 
ازن صفتہا ثمرہ خواہد بود تیمار کار ما بباپد داشت شاہزادہ ضس ایشاں‌را بتلقی تبول فرموں و با 
ھمتي عالي و عزیمعی از شایبۂٔ تردد خالي روي بشہر نہاد از تصا پادشاہ شہررا ونات رسیدہ ہوں و 
سردم بنعزیت مشغول بودند او بر سبیل نظارہ بر کوشث سلکسۂ رذتا و ہر طرفيی نشستہ دم در کشید 
دربانں دید کہ ہمہ سردمان بجزع و فزع مشغول ہودند و پکی در گوشہ خاموش نشستہ ہا ایشان در 
مصیبت. موائقت نمی نماید خیال بست کە جاسوسی باشد اورا جفاھا کر شاہزادہ آئش غضبرا بہ 
آب تحمل فرو نشائیدہ میگفت نظم 

سفیة ار درشتی گند از غرور رن غیر نرسی نیابد ظہور 
وراز نا خوشی برکشد صد خروش ‏ مرا نا خوش از وی خوش آید بگوش 

چوں جنازہ بیروں برئد و کوشکٹ خاليی شد شاہزادہ ھمانچا باز مائدہ باطرافس و جوانب قصر سي 
نگربہست درہاں دیگر بارہ در سفاھمت بیفزود و اورإ بزندەان ہازداشت شب در آمد واز شاھزادہ خبري 
و اثریی بیاران نرسید ہا یکدیگر گفتند کہ ایی جوان بہچارہ بناي کار خوں ہر ٹوکل نہادہ بود و چون لق 
صورت فاید: نیافنت از عبت ما روي ہر تافت و کاشکي سا اورا ایں تکلیف نمی کردیم و دل مبارکشرا 
آزردہ نمی ساختیم اپشان ایجا زبان سلاست کشادہ و آتجا شاہزادہ بہ ہند و زندانں گرفتار شد× ہدست 
خیال جانب رفیقان پیغام میفرسٹاد بیمٹ 

خبر من برسانید ہمرغانں چمن کە ھم آواز شما در قفسی افتادہد است 

دیگر روز اشراتف و اعیان شہر و اصول و ارکان ملکتب فراھم آمدد سی خواستند کہ کار حکوست ہر 
کسي قرار دھند و ملث ایشانرا وارثی نبود دریں مفاوضشت خوض نمودہ از هر باب راٹی سیزد‌ند درباں 
اپشانر! گشت این کار پوشیدہ بگذارید کە من جا سوسی گرفتدام و پمکن کہ اورا رفیقی نیز باشد مبادا 
کە ہر ”جادلہ شما وقوف یابند و ازان خللي بزابد پس حکایت ملک زادہ و حضور او و جفاي خوں 
باز راند صواب دران دیدند کہ اورا طلبیدہ استکشاف حال کنند کس رفت و ملکزادەرا از حبس جلس 
حاضرگردانید چون نظراپشان ہر جمال سملکت آرامي وي افتاد دانستند کہ آن روتيی سیماي جاسوسي 


و انوار سہیليی باب چہارٹھم حکایت دوم 


ندارہ و از چنان شخغص کرہم و ذات شریف بدان نوع کاري نیاید شرائط تعظیم مرعي داشتہ پرسیدند 
کہ موجب قدوم چیست و مولد و منشاء کدام شہراست 
تو بدیں س و لطافئنت ز کیا آمدهٗ بشیں گرز برق دل ما آمدہ 

شاہزادہ جواب اپشان بروجہ نیکو ادا کر واز اصل و نسب خویش ایشارںرا اعلام داد و کیفیت 
ونات پدر و تغلب برادر بنفصیل باز نمود اتفاتا جمعی از ہزرگان ہملازہت پدر وي رسیدہ بودند و آن 
گوھر صدف شاھیرا ہر گوشۂ خضت شہنشاھی دیدہ ف‌اأعال بشناختد و با ساہر ارکاں مملکت حال 
سلطنمت اسلاف او و بسطت ممالکت ایشان با زگفٹند و ”جموع اکاہر آنولیٹرا دیدار وی خوش آمد و 
ہملاقاٹ ھماپونش سنبسط گشتہ منفق الکلمہ شدند کہ لئ حکوست ایں خطہ اوست کہ ذانيی پاکئ و 
نسبي پاکیزہ دار و بیشک در افتتام ابواب عداات و عاطلت ہر رعیت اقتدا بسلف ہزرگوار خود 
خواہد کر و تتبع آثار ستودہ و رسوم پسندیدڈ اپشان نمودہ و فضایل سوروثٹی با مفاخر مکتسبيی جمع 
ساختہ خلیرا در سای رعایتا آسودہ خواهد داشت و لمع نرہزدانی کہ از جبین مبیں او لاہعم است بر 
استحقاق جہانبائي و استعداں کشور سٹناني دلیلي ناطع و متي ماطع است و علامت شہرباریي و امارت 
نامداريی او بر ھی صاحب نظر خفی تخواہد ماند 


بر حشمت سلیمان آنکس کہ شک نماہد برعقل و دانش او خندند سرغ وماهي 
پس هھمان زمان برو بیعت کردند و ملکيی بدیں آسانی ہدست وي افتاد و از سیاس توگل ٹمرڈ 


بدان خوبيی حاصل آمد و ھرکہ در مقام توکل ثبات قدم ورزں و صدق نیسترا ہا خلوص طویت ٹرین 
سازن نتائ آن در دین ودنیا پافتہ بہردو سرا کام رواگردد 
تطلعۂ 
کلید توکل گر آپد بدست درگپ اقبال بتوان کشود 
"چوگان صدق اندریں عرمۂ گا زمیدان توان گوي دولت ربود 
ودرانی شہر سنتي ہوں کہ پادشاهاں‌را روز اول بر پیل سفید نشائدہ گر شہر ہر آوردنديی جہت او 


ےے سد یہ ےت در عليی کہ بدروازہ رسید و کلمائی کہ پاران بردر شہر 


انوار سہیلی باب چہاردھم ۔حکایت ڈوم ۳۹ 
نوٹیتہ بود‌ند بدید فرسود تا پیوس آن ہنوشٹند کہ کسب و جمال وعقل و کمال آنگہ ثمرت دھد کہ 
ریز در ایوانں سلطدت ہر شحت زر نگار نشستہ برای عبرت کاٹ است پس بقصر پادشاھی آمد و بر 
تععت چوں برتغت دیدش تہنیستاھا کرں وگفشت ای کہ بجعت جہانداری تو سی دا یی نشست 

پس پاراںرا بخواند و صاحب عقل و کفاپستارا با وزیر مل شرکت داد و بذرگر بچە‌را بر سر 
املاژك و اسہاب خاصۂ باز داشت و صاحب ہجمالرا خلعتي گران و مالي بیکرانں ارزای داشته فرسوں کہ 
ھرچند سفارقظت دوست عزیز صعب است اما ترا دریں خطہ ہودن سال نیست تازنانں ہر جمال 
دلفریب تو مفتون نگرن‌ند و ازان ٹجور و فساد تولد نکند پس رویي ہبزرگانں *جلس آورِ وگفت در میان 
شما ہسیار کس بعقل و شجاعت وهدر و کفایت برمن راجے است اما ملک بعنایت ازلی و مساعدت 
ارول نان چان کا ارزسارن ترت الف سس ھا عم میفرن 
ایی مقصد ھیت بلنداں مثقصود دل نیازسنداں 
از قسمہت بندگ و شاھی دولت تو دھی بہر کہ خواھی 
توفیی توگر نہ رہ نماہد این راہ بعقل کی کشاہد 
ھمراہای سن در کسب سیکوشیدند و ھرکس‌را دست آویزي حاصل ہو ومن نە بردائش و قوت 
و بقضاي الہی و مقدرات پادشاھی رضا دادم و گفتم 
بیستا 
سر قبول ہباید نہاد وگردن طوع کہ ھرچہ حاکم عادل کند ھمۂ داد اس 
از سیا حاضران مردابی میں دان ہر پامی خعاسہت ورگفمت آنیمد ہر لفظ ہلکٹ میگڈرں گوھریبسمت 


حکمت نیست و استعقاق پادشاہ بدیں اشارث ہر ھمہ بندگان چون آفتاب روشن شد ر جہان آفریں 


د6 


کنا انوار سہیلی باب چہاردھم حکایت سیوم 


خوں دائد کە قابلہیت فراخورکدام نوع تربیمت است الله اعلم حیث بجعل رسالتۂ 
ز خوان نعمت بی منتہاي او ھرکس بقدر حوصلهہ خود نوالہ می یاہد 
معادت اھل این ناحیت ترا بدپن منزل رسائید و قوت طالع ساکنان این بوم سای ھماہوں یں 
تو هماي ہر سر مرغان شکستہ بال رعیت گسترائید 
سبارٹ سزلي کاجا فرود آید چنیں ماميی ھماہوں عرصۂ کہ آرں بسویش رع چنیں شاحيی 
دیگریيی بر خاست و زبان بہ ثناي شاہ جوان خت فلٹ تخت بیاراست و جواھر ایں ابیاتە ہر 
ابق بیان نہادہ نثار فری شہرپار کرد قطعۂ 
ایا شہيی کہ کے کامکار زر بچھشت کمند در بر گردوں کامران انداخىت 
شد از نزول حوادث جو آسمان ایمی بران دیار کہ چتر تو سایبان انداخشت 
ہمچنیں ھریث از اعاظم فراخور حال خني سمیراندند و از صعائف مناقتب خسرريي نگنہ 
ستخواندند بە آخر پیری پاٹ ضمیر نیکو تقریر ہرپايی خاست و بعد از ز تقدیم لوازم دعا و ثناگشت اي 
ملک در ہاب قضا و قدر کہ زبانں گوھرافشان شاہ ہا دل ٭جلس نگتہ ازانں بیاں فرسود این بنددرا سر 


ھی ۹ ۰ 7-7 
گذشتی ھست اگر فرمانں مطاع شرف صدور پاہد باز گویم و بیا کم مل گفت بیار تا چه داري ر 


گونہ ہوںدہ اسٹ 1 
حلونۂ بودہ سہسلا آن 


٣ حکایت‎ 


ہی رگغستا سن در خدست یکر کی از بزرگانں بودہی چوں بیرفانۓی دنیا بشنا خٹم و آزفریب این زال 

ن نماي آ؟ 04+0 رد بد پوت غروس شوھرکش ۵نیا بسےی شیفتگا ن "عبت خودرا ارز پافٹن سراد 
ور ہبی معشوق ُدار نا ساز زکار ر بسیار عاشقان سراندازرا از پامی در آورں با خوں گفتم اي 
الہ دل پر دو ستی کسی ي 'ي (ندىي کہ دستا رد بر سینۂ صد ہزار پادشاد کامکار نہادہ استا و خرن 
جبعیستا چندینں شہرباران ٢‏ سدار 7 نیستی' ہر دادد از سر ای معاملہ در گذر و بر رھگذريی ک 


دمبدم عزم رحیل سیباپد کرد خانہ مساز 


انوار سہیلي باب چہاردھم ‏ حکایت سیوم ۱ 


رباعی 


٦ 


7 کہ رأہ و رسم جہا ن نیکٹ شحاخٹث ےی از بہر ااسٹ اندر و خانہ نساحٹ۔ 


اہن کہنہ رباطرا عمارت جہ کی آخرچو . باہد پرداخت 
ت و “٠‏ 
. 07 


ران فزرو لراز امت ر تاب اش بادِيۂ جان گداز نظم 

آی طلب امروز بہرگوشكۂ . کزپي نرِات بود تو 

راہ تو دور آمد و منزل دراز ‏ برگ راہ و توشۂ سنزل بساز 

عاثبہت بدین فکر کہ گردم نفس سرکش انتباھی پافنٹ و ہبہ نشاطی تمام و رغبتی صادق روي بکار 
آحرتٹ آوردم و خدمست دنیا و “عبت اھل دنیارا پشت پاي زدم روزي در بازار دہدم کہ صیادي دو 
هدهد میفروخت و ایشان ہزہاں ان ہا پکدیگرغم دل سے خوردند و از گرفتاري پژمردہ شدہ مإژدد آزادي 
از خدا سے طلبیدند مرا براہشان رحم آمد خواسٹم کہ براي رستکاریٰ آخرت ایشانر! بخرم و ازان ؛ 
رھانیدہ دوات آزادي‌را از حبس عذاب اپزديی سٹرصد ہاشم صیاں اپشاں‌را بدو درم بہا کرد و سن در 
ملکٹ خود ھمان داشدم ستردد حال گشتم و نفس بخ آن دودرم رخصت نمیداں و خاطر بہ جات 
سرغان متعلق ہوں آخر توکل کردم و ھردورا خریدہ از شہر بیروں بردم و رھا کردم ایشان ہر بااي دیواري 
بر آمدہ مرا آواز دادند و چنانچە رسم حق شناسان باشد عذرھها خواستند و گفتند حالا دست سا 
٭عازات و مکافات تو نمپرسد فاما در زیر این دیوار صند وتجِاً پر از جواھر قیمتی است بشکاف و 
ہردار سرا از ز گفتار ایشان جب آسد و گنتم طرفہ حالیست کہ صندوتْجهً جواھر در زہر زمین می بینید 
وازدام در زیر اٹ غافل سیگردید جواب دادند کە ضا چون نازل شد پدڈ عقل خیرد و روز خرد 
خوردہ ہیں مع یت با هے گونہ مقضاي تدر سندفع نشوں و درانی ەعل نہ عاقل‌را بصیرت ساند و نۂ 
عارفرا بصر نفع رساند و این ھمہ براي آنکہ نفاذ حکم اہی در ضمن آنى خاصل آید وابن حکَاتت 
قول شاەرا کە در ہاب قضا و قدر فرمود گواھيی عادل اسستا و حکما سوید این معني فرسوںداند 
رباعيی 
گر کار تو نیکٹ است بتدہیر تو نیستا ور نیز بد ستا ھم بتقصیر تو نہیست 


٣‏ ٦صٰپٰٰٔي,ٔ‏ ,9 +0" رات عافد جس سیوم 
ہمہ و سیر ا سیر ھا مھت اسر امہ ات 
سثال مبارٹ ارزانی دارں کہ آنرا مخزانۂً عامرہ رسائند شاہزادہ فرمود کہ تو تخمی کش و ہر آن بر 
داشتهة شرکت کسی با تو درآن شرط نیست و این جواہر حکمت کہ دریں "جلس در رش تفرہر کشیديی 
سارا گفایت ہر زبباثر از من نیٹو: نتواند بوں و بکیمیاي خن مس قلبرا زر تمام ٠‏ 


کاو سو ھی ایس جیا غعا ظا کت 


کہ چندیپنں نگاز از تو ہر سا ختند ھنوز از تو حرف نپرداختند 
ندائم چہ مرغی بدینی لیکونی زا یاد کاريی کہ ماند تو 


حافرآان بر ذھن شافزادہ آفرینں گند و ب بیکبارگی دل در پیمان او پستند و سر بر خط فرمان او 
نہادہ زمام اختیار بقبضۂ اقتدار او باز دادند و در ظلال نوال او اوقات میگذرانیدند 
٠‏ 
تا آن زمان کہ نوبت ایشان تمام شد 
اینست داستان سنافع توکل و تفوبض و نتائ قضا و قدرو ہے عاقل‌را ازدانسشن این سقدار 7 
نیست کہ اگر عنان اختیار در دست قضا سپارں ہمہ نیکوٹی یابد کہ هي مہم او بر خلاف مراد وجوں 
نگیرں و حال آنکہ بیمت 
ہزار نقش بر آرد زمانہ ونبوە - پکي چناچہ در آئینل تصور ساست 
و دراول این قصیدہ چہ نیکو گفتہ استتە بت 
اگر*عول حال جہانیان نہ قضا است ‏ چرا *جارئی احوال بر خلاف رضاست 
چون برهمن این فصل پرداخت و مضمون و صایايی هوشکرا بادايی این داستان تمام ساخت 
راي داہشلیم شرط خدست بجا آوردہ نرموں کہ بہ پی ھمت حکیم عاليی مرنبت نقاب خفا ار ٠<‏ 
چہرۃ مقصوں ہر افتاں و مطلوبي کہ بوں ہبرکت صحبت آموزکار رفیع منزات حصول پیوست 


وع 
مرا گا تاس سن وا ال ون 









عہے۔ 





7 .0 ‪ :7 : 
۸ئ٥۱‏ :ہم کے 311 آ٥‏ اھ٭ 
١‏ ۲ : 


نا5 _ وموبرجںم 


٦٦ا5‎ ۰7 اد اہی‎ ۱ ١ 





ہت 08 
وف ا ا 

۸۹27 :۰ ۲ ً 
کے ھا رر او 
ہے تا 

ےی >7 

پہمہسم!مم۶پمسسپمہ٭٭سمممم‫ممسمسممسیمسمسیییس کہہے 


006 ] 5 (019 


30. 





1۷۸۸01۸۹۹۱۸ ۸۵0ھ‎ ۷ 
۸۸٦8٥۸8۸1 18083:11 ۹۷ 


دجہدمہ:سمیسمممتدد۔ 
8 تا الا 


7 ۸۵ اطم٥ا> ۷ہ‎ ٥۵ ہہ ٥٥۱٥۵۲٥ہ٥7۶ دط‎ 1١ 1٥٥ 10 
0. 


2. ۸ٛ 686 6ح 1-40 .۳ ۹ہ‎ ٣ها‎ ٢١٠١ مہ٥‎ ج٢‎ ١5 ا(8‎ ٥ 


١ء۵۲۱9۵‎ 1۱٥ ٭كہ:ط-6)‎ ٦٥٤ 10 6م 56ہ‎ ۵٤٥ 
0۲ ب8ا‎ ۶٥٢ 0١4٥٥۲٥۱ ئ؛ إ٥ ما‎ ]]|٣م]‎ ٣۷ ۰٭ا - ۶ ٭‎ 





















