Kahalil Muhammed
Badoami Faharist In Urdu
۲۷۷ 


زا ٭م) 


غلط معیے 
هلهہ هندر 
نیز نز 
نشوںد نشنوہ 
إجھیں [جمعاِنں 
ترییب تربیت 
(۲۹۹) )۱۹۷) 
بملاذمت ہماژمت 


)(۱۹۹) (۹۹۷) ۔ 
اشیاش امعاعی 
باشدہ بائد 
رجہانں جہانں 
ودادہ داد×ر 
عبت غایبے 

از احداث ٦‏ ١احداث‏ 
ترٍیع ۱ توزت ) 
تسلّہ تہ 

مخذرص مرخضصا 


ایضا 


م۲۲۷۴ 


کو جو 
ل 


)(| ۹ء۴۰ 


سطر غلط 
+۶ نیکو 
۱ ۲ ٹیکوئقدئیکو 
٣۷‏ پاللہ 

ٰ۲ صلاکة عشقی 
۲ ۱ شمرں بعضصی 
۱ ان ظمۃ 
۸ بوں 

)۸ اضاعو 

3 .08 ووز 
‌ کرہا 

۲ ۱ امم ٴُ 


٠ 
٤ ۱ 
ہم نوبہسابؤدنہ‎ ٣ 


- 
+7 


-۰ 


0 


۱ پا 

تغلبط 
ٹی رڑی 
کرہ 

۷ ۱ تصلیف (ست 
٣۳‏ عفی اللہ 


٣‏ >> پاالله 


گرں بعصا 
سے 
ان ھقمےہ 
بوجو 
اتبعوا 
رنہ زرر 
کر ۵: 
اع 


ذویسانبدند 


۲۳٣ 
۲۴) 
م۲۲"(‎ 
ایضا‎ 
ایضا‎ 
إیضا‎ 


۲٢۴م‎ 


۲۲٢ 
۲۷ 
۲ 
۲۶۳ 


ایضا 


)ر۴۰۸۹) 


غلط ےو 
حىالت حیالت 

و عبارت عبارت 

جقاصه مقاصدت 
بجايی ابراعیم بعاجی ابرلهیم 
گذشند گذغتہ 

صورتا سورت 
سروانی شررانيی 
ٹابیناں تابیتاں 
کروہ کورو 

ذھ ٤ہ‏ 

وطر طور 
)(۱۸۹۱) )(۹۸۹) 
تخت زملطاں‌فلک چرتخت زملطان فاگاپر اڑہ 
نا نام 

ہر بہیر 
آزبسارر کہ إڑ سارر 
درمیاں در بیاں 
ناہی دی ڑڑ نام تو دیزڑ 
عدادت عبارت 

ٹنیهو عو 

نوکو تو 


ص گے سدار غلط سے 
۴۳ ۳ قصید ۶ند 
2 ٌ 1 ك4 
0 کت 0 مز 
)۸ ۵ مقظدمل مسقدم۵ 
خاصہےمم ٦‏ 
77 ۱ خاموشی جاہمہوسں 
: : 
۲۷ َ‫ ۱ گڈرت گسرٹ 
۳( إ۴ بیقوب صرفیق >٠‏ ؛عکوب د؛ري 
م۷۳( م۱ یکثم ہلیم ۱ 
صص عرل( کبنذایمق گنپایٹ رم 
0-0۳ لان ة 
مغسر ۷۰۰) جمالفاں ترربی ‏ جاداں للہي 
مك ۶ م٭جذرب 
ایا ۲۳ عدب : 
مہآنگد 
ور و مامیرر ڈور 
25 کیا 
ایضا ۹ د یای لوڈ دی 
٠ ۱ :‏ عظالمعه 
>۲ ۸ عظمہه خ 
دہ 
ارضا ۸ ۱ گلہہ ى 
٠‏ ہے *٭ 7 پسانیدند 
سس ٣‏ نیمایندند 
گل 
اق لہ ا َ 
مر 3 
7 ل پر 5× 
٭ ۶7م 


و زالہتا' 
ايضا ٣۸‏ زبراات رز 


یڈہ 


صفلحہ سطر غلط صعبے 
ایضا 1۴۰ رربربيومونموی‌رسربسٰو روبرر زمواەو و حو بھو 
٣٢۰۹‏ شمفخواگی شمذوابلگی 
ایضا ٣٢۰‏ همفابلی همخالي ؛ 
۸۷ ۳۳ یدق ّ یدق,, 27 
وگرم ٭ر ھقمتّاد رھزار مفتاد زار 
۷۲۔۴ نمیب نہب ٰ۱ 
ہم ہہ تنگ ترک ' 
۹.۸۴ ملک'عرف ملک (لشرق 
(۸۹۷۲٥--۰٣٢۔‏ سییفه سکپکا 
ایضا ٣‏ .رای مر رای میرے 
١۴۰٣۳9۹‏ حرزہ چود 
ہوم ٢۱٦١۰‏ العبیدی اعبید 

وم ؟٦‏ زشي ررشي 
۳ ۴ ٭پپاھی گران دبا ميی گراں - 
۷۰۴۷۳۲ بسطذت بملطلت 


وب ۴ 


جلذ دوم ازفنتخغب التواریض 


۸ ۷ شخامزادہ شہزادہ 
2 : ارزق ازرق 

٠ 
بو بوو‎ ۲ ۹ 


ب۷( ١۱۹‏ گریعی کرریی 


صکےع 


۸ 
۴۳ 


سط 

6) 
۴ 
۹ 
7 
۲۳ 


چ- 


چہ ج٭ ع 


اشنا 
۴ 
7 
2 


۳ 


۸ 
٣ 


۸ 


ِ 
غلط 
قعیانں 


پمفاہگ 
جبلئش 
دل زنن 
جل 
عزیەمش 
بینش 


طاورز۵ رو 
خور 
آرردی 
کاڈیہر 
(قذاو 
چەم 


علمہای 


ك۴ ) 


یعغان 
دل ازیںی 
حبل 
غرینفش 
گرهی 


ہ” 


قناوا 
چشمم 


عامہاتی 


)۱ ۴غ ) 


صقےه حتار غلط محبے 
ایضا: م۴١‏ برد بر 

ایا 1٦‏ ازگلعی اناھی 
ایضا ۱۸ بدر و قدر 
ایضا' ۱۹ تباہ پناہ 

۱١ ۹۹‏ ا۔ُرزق ازرق ٠‏ 
ایضا 1۷۰ دواندار بدرکانپڈ دانداربدگالپہ 
ایضا ۱ بر)٭ پرکر 

دع( مم بندگ یجز بندگی ر “جڑز 
ایضا ٦۰‏ گر جرں گه چوں 
ایضا ۹ خوں زخوں 
ایضا ۱١٠‏ دی رری دیء رری 
ایٹا ٣۰۰‏ ری ظوئيی 
ُ۰ر 3 دارار دادار 
ایضا ۹ ئمام کم 

ایشا ٗ-.٣۰‏ نفسصس نعش 
ایضا ۱٢ ٠‏ گرر کوز 
١۳‏ تر نو 

ایضا ۷۰ بے پنے ے 
ایضا ٣۰‏ جینش جبیئش 
ایضا ٣١‏ بدار بە از 

س٥ر ٣۰‏ نازینش نازنیئش ٭ 


رز سم ) 


صةّے۸ مطر غلط مع 

ٛ>٦ ۹۵‏ ایفست اینت 
ایضا ۷ میخواهم خرائم 
ایضا' ۸ الندک آی ول 
ایضا ٠۳‏ ناخبردنیا ذُاصوہ دِنِيی 


ایضا ۸"( تابداز شاحخ بیوروں نایداز شاخ بروں 
۹۹ ہ. گل کل 


اہضا آربخنہ او پخادە و 

ایضا ۷ سملکت ' مداکسٹ 

ا[یضا ۸( مگردانيی نگردانی 

ضا ۹؛ مک الەلوکگ ملک الملک 

ایا ١‏ پرداٹ نگارم جنگ بردازد نکارم جنگ 
۹۷ ۱ تي ای 

ایضا ۲ پت سی 

(یضا ٣‏ خونان خوے 

ایضا' ٥‏ شکر ود 

ایضا ۷ پرورد ا۱ برذررۂ 


(یضا ۸ چوں|ندرہعرض‌تعلڈم چواندر معروض تفلیم 


۸" سس : کر گرں : 
(یضا ۷ " چو چہھ 
ضا ۸ نشایه ارت 


ضا ارضا خلجز 


صفقےع 


۸۲“ 
ایضا 
ایضا 
ایضا 
ایضا 
ایشا 
۸۳” 
۸۵ 
۸۷ 
ایضا 
۸۷" 
۸ 
۸۹ 
ایضا 
۹۲ 
۹۳ 
۹۴ 
ایضا 
ایا 


ایضا 


۲٤ 
۳ 
)۳م‎ 


٢۷ 
۲۲ 


( حر 


غلط 
صعیے 
”پیش بیدہ 
گرکگ مسث ۴ کرکگ مہسہتا 
گرگدائی بیکلد .. بگڑٹی بنا 


کرک داض زھرہ گرگ ‏ گوگ ناخ زدرگرگ 


مہر مار مہرہ مار 
ىادر تادر 
جوشن کخشہت جوشن و کذشت 
گردن گرڈونں 
چندی ندای ندائی چنكد +۶ 
بعہتہ جہەه 
ددت نذصتس 
بنواجی دواحی 
الٹیس الثئیەش 
پادغانہ پادقاماتہ ؛ 
پملاذمت ہمازمت 
دیگر دگر 
عرة الکمال غرة الکمال 
بعڑا خان بعغراخان 
3 
آیںی آی 1 


وارم دام 


098 
۷۳ 
ایضا 
ایضا 
ایٍضا 
ایضا 
(یضا 
ایضا 
م۷۳ 
ایضا 


ایضا 


یی 
ایضا 
۸ 

ایضا 


ایضا 


وارم 

تعوتز 

سمۂل رت پویش 
ب رگ مت 


81 


۰ ٭ولی 


”رز 


ہبست ٭+٭ہمُٗٹا 


وارم 

تعویذ 

سمند گروگ پویش 
برکرگ سہتا 


صفےع 


ٍِ غلاط ماٹشب الثوار بر 


سطر غلط 
٣‏ لم ییندوا 
١‏ تا مرانجام 
١ے‏ رردہ 
ضر یقت 
2 وبراں 
ازیرای 
۸ انچیفە درطبقات 
١‏ براد 
۳ ماذمست 
ہر نەه 
1 (یمادہ ْ 
۳٣‏ کمری 
ت۴ کسر 
٦‏ بی 
۸ چو 
٭ع کرٹی 


صمےد 


: 72م“ 

۲ پھندوا 
ٹا سرا؛جام 
آورٹہ 
تفتی 
دیرانں 

اڑ برای 
(نچہ درطبقات 
بواور 
ملاژزہستا 
نی 
(یسناد: 


مر۳۹۹) 
مال تاریخ ژدل جمٹرگفت ٭ الخابي کۂ ندار۵ ثائی (1) 
اعمد للہ علی توذیی الاتمام ؛ و الصلوة و السلام علی خبر النام ؛ 
سیدذا “حمد وعلی آٗلہ و صعبع الکرام ؛ الی یرم القیام ٭ 


سولسےسسلے تید 





1+ ا( لفظ ۔ اذا 5 یکہزار و پاچاء ورچارعدں دارں چون او ثانی 
یعنیٰ <رکسا درم کە نُوں سہت نُدلذۂ پاشد پکہزارر چار ہماند : 


تمام نہ 





)ٰ۸ ۰۳۹۸) 
از شمشیسر برندہ برندہ ثرہ زبالہ ڑا شچر نار مز 
ظیريی اگر دمہتامہی رای سن ٭ بقعر جثم شود جالی می 
بضاعت لیارردم ا |ہی۔ہ ٭ خدایا ژ عغوم من نا |مید 
(لعمد لله ر(لمنہ کە بعد (ڑ (ندودن ۵ر۵ چراغ ر موخژن:دماغ ازیں 
تجالہ نراغ حامل آمد رچہ تەدر کشاکش از دمت زمانۂ مشیش 
کڈید کہ ایں نقد رقت ر ایں گوھر بی بہا ہدست انتا انشاء 
اللہ از خیائنت ہی میانني بی دیانني فا حفاظی چند *“حفوظ 
ماد وشمیئیں از نہب ر غصب طراران ابلہ ررزکار مصوں و 
؛پیومہ درکلف عصمت آلہي مخقغی بودہ پیرایڈ تبول یابد و 
ژخمي از چشم احولی “ختلف احوال بر آن نرعد ردست قاصراں 
آز ۵(مری جمال ایی پیر خیال کرتاہ گرںٹ او هرکە نہ محرم آں 
پاش ”وررم شون ٭ ٭ بیت ٭ 
خدای جہسان را ھزارانں ٭پاس 
کہ گوفسر سپسر۵م بگوھسر شتاس 
و مرکوڑ خاط رناڈر ماطرو مکنوں غمیر کمیر چنیں بوں کہ مفلے 
تاریع کشیررا با تواریۓ مالطیں گجرلت دبثثالہ رمند وغرائب 
ہل جمع مازد ر دریکس شیرازہ کشد (ما چون آن تماش ہایں 
قماش نعبٹی نداشت چہ پیوند حریرہا حربرامت باہران بقاریخ 
زرز جمعہ بیستا وحم از شہر جمیدالثاني منۂ (ریع رالف(۶۴۶٣٥)‏ 
طغاب إطناب را کوتاہ ماخنه بریں تەر الکثفا نمو رایں تطعۃ 
بعمل تعمیہ تار یج یانت ۶ھ ٭ تطعۃ ٭ 
شکر للة کە با ثمام رمید ٭ مالغ إڑ کم ربائي 


(. ۳۹۷ آےم, ۱ 
نچغانں مازژ ماپل بعقبیٰ مرا ٭ کە زبود ثمذلی دلیا مسرا 
اجل :2 کنل جا کے پراھٹم ٭ شیرق غبپار جہانں دإمنم 
چوتیغ اجل رخنة درجاں کئد ٭ عزازیل آعنکگ ایمان گند 
ز رحمت بک یکنظر موی مس ٭ در لطف بکشای بر رری مك 
نویدی دہ از لطف ؛خھایشم ٭ کە باشد در آن خواب آسایشم 
جفانں توتی دہ کزیں اضطراب ٭ شود بر آسان سوال ہو جواب 
چوخلق جہاں رو !+عشر کاند ٭ مرامیەہ اڑ خاک عربر کنئد 
گرنثار عصیان :ز بنہف همباء ٭ مبہه گشلہ رروھاز شرم گثاء 
ڑ7 گو مای مےشر در ان اضطراب ٭ شود سنگ آب از تف آفٹاب 
ذباشه دران عرصةً پسر ملال ٭ پناهی بجز سایة ذو إأجال 
بضل خود إیٰ صانع ور إلمشی ٭ صراعای لطف بر مر ؛کنى 
چوغیزانں عدل آیك اندر میان ٭ کہ گردد کم و بی شھرکں‌عیانں 
بوكذ ھمسرظم گوھہای گناہ ٭ کۂ در پیش آن کوہ باشد چو کاہ 
چۃ باثه کہ اڑ رحمت پیفران ٭ کی پله طاعثم را گسران 
دراں منزل پر ژ خوف وخلل ٭ کہ پراں شود نامہای عمل 
بد آن چاستسان نامگ س میاہ ٭ کہ نثوانں دگر ثبت کردں گناہ 
ہابر کسسرم نام ام را بغوی ٭ دزان شست و شوہم بدہ آبرری 
چو از درخ آتش علم پر گ۵۵ ٭ کە خلق جہان را بدم در کشد 
بزنں آبی از لعلف بر آتشم ٭ وزاں آتش آرر بروں بیغشم 
جو پرئ درڑخ نماید صراط ٭ بانغان در آیاہ خلق از نشاط 
چو شبہای ٹاریک ھجران دراز ٭ چو دود دل: ماشقان جان گداز 
ببار پکی از مویٰ باریک تر ٭ ز دود ةثب هر تار یکا تر 


)۲)۳ 
عالہپنا ربصیر' راختملنا بخیرو توفنا مسلمی ؛ وااحقنا بالصالعین ٤‏ 
درمل علی سحمد رو علی آلحمد وعلی جمیع النبیاء والمرملیں 
وبارک وعلم ٭ ۰ ۰ ٭ مثنوی ٭ 
سر( پاز عصیان مرزإ پیش ہین ٭ مین جرہ‌مارحمت خویش!بذِنں 
نگہ ےار از سن ےد ررہزکار ٭ ژ ھربك کہ بائد مسر درر دار 
چغان کردنیا ردیقسم یساز ٭ کە اڑھردو عالم دوم بی نیاز 
با لطاف خود داریم در امان ٭ ز نات ر آشرب آخر زمان 
بر آری مسسرد سن مسٹمند ٭ ژدنیا ردیں عازیم بہرہ مند 
سی درکف نفس انچارام ٭ مان ؛بخش از نفس سارہ ام 
تمنا کثاہم مبسر پٍش کس ه٭ تمفای می از درٹست یس 
زکسب حللم بسدہ ٹواشے ٭ ز خاق جہان گیریم گوٹۂ 
گناهم بیامسرز و پوقیدہ دار ٭ کہ ھم سٹر ہوٹی ھم آسرزکار 
ز میں ازل ؛خش آئاھیم ٭ خلامی دہ ازجہل و گراظیم 
نگہسدارم از صحبت اکسان ٭ بصاحب دای امل دردی رسان 
هوی خریش کی رری بر رہ مرا ٭ خاصی دہ إڑ ماسوی الله سرا 
مکی بر مرلدي صسہ( گامگار ہ کہ خجلت مہزدرمر إلْجام کار 
نداند گسی جز تو بہبود من ٭ توداني زیاں سس و سو ”سی 
غدی کی ز گنے قناعت مسسرا ٭ احضو - دہ ازذرق طاعت مرز 
مکنں بر مسراد جہان مائلم ٭, ازیں, آرزر سرد گردان دلم 
چغان کن بیاد خودم ھم نغص ء ۶ە اید بغیراز توام یاد کس 
بپرریم در معصسرفث: باز کی ٭ دران خلوتم “حرم. راز کی 


ز جام “حبمت رمانں ساغرم ٭ رزاں بادہ دہمسڈی دیگرم 


7 


)6190 
مژرعم گفث ایئکا اڑ حمام ٭ شسقۂ ام ژآب گرم د مر اندام 
گفغت ری کہ شاھدایذت ٭ بس بود۵متاربای چرکینذت 
اکنون رت آلست کہ مت نیاز بدرکاہ کارماژ ہی نیاڑ بندہ نواز 
ہر دإشنہ إنُچہ اصلج حال باشد ہانگ براں حضرت هی اصلي 
واحمب فیست بلکكە تفضل (سہٹك لٰخواهہه و إکنفا ہملاجاٹ کہ اڑ 


مثاجات 


پادشاھا بذطر رغا وررزحمت ہر مإہگر؛ خدارذ| ظاھرو ہاطری ہارا 
در طلب رای خود جمعدار؛ تفرتة و ہریشاني ر مرگرڈانی از راڈ 
ما و ھمه مسلمانان بردار ؛ عفو و عافیٹ ڈریں وقت ما گر ؛ عنایہٹا 
و هد ایت را ماق وڈقایں سا گان ٤‏ مار بادہكا تفرنڈ ما باز ملع “ 
ما ر پما باڑ مسپار؛ ما را ہما مگمار؛ 7 را اژ٭ ما نکاھدار ۶ :- کار ما 
و ہے مملماذاں در عافاٹ و رضای خویش باصلاح آر؛ گرںة ر در 
گذار و آیندہ را نکاغدار؛ ٭ بیت ٭ 


'ھرچہ بخھی ب٭ە بندہ دینی !ِخش 
ہا رای خودش تسرینسی !خش 
سا رإ بقہر خود *“خذول ٭کن “ما رابەوں خود مشغول مگر۵ان ؛ مارا 
از یاں خوں معزرل مماز؛ اگر پرەي حملی نداریم ' و اگر بسوزی 
طاثنيی نیاریم؛ از بنذدہ خطا ر زلت' رازتوھمۂ عطار رحمت٠ٴ“‏ ای 
قدیم لم پزل ؛ ر ای عزیز بی بدل ۔ پا لطیف یا خبور؛ یا ممیع یا 


بصیر:؛ پا ٣ں‏ تاج اائ الیبانں و النفھیر؛“ خطاء ا ڈیر و انہتا 


طس 
گە سرئبات و مرویات را کہ ناعی از عیان ر یقیں نہ گمان وتخمیں 
ہول درقلم آرد جہ ...۔ 
شنیدہ کی بود ماند دیدء 
تا هم کفارت کقابت قسری و ارادی سابِق و لاحق گر۵دد رھم 
حقی بر (ھل (علام ڈابت ر بر خوٹ رحم کرٹہ بائٹ ٠‏ ٭ نر۵ ٭ 
مگر صاحب دلي روڑی برحمت 
کن درثار ایی مات دعائی 
و چون نیل می نگرم ایی مسودہ ودیگر مسودات حکم بیافی 
دارك کە نبذی از معلومات دران درچ شدہ چە مبصرات رچہ 


مسوعات جامع ر( غامل امت اکم آکە ٭ بیت ٭ 
سی آرا۔ اقزت: کلذ 
که ناگەه ژ مردم گریزد سن ۰ 


در تید کقایت آرردہ غه پس اطلاق تصلیف یا تالیف ہرر ازرری 

انصاف جزلاف و گزاس کە مثافی میرت (غراف امت نتوائد 

ہود و مرا اژان شرم یا تا ہمباھات و مفاخرت چە رمد و اگربلند 

پررانيی کلم همبرىی نقد اقص عیار و مقاع بی تیمت و بیمقدار 

و عبارت تامر بی امتبار برلی تکذیب و تزئیف دعوئ من 

بس إمت ٭ مع 
سرا نداند ازان گونه کس کہ من داٹم 


حکایت برمہیل تمئی 


رربہی گغب با غترکة عم ٭ ازجا میّرسي تو زامتا بگو 


(۲ُ) 

باللہ ۲ منوگلا علدۂ ڈ5 مٹیا بذیل لطفہ العمیم و فصضاہ القدہممعضشض 
از برای خاطر جماۂ مصلعیب ممتغرب از آپندگان کە طالب رو 
راغب استطاع بر احوال زمان ما خواھند یود بر طبق گغنار نہادہ 
آمہ تا باغد کە زان لذتی در کام جان ایشان رم۵ و ذرثٹی از ربزۂ 
خوانں احسان ایشان نص؛بة مذاق جامع ٤چ‏ حکم پا غبائي دار۵ 
نیز گردٹ ٥‏ ' ٭ باہٹا ٭ 

اگر شراب خوري جرعة غفشان بر خاک 

ازاں گناء کە نفعی رم۵ پغبرجہة ہاک 
احکام و اوضاع کہ درینوا سمہنتا وقوع یافن ر ڈریں مدت ھزار مال 
نشان نمیدھند واز اھل (ملا و إنشا آتکە قدرت وتایع نویسعی داعلہ 
وٹو کلم مربوط مینواند فوشہیں یا !جہة خوشامد اھل زمان یا اڑ 
سر ٹرس اِشان یا بلقریب عدم اطلاع مقالات ہا مور دیں یا 
بوامطة درری از در خادم و اغراضش فاسد٤‏ دیگر حق پوشٹی گرا لا 
ر ڈ۵یرں ر پدنیا و قدیل را بۃقەلاا ضا فررخدہ پاطل را بصورت حق 
جلوہ دإدہ و کفریات و حشوبات را بقاریل رو تی ویل مستےس نات نمودہ 
7 .- سٹت-- عاہرہ ری کی ا ا ا ی6 
۱ دلبل بر حقیثت ]ن گذرانیدء ج اولئک الذین اشٹروا الضلالۃة 


ہ۶ھہ 


رثھم ۔ و یقیں (مت 7 اھل ثرونں آتيه کە 


۸ے 


بالہدیٰ عان راحعت چا 
اه سی خرافات باطل و تطوبلات لا طایل را خواهند دید بموجب مس 

یسمععل مصلعنی ۔و جمعی دیگر(؟ )ملْھمر ر اقل سٹردد رو منوقف 
و ملنظر خوامند ماند بنابرڑی !جہة کشف غطا ابی کس را [ کە 
پارڈ ازبری سعاملات واشف و در عیں کرو بار داخل بوہ] ضرورت شد 


ماد 


ر+ٌھٌ 
پیشالی احوال آخر زمانیاں می نہد و یکی را برحست ر دیگری 
را یه لعنت حر انراز ر ممتاز می ماڑہ و حدیہف ثبوي صلی الله 
عليءه وسلم ہایں معتی ناطق آسٹ': کەه الم ما صلیت من صلوة 
٭فعلی مس لیت رما لعنت مس لن فعلی من لعثتِ ۔ نقل 
لمت کہ آن سرور ؛ صلی الله علیه وسلم ما طلع الشمس و القمر؛ 
تا یک ماہ تمام بعد اڑ قفوت فچر درمشرکاں عرب و صادیدقریش 
شخصوص نام بركہ دعاىی بد میکرد و میفرسوں کہ إللہم ال الکفرة 
إلفیں بصدونں من عبیالی و یکذبوی رملگ و یقاتلوں اوایاءك 
انت رل یی الدنیا راآخرة اللہ تودفی مسلما واحقنی بالصال یی ۔ 
و چون نہایت,رجوع ہبدایت است اگردربی زمان غربت دیں 
کہ بد الدینی غریبا و عیعوث کما بد ۔ همینں دعا ورد ژبانں ں ساد 
گلچایش دارد و صاحب مرصاد لمباد پیش زین اچہارصد سال 
نائیدء وگفتع ۰ ٭ رباعی:٭ 
ماہاں جہسانں ہجملگی بفتاہی۔ےہ ًَ 
ٹا بوک بتی-ۂ زدیں در یابی_م > 
الم ژدمث رنتا پس بی خبرید 
بگرنت جہان کفر وشما درخوابیھہ ۔ 
لم (نصر سن نصر دیں سیون در اخذل سس خذڈل دیں مجمد 
و چوں برخاف داب ارباب تصائیك و تاالیف کہ از ھرگرزہ 
مصئف خویش صك چشم احسان از زمان و ژماىیان دارنك و ہنام 
یکی مذیل ماخنہ آن را ومیلڈ تقرب ملوک و |مٌجلاب منانع ر 
تحصیل مقإمد میگرڈائند ایں نوبارہ را بی طع و ترقع مستمیٹا 


7 


ر1+ں۲۳] 
نتاقے اار قت قات واامحوھ 
سبجان الله قلم ودای مزا چون دیوانہ باھر ]تنا :. بیگانة خشکی 
و خلگی ر۵ و ھر قطرۂ مود| کِ در سویدأ داشت از رھ دل فرو۔ 
راِخت رھرچہ پرڑ باں]مد از چداول انال بروں داد تا آبندگانی 
٤ہ‏ دریںی نقش زاغ پای کے کل وا ازھرجائی کلےج' و (؟)شوند. 
جہ گویند و جواب این بی ہص رفگیہا چه باشده ومی ترمد کہ 
: ہموجب کماتدیں تداآن ۔ ہا سن نیز ھمیں معاملع کئند ٭ فرد ٭ 
۱ مرا تو عہد شکں خواندۂٴ ومی ترمم 
کە پا تو روز قیاہسك ھمیٍں عقاب: رود 
اما ایاچا فرقیسب دثتیق اگر دقیقہ غنامان فرر گذاشت نغمابند, 
دآنی ایں اس کہ آنریں و نقریں من هھمہ بدمٹوری شرع 
یں و اب و و ذم بلقریب تعصب در دیں امت رو حال سن پان 
میمائد کہ مرديی ڈاشناہ ي درجاسی کہ مایدہ در إن نہادہ بودنەه 
در آمد.ر بی “عابا ون گرنٹ و ھمه طبقہا را بنا شوہ 
نہاں یکی اژانں میان پر سد کہ پایا جہ کسی تعدی در شر 
چیست گفٹ ڈرکم و ذوکر داررغہ واغتہا دارم - اگر دیگران را نیز 
دردّدیں دامنگیر شود هی مضایقہ نیست بس الا بلگه جان 
ای آِی جماءە کہ مرا ہر عیب من مطلغ مازند و الا مري ذر 
گر یبانں فرو بردہ ۵م در کشند و در حقیقت مرغ تیز مفقار بللك 
پرواز سن حکم دابة إاارض دارث کہ زثم هذا سصلم رھذ| کافر۔ بر 
۲ ) عانونں ( ٣ن‏ ) دوید: ( ۴ں ) گلچکار . 


جرٌطم) 
غقیسدائی آے در ژزلف علبسر سایم 
گغفلي ٤ه‏ هاک. شو بسودالی غمم 
عمریست گہ من چلاگ این سوڈزیم 
ر بالا گدڈمت کہ پک غزل اررا خانخانان بیرم خان بیگ لگت تنڈہ 


7 


خریدہ و آن این |(ِست کە ءہ بیت ٭ 
٠سي‏ کیستم مان دل ازدمت دادۂؤ 
رز دمت دل برا٭ غم از پا ننادۂ 


ونائش در بلدۂ 2ھوردر سنۂ نہصد و هغتاد و در( ۹۷۲) بودد٭ 


7 


٠‏ خاتمة 


ایی بو۵ ذکرنبذي از شعرا کە الثري :با مولف موالف 
۔و معاصر اند و دواودٔی اشعار ایشان در روزگار چون مثل سایر و دایر, 
۔ر جمعی دیگرکہ اڑں شبکۂ تذکار بەر جمٹە رو پای بند عبارت د 
٭اشارت بگشته اند ڈگ رآنہا حوالہ اجمعیکە بعد ازین تدم در“عرلیٴ 
٠و‏ جوں نہند می نماید کة ایں ملسله چوں برمان تطبیق لنہایہ 
اہت ؛ و احاطۂ آی دریلگ زمانں ریگ آی نو إاعد والغابہ ٭ 
ء مث ٭ 
در بیسٹم جئسر کر روڑی کباب 
کە سی گفت گرویئہ٤‏ با رباب 
بسا تیر و دي ماہ و اردی بہشت 
بیای کە سا خاک باغیم و خشت 


کعائیکسہ إز ما بنیب انسەر (نەه 


)۲۸۹۸‌ٰٰ 


خااخاءان ایراد یافہت برادر زاد؟ مولانا شا “جحمں انسيی اسہمتثف 


یاەدمت سلیقة شعر بغایت مفا۔ب داشت ازژومت 


قمری بباغ بہر چە فرباد میکني 


٤‏ گو پا زمسرو قاہت ار یاں نی 


گنیھک رار بستة دام ٹو گثثہ ام 
نی میکشی مسرا و نہ آزاد می کفی 


روم درباغ بی ربی تو اشک لله گوں ردزم 


۱ بھای فرگلی پنشینم ر از دیدہ خون ریزم 


۵ رونم چوں صراحی‌خوں‌شداز (ندرار“:خواغم 
کہ دربزڈوایں خونابہ را ازدل برژن ربز 
إجڑخاک درتٹ جائی ٹریزم اك ازدیدہ 
بہردرآہروی خویشتن برخاک چوں ردزم 
ژ انک دانہ دانە دمبدم ٹخم جنوں ربز 
صراحی وار هائم دمبەماز لعل ہیگرنئش 
مرشٹک (رغواني از نوای ارغنوں ربزم 
ا وأ ت“ 
ءگکس نہ درمی گند خال توای سدیمبر 
ل باعی ٠‏ 


ای زلف تو ز'جیسر دل شید ایم 


٭ آپیاٹ ٭ 


۰ 


)خیرم 


دھان ناخثه پر نکنڈ حقایق بسوں ۰ 
مرا در کروی ر۔رائی عرائي اعت ٠‏ 
دری اننےاد: دیبسراری :گسدكہ نے 
دی ھوالی حرم و عزم گلسقان گرم . 
ٹم ار طوف حر بردۂ جانان گردم 75 
گل مگر از بنل یار بللسرا رد ٠.‏ 
کہ ژگل بوی خوش پیرڈن یار ]مہ ٠‏ 
باز دل آحفتُ چشمان “حر اگی زئیمت : 
باز زی رجئونم' ژاف عنبربیز ئثیست ۰ 
اژاں ٹامہربان ترسم خلل درر جان انتد ۰ 
مباد! "چکس را دلجري نامہربان إنقد : 
سس کیم اسّادہ بر خاکەرش ل'پارا ۰ 
نامرادی بیکمی اڑ خان ر مان آزارۂ ۰ 
ا ای دل آرارہ بر خاکدرش جا گر۵) ۰ 
نیک جائی ا زٴبرلی خویش پیداگردۂ : 
گر ترإ ەسست؛ بیاران رنا دار مری ے ٭ 
بونایت کە زژ سك نیست رونا دار تری اھ 
طلب کا روصالتگث 2ہ عمری جستجوگردم ٠‏ 
میسرچوں ت۵ك وملت ۷+جرل‌ت وخوگردم ٌَھ 


دلعم 


شماں “حمعد عام اعت ؟٭ہ ڈذکرش وققریب بٹرغ خاں 


( بس 
پنہانی ر ظاھر از توھر چیز /رہ ھمت 
٭ ول *٭ ۱ 

“عر نوای طرب ژں کہ وق انگیز امت 
انیس مجلص گل پلبل ”حر خیز امت 
ھمای مدرہ نشوی شوز اي دولت عشق 
٦‏ باغ و منظرایں دہ کدور ت آمیز ات 
دھان ز ٥رہ‏ معاصی باب تویہ بفہی 
کہ رفت عمر یعصیان و رقّت پرھیز (مت 
پھوش جوشرىی طاعت ؟ہ در کمینگه عمر 
ہەمت رمژن ایام تیغ خوئربٹز امت 
مماز قصر (ناہفی ٥ریں‏ رباط در در 
کہ فلنہ رخئع گ8 و صرصر اچجل ٹیز مت 

نى نظم حس ڈجری از طریق ٤ُمال‏ 


مرید عارف شغیراز ور پیر تبریز .ات ' 


٠ 0‏ ول ٦‏ 
گل نشاط اگر بشعکفد زجام شراب 
فرڑ . طاعہت ماتی چراغ معقل بوں 
نسیم وصسل دلرام ژندگی بخشید 
وگر ذہ زیھڈی از لڈام ہت گچر مشکل دوك 


“سح رکہ وت گل ر جلوۂ شقابق بوں 


رھ 


) وم 
معیط ”عنتامت و ھرطرفگرذ اب خوں‌درری 
در تتیع آی غزل [عبقی ؛٭ ہے لوبیتہ 
ٹاتل سس چشم می بقدد دم بعمل مر( . 
ٹا ہمان حصرت دیدار ار دردل مرإ 
بموجب حکم پادشاہ ئفتہ ٭بیت ٭ 
آمد وہگذشت ازدل تی رآی تاتل مرا ۱ 
ماند تا ررڑ قیاستی داغ اردردل مرا 
و شیغ نیضي زمانیفہ ایں غزل بآگرہ درمیان آمدہ بوہ ِفت 
٭ بیت ٭ 
پا برر بگذار ای قائل دم بسمل مرا 
تا بایں تقرسب پابومی شوہ حاصل مرا 
و امثال این غزلبات را ذرپی لیام اڑ دیواں خویش برآرردہ 
مقبول ماختہ ٭ ۱ ۱ 


. نبری 
از فرژنداں حضرت شیج جام قدس الله مر اہت بسیار 
صاحعب تقوی ر طہارتستی 7 نظانت و ملکی سلکات بوں دیوائی 
سشنملبر پاجہزار بیت با ثمام رماذیدہ از نایم طبع ارمت ایں 
٭ رباعی ھ٭ - 3 
ہی گل کہ ئمیرسه بد(مان۔ تودست 
ہرنام تو عاشقیم ر بزبري -تو ہت 


۔ابنی طرنھ ٤ہ‏ حاضری ر غائبج ز میاں ؛ 


٦ 
2 


) 78ءھ0.07()( 
گر حرم خاک زطہت گردن 


: یلست ۴ك 0 گه حّد 


ال رخغت 7 یا زرن 

چرں مرژلف تو گرہ یں پریشان ے ۵ل می 

1ا ہرم و نکشادی 7 از مشکل “نی 

ٹی تگلشی گرن بادن وادؿ غم گ۸ ش٘ہ ام 

بہر نُس لوم سر گُردان عالم گمشہ ام 
ظ۶ وله ثت 

لذمی زُ حە تی درد فی صا 


وفاد مس 
جند گا در کُشمیر بوں ۲ بلاھور ].: ادج پا 


پا زیں خان کوکہ ۸۵ ی ڈو 
ازرست ە 


7 ابدات * 


ھی در ھا بکشایند 


چون روز مود 

و درش برپندزں 

صظ سی یہ نکویان ررزار 

خوانی نہفد 2 خونں دل میہمانں ا 

می 

میرزا برخوردار مخاطی اخان عالم ولد شمدم ببگی مت یر 

از 2 ای مشہور پادشاہ جذمت آثیانی بوں بشچاءی و خلق نیگگی 

اشتہار ٥اشت‏ و بڑنا م مشغول سی !و۵ ازرمعست ہے ٭٭ پیم 
لسن ؛ آن وذم رت ذائیازجتن ورین 
۴۹ 


(۔ طبام) 
ژیں سعی شکستۃ پای مقصد دوراست 


۰ 


ول ٭ 
اگرارااۂ مصم بسزرگیی تو کہ 

۱ ز جان اجنبد اندیفہ از گرا باريی 
چنان نزاع بعہد تو از میان برغاہت 
کە پذیە را کند از مدق شلە غخواريی 

صلی 

حراف خوش طبع بوٹ از ولیت عراق ہمفرحجاز رنت راز 

راہ دریا متوجہ هند شه اھل کشنی بغرتاب انشادء حر مارنٹنہ 
رار بماحل جات رمیدہ درالة قطب شاہ دکنی رنٹہ با یکی از 


کشتی گیراں سرہاجە گرنٹہ غالب آمد٭ و حریفان را ءرق حقد ر 
حعد جبلت در حرکت آمدء ڑھری در کہ او گرژہ آ ر ایں 
واقعة در شہورمنۂ مبع و سبعینی وتععمایة (۹۷۷) رری نمو 
این اشعار یادگار ازرست ٭ (ببات ٭ 

دل فرییاہ بر می ررد و می ترعم 

کە مبادا بودش ەل مرانی از پی 

نار سك تو چناں تنك خو بر آمدۂ 

کە کس بە تندی خوی تو بر می آید 


وترنئیهرريی 
اصل بمیرو إعط مشہور إمت و اوردر بدخشان ترط داغتہ 
“جلس وعظ ار بسیارگرم بوك ازوست ٭ (بیات ٭ 


ےِ 


(۰ ۸۳م ) 

دو لعل إر پہسم دارند آب 'زندگانیي را 

بلی جانں درمیان باقد بہم یاراں ان ر 
دلم چو آین ز'إمروز کن غبار ندارد 
که چشم سمبردمی از إھل رہزکار ندارد 
ای خوش آن مستی کہ آرں !٭خب رموی تو ا 

رآ چان باشد کە نڈوان بردِن از کوی تو ام : 
شود ھرگہ ز ہي تابی ھولی کوی آن ماەم 
خیال پی وفائیٰ های او گیرں هر راھم 
عی زلفش بر آن رےخ_النسیم آہ ما لرزہ ٭ 
چو دو شمع کز آمد شذ باد:صبا لززہ:“ 


۰ 
قرو نے د دح 
مین 


پر عبداللہ نام دار و لوا خوش اخط نت شاگرٹ شاء عغباث 
و 7 راتبی ا ہت سک تا خط می ذوبسد و در ملکگ إحدیاں 
داخل |([آہت خوبشی ا چا والدءہ بڈ میرڑا نظام الدیں احمہہه 
دا گاہ گاعی يھ نظم م داز زیمت ٭ (پبات ٭ 
ز۵ ڑ ک پر رر ار 
گنوں کع لذْتی دوہ عھ یق دانمٹم 
حزار رنگت اہر خٌل8 تا دارم 
٭‫ رباعي اپ 
کو عشق يہ 'باطنم “ شب ۵ چوز (مہت 
امرارز: حق از دائنش سی مھنورز اأمہتث 
بافہ کە سحبة۔لم ران ررنئنی 


)۲۳۰۲۰۔) 
ر سوال ھۂُذکپرظلمت:محنچوں شب شجراں ٌ2 
“کمی کە آہد: اینُجا لعمرتست و ذدامت 
ژ سلك ھند رداعی ”جوغنیدت رًگذر 
غنیمت استاگرجان بری ژمندسامت 
در تلبع آن مطلع ئە ٭ بیت ٭ 
خوش آن زژمان کہ برریمنتہ نظرکنان روم ازخود 
مان زمانں بخود یم زمان زماں روم ازخود 
٭ گفتہ ٭ ۱ 
از شراب یہ بوے تو هر زمان روم از خوہ 
پیاله لعل توبوم رگا آی روم از خو۵ ٠‏ 


راقعیع درری 


اسی علی نام دارك در ملازست خايفة ژمان بود ازوست کہ ٭ 
٭ اببات ٭× 
ئە برحبیں تو ازروی ناز چیں۔ پید|( مت 
32 اعرحس توژد موح رایں چنیں پیداہٹ 
ھطرزت ازمی از ات نشۓ درمسر 
ز عرگرانیت لی ترک ازنینں پیدا ست 
چو مسج سوڑ دل! خوہ چۃ آررم بڑیاں 
کھ موز را اثر از آ× آتھیں پیدا مت 
چہ احقیاي بلٰادَ نو امت در شب عید 
ٹرئغ ما نواز چاک آمعتیں پید! مت 


)۳۸۲۰۰)() 


۰ جس پغچان: را ہوں نفرت ز عمز جاردأانں ٦‏ 
٥5‏ در مزا ہاں ا حکمك إثر ظاهر کند 75 
. برزمیں باد ھوا چوں حمل کہ آید گران ٠‏ 
٠‏ نیسہت چوں نی خھربی امرو ز درملك “کی ٠‏ 
272 ھرکہ شک دار۵ درینں بھم الله اینک| مان َ‫ 
* شاعدان ۔پکر معتي چوں شود فکرم بلذہ * 
٠‏ ۱ عرض حس خود کنند از غرنہای آسمان ۰ 
٭ ول ج۔ 
7 تن جور آین از تو ہت تی درانں م۵ : 4 
٠‏ شاید تسرا خدلی دل مہہسربان دھد ٠‏ 
* دارں ھلاک غیرت ایئم کە عشق تو ٠‏ 
٠‏ دردی بجان ھرکه ۵د جاردانں ذھه ۰ 
٠‏ شبہا کهہ بٹر فروزم از اندیثۂ تو دەل ٠‏ 
٠‏ موز دلم چراغ بہفٹ آسمسان دھد ٠‏ 


ایں قصیدہ را در مدح حضرت خاتوں جنت زھرإ سید سا رشغی. 
الله عنھاگفتہ اماچوں در آ>ە بای طرز نز ہن از جملهُ بی ادبیہا 
بوك. ابیات ‏ مدم' دربن جا ایراك نمودن مناسب ئديەه ونات 
شریف و قومی در عنۂ ھزارر در (٢٭٭٦)‏ بود اژر گنابہای نقیس 


وداعئ ھرری 


بقدر تعصیلی داشت بہند ]>۵ و درگذشت ازرمت ٭ ابیات ٭ 


)۳۸۰) 
ععله از جانم ب رآرد :آئش خوداي او 
ہر ساعتم جرم دگسر مقہم گنی 
آزار جوی سی ز تو اینہاتجیب نیست 
میخواممکہ درررڑ جڑا ہر شکفند ازسن 
كە ترسم بایدمگفنیکە درءشقت چہادیدم 
هیپکس را ندھی غیرمن آزار و خوش ٭ 
کە سر وکار ھموی با سی تنہا داری 
شب فراق توصد گوە ماتم امت مرا 
درینں میانە بل و فغان کە سردارد 
میقران دید از برون موژ دلم را در بەن 
شمچوئور شمع فانوس از درٹنں پیرٹچن 
اژغم امشادم ثعال مرگ هاام ردام 
تا شوی آگہ ئە درڈجرا نفواهم زیستی 


آیں چند بیت از تصیدہ ایمت کەٴ در منقبت حضرت امام 


حعئی عليء (لسلام گھڑھ 


٭رگە از طغفیان سوز عشق درگیرم چوذمع 
شعلہ خود را در زمان در من ژند پررانہ ماں 
ٹا وا و مہرمن دانمت در بند جفامت 
کاەکی تن در نمی داٹم ؛جور امآسان 
گر ڑ نیض خاطرت گردن طبیعت بہرہ ور 
سیقواں پرداخٹن دریگ خی صد دا۔تاں 
بسکھ امتغنا یپ ھمشت دارد رواج 


٭ تصبد: ه 


”۔ 


ؤ[+ظ۳"3+) 
ا !“خوانیاں‌ٹنہا وآنہ از صباحیان تفہامتا' باکۂ بین ہیں اوں ھردرو 
'طایفةُ مغض وب الرب ر ملعوں الخلق بوذ وبادرار قایل وبە تنامخ 
مایل بلکە عازم و جازم ردزی در بھئبر کە بلدہ ایمت در مرحد 
کرھسثان کشمیر بمنزل' فقیربرای طلب ھمراقی !جائذب کشمیر 
مل و تخل سگہای ھزار زار منی اننادہ دید و ورک گفت کہ 
آە زین !شچار ھا مننظر اند کە ٹا کی-بقالب انسانی. بر آیند وبا 
اِں ھمۃ اعنقان ژشہتا: قصاید در مذقیت ایمةڈ طدربدِ نی رضوانں الله 
علیہم اجمعیزی گفبّہ مگر در ارایل حال بودہ باشد در وادی خط 
رانشار ملفرقہ نویسی دمئی جیب داش ربا وجود عدم 


طالب علہي اعکنا ینب تراریع عرِبي موہ آشنائيی بِعبارٹ اد 


پید( کرثدہ بوٹ ایی چذك بیہك (زومت کە ٭ (بہیات ٭ 
× ناله تا ازتو جا غاش فپسازك رازم ےَ 
٠‏ برنیایہ شب غم کالش زضعف آوازم ۰ 
پو... چھاں پیم زگخجلبسربرآرمچوں‌مرازیفی .. ٭ 
“ گەماندازد مت عشقمہر زبانہا گفنگوی تو . 
7 "مرا تاب جفای غیردردل آتش (نکندہ َ 
: کہ صە بارش گ رآزاری نمی آر۵ بریی ڈو : 
: در زیر زخم اتیغ ثو عمد( نمی تیم 7 
یسح ظابد ژ اتوائبی خویشت خبر نم 
5 .مزا از بیقراری ھای ٭جران میکندا؟ہ ۰ 
٭ در ایام جوائی حال س پرسید پنداری - ۰ 


2 ھرکر :ہیٹم ز خوبان بسکە دارمڈرں عشی 


)۰۱ ۳۲۷۸) 
بربسٹه بھر چیسرۂ عرع |مت 'ادرا 
يیارٹنسۂ جاں مامت خوں آلودە 
٭ وك ٭ ۰ ۱ 
داغ جفلی یار ۶ہ برمینه من امت 
د(نش صفواں کە مونص دیرینۂ منذمت 
چسان خواھم نوشٹن صوت احوال درنامه 
کہ میگردد زس چشم سن ني العال ترنامہ 
کبوتر پامة ات آوٹ و ماندم زئدہ می مرژم 
ئمی آررد کی طوغ ھمایوں عال گر امہ 
حراسر میئویسم حال نطمي را بار 2 
کی خواشد گاممت آن حرر بارقبال برا 
اعمام پری خائم ہری ‏ رخسمارً دیدم 
نشمتھ درمیسان آب آتۂیارؤ دیسەم 
زدل ربودن, ر بیگاگئیت ظاحر شەه 
۱ کە بہر بسردن دل بود آھنائی نو 
خطی کہ برگبل رخسار یار پیدا ؛د 


بلفشہ ایمت کہ از للەزار پیدا مغه 


وقوعیئ نیشاہرری 
خویش شہاب اادیں |حمد خان است امیش محمد شریف 
امت (ما حیف امت این ىام غریف بران کثیف چءہ اأحادشی 
اھر کس کہ دریی جزر زژمان بن امتہار دارك زیادہ بود وار نہ 


٤ 


۳۰) 
دی ر آمدي بپرہش ما زرد ہر “خیسز 
نویدی نیشاپور بی 

فی إلجماہ تمےصیل تاضے 7 در شعر صاحمب رتبہ بوں وفائش 
در شہور مل اہی و مبعینں و تسعمایة ( ۹۷۳ ) ۵درراہ شج ببلدۂ 
اُحدِ ین از ماک سب 2 شد ر2 ‫٠‏ اببات 4 

فنوانں شدن پریشان 7 عامقبیمت 7 

هلال خو(ست شدن حلقۂُ درت شب عید 

۰ : درر إسہٹجا خیالی<ڑلي ۸۳م ذرمی۵ 

جہ ذرتیمنت ھردم پکریٹشا رمیەن 

چانم فِد۔۔ادج |مہت پیسونہ پا تو 

کہ نقوانں بصد ڈیغ از ٹو بسریدن 

:نویدی'ٴ ز‌ لعل لس او جچۃ حاصل 


جز (نگشتا' حسرتكت بدندان گزیدن 


نمی تبررری 


جوھر شعر وی از ںی جوٹر شغاسبی ری ظ اھر |مہتا طبجعش 
یه شعر ملیم امت و دیوانی ترڈی ۵ںوہ که مشہور اٰآسہت 
ازرمہبدہ ۰ ۳ رباعی ٠‏ 
شوخی کہ نوں لب بع فإسوں آلودہ 
پھ42-+ل نظرزد ازو جننوں آٔلودہ 


۴۸ 


روس 

برمن میشەم گر این تدرزنارمی تعقم 
خواخوارہراھی میررہتاخود نوایاں کی رحد 
ہائی کە ابی رہ سرن آخ رہدامان کی رس: 
اثر نگر کە بلب نارسیدہ ,لآ ھنوز 


٠ 7‏ 
ھزار إباہ دل سر هر ژبانں دارد 


1 
نوائی 
میر محمد غریف ‏ ام داشت براڈر ار مور تدمسی کربائيی 
اسہت کہ صاحب (یں بیت, ایت ھبیت ٭ 
گر ذرق خرسي نشامم عجب مدان ' 
900] یىی ب٭مر خویش چوخرم نبوٹہ م6 
نرائی در هد بماؤمت حضرت پادعاء شفائفت ر عفذقریب ودیعمت' 
حیات دیرں ازرومت ۰ ٭ اببات ٭ 
منم نشستە بنجی ز بی ونائبی تو 
قرار دادہ ؛خوثد صعنت جدائی ٹو 
بگم خوئیت اڑ جا نمی ریم چکئو 
کھ اعتمساں ”ندارم , بر آشےنائی تو 
تو در طریقۂ مہ رر رفا ئە آئی شمعي؛ 
کو پور دیدہ فروزك زژ 'روشنسسائہی 
پہیے جا ٹرمیوں بہلی و منغظم ٭ 
ک" در دلم مذغنی, بخاطرم نرمیديی 
بنفیں بنمز رص-ٹم آلود بر “غیز 


7 


رق 


آى گار بود کہ دل چر]ئینه کئی 


نظبرئ نیعاپری ےْ 


ٴ 


زح (للہ رود 4" ے٭٭ 


ملک الملوک فضلم بفضیلت معاذ 


7 


ژمی و زمان گرنئة ہمثال آسماني 


(زرمت این تصیدء ٭ 


ژ هٹر اوہ گنجم چو بخم می مناني 


بەرٹ لباسی برتی چو 'جوشدم معاني 


به فساذہ إم مزن رہ کہ زآتش عزیمضف ْ 


بدماغ و دیدہ خواھهمهمہ غب کند دخاني 
تحدہ ام باعقمادي بسوال وصل پویاں 

کە ننیکٹم ٹوجە ُجواب ۔لیٴ ترانيی 
ا سک آسٹائم إما عمه شب الدہ: خایم 
ِ کہ هوای. صیه دارم نہ خیال پامبان 
.0..٭ ولف ٭ .۔ ۱ 


گمردرخدسنتعہ رسمتامیبذد مچۃشد٥در‏ م 


در لطف طبع و صفای فراھت نظیر شکیبی اصفہانی امت 
و حالا در خدمت خالخانان در زمرۂ شعرائی کہ >خاطب ؛حضرات 


سلصلة او یند مننظم امہ در ت٘بع آن تصیدۂ شیۓ نظامیی گئے 


مصطلع ٭ 


٭ (بیات ٭ 


بت 


)رم 
ھچ ایضا ۰ ۹ 
هر سال گە گل ببومشسان سؾ آید 
شاديی ۲ نشساط در جہانں می آید 
پر مفصۂ گل زڑ بی۔۔واتی حرفنيیٴ 
سہل (ست به بلبل بفة۔۔۔ان می آید 
- اِیضا ۰ ر3 


0 


یک حمف عمر سن ببنادانی رتنت 
یک حصہ ازان چنانکہ میداتی رنذنتا 
یک حصہ بع بویہودہ بە بیکار گذعت 
یکا حہہ باسوس ر پغیمانی رنت 

٭ ایضا٭ ' 
از در تومد گرزہ دل من ریش امت 
در شجر توام قیامنی در پیش امت 
۵م درکشم و نغس ۔بە بیربوں کشم 
کزدل تا لب هزار دوزعخ بیش امت 
: ' و ایشا ٭ ٤‏ 
ہر اشک کە از دید بر الاخ ام 
با زھر غمش, فضست ‏ آ ختہ.ام 
ترمم کە بعشسر درژخین بر خیزد 
ایی گریە کە در غراق او راخل٭ ام 

م اینضا ٭ ٤‏ 


٦د‎ 


تا کی ڈل از ایی نر آں پر از کینہ کئیء 


( ٣٣۳ح‏ ) 
ٹرسم جانا گ . مرغ جانں از سم 
یکتسار وق رصل پرواز کڈےد 
٭ (یضا ٭ 
ائ . آنكع تو . بار: بسسته بر راحلة 
در خواب اش 'غافل اڑیں مرحلة 
پی۔۔ےەار شو و پای. طلب در رہ لہ 
رفنۂ۔۔۔ل ھمة تو. نیز ازیں ۔ قائلة 
ہ, اإیپمناھ: 
امروز: صچسسا نال پروی مرفائی 5 ۵ ارك. 
گویا خبتری ژ آهنائي دارٹ 
دیوانہ دل مر اجوش آورٹ: (مہ ہت 


سھ 
4+ 
۸ 


سفتگوی: مگبلز ز جائی ‏ دارد 


گہ فالم و گہ ژ الہ خاموش کنم 
بائدْ گ* ز جائی: سحذت گیش کم 
فارغ ز خیال تو یم یک نفسي 
ترمم کہ دگر نفٰش' فرامؤش ' کنم 

٭ ایضا ٭ ' ' 
در دید ز اندوہ تق می باید _ 
۱ در پالھ : درں: دل اثر می پاید 
در مینە ؛جای دل شرر می یاید 


در دید .(جای خون: جگر ہی پاین 


۳۷۲۰۱ ۲): 
زی کە بغریاه غش بر خیزم 
در دای شجر ذمعنت دل آرین 
ژاں گریع کہ با خوں؛ جگر آميْزمٌ 
خوں در ھزآر دل× بدامن ریزم۔ 

. 4ج (یضاٴً 
دراحر, دثم تلزم خوں می جرشدٴ 
صد دوڑخ دردم ۔بدررں می جوئد 
در رشع زمانە -آتشتي خواممُ زهّ 
زینگوہ' گە دج دررنں جنوں می جوقد 

ہے ایصضاہ* 
دلدار سیر تا ہمہ دل خون نشوی 
رز وی نشوی تا تو دگرگوں نشوی 
شوریدۂ و شیدائي و “جنونں نشویٌ 
تا از ررش زمائہ بیسرون ٹشسوی 

٭ ‏ ایضا“ 
جویای ۔ جمالش ار چہ بعیار بود 
ھے دیدە ٭ لیق رخ یار بسوہ 
ھر کفسر تہ آندںِ خور ژنار بےود 


سر سر ےه مزارار مر دار بوہ 
5 صہإیضالی 'ےء' ۶ 
ھر لعظعۃ دم خیال>تو ساژ کنه 


ز انمو کە تئي ھزار ازداز کن 


۴۰۳۷۱) 
پا شک کہ در دکانں عطار .و۵ 
٭ ایضا ٭ ٠‏ 
ز الیش رسزگار انەر اۂ 
عیب دگر آنں مکں توہم زان گل 
پرھیسز ز آلودگی دای خویش 
ناہی ذو یم یگ ررزي 31 دریِں .مزبلة 
٭ اإیضا ٭ 
جان را بغراق رھلموی باید کفسرد 
چوں شٍشہ تمام پر ز خوں باید شس۵ 
وانگھ دل از دید٭ بروں باید کرد 


۰ 


۱ ٭ ایشا ٭ 

در مذھب ما !جملہ یکھان می پاش 
پر دایرؤ کفسر بایمان می باش 
ایں امت طریق عشق جا ناإنۂ ما 
زنار بگردن و مسلسى۹ان می باش 

٭ رباعی ٭ 

گاکكٛزار جمسال عارض دلدارم 
٠‏ جل وہ دھسد باطر افگارم 
دریا دریا جہسان جہسان خون ریئم 
بسقان بصقانں چمیىی چمن گل بارم 


-٭ 


4 ایضا‎ ٦ 5 


)۱ ۳۷ 
روزیئه هی جا نبوہ:عایڈ, اہجصلَ 
باراں آپسر رحمت 'وساتی ‏ ری زحشر 
آن ین پھاہ اعظم وآ صاحب اچل٠‏ 
٭ رباعیاتھ رٹ۰ 
تنہا با خوہ در الجمی. بای بود 
یا خویش ھمیثۂ در شی باید ۔بون 


رم" بلبل دھم گل چمنں باید ب۔ود 


دیرانڈ , کار خریفٹی پایے بد 


رر ہے ھ (یضل مگ 7 


فریاہ وحیل ازھهمه کس می شنروی 
7> 7 7 جرہ 
آراز درا ز پیش ؛ رپس می شنوی 
کراہ هھمە شبگیر بسر منسزل درر 
تو خفتہ بوہ بای جرں میشنوئٰ 
٭ (یضا ٭ یو ا 
١ی‏ اگ بر ان رخ نار می پایكَ 
چشم توورای چشم مرمی بایید 
خراھی کە ز عشروماش غافل ئشویئ 
در چشم دلت چشم دگر ۔می پاید 
ہت 
عشقت ٠‏ ئ٭ہ مقاع ھر: خریدار اہ-وف 
اورا دو جہاں ‏ یہساي یئنسنار بود 
گل نیت کە دز کوچڈ و بازار بوٹ 


:۴۳9 
ہن جای تانسگیرد و لین جای برژحل 
وملت اگر عپ.سان آبد باز پس نہ 
افنك ھزار مرحلہ واپس تر از ازل 
ندل لک زگلشس تدەر تو یک ررق 
باغ جہانں ژ مزرع جود تو نیم ٹل 
ڈر عہدات آی چان بی شیزیںمزاج ۵ر 
گزز هر درق می نقوانں گرں ٹا عسل 
گا بر بصل فنتلد نظر طمنت پسہسو 
در جٹثببس او نماید گرڈون کم از بصل 
پا خصم ذر الفقار و پسایل ذعم بلي 
گر در ضمیر نو گذرں ضورت غضصب 
از بی۔م شمچو بی بلرزژد تن اجل 
باشہ ە یہر دڈداز تر ومعٰی يہ مہپسروم 
نیو جب اگر بودش شامق جبل 
گر خچرت بە تیغ میاست زبان دھد 
ای ورای :ٴ چرخ گچرو مکار پر ۵نم۔-ل 
آرایش عروس خس چوں بمدم تست 
بر لسم از سعانبی رنگیی برو حلل 
در 7 آیدت جو میہ ذامڈ عمل 
مم ز ہؿتاب شغفیعی امیدرار 


۴۷ 


7 


( موب 


9 ذومزی زسرعشق تو ناگفتە درغزل‎ ٠ 
۰ آی دل کە داغتم ز تو اختہ بمعق‎ ۰ 
خوناب گشت ر اڑ مڑھا ربخت ہر طالل د3‎ ٠ 
دارم بہر مود از غمت ایر شعلع ار ٭‎ . 
٠ دارم ہسینه آثش غجران هزار تل‎ ۰٦ 
7 مشغول در مشاھدہ ات چشم رزکار‎ ۰ 
۰ معشسرق ()) از مازمتت دیدۂ درل‎ : 
٠ خواھم خلاصیم دعد از درزےخ فراق‎ 7 
٠ ماحی کفر وہحامیی دین هادی ملل‎ ۰ 
۰ شا نیف علیٰ ولی شاہ لا شی‎ ۰ 
کزنقد انبا ڑژجہان اوست ما حصل -- ء٭‎ 1 
٠ * ماھی کە سمہر گرلہ ازر ائنساب ,فور‎ . ٠ 
غیری کە شیرچرخ ازد ماندہ دروحل‎ ٠ 
٠ حفظش اگر حصار کشد ہر جہائیاں‎ 7 
جزہرّت کس برون رود از در اجل کو‎ 
بیند لخواب قوت مر ہاجە ات اگر‎ ٠ 
: بازری چرخ ہر گند از ہیۓ دمت شل‎ ٠ 
۰ بائگ مہابت ٹو رمد گر بکوهمار‎ 5 
٠... ید چر ٹازائد مد( درتی چل‎ ٤ہ‎ 
٠ یک ثقطہ قاف تدر ٹو ملچند گر بقا‎ ۰ 





( +) شمپنیں درھرنہ مو 


(+۳۷) 
از دولت فراق تو پا درد شد بدل 
طرنان آتشی کہ دل از در بر کشید 
انکندہ در مزاي زین ر زمانى خلل 
یاد غم تو می ددم چاشنی درد 
طْمٌم فراق سی دھەدم لذت اجل 
خوش آ نکہ در طریق “عبت قدم نہاد 
چوں شوق بیملاحظۃ چون عشق بی حیل 
ر٭ پابی ار بکرگە صنع بنشسريی 
ھم صلع در سعاملاه ۵م عشق درعمل 
بی ثابیم ز عشق بدیوانگی ' کشیں 
آخر شەم مس از تو بدیوانگی مثل 
خوناب گرم بسکە ز دل ریغختم نکنه 
ایام سر بصر ھمۃ کر آتھیں رحل 
عشقہت ہزار عقدۂ غم پیشم افکند 
نا کرد یک دقیقة مجرانں ھنوز حل 
هم بیم مرگ سي دھەم نهاۂ نراق 
-- ذرق ول میدهدم شوق اڑ امل 
نا گششہ حھر روز قیامت شود پدید 
بن آتشي کہ از جگرم گشت مشتعل 
در خوں نشسل چشم جہانی ازاں مڑہ 
در خاک خفةہ خلقی ‌ازانں چھم مکنْعل 


در ھریو کوں ]تش دبوانگی زەم 


)۱م ) 
گونہ میگذرد ر اررإ هد تفارتيی نمیکاد ھا خوہ بە بیقمیئ رو 
خورسندی بطریق ارلی مزاداریم کە عشرعشیرآن جاہ وتجمل 
تداریم ' مرشد سوم ما ئنیزکی (مت کە حضرت ہادٹاہ مثایت 
ٹرمردہ اند ازانکہ هرثاد خطرۂ عیطالي یا ەوای نفمائی از رمئذر 
نظر باڑی ر شہوت برمتي ما را تشویش دا۵ فی العال بمنزل 
آمدہ باری حبت داعتیم ردل را جمع گردانیدیم رباب پاک 
شدیم ر کر مرشد اڑیں زیادہ نیست کہ کسی را از امور ناعایمنّہ 
و ىابایسۂء باڑ دارد ؛ میر در طالب علمی خیليی کوعید٭و حلیقۂ 
درست در شعر و معما و طبعی بلند ر نطرتي ءالی دارد و دیوان _ 
“ ومٹنوی در تحریومف زلغا گف و ایی چند بیت آز نقابى 
فکر صانی اومت ٭ ٭ آببات ٭ 
چە خوش امت ]لک ا ڑخود ررم ر توحال پرمی 
پنسو شرم حال گویم بزباں بی زبانی 
چوں گریڈ من دید نہسان کر تبسم 
پیدامت‌کہ ایں گریڈ سی بی اثئری نیمت 
در عشق نشع (یست کە ععاق خملء رإ 


ذرتیہت در فراق کە (ندر وصال نوست 
0 


دا پیغسام پقاصد مع من خندہ کان 
ظاھر ات از من او ائر خندہ ھنسوڑ 
ر اِں تصید؛ مثقبت را آز احمہ آباد در:ائک بہ نقیر ٹرستاد ٭ ‏ 


٭ تصیدء ء 


داقی کە ہوك بر دم ازعفق درازل 


[.۳9۷2..) ۱ 
:صاحب (هہُمام خوردیم رو رزالت کشیڈیم و بعد از طول انتظار مار 
بملصب بیسلیٰ مرافراز ساختند ھمۂ آن دواعی پرید و قەر و پایە 
شلاخله ثی'برضا .۵ادیم وسر بە تسلیم نہادیم و آسوڈیم و ھمان 
مڈل امم کہ هر چند معی کردم کہ چیزی شرم هبی نڈدمائنوں 
خود را وا گڈاشهم تا ھرچۂ شوم ظوم ۔ ٭ بیت ٭ے ٴ 
نیم ملول گکۃ کارم نکو ن۵ بد شد 
شود شود نشود گو سا چۃ خواهد شد 

ھرمرشد دیگر کە می بود' نہایٹئش ھمیں تەدر ارشاد میکرد مرش 
دوم میر (بو الفیٹ !خاریست کە ؛عسب منصب و اعتبار ہمراتب 
از ما زیاذہ بوك چھ تا آی زمان کە بایشا آھنا نجودیم اگر اسپاں 
ما یک روز ۵انڈ و کە نمی یافشند از ملالت و غصۂ سرخود 
إشچیدہ ہا کسی حرف و حکاہٹ اصلا نمی کردیم رو بعد اڑ الک در 
متا میر انمادیم روش (یشان را چنان دیدیم کە گاھگاعی مہ 
ہار روز درمت می گذشت کہ نه در طویلً اینشان کاہ و دانە رنہ 
در مطابع دود آئش موجو۵ بولەی و باوجوٹ ن٠‏ حال آن چغان 
خوش وقت وخرم وخندان میگذرانیدند کە برھیے کس اثئر 
قلاشی و بی مامانی ظاھر نمیشد و ازیں مقولۂ کس حرف هم 
ذمی ٹوائنست ژدوئذەمبت زر داريی و ناذاری ہپۂُومهّه بایشان 
مساری لبون ٭ ٰ یہونفٹث ٭ 
از حادثات در صدف آک صونیاں گریز 

کز بوٹ مم کفند رو ز نابود شادمان 


انکا خود ر ہاِں تسلیٰ میدإدیم کہ تھ رگا ررزگار برای بزرگوار بایِں 


)۴ وط) 
٭اول٭ 

برریی[تھیر زلف ترلیءیمیں‌بدں بٹچد 
بل یچوںمویبرآث شنتّدبرخویشٹبنچد 
چو نقوائمکە بر گر س رآ تند خو گردم 
خیالش درنظر آزردہ هر دمگر ارگردم 
در آعرک نیست ازباد مبا پیراەئش 
بلک جانی یادتہ پیرادن ازلطف تئش 


وفات ار ذر ٹنۂ,راتع ۵د 


نامی 

تخلصں میر ٤سد‏ معصرم صقری خلف رغید نیب میر۔ید 
مغائی (ست کە از (ءیانں سادات عظام و ابر کرام بلدۂ بکر دوںد 
میر حا2 درملگ اسری پادغاعی داخل ردر ہی خدمتی 
4جانب سند و تندھار متعینِ و مامور (مت باخاق درربشانہ 
ملق و بفضایل وکمائت زنمائی متصف و بدیائت و امامت 
ر ڈجامت ر ٭خارت مشہور چوں بصائح رتقوی و دررں رنماز و 
تاروت مقید امت کسی گفّہ باغد کہ درین راہ از راهنمائی چارہ 
نیست سرشد بھم زماںیدہ ٹلقیں و اجازت اژر حاصل نمائیك جواب 
داں کہ بالقعل دو سە سر۵۵ خود داریم چہ:احتیائی بەیگر |۔مت (ز 
اوطان مالوے ؛جانب دار (أخلانہ رراته شدیم آازبپس ھوا وھویں*ٴ 
جوالی کە درمایڈ آمال و آمانيست سرما بہزاری ر درعزاری 
ہم غرر نمی آمد چون بدربار رمیدہ چوب یداران ر چونداراں ٭ 


)۳٣۰۳۱( 
چکذیم کہ بیكمیٔم رری بیکمی میاہ ر چوں خواجۂ حسیں مرری‎ 
کە (فدکی بقوت انفعالی مہم بوك امداں (یشان نمودہ گفتہ کكە‎ 
خُواجة چہ وقثڈت پشنیی شما بود پادشاہ غفران پناہ ازیں اداھای‎ 
جلغانہ آزردہ و کوفلہ خاطر بر خامنند وبا وجود آن از کمال حلمی‎ 
کہ اشتند در مقابلۂ آن بدی رددی بایذار بدی وی راضی نشەند‎ 
و مبب انقطاع وی از رایت ماورء الذہر مقطع لیں ازل شد٤ کچ‎ 
٭ (ببات ٭‎ 

٠بر‏ ناک نیت شغق بادۂ گلغام مذمت 

رنہ دردیکھم و طاس‌نلگ جام مئمت 

تا نیازی شد: درہملکگ “خُن خسرو عہد 

نام,جامی شدہ ملسوخ گنون نام مفذست 
سیگویند کە در تہ ررڑی در “جلض : ایں غزل خویش ”×؛خوائد 
ر دیوانں حضرت سمولوی حاضر بو۵ چوں حسب حال کشادہ ان . 
ارول صشعہ این مطلع ب رآمدد کے ٭ مطلع ٭, 
چرخ را جام نگوں دن گزمیی عشرت ٹہی مت ۱ 

. یادہ اژجام نگوں .جستیىی نشان ابلہی (مہت 

رہزی نیازيی فسوني شاعررا ۵رخواب دید و بولی ہر ریش ار 
۱ کرد شاعری ایں قطعہ گغت ۱ قطعة ٭ 

نسولنی را نیاڑی دید در خواب 
بریش ار ز شیشےۃ آب ۔پائی۔د 
اگر شاشیيُ-د بر رویش میارید 


سگی ہہر ہ-ونڈ قاشید شاشید 


7 


)۴م ۳) 


نوعی عبوئش میم ربعٹ مرینم 

خورشید وار آبلہ ام جوش میزز-د 

غم نومي نہ زبمیاری درد رالم امت 

-_ از انستگء در حوملڈگتجائي نیسمت 

باز شوقسم رهھي گرنٹ بہ پیش 

ىہ دراں راہ خضر پسرحذر امت 

گل صحرالشض خار مڑگانں مت 

سمنگ ان راە٭ امہسای مر (مت 

.تہ" 
نبازی 
اصل از بلدۂ طیبۂ نباراست اما ُجر؟ وجوں ار خبیدہ و 
جنگرہ بی حیا و مامدق معنی شاعري بوں در ئن شر وعررفض 
و معما د تارج و سایر جزثیات ماھراست و رمایل درآن باب 
تصئیف کرد در >جلس اول کہ پادشاہ مُفران پناہ ر( ملازمہت 
نمو اردر“جلص پايی چپ پیش تنہاد پادشاہ چوں بایِں 
2 - انت ری 

جزثیات !داب بسیار مقید بودئد نرمودند کە ملا چپ امت 
اررا باز گردانیدہ بیارید بعد ازامہ حکم جلیں وي ہد زباں 
خبث وشطاحيی وعفامت از کردہ با ملا بیلمی بث در 
[ننادہ و با میر عبد إاعی صدرفء جاںب ملا راگرفڈہ بوٹ گفٹہ کە 





3 


(٢ن)‏ چپ ۵متامت 


)( وص( 
روز غٔم شبا در بيی ازام پید| کرںء ام 
درد مندیہا دریںی ایام پد|إ گرکڈن ام 
شاعرای دجر ھرجئن جوابہا گفشند اما شمچکدام در برابر زذامل ٭عە 
چۃة مردی بوہ کز ڑنی کم ہبوٹ 
. پسرش جعفر نام حالا در کشمیر آ ح۵ یم ٹا و اشامت چرم :عری 
معیں و جوانی (سہست قاہپل ٭ِ 
تسا گلا 
وع سی 


َّ 


[زرمث ٭ ٭ بدت ٭ 

بی توام در اب و]تش |شکرا و نہاں 
دیعما بامم ابہل اس ٭ لبدتا ٭ 
8 نشهد آژٹدل تو سشکل ما ٭ آازدلت وہ کہ آئ شهہ دل ما 

ملا ویدی 
ذورسیدہ بد ست خاخاذانں میباشن ازورممك ٭ پیٹی ٭* 
قضا کغ ذامةڈ جرم شراب خوارہ ذوشت 
تن 

خوں ر از فبایر حضرت شی حاجی ٭جمد ٹول نی 
قدس اللہ مرہ العزیز میگیرں (ما عملش تکذ یب آن دعوی می 
نماپد طبعی بغایہثف شوخ دارد حالا خدمت ش۵امزادۂ خرد میکئد 


۴ 


(. ٭رص) 
آیشان را با جمیع فرزندآں گرامی و *“خلصان نامی از جمیع مکاید 
دررانں و مکارہ ژمان “حذوظ رو مصوں داغلہ برمرمعبان حقیقی 
و معتقدان تعقیقی ناھدارن ۶ بمنہ و کمال کرسمة ٭ 
ناصسی 
“ مان جمال خان ولك میان منئن بدارني ات کہ حبق کر 
انت جوانی بود در غایت رشد و؛عسن خلق رخلق مودوم و 
بای توطن یر ون مثقت ئە در ہداون “عبت اوہود اگر 
عمچرگل بی ہقا نبوہ ٥رچ‏ رآکار ازر خیليی می مائد اما إجلٴ 
فرصت کسب فضلش نداد ازژوہست ٭ ابیات ٭ 
بعنو لین نفنۂ “جیدہ ز پررردٴ عشق 
کە بہ از زندۂ بی عشق بود مرد؟ عشق 
ترک سن زخم بہثثام دراری زدۂ 
لذتی دارم ازی عشق کە کری زد؛ 


و در تلیع آمطاع خان کان کە وج ا 
در جوانی حاصل عمرم بنادانی گذشتٍ 

٤ف‏ کے ٭ بیٹ ٭ 
ه رملومانی کە خوں را کمفراز مورنی ندیں ۰ 


عائبت برباد رنت وآ علیمائي؟ذشت 


انی 


ضعیفة بوٹ در [گرہ قرینڈ مہستی ھرري ایں‌مطلع اورامت کە ' 


7 


٭ بیت ٭ 


)( و۳۹) 
ذہ پارای آلکۂ از دروں آن پای گریز بٹرژن قوان نہاں و نہ۸ دید إیئئة 
ازبرونں ۵مہٹكا فرہ یاە رم بدر تواند رمید ٭ بیت ٭ 
۱ فریاكد بسی گردم و فریاد رمی نیست 
گوپا کە دریں گنبد فبروزہ سی ذبِست 
اجرم در ینہ ابديی گرفتار مازدء× مر ہر إِستانۂ ارادت نہادہ و ھرگاہ 
کل ماک نو ملک را یڈ باروی حان' تقد رتداحشت کا ترع 
انساني مم ٦‏ واحه زا جہ یاراكە دران بند دست و پا تواند ز۵ 
خود 7 از ید آن ژند(ن خلاص تواند ساخك مگر مرشدی کال 
و هادیی مکمل کہ بانواع تائیدات ربانیٰ و اصناف الہامات یزدانیي 
آراسدّہ بائد بزرر بازری تفویٹ ای ورپای مردمی مجاھدات و 
مکاشفات غیر مۂناقی ہد ہردی و امن مہلكه عظمی و 
- کبری آن شخص را تواند پزآورٹ و العق درین زمانہ 
عارف صاحبج کک کە بزیور ارصانٹ کے یلین و ٭ 
باشد موای ذإِن حُجسقە صفات'ٴ ماکیٔ ملکات قدسيی آیات آ, 
پگانڈ روزگار و مظہر[ڈار رحممت پروردگار عزشانہ کسی موجود نیھصت 
|مید کە ایں نامرإد پابند قیك جسم و صور را کە یکی ازان افراد 
است کہ از نوع انسانی بیریں نیست بتوجہ حالی از جمیع تیوک 
”“خالف مننٰ نبوی و تمیم دیں مصطفوی عليه انضل الصلوات ‏ 
وا کمل الاحیٰأْت است ب رآرردہ گاھی بوقت حضور بدعای مرادإت 
ظاھری و باطنی و معادات صوریٰ و معنوی و مطلوبات کوني 
و الہی یاں آورند کە وسیل وصول الی الله و حبل إلممیردین‌مبیِی 


حق غیر (یں نمی تواند بود |مید وارمت کہ حق ”عانہ ر تعالی 


ہ7 ۳۸۵۸۵) 
سے اھ می 0پ 
او قصور عمعہم رنترر یمارم ختم الله علی ات و علٰ 
حنھعمم و عل یضار غشاوۃ ٤‏ نکیف یعلموں احوالہم لامعا احوال 
(الخران رشم معذرروں قفدعہم فی هذ: الضالة ر اخبرتيی سس احوال 
نفسک إلتيی هی سلفعیة إلطباع نزعھۃ و صفاء و غممیة الشعاع لمعة 
و شیاء منفردۃ باالسنعدإدات الموعبیة و الكسبٔیۃ ٭دركة العقایق 
الكونیة و االْھية جامعة (اکمالات الانفسیۃ و الماتیة حفظہا الله 
تعالی عن جمیع الات الجعمايیه و البلیات الروٴحانیۃ حفظا 
دایما تامائام وما جلس علىی ذیل کالہ هیے إلنثقصان ' و ۷ن 
اعثفالي سن ارل ذی ا عَجة الی اخر ربیع ارل !عفر نص (لسلطانں 
العادل و خلیفة الکامل و نقش یہ احەہ العالی و (سماد إجدادہ 
المثعالیة الں امیر تیەور صاحب القران ر الغص ر سیع مدررمشتمل 
علق ثمان درائردإیرۃ فی رمطہ و الباتیہ نی إطرانہا الیٰ آذرہ ؛ 
این نقل رتعہ ایمست کہ بخدام فی امم یعقوب ,کشمیری 
از للھور وش ٠‏ : 


نقل رقعة 

دشرم 
لیس الفغواد معل شوۃگ وحدہ ہ٭ کل الجوانح غيی وك فوا۵ 
چە الم اڑ دمت شیوں نیرجات ایں پیرزعزایم خوان کرمينەینٰ 
مرقع پوش بلندك کلیسیا کہ تمام کوں و فصاد را اژ مامی: تا مُاہ ىزبز 
انسوں پري وار در شیدة نیلی د رآرردہ ایند کرںہ و حرآن شیشہۂ 


را ہەوم شمع ماہ گرنقہ بچندیں ہزار خات م انروخہ سمخفتم سان 


عق 
تعالی کہ ہیمری توجۂ آن عدیم إلمثال معدوم النظیر بھر وت 
ایں افتادہ کہ خرافات منفرتہ را جمع مازد آغرین باد بریں احسان 
کہ برما کرنۃ ائه دو جزر یکی از إنشا و نثر دوم ا مثذوي وغیرہ 
برای خدام می نویسه نیم کارہ شدہ اسے انشاء الله فردا پا پس 
نردا بکجا ہي مپارٹ عجالة (اوت آن چند بیت مثنویکۃ ٭ ع ٭ 
سا سریم سا مریم سی >> 

در مطالعہ (ست فرسّادہ شد اصلاح فرمایند وآنچە قابل نوشةن 
باشد دا مازند و ملاسمت باشند ٭ ۱ 

از جملۂ رتعات ار این رتع (ست, کە در باب اولگون پادشاهيی 


و سکه بای کرام آلحضرت تا صاحب قرانی نوششہ بغقبر رسایدہ ٭ 


نڈل رفعۂ 


یا مابق مبوح دثایق الفضایلِ َ مایق ممجامنع الماجد 
و الا فاضل و یا رامی سہام الغوا ضفل س قسیٔ العمالات الی کرات 
قلرب إالعالی و اللمافل و یا قارع کنائب کل ںامیوف الشوامك 
إللوامعة و یا فاتے اواب مغلقات ااعقایق بمفاتیے اع -- القواطع 


کیف حالت ئی دہ الزسان الئی کن وم ملہایٹس اھل الفطاذة 
عود“ ہمصاع مے٭ 


سی ں حوی دوم رام من 22 الی ولہ آبیه ٤‏ ای مطمے ظمم 


(ھلہ أُ عذوب عدرقم فلما کان اخواں مذ8 الرُہ - نں جوامیس العبیوب 
فویل لغدرٹم لانہم لاینظروں اعذٍوب نقسہم و ہام مری دساوةۃ قلوبهم 


سس شسہسسسیپییسچُژُ 





ر)+ٍٰ۲۳۲۵۰۹) 
ڈولت آیوں کر یکا من اآست ٭ سگڈ 'ایں سلکگف بقام من امت 
اڑ مم طرز <ضی یاد گیر ٭ عار مکن دامن اسنسا۵ گیر 
ہرک بامتساد ارادت برہ ٭ در در جہانں گنی سعادت برن 
یک مض از نظرتوئموں ذرمت م مضےیغ (ھل بی نظم ٹڈدت 
گرچه برری تو وید .کسی ٭ عیب ترپیش تو اجوید کسيی 
ليك بنیبٴٹو ملا منكسوان ٭ اجس آرلی بن پررراں 
شعر ٹراإ گر بمیانں آورند ٭ عیب ٹو یئیک بزبان آررند 
شعر ترا پیش تولععیِی کنند ٭ رز پس تولعنت ر نغرین کن 
نی ٹو بئسیارو نەکس با ٹربار ٭ عیب تو بر تو نشو۵ آذکار 
وہ ٤ہ‏ یکی یار نداری دریغ ٭ مونس تغوار نداری دریغ 
ٹا بٹوعیب تو نمایدکہ چیمت ٭ ر اچہ“>جیہترکشایدئەچیست 
ژمادیکە ایں تذکار می توشتم د چند شعر اررا پیادکار طلبیدم ایی 


رتعط ىوشت ٭ 


نقل رقعه 


جواھر معادن اتقار و خاکساری ر لی !عار انکسارر 
بیقراری کە چوھریان کارخانة شرق ردریادوردان کارنامة ذرق بزال 
إخلاص شسلءٴ برفتۂ ذیاز کشیدہ (ند نثار قدرم مسرت لزرم آن یگانڈ 
ررزگار و آیڈ رحمت پروردگار ٤ہ‏ دل غیب داش جام جہان نمای 
پیش بیناں حقیقت امت ر آئینة ضمیرش اصطرلابِ رد بنداں 
طریقت است گردائیدہ بعر بازیانتان “جلس بہت آئیں د 
رِ>عفل ملیکا نین میربانك کہ _چقا_ر بعزتِ لا :تیارک د 


( فس 
سقف منقشکاد ری خانۂ امت ٭ رنگ دی ا خامۂ پیٹانہ ان 


غلىة ]ر ان کہ زوان پرزر ات ۴۴ لیت ژخوں جگر 7 امت 


بی کہ ہی مزیت سريی برکشید ٭ برگش ازاں دائہ مشچر ؛ُمید 


نازگییں آن فہ زباراں تست ٭ از .خوی پیشانیی یاراں مت 


'جمع مکری 


پر ز ژر دیگراں 


. ۰ ۰ کے ت ‏ ۱ 
شریت بھسکانہ فراموش کن ٭ آب ز عرچشمۂ خود نوشئ کی 


گر خضري آب حیات تو کو ٭ 
ٹول صمفٹ‌ھر بفلک می بری ٭ 
'مرو کہ بر چرع بعاید مرش ٭ 
بو”ض خویش تفاخر چرامت ٭ 
من اگر آازشرم نگویم من * 


سن اگر (ڑہئسد کشایم ژڑپان ٭ 
طعنے چواہلیس بأدم مز ٭ 
سامریم صرںى ٤ه‏ بزرر فسون ٭ 
عمُلغله در زھرڈ ر دا8 افکٹم -- 
او الم آی محر ات تی 
٭ھم نلکا زھم مە رھم زھر ام 


ہاگه اجادو “خنسیٰ شہرہ ام' 


ور شکری شاخ نبات تو کو 
ميود ؛جز خمله نمي آوريی 
چاشنےپی مہلوہ ذباند برش 
برمریدل خستہتمعخر چراہت 


بی ەنں مہگں 


حمسل به بیدانھ 
ھمچو صدذدفک پردر ر لب دِسلہ ام 
لب نکشایسد زبان 
لەبٹی از “مر 'ٴبر آرم بروں 


سفق _ھاروت بچساو إزکن 


حالہت ںی 


کز مغ ےم یاففهہ جادو_ رواج: 


جادری ۔ >ن 


پاہلہا:. 


در چە 


(ر ۳۵۴+ )) 


٭ الاک ھقت دایرہ بر گر تنم َ 

ہے , ھٹرچلك ئم ز نقط ا٤‏ ذو وضع مرئنم 2 

: از خط رمسثدیر معدل نزبنں تزم ۰ 

7 گر خصم صد ھزار کند “حر مامری ٠‏ 

۰ ؛چوں اژدر کلیسم بیکدم ٹرر برم َ 
: ٭ نی النعت ٭ 


خاتم ختم تو بشکمحتہ مینہای تدیم 

طح نقش تازہ ونودر نشان انداختء 
و از جملۂ إشعاری کہ درہاب,یگی از “حتشمان ستم ظریف اپنالی 
جن سگفنلہ ایی مت کہ ٭ مڈنوی ٭ 
چنك ڑنی لاف کە درماحری ٭ ما مریسم ما مریم مامری 
هر ںغسم معہز)ۂ عیدوی (متا ٭ شملڈ ذور شچجر مومویپست 
در مغخنم نادرۂ رزکار ٭ ال “ضس را منم آمرزار 
ھر نظسم بردہ زجادر خکیب ٭ هر مخغئم حر مسایکا ثریب 
خےسرر ملک همہ داني منم ٭ عالم [تلیےم سعانی منسم 
جومری عللی “ضن دانیم ٭ صیسرئی نقد ٣ن‏ رانی(م 
ایی منم امریز درین دارری ٭ شعل٤‏ آتش بزبان آبریا 
دعوی اٹچاد معسانی مکنں ٭ سح ىث چرب زبانی مکں 
تبعاہ سرفتا ژگہرھهای پاک ٭ لاف مزںئیستچودرکیسە خاک 
طلع توھرچند کر ھوش: زں ٭ یک سض تار تفہ گرش زہ 
(نچہ تو گعنی دگران گفنہ انە ٭ درک تو عفی دگراں مفقہ الد 


خانہ کە از نطم پیا رامنی ٭ آت رگلش از دگرانں خوامقتی؛ 


( ۳۳م ) 

3 دلی در ہی چو آتش در تنوری 
ر در جواب تفریڈ کے فیضی ٤ه‏ 

شکر خدہ| کە عشق دیثانسہت رعصرم 

در ملتا برظمسں و بر لین آذرم 
اوراسہت تصید٤‏ کە ازژانں جملە (مت ایں ابیات 
٦‏ شکرخد8۵ ٤ة‏ پیرو لین پیمبصرم 
٠‏ حب رمول و آل رمول امت رہب 
: بیزارم از برھمنی ىر ناٹیی و اھرەن 
ا ماکر زدین راھب و یس ر آذم 
۰ قایل بریز حشسر و قیام قیامة-م 
٠‏ امیدرار جاہتا و حسوري و گوئرم 
٥‏ حامد ہموی می بعقار ت نظسر مکی 
چوس ظوسشچار آن 
8 زیر گیں سی شدہ رری زہن تمام 
* سی چون نگیں بدور گر یجان مرإندرم 
و ٠‏ إزھرق تا بنرب نضیلت معدام 
ست زز ثطب ٹا بقطب بہسر خط× معرم 
5 مطےم ٭ہے‌ب ؛لسگ فضسل خصم را 
+ ق سز مماسں نیستا بسعطے مقعرم 
ء۶ گر در زمیں چو نقطةٌ موھوم عائئم 
۰ لیعیى ە٭دار گردش چرخ مدررم 
* وہت تضا کفیدہ بپرار ررزار 


[و 


پیےیں ٭ 


٭ تصلدے ٭ 


رر 
زی دیار نرغنھ فرمتاد دگرخد داند ئە مڈل سن بُئدي دیگر 
ہم بہمیی شوق پوثقہ او خرمند کردہ باشد اما نقیرخامۂ خود 
ساخٹم ٹا دعویدار دیگرپیدا نشود ٭ مثلنی ٭ 
مرا دور از تو ایساہ دل انئریڑ 
نہ شب خوابست و نی آرام در روڑژ 
چکیسهہ اغثت گلگشسونم بریفصار 
شکفمنے للە اندر زعضرانں زار 
ز خسن دیەھ ش۵ آلودہ مزگان 
کشیدہ سر ژ دریا انم مرجانں 
ز شجرت د۵مبەم خین در دل من 
نشستے چون صراحی تا بگردنں 
بسسوزد هر نفس از آتش غم 
علم ہثرو زند از مین ھردم 
کقوں چشسےم بضسوں د٥ل‏ ستیزِ 
بعسای نرہ آتش پارۃ رین 
ه مزانسسہتہ گر دیسدۂؤ من 
سی دہ آت۔ش دل گر رورژں 
ملک خوبا مرا زیں عیر ناغاد 
گزو جان عزیزان رنڈے برباد 
چغان ضعف تی و ٹل گشقۃ, حامل 
کە نی از ٹی خبر دارم نہ از دل 


تنی از نت تب بی حضوری 


)۲ م) 
٭ ملة ٭ 
ٹا مینۂ اڑ خدنگ جفاى تو خسسنة ایم 
سر ھم نمائدہ ایم و جراحت نیعلہ ایم 
در زہانیهہ نت گجرات وائع شد سلە بنام حضرت اعلی کندہ و لین 
تاریۓ گذرائدہ کہ یج تطاععہ ٭ 
: 

خسروا سک گجسرات بفسام تو ژدند 

ملک را سای عدل تو بٹارک بادا 

ای خوش آںد م۰٥‏ چرٹاریزری از“ ‌ہرم“ی 

گویمت ۔ سکۂ گجرات مبسارک بادا 

٭ ول ٭ 

کار !ج۔انم رمی_ےہ ویار فیساہہ 

جانں گم٥ران‏ مایة دی کار پیسامه 

مارا دل جرح و بقان را نمکِں لب 

تا روز اجل بە شدن١ایں‏ ریش ٠‏ نباشد 

.صورت ر معنی نگردد جمع در هر پادشاہ 

پادشاء صورت ومعفی آأستٹ اکبر پادشاہ 

٢آ‏ شہنھاھی کہ می اننّد بروڑ ار او 

از نہیب چوبِ ۵ربان پادشہ ہر پادشاہ 

ژسنگے حادثہ دل نشکذد بین ما 

که ساختند ز لاس إ یذ٤‏ ما 
ژمانیفہ اردوی ضعلىی بجانب کشمیر بار اول :مثوجهە شد رفقدرِ 


۲ 
رخصت گرفڈہ خانب پغارر کہ مواد سن ات رنٹّم این ابیات 


(ُ٘ ) 
سی بایست ثیائش ؛ ہمتصپ میٹنر ر۔یدہ هیے کر از امراِی 
فامدار نبود و علم ھیاأت ر طبعی را خرت ورزیدہ و طالج علمبی 
ار ہمرتبة کمال است و در جمیع خطرط ید طولی دارد د در انا و 
امۂ پی ظیر اگر یكغنہ می بود خیلي از ڑا نظم آیدارشقٴ 
پر جریدۂ ربزار بانی می مانہ گاہ گاھی طبع رشن رذەن 
باریک ہین اد بشعر می پردازد ربمنامبت شیوه خوہ خلس 
اختیارمی نماید چون فقیر را از ریعان عہد غباب تا هلام ایں 
اشذاں کہ زمان کہوات بلئەه شُیخوخت است با او جہة اتعاد و 
اءنقاد ر ارتباط و اختاط ازھرچە تصور تواں کر۵ توی ٹر ادت 
ار بعضي از فواید منظومہ و مفثررۂ اورا بامباغ و اغباع ایراك 
نماید جاي إِى دارنٴ از إشعار اومست ٭ آبیات ٭ 
ترإ ٹا مبزۂؤ خط برلب جان شش پیداشد 
مسیےا بوں تنہا خضےر ھبراء ہہیسها شد 
“عتحبدي خمشکست وآب ]تشناف راخت 
خاکەس برباد دا۵ و خوں می برخاک رنخضت 
با از یار خبر بر دل ناشساد آررد 
اعفہ۔۔ادي ننسوانں بر سض باد آورد' 
سراھرشب چو دژداں‌خواب گیرد چشم ترگردد 
دلم را با غمت بیدإر بین باز ہر گردٹ 
و مقیردر تلیع آی گفتہ ٭ بیت ٭ 
بصد اسید تاصد میفرسٹم ٭ويی آن بك خر 


معاٹ الله ازان ساعت کزر ذرمید ی رگرژن 


(۳أ) 


۰ میخوامت نوبدي غم دل پیش تو گوید ٦‏ 
چوں دید رخت کرد فراموش غم خویدش ٠‏ 
٠‏ 7آ خەنگت از دل انار می آید برون * 
٭ جان غم فرسو۵ سس ےه بار مي آيك برون ۰ 
۰ نایک دلدرز ار در میا ٤ة‏ افگار ری 4 
٦‏ پرسر گویش درں بژچارہ از ہی طاثٹئی س 
+ میرورم ف۵ ہار تا یکپار می ید بہروں ‫ٰ ۴ 
٠ ۰‏ ك> نویدی اڑ دروں خرفڈ پشمینہ ات * 
* مسلمانی جرا ژنار می ایك برژنں 4چ 
* زنھ فکر آخرت داريی نم دنیا * 
ں ٹذمی دائم ٹوی-دی در جچکاری +4٭۴ 


مولانا علی |آحم۵ ولد مولنا حھیںی نقشی دھاوی مہرگری 


پسر هردر این فن را بکرەی نشانیدہ ود رگذرانیدہ اند خصوصا 


مولاڈا مثدار اليیه کہ اہروز نقش نگیِی ۱ ار کارنامڈ ردژگار (مہتار در 


عراق و‌ خراإسان ۲ مارراء الخفہر مگ اررا 7 تیمنی رگرت می بر برك۵ك 


بفضایل علمی و گمالات انمانيی مسنصدف ا ولیگری (یں نی 


جزئي راوں ,, شیوۂ کمبی 9 کلیی موڈبی ی اورا پوڈذدہ و بایں 


تقریب درمپامیٹگری و مہلازمہ ہد لڈم چندإنٹی رید دہنتتا و اعٌجار کہ 


)۳) 
ھمان تیەدیکە در اول سن مسگی‌عرگردان 
زان لیلی وش مۂغین غمایل داشٹم دارم 
اگر از گریہ ٥‏ ٹاریک چشم سی خیالت را 
بدان صورت کە در آئینڈ دل دإِشتم دارم 
بگیر اي آھنا دستم ک زآک دیدہ عمری شد 
برادیٔ جنوں پائي کہ در گل داشقم دارم 
نریديی ٭رغدل‌را کزخدگ غمز اش عءەری 
ات رخوں چو مرغںیم ہسل د۵اشتم دارم 
ساخت سو ای سر الف ٹو بی تاب مرا 
جائم آمد بلس اژ حجسز تو دریاب مرا 
'آررم تاب جشضایمتا هھمۂ عمر ولی 
اینئه با غیسر نشیئی فدەود تاب مرا 
دارم از گریە تلە برمر کوبت خود را 
کز مر کو ی تنسو ڈرمم کہ بر آپ مرا 
بیقراری سر زلف تو بیکگ چشم زدن 
گذارد شب شجران تو در خواب مرا 
گفتاتا جمےع نویدی دلس باغم تو 
ہت از یاك پریۂسانی ا۔ب+س-اب مرا 
گر زار بمیسرم ژ غم دمبدم خویش 
ریا غیسر شکایت نکسم از الم خویش 
از ٭ۓخودی عشق اگر پیش تو طاەر 
گردم غم دل دزگذراں از کرم خویش 


٠ 
۰ 


یر ۴۔۳۴ 1 


7 جو ثی میموں: و گھ لگ چا دہ روز ٠‏ 
ب8 ٌ7 "لت خرس ودم گزیڈ ومرگیں حمام ۴ 
٠ ٣‏ .ای خوش ‌آیدمکہ شوی تب ض ژقواغے بوی. ۱ * 

ھی ا سی حقاسع . ڈویسند: اطاچان۰. عظام: ٭ 

7۲ ْ دست خر پای شپزشاخ ہزو مہ 7 

۶ گلڈ خرس ر سراملسر ودندإن ٤‏ ۱ ً- 


۱ واد ںی نقرۂ منڈور نیز اڑانں ھ جو اہمت ک ٴ ررڑزی رص تکیڈ کہنے' 
وامائدہ لُشَسلة در سردیوان بی گت 8ه اآئ دگ در وروی 
گت ممُخوری گفلم ررا بادذ کدام مگ ڈر ہرابر شما ٤‏ تواژكن خورد ؛ 
2 جوں ذریدی واحك. اعد ری ڈول چشم از ٹیاحہت اپوشیدة عیب ما: 
شمردہ مباحمب دن؟ رہ اصل کہ میر عللاء الدولہ پاش ایی راہ وا گ۰ردہ 
۱ رھرچند فعشل. نویسی و عیب شاريی اب صاحب ایں ناب 
7 نبوں (مہا بطریق : عمیا و تقلیں چہة خوشامد طبع ۲ گرم پیا ے۔ ھةگامعۃ ۱ 
۱ عبارت بعیذہ نقل. لموٹا5 ثھت کرٹ مین کے پینایاں ررزگار ۵ ی5۵ ۔ 
نادیدہ و کرلہ ذا کرك٭ شمرد: و اون عیب وعار را اغماض فرموڈل: 
۱ جو افو - الکلام میخوائند و عبازت مبقاسات حریری تصریے ٰ 
باول مینماید نہ انی و اہی چعقدبیت از دیوان: نویدی امت اما 


ون یهت کہ ھمیں نویدی: ى مذکور [ستت: یا عو ان ٠‏ (بپات ٠>‏ 


٠ 5 ۱‏ 0200 کہ 'عمریجای دردل اشن م دارم . س 
ِ ۱ ڈہال. آرزدئی گز تو حائنل دافم دارم ّ,"٭ 


ٴ۴ 





)۷۴۹) 
دادۂؤ منذصب بذھقیشری عالی: ر 
بکیک بیگ سبب چیست آیا خر ایام 
نیسٹی راتف ا افعال ذمیِمٔش: گویا 
گرچە تعقیق خەم,فرض بود برحکام 
امردی بیو خو "آرا ر لوندي میئش 
پسسری بود بزر مایل و ئرم وخود کام 
ار ار دوئری خواجۂ امیر دیگ رزیر(؟) 
عاہل علیاتۃ حضرت ٭رزا بہرام 
چبزھای دگر از وی برٹی معلوم [ست 
دارم اژ حضرت خان شرم کە سازم اعلام 
تصعء کوٹه بسر تصے رںم القصے: 


قصہ خواىي کم اڑحالت آل بی اندام 


اھر کچا بود چان دو در اطوار ملک 


کە برر آمدہ نفرین ز خواص رز عوام 


ایمہ بہر تی پیست زخدا مخوافاد _ 
ھفےہ عکان سمارات چہ درمبے زجہ شام 7٦‏ 


تب وقوانيی ربوامیر و دق ر اٌسقد ا 
حصیۂڈ گرم رد کدردأڈ و صرع و۔حرمام 
زار و انار چو از پای درآئی بعالپ 
پلویمند نات تو حعیمانں پلەسام 


( ٢ص‏ ) ڈرلی تو 





)( ۳۳) 
٭ہہمان نظارہ چوں غریبانں سی باش 
شے ےید دھارئ 
درعلو حمب و نسب و فضایل مکتھبي و موروئی یگانۂ زمانۂ 
ہود بعد از آھنائے غریبائڈگ چندیں عالہ فقیر را بار پسالی کە لشکر 
منصور بع زم تمخی رقلعة چتور مٹوجۂ بود [تفاتا درنواحہی قصبۂ باری 
بث افقاد و بابر ڈنگیی وت آن ”جالست ومکالبت با چندان 
شوتق بیک ساعت نکھیدہ ایشان بن جانب و من بدیی جانب 
نثادم و ۵راول وھله احوال حُجستنۂ ار ”جملا معلی اقوت اگرحۃ 
ذسبت بشان او ذکرش در ذیل شعرا طانتنيی نداشت |ما چوںگاهھی 
بنظم ہی پرد|(خت ایں مطلع ار بپیاد کر ثبدت اإنثاںض ٭ بیہٹ ٭ 


و 
اتور غمت صدر اخغیار کم ٭ چو اخٹیار نمائہه بگو جح کارکم 


٠‏ وج -چو۔ 
نویديی ری 
صاحب دیوانں امہت در ڈجو کی پیوگ ٹیش یی بجرم خانى 


رجٍہٌعی کفلےة کہ نقویش آن یصد ہاران طوفان بار از لح ژزسان “عو 


نگردںد "7 چند بیت ازژومت,ر ٭ (بیات ٭ 
٭* اي ہدوزان شربگر تو مباھی ایام ٦‏ 
۴ خان ہرں خان سرو مرخیِل طیِں ادرام ۰٦‏ 
٠‏ عاجزاز وادی فہم ثو ممذکر ادراک ٠‏ 
٤×‏ اصر از قصر جال ٹو گید ارقام ٠.‏ 
٠‏ سخنی : سی سر تح کم بر ذواب ٠‏ 
۳ مشکلي ھست مرا عرض کم برخظام <_ ٭ 


۴۴ 


)۳۴۴ ) 
س گریۂڈ آتشیں نمی دالسقسم 
ٹی نام بس گذاشسني و ذہ نشسانں 
١ی‏ عشق ترا چئیں نمی داذْمقظسم 
٭ ایضاء 
معوی ٤ه‏ ڑکوی عقل بیروں سیگشت 
آرارۃ تر از ہزار ”جنوں سی گشت 
درر از تو ژ در دیدمآ گم غبہ را 
در بادیةۂ کہ باكد درخون می گشت 


مظہر غکشیری 

صاحب دیوانں اہت رز حالا در رط خویش بغدمٹی منعیں 
[سہت حالت شعرار ازیں آببیات ۶ه اقل قلیل مت می تواں 
دالدمسمت ٭ ٭ پیت ٭ 
(تبال حسںکار ترا پیش می بر ٭ ورذہ صالاحکر ندإنمنۂ کہ چیست 
و مطلع اون اسقاك ڈارد ٤ہ‏ . ٭ ہیت ٭ 

تو عہهد (ہتوار ندانمنۓ کە چیسعست 

۱ بودں بیٹ قرار ندانستۂ کە چیست 

قدالی این گردم کە دلسثان مرا 

دروں خانه بہ گلگشت بومٹای دارد 

مظہر اجہانں چوبی نصیبان. ي باش 

و زژ گل بنوالی عندلیبان - ی با 

پا دیە‌نی از خوبی الم می ساز 


)ے۳۶۳٢۳)‏ 
در بپاباں غمش مرگشلہ ایم و مایه (مہت 
3 مد٤‏ خی کہ دررہ زچنیں ھمیا یىی مامت 
با مقیم از ذاز گنی یہت پر ورای کسم 


عحمرے عم ۱ ۰ ۱ 1 
اری ای کی پایری حوئٔيی در پررایم مہتا 


ولد قاضی ابو إلمعالی زیارت گاھی است جوانیي شعملہ نانی 


مشرب برنگ پر خود ہود بعلت بواسیر درلاھور از جہان درگذشت 


در تلبع ا مطلع شی سعدی قد س سرہ کۃ 
باری آ7 پہتا بفرمنید کہ جائی دارہ 
مہرم سے 


۱ ۔ َ 
مرلہ حسرت بر|نںدمکہ پری دمت بلیغ 
گینںی ءطا رہ ژؿی ] ذست ٤ہ‏ جانی دار۵ 


٦ 
0 


عوی 


٭ بدا ٭ 


پہندوممانں ذو زمژدء در خداہت خانخان ولد بورەخان می بوں ؛ 


ہزیارٹ مک معظمۃة رفنہ در رباعيی عدیل ندارد ازومہت_٭ رباعپات ٭ 


تا زلف بروی ٹڈمچو مہ خواھد بوں 

تا خط شه حسس را سیە خواھد ہوں 

گرخانہ ز خشت آنڈاہم سازند 

روز دمرںىی بھے۔_ارہ سبٍۂ خواهد بول 
- ول 3س 


۳ ۴) 


,محمد خان کن گت ر از جّہت بدملوکي بہر کس جنگ سیکرد 


و دایم اڑیں سمر آزار می کشید ازومت 


نمیدانست “”جنون عاعقی ر۔ولی عالم شد 
منم رموای ءشق وعاشقی برمن مسلم شد 
در نظر آیْكد هال عید مانند 6لید 
ٹا _فاید تغل از ِخانہ ساتی غام مید 
غد عیان از پرٹ: ڈیگر شاھد خضرا نقاب 


٭ (بیات ٭ 


خندہ زد چوں مبےفنچہ گشت ظام رآثابِ 


مرا ھست بر میاےء از تیغ دلبر 


(لغہا چو ہر صشحع خطہ.سای مسطر 


مقیبی سبرراری 


در سلملڈ خان اعظم سی بود طبعی خوش داثت بعد از نلے 


گجرات موجہ دیار خود شە این إبیات ازرست 


٭ )بیات ٭ 


خوش انکە چون شمار ×گے خویشئن کلد ٭ 


ہر چا در شمار ںیم یاد ص 


عاشقائیم و سر گوی بلا مارٹی مامست 


عالمی پرنتنۂ ر آشوب از غوغای مامت 


ھرگچا اىدوہ ر معنت پیش الا ۔ائثیم 
ھ رکچا آخوب 7 غ۴ بسیار نا جای مامت 
پاچنین بدحالی.کامروڑ'داریم از غمش 
مرک سا مخواعد ]نو درغ منردای ماست 


لن ا6و 
خصوصا جنگ سکندر مور کە مفٹمل بر ذکرٹجاعٹ محمل حھژں 
خان بود در پیٹالی بنظ ر آورد خان مشار الیہ دخلہا کردہ آى تضیہ 
را پٹرتہبی از آغاز تا الچام ہبدو گفت و دریکا شس جنائےڈ 
خاطر خواہ بوں 1ن ملص۵ چہار صد پیٹ را إصلاح دادء صباح در 
مجلمں آمدہ خواد وصلةً معلبر ایت و ایں بیت (ژانں جمله 
|مہت ٭ ۱ ٭ پدرہٹت ٭ 
زفرنغیرش ٹلک گشت گر ٭ ملکا شد عراسیمہ ژان کر وفر 
رائنی ٭طلع او پسیار شہرت ۵(ر۵ کہ نقش ہملە (ہ ٭ (ببات ٭ 
همیشۂ مازفراق تو گی سرر پاثیم 
تر کسی کہ بخاطر نمی رسد مائیم 
٭ وله ٭ 
خط گرں ما عارض 1 میم بر نگر 
ھردر نشان فلْفت٤‏ دور قسسر نگر 
بر رری ماہ ملسله عئبریں ہبیں: 
جعه بنلففہ بر رخ گل کیا :کر مز 
بین چشم رهھزن و مزۂ فارک انگنئش 
در رہگذار عشق خطر در خطر نگر 
کر مەنیش هھمان بیت اخیرامت و باقتی خود معلوم (ست کہ 


دمہت كن رگوش رک8 اآسہت ٭ 


۱ مدای همدانی 


در ھُدوستان مشہور ا؛عیدری ود قصابد خذوب در ٭دح مبٍر 


)می 
برنت از دھر اشک از دیدہ زیزان 
پی تاریج آر گفتسا عزبڑزیِ 
گیا شد یرسفے مصرر ای عزیزان 
قافیڈ معروف ر *”جہول بعیار طریہ واقع شدہ ایی غزل صاحب 
خانہ إز محمد یومف مذگور استس غزل ٭ 
خوش وقت آلہ جای ب ٴخانہ ساخته ٭ 
در پای خم بعائمر او پیمانہ اماحنہ 
آ٘ن کس کە دادہ شیرۂ مسٹی بچهم یار 
مسٹم ازان دوہ نرگس ممتانھ ساخنہ 
معمسوری بعالم عابی دیامت چند 
منسڑل اڑان بوڈ ویراءہ ماختھ . 
گغتم کہ جا بدیدهً سك کی بناز گغت 
در رہگذار سیل کسی حادہ ماخنہ 


۰ 


زاف تو کرد شانه پریشان شکستّہ باد 
دسقی کہ بہرزاف تو آن شانہ ساختہ 
٭ ول ھ٭ 
در ؟جسر تو آزلم بناكم گیٹیےم 
نام *عسران تو آرام گرشیسم 
منظریسمرننديی 

شاء رخوشگویست باگرہ در ماِزہت بیر”“خان می بود رظم 
غامنامہ خیال کردە بون رداستای چندہ ازاں ہاتمام رمانیدہ 


( امم 

خصوصا جنگ سکندر مور کہ مششمل ہر ذکرشجاعٹ محمد حموں 
خان بود در پیمالی بنظر آررك خان مشار الیہ دخلہا کردہ آن تضیہ 
را بترثیب ا زآغاز تا الجام بدرگفت و دریک شب ےنائےه 
خاطرخواہ بوں |ن میصه چہار صد بیت را اإصلاح دادہ صباح در 
ملس ]مد خواند وصلۂ مئبر پافنت ر ایں بیت ازژانں جماه 
اسہت ٭ ۱ ٭ پیٹ ٭ 
زفرنغیرش فلک گشٹ گر ٭ ملک شد سراسیمہ ژان کر و فر 
راوری ٭طلع او ہسیار شہرت ۵ار کہ نقش بمۂءہ (نہد ٭ (بیات ٭ 

همیشۂ مازفراق تو ٹی سرر پائیم 

ثرا کسی ک بخاطر نمی رسد مائٔیم 

٭ وله ٭ 

خط گرں ماہا عارض ا میم بر نگر 

ھردو نشان فذ٤‏ دور قمسر فگر 

بر روی ماہ ملسله عنبریں ہہیں: 

جعد بلففہ بر رخ و را وم 

ہیی چشم رهھزن و مزۂ فارک انلگئش 

در رہگذار عشق خطر در خطر نگر 
کر آمدنیشں ھماں بیت اخیرامت و بانی خود معلوم است کم 


دمستا ز۵ہ ور گیش ز8 اآسہست ٭ 


۱ ۱ مدامہی ھمدانی 


در هفدوسثتان مشہرر عیدری بود قصابید ذوب در لح میٍر 


)٢۴۰۴۔۳۲(‏ 
برفت از دھر (شک از دیدہ ریزانں 
پی تاریۓ آر گفنسا عزیزیِ 
گا شد یرسف مصسر لی عزیزان 
قائیةڈ معروف و “جہول ہمیار طرنہ واقع شدہ ابی غزل صاحب 
خانہ إز ”حمد یوەف مذکور است اعفزلء 
خوش وقت نہ جای ‏ ەثخانہ ساخاه ٭ 
در پای خم بسائمر و پیمانہ ماخنە 
"آن کس کہ دادہ شیرۂ مسٹی بچشم یار_ 
مسشم ازان دوہ نرگس ممئائھ ساخلة 
معموری بعالم فائی نیافنت چغد 
مفسزل ازان بگوٹۂ ویرانھ ماختء ۔ 
گغظم کہ جا بدیدۂ مس گن بناز گفت 


در رہگذار سیل کسی خانھ ماذنه 
ژلف تو کرد شانه پریشان شکستە باد 
دسقی کہ بہر زاف تو آن شانہ ساخۃہ 
ول ٭ 
در ڈجسر تو آزام بنام گرنٹیسم 
ناعام ٭جسران تو آرام گرفٹیسم 
۱ منڈریئسرنديی : 
شا رخوشگویست باگرہ در مازمت بیر”خان می بود ونظم 
شاعغاہہ خیال کر بوك در داستابی چفد ازاں ہا تمام رمانیدہ 


) ۳۳٣) 
جواتيی قابل بوہ از معما رخط وترنی معتدبہ داشت رو شطرنے‎ 
صغیرر گری ر را نیکو می باخت (یں چند بیتی ازر بیادگار نوشنّه‎ 
شش پ٭*٭ ٭ (بیات ٭*‎ 
مرا چه مود زگلہای رلگۓ رنگ بہار‎ 
چو نیست بیٹو دلم را بەعدم رنگ ترار‎ 
گواہ درد من دردمنہ ”عزونۂذ_د‎ 
سرشک مرخ و رخ زرد ٴر دید بیدار‎ 
ہی یافئلہ ز عارض تو ماهقاب تاب‎ 
وی موختع زژ رٹک جمال تو ٍّختاب‎ 
ھر پارک تو ای م٭ ابروکمانی سا‎ 


چوں مغز جا گرفذه بہر (سُّٛخوان ما 


: تیری کە بر دل آن مہ ابرو کمانں زدہ 
سر ھم نہادہع پر مر داغ فہاں ما 


مےھمد پوسی 


صاحعب حس کہ مولدش کابل و منھا هنەومتان امت درخط 
شاگر اغرف خان درعنغوانں جوانی در عنۂ ثمانین و سعمایة 
) “۸ 0۹ ہنگام >حاصر قاعة ہورت از گچرات وفاتٹ پافت ر مصرع 
ٹار یچ فذوت اررا (شرف خان یافت و ثطعۃ را میر علاءإلدولہ بایں 
طریبق ثمام کرٹ ٭ دطعۂ ٭ 


ہے۵ یوسفت آن مصر مہلا ےہ ہد 


), م۰۳۲۲۸) 
خواجه معظم 
خال بندگاں' حضرت پاأدشاھی و از فرژندانں حضرت شیخ جام 
تدس سرہ بوں خبطی ر جنونی غریب ۵اشت تا زن خوہ را بی 
جہت بقل رمانید ویدانں جہة درسنڈ فہصد ر هفتاد دریک 
(۹۷۱) بقتل رسید چانچہ ذکرش درشضمی علنوات گذشثت ر 
درتار آں واتعہ گفتہ ز(ند ٭ تطعۃ ٭ 
خواجةۂ اتظم معظسم نام ٭ کہ ازر ہوك دھر را زبور 
ژن خود را بععت رم ارز ٭ از غضب ۃء جلال دیں اکبر 
مال نوتشں ازر چوپرسیدم ٭ در زمانگفت[آل خجستّء سیر 
بی رح آن بت جہان انررز ٭ گشت آخر شہادتم اکبر 
ظاەرا قایل ای ن تاریخ میر علاء اادوله صاحب تذکرۃ الم خوادد 
ہو و ایں مطلع از خواجہ معظم امت بی ٭ 
درہ دل را نڈران پیش توای جان گفڈنی 
معنقی دارم اڑینں درد کہ نثوان گعڈنی 
بہ تبعیت میر علاہ (لدوله مطلع خواجە ایراںد یادت ور ال باردوٹ 
ایی مطلع استاد مطلعش حفو مطلق است ٭ پیت ٭ 
تا شفیدم کھ تواں لعل ترا جان گفتنی 
آتشی در دام امتاد کە نتوان گفتن 


موزوں 


پسرشبی پیرآگرہ امت کہ خط را بہفت قلم نیکو می نوشت 
واقیر درزمان اسلیم شاہ |ررا در پشاور دیدہ بردم پسرش هھم 


)رم 

اود آیں ذطعۂ ازرم ٭ تطعء چ 

۱ فضلی چو ننچہ خلعت مسني !خو۵ مزلم 

بر چہرۃ چیں میفکن ردان !خوں مکش 

چون گل شگفلہ پاش و چو مرو از غم جہاں 

آژاد باش ومن ایی چرخ دون مکش 

نی حصار یی ۱ 
طالس'علمی بقدری داشث و در مدرم دھلی می بود بعد 
|ژاں حسصدب کم بمنصب قضایى مرھند منصوب گردید و خلصیس 
”عننيی از حضرت اعلی یافت رو عمدران بلدہ از علت مرای 
دنیا در گذشت ازرمت ٭ ابیات * 

یافٹم در گذری جای ٤ف‏ پاپش را 

چوں فمالم رخ خود یافلھ ام جایش را 

بفکر موی میانہك دل کسان گ ش۵ 


ج ٠‏ 
مرمروی مسہدی 
کم دہتا ار از خلص معلوم استف طبع شعر (شت ازودتٹ 
٭ ابیوات ۰٦‏ 
ڈ | پفہاں نظر مويی زار [سہتدمیدائم 


ك 


یىی نماید زنک غضب آلودة ار 


۴۳ 


اس 


ٗ۔ 


( ہو 

دگر زکثرت برف راز شان اس 

زمیں بلرزہ درم چو تلم میماہ 

سفید گشت مواد زمیں ز اشکربرفک 
میاميی از ەل آىاق شه چنان نایاب 
کە جا بروی زمیں تنگ شد بدان گونہ 
کہ پر زمیںی نواند نہاد پای غراب 
بصمی باغ بجلی شکونڈ ار مبسڑہ 
دگر زبرف رۓ اىقات قاتم وٴأحلیاب 
نقاد لرژڑہ درہ إشجار در چمیىی دیگر 
چوس شەند ژبی ہرگی این چذین بیتاب 
دریں هوا بدی سك چوبید لرزان (ہت 
تنم ز ضعف گہی درتب است وگۂ درتاب 
“حر ژھاتف غییم رسیە مزژدہ بلرشی 
کہ تا بکي کشي از جرر رہزگار عذاب 
ز جورحادثہ خود را بدان جناب ران 


که ھمت همچو مپہر پریی بلنك جذاب 


امیوں شرع ٤ہ‏ یک شمہ وصقف اخلاتقش 
ند تمام * پصد دیثر و ہزار کثاب 
عليی خصال و محمد شعار ر یی نام ۶ 


چو روشنك استکمالش چہ حاجت‌القاب 


اپ 


٥ 


ونات ملا مقصوث باگرۃ درمنۂ نہصه و هفناد ورهفت (۹۷۷) 


بد پدرش ملا فضل الہ نیزاز جملۂُ ّدمي زادعا راعل حرمت 


).۳۳٣۴( 
چوں گشت تثمسام شرم دردش‎ 
واے ا فت: .سس عراش‎ 
صاڈ مقصود فر دی‎ 

ری 


از جملة شاعران خوش طبع زمان بود دیرانی علی الثرتیبی 
دارد اوری اپیاٹ اژومت ٭ (ببات ٭ 

درعالم ونا مک کوی ثو رام مات 

اتبال رام گشنہ وعالم بکام مامت 

عشاق را تمام نظر برءجمال ذست 

لی شا حس روی تو ماہ تمامماست 

نہال آرزوی لو نشانەم در زمین دل 

وژاں شاخگلم جزبارغم چیزی ئشه حامل 

ہو اآمید حلھے ژلف او بکف. 

وہ کہ دریں خوال کے مر رم الف 


ایںقصید؛ در تلبع خواجہ سلمان مذپل ینام فاضيی عبی ثزرینيی 


ر 


جد رورس خان ماخئہ ۱ 4 قصیدء 3 
7 ب جم ٠۰‏ 

٭٭” دگرز فردی ٹڈی ر(ئہٹد [آسمانں در ثاب 7۰ 

و زّ‌ ثابپ صاعقة خورغید مائن زہر نقاب. 2 

۰ ۔نلگ برپی زمین باز تیر باران کرهٔ 4 

٭* ز “ہم ٹوس زمیںی , ساخہٹب جوشني از اب 46 

-- ہلک ہر ڑّ‌ دام سہام صرصر دی - 


) ۳۳۲) 
مختص ر ماخشت و اصطلاح دانیی او اڑا پنچا تپای تواق کرن ٤ہ‏ مطلغ 
دیوان ار ایں بیت اِست ٭ بیت ٭ 
ای حمد تو عم مقاللت ٭ وی ڈکر تو مئبر سقامات 

وتافیه نصیب اعداست تطع نظر اڑ عدم علو رتیڈ خن و بہترانں 
(فعارری بزعم فقیر ایں بھت (مت ٭ بیت ٭ 
رنم کە خاراڑ پا کشم“عمل نہان ۵د اژنظر 

یک لعظہ غافل گشٹم وصد عالہ را ھم دزر شد 


مدامیٔ ہو خفغثی 


سلیقۂ شعری ۵إشت چندگاھی در ملاژست سیرڑا عزیز کواہ 
ہو ازویست ٭ : ٭ بیتا ٭ 
دا صد فتنہ برپا ژان قد و بالامت میگرئی ٠‏ 


ازان با؟ بلا ہمیار دیدم زامت میگوئی 
دریی زمیں بسیاران گفتہ آنك وھمہ ات رہیش یکا دیگر 


میگردند و چندان مزہ ندار۵ زان جملە ایں است 8 چعا٭ 
بلا و؛ فتذہ 8ھ زتەم خامت سیگوئی 
بلی می آید از پالا اما راممشہ میگوئٹی 


بشہراز قامٹم ھرسو قیاست خامت میگوثئي 
قیامت قامني داري مہ من راەمت میگوئی 
براوی قیاس إیی قسم إشعارتتنہای [خرالزمانی است ء ابیات ٭ 
شعلة شمعستگاھی رنگے درنائر صی آل ٠‏ 
یامگربرگ خزان در لله جا کرد ازشما 


٤ 


و سس غ 


۰ خوں چکانستث ملک ثیغ سم می ترعم 8 
٠ٰ‏ کو پیی اجر بدەرخانةۂ اٹل برود 2 
٭ خزانہای خیال مس از ذذیرۂ وصل 0 
.7 جناں پرمت گە چشمم بہم نمی آید 
٠‏ سپاہ عانیت چون برملک گسناخ می آید ٠‏ 
٥5‏ سمند فتا: زیں کرى‌خویشرا برقاب لشکرزژنں * 
ج ولە ٭ 
3.٥‏ حم پای وعدۂ هر بدہفا دارد کھمی - 
ٗ چشم بردر گوش ہر آرائ پا دارد کسی * 
7 درں ر ایں‌عائیہدخصمانبمدذت مید مہ 7 
* و ای گرز ایشان تمنای ونا دارد می ۴ 
٠‏ گد| ہیی با (یں. مشاطئئيی گرں * 
: که سنپصل بر گل رر یٹ پراٴذدں ٰ* 
3 ازل را با م٭ رری تو پیسان 
* (پد را پا مر ژلف ڈو پو۔۔ودل * 
شکر را گرم روئی_ ہا ثبسسم * 
٠‏ نمکا را شنائی با شک خند * 
* بوں پفائوسں سی سبےں سلیےاں ٭ 
۰٥٦‏ در 1 کشور کم بت با۵۵ خشداونہ ۰٥‏ 


تمام کلیات اورا کہ شیج : فبضيی از دکن اور دہ دید: شه ھمہ اشعار 
(ر بپرنگ شعرای ژسائه ۶ ان طرز قدم بھرژن ننہادہ و ازعش یر 


دردمندی و مہضموں ڈازہ برئيی پا نہا ذرسژن٢‏ ہنایرانں بہمژنں ددر 


)۳۳٣۳۴)ز‎ 


٭* تا چ ساژند رقیب۔۔ان ژزبانں سس و ٹو 7 
چو غابل ہم رید و ونا را بہائه ساغسر ۰7 
2 انکقد عر به پیش وحیا رإ بہانه ساخغت 
جامع منلّخب تتبع کردہ وگفنہ ٭ پیت ٭ 


آزار خلق خواست گند چرخ الجرم 
بدخوثئیی مٹمگر سا ر یہاىہ ساخت 
ملک قمی 
اور ملک الام میگیژندہ وضع درویشانہ دار۵ ر دردکنی 


می ا۵د چشمش کم وتنی باغد ۶ہ از اشک خالی بود در نام 
غریص کشہی دکنیان میگریند کہ حکم غریبان دیار عدم پید| کر 


از اشعار (یست ٭ ٭ اببات ھ 
٠‏ آپ شمشیر شہادت شمت گرن اختلاف ٠‏ 
۰ گبر رز ترسا و“ مسلماں کشٹّۂ یک خٹجرند * 
۰ مازند لغمت لخت درونں فسرد گان ٠‏ 
٥‏ و اہ بر جراحت دلہا نمگ زنئد ۰ 
۰٠‏ تو مرعھم دل ریغثيی بجئدۂ لمگڈن, ٠‏ 
۰ ولی پان مزا تلۓ نشٹر جري ٴَ 
٠‏ بقدر حوصلۂ عشق نیمت ىادۂ عق ۰ 
: توشیر یش ما'نیسٹی ئە با خبريٰ ۰ 
۰ سعاب چشرکھ د(دہاءت ٹرگعت را آب ٠‏ 


٭‫ ۔کە از نگاە تو بوی مقلم نمی آید ۰٥ ٠‏ 


رام 
سن از مدعاىی سی کن ٹا زرد برخین 
میا ہپرعمش س_. چوں (مید +عت نیسدتٹ 
بعال مرک برا دیدن اژ ”حبٹ نیسٹ 
بغاینی. دوس گفتگو ہت بانو سرا 
کہ تاب خامشیم بارجوں حیرت نیسٹت 
می تمایم خویش را را رمٛ٘ہ از سودای ار 
تا فغریب عشق من کم مازد اسٌُغنای او 
صه بار ری گشنےۃ إم و صلج کردہ ام 
کاں مع خبر نداشہ از "صل٣‏ وجنگۓ من 
جہ شد کە سمیگذری وحهیانه از میص-لی 
مگر بتازہہ کسی را شکار خوہں کردی 
بھالِنی ت وی عیسی نغص سی آیه ای میلی 
کہ از شوق تمس مردۂ صد سال ہر خیزں 
رنای عہسد گسان از توبیسونا داریم 
کال ساد دلیہاست اینكه ما داریم 
کسی اگر سہب وصل یار مرن شد× آمت 


ژ سر گرانیی او شرمسار مسرں شد× (مت 
پِطئسصسز مزدۂ وصلی که دالہ غیسر مرا 
ز مادگيی سیب انفظار ری شند×ء ۔استث 
6ا مراله ۔چنیان. حرت: 'تہان: یر تو 
غیسر در بزم نھیند ببنیسان من رٹو 


تو نھائی ز میا درسض وس ژحجاب 


و بعشضی بجايی زحم رٹک شنوائند و تمیز پناتدانں فی 


'مس)> 
کیں منہنادید:ررزیچندباشجر‌نساخت > 
با آلکھ بپرمیدن سا آہد مردام 
کیا ز کە پرمي_۔د٭ رہ خانڈ مارا 
میرم ر برزندگانم رحم می آید ئە تو 
خوبآن بیدإہ ھا داربي کہ با سا کردۂ 


تعلق دارہ 


٘ 


منماز ژخمدل آن نیم جان میدي کہ برجائش 
ترحم سیعند صیاد وھمل میکنہ زژردڈشی 
یار خواەع-۵ کہ بمرگم شوہ آمود٭ ر می 
شرمساری برم از معفت جان ۰کندن خویش 
گند ام ترا بزیانہسا و خوش دلسم 
کز شرم آِن نگ ہمردم نسي کليی 
ہغمت بد ہیں کە ہمیلےی نمند یر جغا 
خرد سالسی کہ جفقا را ژ ونا ذشاس-د 
سقم ر دل خرابی بتو می مار ادرا 
بچە کار خواه_د مد کە نثاھدارم ادرا 
۵م آخراست دشمں بمنش گذاریگا دم 
کە بصد ہزار حسرت ہٹو می گذإرم اررا 
ٹغولھم با چلیں خواری ز بزہش ژزرد برخیزم 
که پندارم اگر مائم دمی خرغلرد برخیزم 


پس ا زعمری چوبنڈینربصہ تقریب درنزژہسش 


رت 
٭ ایضا ٭ 


۴ 


۴:9 
گشور ھن شکرمتانی مہٹا ۴ طرطیائش شگر کرویش ظل م5 


ھندرانں مڈاء جوں مگسان ٭ چیرہ پند ونگوجۂ پوش طہےڈ 


وع ڈتروی 
میرزا تلی نام دارك صاحب دیوان اسث ر صاحب طرز علیقۂ 
شب رآ چنان ۵اشت کہ اگر ٹا ایں زمان زندہ سی مانه اکثری زا 
ازین خاسکران دل از موداى شعر مرد میشد ر اززماں وتوع ش٭چیکی 
را از مناخراں با (و ٣ض‏ نیمت ہمالہا در خدمت ذورنک خان ہو 
ودزمدم ار تصایك را دار۵ آخر میگریند کە مجہة بد گماني 


٠ 


بفرمودۂ نورنگ خان چیڑي در کامۂ ار کردند ثا از هم گذرانیەنہ 
ونات ار در مالوہ بوك ایں اشعار ازژرمہں ٭ ابیات ٭ 

دنس ئە مہر ٹو با جان نمیروٹ . 

گز خاک کشٹکان گذری سرگراں ھنوز 

نہ آھنسا و نە بیٹانڈ نمی دانم 

که اخثاط چنیں را کھی چۃ نام کند 

بیقرار امت دل اندر بەدن کشنے عشق 

ڈگیسرز از یار ندانم چه ٹتمذنسا دارں 

اسان ام نہد دل سلّمی گز تو کشد 

خویش را چند بایں حیله شعیبا دارد 

جان بعزم رحل تاوس شادزیذمعنی کہ دل 

درد چندیں ساله را امید درمانں یائدہ 

در نراآٹڑاں نمی میرم کە ناید دردلت 

۴۲ 


)).۳۲۰۸) 
گرمگ؟ری تودرمرتبہ ازس بیش(عت 
لیک در راد رنا مے نمی صسسےانئم ازو 
خوبان که ژلف زیدذت رخسار ماختند 
خلقی ہدام خویش گرہنسار ماخئند 
کی سردررازا ںگلیہ رشپوںذپەدلننئی 
گرفتارجنوں دیوانۂ با سایه شمینگی 
برری یار تضا تا خط غبسار نوشت 
نیازمندی مارا برای کفار نوشمت 
إمل از مرر مت بعضی مردم در تصید: اارا سلمانں زمان 
' میدائند وغلط عطیم کرڈہ اذە چە در خیالات مارراء إلٹہری گری 
طرفہ دارك ر ہمہ بارد دو سرتبع در ھندومقان آمد درنث از اشعار 
نمگیں اھ یں امت ٭ (ببات ٭ 
چو نقد ھسٹی مجئوں غ نکاری ہوں 
خدا بنقےه بیامرزدش کہ یاری بود 
در عاغقی ملامہت بسیار بودہ امت 
آمانی خیسال کردم اردغوار بودہ امت 
تاچس هرشب چراغ ازگل بباغ (فروخته امت 
گکشلءہ رگ الہ آتش برک رداغخش سوختء امت 
ژباں شجوی رئیگ دارںد و از مجوهايی ملیے آر أیں تطعط ا(سعہ 
کە درسرتبڈ اخیربہند آمدہ رگفٹه ٠‏ مہ تطاعف ٭ 


70۳۷۴) 

٭ إ(بیات ٭ 
جئندد(ری ای فلکاچون ذرہمرگردان مر . 
تا بک ی داری بغربتئيی سرڑ سامان مرا 


دردم باه کم نشسود |ہ چونں کم 


مرادئ استراباديی 

از طبّة ماذات ےج است پہندومان آمد و در من نہص۵ ۲ 
مفناد و نہ ( ۹۷۹ ) فوت دہ و ننایے ٭طبع (و خیلی بیاد گار ماندہ 
و ازان جمله إیذه ٭ بات ٭ 

پلموٹ رخ ز پرلہ کہ صبے صفاست ایں 

یعنی گمال قدرت صذع خداعت ایی 

طالع نشد شبی زرخٹا کوکب مراد 

ژنہار خوش دلی و فراغعتا طمع او 

در خاکدان دھر کہ مےد ثت‌ھرا ہتااوِوں 

در راہ عشق کَهملة ملگ جغامت (ایِں 

ای مبیل عم ژ دید غبار رھش مشوی. 

نا مسلمتائم اگ رب ہگسرد انم ازو 


(۳۳۰) 
لطفيی کن و خویش را تو سان بری۔ان 
: ( وہ ) 
خمارنادة غم چندہ دارك سر گرای مار 
بیا ماقی و از غمہاى عالم وارهان مارا 
ساتیاتاکی ز ۵وراں شرح بد حالیکلیم 
شیشڈپر کن کھ یکماء مت دل یخالی کیم 
آخرعمرٹرک ٭پاهیئري کرٹ و امقعفا نمودہ گوكةٌ عزلت گز ید و 
چہ خرت بودی اگر از شاعري دیز امتعغا گفقی ومات ار در [گرہۃ 
در سنۂ نہصد ر مفان وئہ ( ۹۷۹) بود٭ 


میررادء علٰبفای 

راد ”“عٹرم لیگ امت کہ از امراي مشہور جنت آمیانی دوں 
داخلاق پسثدیدہ موصوف بود و طبعی سایل بنظم داشت رو گاہ کاہ 
شعري میلفت ازومت شعر ٭ 

شام چواڑ چہرہ نمی تقابت ٭ ٹاب دیاررد ونشمت آنتاب 
درمنۂ نہصد ونود و ثش (۹۹۹) در کشمیرکە یعقوت ولد ؛ 
یوسف خان کشمیری بر سر“”حمد قاسم خان میر إحر شاخوں 
آورٹ ار در جنلت معلودہ کشنع شد 


پے ۶-۴ 
معري مرڑی : 
ازمادات طباطداثئیمت در ایام طفلی بگامران میرزا ہم مدق 


بود رقریب ہَنُساہ سال درھند بود در ملۂ اثنی و ژمادین د 
تسعمایة (۸۲ 64 ھردر مندوحقاں از عالم رتا ایر ن درب٥ّت‏ ازوب ۰٥‏ 


یرت 
پنا:بوٹ ذلوں شعر را خوب میدانست ر میگفت ٭ڈلوبی در تتبع 
وم لپیا درد مشلملبرشش ذزار بد ایں چند از ا جات 
در تعریف دوب ۱ ٭ مثنوی ٭ 
مرصع موی بندی بی بہایش ء ز بیقدری فتادہ درتفایش 
فکرك اژ لعل ناب آزبزۂ گوش ٭ کۂ بود ٌواختء دلہای مدھوش 
نفردہ از کمال لطف دوران ٭ ژلولوہی ٹرش زیب گریباں 
کہ پہر ژہنتْ جیب نکویش ٭ چکیدہ قطر خرونی زژ رویش 
چو زرخود را بپایش دیدہ پامال ٭ روان انثاد در پایش چو خلخال 
پیا گردئش چون شع کانور ٭ ز'جیبیش سر زدہ سر رثتڈ نر“ 
زْ بازر میم زا ماع شکسته ٭ ژڑمعاءعد برممں گلدمتّہ پسدہ ۱ 
ازاں گل متم۔۔۔۔اي نازنیئش ٭ سمں پربود ھر در آملینش 
کفش برک گلي آوردہ در مشت ٭ برو چو ںغچة زنبق هر انگشت 
برو دوششں‌کءہ بردہ عقل را هوش ٭ گرفته خرس گل را در آغوشل 
جو آملا در پیاض حھس تقریر * صفايی میذہ اش صائی ڈر از شیر 
_دوپمٹائشکہ درخوبيیمت‌یکنا ٭ حبابی گشنە از شیر اشکار( : 
میانش بر ٹر از حد بیائمت ٭ کء الکُجا نازکیہا درمیاں اِست 
-ر لیلی مجنون گفلہ کہ ایں بِیت (زری میگویند کہ ٭ بیت ٭ 
و ز تبیل٤‏ معزز ٭ ریشش چوگل سفید یک گز 

ابی رباعي میگفٹ که خواب از می سرزدء امت ٭ رباعي ٥‏ 

ای پاد خبر ڑکوی جانان برعان . 

با :ابی تی مردہ سزدۂ جان برمان 


)۱‌۱۳۲۴) 
است بلک زیاد:؛ اون إشعار ازروست کہ ء٭ (بیات ٭ 
مواھم مہربان یا خریدتئ در پیش اغیارش 
کە مي ترعم کہ غیري بیند وگرید گرننارشق 
دل برد زس( مسرو قدی غاچە دھانی 
رموای جہسان ساخت مرا تازہ جوانی 
ب وله ۰ 
ای نہسال قامقت خرم زآب زندگی 
سرر را در پیٹن بالیت بميی شرمندگی 
مقیر ؛جای خرم لفظ شادابِ خوش میکنم ؛ ر این معما بامم روح 
ازرمت کہ ٭ ٦‏ رباعی ٠‏ 
ای زلف گجت رهژن جا نہا ز عتاب 
وی درد تو مرعم ۂەه دلہای خراب 
عکمی زاب تو گشتقہ در آپ عیانں ۴ 
یا ہرگ گلی فقادہ در جام شراب 
ایشا پاعم حصین شاہ ٠‏ رای ٠‏ 
آن مہ کە ہدید جابتاعش نیەومت 
منظور نظر رخی چو ماعش ٹیکوست 
صحصں سر خوك نہسادہ ہرہایش 
چون مہر صفت عارض ماھش ٹیئوست 


>وجی 


قامم خان بدخشی اہك ۶٤ہ‏ از امرای ای پادماہ غ٤فران‏ 


]سو 
پستڈگ خندان تو ٹلگ شکر ٭ رمنڈ دندان تو در عدن 
کاکل مشکیںی سو دام بلا ٭ نرگس ان تو عوی۔ نی 
7 ھوی چشمان تو مردم بتکار ٭ غمزۂ خوںریز تو ناوک فکری 
کار دو زلفت ھمہ جادرگری ٭ شیوڈ چشمسٹف ہمہ خوں راخ 
میعشد (زسشک خط جاں نزای ٭ عبزۂ نو خیسز ثوبر یا من 
جانب* و ینگ راز رری لطف ٭ اي بت منگیں دل عمین بدن 
و در ایام جاھلیت و اران طفولیت شیۓ فیضی نی ز در منعت 
غزل بچہار پھر فا : ٭ غزل ٭ 
ای ۵٥‏ نیکوی و عرر رراں ٭ وی خم ابروی تو شکل مان 
حلقةٌ گیسوی تو دام جنوں ٭ طرۂ هندیی توم جنسان 
ھم ا جادری تو اب حیات ٭ ھم خط داجوئی ٹو خضر ژماں 
آم×ە آھروی تو عیں بصسا٭ہئشنةگ ب موی تو شیر ژباں 
بسنةۂ گیعسوی تو فیضی زار ٭ خسن . ھندویٔ تو خلق جہاںن: 
نردیک پزمانں عریر اون عجالہ روزی تذکرۂ مر علا: الدواہ 7 
دی فیضی دردسٹا مس دید گرنزٹیف ردررقی را کہ در اٴجا 
ذکر او بوكد چوں زامه عمر خویش پارہ کرد ؛ و فقیر نیز کہ دران إیام 
توب ازیں خیاللت خام نداشت مطلعنی چہار ؛اعری گفلۂ بود از 
قبیل حشویات کہ قابل ذکر نیمت (مید کہ کراما کاتبیں نیز آرا 


از ذامگ' اعمال دھ ںی ہپاں نسیانں شفسلۃ یاشہ 3 


در >حسریں, رضري مشہدی 


7 


۰ر )۳٣“‏ 
آمد چو ھمیں دو حرف مغقام وجود . 
شد مطلع دپیاجۓ ' دیوانں شہسسوںد ۲ 
ایضا معما بامم قامم 7 ٦‏ رباعی ٦‏ 

شوخی' کە بوںد خاک درش منزل من 

جز جور و جغا دمت اژر حاصل >ن 

از گونڈ بام چوں رخش را بینم 

چشمش مئندك ٹیر جفا بردل من 

٭عرلء٭ 

إز ممکفابِ غالیع ہر یاممیی مکش 

ہ رگرد آتتاب خط عنبسریں مکش 
این رباعی ٥ر‏ تعریف امپ ؛اخشش پادشاہ غفران پفاہه همابون 
پادشاء گمتہ ٭ ربامی ٭ 
اي خھرر جم عپاا عالی مقدار 
دارم اسپی * کہ ھست بس لاغرو زار 
بروی چو شوم عوار در ھردو سہ گام 
مه کعغ توھم یکدر حە گامی بردار 
و ماخذ ایں ھمادا آی بیت مشہور است تا اڑکە بائد ٭ بیت ٭ 


میرید ایک دو گام ومیگوید ٭ کە تو ھم ماعنی مرا بردار 


7 ایں غزل در عری درآن زمیں اسقاد کەه ٦‏ شر ٭ 
ای بست سی ‌دل عمیں بدی ٭ ي لب تو زاحت ر غمزہ ب8 
اژومت ×5 غزل 2 


. اي رخ زیبای توزٹکگ عمں ٭ قامت مذايی تو سر چەنں 


ڑ۳۲۲۲۰) 
با٤‏ مد8 در اک ١|‏ علماہ فلا ارچ ۰ج ۰ 
باگرہ آمدہ ہر اکگری از علما و فضالی سابق و لاحق ثقدیم یانت 
و ہدریں علرم 7۲ حکم اشلغال ۵اشت ڑا در مل اربع و مدعیری و 
تسعمابة (۹۷۴) منا ےک ممت گذارش یافذمثٹ بروذ رضوان ۹- رامید 
نعش اررا از جوار میر خسرو عليه الرحمة بمشہ۵د بردند و مژٍر 
میں زضوی ایی نارہۓ یپافنت سپ تطععم ٭ 
رفت ٹا میر مرتضی از دھر ٭ علم گربا ژنسل آدم رذت 
ہر ٹاریج رفللش ھی ٭ گھت ۔ علامةڈ 7 عالم رفتا 
ایی بیت از نایب طبع شر یف اومت ٭انظم ٭ 
خاطر جمع ڑ‌ [سياب امرإ+ستشر ڈشوگ 
ثخم جمعیت دل ثفرتهً اسباب است 
غالبا ماخت ایی بی تن عبارت لوابے |آسن کہ جمعي گان برددد 
کہ جمعیتاٴ در جع (سباب [ست در تفرنگ (بد مہائ۵زہ فرتڈ 
پیقوں دانسئلد کە جمع امباب از امباب تفر إمت دمت از 


جمع (غفشاندنك ٭ 


۲)2( 
تخلص میر *حمود ملذشی امتکہ قریب بیمت وپنے مال 
ًَ ممالک *٭٭> روم هندومغکان بوں و صبیة اردر حبالة نقیب 
ن آست طبع نظم واشٹ رو إشعار مہمشثائه میافت اژزومت ایری 
رباعي کہ پر صدرُ تا دیوانں بیر؟ (خان نوشله ٭ رباعی ٭ 
از کوں و کان می "گار ئیتت۵ 
کاشیا ھمہ از دو حرکف گرىی سد سوجود 


۴ 


ر۲۴3 
می پردازد نچه اژر اخاطرماندہ این بیت متا ے بیہتا٭ 
برھگذار تپ چون خاکف رہ شدم ترسم 
٤ە‏ نگذری بسں ومگڈذری براہ دگر 
طلغ من 
بی جم 
ندیم پیہ نیلی پود ر اپنات آساتذ سیار بخاطر داؤ؛ت تا 
آگەه شبی ھزار دبت قرب میتواست خواند وتقلید خوب‌کردی 
چفداھی ىا میرزا نظامالدیں احمد در گجرات بوٹ وبمعی اوزائین 
معنٌدبه حاصل گردہ سفر ر,دریا اخقیار نەود ایں ابیات ازروست 
گلگل از تاب شراب آن روی چون گلنار شد 
گل فروشان مہہ ٹان باد( کہ گل بسیار عد 
بغیر بوی تو از با گلسٹان نشنیدم 
ببٹی گل بگڈفتم ئە ہی جان نعنیدم 
دلم گر شعلة, آٹش ڈو اسشردگی دارد 
گل بخلم گر اڑ جنہی ۵مد پژمردگی دارد 
هر آ کە در حسسرت ىالی تو گردم 
تخل چم آرلی پشیمساثی من شد 
میرمرتضی شریقئ شیرازڑی 
نبیرۂ میر مید شریف جرجانی است قدس سرہ در علوم 
ریافيی رد اقصام حکمت ر منطق و کلام فایق پر جمیع علەای ایام 
بود از شیراز در مک معظمة رمّہ علم حدیت در سمازژمت غی ا٭ں 


حمراخذ گرںۃ اجازت ٹدریس یافٴت و اڑا جا ہدگری ر‌ از دکہی 


'(روییسں 

در پیٹرن غیر ازان نکنم گفنگوی تو 
تا جلی در دلش نئند آرزری تو 
افل ھوس زشوق چو نام بقان برزہ 
۱ وو کہ نام ا بغلط درمیانں برند 
ْ در فر ریت و ہلے ( ۹۹۵) دیواری در لھور از تندباد 
حوادنثی بر سراو انناد و نقد حیائنش برباد رفت رچوں در رادءی 
: کت : رود بی من وٹ اد ن ثاریۓ پافتند کە جع تطۃ ٭ 
۱ فنان گز مت چرخ جفا کیش 
خرش العان بلبلی از 'بوستانں رنت 

چنانش چرخ عانگي بر ئەسسر زد 

گڑان رت گقغت ر از میانں رفت 

ز پیر عقل جسٹقسم سال نوٹش 


لی 


۱ میر زا لعل بیگ ولد شاہ قلی ملطان بدخھشی امت جوانی 
ور قارف فراع امت ود ر اطائفا حدن معتاز ر در خسن 
صورت و پاکیزگیئ نیرت معروف و در ادب و تواشع و خلق ورنق 

جا مشہوز ودرملک؛ مقربان پادشاعمی مننفظم > دریں ایام 
نں طلب از درگاہ بنا انا در دی رفله ۰ اژ ملازست شاھزادہ 

۱ اط مراد پلاھور آید از علع تاریغ و مر اورا وقوفی تماماست ر 
8 ارراق را با ار جہت معرفت رو ”حبت سااکام' گاہ گاەيی بشعر 


(0ٛہ 
ليیںی *نقوانں ٢ب‏ بزنجیر ہداشت 
رخ تو چشمڈ مہرامہت رتطرھای عرق 
حباب واربرو هھرطرف نمایان است 
بغلَیۂ دل پر خوں می نظارہ کذید 
کەچاکچاک شد (زتیغیار وخندا امت 
نھیں بپشم کاہی ز رری لطف دمی 
كه گوعہ ایست مصفا رآّب در نطرامت 


۲ای فی 
جوانی مت نو رسیدہ ر حا بہنك رمیدہ و طبمش خالی از 
شوخٰی نیست ازومت ٭ بیت ٭ 
ھمہ ٹن خوں شرم ز دیدہ چگم ٭ گربدانم کە گریە را ائراسته 
لقائی؛ امترابادی 
جامع انسام نضائل است چندگاعي با حان زسان سی بو اڑ 
اغمار ارست ٭ ات ات 
بر زہائم حرف تیغ دلستاں سس گذشت 
خیر باعد طور حرنی بر زباں مگذشت 
لوائی . 
" پیرزلاۂ مبزراريی ات طبع لطیف داشت ر مدتی' در 


٤ 


خدمہت درک بوہ ازوست ٭ ٠.‏ 5 
:. از ہیی نظارہ چون اغیار آید موی تو 
درہیان"حائل شرم غاید نہ بینئد رری تو 


ژ393) 


کلامی 


اڑ ففون علم بہرہ ملد (مت و علقب بافضل خان بوں از دکی 
بہند آمد و در سلک ارباب شرع شریف چلدگاہ ۵۰(خل بود *علی 
کہ میرزا مقدم و میر حبش بفنوی ملا عجد اا لہ لاھوری بعلت 
رغض و تبرا !جڑا رسبەند إو آأعیر اژدن ملک بدکن رٹ و اُجا 
سف رآخرت زید ازومت ٭ آبیات ٭ 
ز عشق جز بدلی خو پشھڈنی گرم راز 
ت دل خی نود از من و نگوید باز 
سربپالی او نہلدم مرگراں ازم گذشت 
چوںگرفتمدامئش۵امہ رں‌کشان از سی رگن اشت 
تا کی رذیب ازانں در راہ سفر ذہ بندد 
پلدنٹ کمر یٍە کیة۔۔م یارب گمر نہ بندد 
ھر گہ آید اجدال تو عدو خودبفرق 
برسر خود چوشمشیر زني وق جدل 
سی شکافد چو قلم جدول و از سرخیی خونں 


مکش صفُےةٌ مدان جدل ر جدرل 


کلام 
ئگ 
اطذل از جغتا یسہتا و در سہُل پسیار بوںہ و پھلا نباری دایم 
بعہی و جدل دانہ و از بک ر آمدہ چندگاھی در اگرہ می بود 
ھ )ببیات ٭ 


شعر بریش ونام ماورء الٹہر مدگؤت (ژڑوسہت 


ٰ پسظسم بخبال سر زلمہت رڈ گریه 


2 


ر‌۳۲۰۹) 
کة چان گداز تر از داغہای حمرت ئیٍست 
7 آدری 


طبع نظمی دارں ازروسمت ٦‏ 
چندان امان نمیدعدم ا خودي؟ە جانں 


٭ بیت ہ٭ ' 


دآند ئک چوں ہر آید ر قریانں او شود 


-. 


مدی 
از ماوراء الٹہر در عہد بُو رما 5 ان باگرہ آمدہ طالب علمی 
٭ غزل ٭ 


میکرد از غیرازین غزل بنظردر ۔یامہ 
صرمعةڈ طاعتم گوئڈ میخانہ عد 
صیعة ‏ درریشیسم نعرۂ مستازہ شد 
خرفڈ زعد و صللاح درگرر باد: رنت 
غاعلن تسبنے و ذکر فلقل پیمائہ مہ 
,قددی بیخان مان سویحرم می ات 


زد صنمی راہ آور جادب بنیزہ 7۰ ١‏ 


می 
تخلص میرعلء الدوله صاحب تذکرة الشعرا ست ئة ماخ 
ایی *جالہ است ر تعریف احوال و ایراد اععار او ا؛ٴعا تعصیل 
حاصل اممت با آلهہكمقیر را در عم رشناعی و الاب آی چثداني 
رترب ھم ندمت ر عیب خود ر خو۵ گرم رہ کەه دیگری ر‌ اکثر 
ابیاتن کە برق تقلید مذگور شد شاھد این دعوی بہت ٭ 
7 ٴ 


8 
2 : اہ سسھے 


[۴:7098 
ڈوسی 
در خدمہٹ خان لان می دود و درتراشیدن خلال و شال و 
امڈال آٹ بی مثل ر عدیل زمانہ بوں در حفچرہ خلال ي (؟) اوں 
بی !خط خویش تعدیة نمودہ بوك کہ ٭ بیت × 
کار قومٰي درم از ژجیر زلف یاراومت 


همچو زلف پاردایم صدگرہ درکار اویمدت : 


قبددئع لہ براذيی 

ا مكةٌ معظہمہ بملازمت پادغاهھی رمیدہ مک در پایڈ قرب 7 
یافت. ررزی در “جا عرض کرد کہ اڑیں وضع داغ و معلی گے : 
حضرت اخثٹراع فرمودہ اند مردم بسیار ہتنگ انەه ازان روڑ باڑ 
مہرڈون شد و دیگ رکمر نبست و چلد گاٹی بوضع قلندرانہ در بیانہ 
سیر میکرد ر بفنے پور رمیدہ بعلت بواسیر و دق مبتلا ش رناطبیِدي 
رگہای مقعد اورا برید وجان در سرآن دا طبعي بغایت خوش 
داشت ایں شعار اژوست ٭ (ہیات ٭ 
مقاع شگوہ پسیار [ہت عاشق را ھمان بہکر 
کهە جز در ربز بازار قیامت بار نکشاید 
ای قدم ننہادہ اھر راز دل تگم بروں 
حیرتی دارم کہ چون در هر ۵لی,جا کردۂ 
گوہمیں من ر غیری بوداەش نرہ 
ہار باں گرم حديی پاش کہ “حمل بروں 


گدام ضرھغ احاف از تو بر دل متا مرا 


)۱۳۴ ) 
لت جور تو ؛ایاشہ از دل- برود 
ژ آزاری دل انگر را انار سی خواهےم 
بلطف او مقید :ىیستم آزار می خواصسم 
ز درد فعر بیخوں تو۵ ام ای دومت مدت ھا 
دمی ھم ٭عودی از لذت دیدار سی خواہم 
منادا دل شود از دیدن دیدار ممثغنی 
که ما بسیاں شعرمیم و ار دسیار ستغنی 
از امقداد ٭عسراں غلام کە مینسوان کرن 
دیگانء وار نا وی آفمساز آھن-لائی 
٠‏ رنىاعی ۰ 
کر دیگ غةذہس اگر صوغائندم 
در شعلاۂ دوڑح ار گذرابندم 
نہر کہ ز رروی لط ہف لٹھن نے٥‏ گناہ 
رز آتصس ‏ اںفعسال ‏ عرزاشضدم 
٭ رناعی ٭ : 
گر عشسق ٹل مرا خریدار اش 
ری بئئم کە پردہ از کر إ(مٌّےه 
سعادۂ پرهیسز چفنسان اشائم 
گز هر تارش ھار زنار اتهہ 
ول ٭ 
گر,حسرت وصسال تو از دل بدر ئذنم 
ہ کر پییعسصال حعرت دل بیشش٥ر‏ كکظم 


رّ٘‌٣۳٣٢۳۲)‏ 
تسلیم چوکی چوں شمشیر یمان ' نمیدائمت بی املوب درمیان 
ایسنادہ بود بعضی از ظرنايی برنا ازانں حالٹت جب لُموہہ انه 
دار مزإگفت کە ٭پاھیگر: 2 ہما مردم ھڑھ مذاسبت ند(رد ھمان 
حکایٹ امیرٹیمور صاحبٹرانی را نقل کردہ کہ درجنگی از 
جنگہا اھل ارەر را جاي . ایھمّادن در مکانی از امکنہ تعن نمودہ 
فرمولہ (ند ۔کہ شقران پر بار ر پیادہ و ساپر مراکب با احمال و 
اثقال در پذاہ صف افواج و بیگماں عقب اردو باشند دریں میاں 
ارباب عمایم عرض نمودہ آنك کە ما گچا ایسقیم حکم کردہ کە عقب 
بیگمان و چوں ایں نقل ازو ہطرنگی بپادشاہ رمانیدہ انك اورا حکم 
فرنادن بە بلگالہ فرموہہ اند و ایا رنہ در زمان غثرات مظفرخان ٴ 


جان ؛حق تسلیم کر ایں اشعار نْهِجةٌ طبع ارم ٭ ابیات ٭ 


* جہ. پالک کن ھظمہے عال-م ھ دک لیيلی ڈومہٹط ٭ 
۱ "۴ کے میل خاطر لیلی بپمسموی >جذوں [إہٹتا اس 
* از یی رنج ںی فلک طب۔ع خلیل میٍدھد ل٦‏ 
٭ لقمةڈ آتش ار كنلم بخغت میۃ گلیم را ٭ 
۴ جہ ٹہمہتا بر اجل بندم حشمت خورں٤‏ (منیری “0 
٥‏ کہ آتم مہیگشد - بعد د۵ سال دگر مدرم ٭ 
ع, روشںىی شدم زآتش عشڈتبف پسانں شمصسع 0 
٠‏ ھم بر مزار: خویش غر ببائە موحذ-م *‫ 
* نوے: کک بگریڑز کاذش بار شد طوفان مسا ٭ 
٭2 دردم ایںی (ست کہ ھرجند بھی جرور کئی ُ 


٭ع 


ر‌×۳۲۲۰) 


٭ رباعی ٭ : 

.2 عشقی دارم کہ دن و ایمانں مفمت 5 
٠‏ دردی دارم کە ہی_رسامانں سصشصست ٠‏ 
٠‏ گر عشق جدا شود ز من می میر ۰ 
٦‏ ۱ گوید کہ شریف فارمئ جان مذمت ٠‏ 
ووله ہ ۱ 

۰ بصدرحھی زدل داشنن چنانںعجب مت ٠‏ 
٤ 5‏ چون هلال نمایندش اندکی دیدار ٠‏ 
7 جن کساد غفر را نرخ اژان بلند شڈد ٠‏ 
۰ کز طرف دیار غرم ٹابلۓے نمیرمہ ٠‏ ٭ 
٠‏ ایںی دل ىکءە ربودۂؤ مینداز ٦‏ 
٠‏ گليٍ ےی ہر ار گان ہمای۵ ٠‏ 
٠‏ صبا بعشق بگو ھمٹی کە سا ر٣یم ٠‏ 
۰ دگریکوی تو از آّب دیدہ گل نشوں ہے 
.- ژرٹک عەدق خموشم ئە از تکبر عشق ٠‏ 
٠‏ کہ جز حدییث تو ام بر ژبان نمی آید ۰ 


قراری کیلائبی 
وك ملا عبد الرزاق (سہست ر برادر حقیقہی حکیم ابو العتے و 
حکیم ھمام امت بانواع فضایل از شعر و خط و طالب علمی آزامّہ 
و پصفت نئر و اگسار منصف ہوں صاحب دیوان اس چوں در 


ارایل حال اررا شنراء برادرانں تحلیم نوكريی فرمودئد ربزيی در وتتا 





(رگرس(ّ 

3 کرم ثرا ہت ولیکری ثمام جرسم سس 
٭ مر جو عفُو نمائی فھہةے گفاہ گنن 
٥‏ شظرر نال بغرپال )۵ب می ببیزم 
۵ که با کسسال طلب ذرۂ نیفسز اید 

75 017 )۳ 
س توفیق در طریقت ما ری ر۵ انمت 
سس ما ذومت؛ زا اعالہٹت دیگر شفاخلیم 
٠۰‏ غمسی دارم که شادیہا فدایصسش 
* زچۂ-م بد نگه دار۵ خدایصش 
٭ جو مەل پر |ثڈشسم پروائگيی گسرں 
8ك ۱ ثول ھم بار بیگانگی کسرں 
٭ دل اگر بر۵ خوڑیا بمشاسش برسان 
ً بوئی شجراں کھ ؛خوں دام ]٭ەخنہ بود 
7 بعلشٹی کہ کرام دل>7ص(ل بطلائم 
0-5 ٹیمشإاھ ر جتخصی پرم یی خجلماڑکلا بری ' 


) ٣.ن:)‏ پای ہرل بسہتا ٍ 


رع لیک سج کےللؤاےسے ‏ سے ہج ۔سسجچھھس چک ہا 7 


ز۳( 
این گئے گہر چو برکشادند ٭ إنصاف گزی نظسر ۶شااند 
دربائڈےء تار گومسران را ٭ دیدند بطیسوۓہ اخقسران را 
چوں بعر شدند گوعسر آباد ٭ غواصس باآئریں ‏ شان شاد 
رٹک امت زار عشق ن را ٭ گز حر سرغق ام خن زا 
ابی خامہ ترارش عجب ٥اك‏ ٭ کڑ نلۂُ خشک این راب داد 
ایں دمکہ زعشی یادگاری ست ٭ از جورش دررنہ ام بغاردمہت 
نیاضشی ازینں طلسم سازی ٭ تا چند کفی نغس درازڑی 
آی بە کە نسازنہ در نوردی ٭ زان پیش ئہ خود نسانەگردی 
ای عرخلە فبطایں نفسکنٔ ٭ بس کن زحدیث ءشق بِس‌گنی 
ای 

شریف ىام دارن ولد خواجہ عبد (لصمد مصور از جوانان نور میدہ 
درحسن خط رتصوبربی نظیر امت و مشہور ات کہ پدرش 
دریک طرف دإلۂ خشخاش سررۂ اخاص تمام درمہت خوانا 
نوہ ر طرف دیگر نیز اڑیں مقولە و غریف پسرش در یکدانۂ 
خشخاش میگویند کە ەشت ۔وراخ باریک گردہ ر تارعا دران 
گذراندہ ردر دالۂ برٹی صورت ۔واري مہلے ر جلر داري درپیش 
مع دیگر خصوصیات ازتیغ و سپرر چوان و غیرآن نقش امودہ طبع 
پسندیدہ دڈارل ر صاحب دیوان امت این اشعار ازرعہت کہ خود 
ا کردہ بفقیر مپردہ ۰ کے ٭ بات ٭ 
٦‏ مرا بفالہ در آرند وی غمتا ۰ 


7 ہ گە از اكُعۂ 1 ٹور طي راہ ئئند َ‫ 


)( و۹۔۳) 

شمشیر ژنانں مساللع مہعئنىسی 7 نایک فگفان ززم دءسوی 
چوں 7 سام وٹ ویندنہ ٭ در معسر۶ہ ام دپر فگندند 
فر إلعکیسسا خط و ٭ خٹم الشعسرا اگل نٹیٹم 
ِکش.۔وں گلیہ۔۔۵ اکشتانی ٭ پر فکرٹ من ار معائي 
چوں ازئةھں تی کی زا ٠‏ خضر آید و کسر یمں داں 
گرنقد در کون بر َ ٭ گردیست نشمتءہ از غبفارم 
ایں خاہەکٹ ؟ ىر زاسهة ام طی ٭ در ناخنی کپچ رم رذ نی 
مضم۔وں صےدفۂ ابد ای ٥9‏ درعشق نہغنة صن خرں ہارں 
فراس و ار ال است ج‫ فا ٦‏ خل۔۔-وت 7 (مہتا 
زمي مت ژ عقل قاصران ر صد طعهه ژ دن معاصران را 
'آنانهە به نطع خاک خفتنده ٭ دانی ز زمانیسانں چہ گغتند 
: ریزند وخان 1 بریں فور ٭ من دارم شاى بدیدہ معذ‌وڑ 
ور آن نز رحم۵ك گ۵ 7ن ذیاشم 4 دمنانں ژزن ایی ج+ں فیاشم, 
اذانکے> ب/ش4۴ؤ4ىھل ژدند خارم ٦‏ فسوؤئ ڈسئںےە ہر سزارم ۱ 
ایر الہ درد جرعہ بر صاف ٭ پر چیِنں گا از بہار اذفصافت 
و الا گہسرم یقیملم َ دار ٭ ارزنش نگسر و غلیملم دار 
می کہ دریں چھیں مہ برایٔم ٭ صد باغ پری۔۔زں از ذوای۔م 


۹ئ خاک 2 ت۵ شنامان سے یا هسروز برغسم ؛ نادیامسان: 


)۳۲۰۸) 
سی ردنہم از جلوں غافی ٭ تاریخ ا آہي 
چوں سال عرب شمار کردم ٭ الغ و آسە الف نار ,کرام 
ایں باغ کہ پر زنکہت تست ٭ یگ گل ز نہال درلٹ تست 
دارم طسرب ایاغ دیگسر ٭ در طرے چہار باغ دیگر 
گرعشق چئیں بسوزەم پاک ٭ مہتاب بریں بر آرم ازخاکِ ۱ 
گداخنے بگیہنۂ دل ٭ آئثینه دھم بدمت محصل 
بر خواب نہه نان بازار ٭ من گغتم ازین نمادہ بیدار 
ایی عرصۂ آعمان ردان ٭ کاجامت نظےر ڑ کند گردان 
جادو نفعان ب۔۔وک خاسە ٭ بسنا سد ۔اسراز کار نامہ 
سن ھم اجہاں زبہر اممی ٭ بسقسےم ز “خفوری طلەمی 
بگدإخنہ ام ەل ر زبان را ٭ کیںی نقش نمودہ ام جہاں را 
طبعمچواخام:نکذہ می بشخشخت ٭ در حبرہ آپ حضر می راشغت 
سی دید بنا تری مشک ھ میکرد مسبعش از نق ں‌خشکا, 
ایں معبرہِ ایست عغبر [موں ٭ یا “جمرۃ ایمست ئبریں درڈ 
ش۵ مہد چر این بلند طارمٌ ٭ در نہصد و بأاجە رچہسارم 
اکنونں که چل وم درین دیر ہ ھغتاد ر در شعبہ کردە ام مو 
در بنقدمای هند ممعفل ٭ آتمکدھ۔ای نار در دل 
بنمودہ بصد طاحم رنیرنگک ٭ آئینےۂ عامي ازکف زگ 
ا٤کروز‏ بدودمسان ایام ٭ زد نودبت می ٭پہسر برنام 
سلطان سن کھ ۵ھ إمانم ٭ ارررگ ٭- بر زبادلم 
شم با امرز ضسر گشتم ٭ ہم بر شعرا امیر گششم 
ہر عو گذرم بہ ببنە رانی ٭ زانو زندم صف معاي 


:۳9 
زین پی‌کەسعەام ×شن ‏ بود ٭ نیضي رقسم نگیں_ من بوڈ 
اکنوں کہ دم بعثق سرٹاض ٭ فیافضیحسم از معیط فٰیاضن 
در درر تو خەرریثانە ٭ چیدەم گل ؛خت از زمانہ 
بزم زنسیم طبع گل خیز ٭ جاصم ز مے نشاظ لب ربز 
ری خلبدہ شکىی چو جام بادہ ٭ سائی چو صراحی ایستادۂ 
ازھم سن و !اخت جرعہ کش‌تر ٭ روز خوش درز گار خوثذر 
چوں دور تو گشت باغبائم ٭ بالدےد نٰہال ضذمسرائم 
ایی چار ھزار گوھر زاب م٭ کانگيننه ام بأتمہینں آب 
بیذیر کہ آب گوھر تنت ٭ از پہر نثار [فسر‌ں ڈسسہتا 
گر بیشٹنسسری نڈثسار گردم ٭ بی کسر درو شمار گزدم 
زیں إعر کە مر بارچ جو شد ٭ گوٹر ھمہ موس صويج جوشد 
زیں ہفاوں نکلہ ورزی نذشست ”٭خنی بلنگ رڑڑی 
هرنکله کہ خامہ بار بسمتش ٭ درد دلم زا دوردمصسش 
دارم ز قلم یِغہب راەميی ٭ کوھٹی پ٭ نہظله زیر گی 
سخغی (مت بخوں دل طرازش ٭ لابریز حقیقت از م٭چازشی 
پر کوھعش اگٌركثنه ایں ساز ٭ کر ریگ ررنك پر نل آواز 
پ٭چیدم آزیں ۵م مبک هیر ٭ زنار برھمنسان نه دیر 
فکرم که بود معانی انگیز ٭ !حریست ز "آب خود کز خیز 
۳ خط کە دھه بنور مايه ٭ از لی مس لام سایف. 
اھرمعلی ازر چوب درجوی ٭ جر کئھ دروچو اب درموي 
أیں ڈر کە ثواندش بہہا ںان ٭ کتی۔۔ال د۵وکزن زہ تھسا آ۵ 


دید ایں بن کارگاہ آذر ٭*۴ پیسراءنگی یہ۔كاہ ار 


رز سی 

وعیأت و شفندمۂ؛ رآدنی تفمیرر حدیف وفله و سایر شرەیاتٴٗ 
اژدمد ریگ گاب (1) بلد سی دود ودیگرھا ر(کە در شمار می آررہ 
و نزدیگ ہموت ہمبالغہ ر اأعام بعفی آعبایان بیٹی چند درنعت 
و معراج عضرت نبوی صلی اللہ علیہ ومام نوشقهہ درچ کرٹ و ایں 
چتد بیت از خاتمۂ آن کاب امت ٭ مثنوی ٭ 
شامنشاھا خہث پژزرشسا ٭ دریا گہرا فاگ ٹٹوھا 
پزمی مس جہان ىعیش پیومت ٭ دررٹو شراب و آسمان سمت 
سی مطرب بردھای خونی ٭ کلكم بنسوای ارغسونی 
ژدنں دزم کہ ءشرت تو ساقٍشت ٭ گرم بروم۔تراله باتی مت 
سازژبتد مععوکشسان عسصائە ٭ مطرب نگ و بزم پر ٹرانه 
امروڑ بایں سولی چون شہد ٭ صن بازیدم تو خسرو عہد 
ایرں'خامہ کەگرٹہ ام ولگ مای ٭ پیش تو عثاد: ام بیکپايی 
ترکیب طلسم خوانیسم ہیں ٭ ہیں خدمت جاردائیم بدِنں 
این نامۃ کم عشق برزبان برثٹ ٭ طفرای ترا پآہمان بر۵ 
سن بادۂ مسٹکار هوشے ٭ عوی۔م نبود اگر اسو؛ەم 
از دادله ات منسم درائی ٭ معذورم اگسر ئَّسم صدائی 
این دیی٭ بہساي آدمت کارم ٭+غؤدز ب(دۂ آیسزديی شفسارم 
صد بلدل‌مست نعمە گرخامت ھ گز هد گسل عراق برخاست 
پترامتقھه ام معضائی بگر٭ در گنیڈ طبسع ردھلی نکر 











٤ (‏ ) درسرآة العاام مسطور مت ٛە فیضی نیافی مدر یلئ 
ِ1 


کناں تصنیے کردہ ۰‫ 


۱ زس( 
وگ حق شئمغام بندھای درکاہ ر در مایڈ نلکا پایڈ حضشرت پا ناە 
ہرراہ راستی و حق گذاری و حقیقت شنامی قدم ثابت گراہت 
فرماید و آن حَقرت را ہر کل عالم و عالەیان سایہ گستر رو شکستہ پربر 
و عطا پاش ر خطاپوشض بہزاراں ھزار درولت و اقبال و عظمہثا رو 
جلال دیرگاہ داراد بعزت پاکان درگاہ آلٰہی ؛ ر ررڈن دالن “عر خیز 
من گاھی' آمین آمین ٭ ْ 
اگر کسی گوید کہ از جانب آر چندیںی خواھش ر چذندیِنں 
اخلاص بود در برابر آن ایں ھمء ٭ذمت ر درغتی گدام آثوں 
عروت و وغامت خصوصا بعد اڑ وفات یِکگی را پایں روش یادکران 
و از جمله عہد شغنان گشٹریى و از ہیی التذکروا موتاکئم ال مخیر۔ 
غافل بودنں-چہ باشدڈوئیم ایں طمة راممت اما جۂہ توان گرں کە حق 
ڈا یىی و حفظ عہد ان باللا تر از همة حقوق امت وااعب للە و 
البغض للہ ۔قاعدۂ مقررہ ھ رچند سنیںی اربعیِں ٹمُام در مصاحبت 
ار گذشت (ما بعد از تغییر اوضاع و فھاں مزاج و اخقال احوال آن 
بمرور خصوصا در مرض موت مرتفع شہ ر >حیع بنفاق ا جامیدہ 
اڑ یکدیگر خلاس یافندم ور ماھمۓ ملوجہ باراىيی ایم کہ ھمہ 
۵اور پہا انجا بفیصل مبرعد ۔ ال خلء یوسئذ بعضہم لبعض عدر ا 
المقون ۔ اڑژ جملڈً متررکڈ ری چہار ھزار و شش صد کب ”جلد 
و موس کە بطریق عبالفہ توان گفت کہ اکثري اخط 
مصئف یا در زسان ار نوشقھ شدہ باغد بمرکار پادشامعی 02" ند 
و در وت گذرائیدن کذب از نظر طومار را حہ قسم ساحخخند اعلیٰ 
نظم یو طہب و جوم و مومیقي را قرار دادند ۶“ و اومط حگمت وتہوئ 


۲۹ 


: رأ[ ۴س() 
پادشاعی بشدت تمام بردہ اه تا عاتبتش گیا الْجامك وگفتةد ٤ہ‏ 
اسقدإد بیماریار بعر ا شرف نرسبدہ؛ شکستم نواز املعبد القادر 
(ھلیت تمام دارن و علوم رسمی آجہ ملیان ھندرستان ”مطخوائند۔ 
خواندہ پیش خدمت ابوی کسب فضیلت گردہ و قریب پسی ر 
ھفت سال میشود کە بندہ اررا میدائم وبا نضیلت علمی طبع 
نظم ر سلیقهُ انثای عربی و نارمی وچبزي از أجرم مندي د 
حساب یاد داشت در ھمہ وادی ر رتو در نغمۂ رایت ر ھندی 
و خبري از شطرنے صغیر و گبیر دارد و مشق ہیں بقدری کردہ 
بارجوں بہرہ مفد بودن ازیں ہمہ نضایل بە بی طعمی و تذاعت 
وکم تردد نەودن ر راسقی ر درسقی و ادب ر امرادی و شسثتگيی 
ر‌ گذعنگی وبی تعەینی رتیکگ اکثر رموم تقلید و درسذیى (خاصس 
ر عقیدت بدرئاء پادعاعی موصوئست وتنیک لئکر ہر ٭ر کوٹھہلمیر 
تمینں میغدار التٹاس نموۓ: بامید جانعپاري رنت و اْجا تردادی 
کرٹ و زخمی ھم شدر بعرض رحیدہ انعام یائنت اول مرتبہ اررا 
جال ذاں‌تورچی بدک:آرردہ بعرض رمانیدہ بوں کەسن إ!مامي برای 
حضرت پیدا کردە امكہ حضرت راخوش خوامد مد ر میر تٹي إلاہه 
ھم" اندکی از احوال ار بعرضی (قدس رہالیدہ بردئد ورخدمت 
اخوي برحال ار مطلعند اما مشہور (ممتا ٠ ٠‏ دع“ 

جوی "اع زخروار هٹر یہ 


چوں درگاہ رامثان است درینوقت کہ بی طاتثقی زور ]رردہ بنذہ 


7 


خوں را حاشر پایه عریر وال دانستھ احوال !و بعرض رعانید گر 
دربن رتت بعر نمی رمانید لومی از ناراسٹی ربی حقیقنی 


0 


)۳س 
آزمٹنوعی مرکزادوار ٤ہ‏ در زہیں “خزن خیال کردۃ ہوں ر مبارک 
نیامد (یں جند بد امت : ٭ مثنوی ٭ 
تا چہ درریزہ بریں در شقدم ٭ ٹا بدل و ذمت ڈوانگر شدم 
کم طلبیدم گہرم بیش رنئف ٭ پس بنشمت تدم پیش رنت 
و از بلقیس و سلیمان موھوم اوس 4ك مڈنوی -- 
دگر رفظم کھ بگذارم مقابل ٭ شکاف خاہە را یا ررڑی دل 
ازان روز بایی روزن ذر آید ٭ خود آن نوری کە جانرا رہبرآید 
اگرچہ رفت ازیں دیوان بیداد ٭ علیمان ض را اُُخت برباد 
بس آمد یکی تدبیر کرن ٭ بافطوں دیو را زیر کرڑنں 
ہیں معئی از مرمایۃ بھی ٭ زگنے خوں برو پئرایۃ بسن 
معما پامم کت ٭ رب ٭ 
ژداغ عھ بی 'بگذارم نشانہ ٭ چو در دل یاںگکار (ہہٹ ر یگاذہ 
ژمانیکہ ہم حعچابت دک زفقه بوں و دو کاہہث فقیر اژز۵دای 
کوہ کشمیر بار رسید و اثربی القفاتی و کورنش ندادن پادشاہ مرا 
صعلوم ٤‏ رك اڑانجا در عریضۂ کہ بدرگاہ نوٹشہ بول سفغارش مرا نوشت 
۱ تا حکم لشدۓ 


مر شیج 
مڈل “خواندہ باشند ٭ 


ابو إلفضل ش٥‏ ۶ہ ]را ھ د(غل اکبرنامہ ماخذہ در 


وآن نقل این استاٴ کہ بناریۓ دھم شہر جمید الرل 

من الف (۰٭٭۱) از اد نگر بلاغور فرمناںہ 
عالم پناھا درینولا در خویش ملا عبد القادر از بداوں مضطرب 
حال گریان و بربان رسیەند و نمودند کہ ملا عبك القادر چند گاہ 


2ہمار بود و از موعدی کە بدرکا: داشقء ماخلف ہہ و اررا کسانں 


رآ( 
جال می بر یی ٹیغ عشق‌اگراداست 
آبسسر زان مامت کر زٹغا را 
نظر نیش چو برخاک نعشیتان نیم 
مور را مفز حلیمان رد اڑ تعمت ما 
مشکل کە حیل دیدہ بئگردش در آررں 
طربان نی سيی طابد ةمیاني ت,” 
گەوارا ویران مکن ای عق ا جایکانفس 
گاگہی پس ماندئالعشق سنرل میئذند 
ای عشیرخصٹ امت ەازڈوش آمماں 
پر درش خرد ہم عم شریايی تو 
تا چئد دل بعڈوا خوبان گرر گن 
ایی دل بسوزم ر دل دیگر ز نوم 
غیضی کفم تہی ر رہ عاحقی یہ پیش 
دبواں خود مگر بدو عالم گرر کثم 


و مطلع تصید] 'خریء کە بأن مینازید اینمت 


شئر خدا کە ععق نان است رعبم 
در مات برھمی ر در دیں "آذرم 
ضر رله ۰ھ 
درین دیار گروھی غکر لبانی ھمتند 
کہ بادہ با نمک آ] اختند وہە سمٹّند 
۰ مصرح ٠‏ 
خود گو مزہ در گجای ایذمت 


ہ بیت ٭ 


یا فو 


فیضپی یس داشمی ن ندوی ان ر نت ث باخویثڈ شض داغ لیرہت برں 


سُکی بود و دروزخی' زان ش۵ ٭ مال فوتش چہ ؛ می پرمٹی مرں؛ 
و علي ھذ]| إلقیاس ٤+‏ قاعدؤ الےاں شگست ۶ و از دیگریست ہوں 
فاقہ ى ملحدی ؛ و ایضا ٭ بت ھ٭ 
چوں بنا چاررفت شد ناچار ٭ حال تار ۓم “خالد فی الفار؛ 

و ہدات چہل سال درسہت شعر گفٹف سا ھهمه نادرمی ؛ سا وانں 
بندں ار خوب [ما: تمظع شعر ار سراپا ہو بی مزه“سلیقۂ او 


عیات و گے ریات ۲ مفریات معروفت اسا از ذۂ 0 عشئق 
حقیقت و معرفت وچاڈنیی درد خالی ٤ر‏ قبہول خاطرنصوب اعد[ “٤‏ 
با آيە دیواں ومثنوی ار ازبیست ہزار بیت زیادہ (ست یٹ بہت 
ارچوں طبع افسردۂ (و شعلۂ ندارد و از نہایہت مردودی ر مطرردی 
کس بپہوس ھم یاد نگرذمت بخلاف ڈیگر شاعراں ادئنی ٭ بدت ٭ 
شعری کہ لود ز لکن سال س٭ مان <ہه عمر یک سوادہ 
و غریب تر ایلکە زرھای کلی کلی جاگیر در باب (کاذیب باطلہ 
: صرف ذمولدہ و نویسانیدء پأھنایا نں ڈور و ُ5 نزدیک ور و اجکی 
انرا دوبارہ دردمت نگرفذت ٭ بیت ٭ 
ہم ۰ ںّ ھرے 5 
شعر نب مگر از حرمہنتا سدر اموخت 
ز گوٹۂ خانه* میل بھرون زگئد 
از (شعار اما بی او گہ ٛ بیادگار نوشلہ ہمیرڑا نظام, الا یں اآحہ 
ر غیر آن دپردہ این چنە بہیٹ إست ٭ (بیات ٭ 
۱ ہڑگان مجن چوں قدم از ڈیہ میکنٹی 


سردانں ره برمه نہادند پای را 


ا (م.)) 
پہمه علما و ملعا فضل و مرا وجہرا لیار نہارا+همء یہودر نصاری 
در ھفقوں ر سجوسں۔ برر زار شرف ڈاغعلئد چه جای نزاربەر 
مباحیع ؛ ر ازبی نمی گذرد که جمیع معرمات را بر رقم میں 
معمدي صلی الله علیہ و آله وعلم عبام رنرالیض را م“حرم 
میدانعت وتغمیر بی لقط برای غستن بدنامی که تا رز جزڑ 
پصد ي دریا شملنءہ نگردں در ما حالت می و جنادبت 
می نوشت و کن آنرا از هرطرف پایمال می ساخقند تا برہەاں 
انکر و اصرار ر (متکبار و ادیار بمستقراصلی عثانت ر بعالتيی رنتا 
کە کس مبیناں و مشلواد وثذیکء حضرت پادشاہ بعیادت ار در دم 
(خبر رنٹئك بالگ سگ بروی ایشان کرن ر ایذمعنی ر( خود برمر 
دیوان نقل میفرەردند ر رری ار درم کردہ ر لیہا تمام سیاہ شدہ بو 
تا آنله پادماہ ازعیے ابو(لفضل پرمیدند ؛ہ ایی چندیں سیاھی 
برلب چیست مگر عی مسی کہ اھلھند ہر دندان مالند مالیدہ 
امت او گن کە نی اثر خونیست کە تی میکرد ر هرآین در 
جنب آن ىہ خی رمذہت دیں و طسن حضرت خٹم المەوملیں 
صلي الاہ عليه رآ اجمعین اینہا ھفوز کم بوك و تواربخ گوناگوں 
مذمت آمیڑ بسیار پانتند اژالْعجملء (یئئھ ٭ بیت ٭ 

فیضی بیدین چو سرد سال ونائش نصیے 
گفغت ۔ مگی از جہان رفتهہ بحال قبیے 


ردیگری گوتہ ٭ بیت ٭ 


سال تاریپ فیضی مردار ٭ شد مقرر بپار مطذهب تار 


و دیگری بائنہ متطع ٭ 


م‌ًَّو۹و!) 
زلغے تو درر بنفش٤‏ تاب زہہ 


دریں زژمانہ فراغت ؛ُسانۂُ شدہ است 
جان بلب إھل ونا راز جفا کرٹن تدہت 


ٹیغ ہردار کہ خونں همه در گر ان تمہٹا 
ملک الشعرا شی نیضی 
و طب ر انشا عدیل در رہزگار نداہ در ارایل بلُخلص مشہور 
شعر میگّفت و در اواخر بنقر یب خطاب برإدر خرٹ 3 ادرا علامی 
می ذویسند !جہۃة عاو تانں درانں دزن تعلںی فیاغفی اخذیار موں ۴ 
مازتار ذیامد و بعد از یک ؿوصاء رخت حیات ازعام ہبہ تنک 
رادہی عاں و عدارت پا اڑھل (سلام رو طحی در اصمل اصول ۵ں و 
(هاإنت و مذمست ”“عابۂ کرام و تابعیں و سلف و خلف ملقدمیں و 





() ھمیں ہٹ در ھرہہ بسۓج 


ِ×(۲۹۸۰۔.) 

. ہملازعمتا پادشاہ غغرآن پناہ پیومہ ر با سیر ڑا “حمد حکیم یگچا 
ذشوو لما یائقھ خالی از طالب علمي ٹائص ر خطی ٹیس ر 
وتوئی فی اأجملھ درمومیقی دارد رطنبرر را طوري می نوازد 
مدیأت اجثماعی دارد در وقت مراجعت از مفر پٹنه ھمراہ قافی 
خان بدخشی از جونپور ایں طرف بمازمت شاھهی رمید اگرچه 
مادۂ طالئلبی علعی ندارٹ إہا در خن فہمی طبعش خالی از 
شوخی, نیت و وفٹہ رئلہ جامد و خامد بظہورمیرمد کە موجب 
تمام دریافنت ٴ ازومتٴ .7 ٭ (بیات ٭ 

غیر منثاور نظر ساخنڈ یعٹی چ٭ 
بند٭ را از نظر انداخٌة یعنی چہ 
کس ندیدیم بدور ٹوبایں حصن و جمال 
قیمت حسیں بر ائداخْڈ یعنی جہ 
عالج ایں ٹی بیمار چیمت جز مر۵ن >٠‏ 
برر طبیب مکن رن خویفقتی فایع 
دریں ایام غنیدہ مُیموہ کہ اکثری ازدرارینں ملقدمینں د 
متأخریں ر دعوی میکند ٤‏ ە جواب گفند )مم تا چە یانٹھ بامد مگر 
0 


0 


درآن عالم شہرت یابد ٭ 
تہمئ امترا بادی 
مر۵ی ممتعد (ست وفات او در دعلی بود ازرەمت این رباعی 
< زبامی ۰٦‏ 
لی ربی تو در عرق گل آب زدہ 


7 


کو رجہ 
نوہ و ۵رنں نظر مت ٭ ھ ابیات ٭ 
نگویمبہرتشریف قدوستخانڈُدارم * برورع اسان گوشہ ور اس 
ثائقل روی توازبادۂگلغامئگفت ٭ 7 اڑعکں گل رروی؟ و 
دموع بردئ 
سیدی مه خوانيی امت طبعی بشعر مناسہب داشت از 
تہ آمہدء درماک ملازمان پادشاھ ى انتظام ٍ یافہت امت ٭ بات ٭ 
بی جہت اژ پیش ناجنہ ي گذر گرڈن بجچہ وٹ 
گرگذر انماد موی او نظر گرآدن چع بوں 
در “ضن بودی بغیراز دور چوں دیدی سرا 
گر حجاب از سس نکردی”خنصر گرڈن چهہ لود 
چوں شەم حاضرکہ یا اغیار میگوئی “خی 
کردئ اررإ غافل و دیدی نہانی عوی “٭ن 
گر تعظد۔م فس۔وني بفر دے دگرانی 
ورنہ آن پیسرو پا لائق تعظیسم نبوں 
بعد إز ھزار وعدہ کە یک بار رخ نمو 
آى ھم زیم +“غیر زمانی نموٹ او رنت 


کشلس٤‏ غمسزۂ جانان نفہد چشسم بہم 
۵م آخر شدطھ حیراں برخ فاثل خویش 


. ٗی 
فیروزڈ عابلی _ 
خانہ زا میرزا “حمد حەیم است اصل از طایفۂ لٹا دست 
غالبا در ہعضی جفگہای ھندرسٹانىی بدست مپاهھي انفا۵ہ و 


۳۸ 


ریو 
٭ (یضا ٭ 
قرڈ( کہ نملت ا جہاں جز خبري 
ظامر شود از بہار “عفر اثريی 
چون سیڑہ حر اڑ خاک ىر آرزہ بتانں 
ما دیز بناشقی ابر آریم مری 
راہ ٭ 
میرری با زلفشبگون ر چوشبفہ,ھرطرف 
ازتومیبارد مگ ای وای بردلہای ریش 
فنائی 
چنٹائي اصیل زادہ امت سفربعیار کردہ ر بزیارت حرمذں 
الشریفیی مشرف گشته ار شمشیر نمایان زدہ ارل خطاب خاىی 
د(شت بئابر صدور بعضی اسور ازان مرتبہ امثاك ررزي میگعٰت کہ 
این مه شیں شمشیر و شعر د غطرلنبی را کسی از سن بردہ پادشاہ 
درہدیوہ فرسودہ بث کە شی شیطانی ىیز شمچنئیں ربڑی چند 
در بند بود اڑا جا کہ خلاص یادت بدیواگی اتاد دمت چلوں اررا 
کشان کشان ؛صعرائی برڑ کە کس ثشان بدھەه صاحب دیواں 
امت و شعرش ‏ ھم اژاں قپیل کہ میر ژلاگان چغثیہ خرات آں 
زر شند ایا ٭ ا ٭ بیت ٭ 
ز۵ هر کس بمقصوكي ژیارت یارب شبہا 
چرا مقصود من حاصل نہ یارب زباریہا 
رایں مطلع کہ از ہاحاء سالگي یاد دارم در تاریخ نطامي ازد 


(ڑھوںں) 
اراس 1 ھامن پندإغتمبر خویش پنچیدم 
ٹکری 
سید >حمه جامء پاف مشہور بمیر رباعی امت ٥ریں‏ رای 
خیام ماف (عت در سفر جونپور در من ڈلث ومبعیں وتسعمایةق, 
( ۹۷۳) ازغالم رنت و میر رباعی سعر نمو تاریۓ شد ازومت 
٭ رباعی ٭ 
دارد 207 تری کہ سامانش یك 
درد یست بدل نہان کە ۵رمائش نبیست 
عمریست کە پاگردہ ژسردر رہ عشق 
سر کرٹ: رٹی ٢ہ‏ میے پایائنش نیست 
اشعار آر چوں شہرت تمام دار ختم برین چند رباعی و ایی 
پت فی نماین کە بار مفسوب است ٭ رباعیات ٭ 
ای دل اگرت یار ءپاعي امت مٹرں 
کرشھمۃ جو ررکینہ خواعی[مت مترس, 
درلفکرحم او دوچشمش جنگی 
باتی خط و خال او میاهی‌است مترں 
08220 
چوں مہر کسي کہ تیغ ہر حر نگرفت 
ر تا قدمش عیہسر در زر نگرنت 
گلیی ب؛جفای خار تا دل ننہےاد 


٠‏ ع ا 
گل پیرعنی چو اچە در بر نگرنت 


۔) خروم ) 
در فجر ساختیم بعیات خو۵ لی اجل ۶< ٭ٴ: 
نقواں در انتظار توهم بیش ابی نشمت 
مطلع قصیدۂ کە در مغقبت حضرت امام ای ضامن (مام رضا 
علیہ الاحیہ ر الٹنااست ٤ہ‏ ٭ مطلع ٭ 
ً صراف چرخ صبے ک8 دکان خوں کشان 
هر خردۂ کە داشت بیگ إشرنی بدإد 


نہمئ طہرانی س 
مفر کردہ و جہان دیدو و بہندرستقانں آمدہ و بولیت رت 
طبع نظمي داغیس ازومت ٭ آبیات ٭ 
ز‌ عق آن شعله خواھم درٹن غم پرورم افتد 
گە تا گریم ' ژ سوزش آب در خاکئسترم ند 
دل را باعتمال پیامش دھم تار 
ھرچند ایں معال میسر می شود 
رو مزں ۵م ز سوز تا دم صسہر 
کھ جہساںن جز سرالی مائسم نسیت 
می : سەرقندی 
ولك فادروی مەرقندی ست معمائی خوش طبع+ود بہندآمدہ 
و رنقہ اژرمت ٭ء 5 ٭ (بیات ٭ 
ٹا. خاصیت باد٭ بەى پیر مغان گقت 
از توب پشیمان نە چنانم کە توان گغفت 


زەری عنبریں چوں‌ہرتنش پیراهنی دیدم . 


و کے 

گرٹ و چون بعراق رفنت ھمانں تثخاص عابق گر۵ و بار ڈیگر 
قایم مقام شاء ک۸ اللہ ہو۵ و فقیر پارۂ از بیسٹ باب اصطرلاب 
پش او گذرانیِد پِغایت فطرت عالی و ھمستشا بلئد ۵اشت رو 
برادرش مبر شریف بفضصایل و گمالان م لصف بو۵ و مژر تةڈ ٭ي 
میلفت کہ در تبیلہ من و ھمیں ؛ برادرم کے سڈ ن داری یم با شاہ 
فالےم إلله ہائی ھمہ شیعیی غالی آمن8 انه ایں ابیات از مذر 
فارغٹی امت ء ٭ (بہیپات ٭اٴ 

خوشان کز وعد×ان خوشحاع در“عفنسرای خود 

نشیلم مہففظر ساعت بماعت ہوی در بیئم 

بجائيی میرساند عشن آخر آٌشنائی ھا 
کہ عاشق خویش ر بیگاذہ دائت از جدائی ھ2 
پرتری خائی >جنوں نبوںد داغ عبانں 
گز پیی ذائگڈ لیلی ا[سہشا برو مہاؤْدںء نُشان 
رمسی۵ ایام ع۵ و فکر ری پلومدہ آن پاش 
کہ پہر تہفیت یا رب کە ہا او ھمزبان باشد 
بملك دل چناں شه عام جور لشکر عشقت 
جلوں آى عقد ھا در عشق بکشاید بأآسانيی 
کہ با صد کو 2 مےدذت مڈل دعوبیدار بدگشایہ 
بشرطی فارفی در خدمت آن بہت گمر بسّہ 


کہ تا ریز قیامہت ۔ از میانں ژنار نشاید 


"وھ 
قضا جد( ژاتڑ خوئم چرا ني ربزد 
مگر زدمت تضا ابی تەر نمی .آید 
مختصر بوں حدیثی : زلبش نہم تشد 
خط بگرد لب ار حاغشیڈ "ختصر است 
برا عشق تو در می منزلبيی فرسیدم 
ئک درد عدق تر پیٹٹر رمیدء ندیدم 


غبرتی شیرازی 
مدتی درھند بود باز بغیرازرنت ازرست ئەہ ‏ ہ (بیات ٭ 
بقنل غیرعم رافی نیم زیرائه میدان 
اجل زەر اک از خلجر جادك من بردہ 
تار “+عء ای ژامدگرہ بی صدقنکداید 
پرر یگچند این را رغنۂ زنار گبران کی 
خرش٤یاریست‏ سر گوی؟حبت گە ڈو 
ہمە بامہر بدل کینۂ الاک |آجاٴ 
هہاک خخیر آن قاتلم ئەہ خوں مرا 
چنان ب براخغ کے یپ یگ تط رہ برزمی ںنچئید 
نارغی شبرازی 
برادر كاہ فتےي الله امت کے ڈذکرش گذشثت بعمرتبہ بہئدوستانں 
آمں و؛ بیر“خان خان خانان ازو القماس ک۵ کہ چون فارمی 
تخاص شیع ابرالؤجد خوائي مشہور اسمتا و مرا ارقباطی ر اءتفادي 


عظیم ہدیشان اہک فائقی یلص 'خوںد فمائزد چند اہ فمچنان 


۲ 
تقدیر ؛جای ابلہ جاھل درمت می آید ۱ ھ نفرقلث٭ 


چونقو جاەل باشی ار ابله 'خوائندت مرنے 


ژائە ایں ھردر عبارت ۵٭ ئزہ یکدیگر (مت 


,۶ہے۶ 
غربثی حصاری 
اہی ریاعی می خواندند 3 ٦‏ م_۔ چ٭ رباعی 7 
عمریست کہ سی ڑ پوست پوشان تو ام 
در دایرۂ حلقەبگوشان ڈو ام 
گر بنواڑزی تر نع و خروشان تو ام 
ور ننوازڑی سی از خموان تو ام 
و حضرت فی پر ہھیت آخبر حال و تواجد سي فرموٹ ناگاہ, 
مر نیز کیفیٹئی ببرئہت صعیبت (و رردری داد بژخوں از جا در ]دم 
و برژباں سس چنیں گنشٹ کہ ام بیت ٭ 
گر بنوازی مرا و گر ننوازی ٭ در دایرۂ حلقہ بگوشان تو ام 
من نمیررد در نہصد ر شصت و شش (۹۹۹) باگرہ درجوار مدرسة 
ڈیۓ فرید فوت کر ای مطلع ار مہمشہور است ٭ (بیات ٭ٴ 
دھانں یار با یں دوش رمزی گفت:پنہانی 


که سن مرچشمة آب حیاتم هیے می۔دانی 


ری 
حبق متومط خالی ٹوو و امقادان را بزور تسلیم سیفرسوں رو اگر 
قبول نەميی کردند عبت راحت می آمد و ہشومی آں عبق ار 
ھرگز اڑ۔ رشع لمعنی[مفرد ؛ پیٹٹرنمی رنت سلیئة شِعری اررا 


اڑدن ابیات ار میتوا‌دانست کە ٭ بیت ٭ 
ساسوی آب مایل و حمام جای مامتا 
حمام خانەایمتگەخاص از برا مامت 

ر در جواب ایں مُطلع امعتة کە ٠.‏ وا ٭ بیت ٭× 


تاريی ززلف, خم چم یارم آرزرست 
یطئی کہ بت پرجِئم ر ژنارم آرزرست 

و مت“ 
اظہار درد پیش مگ یارم آرزورستی ۔ 
یعنی کە دردمنەم ر اظہارم آرزریست 


۰ وله ہے ۲ 
زچشم آر رم جز بے ہنا ھرگز 
ندیدہه می اینچنیں با درگز 
٠۰‏ رباعی ٭ 


ھرکس ؟ە بىشق میٹا می' گردد 

با معنت ر درہ ھا مطی, گردد 

در دإیرؤ عشق ھران کو رہ یانت 

پ رکار . صشہت گرد بلا ہی گردن 

درسنڈ الف )۱٥٠٦٢(‏ "ہا ھزار دھرت ازعالم درگذثتی و قامم عليی 


خاوابلہ ؛تاری ارشہ ربررایتی مال رنائش ھزار ریک اہ برون 


(۳۷و۹ہ۸؛۲) 


غبارئ 
ہمان اعم علی ولد حیذر بقال امت کہ بہ بد اصلیٰ: و غررر 
و تکبر بی موقع مشہور بود خود را تریشی میگرفت و بعد از انکہ 
مقرر شدہ کە ھر کہ نسبجت نُدار۵ خود را بقریش مغسوب میسازں 
ھرگاہ کە در ”>جالسس از:آہدن پدر عار داشنہ بر ھم “اخورد پدرش 
سعرگفت پر رغم تو در دانيی ْ پا گرہ دارم می نشیلم رمیومار 
معمونھا میفروشم و پہر کس کەا بیاید نا پرمیدء مدگویم کہ ۵د(نسدہ 
بائد کہ قاسم لی خال ور علق شت گا کر 4 ومعی سی 
از وی پرسید کہ جفد پسر داری گفت ھشتٍ ہایں تفصیل کہ ٭ 
کرٹ ٭ 
درزاز مفست و دراز بی بی ودر اڑھرٹر 
دی دگر کە ئہ ابی بی است ونی ازسمی 
قاسم علر ي اول حال صاحب حس بو۵ ر در >چجاس خوانندگی 


اد 


ےگ 7 ر چندگاہ خغلیفۂة خلیفة اىزمانيی شدہ و اعتبار ثمام 7٦‏ 
گرد ٤۵‏ لمرٹیڈ خاد ی807 و ھماں ”خی راست آمں ٤ھ‏ یکی بدیگری 
مزگعت ۹ہ 0 فلانی را خانں گردد ا وگفغت خوب شد کے ان 
ھ ٭ ذبت *٭ 
با |ن خط و سواُک خود اعکقاد کی 


۳۲۷ 


)۰۲۸۸۹() 

تدسی عوہ در میان (نداخت ۶ہ ٭ بیت ٭ 

دای گە عاق صاب ربود مکر منگ امت 

ز عشق تا بمبوری ہزار نرمنگ امت 
و خو۵ ایں چنیں گفت ٤ہ‏ ٭ بیت ٭ 

دمی کہ چہرۂ سافی زبادہ گلرنگ امت 

بنوش یادہ برآراز نی کە دل تنگ انت 
و میر امانی ار دیگرشاعران هر دام فرا خور حوصاع وحالت 
خویش موادق زبان آن زمان تقبع نمردہ جواب دادند ازاں میان 
جمال خان مرحوم بدارنی کە نسبت مصاحبت ر تقرب تمام 
اخان داشت و در لطافنت طبع یئاہ بود غزليی گذت کہ مطلعش 
ان (مت ٭ : ٭ بیت ٭ 

ترا رخ از می ٭شرت مدام گل رنگ است ٭ 

مرا بفکر دھانت چوغچە دل تنگ است 
ان ژزماں نقبر در لت و کرلہ بملازہت حمین خان بودم ٤ہ‏ 
شب ایں غزل در ضمن مکتوب میان جمال خان رمید و صباح آر ان 
خب رآمد ئە ار بنماز ئاہ مغیل ررڑ عید قردان تبق ژن و ضعف کر 
و درعینں جوانی جان بجانان سپرد و نعش اررا در بداون بردند 
چنانچہ شة اڑبی تضیه درذگر سلوات رقم تعربریانت ر*آہ جمال 
ٌ خان بمرد؛+ نیز تاریے پائتند ٭فر٭ 

گردونں در ]تاب سلاممتا گر[ نشاند 


گر را چو صبے روشنی اِندکگ پھا نکر 





ر یں 
ایگ ”خر ذذٍِست کہ خاموشی ازان بہکرندمت 
ذبجست غاسی کہ ذراہوشيی ازانں بہئر نذیست 
گرد سرت گشني ۔ و کردي طواف 


کعبہع اگر بال و پري دافصتی 


غرلاری 
۔ھمان میر عمد خان کلان است کہ نا قدر و مرثبہچ مشہوز 
[ست ”جاس او می گاہ خالی از افافل وععرا ذبوں یا وجو۵ 
اإشتغال بامور ملکیە گاہ گاھی یِشعر رسمی پرداختّہ دیوانی بزرکگ 
ترتیب دادہ و بپادشاہ میگفت کہ إفکُخار ژمان شمامت کہ چوں 
صلی ذران >وجود امت ازوست ٭ آبیات ٭ 
در جوانيی حاصل عمرم بنادانی گلڈٹ 
1 یع باه دبو۵ 1 ھم درپشیمانی گذشت 
ای زا جزلّخم نو میدي نکشتقی درجہان . 
موسم پیری رسید و وقّت دمقانی گذشت 
برو ای خی دم از مگانں یار شمام زن 
قناءسف کی بغفان خشث‌ت و استغنا بعالم ژن 
بلەه ٹا تکبر 7 سرو آزما و میسن . بگذر 
[ساس سلطنت پر ہم چو ابراهیم ادھم زں 
ژ خویش و آھنا تطع نظر کن تا بیاسائی 
اگر نور دوچشمت دا خورد درراہ بس خم زن 


زماندِکه حکومہت مکجل د|شت ایں غزل حضرت بت معدی 


)۲۸۸)‌ٰ) 

است ایں چذد بھت ہر ۔بیل یادگار ازو تم رپریائت ٦5‏ رباسی 7 
فردا کھ معامای هر نى طلبند 
حصن عمل از غی و برھمن طلبنٹ , 
آنہا گکه دررداۂ جوی نسقاللكه ۔ 

و ]ہا ٤ه‏ نفشتڈ ؛خرسىی طبند 
۰ ول ۰ 
کسی که تشنۂء لب داز تست میداند 
1- موب ّعیات امت چین پبعانی 
قابل درد ٣بت‏ کس,نیامد در وجود 
رنگرر یخویشرا رس بدمتابىشکكگست 
عشق می گویم دمی گردم زار 
طضسل نا دانےم واول سبق است 
ماە بررں قدم از جہل یا نقطوں باغی 
کە گ رمیانەگزین یعراب رتشذہ لبی امت 

مطلع ایں غُزل این است ٭ ہ مطاع ٭ 

مدار مجلس ما بر حذدیہف زیر لبی امت 

کە اھل ھوش عوامئد رگفتگو عربی لمت 
٭ہولك ٭ 

بپشوق درمت چة سازم کہ در غشریعمت عشق* 

نثاہ بی ادبی و خیال رموائي امت 

زمائھة مک مرا بر گدام درد نوثت 

گ٤"‏ سی ہدید چاشن نکردم امنتقبال 


)۲۸ً) ' 


کر شیراری 

جوانی بوں صاحمب فطرت عالی و فہم ذرمتا و اقڈھام شعرور 
نیکوگفتی اما إز زبس عجب و لُخوت کە پیدا کرد از دلھا افتاد 
وبہ پیری نرمید اول کہ از والیت بعپور رمید پیشٹر از همہ 
بشیے فیضی آھنا شد و عق ات لم ہا ار خوب پیش آمد و 
دریں مفر اخدِر ثا تریس اآڈک درمنزل ت می ہوں و ماعفاي 
الیه ار از دی بہم میرەدید و آخر بذاپر وضع قدیم شی کہ بہر کس 
مفتۂ دومت بوں درمیانہ شک رآبہا افناد وار اعکیم ابوالفتے ربطی 
پیدا کر ر اڑاجا بتقریب مفارش حعیم خالخانان مرتبط شد و 
بِنارہڈ فو فیشضی آمن چون مگ ؛چە رابا نے 0 دید پرسید 
کە ان مس " خدوم ژاںہ ر جہ نام اٹ تس گی عرئيی ار در بدیہہ 
گفت مبارک بائه رشیۓ ہمیاربر ھم ردرھم غد اما چہ فائدہ 
ادو حسیرں قماد از شعر ہے ١‏ طالعی دارند ٤ھ‏ اوت گیمة دو 
بازاری ذیبست کہ کاب فروشان ددوانں ایی درو کس را در سر رأہ 
گرفقه نا پسٹند و عرافیانں رھندرستانیاں نیز بە برک سی خرنەد 
لِشخافی فی فی 1 جندیرں زرھای جاگیر صرف کذاب و 
تذهیب تصادذیوف خود ماخدۂة و شیچکىس بان مقہ نمیشوں مگر 
ھمان یک سوا کہ خوث باطراب فرسئادہ ےم ٭ 

قتبون خاطر و لطافف ۶ے ری خ۵ |۵ ا۵ آمہتا' 


دیواں إشعارر مثنوی دارد در اعر ”خزن امرار کہ مشہور آٌداق 


رھسشیں 
می پردازد ازوعمتا ٭ : 7 رداعی 
[ننادہ چو مرغ بیٹنسوا در تفسم 
بی ساز صد|إ چو دل شکسڈھ جرسم 
پا آکه حقیسر تر زمورر مگمسم ۶ 
بارنت ز تنگی در عالم نقسم 
٭هایضا٭ 
ما راہ علاج خویش آموخۃتہ ایم 
ماخرسص عصیان خود اندرخنّہ لیم 
ماآتش درزع از خود نریختہ ایم 
خوںد را بە گنا خویشٹرنىی سوحقه ایم 
٭ ایضا ء٭ 
تا ءکل و زلف ئیگواں خم بخم امت 
تا غیوا و رنقار بقانں چم چم امت 
ٹا ناوک مز در گمان سلم امت 
مرک س و زندگی من ۵م بدم امت 
٠‏ ولڈ ۰ 
در گلشی ایں جہانں گلی زیمت 
کالودہ بضون بلبلسی نیعت 
در تعریف اسب سی گوید ٭ ٭ بیتا ٭ 


گہ ہویہ إعشاش اڑ بس تاب ٭ بہم'در رود ٭مچو إجزای ا٘ب 





رم 
و ”عوی چئیں گفله کە ٭ رباعی ٭ 
>حوی کە داش باھمہ کس نزڈیکسٹ 
پا غ٭فيؤ باغ و خاررخس نزدیکست 
زا کبر نفکردنهد ز محمل پر را 
کش االه بنالڈ جرس نزدیکست 
حکیم عژں الملکف در جواب هر در رباہی گفنہ ٭ رباعی ٭ 
چون یار تو ہاتو ھرنغس نزدیک (ست 
'هشدار ٤‏ آتشتٹ ؛خس نزدیِست 
ايی ماندہ ز ھمەرھانں دگم گردہ طربق 
بغثاب ‏ ە آواز جرس نزدیک (است 
ملا عہديی ایں رباعی گھہ ر در بیاضش سك ھم 1 ر بیاںگار نوشلہ 
و آن >عبت صلوات تفرقہ وہ ٭ رباعی ٭ 
آزا۵می ایں مرغ تفس نزدیکست 
دریں شعلءہ بکار خار و خس نزدیکست 
از می ہہزار بال و پر بگربزد 
گر غم ۵اند کە باچە کس نزدیِك امت 
فازم دسنگدلیی خویش کە درفراق جه کسان سلگ لبرسیذہ زدہ 


غیرازی حالا در کاب خانڈ پادشافی اخدمست کتثاب دازی 


منصوب امت طبعي خوش و چااک دارد ار کہ گاەی بنظم 


ٴ 


۲۲۸۷ِ 


بوں (سا ]من نہ آنتان ور آئنںی ھمة مفقضايی ژمان آست ٭ 


مہديٴ شِرازڑی 
اتسام ععر از تصیدہ و غزل دارد مدٹی درگعرات باەیرزا 
نظام اادینں اح٭ہ دو چون بدھلی آمد بعد از عزل تاشی معمد 
گہ غیمیں غالی بد معاش ہود حغیم عیں الملك سرحرم در (ھور 
از مدور الەاس نصب ملا عہدی کر ر بطریق تقدم تفارل 
عاضی عہدیی تاریۓ تضالى موھوم ار یامت اما عائدۂ نکرد و این 
ہمان مومابعمت کہ ژید مرعوم ہراپ مرهوم درمیدان مرڈرم 
گوی و چوتاں موھوم می بازد و برخاستہ دمراہ حکیم بەکہن رنت 
و بعد از ومات حکیم احوال اد معلوم نیست کہ چه رری دان و ا٠د‏ 
این ابیات ازوسمت ١‏ ٭ ربامعی ٭ 
از خوں لس شوہ ام اگر ترسیعد 
از ریژن دیدە درد دل بر می عد 
اکم ھە٭ شعلء ریز آتش می ربخت 
'آھم ھمۃ تاب داد٭ اخگر می غد 
در ایام رحلت حکیم میں الملگ ھم از لھور وھم از عالم پر شر رشرر 
این ریاعی کہ ؛عکیم منائی منسوب مت درمیان ہود ء رباعی٭ 
می ژی سی کە ھم نفس نزدیکست 
ون مرغ سراد از تفس نزدیکست 
تاکی گوئی کە دورم اڑ ذلبر خویش 
در خود بر ۶ہ یار بس نزدیکست 


)۰٢۲۸۱ (‏ 
جنر بے است و بفہم عالی و ادراک بلئہ ار کعی دیگر را 
از اسرإ نشان می ۵ھند چوں قبل ازیں وقتي از ارقات بطریق 
نُدرتٹ >ھ 2ئ می مود ڈا اوں جریدہ اژ ذکر آن خالی 
نباغشہٴ ایں ابپیات ازو ثیت اِفماد ٭ بہت ٭ 
خزں 220 سام مر ۵6ن ار تاہی رف 
بعد ازیں خواھم زژدن ہر یف ناموس سنگے 
و غزلي را خود نقشٰ ہمالەہ کە مطلعش ایں است ٭ مطلع ٭ 
ای زلف چلیپای تو زأجیر دل سن 
ری عشق تو ] يختە با آب وگل سن 
نیست کر ر بار عالم ر مدار 
ەل ز کر و بار لو انصردهہ بيە 
گمشت بیمار دل از درد و غم تنہائی 
یٴ طبیی دل بیمار چه 'میفرمائی 
عائت - فرسول سی ش۵ خاک در راۃوفا 
بیونا یارا طریق خاکساری را ببینں 
باغی جہان آر! در اگرہ ماخت و درو مفزل نقاظ ئظر ح فرمودة 
جہة کاب آن ہیں رباعی گفنه کہ ٭ رباعی ٭ 
یاربپ بصفای لکل ارباب ثمیز 
کان درک تو ھست خوب ثر از طمة چیز 
چوں گھت بونفیق تو این خانہ تمام 
از را گرم فرممث مہمانں عزبز 
کار ناڈ چند ازر در عالم ماندہ یکی ازان عالني ھمنتان عم رنڈری 
۳ 


۲اے٘رع ) 
دنٹر اریا خخاپ و گاب است راز علوم ٤ر‏ ئدةہ یز نہر دامحمتۃ 
حفد ٦‏ سس سعا'دت عو و جی گررر! ۵ درمعلگ ڈندوستان 
واسزں لے شد۔د ار ٹاش پا ارەر را از رایت مثعل گرفنه مشمہلد 
؛سق و ضط مال کے صورہ غد آخر حال ماد سال دربای حعداب 
دیون آمدہ ر عڑے عڈلت بدل عدہ ودر ءووہے گگئیع وتوع 
گردیدہ د رجہ داشت و بداڈت داخل خُزانة عامرہ گردانلید ر جانں 


٭- 


در حرآں عہاك دیوال عو و شہرآدوب دگل و مل ر دہگر رہای؛ل 
ماحاوءہ د۔بار دارں !اما حرش مہ ہر رطرز شعرای ژماے نے ملطاں 
ععان مڑہڑا راع شدہ انثری اڑ باہردھا نیز اڑیی یل اند گھ 
سیت گدارش بادت ازرمت ٭ اربات ٭ 

سنزا خط رتہ ازاءاش دمی پاب رتاں 

زاہہ دایم صمیشورد از چشمۂ خورعیہ ڑب 

چنیی ًنادہ درراہ حم و محذت چو حاشائم 

ڈیم لباعب و احساندت مطر بر دار رك از خاکم 
یارب ار حەمیت عصیاں پرہعائم بميی 
رحمقي فرما اہ زیر ىار عمیانم سيی 


3 ۹و و کھے 
تم مفراواں خصہ ائےں صنر کم 


2و خرار نی 


جں ام یاراں بتار خوش حدراتم بھی 
این را طاعرا را ٥ز‏ ژساں حەدس گعاھ بائد م 


“,رزا عریر کوک 


الملقب ہا عطم حاں مشہرر حمن اخاق و بانواع مضایل رو 


)(( ۲۷۹ 
بلکہ 7 ٥یەں‏ رری تو چشم ۵ل کشود 
بوقت خط نوشتی میکنم از گریۂ شر کمن 
ز رشک آتکە یڈویسد قلم نام تو ہر اغذ 
بہر حال رٹ صلایم بوقار ہمت ر بوی قەم دارد ر حال خود ہقمام 


فافی مشرب ۲ پِرفانی ٤شلہ‏ ٭ 


علميع 

الملقب بمیر مرتضی ازمادات دوغلباد و از امراي معتبر 
خانزمان امہ چددگاہ بداوں درحوزۂ تصرف اوبوذ بممت 
فضیلت و حیثیات اتصاف داشت و اڑ حد گذار خوش طبع بوں 
چوں "ہجاز خان نام پکی از اعیان اکاہر بداوں ب٠خلص‏ زاہد ایں 
بیبیٹ از مثنوی خویش که در تعریف حرف بسعملہ واقج 
۵ء خوافدہ ٰ ۱ ٭ بیثت ٭ 
کاگرۂ سیں(+)چوخنداں‌شدہ ٭ خند٤‏ ار از بی دندان شدہ 
سیر گفت کہ گنگرۂ میں چہ باشد بر شعرشما در و دیوار خندانں 
استے ؛ گاە گاھی ازشوخہی طبع بشعرمي پ ۵خت (ومت مھ ببثت ٭ 

فی دل عمہ شب آن مگ کو خواب ندارد 


از الگ و فریاد و فغانىں کە تو داريی 
میر عریر الله 


از سادات سیف تزرینی اس درفن میاقِ و نویسندگی مر 


( ٣ن‏ ) دوعات (.+ ) (ظہار فون غنہ جا 


رہ 
ررڑی در آغرر بعرض رسانید ٤ہ‏ کلیاتی اعضرت پبعکش میکنم ر 
مقارن آن حال خواحت مھ تصیدؤ ر غزلی جدید بگڈرائد چون 
شر مضےمی ار معلوم ىوہ نرمودنك حا ناعدارید زمانیكە کلیات 
سیگذرانید این را داخل عمان کلیات سازید تا همۃ را بیکبار بغٹویم 
مٹٹوی طویل (لذکر چوں ٭ٹفغوہی خفجر بیگ دارد ئمە گذشت و 
این ازاجاست ‏ ٭ ر ج٭ پیعنم 
خواروبی اعتبار و زعقم من ٭ چه با مردک پلشنم من 
و رحس قلی سلطان رلدش در تاریۓ مہارته داعثت و این مصرع 
را “جع مہر خویش یائفہ ہو و2 
بددہ رحس قلی (۴) حلطان ولد ءشقی خان 
٠‏ مزع ۰ 
آزاں پرعفر بی ھئر چون بوہ 
و چوں دربن ”تخب |لەزام یراد اشعار تعرای عصر کیف سم کان 
پی غرط الّطاب نەردہ رعر رطبی ر یابسی ئە در ماخذ یانت 
اکٹری آوردہ شد بنابران 4سب ضریرت شعرخان عدار (إلیيہ 
بت نمو تا ترجیے بل مرجے الزم نیایں ر در حقیقت این عہدہ 
ہر میر عالہ إلدوله ات نھ ب رمقیر (زوست ٭ آبیات ٭ 
عکسچشمپرخمارت درغراب|بناد:اہست 
همپرسستیکزمرمستی درک انقادہ(ست 


غلیم از شرقلیتدر معلامخندان نبود 





(1) باعقاط لثعتانی 


)۲۷۷[(( 


۰ درعشق رخت علم و خرد باخۃّہ ام 

* چہ علم رخرل گکە جان خود باخہه ام 5 

× در راہ تو ھرچه داشٹم آخر عمر : 

* در باحمسم و ھنوز بد باخله ام * 
ھ ولع ٭ 

٭ عجبی ذیست کہ از 211 ر ھوای رخ تو : 

٠ ز ھی کل بە مه مہر گیا ]ینە را‎ ٠ 


بعد إز خلیص مقدارٌ ھزار ہبہ خرج راہ دادہ حول تلیے خان 
نمودند تا اررا از بندر سورت بعفر حجاز راهي سازد ازٴمیانۂ راہ 
کت ِا در دکن رندہ ؛عکام ىا پہوست و ۱ بعالت (صلئ 
همان جا می گردں بت 
عمیدی 

جوانی امت نورمیدہ ایی بیت اژوست ٭ بیت ٭ 
مقاع در کہ پرسیەنم نمي ارزں ٭ کرشمۂ کە بپرسیدئش نپذمي ارزم 
چند گاہ در الھور ایی بیت شور درھرطرف اٴداخت وبایں تقریب 
حکبم ابو الّتے اورا تعریف بھیار کردہ پملازمت پاد اہ پرد و اڑو چوں 
غعر طلبیدند ایی را گذاقهہ شغری دیگر مشنملبر شکایت ژمانع 


خواند و ررٹی ذیادت و ازاىگاہ باز چون اف رشع رخویش پیدا نشد ٭ 


عشقی خان 


می !؛خشی مرکار (عا ۱ ہوں د یوانئی پر از قصاید و غزلیات دارہ 


۰۱۲۷۸) 
ما رخصت ایں خوں بعل ر بٹو دادیم 
گفٹیم وئوغٹیم ر “جچل را بتو دادیم 
بعزت تو گە ما بلبان لیں چمتیم 
؛ەگل شگفت و نداستہ ایم باغکجاست 
٭ہ٭وله عے 
٦5‏ 7 : ج 
در کشسور تو نام رونا گریہ آررك 
قاصت جدا وىامع جدا گری آررد 
کوس سا بلند ر رہ ]اب نیمت 
ایں طرز شخاص و”جلس عام تومی گمد 
از مر کوی تو آلودۂ بہقانں رثم 
عصمت آوردم وترداسنی عصیان رنثم 
غب ژلف توز جمعیت دلہا خوش کرد 
ا و 7 ھا کب 
کہ ژز کویٹ می آژردہ پریشان رم 
چشمڈ خضر اخاک قدسم می نازد 
گرچہ لب تشذءەہ تراز چاە خدان رنظم 
قند می رٰخت بہر در کہ زڈم پنداری 
کە بدرریزۃ سوی آن لب خندان رہم 
در هعثاد ر در ملت زدم ر از دریاس 
نا |مید ا مد۵ گیر و مسلعان رئٹم ' 
ز بی تابی عتابی دوریی او چسٹم وہاکدوں 
چو دردل بئذر ہي اختیارمگریہ می [یە 
٦‏ سس رباعے بب 


(صص) 


ٴ4 


عتابی 


سذژٹذ ممں “جفي (مہت دردکن .إعذیار ثمام || و هفْدوممان 
زمبدہ بر ال آبا۵ بندگان پادشاخی ر ملازمہٹ قموق و بسیار 
نا مقید ظاھر شد ر بی بک رناھموار ر ایفمعنی پعرض رسید 
٤ہ‏ اد شا٤‏ تا الله ر در گی ڈچو گرلہ ود جون اڑو پرمیدذد 
انکار آورڈۂ و كَهْقّة کہ درآن دیار کی امثال اورا در نظر إعدیار 
میں در آوردم اینمعفی پیشٹر باعٹ بدگماني ہبروشكۃ در باد 
کشیدند و در فُعپور فرمودئد کە ممود|ت اررا مااحظہ نمایند تاجة 
گسائرا دریں مدت ٭جو کردہ باشد یبعضی چیزھا پر آمد ودڈسال 
ادر گوالیار >حبوس بوں آخرحال کہ بومیلڈ شقاءہف شاھزإدۂ بزر رک 
و دیگر مقربان پر جرید٤‏ او رتم عفو کشیدء بلاھور طلبیدند ھمان 
بدخوثی ٤ه‏ داشت داشت روزی لخانڈ قاضی حسس تزرینی کہ 
خود در “جلسی کہ “جمع یاران ہوں و طعام >؛خوردند در آمدر 
ِقاشی حسی میگوید کہ باممی شما بر منع اھل فضل غریب 
اأوں طعام یوں ور حلق اجافذب شمامت ھر جئد صاحب خاذه وحضار 
عذر خوراعي کرانٹ کء دریان شما را ذشناخت فاید٤‏ نداد و ٹنارول 


ازاں طعام ذلمود ڈر شعر عرٹِٹی و فارڈىيی رخط و اٹھا صاحب 


دس لگاء إمت و دیوائی دارد ازرست ٭ (پیات ٭ 
* در گلیغی هو دل فرز اذہ موخیم چ 


)۱ًٰم)۲۷) 
(+)لی تاج بدرکاہ تو صد رحقم زال 


اف 


07 
4 


2 [ 


0پ ۴ 


مدام تو باشند ھمۃ اعل کمال 
کر 


ي گج ےك مہو جم ؟) می 
سبر عبد العيکە او بیز مزاج طلفان داشت گفته 7 رباعی ٦‏ 


اي تاج درت ھزار *چوں تیصر 


ملچٹو ہول ررںد ژىان شامروپ 
بح“ 
رف پپ لیے ٢)‏ 


ہ)ں مخ ہی ہب ہی 
( + ) ااعق این باز؛پةڈ طف پیش دیست و بالغ کلاماں امثال 
اہی را اڑ [قمام مریعات نشمرند ر در “جمع ااصایع و هفت تلم 
انچئیں مذکور نە چہ ھرچہار مصرعہ رابدیں شغل میقواں نوشت۔ 
و درلمخہا دو حرف اڑ حر ھریکی از مصاریع هر در رناعی مفقود۔ 


0٦ 





)٢۲۷۰۳( 


صیر عہد| خی مشہدی 
چند گاھی صدر پادشاہ غغران پناہ و برادرش میر ہبد الله قائونی 
از جمل ندیماں خاص و اھل (خٔصاص بوك و ھر دو برادر بلقوی 
و طہا ر ت و نظامت متقصف ہپودند میْر عمں الٰعی خط بابری را 
( کہ باہر پادشاہ إخشراع نمودہ و صحف بآن نوشۂہ بمکةڈ معظمۃہ 
فرممادءہ ر(ثری اژان خط امروز بائی نیست ) خوب مید(نسٹ ؛ 
درٹذکرۂ میر علاء الدولہ ذنوشلء کہ سیر مذ‌کور اکنساب حیڈیات فرمودہ 
خط مشکل نویس ہابری را کسی ژرد تر و خوب تر از ویاٹ نگرفڈھ. 
میرزا عزیز کوکہ در حاشرۂ 87 نوشلہ کہ ا ھی علمی بہرہ ندارں 
کی کہ دارد ایی امت کە خط بایری را ھ خوب نمید|زد جب 
ساد ایسہٹ گە حکیات غریب کہ هبم طفلي پاور نکند در 
>جالس بی تقریب و بی فکرہر ژبان می آرہ+ چوں بمیرڑا پبھٹر 
آھنا بوں ےہ نوشقہ (سٹكا ظاھرا بےقیق نزدیلكع (سمت جۃہ میر 
علاء الدواہ شل رگریہ بسیار دارد بشعر منامبثی ۵|شت و جواب آن 
رباعہی مصنوع کہ یکی از فضلا ہام معمد مندال میرزز بطریق 
مربع نوشقء ر درغایت شہرتست حلی طفان ارل چیڑزی کہ یاد 


میکركذد ھمیِں اہك ٭ے ٦‏ رباعی ٦‏ 


2 


)۲۷۲ ) 

ہبی چمد بیت یادگار ازوعت ٭ آ(بیات ٭ 

می پرں چشمی کہ م۔یئشتم ازر درلعظہ شاد 

غالبا کھی ژ دیوارش برر خواعم نہاد 

شلست شیشۂً عشرت بہر ٤ە‏ بتشملےم 

گہست رشتۂ صیبت ٭ بہر کە پیونٹم 

برلی کشتی من تاغ کین ہف برخامتا ‏ 

بہر کە یک نفسي از ربی مہر بنشتم 
چند بيني درزمینی علسلة الذھب گفقہ وآ کتاب مہمل را 
صاصلة مل نامیدہ وتعدا۵ کب ڈھن خود کہ شمة لزان وجود 
خارجی نیالشہ در آی نمودہ و اسامی موھوم گذاشنہ چنانچەمیگوبڈ 

٭ مثنویٰ ٭ 

دیدہ باعی بھ سڈ تحدید م کە صجدہ رسید نپض جدید 
اندرو صد مواتقف اث نھان ٭ و از بیائنش معقاصد امت عیان 
مت تجرید پیش او لنگ امت ٭ گلشی اڑۃعط آب بیرنگ إمت 
لحعە اش بی تکلف و افراق ہ حکمت میں و حکمت إشراق , 
وانك وصقش نەرتبڈنقل إ(حمت ٭ !مم ر رسمش داللة العقل امت 
دای دری خی زضر جوں آئمد ٭ ٹٰیة اجوہ نی انوجود ْ آمه 
جامع گآ عوالم الثارہ 7 تعالی عالم الخبار 
کاندرو نوع علم تا صد و بیست ٭ گردہ ام ایں صفت بگودرکیٔمت 
با وجود این ھەہ یار املی فافلی قابلي دردمنذذی بی تغینيی 
مقبولی مطبوعيی بہزل مایلی ہبوٹ [میں کہ حق ‏ بعانە و تعالی 
بفضل رکم خویش بہعتا جاردانی نصیب. ار گردائیدہ باثد 


)۹ 
ش8 گنت کہ فام خوردائیہی ھمہت جواب داد کہ ما خیال کر۵ة 
بودیم کہ شما خوردنئی خوردہ آمدہ باشید برۂ دارم اگر فرمائید حا 
کشم پر خاسذہ بخانۂ آمدیم و این تبیل ادامای اررا جہ توانں 
شمرں چوں دید کہ شی اہو الفضل و فافيی خان۔ و ڈیگر اقراں او 
از ملاثی ہا قصي مراتہب امرا یی رسیدند |و موظف بود بعرض 
ر سائبد کہ دی نیز داخل سپاعیان سیشوم مللٌمصس او بەرجڈةً تبرول 
انناں تا ت7 نا تسلیم چوگکی پہلگام 7 شام برمم سیاھیانں 
شمشیر ی عاریہ پّي بر میان بہیاتی ۳ مضےعانہ بمة ودرمقایل بند کان 
9 2 برآمدہ پایھہاد د بيی ذیابت کسفي ٍك خلاف بربمتا 
عرض نمو کہ ما پہلوی کدام منصب ۵ار 2 راز کچا تسلیم 
کنیم پادشاہ مدعاي اررا بفرزاست در پافله نرمودند شما از ھماْچا 
کہ هسثید تسلیم نمائید و چوں دید کہ اپرىی معی شم ؛جائيی ذرميك 
ری مھ ری بہمۃ اظہار امباب تجمل ٹا داخل 
سپاھیان سازند نیمریز درهواي گرم جامة مغتول پنبہ دارچرکدنں 
جر ب 5ع لخشید٤‏ یک ی یامارینی بود پوشیدہ بدربار ]م۵ . میرڑاکوکھ 
بعضورپ بادشا: پان تقریب مطایبہای مان کرٹہ و ! ر جواہہايی 


خوش طبعاذۃة میدن ون ن1 لداش گلتہاڑ نام و ہي از ٹرابع کاپل 


۱ بودں حفدگاہ ٹیےلصں خوں بہاری میساخت پاڑ ہر فات زمژل؟. 


دانسہیبں کە یالں از ذامہای گذیزکان مہیدھن تغبھر ۵ا۵ہ رببھعی می 
نوشک و ایں “جع مہر خویش بادنت کہ (+) طبع نظمی داشمتاٴ 
ےہ ئہ.ہگٹ.ہلٹ ‏ سسس۔.-س-س-سحصسلجحججککی 


( ) لرظر مہ لسم ممچئینں 


آ۷8 ) 
امت ایں شعر از یادگار اوست ٭ بیت ھ٭ 
ظہروريی شوہ ات از یار امت 


توبی طالع فقادي جرم ار چیست 


عارف تخلص سلئی غیربی ادای خوش طبعیموژرں حرکاتی 
ہوں در زمان لٹ ر غیرآن “غنان می گفت کہ از خندہ ماک 
بایمنيی شد در بیاس خرد تقریری در بعث شرح مقاصد نوشتّہ 
و (شماری کردہ کہ ایی عبارت از ؟ٍتاب تصد امت کہ آزجملە 
مصنفات کا تس امت وڈمپنیں ٭جدید در مقابل شرح تجرید 
در یک دو حاۂیۃ ہر مطول دودّہ و گفقء کہ ایی تقریر نقل اڑژکاتے 
گول امت ٴ کە در برابر مطول و اطول ات رتالیقي در شرح 
احوال مشای مند از مر معاررہی گدائيی ھرچہ شنیدہ نوشتہ ر 
پارڈ پلخمیی امہ ماشہ ونام آىرا ان چنیں نہادہ کە؛ 
ر فواتےالولیہ “وچون پرمیدہ اند کہ وا وعطف معطوف سی طلبد 
و آں خود پیدالہمت میگفتکہ معطوف دریاجا مقدر امت ربدیہی 
النتقال یعنی فواتے الوایھ ربغقے وارولیت چتاچ؛ ارل بیەہ 
و بکمر رارمت ملا ھهمیشہ اڑ جہت اخٹراع “جدء بز قاضيی خانں 
بدغشي رٹک می برد رٛزي در نتے پور میرڑا نظام ٦دین‏ احہه 
مرحوم و فقیر را بامدا۵ پئاہ درمنزل خود باسندعا برٹ ر ممجویں 
اۂنہاي طعام آورد و کتابہای خویش نمود از صیام تا نیمریڑ 
گرمنگي کشیدہ ”جال حرف زس .نمازہ آخر میرزا بي طاتحاٴ 


)۹ں ) 


9 [ می وعد؟ 2 مایةڈ پیھ۹انئی 7 
9و زّ‌ سمچد٤‏ صلم ای پر ھمری مہشو نومیہ 4 
کچ یں 2 ٠‏ ۰ 7 

۴ کە ھست ]ین بغخت داغ پیھانی ٠‏ 
٤‏ گچا زبذبة و مرھم رر نۂیند درد * 

۱ -- 7 ۱ 
٭ مرا کہ مرغ دل خھصله شعله ہار ار۵ در 
ایی چند بیت از ترجیع بند اوت ٭ (بیات ٭ 


ای گریه بھارتي که اہشب ٭ خرناب جمر بدیدہ زد جوش 
وع وصل شفاعذيی 1 شوعش ٭ تار ذمول گشورز م٭وش 
از ذرق “ری مو که ما ار * نشٹر ؟ جراحلست ھمدوش 
اون قمبّ پگسسں نمی ثوانں گفذت ۰٦‏ (لماس بزْخم ربر و مخروش 
ااقٌصہے فاوند قبہمد۵ 3)]) یرد سمل 2جہسا زاویٹ جح حا 
سی ہمان ز ۵ریں مری چہسا و چا دی 


شعر گفڈی (میه کہ از خیلي پیرانں روزگار بباد دادہ گذارند ٭ 


طہوری 

در دکی می ہود ہصفت 7ر ادي و ننگ کشئی ردر بت 
وم ترددی بدەر خانڈ کت ملصف است و اخلاق حمیدۂ او و 
ملک ثمي را کی و إلکلام مشہور |ست شیۓ فیضی ٦‏ 
تعریف میکرل ر ایں ھرا دو ”اخواسمند کە هھمراہ غفبخ بپای شف 
لڑھور ب پیایند اما برهھان الملک مانع آمدااٴو درینی ىں ایام شنیدہ میفوٹ: 
٤ہ‏ دکلیاں بی مر بذابر شیوۂ نامرضیة قەدیم خول کة غرہ یب گشی 
پاش ای هر در ٭چارۂؤ مرحم رإ( نیز ھنم ھريی ومرچ بقتل 


٠‏ رسانیدہ اید (قاثلہم (للہ) مولانا ظہوری صاحب طرز و صاحب ددوان 


ر‌۳۰۸) 
توئی کە مرِکب عزم ٹرا بر زرنا 
ظفر علم کش و اتبال ہم عنان آمد 
رماند نامةٌ اتبال درش مرغ شرف 
ئە صیت شہپرش از اوي لامکان آمد 
نوثته کاب قدرت عبارتی سی را 
(مید ترجمة او شوق ترجمانں آمد 

ہرله ٭ 7 
گر حصن صنم جلوۃ گر صوہمعط گردٹ 
سجادہ کشان مہہ بزنار مررشند 
نقك دو چان کس نتغنامد ز خریدار 
آى چا کە متاع دل انگر فروشند 
سٹم کھ یاشہ ام ذرق نشٹر غم را 
زریش سینڈ س خجلت امت مرھم را 
الچ ساگرٹیم بالمام در ررز جزا 
۔حای آن دار۵ کہ گرد کفردامن گیرعا 
نولی بزمعشقی]آتش زں مضراب‌ىود امشب 
(شارتننمہسنےابرو بریشمتاببرد|مدذب 
یک لی ٹل خندهە را درلب گر٭ہ ژن 
که اإمشب رونق خوناب عشق امت 
ھراس سر ژنشم نیست ژالكه طع ‌رتیب 
بوە بەذھب عشاق, آدریں خوانی 
ڑھی نگ تو غارتگر ٭ھلمانيی 


١ ۷ ) ۱ 


٭ رباِعی ٭ 
پچ : 1 زامد یصلاح وك سے ہوں یىی نازہ 7 
گ ۱ے ا عاشق بر دوم ہش وُہ ان می بازك ۱ اس 
و دارنہه امید نظر ای هھزدوز دومت کل ا 
ہ9 بت کا ل۵وممئناٴ بپسوی کہ نظر ‏ آندازد: ن0 
-ّ باعی سّ ت 
7 جم “٥‏ 7 3 24 
2 پیش :ار قناعلی 4 از اآعل همثئیي 
٦ت‏ ۱ بات کہ سگت نُس داي ر بکقی ْ۹ 
پڑت ۔ 2 کور وا گویكه بصد یخاب ر ترشٹيی * 
طف 
گی 


(سرھ درریش فان ےپور پِھمہتا و صماا صالمج عموش حالا مدریصی : 
۱ مذعیری خانقاج: فکے پور اس طفلیٰ در مدزا ہی سالگيی شرح 
نشمس۸ۃ ملخوانہ و طبعيی : بغایت ویاض دار۵ و سلِيقَۂ او بشعر بھی 


۱ مسغقامب واثع ش٤‏ إخدمہٹ شاھزادہ 7 زرک ہی پاش وایں+خلص 


2 زا جا یافله آں 7 ح۵ پیٹ از قصیدہ ایسكت 5ہ در مداح‎ ٠ 
برک اہ ٭ 8 ما من القٌصذدل٤؛ ٭‎ 
۔ ایا شہيی که جہانں زاز رھزذانى خلل ا‎ : 
۰ ریہ ۱ پدرر معدلذت فلدة پا۔بان آمك. ۱ ت‎ 
. سا ۳ .۰ (سید لطب و آلچذانكەہ عاہی را‎ ۰ 


تق کی گناہ ا 0 درزخ زکامباں مہ ۴ 


()۲۷۹) 
جا ہرخرجاں بائد ودل بر مردل 
000“ 
بعیش کرش کہ این بکرغمر خجلەنشیں 
چو گل برنتی از غُچھ مادر آگندہ 
چو بک گل کہ ژیاد بہار می (نتد 
رویم از غم دل خاک برسر اگادہ 
شادم از اعل جہان گز اثر عبت شان 
بجپسانی تەھم گوعۂ تنہسائي را 


طالع ی: بزديی 


خوشخط نستعلیق نویس [ست ر بقدر طالب علمی د(شنہ 


ر در آڑگرہ بصیا 


وس 


٠ 


ٔ٭ 


ساقیاں چنٹ تواں خور۵ غم عالم را 
بادہ پیش آرکہ بیریں کثم ازدەل غم را 
هردم گند آزار دل گز خویش بیزارش کنه 
دل کی شود بہزار آزر هرچند آزارش ۰ند 
بغیر :خٹك ترإ لی ناژنیوں ھمدم نمیذواہم 
ترا سخخولشم وغیر تو درعالم مەخراعم 
گربصد در دل از می “غنی گوئ ئ؛ند 
بھفود قولٰ غرضں کوی و فراموش کند 
شوٹ لشخود اگر گویم زحال خود سض باار 
چہ حالمت ایلکەنٹواںگفتحال خویشئن با إر 


- مشغول بود ازومت ٭ اپیاٹ ھ ے 


-. 
٠ 


("م[۱) 


طالب |صفہانی 


بے ھشت مال اث کہ در کشمیر ساک اس ارل 


بصورت قلندری بوہ آخر نوکری اختیار کر و در ملازست پادشاہ 


رمید و از کشمیر اررا نز حاکم ثبت خرد کە علي رلی باشد 


پایلےیگری فرمّاٹہ بودند باز 7 و رمالة در غر(یب رو‌ نوادر إن 


والیت ذوشلہ بھی ابو الفضل گەرانیده تا داخل اکبرنام ماخت 


دردمنئدی خیلی دارد و ملیقڈ ار در شعر ر ادّھشا درمہت (ست 


ازویمت ایں رباعی کہ 


** 


٭٭ 


2 


ھنم بغرا خو چشانی کہ چە ند 
خوں ریزی و آسٹوی نھانيی کہ جه ش۵ 
ای غامل از انکہ تیغ شجر تو ہے کرں 
خاکم پفشار تا بەانيی گہ جة ش۵ 
۱ * اِیضا ٭ 
غمنامةڈ سس خوانی و کہة شود 
۳۷ ور یں ندإنی و گہلذة شول 
دیر آمدئت مبا گیںی زخم فراق 
سس (یضا ۴۴ 
یگ روز تمں ]) 3 منزل دل 
از ابلڈ پاي طلب حاخله گل 
۳۴ 


" رباعيی لٹ 
٭3 
٭ 


۰ 


٭ 


ا 


بب 


رڑعو۲۲٢‏ 
می مگ آتم ئە پا در ای ہمت کشد 
ٹی ین ہنت نہد نی اڑ کسی منت ؛شد 
دیدیسم برنقی ت۵ آن سرو رراں را 
ھرچند زدیدہ است کسی رنتنی جاں رإ 


گقنيی کە زار میکشمت گرٹ سی مگرہ 


گرٹ تر گردم إز سض خریشقن مگر۵۔ 


در عارذہت اخیالم چو ودت خذواب در آیدہ 
بخواب سس عم شب ماہه ر آنٹاب در آید 
بیساد آمدنت بارجرں نئء نیائی 
ز جان قرار روہ در دل اضطراب در آید 
۔ درد عثق ائزوں و ھعدردی درین عالم نمانہ 
دردمفدی برں ذو در جہان ار ھم نمائد 
کرد ام از شاعه دسیا بكلي انقطاع 
تا نبادك یا گسم از بہر دنیائی نزاع 
نمیٹران نفعي بی تو در جہان بودەن 
چرا ئە جانی و ٹخجان نمینوانں بوەن 
کسی نگفت ر آپرمزد گیں چھ مرحلە بود 
گه خضر آنئش راپسیں قالۃ بسوہے 
می ول موا می رن مسڈ ات 


ایی داغہای تازہ سیاعيٴْ لثکر . است 





٦‏ پ۳؛۲) 
یىی ےڈ ٭ بات *٭ 


: ریخا٤‏ پا افھر۵× ش۵ از داغ ٭چج رافم 


دزن زوضة جانں قڈامی‌‌نہال سس امت 
۳ ٹاکه ننواند ڈذمہی بپاخوں خیال خواب کرد 
درہیبانں مرمان جوں ذدہست مارا اعکبار 
ھمچو اغ لی خویشں “ژخواھیماز مردمکذار 
ٹا دِل (ندر قید زلف مہوشانں اندإِخلم 


از بڑزای خویھٹی دام بلائی ساختمِ 


طرف ٤:‏ شارت 
7 ابس زے ا جچ. 
7 رفاسق جار و مصیۓٔر]ؤ ہبوٹ و بزور بی حداد ی اکثريی از 


شاعران درکاہ ر پیش مہیکشید آخرد؛ زیارت شج مشرف گرںید× 


ھمااجا درگ شٹ ازوست ٭ (ببات ٭ 
عشقبازان را بغیر ازجان ۔پردنں پیشہ چیست: 3 
۰ سی کہ از مردن نیندیشم دگر اندیشہ چیسٹ ٭ 
* کسی را جانں ژدمت “حفت٭جراں ذمي مان 
٭ اگز ان آ مت ھے ران فص ر جاںئمی مانہ ۰٦‏ 
٠‏ ۵ررں دیيار ٹخون خوار کە ەل بسلم . 


ل٦‏ بدام زلف پری چہپر 'ؤ کػيه افاق۹9‌ادم َٗ۰ 


ڑزطو 
میگفت بلی حضرت خواجه ظعام را بشوق ثمام ٹنارل فرمودہ شا 
را دعا رسانیەند و خبرعاي۔دروغ هی دادت و دیوانہ باوررمیداشت 
بہرحال طبع نظمی دارد رھمان مثل (مت کھ نیک ٭ 
شع ر رٹٹگارنگت از طبع کے حیدرئلی ٭ ھمچنان عرمیزند کڑٹودۂ انبارگل 

٭ ولع 7.7 

چو مودلی م رزلفش چا انگند زعەرم 
٥ری‏ مود ابر اژجائسپردنں ٹیس ثذہیں 7 ۰ 
چند گاھی لڑ (ھل قرب و اخقصاص بول و مردرں گشتہ بکابل زنت 
با زآمدہ بلولیت مزار نایض النوار علطان المشایرقدس: اللہ رودہ 
ملصوب شدہ و چا را تبول نگردہ رخصت اہل طلبید ر رنت ٭ 
۰ ۰ 

طارہی 
ملا علی“عدث کہ برادر مل صادق مشہوز (مثت علم حدیث در 
عربسناںٴحصدل کر دہ بغایت مققی وپرھیزکار بردہ بہئدرمٹان دوبار 
رمید رو در سلڈ احديی و گمائعں وتسعمایة ( ۹۸۱) !جار رحمینا 
ایزدي پغومت و سا عالمکابلیی.مشہور ایں تار ِادتکە ٭ تطعۂ ٭ 

دریغا کہ ذاگاہ ملا علی را ٭ ربو۵ اژ میان ڈمتبرد حوادث 
پہی سال ٹاریٹراو مال ڈیگر()) 75 یگو۔ صرفۃ ملا علی حممدثٹ 

بقابر موانقت علیہ گا گاھی طبعمیت شرےخ را بنئظم اشعار کار 








(۴) دریک مہ بذینی املرت ٭ ہیی مال او ال تاریۓ دیگر!؛ 
و۔ سرثلا ملا علی حدث ۔ نہصد و ھعتان ردر عدد می دارد۔ 


( ہ۹٢‏ ) 
کہ إز خاکسٹر می تا قیاستنور بر خیزد 


7 


صہور ئ همدانی 
ور رڑ قلل خان ژمان امیر گِشت و از فثل خلاص یافت (ما 
از ہرک نہ دسا درمرتبة وسط امت ازومت ٭ (بیات ہ٭* 
٭ھردم جان مری بي عصبرردل از داغ٭جرافش 
چۂازكدمت| کە‌غیرازجانسپردنں نذیسعدرمائش 
چوسوز آھکرا پیش لو ظاھر نمی گردد 
چسان "آکاہ سازم از جراحہقاي پنہانشش : 
جو در شجگونں لاس مہ بسبر شب برونآیہ 
رخ مب ظاھر گردد: اڑ چاک گریھائش 
بش از خلجر سن سینۂ او چاک شود 
ٹا یه بیند دل پاکم بل ار پاک شود 
میائش ْ دل ۱ مردساں می برد 
دل سردمان اژ حتاق مین رہ 
صالے دیوالة 
کہ خطاب عائلی از درا بائشہ ر سوختةۂ مصور “جعم امت 
چاد گاعی اللثزام ذاغت کە ٹا یا شش طبق طعام در دریا یا 


وی 


چّھەہ پا حرضی ہنام خضر علیہ السلام نمہشرستاد خود “؟خررد ؤ 


ر گا 
جونی بقامم منديی ( کہ شاعر فیلبانں پسر اسہت رپاجيی طیعلت 
|إمہت) مد اد' أو بپہ+روں می آسك 7 و بقلقدرانں و پاجیانں 5 گ۵ 


؛خررید و چوں عط یىی َّ رعیك کہ ان خواجة ر دیدی 0 خشجرت 


دح ) 
ات اگرتعریف إو کە تکرار ملیےامت مکرز مذگور شوك چھ قصرو 
دارك بادجود تصاتیف معتبر در تصوف و مایر علوم دفو 

طبعش بنظم اشعار بلافت آکار مناسب و لیم اشادہ ار نبذي از 
تاب انکر سم رآتاراو ایں اببات امت ۱ ات2 

بوخ گند چاشتكە آی مه نقاب را 

پیش از زرال غام رمید آنتاب را 

از توتیا مہرں و زان خاک در بھریں 

خامیئش ڑ مردم صاحب نظر بھی 
تغمیري د رآخرعمرچوں تغمی رکبی رم ۱اخوامت کہ بذویعد ر پارۂ 
ممودہ کردە نائاہ مرنوشت ازل پیش اوآمد ر امرناگز برخلیق 
اورا ذروطن مانوس مالوف دریادت چٹانچٴگذشت و درگڈشت ٭ 

صرفےیع سا وجی 
چند گاھی درگجرات با خواجہ نظام الدیں احمد هراہ بود۔ 
در لھو رآمدہ بومع درویشادہ می بود و زمائیکه غیع غیضی بدگنی 

نامز غد و زمت و لڑاچا سفر آخرت اخمیار نموںد قَاخبا 
دیوادستا و درقصیدہ وغزل صاحب طرز است ازیست ٭ ابیات ٭ 
ز راد کمید سفوعم وگرنہ میفرظلام ٠‏ 
کف پائی بزحمتچونی خارمغیلائش 
گل فرش می کہ خواھد گل بدازار آررد 
'یایه اول "کاب غرفاي خربدار آدرد 
گرم خرادیبدوز يآتضشرخسار ررشن گن 


ْ٠‏ قندفاري سراد: رو ؛ ال امت جن گا در هندوسنانں ہو 
:در گذشٹ او رامت ۱ : نت (پیاتٹس ۴ 
مر مرا ازہ لِمسگہ اڑد دیغنتو ٠‏ د3 0-2 ۱ 


مہ می افذ سا الله 


دل *جروح را پررای ٹیى ندسثہ 
شہید عشق متام کی نیس 
.7 جوں۔ ٹنگ ررزی آفریاند 
۔چر میم نصیبی ژاں دھیں نیِہهمت 
۲ خیالی اژ ٹثم باتني امت و آن شم 
۱ ۰ یکو بنگری جز پیبرھںى نیسدت 
زوزیکہ قمت همٰہ کس از قضا رمید 
' شادی نصیب؛ غیر شد وغم ہما رمید 
ای دل مەگو کہ میرعد آی م٭ بفاله ام 
جاُذدیرںی ھزار ذاله کہ گرڈم کہا رمید 
ْ ِ._ رباىعيی ٭ 


جفا بافلہ پنیاں از تو 7 ژڑي رفلة بلای عمر ہریان از ٹو 


اي تصر 
ٹو گنی ماعتی ولیک ھرگز ٭ ویرانڈ ما نگشت آباد ازتم ... 
و ١‏ 
ھمان -- ق کشمیری |ەت کڈ شمگ از ارصاف کمالش 


7 / خامة شکساہ گرذ ین چون چاہج جمیع مرات سد حبؤیات 


ت') 


۱ ۱ سال اعت 
هر ریمعت ر علیقۂ تمام درشعر ر انشا دارك ر طالب علمی 
بقەر و خطی درمت مدتی درسلک مذشیان بوں و بوطن مالو 
رنت اژومت ٭ ٭ بیت ہ٭ 
7 
عغب فراق ٹو درخابہای دیدہ مرا 
لہ پسٹہ خون جگ رآن چٹانگ خواب درآیّد 
در تلبع لیں شعر میرحسرو کہ ٭ بیت ء 
بگرن دیدۂ خود خارىعقی از مڑہ کرەم 
که نی خیال تر بیریں‌زرك ئه خواسدرآید 
ول ٭ 
ہاوبچشم خونمغاىرژغمت شب جدائی 
چہ کنرکە هست اینہا گل رر زآغعنائی 
درر برگ گل ندازم چەررم بگشتئلشن 
کہ شنیدہ ام زگلہا ہمہ بوی بغنائی 
چو سٹان بر آحتان تو اژای گرننہ ام جا 
کع رتییب در نیاید یہ پہانڈ گدائی 
ٹامرم گشت ازاں خر دیداد جد) 
مر جدا غرتھ ٹخون شك دل ڑاشاد حد١‏ 
عاغقی‌مارڈ دردمت چ۸شجران چەوصال 


خصرد از عشق جدا ٹالد رو فرهاد جہ| 





٘ 


اس 


۳”ث٥‌۲۰۰903)‏ 
دلم ٤چ‏ مہر تو دارں ھفژری تو میدانی 
1+۶ ام بپکس وی راز 7 خ۵[ ۵(ذاہت 


ٴ 


بی حیابانھ تفر از در کشانةگ ما 


گه کسی دیسہتا اجر درد ٹو در خاے ما 
عاشق ذشدی “ہیف ضیران نکعشیدی 
کس پیش ڈو دُملناسٌة طجران جہ کشابہ 
هی جائی نذشسد ٹیک رئییمیت دذدشست 
جزدل ت ںی ٤ہ‏ ٹوجا کردی وار پذرژنں مائن 
ںی امشب داخدالت از جفای٭جرجانںبردام 


خْیا ہتا درم٭یان جان ۵ آ۵ ورنہ می مردام 


فغاںکز چشم آن ا مہریان ژان ٤ون‏ افّادم 


کہ فرگز چ:مار بر نیفغادہ امت پنداری 
خیالٹ در نظر آو رانا میگویم وصال اآمت١'یٍ‏ 7 
دگر از حال سس (ورإ که خبر خواھد کول 
حالت خویش جچا‌ھا جت کہ پروشر ح دھم 


یىی پاش 


ك 


اك 


ونائش در سنۂً ثلاث یا اثنی و ۔معیں و تسعمایة (۹۷۳) در اگرہ 





ٹوٹ ر صبوحہپی ”“خوار تاریۓ شف جج 


٤ 
۳۳ 


)١!ںٹژ×)‎ 


بردہ آنادہ و إماشہ میفرماید در شعر سلیقۂ خوب ر نطرتی عالی 


دارد و صاحب د۵یوا۔مت ایں آبیات (ژوست 


/ طایفۂ چغٹیع است بسیار بیعید 


دامٹچ (زر ست ٭ 


دل گم ش۵ و ئمی ددم کس نشان , ازو 
در خندہ (ست لعل تو دارم گمان ازو 
جز رت جائی دل آرارہ را منزل نشد 
از رت گفتم شیم آرارہ آسا دل نشد 
ھمچر خررغید إز مفرای ماہ میما آمدی 
خوب رنتی چان من بسیار ژیہا آمدی 
چہرہ گل گل شمع در*جفل نمی خواهم ترا 
ھرطرف چون غاخ گل مایل سی خواھم تزإ 
ضمیر درمت چو آثینہ در مقاہل ماست 
درو معایذہ پیداست الچ دردل مامت 
درد عشقی ئز تو پنہاں دردل و جان ۵اغتم 
شد عیان از چہرة ام هر چند پنہانں داغنم 
مہی مرری کہ پر وردم دروں چشم خونبارش 
'مچشم خویش می بیئمکفوں باەرخس وخارش 
بیاای اشک ازیں‌رنٹن ز چشرتر چہ“؛خواعی 
مرا رموای عالم ساخني دیگر چہ اخراهی 


صبرحجی 


٭ آبیات ٭ 


وا اُباليی بود در شعرمھارت 


٭ (بیات ٭ 


۲٣٥٢ ((‏ ) 
ھزار گونە جفا می کند رتہب معظم 
ولی شعوریی مسکین چسان ہرری توآرد 
عشق در سد رک جائنش گر فذہشا 
حیبرت دیدار زبائش گردت 
زلف گجش بررم مہوش ناد 
نعسل برای تو در]تش نہساد 
عہد لیم۵ قغم رتا تن 
عسمہ جا یو اگردافنیسن 
غبغسجسا آن دلبسر ابررھسال 
عکس قلالی مت در ات زال 


ںد 


ی کہ چو خورشید گرفت ارتفاع 


ما عیانں گشٹ زژ تثعھت القصفاع 

ملڈ صادق حلوائیٌ 2 سمرقندئ 
رتبڈ آر اژڑیں عالی ن تی کہ در شمار شعرا را پاشاعراں عصر 
ٹر آورٹہ تت 31 حلک بروڑ ٰ و بر خکوں ھم اہٹت ملائی خوش 
در هندومقان و 5 پہلسله ملسلة . آنہا ہر ھم زدہ توفیق 
رنیِق غہہ کشان کشان ہزیارت بیت اللہ الحرام و آن اماک شریفہ 
برل و درمنڈ نہعہ و ھفناں و ظشت ) ۸ 9۷ () مراجعت نمودة فص 
رطن مالوف گرد ر میرزا >“عمد حکیم اررا در بل تکلیف توئف 


رغط) 
دي اجل میگفت بہر بردن'جانں مریضا 
ه رگعا رٹیم پیش از ما عللجی کردہ بوٹ 
مولنا درہاب بد نقسي وىی پر ھیزی میرگفتہ ٭ 
رباعِئ مستراد 
لی میردر سی عصید: چون می گئیں؛ در معد؟ مث 
ورمی گنہں نریدہ چون سی گفیں ؛ زادخال فٔؤہت 
لوحی کو درر رباءبی جامند ؛ با خط غبار 
خود گوکہ درر تصیدہ چوں می گئیں ؛ با ئل درستا 
ایں اشعار رادۂ طبع “ح رآڈار مولنا لست کہ ٭ ابیات ٭ 
ز سرودای بقانں داری عری با موی ژرلیدہ 
سرت گردمکة با ماش سری داری و ٭وداثی 
تار ژلف ایمائذ×ھ پر رخسار چاىانں سں امت 
یا مگر برربی آتش رغلَة جان من امت 
جای ما زیرزمیں بە کزبرای نفس شرم 
منت رری ز٥یِں‏ از اھل عالم می کشم 
شعوری ٹرقثی 
طالب علمی امت سیاق ورزندہ ازوست کہ ٭ (بیات ٭ 
ایكه زدیم شجرار درءکرات مرڈثی 
مژدہ که آں مسیےدم میرسعد ر رمسیدۃامہٹ 
مرا ڑخانہ ىروں هردم آرزدی توآزد 


گریٹ شرق گریباں سن بسوی توآزد 


تدج 


شکربی اصفہانی 

دریں نزدیکی بہنٹ آئدء پا خان خانان رلد بیرەخان میبافشد 
ر علیقة خوش دارد ازوہت ٭ (ببات ٭ 

_ھٹوز نالڈً غبہايی مس اثر دارد 

کماںی شستّةگ مس تیر کرگر دارد 

دلم 8جر در آرانخت رحمثتی ای بخت 

گه دمت عریدہ با کوە در گکمر دار۵ 

ٹو گل بەإمی یاراں نشان ٤ہ‏ خستۂڈجر 

پنوک ھرسڑۃت ماك پار جگر دارد 

ای خد! جنس مر از غیب بازاری بدہ 

می فروشم دل بدیداری خریداري بدہ 

در مت متا عمذہ طرب نرخ چۃ پرەيی 

دنم کہ تو نسثائی می ھم نفریشم 

لذت درد معبت کی فراموشم شود 


آن نمکارا سك ہمغز( “ٌخوان افشائدەام 


ھماںی یف إلملوک حکیم |‌سمث وڈکیکہ پمعا لے مر مل 


7 )( ےمدں جامہ بات فگری تی لصں ) ٤ہ میر رباعی مہشہور امت‎ (٥ 


مشغول بودہ سیر درحق ار گفْلْه کہ ٭ تطعہ ٭ 


817 قاطع بفدگان ۸ لويی ملف الملوک 


آنگہ طرح نو احکمت در عمل آوركہ ہوں 


۰ )۲۲۲ 
: گت بایك بشہنشاہ بگوثئيی “جمل ۰ 
۰ گقٹمش اکبر جم قدر سلیمانں دانش ٠‏ 


۰ گفت خاقان بلند اخٹر خورثید معل‎ ٠ 
-: گفٹم آی ذات نبي را بتعظم انی‎ ۰ 
۰ گفغت آن خلق خدا را بتفضل ارول‎ ۰: 
۰ گفتم اصلر نسبش لزم تاج اممتار سریر‎ ٠ 
٠ گفتلافرکرمشحامےملکمسر ملل‎ ۰ 
ر ایں در بیٹ ازان قصیدہ امت بالتزام نیل کە ٭ (بیات ٭‎ 
ای خوش آن ڈبہا کۂ هردم در دعاي غیل إو‎ ً 

سور و اللیل خوائم بر لب آپ بیاہ : 

فیل رىارای آھو چشم کوکووال را ٠‏ 
' می کغم ھراعظاہ یاد و میکشم از سیلہ آف٠‏ 


وایں مطلع تصیدۂ اومٹ کہ شش چب زلزم گرنته ‏ ٭ ابیات ہ 
اي جہان درتبضۂ حکمت بضرب تیغ رتیر 
. ٹاجدار آخت و بخت از میل ولمپ آماقگیر _ 
ٹاي ر تشمنئر تیغ وثیرت مہرر مہ برق رشہاب 
در غمار فیل ر امت گقٹءہ عاجزمد دبیر 
نچوں شہرت دیوان ار در نہایت ممال امت ا:ُجا بہمیں قدر الا 
نمود ژمائیکہ بٹرجمڈ مہابہارت مامور عدمیگفتگۂہ ایں انسالہای 
دور ر دراز خوابہائی ماند کە کسی در تب بیئد ونات ملاشیري در 
در کومستاں یومف زئی درسنۂ نہصد و لوٹ و چہار (۹۹۴) واتع 
مد چنالچہ ق با 


).ا۳) 
چرا اي (شکدزچشما زوہاع یارمیگردی 
گا بودی ٥ہ‏ اکذوں مانع دیدار میگردی 
سراپا جانئی ی۔ با صبا در قالب شوثم 


مہرت گردم مگر درکوي او پسیار میگردی 


از تصیِد٤‏ جواب و ال اودمٹك ایں چند بیٹ کہ 


گفتم ایدل زچہ اوضاعجہاںگشت بدەل 
گفت خامسویش کە در مغزفلک رف خلل' 
گفتم از چاهە امید ]ب تمٹنا نرسد 
گفت کوتہ بود اڑ وی رن طول اِمل 
گغم آمایشی ار هسث بگوئید گُجامت 
گفت در خواب نمایند پص ازخواب|جل 
گفقم آیا نفسی: شاد توانں بر۵ بسر 
گفت قولیمت کہ ھرگز نہ در آید بعمل 
گغتم آن پار چرا ابروی پر ان دار۵ 
. گفت با صاحب بدخو ئنوانں کرد جدل 

گفٹم آئینڈ دانش ھمہ جا زنگ گرفت 
گفت کو مصقَلة جود کہ گیرد صیقل 

گغنم اهھل “٭خ آز ایش “جلس باشند 

گفت اینہا نثوان گفت ' بارباب ڈرل 
گفٹم آنموس اڑین :مردم دو اڑ معنی 
گفت فریاد ازیں توم جفا جوی دغل 


گفم از اشخہت یتفصیل شکایہت دارم 


))7187.( 


نہادہ و استکشاف حال او ازدن قطعہ سیقوان نمو 
اگر از شعر شیریم پرعی ٭ گریم ار درمسیانعه انصاف امت 
نہ عمہ شعر شاعران سر است ٭ نہ ہمہ بادۂ ۰مان صاف امت 


ہ٭تطط٭ 


میري ارڈال را مکن مدحی ٭ کہ منامب بعال اشراف است 
غزل ومثٹو یش جملە عقط ٭ ریں“خی‌نی سنیز:نی اف امت 
ایں چند شر الجۂ ذعنی وڈان اوست کھ ایراہ مي یاید ٭ ابیات ٭ 


٠ 


3٭ 


چغان نریفته عە دل جمال علمی را 
که با دلست بەدر گغتلی تسلي را 
درآی دلي کە توئی یاد دیگري کردن 
دروں کب پرمتیدنست عڑّی را 
شجوم ناز چنان گرد ر پیش یار گرنت 
کے راد ثیمت دران تنئنا تمنی را 
گرران گر تیز تر میران کہ از درد نراق 
مصر فریاد ژڑدغا ہر نتابد پیش اڑژیِن 
بسٹم بنامہ تار سفید ر اغارٹی امت 
گزدوریوتودز رگ جاں خویلمائد:لست 
بی رخت دریاي درد و نم وجوں ما بون 
(منخوان پہلوی ما موي آن دریا بوں 
بف تیخ ستم اڑ بہر تقلم تیز می آیە 
ژبیداد انچه میگویند ازاں خونری زمیآید 
ژاس امید واری‌تامدی پندارہ ازشیردی 
موی درداك مسکیں‌گر: رشمہپرویز می آید 


0 


ا کا ۱ 

عید زادہ [سٹ اگرچہ عامی امت اما فطرثي بس عالی ر ومعی 
ھموار اشت کسب حیڈیت در خدمت پەر خود مواانا ٭حعبی کرد: 
رایں مطلع از پەر (ومت بت ھ 

ھست اڑ باران لطفت ای کریم کرماز 

٥ر‏ دل۵انا بہر یت ثطرہ صد دربای راز 
آو ڈدرت مام بر گفن اشعار داثٹ جنااچہ دعوی میگرٹ ٤ہ‏ شبي 
سی غزل گفہ ام والاہ إعلم روزی در >جلسی قطعة إز دیوانی 
>٭خوانو کہ مشتملبریں مصراع بوں ۱ رع ٭ 

چار دفٹرشعر فرب چناب انداختم 
مولنا الہكان اطروهہ مرحوم در بدیمەگفت چہ می شد اگر ایں پیل 
۱ را هم ي انداختی ؛ خالی از إملغنائی ر دردمندیؿی ر نقريی 
نبوں چنانچہ خوں اشعار باینی معنی میکند ور میگوید کہ ٭ تطعہ ٭ 

صاحمسا خوان ففمرم و ھرگز ٭ ھمت من لشواھد از خانان 
قرض هفدەر بشرط دہ پاچاہ ٭ بە کە انعام ایں مسلمانان 

و شکوبات را دن شاعري از معاصران بہقر ازو گفذہ ازژان جملہ 
اہنکہ 7 م تطع ھ 

گذشٴگای هھمہ عشرت کذید کا سو دید 

ازالەہ عیش بر انثاد از میانة ما 

ایا کمان کہ پس إز ما رسید الع 

بشکر الک فبوديدك در زسانڈگ سا 
العق کہ دروادسی تصیدہ و تطعء گوئی سبقت از اقران ربودہ و 
لمت فصاحت دیگران را بسقہ مہرمکوت ہر دھان ناطقۂ ایشانں 


را 


( مخ ) 


۹4 عطايی خویش ‌نگہدار و شعرسن بِفقروحعمت ٠‏ 
۰ (متغفر الله از دل !یچاعنی درل ۔ ٠‏ 
* پیگاں بمیئە بە ئە دل مردہ در بغل 2 


شاہ ابوالمعالی 


ڈکرش ۵ر ضس عنوات گذشت خوش طبع بود و علیقة ععر 
دش اہی چند بیت (زر ثبت (فتاد ٭ (بیات ٭ 
جاں س هم“حبت (غیار بوڈ نیک نیمت 
چز سن بیس بہریگ یار بوڈن نیک لیست 
خوش ىوہ آزردن عاشق گہي گە لطف نیز 
دایما ہر ممنك آزار بودن ٹیک ئٹیمت 
برامید رمل خوش سي باش در کئي نراق 
نا امید از دولت بیدار بودن نیک نیغفتی 
جدا ژزرودل تو ای دلبر یکازہ شدم 
امیر ببدك غراثنت بہر بہانە شدم 
ز بس فسصانڈ عشق تو خوائدہ (م ھرجا 
میاں مردم عالم بدیں فسازہ شدم 
ہزار گونھ غمم حاصل امت در دل ازو 
اگر مر( نعشد غم٠‏ دگر نیہ حاصل ازر 
ری 
از دیہي است کو کووال نام از باجاب' پدرش از جمامڈ , 


1 


ماجیااذمت ٦‏ تبیلة پزرک امت مشہور و مادرش را میگفت ٤‏ 


( م۳ ) 


ذرخدمتا پادشامشی بو۵ رإر حسب تقدیر جد| 5 پا (مسر سو 


می ر۵ اون در کابل پا کلیے مممں خانں “ٗي پا٭د ایی حد 


3 


بپیت ازر ایراں إفکاد 


٭ 


انس 


اول س رگرہیۓعشقست و دل در اضطراب 
شمچو طعلی کو تید هلگام بیداری زخواب 
گل حمایل کرد تا مرو سہی بالی >ی 
مرن زگلدررشک ر گل رغیرت ازپیراھنش 
نیافنت از دل گم گشةمہ ام نشا‌کہ چةشد 


نسیم اگرچہ دو زلف تو تار ثار کشاد 


در خانه از ادب نتوائم قدم نہاد 


کز پرثو رخ ڈو ھمہ خائة پر شد8 (مت 
ازلطفے و عتاب تو زما راز خیزد 
از عشنةۂ تسلیم تو آراز نپخیزد 
کرد کس را بعہد ش×ا جہان 
جز ۵م آّب و کہاە دلق نماند 
لیے ص۵ه شکر گز نہایتس فثر 
حجسدی ‏ لدرمیاں خلق_ نمانەه 


قصنٌد٤ۂٴ‏ ہو ای صاحبے عطا گفلم 


کع ھست خەفضل و کمال را فہرمت 


بایری عطا کہ ات تو در براثر ای 
زّ‌ دولت تو مرا رن ( میں گسست 


ّ- اہبات‎ ٦۰. 


ِ* 


ات 


رممم) 
ٹرلہ ساقيی در انجا برد بقدری تحصیل عم کردہ خوش طبع 
فیرین کم (ست از دکن بہند آمدہ و حالا در بنثالہ امت ار رامہت 
٭ ابیات ٭ 

ژجانم گاە گریە آہ درد آلود می خیزد 

بلی چوں‌آب ب رآت ش٥‏ شانی دودمی خیزد 

آزردد کلم از سٹم یار نگرہد 

ٹا باع خوش حالی, اغیار نگردد 

چو تیز گذرہ از من ز دیدہ آب برآید 

ز دیدہ آب زتيزيی آنتابْ برآید 

تد دم گم میادإ اخواہش آسد: بائی 

ب×پیش سی چرکسی مضارب زخواب درآزد 

ھرنفس دل ژعەوای مڑہ خرببار کند 

تا مرا باز بدست ٹو گرنٹار کند 

ژان نگەیادتکہ جاں گشت ثکارشآری 

شست را ٹیر هدف خوردہ خبردار گند 

دل غماںگرم “حیٹت تو ھمان مستغنی 

ساتی این درد بگو پیش ئە اظہار کند 

میدی 

نامش مید شاھی ۔امت کہ ذکرش گذشت اڑ سادات 
گرمسیر اممتکھ در کاپی توطىگرفڈہ بوەند خوش طبع خوشگویست 
و از تصوف لہر؟ دارٹ۵ سرید شیع اسلام چشٹی (مست چند کا٭ 


0 


رر می 


وق 


نبیرڈ خواچة لان بیگِ مشہور اوت انی رباعي ازومت 


َ 


سباھ 


٭ رباعی ٭ 
اذموس کہ وقہتگل بزردی بگذشت ٭ نربادکہ تاچشمکشودی بگذشت 
بی چشم و خعات بنفشة ونرگس را ٭ ایام بکوری و کبودی بگذشت 
وفائنش د۵رشہرآگرہ درسنۂ نہصد وھفغتاد وھشت ( ۹۷۸ ) وائع شد 
سر مدئ اصفہائی 

شریف إمت چذ کاہ چوئي نویس ہوں حال بہمراہ شریف 
آملي در بنگالہ بخدستی ملعیں امت ارل فیضی تلی میکرٹ۵ 
چوں ؛عضرر پادشاهيی دیج فیضي را بار معارضۃ إفماد ار خود را 
ازآن وادی گفرائیدہ عرمەی تخاص اخةپار نمود طبع تعر دارك 
ای اشعار اژوست ٭ (بیان * 

تا تیغ پاڑ نی بت مغررر ش۵ بلند 

صد گردں نظارگی از درر شد بلند 

سی .درسروگل در بخل[آئ یچو درکاغانہ ام 

بہر تماشاہشکفدخاشاک معنت خانەام 

ثا. برسر کون نہادیم قدم را 

٥ي‏ نبود پر دل ما شادی رورغم را 

ساتئ جرآیری 

از عربست ر پدرش یچ ۱ ابراهیم دفقیہی نالی ہوں شبعہ 


؛ٛط ری خود اد را مجتہد میں (فس ند و نتوطں ںی د٭ر دمشہ۵ہ دو ٹف ژ 


ر یئ ) 
حالت ژڑبان (واز اشعا رآیدار تریودی یکي زیر زادعای او 
پہڈں آآمد عرچہ داثت ر ند(غت یہ پیر ژادہ ۵إدہ بقدم تجرید راہ 
سراندیب پیش گرنت ر درمیان راہ ین حیل فا رخشت شسّیی اورا 
در ربوں ردرای گفرمقاں شخصی بموجب اغارت حضرت نبوت 
صلی اللہ عليه وعلم کە در خواب بار لموہ٭ بودند از عیب ہیدر 
مد ٹجہیزو تغکفیں مقا پرداختہ حقي الاہ ٹراہ ' ار چند دیوان 
جمع کردہ بو ھرسرتبہ کە جذبە ہر ار غلبم می آرد پان یگان را 
, می شمت و اچە باتی ماندہ ہم دیوانی بززگەتٗ این امعاراز 
نتنے ففرصافی آیدارارست -ے ٭ ابیات ٭ 
بغال عارفش در هر نظر حیرانی دارم - 

بدرر مقطہ چوں پرکر درئردانی دارم 

س دیوانہ از خوبان ازان قطع دطرکردم 

کە در۴اغانڈ دل چون ڈو یار جانی دارم 

اساس بارمائي راشكسٌء تا چہ پیش آوہ 

سرازار رموائي ندعتم تا چہ پیش آؤد 

دل دیوادء را سر گشتۂ روي تو می بیئر 

بہرسوبملۂ زنبیرگیسوی ٹومی پیٹ 

از گریہ شەدم غرق بخونں جگر امریز. 

لی دل مدہ از نال مرا درد سر |ہروڑ 

عشق آن گل پیرھن بازمگریبان میئکشد 

وہ کہ چاک جیبمآخر ٹا بك(مان میکشد 





)٣۳م‏ ) 
دردل.۔خبال خالت پبومتہ داشمظا منزل 
پیشت ناگردام اظہار ایی داغ مائد بر دل. 
0 عزرع میں تخم. امید کشم 
چو کىشت نا |میدی جیزی نگشت حاصل 
در یه چو دیديی رخسار خوں نشان را 
اثینه ٢ب‏ گرديە از شرم در مقابل 
ھلال تعشت کە ہر اوس چرخ جا کردہ 
ژبہر کشٹی مس ثیخغ در ھو گركة 
ہلال عیٍد ذمبت اشلنی باطاق ابرویة 
اگر بودی هالي دیگری پبومہ پہلویش 
دھانں او سرموٹثٹی بود از فاز کي بنگر 
٤ع‏ کر زبانش می شکاند در “جن مو را 
پیش سس از بہر آزار دل ریش آمدی ۰ 
مك ‌چۂ بن گردم کہ بامسں‌ایںی چئیں پیش آمدی 

سقا 

نام (1) درۂ ِشيی فائی مشریسٹ از مر یدان ملسل بے جامی 

مہےمل خبوشائی دس هر (ستا غاليی از حۂ٥‌ہڈ‏ نبوں یومذه در 
باغاگردی چند بخلق خہا رسانیەي ر دران 


سوچ مج ٗ+يمس چس 





قی نے 0 ٤‏ 
(+) ھمیں مت درھر ہو نسخہ ۔ ر در آئیں اکبری و غیر 


نس 


رگا - بہرام نام ٍ2 


ادگ 
آئیله زژعکس رح می برک خزن غد 
مین نگم کہ چا دار۵ اعم چابان درڑ 
جا یآن دارد کہ إزعاد ی نگنجدجان'درر 


7 0 


مہمی 
پتقریب گسب پدر خود کە تیرگری بوہ این ٹخلص اخنیار 
کرد شو و نما در خەمت میرڑا مزیز کرک یائلہ و چوں از من 
0" مالگي در رادی شعرقدم بہادہ مشق آر خوب رسیدہ مشہور 
جہادیاں کشتہ درجواب آن تصیدۂ امیدي رازي گفنہ کە 
7 ۰ مطلع |میدی ٭ 
ای تو ملطان ملک زیبائی ٭ ۔ا گداپیٹئان تماڈثائی 
قصیدۂ خود را روزی بر حر دیران میگذرادید چوں بایجا رسید کہ 
یع“ سنی پاکم ر ؛خارائيی 
لشکر خان میر اخشی کہ حرلسائی مہم برض بود ر آشکارا نی 
ساخت پرمیں کہ ملا سەی نا پاک ھم مۂباشد میرزا عزیز کرک 
دربدینںہ گفت چٹنالچہ شما و تاسم ارسلان در حق, اد میگوید 
٭ ریاعی ٭ 
سہمي' ر‌ طریعيی و فریڈون دزدند 





چون گریه ر چوں شفال د میمون دزدئد 
ژنہار پرایشاں “خی خویش “”خواں 
کاینہا دو سم تا غاعر مضمون دزدند 


در جراب مصیدۂ (میدی گەتە کہ ٭ اىیات ٭ 


)۲َّ٢ (‏ 
ڈر رحمہتا بروئی عاشقان زار می زندں 
نام مگو برايی پنئی ا سز مر 
دیگر مکںی عذاب برای |٥‏ مر 
سہہری 
مدرڑا پیک برادر ژاد؟ خواجہ مسبناہست ٤ہ‏ مشہور را 
جہانں بوں یہ دیوانں امہمتٹ ایرں ,سم اشعار لیے طبع روشىی اوت 
٠‏ ٹیس رف ڑھ 07 خشم زا گری 
٠‏ غریب بکويی با گذاريی ک٤‏ ر۵ 
ریسا گومی ٹوشددل غریبکاريی کر 
چوں لزا نا کک میہریا پدرر شاه 
۱ گذوںکة گل شگُٹث و گلعثنان معطرامتا 
شاء پلئد در ھمایوں کہ از شرف 
خاکدرش ہمرتبه زژ افلاک برثرامت 
ای 
ملاژزم دد بر "خان ہو و خان مبلغ ھقفت ھ زار ررپیۂ بدمت 
او نذر ]سڈانڈ حضرت امام رضا علیہ إلےیم والثنا و رسنان و ہەهہ را 
پمصرف رمازیدہ درانچا بپپای حساب شاء طہمامپی در آمد درمنڈ 


بعد رماتان جار (۹۷۶): آزال ککاجہ: خاد یائعت اون 


ایبات ازومت کہ ٭ (بیات ٭ 
رخمارۂً زرام چو در آثینہ عیان, شد 


7۰ ۱ 


رخئر) 
:اویست ڈرآن زمیں ملا آصقی کە : ٭ (بیات ٭ 
برما غب غم ٤‏ ربمی تنگ گرثلة ۱ 
کو مبےي ؛ۓ "آئینڈ ما زنگ گرنته 
٦‏ مطلع ٦‏ 
"آن شوخ جغا پیش پىف سنگ گرزتہ 
گویا بھی خمتە رہ جنگ گرنٹہ 
ہنشلۃ مع صن بسر مسلد خويی 
شامی (ست کھ جابر مراورنگ گرٹنہ گرتہ 
از نال ر می ہم ,نکنند بی توبہادر 
زینعان کە نی غم تو درچنگ گرنڈہ 
نار تضیۂ کلام الملوک ملوکگ الام اینقدر از ایشان ہسیار مود 
سری 


تافی نقیہي خوش طبعي بود بہند آمدہ ر گذدتء بغرف 
ژیارت حج اسلام مشرف گردید٤8‏ در عم عروضش و قانیه و معما 
بی نظیر ہود یں رباعيی ازومىت 37 ٠‏ رباعی ۰ 
میری بعریم جانں و دل منزل کن : 
قطع نظر از صورت آپ د گل کی 
جز مسرفشص خد ای جنپ[ (ست همهة 
پذر ز ہەە مبرنٹي, حاصل .کن 
مہ ولة ٭ 


نہ بہ رچشم دردآینراس بیمار می ند۵ : 


زومر 
,جواب گفللد ازان جملہ ایںی (سہب ۸4 ببہث ٦‏ 
گفتم کہ گمائیسث دمانی کە تو داری 
گفٹا کہ یقیں (ست گمانی کہ توداريی 
سرچشمةٌ خضرامت دھانی کہ توداريی 
ماھی امت درآںچشمہزبانیکەتودری 
|کذوں از [لُچڈدنی شعر و شاعری ۔ه در سان حاھلیِت شایع اہول و 
)۲ ۰ 7 : : 
داریِں ایام از حملڈ مق فبات می نمایہ نیڈ نصوح بہکر (زورمہٹا 
(بیاٹ ٭ 
فغان و اا٤‏ ہمان جری مہگں ای دل 
مہا بعضرت جانا بأن زبان کہ توداني 
دلبری‌دارمکہ رویشں‌چوںگل ومومفبلست 
مقبل پر چیں او افادہ ہر ون گلہتٹ 
جانا نجوں مثڈل پو جاذا كَ دیگر 


مائذہ دمرىی 


دلشدء دیرانڈگ دیگر 
ای مکجے از لم ہیں تو پیمائہ فرشم 
ما ہو ہلا المسٹیم ژ پیمانڈ دیگر 
بہادر خان برادرشل نیز طبع نظم داثت و این مطالع از ابیات 


یتسہ 





) ۲ ں 1 مہم مسات 


)۲۳۸۰)۱) 

الاڈ مشہور را ک۸ کان کفرابوٹ شکستند ملطان “عمد در لشکرز 
ہود ر غذیمت بسیار گرفّہ باڑ گشت و دیگ رخبر (ر منقطع گردید ر 
العق از نہایت ہی عروتیی او بوٹ کہ - خانزماني الثمای 
تخلص او بآدەمیگريی نماید و ار دریں باب با بزرگان منائفہ بئند 
آر رامت درجواب ایں مطلع غزالی 7 ٭ بیتد٭ 
زاھدا عرذاں بدلق ونعڈ وممراکنیمت 
عشق پیە اک کہ اینہا داخل‌ادراک یدمٹ 

٭ ول ٭ 
گربدل دارد ریب !ازما غباري باک لیمٹ 
زوس امت این ہیما کائینڈاوہا اکنیست 
9ك اددر چشمم نشیند اہ دردل آن پری 
میہجا تسکین نەارٹ زائكه جادودیدہ متس 
چوں کم تفبیہ اپرریٹ ہماہ نو کٹ نی 
هر سرمہئی ز ابرریت دالی دیدہ ام 


سلطانں 


تخلص خانزطان لمت چوں احوال اونه تلہا دریں ×ذثخذب 


باکه در همه تواری هندرمثان مشہور لمك تعریف او آتعصیل 


حاصل (ہت اورامت : ٭ بت ٭ 
باریگ چو سرثیست میاٹی کہ تو داريی , 
گریا عرآن موممٹا دھانی 3 تو داريی ا 


چں ایں عزل درمپان انەلخكت خیلی (ز شعراي إن صردبه 


٤ 


)٢۳۳ 
الثمای مود کة ایِں تغلص را برای خاطر من بگذار او چایزہ را‎ 
رن کردہ گفت سلطان ”حمد نام سی امت کہ پدر نہادہ ازو چوں‎ 
عرمیگغظنم و شہرت تمام پأن یافلہ ام خانزمان گفت اگر نەیگذري‎ 
وع و تہدیہ پھیار ئہود . علاء الدیِں کی آٌخوند اد ّح‎ 
گغفمت کہ غزلی از دیوانں 7ئ رم جام یىی دس (لاے سر‎ 
از تج 0 دہ رجہ .ا [متا میلوانں .ا آورد از‎ 
دیراں "أخدميی ڈدی سر ایی غزل برآمد جػ پارہٹا ٭‎ 
دل خطث را رتم صنع آلہی داندت‎ 
پر سر سادەرخانں حمےھت شافی دانہمہت‎ 
سلطان ”حم در بد یهۃ غزلی گفٹف گه مطلعش ایدذست ہدیا ٭‎ 
هركه دل ۔را صدف سر آلہی ۵|ذمت‎ 
ثیمت گوھر خود را ہکماھی دائمت‎ 
تحسیں نمو وصله معاف مضاعف دادہ باعزاز باز گرہانیك ار دیگر‎ 
درانجا ننوا نسث بود وبی رخصت خائزمان از اْجا ببدلژن رمیە‎ 
و بعه اژان سیر گفان در اطرائفے> میگشٹ رو پدکی رتا و‎ 
درعالی کۂ چہار پادشاہ دک باتفاق جمعیت نمودہ وابت‎ 


پوجانگر ر بعد از جنگکف عظدم در گرزار صحعب 2 تُمولںة 1 


)( +ں۲-) 
سلطاں بای 


پلک مرضعیست اڑ قندھار ُُ عوام ھندرسماں اررا ۔یاکی 
ملخراندند بک رہا کەکیقس باغد وازینمعنی بسیار تریود رمیکفت 
چکٹم کہ مرا بغام آنغاور جانوری کثیف مردار إخرادند تلندری 
میاں ہر بستۂ آزاد وشی دو روز یک ملا قامم کاھی را دیدہ پرسیدہ 
کہ من شریف چند باغد تاحے گفتە کہ از خدا در سال خردم 
سلطان گفله ٤ه‏ “خدوم سا شما را درسال زیادہ میدانسٹیم 
طرلیت عمر خود را کم میفرمائید ملا قاسم خثدہ زدہ و گفتە تو 
قابل صعبت مائيي محعی نمائنہ کە چون روش ملا قامم کاھی 
ھمہ چا اخذ روحربٹ این تر رت 
تدس سرہ گرنتہ کە رنا تن س ربيْ بسنتیں ۔ و ایں از جملہ 
شطمیان صرنیء ام ہك ریعضی عرنفا چئیں تاریل آن نمودہ آئد کہ 
سس اژزخدای عز وجل بەومال یعنی بدوصفت خردم کہ رجوب 
وقدرت باشد چە بندہ مظہر ھمہ صفات ربانی و اخاق خداٹی 
ھت ہو غیر ایی در صفت (زالئہ داغ حدوث و گچڑھرگز 
پیشانی خلقت ار ژایل نمیٹوائد شد امتغفر الاہ سی احۂویات 
2 ملطان طبعی بععر بغایت منامب داثت چوں, 
خاںزمان را کہ نی زملطان تخلص د(ثت دید و تصیدۂ در مدمح او 
گدرائید خان زماں عزار ررپیہ و خلعمت در وچۃ صاء پڈو فرعقاد د 


5 
مس ستسسستسےسےیسشسشےشٹ ‏ حم ےم ۔‪ٹےں سم .سصسش س٣ت‏ سکم 


( ٥٣ں‏ ) دئليی 


۰ 


)1 ۳صّ٘ 
یابك آازٹائیر فریادم کە از بیداں کیہت 
یبودچوں اخگری دردمتوپاي اود ل گرم 
کہ بر ارد‌ہبازی طفل رازدمت(نکندزردش 
کہ ش۵ ژھررگ او چشمہای آب ررانں 
راز گا ؟ ۰ ۲۲۱) : 
رہ ہی وی قاص۵ شرح حالم ر کہ درناہہ 
زدست‌لهخذودی حرفا ڑقلم پسیار افناد× 
ثاصد إز آمدنش سی 6ند ]گلا مرا 
ا کش حذبے شوقٹش پسر راہ مرا 
ار در من ڈمائڈری و تُمعمایة (م۹۸۰) وثت ترج٭ اردروی پادشافی 
بجاذ بگجراٹ در پای دلعه آبوگرھة مفر آخرٹ گزید و همانچا مدفوں 
شد و قامم ارسان:ثار بج "او گفنہ کە مخ 
د(دنء چو مگی پکافر مقان جاں 
ر‌‌ پہداں کوکۓ 
ژزمانہ امہٹث اگرچة حیثیاتدیگر غیر از خط و سوال ۴- (اجملہ ندارك 
اما گاہ گاھی بیٹی ازو مر میزنه (زالجماہ إیں امت کە ٭ بیت ٭ 
آرام دمںی ذمزدھقک ای چرخ کس خرام 
ہے ےے کی ۷کک ہے ے کے ا نج 9ے سے مس سیت 


۱ 


(۷نں) ٹوم 


)۲۳۳۱( 
ژماني مردمی گن ایں چنین از سرڈسان مگذر ے6 
ژڑقاب اقہر نغاني مر( عیانة آتش 
بناز گرم کئنيی دمت از کرانڈ آتش 
بشفر آن دھى تنگت وابریی چو ھال 
چنا شدم کە نیارك مرا كکسي !خبال 
جغا همیں نہ زان شوخ ہیونا دیدم 
ڑھرکەہ چشم وفا داشٹم جضسا دی-ەم 
تو ای نیق ز دہ دلم نہ 
کہ سی ازاں مھ ٹا مہرباں چہسا دیدم ء 
روغنی 
مصضرہ پیمثة بی حیائی بود کە ھزل ار بیٹٹر ازج اومث 
و عالہا در ملک مازمان پادغاعی بود دیوانی دارد تریب بس 
"عزار بیك او رامت ٭ بیت ٭ 
حیات جاردان دار شہید تیغ پیدااشی 
مگر در آبگبری آلعبوان دادہ آستادش 
این ببت نزدیک بہمان مضموں امت کہ از میر |شکی گذشتَ 
وآن این لمع 'بیت ٭ 
مسقائه ھتان تو هرعو نثادہ اند ۱ 
ٹیغ ترا گر کە بمی آب دادہ ازەہ 
وو 
از جفای ار می نالمکه می ٹرغم رنیب , ٠‏ 


٭ 


.۳۔ی۳).۔ 
برای ھٹا نا فرمقادم و ای افعار 22 - م٭ (ببات ٭ 
ا 8 جہ .. 
ئن ّابوت بت 20 لام 3 2 
ےَ٭ ربامعی ٥‏ 
ژامه زیند ۶ن ٢ء‏ تہساری و 
اما غرق گاهینم کو غفاری تنخو 
او قہارت ے۔۔وانه 5 ح'" 
باعی ٤ہ‏ 7 ِیسہتا ور شش ٹاریج پر ہمہ یئ آیك ٭ 
آئے ۱ 
رھ ڈ یی 5 
از مق شون یں ى آلدیںی خوافیھہتا دیوانی مہشہوزدڈارٹ ازومٹۂ؛ ا 
(بیات ٭ 
کروی امیدرارم از لطف خیش یارا 
پر ثافئی ژھر مو (زرعا | سك مارا 
سفر کرد ۵م کے شایدك خاطرم ازغم پیرامایہ 
ج4 دائْسلْم کے م۵ کوہ م عمم ٥ر‏ زا پیش آید ۱ 
رازما زاںگل مرا چرں غلےع از شون دل م ہبہ 
راز دل گفڈن پہر کس بی نہایں مشکلمعت 
ژڑچشم من چواٹنک لی نازنیِں سس رران مگذر 
٘ٛ۳ 


)م۲۲۲۴آ) 


۰ کر جانں شعلھ پر افروخان تع ٦‏ 
٠‏ در شب ھجرکە جان ‏ بای باغت 3 
‌ کر دل درد ر غم اندرخٹئيىی امہ ۰ 
5 ای جەائيی چہ بلائی 3٦‏ مدام ٦‏ 
۰ فرلی ار پیر تی در سوڈئی ات ء 
٦‏ ژای دو جادر طلب عشوۃ و نا 7 
-- مست را عریدء آسوخڈنی (ست ٠‏ 
7 اي درائی طلصفب وصل بتاں 7 
٠‏ شعلہ و پذبە ؟۶ ۵وخانی !می : 
۱ رٹمی 


میر حیدر معمائی از اشان امت نہم عالي و لیتق 
درم دار۵ درغئی 7 و تار ریش بيی ہبدل امت بک , غیر اڑٹی 
درفنی داز کە امری دیگر ھم ملباڈد ررڑيی غیج فیضيی گذت 
کہ در ھندرستان حا معما مٹررک غد: و عیب میدابند گفت 
بققریبٔ معما سالہا در والبت تعب گشیدم اکتوں کہ دربن راديی 
پیرشدہ ہاشم خوں را چگونەہ آزانں میٹوانم گذرا۔ید همراہ خواجه 
حبیب اللہ اڑ گُسرات ٴبلھو رآمد ر روزی معتدبەاز سرکر بادماەيی 
ر دیگران اھل دخل گرنت و بر کشتنيی نشعنّہ متوجہ وطن گ ردایكہ 
چوں آز هر م زگذشت تزدیگ میے رو ےفقران زمعید گقشنی او تبامی 
شد و ھرچه داشت یٹاراي رفت اآزان جملعِ چند جزر از ثغمیر 


بی نقط ۸ ات فیٍضی بٹوقیعات إفاضل ر دیران ار بود کہ بوالیت 


( 
بیزار تشد ژیادہ وجام و عبو شکستا 
خیز ای دل کہ پار در جنگ اعت 
زندگی نز عاشقان تنگ امت 
عاققسان را بسراہ -عربازی 
ھر قدم صك ہزار پرمنگ امت 
وسمعت آباد کارخالڈگ عثقف 
برسیاج معیتم تنگی است 
بس ڈٹرازژ اس ھت هھمت من 
چکٹم پای بخت مس لنگت امت 
ای دوائی حذر کہ در کویش 
نتنھ بیدار ر عشق در رنگ انت 
روش ان دید کە دیدن ۵اذمت 
خرم آٔنىی دل ۶ۃ تپیدن دانعت 
کی کشد معئٹ ایں تنگ تغس 
مرغ زوحم گه ‏ پرید٥نں‏ ذالمت ۰ 
در گفارم نلشیند ھرگز 
طفل اڈکم کہ د۵ویدں داندست 
نقواں پالے کدگر در خانہ 
صید وحشی ٤ه‏ رمیدن ۵و افئستۓ 
نفنه سبل درائی بهة بہشت 
چیں گل از باغ تو چیدن ۵'ذستي 


زرڑ رای لّ نم سوخئن وف 


)۱ے ) 
و سیگویئد کہ مراد اڑیں تلیے خان بوںن ٭ 
ٰ درائی 
ھمان حکیم عیں الملک اعت |ٍر إ(ڑجانب والد٭ از فرژندانں 
علامه سولنا جلال الدیں درائی امت بلطف حخصایل و حسیى 
شمایل مخصوص و ممتازامت ر در رادؿ گمالیی چشمدر۵ علیل 


' 
عدیل ار ندیدہ إندگاہ گاھی بشعرمی پردازد ر ازرمت ٭ آبیات ٭ 


* ژزابر غم ئە ژالہ برن دل تنگ سی بارد‎ ٠ 
َ زتائیر حوادث برسر سی سنگ میبارد‎ : 
۰ چنان تندامت پا اھل دل آی شوخ جفاپیشہ‎ ٠ 
٠ کم گا آشٹی از غمزۂٌ اد جلنک سیبارد‎ -: 
٠ درائی از در اححان اوکفرامت نومیدی‎ 
۰ که ابر میض او درمنگت درفر۔نگ می بارد‎ ۰ 
٠ رم ھرغب بگرٹوں الہ ام با]> ڑ زاریہا‎ ٠ 
میہ ررڑی چو می یارب چہ سازد باچنیی شبہا‎ 8 
مم ریرانی نقد پید| ئء تعمبری ندافت , *٭‎ ٠ 
2. درد بیدرماں عشقمت اینکم تدبیر ی نداشت‎ ٠ 
۴ در عب زلف میاعش خواب مرگم در راون‎ ۰ 
0٦ وب بو ا جب خوابي پریھانی کەعتعبیری نەاعثتِ‎ 
٠ وہ چه عادقئش‌نعاعی بود واں‌منزل کجاءہت‎ 0 
۰ ٭×... مندرر پیدا نشد یک میاە کو تیري نك(ثعت‎ 


فرکس گە تطرً زی درمثیٰ ؟کشید :- 


[ 0 ا جا 


پر مد وبا حکم پاںشاہ ڈونڈری 


در ما٭ا صفر خواجہ ابراھیم کسبری 


جیوں گر سفر ز عالم پر شر و شی 








ثاے_ سشّلثت ڈاھ لہ 
ر0 ش خواجہ ابر 8‪ 8728 
دریںی نزدیکی از عراق آمدء إحدی شدہ و پیش اڑانکہ 
مشرف اآحدیاں ہوٹ و بروٹی گن دار۵ گفله سٔ رہاعی ثّ 
ایں ماد دل آخر (حدی خواھد شد 
ات ۰ ‫ ۸ 


قربان پررٹ مرمدی خواھد شن ۱ 
داہی 

دآنہ دیہی امت اژ ذشاپور (نےا اوقاتٹ بزراعتٹ و تفاعتۂ 
میگذرانید ذاکاه تم پاگندگي دردلش اففاد و ھوای ھن کرد و 
ہری از کش كت و کار پر ذند(|(شت اکڈر شعر بہمانں زبانں روسنایادہ 
7 یگفظفت و غزلیات 0 ہزیاں نصئے نیزیسیار دارد چوں طرزخوا: نەنِ 
و ذوشٹرى ژپانں : خاس او بر عام دشوار بغابرانں سس ہشن روزئ 
شاعری الفنی تزرلیںی ر چوگان, از دوسہتۓ خطا ش٤‏ پر ہھنی ورك 
٥دانہي‏ ایں قطعه گفغت *ً قطاعۃت ٭ 

الفنی کہ شعربە میگفت ٭ نیک ژزر باطِ اوندائنش 


. 7 و جج 5 7 71ی۸0.: ك ڈروں ان 
چخ چوگانيی از تضا ِشکستا ٭ِ پشتَاییذي ہجای۵ لہ اش 


)( +۲۲۰۰ 
موخت پررانەصقت مرغ دل صن ایگش 
گر آن شع شب افروز نمیگردیدم 
گردہ تی رمڑہ اش مرخ نمي ؟ردم چشم 
هدف اوک دل درز نمیگردیدم 


٭ رباعی ٭ 

تا از ظر آن پار پسئدیدہ برنت 

خون دلم از دید غمدیدہ برنت 

ونت از نظرر زدل درذنت' این غلطممت 

کز دل رود ھرانچی از دید بت 
ویئی از شاگردان میر درخط ر از مصاحبان فقیر خواجہ ابراعیم 
حسین احدیسمت رحمہ الله ۶ە از بزرگ زادگان بلدۂ بلوط و خویشان 
نزدیک دیع عبد الرحس للهوزي بلوطي استٴکد در مقتدائي و 
وأیت مشربی درزماں خوے شہرۂ ررزگاربوں ار از مالرفردر در عیی 
جرانی بدار عردر رفت ودٹہالی احیاب را کباب ماخت ونقیں رات 
ڈریکسال بتفارت الک ایام مصیبت آر وەم مصیبت میرزا ' 
طار اون إحمد رمید ر دا یاران کہنە را ثازہ ماج و درز وو 
ٹازہ ترمیشو ۰ نظم ٠‏ 
درینا دردرا مرھم ندیدم ٭ إمید رصل بوہ آس ھم نذیدم 
آزان کر مرا ممت (مت بنباد ٭ کہ عہد ڈوستان صْکم ندیدم 
درغ کە از بسیاری مصائب طاقت افسوس خوردن نماند ولیک 
چە جلی انعوس چوں ھمہ دریک گتتدیم ر ازیس پردہ رنتہ 
یگدیگر را سی یٹم ر درتاری او گعٹہ شد ٰ ٭ رباعيی 


(۳۱۳)۔ 

دا خاک گشمتا و آتش دل شعله ژن ھنوز 
ژزسانئی ٤چ‏ ا و ہہادر خانں مر ظعغیانں و عصیانں بعبرق کشیدنك 
ح٥چر‏ ہرگے با ایشان شم ژبانں ہوںہ :جاذب ہنک [فناد ر غالبا در 


سر ھمان فلكہ ر ہت +۴ 


خمرري 
خواھرزادۂ میرڑا قامم حجنابدیسٹا از سفر حماز بہندومتاں 
رمیدہ ملازم شاهھزادۂ بزرکگ می بافد ٭چیزی نیست ازومت 
٦‏ بات ٦‏ 
زنور مشق باشد خعروی را دل چنان رنڈن 
1 شمع مرقد او مہینواں کرں ں (ُُخوانش ر 
زیاللیند,ٴ شیرانں حرم هر پليه إز خوئم 
سگان دہر را لی ھمنشیں زدنں طعمہ مہماںکی 
مر دزری 
نام او سلطان با یزید و خذطاب٢ئب‏ الملک امت خط ذستعلیق 
در جندوسقاں شایدکسی بہفرازر زنوەنہ باشد و سلیقة او درشعر 
امب فناد: خر عەر تونیق زیارٹ حج املام یافہظ ازرعدت 
٭ (بیات ٭ 
گه در درژن جانی گه دردل حزینيی 
2 شوخیی ٤ہ‏ داری یکچا نمی نشیٹثی 
ر گر بوصل تو بد آموز نمی گردیەم 


از غرلق تو ہ٭٭نں روز می گردیام 


و وطط:.) 
و بہ چمل ہیی ثکار دروں ٭ .خاق ازترں .د وہم از بیروں 
ثوشب ٹیرة رفنه یک مہ راہ ٭ مردم از پی باور مشعل آ٭ 
تو بسرما برعذہ گردیدە ٭ خلق در زیر جامە لرژیده 
تو بگرما دراں بجامۂ ررغت ٭ خلق غرق عرق بزبر درخغخت 
ٹو پیادہ بہرطرف رائدہ ٭ ما سوارہ ز کونت در ماندہ 
تو بمیداںن خصم جنگ آور ه لشکر از درطرف تماعاگر۔ 
ای چالطافے(ممدوایں مع ِ اری ٭ کە ینا ر اخویشقی داری 
لی دلیریست درراز اندازہ ٭ این شماعت بٹو تو تازہ 
گرچە اینہا هفر بوہ ہی ریب ٭ لیک از بادثاہ ٴ بائد عیب 
شا اگر درر اژ زیان باشد ٭ مرژەم ملک در امان بائد 
شاہ اڑ خویش اگر دو بی غم ٭ عع زیر و۔ زیر شود عالم 
باتو مارا جہان و جان باید ٭ بی ٹوجان ر جہان چکار آید 
خفہرا غور در فقول من ٭ خاطر شاہ را سلول من 
ایں حدیہدد‌تو دورازسئی امت ٭ شاہ اڑیں گڈُنگوی ممتّخنی امت 
وا چوپیش‌خدایمقبول است ٭ دولت آر بکار مشغول است 
خواب ار جمستہ عیں بیداری ٭ مسنی او کمال هغیاری ۰ 
حق پان کس کەہ کار عاز ووں ٭ از کحت کر بی نباز بوں 
چون این مثنوی خواندہ بادواع ٭ نوازش سرنرازي یافاہ ار دیوائی, 
می زترتیب ۵(دہ ر مشہور (ست آررامت : ٭ بیت ھم 
آعم از دل چند درکویش ئُہان آید بروں: 
بعد زان چندآن کذم انغان کھ ؛جانں آید یرون 


یم گذشتہ از مرو بریاد ‏ رق ہت ای 


0 


می( 

بگدإ فگر علق 07 دلییٰ و۵ ٭ کر دڈل شاءج فگر خلق یو 
یٛۃة شوفذ 'ثار کات بدوڑ اء؛اک لت فمچو فرمان مہ إمہر اوزک 
جچوں درا نوبت جہاند ار امت سه لازسمت احتباط نشار نت 
تو چو شمعيی ومللی و خشانہه ٭ خلق ٤‏ م۵ ٹو تففہ ۲ پروانة ۱ 
ذرہ نیوں چو ترخورز نبوں ”۲ نجمسہشكث پروانہ شمع و نووں 
بعنئی از ٹمہتا ز ئەگي قطقہےة * ٹو شبائی و اڑھمل ہلک رم2 
چراکانٹ آم٤‏ ہت گلع ٭ گل را چون ون گذ‌اشت یلاہ 
ہلو . فرموڈ: حق ٴ نگہھانی ٭ ہذّصہھیی (ئییاہت چوپائی 
پسش دمگں رم انبیا ر گ 4 ازخوٹ کاہ باش و از مرلام 
عمر خوۂ جن ا ات ٭ہر دولت و ملک ر فئیمہ ٹا داں 
پادشاہ ۔ ولی شعساری تو٭ ذو نخان از ورای خرف تو 
همہ داری ژ لطف یرزدانی ہ چکام ثدەدر خود نمیداني 

و دہ ہفیل جم ہیشا سوار بس خلقف در گر كِڈ پر سر ک0 
تو بدندانں فیل دمتا ژنان ٭ مرام (نگشھت فگر در ٹندان 
ٹو بے خردطم فبل پکُےم گشا ٭ آمئنیں مسا فھاندء إز دنیا 
× یہ پیش نت ای پ بلعیب زّ‌ درر خر و ت 
۱ تو گگٹو گیز مار ازدرمہم ان خلق عالم یگ پتچے و ثاب زرغم 
تو شذاور ہہ ' بعربی پایان ٭ برلبیش مت شستہ ما ازجان 

۲۹ 


رمو 
سدے پادشاھی ۵ار و دراقسام حیثیات از ۔پامیگری ر خوشخطی : 
وشعر ومعما ودائش و إمطرلاب ورأجرم دوئق اعداد یگادہ رو 
صاحب تصئیف امت چٹانچہ خود' نشایل خود را درڑی مثنوی _ 
تعداد کردہ درنن مومیقی ررش ادوار نارسی.ر مندی ر سرنت 
راگہا رإ کہ بغیر از دولتمندان بلند مکان صاحب جاہ نمیٹوانند بہم 
ر۔اذیە رو دریں ایام اثری ازان دردیار باتی نیمت نظیر درز ہج 
نداشت ایی چند بیت اژانں مثنوی امت کە در رءظ ر ثنصییںی 
پادشاہ میگوید ٭ مٹنری ٭ 
شہر یارا جہاں “جب جائی اسب ٭ عرزمان اندرر تماشائی ست 
چرخ نیرنگ عاز شعبدہ بازہ هر زمان بازئی گند آغازً 

0 ت3 

پیفن ازیںی بردہ ان در عالم ٭ تا جداراں با عپاە و حشم 
ژاں دلیران ٠‏ پرھوا و ھوس ہ مائد تاریڈٍماي کہنے ریس 
گر بەدنیا ثبات دیدندی ‏ البیا زو چرا 'رمیدندی 
خسررإا کار ایں جہاں حصوث ٭ اانچنیں مسعربوں وخواھد بود 
ژیں ہمہ کروبار پر خم وہدیے ٭ نارنیک است اص ل وآں همہ دی: 
غرغم ایر بوھه زہرخنی ٭ بتو نوبت رمیه تا چە کٹئی 
این زمان کزٹو یائت عالم زی ٭ ۔حی تگہدار بادت از آسیب' 
گر ھمائی پرید زین گلشن ٭ برسر ما تو باش عایھ نگن 
میں سس گە بی ریا باشد ٭ گر نصدیے کلم رہ( باشد 
چوں ”اغیریت تو مي کوشم ٭ سض حق ز ٹو چرا برئم 
حضی زید یا کە عفرو بود ٭ بشنو گر زنفس إمر' بود 
شاد ‏ باید بکھ- درگ او بیگد ٭ ازخود رخلق ر جق بوہ آکا 


)۲۲ 


چشم اإحل از دور إحسرت نگران سہخچا 
خانں اعظم 


اك خانسٹ کہ وقہتش شکشت جوہسا در ژمانیكه شاہ مغفرت 
پناہ ھمایوں پادشاہ نہنگ وار در دربائ گنگے افتادہ ر نزدیلگ 
ہن شد٭ بوں کە چشمةً آفناب سان ٥ر‏ آن “عیط بیکران پنہاں 
شوں نمی ذموں٤‏ زان ور طكً بلا وٴغرقاب ففا بساحل آی 
و ملاہت رمائیك ایی خدست باعہف ترقیات عظیمۂ اروگشت 
اگرچه رتبڈ اوازان بالا تر مث کہ بشع رو شاعری تعریفش نمایذد 
|ما - طبع نظەي داشت ایں اشعار ار ایرإد یافت ٭ (بیات ٭ 
مفہ ہی طفل اشک از خائة چشمم تدم بخروں 
کە سی آیند مردمژادھا از خانھ کم بیرون 
گر بخوشید رخت لاف زنه بدر ہنیر 
'آخر از گنبد فیربزہ نگوں خواهكد شد 
و و ایں رباعي از پمرش یومہف ٭حعمں خان |ستا_ ٭ رباعی 
در کوی مرا خودپسندان دگرند 
در وادءی عشق مستمندان دگرند 
نان بچز رضای جانانں طلبند 
نان دگرنە و کٛردمندان دگرنسە 
حمجر بیگ 
از امرای جغلہ. امت و خویش ٹردی بیگ خشانست کەه 


گذاشت مؤنوی ساقیصہث پیٹ مشئمل پر حجسب حال خویش ۲ 


) و2 

نمائد آقدر از گریة آپ در جگرم 

کە مرغ تیر تو مثقار تر تواند کر 

بجای رشتۂ پیرامنت (یکاش' من باشم 

بایں‌تقریب شایں باتودریک پیْرں‌باشم 

ا برصفۓة عذار تو خط مٹکا مود 

مضمون ٹازہ ایست کہ إز غیب رر نموہ 

از تفا گیرم ببازي ھرزماں چغم رتیب 

تاشود ازدرلت دیدار جانان بی نصیب 

کردہ جا برگوثة چشم تو خال عئبریں 

بازبہر میه میادي نشستء درکیی 

درناله زرمنائي آن گل دہ , باز 

گل دیدہ ام امررژ کہ بلبل غدہ ام باز 

لمل دلجوی تواز تاخالہ بس آزار دید 

وہ کە گلبرگ ترا از ژالہ [ىتہا رمید 
پدر حالتی والہی تخلص داشت این مطلع ازرست ٭ مطلع ٭ 

ساہ عید اہروِ نموں و خاطرم رإ مان کرن ۱ 

غکرللہ کزغم می ررزہ ام آزاد کر 
و ہسرش اگرچہ بقائی تخلص ۵اشت اما از ممر نابرغررداری 
ر۔رائی تخلص آوردد زرد ہمللی غنا رت کہ پدر لشچارہ مردرم 
ا ازمادر!غطائي زم رداہ واەکم خلیفة الزماني از کشمیر باھورآمد 
ٹا گرتوال اررا یقصاصس رمانید طبعنئظميی دادہت اررا ہت ٭ بیت ٭ 


۰ 


تا غمزۂ خوئریز تو غارتمر چان سن .., ٴ 


۲۲۲۱) 


ڈچےے. ازکثشتاھایٰ ایں جہا ن کان خرس کار وخرامت 2 
. یىی خرمٔی نی خوش یىی دانگڈ بای مر چھ 
* گرتیغ غازی میکشەد ور تبر کافر راضیم 7 
۰ دمرں ٹھنڈ خوں خودم پیمانڈ اید اصرا ۰ 
۴ منشینں حیاتی پیش صن شور مرا پھر مرن 8 
7 می عاشقم تو .عاقلی دیوانڈ بای سرا 8 
۱ 27 
کاڈ ۱ 


در گجرات با :میرزا نظام الد یں احمد وگ این إشعار ازومت 
٭ (بیات ٭ 
پیغام دوست داغ جگر ٹازہ مہدیکگفن 
در : رداع د راج سفُر تازہ مہیک۵ 
َ ٭ ربیاعی ٭ 
عافشقف رخ خویش بر درت ول وبردت 
و ان مہرکۂ باثو ۵اڈہٹ بئمود و برفت 
پیشب ۔ہہزار جیله در ہزم رصال 
پروافه بشمع دیدە پکشو۵ و برنت 
حالتیم 
نام او یادگار است خود را از مل علطان , “نج عاضی 
٭یگرفنفت (ما درتا ریخ نظاميی میرزا احمه گفلہ کہ از طایفة 
حعلدھ ا(ستکت یعنوانں ر منٹنی رو حسں عقّیدة فیومومٹبہتا و صاحب 


دیوانں ست (إو رامہت و آبیات ٭ 


ربرثرص) 
ز گفتنی کا دلی نشگفدك پشیبان بای 
چه بال مرغ کە گرشغل روزکر ایی ست 
ژمور ہم تقەمی؛ وام کی گریزاں بای 
خدا بشکوہ زانں می آذھنا نفنەه 
سن و شکایت وانگە ز تو خدا نکند 
٭ رناعي ٭ 
دایم تو سقسم نمود؟ سعذرري 
ناسی زینا شنہود؛ۂ معضووری 
گقتی کھ بمنں حرب جفا بہتاں ست 
حسوہ را تو ىیازمودۂ معسذرريی 
٭ رباعی ٭ 
تا بخٹی آرزر بر پثة تو 
جز پاي تو “ئضغي نید تیشۂ تو 
دشمری نکنٹك الچ 7 ہا خویش کئی 
ای خوں تو برگردں ادیثشة تو 
٭ رلہ ٭ 
. درمیاں کادرانں“ هھسم بسودہ ایم 
یلئه کمر شایسۃّۂة زار نیست 
ٹا در فرد بندم اخود غمفایةۂ ىاید مرا 
آاد کرد عمتم ویرانڈگ باید 'مرا 
آزتصة نردا وەی عالم پریشان میشود 
از گفلکوی درف خود ا(نعالۂ باید سرا 


8 


ُ) و۱۲() 

٭” نظام۶ ظ ‏ 
چوپاکان حیدری ثژا -ي ثوانی 
کمالی ھب کن در عالم خاک 
کە ناقصی رفّن از عالم چان اسف 


“٠َ 


حری 


اڑ افاضشل عراق است در فثرات ھرات ازانجای پ رخطر سفرھند 
گزید ر بمقدہ نذا رمیدہ رری یہ بھابان عدم نہاد اوراست ٭ إبیات ٭ 
مرا برمادہ لوحیہای حہنی خفدہ می آید 
کە عاشق گشتّه وچشم وفا از یار ھم دار۵ 
ژناداقی . بر او کرد ھمدم کار من .ضایع 
عجب تراینکه ہر مریى مفذت یسیار ھم دارد 
خرقه بر تش نہم تا بوی ایماں بشنوی 
اڑ کہں. دلقی گزر یکثار بی 7 نیمت 
حیانئخ گیلاہی 
از یاران دردمند و 7 شک ری و 97 حکدم 


ابو الم در ملاژڑسمست پادشاغی بودہ نو ونما یافىت صاحب 


9 
دیوانں اہ و اررا پا سمصذان [کاہرس ریسہیا اگرجۃ: اڑ ماد علمی 
عاریست اسا جد و جہد و نہہی متا دارد و منصفےەدت او رامدت 


(بیات ٭ ٠‏ ۔ 


ہ.. بودھرسن کە کكني خویش را نگہبان باش ۶ 


)٢۳۸( 
75 آھنای دل خٰد کم تسلی را‎ 
7 
7 ھ:‎ 
ز× حبدري ہریری‎ 
حاجیمت و شاگرد لمانی در مقابل سہو اللمانں شریفٰ‎ 
تبریزی ےه ھم استاد ویدت لعان القیب در ٹریۓ لمانی گفتہ‎ 
درەندومثانں مدتے بوہ و رنت و باز آمد زبار دیگر چان رنت‎ 
کە باز ذیامد ۵یوان ارہغتملبر چاردہ ھزار بیت تشمیناٴبنظز درآمدد ٴ‎ 
اماٴ تماش نیک دران بغایت اناک دید در تعریف نیئن‎ 
پادغاميی میگوید ۰7 ٭ من القصیدء: ٭‎ 
تچوں پشنہايی ریگ رراں 7 نیلہایش گھ درصمف شجامت‎ 
گز پیی غرق کردن اعدا ٭ هرطرف موجہای بعر بامت‎ 
وامپ و خلعت از خزانڈ عامرة در صلۂ ایی تصیدہ بارحکم شه‎ 
و خاژن در ادالی آن تاخیر ئموٹ و این قطعەك گفت ٭ تطعه ٭‎ 
مفغليدازم شہا خواهمکۂم پیش توعرض‎  < 
ژاىکاڑیں مشکل مراصدد اغحسرت ‌بردلست‎ 
میم و زر ائعام کرمی لیک ازخا ٭مرا‎ 
گرنٹی سمکل ر ھرنائرنڈن ہشکلمت‎ 
. ٠ ۔ ولڈ:‎ 
مہر مو رڑیانں عالم را ئبائد إعتبار‎ 
پرتو خورعید در بکجا نميی گیرہ ترار‎ 
سرژم' ھمقدم مو دروں گ چئیی مت‎ 
خوارم دەجا اخغت زبوں‌کەچلینں|مت_‎ 


۰ 
7 


)(۲۲۷) 
دو ص۵ بلبل ہایں جا یکا ممئدر 
بپرہش گنہم ربز حشر آخر شد 
تمھکات گناھاں خلق پارہ کنی۔-د 
ایرں ج۸ “عر! بوں واوں صیادصید|فگُی کۂبوں 

یت خچیری فذشدپید( کزر ٹیر ی ند(شڈدٹ 
ام دردی موی دلدار می بای نوشت 
درد دل بسپہار شد با یارمی بایەئوشظت 
گر ز جعفربہمیں دیں ودلی خرمندی 
بن و ۰کیلش گەدلءۂ دپں بڈُو ارزانی داشتا 
ھممندا نگر کە ٥ه‏ وزق دنئثر |مید 
صد پارہ گرلەہ ایم و ؛خوناب شسلّہ ادم 
گلسٹتان را گلی از نو شگفنهہ امت 

کە (ہشب تا ”حر بلپل تفہ ہمت 


7۲ ' 
شہرآجایش غمہای دل من 5 


۱ آفریەنه برای دل مس صھعرا را 
سی تمام اڑ گل ہر کرٹنں مںى 
گلڈ دی ىی او گلة ذشنبدن ڈست 


میا ےت رجررا مکی ضایع 
يہ خونہا مبُخورم ثا اس و می یل[ 
جعشظر رت کیہ : پار ۵وس نغنت 
مشکسل کە دگر ز پاْ نھیذےە 
رمیك ر مہ ف٭طریم کرد كٍ آ٘نقدر نہ نشمت 


۲/۸ 


راوں۲۱ 
غبار مھک ُخواھم برانں عذار نشیئد 
ازیں مباں ۶ہ ہا خاطرت غبار شید 
مبڑہ را در باغ باشد جای زیرپای گل 
. باغ جنت را فقادہ ۔بزہ ہر بالی گل 


جەفر بیگ ۱ ٦‏ 


مشہور بصفٗ خاں‌تزربنتي برادر زاد؛ۂ سیرزإ غیات الین عليی؛ 
آصف'خان میر بخشی مابق امت ر حالا داخل بخشیان عظام 
ہت رازبس کینڈ کہ در عہد تقرت عمویٰی خویش إعنبار 
ذیادہف دنوز ھم برح ار جنگ ر ناخوشیی دارہ طبع ار در شعر 
ہرجمیع طباع معاصران سابق ونایق است غایتش از بسیاری 
عیش وفرافت و کثرت إشتغال کم ورزش است طالب علميی 
پقدري ھم دارد اگریک ناہ می ىہ دل بسیاری را از ہیمایگای 
ژمانہ کہ چہل ٹومان نقد باغد می بر (ین چند بیت ازوہت 

۰ ٭ (ببات ء٭ 
کارم امررز بە بیدإد گری انقادہ امت 


کە بہرجا ٤ھ‏ نہد پای سری إنمادہ امت 


گرگرت شمع سرکشمتسرگھۃہ٭چون پروانغام 
'آحر بکھتری سیدھه پرواڑ گسناخائہ ام 
گل ہر کس بٹارلي خزان رتا 
مرا ھم گلینں ار ہم گلسقای ای 
پآئش'؛ کرت ً انشادع امت جعفر 


ریخرورں 
و سے فضیل توقیع نثرر نظم عربی ہر ٹفسیر ت فیضی نوشّہ 
کە دلالت پر کمال ار دارد دریں ایام ھردو برادر از لھور موجہ 
وطری معہوں شدہ اند اگر از نہایت کە عرض عام ام ھندرستان 


نی 


امت در راہ قصّد تقائل کفاتی یلگ دیئر ننمایند عجب اہث ٭ 


عیۓچ ےمد ن صوی دھلوی اصلاست ر چوں سرید رد شرب اسلدم 
چشنی (ست ای و گزیدہ در خانقاء ت پور عرف 'میکری 
داخل صوفیه می برد دیوانيی ارہ و صاحب تصانیف امت ازان, 
جملہ کثاب ۵ل و جانں 7 نوشنہ (ما ھندوسفائیائہ ر چون دز 
معفی ڈمچو کاب حسن ودل تفاحي (سماد میر عاليی شیر (ست 
٤ه‏ دإں ٭خن ەزان دادہ زبان بذک 7 آلودن حیف است ر ےہ 
ْ از جفدی ھزار بیھت او قابل ڈکر |ست شاید ھمییى مظلع باقد 
٭ بیت ٭ 
چئیںکە باپرطاوسقیس را میلي|(ست 
مگر کہ از اثر پای ناڈ لیلي (مت 
جعفر 
از کاوائت ھراتامست در واديی شعر و معما بث موافق دارہ 
امیر اخشے اتک خان بود رو غزل سعما ینام میرزاعز پز کوکە والقاب 
واقای او درد ایں چند بہت از اشعار اوت ٭ (بیات ٭ 
شا نه بر ھم .زدہ نٹ سلسلڈ مشکین را 


( غرم ) 2 

مذیگف نی زدارں ایں چند بیت یادگار ازروست ٭ رباعی ٭ 
ھرگہ کە گل زوی ترا یاد کثم ٭ چون بلبل دل موختھ نریاد گکثم 

گرشادبی وصل تؤسرا دمت نداد 

باری بغمت خاطر خود آشاد گن 

سر زلفش مرا سوی جنو تار هتمونگشنہ 

دل دیواذہ ام پا بستۂ ٹید جنون گثقہ 
در مدح قاسم علیخشانں بقال حاکم کاپی درضمن تصیدۂ گفاء 
لیں بیت کہ عفرد ٭ 
ہو نعبت ٹو اخدل خواوی ٭ سی نا میم بمی دامنا۔يب 
وایں بیت عم ملسوت بار سیدارند ر اللہ اعلم +ہنردہ 

مرش دل راک بصد خون حگر پردردم 

اگہان گرنك عق آمد ر ۵ندان ژد وىرد 
برادر بزرگش غیج مضیل در وادی عربیت د۔ثثامی غریب 
دارد 0ت مصیے دارد ایں مطلع تصیدہ ایست ازر کە 
درجراب منیںن الدین طتطرائی گفنہ ؛ەه شر 

یا جمیل الوجە ر نی عنى قدیم الال حال 
رح ریحی بالفوی والدمع کالساسال سال 

ررزيی ادن مطلع خوائد چون ھردر عزیز بغایمت عیزنامند دو 
ظاەرا مخاطبی دریں ٭طلع برادر خررد خود را ساخقء باغند خُیلی 
مذظوظ ۓه رو مطالع تصید: إاصمل ایی (ست گھ ٭ہغعره* 

یا خلی البال قد بللت پا لبلبال بال 

بالنوی زارات ىلبی عہُوّبالزازل زال 


) ۲٢۳( 
٠ ز جک جنگہا :کە نکرڈیم ور میانڈ خویش‎ 
رباعی‎  .. . پدرشٴ شداہ قُليی خان گفئہ‎ 
گہ توبڈ و - کوڑۂگ سی شکلم یکبار دربار نی پیابيی شکۂم‎ 
پارب زیە ]موز سی یغسم برھانں ٭ تا چندکٹم توہڈ و ٹاکےشکنم‎ 
بحاں الله (ڑکلوخ ھ مآتش سي جستء بعد از مراجعت از سفر‎ 
پلّئه ررڑی جذبی و قاضی شمس ٭ زریني ولعضي ازشعرای‎ 
احدإث درراہ بین ان کر حسیں ثنا یىی ک٭ ٭ بیہتا ٭‎ 
گرہمثل جاکۂ ي درہپس آئینۂ شیذصه‎ 
ببند تمثال خویش ٹائنثہ ردبر قفا‎ 
درمیانں داشنند چون نزدیک رمیدم معلبی زی ر ٤چ متفازع فدة‎ ٠ 
بود از سی ھم پرمیەند گغلم کارو بار حالا !جائي رسید کہ :از شعر‎ 
یاراں ٹا تیٹال غرتيی نقوان کرٹ و تیقال درزمان سلطان حسین میرزا‎ 
در ەری مضےکي زبانں داي قالبی ہوں کە پعمامہ و کش رخنش‎ 
وائت علما در ”جال ووداٹ بای شی از طلیۃ هھمراہ‎ 
وی صي دوڈند ارول بعثی چند باسلوب مناظرہ درمیاں سي آورددٴ‎ 
جذب قلوب میکرٹ بعد ازاں مصنوعات را با مہملات “خلوط‎ 


میساشت و ملایاں خوب خوب را (شنباء میشد ٭ 


چمیا یک ہبی رال 


ولد ڈذییچان واصلمہتکۂ خلیفہة و وت عوث ہوں ازمماع 
ر سروٹ ذرتی ثمام ں(شت جمیلي ۔اگرجة از حال پدر چذدإني خبرم 


ندارں سا خالی از طالب علمی وسلیقةة شعری ذیسہتا ھرجند رفا 


)۱ 
جائیْ رمیذ عشق کہ بی درد جان دھد' 
غایت رشکم گر کز ائخوئي آیم بہوش 
گر کسي آگه شود کین گفتگواژیاد کیست 
ترآں شکاری بیقیدی رس آن صیدم 
گە از نہایت خصمی نمیمشد صیاد 

ہو ٭ 
آنی ە لذت شب معران ئدید 
خوث را زریز وصل گریزان ندیدۂ 
خار ماستی لگرزله امت دامفت 
خود را چو خنیم سر بگریپانں ئدیدۂ 
ھرگز نبودہه عشق ترا امثقامتی 
ذرق کم الفاثبی _جالای ندیدۂ 
با شٹچکس جہواب و عوالی نکردۂ 
د(ری دليی کہ مے پشیمان ىدیدۂ 

ول ٭ 
بوں دل ازنگہ غیردر دمتش چوآںمرقی. 
کہ طقل مکقب اژنیممعلممردعد زرش 
پس ازعمری۶ہ چشمریرجمالدلمتار‌|وتده 
یقاب شرم تا رریش تھ ىیٹم درمیان إمند 
سی آن نیم ۶ه بقامد دعم فعانڈ خویش 
کە مازدەش زپی مدعا بہاڈ خویش 
زیک تا تودر بن مااو ھم نفساں 


)۲۲٢۱٢ 


پارب ایی ھر دو را د براہر یی 


جدائٌی 
میر سید علی مص ور اسٛت حیثیات بسیار دار۵ ورھر صفحڈ 
تصویر وی کارزامه ایست رثر هندومتان ثانی مائي ہود و نصثة 
ہیر حمزہ در شائزد زدہ جلد مصورہاهتمام وی زان زادلہ هر جلدی 
صندرٹثٹی و مردرقی یک ذرع در یکذرع ر ۵رھر صشٌےم صورتی 
دیوانی تمام کرٹہ و ایں اشعار اژزائست ٭ آببات ٭ 


صبم دم خار ‏ م اڑ قمل مہ ان میزن 
ناخلی در دل اف پار ٤ؤ‏ پلیل میں 
حجھدںی بغان کعده (یست عشق پیاہانں او 
سرزنش ناکسانی خار مغیلی اہ 
پرد‌از دإغ ودای تو مرتا پای ماس 
تاجر عشقدم و اینہامایڈ سودای مہاسہت 
نم بسمل صیەمو افنادہدرر (ڑکویدوست 
ھمۂ دم شمەم غیر امت چجگویم اررا 
جذہ 
تلیۓا 


پادشاہ ٹلی نام دارد پھر شائٴ ن پار اےوِست طبعمش 


بشر مغامب افغفادہ یں إشعار ازومت و آببیات ٭ 


ار چاشذيی 1 ۔کگسا نع الع ہا بفانں دخ 


ہرک 

سکوں ءکس خویش بہ بیند در آینہ 
: ٭ ماقی نام ٭ 
پیا ِل بە میشالۂ اعل راز ٭ بکش“جام سعلي صورت گداز 
چنال خویش رائن زصورۓ‌بري ٭ کەاز دیدہگردی نہاں چوں ہری 
مگر عرق آن رھثمایت شود ٭ بکوی خرابات جابت شود 
بیا مانی آں شع خلوت شیں ٭ ؟ەچوں‌دستموسی استدرآ۔ئیِْں 
بدسٹم د٭ ر روسلم مازدمت ٭ کە در ری کشایم با “جازژ دمت 
بیا حاقی اڑ بہر رندان مست ٭ بفصادی شیثہ بعىشثای دمت 
نگ کن بدرر و ٭پرس از وبال ٭ ئە درتحط خون خوردںآند حلال 
ہہ حاقي کے کہربای وجوں ٭ کە از جذب طبعش نمایم صەون 
ژنہخیمہ بیرں‌ازیں‌جاى پست ٭ چوعمت کەم زیرپا مرچه هست 
پیا ساتي آں باد گرم خون ٭ ە ٥ر‏ دل نماید معبت نزون 
بدہ تاکٹم آعنائي ہدیمت ٭ زمہرش ڈوم پرچو از مز بودت 
فی نمائد کہ عامت عامیگریہا دریں عاقی نامه ظاە را٘ست 
جہ 7 چابیارا معنلیے بیار داغڈء و عدارات آماٹذہ را نیز خیال 
کرنە٭ ک" در ھمیں معقی بودە داغد وازیں غائل کە عبارت (یشانں 
تطءہ تطمە واتع امت رىیت اول موقوف برثانی امت ۔ در تصیدۂ 
آنٹاب کہ این ہیس از (أجمله امت گفقە کە ٠‏ ٭ بیت ٭ 
: ءکسش گند طبیعہت ررغن ءیان در آپ 

مازد زخاک تدرش اگر (فعر آنقان“ 
تصیدھای ىلئد دارن إما عبارت پست و مان مثل امت کهە ٭نئردء 
٭ْ : خاہا :غان' بلئد ر ھمبت پست 


ایا 


)۳۰۵۰۰ 
چو مہسر لہا-عی دھر گر۵ید٤‏ 
چو خواب آھنا رہی هر دیدۂ 
مگر رش ےچ داست ٹست آنثاب 
کہ شوید جہانی بھک ئطرہ اب 
میاھيی در آنى فوم طالع زحل 
گرنلھ بعصی کە گر ئپی المشسل 
قرو ار لق شع کی مرن فان 
مشخص وت ا نظر روہی شانں 

* ولۂ * 
آزاز کغش شان بدرد زھرہ از حیات 
اصوات زشت شان نبر۵ راہ در ضمیر 
رفقار شان چو]تش وگفتارشانں چوجنگ 
دیدار شان عقوت و ]واز شانں نغیر 
گر در خیال دایہ کند شخص شان گذر 
کودک ژ بیم ثمان نبرد لب بسوی شیر 
ای اڑفروغ شمع رخت انور آیفہ 
وئ گشتہ ازخیال توجان پرور آیفہ 


)سم بھ . 0 4+ 
|ثیئۂ بہر دید خو۵د پیش رر منہ 


درحال می نظر کن و ملگر ٥ر‏ ]ینھ: 


)ئن وار در دلم آٹش علم کشید 
ڈا جا نموں مہر رختا پر ھر یه 
ٹف سعموم ٹہرثو گر شعلۂ در شود 


۲۷ 


رر 


نائی مشہديی 

امش خواجع حسیں امت پیش از اه بہندرستان بیاید 
بزران ابی دیار بربیٹی ازر غائبانہ بزمي می آراسٹند و درعھر 
مجلص شعر اورا ءہ تبرک می خواندد و مشفی الکلم و الام 
برامشادی ار خط می نوشمند چوں آمد آٌّن هہمە شوق آر از حسه 
بفمردگی مبدەل ۰د ودرگوشۂ “جہولی امتادہ ناڈ صد تیر 
(عقراض بودہ حیران وادی سایر القاسی گردید دیوان او مشہوراسمت 
و مثنوی خوب دارن اگرچە عامیچ بیمادہ امت و عباراتش ونا بأن 
قصیدھای بلند او نمیکند اما بہر حال شاعر طبیعت اسك ودر 
همه اقسام “حن غیر از توحعد وسوعظت و نصاہے۳ و حکم دمتئاعی 
طریہ ذارں این چند بیت ازر بیادگار توشقہ میشوں ‏ ٭ بیت ٭ 
چلاں ناز بارہ ڑپا تا مرش ٭ کہ تن توای از از بمٹرش ‏ 
اگرچہ ایں مضموں نزدیک است پان بیت امتاد کە ٭ بیت ٭ 

عشوہ دمایہ اڑ ژمینی باز مشاند (ز ھوا 


٦ 


طرز خرام کردن ر پا بزہیں نہادش 
ول ٭ بات 

گر بمٹل حائئی (؟) "ٹ۵ رپ س[ئیئیشخص 

بیئد ٹمثال خویش 'ٹائئه رو بر قفا 

بھکے از خانه غم بروں ری 

تفگی خانه از بردن در امت ً 


درتعریف (ہلچی سیموید ٭ ۔ ٭ مٹٹوی ٭ 


)۲۷ 
پاورجوں ا ن د٥یوانيی‏ تمام کردہ ازومہف ٭ بب ٭ 
ای زم تو آزار ەرىی و قامدء پید|۵ ۱ 
بید(د ازیں زم و اڑیں قاعدہ فریاں 
بگدر ژنا خوشي ک دریری دیر دیر گپر 
نکی نەدید ھرکە بی کرد با نقیر 
اڑ بہر ملام تو رثہبی ا در راہ 
.- رباعسی ۴ 
دیدم ز فراق اک یعقوب ندەید 
در عشق کشیدم ےم ”چنوں نگشید 
ایی واقعہ گز ھہر و آمد بسرم 
علي اکب ر نام دارد و بققریب شرکت اسمی با پادشاہ رمایل در 
وادیی إاحاں ذوشقہ و موائق علم نقط پادشاء را و خود را آى شخص 
معہود مید ند کے در نگ ذہصد ونوٹ (۹7و) موارق عدںد شخذصی 
ظہور خوآھد کرد و “خفنان ”حمود را می آُرد لعنة اللہ علی فلیہما 
کا فیە و رسالۂ در تصرف منظوم:کردہ ر ایں بیت >ضےك ازاں 
است ۶ہ بزور اشجاع موزوں ساخنہ : جع ٭ 
إحر چم :حر جم (حرجاما مصدر 


۰ 1 مم 7 
و ظط ھر آخر عمر از شعر دوہ کواۓ پاشكد ٭ 





رفص 
عوال “ خلق کە گفتہ سیشوں کدام اعت 
جوا ۶ (ذکه خلق گفتع میقود اللہ خاکف دردحئش کە چہا 
چاویدہ امت و مدار ترزیقات او نقطة اربعہ امت ودرآخر رماله 
بخط خوٹ نوشاہ کہ کقب سکرر ااکرار ٹچانب تجمی مچنہدی 
طبارع آي کرت لت یش فی ہ ی انوی آخروی صاحب مقام ۔ 


باقی بریں تیاس ۔نعوذ بالله سن الکفریات ٭ 


تقی الدیں سّہٴ یا 
نو در مازمت پادثامی آمدہ از ءلوم عقلي نقلي نصیبة 
اسل دارںد ر شعر ىیکو میه(ند طبع نظمی دارہے این ابیات آازرست 
٭ ابیات ٭ 
گردمت ندهەدم کہ بروبت نظر گثم 
باری دعان بیاد لیت پر شکر گٹم 
با آںقە شمچو سبزہ ؛غاکم تماد 
دمت و دلی گجامت ە خاگی بسرکئم 
دریں ایام غاهنامہ را حسب اکم نثر میسازدد رتاش را بپائی 
پدل میکند رریسمان را پذبہ میسازد ٭ 
انی خانں درروری ٠‏ 
از امرای قدەیم (للغدرمہت اسٹ ر بس کعایت رو درایت 7 
ورلطادت طبع مشہور اگر کسی را پعلم ور مضل نزن او تعریفے 
میئردند اول حال بار میمغتکەآھاائيی وحبت ما مشررط است 


باینهه “غتان اراذل ر ارباںی را دردیق ما نشنوی کہ ماع إخاصی 


)۰۰۳9۵۰) 
'الزمانی گذرانیدہ مالش ایاكة چرا یکرویہ دہ تقلیدیائرا بر 
نمی إندازید تا حق بمرکز قرار یابد و توحید خالص ہماند و رمالة 


بریا و ترزیق و منامیت عددیستار حکیم عیں الملک عددتشبیہی 


یا ترژڑیقی یکگی یافئه و باقی معلومات ترزیقی ازاں قیاس:یاید 
کرں صاحب دیواں اسہتا و ای حد بہت : شطمیات اوسٹشا_ 


۹ 


٭ آببات ٭ 


۔ط” 


که چوں سی کش زان دمت رو خخیر در لعد داری 


کر مہ 


تو هر رنگيی ٤ہ‏ خواهشي جامه می پوش 
بی ان 


جلوؤ .هد می شلامم 
ٹر د۵دمت لیںی جہانں و آن جہان پوچ 
کے ٹر ٹست ٹمہمت لیں پو چ 7 اك .- 

و در وقت تعریر این “جالہ رساا٤ً‏ ”مود بسا خوانی ؛عضور شیج 
اہو الفضل ہدمت فقیر ۵( کہ ایی دیباجةڈ 2 ول ٭ 

یا اللہ إأہعمود فی کل غعالہ امثعیں بنفسک الذی ل إلہ ال 

هو العمد للۂ إلفی وج نعمہ بوجود کلیالہ و اظہر وجود الکلیات 
ری لقسہے کل گلیا رھو یعلم نفسہ ر انعلم نفوسنار 1 ھور ّ 
کور ن ال کایں ال بے و سکان لایکونں بغبر و ھوارحم ا یس 


٦ 
سے ہے سے ہے ہے سم سی لاح ھی رج ے شمیو سم سس کی يہ نہ پسس٤٭ػ*س ہہ سلچشت‎ 


(١ںن)‏ ہوم 


(راعك) 
وا گدای عشق ہر سلحاب علطالی؛زند خندۃ ١‏ 
....٤‏ .۔چوبا جس غبارآکودہ از گان برون آید 
- ۔گرد هسٹی رفت برباد ر مئرز ا زآبچشم ٠‏ 
خاکسعارانں رہ عشق ترا پا در گل ات ؛ 


تیع مڑئان تو اندر ڈ؛خودی من نھاز 


َ‫ چوں اخود با زآمەم مد رخذفہ درجان دادّم ' 
در تعریف یل حسب اعم گفتہ ٠‏ مثنويی ٦‏ 


*زخاک رہ شاه گردون سربر ٭ ہی عطر برخوہ نشانك عبیر: 
عقافِ نلک برمرص بیلزاب مم ہوں پشةۂ تل وہ تاف 
میاں را چو بندد بزضیر ژر ٭ بوںد گہکشان رفلک در نظر 
چوآیە بہ تلک (زتف آنٹاب ٭ شات چو نوارہ برغویش آب 

”پقانں ہری پیکر و ماد ور ٭ بعەرمان ثە برمر تشغت او؛ 
نشینند دایم بصه دولبری ٭ بلی کو تا است جای پری 

ار را درمُنڈخمس و ۔بعیں ر تمعمایة ( ۹۷۵) شبی دزژدان بشمشیر 

جفا شہید ماخٹند ر درمر منرلی گە در اگرہ برڑی خود ساختہ بوں 
مداتوں گشت ٭ کے 
ہہ - : 
دو س مرتبہ بہندرمتان _آمدہ د زیڈ ر درین ایام بازآمدو , 
دعوت اعاد مینماید ومردم رابئیش سکوانیہا ؛خواند ر بھی 





(ان)بسي حوادیہا 


ز ۱۲۰) 
5 ہوہےے وڈ ح۰ 
ژزنائش ارزڑ ٹبر ِف [آمسید َ بچاہ نا (سیدی مائدء جارید 
کا مت عق ۵ف 
هیس گردیدہ گرعمش تاہ: بیکاك ٭ چو صید تشذه بر پیرا سك چاہ 
فراز دنہ یا یی ان ٭خل دعصوں ۴ معوس ابروانں و شضدت الک 
2ھ 8 5 )۰ گی جار“ 
ومیدہ برخاف رس ر ادن ٭ در برک سومن إاڑیکشاخ ىسریں 
٦‏ : : ۰ اھ .۰ ہَ: جے 
بےقے بینی نبر دیدء ٭ بوٹ چون غبلمي برقل دمیدء 
-'” سس ۰ ق3 ٦‏ .۰ 
ہم بر عصہكان در یؾامقت ٭ در ماج بیذفة با یکدگر جع ہت 
5 کو وہس ۰ .۰ م پ۰ 
ی از عےے سودرںىی زیادہ اب پان داز نام ور اہب برولب نہادہ 
7 9 ناڈ عما۵ رإ جواب گلہ ایں (بیات [ڑانعمت ٤ء‏ ٭ مثنروی ٭ 
و حسرت لمل ابدارت ۰ دز فردتا زلف ما بدارتة 
سوئی غدەجمم ٹاٹراتنشں ٭* درجسہنمانددچاي جانش 


خونستدل اش ژنحصہ وغم ٭ خونں خو رن ونمیزند دم 


در تعریف صبے گوید کہ جج 


٭ آبیات .۰ 
سی تناد - نہم در جرآن پیمانں گعسل 
تہدۂ خاکمتری گردٹ ثغم از موز دەل 
ھوہ از بہرقلم چوں عام تیغ جغای اہ 
تظلم ر بہانھ حازم و افکم بپای اد 
عقائن عالعي برخو پسندیدم ندانسەم 
گه چنداناعنمادي: دیسق پرمہر روغائ او 


ا ٦دہ‏ مہ گت 0 ٭ٗ 
در حقیکت بخیہای خرتڈ پشمیں کر 


)٤۲ص‏ 
لگ مرداذعدت حرف اؤجاں رد لگفتیبعئق 
دل چوخونسخت بسةہ جان چوباك صرصرامت 
ٹوسنی مردہ حمند شوق در میدانى ءعشق 
7 سی رحی ای بەقصد رھبرت چوں ائبراءمت 
از مندرئی چون ایں تدر طبع شعر و حالت غریب بود ثبت 


نمود: آمدہ ٭ 


تدرري (بەری 

خازادر زاد) موانا ٹرگسی امت ر بەقتضای الواد العال يف 
بالغال ۔ ہلطادت طبع و استقامت ڈهیممتاز بود در زمان امتیای 
دی خان از روم بہندومقان آعدہ واز خواں گرم ار بہرہ مند 
گردیدہ در جنگ ۵ امن کوە بدمث (تكہ خان امیر شَْ راررا با 
علم (مام ھشتم علی الرضا رضوان الله علیہ مر هدایا ماخله در نظر 
شاەنغاعی گذرانیدہ ہنایت مقبرل طبع (غرف (نقاد رسالڈ حسیىی 
ویومف ہنام پوست ”حمد خان بن إلکۂ خان گفقہ ٤ہ‏ مطلعش 
ایں اہت ٭ ٭ مطلع ٭ 
بلام آنئه ری دشمنں ر دوست ھ بہ رجانب)ۂ باشد جانب اومت 
در تعریف إعضای”حبوب ایں اببات ازا یما امت ٭ مثلرٍی ٭ 
رخش آ یئ گرڈان مت عاي ٭ ہری روبانں بأن آئیئەه ”عتاي 
. کفش چون آنناب آئینڈ نور ٭ شعاع آنثاب انگشت آن حور 
بچشم عقل فرق آى شر لب ٭ شہاىي بود رخشان دردل شے 
ندانسٹم غلط گرم غہابی ٭ میان عنبلستانں جوی آنی 


اس ۱ 
ارلاٹ تم رکە در شجاعت افرں ند٭ شد سے ہر جا کہ رر آوردئد 
کردند چو ذے بہروي ي ازروی مذیز ٭ تار شد(بنگڈغنےبہررچکردنا نہ(1) 

کی 
ملوشر نام دار۵ ولك لونں کرں راج عانبر امت ٤ہ‏ نمکزار 
مشہور امت و ایں هہء نملع در ”خرںار تاثی رن سر زمیں اەمتا 
صاحب حس غریب وڈ عجیب امت ارول ارر| محمد منوھرُ 
می 7 بعد ازآن میرزا منوھر خطاب یادٹا و پدرش بارجوٹ 
کفربشرف ر نار و مباعات ھمیری *عمد منوھر سی گفتا 
هر حئد مرضہ ىی طبع بادشاهیے یىی او ظطبع نظمی دارك ایں اشعار 
ازر سہت ٭ ٭ فظم ٭ 
۱ ۱ شی مملغنی بدیں ز برھمی مغرور کفر ۱ 
منت‌حەرىدوسعرا| پاکفررایمان کرندست 
* رباعی' َ 
بی عشق تودر 233 نار امہ 
یىی درد ٹو در مرم سرا مر خار اس 
ٹاڈ وکْعبہ ھردو نزەم کفر امتاٴ 
۱ ما را بھیگانگیی ابزٹ کار امت 
مانی کە تخلصں ہوی دادند ایں چند بیت گفته كە ٭ ابیات ٭ 
شریت آھاما میا در 'بنم ما وردی فان ' 
کز جگر برکف کباب و خوْن دل ۵زٴماغر|ستا 


.سج‫ یییٹیٹیصٹل ےی یٹ 





1 ) لفظ بہرري در ھردر مصرعۂ بپاسقاط واو ۔ 
۱ ۲ 


ررخیر) 
چک زذءآن اباعبیہودەگوی ٭ لیس _جوابٌ: 'خراادہ 
“حا الله در براہ رآی قطمةٌ عالم گیر “خدرمي سولوی نور الدیں 
عید الرحمنی جاسے قد سرہ کہ ٭ہتطثھ ٭ 
آ٣س‏ (لعشق وحالته ٭ اَحْرَق تلبي بعراراتہ 
سا تَقْرَالعیي الی غیرکم ٭ اَتْسٌ بالله و آیاتہ 
خدمت موانا نرر الدینی ۳ نیز خو رإ جامي سي گرنت, چہ 
در حکایت ھا رگوھرفشانیہا و نسبت لکچاقرار یائقہ (0) ٭ نر۵ ٭ 
گرڈ ھمگار با نیکاں ز همنامیي چہ سود 
یکامسۓے‌ابرای اکمەکر۵ و دیگراعوراست 
بہرحال چو مرديی (ھل ہوں شاید ٤ہ‏ از کرد پشیمانں شدہ حق 
٭فعانع (یں معثت ر مصیبت را کفارت تقصیرات او فرمودہ باشد 
ما اللہ علہ چون موانا بعد اڑ عزل منصب در آگرہ آمه ربڑی 
در بازار میگذغتم ئە از پیش پیدا شد إز یارلی مقیر میان کمال 
[لدیی حمین شیراڑی نامیي خوش طبعي ظریفي از ابر اگرہ 
پمولوی گفت کہ نواب خانیي اابردعلیي را خود یاد نرمودید 
چہ شود اگر ای رآگرہ را ھم دوازش فرمائید کہ امیدوارند نقیرگفظم 
ظادرا درینہا آی تابلیت ندیدہ اند کے یال کئند' خندہ کرد و گفت 


"آن تہمني بوں کہ ہرپای ما بستنە ٭ 


تردئ رودہ 


ماوراء الفہر:یست ر طبعي لطیف دار با سیرزایاں الغ میرڑا 


سی بوں ژمانیكە میرزایان قلعۂ بہرں را گرنتند گفتہ ٭ رناعی ٭ 


۱۹ا ) 
۱ پا نز خسرر دانای ٹاہل 
کەه غیر از خانى خشکی می نماند 
ز ترخانيی ثرہی گرند چو ژایل 
خان خان مڈُکوز ز زمانی 3 بڈد گان شاهنشافی ہرمعر حکِم میرڑژا لشکر 
کشیدند در سن نہصه و هشقاد وذ (۹۸۹) تخلف نمودہ ازپإجاب 
باز گشلہ !جایگبر رفمثك و ایلذمعنی موجب بد گمانی برر شد تا بعد 
از مراجعت ازانں مفر در فلےپور بھای حساب و کاب و عاب و 
خطاب کشیدء' جندك مال آزارش دادند و ای شکست را رباب وش 
ہشومبی آن سہی (دب سی انمثندِ کہ او ابر حضرت دھلی را 
بنقرہب ناخوشۓ ۶کە ہا ثاتار خان داقٹت ۵جو گردہ و بنام قاسم 
ھی لِسلۂ ر شہرت د0 ہوک ذرینں ژمیں کہ تطعۃ ٭ 
سفلىدهلي مت میانں خاںجمال ٭ مرفت ندادہ امت ففاواثہ 
حاکم شظہر امت ز ثاتار خان ٭ خادم ار چہسر حماراثہ 
ات حسنں چک زنڈ بزفريی چک جک بسیار و جکاجاثہ 
رذت .ات 7 اه ٭ مقری بر آید بمکفاراثہ 
شہر کش ر شہرکش ور شہرئش ولک بمیسار ر ٌکااته 
و مطلع کی مسُہجی الذکر ایں امت ٭ مطلع ٭ 
آ زدھليٴ و مزاراته ٭ وہ زخرابي عماراتہ 
و ایں 5جو ٹریب بدویسٹ و بٍُجاء بیت بافه رو یکی از فضای 
ان شہر کہ نام شیۓ “حمد کنبو بو۵ جواب ثمام آنرا بیگ بیت 
(دائردء کہ ٭ پ تطعۃع ٭ 


ذور الدیں لاہ پدر ار ازدں × زادہ چنیں لل(دء ز لداتہ 


)۸و۱ ) 

وسلیقة شعر داشت ر دیوانی ٹرتیب دادہ ررزی درسیداں چوئانں 
نتی پور نیلی اررا میبی رمائد ربسیاردردمند غدہ میگذت گواە 
بائید کە سك دریں تشویش اڑ بعضی (مور توب کردم ھرچند 
پرسیدند اخصوص ىام نبرں فقیر گفنم کەٗ ارل چیزی ئە ازان تریہ 
کردہ باعید باید کہ غعر باغد اررا ذدانہخوش آمە یا نی اما دیگراِن 
خود خوشعال غدہد ر در عہد حکومت خویش جوئی اڑ آب جوں 
گندہ ٹا پچاہ کررە راہ اجاہب کرنال و اڑانجا پیشتر برکہ مردم اژاں 
آب زراعت بسیار کردہ باعہی‌تربیە رمایا گردید ر چوں بنام شاعزادہ 
سلطان علیم عاخنہ تارع آگرا شنرني یادت نی بزباں هندی 
جوی را میگویند رد آخرشکستگی تمام از رورزگار نادربٍت بعال 
اوراہ یادت ور نت و غدت بسیار کشید و چون پادغاء در الک 
برمنڈ نہصد و نود و چہار ( ۹۹۴) تشریف بردند اررا بڈوایستا 
ررضۂ پادشاہ غغراِن پناہ در حضرت دھلی ىامز ساختند و ھمانہا 
ونات پاغمقه این چند بیت فَیِجۂ طبع امت ہبیت ء 

دل تنگ درر ازانں لب خندلذدستہ ام 

:ماد غاي سر بگریبانں نشستہ ام 

ُولة ٭ 

زرروی عکرمت ٭رز راہ احسان 

بە تر خانں داد خانی غاہ عادل 

آزبی خائی ھمیں نامیسمت برری 

ازینی نام تگرف اورا چه حاصل 
ژترخاىی هھم اررا لوا ھست 3 


((۱۹۷) 
شعر ار حالئی دارد ر خوں وضع آو ھموار (ہمہت اژڑومہتا ,٭* نظم ؛" 
خون از کو از ریش سی جوش براورٹ . . 
فرباك ٴکە تا چشم زدم تیر خیالش 
در یبنة ذروڑ رفہتا وسر از دل بد راررں 
و ول ٭ 
1 ؛جای (افکاز چشمم دل (فگار "ہی ہارن 
٭ ول ٭ 
مرغدل تا صید چشمار (1) شکارانداز بوك 
ھر سرسو برعرم چوں مرغ در پرواز بوڈ 
ار اکنوں اژ مالزمت خان خانان جد[ شدہ میگویفد کہ در آگرہ آمد 


و ذع۵ لامور درد .۰ 
فلا نورڑ الدیں 4ں ٹر خانں 


مہفیدولیستگۂ کہ نوری تولی مہویکرں چوں ج۵۸ مال پرگنڈ 
مفیدونں از توابع مر قد درجایگیر ار ود بانں مذسوب گشتا در علوم 
ھهلەدمی در باضيی و ”جوم و حکەمت ممثاز و از جملڈ مہصاحباں 
ھمراز پادشاہ مغفرت پناہ بود و خطاب ترخانی بأن تقرب یافذت 


دریدل و جود و نثار و خوش صعبتی ہی بدل و ضرب المثل بوه 


سیت نت ای تق تی قرمے شسھمتسی کس سی سس 


(1) لفظ۔ ار۔ ٹرھرءە ذ“خہ ۱ 


(راپورں 
يە موی ملفِم روٹی نسایيەه 
مہ ولاافی ےار 
بی درد را شراب معبت گچا دھند 
کیفیتی است عشق بتان ٹا کرا دهلك ٠‏ < 
خوابدیە,بارتییش در دل اناد إمطراب 
مردہ بردم دیر اگر پیدار میگشنمڑخواب 
فطرچوں (لگئروقت تماغا برمہ رریشئٰ 
عقابآلودہ بیند موی ‌س‌تانظرہمویش 
دزدیدہ چوں ناد, پان نازنیں کے 
چون بنگرد ژشرم طر بر زمیں کثم 
طمل اشکم برہ یار مر خویش نہاد 
خوش یثیماہ دربن رہ قدسی پیش نہاد 
از پروردہ چو تاں سٹم عشق نەاشت 
پاررا نام جفا پیش و بدکیشن نہاد 
(فقم در(ضطراب چو از سى حدا شود 
کی سم مباٹ با دگری بَشدا شرہد 
دیران غزل تمام کردہ در مندرمثان درگذشت ٭ 


نو رسیدہ اڑ ولایت یہ دکن ]) آمدہ با ملک قەي شاعر می بر 
ازا چا در گُجرا ات رسیٌد* با میرزا نظام* ٠الدیں‏ اَْذ پسرمی بن 
وسشنولی تخذلصی میکرد سیرزا تغیر نمودہ این تخلصیس بوی ۵إ 


روا ) 
چو نرگس درک ہ اوچشطمعدر سیمرزر ھلۂ 


باسی 


دراگرہ بطریق وارمتکان و گذشتگان عیر میکرد ایں ٭ظطلع 

ازودت ٭ ٭ بیبت ٭ 
ھرکە براز وصل آن سرو عم بر خورٹ 
از خوشیی طالعسمد‌طالع خوش ہ رخورد 

در ”حاکمةے کاھی و غزالی گمفنہ * رباعی ٠‏ 
هي وغزالی آى دولیعقل مەمت 
در غثدھت جامی و نوائی زدہ مت 
در دھر کسی ہمٹل ایشان نگذشت 


کاهےچەخس |مترھہغزالی چەمگست 


ورری 

اکث ر پیر خواجہ آصفی است در تصوبر دسقی چابک ۵اشت 
دازراہ صورت 'پی بمعئنيی بردہ رسالً صورت ر معنيی نوشنہ کە 
مطالعش إ ا بہت کة * مطلع 
خداوند( ز معنی تنک دسلم 

یہ بخفائي کہ .پس رت پرملم 
ژز لطف خویڈْی ای ایز پاک 
چنان' مازیٰ بصورت خانڈ خاک 


[(۴وظی) 
رخلت لمود: باتنضاي ژمان مدفری ہمان منزل انغاق (نشاد و 
چون صدرراین معنی اڑان شاہ حقیقت گا “عمول برکرامہت 
لد تاریج ایی واقعہ درضمن این قطعہ بر زبان رقت اما رت 
٠‏ موم تطعد ٭ 
۵ریںکە شادھمایون بوتت‌رحلت خویش 
فنوشت بر در حر مئزلي کە ماکن بود 
خطی کہ عاتقبت کر جملہ حمود (مت 
اعسی عاقبت خود آغارتی فرمود 
چو شد !عم تضا مدددش هھمان منزل 
کہ ہوں بل حاجات و کعبةٌ مقصوں 
بنا بربی پی تاریخ رحلقش گفتم 
بنالی سنزل ملطان عاتقبت ص”حموہ 


با کولابی 
ظبع شعری دارد ر ایں ابیات ازرہت ٭ ابیات ہ 
زدرقیہ تو گرنار لہ لام دہ ام 
تو شان باش کہ سی مبنالی غم شدہ ام 
غخوباں اگر ندائند إسربژ قەر مارا 
داننك تدر مار نردا کہ رما نیاشیم 
لچشم اہ خوں دل گہی خوںجگ ربسته 
سی غمدیدہ را بی رری ار را٤‏ نظر تمہ 
مگردد ھمچو حرر آژاك درباغ چہان ہرگز 


مہو ]1 ژا پیکمی 


ن 


رو 


در دیر و کعبە جز پتو مایل نبودہ ام 


ھرجا کە بوردہ ام زثو غافل نبودہ ام 


فللعرا رصم بی مہري نہ در دورآان مابودہ 
کہ دورانں فلکۓ ٹا بودہ بیمہر و وفا بودة 
٭ تطمۃ ٭ 
بیکسيی گرشنود طعنةٌ دشمیى صد بار 
لابق إنمكث کە آشفتہ و دزھم نشوں 
ژانکہ ایں بی گکمال امےبعالم مشہور 
اق جچئیں لت جرا شہرةڈ عالم شون 
سنگ بد گوھر اگر اس زریی شکند 
ثیمیٹ منگ نیفزايك و ژر کم ذشوںد 
٠ر‏ باعي 2 
اي دل تو عفان بغصۃ وغم ندھی 
یک لےظاء 'خوشی بملکعت جم فددی 
پاری اگرت بدست افله زنہار 


خاک تەمش بہرہدو عالم ندهی 


َ٭ 


ىی نوشلہ کہ رثدزيی ھمایوں پادشاة غُغرِن پفاہ ٥۵‏ رطاق 


رراق سر منزاي کہ دردار اخ افہك حضرت دھلی بود این مسطلع 


ه 7 ذری را بط لطافت ئذمط نوشند کچ 


از فصہا در ھمان ؛ نزدیک 


شذبدہ ام کہ برانںی طارم ژر (ذدوں (سنتا 


عطی ٤‏ عاذہیتِ کار جمله“حمو۵ (مت 


۲٥6 


و پڑہتا ٭ 


۱ ی_ ازان ٹنگنای روز بعشرت مرايی مرور 


رو : 

شا بلئد قد ہمابوں کە از شرف 

بر در گہش ۔ھہر نہە رہی افتقار 
سیگویند شبيی ھمابون پادشاہ مغاطبء پا بیرم خان داعتنه اررإ 
بظاھر غنودگی دمت داں پادشاء بە تنبیه فرسودند کہ هان بیرم 
با تو میگویم گفت بلی پادشاھم حاضرم اما چوں شفیدہ ام کە در 
مازمت پادشاھان معافظت چشم و پیش درویشان نگاهداعت دل - ٭ٴ 
و نژں عالمانی حفظ ژبان بایك کرٹ پتاىرآنں درین فکر بودم که چوں 
حضرت هم پادشاء دھم درریش و ہم عالمند کدام کدام را ۴× 
توا مات پادشاہ مغفرت پناہ را ایں ادا اژر خوش آمد وتعمینِ 
فرہودند در معن نہصد وشصت رھثت ( ۹4۸ ) درپلّی 
گجرات بسعادت شہادت نایز شد وعظام اررا وجب ومیت 


پمشپ۵ پردنں ٭ 


بیکسی: ذروی 

بونور فضایل وصئوف گمالات اتصاف ۵اغقہ و ہزیارت حرمیںی 
الشریفیی رسیدہ بہند آمدہ و بعشی ازکنب احادیت مثل 
مشکوۃ در عریستان و شەایل إلنبي صلی الله عليیه وملم برمیر 
مرتضی شریقی ر غیر آن گذرادیدہ ر ؛جہت (ستیالی ضف پیری 
متوجە وط مالرف ومقام املی شدہ درمنزل پرٹاورندلی ارجعی 
از پیگ اجل شنیدہ درشہوز سن اث ر مبعیں دو تمعمایة )٦۷۳(‏ 
جوار رحمت ابزدی پیوست این ابیات از آفارانکار باغت 
دبار اومت ٭ آ(بیات ھ 


7 


)9۱۰۴ا ٢‏ 
چکگ ہم ر7 
- خوش انكە مجذہةڈ منایتا: مازی 


را رمکة ژّ‌ یں زسم و عادت ما را 


در ملقبدت حضرت امیر المومئچی علي ف٥ر‏ الله وخہۂ ةمص‌ذدة 
گفن۸ که مطلعش ایں ات ٭ قصیدء ٭ 


و یہ بگڈرں از د ٭چہر فسر آر 
اگرغلام علي نیست خاک برعر او 
' معبٹ ة٭ سردان مجورز بی پدری 
٠‏ کہ دسمت غھر گرفنت امت پای مادر او 
(یبضا مطلع تصید٤‏ کہ در باب اصطرلاب گفلہ >٭ تقصید٤‏ *٭ 
آںچرخ چیستکامدہ بر*عورش مدار 
آن ہدر کزمیازہ شہاہش کند گذار 
پا اك سی قلم یمە و خرور برابری 
آسد اق ز حلقہ پگوشان شہریار 
ارد به چشم کرکبة قآفتاب را 
چوں “ہچ لوای شہنشاہ نامدار 
پیوسنہ آسمان ر زمیں زیر حکم اومت 
ھمچوں گی خاتم شاء جم اقندار 
بر کف نہادہ خواں ززی ہُرژ اغرنی 
ٹا بر تەرم اشرفت شاھان گند نثار 


او چس سے فا ہہیرہاں _ ۹ں س ‏ رش 





( ٢ن‏ ) عبادٹت 


ر٭یں 
بەرم خانں خانخغانانں 


از اورالد میرڑا جہان شاہ٭ است بونور دائش وسٹا وصدقر 
حس خلق و نیاز و ((ئسارگوی ۔بقت ازھمگذان رنودہ درابتدلی 
حال در خدمت بادر پادشاہ و دروسط بمازژمت شمایون پادغاہە 
نشو و نما یانت و اخطاب خاخاناني مرانرازڑي یاىت و بندگی 
پادغاھی در القاہش بابام (ئزردئد بعیاردرریش دوست وصاحب 
حال و یک اندیش بود بە یی معی و جلادت و حسن تدبیراد 
هندرمقان در مرتبة ثانيی ھم نتے شد وھم ٹمیریاات نضاف 
جہان از اطراف و اکناف رو بدرئاد (ر آوردہ ازکف بعر مٹالش 
شاداب میرنقند ر بارگاہ آسمانں جافش قبلۂ اریاب نضل وکمال 
بود د زمائه را بوجوہ شریفش تفاخر؛ آخر حال ارہاب نفاق سزاي 
بندٹان پادغادعيی را بار منفیرساخثند و کار ار باآجا رمید کە شۂ 
از ذکرآی در سنوات تقدیم یائت دیران بزیاں نارسي رترکی 
ٹرتیس دادہ کہ در ایدي مثدارل ردرانواہ متعارنت این 
رباعيی ازرسمت ٭ رباعی ٭ 

ارباب نا بلند و ہمت ایغائند 

و ژزجام بٹقٹا مدام مست ایھائئد 

در معرض نیستی امت هر چیزکئە ھست 

میدآن بە یقیں کە ھرچع هست(یمائند 
٭ ایضا٭ ' 


بی کوی ٹو کعیۂ ععادت ما را 


١۱۸۹1۱.) 
گمان کشیدء زھرگوشۃ در کمیں منند‎ 
نیست در دل غْچة پیکانں آی قاڈل مرا‎ 
ب یلبش خونیکةەخوردمشدگرہ دردل سرا‎ 
فوخ بہرزدی‎ 
در علوم رباضی علیقۂ درمت ۵اشہف ھمراہ خانزمان بود ر در‎ 
آن فقرات گرفقار شد اگرچە از کش إمان پافنت اما اجلش امان‎ 
نداں ابی مطلع (ژویمت ٭ بیت ٭‎ 
ٹا گر صفت ۵اس یاری نگرنیم‎ 
از پا نه نشہلیم و پراريی نہ گرنثیم‎ 
مہشت خاشا کد مو دار پمآتشیي‌ھمراہ خربش‎ 
دور نبود گر ہسوزیم از شرار آہ خویش‎ 
خان زمان جائزۂ ایی مطلع مزار روبیە دا ٭‎ 


1 ۶۰ ” 
چندگاہ در کشمیر با میرزا پوسف خان بود و ڈرالاجا شہر 
ھی 7 ٠‏ 
[شوبی گفلہ کہ اژا”جملہ (وّںی یکا دو با است ٭ بیھت ٭ 
سر مدی موشک پران درخذت شعراإ 
و بلقریبی جوانں”حبوب میرڑا یومکف خاں دارہ 31 موشا۲ەم گرد 
شکم راغاہ پربوبلمە بؤم (؟٤)‏ رہ" 
میرزا وومف خاداں زمانرا عشقٰ ہٹا مچمیچیےم 


ه ( میں 
داد حالا در ماژڑمت شاعزادہ بزرگ سی بادد خالی از خیش 
طبعی ٹیست اررامت ٭ 7:۰ رباعی ۰‫ 
منمکە غیرغم اندرخٹی‌نمی دانم ٭ تمام رٹکم زواحوخٹین فمی دانم 
پنور خاطراگررر شناس خورشیدم ٭ چراغاخت خودائروخت نمی دائم 

اضم پا معمی [مت رو سخنںی چند قالبی از فتوحات و خصوص 
اعم یاد گرفٹھ و در ایمان فرعوں داعثی ؛جد میکر ازان جہت 
نام برکیل فرعون ب رآرردہ ایں مطلع ازومت ہد رد٭ 
گفٹی رنا کنیم با حباب یا جغفا ٭ لی شوخ بندۂ ”خی اولیم ما 


: ٭" 


از طایفة لال قربانیست بفضایل علمی رحکمی آزامّہ ذٍ 

و داخل امرای بإأجہزاری امت ر در دین پاک اعتقاٹ چندگاہ 
جملة الملکی بود ردرینں ایام بدارائی کابل ملعین و منصوب 
اس طبع نظم ر علیقۂ شعر دارد لین چند بیت اژزرمت م اپیات ٭_ 

تا ز عارں آعتاب من نقاب انداخنھ 

ذرہ مان خورشید را در (ضطراب انه(ختھٴ 

کشنۂ آی نرگس مستم کہ دز میں خمار 

عالمی را کشنَة و خود را 'خواب انداخنہ 


در ترک مہمتا تو [شوبعقل رذیںی مفند 


( ٢ن‏ ) جانیي تربانيی 





)۱۸۷ 
سو ا زشرو بر مرن آید سا ونگذارل ڑ پا إنثم ۱ 
۱ غالبا ۶۸02 ماگت عفان ہدمت (ننادہ. کہ برای دیگریئٰ نگذ(إتنہ 
سج (یضالە ٭ ۱ 
ْ الاغرثغم میان سگان بی بکويی خو۵ : 
ایرں یک بسوی خودکشدآن باٹابسوی خود 
موی ژرلیدہ کہ آید ز مز مسی۔ تا پا 
ژان میانں موی “ سفیدیست تنم ن پید!_ 
ا بواقلی انسی 
۱ تر؟ ٹرکما ن کا ومک 7 خداہت خاخانان (مت در کن سلدقةُ 
ْ صلاہم دارد ۲ مڈومی فوتةہ اور(مت ”۰ اببات ٠‏ 
آتشنکدہ انت ادل ز خیال ٹوو برو 
داغ تو مندرثٹی کھ نگہباں ]٘تش (متتا' 
چو ہینی شعلۂ را مضطرب:]ٴتش پرمتیدان 
کە ریحعش رفلُ ر جسمش در ]تشناذہ میرتصدِ ِ" 
عشق رو مقناطیص لگجٹس انهہ کزدل ناوگش ٰ 


ثا بروں ہی شد عبت جذدب َ ٤ڈ‏ ج 


ٰ اصلڈ فی ام نا 
جوانی امت نویس مدئی کا سا گچرات' یا خواجہ انظام آلدیی 
ا ہوں ول اخونی خلص 220 خواجہ تخبر مود ایرں*خلص 
) + ) لفظ-:امنی.۔ در یک لصفھ ٦‏ ےل شوہ و 


ر م۱۸) 
تپە دل در'برم او گوٴ ناگه ز۵ ہر ڈیزد 
صیر شتٌ ۶ 3 
در ش رخیالت خرش دارد تنَبع آصفی میعك' در دار اخلانة ْ 
اگرہ رخت رحلت بربادپای اجل بست (یں‌ادعارازمت ٭ بیت ہ 
از ہمہ سنگ بر مرزد بیتو مین چائيی 
آآن منگ در کف ار گردید مشثت خاکئي 
یم یسنگ از غمت برسرەن دل تنگ خواهرزد 
اگر ۵عٹم ررد از کر حر برسمنگ خواھم زد 
شمعت فصیر وارٴ ہا پنوع ميی شود 
مد بار اگر سرش ببری زندہ مي شود 
صمصقّانه گکشنگان تو هر مو نتادہ اآند 
ٹیع تر مگر کە ہمی آب دإدہ آند ٭ 
بعفہ تی بادلخت بي از ان عودا مرا 
گر ہي زجیر بر گرد فتد درپا مرا 
میگونند کہ چوں ایی مطلع را در تندمار پیش موانا مادق" 
خواندہ ر آحسین طلبید: ار گفتہ کہ ایں مضموں را از امیر خسرر 
بركۂ کہ چئیں نرسودہ ٭ نم بیت ٭ 
۱ بماە بکداخت ژشچرت ٹین پر <ردایم 
گر نہي طرق بگردن بت ادر ہام 
۰ رد .-. 
اگرخواهم کہ در راہ ٹوا زسنگ با اٹم ١‏ 


۰. 


7 


رسرںر) 

لعلت کہ آب ژندگي 7 نشان: دهد 

کو خضر تا یہ بیند و از ذرق جاں 
تا یہ ثیغت چو (ہائی مر خو؛ہ در بازم 
جان سیر ماختّہ در ون سیاج آمدہ ام 
بزم وصل ٹو زان غیر اضطراب ندارم 
کەه موی غیر نظر میکنی ز تاب ندارم 

قاضی اإحمد غفار یىی قتروینی 
از ارلاكد (سام جم الدیں عبد الغغار [ہت کہ صاحعب حاری 
در مذھب شانعی |ست اضل ومنشی و مورخ و خوش طبع 
بی بدل بوں کتاب تارمتان ٤ء‏ (لعق ”جموعۂ چغان از خزانۂ 
خیال دریں زمان بە پیشگاہ ظہور ر ہیاں نیامدہ و “جائب حالات 
و غرایب واقعات درآن املا نمودہ و کتاب نس جہان آڑا کە نام او 
مشتملبر تاری تصلیف (مت در >جمل تواریج عالم از زمان آدّم 
تا حضرت خاتم صلی اللہ عليه و آلہ وعلم تالیف فرەودہ درآخر 
حال دحت از وزارت پالشاھزادتان عراق باز داشہك و إمتعفا ‏ مود: 
منوجءہ زیارت بیت إعرام گردیدہ و آِن سعادت را دریافتہ إز بندر 
!ایل بہندوستنان‌می آمد ناتاه دست غنا دررخت ھسۂ نی آن 
ہی بدل خلل انہ(ختہ بعالم بقا کشید ر ایں واقع در من خمس 
و مبعیں وتمعمایة ( ۹۷۵) بظہور اجامید این بیِت ازرمت ٭ 
۱ ٭ یہت ٭ 
پی از عمری نەیند گردمی در پیشم آن پەخو 
۲۴ 


ژ غیں ) 
وصفتّدت بالف چو کنرلی ذل حیات 
٤ہ‏ الف مائی وك ڈو دو در حرات 
دل بفکرآی"دعاں درتگنای حیرشت 
حیرتش ررد(د:اڑجائ ی کاجایحیرتمت 
غائل إزیاد تو ای شیریں شمایل یستم 
گر تو از مرںغاملی سن ازتوقائل نیسٹم 


٭ رباعی ٭ 


٠ف‎ 


اؤجات وجو۵ راچ حاجت بە بیاں 
چوں خود ہمہ اومت آشکرا و ٹھاں 
گویند بنعی غیر بکھای ڑبان 
نفبی چہ کم کجاعت ازغیر نمانں 
٭ رناعی ٭ 
حوادہ نشیی مشعید .جرح کبود 
میمای صلاح صبي از رح ىلمود 
ش بہر قیام راست ٥ر‏ دیمۂ روژ 
پیشیں برکوع رنت و دیگر !“جو 


ملیقۂ شعو۵لریز د(شت ومدت بیمت عال درهند ارٹائش 
پصقت تجرید گذعت ایں ابیات ازومت ٭ شعرم٭ 
دوید میل مرکم بموی خاد آر 
کە گرد غير بشویت ڑمثانۂ او 


(۱۸۳) 
گا × بکشثی من گرم خوي ثر 
دل خمہہ ام ز ناوک طفلی ٴ ہ ررزگار 
ادر دمسمت او فدادہ بہاڑی گمان ھنرز ۱ 
بی ہم تو قذالے کا دفرخان.." 
وگر تہ روژ فراق تو مردن آسان بود 
از غیر کم شکو×ا چو رك سیمتری آید 
شاید بہواداری ار ثدر ٭خن آیں 
ھرگز نرود از دل من ذوق د لی 


21 ز ناز! یہ ن در“ کنںی و چشم رہ د(شتا 
میر اەامی ' سہےی مشہورز 


از ساذات کاہل امہث در منة احدی ر ثمانیں و ٹسعمایة(۹۸۱) 
>حبولفی نا ذنہالی بدیع (لجمالی گفٌع کہ ۰ دطاعۃ ٭ 
سلطان جغتا بود گل گلشی خوبئی 
لیکی سوی رضوان اجلش را شنەوں شد 
ا درموم گل عزن سفرکرد اڑیں باغ 
دلہا زغمض تہ بلہ آقشلہ ٹخوں شہ 


تاریے وعا از پلپل مائ کڈ جسٹم ٠‏ 


ےسس۔.٠-٠٣×۰۳‎ 





در ذاله شہ وگفت گل از باغ بروں ۵۸ 


٭ وله ٭ 


)رس 
یارے ٹو مرا بآتش تر مسوز 
درخالة ٹل چراغ ایماں انروز 
ایی خاعت زندگی کہ شہ پار !جم 
از راہ گرم برٹتڈ عفو بدرڑ 
ھ رباعی ٭ 
بیٹش نمود چون ژر خالص عیار عق 
آن بە کہ نقد عمر گثم مرف کر عشق 
تا صمفعۂ جمال توگلگل گفتہ امت 
بلبل صغفت سراسٹ بەل خارخار عشق 


3 
أمیر قاضی اسسری 

صاحص فضایل و کمالتسمت چقد سال پیش حکدم الما 
٭تلمل کردہ حرامد تلمذٰۂ ار گشت از خوش طبعان ررزکار بودہ چوں_ 
"کت و ھولی ہلد بار سازرار نیامد و در مازمہت پادشاہ بعە از 
سبت آعنائی تمام رشدی نیا تآخر سال برلایت رنہ دربلدڈری 
کہ رط آباى او بود آز “عثت دنیا بیاموں و درگذشت این اشعار 
از آذار نکر بلاقت غعارش ثبت امشاد ٭ نظم ٭ 

قامد رتیب بودۂ و سن غافل اڑ ریب 

ڈيی در مدعای خود اندر میانەساحت 

دیکەبرحال مس دل‌شد: خندیدں‌داھمت 

امطراب من وخەدیدن ار دیدن داشت 


00ء 
ز اعل رنا ٭خبريٴ را چئنك کس 
مایل بجفا میمبری را حئگند کس 
۱ س٭ ہلت ے٭ 
در شفق گھشت شب ءید نمایان مس پٹو 
تا کثیم اڑ پہی جام ٭ پى گلکون تگ ور۵و 
در رذ “ہا جلظت آقیانيی در قلعۂ ظفر كفته ٭ رباعی ٭ 
یل شکر کە شاہ ازغم پیماری رمت ۱ 
برخاستا و ہر مسند انبال نشست 
از دعت ذإتش خبري می گفٹنه 


ریز زیر ۶ھ بصحت پیومتا 


کت اثرفٰ کان عرففونع 
از مادات حسیلیی مشہد مقدس میں و در هفۓ قلم (سطاص . 
خوش ذوبسان عالەست و در ملک امرای معلبر داخل بوة ا 
شاعری درو حیف امت چوں طبع نظم داشت ہیں جلہ بھہھت 
ازو نوشلہ ہد . ٭نظم٭ 

نارمیدہ زکف ماتی درراں جاہمی 

مہیرس۵ سنک ہلا مت بعبویم چکلم 

٭ ول ٭ 
ماثیم بعالم کے دل شاد نداریم 
ناشاد دلی چون دل خود پاد ن۵ارام 


0٦ رباعی‎ 7۰ 


(رمر) 
زبالی آی تلعطه اد نوم“ فلکاچشمەوچشمماھی مت ما 
ہر عیل آی قلعة پرشکوہ ٭ ہزارآان چو الوئك و البرز کرہ 
چو برخیژں ازدامن آں عقاب ٭ فقد سایەہ اش برمت وہنتاب 
پبیری ارماان رنعت پایە ِش ٭ کہ جا کردہ خورغید در مایەاشی 
ملا در سائیئه پادشاداز الکگآمدہ رحل (قاستی در اھور انداخندہ 
درمنۂ نہصد و نود و پنے (۹۹۵) درگذثت ”خفی نباند کہ ایں 
مه چہار شاعرناسبردہ اڑ جہت شہرت بشاعری صرف ر شرمی 
تدم کیف ما إتفق بی ترتیب تک رکردہ (1) مذکور غدند بعداڑیں 
برای مہواہت نہم رغبط بەترتیب حررفتہجی مذکرر میڈوند ٭ 


همراہ باہر پادشاہ در مندرسثانآمدہ واقعہ نریس بودہ بعد ازاں 
درمسلازمت پادشاہ غقران پناہ نیزبەناصب ارجمند سرانرازگشت ردر 
شر نہصد رهغتاں ر-ه (۹۷۳) درگذشت (ر راعت ٭ نطرہ 
سرۂڈکم راف رنف بیو دریا ۓه تماغا کی 
بیا در کھنہی ى چشمم نشین ر عیِر دریا کن ٭ 
وه ٭ 
خفہر یمیان تیغ بلف چیں ثجبیں'باش 
خوئریز و جھا پیشۃ کن و برسرکین باش 
۰ ٭ ولہ ٭ 





)٤(‏ نکرکردہ۔ دریک سم 


ہے ت 5 


)١۱۷۹ () 


۷لٰجا بناز پکرہ پا ماندہ نازنیني 


انی دم جاں آمدہ برلب ٹرا چہ تەر 


جائی کە ِک نگکاہ بد۵ جان برابراشہت 


فقیر ایی مصرع [خہر ر ھم جئیی یاں دارم, از غزالی ۶٤ہ‏ نام 


صاحبش بِخذد‌ وص معلوم یم ہش ات ایں اسہتا 


343 


یا :إلکه همت خلوتوصل ثوبی رتیبس 

شرم تو با ہزار نگہبانں برا بر |است 
وله ٭ 

ابفظ و معني جال ٣ںی‏ 25 بن 

بیو چوں ردیف در کذاب کقم 
٭ ولہ ٭ ۱ 


د۵ مسرذدة در ھر تم از آب گن شلیم 


در ٹھر یف کوۃ آچمبر کہ مدان حضرت خواجة إ(جمیر امت 


دی سر 


زٹی 
جہ کوھیئڈچونں مول پر ارچ ہر 


کو اچمیر عئبر م 


× گفنہ 


‌* مثنوی اس 


بت ٭ مقام مر مقلدایاں حشتا 


و مےدط ٭پہرش ہبوٹ ثا گمر 


نمایئد جرم ام و افذاب 04 براں کو مباذؤدئنذد جم عقاب 


بسن نھسر طایر بگردرں غلایت ٭ کہ بر 


شو۵ گر اژان داع سنگی رها ۴ بریزن 


قله شش راہ پاپد ذیافذت 
نلک ‏ راز ھم قلعہا 


ذہ برتٹست ھرمو درخشان زمیعغ و.کە آن کوہ را سوہ ہر چرخ غ 


ل 


)۲۳ : 
صراف خر صیرذہی حلك سس امت 
دیباجڈ کی ژدنئر من ورقیمت 
اعرار در کون بر عر گلگا منمت 
آو در سنڈ لہصد ر هغتاد و نہ ( ۹۷۹) از ھندومتاں رغخصمث رطن 
حاصل کرد ر فیچ نیشی کە ٹربیت پان 7 بوڈ دم ظله تاری 
یافت و بگابل رفت و میرڑا ٭حمد حکیم اررا باعزاز و فرام دید و 
چون اسنعە و ائشۂ و نفایس تنعرقات مند پیشکش ماخت از 
جا برغامقہ طرمار از دمت پیشلش نویس گرنت و حد 
ورعم ر اسم ھرقسم پارچە را مشرح و مفصل تا بہای آن ھم خود 
ەیگقت میرڑا را ای ۔یکی گران نمودہ راز “جلص بیمزہ 
برخامثہ فرمود ٹا آی هہہ را بیگا ماعت بیغما بردئد خراج ھم 
درکاہل دران نزدیٍکي درگذشت ٭ 


نامم ارسلان 


پدرش چون خود را از ٹسل ارسلان جاذب ٤کە‏ یکی از ا!مرالی 
نامی علطان >حمو۵ غزنوی بود میگرمت ار بایں تخلص شعر 
میمعت اصل لو از طوس إمت و نشو و ٹما در مارراڈ النہر یادتہ 
شاعری شیریی کلام“ ر اچھی خط و لطائمججد طبع مقبول‌خغاسص وعام؛ 
بھیرۃ بسط رانبساط آرامقہ٤ر‏ بمفت حسیاختاط ر إرتباط پیرامۃہ“ 
بوں در پانٹی تاریع عدیل ندإد ہت صاحجب دیراں اآست ایں چند 
بیٹت ازرمٹ ٤‏ ٭ آبیات ٭ 

خرادم کە سربرآرم در حشراز زمیئی 


)۱۷۷( 

تقربرو فصاحت و بلافت و ظرانت و لطافت ہی. نظیر بول دیواں: 
پاتمام رسانیدہ ر شعر ار مرتبةٌ ومط دارد ایں چند بیِت ازوہمت 
٭ اببات ٭* 
ای از × بیو آب رففْھ ء رز دیدہ خپال ر خواب رنہ 
خودرا ہما چنانکہ ندود یىی نمو۵؟ ٭ افسوسں آنچذالکہ نمودی نبود٤‏ 
ماخ ایں ببیت غالبا |ِن رباعمی (ست کہ ٭ رباعی ٭ 
گوئیم مہگر زاھل ننائیم ذ٤‏ ایم 
و اندەر صفت صدق و صفائیم له ایم 
آزامثّہ ظاہریم و باطنی نە چنا 
افسوں کە آلچە می نمائیم نە ایم 
٭ وله ٭ 
باما گر چو غلّحه در ابر نگندۂ 
با غبر لب چو پسلَڈ خندان کشورد٤‏ 
معبنی کە ا سرإ با تو ھھسں: مخواهم 

ھمژں ثودانی و می دانم و خ۵( دائد ۲ 
ر یں ابیات در نعت از کقاب سلگہاس بیسی (مت کہ بندگان 
پادشاھفی باو فرمودہ بودند و باثمام نرسید ۱ ٭ مؤلوی ٭ 
خوش العان مندلیب باغ إباغ ٭ م“کعل نرگسش از ُعل ما ژاغ 
کشیدہ درز بور سخ بی قیل ٭ قلم پر لسم ثوریت و اْجبال 
نبوٹن را بدر گاهھش حوالہ ٭ امام الا نبیا خلم . الرعالہ 
ا تم رباعی,٭ ۱ 
آم کہ ممالک سذنی ملک می است 
۲۳ 


( ۱۷۷) 
چوں بناچار رنت شد اچار ٭ از جہان رفت قامم کاەیٗ 
و پیش (زائگه این دروغ راست شوں ملا قامم کاھی یگ* تاریخ 
فوت غزالی در اثقام ر دیگری در تامبی آن گفغت چفامچہ حابِها 


صذکور شدہ ٭ دع 
دررقی را چہ آید جز درہٹنی 
اگرچە پموجس این بیت که ٭ بیت ٭ 
شاعران دیدم زرری تجردت ٭ ىی تعاقب بی عقب بی عاتبت 
, تمامی شعرای عص ر لہم و جلہم صغیرھم و کبیر ھم مگر مہ 
چہار نفر از قدمای معمر جورتٹی حیدری مشربند (ہا ایی ٹھردر 
مقثدإ ر پیشرايی ھمہ بودند ہ ورائشت خبائثت را باتباع و (غیاع 
خویش بقدر مفاسبت و اسنعدان ڈاتی ر نیض صحبت گذشتہ 
تقسیم گرڈند چون نظارباینں جماءه میئنِ سی ترمم کھ مباد( 
شعرلی متقدمیں هم إلعیاذ باللەسنہامڈل ایشان باشند حاغا ولا 
چه مقضای زعان ایں است ےہ اھل ررزکار در عر زژمان خطوات 
متقارب می نہند و اوصاع متباعد در ایشان نمیباشد ٭ 
, خواجۂ حسیں مرری 
از نرژنداں حضرت شیج ریاِئی و عالک صەدائی غیج 
رکن الدین عله الدراة عمنائی (ست دس الله سرہ در علوم 
معقول ماگرن مولانا عصام إلدینں رصلا حنفی استت ردر شرعیات 
تلم دزن خاتم ااعلما و إاەعدثینی غیۓ ابی حجر اني رحمہ الله 


نمود٭ و ۵ر وادی سلامہته شر و انشا و لایع ر بدایع ور حھىی 


)۳۷ٌُ٦( 
اگرجۂ اؤِں مضموں نزدیکست بمطلع ملا وصةی کابلی ر ان ای‎ 
[إہت گے ٭‎ 
از تيب فجران ه خا کسر سرا پسٹر شدہ‎ 
پسٹر از سعوز مس بیمار خاکسٹر شد×‎ 
چون ملا قامم را ہی ںی گفند کہ اکڈر اشعار شما مضمون دیمرانں‎ 
ات میگفت 7 سی التزام نکردہ ام که ھمع اشعار مس پاشد اگر‎ 
شما را خوش نیاید قلم ترلش بئیرید و از دیواں سن بتراشیه و‎ 
تصیدۂ نعغز درباب اصطرلاب گفقه مذیل ہمٰەسم ھمایوں پا تاج‎ 
مغفرت پناء کہ دإد ٭خن دران ۰- و جوں خواجہ معظ م خان از‎ 
خی رآباد یایجوٹ درد پای بعیادت ماا قاسم کهيی رفلۂ آر این غعزل‎ 

را در بدیم گفتہ و صوت پسّع کہ ٭ غزل ٭ 

مائندی قەم ز ناز بروی نیاز من 

دردی مبا۵ پای ترا مرو ناز سی : 

ھرچئد وصف وصل تو کردم شِكفراق 

کرت نگشت قصۂ درہ دراز می 
۔روڑی سلا در باغ پادشامء 0 طرف آب سیر میگرنك صبوجی 
شاعر رسیدہ در اول ملاقات گغت کہ [خوند شنیدید کە کون >0 
در عراق مرد صا گفت بقای س٭ما باد در آوز آول مق گجرات ملا 
غزالي در اردبی پادشاھی ھمرکاب بود چوں خبر فوت ماا قامم 
کاهی کہ بدروغ شہرت یافثه بود شنید ایں تار برايی او گفت 


5ہ باروجوں دروغ و تکلک پیمز ھے نیمہست ٭ تطعۃ ٭ 


۲ 
رفت بشچارہ کاعی آز قنّیا ۰٦‏ مال ذاریج اور اگر خواغی 


۱(۱ ۷۴ )تب 
در گوٹۂ خرادہ آزان لمت مظنم _ 
وایں ھردر غزل را صوتيی خوب بملە کە در عالم شہرۃ یانٹه 
در *جالس سی خوانند و بزم ملوک ر افل سلوک بەان آرایش 
سی یاہد ٭ ٦ ۱ ٠‏ مطلع ٠‏ 

سرغ تا برفرق مجنوں پر ژدنٰ انگیز کرد 

آتں عودای لیلی برسر او تیز کرٹ 

چون ڑ عکس عارفش آئیىۂ پرگل ڈردِ 

گردرآن آئینہ طرطی بنگرد بلبل شود 


معما باسم الہ ٭ بیٹت ھ٭ 
۱ نی ےر عتقیض کی کہ دا کان 2 نہایۃٗ لہ 
و باسم بی ٭ ٭ بیت ٭ 


تا رہ شرع را ثنائلہ ام ٭ از “حمد نبی شکاداە ام 
دیواں مشہور دارں و قادیه بقاددہ گل (نشان نام مثنوی درجواب: 
بوہتان گفةہ ومطلعش این امت رط 
جہان آھرینں را ٹحان آفرینں ٭ بجان آٗنرین صد جہان آغرینں 
: ولتا٭ 

بتاز ُشت جہانی بت متگر من ٭ هنوز برسر ناڑ است نازپریر می 
راخت باران بلا برتی غم پرورما ٭ چہ باھا کە ٹیاررد نلگبوسرما 
ڈہ ٹرگسست عیان برسر مزار سرا ٭ سغیدغد برھت یئم انتظار مر 
و ازبرای جوگی پسری گفةہ 1 ٭ بیت ٭ 

آثشینں زریمشہ ژخاکست رچو ذیلوفر شدہ 

یا نقاب از آتش روی تو خائمترئد: 


ز ۱۷۳ ) 
کان اما ھیاأت مجموعیی ارد کۃ ڈے کھں درآن وادی یا او 
شریک ٹیست إز علم تفسیر ر ھیآت و ٤لام‏ و تصوف اورا بہرۂ ٹمام 
ہود ودر علم مومیقگيی تصئیف دارد در عام تصوف وسعماو تاریۓ 
و حکھری ادا و غدر آن بیٹر ین ررزگار ات و اگر۔ جة ‏ جیتا دو 
متقدمیں و زمانں “خدومی مواوی جامی قدس ەرہ ر غیر ایشان 
ر دریافذہ (ما همۂ عمر بالجاد و زذہڈم مرف گردہ ر یا ایی ھهمة : 
صقت وارملگي زآزادگی وربدل و ایڈارار ِروجہ اثتم ہت و قلندران 
- یعیار لوطی ولولیيی همیشگرد ر پیٹ إو سی بودند و اخثلاط با مگان 
بی عاشی داعشت غالبا ایں شبوۃ لزمة ملک الشعرائی بودہ 
بنابر آنٰ تطعۂ گفنه کہ ٰ از 
ری نصیےیں پھئو از عمیفغی ٭ ٹا همە عمر ترا ہم یاشد 
شعر خوب و پسر زیبا را ٭ معتقه باش ز ھرکس باةہ 
مارا بمذ‌ھب ار ت کار لِستا اس کی شعر ازو نقل کمول 
می آیہ' ۔ ٭ (بیات ٭ 
چوں عايه شمرشیم بر سو روانں شوی 
باشد کہ (فکه رە٭ذہ ہما مہر باں شوی ' 
ای پیرعشق ”حبمتییٍمف رخ یطلب 
نہوں عجب کہ ٭٭چو زادِخا جوانں شوي 
ھی تو بلبل چم آرالیي ابلی 
راغ نو کن 7ك پہنورمتان فوت 
080۳0 


چوں تار عنکبوت زفیرتو شك تنم 


,ڑ( ۱۲۷۲) ٰ 
ھیے دخلی نیستششیر اجلرا درمیاں 
٭ ولا ٭ 
ر چرخ فاقوس خیال وعالمي حیران درو 
مردمان چون صورت فانوس سرران درر 
ور ٭ 5 
شدہ زہ برگمان قامت زآعد داي آو 
وليی ردان می ترسند از تیر دعای او 
٭ رناعی ٭ 
بعریست شمیر من گگە گوەردارد 
تینی (ست زبانں من کە جرعر دارد 
صور قلەم ىنےة میشر دارد 
سرغ سلکوتم سخئم پر دارد 
درتصیدۂ حیاق العدں ازیک تا صد بوشقہ د لین مطلع ازوست 
7 مطلع لَّ 
7 زدرلعلت مء دیش یادت مسیّئ 


حیات پائی و اق ىصیے ر نأ احیا 


بیک سی 


بب ولہۂ ٠‏ 
صا بادہ ایم و گن گریباں ما خہمہت 
داریم تھا کہ دورعالم درو گم اس 
قاسم کی 


مان کالی ابلیر اگرچة شعر ار ہمیارخاہوت و ہمہ مشموں 


_۔ح۷1۴۲٢۱)‏ 
ھفتاد (۹۸۰) نا٤‏ و بنْلة در احمد ]با واقع قد ر ہندگان پادغافی 
حکم فرمودند تا اورا درەر کن کہ مقبرۂ مشایۓ کبار و ساطین سالغۃ 
مت ۵ف گرانك و قامم ارملان. از زبان قاسم کاعی این تار ڈ کفف 
ج دطاعه ٭ 
دوش غزالی آن نگے ملعوں ٭ مسٹ جنذب شد مع" 
يی مال رفائش بغوشت و ملےں درنيی رفتا ژ عالم 
و إرضا ٭ 
ہو گنی غزالی اڑ معئی - مہدفئش خا کپاکمرگنےاسٹ 
بعد یل سال تارنخشں ٭ احمد آباد و خاک سرگنے است 
اہی مطلع را کہ ٭ ۔. پصطلع ٭ 
شوری شهٴ راز خواب عدم دیدہ کشودیم 
دیدیم ٤م‏ پاثبست شب غلله غڈوك یم 
فقیر در م دی دیون ن او ذیافثم و ا (بیات ازومہت ٭ (بیان ٭. 
در کەجہ اگر دل سوی غیر سن ڈرا 
ظاعت ھهمء فحق ر کعبه ۵یر اہ ترا 
در دل بعق امت ر سائن میکدۂ 
می نوش ٤ع‏ عافقیت ٭خیر امت ثرا 
٭ وله ٭ 
ما زمیگ خود نمی تر سیہ(ما ایں‌بلامت 
گز ز تماقای بنان ”حررم ىي پاید شدن 
ول ٭> ‏ 


خفتکاں اک پکسرک٥ۂ‏ ٹیغ تر آند 


رع ۱ 
دارك ر در ماجت غیل از نوادر و غرایب اسٹ ر دریں ایام 
خرامت بمزاج ار راہ پاش دچندي دیئر از >جاھیل امام رار 


سلاعیی هندوآن هم هستند کہ دل بذئربًہا یاری ٹمی دھد ٭ 


ذکرشەرای مصراکبرشادبی 
کہ در نفایس المأثر مذکورند کہ ماخذ ایں جال و مشہور ہہ 
تذکرۂ میر علاہ الدرلہ است و بعضی ازانہا صاحب دیوائند غقیر 
پا ایشان “عبت وإثہ یا از دیر ر نزديك دیدہ یا بمرتبۂ اغتہار 


رمید الد ٭ 


فراع مشہدی 
چون بتقریب اعاد و بی اعندالی در عراق ثصد کششن اوْ 
کرٹند اڑانْعا بدکن عرار نموں پس بہند آمد و خادزمان ھزاررربیہ 
خرجی برای ری مرسّاد وتطعۂ لطیفه آمیز ازجو پرر نوفٹه اِشعار 
پعمل معما نموں کہ ٠‏ عو تطعء٭ 
ای غزالی بی شاہ ماب ٭ کہ موی بندگان اٹچوں یىی 
چولکه پیقدر بودۂ لجا ٭ سرخود را بگیر و بیروں کی 
چفد سال پیش خان زژمان بود بعد ازان بمازمت پادعاعی 
ر۔یدہ خطاب ملک الفعرائی یافنت چمد دیوان د کتاب مٹنوی 
دارن سیگویند کہ إر صاحت جہن پنیا مزار بیت است اگرچە 
سی ار رٹیڈ عالي ۰.‫ ندارد إما در کمیت ر کیفیت اغعار ار 
زیاد: از ہمہ اترازنممت پڑدان ن تصرف ۔ملامبت تمام دارںد ونائتش 


دز غب جمعە ہٹاربی بیست و عفتم ماہە رجب درمنڈ نتہصه ر 








+ 4 1 5 ئ ٌ 3 3 
. 7 قیعہیۃء :ڈ وو کک ہے کے دو آ ح‫ 
گر ہیں بی عوجٹث نہیں امام میں یخ یں آزو دام 
ح اج ۔ٴُ جخ-- ٠‏ آٌ ي۶ ۰ مےْم 
ةُ ہی اح ٤‏ لغ کے 
تما دک مایدڈ پت ۲ ٹچ زا ی اأعمال ود (سۂیِكد رای ی بث٭ز ُْ 
۰ 7 1 کرو > 
فعللیق سد ایۃ! ؛ نخل!٭ ئُھه 3گ حَدائدشہ مدے ث٥"‏ 
میرڑا فولكد خورد اورا دید خداٹی ڈر حۂ یس کی رٹ 
ىا تا ۹ ٌ ےم ںتعنئثڈة حجیں ۲ے شگت ٹ٦‏ نظ کاہے آید 1 
امہحععہت4+ ٌ۶ ٹ؛ مرن را جہ بہد پا ٹرڑوۃة ۳۴ 2 مر جا ٥٠‏ 
ے لہ ات ء, نافینی ٭ ق قغبضے ٠۵‏ لبدست . معاودےھظ٤‏ 
خولف مسعریف رارارہ رسۓ میعضيیيے سس 
کے ' 5 - و : کرو ہہ ک 
-. ۳ت 7 
پائدک تغیری ایی در تاری یئم × شعر٭ 
۔ 1 سو مہ جح 5 ۶ 
٭ے ع[ہعب پ کے یدع >٭> ×ءد ‏ حجچمھھاا بودعۂۓۂ روئ تی 


کی ٹے ۲ ٌ بد 
یی ٹےْہےۃ ہچ ڈہۂ جکسسے؟ 
مھ . ۹ رص 


اُست عمییش بسثار حخب بث ٭ 


+ 
ڈار صشغر عری يطیابت شاہ طہمامہی اتشکقال داذدت در مند 
می اک وج سم 
1 کت : 3 : 22-0007 2 بایڈۓاع 
امن رعایت در ہی جرہیں اآست درد ٛیت جہ +ء حھدلہشخا و ار 
٠‏ 2 ج > ۔-‫ 7 
١ہ‏ فے , ,وٗتکر|, کیہ معاٗحۃ عدما۸۱, بمکہے تما ارگ ؛ذگجۂ عىمیت 
کے ند ھی رکہ ١ے‏ 2 ي‫ ٭- ۔ 1 
جح 2 س >> و .۰ ہے 
آن دم دای ما چیہ 2 پر وجۃة ٹول اسہت ٭* 
۰ ا ي5 
پت الله گُلا: 
حذظمر فتے ! لیدالے 
٦‏ ۹ 3 ےر ای کی وک آفك اد 
ا : حم حینےیىی حوددۃ وٍ از عیاہ دی دحصصلیيے واگھر ات اخ 
١ 3 ۰:‏ ‪99- ٔ“- ::-ٔ؛:؟“ 
ا سے سا " یں کے ہاو ۲ے ٭ ہجا, جچعاۂ ےڈ 
ٹہ ٹتانعہہ, لتسئثۃة حجبىدث لمہی کے حان 
اچ مہ گا بی مود کیا کے اف و ایت سار ٭+یلنا ٭۔ ۰ کیک سار 


ف 


(٭۸٥1)‏ 
مم 
برادر خورد حکیم ابوالفتے در (خلق بہٹراز نرادر بوں اگرچۂ 
خیریالذات نبوہ شریرھرتبود حکیم حم و شیع فیضی و کمالالی 
صدرر حعیم ھمام بترتیب بقرب یکماہ از عالم در گذشتند و آن هھمہ 
اموال جمع کرٍۂ (یشان در ماعت بجای خویش در دربای تلزنم 
و عمان رنت وبەمت اینہا جز باہ حصرت نماند اگرچہ ایں 
نسبت !جمیع مقربان اسوات راحیا از امور عامۂ بو ر ھمت کە 
باخزایں تاررنی رۂ‌داديی از کی هم *حررم ہی ررند درنی مطلمہ رو 
بار خسران ایدی وبدنامی جاریدان برعلق مذکسرۂ خود می برزد 
و ہمان ض عیسی علیه السام امت کہ با دىیا هنژام تمڈل او 
بصورت پیرڑنی گفت کہ ریل ازراجچک الباتیں؛ لم یعتبروا من 
ازراجک الفانیں ٭ نر۵ ٭ 
جان ؛جاىان ۵ہ وگرنہ اڑتو بسٹانه اجل 
خوذند:انصاکجاںمریکەاین یا آن‌نئومت 
حکیم در لھور رحلت دمود بعد اژان بمقام حھ ابدال نقل نمودہ 
پہلری ہرادرش ۵فض کردند ٭ - 
حکیم احمد ثوہی 
مالی خوب بود ر یزور ہی حیائی حکج ھم کہ جامم, 
فضازل ہوں و میر عرب وءجرکردہ ائبماط طبع داعت اما >-بطيی 
خام طمع صاحب داعیھ بود ھریند گفتم کو در توآن استعدادٴ 
پیست کہ دەوی اھل بیت إئکنیٰ چہ دردیار ھند آثرا بیمی تابنہ 


۰۰۹) 


و کم تج جریہ تاغكی جہانست که بیمار اڑ شریت |و شربت نا می 
چشد۵ ڑ باإان نسبت تلم ٤ہ‏ بشاء ناج الله شیراڑی داشت اررا در 
نے “عرق فریمۂ غ۵| فرمود ر بنیاف اجل پر مع ٭ 


مرگ هھوش (ست شریہٹف یہ او 


حکیم ابو الفتم گیلائی 


در خدمت پادهاہ ہمرتبۂ تقرب ثمام رمیدہ تصرف در 
مزاجنیش حفان ٹمولہ اوں کہ جمیع اھمل دخل رو حمدں میبر۵ذہ 
تمام اشت ورھم مان دربيی دیٹئی و ساپر (خلائی ڈمیمة ضرب 
المثل بود و غقیردر ایامیهه حکیم نو آمدہ بول آزوئ شنیدم کہ 
می گفت کسر وسہتا رھەیں درازدہ بہت “ انوری ر پلوسڈہ انوریکگ 
مداح گفلہ اررا ہمیر بادنچجاں یو مہضےڑی زمانھ بود تشبیۃ 
مید|ہ ؛ و خافانی را میگفت کہ اگر ار دریرں ژمان سی ہود بسیار 
ٹرٹی یىی یافىت بایری طریق کہ ھنرکاہ د پلش خانہڈ ەرں می آمد 
اررا میلی زم ڑا کاھلی یىی طبیعت ر میگل(شت و چوں از پئےا پہ 
یلشنازغ او ہ٭إلفضل میہفت جا ٭او میلی میزڈ ك و شعر اررا, 
اصلاح میدادیم سو 

٠‏ مہم مک سن کر الع 
اعذائٹ شہرت د(شزٹف و علەمش رک ےت ہول اما صاحہبۂ 


مکارم اخلاق 2 امم راف یو 





۔٭ 


)( وہر) 
خوانی گغۂہ کہ ۰ ٭ پیت م 
خواج شمص الدیىی چہ ظلمی سیئند 
در طبابت باش دخلي می ئند 
ررزی گل درخت گنیركە آترا در عربی دنلی گوبٹد دید ر گفت 
دہعے 
چوآتشس جست ککل اڑ مردفلی 
|| چوں پادغاہ [زدر ری ' خانۂ لعور یکبار صفە بنا نمودہ حکم 
مرسودند کہ هرکہ خوامد درانجا بعضور ما نماز میگذاردہ باغد 
حغیم مصري شعری گعت ئەه . ٭ إبجات ٭ 
” اہ ما کرں مسیدی بنیاں ٭ ایہا الەومتونں منارک باد 
(بدریںی ىیز مصلےیت دارں ٭ تا نمازان گذار بشمارد 
ہسیار مادہ اردست ر بیفرض ر اڑینہا هی !خود نمی آرد اما در 
بعضی معالجات کر نامہا بظرور آرردہ دربرمان پرر خاندیس 
درگذعت و در سواد ھمان شہ ریہ خاک ٭پردند ٭ 


کیم طی ےب 


٦ 


۰ 


خواھر زادۂ حکیم الملك است در حکمت شائگرد خااوی خود 
ارشاہ فتے الله شیرازیمصت و در علوم نقلی ٹلمن پیش شیج 
عبد إلئبيی کرہ و باوجوں مۂارت تمام در علوم شرعیہ ر تب سنیع 
غلظت وی درسذھس ژزیدیہ ر تشدد در تشیع چون عایر حکیمانں 
ژسانە برحال خود !مت و یعضایل مکتسبہ خصوصا علم طب بکنه 


موصونستا 7 ہمعااجڈة صرفّی مشغوف ر چون جوانہتا و خودپسند 


(مور) 


ذشان ازس جەمي پرسیکم من خوڈشڈم رمیا ام 
ھمانا سر توحیدم 'کە در الْعا ذمی گُٛجم 
٭ ولة ٭ 


دن ربرانی نشد پید| کهە تعمیری نداشغت 


درد بی درمانںءقی(مست ایندەتدبیری نداشت 
عص نے 2 ۰ 8 

صیں )عوئی شدم کز هر طرف گردم نکاہ 

غیر جانئی پاک درنٹراک کچیری نداشت 


0-ء48٦‎ 


9 ۰ اس ۲ 1 ہہ 
برللہش واودة حکم جم الدیِنںی عمجل الله ری شا الدین 


حسی بود درریش نہاد پاک امثقاد بود در طبابت یه بیضا 


گچجرات و کی مرخصا شش و‌ در مہالوہ اجلاش رمتۂ ہل را کوڈاہ 


گرد(ذیہ **" 


زاس علم و‌ عمل طٍيی و ماھردر علوم نقلی |إہت و در علوم 
دارہ مجسط 


فریبه مثل دعوت اعما و علم حروف و تکسیر وٹوئی 
۔خوش صجحجدتٹ (مت و مپارک قدم شر جلد در مرعا ےگ سے فیٍضی 


بت 


جہد موفور بظہور آورٹ مبڈ فایدہ ند(شت او ھم حکاند کے دریں إہر 
هھمە عاجز و اکم ند اگر .اژ دانش طب عمر می آنزوه 


مض ےکی 


مہرم 
پاپستی کہ حکما از عالم نمیرفٹند کاہ گاهھی شعر فارەہی 


میگوید ۲ ان ازإجملہ مت یہ ہرای خواجہ ڈذہصصسس لن دیوانں 


رعیر ) 
نی بہمواری ٤ەدر“خنی‏ چومفدانىگفتعەام 

ر میرفریددن درجواب آن گفقہ -ٴ > ٭ پیت ٭ 

”انگ حکمت ہاب لف ایمک آتای اجل 

آىكە ارراإ در مصیبت خادہ دربان گغذہ ام 
ونتیله میر معز (لملکا ترک ٭پاعیٹگری گردہ در دعلی منزری 
بودہ گفنّہ گے ۴ نظم ٣‏ 

ساه درریشان معز الملک اڑ سن درشم اسہتٹ 

بندہ اورا کی زدرویشی پۂیماں گفٹہ ام 

م لے دوہ 
حکیم زینل شزازی 
پداس سمٹاز نودہ درملکگ مقربان التظام داشت ٭ 
حکیم غعیں الملک شرانی ٠‏ 

درائی تخلصں دارد درعلم کمال رتبة عاليیہ د(شت و صاحب 
سکارماخلاق بوٹ در بلدۂ مندیه چغاچہ گدشتی در گذشت ایرں(غعار 
ازوست کە دررقت مشایعت درداغ خواجہ نطام الذینںی احمل سرحرم 
در سواد الەور بطریق یادثار بفقیر نودةہ دادہ وداع کر ر از ٹەور 
برہلت راجە علي خان برمان ہوری متوجہ دکن شد و آن دیدار 
آخریں دودے ٭ بیت ٭ 

چناں از عشق پرگشتم کہ در دنیا فیگنےے 

حمہ جا چر ڑ عشقمگشت دھی درجا سیگنم 

اگر یا غیرعشق القت نمی گی عجب نبوہ 


مثال عصمظُم میدن کھ در مہبا ٹمی گلٹم 


رج پر ) 
شجاءعيی تذزیں ۵اشت از (ڑفانات آكە هرجاکۂ حکیم برم رمریش 
رفلةإن ورل‌مکد و۵ایعمشا حیات بة پیک احل سیردہ اژاں جہة ظرفا 
اورا بسیف لےیما شہرت ۵دك چون کی از فبایر حضرت شدخ 
جامی مےیں خبوشانی ر یر بمخدوم ژادہ شہرت دإشلہ علاج مود 
یعالم دیگر ز مازد سیف الحگما کشت تاریج رافقفت و ایں ةڈطعة 
کہ برای جلال طریبےب گفلهہ ان گویا حسبا حال آر بول طر۸ ٭ 
مرلک: ااموت از جال طبیب ٭ شکوه برد دوش پیش خدا 
ند عاجزشەم زدست طہببب میکشممہ یِکی و (وصد ثا 
یا رر عزل گازی ازیں مم ىصہہا 2 یا مہر حدم ہنا دگر فرما 
جا۵د مال درھند در عہۂ پیرەخان و بع۵ ازاآن دیز صاحب (عتبار 
ہوں (ما بےھہمب مەعای خوں ثرپیتا و ا(عثبار نیا زلم بولایت رفتا 
و ازجا 5جوي ملیے نوشلہ فرستاد ٤ہ‏ دریں عہد بانں شیریٹی و 
مضےکی وقوع نغفس (لاہری کم كکهي گمٛء یاقد ر بی حفد ازان 
٤ہ‏ حْصّة جھہلہ بخاطر ماند× ول جہة تشےرن خاطر نوشلہ ش۵ ٭ 
تطعه ٭ 
صالے بزغالة بی رق ڑای (راری 
5 معلمائم اگر ادر (| مسلمانں كفْنه ام 
(یشفقیع لن تی ممےجمنذ زسگة مڑیچاو سی "ری 
آی من چاویت را نشخوار افساںگغتہ ام 


ہی فریەوں در عرش رٹکا بی شرم ثرا 


٢] ۱۹۲)‏ 
سینا میگرں راین درزمانی برہ ٤ھ‏ علما و حگما بیگدیگ یلر در إرمانہ 
ھرررز “جادله و مشاعیم ر مثائشہ ٹرسر مشرب موکرژئد فقیر چون 
نا ڑھنا داڑ سردد ھا نور۔ید: و اژامل مباحڈہ مطلع نبودمآن شعر 
فیچ غاب الدیں سہروزردڈی تقدس الله رید خواندم کہ ٭هشعر٭ 
وگم قلتٌ للقوم اشم علی ٭ شقا حثرة سن گٹاب المُغا 
فلما امتہانوا بٹوبیغنا ۰ فرغنا الی اللہة حسبی گفا 
نماتواملیدین رمطاطلیصسں ٭+رعشنا علی ملة المصطفی 
و آن ابیات ٭واری مخدرمی عارف جامی قدس ىرہ را مستشہد 
آرردم کہ در تعفة اللحرار( 2) آوٹہ اد ٭ ٭ بیت ٭ 
ٹوردل از عینۂ سینا “جوي ٭ ررڈنی إز چشم ئءبینا جری 
حکیم درھم خررں شیع گفت إتش خوں درمیان اینہا اەتقادہ بود تو 
آمدی ر بیشٹر |بریختنی حکیم بعد از ریرائنی معرگاه مقابج :7 علما 
حجسبا الا ہکان جدل پا مخالقانں دیں زد چنا اچہ احوال ار آن جماعہ 
“ملا مذکور شُوں - آحر تاب نتواست 1ر ادرل مت مگ معظے 
طلمید ر در منڈ نہصد ر مختادُ رھفشت ( ۹۸۸) پا 7 بزیارت ح 


3 
ر ئہتعا و ھمانچا 2 غد شکر الله میا ٭ 


حکیم سیفی الملوک دماوندی 
فضیات علمی 7 حکمي را را رزیلت تظعر وھجو جەمعم گرڈ 


() در فہا ۔ تمعة البرار وچامی رم فرماید ء بیت ٭ 
تعۂ احرار لقب دآدش ھ تعحقہ بادرار فرمثادمش 


.]ا۱۹٢‏ ) 
و باءعہف خرابيی درملکا و ملہتاإٍ شل× و ْلڈ آخرزمان صن ہوە٭وم اذه) 
گرنلہ بہرحال ذکر حکما مودہ ید هرچنە بعضی از (یشان 
بیز ازیں تبیل اند ٭ 
ذکر حگمای ءصر اکبرشا ٹی 

31 بعضی در حکمہتا علەمی وعملی یی یں پیضای م٭وسوی واشلة 
دم اعجاز میسوی می زدند و بعضی بلقریب (رنهه طب نئی 
اٹ 7 ریف العام حخسیٍصس العمل ان جچۂ ۲ ممارمت 1 مشنول 
بودذد (ما نظر در نظام عالم ںافننہ فلیج (خثلاف درجاثہم چ 


حکیم إلملک کیلڈنی 


ام شمص الدیری امت درحکمت و طب عالتسن مان و 
ممبے انفاس ردرعام نقلی رممیی دیگ رھم معنثنی و ممناز 
از ھمۃ بود |گرچہ مرا بار اصلا ارتباطی نبوں ر در ابتدی ملازہت 
جانن ‏ ھنگام گذرانیەدن دیباجڈ نامةٌ خر د زا پسیار بد مددیہا 
کو اللہ کرق اڑانکة چوں اافتار ازو ذمولند ٤ه‏ (نشای فلائی 
جونھتا گت عبارتش تع و خواندنش ِدمہٹا ما اِن٘صاف اڈ 
پسیار مہمماز و خیرخواہ بندگان خدا ردر دین ر ا می و ایت قدەم 
و ھنا پررر بوٹ پیومٌّہ بطلبه کھ خود: مریے (یشان بود درس 
گفٹی و هبي وقت از اوقات ممکن ذبودی کہ ز ہی إیشان 
خورد و ہایں ثقریب بخانہای سردم شم .2 رفلئی ررڑی در“جلس 

شی (ملام چاايی ذشس٘ء مہذقب فقە رو فقہارد تعسییںی یق حکما 
و تثعریف ر بیاں عظم شان علم حکمظ و مہماغ5ب شیج ابو علي 
۲١‏ 


ہے و یں 

ہر ژمان گم سید ر میگفت کء اگر اوقات بقُعص سوژن غارت 
نمیشد ایںکس هر روزکر بسیاری می توانست کرٹ ہا آئلە دقرا ہمہ 
یک تن آ۸دوھم کاعلقۃ (لمقرء۔مثل مشہرور ھرچند بعضی ازیی 
نامبردہ اژان قدیل کە من ٣خواعم‏ شاید نبودہ یاعفند چہ بسیار 
صدیقمت کہ بشکل زندیق برمي آیە إما اگر درمیاں همۂ 
(یثانں یک کس ھم مقبول درئاہ خدارندي باشد برای پج'ٹ من 
و شھاعمت و شرف من ھمان ایک کس کائی است پا [نکج عمة 
ایرں جماعۃ ہصفت رالیت عامہ کە الله 7 ال مرا مشفت 
نك و این کسی ہمراتب بہٹرر ولیت پغامہ در اکٹر ایشا منداور 
پلک معثقد دقیر (مت و پڈذ( ذکر بی دیفان رھوا پرسٹانں دریں 
جماعہ جمع بکردہ ام و“ عارف بسطامي قدس الله سرۃہ إإعزبیز 
ات آربز خود ساحتھ م گہ بیکيی از معثقداں بنصییۓی 
میگفت کہ اگردرین زمان کمی را بیفی کہ ایمان بخٹاں مشایچ 

دارد ازبرای من رخود ازر دعاثی القماس بک کہ بیشک مس٘چاب 
الدعوات است رٹ ٭ 

رٹيی نمی ہرم و چارہ ىمي دانم 
بجز معبت مردان مسٌقیم احوال 

و اڑ اتفائات ]لک بعد از تعداد !مامبی ایں طبقۂ علیہ کہ 

اکٹری (ھل إللء و صاحبداان ]گاھند صد و یازدہ برآمد کہ سوائق 

عدن قطب است و الف نیز کہ عثتام تحریر ایں مسود٤‏ دلپڈیز 
تاریے ہو رچوں دل ازخبایثی ا کہ طەن صربے و تدے آھکار' 

در دیں إملام آرردہ (نه ریہ بە دیٹي ربی حیائی متہم گەته 


00و 
افگدذدی ر طر رلاعمات ای سس کت بکردی کہ ح۵ ین ر برۃ 
اند با کوڑہ رس ماخلی و از میض در اراخٹي و سلگت ھمی 
انگنلندی ثا]ذكە ماء دیگر مہآمسدی واعدتی تر لن ب ر مد اڑ ضا 
اناد خیاط ہمرل و مردی بطلب او آمد و خبر از ہرگ | ان درزيی 
ڈں(شنت در ۵ کان اررا بسله دید (ژ ھمسایه پرسیل گے 1 درزڑی 
گچامات 1 5 ذژسمتا ہمسایہ ٤فت‏ او نیز درکوژہ (نان ٭ 

۱ ہوبیت ٭ 

ہنگر کہ بدیگری کشاید ٭ کزری چو گل شہتا برتو آید 

٭بجمان اللہ در دھن از دھائیٰ فا ایم کہ حئبیدن ر ٹین ٭چال 
نداریم و خلاصيی مجعال ج ‏ قطعہ ٭ 

. چوغاچہ خوں خور ودل تنگ باش و لب مکشا 
یىی نیست لچ ایں باغ را |مید کشا 
نشان زمرو ثدی مي دھد کہ خاک شدہ× (مت 
پہر .زمیں کہ نتادو امت سایةڈة ششاد 
چو ھر نف زچمی میر‌د بباد گلی 
مدام جامہ کبیوں [(ہت سوەن آزاد 
معغرض میدارد کہ چو اماہیيی نام اوں دو طایفہ کہ برگزیدگان 
خلقند کیف سا (تفق د۵زینں ح۵ ررڈا بصورت درهای ۱ منلڈور 
بیملاحظة تقەیم ر تاخیر سذکورشدہ بزرگای خرثط اژرہ و هرشغاسانى 
الکله چیِں ہر جامع خر۵ دہ لگیرند چہ ٭ این (سْخاب درحال تشلت 
پال پرمبیل (ملعچال رقمزد ٦‏ غامۂ ٭ یڈہ بال گردید غرصەستا برڈن 


یپ 


پیاضی زںاشلہ و حکایت مہ ن بہمان مراج می مہائں کہ موزنش 


9 : ر۱۸1 

عمردہ مننظر پیک سریع السیراجلئه دبرٹرۂ پیری مطلع 
شدہ گوش ھوش بر صدلی الرحیْل الرحیل دارند تا کي آن ئد١‏ را 
مجیب لبیگ شوزد ۱ ٭ رباعی ٭ 

تاریز جہاں کہ قصة خر وگاں 
۰ درے ست دور چه غیر مرداں چعیائن 

درھرورتش ؛خواں کک نی عام ذ1 

قدمات فلان اپن فلان این غلان 
و مقایج رفا دیگردز اطراف جمبع بلد ند ط3 وعرشا چنداں 
ہودنك ر هسٹند کہ حصر و احصای ایٹچان حوالء بعلم علام الفیوب 
نمودہ آید رھمچئیں جماءۂ کە بشرارت ذاتی ار خبث دررني د 
و دی فررشی و خمت ورزالت ر کچی ربي اعتدالی مشہورو 
معروفند از حد پیروشد در هی ضرورت نبود کہ خامہ را بڈذگر لین 
معني خس دوں عمت آلید کہ ٣ري‏ عظیم درپیش امت ر بر 
عمر ھٹھ (عکمادی نماند×ر حال مس بعال ھمان بت فریش 
نیشاپور سی ماند ۶ہ در خوای تموز بیج می فروخت چوں آنتاب 
برآمد میلفت یا معشر المسلین اردموا علي سی راُسٌ مالہ 
یذرب ۔ یعنی (ی جماعۂ محلمان باظر رحمت بران زباں‌زدہ بینید 
کہ مرمایة ار از دست گداختہ سیررد ہ٭ بیت ٭ 

عم ربرذست و تاب تموز ٭ آندکی ماند و خواجه غرہ ھنوز 

ر تاریۓ رنات مردم نرفڈن سن بآنكه بشہری خیاطي ہر در دروازۂ 
گورمتان دکانی داشت ر کوزۂ از می در آواخقہ بود ر ھوں جز 
آنش نبوك ۶ہ جُنازۂ کە اژشہر بیروں بردندی عاگی دران کوژہ ٭ 


ای 
جاہع ےَ آحۂ معیری الد نی فمخودی درس کفمٹف ر توفیق ژیارٹ 
حرمہڈنں الشریفبی رافَلة در مک معظمه رخُت حیات بر دھتھ 
دزن هفناد مالکیي رحلت نموں ٭ٍِ 
مولاناً ور الدیرں پ٭ےوھہں پر خانں 
جاہع [قسام علم حگمہیف و گلام و خوش طبح و شاعر بوں و 
آے عم را زشعر تونة تر ہ٥‏ رو تےلیہٹت ررض پاكدشاہ غقرآن پفاہ پافٗہ : 


در دەلی در ذشت ٭ 


صولنا الہداد امروهة 
۱ ملای مہہ لعد خوش طبع ہي قید شبیرں سے ں خوش“حبت 
نەدیم پیش ہوںل و مطائبة ملیے داشت و مایڈ حضورر یم مایڈ سررز 
ەل >جلس . بود درماژمت پادشاەی درسلک ٭پاھیان انتظام 
یافلة بقدری [سباب جمعیت لبہم رمانیدہ بوںد مدت عمری بفقیر 
۰ رابِطة ٭مےیہسشا داد ٹٹك درسنة ذ ہع۵د د ڈو +۹۹ () و توجہ ٦‏ 
سیرل و در موضعی از مواضع |مروھہ کہ برای خو۵ خوش گرا بود 
نعش اوزا رل8 مدفون ساخلك ٭ 
ای بوں شمڈٌ از ذکر مشایخ و علمای عصر کہ اکڈر اپشان 

را سلازست نمود٤‏ و ہدید ار پرانوار ایشان مشرف گھقء |9 ماشاء اللہ 

ز ازین ھمۂۃ کہ مذکور ہر ژبان خامة بیان شەنه اتل قلیلی ڈرؤن, 
ایام قےط )1 ٦‏ بطزیق خال خال سائدء (ئە ر ٭خلفی و ملواری 


از طبایع قواصر عوام کال 7 نسیامنسیا گفتہ دمّی چذە عاریت 


( ومر)) 
گری ٹموٹند قبرل نرہ بدرس و ىادہ مشغرل شد و ھرچہ اڑ 
ٰ جاوگیر حامل می شد ھمة صرف طليیہ بود و ا زجملڈ ملایان درعند 
بعد از پیرحدد خان چوں او وسلا نور ”“حمد ترخان ڈشلچکس 
دیگریبڈل وکرم و نثارو ایثار شرب المثل ئد‌د و حاشیة مشہور 
پرشرح عقاید دارد بزیارت حے مشرف گشتە ھمانجا رحلت نمو 
نقیر اورا درنیاثۂ ٭ 
۱ ملا پیر محمد شیروانی 
مللی خوش مہم اعلی ادراک بود “جلس شگفقہ داثغت 
باوجوٹ آن قاسي إلقلب و ىامقید بارامر ر نواعی بوں از شیریاں 
در تندھار بخدمت خاں خادان بیر مان آمدہَ نشو و نما یاىت:و 
بعڈ از ننے هندوستان خطاب خانی و بعد اڑان فاصر الملكي یادمت 
و سہ چہار مال درغایت ابہت و دوکت بسر برد و چون ظالم را 
چندان بقائی نمی باشد در الگ نرست ۵رولیت مالوہ با 
نریدہ ٹر رلٹہ بٹرعونں درىیل درڑخ پیوست ذئہر سال وفات ار 
درشمی علنوات گذشنہ نقیر ادرا از درر دیدہ (ما الحمد للە کہ 
اەجلمش نءع پیوسشە ٭ 
میرزا مفلس اوزہبک 
اؤ شاگرڈان ملا [حمد جند است ملالی ممتعد مسحضر درعلم 
جدل ر ملاظرہ بود اما تقریر قصیم تداغت ر در اثنالی درس 
اداھای مشُحک ازو سرب میزد یہ تیانہ بود وگرشۂ ملح وتقوی 
داشت ازماوراہ (لفہر بہند آمد و چہار سال در آگرہ در محچد 


)۔ھمہ؛) 
مدری مسذفرل مُْٔوڑع پگانڈ روزگار بود تا .2 الله اگرچە در 
٭چالس بغایت خلیق و مقواضع و نیک نفس بود (ما نعوف بالل٭, 
ازاں سماعت کہ بة درس اشکغال دشنی چہ و ژمان بشاگردانں 
غیر از عش و اِلفاظ ربیل ۰ مچو ہر ژبائش در رفذي و‌ ازبنں سم جہڈ 
کم مردم بدرس او می رفتفه و شاگردی رشید ھم از داسی اوربر 
امت چفد مال در ۵دکن بود وعادل خان حاکم اجا را ذسبہت 
پمیر عقیدۂ بود چوں در ملازمت پادشامعيی آسد خطاب عذضہ 
ااملکيی یپافنت و در کشمیردر سنڈ نہصد ر ذوں ورهفت (۹۹۷) 
وفات یافت و ؛جائي یو بع ثشت سلیمان مشہور امت مدغون 
سرت رنڈ بوں تار یس پافدے شد ٭ ۱ 
ہے منصو رلأدوری 

از شاگر د ان شیے إسحق کاکومنتا و پیھٹر تعصیل در ملاژزمت 
مولانا معد (للة ؛ُہوںہ و مصاھرت ہاو دارد ل (ذش من مسلعل امتا 
و در ھمہ علوم عقلی يہ در فندرستان منعارفی مت ممسلمے ضر و 
خوش طبع و علیم الفہم ومنصر' ہا مرا و ملوک عبت بسیار 
داشله مرجع |کاہر و اعیاذست ورجند گاہ فاضيی القضاٹ مالوہ یود و 
زماني ٤رہ‏ لافرر نمسلقر سریر بر ملطنت شد اژ مالوہ ہملازہست رسید رو 
درڈں تاریچ بدہٹ ضبط ر ربط پر گن بچوارہ و حدوں ۵اەن کوۃ 
ماسور اعت پسرش ما عالہ الدیں از دائشملدان ٭شہور مەرنا 
[مت مدثی در صيےبت خان خاذان معزز و مکرم لود چون ہملاژڑصمت 


قامنھاجی ر مید ٹیزخیلی امنہار یانہتار ٭ نم ہاں تکلیف ٭پاڈی 


( ۳۵۴) 
۰ مولانا الہداد للکرخانی 
منعوب ا ەعله ایمعت از لاعور در اکثر علوم متدارلہ ماھر د 
'مدبے رر ممشرع امت رمتورع و نہایت تقوی وصلاح دارلار 
بەرس مشغول امت ھرگز 'اۂ ارباب بیمررت دنیا فرزِنہ داز 
ملوگ هرگز حاجت 'عواستہ ومدہ معاش شرنتهِ عمرش تریب 
بہھناد اس٘ت ٭ 


از جدلڈ دومن معتبر 7ھوراہت وصاحب 'مااتستا و 
بعہدۂ (ننا مشغول'لمت و هر باري کە ختم معیمبخاري دمشکرۃ 
میئنں مجلص عظیم داشقہ طبی بغرا رحلویات میفرہاید ر منزل 
ار مجمع (میاں انال است دریں ایام که تریب یہ نو۵ مالگي 
رمیدہ و ملعنی رفعیف گشتہ از درس باز مائدہ و چہار ہنے ۱ 
پھر رغید دار۵ ٤ه‏ ھمۃ در کمالات نضایل قایم مقام اریند ٭ 

مبر فنے اللہ شبرازنی 

از مادات شیراز بود إعلم العلمای زمان (مت مدتھا مقثدای 
حکام و إکابرفارس بود جمیع علومعقلی از حکمت ر دیأت و ھنده 
وجوم ورمل ر حماب و طلسمات ر نیرجات و جر اثقال نیکو 
میدانست وٴدرین ٹس آِ تدر حالت داشثت کہ اگر پادھاہ 
متوجۂ می شدند رمد غیتوائست ٴ ہمت وٴدر علوم عرثیت و 
و حدیث رو ٹغمیر و کلام ٹیڑ نمبت آر مساری امت ر تصانیف 


خوب دارد اما ئە در براہر مولنا میرزا جاں غیرازیکۂ در مارراء إلنہر 


)۲1( 


فا 1 
پناعی مشرف شدہ و بانعامات وفر عر [فراز گشثہ براہ تُجرات 
سلوچہ زیارتٹ حرہ سن الشر فی شک ازا یا بررم رفکه خونںکار زڑ 


را دیك دہ بد (نپہ ارام و تعظدم او در هند ہوں درآن دیار 
یپافنت و تکلیف زار ت تمواند ڈبول نکرد8 پماوراہ الظٌہر رسی۵ و 
ھمانٗجا ہملک آخرت شنافت نقیرہملا‌زمت شر یف این در عزیز 
مشرف ذشلک ٭ 
فاضی نظام بدخغی 

ملقب بقاضی خان از ولایت بِدخھاں (مت نزدیگا کوھی 
گە کان لعل درد ردر علوم مکنذمحبيی شاگرك مولانا عصام الدیری .ہد راهتم 
امت ر پیش ملا معیك املفائہ نمودة وا علوم تصرف چاشنی 
و بہرڈ ثمام داغء در طریقٹ سریه ٭جترس اعظم شی خکموں 
خوار ڑمسیست و بطفیل خدمت اھل معثي اعقبار صوزي ظم حاصل 
کرٹہ وك پمرتبة کہ در بدخشان ۵إخل اسر بوں وجُوں بہند مد 
در مالزمت پادثافی زعابت پیھتر اڑ اندازہ پافت اررا اول فاضيی 
خاني بعد اژانں غازيی خانی خطاب دادند غعیڑے ژبانں و خوش 
تقریر بود تصانیف معہٗب ردارد اژان جملۃ رسالڈ در ابا کلام و 
پان س ایما تعقیق و تصدیق ر بر شرح عقايك عاق ر در تصوفٰ 
رسایل متّعدد ثصفیف ر تالیف نمودہ٭ سك مغفثاد مائئی در اودة 
در سڈ نہصد و نود ودو ( ۹۹۲) برحمتا حق پژومتا (ول کسی 
کچ (خدراع ٭جدہ 'پیش پاںدشاہ کرں رز نل پور او ہوںک و ملا و ملا عا! . 
کایلی بعسرت می گفقت دریغ كه "خٹرع ایی |مر من 'نشدم ٭ 

2 


() ر) 

وهم درآگرہ مدخوںگشت و بعد ازآن بیگ مال والدۂ او نی زمسادر 
ملک آخرت گردیدہ سعادت جوار ەرزند سعادت مد حاصل گرن 
فقیر را معادت شرف لقلی شریف آن ملکی ملکات حاصل شدہ 
آما آیاںط ننمودہ ٭ 

۰ مولانا سعید ترکستانی 

(علم ااعلمای روزکار بوہ پارۂ پیٔش ما (حمد جند تحصیل لمردہ 
وہارؤ پیش سلا “مد سرےخ وچندگاہ دردرس مل عصام الدیں‌ابراعیم 
نیز تحصیل نمودہ بہند آہدہ مازمتم حضرت پادشاہ را دریانت 
و عبت آر حشرت را بسیار خرش آمد کیفیت درویشی رإنکسار 
غالب داثت و نغایت خوش طبع بود چعانگہ بآن نشاۂ نہم و 
ادراک دریں نزدیکیہا ملثی اژان دیار بظہور نرمیدہ تقریر نصبي 
و ملیي داشت و بر غاگرد مشفق ور مہربان دود بەد |ڑ مراجست 
از هند پکاہل درمنۂ نہصد رھفتاد ( ۹9۷۰ ) بجواررحمت 
,خدارندیي پیومت ٭ 
7 حانظ کومکی 

٠‏ مشہور لإعافظ ٹامکثدی دائممتدی مابعر ىودہ خصوصا در 
عربیت در خدہت موللا عصام الدیں تاذ نمودء امت جمیع 
علوم نیک میدانست و ہسیار آمادہ فرمودہ ر در مارراہ الفہر ھمہ 
علمای زماں اورا یہ بزرگی تبول داشتند مپاھی وضع بوں دِپْیوستۂ 
در سواریہا مائند ترکان ترکش بر میان بسدّہ میرئت در سنڈ نہصد 
پا ر ھمفتاد دھفت (۹۷۷) بہند آمدہ ر ہمازہت حضرت خلادت 


)ک0 
آد و فذقیر تثیمغا ر تب رکا سبیقی حند از ارول شرح ریْایه درملازہمنش 


گذرانیدہ العق در آن وادي اررا بعری بی پایان انت ٭ 


مولانا می رکلانں 


نببرۂ ملا خواجء امت از ٤ہار‏ کت خراسان رو خذدست مولذا 
میر کلان صاحب کمالات ظاھری و باطنی و ذانشمند بعر 
خصوصا در علم حدیہفث نے روزکار بوٹ و |جاڑت از سیە میرک شا 
ددشت و منظور نظر خدمت مولایا زی الدیں صمجموں گمانگ 
و تعالی اور از جمیع صغایر و گبایر نگاهد الہ ھمیقہ آفادۂ علوم 
دی یےفزمودی : دإیم سر افگذدہ بمراتجہ پسر بردی ر نسبت (رادت 
بشیخ جلال ھرری داخشت کہ از مشامیر اعیانں مشا؛خست اخلاق 
“>عمەدی صلی الا علیہ وسلم حاصل گردہ ات ملکی صفاتش 
مظہر [ممای حسئیں ود ژعمر شریفش ہہشتاد رمیلں٤‏ و والدہ 
اش مید اُست در حیاتٹ بوں بلقریب اینکڈ مہجاد! زوججہ فرمان. ۱ 
بردار والدہ اش فباشد بکدخدائي راضی نشدہ حضور او از عالم 
در گذشت چوں مولوی پدار يِقا رحلت ذرم وٹ ٤‏ والدۂ اپشانں بکلاروت 
الوجوٹ بردہ اذْن تُجہیز و تفکیری طلبیدہ (ند ھمیٍی کریمۃ خواندکہ. 
انا لله ر انا إلہه راجعونں و رخصت ۵إدہ بازڑ ہلارت مشغول شد ر 


نہص۵ ر‌ مشناں ر‌ پك (۹۸۱) در اگرہ ؛ُجوار رحمہت حق پیومہعل 


)‌'٠ )‏ 
پناھی علیہ رو علی آلہ صلوۃ مصرنة عن الٹناعی میر۔د و تصۂ 
مند ایی حدیہی در نیات الرمید بتفصیل مذکرر غدد ار در 
فقرات خانزمان اڑ اگرہ بدھلی آمد و ازانْجا معلوم ئشد ۶ہ حال 
حچ۔تہ مفوااش لگجا الجامید ء 


فاضی ابو المعالی : ۱ 

شاگر و خلیفء ر داماد عزیزان کخارائی امت قدس مرہ 
العزیز ر آن عزٍز دردقاعت چان بودکہ اگردالغرض رالشثقدیر جەیع 
کب نقه حنفی از عالم بر (فنادی ار می ٹواست از سرذوشعشت 
وبامث ىر اندإخةن عبد (للہ خان پادشاہ ٹوران زمیں فن منطق 
و علمحدل را واخراج ملا عصام الدیں [مفراینی مع خبایف 
طلبہ از مارراء اافہر ار شدہ بود بایں تقریب کەھ چوں ایں علم در 
خارا و سمرتند ڈایع د خبایٹ شرب رھ رجا مالعی سلیم القلبی را 
سیدیدند میگمفٹئد کە این حمار است چرا کہ الاحیوان ازو مسلوب 
است وچوں اٌّفای عام مسقلز انقفای خاصمت علب انسازیت 
نیز لازم می آید و امثال اینى مغالطات چوں کڈیر الوقوع و الشیوع 
شد عزیران ررایت مقہی نوعقہ عبد الله خان را آعریص ر ترغیب 
براخرلي این جماعہ لەوں و نا مشروعیت تعلم و تعلیٍم منطق 
و نلسفہ بدالیل,ثابت کر و نیز ررایتی نمود کە اگر باغڈذی کە 
سنطق دران نوغتع باغئد (ٌُنًجا نمایئد ہائی نیست وباتی 
بربں قیاس وقاضي پبوٹہ ذک رآرہ بعد از مر نما در حلقہ میکرد 
و مرید میگرست در سنڈ نہصد رشصمتا رنہ (۹۹۹) دراگرہ ۔ 


)۱۴۹1 ) 
٠‏ لم یگکنی یعقوب نیہ ئن 

۱ ٭ شعر ٭ 
دریں خرابه “جو ر٭ بسوی گنے مرا 
کوجای”عذت ورنے ہك اون خرابآباد 
قضا نہاد:.ٴ بہر گاسش از بلا داہی 
که پا نہاكد دریں دامگہ کە سر نلہاد 
.سواد رنتہ کل (٤)نیست‏ غیر حرف رجا . 
ولی چۂ سوں کەه ہی بہرہ ایم ما ژ سواد 


زمان عمرم بھی (ذندکست غُرہ ماش 
که تا نس زدۂ عمرو دن٤‏ ہر ہاں 
مولنا میرزا سی قندی 
ملکی ہول بصورت بشری بز پارتٹ حرمہڑںی الشریغیِںی زاد ھما 
الله شرنا مشرف شدہ در عہد واالث ہثر مےاں خاذخان ہاگرہ 
ذڈشر یف دإشلہ و خلایق از ہرکات انفاس زیم او ممتفید میشہ ۵ 
۱ فقیر شرح شمسیہ در مہنطق تصلیف (میر میں ”حم کہ خلف 
صدثق ےب ارشه حضرت آمیر می۵ علی ھمدائی ذدس الله مسر 
اسہكف و إسلام در دیار کھمیر ہامرھا بیمدںی قدرم دوە ایت لزرم ار رہاج 
یافنۂ وشایع ش٤‏ پارڈ اڑ شرح شمسدۃ ور مایر ”خنُصرات در ملازمہ دا 
آی حسلة زمان خواندہ وزیںٴ حدبہی عالی سند کہ ثال البي 
ر- و2 

صلی اللہ علیہ وسلم سثریٰ غدرة تم تلله ەہه ھدر۔ از زبان مپارک 


(و شنبہہ (جازت رراٹ پانئہ کہ یٍشش واسطۃة آحضرت خلمیط 


)۴)۱ ۱۴۸) 
بعلت اینفکه هر دو مان طیس سرگز دابرۂ در تطبی جنويی 7 
مالی است وجیة جامعە بلدةً طیبۃً و رِفٌّ غغور - دازك آب چعمہ 
جہالرہ را چنانچه ایشان درالیا آب برنتی نوشچان میفرمایذہ 
ذوڈیدہ زبان را بزال شکر و ثنای منعم حقیقی و “جازی تر دارہ ٭ 
٠‏ شعر ٠‏ 
ملیٹا 8 رباب القعیم تعیہم ٭ ر للعاعثق الممکینں ما ینجرع 
و تمثیل حال کشف ملشرف امل شف امت بندہ زادہ ببدارں 
ر؛تہ بدعا معنولعت ظل عگی لیزال ہاں ۔ تحریرا فی شہر ر٭ۂ۔ان 
الەبارک عمت میامنە سنۂ ثلث ر الف (١٢٥٦)۔ر‏ لین ,غرل نیڑ 
اژ خامة در بار گوھر ثارزیشان امت ئە در ىعضی۔ا۔فار بہ نقیر 
نواٹ بودند ٭ : ٭غزل ٭ 
در دمی کیں نام میئردم رتم ٭ سض یی الدمع ممزیجا بدم 
هر رتم کزخامە ام ظادر شدی ٭ کد موا معثی ذاک الرتم 
>حو حرف اعقیاں از لوح دل مھ لیس فی ومعی وقد جف القلم 
در بلی شجر حکمّہا نود ٭ لیٹٹنی وت عن تللث إلحکم 
صرفی از دریای (شکم ىہ “حیط ٭ لیس الا مڈل رەف من دیم 
العاصل ارصاب تعریف و ٤ەالات‏ جتاب غیع چه حد من عاجڑ 
بی ژبان مت ر]کار جمیلڈ او کہ دامان برمیان قیامت ہمٹہ امت 
شاهد حال او بس امت در تاریج درازدھم ذیقعدہ منۂ ڈلث 
وااف (۱۰۴۰۳) از حبص عالمۃید رہ طایر روہتدمی آشیاں اوبعالم 
اطلاق پرراز نرمود و شیی |مم بوں تار یائتہ عد شر 
سام علی الدنیا و طیب ‏ نىیہا 


: ( ۷ی( 
ە٭وای خسفازہ (ج) رپرف آب کہ یادگار ۱ ١‏ اع 
از عمر برف مت و آفقاب تموڑ 
و نشان دہ اڑ یا معشرالمسلمین ارحموا علي من راس ماله یذوب ۔ 
امت نوشتہ آنك چند روزیست کہ اڑین آب وھوا باز مائدہ ٭ ع ٭ 


1رہ ۵ری آلوںء و پومف ندریدہ 


مہیگردٹد ×۴ ‌“ شعرو َ‫ 
ن شاء فلینظر ال فمفظری ” ذذ رالی ١‏ من ڈ ری ان ا لہوچل سہل 
چون بندگان حضرت در ۔(جا شرف ]تاب پلقر یىی نام کمدۂ 4 ر 


خود بدولت پنہایت کسی بر زبانں میارک را ندہ 2 تولیش 
غخطۂ عالیة اجمبر * ففوط 


دنت عبی ناظری تللی الخیام ٭وعلی عکا نہا مٰي عم 


فرہ کت ادك و منرز تسلیم ذش۵ ط 0 ٤چ‏ آاثر کت سمعادت ژودٹر 


ھر دیار غاد ساخده برد الیقیئي . شوں مھ حسیبانڈ گیتی 


چوں خس ر برف آب زمانہ چوں سراب نماید و !خت شوریذ خر 


ساعت و ھر ژسان ہایں ترائٔة در فغان اف ونفٹ ٭ 


ڑیں ھوا های عفن زیں آٔبہالی ناگوار 


انتا فا ر توجة داعي دریںی باب گماشلہ در امداں صروريی و 


معلذوی کوشفد ا انشاء الله 5عاا کل رفدہ اجمدررا قافیڈکشمبر ادسکہ 
۹ : 


)-٤(‏ ھہیں دردھرمم سنہ 


ر ہسصی 
وہ کے 35 

ر0 اند ران (ئت شوقی لم سا اغوتٹی الیل ما اذرتفی 
لن مدتی گ”۔ توجہ عالی بآنصوب صواب ٹرمودہ اند در ٹرجمانں 
اسرار الہی کہ اصل اصول آگامی عبارت ازان تواند بوں چء تبل از 
ڈوررز ر چہ بعد اژان ؛چند ررزاز دست ما مدق ایں بیت کە اڑ 
عقولۂ عقرا مبشرہ است : ٭ہ بت ٭ 

مردي دراز نیکر در شہر خویش امروڑ 
با خواسّ شستّہ اڑ لخت خویش نیروز 
متوثر و مقوالی رسیدہ باعث خوش رتنی گردید مرقوم خامة 
مسعین نواز مفعین طراز بوٹ کے ان 
اژدرانی بداونی بیشک 

تا آخردر جواب ان عرفِہ میدارد مڈغخوی ٭ اموافھ ٭ 

ای ژز بات کلید نامة غیب ٭ دل پائت تییۂ رہب 

دادہ اگچا کلک تو پبروں ٭ گاجہای نہانں کن نیگرنں 

گفٹی از منطق گبر پررز ہ کز درانی بداونی خوشتر 

گر دوانی وگر بداونیند ٭ عمەہ ا گتے فضل تو غئیند 

دلم آئینڈ حمال تو شہ ٭ مظہر ىیٍض لیزال تو شد 

چۂگجب گرز رریحق ہینی ٭ خویشلن را درر همی بیلی _. 
اگرخود نمائیست ھمیں قدربسص امت راگر نہ سن کە ؛تُضولی, . 
جواب نوشقن چہ؛ باز بشعر از تقصیر در ٹوفٹیی عرایض اخلاص کہ 
صنافیی زم وعادت عوام نہ خواص اھل اخنقصاص (ست گماا 
ںا ژبانں امتذارر إسثغفار کشادء امنعفغا ہی نمایہ ر ایی رت 


را کغارت آ٘ن جریمة دانستہ تضای مافات میشمرد ر (اچە از 


( هعا ؛ 
سی اأخلف المز الرفہ ((“جد القیۓ "می الدنی محمد 
ڈیا زمندی قیوہل فرمایند رْھّة الم ٭+حادہ وثعالبی لئےصیل العلوم 
الص ور و و المعدوہه احرمة دمرں ھهمی بِلقٌبه الشر یف ۶ دس سر 
إللطیف؛ و غالبا بناہر رعایت حق اجوار ٭ض میادت مأبی میرانں 
سید ثطب الدیںی در زا نوشٹی بح اب نیاز نامگ دشر مہھموع 
مید] ند اما سے یایدں کے فظارئبم حؤ ئھ الام گنن کع ظافرا 
ر‌ گا ربہر کی نجس ! تجمری کر 
ایں حق برانں حق راجے باشد و ایضا إمقبار مر اظہار ٭> ہك حذاب 
میراں نکئند کۂ آن آخر ثباتی ندارد واللہ تعالی اعلم - اببات اظہا 
مض مری کو پر ظز ز جدی ]4 ٭ُخانی ہندۂ کمینہ الجاگفٹہ ممودۂ 
ا از فقیر گم شدہ غالیا سلازمانں اژان مسودہ نقلی گرفذہ بودند 
4 لمولمہ ٭٭4 
پا می بخیال زجہہ ایفغامسی ٥‏ شوقیيی لا یعمل ۴ إلقرطاس 


3 
از ُنا چہ نویسد کہ ۵رچ آن در حوصلً عبارت تگی وظرف حررف 


قاصر عبك القادر حکم حر و کوزہ دار۵ ٭ شعر ٭ 
و آَ تمیصا حیک ںی نم ھِ ٭ رعشرینںی حرفا سی معازدہ تاصر 
وازدعا چۃ گوید ٭ فر۵ ٭ 
ہموی سدرہ ز می مرغ طاءقی نہ پرد ' 
کو نام نبرد از دعات در منقار 
و از شوی چہ باز نماید ٭ رباعی ٭× 


پای پایادی وك طوتنی ٭ من صےٌّ الزمان من عوقٹنی 
1 


( عطرر ) 
ژمانہ قدرت براں نبوہٴ و بالض در ترک آںمنت بایسٹي نمودامید 
کە از حاشیةۂ خاطر نیش مائر نمیا مذمیا واعند ماغخت 
و بمراعات دیمۂکریەڈ حفظ الغيب خواھند پرداخت و اگر حاجت 
پگائلذ کشمیريی برای معودات باغد اعلام ماپند تا بندہ از کشمیر 
مود تفسیر خوت فرمند کە نقوش آل‌از فذ بشستن چنانمیرود 
کہ مبے اثري از میاهی ئماند چنانپە تجریەہ کردہ بائند و إلمام: 
عليكم و ااگرام لدیکم ٭ ر چون بکشمیر رنت رت دیگر ازاچا 
فرسّادہ کھ خقمی بود و نقل معودۂ آن اینست ء عنوان ٭ 
خدام کرام من هو مستّن نی المدایج و إلمثاقب و المفاخر 
اعنی مولنا و بالفضل ار نا الشیر عبد القادر ۔ فٹے نمایئد 
٠ 0.0 ۰ ۱‏ 

آزدرانی بەاونی بیٹک ٭ در نٹون نضیلہی است قزونں 

پس دلیل‌زبادت معنیش ٭ کە بنایش بصورتمت فزرنں 
نیاز نامہائی کہ نرسقادہ می دود ھرچند ئە درجواب آے بغابرعدم 
لیاقت جواب خامۂ بدایع ىر را تصدیع نمی ۵دھد (ما بہر حال 
تلم اخلاص عرض بندگی بی اختیار جاري میگردٹ |میں ئە درا 
گه درخمخالۂ نواب نیائي درنیمروز تموژ برفرش حصیر سرد تراز 
وای /شمی رب ٘جرع برف آب گرم می بودہ باشند ر إمثماع گات: 
شر یہ و سکائت لطیفہ میئنمردہ باشنه یاد امیر معنت , حرمانں 
خوامنده کرد ذ ہ بیع٭ 

ای بیز ومل حاضر غایبان را دستگیر 
' زانکه دمت حاضران از غایبان کرتاہ لیست 


۔(۳۳۹۰۱ا-) 
ڈر فرجةٴ بیئم 20 رخ دُیِکو ہت خلوہ 0 ۱ 
در ص۵ ھزار ٣ون‏ پکرو مت جلوہ ت 
ٰ خلقی: بہر طرف شد× مر گمله پہر ڈومہنا 
واںی طرنہ ٹر که دذومت بہرەومتا جلوە٭گر 

۶ سے ول ٭ 
خالت اڑ مگر بران گوشةً ابرر ہلشستا 
ھر گجا گہعەنھشینی[|دہددرز مکری قستا 

۱ ۔ ہ٭وولهھ ٭ 
مشکن ای مد ماراومیین , کان ٹڈلکلھہٹك؛ 


دل ہا ڈسدثٹث رلی بد ری ک8 دروملزل کذیست 


٠۰ 


٭ ول ٭ 
گز بگویش گذري پالی ز سر بایك کرٹ 
قصف کوته زمر خو یش گەر باید کرد 
رایں مدعما:یامم شیدا اڑو مت ھ منعما٭* 
ماہ من ار رخ ققاب انداخئه وہ کہ عمدا روز را شب ساخلک 
در زساذیکہ (ژلاھور رخص (نصراف !جانب وط مالوف:. یافنۂ 


اژان طرف ]١ب‏ راری زتعۂ رِفقیر نوشت 2 ٹیمنا بجاسں نقل 


میتملیوڈ دے ےم کہ . ا عنوان ٭ 
۱ جرف ڈ: ی' فادری' ٭ دم ؤوذیباز ئن طراز ِلقدیم رمائیدة 


'نشہوں ذمبٍر خورشۂ۵ نظیرِ مگ ر|نك کِعے باءعہف ترک س ہت 


سنیع اڑ ٭حعب مز لصں حقمّیٹنی غالیا ون خواهد ہوں یو ظز مه 


مرضیڈ راہ عند۔ |اسغز از شرابط مہشایعة است و بالفعل دراں 


۲۴۴۰۱ )۲ 
شرادمتا ہم لازم و ملزرم آر دہ بر توبہ تونق اك مٴ : 


شس یعڈذورب کشیري _ 
صرئی تخلص مع نشایل و کمالات بود خلیقۂ' مخدرەی 
اعظم شیع حمین خوارژمی ست' تدس الله مر بزیارت حرمین 
إلشریفین مشرف شدہ و مند حدیث از غیے ابی, حعر۵(شاہ 
درلباس مشیےت مغربسیار کردہ و اکٹری از عظمای مشای 
عرٹ ر "جم را مازمت سردہ و عواید اندوخقه ر رخصت ارشادر 
ھدایت یامٹه و مر ید بسیارچەہ در هد چہ ٥ر‏ کشمیر و خانقاە 
دارد و صاحب تصائیف علیۂ رایقه امت خمعە تمام کردہ و رسایل 
مقعدد درمعما نوشتہ و ربامیات مع شرح در تصوف دارہ غی رآئكه 
احصا توان گر و ”چہ بایسنی (ندکی ازحالت صودیہ و درق ایشان 
چو و اگر نہ قطعىطر اژان در جمیع علوم عربیت از تفمیر وحدیث 
وتصوب مشار اليه و معتمد عليه و مند امام است د ذریںی ایام کو 
نزدیک بود تفمیرمی نوثت کہ آیٹی است از کمالات ار وەم 
پادشاہ مغفرت پناہ و ھم شامفشافی رإ نسبت ہوی إعققاد غریب 
برد بشرف صعبت اخلصاص دإشقء ر ملظور نظر شفقت اثر 
گشتہ معززد مکن ر ”حٹرم بر و بذلی د ایڈاري داغثت کہ در 
اقراں نوق آی متقصور نبوہ اگرچھ مقتشضلی تع 

ولولا (لشعر بالعلماء ,یذری 
فُفْرَفون مرتبة اربود اسا مبپکاء ازیں اي خلوفعن دداشت* 


ای 


ری چند بیت ازوست ۰ : 0٦‏ اببات ٭ 


٠ 6 ۳ )‏ 
مہطاح اڑو٭ سی ک4 ضس ے َ 


لہ نما میخوالەمش 


ور (اسروا اررا 


- 7 7 گردان ٤ہ‏ مرں 
ر نت 7- یش کل شرج۸“ مہ 


حکدوڑ سو 


۰ : )می 
ملب مسەود پیارز 
بفضایل صرری از عِلم عربیت و تبسبر و حدیٹ و جزثیات 


نظم و نثرفارمی وگماللت معلتوی از صلاح و تقوی رذرق و حالتص 
آرامقہ امت اصل از ملوک دیارگجرات است پدر بزگرار او مللك 


' 


پیارو ام دار از نہایت غصاحت و باغذت ۵الش و حذاإتت در 
سجالس بہشت آئیں بشرف همزبانی خلیفة الزماني معزز و 
مباھی بودہ آحضرت را ازخود راضی ساختہ از کمال رغبٹی کہ 
بخدمت [(ھل حق ۵اشت چند گاهی حسب العکم بامر جلیل 
تولیٹ روشۂ متبرکہ حضرت تطبْ ااولیاء الواصلیی خواجە 
ممیں الدیی “اجری چشّمي قدس اللہ عرہ موفق و مامورو 
مفسوب ہو بارجود ایں ھهمۃ تربیت و اعقماد و قرب منزلت اڑ 
اِمتیلی عبت و غلبة شوق ر رابطۂ باطنیکە بقطب ناک السیادہ 
ومرکِز دایرة السعادة >خدرم شا عالم سخاری از اراد ”حبوب 
المارٹیی و مطلرب المالئیں “درم جہانیانں بغاري تدش اللم 
سرہ العزیز داثت ہومایل و وسایط إلنماس‌رخصت جاورت طوافٍ 
آن آّمتان لاک آھیاں خواھی لخوامي نمودہ رچوں دریں نیس 
و ارادہ صادق بودہە و از غاثبة ریا و غرضف ظادری سہرا للجرم 
آمندعای او بعد از ر۵ وبدل بمیار بدرجڈ قبول موصول گرڈید و د۵ 
گوٹڈ تفامت و ٹوکل ملزوی بود در احمد آیاد اکڈر' اوقات با برکات 
ُمچارری آِی امتانہ مصررف میداشت ٹا آفہ ازاں ررفة بروفھ 


دار العلام إنتقال فرمود و جامع اوراق۔ در اجمیر ر پور شرف 


ْ.ً 


( ۱۳۹ 
کاو ی برا٣‏ ظا 


بداءیشا 2 داشت و تقید بشرع و تورع مائع نعط ٣‏ او 


بمرڈم شد؟ بوڈ و (مرمعررف نی عاکر جي لەود موں ٭کسہا 


طابصفب ور عبادت خائہه آمد ہمراسم تژعافات و ]داب ممہ 


زدەه روعظو نصیٌحجےت کفشار پیوملۂ بخواجہ می إلصمه شبرانزی 


ےم !چپ کرای ۵دادن تیاقہای کہڈۃ ۲ ثیں بندي بے واجہ عدد اللہ 


مشہور (سہتا :7 بہنماز و ررزۃ رہ عیادات ظاغریي افلغال دار۵ و 


لھاجی طرد رم (مکقمان می اپیموٹ یں میگھٹا کہ خواجۂ (یلہا "۳ 


اریہ نمی کذد ڑا ممدسچا خلفای راشەینں ر در دل جای ندذڈی ي‌ 


شی جلال واصلک ہی دال 


از خلفای شی م٭مےمں غوث |[مہتا (راپل حال تےصیل گمال 


گرلاڈ وا ر فراموشگردانید؟ در ذرف مماع ووجة وحالت 
(ملغرا ا عظیم ی(ش سا و زفدگان پادشافيی رالٹمبہتا پا و حھن ظنی 


ول پالجملۂ تصنع ڈ ور خلفای مد نج نشیہتا بخلفای فی سلیمِ 


کقمد ربوٹ فرچنہ د دز مقام تفانی و نفائیی نگنتا 7 ر بولة لیا 


لب ! ہس ری ٦ً‏ مو کہ 0 


۰ 


. تا 7 ۶7 یی فرمود کھ ص30فا و ََ اہ که نو از 


ھردر طایفہ ائری سان * 


: )۲)۳ 
گردید ز ااحق مغتیان ماجن ر *ُستمبان حدال معقال 1ھور را ٤ہ‏ 
بمعلم (لملوت لبق میدھند خرش بشبط در آرردء ر راہ رثرتٹ ر) 
بر ایشای بحتہ ر در ہوست ہستہ گنجائیدہ چناچہ فوق آی متصور 
نیت ور میتّواںگفتک قایل این بیت اررا منظور داعتہ ر گفنەکە 
" ۰ عرںن 5 ً 

توئی آن کس کە شردی ھمە عمر تبول 
درتضا هی زکس جز ئٴۂ شہادت زگواہ 

زیزی ٹر منزل ععر عیضی تغدیر لیشاہرری درہیان یوں در کردمڈ 
اد یقول لصاحبع رسژن ا الله معن کہ باجماع مقمرین در شان 
مق ائیی َف الله عنط ت دا میگفغت ک"‌ اگر مرا اہ ازیں 
صحبت اغویمت مفید مدج آٍ نیست ر اگر امطااحی مت ۶ہ امعل 
امول حدیث ترار دادء الد 1 ارل عث|امت و ٭صاحبت ممذوع 
گفٹم از طفلی ہم کہ زدیں عربی میدانستھ بادد یپرمند خواده 
گفت کہ ابی آیت دالت صرام پرملے میک ہ ڈم رھم چلینٍ, 
کابری ژگی ور یہودی ر ھندري نیز کہ داىاي زباں عربی باشد رو 
مباحڈہ بسیارعد و عیے فیضی بنادرعادت زشت خویش چاىبٍ 
قاضی را ہا مہ اڑ هردر جاہب بیتاىۂ مطلق بود گرنت نائاہ در 
تفسیر ٹیشاہوری دیز سید ھمیی سشن می برآمد بازبادتی آنکم 
اگر بغرض و تقدیر رسول صلي الله علیہ وعلم را دراں رقت ۵اعو 
حق میرمید ممیں ازٹرای ومایت صدیق ائبر رشی إاله عژہ بوم 


ئہ دیگری ٭ ٴ٤‏ : 7 


)۲۱۳۱ 
چنان خاطر تشان کردئد کہ' امروز جانھیں شاہ ننے الہ ارت 
و فرمانں طلب رفت و باھور آمد و وقت کورنش نظام الدیں‌احمد 
اوراإ تکلیفب “جدہ نمود ار ازیئمعنی بسیار آزار پائلہ همین را 
مت آو یز ماخت و تاب مکارہ طبعی در خانہ نڈوانسمت آورد و باڑ 
هندومتان بیاہ غیل آمد و ملاقات مادر را بہائہ ماخنہ رخغصت 
وط گرفتہ و در مفڈ نہصد رو نود وهشت (۹۹۸) در ژمان حکومت 
خاخانانں بە تله رمید٭ہ رمادۂ توکلی ر جمعیثی ہہم رساذیدہ 
مازم دیار خویش گردید و چوں بہرموز رمید ازاُجا پیغام ٭خادیم 
درخانہ فرمثاد کہ (أعمد لله از ەحبت نقاقی یارانں خلاص یانٹم 


انشاء الله بمقصد رمیدہ باشد ٭ 


39 ٌ پ8 . 

فاضی ذورأللۂ سسہر( ئا 
۱ اگر جء شیعی مذهب اٹ (ما بمیاؤ بصفت نصفت و عد(لت 
و نیک ذهسی و حیا و تقوی و عفاف و ارصاف اشراف موصوف 
2 شہور (ِست صاحعب دڈصانذہف لڑیفقہ امت توفیعي بر تفمیر مہمل 
شیج فیضصی نوشلہ ) از حیز تعریف و توصیف ہیروذمہت و طبع 
فمعوی قاضی لامور ر در وقہتا ملاڑمتا از ضعف پہری و فور 
در وی س۸ٌطغ در دربار وافئع 7 ركم پر ضعف ار اررلذ: فرمودند کع 
کت از کار مائیدہ ہنابران قاضی نور الله بن عہدہ منصوب‌رہنسوب 


۸ 


روط :- 
تھوکت ر عیی لی تلبی ما تدوت حیہف إنا منادی إلرحیل ‏ 
!ہرز منادیه “٤‏ ررنع کل مملک آیادیه ماٰ ان فی یرم إللحد یسر 
إلصعاری می کل اح ٭کیف اعال و ھذا الال ای هو ابرن 
سس طیں الفقا ائٹی سك عرق احصال ملیے حنی پبقاع بالبلیے و2 
قصاید لیشٹری بہا العصايد و این الڑکا و اڑکا ر |لوطی 'ٴسن المطا 
قابالله و (ىا الیه راجعون نہل عفدکم خیرا ببطلانہ ؛ ر ان ۵۵| الوقت 
لیس من ا(رآئه ٤‏ و السلام علیغم؛ر تلبی لدیکم ؛ 

ںا 
حسرں ملی موصلی 
شاگرن رغید شاہ فقیم الله است (ما سٹتی پاک مذھب در 
سال فني کابل ہملازمت پادشاہ رسیدہ مامور بتعلیم شافزادۂ بزرکگ 
گشے تا سبقي از رسایول فارمی و غی ران درعلم حکمت میگشت 
و چندگاہ غیج ابوالفضل نیز خعیء ازر تعلیم فنں ریاذفہی ر طبعی 
و ۔ایر (نسام حکمت گرفک ر دقایق ر غوامض علوم را ازر کسب 
کرٹ وبارجود این ھرگزبتعظیم ار پیش دیامد رخود باالی 'ترشی 
بودی رامثاد بر زمیں رچوں طرح روضع ایں مر۵م را موافئق 
سشرب خوں نیانت ترک وظیعہ فُردہ عازم گہرات در یگ چلك 
در عبت میرز نظام (لدیں آحمد بودہ عم ادرو 2 پھر ش محمد 
شریف ازو استفاضہ و استفادۂ علوم غریب عقّليه ئمودہ بدرجۂکمال 
ریدند بعد از واتعۂ شاہ فتے الله شیج (بوالفضل ر دیگر مقربان 
شمۂ از فضایل و کماقت اررا ڈر”جلس پادشاعی مذکور ماخنذهٴ 


( ٢ن‏ ) الترحال 


ررغ-) 

7 7 دو 3 عاو وط ۔. 

ڈاگ قرنان+و ڈلگ المردود* لم یقراً قط اروا بالفرہ؛ (+) نثےالله 
. شانہ وکس راسلانہ ؛ وعادنا لقرضہ ٤ر‏ 1لیا ایدا خلف نفله و نرہ ؛ 

و الدماغ س[-تثمام الس رخالي ؛ و اسم سی القاسف علی العمر 

مقبالي ۶ واما إلمے ی الفار الداعی إلموموفِ بحسی الەساعی رو 

المراعی ؛ فنمثل سا اجارپئا: وہمڈل ماحیا فاحیفاء ؛ ثمالمرالیکم ؛ 

و الحکم لدیکم ؛ 

ہر رتعۂ کە علتام انقطاع و جدائی چند ررزہ نوع ٭ 

7:۸ 
رقعة دیکر 

. کیف ؛حفرا ول ای بعض صیر اح الله فی امطباری 

غیرا غیراہہ تد جلست بساحی عساکرالۂ‌واق ؛ و تاطم فی پنادر 

میاحتی اسواج الغعنباق ٤‏ د جمع نی تلبی جمع النکمیر؛ و اعقاں 

نی البڑنںی نلم پھی لے ذیر؛ و ینازع ضف حبي عاملا إلدمع و العيی 

و هذا مبتد أ و ااعال نا تمثل عی الخبر؛ نالجسم مفي مومول 

بالقعم د الوجد ض فی جرائی و اشہرسی نار طی علم مدار اٹم مگنوں 

مال اعمال یدیکم“ مصررف علی المەرة فرحون ہمالدیک؛ را تزالوں. 

غی تفتیش خبایا زرایا و انا المفار ہیں قاعد و قائمملیٹملاصعاب“ 

و تناسیٹم احباب ؛ وىانت الحرة ماھی إ2 کراب ؛ فیافوثاہ: 

ہن ھا (اجفّاہ الال بغیر اھل‌الونا ولوٴو سغفنا إلعقاب ؛ تکللنا عليكم 
.سی واس (اجراب وا ومع قرطاس ول کاب ۔ 

دیگر کہ بہلعام برآمدن اردر ؛جانب دکن درعنۂ ہزار وردو 





(۶) غالبا۔ تب ۔ باغد 





۳٣۷۴‏ )۷ے 
والیت عراق و آڈرپانجان وارددیل کە وطن مالوف او مود رہند ر 
درگذشت ونصة ار پا شإہ [ہمعیل ثانی مشہور امت مجملي ازاں 
ایلست کە موا الیاس چوں باردبیل ر۔ید رتعۂ بعاء امعیل کم 
شاہ طہماسپ اررا درتلعڈ تہقہہ “بوس, داعقہ بوں نوثت کە از 
نظرات میارات چغنان اسثدلل نمودہ ام کە درغفلان ماہ خلاص پائنھ 
از چاہ بمرتبڈ جاہ برمید ر اورنگ نشیں سلطذنت خواھید غد و 
چناکە حکم کردہ پود کر الک قىرصت شاہ طہمامپ ڑا چیزی 
در کا۔ہ کردند ر إنقلابی عظیم در عراق افقادہ شاہ اسمعیل را امرإ 
ووزرا زز حبسخادہ براہ اردیل بقصد (چلاس طلبیدند د چون مولوی 
دران ناہہ (ظہار کردہ ہول کہ در وت توجە اڑ قہقہہ باردبیل کہ 
برسید ملاقات شرطست تا بعضی از عہود ر موائییق بحضور موکد ' 
شوں و دعوات اسمای عظیمہ بمشاہء گفتہآید اٹفاتا شاء(سمعیل را 
شقاديی رری دادہ ىمازل سولوی ترسید ر بعدازامہ از اردبیل گذ۵ہ 
بود بازگشنہ بقصد ملازستآمد مولوی درحویلی را بست وملاقات 
نداد و بعد انتظار ہسیار بضررت دررا شکسعر و بقہر أ2<عرہ درآہدہ 
مالزمت مود او روی پوغیدہ و گرداندہ روی بدیوار گفغت کہ آن 
ساعت مقرری گذشت و تو نیامدی اکنوں روی ترا چھ بینم شا ٭ 
إسەعیل مایوس ىا ڑگشت و اگرچہ (مر سلطئت برر مقررگشت اما 
اسرا بعد از یکسال بہم متفقگھتھ خواھر ار وی خام را بقصد 
قنل وی گماشقند او مقفیس بایں غدر شدہ پیش ارائق عللجی 








( ٣ن‏ ) پزیخان 


).۱۳۰۸ )۷ے ۱ 
شمینان ب!جائب آآخرت رحلت گزید و اڑا جمل علما و نضلا کە 
بنقریب ٹربیوت قاضی علیہ الرحمہ در گوبامو ثوطگرفذہ نشو نما 
ِائقہ ازہفازل و مراحل بعیدہ مردم اڑ ایشا انثفاعمیگرنتند وبدرجڈ 
کمال می رمیدند ”خدوم بدہ امت کہ افثر نسخ درمی رادرس 
می فرمول ۵یگر مید معی کہ ھمیں ذسبت داشہٹا ر دیگران بریں 
تیاس ون قافله بمنزل رمید و دیگری ایم مقام ایشان ذشد ؤ 
ارباع و [صقاع علم رز بروژ اڑ شبراں بیشہ خالی مائدن: گر فت ڈا۔ 
روبہ صفقان عوراخ خزجای ایشاں گرفتند چنالچە صاحب مفارق 
اورایں یصمٍ ذالش در زمان خوم کردہ و گفْلّہ و لولا تخلٰی العان ڈر 
[سامة فڈی'الشبلیں لما صبے بہا ثقالة ابو الاعصینں ٭ فرں ٭ 
ھمیں ناڈ مانہ مسکیں حسن را ٭ ازاآن روز ترعمکه این ھ فمْاند ۱ 
مولانا ویس گوالیار یئ 
دانقمند مناظری ٭جادلی بود و در وادی اصول' و فروع 
بی نظیر روزکار قثوت حانظہ اش ہمثابۂ کہ دروقت ؛عٹ چون کر 
بفقل می آنناں صفعےۓ صقےنم ر برق وررق عہبارت را یاں خواند ر 
وت كه (یں عیارت فلان کتقاب (ست دراٹجا پہ پینیه ر خصم را و 
الزام میدان بعد ازانی چوں ثقممںٰ میکرلدد مب اثر إزان نمی 
یامنند وب ھمیں طریق روزی در “جلس پادشاهی موانا فور 
ک را گٹ (سقان محمد ھمایوں پادشاہ لھا و امقعدإل 
رمدبندی ۵إشقت الزام د(۵'ٹا مولانا از ھمیىی اعراض سوار شوہ و 
وازپرگنڈ مومان شرکار اکہٹو کە جاگیر وی بود گذشته ز ٹرک:ٴ 


عیامیگری نا باہلغاز بگچران رو ازا“ُجا پمکڈ مرج رف ہا ردر 


۰ ز -سر] 
مورنت و النماس فاإتعہ می ئمود و نقیر یکبارگی در مازمتہ 
سیان مرحوم خدمت موللىای سثار اليه در صفرسن رفتہ شرف 
ملازسٹس را دریاىئم ٭ ٢۱‏ 


0 
0 


شیخ حسین بزدری 


از اعلام اعیان در مەرمةٌ حضرت دھلی ىابادۂ ٭طاب مشغرل, 


۹ 


سی دو در علوم نقليه کہ درهندرمتان متعارف مت سرآمە ررزگار 
بوٹ ر ماحب مکارم اخاق ٭ 
مولڑنا اسعیلي عرب 
از (قراں شیج حسیں و امثال ایشان بود و درھیأت رو حکمتم 
وط ىی ظی ر نود و در درس شرکت مکابی بامیع حسینں داغشت 
و طالتان علم را از یی ےت شریف إیشان اىوات غیض ہر رری 
میکشود چوں مولوی حمعیت دنیوی داثت شعی دزداں ناغوای 
بعضی م٭کلۂ شہر در خانۂ ار راختہ بدرحة شہادت رہادیدد ٭ 
قاضی مبارک گوباموی 
علمی بر وجە اتم ر دیاشی ر صیاشی عطیم درمنصب تض۸ 
۵اشت کسب علوم و تہذیب اخلاق در ملازمت میانں غیج نظام 
+, الدین یہی وال قدس مرہ نمودہ اژان عثژام کە میان در خادقاہء؛ 
تعمیل علہمیفمرد برري نطری خاص دافقہ تربیض م یمرمردند 
و ھرثاعکہ قاضی بالنماس!میگغبت چە ىاثد اگر از مشرب ولیت 
سرا نیز پر شوث ممینں جواب میدادند کہ قافی مبارک ادئیا 


غورد رعیقبی ہبرد - تا آخر عمرمعزڑ ومکرم و حتر زیست و 
ت7 1 


رج ےہ 
و متوالی میر۔ مك اظہا ز‌ زوان نمول ہر حال و ٭وٹا خو۵یم ودستمایہ 
۱ بجز اعلایت کزنم نداریم و اھمۂہ وت باپر ى د۵عا زبان در ٹرنم امٹ؛ 
کہ اللھم ارحمنا اذا عرق الجوین ؛ وکثر الانیی ؛ ویئس منا الطبیب ؛ 
ویکیی علینا ااعجیب“ الله ارحمنا اذا ادارنا الذراب ٠‏ و ود عَذالاحبابٴ 
و فارق النعیم ؛ رانقطعنا النسی ؛ امیدکہ عاقبت خب رباشد وایماں 
2-2 فریم چون حامسمل عریض٭ ٥ر‏ ررانں شدن تعےپل ثمام 
داشت بندہ ایں عریضہ رإ درشب بامّعجال فوشلہ و از شوق خودٴ 
کہ سیف ہملاژغان ایشان دارد از ھزاریکی نقوانست کہ مہڈرم 
سازد ازدل بیٹل خود تصور خواہند نمود کە اِنَ القلوب تشاھد و 
إلسللم مخ:ااکرام عليكم وعلیٰ سی لدیکم اواا و آخرا۔ باطنا و ظاراہ 


. از عرل علمای روز زکاز ر از اعدانں خر ری عالیِمقەدار (مہت 
عم حدیف درملازمت سید رفیعالدیری ۵> بث درمہتگرد(ذید مہات 
۱ پلہےاء مال تخمینا در سے لڈ مر مشار الیۂ دراگرۃ دری علوم عقلی 
۰ و نقليی ٰ فرموٹ و مسعثفت|ن چاللکگ از دای افاد٤‏ او برخاسلذہ و ۱ 
۱ فقیر و میاں مال الدیںی کسیںی مذکور ٹ۵ کت ثلمل درخدمت|ن 
: بزرگوار مو۵ ۔ ولد اجب ارذہد او شیج عیّسی حالا بعہدۂ نذا در 

: گر منصوب ر ملعیِن (مہٹ ٭ : 

اعللاتا کان لگا ای 


تو : :از قدمایٰ: مھا فرمشبل رحل نات (ند(خنہ ہو۵ و میان ‏ 


۱ جج 
ح0 منبلی پیٍش ایغان نیزتلمذ کركئ گا اھ ی ۵ر کر 


۷ 


)۲۱۲۳۱۱( 

سم الله الرحمن الرمیم ونصلی علی نإیۃ الکرقم و حجکه 
الیبلی ر بزداد جدہ لەی ر المرتي الیک ما هیا۔ذرۂ خاک 
بیمقدار پرعیب ر شیں کمال الذیں حسین بعد از عرض ذءوات 
غریبانہ و تسلیمات مفتاتانہ بزبان الجاز و اختصار و لسان نیازو 
اننقار وافے ضمیْمئیرمہر تفویر حضرت سخدومی دققت بنامی 
سلمہ ٴإلاہ تعالی و ابقاہ و حصل امور دیله ر دذیاه مبگرداند کەه 
چون دریں ایام ہرأللم “حنتہای تہائی و غمہای جدائی درریت 
کرو بار خدائي و معدوم غصن آثار حبت ر آشنائی وری دادہ 
بوہ خوہ را ازبیقراری اہ اعضرت دھلي آررد٭ بمزارات متبراہ 
مشرف میساخت و اہ برای دیەنں فرژندآنی بیئص کہ درگوٹۂ ۱ 
'آگرہ صانہا الله بکرہ انشادہ إبد میرفنت ومتزلزل الاحوال بود کە 
عثایت ىامہای مکرر غیرمکر از*خدام ایشان رسید و إلله کە بسیار 
پسیار تسلی و تسکیی خاطر حزین بخشید چلد روڑي بمطالمة 
و تکراز آن حود رإ مسررر داشت ودرمبے وشام ددثٹ نیاز بدرگاہ 
علام براغتدعايی ازدیاد حیات‌خدام مینمود و مینماید عم 

الہ تا قیامت زندہ باشی 

ژیاںہ ازیں دری رادايی دم نمی زند و بعلیم علی الطلاق ر حگم 
پالامتعقاق میگدارد وىر مرمقصوں ظاهری دہ مصدع میگردد 
کہ از رحلت نمودن جناب مروت مب فقوت اتسابکمالت ائتساب 
میرڑا نظام الدیں (حمد وإز ممرخوبیہای آی نادر زماذہ و >عیت 
و (خلاص ار !خدام مدتی کلفت عظیم رحزنی تمام رر داد (نا لله 
و انا ليه راجعونں چہ 2 واں گقت ربکە این دردھا را کە مٹواترو 


(ٴكً۷ ۲)۱ 
طظسہٹلا شُعر ری ژعقل و نقل خواھم پشنوٹ 

شدہء ر (خلاقی حمید رو صفات پسذْدید؟ آو از دایرۂ ثمریرو تقرب'ر 
خواہان بوداد کہ در ملازست باشد آر رت هھمء کردہ باندکگ 
ژمیں مدں معاش ةناعت ئمودہ و غربت فقظرو جاہ ایمان راٴ 
معادت کا ہی شمر8۵ 'پدومّہ اوقاٹ مضررتف طااعت دارد و گاھی 
ذر دھلي و گاھی در آگر: پارغ البال میگذرانہ از ابندای ربعانی 

می ثا سری شبضزوخغت جر ط ریق عبادات و تمبیے رتثصدق ووركٗ 
و تلارتٹ شبوۂ میدائد ور باجوں ای فضاپیل و گمالات ا[سمعداد علہيی 
پر وجة گمال دارں و فضبلت سخاوری و جھ لد ں‌ خط و [ہلا و انشا 
کوں موررثیی (وست جچوں نڈڑا وایھل عہد باگرہ کر عہ۵ رہ رہخان 
رمیدم 7 1 رحل فِامہتی اِنداخٹم در ےق فٍِض بِخش ۲ منزل 
ررح پرور او ہوں کہ لے ابواب معادت دلزعم نی دراجا رری ۵ن 
ازان مان ثا هنگام ثمریر ایں جالہ مت اربعیں درمخا گنذشذہ 

کہ ذمبت مہربانی و دل ٭وڑزی و رعایت حقوق آعدنائيی اررا روز 
الروز ز زیاد ص۵ مہ یں لام اگرجة گنپایش ژیاد؟ اس ذمائكن× *٭ شعر ٭ 


مس عفی کہ ان ؟ ۶ شك و بس حھں گے : کاستا 
عشق سی وحن توہماں بللە نزیں ػم 
: ٰ ے۶ . 
آیی رش ج٥۵‏ پادگار از قلمشکبار ار امہتاکۂ دراں صے یه4 (خلاص 


ارتسام ي پابد وٹي ا ٭ 


( مر 
۰ میر ابو العیثٹ بغاری 


صاحب مشرب صاىی و ہمت عالیی بوہ و اخلق ملكی مللة 
ڈذات شریقش گشٹہ ر معانى فقر در کسوت غنا پوعیدہ ازەحبت 
بسیاري از مشایۓ کبار فواید ومفائع بردەر بہرۂ تمام اژررش آباي 
گرام خویش برداعذه در تہذیب اخاق خصوما در بذل و انفاق 
و آزادی از تیود امگای و حسن معاشرت ومدق معاملت و مجاملت 
آیتی بود از آیات آلہی و تقید باحکام ظاعری ور (تلد! بسیرت 
مرذیةۂ سلف رقافت رت داعثت کە دتیقۂ از دتابق سرعيی 
فامرعی نمیگذاشت وجدش در سفت,جماعت ہمٹاہۂ کہ در مرض 
مرت ھم بارجود بیماری صعب مزہی تکەدیر تعحریہہ اژر فوت نشد 
و “جلس لطیف اربی تال الله وقال (لوسول و “خغتان مشابٍ 
بھرگز نجودہ [مت چغابچە در ضمن مغواس گذعت و می رسٹودەمیر 





تاریع یائئە شد ٭ 


میان کمال إلدینں حسیں شیرانی ۱ 
چوں دل از یاك احباب گل گل بشگقد اگردر ذکر ایشان اطالخی 

واقع شود ہر طبع دوستان ناید کہ گرد مالقي ترعد و ىنشیند ار 
'خلف صدق سرلنا حسن شیرازی امت گە در وقت خریے شاء 
اسعیل از شیراز ہم معظمہ ره ر ازانیا پگبرات رسیدہ در 
زمان حلطان سکندر /ردعی ہصحرب فاللة سبد رنیع الدین معدث 
ومیان ابو الفتے خر(مانی پدر میان بد در آگرہ توطری گربت و 
شیےزیں (ادیں خوانی مشہور مذکور دروصف ارگوید ٭ فرن ٭ 


و 706 
آآوردم ھم پادشاہ خوشعال شدند رھم ھی مقارن آِن حال شبی ‏ 
[سمعیل کہ برادر علانیع زی شی [مہت و در “علهُ خواجہ جہانں 

ےپور قرب جواربار داثٹم وحق “حبت درمیان ما بوہ بنابر 
2 مت در عباد تخانه پرلہ نمو و 7 صحبت پازدہ ساله را 
کە نقل آن (ز من اسقماع نمودہ ہوں پا شیۓ نقل کرٹ خبران پمائه 
و دہف مرا بخاطر فمائدہ کہ ایں جاوی وائع شدء پاشد می پا آنگة 
گوثة از عبت کە عبارت از دکان داری ہت دارں حالا در ]کرہ 
چوں پدر وضع مقابیدرلباس اھل جاہ بالعکس بعیش ات 
مشغول اثضا و ا[ملقا مخت پر ریش خویش دارد و ٭خنان غریہبۂ 
عام فریب سادہ لوحانہ ازو مشہور (ست ور إباجا ےڈ ذکرآن 
نیست و میر اہو الُیٹ بخاری رحمة ة إلله علده میگفت ار ھرجه 
بايہ باد پالپاس درزہشاذہ ر ”جلس نقیرانہ دإاشظری رحرنا و 
و حکایت تصوف 0 ن اورا بجاں معتقدیم مالي کہ ٠‏ خاںژمان 
شد و همراہ اردو در انبیٹھی رفلهہ حضرت میاں شنۓ نظام ابی 


- ےم وف سم ص 


قِدںس سرہ ر دید رز زماذیکہ تفسیر 1 گز ایمە و یسقون دیھا سان 


سم سے دو 2 200 ہم 


کانىی مزاجّہا ٦‏ وبا عینا ٠‏ نتسمیں سلسدیلا ٠‏ مدھرہ مہوقذد اظہار 


حلثبت موہ دخلی و گفغفت ایں و ایت دیگرتفاغقض 
دار۵ میاں خشم ٠‏ گفتند سب+چانں اللہ پدز جا غوطہا >ٛخررں 
و “عفاج شفاعت کاملی اسہتا یمر ضا در کلام خد|ای عزروجں 
ثلاقض اباٹ یکن ٰ .72 


ا ا 
ڈذرمی نبوں هر چہ در مد وہ 





]٢؛ہعغ‎ ( 

ورای تشریف تردہ میرزاإ غیاث الدیں علي اخوند ر میرثژ4 
آخوند ومیرزا علی آکشغان را مرمودہ بودند کہ شی را گٹرکر نمائید 
وارتصوف چیزيی پرسید تا ازر چہ ہیروں تراوں آسف خان ایی 
رباعی لوایے درمیان آررہ كهٗ ٠.‏ ً رباعیہ٭ 
گردردل توگل گذرد گل باعی ٭ رر بلبل بیقرار بلبل باعثيی 
توجزئيی وحق کلست اگرروزیچند ٭ اندیمڈکل پیشہکني کل باثئی 
و ہرمید کہ حق ٭+؛عانہ را کل چوں توانں گغت کء از جز: رکل 
پودن منزھست غعیے چوں بعد از شکست عظیم بدر بار آمدہ دن 
سرت وغرر ر بندار ار دکستہ رو مجچذت'یمیار کدیدہ ”جرب 
بر آھمستنۃ ڑھستہ سخني چند ىامنقی میلفت کہ مفہوم کسی 
سی شد آخردلیری نمردہ گفتم کە مولوي جامی تدس درہ 
اگرچہ بظاھر دریں رباعمي اطالاق کل بژحق “جعانه ر تعالی 
نەوںہ در رباءوی دیگر کەه ۰ رباعی 7-۰ 

ایی عشق کەہ ہمت جزہ ل یئەگ ما 

حاشا ئە شود بعقل ما مدزک ما 

خرش آكه دمد پرڑری از نور یقیں 

مارا برھانه از لام ثش‌كع سا 
٭ اثباث جزئیت بار فرمودہ تعالی عن ڈلک (ما مقصود ایٹست کہ 
ھرچھ تصورتواں' کرد از حز ر کل ھمہ (رعت ویر اررا وجودی 
در حقیةمت لیستع غایتنش چوں‌عبارت آزادی مقصودتاصرا(ست 
قعدیر اڑاں ام کل ر گادی اجڑ گرٹ٭ ؤ مقدمڈ چعد در اثبات 


وحدت وچوں کہ درا إیام ملکہ دہ برد از جانب شی ٹائید 


٤ 


)١۱٢۲۳( 
سگا دیوادہ را دارو کلوخ |(ست‎ 

ھمه حثرانں مازدند باز فلم طرذ طارفہ (یمکہ گلوخ فا م دارہئی لم قست 
از نباثات کہ دافع سگت ؟ زیدگی (آمتا یچ ترسیدہ چون ۵(نست 
کہ مگ رکار گر زشد گفن بنائبدہ ردلہ بقال اللہ رقال إۃ( رب 
سن ي2 نرانا ممید را کشاذہ شروع در تغمیر آیّلی 
بِقر نموثلہ عندیات گونا اگوں ملگفتا و شاگ ر۵ ان کون طبیعہژك ڈھ٭ر 
قلماغی کہ شیع می بخت ]نا و مکنا میزدند سس چوں دلي 
پرداخنہ پرمییدام کم ایفمعنی کہ شیۓ مي در فرمایند در تغمیری ھ 
باشد گفغت م۸ سك بناریل و اشزرت منگویم و 1 باب و اسجشار 
خاصة سں نیِست گفُم ہریں , تقدیر ایذمعفی یا حقیقی است یا 
“جازی جواب دواد ٤ء‏ ”جازی گفتم پس علاقہ پیا فرمائیه کہ 
درمیانں (یں دو معني ٭باشد و در ؛حٹ معانی بردم چیزی درەم 

و برشم ھم میگفت رھر جانذنب می تپید چون مہضبدوط گرفکم بلِچا شد 
ر ہصےوف را برشم نہالدةہ گفت سس عا م جدل ر ذواند٭ ام گفٹم 
شما مقصٹں معانع ذرادی انی شدع اید کە نقل مساعدت ان نمذکلد 
و ضرورت ہت کہ رابطڈ که درمیانں 0+۳۲0 ”جاز (سكٴ پر۔یدہ 
ٴ آید *٭خن را گردانیدہ از احوال پرمیدن گردذت درب ائذاجزر شردەی 
کە ہر تصیِد٤‏ برا دہ دران زیام نوشدہ بودم درمیاں نہاددر نکاتني کہ در 
مطلع گن توررںہ بخاطر رمیدہ ہو گذ‌رانیەم آجحسیں نُموں 7 ھم 

کن چند گفتا و ان صےبت بن رنگ گن شدٹ تا وتیکہ بملازمت 
پادشاہ رمیەم ر ف. ہر حسپ طلب تنہا ر عاجز در عرادت خاذہ 


ہم , سے 
کد مکونہت گرذتا رہ وز جمعہ ہوں ک ابك|ء باپلتی درکس معەدرہ 


(رے ۷۲۳( 
گە اڑ علوْم ھم چنڑی تعصیل نمودہ اید گفتم از ھرننی مختصری 
در رتنی از ارقات دیدہ دوەم ر سہسوان چرن تصبہ ایِست ٭ختصر 
وآ نزمان تلی چوگان بیگی سرید 'پدر ایشان جاگیردار الْچا بود مرا 
چم کم دیدہ و سہل الگاشقہ و بطنزر استہزا پیش آمد: ممٹرۂ 


ٛ را باشارت تعلیم کردند ٹا مرا برماد و از جای برآرٹ ر من چون 


زان اداھا مطلع بودم ر بارها مشاہدہ کردہ تغافئلی زم ر خود را 
در تجاەل آداختم ر ارھرل بنیاں گرد کہ بوی عطریات اژ جائی 


, ہمشام سن رسیدہ ر دماغ سن بشورش در آمدہ است اھل“جلس 


هفیار بادند ۶ ە ٹا از سن بکھی آفتٹی فرسد رک از دھان او 
راختری گرفنت ؛کيی از ٭صاحبیان صرفی نمای (یشانں از من پرمید 
کہ ایی عط رخوش خما مالیدہ اید گفٹم بل یچۃ وانعست گفتاون 
شسعض را کە ہایں بی غعوری می بینید رتلتی (ز ارقات سگ دیواج 
گزیدہ بود اکنون هر وشیكە بدماغ ار خوغبوی میرسد ٤ف‏ زنان 
و فریاں مگ گنان قصد گزیدن مردم میکند شما ھم راتف باغیمٍ 
و حاضران پریشانں شد؛د رذغیۓ ھم کہ عمارت جدید میکرد نیز 
دوامقت ایشان خود را دیدہ ودانستء برای ترمائیەن من جمع 
ساخت و مرانقت آن شیاطین اللنس کرد دربن حالت گغٹم کەه 
عومب ‏ آمەمتف که مرام از والیہت درز دور پایں آسٹائڈ علیہ برای 
پرآمەن حاجات خویش سیآیند وحال [ںگه علاجدیوانڈ سگ گزیدہ 
تمیقوائد ساخت ف٥د‏ غما علي سی میدانید گعتم لی ہرءیدند 
جیستہ گغۂم کغفشل در اوخ در حر ایں زڈدن چنانچہ قیخ حعدی 
اإحمة الله فرسود کھ ' ك : : ط٣عْ‏ 


)۱٢۲ _( 

ود را ثربیت میکرد و صاحعب داعیہ در مقندائی بر چوں . 
حمیشۂ آرزری فکىی بگے رات و اژاٰجا اعرمری ں الشر پفیِں داشت 
دریں دیار ننوانست قرار گرفت و در ولایت بنگ زفغت ر حالا (لاها 


سیر میگا۵ تا بعد ازین کارش گچا کش ور درلت انزرا در کدام 


سرزمینں نضلِیة آر گر۵ن 


شت: قاء الا 
مر نم 
(٤‏ 
از ظا روز ر‫ 1 د(ہدہ باغد ھرگز 8 ٹی یی سن 


جا دھشکر, 


3 


0 


معرفت و حقیقت بیٍست غیراڑژ مراثب توحید و تفرید چیزی 
دیگر نمیگذر وبر باطی وی کسی آ کہ نیست تا ۵اءیة او ج٤خواهد‏ 
برد ابندای حال کہ [رازۂ ار در اطراف رٴ |کناف مننۂثر شدواستماع 
نمودم 5ہ تم بر مسفد فقرو ارشاں قایم مقام پدرخویش گشذہ 
و در بعضی اتسا م فضیلہثك بروی مزیت دارد اژ|ٰجملہ معانيی فرآن 
ر باوجود یا وت۵ کر چنان بیان و کفد کہ 7 احعکٔیاج ثفسیری 
ندارك در سن نہصد و مغقاد بملاثات او در اگرہ رفثم وو بی و۔یلة 
گی کہ معرف باشد و صدارت نماید بوضع بی ثکلغانه و نامراڈانڈ 
تدیم کہ پان خو گردہ بودم و فی الواقع ؛جہت دیەن مغابۓ اباب 
دنیا و ارہاب ظواھر”خل درمقصود بود سام علیکی گفْنّہ مصادعۂ 
و اع شُد ڈیے خودں عالیا از علو شانمقید بتعظیماتيی کہ نی ژادھا 
را خوش می آیە بود وٴلیں دریانتی درا خوش نیامہ *٭جلسیان 
ا ہرمیدند کہ إزگجا می آئید گغنم از مہسوان چون استفسار نمزٹ 


۹ : 


)ام 
و این امور مشہور نقل کردم و پرسیەم کە آیا اینمعغي وترع دارد 
غیع ارول تعداد مفردات و مولفات ر تفصیل فضایل و کمالت 
علمی و دیان حالات خویش ئمودہ گفت کە چا ایی ھمە نم الٰہی 
مشاہ کہ درحق ملست اخودہ چینی غیۓ فرید نمیرەم دھرچہ 
ازژر غلیدہ اید عشرعشیرھم نیعت و رتبۂ,ار اڑیں بلا تراست و 
اینہمہ بلقریب جاروب کشي و خاک رربی آمثائڈً حضرت میر 
مشار (لجہ نصیبۂ ار دہ رنقیر پیش ازیں واقعۂ مید شاہ میررادر 
بداو گە لجمة مہم مدد معاش رفقہ بوں دیدہ بودم و لْمیئڈ مشارق 
النوار درمیان بود و مذائرۃ علمی خیلی رفت آزي ثُوت متصرنہر 
طبع جید ر ذھن نقاد و معلوم بسیار داشت اما اینقدر کە شیج 
شیاہ إلله ہو عاثر مرِم تعریف می گرەند نیاشم باتی اللہ تعالٰی 
اعم شاید اخفاي حال خود میکردہ بادد بلی ایی چه ازم ست گھل 


اڑنچە ا٥ن‏ کس *حروم سائدء دیئريی ر ھٍ ئدھند ہ 
مید یاسوں 


> 
ا بنی اعمام مید شاہ میر امت اکڈر کتب متدارلہ در گجرات ٴ 
یماژزستر میاں وجیە الّدیی خوائدہ و علوم زممی تحصیل نمود×ر 
ارإدت بایشاں آوردہ بشرف زژیارت حج الام مشرف گردید وعلم 
حدیت الجا حاصل کرد و اجازت یافت و باڑ گشتہ بہند مد و چندگاہ 
ڈرلھور ؛صەعیت بعضی (ز ارباب ڈولت و مکذئت و طاحب دخل 
ہسرمی بر۵ دآی صحبت را برهم ژدہ در سرمند بلبلں مشیِخت 


رکسوت اھل غفقر میگذرانید و چندي از خادمان کبود ہوش٠‏ 


) ١ 7 


ن٠‏ . نی لاف اخفے * رین خُفاڈ غی فہم لاق 


ىک 
او ان ٰ 727 از ٹیل فرچ بیعںذ از شدثٹ ثراند بوں وفنگام' ترجم 
َ لسغ ی فمہالہنا رت 7 . وي پ رسیہا )کہ ان اجیمات کُ ار 

اگقت کہ اعرقت تم ہزاز۔ ماله زا بزبان 92 موافق “ي سازژم ڈ 


: میٹ 7 صیر برامازہ ۱ 7 


ج..۳ 


۱ از ما۵اتن ”>> ‌ ساوت و بفضایل علامي آراستھ 2 حلنڈ 
ری پیر اپ او - 0ت بداہی قداعت زژد٤‏ بافادہ و اڈ 
"لب در ارک اب اک دز جوار شی بپ بہاء الدین مفٹی مرحوم 
رہ م۸ ےت طليہ ۰ صوفدۃ در خانقاء ار جمع ]مد8 از فوایك 
صعبذ٘ش بہرہ نندند شاگردي دإشت مولانا فرید نام وأحد العیيٰ 
7 اورا غان نشان مود کہ با آ تعصیل علم چنہاني نکردہ 
بوں |ما غر صمثُلڈ 'مشکل و بث وثیق غامض را از ا 
َ کہ اژروی م ی پرمیەند در لحظہ دوات و قلم گرپقہ در ملك 
اس حل ات اما قوت تقریر باکه ڈرادت اچ خوں : 
ٰ شی لٹ ندذإشت شیۓ ضیاء (للہ پا جمیع ملسلۂ غوثیه حلقہ 
بارش اد پئہ چہ جا مك مقار الیه و چان او (فنان کۂ 
آن فریٹا کر بذشب ماجرائی کہ دراتضانی مغزب یا مشرق میگذشتٔ 
می شا سَيِرِمٰانید تو حمل ؛ ر پمیر جی میگر! دئٰہ سو 
یرد زھاي:دیگر مالی کہ پاشاہ غیۓ ٴضیاء الاء را بلطف وعفایِت 


٠‏ از آگرٴ 1 طلبیذہ ترلیاہ راد چا دإدند و *جمع مشای ٦‏ بوٹ 


2 فقیر شیع را راخ ي ذزخلوداز اجوا ان فربد کال ہت إسلفساری نموم 


و( ۰۱۱۸) 
مولآنا عثماں سامائہٴ 


در عقلیات از شاگرداں حعیم الملک امت و نقلیات ا اسائذ؛ۂ 
دیگر اگنساب ىمودہ ملای سمتعد معلضر امت خإلي حالت 
دار۵ و در ملک خادمان درگہ الظام دار۵ و خالی از فہمی نیمت 
و گوٹۂ صللم دار و اکثرارقاتش بعبادت مصروفے امت مالی 
,چاد دومیلۂ قلبی خان !خدمت بط ر ربط بعضی پرگنات میانٴ 
درب (غتغال داشت حا بدربا رآمدہ و د(خل منصسب دارانں امت ٭+ 
حاحی سلطان تہایسری ۱ 

ہزیارت سک معظہہ ومدینۂ طیبع مشرف عدہ ر علوم نقلیہ را 
خوب ورزیدہ و مدتی مدید درخدمت پادشاعی بودہ چہار سال بہ 
ترحمۂ مہابہارت موموم برزمئامہ بطریق انفراد و امتقال إشتغال 
داعتہ بنائيی کە از نقیب خان شروع شدہ ہو ازر باتمام رسید و 
یسبس جریمۂ گارکشی بمعایت ھندوان آن پرگذہ اورا حکم باخراج 
4جانب بکر فرمودند و خاخابان کہ دران ایام تنطیم مہامآنصوع 
پقبضۂ اقتدار ار ہو ىالتفات ر مہریانی پیش آمدہ مرغمی برداغ 
اونہاہ ربعد از مے آی دیار همراہ خویش اڑا ےا آررہ ووعدۂ 
تخلیص اوئیزفرمودہ ری“ختفی در وطی معہودمیگشت و خانخاناں 
بعد اڑفتے والیت آمی رر برمانپور در عرقداشتی اللماس مغخلص 
او کرٹ و بدرجڈ قبول امقاد در مہم حاجيی خد[ ساز ٥۵۸2‏ غاثبانۂ 
بشیۓ اہو |لفضل حم فرسودند تا اررا کروری تہادیسر رکرڈا ل گردانیدہ 


ازآان مہلکەه خاص یاموت ر حا بن خدمہپچ قیام دارہا ٭ شعرہح 


)٢۱٢ (‏ 
اڑا جائب ڈیر یرس از برای خها بر مر تال امرارخود رأہ 
نہ بندند و اگرازان طرفف بندنه این طرفبمقہ خواھد شد و السام۔ 
(۔کنەر مسند فقر میان پہول را نھاز مندی میرماند ۔ر دریں ۵ر ردڑ. 
بنقریبوی رو ۵(۵ بوٹ ای ۰ ّ رباعی اس 
فیضی ۵م پبریستا5ەم دیدء بلە ٭ ھرگام کەه می ہی پسنەید؟ لہ 
از عینک شیشدھدی نکمایه هب ٭ لغنی بتراش ازدل وبردیدہ بذہ 
"مدان الله ان دیۓ ذیضی نماند و مثل قد ر ایلہا ھم کہ ررڑی 
بلک ساعٰي جندگفمگوی ایشان در مباذست جہ م٭خاطب درمعرض 
رحیل ان اپ در دمتا ماذد باد سست آنرا ڑا جاں پیماید 8 
علقر یہب اٹ کہ ازما اڈری بائيی نیستا 


2 ۶۰ ہم گ ۰ ۰ 
شیھہ بث کسخاے و می راحجدة و عاقی دیس دا 


٦ن‎ 


: صولناً الہداد سلطائپور: ئ 


اصل اڑ قرب بُود٤‏ [ست از ڈواہع عند ر تلەذ نز مخدومالەلگا 

لمودہ بشرافنت حسب ونب ممڈازا ہت[ گرچه قبل ازیبمقلضاي 
غرور علم و جوانی بنداری ي إلعملء د(شت اما دریں ایام صاحب 
تچریہ ش۵ و 21 لوت بفقر و انکسار مبدل كکشلة وجند کا یبصد(رت 
ول مہاب تعین بوں اکنوں مدثٹی ہہت که بقضاى معمورۂ جدید 
از تا وت وخوں بخەست پادشاهی قیامَ دارد و !جزوی 
معاش کہ دران بلدہ دادہ از تناءت نمردہ از ٹگ و دو اخانہای 


(ئاد) 
یارما این دا ر آن نیز ھم 
ےط چند مشتملبر اظہار غرق طلب شوپ حقي از لور فرسٹا۵ 
آو اڑنہایت 01 زاری کە دردل داشت 7 و مکاثیب عذر آمیز 
قوشمت ر القطاع را بہائە ماخت ر شیع فیضی ایں رقعە راکە نقل, 
نمردہ میشو در جواب |رمال داشت و ایں آخرین رتعات رڈ“ 
٠‏ اآومت ر فیە مانیء ٭ 

اثقیاق ملقات مانویں ردحانی ومالوف ربانی طال بقاوٗہ 
از تبیل ر۔میات نیمت کہ رتم پذیرٍ اول حال از مرضیی خاطر 
فیشض مظاھ رئا نبوہ 2عٹمل کہ حرف خواهش درمیاں آمدہ 
باشد اما بعد ازانكە دریائت کە یں راہ بعٹە إند غقیر خواعش 
ایشان را بر خواعش خود ترجیے داد این نشاہ گوارا باں الَەاسن 

بن اہت گە برخلوت دہ تنگ دناہميی نہ پمنەنہ پیش ازیں 
بد سہ روز نقاوۃ الولیا میاں شی موسیٰ بویرانة نقیرتشریف 
"آوردہ بودند ظاھر ساخئند کہ دورنیست کۂ ایشان در یی ایام 
پیایند ھرچند عبب پرمیدہ شد مبہم ر مہمل ذاغتند بعق 
معبو مطلق ئە ایمائے از غقیر نشد و نخواهد غد مع ھ“٭ 

ْ وتت گویا چە حاجت طومار ٠‏ 

اگرباغنك میں نور است و اگر بیایند نور مع ئرر اخداتمم کہ خوہ 
را ازینی خواعش گذرائیدم رو بقاد جود اظہارو ایەا نکردہ ام وأخواحم 
کرد اژیرى ممر تصدیع نکشند (ما اگربال ر ہری میداغٹم هر روڑ 
بربام آی حجرہ می نشسٹم و٥انه‏ چیں نگات عبت می شەدم 


و مرغولہ ربز صغیر شر سی گشتم دیگرچه نریسم طلبہای درداته: 


7 


( ھا ٦ج‏ 
ذر سہتا تاظی علادہ 7 ارتصعے۔ یہت پاید. اس ی ا مصاحوت موذوف 


پر فردإ باشد کا احضور ر ءییت پکسان ٠‏ رژ۵ و ؛ فراق وڑ وصال | رباجائي 


۱ دک رنگا: جق' مبےازم .2 تعال ی:دگذوع ذبي. ولو عموما ار زاني فرہ مایتِ ۱ 
اگ معفی یک رنگی ۵م ہت اھد خاطر شریغب اچانب : ادن جار 


٠‏ دارند خاطرإیں غر یب ڈیز بجائنب .ایشا اس سنا ار نقیررا 


اپعاری الیقد ۰ رى معلوم ش٤‏ ہ امت 9 در قان ایشان بمعیی یع" جوہٹ) 


٠ 


و حقیقت إشْفاڈ يک تمگی یافلہ'امت۔, [اخمد لله ميں,ذّلکب! االلہم 
ظ ولا تلقض. ۔ عزہزی ' بر اڑژاھل حزین کچ ای ٠‏ دعا را ذایم 


>خواند -. اللہم گما: انعمث : ید ۵ گِما ژدت قادم یما 2-2 یارٹ 


حق سدمازم تعال یل تذعمہتا معرؤمت و ٥مم‏ دہت ژاید 8 208 


گردانك ۔ ۔ إجرمة مل الراذری و اللخریی مےرں ول وو“ چچہ اجمعواں 


اگرگاەی ا *>خلص َ ر مت ×ط دإِئكك ھن جم مه از اخبار 


دس آفار جضرث ی ةبلەگاقی می کلدم ال ملمۃ الله و۔ ابقاہ 


ي٢‎ 


گلنڈ نود "-“'"'" شریف عرض 7 از خاط, ر ذری لت 


٤ .‏ آزین باب چیزيی ذویپسد قام ذرفہتا: یہی خاجبتا اتا پاز چون 
نوا بعر بندگا رت زمید اقعاری 0 7 ٭ 
مقیۃ کا بود - شیج ذیضی بعد رھد ارد ولایت د٤ی‏ 


۱ پئپزرش: دی مر لم ظر یفائھ: ٦‏ پاراں 7 برای گرمیی کا 


. وھمزبانی ى خویش چان" یچ اما پبومنہ. سر کوفتہ: و آزد 


75 


ر٢‏ غرر) 
خادم شیے رژحمۂڈ اللہ یت علق الرحمع(ئ با حاجی دیگم ازحج 
باز کفٹہ باگرہ آمدہ وشدر از دست مبارک ارت زمزم نویدہ 
1 
و سبق حدیٹ ٹیمٹا گرنٹه بود) احاڑت حدیت حاصل گردہ بوطی 
ملیف رمیدہ حا سٹر حال خویش یافادہ و امثقادۂ علوم رممیۂ 
مُیمند چون همقش بلئك امت إنشاء الله ثغالی بدولی مطلب در 
راہ بند نشوہ در ایامیكە از مک معظمءٗ تشریف لدملی آورٹ ونقدرز 
سس مطالص داشطراف ٹمام از بداو >توجء اردوی پادشامی 
بردم ا۔ظاۂ خدمٹش ڑا فریاث و بعد ازاللہ بلاھرر رمیدم خطی 
نوشٹہ فرمٹان بقل آل سہة ٹیم ر ٹژکار ثیت می دماید ٭ + 
بعد از عرضں شدگی و نیازسعررضش میگرداددکہ احوال ایں غریم 
فامراد رانچ مققضای غردت و نامرادومت موحبتشکر امہت؛ اسو۵ 
کہ آیشان نیز دایم ااحوال مشمول حفظ الہی بودہ باشند در وتلیئه 
ملازمان ایشان بدملیي تشریف آورد ہ۵ و مخلص خود زا ماءتیٰ 
لطیف مشرف ماختعدآن ملاقات جزتعطش واشواق نیقزود و چندان 
چیز ناگفٹہ ر ناشلید: مان کە چگرید ۔مكة ااوصال (۶) سنة“ 
کہ گفتہ (بە آن خود اعقیق ٭چنیی دود بلی حىت دنیا اگر 
کوں ممقك بوٹ فیز همیں حکم دارك ٭ قالوا له یوما آوئض ٦‏ ج 
دریں عالم خود درصت صعبت د(شتیىی داز صمبت ۵وستان مہعظوط 
شدن نىیست اٹُر عااقہ دڑست اث ر رابطە“حگم نردا مگر >عبتیٰ 
دامڈھ شو۵ - مل سر رمتقابليی - إشاء الله تعالی امررزامعی در 
تی 1 ےجس سے 
٠‏ 
(3) عمیں ست درھرمہ لخۂ ہداری ومشہور- منة|لوصال ماءعة ٭ 


۷٤ 


)۱٢ےجز_-(‎ 


عام حدیٹ ز| خوب ورژیدہ ذر بت إ[ھل فثر وفِنا زمید: 
ساٹ مہذەیلذ ہہت کہ لذت آی وادی بافلة ر ٹونیِگق (سلقاہٛكٹ 
7 (ممل(مت برای رفیق ار ٤گشلة‏ با ڑھل دنیا کاری ند رن و بافادہ 


و افاضة طلاب 07" اہتا ےه 


٠‏ عہل رت 


حقی ي × رگنل ”جموءة کمالات ر مذبع فضابل اھستاو 
جمیع علوم عقلی و نقلی را درس میگوی۵ك ردر تصوف رتبڈ ہلند 
دارد راز جملڈ بے ات او ترجمة تار تارب ر مدیلۃ سکیلۂ و کا پیسخا 
در احوال ماب مذاخر هند كه ذکر الا کر الاوادا تاریج آنہتا۔ ۔ ا عففوانں 
شباب درد طلب د اش ضا و وھ در ننے ہو پور بناہر الغُتا تدیم 
پا فی فیضیيی رمیرڑا نظام یىی (حمد مصاحب پوہا و فقیرنیز 
بلقر یس ایشانی شرف عونت را دریانہ ریومنة از فواید 
صدحبفذش ٭حظوظ بودم و چوں وضح زہ ہسانه و زمافیاں کو ھمء ”٭خل رو 
برمکارہ طبیعی مشثمل امت دیگ رگوں ود وبراوضاع آ[غناپاں اعغفما۵ 
نمازں صمبت فلانی و فلائی بار راست نیامد ر توفیق رفڈن بکعبة 
ریف رغیق او شد ار دھلی ! بطر یق جذ بہ بہڑے +7 مہقید ناشد٤‏ 
بگورات رذنت و بے معی مرا نظام الدینں احمد ر اکم 
او در جہاز نشمتہ پمفر حجاڑ رفتا و اجہت تیغ بعضنی موا و 
طبیعی بمەینة سکینع علی ماکنہا الصلام و اِلْیة نقوانستامشر 
ڈد ر ررزي جئد در سةٌ سعظمۂ پوِوش قیے ءعہن الوماب عندی 


0 


)۱ 
کمال بیریں ا زآیادني اجانب قدماہ حضرت (چالت بنا صلی 
اللہ عليه وملم درمعیدئی مشہور بەسیّد خانعہآن مکونت ورزیدہ 
پیومتہ باءتکاف میگذراند ر با آمە عیال بسیار دارٹ راہ سلوک را 
بقەم توکل می ۔پر قریب بیک قرن باشد ۶کە از ژادیڈ عزلت تدم 
بیروں دنہادہ چوں درسنۂ ئلٹ ر (لف(۳+٭۱) خانخانان بخدمتش 
رمیدہ انماس مبي نموں گھٹھ یھ اتباطٰٗلٰت >حمدی صلی إلله 
علیہ وملم ازم گیر در زمان تعریرایں جال احمد مصونیکگ ر 
حسامک بنارسي نو مذّعب نو مسلم ئە ٥ر‏ نتنہای آخرزماني 
فاىمند داغ نفریں جارداسی انم ٭ مثنربی ٭ 
حذر از صونیان شہر و دیار ٭ ہمۃ نامردمند و مردم خرار 
ھرچھ دادی بدسنلتعشان خررددد ٭ هرچہ آمد ز دست شان گردنه 
کار شان غیرخواب ر خورشن نه ٭ ہنی شان نکر روز مرژن نەه 
بہر دنع بد اميی خویش و سترحال فسق ”ثخوامتند کە فی 
عبد النيٍ رابا یکدر بقیڈ ملف دیگر کە اسامبی ایشان ٹالہی ادن 
ذکر خواهد بوں نرمان فرسّادہ ازدھلی باھور طلبنه ر تکایف 
احکام جدید کہ خود مبٹللی آن بطوع ار رغبت ہہ (ند ئەایئد 
فی کتابتی !اجامع اوراق نوشقہ اظہار عجز و عذر بسیار ئموں بثانرآن 
احمد صونیک را بانواع مقدمات خاطر نشان ساخثة غد تا اوازآن 
مقام گذشت و مکتوفی مششملب رغغو و معادات ر امتِعفا نویشائیدہ 


فرسٹان اثشاد الله !خی رگڈرن ٭ 





( ٢ن‏ ) شریعمت 


ا 
" واله ماحۂذ شما ہوں شما پای تسایر ثراید و مفر ۔آخرت وت گٌ زی ۲ 
حغ۸ذقت فقوم تار .+2 و شّ۵ من ذطب غاا م موفق وو و ترک 


ملازسہت ہد مس ا رپدر لٍ زرگوار را دستآویز ساحخ٘ہ دردملی 


سنوطی ایق و بانولیت قد مکاء حضرت رسالت پناھ اللہ 


ي صلی 
علیہ وسام جدسبا إلامر إشلغال إشنہ بخںد‌مسمتٹت هر صادر و وارٹ 


قیام ہ: بی فماید انشاء (للہ العزیزباخاتی'ٴ پدر عزپز متےلىی 0 رٹ ٭ 


شی عمد العهی بداربی 

نیز اڑ خلفائ 1 عم العزیز(مت درنرک ایں ا۵دەم وت 
۲ در ثچر ید شا ع ری روژگار (اہست در ارایل کہ طالب عاہ یىی ۵ر اون 
میکرں حال برو غالب می ایق و (حیانا یگپاسں .2 و پش در 
عزرىی سبق خواندن از سا ذغمة بی شعور می ماند و چوں عرمان 
ازو می پرمیدذد ٤ہ‏ جہ دیلەی کہ اوں حالت پیش آسن مہیگفت 
س هد نمیدائم و بناہر بعضی علیق کہ إز ممر تا٭ل مر راہ 
طالبان ]کا: میگردن : ٭ بیت ٭*٭ 

در راہ خدا کہ رھمزنائند ٭ اق راھزنان ھمیں زنانند 

درطلب: کقاف بدھلی آ سد و بملازڑمت تاثار خان حا؟٤‏ م آنچا ک6 
لاس اھل جاہ از (ھل اللہ بود رمید رو ارادت بھڈیۓ عبه الع زیزآرك 
و تعمئیل تمام کذبی ملعارف مغدارل در خدمزنش نمول ۲ سالہا 
درس گفت بیکبار جذبة عفایت ازلی گریباں گیر او شد و از همہ 
اشغال پرآمدہ چد کا: در خانقاء سج 


انتظام پائٹھ !٭جاعدت رربافت اشتغال گرفذنت بعد از عصیل 


در مسلگ درریشانں مرتاش 


0 


( ع۱ ا 
ژیارٹ ختمع اجمیر تمو۵ء اژرا اہ الور عازم ٹنے پور بودند ہاز مشرف 
شدمالحعق صاحسکمال بودو بذليی وایثاري بروجە اٹم ہ(شت شنیدہ 
میشوں کہ دڑین بزدیکی درمی و۵ مالگی عالم ىانی را پدروں کرد ٭ 
شی چابن لدہ سُہنی 
لدہ مہئۂہ تصبہ ایست از میوات فدہ کررھی دھالی ٢ہ‏ دراچا 
چثمہ ایعت گرم اڑکان گوگرد برآمدہ و رگ آن آب سبز ر بوي 
گوگر ازان ظاھر در ژمستان چنان گرم مت کہ إصا پربدن نقراں 
راخت وگرو خارش را غسل درآن چشمہ بابع امت و بوی ورگ 
"آى آب دلیل ظاھر (مت کە منعش گوگرد امت و غبہاي 
تابسان دیز در کوستاں آن قصبۂجا!جا آتش قدري عیاں میشود 


0 


بی نہ کسی افررختہ بائد غیۓچ اژ خلفای مشہور شیج عبد العزیز 
دمەلوی (مت و برجادۂ فقر إمتققاست ثمام دامعت و کذب تصرف 
مثل غصوص و نقد فصوص ر غیر آترا بطالبان اھل إمحقاق درس 
میقگفت ر آخر ممرغاہنشامی را سبت باريی اعتقادی عظیم 
پیدإ شد: در بعضی مہمات مد( ھمت ازرو می نموائد و در 
عبادت خائع قریب !ەعل خاص حائی ازبرلی ار معیی ماختہ 
شبہا خلوت باری مید‌|غنددو نما زمعکوس را کہ ازر مشاعدہ نمودند 
فنسبت معکوس شہ در منڈ نہصد۵ و نوں و ہشت ر ۹۸۹) ون 
مشرف ہر مرض موت گردید شیج قطب عالم خلف صدق شی 
عبدالعزیر را کہ بغبوۂ ۔پامگیری|شتغال داشت اژدھلی طلبید وخرڈہ 
و عصا ر مایر لازم شذخت را پیش ری نہاڑہ گِفت این (مادت 


)۹ ۔ں) 
شکستتا جوسا چون پاگر: ٭ رسیدہ انه شیۓ نرمودند کہ قدري ازبرالی 
نگاهداشت لشکر جەید درار اسك بنابران دیگ ر طبق مسی رو 
مابرآلات جمع 'نموںہ !عضرر پادشاہ غفراں پناہ طاای خااص ماخہ 
و‌ ایفمعلئی شہرت پافلة (ما فقبر چوں (ولاٹ اورا کۃ نسبہش مسصاھرت 
پاپشان دارم تےقیق کرام جمان گفلند کہ درویش کامل (لعیاری 
ژنبیلی پر از اجزالی کیمیا بت ال اوں و آترا بہرمص کہ طرح 
میکرد فقصود حاصل سیشہ بعد از ٹمام شدن آن ترکیب قدرت زر 
ماخٹی نداشت ازالكہ علم اُنرا نمیدائست و الله اعلم فقیر اورا 
پاگرہ در مہد بیر ‏ خان ۵ر ہنزل سید شاہ میر برادر زادۂ میر مید 
رذیع الدیں معدث دیدہ بودم پیری نوراني صاحب اخالق بود و 


ۓ مبارک الورئ 


ي نہاد غالبا دعوی میادت میکرد و نز إفغانان اعثباری عظیم _ 
داشت چنالچە هنگام زوال دولت آن طبقہ و فرار ایشان اڑ مغوان 
بعضی اناغنہ شی (ملام فلُعپوری را بگمانں زرداري ؛عالثي 
کےہۓی مقدك مساخله درتلعة رننہنبور بردند شیج مپارک ازالور جا ٰ 
دا نا رفعت و بامہ مخلص شیع اسلیم شہ ٹا مرتبڈ ثاني 
بزیارٹ کعبة معظمهہ مشرف گردیدہ فقیر درائزمانں درەن 0" 
سالگی بودم 5ڈ عت ر ھمراءہ والد ماج۵ در ہسارر صملاژڑست گرلام د‌ 


بد ازآن. در سن نہصد رھهفتاں ر هفتٹ ( ۹۸۷) رتتیعه پادشاء 


رمیں 1002ء0 
نغم خداوندی دائسنە شکراین موعبدت نظمی میکفذہ باعد و 
منثام اجابت دعا نیازمندی بندہ را معروض دارنە و الد خدام 
'مشفقی نادر |لعصری میاں احمد علامت باشند و مشثاق دانند ٭ 
بیانہ إصل از والیت شرٹرویڈ هند امت از مغرس باڑز خدمت 
شب محمد غوث (خٹیار نمود٭ باربعینات ر دعوات اسما مشنول 
ش۵ ردران وادین انامت و (متقامت یامته وہر خطء پیا 
خانقاھی تعمیر نمودہ سالہا “چا و سذ طلبة علم و (ھل سلویک 
بود و بللقیی و ھدایت ایی طایفہ افتنالداعت و درعلم سو نطیٔر 
درزمان خود ئەاعت ٹا ھفتاد مال انطار !جز إز شیر وگیاہ و 
میوۂ بیابائی نداعثت ودر بذل و ایثار دمٹی طولیی ۵إشت فقیر 
در عہه اسلیم اہ همراہ ح۵ مادری اورا سلازسمت کردِہ چند حبق 
فی پیش اوخوائدہ ام آخرحال دمت از ہہہ بازداشتہ حیرت 
برر غالب [مد ر ساکت بوں ر در حجرۂ تنہا عزلت گزیدہ فرزندان 
را ہم ٹخوں راہ نمیداد ٹا در سنڈ نہصد وھشٹاد رئء (۹۸۹) 
اڑزیں عالم خرامید رو در ھمان خارقاە مائونستا ررزیگە فوت گرل 


گثہمئي اڑ ھوا برمر نعش إر (ننان و اینمعثی باعث تی 
فاظران شد ٭ 


۱ شی تصیرالدینں 


از هندونمت و شہرت بکیمیاگري ٥اشت‏ میگریند کہ در مفر 


:7 حضر ھم راب شاہ غفران ن پناھ ھمایوں پادشاہ “ي ک و ابد از 


یو 

(ڑ علوم مثداول در ملاژزہثٹ پدر و خعر بزرگوار خویش کە میانں 
معه اللہ بفی:(مر اثیل باد تعصیل نمودہ طریق عبت و اخٗٴاط 
را ذیکو ورژیدہ و پادشاہ شناس اف حق ٭+عانہ ثتعالی اررا از 
ارتکاب :|ذیوں بمیارو رعونت و دروغ ولاف تو بہ لخد در ایامیمۃ 
حمب العکم بُہمراهیی پدر درپرگنڈ !جرارہ ودامن کرہ شمالی 
رننھ بضبط و ربط آن واحی مشغول بوك رقعۃبِفقیر نوشلہ کہ کماللت 
۱ (فذسانبی ار ازإ چا املەال ثٌوان نموں و أ ایی (ست ٭ شعر ٭ 
ْ کان اخ لب اعبش یه ضاع منيی تفلدم 

خدام. صاحعب الخلاق السئبه فضایل پناهھی بعافئیت بردہ باشند 
ای خداوند کر ەل و جان کە حقیقث انسان عبارت اژومہك مفۂٔم 
آٌمنانة إخلاص امت و کالبك خاکی کہ خاک عالم بر مراو باد با 
وحوش و طیور در جلگلھتان کثرٹ عظور ل2 و الله بلک ہا گرورٹی 
ممھور امت کہ وحوش و طبوراڑ دید آنہا راہ گریز اختیار 
مر یکاہ عبماں اللہ “+عانں إلله نمیدائد کہ چہ چارہ ماژ۵ نقں 
شوم -- تدر عائیت دانست از عنغواں ایام تمیز تا امریز ئا 
مسشرف ہر درجڈ چہلم است ھمگي ھمت بران مصروف بول کە 
یا گز یدگان روحانیان 'صحبت داعنه عیزب ففساني و امراض 
معنوی ر ا مٌعلاج ذماید غیرت غبور مطلق عزشاذہ در کار شدہ 
یہ تار صعب کہ ثتیمار ‏ انلچ ار لمھو مبلا ماخت شفای 
رقت و جمعیِت خاطر و گوشةً عادیك بغارت رغم خدام مولروی 
تفق اٹ بزرگانہ مسھمفقانه ذ واب فیاضفي علاہمی فہاميی وحیهالزمانی 


ز ) مہلعنا (للۂ تی گمالۂ و فا پالامنفادة ون ہقالہ ا) از جلایل 


(19:) 
چیست بعث علم اگرتا فرق فرتد میروں 
ذکر مولانا جمال الدیں ”مد میررد 
مولانا عبد الشکورلادیری ۱ 
دالشمند بر جستہ وس زآمد٭ است ہمثانت فہم و حدت طبع 
مشہور امت رو دراءتقاد پمدایزتدہی رامخ و حھنں ظنی غریب 
7 ٹب و ہے سے 
در حق ایں مردم دار و اکثر اوقات گرامیی او ہمطالعة ٭خنان ایں 
طظابفہ مرزع ر عەرش در دای وظایف نوائل ر ادعیہ و ثٹرت ترآن 
مصررف وەرچہ در بساط ریست صرف فقرا رممائیں امت 
ژمابیعە اہلحان علما و مشایج درسیاں 'آمد اررا جلالی وطن نمود٭ 
بعہدۂ تضای جونپور مقغصوب ساخةڈہ إجا فرسقااند چون در سفر 
سا وت بس 
الەآباد بُد رئاد پبودت نضای آن بلدہ را بقاغی اد٤‏ رومي کە 
نافل یست خرض طبع و صاحبکمائت مفرنں داشقند اڑائزمان باڑ 
سرلانا عبد الشکور درااجا معزرل امت وبامادہ و اناضة ‏ علمی 
مشغول و ا٭زری اوقات گذر قانع واز زبادت طلبی معترز راز 
آفات ر “خانات. بعید و بسلامت ایماں نزدیک ٠‏ 


شی کبیر وله شم مور 
قایم مقام والكد ماجد خود ہت جرانی امت درصغرمیىی 


ہمرتبڈ کمال رسیدہ راز پیراں درگذرانیدہ اگردرین آخر زمان 
٠<‏ پسری از پدر بہٹر باشد اررا تواں گفت کہ ای حالت دارد اکذريی 





0 


۰(٣ی)‏ ابی : 


)رر مہر) 


اذا صا (ثانی کر و ڈکزرہ ٭ إحجیبيی نکیرا خحیِں یاٹی ر منگرا 


23 


انول اسئلوا غیری فانی “عبہم ٭ رو عہدی بہم ئی حبہم ما تغیرإ 

”قوت ژیہھة دعا مبرمائہد گلیه الفقیر ابو إلمعالی ۔-‫ ردر دع دیگر 

ذوشاام کہ ٭ : ٭ پیٹ ٭ 
ات مزیزی کہ ھمة شب بدل من گردں 

۱ خرم ]رز کە دردیدۂ روشى گردد 

الات اك پر آمہدی دار۵ اگر ود عزلز گنایش آن واشاه 


باشد کہ ودُوع پابں الق پمبار مڈمر خیر کثیر خواھد پوںل والدعا ٭ 


گە ەعله ایست مشہور در ااھور خویش حاجی مہدیسملٹا 
اک ا اعیانں مفایۓ مشہوربود ااعال اعلم العلمای وت رو مدرس 
مقعیں للھور مت شاگرٹ ملا اسمعیل اجء امت و تلم دیگرامالذہ 
- کركۃ جوھری امت در گمال قابلیت و حدت طبع ر جامع 
جمیع اقعام علوم مقلي ۲ نقليی سیگوبئد کە از ھشت سالگی باز 
بافادہ مشغول امت رو خوش تقریررو ملقے گوی چنا چہ مباحك 
دتیفً معقول ومنقول ہآسانی خاطرنشان شاگرد می عازد ومشفق 
[مت و صاحب صالح ر تٹڈوی و حائظ (مت و مٴخلق باخاق حمیده 


تفسیرشیۓ نیضي را اکڈری او اصلح ۵ال رمر بوط ماخلہ سی 


٤ 


فے او حالا ماہیں پاچاہ:و شثصت (سظطا. 


۴ 


رےمیر) 
٭ یا ٭ 
غرٹی بانگ انا ااعق ژن و اڑ دار مترِ 
زا معراجي درین رہ رمن دار بود 
٭ ایضا ٭ 
, انچھ ما زان جان حانہا دیدۂ و دانمتہ ایم 
بہرگفتین نیعت بہردیدن ر دانستن امت 
ایں نقل رتعه از رتعات اجاز سمات آرمت کہ بفقیر در لھور 
فرتتادہ٭ ٭هٴشعر٭ 
ؿا اغتیاتا و الفواد مر 
وقيی طیٗ احشائی تو چرۃ ٰ 
مقی یرجع إلعیاب عن طول سفرۃ(٤)‏ 
عزیز ایں زمان نقرت ىرتت از هر آھنا ر بیعانه خبرخفریت پرماں 
ھرکمی را تامدی و رعول پنداشثثه مامی ر پیامی چشم 
میداشت کہ ناگاد رتیمة سودت تمیمہ نسخۂ معت مزاي سوداژدگان 
مجریہ گردیدہ شوق بر شوق ر محبت بر ”حبت إمزودہ ال 
بابیات حضرت قادریھ کە بلاطم (مواي جانرا حرامیمہ و سرگرداں 
میدارد درد دل بیروں میدمد سعڈرر خرڑھند داشت ٭ شعار ٭ 
ایۃ یئم “جیا من جاور الوری ٭ فلم ار مس سکری إمامی و 2 ورا 
ومافی العشا ر اللہ غی ر دو اكغ ٭ یقامدکم تلبی کِنی بکم اریٰ 
وفی قاع تبری قیلوا تلم ٭ فہمقبلنی ما دمت حا و فی‌ثری 








(ن) الات (+) ھمیی مہ مصرع مت درھرمہ سخة بدارنی 


۱ یگڈذہ زعشق فی داؤدم خش 
از جملة سخفان اومث کۂ پا ایا المعالی ؛ گری عبد إلربٔ الءتعالی 


5 5 و لاٹکرىی :ب۵ الدراشم و الابی 6 میگویند مالي 1 ولادث یامعادتٹ او 


ش اجنھن ہہ رت قطاہ (ا(فطاب میانں 7 داوف قدیس اللھ سر 
۱ ۰ پرفئد والك ماجدش: القمایں قام پری 7 مہؤلوں بیفیو ا طلب نموں 
حضرت میاں فرمودذد کہ شا ابو الەعالی پاش . جونں |د ن نام در 
ولانت: امتہْ شایع و ملعارف نبوٹ (مثدال آمدنل مغول و ظہور 
۱ کس ھفایون: پادشاہ طاب 5 اك نُہولںہ اذہ و تی نگذشدہ ہوں کہ 


۱ پادشاہ غفران پفاہ بہمں آمدذہ ور شاة8 اوالعای مظبوع خیش ہا ر 





۱ ضاحعب تصرف رایت پلچابںب ساخئنك و اہو المعالنی حق برسضا 
تریغ واادك ش۵ و از ننابے ظبع وقانك ار ابی اد ذبیت آبدار 31 از 
ُرحال است نہ4 تن نوشلہ می آید 7٦‏ بنطاعه ٭ 
غریلي : از حال سيۂگیده “نس 
بی من ایں قیل و قال دیگر امت 
حالف عشقش بود گفتی ‏ ععحال 
۱ ۱ ٭ شعر ٭_ 
غریٹي زق چان نەایش کی 
۰ 0 <- شعر ٭ 


آ عو عشل ٦‏ درنہ و 7 مکھا 


مر ایں شیشہ رو بند ک٤‏ بادی نخورد 


٢+) 
شی ابو المعالی‎ 
درادر ژادہ و داماد وٴقایم مقام حضرت (رشاد پناھی رایت‎ 
دستاعی جالس گرعیی رحدت صاحب سیف قدرت و خیل تو‎ 
صمدی مظہ رگمالات معمدی میاں شبے داز تدس الله (وحۂ است‎ 
ردر چاہک رری یگانڈ زمانت“ ردر حالت و مقامات نقروەنا نشاہ؛‎ 
اگرذکرموامقان رو۵ دام ار اودق ۶ اگر نام مابقان درسیان آیَد ذکرار‎ 
امبق ؛ عالی ھمٹی ئە در ”حبت پیر گی خود را درباخنہ‎ 
بلند منھی کہ جزپیرہرمقی شیبوۂ دیگر ندإنستہ چفمالچہ خود‎ 
(شعار ازان معتنی میفرماید 7 ٭ بیت ٭‎ 


' 


ھستم از جام “عبت ھمہ دم واله و مست 
ایں و آن را چۃ شفامم من داراد پر 
رلہۂ 
دل اممردہ کی یابد بلفت هر کمیگرمی 
دم داؤد میباید کہ آئی را دعد ٹرمی 
ولہ 
إاخت قرنڈینم,چوحأم لگشتامقصودم 
علیماي کغم کز جان غلام شاہ دلادم 
أ ٭ زناعی ٭ 
بارس ظری ز یں مقصودم ؛خش 
آزادگی زبوٹ و نا بویم ب؛عش 
ھرچنك قەم در خوز آٍنى دولہتا خاس 


.۰۰۴32۲ 
ارادت بغدملش داشتند تشریف بردہ آن مکان را بئور حضوڑ 
خویش منو رماخلة بود ویش صحبسث ازم البرکئش بسکنۂ آن 


کی دیار رمید و باز گشتّہ در اگرۃ آم۵ و بدرگا: کجریا شلافدہ ٭ 


شے عبد إلقادر 

از اراد فیچ عبد القادر ثائی اُچہ امت کہ سمی حضرت غوث 
ربانی [ست رضی الله علہم شی عی۵ القادر ر برادر خرداش قش 
عوصوفا بودذہ جن کاء در کے پور پسر می ہرد و پا شاہ سے 
اله بخش ر درزمانیکہ سن اھب و مہا دشا ٥رمیان‏ اسنہ بوہ 

ٹربیت و رعایت موںء پاہم صدارت تن ؛!جائب ولایپت گجراٹ ذامزث 
گردانیەند و پیش شہبازخان فرسنادند واین در معنی اخراج بوٹ 
و ار خدمنہای شاپسدہ ےا 7 و اڑاچا مہھرعان ١‏ ٥ص‏ عوب عرایض 

00۵0 إخیار ج و غیر ۵ پیام یی فرمغفادند ثا از پنچا کرہ مان 
ار تی 7 َْ 7 ہتسن ا 5 و ا(جابہت 
نو و فا بزرگش ات عو القادر ر و [خراج بمکڈ معظمہڈ 
مہام گجرات در تبضۂ إتندار و اختیار دإشتند جا رنت و زاد و 
راحلہ یافله بزیارت و 2 مشرف گرذیدہ باز آہد و حالا در وطی 


دہ عہوں کہ لاہھور پاش بطاء ید و عہادت مشخولست و (سقامہت 


درآن وادی دانكِ ٭ 


ی۴ 
حاصل میغد در عفرۂ اخلاس بود وئیض رمان عام وخاصس: 
چوں طرح و طرزجدید بدیدَآمد ور مفاءیل وتفاعیل بالاگرنت 
پای ازیں دیرہ بیروں نہادہ رخصت عفر حجازحاصل کرد ر اور 
میرحاي گردانیدہ مع خرجی وافر مٹوجہ ]لجانب ماختند تا بن 
سعادت نابز گردیدہ باز گشت ودر ائرہ ارقات عزیزصرف عبادت 
وطاعت حق تعالی کہ مقصود از [فریئش السان [(۔ت می نموں 
تا متقاضبی إجل گر یباںگیر جان تدمی ندان ار شد داءی آشیانڈ 
قرب وآستانۂ کبرپا گرڈیدہ ازینں وحشت آہاںد ظلمت نہاں خللصٗ 
یاتہ با مدیقیں وشہدا وصاحین ہمدورش وھم آغوش آمد 
٭ بیت ٭ 
بل وا رن فو و 
ندانمت کہ دریں ۵اہگہ چ: انتاد امت ٤‏ 
شی حسیں بدخشثی ۱ 
از خلفای “خدرم ر شیج حسین خوارزمی تدس اللہ ررحدة 
امت صاحب سکر غالب بودہ و بعد اڑ هر نماز بامدإ۵ برویشٰ 
سلملڈ کبرویه کاب مصباح تصنیف غیج رغید تدس الله ررحہ را 
در “جلس شریفش م لخواندند وحال می ورزید رو شمچئیں 
۔خواندن مثفوی مواوی معنوی نیزالتزام داشت ز قدمش برجادۂ 
شرع مطہررامی ٴر دم پیوستہ ازرري آكاهي ناشی ر دردلہا 
موئراگر کمئی احیانا دم تعریف ٴ اد میزد میئفت :شما خوہ را 


می بینید چند گاہ در بداژن'بتقزیب دیدەن بعضی از ترکان کہ 


6:۹8. 

گاشمت و قاسم ارسلان خرآں یس ثاریخ بائلہ و فرزند رشید جیب 
معادتمند آر میر زا غیات الدیں علی آخوند المقلب بنقیب خان 
کہ باخلاق ماکی پیرامةہ ر بِفضایل و کمالات علمی آزامدہ در علم 
میر و تاریخ و آمماء الرجال نہ در عرب مثل ری نشان میدھذد 
و نہ در عجم چنا لچ گذشت و فقیر ز| با ار اڑ جمله مقربان‌نمبت 
خاص و جہۂة ج2 مبقٹی از عہه صبی (سہكثف حالیا شس ر روژ در 
خدست پادشاهی بعد ٹیام دارں واز یکا قرن بازدز خلوات وجلواتِ 
اخوائەن ڈوار بی و قصص و حکایان و افعانہای فارمی ر ھهندی 
٤ہ‏ ٦ری‏ عہد ڈرجمۃ یائہہ مہشغول امت و میخوان گوك کع جزو 
حیات خلیفۂ زمانى شدہ ر جدائی ازر بک اعظہ منصور ذیست 
دربن تاریۓ اندک عارضۂ تب عارض وجود شریف اوشدہ امیدامہت 
که دەعت عاچل و شفای کامل یابد چوں فیکان ھهمه جا عزیز آند 
بقای (یشان ہاں ر بد ان زماذہ را حہ احثیاج بدعا کة ھمان پدی 
کا خوٹ میکفد و ستم برانں زبان امت کہ آلوںۂ نام ادن خوم 
بی نشان گردں 

خواجۂۃة >عمد: ابی 

. ٭ بعہ وامطہ از فرزندای حضرت خواجه إ حرار قدس اللہ روحۂ 
اہك هفت خط را خوب می ذوشت و دران وادی امقاد بوہ ددر_ 
لم طبابت ز معالجن مما زمسید غریب وید طولی داشہت 
و صفات حمیدہ و اخلاق پمندیدہ خود سوروثیی ار پود اگرچہ در 


خی را بس اما در عبت را کفادہ دعثت ز ھرچہ ازجاگیرش 


پخص 
٠ 03‏ 
اعانت گرفی در جواباا نە کە نمی بیئید کہ /جیة رعایت حق 
ابرا حضرت آتا گفشہ ونام پدررابی تعطیم آرردہ ام یالجمكء چوں 
اریاب شائل و :حا خاطر نشان شاہ طہماسپ ساخاء مزاي ادرا اڑ 
می ردسبیماعرف ساخۃء ائد تررچی عفردت صورتی زبائیہ پیکری 
را از آڈربایعان تعیی نمودە حکم می ئویمه کە میر یىی 
و ٹرژندش سیر ءبد الالطیف چون در واڑای تسٹی غاری تمام 
دارنه و باءہی استقامت عنیان قزریں ایشانلد بنابرآی ھردر ام 
برٹە رانا کب |]ھل عنت کہ در عرگر ایشاں باغد تمام گرننہ 
نزد سا رتفد و اھل و عیال ر اطفال ایشان را در اصفہان برند د 
میر علاء الدولہ کہ آن ژمان در]ذربابعان ود تامدی بھرعتتمام 
“وب مکٹولی مشثمل برس ماحرا نوتہ میفرمند ر میراحئی 
را کە بی معصوم میگفتنك قوریباں گرنٹه تامدت یک و ایز 
مال در اضفہانں “عبوس میدارند تا بہمانں حالت (زحبس ایں 
عالم پرکدوزٹ و ماالت خلاص سی یا و میر ء بد اللطیف ذرار 
ڈمودہ خوں را چندگاھی در حبال کیلاناٹ سیئش۵ ویر دعس وعدۂ 
پادشاہ غفرای پناہا منوجه ھند میثت و معادت خدمت حضرت 
اطیٰ را دریائشہ اڑ نوایك مواید العام و إحمان بیکرانں پادشامی 
صحعظوظ میگردد ر پادشاہ پیش إیشان عبقی چند از دیواى خواحہ 
حامظ و غیرآن خوائہہ اند میر عبد إاللطیف در إنجم رجب منه 
ثہصد وھشتاد و یگ ( ۹۸۱) در سعمورۂ جدیدة ےپور بدار السرور 
خلك التقال نمودہ بلعیم جارداني و حور و تصور إتصال یائنہ 
بالی اقلعۂ اجمیر درجوار میرمید حمین خاگے عوار مدنوں 


٢ 


۱ ے لق ْ7 م رتا مدگو“می؟ گی 
فدنہ و تناقای بشائرا ذ دیدند یرپ وت ماف و خرچ 


سو مر کو 


وت رن غ یئ 


٠‏ میر عمد اللطیف قز وی 

. اژمادات حسلی میفی (ست از علی عقلی و نقلی بہرؤثمام 
۰ 29912 کیج 

۵شت و ابا عہےل ململہة (پشان تار بجی آملدہ جناچہ حبرثتی شاعز 
مشہور در مد ثاضيی عیی رو الد ماحد مبر سذکور ہیگوید گ۵ 
رن ر 6 پیت *٭* 
7 تار یہ 2 ازہ پابد شنیں 7 کی دزاں ڈار ٍ ہے مڈل مہڈل او ںی۵ 
۱ (و یا ایک ی ازخویشان ار ثار 2 خر وي شا اممعبل ر م٥جب‌ناحق‏ 
پافله' رز بعدازاذکہ گ رہش رر کر ۵ء (زں گفلءه کہ می رذطھب ا 
کفذہ )م آدباین رنگ خلائ یافله ر سادات میقغی ھمڈ مئٌبی 
۱ ملخصب ہو5 ئن ر لہا شاہ طہماتہیں ضیاع وعقار (یشان ,را 
بدین آ مم کشژل: گ رفہشا رباف آمدن میر عبد (الطبف در 
هند دہ وت فقیرابی را از میز زا غبیاتث الدیںی مہلقب پاص فخان 
. شلیذہ 7 جوں ى میر عید الاطیفے و قبیبلہ إِش از نظر شاہ (ننائئہ 
۱ مر علاء إلدزلہ صاحنب تذکرہ کە ھم برادر خرہ عہد إللطیف وخم 
: تروووس کر از 0 رایرا حکۂہ رضٹا کا میگھہتا پزاہرمصلملئ قصدیل: 
ران (ظہار اہرا وتبرای خویش گفاەکہاپی سے آزان جمل|مت ۰ 
7 َِ 7 ع‌ 7 ۰ 

لعنت کنم بہ یعبیی و بر حضرت آتا 


۳۰ 


188 
و جح و رت حصیعہ سس شربیں ہہ ۱ 


مويھ سیت تکاس سس سس گا 


21011011772002 1010104: + 


93 
۷۸۵ 003757174 07 707107ہو0 


عی٣‏ 0۴ جر0ج ۰-972-271-77۶0 778 ۲۳0191157 
0٥ 2071647"‏ 800107۳ ۸87۸010 ۱ 
5ا رت وذ 


کر رہ 
ھا 








1 
۶ 
0 


2 
- 


رہ پر مہ 

اہی ےت 
تہ 
لت 








اج رو کچھ تیچ دا 
2 200 ۰3 98 
111 
انا یا7 نی یں ٘ 
4 0 ا 
4 00 1--100ظ 01078-تۂ مر 
: 5۸0۸031 ۸ 


[1011:0 7۳ 


31۸175۸٦۲٤ ۸11٦148 کانتھ“‎ 





۰ 


۲۷٢٢(۸ .ا1ا‎ 
۲۸80100505 ۶ ٌ 


ر7 


۸۹ ممتہم ٘۵ کر صوص‌-سھ 
0415:0701 


ا 


میکس الس ہمت ہم پ لگا 





رہ 
ر حالا می رید “حمود خلف صدق ایشاں جا نشین امت 


23 


۰ 7 


ت٣‏ معن 
تبیرۂ مرانا معیں واعظ مردی مشہور صاحب معراج الابوۃ* 
است ملکی بوٹ بصورت بشری وچندگاہ +حسب فرمان خلیّفة إلژزمان 
بامر تضاى لھور اغتفال داشت دربی مدت میگرپند كە هرگزحکم* 
بالزام حقی نکردہ و (گر مدعی (اأعاح بر فیصل ضا یا (1) ميی نموٹ 
ار بااعاح و جز و زاری میکفت کہ از براي خ۵ا شما بایکدیگ رصلم 
نمائید تا مردرین میا ماخوذ لشوم و شرمندہ نباشم نی زمیلفت 
کہ شما ھردر دانائید دتنہا سی نادان را با دہ دانا کر انقادہ پس 
مرا شرمندۂ دراہ خداي تعالی مسازید ر اگرڑنی از جہٌّحا غیبت' 
ڈو رطلب تفریق میکره حسب امتطاعت کفغاف ۔ اررا ازخود 
میداد وگغت ایں قدر وجۃ معیدت بگیر و انتظار شوم رببزد اڑوٌٰ 
چذا مشوو مددسعاش خود راکە کلی بون صرف ثاتبانں میک رن ٹا 
کب نفیص قیمٹی سی نریسانید و آئرا مقابله میفرسود و مجلد 
ماخنہ بطالب علمان مبی !خمید و مدت عمر کر و پیِشۂ اوایں بود 
ہزارن “جلد اڑیی قبیل ہمردم بخمیدہ بائد ذَرمڈ خمس م 
تمعیی و تسعمايه از مرای ممنت‌آباد دنیا بِررفڈ عقبی‌خرامید 
و ازردو پسر ماندند کہ یکی درھنگمہا ر معرکہا بہ کشتی گیری 
ودیگر بکبرٹر بازی مظہور امت و بہمین جنواں نزہ پادشاہ مذکور 








)۳( در ھ تمذم ۔ تضا ۔ مرتوم 


یڈ 
تدہواشع شمساپاد باکقرآانں حربی جنگ مرداذہ کر رو بذرجةٌ شہادت, 
رمیة و فرھنان سال نقیر زمانيهه همراہ میرزا نظام الدیں 
[حمد رخصت وطیى مالوف گرفثم بات میر رمیدم “خن از 
شہادت جعفردرمیان آمد فرمودند شہدارا همدریں نشاہ امثیفالی 
لت و فرح می پاش جالع چه کلام مےرد ازاں حالہت|ف کت 
کہ ۔ بل احتاء علك 07 فوحدن آنگو تا باپں ر یب گشلنه 
گ۶ جواني نو ٤كخہ!‏ دراری ڈو حی شہدں ش۵٢‏ بول ویہماں رم 
شبہای جمعه یا زرجڈ خوہ صحبٹث زنا شوثی میداشت فقیر گغقم' 
کہ میگویفكد کە از ایشان توالك و ثنامل ھم میشقوں چنالچہ مشہور 
آست و در تصمةٌ یماورکه مولد فقبیر امت ا“عق نام افغانی شہیدٴ 
شدۃ طر شب جِمعہ پا نوەروس خود ص“حبت می ۵إشت و اررا از 
انھای ایں راز مفع کردہ بود نر چون آ نزمان ژن حاملع شد ومردم 
اررإ بامری نا 7 مہم میداغنند بعد إز مبالنۂ بمیار صورت 
واقعه را بخوشد اسری خود کہ مادر اق باشد گغت ودر قبي 
معہوٹ اورا نی زنمو۵ہ و مادر فریاد ز۵ہ و نام پھر بر۵ خو(مت 1 
اررا کذار گول آت صوزت غایب شہ و ازان روز با آمد و ردذنت 
(٭>عق برطرف رکرو و مادر ہنام پسرح چاھی کندہ کہ تاحال 
افقصكت ایی قضیء چون پاشد میر غرات ۵(دزہ' کہ در نے (مکاری 
امت وعقل آترإ ملکر نھمت مڑزرزڑا زاگفشت میلوائت ہو۵ کہ جیں 
یصور ث 1 شہید منمثل میقشدہ باشد فرمودند جن راإ ثدەرت ٹمثل 
یایدان انبیا ر (رلجا ر صلے) و شہد[| نیہت ٭ رنات میر در مه ھزار 


آمہتاور۵ر( ۲٭٭٥)‏ پا مہ ۔ پکی اژنضلا شی ایام تارب بادہت 


٦ 


(رغع 


میرسید علی لود خیانہ و 


(ڑز مقبولان زمانہ و خلفلی عظام فی عبد الرڑاق جھلینہازو 


7 


امت ٤ه‏ از مدایج مشہور و قبله اربٔاب وجە رحال و مقتدای 
ا>حاب فضل و کمال است میو ازس مفقاد مالگی آجاوز ئمود× ؛ 
و تدم درخانۂ لوہ مائدہ و در مدت عمرگرامی بعد از تحصیل؛ 
رخصی ارشاد ھرگز قدم اژخانہ پیروں نفہادہ و سرجع (نیان غلق 
ازامرا و فقرإ بوہ وازر خوارق ہسیارنقل میٹمایلدڈو'درکملء دق _ 
نیت بشرف صسبت او نایزشدہ او درحلقۂ آرادت "او درآمدة ْ 
ترنیق إجتاب از مناھی و مالھی یائئہ بمب) نیاض مناءیت 
پیدا کردە ر پی بمقصو۵ حقیقي بردہ اژالیماہ محمد جنئر * 
خویش میرزا نظام الدینں لحمد کە جوانی رشید بود (ما [لَوِگي“ 
بضنق داشت چوں از الھور اجہمتا فوجداری پرگنۂ مساباد گاەر 
مجایگیر میرڑا مقر ر بود رزانہ ۵ہ در لودمیادہ رمیدہ ہمیرارادت. 
آورد و مونق بہ توبہ شد رخوہ را از “عذورات ر “عظورات گذرادید 
بارها الٹماس فاتح شہا دت از میرمی نمو (یشان تس راندئد 

و درەریں مة چہار ماہ [کچنان بصائح وورع و ریاشہتا- و عبادث 
(تصاف پید( گرں کہ خیلی از (ھعل تقوی بہو غبطہ می برئد 
بمثابۂ کە بن دولتٴ رجمعیت و شوکت برلی نما ز تہجد برخاعتھ“ 7 
خودں بیمدد خدمثثاری آبٔ رضومہیامی ماشت وکسی راہیدارنمی 
گردانید ودر انذک مدت نغض میرتائیر کرد ودر موضعي از 


23 0 





0 


٢( '‏ ن ) لودیاتھے' 


۱ رر 

کھ بعکم غما باحد پادعاہ رنجید: گفتند چء جاھل امت ایی غبج 
و حکم کردند ئة چوں ملك اژما خواعی در ہلک ماہم مباش 
وشی فی العال بدرآمدہ از مد۵ معاش گذشتہ وٹرک گناگوی ‏ 
قزاع و جدال برادر خور کردہ در اچۃ کە گور خانة املاف عظام ار 
بوہ رنته عزلت اختیار مود و در مدت غیبت شیی مومی عظام 
رمیم “خدرم غیۓ حامد را کشیدہ باچە برد و مونق باتباع سٹن 
سئیڈ مرفیة ملف گردید حال راہ نقر بقڈم توکل می ٭پرد ِ 
۔چقدان فٹوحات میرعد کە حاچہت ھی سدد سعاش ندارں ر دراں 
ایام غی مومي بعد از زعد و عبادت و “جاعدت ر مشیخت 
چندیں سالء ارادت متعارف رسيی بپادشا: ور او شغصت' 
دپامگیری یائلہ وتملیم نوئکری کردِہ داخل امرای پانصدی شد 
و ایں بدان میمانست کە یکی مسلمان شد دیگری گفت کہ ذوب 
کردی !یٹور مصلمافان کم بودند و شیج موميی تا آنمە در حضور 
پادشاہ درعیں دبوالْغانةُ خاص وعام اگر وقت نماز مبرسید خود 
آڈان گغفله نماز را احضور خلیفۂ وتت بجماعت میگذارد ر 
لچک چبزی نمیٹوانعت گفقت وچوں خبر منصب اربشیج 
میں إلقادر رمید گغت او امتحقاق هژاری ھم دارد چرا پیش اژین. 
نوکر ند ربی تقریب ٹا این زمان در اما ر جایگیر در ملتانں 

یادتا و فی عبد القادر بہمان عزت و جاہ نقر کاسیاب گشۂەبرریش 

آبایگرام در مقام خللفئت نشستء بہدایت ر ارغاں خالیق مشنول 

امت و اوقات گراميیٰ بعبادت و رباشت شاق رو مجاعدت صعب 


,مصروف میدارد 27 ریاس دپنہی آرمکە زدہ گشنّہ ٭ بیت ٭ 


])ً)‌۹) 
ھرگز-چنیں نبودم کز درد دل بإالم 


أیں بار بر دل مس ' رید گراني 


2 عبد الفادر 

ساکری آجہ ُلذٰةۃ الین ور العیِں ٭خدوم غے حامن نادری رتح 
لہ ورحہ امہتا زمانیكه ‏ خەدوم رحمہ إلله ثعالی در عہد بیرا+خان 
خالخانان در اگرہ تشظریف ۵اششند فقیر بطالبِ علمی مشغول بوڈم 

(ما معادن منلاژزہتن حاصل ذنشن و چوں پیر( “خان بففریسب بغضی 
حساں (ھل عناں ٤ہ‏ بجاہ ناپاپدار مغرور ہودند و عەدۂ آنہا شب 
گداثئی بود نسبت +خەرم نیکو پیش نیامد واز اچە طلبید ار 
بنایت رنجید: 'تفالآ بد کرد ٴ بیرا“خان ر( رمید (چە رسید 
ہے ق۱ت این فتوررا درزھمان عہد یٰجۂ توجٔہ خویش 
مید(دذست چوں ”خدوم در ملفان دھ یف برلہ جان علوی کان 
مطہرش در وضع حامہه پور از ثوابع ملقان بطریق اساذت مدکوں 
گشت ۔چوں درمیان غیۓ عبد القادر و شیۓخ سومی برادر خوردشٰ 
مالہاي دراز برِمر مےاوؤ مشیخت منائشہ .(فکاد دی مومی اکٹر 
(وقات در اردو پھر ہی برں ر شب عدل إلقادر در فلخ چور شبي 
بنقریب تکلیہف خوردنں کوکفار و (متفاع آو ازاں امر صمےردت 
بپادشاہ رامت نیامه ٹا ربرزیٰ بۓخ مبد إلقادر در ذیوان خانة 
فلے چوز بعں' از فراغ جماعت نوافل' میگٌڈارں پادشاہ فرموڈنٹڈ 


ک۸ سے نماز نل درخانہ بگذاریەه کغفتا پادشاهم ابی دہلکس نیستا 


رےو) 

سی بے نک ییھد _ مھ مسیتم 7 کر 

ی ف٤مر‏ ہیں یس رن (ئ) انا مکرتہ عامے ۶ 
داءرع اوتات ثدارّ مافنات نماید و ببرکہتا آی مقتدای اەل صلاحٴ 
سی مقید شہر بد را نیژ اح و لم دست دمھد ٹا اڑیں ما ل 
یعنی ر پریشان گوئی ر درزگی ر بیہردئی ر ترزیق نزیسی 
خلاص یادلہ بوطن و بادہ و عیال ر اطفال و ال وراد خرش 
ماعق' غوم ربقیۂ عمُری مہ ماندہ صرف ک ری نمایم ئە بئار آید 
٭ بیت ٭ .وف 2 ٠‏ 

برس رآم ٤‏ گرز دست برآید ٭ دمت بکاری ژٹر کہ غصع سرآڑید 
و چوں ھنتام تعریر لیں سطور منشور سعادت در کشادن و سج ٭عر 
مبارک دروژیدن واتباغیر سے صادق در دمیدن بود اگر ٹیر لیں* 
فذعای بیٹرض بر مدف آجابت رسد از گرم خدآرندی کہ دایم 


7 


خو برحمت بیدریغ ار کردہ بلاف بی پایانں ار دسمت ]موز شدء ام 


چه ٭جسا ل(ك ے پیٹ ٭ 
4 غالبا خواعد کشود از درلٹم کاری کہ درشی 
سس ھمیگردم دعا و صبے صادق سی دمید : 


(گرچە مقام لیں شکایت نبوہ (ما چئنم ئە ازس بیطانتی رو 
پیقراری کہ در جان ر دل مئزل گرنتہ ایں یکدرنالڈ حزیں برذای 
خامۂ بی زنان رنت انشاء الله عشٌور معاف ہاں ٭ پیت ٭ 





' )۴ ) ؛عضورجناب (میرالمؤمنوں عالئی کرم اللہ وحمۂ کہ قائل 
ای شعرمی باشد یگی۔ نیعد العسر وسران ۔ عرض دموںد حضرت 


امیر پسندش نفرمود ہیں 


)ری۸) 

خود یائمہ بودنك بر ھمزدہ وارضا بأن امر ندادہ در خدست 
تاقد(غقند ر از صدر جہان پرمیدند کە آی پیرمادہ لوح کہ عبارت 
از شیج حسین باشد گجا۔ےی نقیر یاد دھانیدم کە در لھور إمت 
و بصدر جہان بمجالمءہ گفتم کہ چوں من قابل ایں سعادت نبودم 
باری اور مغوابی آن بلدۂ >فوظ سازید. کە حق بمرکز قرار یابں 
اڑا جا که ان ھندرسٹانیانں ترییت (بنالی جس نیامدہ امت و 
۲ هبےکاء ا یکدیگ ر/عیذہ صات نوسمند وم درحیٰی 5- شٛچاریەمعی 
وی مشکور شد ر ئە ذرباب شی حمین د آن پیر مرحوم شکستہ 
خانہای اھل دنیا دارن و نع إنگیِختی و سایل و وعابیط ھرچند راہ 
عرض مہ,ذ ول و ناڈ شفاعت خراب (س ہت العٌحصيے فی مشار اليه ۰٠‏ 
سابقة معرفت نبود اما دریں (یام کہ از سفر جا ز[مدہ و معنت 
باشد ھمیشۃ بریاۂ شت و عبادت ر مچاھدت مشغول وصایم إلدھر و 
٭ قایم اللیل مب .|مید کە (ج) حق “؛حانہ و تعالی بەوجب إِن مع 
۶۰ء" یے حم بی ے۔ وظطظو 3 ٠‏ 

ایں م57 کہ ا شعر 7 


اذ( امٌندت بک إلبُلویٰ نفکر ي الم نشم 








(2) درھیی نسیےج پیش حق لفظ ۔ از ۔ نیمت 
۳ 


۸۸) 

نینہامید بعد اڑ مطالعہ در >فعة اإحوال ر خطرط پیشانی ار معنیی 
بی اخاصبی بزەم خوُدمشاعدہ نمودہ حکم حبس در قلعڈیک رنرمودند 
چفد عال الْجا بعرمی برد تا درمنۂ آثئی و الف (۰۴٭۱) بسعیی 
بعضی مقربان معنقد شیج را حکم طلب اژبکرشد ر چون ھمرزہ 
بعضی از ”حبومان مثل شیکمال بیاہانی تلاب ۶ہ شۂ اڑزذکرش 
بالا مذکورگفت و قاضیان فلعپور کە بسعی شیع ابراھیم چشتي تا 
چہاردہ سال انجا “عبوس بودند و بوسیلۂ میرزا نظام الدینں (حمہ 
فرمان بنام ایشان رنتہ بود آمدہ کورنش ئمودہ “جدہ گردند وحکم 
ٹخلاص (یشان صدرریافنت ر چون شی پیر معمر ھغفتاد سال بود ر 
اداب خدمت فلوک وطریق مسازمت ایدان ھرگز نورزیدہ ونمیداند 
بوفع تدیم تعظیمی فی الجملہ و تسلیمي اثمامی کرد بازازر 
زاجیدہ ونا خوش آمدہ حکم ہمیرزا مرسودند کہ فرمان میصد بیلہ 
ژمیں مددمعاش در بکر نوٹئہ اررا بار دی رررانۂ آْجا مازد بیگم 

پادھاہ والدۂ خلیفة (لزمانی باندروں “عل درمقام عفاءعت درآمد: 
گفت کہ بوتم ار والدہ پیر مرثوت دارد در اجمیر و دلش ازبرای 
دیدن فرژند کباب است چە شود اگر اررا رخصت'ٰ وطرن فرمائید و 
هیے مدہمعاش ازغما نمی خواهد تبول نفرمودہ گفٹند کہ آچھ 
۔جپو دراچا کہ میرود بازدکني برلی خود وا میکند ر فتوحات ونذر 
و نیا زبسیار پیشکش ار شارت رجماءۂ را گمراہ میسازد غایتش 

والدۂ خو را از لجٔمیر همیں جا طلبد راینمعتی اررا بنایت 

دشار تراز بھر رىڈن ہو و غبي ئە صەر جہان بتقریب تسلیہ‌تولیت 

!إجمیر چنااچہ گذشت جامع اتخاب را از نظر گذرائید آن مہم راکہ 


ا 
23 


)(‌۷) 
رو 'دیگر' خانوادھلی مرحوم نیز بریں قیاس رر بوبراِنی نہاد 
: ٭ بیتیت. ٭ 


صد هزارانں طغفل هرببریدہ شه ٭ ٹا کلیم اللہ صاحب ویدہ شد 


شی حسیں ]جھەیری 
شہرت عفان دارد کە از نپایر حضرت تطب المشاییج سلطان 
الواصلیی' خواجھ مئیں الدیں علجری چشتقی است قدس اللہ 
ررحہ (ما: چو پادفشاہ را در اوایل حال اعققاد بعضرت خواجۂ 
اجمیرنمبت بار إنگاری دست دا معاندان براهنمونی بعضی 
فا فا پوریٰ ىه (یغان نیز در املیصال : ٹہرابنای جس 
مساعبی جمبل یلیغ مشکور فرمودہ ان جزاھم اللہ ہر نفغی نسبتشش 
آدای شہادن ذموٹہ گفتنه کە .از حضرت خواجہ عقب لماندہ 
و دریں پاب صدور ر تقضات نیز بموجب زمانہ مازی اع ٭ 

وللدھر اثواب فکن نی ڈیابہ 
>حضر نوشمند ون تولیك موررثیی چندیں مالہ بدیگران تفویشض 
پانت و شی چوں دسگاھی عظیم داشت ر درآن صوبہ پادشاعانہ 
ژنەگانی میکرك و موانی دیگر عالرژہ آن شد غیرت :اولو |لمری تاب 
نیارردہ اور حکماخراج!جانب مکڈمعظہہۃ فرسودند تا در مفربانسواله 
زخصہتا گرذت و ہزیارت ھچ [ھلام فایز گردیدہ بازآمد ر ردزیکہ 
از نقے پور آمدہ بعزم توجہ بکاپل برسر“حمد حکیم میرزا ررانہ 
شدند تہ از سفر ججاز آمدہ ملازمت نمود ر شرایط ادابی کہ نو 


صدٛعپان ذو معلم و نو مریدان' نر درلت حا درار داد: آند ازر برتوع 


ار ۸۹) 
دیاں ملاقات مەودم ازتصئیفات ار ذو چیزغزیب دیەم ال رِ-الهٌ 
کہ از طول چہاردہ سُطر ر از عرض فی زھمان قدرسطور اجدول نوثذہ 
یوڈند و احکام و معایل چہاردہ علوم ازین |“خخراي مییائت دوم 
پنی مقامہ از رمالة کہ عبارتی بروش مەقامات حریری ۵اشت 
و ٹر قیطوں ام نہادہ بو و تصغیفاتٴ دیلرھم میلفت کە غیر 
۔ازان دارم اما بنی إعمام ار میگفٹندك کە ایں رسالةُ چہاردہ علمی 
و قبطون تصفیف,حکیم زہرتی استاکە در جزپو رآمدہ ہا قافي 
شہاب الدیں مشہور معارضە نمود و در تقلبات ررژاودر کذبخانة 
فی اعظم لکہتوي ٤٤‏ ثانيی امام ]عظم خطاب یانفہ بوٹ رمیدہ 
اڑاُچا بمیان الہداد کہ آز اولاد شی اعظم است اشقال یانۃہ 


واللہ اعلم ُٔ۳ : 
میر سید جلال الدیں قادرئ اگرہ 


"از اکبر مادات اگرۃ (مت ر در زھہ ر ترکل غاني داثت داز ابند! 
'تا انتہا گوثۂ عزات اختیار کردہ از معبت (غنیا ”عترز بودی ر 
ہي تکلف ربی تمیں مي زیستار رج حضرت غوث 
صمدانی قطاب ربانی مائنی کشور لمکانئی ۲ >حجی الدیری 
عیك 'القادر چیانےی رضغی الله عنه و ارضاھ ءا مریطذ میگرنت تا 
عالم فانی را ! وداع ک رل اکلوں فرزند :.رشید ری سیر سید داد قایم 
مقا م پدر بزرگرار امت و بفقر ر مسعذت ر غرہت میگڈراند ر چون 
کوکیڈ:دولت ٹاعرۂ مارک -وطلطدۂ عظمت اوللہ ا>چادش از اتی 
ٰ : 

>حروںۂ :[گرہ روز بروز ارتفاع :یادت شعلڈ این اٹچارکان فرر ذذستٰ 


72 ١ 


۔) ًٔ"'‌) 


خضردایم با ساست فاص ي درپا ى او اثژاد وگفتا مرا نمای مبقتدع 


گوثنت العال بواسطة کدخد ای داخثر خو۵ دل گرائي دارم و ا 
موتوف بہغص۵ تكگه لمت بعد از خُراء غْ خاط رازین ى کازر قرا؟ حضر 
ملاذّات میدظم قاضغی غی العال ھغكص۵ تنگ یار دإں 11 شخصسصی بعد ا 
ذو روز بخذدست قاضی رمید و گفت پیا )٦‏ حخضر بلو نمایم و‌‌ اررا 
رفذہ بدریا بردنشخصس ہمیار طویل إلقامت و قاضی کرتاہ قد ہبوٹ 
؛ر بی کہ تا بعلق ہود رفتہ بامتاد وإگفث بیا کہ خضر (یاجامت 
اضغی گت ٭س آب پازی نمی۵ائم جگوذۃہ بیایم گفقت ثرإ بجای 
7 ھ ٠ٔ۔٭*‏ ۰ کی 
فضر دلالاٹ گردہ ام | اگر تو ندوائي إۂں گنا سك چیسك وحکایاٹ 
دیگر ہے تر از ہ ںی نقل میکنئند دلو ا مر خاليی از ٭خافٹی 
یٍست ازیة جا قیاس سادہ لوحی قاضی میتوان کرد در در زمانیکہ اکن 
بنصوب گر(نیدند ایا فا ہی ری بندز بپر ری از ولایف گجرات ماخلہ 
رسنادند در ھماٹجا جوار رحمیٹت حؤ اع پیومٹا رازو پہری گابل 


ت جمں نام ماد کہ داریِں ٹاریچ ایم مقام پدر دران شہر(مت 


میاں ا لہداد لیو 2 ۰ . 
از دانشمندان مسئقعد صاحب تہ رف بوں و طبعی وقان ۵شت 


3ھ هنی نفا۵ و در ففه ر اہول فقہ و عربھت نظیرش ذیوں ذر نو 
سالۂً نیشنہ بنام یکی آژاریاب مکنت قطبی نام بالٹزام ایراد تاج 
ال درعیں عبارت نە عابق و نہ لحق اگرچہ خالي از تکلغی 


یمہت و فقیر درژمان حکوسہت کاتن خان چون ہلکہغو رفكه پا 


(م ۱۸ ) 

برد درٹرادت فاتعة عقب امام نسبت بمیان می گفغت کہ بای 
وجة متعرش (ند کت 27 صعبت شریف ایشان رمیدہ زمائی 
درس شرم وتایہ سی گفتند و آن تطة هزل را غاگردی از ایشان 
می خوائه کے ٭ شعر٭ 

ابوکر الولد الملتَیب ٭ راد لخریج لمر عجب 

نقدتال تی مت ارب ۰ امفتارۃ ھی لی ا ب 

فقلت (ام تھمعری ل پاہئی مٔ ہد اتی مر :لی إاجلب 
و تر۵۵ درینں ہوں کە کفٹارہ بائد یاکفارہ کە صین مبالدە در ٹانیٹی 
کاذر امت إیشان میگفتند کغارہ باشه بمعفی چہ دیگر (؟) هم آمدہ 
امت چہ کفتارنارسی امت نقیر گفٹم کە بہر حال مغتارہ ظاھر 
ٹر از کفارہ مت و الله اعلم ٭ 


قاضی صدرالدیی جلندری ٹم اللادوريی 

دإنھمند ملبحر بودہ و معتقد اەل تصوف و علوک بمیار 
خوش طبع ر خوش صعبت بو اگرچە مشہور استکە رتلی اڑ 
ارقات تلمذ فی عبد الله خدرم الملک کردہ (ما فقیر تعقیق 
)ررا بمرائب از خدرم (لملك زیادء یانتم سعة مشرب ؛عدی۵|شت 
ر کہ عوام گمان (أعاد باو میکردنك حسن ظان بروغالب بود در روہ 
غیوۂ تجرید یانٹی اگرچه بظاعر مبتدع بردی ازربی اعثقاد 
یماژمت اورتنی ودمت بمتہ امقادی وخ نآتہا را حہت داستی 
گُویند مبندعی بصورت ”جذربيٰ بروگذشت قافیدمت ہمتہ بناہر 
عادت خوں پیش ار بتعظیم ایستاد و ار ازرری فتاني میکفت ئە 


)( ) 
ایام شیع مپارک از اگرہ فی پور اجہڈ ٹہلیٹ امری آمد و باری 
”“جکہدید در اجرای احکام شرعی و ملکی جہ إحنیاج ہایں جماعة 
'دارید کہ هھیے بہرہ ار عام جز شہرت تاذب ندارند گفنند ھرگاه شما 
اسنان ما بافئید ر مبق پیش شما خواندہ باقیم چرا مار ا ہش 
۱ یق انا خلاص زمیسازید ار گمر جد و (جنہاد پرمیان حقد ر عماك 
بسنہ گقت دعوی ٢جلہاد‏ فرمائید و از ایشان >عضری بطلبید ۔آن 
ابوں کہ +حضری درپاب اجنہاد پادشاءہ و افصلیت اہشان برجمیع 
“جنہد ان نوشت و شیے عبد الغبی و *“خدرم الملک را چون آحاں 
إلثای درانں مجلس پاجیاں زور گرفّہ آور دند و فچکس تعظیم 
[یشان نکرد ودر صف نعال نشمتند و خواھی لُخواھی !جبر و کرہ 
بریں ۵(ختند ٹا گواھیۓٰ خوں نرشہند چفائچە در ضەری رقایع سنوات 
مشررے گن شت و عافئدہت هر در را پسفر جیا رخصت ی(ئئن 


وفان فت در منڈ ( ۹۹۱) نہصد و نود و یگ بود ٭ 


شئ احمدی فیاض البیتہی وال 
از عول علمای کبار صاحعب تقوی و رباضت و ”جافدت 
ہوك پسیار ضعیف و مس شہہ چناچە قرت رنٹی رگشٹی نداشت 
و دران کبرمی کول تما صعب آفژادء و قرآن ٭جید را در 
فطل یا گرفقہ بوں اکثر کنمس مقداوله را بر گر داشت اگر شاگرن 
در کناب غلط کردی از یاں گفُنی و ڈفسیر و حدیہش و سۂرر تاریج 


شوب می (ذست ۶م شہری دھم تضر 5ے نظام الد یں انبینہی وال 


(۸۴۰۱) )۱ 
ٹوھم غنیدڈا کە اگر نوں و نہ روایت ٹلا مقتضی تل باشد رو 
یکا ررایت موجب خاص مفتیانں را بایدکہ رایت اخیر راترجیے 
'دمند عرض گردم ۶ہ بلی شمچنیں امت کە حضرت میفرمایئد و 
'مسملۂ این امت کہ ان العدود و العقوبات تَْدريی بالعبہات۔ر معلیٰ 
آی را تقارمی اد( کردم بطریق اف پرمیدند کە مگکرشیخ 
۔عبہ الذبی بریں ممثلۂ مطلع نبود کەهآن برھمن !نچارہ را بکشتا 
و ایی خوك چگونە باڈدگفتم کھ ااجقه شی عالمسرتا بأی ونارجوٹ ادن 
'زرایت کہ دیدہ و دانسنّہ حکم کردا٤‏ ظافرا از برای مصلعتیٰ وٹ< 
باشد برسوند مصلعت چوست معررض د۵اشٹمکہ سذباب ذتنه وتلع 
مادۂ دلیری عوام ر ررایتص غفای تاضی عیاض کہ دریں باب 
بنظرآمد: بود گذرادیەم بعضی خبایٹ گفتند کە تاشی عیاش 
مالىیمت “خی ار در دیار حافی سند نیعت پادشاہ از ہرسیدند 
کہ چہ میئرئید گغنم اگرچە ارساائیمت اما می معققی اگر 
اعہة میامت عمل برفٹوی او گند شرعا جابزمتا و دربی باب 
شیع ہمیار گذشت رو موی عبلت شاعنشاهی را دران وقت مردم 
می دیدند کہ چوں موی شیر برخاسثہ بود واز عقب سرمرا مانع 
ازاعت سی آمدند 'بیکبارگی اعراشی شد: فرمودند این ناہعقرل 
امت کہ منگرئی -'درحال تسلیم کرٹ٭ وٹاز پس آمدہ در 'جرگة 
ایسناام راڑآں ررز باز ترک دلیری و “جلس مبداحثہ' نمودہ وگوعة 
انزرإ گڑیدہ اہ کاٰی از درر کوزنش میکردم بوعر ربار شیج 
عبد إلنبی روز بررز تازلٰ پید( کرد رانبت بحخجاب و اعراض نر 
تفافل ر ملب جدید رزتدیم کڈید رٴاصة ہکرپارننیرنٹ ذر همان 
۲ 


یڈ 
پر غصٹ ڈئل او می گرفنت بصرٹےج ذمیدآدند ر در پرںہ میگفتند 
کہ سیامات شرعی تثعاق بشما دارں اڑسا چە می پرمید و ہرھمری 
'مدثئی پاپری تقریب در پنك ماند و اھل حرم شاھنشافغی بھشفاءہت 
اجہة ٹخلیص |و ہرخاسہذد و خاطر ڈبینخ درہیان بوں چوں مبالیعة 
شی از حہ درگذشت جواب فرمودند کہ “ضن ھمان امت کة 
گفته ایم شا مبدانید و تے جرد رمیدن ہمئزل حکم بقل او 
:کر و چون ایذمعنیئ بعرض رسیه خیلی درھم ر برھم شدند ر (ھل 
-حرم از درون و سایر مقربانں هغدر از برونں گفلند کہ اپی مللیان را 
شما نوازش فرمودید رکار اپشان حالا ؛جائی رمیدءہ کہ ملاحظةٌ خاطر 
شما ھم ٹمیگنند رو بی حکمشما برای اظہار یت و جاۓ خویش 
'صردم ر بقلل میرسانند و بُچندانں مہقدمان گوش پادشافھی پر 
ماختند کە ڈیگر تاب نشوائسٹند ورك و مادٴ کہ اڑ مدثی پارۂ غلیظ 
۵۵ہ بوں بیکبارگی سر گر و بروں راختاو شبی در حوض آنوب ڈالار 
آمدہ ایی ماجرا را باز نمودہ اڑ مفنیانں “أحرک و مغتنان احدات 
تعقیق إیں ماسثلہ سی نمودند یکی میگفت کہ گواھانی کہ گذراندند 
: ۃجح و تعدیل کردہ باشد و دیگری میگفت کہ جب از شیج 
7 النبی ]نہ ار خود را ا اوااك (مام اعظم رحمہ إلله میگیرد زحال 
آنیع یہذھب امام اعظم سب نبی إز کفار مطیع الملام موجب 
نقضلِ عہد و ابرای مہ نمیشوں چنالک در کلب فڈہ حلغی 
مر ندمت پس .-- ”خالفٹ جد خویش جگونہ فمول بیکبارگی 
نظر از دوربرجامع ایں ماخب انەاخقہ ملوجه بای جانب 
شدہ ,و نام بردہ پیش طاہیدند و فرمودنہ پیش ہیا ر لم ر پرمیدنه 
7 


ری ۱ 
ازان کہ بازگشتہ آمد از روش آہا و إجداد کرام و سماع وغنا را منکر 
بوك و بررش معدثین سلوک می نمود وبتقوی وطہارت رنزامت 
و عبادت ظادری اشتغال داشت چون بمذصب صدارت رمید جہانں 
جہان زمیں مددمعاش و وظایف و إوتای بخایق بخشید چنائےە 


سی صدری باسققلال نگشدہ وعشھر 


در ژمانں می پادغامی این 
عشیر ایں اوقاب ءە او دادہ ندادہ ر پادشاہ را چند گاہ ذسبت باو 
آن چغان اعشققاں پیك[ شدہ بو کە کفش پیٹرك پاى ار سی نہادئد 
آخر بچہة مخالفتسخدرم)لملک وسایر علماى بەنفس حیلە گر کە 
٭ بیت ٭ 

جاھلائند ھمۃ جاہ طلب ٭ خریش راعلما کردہ لقبك . 
آك زمجبت معکوس شہ وٴاعظم امباب ہبوط وی ایں بوٹ کھ 
ژمائیکه پانڈاذ از مغر بانسوالە بغظعپور اقامت نرمودند ةانی 
مین الرحدم قاضبپی منہرہ( ستْغائھ نزد قیج برد ٤ھ‏ برھمنی تی 
سمشمردی اڑژان قصیہ مصالی عماری “سجدی را کە تعمیرآن 
میخواعمم کغم بردہ لخالۂ بنا کردہ وچوں معارض و منعرشض او 
شدیم ہر روس إشہاں زبان کہ خاک در دھائنش باد بحب نبی 
علیع السلام کشادہ و (هادت گوناگوں باعل (سلام رمانیدہ چون 
طلبیدند آی برھمی بطلت شیۓ نیامد بیرپرر شیع ابر الفضّل را 
فرسمّااند ر ار را آوردند ر غیج (ہو اِلفضل (لچء از مردم شنیدہ بوہ 
بعرض رماىید وگفت گە سے پلحقیق ازد بوقوع پیوسڈء و علما 
بعضی بقل ر بعضيی یہ تشہیرر مصادرۂ ار قایل غدہ ٥ر‏ نریق 


گشتنه ر دریں باب گفنگوی ومیع بود ٭رچند فی از پادما 


ا 
سیکند ر ھمان سی شی ابو الفضل اث گە اگر (سام اعظم 
در ژمان مم می ہوں فقہی دیگر مي ذوشت چوں قضرۂ خان زژماں 
واقع شد پپادشاوگھمتگرفٹی مال باغی جایز: ذخست اتی بوں باعف 
عزل اوو فصب قاضی یعقوب ر ھمدران ایام از عالم درگذشت ٭ 
قیا: : و 
ضی بعقورب ماگموری 

ہف حف ی00 اآہمت ج فقه راصول فقهہ یًّ و 
رت و خال ےت نود جوں چند سال قاذسي ا 
ھ۵ ڈوں میگویند دہ از معمےزات مقویی با پسیار میخورٹ ررزی 
در ٭جاس شامنشاھی مکیفات ومغیرات [زرں٤‏ تعلیف بقاضی ھ مو8 
مقربا نں اھل ھند در بدیہە گفلءه کە قاضی پارہ ”خورد بعد 7 تزل 
آو را بہنصب تضای بذٹّاله ناہزں گرٹ(تیدہ فرسنادند و بہامطة 
شرارت نفغسٰ ا ھم موجبات ومقویات یاہ× خیلی بلعدی بہمرمانیدہ 
ر در >خالفٹ ہا معصوم کاپلی شریک یپوٹ ر بایی تقروب اررا 
دران ایام اان دپار طلبیدء حکم حیضش در دلعة گرالیار شه و شخم 
در راہ گوالیار رخت ازەن جہان بربمٹ ر بمبر معز الەل و ملا 


7 
ن 


٣ہن‏ یزدی پیومہتا کس 


_شبے عمل ال صدر الصدور 
24 ى‌ 
ولك فی آحمن ری نی عجٹ القدوی کنگوئی (مت جند مرڈّیة 


ڈر ملةڈ ہمعظة 3 مدینڈة طدبہ رفذہ علم ۔حدیت ر خوانہ و بع۰۰ہ 


)۸ ۰ 
قاشضی جلال الدیں ملتائیٰ ۰۱ 

اصل از توابع قلعة بکر امت و ۵انشمند ٣بر‏ و حق گور 
حق برمت در ابقدلی حال ٹجارت کردی و در اراسط بدریں 
ممعول ۵ہ و چفد سال در ]گر امادت فرمود ر بتقریبس بعضی 
امورکە شرح آی در ضم عنوات گذشت بعداز غزل قاقی یعقوبں 
بامرجلیل إلقدر ضا انتغال داثت و در دیانت و۔امائت بئٹس 
ئفیس خویش بہٹریی تضات ہوں اما ہشومےی پُم رناخلف بیدیاست 
گرسالہ سرر شکل ارد کائی بد نفس وقلت عقل معاش و عدم 
فگاهداشت رضای زمادہ و اھل آی عانب ۵ک اخراج یافت و حکام 
" آی دیار چوں‌آرازۂ رمرع او در میں املام و (ظہار کلمة ااعق شنیں 
بودند در تعظیم و تکریم او ناتصی الغایة ہوشیدئه ر ازااجاٴ 
ہزیارتٹ بیت الله العرام مشرف شد رھما'جا دعوت حق را لبیک 


'اجابٹ فرموں ٭ 


طوایسش از توابع خراسافست ہسیار ہدیائشت بود اما چون عام 
نقداشت دربعضییي حکم جا غلط ھم میکردِ ر از بسە ظلم از (غنیايی 
ژمان سشامدہ کردہ یو چاہرب بد گمانی بی غالب پر ایشان داشت ر 
ٹا موذوانست جائب فقیر میگرنت ھرچند ظلم از جاسب ارھم 
سی درد - ر نمیدائست کە دریں ایاماکڈر ایرںست ؛ہ ظالم دادخواعی 


(٣ن)‏ وکلی گرفربدفی ۔ 





ک ہج 
مشو غانل ز حال دردملدی 
که از حال ثویعدم نیہٹت غائل 
دل دبوانہه در زلف تو پِمکم 
گرفثارم بأنں. مشگیں سامل 
چان داەن اگر سان شدی کر 
نبومی عاشقان را کر مشکل 
گدائیی جان بفاکاہی بر آمد 
نشت کاہم ز لعل یپار حاصل 

جامع ایں اوراق از تذکرۂ مبر علاء الدواه نوشتهہ کہ ثابل اعکمان 


میاں جمال خاں مفتی دھلی 


طابفةً گلبو (مت اعلم العلمای انی خوٹ بوں رر علوم ععليه و 
نقلبه خصوصا فّہ و کلام و عر پیت و ڈهسیر ہی نظیر بو۵ و ذ 

شرحیں مغقام ”عاکمہ کردہ و عضەی را کہ کناب منمہٰیانہ |ہت 
میگویند ٤ه‏ چہل مرتبه از اول تا آخر دبرس گفتہ و ھمیقہ درس 
و پیومنے د 0۳7 معززرڑ تم بودی اکڈر شاگردانش کے 
شد٤‏ (ئد مرش از ڈوں گداشلہ در نہصد و منشما۵ و چہار ( ۹۸۴ ( 


بد ار ہقا رحلذت مود ٭ه 7 


۱ رہوںں ٰ 
میگفت کہ دربی مذدمعاش مباشورذالت صدور مکش ٍبہرحال 
٥غ‏ پادشامي اختیار کی کہ این جماعہ یسیار آفادیت و ٹرمونیتس 
دارنہ و چوں “ص؛عت اورا بسمع رضا ر قبول نشنیدم لجرم دیدم 
الچہ دیدم رکەیدم اچ کشیدم ہیر مشاراليه درعنۂ نہصد 
و هشفاد وچہار( ۹۸۴) حکوہمت پکر مغوض شد ر در سلۂ نہصد 
و ھشتاد وشش( ۹۸۹) ھما جا ؛جوار رحمت حق ہیوست ٭ 
شی گدائٌع دھلوی کنبؤ 

خلف شیی جماپيی شاعر مشہور است کسمسا کمالات صرری 
ئمودہ و صحدت اەاضل ررزگار دریادثہ وبرکات آی بروزار او عاید 
شدہ و بروسیلڈ حق عبت و صداقت کہ با دیر٣خان‏ داشلہ مندس 
صدارت ند باو مغوض دہ وچئك عال مرحع اکبرو اىافل 
مئەوممان و خرلمان و ماوراء الفہرو عواق بود و طبع نظم داخۃہ 
و قش و صوت ھندی می بست و میئفت و بآن وادی مشعوف 
و مالوف و چون از صععت خالخافان بیر خان از نواحیی بیکائیر 
ج۵( دہ بدھلی آمد]نزمان‌ھمِ معزز ومکرم دود در مژارات مشایی 
دھلی قدس اللہ ارراحہم در ایام عرس حاشر میشد و معالس 
عالی را بحشمت و گرو فر تمام ترتیب میداد در منه ل؛ہصد 
ومغناد رش (۹۷۷) یا تہ بعالم آخرت قادث و خانة (خالں 
او ھم چون دیگران خراب امت وبذإ یت اللیام دجریٰ حکم الله 
إلعلام ۔د ازافعار شیۓ گدائی (ست ۱ ٭ غزل ٭ 

گہی جان منزل غم شد گہی دل 
سای سس سے 


کت 


١ص(‏ 
ہنی خوائدہ الأحعق صاحبے حق عظیم (سہسا 7 لیکری اچجہہت ظہور 
مازٰ ور ہگرو فریب و کور راد ہے سر و ملت امہ 


مابق داشٹ اصلا اماند 7 ُ ا و اکم م لعل هی ار و نی فُلال 


77ًہم 

دح ٠ر‏ مان ٭کی عوام النای ہت ک0 7 077 
می آرں بففر یس ڈمژری از زی گنشہ قدم ہگسناخی پالا ٹر ٭ي 
ہمد و میگمو ید پر زازید ۰ پدرا او اعذہثٹ لد 

میں سیں أحیںد صور عدل امروھ 


2 : گ 
۱ _ 

امروهھۃہ تصجعء (یست ا تمابع سنبل ۵(ئشمن صاحب سلا 
و مرو ز یراع ارہ 
صلاژزسہت (ساتدۂ 2 بلدہ و چۃہ در بداون در درس میر سید جاال 
ادشمند کہ در خحل یبہشی شاگرں مدر مبد رفتع الذدیرں و۵ تعصیل 
عام کہ و بعد از صیلات گمالات بدری و ایاج مشخول بول دز 
اراخر در ملک ملاژمان درگاه پادشاهی ی بمرتبة اَلَضاصن رسیہہ 
ہمنصب سیر عدلی امیا یافنت و دریں منصب+جلیل الةدرطریق 
مد(لت و اذنصابف رصدق و امازت مسلوک داشنی حفانکہ ابی 
قضات عہ۵ هم ٹْيہة ملاحظةً صلابت عمری او از خیائنت رخبثت 
پازماندہ بود و تا زمانیکہ ار بدربار برد ھیے مبندعی ر ماےری ر 
قدرت رخلہ ِنداخُی در ذیی اسلا م جو بعد ازو ام | مر عداي بر 
یمام ر ردام ”٭جاڑی وعاریثي گشت ۔ جہے ؤ رایت ڈسدمتا >٭ورروڈی 


۲ تفقت قدیمي کہ مقر دإِقشت ٥ر‏ ابندای ہلاڑست پلوسلة 


)( ۱۹۱-۷۴ ' 
اون لود چند گاەی ڈر عہد افعاناں' صنعدت شی علاثی دوفا ر ڈازز 
ارایل عہہ پادشاعيی چون جماعۂ نقشبتدیه امتّیلا داغنند ئسبت 
خود باینں سلسله درمت گرد و چند گاعی مئعوب ہمعایع ھہشادیہ 
چو رو آخرها کہ عرائفظ در بار را در گرنٹذد برریٰ آیشان سغئ 
مىگذت ۔ راو تکلموا الناس ملیلٰ قدر عقولہم۔ شیوة او ہو و مل جرا 
بہرحال پیوستہ بدرس علوم دیتیۃ اغتعال داعت وعلم شر 
و سعما وعتوں و سایر مضایل غصوما علم تصوفەرا بر خلاف علمائٗ 
ھند حوب ورزیدہ و غاطبی رز یاں داعت ر با“ّحقا در میلفت'ٴ 
و بقرا؛ت عشرہ قرآن محید را یاد گریٹہ بوہ و ھرگژبخانڈ ملوک 
نرمت ر ہمیار خوش عبت دود رنقلہای غریب داثت ر در 
"آآخو عمر کە ضعف تصر پیها گرد ر اڑ مطالعھ باز مادد منزوی نا 
تفسیری نوثشت ماند تفسیر کبیرِ مشتملبر چہار جلد “شخم و 
مٹیع تثقایص العیون قام یہادہ واڑ غرایب|مور امت ایئکہ درخطبة 
آ[ن تغمیر تحریر مقصمی کردە ۶ہ إزالغا ہی دعوی جددی 
مایة حدید می آید و تعدید خوہ آر ان وك کە معلوم امت و درآن؛ 
ایام کہ توںبق اثمام آن یادت پیومٹء ار روی آثامی تصیدۂ تارفضیڈ 
تائیع کہ مقصہ بیت ات و مصیدۂ بردہ رتصیدۂ کعے ىریٰ ژەبر 
ور دیگر قصایدہەفوظ را ورد ۵اشت رو سیُخواند ٹا در ٹھور در هفدشظم 
ڈی قببہ منۂ ھزار ر یگ )۱٠١۱(‏ اڑیں جہاں در گذشت ‏ ِمٰرْ 
إلی اللہ 'مائي ہایں جافست بنظرنیامدہ (ما حیفے کہ اجہے؛ 
شروسیی حب دشا وجاہ ذر لباس نقر دبي جاي آ: آھترے ی بدین اسلام' 
نیلد(شت ر جامع ادراق در عذعواںڈداب‌ہاگرہ اچند مالدرہازسئش: 
5 


گ‫ 


).1ں۷۱ے) 

بعرض رمائیدنك کە ما مسلمادیم اچ گناہ سپاہ بر سر ما آزردرہ 
گفت بنفر دہے لو شمادر ر؛ئضگفٹند ایں ذسبت ہ رما ٹہمت است 
پادشاگفتء ا!جہمعتصدیق مدعای خویش (ہو کر فامی را ازشہر 
٭ پیا سازیدٴ تا از سرقٹل ونہب وغارت شما بگذریم بعد اڑ 

تق میں بدیار و >حنٹطك غر یہی شخصہ بی ”جہول سفا کی را پنظر 
آبرردئد کدھ ایں پان نامیي کہ میخوامٹید ہسمی [مت پادشاء چوں 
در لبای کہنہ و ہھبأت مسثر ار دید پرمید کہ بہشرازیں کسعی 
دیگر نداشنید ٹا بنمائیدگفٹند پادشاھا تکلف بر طرف آب رھوای 
عبزرار بہنراڑزیں ابوبکرنمی پربرد و مولوی معنذوی قدس اللہ 
مرہ :در مثنوی إشارت پایفمعنی میفرماید ٭ ببیت ٭ 


مبزرار امت ایی جھان بیمدار ٭ ما چو بوبکریم درری خوارر زار 


از علماى کبار روزگارامت و درصلح رتقوی وٹوکل ممّازابنالی 
ژم سان وخلایق دررانں اق در ابندای حال ریاؤہٹت و “چاهد* زستاز 
کركة و در امر معروف و نہي منگر بذوھی مجد ہو۵ کہ اگر كکسيی 

در ”جلس وعظ انگڈئری طلا یا حریر یا موزۂ سرخ پا جامڈ مرخ 
و زر۵ پوشیدہ می آمہ نی 1 میفرسود کە از تی برإرد وازاری 
را کہ از پاشنہ گذشنہ بودی حکم بھارہ کردن آں میکرد و اگر آواز ذغمۃ 
دررھگذری شنودی جست نمودی وآخر حال از غیرت الہی 
بطوری مشغوفٹ نغمۂ شد کە یکدم ہی اسلماع صوثی و نقشی رز 
٭ریدی ٍ سازی آرام نفمپگرفت القصہ ماك [طوار “ختلف ور إوضاع 

۳ 


71ە-۱ئ)( 
وسلم شدہ و یازدہ ژخم خوردہ باغد (میر المومنیں علي مرتضی آئرا 
شگوں بد گیرں کە در شرع سمنوع امت حاشا رگا این از معالت 
عادی ر اعتقادیست گغنرظاھرا اىتقراقي باغد از تغاوٴل تا شگوں ۔ 
رشیج ابو الفضل خفیء دمت مرا بزور می مالید و مائع می آمد 
ہغدوم پرمید کہ تعریقے این بکنید کە کیست ازحال مك شمۂڈ 
گفەند و آی صعبت ؛خی رگذشت ر بعد از ب رآمدن یاران میگنتند 
کە امررز خطری عجیب گذرانیدہ کە ارهییڑ ملعرض توزشدہ 
واگرنہ باءعہی ‏ خلص کہ سی بود در ارایل عہد کہ شیع ابوالفضل 
را میدید بشلاسذۂ خویش میگفت کە چە خلل کہ دردیں اژدں 
نۓیزد ٠‏ ٭ بیت ٭ 
چو بطفلیش یدیدم بنموەم اەل دین را 
کە شود بللی جانہا بہ غما سپرژم ایں را 
درمنۂ نہصد و نود (9۰)درٌجرات بعد از امصراف از مکڈ معظمہ 
بعالم بقا خرِمید ر لیں تطعد تاریج پائل قم ئا ھ تطعہ ٭ 
نت مخدوم ملکا ویا خوہ برد ٭ رحمة الله "نشان پیغاني؛ 
جہتم آز دل چومال تاردعش ٭ گفت بغبار مصرع ثانی 
و نا خلغي چند ازو ماندند کہ قابل ذئرنیستنه ر دریں إمر جمیع؛ 
(ملاف زمانه ازاخلاف مغشتعیند زیر( کە آ٘ب و ھولی زمانه بہٹز 
إڑزوی (یشان را قمی پرورد بلٴە نمي زاید ٭ نر ٭ 
خربی ند رجہاں قمی پیٹم ٠‏ گوئیا ررزکار عثّیں ش۵ 
و ابی بہمان مائد کہ پادشاھی سی مشٌعصبی لشکر ہر مر عبزرار 
کھ معەن رنض و سکاہ ا بتما غالینه کفید روُسا ر ارہاب آہدہ 


1|) 

دی کرثہ (نك رن بی را نمود کہ در منقبیت زاتع شدہ ٭ . 

ھہکی ىی بس ہولد حفقٔ ارات ارت سے کے گک رڈند شگا در خدائی 
وگافت کہ او ازرئخضش ھم گذرائید: کار ؛جای دیگر رمانید کە . 
باشك رو ڈراردادہ امکه ایں جلد را معضور شیع بسوزم فقیر ھرچند ا 
خبایای “جہول |ہد* و مرتبڈ ارل ملاتات بار نمودہ بودم بەلیری 
گفٹم کہ ایں بیت ترجمۂان شعر امت کہ ہامام شانعی رحمەالله 
ملعوب امت کھ ٠‏ ٭ نظ ٭ٴ 

لو آن المرتضی ابی مَعلہ ٭ 'لضار الناس 'طرا “بدا ۰ 

ںا صن دقن 'مہلانا علي ٭ وتٌوع الشك فی آنم الله 
اجاذب۔ سی تی زنگریسث و پرسید کہ ایں نقل از گجامت گفتم 
کۂ از شن دیوان امیرگفت شارم دیواں کہ قاضي میرحمیں 
میبذیسی نیز مفہم إسعہت پرفشض گفٹم اپں ‏ ؛عث دہگر إاہٹ ۔و ۱ 
و شی ابو لفن و حاجی علطان ۵دست برلب نہادہ ھرزمان: 
اشارٹ بمئع صن میکر' دزں باز گفم کہ از بعضی ققات إمنماع دارم کة 
گار لسلست فرافایویسشت 
شاہ یا از دیگریمٹ ولا ایی عبارت بعبارت دو دنٹر ماب نی 
مائد :يە پرشاعراذہ اعت نہ ٭خدثائہ جواب ۵اد کہ باباي سی دردفٹر 
8 نیزچیزھا بانتہ ارکە دللتصربے بز بدعت ز فساد اعثقاد دارہ 
ورحواش ی‌ھم نوشلہ ام اژاں جملۂ آلكکه مضئفنوفثہ کہ امیرالمومنچی 
٦‏ زمائعع طلے 'رضی الله عله پیشثر آژڑھمۃ بیعت پار نمودہ 
فزمود کہ ۔ يك غللّہ وبیعة لہ ۔ دمت شل ر بیعت شل نی الواع, 


ز× کی "٤‏ روز احد. وقایڈ حضرت رخالت پکاہ صلی اللۃ علدة وآله 


ِٔسٛوھھ‪0)0) 

قایم مقایم خوں در مقندائی و“ شژخت گذاشت نہ درسائي ددر 
سنۂ نہضد وہفشتاد ونە ( ۹۸۹) ارھم بہ پدر بزرگرار خویش 
صماحق گردید وچن بعر نا خلف ازر وارث ماندنك ‏ ٭نرل ٭ 
چفد بفاز پرورم مہر پتان منگدل ٠‏ 

یاد پدر نمی ٤ففه‏ این پعران ناخلف ' 

مولانا عبد إللة سنطان بوری : 

از توم انصار امت آہا ر إجداد اودرحلطان پور [>دہ مکونت 
اختیار کردہ بودند از ُعول علماي زمان و ین دزران بوك خصوصا 
در عربیت و اصول فقہ ر تاری و سایرىقلیات صاحب تصائیٹ 
لایقۂ رایعھ (مت زان جملہ کثاب عصمة اببیا ر شر شمایل النھی 
صلی الله علیہ رعلم مشہور امت ازبادثاہ جنت آفیانی 
رحمۂ الله خطاب *خدرم المللك دم غیج (السامی یائشہ 
بوں در ترریب شریعث غراإ همیشہ معی بلیغ سی نمو؛د ر سی 
ماعصب بود خیلی اڑ ملاحدہ ر ررائض بمعی ار بجائی کە جہت 
ایشان آمادہ ساختہ بوەئد رفتند ر از نہایت غلو دمثر ثالہف روشۂ 
(ااحباب را میلفت کە از امیر جمال الدیی محدث نیست درآنں 
سال کہ نني گجرات د واو دز نے پور وکیل دیواں خانة عالی 
در مین جاہ وجلال بوہ نقیراز سف رب أُجابیاز گفتہ روزی ؛ص>حبت 
شی ابو الفضل کہ منوز ماازمنشدہ بود و حاجی علطان تہائیعريی 
بدیدن خدرم الملک رنٹیم و دیدیم کە دنٹ رثالبی را درپیشن 


دارں ر میّلفت کہ ہہ بینید کە متند(یان:رلیٹ يہ خراہیہا در 


(ہوو) 

ابراھیم شاعی ہایں مضمونں ای کہ ابوی ر در حالت إ(ضطرار 
[سمت چئٹانکہ ٥ر‏ کناب نکام ]دہ ھرکس. کہ ابویں ار مسلم باۓند 
مغُو (ست [ترا ک۸]ہای او شرف (سلام دریافنہ پاغنه و إیکُجا باتفان 
را۵ از ابریں اب رجہ (سہت لہ پبر ومادر کلک ھنالک برڈقدیر 
تسلیم چرا نمواند ہوں ە ولایت بیع رادان ھردر را بطربق اجلماع 
را نگاهد(غذاد وی امنفظای مابق را بہ فقیر دااند چون آترا پیڈ 

شی مپارک آوردم خرس پر فقاھعت مان حائم ذہو۵ہ گغفش 
گچ پالیشان بعد ا4 دعا از جادب ج۸ نى بگوی کە سا بجہة ھمری ودّہتا 
مہر خوں ر درائچا ثبت نگردیم رچون تن بہاء الد نں نمودم 
گوہت چوں مفتقیان دیگربامضا رمانید: نمولة ہود ند اعثما۵ 
پر قول ایشان نمودہ دراں تعمیق نگردیم ر اأعق مساھهلہ راع ش۵ 
وایں هم ازحق ببنی رحق پرسٹی و نیک نقمی و إفصاف 
تیر خویش گش ٭ پیف ٭ 
ہر سر آئ زا که آصف ڈوشہٹا - قدم ) حم اللہ ںی آنصف ذوشہتا 
ترنیشق زغانء و إفافۂ ھغتال سال پائئہ درمنۂ نہصد رقصتارھهھشت 
٠ ۸ 7)‏ از عالم فاني ق۵ رگذشت ٹاریخ نرتین ساب مذکور 


ش کيه عَیٰ ملیک مقنور ۔ بائلة إنك و شبں عبد إ لعلیٰم نام پسری 


7ج سے 7 








( ۲ ن ) عبد ُعکیم 


0 


)ٰ۷ ؛ 
فیچ پیٹن خالعآنان میکرد تقریب آٹرا' دانستی کۂ چۂ بود گغتم 
چوں شیع رت بوي نوٹھ مود مشثملیر مواعظ و نصایے رازاں 
جملة ترغیب برمنت در٥“جد‏ حی(ورا بد مد و حمل بریں کرٹ 
کہ فی سہدریست و مر دثام برئض دادہ می ر سید مد گقت 
ایی استدالل میر ہر رض خویش موتوف برین مقدمہ امت کڈ 
تو نمازاجماءعث نمیگذاری ر هرکە نما زاجماعت تمیگڈارد راہشی 
است پس ٹو رائضی باشی رکبریٰ ممنؤعمت ۔ ر ھمچڈیں 
اینمقدمۂہ ٤ہ‏ شیۓ امر سعررفک میکند ر ھر کہ آم رمعروفنسب 
مہدیست و ایں نیزنا مسلم امت از میا گفتفد کہ ہریں إِستغتا 
مہرمیکٹم (ما آترا بکرري (4) ازامتفتائی دیگرکە بمہر اک ہراجا 
قزد ما دہ و مارا بر آن شبہۂ چند است نٹاہ میدارم این را 
نزد شیۓ بہاہالدینں کہ مفی ”عقق است ہی بری ر میگرٹی 
کہ عذر کم کتابی ما ؛عہت سفر واضے اتا اما آن روایت کہ ممما 
برآی استعتا را بامضا رمائیدہ لید چە شود اگر بعینہا نفرمٹید 
سا حصل ایۂکہ موی نوغتہ آید کہ مردم را میرعد ٤ہ‏ درحالت 
"”خمصۂ فرزد زا مروشد اواا ]آنکہ ایں ررایت خاصة ابراهیم شاعی 
است و موق کذب نفقہی دیگرذیعت ر معلوم استا کە آن 
گتاب نڑہ علما فتوی را سی شاید ر اگر بگوئید کە مفٹي را می رسد 
کە ترجیے رایت مرجوہۂ (4) نماید بارخای عنان اریم ٤ەعباری‏ 





(3) در سعضی مل بدال ۔ بہ وجال سعنی این لغط مفہومنشد 


(+) ھمژینں ہف درھرمہ مز 


رپ۲( 

شرح مغقام او مطول را از باء بسم الله ٹا ثاء ثمت درس گفۂہ 
ذٰ بر ان قباس مایر ذب منلہبانة سر مذدو 1 الملکی ر میلفت 
١ہ‏ در علم“حاضراأت فانی ندارد۔ و چون صلا علاء الدیں ارئی بدعوی 
اثمام حامبةڈ را 231 پرشرح عقائد فسقی نوشلہ نزدمیانں بر۵دہ بعد از 
۔مطالعه چندان ثدفیق کردہ (نك 4٤‏ ملا علاء الدیں را مم جواب 
ت وثر نقلہ امام ۔اعظم انی ىي دو علهِه الرحمۃة ر صاحب ریاظ٭ىت 
پر وجة کال استقلال داش ۔ چوں . عہد بیرم خان خاخانانں 
ایع۵ از پنچ سال بملاژڑمسمت میانں ہاز در اگرہ رىعیدەم اہنفنائی ازج 
مپارک ناگوری کہ درانں ایام تلمن پیش وی مذکر ردام بد نت میان 
ددم بعد از پرمجش احوال یہ در مدت “حرومسی و 4جوری رٹی 
د دہ بود پرمیدذد مولوبت شی مبارک حونمت اچہ مید(ذسڈم 
شیج دراں ایام بطریق وجوب الثزام داشت باز نمودم گفغت آزی 

سی لئ دع ریف (یشان کت شبلڈ ٰ اما میگویذد کہ روش 
”حمد جونپوری دس سرہ 7 ہمہدویہٹ ڈایل نیسلند 
_ِ اب ۵ ال‌ئد 1 در کمالات میر جۃة شک مت و ۵رآ ن”جلس مر مۂنذ 
می مدرعدل مرحمہی مغغوری ٹم ۰ ذس ڈلمل میانں 
ات حاضر بوں گفت کہ (یشان را مہدی چہ سبپٹ میگویند 
گفتم بلقریبا |مرمعروبٹ و ہی ماکر باز امتفعار نموڈ‌ند کہ مر 


عبید إلے 


7 خراسانيی کہ جن اہ ا۔م صدارت دإڈہٹ ررزی مذمہتا 


۱٢3٥3 


)ریو 
تصائیف لیڈ دیگر ذیز دارن اگرچہ ممُرید 'جای دیگر است (ما؛ 
بہر تمام از عبت شەی حمیل مکندرہ یائئہ هرمالی از بلگرام 
اجہغ عرس شیزمی آید ر اکنوں کہ ضعف بعر پیداکردہ نمیقواند 
رنت رد رتو متوطن (ست درسال نہمد رجفتاد وهفت (۹۷۷) 
کە مقر از اکھنو در بلگرام رحیدم شبی معیادت' آمد و آن ماتات؛ 
ادل باربہ کە حکم مرھم داشت رگقت این ہمہ گلہای عشق 
اث و مقدرميی غیچ عبد اللہ بدارنی ئیْز'اتقانا چوں رجال 
النیب از بدارنی هماجا تشراف آوردند و یِقَدِیٰ ژہ ۶ہ اگرغب 
تدر دریااتۃ باشم ]شب خواعد بود و سیر طبع نظم پلند دارٹ و' 
بہة راچا ڈام ”لاعی صحبربي مطبوعي گفله ئک ٭ نظ ٭ 
ايکرںہ خیال ٹوب تخت دل‌ماجا٭ هركُز لبود دردل مالرتراجا' 
ہوا“ 
مور نگ چو اول بصلےم آمدۂؤ 
دم یبلطف دەیں تا زخیش برخین 

ذکرفضلائی کە جامع اوراق افثر ایغانرا ملازمت , 

) کردە وتلمذ لمودة : 
و الا حماعۂ را كە ندید٭ و در اطزاب و اکغاف بباد شہرت دارئد' 

از حد حصر اژژن ر از دایرۂ احصا بیروئند آزان جملہ |سّان ا9 ساتدہ 
سیان حاتہستبلي شاگرد میاں عزیزاللہ طلبني امت دربن قرن مثل 
آر من حیث اجامعیۂ عالمی جامع الەعقرل و المنقول مٌذغته٠‏ 


غصوا دركامُ رامول وفقہ ر عردیمت ‏ میٹُفتندکہ قریب چہل مرتبھا 
ا 


32 


بوڈ عبادت املقرار و امکمرار داشلءہ بدر ”خلوثی ذرفدہ چرزں فقھر 


و مھ کی 3 7 ٠‏ وو 
در سنۃ نہص۵ و ھغتاں و چہار (۹۷۴) شرف خەمدشںدریافٹم پرمید 


٤ہ‏ معلی آیں بیت خواجہ حائظ چء پاشد ٭ فرث ٭ 


عهُو ح۵[ بپیشٹر از جرم مامت ٭3 کے مربسلہ حہ ہیں خموش 


اەراخموشی چرام تگفم خود فرمائیدگفت چنیں بخاطر میرمہ 
گ ذکلہ مربھلہ شايك ایں پاشد کہ جرم ما ھمهة بخلق (ومہت ۲ ان 


قدم پیشٹر() نہادن جو خاموش توم ومثل آد ں تاربلی درداں 


آیہ کرد ۵ کہ و "اه ریکف ھ2 یلا 7 ٹیک الیقیں سو مدگفقت کہ 
کے ول ”جہة ة اننہايی غایت مت و اننہای عارت در چا گنچایش 
ندارں ورظا هر اوں اِنکہا نظ ربکاف خطاب پاش کہ انکہا پذپر است 


ہہ مب 
و الله اعلم ثا مرا او حہ پاش۵د و ان صحبت |خریں و 6ے 


شی عبد الٰواحد بلگرامی 


5 زیاضات ژو‌ عبادات [إمہت ر |خلاق سندہ و صفات رصّدِة دار۵ ومشرب 


کا )۳ : 
او عالیدسہٹكٹ پیشٹر اڑیں ند مال خود نقش و صوت بہند ی 


ہی دِستا و میگفٹ و حال می ورزید ر درٹں ایام 2 : ازھمة 


امطلاحات صوفذیۂ خبلی رمایل نوعلہ اژا'جمله منابہل ثام و و - ان 





-۔- 


۹ 


(رعیو) 


ٹیز افہذویعت بکثا رآ کردي درن جنگل میان غاري درز 
از [بادانی کە کس بدالجا ہی تقواند برہ ”خفی می برہ ردر 
هر حفن یغبار بعد از نماز جعۂ انطار میکرہ د پیرزالي در خانۂ او 
پٹ کہ پارۂ نان خشٹ ہا مبرا درخت گنارکہ خوں ثعاندہ بود برالی 
غذاي ار سي آررد و اگر کمي ارتکاب مشقت شدیه ئمردہ بزبارت 
آومی رنت درآان وت ممیں بردر حجرہ برآمدہ می نعستاو 
مض اما نمیکرد د درژمان حکومت حسین خان مرحرم در لئ,نو 
فقیریایاري دیگر عبد الرحمن نام خلیةہ <حیٍن خاں قصد ماقات 
آر رنقم و ارز ہرمتي بر ا“ّضرانی دیدیم ر ماراں بمیار بزگ مر 
از بیروں ودرونں آن غارمی کشیدند یی از حاضران ترەیدہ 
خوامت گە بعصا بزنە غارت بمنع کرد رگقت اڑغما چہ بردہ ان 
و چوں ازآن کم پر حال پرسیدہ شد گفت مدت می مال و زیادہ 
اعت کہ ار دریں خرابہ میباغد این ماران بار مائومٹد ربٹس 
ضرزري نمیرمائنہ در وقت رو داع پارچڈ نانی چند ررزہ ر سبرهۂ 
خشکی گہ دربیش داشت بہمە حاضران آغارت نموٹ تا بر ۵اتقند 
و آن یار پارۂ زري لُعفہ گذرانید تبرل نکر ر لین هردر بزرگرار 
دراں نزدیکی از عالم در؟ذْ'ڈند ٭ 

۰ شےم محمد حسیں سمکندری 1 
سئندرہ تصبہ ایست درمیان درآب صاحب دوق و حال بودہ و 
منقطع منزبی از خالیق مدت بٌجاہ. مال بعد از ترک ملازست 


٣×) 
تصوف د(شت فقیردر کاذہت گولة از ثوایع منبل* عبت حھیں‎ 
خان بملازمت ار رحیدہ و مملغیض از انفاس نفیعۂ ار ثہ (اعمد‎ 
لا علیل ذلک میر سید علی پلوسہغ در مناجات گٹنی يک خہ(یا‎ 
سرا شہٰید گردان تا نیم شغبی دزدإن آن قصبء کہ دزد خانہایست‎ 
مشہوز بمٹزل' میر در آمدہ و غوغا بر غاملة و مژربپارجول سن نون‎ 
'مالگی و ضعفٰ بەنی گرز آھنیںی دردمت گرفڈہ و الله الله‎ 
گفلہ راو ذمولہ ۲ پکدوٹی را بدوڑخ رمائیدہ و ”جرح گر۵اذیدة‎ 
عاثبث تیری بمققل اپشان رمید ر بدرجۂ شہادت پیومثند وایں‎ 
واقعة در سنڈ نہ و نود و ھشت ) ۸) ہود تار پائنند کہ‎ 


2 حمرة لینری حم | للہ 
نبیرۂ ملک دم کاکرامتا کە اڑ امرای علطان سکندر و ابراھیم 
٭ لودیست و پیومثّہ “جاور قبرجد خود ہو و قبر ملک ]دم بطول 
در قبر رەمي ہاکە زیادہ امت چذبگ ڈوي داشت و مہابنيی عجبیب 
و قاہنی بلند گاہ گاھی کہ در کت و می آمد چوں شی رخرامانں 
راہ می رفت و ەاگہا دردمت د(شذہ بہر طرف می إندالخت (ما 
یہ کُچکس نمی زمید (داھای شیریںی خوشآیندہ مہیگرٹ و یذوملة 
م٭ہصے ممدد را ثلاوٹ مہ يی ہو۵ و پہرکس کہ |ھل مید[ذنست 
ہا ری إللفات میفرمود ر پیشمی حالبید و فقیر ا!حمّد الله ازاجملہ 
تزٹم و تفارٴل ہیکرد۵ و اگر لہ اکڈري از حرنات ومکنات‌ار میرمید نہ 


(ڑغپہے۲) 
بوك ازآیات الله دخوازق بسیار ازر نقل میئلك ر بارجوہ آّن 
مراتب جلیلہ 'ومناقب سنیہ گادگاھی معارف و حقایق رابصورت 
نظم ادا مي فرمود رإیں مطلع او جہانگیرامحت: ٭ مطلع ٭ 
اتکی )(ج و 
نەائم آںگل خود رر چە رنگ ر بودارد 


کە مرغ هر چمٹی گقتگوی ار دارد ً 
و ترجیع بندی گفاہ کە بند (یئست : پٹ ٭ 


کہ بچشمان دل مبیں جزدرمت ' 
ھرچە بینی بدا مطہرارمت 
در فیع عراقتی قدس الله ررحہ ۵ریں زمیں فرمود: ٭ بند ٭ 
کہ چہان صورت (سلظ رمعفی دوست 
ور بمعٹنيی نظر کليی هھمه ارست 
ددیگری گمنّھ ٭بند ٭ 
کہ چہان پرتر بھی از رم دومت٭ ٭ جملۂ تاینات سایۂ ارت 
و مقیر رامت ٭ بنٹ ٭ 
ایمت مغز جہانں جہان هەہ پوست ۰ : 
خراچامن زرچ بومت چوںشعەارمت ' 
مشابیج بسیارازدامی دولت او خامقۃ اند اژاں جملە علات صدق 
ار میر حید ماھرو کہ قدم بر قدم رالك ماجك داشذہ دیگريی میر 
عید علی تلہري کہ صاحب حال توی ر پیرملة منزری بردی 
رنقری روغربتی غرہب اژر ممامدہ میعه زبان عجیب در 


2 





٣ (‏ ن ) خندان 7 ک 


(ذر٘وم 
ہول کہ ملگفہٹا 0 ل8 وخدمنگار ھا غالبا شزرو رری پوٹی 
از تدیم اللیام ۵د |شہثٹ ر می گفنند گے شاید از برای ایی بردہ یاشہد 
کہ اگراز جائی ؛جائی رود اررا کسی لغنامد واللہ اعلم ۔ از مقربی 
معلمدی عنیدم 3 ملگفتٹ در کشمبر رر ز 2 پادشاء و ود 
و حکیم اہو ال نے را ہملازمہٹ شاہ فرمتادہ بموجب اشارت پرمید 
کہ شاہ چہ شود اگرثقاب برداربہ ٹا جمال شما را بہ بیٹم تبول 
ڈملکرٹ و ملگفت مہا رام فقذریم بگذار و پچشٹر ازىن مرآچاں 
حکیم از شوخی و بلباگی کە د(شٹ دمت فراز گرلہ خوامہٹت کہ 
نقاب برکشد شاہ (عراضی شدہ ر در غضب آہدہ گفت کہ معاذاللء 
سی ”“جذرم و معذوب نپیسلم اپنک روی مرا ببیں و گر یباں چاکگ 
کرد ر نقاب از رخ بز زمین زدہ گفت حکیم رری مرا خود دیدی 
سا سے ایں‌را اذشاء اللہ العزیز دریں در مفتہ بہ بیئی پائزد٭ ررڑ 
نگذشلہ ہوں کە حکیم دز هھمان راہ بزحمہك امہال ‌کیدی درگذشت 
و امثال ایں خواری ازر از ح حصرو احصا افزرں اٹ ررزيیا 
پادشاء فرموں ٤ہ‏ شاء یا خود چون ہا شوید پا مارا چجوں شوٹ سازید 
جواب لال گے ما نامرا۵دانں خود مڈل شما جگونۂ پی ثوائم ژ۵ 


اگر می خواھید بیائید در:پہلوی ما نشینید تا “چو ما شوید ٭ 
)۳( 
صیر سیی عَلَاءَ آلدیں اردڈی 


صاحب مقامات عالیه و کرامات ظادرة و“جے باھرہ ر]ہتی 





ٴ1 


٢ (‏ ن ) اردھنی ۱ ۱ 


رہ( 

نقل اغباح بدر سی آید و بجای دیگر ظادر میشو رتتی ازآجرات 
در بلدۂ 7ھور آمدہ میرعایى زممثانی در تاہمثان ر تابعتائی در 
ژمسمان ہمردم میداد علمای پاجاب کە عمد٤‏ |یشانںشدرم إلملکا 
بوك منعرض ددہ گفتند کہ ظادر (حت گە ایں فواکئە ازہاغہالی 
مردممت ٴە بی اڈن متصرف شدہ ر خوران آن نا مشروع وحرام 
امت ر “حبتش درالْجا راست نیامدہ بکشمیر رنت و علشخان 
حاکم آئدیار اعثقاد تمام آرردہ مبیة خر را بار تزربي نموك چوں 
دانمت کە ار صاحب داعیە امت مہرںخترطلبیدہ طاتی از 
برلی ارگرنت وشاء ازانبا ہبہ تبت رنت درا جا نیز میگریند 
٤ہ‏ خوارق فراران ظاھ رگردانیە ازان جماء ایتده درختی رامی 
انعانه ر ازان درامم و دنانیرمیرنشخت ما مذا القیاس چہ در 
گجرات وھند وچە در کشمیررتبت ماخذب تصرفات عظیماہت 
و هرجا کہ میرنت مردم تصد ار میکردِند راز دیاريی بدیاری 
تقل میکرد ود ر مرتبڈ ارل کہ پادشاہ از کشمیر بگابل میر فرہردند 
شاہ دراں سف رآمدہ دید و موانی کہ در نظر نکاعدارنہ ہرر گماختند 
وگاہ می ۶ء در نطر پادشا: می آمد درپیالۂ ژردنی مشک یا کانور 
و عایر عطریات آبدإخقه تحفة می بردئد و ھرچئك میگفٹند کہ 
از ما پارژری یا جاگیري قبول نمائید میگعفت زر باحدیاں خود 
عذایت گید کە بد حاللد می چکنر ر زمانیکع نقیرغاہ را ہمرلی 
تلیے خان در پنشۓازۂ غبچ ابو (لفضل کہ شاہ ”در عہدۂ معائظت 
آوست ا “حچربامی کە مطلع برخجرہ اش بود دیدم نقابی بر 
رری ہمت برہ رکنایئی میکرہ رہیکی میگغتا کہ لین قلیےخان 


۱ َڑو۹ہ:) 

ھعتاں مالگی بطر یق مبر منبل رفت رو جوز خلام سلدا ڈھیر+اجو 
مرحوم منبلی (که عاہدۂً صایمة دھر و رابعة وقتا ہوںد وثا مدت 
می و پنے مالگي بی شوھر بود و انطار بغیر از شیر نمیکرد) غائبانہ 
ہوی آرادت |رردہ إالماس نمود کە راہ خدا را ہم نمائید جواب 
فرمناں کہ تا پبیروی مذت حضرت خیر البریه عليه ]لہ من اللہ 
الصلوة و إلنےوع نفمائي ورثدر عقد کی در ذیائی ”خی ایں راہ پرسیدن 
وگفڈن ڈرا وبالسستہ فی العال در معفہ موار شدہ بملازمتش رذید 
,و اعبالة اردر آمد ودر اندک فرص هردو سفر آخرت گزیدند 
فقیر ہا پاری مید قامم نام از اعیاں مادات دھلی ہەازمت آن 
بزرگوار رمیدام اورا بسیار خوش “جلس و خوش تقریریانئم چوں 
طشنت و آنتابہ بجہت (سسف شسئی آرردنه فرمول ابندا ازانں مید 

ہنی کہ - الھاشمی اولی بالقدیم ٭ 

شخ عارف حسیلنی 

از نباپرشاہ (ممعیل‌صفوی (مت صاحب ۵وت رر پاشہت عظیم 
رو٭چاھهدت ڈوی(مت جۂمالچہ إنطار پدیومدہ پذانں جویں موخلة درثشہتا 


وگیاہ تلیر میکند ر دیگری تاب تنارل آی ندارد و بر جادۂ شریعت 


٠ ٤ 
قویم مساقیماسٹ و باج رقڈت إذان در عیِں بلشۓ ازىٌ شے آپوالفضل‎ ۰: 
یدر بار پادشاهی‌میگو ید ر من ہاکی اکس ندارں و خوارق پمبار‎ 
ازر نقل سیکفنمِ ازان جملہ إینكه كغذ پارۂ مدور در منقل آتش‎ 
مروزاں ميی اندازٹ و اشرفیی مسکوک ازااجا بەر: آوردہ :عاضراں‎ 


32 ىَ٠‏ ۰ :- 2 میں . 7 
_“جلمن ھرچند باشزد میددہ رمیگرپنھ کہ إز<جرۂ مقفل بطریق 


ریت 

سن نگردي و إاوخقه ممتہلگا بردی ء شار٭ 

میعدم دست بدیوارز فعف از کوبت 

آمدی جلوہ نان صورت دیرار دم 
و درپایان بازارگوالیار *علی برای عکونت گزیدہ دزیم آنْجا مّبون 
و همیشۂ درانگندہ در مراتبہ میگذرانید ار حضار زا بخاطرچیزيی 
گڈھٹی بطریق مجذربان انززوی ھذیان جرواب' آں گفتی وحل 
کردىی ر اخبار منیبات گفٹی رغبہا دایر درتیار گذرانیدی ا: 
گریستی و اہ خندیدي از ثقات نیدہ غدکە سیدي از رایت 
آمدہ پرماں سیادت ازر طلبیدہ بود نرہ تا ھیزم جمۓکردہ آتش 
بلند انروخنند دیے دست ررا گرنقه گفت بیا تا ھردر دربی 
آتش درآئی ٠‏ 

ٹا یه رری شود هرئە درر غش باغد 
وسید ثقاعد نمودہ وار بت درآمد: بسلامت برآمدہ و مثل ایں 
خوارق بسیار ازر نقل میکنند ر ھمہ بربنعني متفق ائه (یُٗجا 
ب میں تدر إتتصار نمودہ آمد درشہور سنگ نہصد رھفتان وڈہ(۹۷۹) 
شبی نعرہ زنان دریدہ مار مار میمگفت تا از بائی دررازہ (نقاد و 
ر جان اعق تعلیم کر د عیٍنیضي تاریخ ادرا گور مجذرب یائندہ 


0 
شخ اله بخش گرمکٹیسری : 
٠‏ گرمکٹیسر تصبہ ایست ہر کذارآب گنگ از توابع منبل مدٹط 
چہل عال ہ رجادۂ نفرر تناعت‌تمکی ۵(غتہ باراد طالبانں‌مشغرل 


٠‏ بوہ زدرٹرکل غائی دائب رع بتش یاد ازخدا میدی ردر 


7ڑ ۷) 

و با آن دتیقۂ از دایق شرع مطہر نامرعی نمیگذ(شت اہ گاەی 
کہ حال پرڑ یلا مى‌بافنت رئی رإ میاہ .7 و ردسمان عاتای 
در گرڈن اد اخذہ در بازار ھا میگشت رو فریاد هايی م صبرف آمیڑ 
و0 انگیز یکر و امثال (یں اداعالی غیر مکرر یمیار دإشت 
۔زرزی از نماز جمعۃ ذدرە“جد ے ي فارغ شدہ بوہ کہ فقیر یملاژمٹئشش 
رمیدم برخامثہ بزیارت تبور مندرسة ]بای کرام خود کہ د رصع ٥د‏ 
"ہو رنت و برتبری فاتعە “خواند و یکی از خادمان ھمزبان بیاں 
'حالت آی میکرد و جە| ج۵ا تغریق آں مشابرنمودہ اخون فرر میرنہتا 
و ھنگم انصرافے مْلة از ذراپض ازان خادم پرسید گڈؤٹ کہ اگر 
شخصی ہمیر ویک پمزر یک دختر وارث گذارد بعر را ازثر٥‏ 
ممیت ۵و نصۃ ۔(ست ر دخثررا کک حمة آذرا پھمع رضا شنیدہ و 
٭ضن ناگفةہ رواں شہ و بعد اژاں چنان بظہور الجامید کہ بموجب 

آن عااہ امت مفہوم باپنں مضموں کە اگر مسثُلۂ از علم فرإیضف 
'پر مقبرہ اخواننه و بیاں قسمٹ عہام کنند ہبر؟ کٹ ان تمام (ە٭ل 
گجور مور و شیۓ را ن عمل معمول بود ردر هی جمۃہ 
۔”خلفے نمی ورزید ٭ 

شیج گہور >جذوپ کوالباری 

از مادإت متا ول در ابنكی حال سپاھگری: میکرن بیکبار 

ترک نوکری کردہ یٔمقاثي مشغول ش۵۵: ر شٹبہا لان عورات بیوڈ 
مھثورہ آب رذ رخالذی ر خالیق راہ یئ أجرت آب دادی ثا نک 
حتو تہ و از کار و ہار باز مائد٭ ٹرک |خثیار کردہ بطریق”عاررہ 

۸ 5 


رہہ 

کی 1 ک گ5 ے 
۔چلہ عم میررل ر بی ]ئگ رحد ر رص درسیانں باعن ر معا حول 
فرعٹادہ بەقام خود مراجعت نمولہ می ایسند و در ٹی تکلقيی 7 
بی تعیئی چغان بود کہ برویش سلف و خلف از یہی ابقباع مقاع 
خانھ خواہ٭ تلیل خواہ کثیر و مایرو مصال ضروری سا یستاج الیہ 
پیاد: بدکان ر بازار تشر دف می برد ر برل(غٌء پمٹتزل سی "آررن 
ڈرمیان راہ جماعۂ طلبء را مبق نیز میفرسوٹ و ھوچند میگریئٹ کہ 
حاجت تصدیع مخندرمی ئُیست سم ایں خدمت را ٹچجا مہ 3 

قبرل ندارد از مورن‌خے ٌ۸ا إشنقرو فنا می بارن ربارجوہ اجازت 
تلقون و ارشاك و خط خلافت اڑ بزرگواراں مقید !شٴُخی ر مریدی 
نیست بلعه احٹراز ثمام راديی دارد بزی مشایی ر در لباسی 
ارلیا دت قبا ”ختفی ر علہيت می ماد فقبر زمائیه رم 
صعایف درکام رو تحقیق در اصول فقہ ہملازمتش "ِخواندم با آنئہ 
جمعی اژ مسٹرغدان فیاش و ستعلمان صائی تریح۸ شریک بوئٹ 
و امکلات دتیق می 'آوردند ھرگز ندیدم اورا کہ ورافادہ و آماضہ 
و حل آن العات شریفہ و نکات غامضہ احقیا بمطالعہ انتادہ بائد 
آڑانکه جمیع نظریات بذیہہی ث!ر شغد× ر مائڈ ڈوی حاصل گوں× میدن 
سن عند الله گشڈہ حالا درس نود سالگی اعت إنشاء اللہ العزەڑ 
بعر طبیعی برید ٭ : 


۰ 


اٹ جلال الدیں شوجی ' 
مجذرلی بود سالک آببای او از ملغاں‌آمدہ در تنوچ کە شہر تدیم 
مشہور ھفدوحتان (ست مسعکذت گرنتة بعد از سلوک جذہۂ ڈریائنہ 


.),9 

بزبائ هئهی بیان کید گفت 'ٹرا باین حکایتٴ چکار مت فُرسو۵ 
تا خاظر نشانٰ نمی سازید پیشٹر مب نمیگیرم چوں معئے 
آنرا گللہ پردیدہ کە تعریف محمد مصطفی صلی الله علیہ وعلم 
فرمائید کہ کیست شمة از اخاق ر ”'جزات آآحضرت را صلی :الله 
علیہ وسلم بیان کردہ !“جرد شفیْدن آن جذبۂ رباني گر یبان گی زاو 
شدہ ر پبراەزی چاک زدہ کلم طیبہ بر زبان رانك و چون خبر بوالدیںٴ 
ار رمید وَرَدك کہ *او ابرا و تبرا ازیشان نمودہ فابل ءود نیست 
بضرورت دمت ازر'باز داششند و از نواحیی سامانہ کہ مسکں ہاو 
اجدان (و۔بود بغانبدھلی مفر اختیار کردہ بقراءت قرآن و ۵إنسڈیٰ 
احکام وطلب علممشغول شه غاتبت جمعی از علمای نامدار و مشای 
کیار را دربافلہ از عول ٥دانشمفدان‏ غہد گشت و دست ارادث 

پمھاں شی عجں۵ الباكنٍی حشۂ وی بد آونبی روح الله ررحۃ دإد٭ تلقیی' 
ق٤‏ ر اڑیشان گرفت انگاہ:ہملازست نے صھ ری خیر آ: ہادی تدس اللۃ 
نمو نا 'العزیز ار دیگران پیِوْمله و بریاشت ر “جاهدت اشتغال نمودہ 
بلکمیل:رمید و نعمت عم ازاکثر مقندایانں روإزگار خویش یانىت 
خصوصا از میانں ٴ ف خظطی ومیر مید جلال بد(رنی و بعد 
ار رفات مرحوم قایم مقام او شدہ سا'ہا در بدارں درس و آفادہ فرمو 
و خیلی از دانشمندان نامی کہ بمرٹبة (شتہار رمیدہ (ند از دای 
او برخامقند و مردم إطراف و اکناف از اقصي ولیات بمازست 
شریفش رمیدہ بسعادت جارذانی نیرمند و در اراخرحال جذہة 
۱ ہرو غالب مد٤‏ ذو چلحں سماع حاضر می شوں وارھوت غلية 


موق نعرڈ جان گداز و صتےٌ دل آفروز گشیدء اھتزاز میفرمہ مہاید ۲ 


رےمصط) 

اڑاں جمله شرحی بر حواء و القرآن کہ تصنیف امام غزالی (مت: 
رحمہ الله چون خلیفة الزمانی اررا بخلوت طلبیدء پرسیدہ انم ٤ہ‏ 
از کدام تومید گفله از جماءۂ نویسندھا کہ ایشان را بزیای مندی 
ایت میگویند پادشاہ را ایں ىی تکلقی (ربسیار خوش آمد و 
صحبنی ممٹد داغتند - مرتبه ارل در الھور' سلازمت ار کردم 
بتقریبی تضیة ویرانہی ملقان و آبادانی لاعور وتضیۂ سلاطین لنگاہ 
خصوصا ملطان حصیی را چغان تقریر کر کہ ٥ر‏ حسن اد١و‏ 
فصاحت عبارت ر تلقیے آی مطتحیب صاندم ر درگم جائی آن 
حلارت گفتار یائتہ شدہ ار ھرگز ھی عایلی را “حروم نگذاشتہ 
و باوجون آلکە اڑ (مباب آجارت و زراعث: فارع بودہ و مددمعاش 
از جائب پادشاە ھ۵ نداثەت معلوم فیچکس لم قد شد کڈ 1 مہ 
تصرف ریٹڈل ر یثار از کچا بوں ر خلابق دریں' امر حدرانں ہودنك 
بعد ازانكکه بس هشناد مالگی کم ر بش رمی ازیں مرای“جازیئٰ 
در گذشت و اصامر و ابر بھ تغنع جنازۂ او م٘جارز ازالوف رفته 
فعش پاک اورا بتبرک بر مر و دیش سیگرنتند ر جاي 
نہادنں قدم نیو ٭ : 


ا و 
صصق 


اڑ حسثات ژسانھ دبرکاٹ ربزگار [سد در مغ رمن سبق بوعقان 


عبداللہ بدای 


یا سی گرفذنت :چوں پاب بیت رسید کە ٭ بیت ٭ 
>عحال امت معدهی کہ راہ صفا ٭ تواں رفت جزدر پری مصطفی 


صلی الله علیہ ر یلم (زمعلم پرمیه ۶٤ە‏ بی این بیتا چیست" 


سے 
(۹۹۹) در جوار قرب ایزدی شلافت ٭ 


شآ سعد الله نی ئل 


از شاگردان رید جیب فیاض ا“٭“حق ک کو (ست و صاحعب 
اطوار”ختلف ہت درابندای حال منشرع بوں پیگبار تر تقدن 
نموٹہ مرلک جمیٍع نوالغھي شد ربا مطربۂ تعلق پیدا کرد 
ہا ریش مفید در ازار میگھ ہف ٭ پیت *ہ 
زین پیش اگرچعخلق گرنتي زما مبق 
عشق )مد و نماند نھاني زما سبق 
و مردم خاکپای اورا اژ بس حس عقیدہ ب؛جای توتیا میکمیدند 
رو عقیدۂ راایت ہاو ۵د اشنند و دران حالت در عيِں سس 1 
میگفغت ‌ از اسپاب جمعیت هد حه واشت در عھ 0127 
در باخغت شبی با ار شراب *؛شورد کہ جمعی از معتءباں باتفاق 
طللبه کہ عبت تلمن بار داشتند ڈجروم نموںہ جہت اصلاح حال او 
از راہ دیوار ؛خانة ار در مد٤‏ و لات ملاعی و مقتاٹی شکمک٭ہ 
خواستنكد کہ اررا تعزیر نمایفد ھمان “خی را کە مُخلیفۂ انی 
حقانی إمیر المومنیں عمر رضی الله عله گفٹہ بودند گفتہ کہ اگر 
می یگ نا مشررع گردہ ام شما مہ ذامشرر ع را ارتکاب نمود: اید و 
پلعزیر سزا رار ترید کەه (یمیس وبی ان از راہ دیوار مر زد: دریی 


5 


مغاذه در آسدید ا جماعه ملفعلو خ شجل ہہ با کشنند و بعد!ڑانں 


کو ہے ' پ۳ 1 1 مہ2 2 ہہ 
نودڑی توبڈ بصن یافذہ و تاب ا(حیا ر دسنور خوں جس ت۹ سی 


َےَ۔ 


انان ۲ زیافات مینذرانید ڑ‌ تصائیفے'ٴ تسرد ار منیہ ج ید نیڈ کا 


رے 
نمی گفت ررڑی !ەخذولی درراعی ملقات نمود٭ وی د؛گچۂ 
مغالین اڑشیرر برنے بشیۓ دادہ ٤ہ‏ این را بردار دھمراہ سی بیا 
ہی تحاشی و انگارآنرا پر سر داشته در بازار گذشت تا بمنزل رانید 
وازاں روز باز غل رغش نغسانیت از دل او پاک شمتە شد راز 
علمای رسمی ممتّاز گشت در شہور منڈ نہصد و نو رہن ( ۹۹۵) 
شرف مازمت آی'بزرگرار دریائٹم ر ررزی این حکایت بتقریبيی 
یا شی ذیضیي کە درعمان نزدیکىيی خطاب ملک الشعرائی خراعد 
یانتگفتم بناہر غبوۂ ار ئەنفی جمیعمدایع ماضيی و حال وائبات 
خود بوہ بطریق (متہزا مذہمت شیۓ بفیاك کرد د خاموش بوەم 
نمیدانہکە ھمان شب یا ٠بی‏ دیگر درخواب دیدم کم شیی‌ابرالفضل ' 
در*حرائی ڈروں آمدہ در وبرانڈکہذہ کہ در سہ دیواری بیش نداعت 
شیج اسحق در جماعۂ تولچبان برہم آنه ھرغب ماہ نویندیق در 
دربار پادغاعيی سر میدعند ٹفلگ در دمت گرنڈہ بچجائب می 
می اندازٹ ر شرارعا گرٹ و پیش سن سی بارد و هولناک برخاسٹم 
وروڑ دیگرنذری در ملازمت غیۓ بردم ربعز تبول مقروں گردید 
و واقة خود گغتم اگرچە از جہت کبرمن تدرت حرف زدن 
ثداشت [ما دمت برداشٹه فاتحہ خواند و الحمد للە ۔ ر ار ارمناد 
اکٹر علمای مشہوز العوراست مثل شی سعداللہ کە تردنڈ درروژار 
نداثت ر غیۓ مفورر غیر ایشان - درزہان جوانی بیشٹر بفکار 
مایل رو راغب بوں چنااچہ مرگاہ :از درس نارغ 'میشد باڑو جرہ 
و |مثال آن راگرنتہ بصید میرنت و بیادہ درثکارئاە میلشت 


سن شریقش از صن ہمال “جار زشدہ در سنۂ نہصد ر نود یلق 


۹ہ( 

'ابراہیم مرقندی در ہف بیوجب شیمۂ لثم خویش ےمان 

میکرں ر شیخ را آزار دا و فقیر اج در کٹاب٭ شرح گلشن راز 
تصشف شدے محمد ٭جي کہ مرید بواسط ( +) میر مید >حمهد 

نور خشی [ِسہٹ کہ او هم در زہانں خود ۵عوؿق مہدوبت گردہ برعر 
فتنہا پار آوردۃ بوں پشرح و سط نقل‌کر۵ڈم و جچوں ایں “خر ”خالف 

مدءای می ہوں ظاعرإ باعث غہار خاطر او شہ٥‏ بٔاشد و بعدازرمیدن 
بفتے پور اورا فرمود دند کەه جفد روژڑ 2 فان خواجء عبد (لصمد مصور 
شیریں قلم بائد بغابر ٹلافی آى تقصیر بطریۂ یق عذرخواھی پیش 

آمدم و إِملعفا نموم ضعف ہسیار دإشت در ھمار ن >چلں طاشت 

آوردند و خوں بسیار از دھار,‌ار راخت رو چون رخصت اٴُجانب دیار 
گجران یانئث غالبا در راہ یا در وطنى رمیدہ رخت اڑین عرای 

فانی بسرای جاردانی کشید رو ایں واقعهہ درسال نہصد ر هشناد ر 

مہ (۹۸۳) بوں و او ٭کنوپاتی دارن کہ زان بویٰ غریت و فنا خیلی 


می ]سد عاصسلہ الله بلطف ٭ 


2 اق ےگ لادرری 
پدر او شیع کاکو نام دإِتله و مردم لھور بار عقید٤‏ ولایت ۵ارنہ 
دانشمند ملبےر و ملوکل و مذْورع ہود ھرگز گز !ان ارہاب ںذیا نرہ 
و حاحجت 'خوا إ[سّہ دایم درس میگفت جامع جمیع علوم ر صرفی 
مہشرد ب ر ھمیشہۂ ؛عق مشغول می بود و تا نمی پرمیدد ”٥ن‏ 
 .-.‏ سی و وہ 


( +) ٹرهھرهه لسم شمچزذونں ۱ ۰ 


(.ھ) 


شی رکنی الدینی زحمة الله 

رلدك رشید غیع عبد إلقدوس گنکوئی است کە مناقس و 
کماات وی از شرم و بیاں مسقفی و مکقودات تدسی ؟ە جمع 
کردہ انك مشعر و دال برآاست ر کذکرہی تصبه ایمعت ڈر لواحَیی 
تہائیسر صاحمب رتنڈ عظیربود رآئارکماات دربشرؤ او ظافر وغانتی 
مال در تصرف داشت برطربقۂ مقاہم خویڈگل سلوک مینمود راڑ 
ارىاب ذرق و حال بود ہدر خانةۂ اھل حشمت رو عوكت لدیاا و 
نادرا بقدر شرررت رنٹی ر ال ٥ر‏ زادیڈ عزلت و اىقطاع پھوسٹھ بسر 
بردڈی جامع ایں ابراق ادرا در زمان نقرات بیرسخان در دغلی 
بمپولس شی عبد العزیز رحمہ الله مازمت ئمود راحمد لاہ ٭ 

ەیاں مصطفیٰ گجراتی 

اصل ار از طایفة دوھرہ استکھ درئجوات بسون و ول مشذوا٤د‏ 
پیکی از یاران ببوامطۂ میر مید محمد جرنٹبری تدس ال ررحہ 
پبو۔تە طریقةً نقر رونا پیش گرنلہ تا آخر عمر دراں وادی 
ا٭مقامت ورزید چون خلیفة الزمانی بعد از تحغیر رایت بنگ 
از پلڈه مراجمت نمودہ باچمیر ردیدند ]سک خان ثانی میر 
اششی اورا بععب حکم اڑ گجرات ھراہ آررہ بی در>ے 
'دیوان خانہ علما رإ طلبیدەاز عیۓمصطقی تعقیق مسثلڈمہدویت 
می نمودئد و او ”جیب بود و مناظرہ بامنقداك کعید ر حاجی 


۰ 








( ۴ن ) سردا 7و 


60 
مپارک ایشا ھمۂ حلقه گرش شك شیر ر دوغ و امثال آن 
می آورڈائد و راہ سر میکر۵ ذ۵ و ڈلاااٹ -ت احلیاط می نمودٔہ 
و ثرغیب برڈگر و ورل فام حضرت مان ٤ہ‏ ]شناي عر خاص وعام 
ڈرآان دیار ہوں میکردند ثا عاثبت بعائاہٹ لمقصود باز گشٹم حفائچۃ 
. گذشت رو درسالی کہ حضرہ ت میان از عالم دنا سراپردہ در ملک بقا 
دنہ در اندک فرصت و بای عا م در بُجاب افنان و جمیع (صحاب 
اعل بییّت و خلفای؛ مشہوریں ( کہ ثریب پچاء شصہث ذفر کامل 
مکمل بودند اژانں جملة ترجمانں امرار میان عبد الوهاب کم میانں 
بابو نیزمیگفتند) همۂ ہر یگ میعاد بطریق تعاذب وثفاوب درعرش 
سہ جہ ار ساہ إحضرت (یشان ملعقی زدئد |ل ماشاء الله ر از عاہے 
طالیانں و میدن و خادمان ىك شظم جہہتا چۂ ڈوبسہ و از جہة سبقتا 
ڈسیسٹا ملیہاں س ابو (سعاق نیز ہسرعت از بادیڈ فراق بکعبة 
حقیقی وصال (تصال یافئند فملہم دمںى قضيی نیع ۔ حٗ مفہم ںی 
یننظر ای خواجۂ ہود ۱ ٭ ع 75 
کە جامی را کئی در کار ایشان 
بعد اژانں حانظان _ سلسلةً اوت قادریہ میانں 2 عبك اللة ہوں 
که ولد ارشد ایب حضرت سمیانں است چون ار درسالی که 
مذکور شد رخت بِروضة رضوانں کھدید حالیا حا جمیع گمالاك 
وقایم, مقام ھمۃ ذات عالی صفات مبان ث شیج اہو المعالی اٹ 
٭ شعر ٭ 
الم الله ما کُر اللیالے ٭ علی‌إلشیخ الصفیٰ إبی المعالی 


مرن ٤ہ‏ ایی ى زرهٰة ٤‏ معاںدت ظمکشۃة مڈمر پاہ 5 بالنبديی ۰ 7ہ ہچاں * 


۷ 


رم 


شی ابر |سحق لادوری 


از خلفای حضرت میاں‌شییداژد تدس اللہ مر؛امت درچایکگ 
رري یگانڈ زسانہ رآیتی از آیات حق “؛سانہ بوہ خر را درمحبت 
پیر تمام درباختہ و نعبت بذات شریفش ینان پیدا کردء ئە 
گویا یگ سعنہی “بے ہدر عبارت ملیے ٹعبیر بافنه وگرن حدرث 
و غبار امکان بردامی همتش اصلا ننشسّہ مجر دیدئش یاں. 
خدلای مژوجل برھردل میاہەغافنل پرتو سی اآند(خت ر درد 
خدا طلبی در بیئندہ مرایت میکرد و بغیراز در سہ یاری از یاران 
و طالبان همراز و ھمزبان حضرت میان قدس الله روحہ کە در اھور 
سسکی ۵اشٹند کسی دیگر را بضور خود نمی طلبید ر سقید ہمرید 
گرنڈی نشد و پیومقه در حیرۂ تاریك ئە دروں باغی ؛ بو ادزیا ۔ 
داعمت وگاہ گاھی کە شوق حضرت میان گریبانںگیر ار ملگشت 
از لھور بیلٹ روز در شی رگڈہ کە بمساەدت چہل کروہ زیادہ اہت 
پیادہ میرنت و [ستان بومیدہ بہمان پای باز میگشت ر تاب 
تسلی دیدار پر انوار حضرت میان دداثشت در حالی کە مڈذکور شد 
پملازست آی بژرگوار عالیمقدار مشرب شدہ یکشب ر روز در جوار 
ایشان مہماں بودمْ ر روز دیگرراہ شیرگقہ درمیںایامخلل تنہا بایک 
جلو دار ران دم ر ازھرجانب چتان وراهزناںکە سر راہ بر گرنقة 
بودند حیران می مائەند رمی پرمیدندکء یکہ درین بیابان پرذطر 
گچا مبررٍی همیں کە میگفتم کہ از خدہت میاں شیی إبوامعق 
بمازست حضرت پھر دمتگیر رحمہما إلله میرم ؛“جرں شنیدن نام 


)۴۷۲ٌ٘٦ 
. 4 پرل ۔ (سگلذع اللہ - اعلری علییِں‎ 
۰ ۱ ِ ۱ ۱ 

ؤ ماق حضرت مبر مید ”مد۵ جونبورنمت دس اللۂة سردالعزیز 

ما مبرزا ر ندیدء و - ُسبت بعد او رحلہےیف میر واقع ششل× 
پسیارصاحسصا جاہ و جلال وکمال بوںل و بروش سال مہہدریڈ رام 
و ثارہی“ ت سے چوں در 7ہ ہعشامة و گُجرات با 2ے گد|ئی 
مہمی ضروری: بأگرہ آمه و در (ندک فرصت آن معرکہ برھم خورں 
و شیخ اگجرات رفت درزمان طالب علمي نیم شبی ہومیله مولنا 
ع۵ اللہ قندھاری خویش حاجی مہہدچی (ھوری أَكَ طرف ]ب 
آگرن در ۹ےل شی بہاء الد یں مفٹی رحمۃ اللہ پملازمتٹ دی 
رحیدم در ججرۂ خالی تنہا دشسدلة مشغخول یوں ان دن یہشبی نبوی 
صلی :اللہ علیہ وملم خواند الیقعد قوم پڈکرون اللہ ال حعتہم الملایکه 


7 عئں) ۔- 


و غفیلہم الرحمة و نزاہٹ علیہم (لمکینة رو ذکرھم الله فدہ 
و ترجمة آن بیاں کردند و تلقیں ذک رگرفٹم و چفدکاہ ی‌ بن مشغولی 
دافم در خود فیضی عجیس غریب مشاهدہ میکردم رمعنذی 
ثرآنی پر سی مکشوت شہ جندگا× چنیں بوں کەاھر صدائی و ندائي 

ک8 همع ص,. را قرع میگرں ذکرم یىی پاشلم و بعض نز اطالتان انقان 
وأ دیام کہ اڑج ٹعرز ازماا یعنی نریش برلب چعپانیدہ 
ربعضی منگریزہ بدھان گرنشہ ہودند۔ مال وفائش معلوم نشد کەه 


و 


کی کا بوں ۔ ذکرلاہ بالَْیر ٭ 


)۴) 
اکار آرردہ گفت ارل صحبت ایں طایفه مرا نيك در اناد بوٹ 
بنابرا ہآں طریٔقہ گرریدم ر بعد از الكە حقیقت حق الیتیی ظاعر 
غد زان ابا نمودم باءزازش باز گردانیدند ر درسال نہصد رنود 
و مہ (۹۹۳) در زمان توجہ جانب اتی چون بسرھند رسیدند ار را 
ہار دیگر طلبیدند ر تئلیف زمیں مد۵ معاش گردند و او تفاءمت 
را دمت آویز ماخقہ قبول رد و خراهیلخواعی فرمان ٹویسائیدہ 
حواله او نەودند استثال ام رنمودہ فرمان را گڑنت اما غیوۂ توئل 
از دمت ندال و بأن مبی نپرداخت تا آىمہ درگذشت مدار عمل ار 
برکنات (حیا و کیمیا دوں سالي کہ نفرات الغ میرڑا شد فقیر ھمراہ 
محمد حسیں خان بودم اررا در مرمند دیدم فایدۂ چند از کتاب 
لحیا کە درپیش د(إع٥ت‏ بیان میکرد و ”حدوٹ خان نام یاری کە از 
عہد املیمشا:آعنائی باو داعت ر خی مبارک اررا درژماںکشائش 
غیع عائی سیف اللہ خطاب دادہ بوٹ ازر ہرسیك ٤ہ‏ دل 'چیست 
گفغت ازما تا دل ھزار منزل راہ امت ازاں چۂ می ہرمید “کن 
اخاق بگوئید۔ بمد اژان بنقریب ذکر می رمید ”حمد جرنپوری تدی 
الله روحہ مغول پبری را آررد ر از وی شہادت خواست ار گقت 
درزمانں رحلت حضرت میر۔ید ”حمد جونیرری درەراہ حاصر بودم 
گہ اڑ دعوبی مہدریت آبا آرزن ر فرموت کا من مہدیی موعوٹ ذیعتم 
و لله اعلم۔دریں میاں “سدون خاں آعستۃ میئقتگکہ سیان عبدالله 
طرنہ گاری رہ ئە شیع علائي 'شچارہ را بئشتن اد و خودٴ تدم از 
دایرہ بیروں کشید -سیان عبد الله درسی نود سالگيٴ در سنۂ (٭٭٠)‏ 
ھزار ازبی سرلی معتعار رت درجواز حضرت پربرد‌گار ڑ شانہ 


0 


(ع۱١)‎ 


میارں عہں الله نیازئ مرمندی 


فمپرری ہوں در حجرۂڈ کہ در جوار خانقا×ا جدپد بیج متا و 
حا بعبادتَخانة پادشاھی شہرت دارں پیوملہ معتکف بودی چوں 
شی امیلم مرتبڈ اول از حے کە براہ خشکی رنلہ بود تشریف آثرہ 
او رخصتا مک معظامہ طلببدءہ بشیخ طوساری مشةملہر ذکر مان 
. و أاھل اللہ کەه در ولیت عرب ر عجم رو هند دیدہ بوٹ نوقشلہ د(إد و 
در اکمرباال میر کردہ ایری طبقات مقاۓ را دربافت ر عبت 
یارانں می رمید >حمد جرنپوری دس اللہ روحہ کہ دعوی مہدربت ' 
کرںہ بوں و بكُجرات در ۵ن پۂٔوسّہ آخر ھمانى طریقه اخثیار کردہ 


یں تاميی در بیانہ در عہد [سلیم شاء بطربڈ گہ سابقا مہدکور 


کف 
گشت در زاوب خمول و گمنامي اونات بە ہي تعینی و بی تکلغی 
7 زمسادیکۃ بلقر یب ذکر شی 


باغوای ”خدروم الملک آزار پسیار دادہ و زجر و ضرب شدید بلیغ موہ 


علاثی بیائہ رحمء الله (سلیم اہ اەرا 


پاز مسافرت اخنیار کردہ در (طراف و |کذاف جہان سیاحبت “سی نمەوں 
آخر عمر ترک دعری مہذریت ذموںہ 7 در سرھذد کون عزلت 
گزیدہ . بط, ربق سایر مایۓ سلوک میکرد و هنگامیکہ پادشاہ آن 
حجرہ را کە قریب !ەعل واقع شدہ بوں تعەیر نمودہ تعبیر بعہادآخانہ 
فرمودند و نام میاں عبد الله بأن تقریب مذکورشہ اررا از مرھند 


طلبیدںء کہا صعبت ۵ (قلنہ ر خہرما پرسیدزد ر از مہدریت 


(ازڑامع) 

بفل و ایگار مینموك اگرچہ ارادت بجلی دیگرداشت اما ارشاد اڑ 
شی صحمد غوث یافنقہ در آذاب طریقت کابع ار برد و کار را ذك 
او إتمام گردہ اڑ مشرب مونیه ذرتيی بر وجة اتم ۵اشت چوں در 
عہ۵ علطای ۔ محمود گجراتی غج صمیمد غوث از ھئدومٹان 
رت رنت شیع علیمتقی کہ اڑ مشای کبار و مقتدایانزماحب 
اقندار و علمای بزر گوار آی عصر بود ننوی ہر تتل ڈیۓ“حمدغوٹ' 
نوثت ر سلطان ان را موقوب برامضای میان'وجیہ الدین داشت 
چوں میان ورجیہ الدین بشانڈ غیجچ رفله در مرتبة ول میفنڈ رريی 
او شدہ بوں استغتا را پارہ ماخت و غیج علي اي اخنیار بںنزل 
میان آمدہ جامہ پارہ کرد و گفت چرا بشیوع بدععت و وقوع رخنہ 
در دیں راضي سی شوید در جواب گفۃہ کہ ما ارباب تالیم ر شی 
أھل حال فہم ما بممالات او ذمي رمد و بظاھر شریعت ھد‌امترضں 
قاصح برو مّوجہ نمیگردل و ایر ون باعث (عتقان سلاطیری وحکا مگچرات 
'برغیۓ “حمد غوت و جات آو ازاں مہلکہ ۔ بعد اژان در مجلس 
پارما میگفت کہ نظر بظاعر شریعت چنان بایك ہوں ٤ه‏ شیج عليی 
ملقی امت و درحقیقت آفچنان کہ مرشد ماست درسنة (۹۹۸) 
نہصد و نو و هشت ازیں مرالی وحشت در گذشت ٭ ر شیۓٴ 
وجیه الدینی تاریج وی یافقه شد وچّه الله الی الرضواں۔ مق ی ‏ 
قمالد کہ ملازمہت ایں چہار عزیز نقیررا میمر ن٥دہ‏ ر ذکر 
ایشان إمتطرادیست ٭ 


٤‏ _-_س سے 
: 


)رط )۔ 
معجز بیائش مرھم جانہای مقثاق بوں بسن صورت ز خربی 
مائثرت مرآمد (مل ژسان ہوں س00 رخلیق را وعظ و نصيیےں 
فرەودی و رسایل در تصوف نوشلہ العق در گکمالات ظافری ر 
باطنبی شی هیی تردد نیست و بعد ازائكە ئەم در دایرا' ۔ إبناء 
ااثمانیری عثٌفاء الله ۔ نہاد در شہور نہصد ر ھشنال و پنے (ہ۷۔) 


بدارالبقارحلت نموہ و ھم در اعظم پور مدغون گشتہ ۔ عظّرالاہ شانہ٭ 


میان دوجیۂة الدیں احمد آبادئ 


نسب ار علویست خود را !اجہت غرابت شہرت بای ناد 
(ز علمای ہار ررزگار و صاحمب صلاح و ثقوی ر ”جاھد× استك ر ہر 
جادۂ٤‏ شریعتا مظنم ور٥ر‏ گوشڈ قفذاعت مقیم دایم ہدرس‌علرم دینی 
إشلعغال داشہك و قدرت او در جمیع علوم عقلی و نقليی بمرتبڈ ہوں 
کە کم کذاب درس از صرف ھوائی ثا فانوں و شفا وشرح مفقلم 
ورعضدی پاشد کہ او شرح پا حاشیه بران نلودمہ رخلائق را پدوسنه 
از انفاس'مۂذبرکڈ او فیض میر سید و حق مبعاہ (مم الشانی را 
ظاھر و اورإ مظھ رماخنہ ہود تا هر روز جمعی ل تعد و لاتٌعصیٰ 
از بیماران و ”٭حنتا زد گان بملازسہت او آمںہ انماس دغا فور یی 
و اثر آن زرد می یانثنه ر ھرگز بطور خود 'ٰخانة'اھل ففیا نرفڈہ 
مگر در مدت عمرپک در بار بعسب طلب و اگراہ قدم از خاذہ 
و ““جد خود برای نماز جمعە ھم بیروں نماندہ و خانڈ ار مقضد 
اقصی اکابرو اخیار روزگار بوك و درباس ر وضعهیی امقیاز ازآحاد 


الناس ند(شلہ ہچامة درقشت اکتفا دیکرد و ھرجچۃ فلح میرسیں 


)×۴۱ُمَ) 
ازر ظاد ریشدیٔ و اواك و احفاك فرخندہ فہاْ ار بمیار ماندہ فرژزدانٰ 
دانشمند ءفید ریش از فردر دمت در “جلس شریف بٹرتیب 
آنقدر نشستی کہ ہر آیندہ اشتباہ شدی کۂ ۔حضرت شیۓکدامامت 
و اولاد گدام در از شغریعت و طریقت و حقیقت چلدان جوامع 
الگلم فرەیدی ئە از احاطۂ تقریر عوام ہلک اکٹری از خواص ھم 
خارم یا ئد و دست ھرنانس بوالہوس از داسن ترجمان آٴامرار 
کوتاء و ایئکعنی نیز باعث إمتباد میقد در ژدانی کہ خلیعة الزمان 
بار اول بدمع و رنع ”“غالفا‌بر مر جواپور اشکر کشیدند واز معسکر 
تا جونپور مہ روزہ راہ ماندہ یو کە شیع در بلدۂ مڈذکئرر برحمت 
حق ہیومت ونقاب خفا از عالہوفا ہر چہرۂ ھسیکڈید: مصداق۔ 
بُل اَحیاہ لد رَبَہمٌ ۔گردید و ک٤تب‏ ارراق بمازست آں قدوۂ آعاق 
درمیدء ۔ وناتش در۔نۂ نہصد ر ھغتاں (۹۷۰) بود رشیے ادڈن 
تاریے رنائش یابتۃ مد ٭ ۰ ۰ 


7 


کَ عبد إلغفو راعظم بروری 
ائظم پور قصبہ اومت از تواج اسقبل وی مرّیيہ شیع 
عبد القدروس چھنی (مت صاحب گمالات صوری رو معنوی بود٭ , 
ریاشت و ”جامدم کردہ ودر مقابعت حضرت ختمی پئاہ صلی الله 
عليه و آله رملم تونیق رفیق ار گھٹہ در اعل صحبت زرد تصرف؛ 
کردي و ھرچنٹ طالب را مثادیت کمٹربودی جاذہڈ شیۓ اررا اڑ 
جا برِہ ہی اخثیار مایل خدست ساخقي افثر اوقات درس علوم 
دیں نرموی کم باغت فرجامش راحہ دلہای شور اگیزر زبان 


‫َ 


).۴۱1 ) 
7 ۔ ‏ ۰ 
اقبات إن بُمایڈن *٭حرر نی سطور جمال حضرت خواجہ ر زسادیمة 
بوداع خلیفة الزمانی آمدہ بودند اڑ دور دیدہ اما معادت مازمت 


ر دراہف 4جاررت ذیافتہ ۔ سلام الله علي رو میں آبائہ الکرام ٭ 


2 ادھرى جونہوری علیه الرحەة والرضوان 
سریه والد بزرگوار خود شی بہاء إلدیں امت از ملسلۂ نچشتیء کہ 
درزمانں خویش مقہدای ماع ررژگار ود٤‏ عمرطبیعیدربافدہ بِلکه 
آزاں ھ گذْرنیدہ چماچۃ پسرانش در سن هغناد و هشناد مالگي 
اغدمرت او قیام و(فلند و نبیرھا ران ڈیاس و خلاصے حیائش را 
ہنمام و کمال صرفف عبادت و تعصیل معرنۂ اللہ گردانیدہ (گرچہ 
علوم ظافر: یىی بسیار تُعصیل گرںہ بوں [ما خر کر درس نگفتی وذرق 
سماع وعالت بی نہایت ۵اشت و پاوچود ضعف بدئی و بیڈرتی 
ٹرکیب عتٌصر جا ڑژ سمهی جمبٍع اعضا کہ در ودہشثا ےدید وضو د 
۰ ہے 9 سے ّ۰ 
از معل ارام برخامدںی دشواز وی ھ رکا اواز عمرردی شنتیدی 
بسماع برخامتی و چنانں بی طاقنی و تردد و حرکہدکردی کەچند 
گساز حفظ ار عاجزآمەندی ردر وقت ا۵|ی صلوة غرض‌نیزھمدیں 
نسبت ڈاشٹ کہ سفن و نوافل را نشسلّہ ا۵ا میکرد ر بعد إزانعہ 
اررا ہر مید(شبند ر ٹر یم می بھهعت فرش ر | ایسنادہ میگذارن 
چنائےہ می احنیاج بمدد و ما۵ نداشت ومشہور چئیں امت 
کہ خوارق عاد ان کہ بطریق [کلی و شرب ازم حال رد ہو۵ بی تکلغافہ 

: ۰ 


رم( 
جہة خاطزمری بودہ پاش و الله اعلم - ونائش در سئۂ نہصد ر 
ھشٹاد و ھفغت (۹۸۷) زوئ مود ٭ 
خواجۂ عبد الشہید : 

خلف رید خواجکا خواجە (ست کە خالف صدق حضرت 
خواجۂ احرار إست قدس الله ارراحہم وتنی کە خواجة عجد الشہید 
مشولد غدہ اررا بخدست خواجۂ احرار برد٭ ان حضرت خراجۂ 
|حرار اررا درکفار گرفہ نرمودہ ند کە سرد 7ک خوامہ غد خدمہتچ 
خواج صاحب گمال ظافری و باطنی بود ریاضات شاتہ کشیدم 
وہ “چاعدات بعیار کردہ “جموعة کمالات انساىی ہود و خالیق از 
إنفای نفیسۂ إن قدرهً ارباب صلاحیف کسب فیض نمودہ ھدایت 
می یائٹند در طریقۂ علوک تدم بر مم حضرت خواجۂ احرار 
قدس اللہ مرہ داشت از سمرة ند بہنٹ آمدہ ھزدہ مال دریلچا بوں 
ور سنۂ نہصد و ہشقاد ودو (۹۸۲) میفرمود ئە وتت رحلت 
ما نزدیک رمیذە و ماموریم بانق مشتي اس٘خوان خود را 
در ممرقند گور خادڈ آبای خوںد رسائیم و سٹوجھ عمرقند شد رو 
چون بکابل رسیدہ درھماں ایام میرزا شا× رخ اعل کاہل را اسیر 

٠‏ کردہ مقوجه یدخشان بوہ ہومیلۂ شفاعت خواجہ قریب دہ ھزار 

آەمی از ڈیە ارباب ظلم و طفیانں جات یائٹنك. ر چوں بسمرتئد 
تشریف بردہ ان بعد از در مہ روز جہان فانی را پدرود کردہ 
در جوار بای بزرگوار خویش مدغوں شد رتبۂ خواجہ ازاں 
عالی ٹر مت کہ خوارق وکرامات اڑان خلاصة کماات ڈکر کر 


‫َ 


(1 ۹م+) 
و از“ حبمت دنیادارای بغاہیت “جثفذب بودا رو الففر ری ر شعار 
خوں ساخلہ دایم ایثار کردی و طالبان را ارفا۵ فرمودی ر ھرکس را 
٤ه‏ بن مساعدن نمود: لخدمہت شی رمانیديی از انقای نغیمة 
آن برکت زمان و تبلة جہانیان فیضيی بار رمیدی در من نہصد ر 
هشنماى رو ڈو )۹۸۲) خیمہ درسر! اپردۂ جلال رو بارگاہ وصال ایزدمتعال 
زشانہ زہ یا شیرداوہ ولی تاریخ پائللد رح الله رحمةً و امَعةٗ 


و حشرنا نہ ضف المغۃ إِلْچامعۂ * 
ط۔۳۰۳( 


شہ ا ابی 7 أُمردهھة 
مالک ٭جذوب بود ی و دذَبِقة از دقایق شھ ریعہتا دطہرہ باوجرؤ٭ 
آنںحالہت ازو وت نفدی و خوا رق ہمیار ازر نقل‌مییلد ۰ یىی تگلفت 
زیسٹئی و مہ رید ۰ رذتي ژماذیکۃ ود راز ملازمت حضرت میاں ث شے 
داوُد: قدس الله مرة ہ (لعزیز از ؛ پذےاب باز گشته یراہ امروھہ ملْوجڈ 
بہداوژن بول در ملاڑزمسہت مل مہشار الدِة رفات انی از کلام مجیہ 
خواذكہ و خطاب ل(ءا یلعو ں 1 ر۵ك٥‏ و گاہ کاف٭ی بجاذب ںی ,. اللفات 


نموٹكۂ اشارات در باب فضیلت جزا ر اجر صابرانں میفرمود و کریمڈ 
و إلبافیات الصالّات الایيه برزیان رانه بعد إڑی ظاھر شد کە 1 
تلمیمي ہود بوقوع مصیبئثی که مرا رٹی داں “جچما ایک صبیگ 
دإشلم کہ دل مرا | بای خیلی نا بوں و دریں۔ مغفر بودم ار در 
بداون‌!ز عالم پرذریب درگذشلّہ ہوں غالبا آن مقدمات تسا یلخذش 

ج مل ےمسجم ہج حسمت 


([ع ں') مید اہن إمروفہ 


(ے.۰ْ۲۳۰) 

فدام ما چیزی اشیدند چون نوبت بی رمید این پدرادن را 
از بن مبارک فروٹ آوردہ مرحمت فرمودند و من پوشیدن آنرا 
گسقاخی دانسٹہ برای تحفە بردن ؛جائی بامابت ناهدإغتہ بودم 
حا ہشما میگذرام آنں مدیڈ غیبی دگئي باد آررد را بہ تین د 
تبرک ازو گرفتم متططٴ 
ہت پیراعنت آمد بەہ سن ٭ لذت جاں یانتم زان رابعہ 
خواندہ بودم فائحه وصل ترا ٭ شد تبواع الحمد لاہ زاتع 
و آن “خی راکە فرسودہ بودند یاد آرردہ اڑ خوارق دائحقم و حا آں 
پیرامی وومف را برابر جان نا٥‏ میدارم ر اأحمد للہ علی ڈلکگ 
ا ٭ شعرہ 1 
ولما ٴالفغت الشوق جو جنابه 

صن المہد ار جوان یکون الي اللید 

٭شر٭ 

شوق کو در ضمیرع و مہر تو دردلم 

با غیر اندرون شد ر یا جان بروں شود ۱ 

>جمل احوال آٔن حضرت اینکه قطب زمان و صاحب؛ شف و 
گرامات و خوارق ظاھر و حجے باھرہ ہو وریاضات شاتہ کشیدہ ر 
>جاھدات معب نموہہ کسب علوم ظاھری در ایت کردہ ز آبادء 
نیز نرمودہ مٹوکل وگرشہ نشین بوںہ و ھرگز بخائڈ اەل دنیا نرزنہ 
مگ ریکبار اععب طلب از خیرگقہ بگوالیار نٹ إملی مشاہ - و ھرچند 
خلیفة الزمان وقت ڈوجھ لجانب پٹن شہباڑ خان را بالب شیچ۔ 
نرمقادئد تاماتاتدھند عذر نرمرون کہ دعلی ما غائبانه بس است 


)۳+(( 


و بایی تفثری جندآن جراعر فوائّهك نثار گردنه گه درمايی اعلتكع آز 


دتیا 


دیدھای حاضران برد! می رای کی رفہتا و وت مطلب فرامیش 


ہ۔ 1وح 5 حسد ٠‏ 7 ےھ ج- ھ 5 
کشته حائنی دیگر پیش ]مك که تح ان ننوانں ىہ بان درں و سوڑز 


و‫ 


وداع.کردء فریادعا زدم نل ٭ 
دل ہامید صداثی کہ مگر در تو رمد 
پالہا کرٹ دریں کوہ که فرشا نکر 


۰ 2 7 یس 
در ڑدہتا دی 


ر چوں بنقریب فقزات میرزایاں الغبیگی چہ 
فقیر و چە وقت پا گنی ر(مہای مابییں لغور و شیرگڈہ 
سسدڈول بوت >ن تلہا یودم خادمہی ر پدرکۂ دإدنه ٹا مرا 
در الھور بجخدہت غیے اہو ای مہزنک يەهە إز عاظ م خلفای 
ان حضرت بوں برماند و ایشان یه همراھیی تاغل بلشکر حھیٍِں 
خان کہ از طلبنه بڈٹھور ]منج و ازاچا داعیگ غانت و کولہ۵[ڈ مك 


پرسانکد جینں بڈھور رمعیەم پمصےوب مرڈام جہددذری خأان بجادلب 


ھندوعتان رواں غ دم ررڑي درمنزل سہارن پزر درباغی شساء از 
داغ چدائے آحضرت کباب بودم کە مسانری پیراعنی ٥ری‏ (ث) 
ردست گے نہ نژں مرىی اوزك ایز بگیر کە اڑ دست پیری 
پارڈ خرج را پمں بدعید بعد ازانکہ حقدعقت 


٠ 7 7‏ _ چھ مہ نے ٠‏ 1 +7 
حال پرمیدء دہ گفت ژمانیکہ میرڑا ابراعیم حسیی را آى جغان 


واتعه پیش آمه پا جماعة اع از عپاعیانں ار حادثہ زژدہ و تاراے یافقه 
عوز و و عریان درشیرگةہ پمڈدژمتۂ حضہرت پیر دماگیر ریدیم و 
000 0 0 0ا رہ ہچ دو ا 


(1) ذرشرمہ یم مییے ستشه 


(ےٍّ ) : 

نقبري منزوی ومڈشرعی منقطعی منوئلی مرتافی امت ئە اکڈر 

. ارقات ررژائم در مقابرمیباعد رڈیانہ در<جرۂ کە دارد بعبادت وطاعت 
صرف میکند امًا تبیله دارمت ر درنٹوں مپامٹری بیقرینە وبیعدیل ٭َ 
وصاحب اخاق حمیدہ ار اطوار تایسته است نرسودئد ]لجمامہ 
نا درریشلد کە این افترإ بر حضرت غرث رغی الله عنہ می 
بندئد رراد نی !شچارہ میزنند ر آن بشاراتِ ر اغازات ھمہ ازتسویات 
عیطانی امت حضرت غوث رضی الله عفہ بین چنین |ہور چوں 
راغی باشد چہ (مر ار عمە (ینست کە خلق ”حبت دنیارا اڑدل 
زایل ساخله بصدق و اخلاص رری در ”حبت خدای تعالی آورند 
و بدراموں آرزرھا و ھواھا نگردند نہ آلکه کسی طریقۂ عبادت در 
ریاشت و “جاعہہ: را گذاعۃہ باز در دام دینا کە دشەن خداءست 
بیفند ازجانب سن بآن مید بُِوئید کە خدایتعالی ترا تونق 
إمتقامت درآن رادی کہ داری کرامت فرماید اگر شائبۂ اژدوعنی 
لذات فائی دردل تو بات یماندہ باعد موباید کە معی در ازالۂُ ای 
ثمائی نہآنکہ بہ ٹزریر ر تلبی سآ جمع پریشان نادان منرور شوی 
واز راہ انٹی اکر طالب دنیا بچادشاعی ( کە نہایت مطلب 
دنیا دارانست) برمد و طالب آخرت.هم اٹم مقیم جارداني‌از و 
قصور و لذات آخرری پیوندد و طالب خدا احمرت ”عررمی رو 
نومیدی از مطلب خویش بمینِ ھنوز آن حرمان وی ھزار بار 


پہشرو خوشٹر از تمتع و کامرانیی ایں در نریق ڈدوں مت مت 





7ھ ن ) سپاھی گری 


)۳۴۹>ِ) 

املامنمی پدومند و تلقیں نمیگرنقند ر در و ڈیوار و شجر ر حجرآن 
بلدۂ طیبەرا از غلعلة تسبیے د ذکر مملویائنت وگلاة مبارک عنایت 
رہ حکم فرموڈئد کہ ازجاذنب سن در امل خوں زایپس پاش ٤ہ‏ 
روش مس شمذِنں (مت ور ”عجری ر روپائی از اعل بیِت طہارت 
پمشعلقان و فرزژندان تغیر فرممّادند رو چوں عرش گردم کہ پیراھنی 
اگر لطف شود نور:علیی نور (ست بعد إز تامل فرمودند کہ ان ھم 
پوڑمتا خواعد رمید و بعضی اسرار نہانی و مقاصد ر مطالب گفلھ ٴ 
ر شنیدہ در صدد تحصیل رخصت بردم دریں میان آ'حضرت اجہة: 
ضغفصف کروی ے۸۵ سوار إژ >سچد قح مہنزل کردند و پایڈ تمہ ڑگ 
عالی را بردریش فلہ جچند قدم راہ رنٹم در(اعالت گریہ پرمن 
ژرر آررں توٹعف نموںہ ورموددْد کہ مر بنھانیہ دشسکہ چندان 
”ضن اڑ سعرذت و”حبت خہایتعالی مذکورماخٹند کہ مرا ذلق 
برقلق افزیں رڈزی. در وقڈت وداع بومیِل سبٍانں عینں الوھعاب کہ از 
را دہ روںےے زپھزھ۔ سس ظکھ 

خلص ا(صعاب طوئیںی لہم و جچھیںی مہاب ۔ ہو عوضش گرم کہ خبر در 
مشای ھن چئیں امت کہ وت خرج سیدی نزدیک امت و 
اکڈری اژان جماعہ اتفاق بریکی از سا(ات 1 دیار کہ قبل. ازیںی 
بچاد ]ہا واجد ا۵ ار ہسریر ملطذت دھلی ر بداوں ملمکن بودند 
: ئموںة در تہیڈ [مباب جہاں و امنعد!| ١سلےم‏ ند و میگویذد کہ 
ماموریم بد یں سر ازجانب حضرت غعوث اعظم رضغی (لله عله و 
يپعضی اژ امرای مرحدئ ر یز بخود ملفق ساخلہ و بعضي 
۔ ذفرمقامسات و واقعات بپشارٹھا بائله ژخواھند کہ آن دعب را ازٹوة 


رعسص( 
معبت ر امثقاد در زمیں استعداد می ةاشثت و غایبانء بایں 
هوںگرنغاری اعت دعم 
8-17 4 3 4 7 ھ وج-5 ھ۶ 
اری اری گوش پیش از چشم عاشق سی شود 
و در هھمان ایام چند سرتبے تصد سازمت آآحضرت ٹمودہ و تھرٹمڈ 
طرافآن آمغانمةیک مطاف بستھ اجانب شبیرگڈہ رراعە وکاعی 
والد مرحومي مغفغوري سانع آمدہ ازمیان راہ باڑ گردانیدہ آررد و 
گاەی موائع دیگر رہی میداں کہ باعثٹ یاس ازان درلت میگردید 
ومدت درازدہ سال بربی (نتظار گذعثت تا یكي از خادمانں آن 
درئاہ کس الو نام ”چرں رری کہ وءیلڈ سابقڈۂ معرنت غایبازذہ 
ھمون ہوں ھما لا إز غیب سایء برسوك بدارن انداخاء ررڑی 
بفقیر میلفت ٤ه‏ حیفے نیست گە حضرت میان درعالم باثد ؤ تو 
محرم مائي ر یکمرتجہ مم ئہ بیٹی اڑیں نقرگیرا آتش درچانں 
حیران سی اشاد و حقیتعالی در ھمان ایام حببي الگاشت ئمےمں ٠‏ 
حسیر خان کەمر! رارطڈص بت مازمتباار نرہ بتعاتب ابراهیمحسیی 
۔ میرزا ازکانت وکرلہ بجالب مُلُجاب رنت رءقیر را اعباب ادراک[ن 
سعادت مہیا گردید تا بطوریکه سابتۂ تحریر یافت اڑ لھور بشیرئدہ 
رسیدہ چیزی درجمال آآعضرت معاعدہ نمؤدکہ کدام صاحبحسى 
را بأں نسبت توان دا ر در زمان تبسم دتکلم نوری از ثنایالی 
مبارک ایشان می ثافنت کە ظالمت آباد دڈل آزاں منور گھت و 
سر وجۃ اللہ عیاں گردید إأحاصل عہ چہار روز بہرۂ از زند انی 
انی برداشت وکم ررڑی بوٹ کە صم صد د پنچاء پلجاە ھنەر کم ؛ 


و ہیش باخیل و تبار خویش آمد: درملازمت 7آحضرت بعرف 


(۳ك) 
خواہ ار ماليی پکبار خواہ دربار ھر نف و جُس کہ از فدوحانتا 
جمع میشہ ھمۂ., را پناراج م۸ ی ۵۵د رخود رو ژوجڈ مہطہرہ در 
کجرۂ کؤ میمنگ ن وہ غیر از کوڑۂ بفالد ری باخول و بوریای کہ 
لگا زمید(غلند و چوں خزاذہ زا ہرر>ی دیدند پار دیگر نیز ٭٭چلیٍِنں 
ما ملفرمودند و بارجودں ایںی در ایام میلاد و عرس حضرت 
فوث (عظم رضي الله عذّهہ صربف سا ؛حثاي ال زوار از طبقات 
7 وام و خواص إلفا کہ ذریب بصد هزار کس کم ر پیش جمع 
میشدند ھمہ از لنگر خانقاہ بوہ ر ھدوز آن تصرذ ف !حمہ الله ؛عال 
خود د امت بلک بمراذئب اژاآن زہ یادہ ۔ بعضی اژانں لمات مات 
مات پر ژیانں الہام ہیاں و حقایق ترجمانں میگذشت ایپلنستکہ 
ہعماللۂ الدلیل المادی فی ظالمات |عار و إلبوادی - اثرایں کلم 
قڈدمیء در مخاروف ر مہالك دیدہ بگرإت تچریہ شد×ء ر ڈیگری٭ شعر*٭ 
سبےانں سن فی ذاتء انکارنا تعیر 
مبجان مںٴئيی درکہ اہصارنا تلطیر (1) 

و امثال ایں ارمیء و تغبیعان ر (ذکر ر فقرات ہمیار امت ر ”جح 

سہ رآ عضرت کە خو۵ یافل ان ایی بوہ ٭ شعر ٭ 
“حوں دارژٹ عی اسم دورعم ٭ ٭ فان الفقر مم و کل و قشم 

چوں جامہع ایں‌ارراق ۵ر عہد بیرامخانىک5ۂ پبہقریں سم عہدھا بوں و هه 
حکم عرومی داثت در اگرہ طالب علمي میکرد و صیت عظمت 
و جاالت ایشان از بعضی: دروہشان شلیدہ ہو ازاں عہد باز تخم 


دم نس بے ےج کے سے سک ے سے سے چ سے سے ےت ہے ارہ ںا اہ 


) ٌ ( در نمخہا تطمبر۔ م رکوممہتا 
۱ : 


ڑ سے 
فرسقّاں ٹا جریدة با یگ در خادم رران غدہ اندر در ببریں گرالیاز 
مغدرم را بقعظم و احقرام تمام ماقات نمودہ در جائی فرود آمدہ 
۔ ونشمتہ حبت خوب برآمدہ و ساعیاں مفعد مخالف مجر 
دیدن ایں صحبت بہر گوشه فرار نمودہ انك چنالچە بعد إز تفےمں 
پیدا نمدند و “خدرم الملک گفانء کە اڑینں رری دررغ نیاید 
بعد از حرف و حکایت پرمیدہ إنڈ کە تقریب طلب فقرا منقطعٌ 
چۂ بود مخدرم (لملک گنڈہ گ”" سرید(ن شغما را شنیدم كە دررنت 
ذکر گفتی پاداوژن یاداوٹ سیگویند جواب داد: (ند وہ مگر إغتیاد 
درامثماع رفنہ باغد و ا3 لیں جماءہ ظاعرا یا ردوں یا ودوںد میگفتہ 
باغند باون تقریب یک رر'ڑٴبا مخدرم الملک یایوکگ شب ( +) بودۃ 
گلنڈ چاد اڑ مواعظ ر نصایے بلند و معارفک وحقایق ارجمٹہ 
فرمود: آن آو مٹائر شد×ہ از همانجا (یشان را باعزاز ہاز گردائید: 
ہگاعی کھ در مجلس شریف ایشان ذکر وزع ر تقوی میان 
حسام الدیں طلبنه رحمہ الله (؟ە غمةٌ اژڑ جایل ارصاف ار در 
اجاتالرٹید مذکور شدہ)میرنت میفرمودلد حیف کہ میاں‌از رق 
رصبت ذاتی حق تعالی بازمائدہ مقید باخلاق گشت ام ع ٭ 
حفظت ھ یا و غابث عتک ایا 
٭ع ث٥‏ ى؛“,/ 9 ف1 
آخر بنمر کە از کە میمائي باڑ 
وشان حضرت شیج دربذل و ایثار چنان بر کہ ڈرھرنچند'گاە 
...سس ش سس سس مس ٭ سس سے 
( + ) ھمپنئیں لشت درھریہ سیۓم 


( ۲۱م ) 
رھائہد نادری دس اللہ مرا 11 فرژند شی میں إاقادر ثانی پدر 
شی میں القادر 11 تار تحریر در اج قاہم مقام والكد ماجہ 
اقم (۵'' موہ و در ھر مہمی مشکل لوجۃة یپاوں مریل مران 
آوردہ إلنماس فالّعہ میکرد در نوفشڈن “جرۂ طیبہ و ۵(دن رخصت 
گاهيی, ۵ریم رحمەاللہ رحل إناہت دراجا انداخثہ بود رفتہ لعگم 
غلبة اجذبه فرسون کہ ایک غوث اعظم رضی |للہ ەہ بحاضر و(شارت 


٠٠ 


میفرمايك کچ '٭جادہ و عصا و “جرۂ خلافاتار |مہیب و “حفہ رمایر 
راز ٭شلخت و۔مقنداثی ہی حوالہ فرمایند چوں خدوم تندی 
الله سوہ بران واققعه ملہم شہ وعلم بعیں الیقیِں پیومت همة 
زدالقع الٰی زا تنظترت طالب ای خیش میر ر آزمیر 
عروجيیدمیر رجوعی باز آمدہ در معمورۃ جدیدۂ شی رگڈہ٭ ئزدیک 
اجہئی بساط آٹاہٹ گمشردہ و در ومطجای ملتانں ٌ پنی میانں 
دو ماسلۂ علیة مہروردیہ و چھتقیە و ملسلۂ تقادریهٴ علیہم سن اللہ 
إلعیة را رواج۵إل و کر بقوت ربہانيی:و سرب حقانيی (])از پیش 
چنان بر کہ غلغلة آن ثارثت نشی صور فرو نذشینہ وزمائیکہ ما 
عبد الله ملظان پوری مشہور ب خەوم (لملک کم رجہ و اجلہاد در 
امتیصال (ھل ال بہٹ تائ قتل چندی از (یشان گر دیہ از 


گوالیارفرمانں طلب املیم شاہ إفغان مور باحضار حضرت مپان نیز 





سسسپوس-س--سسسسشتے 
7 ) ۵درھر سہ اسینم ئ6 از پش 


رےََّ) 
دریائشہ ررحائیت حضرت غوث الثقلیں رشي الله تعائی عنه 
درھمٰه احوال بطریق ارہس سمد رو معارن ر مراتب بودء 
اْرا پیومتہ درننار میداشت و احولڈ خوہ را عیانا اجوبە می شنید 
تا آئكه بروش حبوبان“جذوب ر ”جڈربانں“حبرت اررا کشان کشان 
پبارگاہ وایت ر ھدایت رعغمیل و خدع ترب رحجلۂ ئبریا و 
نیس تدس رب جلیل بردند ودر ایام جثب سررپا برە در 
تعرای نواحى دیبالپور ٤ہ‏ ممکر سباع ر وحوش ر طووربرت بچائیکہ 
سالا بشیر گقە موموممعمت میگشت ۰ع ٦‏ 
سا عاعەق حرگفتة حرای دمٰشقیم 
و گہە گاھهی کە بطواف مزار مٹبرک حضرت مخدرم م6 
گنیشەر تەدس الله سرہ میرثت جا آغارتہا ہی یامت 7 
۔ بھارتہا می خنید ار مکلماتی و “عارراتی میرنٹت کہ تقصیل 
آن را ایی عجالہ ہرنمی تابد و درکناب نغمات دازدی ( کہ زبدة 
الولیا و نذلییۃ الامغیا شی ابو المعالی ول دی رحمت الله مذکوز 
گە یک تارہۓ ولدت ہا حعادتش ۔از۔ گد ای غعیۓ داود ۔ ردیگری : 
از ۔الو المعالی حق پرست ۔ مفہوم میشود حال جا نشیی حضرت 
ہیاں شیج دارد تد س الله ررحۂ لمت) بتفصیل ممطور امستاروچوں 
عہدت بیست حال کم و بیش در جذبہ د سیر -عاری ر براری 
گذشت ملہم برجوع اچانس میر و حلوک و آرثاد خلابق میعد و 
چوں پیری و مرعثدی ظافری ىداعثت درحمل بار اماذتتوقف 
سینمود ٹا آئہ از ررحانیت حضرت غوت اعطم سلقن و ساسور بأن ۔ 
معالی له ۶ہ ؛جہت شافقداشت للللہ دمت (إنابت 2٭غدرم ذیع 


7 


ہ۱ےں۲)۔ 

بآلحضرت آسوخنہ إند و گاہ ھی کہ برسم لشعیذ خاط ربنماشابازی 
خردمالانں میرنتا ال و حیران ماندہ در ایشان نہ از درر 
میکرد ر میلفت کہ رریھا ایشان را خراشیدہ و بدنہای خون آلود 
رپوست کندہ می بِیکم و بعضی چنان بنظر در ہي 'آّینه' کہ گویا 

سر ندارند و چوں بصروف ڑی و صلوفت”٣<نی‏ اڑانجا يِقِصبة سلگرہ 
و ازانُجا بااھور آمد× انه پیش مولانا إممعبل اٌجه کہ در ملازہت 
حضرت "خدرمی مولوی عارف چاہی قدس إلله ھرہ تلمذ نمودہ 
ہوں سبق بنیاں کزدہە درھهھگام صغرسىی شرح اصفہانی را ۔بطوری 
باملےقاق میخواندند کہ در جودت ٹٌرعہ وصفای فذھی ایشان طلبة 
خرب از مردم دم والیت کہ شرکت درا کاب ۵اشٹنك حیرانى میمانەنہ 

و آھوند مہرگفت کہ یارانں نا چۃ سا در ژمان خود بدیدار حضرت: 

م“خدومی در ھری اسنبشار ہي نمودیم و مباهات میکردیم *٭مچنانں 
ای نی جواں ھم مقر یس (مہت 7 پمرٹبة میرسد کہ خلایلق نظارۂٴ 
اد بھ ثیمنی و تبرک خوڑھند یر داز فواید انفاس شریفة او 
[منفادہ و إسلفاصهة خواھندك کرد عاتھت ھمانں طور مظہر مصدر 
ظوبی لمن رای ار رای ری رائي یىی آخرہ ۔ گر دید *٭ فر۵, ٭ 
نگارەسن کہ بمکذبپذرفتاوخط نفوشت ٭پعمزۃ × سسئثُلہ] 'آموز صدمدرس ش٥‏ 


ہے سس ہے 


اربیرلپةڈ کے عاا سی رس سام مھ ربەہشارتشر بفۂۃ'۔ پا داد 2 شانثات 


' 
صوہ۔ 


کاو - ث۵ و همدرانں انا که .. ربپاضات شائة ہص ہبہ مرشخو 7 ۵اشت 
جذ‌بة از جذہات الہی کە ۔ ( 3 ) یواڑی عمل الثقلیں ۔ سہت 
مسم٢شقےکطم۰٭سٔى‏ لسمفاھ وھ تا 


) گٌ )) ھمٍں آ(سستا در بسخہا 


(رخ"ٗان 
در نت ہورآمدہ خلیفة زان را دید و چون شئیدلك کە ار زمانی 
کھ کس بطلب ار رفت ازخانقاہ پیادء در پیروں میر میکرد 
واز همانجا مقید بہیے چیز نمدہ تدم درراہ نہادہ تا خادماں 
امباب مفرر معفہ ر( از عقب رساذیدند آزینمعنی بسیار خوش 
حال 'عدند و زمانیکہ چیزي ازر پرمیدنہ باشارتگفت کہ من بلند 
سیشلوم پارۂ ژر دادند رفرمان مدد معاش نیز حکم نفرمودند ردر 
ساعی رخصت نمودئد وفات فی درمنۂ (۹۹۳) نہصد و ود وم 


بوں رحمة الله علي٭ 


شش داؤُد جہنی وال قدس الله ردحة 

جہني تصبع ایمت از توابع لھور آبای کرامش ار اژ رایت 
غعرب در سیت پور ار واحہی سلغان رمیدہ (بد و تولد حضرت ار 
دراچا شدہ و والد ماجد إر قبل از رلادتش و والدءاش بعد ازاں 
پادک زمانی بعالم بقا خرامیذہ او چوں در ینیم ماندہ در حجر 
تربدت برادر بزگ خویش میں رحمت الله پرورش یافنہ وچوں 
تکلیف سبق قراءت عرآن میکردند گاد گاھيی تطرة اشک ب ر “لع 
رخسار مبارک ار می ریخ و میقرەودگەُ مرا دریں وادی م رانید 
و الخدی تعالی وا گذارید ازان زمان داستند کہ اررا احتیام بہد 
ہ>حصلی ىیست ٭ ٭ بیت ٭ 
بتعلیم آداب اورا چ حاجت ٭ کہ او خود ز آغاز آمد مودپب 
سیگویلك کہ یکی از شامزااگان کرنین امام حسی یا إمام حھینی 
رضی إلله علہما العلی النعیں آیتي چند ۔از الع در خواب 


- 


) ۲۷۰) 


(زدحام عام ڈیل برا مکالہه و اور درک در زذیائتٹ ۔وفائش 


درمنڈ ۹۹۷) یع و ذو ورقفت آ(متاو 3 و نظام م ٹاریۓ ؛ رِافلُكل ٭ 


٦‏ علمای شضت و بر ایقدای احوال مالہا بدرس و فا۵ 
در اوایل عہد]نقدر مشغولی 5ھ ا" کہ ت دإنشمندان, 
نی و ماذلك8 (نذد آشرالمرنائل 5 بپطر یق صوئْدة 
ذرق سماع و حالہلا وج۵ غالب در حگم ڈاروں وہ اه -- یول و 
ٹرک نمبیائت ۲ تدماز (بواب: مذلوق پلخصیبٍص (مل دبا ورجشمتا 
وجاہ کوتاہ گرانیدہ پاہری تقریب ھرگزامتدءای دباذہت کسی ۵م 
تبول ذکردی و ھقم۔ اولان 7 احفاد و توابع او در ٹےمل وقرو و فان 
معادت کت عادت أو۔ دریا بلة بودئد اژان جملہ خلفتف صدئش 
شدِ اد ول کہ دا۔دہی ٭جادہ راژڑ حول علمای وٹلسخا و دراطوار 
ظاھری و باطذي ٹتیعیتا پدر ہزگوار خول ہر وحہ اتم و اِمل میکند 
و در اکثر علوم تمنانیف یج بب : ھرگز ٭ سایا ی ازپٹٹن 
یہ ومست کہ عوام هن اررا می پرسقند جح 7 بوں 
فرموں فغانيی وہ ,کہ وت (سہتا او" "در آخرحال ےم چنا طلب 


١ ر‎ 


(٤ں)‏ إبوالفضل ۔ 


٢۲۱) 
منرل بفارت بردید کہ بمال یعني صرف کردید و در حضور دلی ٭‎ 
تفرتہ زندإختید ٭‎ 


۰ عش اس نظام نار نولی 

نارنرل از باد 35 هندرعتاں امت اگرچەہ مرید ڈیے 
خائوئدت از سلملڈ چشقیہ ۶ہ در قلعۂ گوالیار ترطن دإشثہ |ما 
اظہار کثرت امتفافۃ و تردبیت و خلامت از برادر بررک خویش, 
شیے اسمعیل ام میکرد ار صرٹی صاحب ذوق وغالب شوت و مطہر 
پسط ویر (حوال اھل عزلت و (“عاب خانقاہ بنایت مطلعڑ“ 
صاحس تصرف بود مقیراز ئةہ و از مریدان شیۓ شئیدہ ام کە اکثر 
درریشاں حالقاہ در شنہای حسوف ؛خوردں ررش مالکنگنی ( ەه 
دراثی امت در هند مشہور و در تعریف وترصیف لی رسایل نوشتہ 
الد و چیڑی ازخواصس آن مشاھدۂ جامع ارراق ىیزگھٹب ) امر 
میفرمود ر بمائدرآں در ایشا احوال آخرت مکشوف میشد وبر 
سایر (ہور غریبہ نقل میکرد و إلله |علم و قریس بچہل مال برمحند 
ارثاد اتقرار داشت ر از ابندلی ایام جواىی تا آخرعمر یم سال 
بود ۶ہ پیادہ ہزیارت حضرت قطب عالمخواجہ تطب إلدین :ختیار 
اوشي قدس الله مرہ در دھلی تجذیہ رو مرمت ر شورش ٹمام 
ہی رمید و د ر[خرحال: لعہه کبرمی ر بعضی موائع دیگر لیا 
عری حضرت خواجہ ںا دز ناربول میگذرادید در درٹرک تعظیم (تند! 
پہ پیر خو میکردار درین ىی تکلفی' ر ہي تعیني عقراد |غنیإ 
پسہت دار براہ ربردند رڈ“چنین در مرید گرنڈن ۔ ر فقی رایشادرا در 


0 


: 


رظ( 
: وید و حالت توی بو۵ و ظاھر و باطںمصفا داش و دایم مابط 
و منشرح بودی و خرش وت و آزاد زیسنیي بیکی ازاحباب در رقعہ 
ھنگام 0" نوشلہ بوں ۱ ٦‏ فر ۵غ 
دیدة بھی ردلل ھمراہ ٹسیٹ ٭ تائہ پنداری کە تنہا میرری 
وناتش در منة )۱٠٢۷(‏ انی والف بوں ٭ - 
۱ سیک تاج الدیں 

از خلفای یں ٭حمد غوث (سمت صاحت دعوت [ەما نو و 
در ریاضت و فقرو توکل شاننی داعت و صاحب ہل و ایٹار بول 
در لکہنو ک اہول و خیلی ا مردام شرف صەےبیت ار در رافئلمہ رتبڈ 


ارشال پانشنهٴ و ھماذجا درگذشت ٭ 


[۰ 


2 ٭ےھںق فلندر لہاوئ 

اواپل جال در زمان سلطان ابراەیم لودی ہسپاھگری اشلغال 
داشت در وقت فٹے باب پادفاہ مل را ترک آِن وادیٰنمودہ شبوة 
۱ ففگرو نامرادنی 0 ی۵ ر بش “بہلول آرادات آوردۃ پعبادت و ریاعہت 
قیام نمو و ذعوت حند . از (مماد (لله از پر تلقدِں پافہت و 
. درباغٰی:کۂ'اکثر نہالہای آنراخوں نشائدہ بود عزلت اخثیار نمودہ 
؛عہوبات و اطاعمدے دیگ رر ی ند ار رروزی ”ح۵۸ حسیریخان بدیدانں اؤ 
رنہٹ و فقیز نیز ھمراہ بوڈم گرڈ پنز دیکا دی دہ فرپادی خزیں : 
مکرٹ گفت ایں گربع فریاں ذارد کہ ھم ارقات خود ر شم صاحبہ 

۴ 1 


7 


ر"( 
حھٹاد “جار زگشتہ درآی سن و مال ہم ٹوالد و تغامل ازر میشد 
ورحلت او اڑیی رباط غنا درسنۂ ( ۹۷۹) نہصد زمغتاد و نہ بوں ٭ 
‌ شی بہیگی ا 
ہکری کہ تصبۂ ایمت ڑڑ ترابع اکہدواعلم العلماي ردزگازور 
مئورع ر مقشرع ور تقوی امام اءظم ثانی بود مالہا بدیں وٴٗ 
انادۂ خابق اِعقغالد(شد حائظ کائم ید بھ فغتتراءت بود رشاطبی 
رادرس میقرموہ و خلائت از میرمید ابراهیْم ایرجی تدس الله 
رزحہ ۵اشت کہ (علم (لعلمای روزگار خود بود و ھرگز ضن تصرف 
در “جلس نمیگفت مگر در خلوت با ”حرماں راژ-ر ٣ذ‏ ویستا 
که اگ رنکنڈ توحید ہر علانیہ گویند رجعت برگویندہ یا ہر اھل عالم 
گند حرودِ نمنیدی ر بطاەر منج فرمودی اولك و احفاد ہمیاز 
صاحبکمال داردکہ همہ اعلیْة مم و تقويی ر دانش ؛ وعلم وفضایل 
آراستہ بودند جامع ایں “تخب درصحبت معملٴحسین خان مرحوم' 
ڈرلمہنو بمازست آن بززگوار مثرب شد ساہ مبارک رمضان یوں کہ 
شخصی کتابی اڑ علم منطق آورد تا مبق ٴ فرماید ٹرمٰود کتابیٰ 
از علوم دینی باید خواند وبات شیع در مثۂ نہصد ر هشتاد وریگا 
( ۹۸۱)بوہ ٭ 


' شم سعدھی 
ٹیڑ اڑ مشابی عظام است 'خلانت از پثار درٹوار خریش نع 


“حمد روح إلله ررحہ ۵اشت د غیچ ہےمد شرحی تارمی برغاطبی 
نوئنہ قریب بہفظاد جزر وخلف مەتش شیۓ معدی صاحب' 


0 

برڈوٹ ادوس میکرڈند و |میر المومتیں ابوپکر صدیق رضغي (لھ۔ 
عفہ میفرموں کہ کنا نُس امثالکم 2 ٹمت قلوہذا ۔ لی تمکدٹ و 
امتقرت تقلوبنا یہی صارت کالاخگچار یی عدم القلوینں ۔ فقرۂ چان 
خواندند کہ اصلاآشنایگوش نبود ر این دعا را اجازت فرمودفد ثا 
ھمیشہ “2خواندہ ہباشم ۔ کە اللہم انی (موڈیک من الصمم و إلبکم و 
ااجغون و اجذام و البرسص ۔ ر چوں وت گرفذہ باکہنو آمدہ چذد 
ررزی درا جا رعل امہ انداخنم گافی ننگ که اگڈر (وقات در 
“جالمں دردمہت گرفغذہ آنرا می سس وایں حدیہف می 


ز۳ 


رگاھی کوڑۂ مفالیں دغیری آن بفقیر میفرمنادند 7 خر سرا 


کہ ات ”محمد مرحوم باقد در زمرۂ:(ھل ار ادت ر ببعت در آوردند. 


أو در ([ذدک مت ھمینں توجہ حضرتٹ شی ملکي ملکات و ریاضہت, 


پیشہ گردیدہ و اکشر ارثات روزۂ طی نہ میداشت و ہنارت ٹرآن : 


>جید ر اذکار رث۵عوات رنوافل صرف اوقات مینمول چنانکه 
پکساعت از عمرگرامیغ ار ضایع نمی ش۵ و چوں من ببطالت 
پہیگذدشت : ٭ ف۰د ے٭ 
ٰ درم گلاب وگل حکم ازلی این بوٹ 

کیں فاھد بازاری و آن پردہ نھشیں باشد 
و درھمان إیام از عالم رحادگزید ور یقیں (ممك کہ اپماں ہملامہت 


پر۵ہ مسعتکعف رر رضوانں ش٤‏ پاشہ سس شریف حضرتش از 





3 


( ۴ن ) خام 


وہ 
۔ نقوائمت در معجد بود رفدت وٴ!جماعت مم حافر نفد ازپیش 
خو طعام وحلوا بہ تبرٹ فرعتادئه ر ٹی إلجمله تملی رری 
نمو و امید راری عغُوشد بسعربتاد حساں خان بجہة قامت 


عید باکہنو رنت و سی تہا در انبیٹہی ماندم حضرت شیۓ نماڑ 
عیدرا در““جدگذارڈند وبعد از فراغ بدرسئتاب عرارف ہرداختئد 
درب اثنا عیر “مد بغفاعت برغامنہ اِتعفاى تقصیرنقیر نموہ 
مرا طلبداغتند و از درس بازمائدہ بنوجہ تمام اانغاتہا نئرمودنہ و 
چوں باچشمی پرآب سربرقدم ایشان نہادم در کنار گرفٹہ فرمودند ۱ 
کە مرا در دل کینڈ ر عدارتی باکس نیسٹ ھرچہ میگویم ازبرای: ‏ 
نصیبہی ر ارشان عباں امہ وچزت رسول (لله صلی (لله علیة وملم ١‏ 
ھرکرا دغثام میدھم تػْیِجۂ تحەیں میدهه ر اگربرکمی نت ھم 
میفرشم کار رحمت میکاد وگلاہ “عبت از سرمبارک فرید آوردہ بن 
بخغمیدئد و در حجرؤ کہ در دھلیز بود تنہا بردند رو فرسردند رر 
سی رضو ماز و دو رکعت نماز بگذار اعالثی عجب گڈاردم نرمودن 
کہ سردم مرا شوگوبند کە بطالباں تلقیں نمیکند سی چہ تلقیىٰ 
کنم تلقیں وار شاد سس ھمیں است گە لسان ڈائرو قل شاکرد 
و چون ؛حرموا زخار در تموي درآمدند ر برزبان راندند کە ماند 
ىر بوں تلقین و طالبان و مالگان بس سست و دران حال برخلاف ررش 
غیج ڈر ڈرریش حندی ازپیروں در ئنمة حرید هنەمی برای 
حزیں خراعیدة میکرژند و حال بر ازتائی رآ وقت متخیرشد 
یایں' تقریب فرموائہ کە صعابة کبار رض الله عفہم چون (عراب 
ِومعلم را ہیدیدنه کہ یەنیڈن_ تر مجید رتت بسیار میئردنہ 


باذك وبان : شما 1ت شدیم در ایں , مر برخلاف عادّت بوٹ چۃہ 
هھمیشہ نماز بامكإ۵ د ر وفّني 'میگڈ(ردذد کہ دز طلوع سے ضاات 
گمان ۵اشتیماتفاتا درآخر ھمان ررز در مصیں بیان تصوف ٭یکردند 
و بیٍثي یں ۹ زخواجہ حافظ خواندتہ ترتری میا ن یکيی از (مےاب 
حسوری' خان سرحوم پرہ میں کہ خواجہ حافظ مرید گع باشل فرمودد 

مرید خواجہ نقشبند دس اللہ ت او شخصي پِلقریب پرسید ٤ہ‏ 
گوشت |مہیں: ہمذھب امام اعظم چون باشد فرمودند کہ (مسام اعظم 
خود گودشت اسب را خوردہ ان ۔ ر چون بای بیت رسیدند کہ 

و یہت ٭ 

مہرنیان در دمی ڈرو میں کنند ٭ عنکبوتانں ملصں قدیں گنند 

من شظم از جہةڈ [عدما۵ ہر اخلاص خوث کہ دإغلم خالبی لذڈنی پرمیدم 
کا مراد از دو عید جچہ باشد ایںہ ال موافق مزاج نیلمان ىػ رآشمفقذد 

و فرمودند کہ یں “خن را بایزید و جنید پر شبلی ر مند‌رر 
۱ پرسك تو کچا د این پرعیدنں از گچا و دریں. وادئ فذان: 
میذانں ہہ ہد وس اڑ خجالت مر “ پائیں انداخم 
و ناەم بودم ر حسدن ن انلشت حیرت بدندان گرفتقہ ھرزژمان 
بجاذب من میدیه ز یارالئشن ھەہ مذحیر مازدزد ناگاہ بط الع >ن 
علغلةُ ھلال عید برخاست یه تہنذِت و مصاقعھ مشغول شدئلدر 
بہمژںی پہانه ملول برخامدہ نما شام در شڈ یھ ایی بے 
در باغی بوں ول زنکم و از ژندگی عیر شدم چون دضشرت ت اندری 
رنہ پیش مہمانان طعام کشیدند پرمیدہ (زں کر انی گےامست 
ہے فسست خلف صدق ایشان جواب داد کہ آواز سم ر اےلمناخی 


)۰ ٦ 
7 جہبرصورو جوعط ھم مم ے۔ ؟ہھ‎ 
تطعنم من ٹوۃ و سی رباط 'خیل ۔ الایء ذرەوڈند‎ 
منطعلم من توۃ و من رباط اخْیلِ ۔ الیہ مي نرمودند ودر‎ 
باب رخصت مقیر (غماضش مي ڈمودئد و بتقریبی حسیں خان ر‎ 
کہ آن زمان در پرگنۂ |عولی بود بخواعش تمام یاد نمودہ گفتئد‎ 
کہ او ٹوٹ مذمت و بشتضاى جود ذاتی کہ بہر کس از امیر وفقیر‎ 
چیزی از ژر نقد یا نەک یا غیرآی می !ۓعیدند بفقیریک تنگ‎ 
اطف فرسودئد َ از جملڈ خوارتی کە دران سفر از ایشان دید ن‎ 
بوں کە درراہ انبیٹہی وقت زیڈن ماثه کس بمازمت شیع شخغصی‎ 
رإ بصورت گدایاں بتہمت ۵زدی ر راہزنی گرفته جامہای اىرا‎ 
کشیدہ بودلد و بنوعی خلامی یائٹہ ھمان سامت بگدائی در‎ 
ملاڑست حضرت شیخ آمں وھرچند اعاح ر زاري میغمود هی بار‎ 
ن۵ادند حاضران را از بسكکە شیوۂ بڈل از ایشان مشاہدہ کردء یوید‎ 
ہ٤ عجب می آمد بیگبارگی باعراض فرمردىث کہ این دزہ را بہ بینید‎ 
ھم راہ میزہ و ھمگدائی ەیگند راز سجلس راد و باعت حیرٹٹ‎ 
مرام شد چون نیک اہ گردیم شناختیم کڈ ھمان شخصں پوں کہ‎ 
مساحفطان راہ بار معرض شدہ بودند و مثل ایں واقعة دیگر ھمان‎ 
ررژ رری دا۵ ٤ہ ذکر آی طولی تمام دارد و درملج رمضان سنڈ‎ 
مذئورہ ذبي هھمراہ حسیں خان از پرگه بایلغار ررانڈ انبیٹہی‎ 
: شدیم و شمگي سعی یں بوں کہ نمازؤ بامداد در مازمت شیچ‎ 
گذارںدہ شود ر صبے دمیدہ بوں کە اژم٭ کروہ راہ (ءپاں را پاغئھ‎ 
گردیم وانموس فوت جمامت د(غقیم و ذزديِك طلوع در انبیتہی‎ 
بمعید شی رمیدیم ھمان زمان حضرت شیج آز خائھ ب رآمدھ‎ 


تحریمۂ نیاز پیومتند و نارغ غدید دگمان این ہوہ کہ رقت نمازدم 


۴:83 
افارٹ ب؛چیزی سی کرد وٴڈژچکس دیگررا از ذفقت 7-ھهھو 
بارای دم زدن' نبوں و فقیر خود“عو مطلق شدہ و تقصیرات خرد را 
در نظر آوردة می ترسید کہ میادا احوال مکشوف اینھان شدہ بائد 
وجوھرایں کس را 2٥عراى‏ ظہور آررنك ودزکمیں برخاستن از 
”جلصں بود دریں حیں 127 طظالی علم پرمید کہ چرا ذنوانٹ بوٹ کہ 
ضمیر رجپہ عایك بھی باشد چفائكە (ھل معرفف گفنە اند “جرد 
امدماع (ینی سن بر شفللد ربھرۂ مبارک ایشان مرخ و زرد 
شدہ فرمودند کە ذہ درارل وش ایں شیطان تعول گفذہ بودم وغمانں 
طور حقیقت شبطنت او ظاھر شه چون دانسٹند کە مقصود او 
چیست پارھا ۔ لا حول و ل قوة ا9 باللہ - گفتند و ایں بیت تصیدہ 
ڈراہ خواندنك کھ , ٥‏ شعرہ 
۱ یاائمی فی موی العذریٔ ا ٭منی الیک ولو الفسقّت لَ لم 
احذاہڈ ج2 الس شدہ فرمودند کہ اررا ا جلس, بر آورند وا 
اڑا طلبیدہ (مثمالٹ ۵(دندر حضار را اژ مشامدۂ ایں حال عبرتی 
عظیم رری مود و٢٘ىشبٔ‏ در خانقاہ برسن بدشواری تمام ٤ذشنہ‏ 
انتظار مب برای فرار می بردم و نماز بامداد در اول مبے صادق : 
زمانیەہ بی چراغ روی یکدیگر دز نطر نمي آمد بلكھ گمان شب 
اقم در ملازمت گذاردہ شد زوقت طلوع آنتاب ازحجرہ ہرآمد٭ 
نردر مسید إیستادہ ہمیاں شیج محمد امر باحضار ماحضر ‏ !جہة 
عا بم تن فرسودند و من هر زمان ہومیلڈ میان ن شیج محمہ چہڈ' 
3 رفکن رخصت مضطرب وم و حضرت غیے مہصمےفی در یکددت 


سے نأ ُ2 


رز نہک در دمہت دیگر بنقرہبی تفسی رایۂ گریمۃ ہر (ءعدرزل ہم 


)-۱۸ ) : 

لوم غیی عبد الرزاق کہ م خمر پور ایشان د ھم خمر بولہ - 
انثرارقات مخاطب بود و گاہ ماعی بر سبیل ندرت یامی مجم0ہ, 
ٹیک لف صدتحت و حالا “جاد؟ خلانت بوجو اد آرا الہ اسعر 
مٹوجه بوڈند رو چوں ”حمد حسیں خان مرحوم کہ شمگ از احوال 
و رتمزدۂ کلک وتایع ىا ارگشتہ ارادت !عضرت شیج داعت وفقدر 
را با او جہة ر رابطة بود کہ بنقریرو تحریر راست نیاید زمانیكہ 
لفہنو !جایگیر او مقر رشد در سنڈ نہص٥ٴو‏ هۂتاد وشش ( ۹۷۷) 
باتفاق سید امغربدارني ر تاضی مبارک گرہامري مازمت غدیے 
را دریادٹ چناں دید کە دراول ملاقات با هر کس ۰لم منامبے 
حال ار برزان گذرانیەی ر بغیر از حمدلہ رصلوۃ یا ٣جحلە‏ ر هلہله 
یا تعوف ربسمله وحوقلءه یا آیتی از کلام سعيه یا حدت پا 
×خفان مشایی کہار مشغول اعرئي دیگر گنی رھ رلعطہ موجہ 
انہپ چپ شدہ چعان مینمود کہ گویا بعد از اذن و رخغصت اڑ 
حضرٹ جامعہ مض میکند و مجاز از جانبی' ر ثکام مصاعہ یمید 
مار إلیہ ڈدرون غرمسود و قاضی إحمد “٭؛حان اللہ ربفقیر یحم الله ۱ 
عمبریں تیاس ہا ھر کس چیڑی گفت مقارن ایی حال پیش 
إزانکہ تکلمی فرماید طالب علمی مفلوکی اہٹری آہد: دزیادت 
اررا اعوڈ عالله سی الشیطان الرجدم گمٹہ ملاقات دادئد و در ڈقسیر 
آیہ۔ کل شییۓ ھالگ ال9 دوجہہ ‏ شرو ع نمودہ ہخاطت شیب عبدالرزاق 
ر( ساختنه آو ھمیں آری وىلی میلفت و گاە گاھی بطریق تلەیےٴ 


٣ (‏ ن) خلیف ( ٣‏ ن ) جانبی ہوثتت ر هنگم 


۰ 


)٢۷( 

و إلعاح بسیار جواب داد کہ چیڑزی از علوم دیں ؛!خوان ار گفت 
۔ہ ایں کناب ھ م از علوم دینيی ہت کہ۸ موڈونے عليہ مت از رروی 
حرارت جذبہ فرہ مو کہ چگونہ موتوف علیہ علم ڈاان بائنك کنابی 
کہ زرل ل8حثی کہ درانں کردہ (لّك یں [اہت کہ مصلنف حمه خدای 
عزر جل را در خطبه ترک دادہ از جہة کسرنغس ۔ او مرید بر 
سبیل نەرت گرنٹی ر شغل زگفنی و تلقیں نکردی و ازجمله 
برگزیدگان او شیج حاتم گوپاسوی ہو کہ اور | از ملک طلبة علم کہ 
در خانقاہ تاضيی مبارک بودند انتزاع نمودہ باخوٹ هھمراۃ گرفنہ ہول 


باو میگفت ر کاعی اررا کذابی 
سیدإد و مفغولیہای ۵یگر میفرسود تا با خو۵ رام ماخت ر گاٹی 
دسناری ر کغشی و جامه می بشخشید ر ای 779 طالبانں ڈیگرچوں 
یں عذایات سی دیەدند پر شین بط می بردند حضرت ے 
ملغغرس شدۂ میفرموں کە چهہ ثوان کرٹ خدای تعالی ایں چنییىی 
شوامثقہ کہ حاتم را ہایں نامرادی وجامة پارہ و کفشکہەە از فلاحتا 
نصیبة کرامت فرمايك و جذب تمام و تصرف ماا کلام درو چان 
کرں کہ در اندک مدت کر ار بالاثٹی گرنث ر خطاب ۂیۓ۔ در نان 
حقایق ومعارف (لہی (نعحصارہر اود(شت ودریں میان قبرط رصعوٹ 
و ژالٹ ر اپنالھایِ گوناگون_ ظم کے حاتم ر روی ئموں و در همان 
نزدیکعی ىر (ملےقڈاقی خلافت و وراثڈت پید| کردة بول سر آخرت 
گزید و مین پارها بعد اژان ہر ژبان مبارک میرائد کہ یک بندۂ 
خہ( بوٹ کە گاهھی "خی خد[ یا۵ میکردم ر ٭ي فہمید حالا کہ اوٴ 
پمائٰك بک گویم روا جاسع إپی صلی پملازمت شی 


یی 


۱ رو 

ڈر خیر آباد بطاواےٗ روشۂ منورۂ ٹم شیع مع ٹدس سر رز 
صلانات شییزالہدیہ کە خلیفۂ غیۓ مونلک قدس اللہ سر ااصغی 

یا درگوپاموبنقریب آمنائی قاضيٴ مبارک کوپامری کہ از مریداں 
صادق إ2 ءتقاد شیع رو صاحبگمال مقشرع و متررع ر صاحب دولٹی 
عظیم وشیۓ را درابدای حال طالب علمي در خائقاہ پدرش جذبڈ 

دریانتہ ٹا متے پور بعد اڑ سررر دھور بدیدن شیر مبد (لفنی ( کە او 
نیزاز اماظمشایۓ معررف درد ر شانی عالي داشثت ) بطریق میر 
قدم راجە میفرمود ر ھرگاد در خانقاد عدٍ الہدیۂ رقور میرمید 

یکروہیە یا یک ٹنگە یا تحفۂ دیگر ت کھادوا: تسابّوإ اڑ دنئیا 

میگذرانید و حالتی دست سید(د چغانَ علیہ شدکە کتاپ قصوصس 

إأعکم را ازدمت شیئۓ | ہو الفتے ول شیع (لہدیة کە حا قایم مقام 

پدر بزرگوار ہر حجادة >شخت استقرار دار کشیدہ گرئتہ و کناب 
دیگربويی ۵ددہ کہ ایں ر١‏ مطالئعه کنید - و مدارش در عبادات ور 
معاملات برکٹاب احیاء إلعلوم ر عوارف و رعالٌ مکیە و اذاب 
(لمریدیں و امثال آِن بوہ و پیش از نماز جمعە نماز پیمیں را 

. اجماعمت سیگذارد وبعد ازان جمععۃ را - در خطبہ إصلا مد پادغامان 

ٹبوں و فرض جمعە را دیدم کە روڑی کفش پرشیدہ ا۵( کرد ونرسون 

کە حضرت رمالت پناہ صلی الله عليه و سلم نمازکفش پرشیدہ 

گذاردہ آىه ۔ وقتی از ارقات طالب العلمی خواءتکۃ از کنا بکافیٔه 

پیمی ر تبرک سبقي پگیرں و قیع اغماض میفرموں بعد از مبالہھ 





( ۴ ن ) حلفقی ستہ۔ 


ڑے‌) 
پت 7 ۱ )۲ 7 
توڈم و “ےدہتا بفصیل مید(شنم و اجانب :یساور رخصٹ گرظظم 
بغد اژان در سنہ نہصد۵ ر مفنان رهشہت (۹۷۸) بکرات و مرات شرف 
مازست درپائٹم ر ن فقیراز ذُوارق شی ادیدم آن بودہ کہ در 
آٰہنان زہمسثان ٭ کہ هولی کوہ ُعپور ذارد ھرگز جز پذرافثی 
یکا تہي ا خاصة ت0 ورداثی اژململ ٥ر‏ ک2 ذاشت باوجوك 
(للزام 'دو غمل فرروزہ دران جلہ غذای او کرصوم وصال ند م هندوانہ 
زکمئزاژان بود ۔ إنتگال ار بعالم آخریی درمنُ ثمع ر مبعژن 


و تمعمایة (۹۷۹) بوہ شیج مندی تاریج بائللٹ ٭ 


٣‏ ۱ ۰ شی نظام الدد ں ایی وال 

انبیٹہی تٌصبه رک از توابع اہٹو او صریك و شاگرٹ شیج 
معروف چشئی امت که سلسلہ اش 7 ذور قطب عالم دی بس 
میرمدۂ 7 و جذیہ باڈم دافشت اگرچۃ در ابئدايی حال داغل 
لی علوم مکتمبہ ہو (ما ازانماکہ فطرتش عالی برٹ رجوعيتمام 
فَغاڈ ۵اشت ھموار: 5 چشم بر ور پسائءہ رو دل عق پیوملہ یود و 
َ ملازمت ذکرو مشغولے باطن غافل نبود ٭ پبیت /ٴ؛ 

یک چشم زدن غافل ازان ماد نباشم 
۱ رھ :- کک ناھی کند کہ نہاشم 
در آندک مدت اژ پیر رخصت (رشادك رٹکمیل پانلہ درتمنہڈ ہنی 


پا درداسں قناعت گکشذل٤‏ وقەم از (بواب خاص و عام کوثا 


2 راذدد× حر ++سجد جامع حجی جائی ذ وف ی گر آ ]دکہ کاد گامعئ 





سس لے ریچ سی پیسحمشحجٰحشع شا 


٢ (‏ ن ) پشارر 


/ ۴ں 
مع ھذا: إلعتمان بشرایف الکرام إللمیۃ ر ائق ۔ ر الرجا بپلطایف 
إلفعم غیر المثناهیۃ صادق ۔ ان تذور اعيِں ہمشامدة جمالھ۔ گما ان 
القلب مملوعی ملاحظۃ خیاله ۔ ان الله “جب غی رصخیصء شعرہ 
دارجو می إلله نپل (لمواعبِ ۰ رىی لمایبقغی العید واهبٔ . 
ر لیس می کرمہ (لبدیع بعید(۔ ان یقراىي بماتسم فااعہ ۔ و یدعونی 
دعوۃ ساأعة۔ ولیس إعریٔ ان غسری ازید سی هذا (قدام القلم 
علی بساط ا7فیساط۔ وریٹرڈم ر رتاہالعبارۃ علی,غص دوحة إلنشاط ‏ 
و التنصار علی ھذا (لقدر اولی ۔ ر الختصار علی الدعاہ سب و 
احری ۔الزالت ڈاتہ (لعالیة مصونة عن طارق الَدثان - و ماسوىقر 
عن توارق الملوآن ۔ ٭ شعر٭ 
ہقیت بقاآہ الدھر یاکہفٌ اھله ٭ وھذا دعاء للبریۂ شامل, 
اجاب (لله ۵عاء عبدءہ عق سن لآتی(+)سی بعد ۔ تاریخ درضمی 
مقوات مذکور شدہ و چوں درم نہصد و هفقاد و شش (۹۷۷) 
بوسبلة یع اعظم بدارنيی گە شم داماد وعم از بنی اعمام شیع بر۵م 
ہملازمت پیرسٹم فرسوداند کہ صورت قبر حضرت رسالت پنامی 
صلی اللہ علیع وملم را باقبرشخین رضی الله تعالی عئہما چگونہ 
درکئب حدیٹ آعحقیق کردہ إنك گفٹم دینصورت د بعضی دیگو 
گفتہ ژدں کہ شمپلیں پس گعٹند کە مہروردی در واقعة صاءعقم 
تعثیق مور قبورئلثہ نمودہ ترجیے قرل اول دادۃ ر لد ررژ درجم 
اثارت عالی با دی اعظم مشار الیم در ححرۂ خانقاہ قدیم مئ 





(+) درھرمہ سخ ۔ التی 


( ۱۳۹) 
و ۵ فوائنتے آجیات تیھتا ررابے 7 (بحہا ال ٹوائل الانُس 
آاو! ضر عليه خ ساتھ ھی ج۵ حباہ |کامرة (لزمان ۔ومقیل 


5 نیاصرۃ ة الدوران - ااذی ل9٭عیط الوغم هہ بادراک القابہ ۔ و اللقاب 


مطروحة ۵دوں یاہہ ۔ جنغاب|اشمصںس مہسنغلی ع إلنعریفے و الخوصیف 
اعلی حضرة قدوة (للنام ۔ مققەنی ال یام ۔ تا إلاملام ۔ اازال ظلاله 
ممدودۃ علی رٹ وس اإلعالمتیِں عموما ۔وعلی مفارق فرق المسلفیەدِنں 
المسنضعفدیںی خصوہ ولما کازنذت ناشیة عں صدق لی ۔ ۔ومبعئة 
َ 7 خلوص الطو: و رت القبول -وسی الله الغوز یکل ماہول 
و مسثول ۔ بعد اں|ء ماوجب علی رغمة ؤ الرقیة ۔ و خمة (لمہےة ۔ فلیکںی 
عليی الضمیر إلمئیر و المرة الغیبیة ۔ ؤ ممالة علی الخاطر ااخطیر و 
إل“جنےل الاریبیة ۔ واضٰعا ان شدة إیام إلفراق ۔ وحذة ة الم (لشنیای ۔ 
لس طر مطا رمنہا نی ظروف (لعری ۔ولوان صافي غی الارض ەںى 
رۃ اقلام و ا٭حریمدہ فی مرور الزہان و الصرروف و القلب اصدق 
شامں کنشہد ٭ شعر ٭ 
الله یعلم ا النفس قد تلغفت ٭ شرتا إلیگر کی () |میہا 
و نظرة منک یاموّلی رو یا املی ٭ اشہی‌الی مر‌الدنیاومانیہا 
و العبد إلممکہام سحوں معیا تاما ۔-وجہد جہدا ثماما۔ ان ِخطی 
بملاتاتہ الشریفة ۔ و یسلٌمح می مقالاتھ اللطیفة ۔ لکی لتَقدیر 5 
لم یماعد 2 و العررج علی فلت العلی لیس بیسیر٭ شعرہ 
ما کِلّما یتمنًی المرہ یدرکە ٭ تجری الریاحہمااتشتہی السن 
ہہ جتتے سچلےج٭ۓح×ىےيئم مجر عصعصحجم 


(+) ھمیں‌امت درھ رم مخ وظاھر( لغظطی ڑیچا ساتط ش|ست 


( ۱۴ 
تس الله سرہ !عبت غیجع 'رمیدہ پرمیدہ ٤ہ‏ طربق بصیل ما 
بمقصك پامتدلال (ہست یا شف جواپ دالء ےه در طرا دل 
بر دلست خیلی اڑ مشائج اھل کمال در خدست ر صحبت ار 
ترہیہمت یائتہ (ئد وقایم مقام شدہ از (“جملہ شیی())ک بعد إڑ تکمیل 
رخصت ارشاد یادتہ و احوال او مشہور (ٰست دیئرغیع کمال الوری 
کہ پھری بوں موختءہ ر گرفنار صاحب اخلاق مشایع کبار دیکر شیج 

پیارۂ بلٹالی دردمندی شیفته بود در شہرت اۃدر دیار بلک بسبار 
آستۂ دیگرعیج نے الله تریں ي عفبلیی دگرغیۓ رکی (لدینںی 
اجورددئی ڈیگری حاجی مس3 ن خادم گھ پہتریں خلا و وامطة 
اتعقد رَمَىَتی حل وعقد خانقاہ نني پور ار ہر ۔ ژمائیہه شی 
ڈرمرٹبڈ ثانی بہند تشریف آررد کاتب مطور شنید کە ارد رعدارت 
عربی ید طرلی و سایقڈ اولی دارن مکّوبي مشتملیر در تار 
تدرم مقرب لزوم گھ با گذشت از بداڑی نوفلہ فرستقاد ورنقل آن 
لچنس نمودہ می آید سے 

۱ ۱ ال مکترب 

آن (لدیرىی عند (لله (لاسلام 

سلام علی طایقی کعيے ھ٭ بع حل سن ں فاق لت 

سلام علئی عائفغی منرل ٭ تقطوانہل, م" حے | 
اتسف وظایف دعواتِ عطرت نصایم شمایمہا صوامع جواہع 7 








٣(‏ ن) طومار ( +) ٭مچئیں مت دردرعۃ ہف 


ےو 
تک 


(ڑ اوران خدرم کے پر د گنپھیر دس الله ررحہ (صل ار از 
دِھلی (مت و نسبت آتابت ر بجعت !خواجہ ابراھیم [ کہ ہششم 
زاءطه فرژند "جادہ نھیں ,خواجء فیاض مرثاض فضل عیاذست 
رحمة إلله علیہ ]۵ار و از راہ خشکی روثری دوبار ازدیار ھنہ 
بطواف حرہیںی الفریفیں رفثہ وبسیر روم و بغداد وغام و یف 
خرف و دیگر بِلاد مغذرب ژمیں عفان توجه معطوف د۵اغدہ تمام سال 
درمسفر میگذراذید و وقبت حج ہمکڈ معظمۃ رسیدہ با موجہ سیر 
بوں و بایری طریق بیست ر در و چہاردہ د۵رمرتیة اوا س2 
دشت در مرٹبڈ ثانیہ ر درین مرتبڈ اخیرہ چہار سال درمكکۂة معظمہ 
وچہار مال در مدینة طیبہ بسر بردہ و سلنواتی کة در مکڈ معظمه 
اقامست داشت ایام میلاٹ در مدیذه ر مومم کے در درمی یادذت 
ر تاریۓ مرنبڈ آخیر را غیۓ یعقوب کشمیری کہ ھراہ بوك اِں 
ابیإات یانت ۱ ٭* نظم * 

شکر خ۵( را کہ بہ مض کرم ٭ منزل ما شد حرم معٹرم 

ھرکہ پبیرسید ز تاریج مال ٭ معن اجبذاہ دخلنا رأآحرم 
وڈرآن باد شیۓ الہنل مشہورمت منّیں عمرشریفش یہ نود ر پلے : 
مال رمیدہ قەم ہرجادۂ شریعت ذبوی صلی الله عليه وعلم نہادہ 
ریاضات شاقه و>چاهد(ت صع طریق معمول او بوٹ کە گم کسی را 
ازہغایج عہد دستثت ۵(دہ پاند و نماز پلےگانڈ ار بطہارت و غسل کہ 


وظیفڈجرروزء اشہت بجماعت فرتئش۵ ر چوں تب مان پانی کی 


رر ۱ 
ٹا آرزکك مشذوغ عٹھ شود شرمند: غدء وشولت زد: در پای ارميی 
انثاد و حاجت آن فقیر را عععا و ظاعٌ برمی[ورد ررزی ۵رخانقاء 
سلطان الممایخ ہے نظام ارلیا قدس إللہ مرہ اصفی در جلس 
سماع برسی کہ سعہود امت حاضوبود نائاہ دیوالة ابنری صع 
کردذ و دمت برزانرھای شیج بردہ د برداشقد اررا مرنگوں بر زمیں 
زد تا د۔تارش پربشان شد ر العی نیز رسید ر دیے اثر تغیری در 
بشرۂ ار پید( نبوہ ر ایشعنی زا ڈرانں وقت حسّل ہر حال و وجد 
دیرانه ثمود معذررٹی داشقند تا باز ھمان اڑاں دیوانە این آہاي 
تبیے مربرزد د حاکم شہر ارادۂ زجر و شرب و تہدید آن پریشاں 
گرں و شیج عذر خراھی او بسیار نمو ردمت وہای !اررا بوسیدہ 
در حمایت خویش نناعداعثت و نگذاغت کہ تعرض بار رمائئد 
درعلوم ظاہری هم عامل معکمل بود و ٹفمیر عرایس و وازف ۵ 
فصوس اعم ودوردش بٹلامذہ درس گعتيٗ ر صاحب تصانیف 
مقہورہ (حت اژانجملہ رمالۂ عیذیہ لمت کہ درمقابلۂ غیریۂ شیغ 
مُان پانی پنی نوشقہ و بسیاری از مسایل غامضۂ رحدت وجود و 
موائق کشف ارذاب شوہ درالآچا سذکور حد نقیر درایار فثراتۂ 
خانخانان ربەد ازان یز پند سال دردژس آن “صاسبا کمال 
بەضی کاب و رسایل تصوف امتمام و اسقفادہ نمودہ و احمد للہ 
و درسنۂ (۹1) (۹۷۴۵) نہصد و مفتاداو پلے شہ4از روح بارچ بقا پرڑاز 
نمرٹ اراخطب طریعنت نمابد ڈارب یامته شد و چوںٔ در رماپل 
تصلیفات ر رتەاث ٹ ذر؟ ناچیز عہد العزیزمی نوعت را ناچیز نیزڑ 
تار بات الم ے٠‏ ؛؛ ٤‏ 


07 


ٰ سے مز بز الله 
1 مرن 


ہے 


نی مظہر معرفذطا و 2 برنڈ ٭حعبت ٢ہ‏ زر کامل عیار وجنودش 
ھموارہ در سوزرگداز ولة ٹہایت صفا ر ررشنتی پذیرفدہ و پان حالہشد 
صاحب ذرق در کثرت بکا چشم ررزگار مثل ار ندیدہ !“جرن عرورڈی 
و نواثئی کہ گوش ژد او شدی گرئی تندبادی بودی کہ ۵رطوفان 
آتھیں دمیدی “سان إللہن چہ عشق ر ”عبت بود کہ درذات 
۔شریف آن بژرگوار مشاھد: میگشت در “حل سماع : تواجد ٤ة‏ 
بے وشام وظیفةٌ احوال خیسةء مآل او بود اگر سلنگخارۃ 
برریش نظارہ مسیکرث از موم مالیمٹر گھنی وٛسمبت ارات بہ پدر 
بزرگوار خود اف حسی دار۵ و املفافہ از براور بڑرک خویش 
و و حسی (كه مرشڈہ شی مان پانی پٹی مت ) نیز نمودہ 
شیرڈ نیاز رو نیھتی ر إنکسار غالب ۵اشت ر از جہك شفاعت هر 
فقیری ر !چار؟ کە رجوع باورردی ھرچذند در اعثلکاف ارلعیِن ڈم 

ہودی اگر جمء بخانۂ بیگنءہ از دیں بایستہيی رفت مسافہت بعیدہ را 
پیادہ طی میلمود وبعد از اٴجاح حاجت آِن معثاج با *"چر؟ 

اءکاف رفلة مشخول میش گویا شگسٹکی در (ملکاف و اقع ذشل× 

ردایں مبادت ملُعدی؛ را تیم و ترجلے 7 عبادت ازم نہادی و 
و گاهی چان بودي کہ اگر ری پا ظالمی مربة اول شفاعئش 

تبول نکردہ پا عمه| از خانہ بەرنیامدہ و شا ثمام آئروز بردر ار 
مننظر نشملہ وروی نیائت ررڑی دیگر بدربار او مکرررفٹہ دم نزدہ 

رازابی معن بے زن گکدرتی ب رآٹینڈ خاط رفیسنمایش نشدلہ 


۲ 


۱ ای 

ماحب ذوق و وجد بود و آواز خوش دإدمت در در ارثاتي کە حال 
برو غالب سیکرد سرودی میگفت کہ حاضراں را برتت می آررد 
وھنوز ذرق لی سماع نقیررا درم حان امت و۵ر ارایل حال 
کسب علوم ظاعری نمود٤‏ و آفادہ فرمودہ بود و بمظامرصوريی 
تعلقی و تعثقی تمام داثت ر عزگزبي عشق “جاڑی نبوہ و 
دران وادی عغا (ختیار از دمت دادہ بی تکلف و ہي تمین اڑ 
مدم رذم خلق نارغ واز رٹ و تبرل ایشان آزاد میزیست بدینں 
جہة شیۓ محمد عاشق ق مشہورگشت در سنہ (۹۸۵) نہصد ر هشتاد 
دن رخت بدارالومال کشیدہ رععم از عوآل تاریخ ونات ارد 
رح الله رر ٭ 


۱ شی خر الدیر 
پیری نورانی مرتاشی ملنوکلی بی تعیں صاحب خلوتر 
جزلٹ و در خروج و۵خول برخوٹ بستقہ بوك رھرزرڑژ جمعہ اجئماع 
صونیه در خانقاہ ار میغد و الثزام جلس غماع ۵(ڈت ر ھرچند 
مار سماع بود حال میکرد ووجك شی در ڈیگراں 
سرایت عظیم می نمو و بعد از فراغ آی >جلس عفرہ میکفیدند 
ر شاہ د دزربش نز ار برابر بوہ پبرا “خان خالخاناں نماز جمعہ 
[کثردر 7“جد ار میگذارد و اررا نیر بنابر تائبرەحبت رقت بسیار 
۵ەمت مدودإ۵ وذر ئشمت و ہرخامترو در تنارول طعام و مایر(داب 
سجلس هی امتیاز ازمایر التاس نداشت م'ٴ 





)٢1(() 

بلژد 4ف روڈ وپارڈ ٤‏ از إِشعار هندی خوں ٤‏ مشنملبر وعظ وڈ یت 
وتصوف ر ذرق ر توحدید و تجرید ہوں بلقریب خواند روژ دیگر 
مہر علی سلدرز کە بارجوہ صفت د۵رریش دومنی ٹرکیہتا برڑ 
غالب [مد٭ خالی از شیوۂ مردم آزاری و ظالم طبیعفیذبود ٭ فر ٭ 

بندۂ طبع کمالم من از آٹررڑی ٤ہ‏ گفت 

و ین ا کے ملا شوں ھ رگ ز نگردں آدہی 
بیدرڈگیی ذقیر شرف ادراک ملاعثات شی ر دریافت اٹفاتا 
چوں پیش ازان پیک ماعت بعضی خدمثگارانں و ملازمان 
خو را لت و ل٤ك‏ ””“عگکم و مضبوط زدہ و دشنام و بُعش یسیار 
نا مربوط برزبان راند8 سوار ش۵: وٹ درانں مجلس ارول کلمڈ کہ 
ہر زپانں ن شیج گذشٹد؟ این .بود قال (لنبھی صلی الله علبه وسلم۔ 
المسلم سك سلم المسلموں >ن بد ولسائه ۔ ر بنقریب ان 
نکات ارجمندرو معار بلند فرہمود و مہر علی بطریق عذر خواهعيی 
برپ بای خاست و اظہار ندمت ر خجالت لمودہ ذاتےہ (لذڈماس'ٴ 
گر۵ رپارۂً نذری گذرانیە تبول ئنشه عمرشر یف شیۓ قریب پسں: 
ص۵ مالگی رمیدہ در منۂ نہصۂ و هغناد (۹۷۰) ”حمل رحلضۂ 
ہست ر ایی تاریچ پائٹم کم اع ٭ 

نے ٤ة‏ ھیۓ ارلیا بوہ 


وٰاحکم ریت در ھمان حجرہ اکٹ مہزہ ری دذوں مذفوناشت نرر دراللەمرقد 
بے محمد کہ 2 
6 کی ےا 
از ملسلة نادر دة در اہندای جال ریاشہت و >چاھں٤‏ )سیار کید 


۰ 


رو 
٠ .:‏ ژنہارکمی رانکئئ عیب ۶ه عیب امت 7 
و در-نۂ نہصد و ھفتاد (۹۷۰) بعداڑ هفتادساللي در اگرہ رملت 
بدار (لملک آخرت لەود و در گوالیار مدفون غد جردی بروجۃہ اٹم 
داشت ر میگریند کہ هرگزلفظ می برزبان ار گذعنی و ممیت 
تعبیر اژ خود بفقیر کردي چنانچھ دروقت بخش غلە حم میلفت 
3 ازتترمن ونوں یفانيی بدعید تا سس ئبایسنیگفت رحمة(لله 


٠‏ بے 


علدہه وحم وامعع ٭ 


۱ شم برا 
پرمان اھل زعد و توکل رتقوی ر علطان اربابزلت ر تجرید 
او امتغغامت میگویئد کەه سہ ررز صحیت بمیان الہداد باری رال 
کہ بیگا وامتاء ہمیر مید ”حمد جوئپرري مشہور قدس إللہ ررحہ 
میرمد داشقه ایں نیض حاصل کردہ ر بەرجڈ کمال رسید: مرتاشف 
و ہا حضوربود قریب بہ پجاہ مال ت ترک حیوائي و اکثریٰ اژاطەمہ 
و اثریڈ دیگر کردہ اکنفا بانک شیرو غیریٹی ئەودہ و آخرعمراز 
آپ هم باز مائدہ مجر ھیکل ررحاىی و نورانی بنطرمی آمد در 
٤لپی‏ حجرۂ داعت ہمیار ڈگ ر ٹاریک پیوستہ ڈران ہذگرو نئرو 
مراتبہ اشتغالدائتہ ارتات بپاس إنفغای بطریقۂ مہدوبہ مصررفب 
میگردائیك وبا آلكە از علوم عردیہ هیے تنوائد بورغ تفسیر قرآں 
بوجە بلیغ میگغت ر صاحبکشف تاوٹ ىود فقیردر تا سراجعت 
از مفرچئار در شہور منۂ (۹۹۷) نہصد و غصت رهفتا درزمانں 
حکومت عبد اللہ خان ارک غبي ہمازمت غیۓ رمیدم “خناں 


ز7 

ەجمدل شد۵ سفر گجرات' (خثیار نمودہ و حکام و‌ ملاطیں]نُجا ذپز دز 
ربق فیا ار داخل گر لہ یقمام درمقام خدست بودند ‏ و میانٰ 
دیج وجیە (لدین عالم ربانی ملُبےر مدرس غاشیة (طاءعت اررا 
بردوش کشیدہ و ان جملہ دال بر کماللت رم امام |امت و: 
بسپاري از مشایۓ نامی بزرگ دیگردر: ملك دھلیٰ ر گجرات ور 
:پنگالہ از عطفے ۵اس او بِرخاس٘ہ رگا کتان ار منوز درمند باٹنی 
ماندہ فقیر اورا در سُن نہصد ر شصت وشش(۹۹۹) ررزی در بازار 
آگرہ از دور دیەمکه سوارہ میگذشت و ازدحام عام پر گرف و پگش او 
چفانکہ “جال عبور احدی درآنى جمعیت نبود و اڑ بسیاری تواضع 
دزجواب سام خالیق از یمن و یسار سر ار: پكا اُظە آرام ز قرار ‏ 
قداشت ودران حالت پشت خم ار پیومنہ بقریوی زیں میرید 
ودرمنۂ مذکور از گچرات باگرہآمد و پادشاہ را در صغرسلعربصی 
و ترغیب تمام بوسایل و ومايط در ملک ارادات خوثٹ آورك ر لیکن 
پادشاہ زوں آپا ئُمودند و چوں “عبت او بالخاذان بیر “ان و دی 
گدائی راست نیامد راجیدہ بگوالیار رنت وبٹکەیل مریداںمشغول 
'شد ر خانقاخی تعمیر فرمودہ بسماع و سروں و وجد إشلغال داشت ر 
خود دران وادی تصنیف میکرل و در کسوت‌ففر بسیار صاحب جاەه 
و جاال ہوں و یک کرور تنگہ را مەد معاش داشتا ھرکر! می دید 
حئی کفار را نیز تعظیم و قیام می مود از یی جہة اھل فقر اندکئ 
یملامٹ و انکرار برخامتند و النیب عنہ اللہ تاچہ نیت دافتۂ باشہ 
' ٭ پک ہنا ٭ 


چوں رٹ ۲ قبول‌ھمہ در پر۵ڈ عو بس ہہیا ٭ 


(ع( 

ارک توٹی ۔ء نیقرتی یہ زدد خلا بی ھمیالہ استماع 
“ان نرہودی بیمدد دیئری درخاسته و تعلیں پوشیدہ و عصا 
بداست گرلنہ بخودی خود باداب طہارت ر صارة -تنام ثمودی 

'وہاڑ یرمم معہود بریسٹرخفلي ر نقیردرمرتبہ شرف مازت 
از دریاەظم یکیٰ در من نہصد وشصث ونہ ( ۶۹۹۹) در اگرہ 
”ژمائیكہ؛ بمہمسازی ر غفاعت إیە ٹہائیسر تشریف برد٭ بود 
درم در سلۂ (۹۸1) نہصد رهشثاد ریگ بمصاحٰبت حسین خان در 
تہائیسر هنٹامی کہ بایلغار (ز عقب الغ میرزا مي رنت ر چان 
دید کہ تودۂ نوریست٣سسم۔‏ ار در مل (۹۸9) نہصد و ممثاد رت 
عالم فانی را پدررد کر ذکرہ الله بالخیر ٭ 
١ے‏ شم محمد غوث کوالیاری 
اض سریخ شیے ظہور وحاجی حضور رف حاجي حمید مث از 
سلسلۂ غطاری سب ار بسلطان العارفیِی فی پایزید بسطاميی 
تدی الاء ررحه میرەد در ابندای حال درازدہ مال در دا کو× 
۔چنار وآ نواحی رواضت‌ھآتہ کشیدہ ممکی در غارها رغذا ازانگ 
۵رختا‌د(شت و در علمدعوت آمما مہ( و صاح تصرف ورجذت 
گامل بود واجازت ای علماز برادر ادر بزڑ خویش شیے بہلول‌کەةصاحب 
گرامات د خوارق بوٹ حاصل گر و ھمایوں پادشاہ سغفرت پناہ ر( بہر 
دري این بزرگوار نمبت عقیدہ و اخاص بکمال بوہ۔ چٹالچۃ یکم 
کی دیئ رآن جہة دنہ باعند و طریق دعوت اعما ازژین اعزڈ 
یا مبکرنئند و بعد إز فثرات عد چون شیرخاہ ذرمقام' آزار شیع 


خر ) 
رسید تم ید٤‏ بردہ را در خانقاہ اپشان پاں گرفتہ. اجاژٹ حاصل کرں 
واز کاب كکنزفقه حنۂ ي ذیز مبقی چند تیمنا ر تبرںا خوانه ر در 
ملک ارادت (۴) کا اک یوالد فقیر فرمودں ند ٤٭‏ ما پسرشما رز 
از جائنی امنادی میان شیۓ عزیز إلله کللہ و"جرہ بدان جہت 
دادہایم کہ از علم ظاھریھم بورہ یابد و ااحمدللەمیٰ ذلک ۔ حضرت 


شی در منڈ نہصد و شصت و دہ (۹۹۹)!جوار ذترب ایزدی واصل شہ 





و درریش دائشمند × اریۓ اوست طیب الله ڈراہ و از اتفاقات آەہ 
والد فقیر نیز در میں تار مم برحمت حق یلوم ہت گویا ذسبہت 


ارادٹ مقطضی ان بول ٭ 


شس جلال الدیں نہانیسری 


خلیفة شیج عبد القدوس کنکڑھی إستٰ تس اللہ مرھما 
بجامع علوم ظافر عي د2 باطنی ہول ‏ بافاضة علوم دیلیە ر نشر معارف 
یقیلیه اشتنال داشلہ رآخر حال از علرم رەمیۃ (عراض نمودہ واڑ 
جلوت اخلوت[مد٭ اوقات شریفش اختم قرآن “جید و نوافل و دررہ 
او دعا مصروف پوں مئیں عمزش نود و مہ رمیدہ بغایت ضعیف 
و أعیف گشنہ پومتی و ( ٴُخوان ماندہ بوہ ٭ رن ٭ 
پیررا از نامرادی ڑگ چو پیا الہ ز پوت '_ 

پر بہر تعلیم مریدانں رامٹی را ممطر (ەہت 

و با[نگە ٹون نشستی و وحرکت گردن نداشت و ھمہ وڈت 





014 





(]) ھمینں (مت در هر سی نسم : : 


: ۳9ٗ"أ""ٌ6) 
اکٹرئ عثقا ضف در تاب فرب حضرت گبریا مٹراريی شد: گویا 
ھمە برپکگ عہد ریک میثاق رغت زندگکی آزیں نشیمی 
رحشت و غرور بریمقہ دردار٭چت و سرورمیزل گرہتە آند 
١و‏ ازان قامله ملساہ جلبانی نماندہ ٭ شعرہ 
خلت إلدیار “علہا کمقامہا ٭ 2 مغ إلا هامہا و تمامہا 
و انشقام اژاں طبقه میک کہ ایشاں را بہ ترتیب سازست نمودہ 
یا ازنہایت اشٹہارہمرتبڈ ظہور الشم ص بی نف الٹہار۔ رمہدوادہ 


میان حانم سنہلی قدس اللہ سرو 


دانشمٹد متسر بودہ و عمرها پر مسند آبادت در علوم فرەولہ 
٭ ماحب ثمالات نشُوری ر معنوی اءث در حین تعصیل علرحال“ 
بروغالب آد و ٹرک قیل وقال کردہ ارادہ براستاد ٭خود شیع 
عزیز اللہ دانھمە طلبنی ٤ہ‏ از علماء بالله ر مغایم مقندی ررزگار 
است آزرن و میرو ملوک ڈرخذست شییھلہء الدینں چشٹنی دملوی 
تیزندس الله روحة و۵ ر اجازت تکمیل طالباں و مزیڈاں اڑ 
ھرڈو بزرگوار یافت ددر ارایل جذبہ دہ مال در صمرآي نواحری 
عنبل و امروهہ مرو پا برہٹہ میگئشت و دربں مدت عرار ببائیں 
وہسٹر نرمیدہ ماحب ذوق و سماع بوں و پیومػقہ در وقہتا تلم و 
تبمم الله بر زیا نش میگذغت ودر نہاوؤوی احوال کیغیت 
ممیت بر ہمرٹبڈ 7 یادت کە پاددکی 07 خوك,میرنت 
طاقت شلیدن درود نداعلٰت ت۔فقیرچون درمنۂ ( ۹۹7) نہصد وثقصت 
ہسی کنواژدہ سالی در “عبت والد ماجد بمازمت غیخغ در ملبل 


2ر 
پاچ اہ ہچ رس سو موی د3 ا رپ کے کے ھی دم جج 
7ج +7 
چے جھے 
عیہ مہ 
گا رر اللہ لح کے 
72ج یا ا ٭ مد 
جھڑ ُ کے 
می 
٤پ‏ و 
__ عیەاری ے34 228ج ہے 5ج ہی عفد ط6د یڑ عف 282 
چمجو ۶ پمو یم مین 'م 
چیھ پک ا کی کی اع کھٹ کے وی کے و و2 و 9 بی 7 


مخفي ڈمائٹ کۂ جوں صاحسا ثاریۓ نظاسی ذکر مرا را ٹالیی 
ذکرپادشامی ساخله و اکٹری اڑانہا ملوفے‌غیر مرحوسند ٭ بیھت ٭ 
سن ونائی ندیدہ ام ز کمان ٭ گرثو دیدی د۵عایى سن برتعان 
بذابران زباں قلم ر بذکر ٢٣ى‏ حشویات نیالردہ شررع در ثعداد۵ 
بعضی از نع عصر نموم که بہرحال ذکر گرام بررہ ره ٤ه‏ سقّڈ 
گچرہ ٹا د(خل و عید و تہدید ۔ احثوا الثراب فی وجوہ المداحین - 
نشرم ۔ (عاڈنا الله سی شر الظالموں ۔ و ذکر خیایٹ طلبه کە ژماذہ 
بوجول کثیف (یشان مسلوث امت نیزازیں تبیل|سٹ ٭ مثڈنلوی ٭ 
حرف ایشان خرد ٭جی نکد ٭ بلکہ اندیشۃ . شم کری ۵ك 
کم دوناں و مست ۵ینان گیر ٭ شم از آنان تیاس اپغان گر 
چوں ثواں پاك دومطانں گکردن ٭ ەل ازانں پا بپوممان کرەن 
حیف باشد حکایت دِشمں ٭ رننی از ہومثانں موی گلیخری: 


مشایبخی کہ عمد إکبر شاهی بوجود شریف یشان‌آراملہ بود دربار 


اہ ۔“ .- ۰ رم ےم ر7 .٠‌۔‏ یب ۳۸۰۸ 
ا و رم 


-شاتمفهہ ہے ۰ھ ے۔ >+٭ .‌۔ وی+ھ ٠۰٠‏ ٭ھ٭ ۰ ۳ٍ٣‏ 


ققل رتعہ ۰ 2 
ثتقل رتعھ ٠‏ 
نا>سی 

فہانی ے۔ 
ُجاتی گیلانی 

ملا ڈریمھی ےم 

نمی ووں خوہ ۴ یو 

نیاری ۔ : 
قاقی ٢‏ 

نظیریذیشاپورے اھچ 
نوائیی ےا وا 

ٹریدی نیھا بوری ۰ ۔ 


نظمی تبربزی فی مھ ےھ 


ر ترمیں نیشا ہوری 7 


ردامیی ٹرری ۰ 

راقعی ھرری ...ی٠‏ 
وصفی مھ 

وصلی ےے ے : 
وترفی ھرری ۰ 7 

ونائی (صفہانی ‏ . 

ھمدمی .۰ 
فجری ےه 


اوہ م20 
عو ۳۷٣‏ 
بے ۳۷۷۹ 
لایع 

ایضا 

عم ۳۷۸ 


تواےه. ۳۸۱ 


جو لن ۳۸۷ 
ا یا ۳۳ 
ہے ۳۸۴۵۴ 
مم ےے (یضا 


موا ۳۸۵ 


ا[یضا 


9ت و 


ہے 


5 زادہ علىی خان 
۔معزیعی ڈروی. 3 


مسذفقی بغاری 7 


ملک می ہہ ہے 


رہل مہ ٍى بدخشی 


> مہقصوں تزرینی ٭ 


موسوئٹا مشہدی ا 
خواحِہ ہمعظم ہیں 
سوڑوں رب ٥‏ 


”معن ِوەسکت, 


منظری, سمرقادی_ےمم 


,مداہی ى ھمدانی : 


7 


'مہقیم پیى سبزراری 7 


فقل رذعہ ٠.‏ 


٠.‏ رو ۔'۔ 
یک ۰ ۰ 
بسف ٠‏ ری 
٭* ۰ 
٠ . ٠‏ 
٠‏ دب ارب 
روف ردب ۰ 
۰ ٭ھ۔ 
۰ 7 
ری رب 
رف ۰ ریب 
٠۰٠‏ رو رھ 
۰ رب 
۰ نب 
23 ر230 
٭ہھ زی 
.٭ ٠‏ ۰ھ 
23.0 ر۰ 
٠‏ ھ72 


فسرنیع بزديی ای ا 
نیررزا کبلی وو ماع 
فبمی امقرا نادی ےہ ے 
ملک لغعرا غی فیشی 
فارسي کک نو ہج 
تراری گیانيی ٠.‏ 


تومی . 


‫ اق کے 
تیمی غیراڑی لے 
تدري 3 مھ مھ 


تندی 


٢مسی‏ تزریلی ... .ہ 
الشيی می ےھ یہ 


کامیں قمی لا ا 

لقائی استرابادی .. ۔. 
لوائی ری ےہ وی نے 
سف تج 
میر مضی ذریفی‌غیرازی 
عری جم بی ےہ 


میر “سن رضوی مشہديی 


ت- 


٭ 


(۷ 
ایشا‎ 
۸ 
۲۹ 
۳٢ 
۳۲ 
272 


ظھا 


کی 23 .‌*٭ ر.-2 
ظزرزی ‏ ا 
عالم کاپلی .ھ٭ ر3 
مر عبد ۱ عی مشہدی 
عدابپی جا ٭ ہم ٠‏ 
عبیدی ‏ اص 


: ٌ2 . 
ئن خان ٠.‏ 


علہمی 


میر عزیز الله 
میرژ( عزیز کوکھ: 


عہدی قدراڑزی 


علایت الله کاڈڑہی ۔ 


غرفی شبرازی ٠...‏ 


غزنوی ٠‏ ۰ھ٭ 
غیاری ۰ 
غرینی حصاری 
غیرتی شیرازی 
فارغی شیرازی 
نہ مپی طب رانی 
فہمی لْ مھ رتفديی 
فکری ہے .٭ 


فناڑ 
۰ ےی ٭ے٭ ٭ھے 


ىف 


۲۷ 
۲۱۹ 
۷( 
۲۷۳ 
نف 
۲۷ 
ایضا 
۲۲۹ 
ایضا 
ف۲۸ 
۲۸۸۱۲ 
۰'۳" 
۲۰۸.۵٢‏ 
۲/۸۱۷ 


۲۸0/۹ 


۲۳۲ 
ا(رضا 


۲۹۴ 


ہے انٹا 


۰۵ء 
۲۹ 


سنا یں وی یی 8 
٭پاھی وک و 
مرمدی امغہانی ٭ ۰ 
ساتی جزائری .. 
مزدی ٤‏ 

شاہ ابوالمعاامي حا 
شکییں اصفہانی ے. .. 


فی ور او آ6 


شعوری تربتي در ں۔ 
سلاصادق حلوائیں سمرقندی 
مبودی ٭٭ .- .- 
ماعی لاہ 
صادتی 
صرفی ساوجی 

صبوری همداني ٠.‏ 

صالی دیوانہ ۱ 

طارمی : ٭ھ٭ ۰ ٭ 
طربقی سارجی .. ےه 
طااي امقہافی ., 


٦ 


طالعی یزڈی جو کے 


- وخ ۴۴ 
وط (یضا 

تع مه ےم ایضا 
٢۴۷ : ۰ ٠‏ 
٭ :- ۰ ,۲۴۸ 

ہ. ايیضا 

۲۵۳٢ ۰ ۰‏ 
99 . إ(یضا 
فی ,م, م۴م۲۵ء: 
۰ ۰ 7- ك٠ ۲۵٢‏ 
ہس ےہ ۲۵۷۹ 

۰ یضام مم ۲۲۸ 
مہ ےھ ۲۵۹ 

مب ایفضا 

۲٢۷۹۴ : ۰ 


و روہ ا ھاکے وی :ا۴9۹ 


تع اھ یہ ۔۔. ايیضا 


7 ۰ ۴۲۰۲( 
7- ےھ ۲۳ 
و وو رج ۲۷۵ 
مم ے پہ..۹١٣۲۹۹‏ 


جعفر بیگ ر..23 ٭٠َ ٠‏ و9 


حبدری ثبربزی ٠‏ ٭ُ ٠‏ 


حیاتی گیاائی ۱ 7 
حیائی ۰ 0 ک- ْ×٭ 


۲) 


5ھ 


الغنی قلیے, خانں رڈ 
إلفغتىی یزدی ۶ 

الغتی عراتی ٠‏ و ۰ : 
پیر حان خاطانان :۰ کے روک 
پسیے غزٹری .. کہ ہے جھ مہ 
ہپاتی گرلاىی 7 و 
بقائی عو و 7 جو اوت کت 
ملا نورالدوں محمد ترخاں 5 وو وو کے 
ترٹی روا .. - دع حم ھ 
تدرری ابھری ..ے 7 یں ہر 
تشبیہی بھی 8 کے 
تقیٰ الدیں ششتری پل 7 ج0 
ٹانی خان ھریی 7 7 ۰ ۰ 
ثنائی مشہدی : تہ اع کت 
جدائی ٠ ٠‏ : جا رہ 


ایشا 
9۰( 
9۳ 
۴( 

0 
ایضا 
8 


حکیم حس گیلانیء 


حکیم ھمام ا٭ ٭“" 


حکام حم کنوی 2 
حکیم لطف الله گیلانی 


حکیم مظفراردمتانی 
حکۂم فئے 
شلے بینا 


جم 


اللہ گیلائی ۔. 


غزالبی مشہدی ۰ 3 


قاسم اھی و ٠۰‏ نک 
خواجةڈ حسں مررڑی ٠٠‏ 


قاسمارسلای ٠ ٠.‏ جمھ 


تھے تندماری .. 


+ 


اشُرفِ خان مذٍِر منشی ۰ 


ایز قاضی امیری 7 
اپ اما می اھ جج ٰ مشہور 


میرشریف (مانیی (صفہانی 

قاڑی (حمد غفار جی ڈزو پئی 
میر(.شکبی ثمی یج ہی 
بولقلی انیسی ... مم 
ملا غنئی إمنی مھ مے 


ابذریی بدخشی 


٠ ۰.‏ 
.۰ ۰ 
٠ ۰ ٠ ۰‏ 
ریت .۔ 
۰٠‏ ںّ ٠‏ 
فْ ٠‏ 
رب ٠‏ 
۰ھ ٠‏ ٌْ* 
ںْ 
سیب ٠‏ ۰ 
٠‏ یب ٠‏ 3 
۰ بب دب دب رب 
ج‌َ۔ ۔ ٠‏ 
جہھ رد ٠‏ 
۰ 
۰ھ ۰ ٠‏ ں٠‏ 
۰ رب ٠د‏ ہب 
ری .۔ لدب 
.۰ ۰ 
هھے ٠‏ رجے- 
۰ ل 7 ٠‏ .ےم 
٭ھ٭ ۰ ۰مم ٠ج‏ 
رب ۰ 
‌‌+٭. 


ایضا 
۸( 
ایضا 
۷۹( 
ایضا 
انا 


ایضا 


ایضا ٴ 
۷۲ 
۷۷ 
۷۸ 
۸۰۰ 
۸ 
۸۳۲,) 
۳۳" 
۸۳۴ 
۵ 
۹ 
۸۷ 
ایضا 


۸۸ 


”قاضی ابوالمعالی 
سوانا می رگلان 


۔سولىا معید ترکمتائی 


حافط کومکی 


قاضی فظام بدخشئی 


سولا الہداں لنگرخانی 


مولانا ہعمد مفتٹی 


میر نتي الله شیرازيی 


ڈیم منصور لھوری 


صلا پیر معمد شیررائی 


میرزامقلسں انگ 


مولانا فوراادیں محمد ت رخان 


سولانا الہداد اسروهہ 


7 


ذئر حکمای عصر ائیرشاعی 


حکیم الماك گیلانی 


حکیم سیف الملوک دمارندی 


عیم زیٹنل شیرازی 


حکیم عیں إلملک شیرازی 
حکام سسیے: ملک غیراڑی .۔. 


حلیم مصری 
حکیم علی  ..‏ 
حکیم ابرلڈتے گیانی 


-. 


۰ 


۶ 


۶۹ 
۷ 


۸ میر (بوالغیِٹف بغاری ٠ ٠٭ ٠۰٠۰‏ نف تروہ۔ ٠>‏ ۲۷) 


ٌ میانں کمال الدیی حجسؤان شیرازيی ٠‏ ری و.- .۰ ایضا 









شیخ اہو الغنص تھافئیسری لے ا ےق نت یه ”گا 

صمرلانا عثمان بنالی 3 .5 .... .۔۔. ایضا 

شی حمیں بزھری بی وی اہو وہ 8ہ 
مولاذا اممعیل عربٍ زی یب,. ےے. ھع*٭ ھھ ےہ 


قاغفی میارک گوپاموی ٭٠٭ ٠۰ ۰ ٠‏ مت 


کے مولانا راس گرالیاری .َ٭ .- ٠۰‏ کی .ھ .۔ 


ہی شی محمد شاسيی جھ ز‌ق ک٭ھ ۔٭٭ ٭٭ ٠‏ ۳۳ 
نقل رقععِ 3٦ ۰ -- ٠ ٠. ٠٠‏ ٭“٭ مھ ایضا: 


تت. .. ایضا 
۱ .... اإایضا 


۱۳۷۹ ۰ . 
۳۷ 
۱۳۹ .. 


شی حسں علی موصلی 
حاجی ابراغدم ۵ثا یہ ٠‏ .-۔ ٠‏ ۰۵ 


غیی جال واعل کالی وال ‏ دت اد دا 
ا سز 


صدر جہان پہانی ٠. ٠‏ و ٠‏ 0 کے و [خعإ 
.۰ ۱۴۶۲۱! 
ك۴ 


ایضا 


مصلت ےموں پیارو 7 


ر2 7 ام َ‫ 


۰ مولنا میرزا مبرثلدی 


شیۓ معی پا یکر یر ے کے چو یہ فور یو یا و 
2 نی 


میر عبد اللطیف تزریثی تھے عم و لاج 
خراجہ ”حمد نعییں ہے وی عو ہے نئاو ایم 
شیۓ حمین بدخشی ےه ےہ مه ھ ہی جھ 
شیۓ عبد الفلازرٍر ےم ےه مم مه اه ےہ 
شی او المعالی وک کو حا ا تو پر او تو ےت 
مولانا جمال تل یہ وٹ موا عوتواے و ا وج 
سرانا عبد آلۂکور لەوری ٠.‏ وی اور جوا بے جج 
شیۓ کبیر ولك شیۓ منور و وت ری سے جو کک یوں ا وی و 
شیۓ معد الله ٹوی کو ہے ا واعق کو 

شیۓ نصیر الین موہ مم ھی وو وو وم 

غیۓ مبارک الوری رر ںہ 
غییخ چایں لاہ سہلی مہ مم ہے سے مه ہم 
شی عبد إلفني بفاری ہہ تیج ہیں جک نئان 
شیۓ بہلرل دعلری ۔. قع یت آووں ور عم روہ 
دیۓ عبد ااحق دملوی ند..- 

مولانا الہداد علطانیوربی .. ےے. مم مه ہم 
مولانا عثمان سامادعھ 22 عو اف اوک تمہ و 


حاجی علطان تپانفعری) .سی .ےہ . مه ہے 
مید شا مبیر ماعالھ .ےے. . ہے ےه مم لد 
نچہ یامون موم لاہ 


قیی فبار آلكو یی ہم ہر لے ےم کلم 


1۹ 
س ا 


ء)ء 


ر٢‏ ) 
- حمزڈ لکہٹوی زحمہ اللةگ ےے. .ےھ“ ری کپ یوب ا 
3 پورکگ رحمة الله کے کو اہ 9000ی 
مجم۵ حسڈۂڈ مکندری وم مے 5 ہم ےھ ایضا 
یم عبد الواحد بلگراہی کاب ہیں موا وت ا و ا 
ذکر فضلائ ی کہ جامع‌اوراق‌اکثر ایشائرا اما زم ٹف کرش دہ و تلمذ پنمولگق ۹۹ 
موانا عبد الله سلطانپوری ٠...‏ ٹپ لی موی کے وص وا کک 
شیی مبارک ناگوری رو ھا آاھ پت 0ھ و یو 


امیر مسژل مےےمےیفل مہۂرو عدل امروقی .ہر ٠. ٠۰٠‏ یی نو 






فیۓ گدائي دھلوی کلبو پر را و عو ا کک 
ان جمال خانں مفکبی دهھلی 7 ك۷ 


یىی جلال بت ملتانی ٦ض‏ + مہ ہے ت3 ہے ۷۸ 


ای _طٔایسی۔-؛ کٹ ٠ “٠‏ و (یضا 
' 'اضی یعقوب ما ۳ پوری ۷۹ 
ایضا 


3 عبد ای مدر الصەور 
إحمدی فیٍاضش إندیہة ۱ وال 7 7 عم .. ۸۳۱ 
. صدر الین جلفدريی تم (للا د٭روری کے کی وا ۸۳۴ 


باں الہداں لکھٹوی ٭“٭ رپ +×٭ ۸۵ 


کت مان سن تادری آگرہ ہر یو امہ 8 ل0 


۰ ۱ 
ری اجمیری اھ >ھم .٭ جے .٭ و3 ۸۷ 


آفیے 
مر فافز سج وہ کا تہ ہے ہے 891 
تہ تہ 


عیۓ کبیر .٭ +ھم ہم وھد رھ ہم ٠‏ 


بر مید حلی لودھیانہ ۴ 


غیرسیمد تاندرڈئیئرگ او لاو ا 


غیۓ نظام نارنی ‏ ٭٭ .. 


غیج الہدیة خبراباٹئی ‏ ہے م ےء 


شیۓ دارد جہٹي وال قدس الله ررحۂ .۔ 
غیۓ ابی (مروھه وھ وک او سو 


شیج ادھی جرٹھرری علیہ الرحمة رر الرضوان 7- 


عیج ×بد الغفور (عظم پوری ۰ 
میان وجیه (اذیں (حمه آٔیادی ٠‏ 


میاں عیّد (للہ نیازیمرھندی یھ مھ ےه 
عیی اہر الفنى تعرای رید ہی اہ نت 
شیج ابو اہحاق لعوری ےے ےے مھ مم 
غیۓ رک الدین زحمہ الله وو رص وا 


میاں مصطقی گجراتی و جوا 


.- (٭حاق “کو لعوری کرام 
گے معد اللہ پئی امرائیل ۰ 
میاں ڈیم عبد (لله بداوتی . 
شیۓ جاال الدیں تنرجی وه و ےھ 
فیچ کھور ”جذربگوالیاری ٠٠.۰‏ 
شیع اله بخش گر مکثٹیسری - 


عیۓ عارف حسیلی .. دی ھء جھ مھ 


میر سید علاءالذین (رٹھی .ح. .ےے. مم 


