Not Available
Tareequl Hayaat
















یھ 
اکر اکا 2ر 


کے ھتے 
5ہ کات 0ج ر77 


تھ 









ر جا ری 
کے بھے ۳ لاھڈ 


ہے مالسا۔18 


وت و 
ص ٹوو" 
ا سا ر. 





ا کی 
.۰ .- 
ہا کے جک اہ 7 سی اھ 
و خطاي ویي پوہ ۸۸ مجرے جے سے یا خد در 
“٠َ ۰ 7 -٦‏ 0 ۰ 
۱ نا یت ۰ 5 0 اٹ - 
پشرارہ ماسرئبب ہے پا وثرررجٹی ناس بے 
موی اک گے مو 
آایس ٠.‏ ا 





نوبت رابج مطبوع گر د 








۵ر شہر لندن 















































ار اسیو نج کت کن 7 . نیا × 
7 ک2 ج کس 
کپادمھ مہ ا پت 
72 0,-ءء.ء ان پا . ا 
چچچچد ‏ کت 


1 


1 


ے0 یعسن ےش سے 








شکر و ثناي ہی مروحڈ وسپاس وستایش بی ڈیاس وعڈ خداي قدیم 


و و 


حد ومقڈس و رحیمرا سزاست کھ پرٹو انوارمعبّت و رحمتش عالم 
اء يٍ و اسفلرا احاطد ومملو ساخنہ و آنرا ہقلرب طالہائش انداخته سیّاحانی 
نشاہ غیرفانی ومسائران دیار جاودانیرا بنسلٗي دروفی وآرام حقانی مشرف 
و ری توجّہ ایشا را ازنی عالم کثیر الام جسمانی بعالم وافر الّعم روحانی 
3 ردانیدہ ٹاوب اپشا‌را ارت حقیثي وم باطلبيی سەرور و بامید جلال 
اہديی مسعوں و *حبور ساخلہ است بلي چنان خداي قادر سبسان را که نظر 





برحمت ہی پاہاں خود جہتہ بندگان جات اہدي و جلل سرمدي‌را مہا 


و بوسیلہ پیغمبران ۱ رسولانی خود بیاں فرموٹ ابداللباد حجمل وتنايی فراوانں ہاد٭ 











07۳3) 


























‫َ 


اما بعد ہرشخص کہ بای درجٹء سعرذتٹ الله رسیدہ و تقاضاي قلبشرا 

دریافتہ طالب بخت وجلال مزبو رگردیدہ باشد سرال تخستین وي ایی خراہد 
ہوں کە آیا تحت حقیثي و جال ابدی‌را ججة ى تحصیل میڈ وانم نموں 
و جہست حصول ُجاٹ چهہ بایستم ٤‏ رد حال تو ايی یىی مطالعۃ كکنببہ آیا درم 
وقمت این سوال عمدەرا اھ ا ما نت حقیثتي وبغت جاودائی 
درو دلت پہجاں نیامدہ و آیا درعینِ زحمات و اغتشاش ایں عالم 
پر پرخاش در هھھ وتتی بدہدہہ حسرت انان نظر نیفگندہہ و با چشم 
یت ملاحظۂ نفرمودہہ کہ بالاثراز ابرغامي ہی سکوں و قرار کہ ھموارہ 
اوقاٹ از زبادتعرک و درگردش و رفڈا ناراند آسمانی ی بالاي سرت چنذر ا(ستقامہں 

واسٹرا رادہتا خردرا ہر افراشنہ وا پر رأاسنلھ۶ سے خودرا ہرپا ںاشله است 
وخ در اور بی تغیر وتبدیل آن عالم راحمت و جلال شعلہور بتو ایما 
واشارۃ *يی کنند کہ ھم آغویش ان شاهد بفت حقیقی رو آرام اہدی کري 
و پابدار ترول فرسوۃ دردل مضطرب و ہي قرارٹ منزل خراهد نموں بدیبي 
اسہٹیا که اشتیای قلبہت گاهي سوال مذکوررا در ٹو نی زمکرک ر 2 ترا ر( دربارۃ 
انی کر سا نا سی زیرا در سرحلة ھی شک رشبہۂ لبپبست کہ مطلب؛ 
ورمقصد ھرکس ھقمیں اٰست کہ استراحہت دروئی رخت حقیقی‌را تحصیل 
. اھی یائست کہ مطلوب و منظو رهھطءہ افکار و افعاللت ھماں اسست کہ مالک 
بت جاودائی وي زوال وصاحب آرام حقیقي وبي نقال شوي واین 
ھمان نمنا وآرزوي بگانہ است کھ ھرکس را متحرک میساِ وافراد ہنی نوع 
بشررا بعمل وامیدارل ۵ چنانکه یپادشاء ہر سربر سلطن تب و عظمن و گدا در 
2 
نے غیت ومذأت خوں وغل ہی وفقیرو عالم را و سی او 
عالم ھمان تقاضاو آرزورا داشتھ جد رظ ھمگیان در رفع وتجام 

حال فری محض درینں است کہ یکی تحت خودرا درآن و دیگري دریں 























آئے 








و آن ۵ري در چیپز دیگر دانستہ و پنداشتہ ٭رجریند بلي تظاضا و ارزوي 
امتراحت ابدي وبجحت سریدي درقلب هربشري چناں حف وثبت 
گشتہ کھ ہچ وجہ محر نمي گردد پس آیا این ہي استراحتي و آرامي, 
قلاب آدەمي ا زکچا بہم رسیدۃ آیا دریں خصوص هي فکردفبق وخپال رفیق 
لمو۵نء اگر نمردہہ ھرآئینه بر تر نیز وافے و آشکار خراهد ہرں کہ عات آن 
ھمین است کە قلبت ھنوز استراحت حقیقي را ذیافتہ وبخت جاردان را 
تُحصیل نکردہ است و چوں دولتمندان و بزرگانں ص پادشاہانں ھرچندیکہ 
دراموال واملاک وعلِت ولذت دنیوي ہی قصوریي نہ بلکە درتمامی اینہا 
زبادنی بات باز ساکت نمیشرند ہلک پپوسلہ اوقات در صدد تحصیل امرال 
وخزابن ولْتہا وعزؾہاي دیگر آند پس بدین طریق گواهی میدھند کہ آ زی 

دروئيء ایشان ہا ھمتہ آنہا زائل وایشان ہہ بخفت حفیقی واصل نگشتہ اند 

درڈیں 8 اپنہا از براي تو کہ ھرگاہ ہدرں تنقدستيی گرفثار و پریشان 
روزگاربی چٹان گمان بریي کە گیا علأت ُّ آرامي قلب ھمیں: تصور دنیري 
است دایلي اند واضے وآشکارکە سہب آن ما ورائي ایں است و چوں 
ھەگی مانند تو درین بی استراحتيء قلبي وبی )ختيء دررنی مقیّد آند پس 
بي تامل سوال مسي شود کہ ایں بی آراسي و بدبِختي قلب تو و دیگران ار 
گچجاسٹ آپا خدا آدمیرا دریں حال آفریدہ وبدغتي را نصیب و قسمته 
او کرِہ اسہت حاشا زبرا کہ دریں صورت خدا خداي قادرو رحیم وحکیم 
نمي بوں و نظرباہن معحال است کہ باعمثا بي استراحتي وہدہَغتيء آدمي 
خدا بودہ باشد ہلگد علت آن خود انسان اس یعئی سہبب اصل ھمہ: بی 
آرِمي و بدعختي باطلي و ظاھري آدمي ایں است کہ اِ ئ00 
وگریبانگپر خار و خس معصیة وگناہ گشته زیرا گناہ چناں زھري است 











5 نمامي ان یی راحليی ومعلت و درد و 0م مم باندروں 


























پڈیرن مگراز گناہ که باستا وصول ھمتء بدخثیہ اس رھائئی ورخلاصي ہابيی 

زبرا کە تا سرابن چشمۃ مسدود و زھرآں ازتو مرفوع نگردد ھرگ زآں آب نع 

قطع وماڈہ مرض دروم تر قلع فراهد گشت نہایت تا اینکه ہمرضش باطني 

تو معالجة۶ و جراحت دررني تر مداوائی کردہ شرد بیشترازھمہ از آلست 

که آترا بدرسي دربافته فہمیدہ باشيی زبرا کسي کە از مرض خود بی خبر 
است ھ رآئینہ ترد طبیب خواہد رفت رو شخصی کە ا زصدمہہ گناہ مسآتحضر 
لیست خلاصی را خراهد جست فلہذا حقی ربعوں الله بتصنیف ھذا الاوران 

مبادرٹ ورزیدہ در طيیٰ ان مرض باطلبي وطریق جاٹرا که معالیدء آی: 
ورسببا عفو گناهان و تحصیل آرام حقیقيی وبخغت اہدي است باہر 
مضموں کلم رای کھ عبارتٹ از کتب مقڈست مستعملاء سسکپان است بثو 
معلوم و مفہرم خواہد ساخمت و علاوہ بریں درآن ثابت ۔خواہد مود کہ 
تمامی معالجات و اسبابی کہ آدمیاں بذاہر رامی خوں بجہتہ تحصیل عفر گذاہاں 
اوه اعقاقرں ر ظطر ما سان رت راف عافت نان 
مختلفہ نشان وہیانں گشله ناقص و قاصراند پس تو اي مطالعۃ کنندہ ہدینں 
کلماٹ مواعظ . و “خنان نصائے آمیزدورست حقیقی خود گوش ہوش را 
فرا داشلہ با تفر تمام آنہار! مطالعہ کن لیکی چنانکہ امرا جسمانی را مض 
آنکس تشخیص میتواند دا کہ ہا علم طبابت مور گشتہ ھمچنان نیزتا 
کسی از نورتوفیق خداوندگاري مذور نگردیدہ باشد مرض روحانی و حال دروني 
و چناچە ھست بدرستيی وخوںي ثخراہد نہمید ردائنست زبرا کہ 
حب دنیا ورمیل گناہ چشم ہاطلش را ۔چفان کور ساخثہ کہ تا از عالم بالا 
مرو وھ آئینہ مانند شخص مریضی کہ درحالت سکرات موت بردہ 
ُا برد کہ حم وسالم است از حال مضطرو پُرخوف وخطر درونی 
خوں ہی خبر خواہد ہوں و مادامی که آ۵ميی دریں حال بودہ ہاشد پند 
و نصحت و کفنگوں معاجدہ آزارش و رھائی از گناہش بجہئە او باوہ گوئي 
خواہد نموں وحال آنکھ اگر پند پذیر نگرند بدیہی است کە در مرض گناہ 




















)2 





٣سس‏ سے مس مت مس صحہ 


" ہلک خواہد شد لیکی پروردگار رحیم و مہربان از راہ مراحم بیگران 
والطاف ہي پاباں خود ترإ ا رورطدہ ھرلناک چنان غفلت و کوري رھانیدہ 
و٭حفوظ داشلہ پیش ا زآنکه مقراض اجل رشتعەء عمریتارا قطع ساختہ وایام 
نمت وتحصیل رحمت منتفضی گشتہ باشد دیدلء درونہنشارا کشودہ بطرق 
فلام رجات ھدایہں فرماید 7 مادامیکە ار عمرتں بانبی وجہڈ حصیل 
آن انکار تمام وسعي ما ! کلم بجا آر و نظر باب بلدڑتي را کە مصنف در باب 
تحصیل و وصول سرمنزل تجات ہدست آ ویزیي ایں اوران از براي تو خواہد 
نمود خوار واز خود ہرکذار مکن ہلک مطالباٹ مرقومتء آنرا بافکارححۃ 
مطالع فرہا زیرا کە در ض٭ن آن مرض باطني تو ازکلم الہی مشخص وعیان 
و اسییدم معالجد آن نیز ازھمان دارالشفايی حقثیقي ہر تر اظہار و بیای خراھد 
گشت واز خدلي تعالي کہ ہادي تمامی مخلوقات وگم کشتگان وادي 


ضاالاٹ است دعاومناجات نما کہ تر( منوّر ساختہ بطریق حقیئشت ھدایت 


رستغاري انذدک روزگاريی ماندہ است فرصسترا غذیمت شمردہ در خصرص 


فرباید وحال درونستارا چنائکد ضست بر تو معلوم سازں واگر در اثناي 
مطالعدۃ این اوراقی ہر تو واضے و اظہار گردں کہ قلہب تو بہمان تو انست کہ 
درآن بیان وطریق ُجاٹ ھمان است کہ از کلم رس درآنں نشان گشتہ 
پس بازدعا واستغائہ نما کہ خداي تعالی ترا درانں طریق جات سالک 
وثابہست قدم سازں تا ہدیں وسیلہ بشھُچٹ حقیقي و جات ابدي‌را تحصیل 
نمائي ہرگاا ایں کلمانٹرا بدیں راي و دعا بخوانی ھرآئینہ ا آنہا نیش و 
برکت لُلَي خراھي یافت واز جانب الہي مر کشتہ بحثیقت ھدایت 
ترد: خرامی قد حال عطالب ملکرورا از لزار تنضیل فرع نضل بنان 
رعیانں خراھیم ساخت ازاتجملہ ٥ر‏ فصل اول .2 و کیف گناہ و نٹاإج نان 
ودرفصل درم اسہاب و وسائلی را کہ باستصواب آنہا تحصیل عفُو گُناهان 
میشود ودرفصل سم آن نقائی ہمت آوررا کہ ار عفو گناہ صدورسي یابند 
اظہار و ہیاں خراھیم ساخغشت 
































فصل اڑل 


سبليی است ہر بیای مم و کیف گناہ ونتائی 2 





وھ مسر )۵و مقصد در مقصد مقصد اول کم وکیف گنلا ودو 
مقصث ٹ وم ٹم ز نٹانے ایر بیاں سو خراھیم ساخت 
مقصیل ال 

کینّت گذاا تغست ونقال 1 5 ا ارمخقت آدم نوا ہوٹالا 
ہاشد ازکللم الہي بیاں ومرقوم داریم زہرا که از کم و کیف ََ و نتائے آن 
ہدیں وسیله بہتر خبردار خواھیم گردید لیکن تا آنکہ گناہ آدەم وافتادن او 
ار عزرٹ مفست بذلت بعد بدرستي وخوبي فہمیدہ شود علم آن عژث 
نی ازم است فلہذا پیش از انکە گناہ آدم واخراي اواز ہہشہت نقل کنیم 
گذارش آفرینش و حال کحست آورا از کلام رای ذکر خوادیم مود وکلم 
رٹافی غرض از کتہب مس کیاں است کە عبارت از تورمتا و زبور ومحعف 
پیغمبرانں واتعپل باشد چناج کیفغیت آنہا در کتاب میزاں العق تغنصیا 
ہیاں و توضم بافتہ است ودرتٹوریٹ در آباٹ ٦‏ لی ٢‏ ہاب اڑل و 
آیات ۷ الي ١‏ روہ؛ أي ٥‏ و ٢‏ اليی ۲۲٢۰‏ باب درم کتاب اول مرسے ۵ 
بیاں مطلہہا مزربور چ چان مسطو ر گشتہ کے خد( گفت کے اسان را بصورری 
خو۵ہ سوانی شپ۶ خود ہسازیم تا ایشا ن ہرماھیاں دریا وپرد ندگا ن ھرا و بہایم 

و برھمة نہیں رھمگی خزند ندگا نى ک برروي زمیں می خزذ ریاسں کئند 
و خدا انساںر بصوریت خود آفرید اپشاںرا نرومادہ و . برایشانى 
برکت فرسوں و خدا ایشا را گشت کہ کثیر الذزیت وموفور شوبد و رويی 



































طرنلق العیات فصل آو 





زمیں‌ر| مععور کنید و مثصرّف آن باشید کو ریا و ہرطائران ھرا 
و برتمامي* جبرانات کہ بررري زہیں دبیب اند ریاست بدارید وخدا 
گت اپنکا ھمۂ سبزتد تم دھندارا کہ برربي زمیں است وھر دذرخلي 
میرەدارنخم دھندٹرا ہشما بخشیدہ ام کہ برأميی طعام زان شما ہاشد و بہمۃ 
حپوانات الارض و بہمہ پرندگان ھا وبہمہ خزندگان زہیں کە د رآنہانفس 
هر چھ آفریدہ بر دید کہ اینک ہسیارنیکوسك وبود شام وصبے روز ششم 
کا 

پس خداوند خدا انسان‌را از خاکف زمیں ساخت ودربیلي وي دم حیاٹت 
دمید و سس نس َ گردہد و خداوند خدا بای در عدن بہسمت 
>< وی خوشنما و خوش ڈائقه و درخت حیاٹرا نیز ۵ر وسط باغ 
کت 2 نیک ودرا ہے تی ات خدا 0 ً 
۳ تائید فرسرد کە ارهىگي باغ ہی تکاف بخورولیکی اردرخت 
معرنت نیک وبد چیزي مخور کە در روزی کە از آن بغوري مر است 
کہ بمھريی پس خداوند خدا گفت کہ آ۵مرا | بڑدي خرب نیستٹت مونسي 





ھەچہمت براي او ہوجود آرم و خداوند خدا برآدم خوابي گراں فرسثاد وچوں 
او در خواب شد کی ازاضلاعش برداشتہ جایش گوشستارا پیوسٹ نموں 
و خداوند خدا آن ضلیرا کە از آدم گرفٹه ود بصورت زبيی تشکیل نمود واور! 
پیش آدم بر۵ وآدم گفت کە الحال ایں اساخراني است از سے سی 
و گوشتي از گوشتں سن نامش ایشہ باد زیرا کہ ارایش گرفثہ شدہ ا 

(لفظ ایشۂ در عبریي بمعنی زن و ایش ہمعني مر است) ازیں جہمت مرں 
پدررومادررخودرا بگذارل وبا زنں خود ملحق شود رھردو پیک جسم باشند 
و مر و زن ھر۵و برھث ہودند و شرم نداشتند و در خصوص تجاوز آدم 
و آخراي او ازبہشت در باب × ھماں کتاب چنیں مرقوم است کە مار 











نصل ارول طربق العیات 


از جملہء حیوانات صحرا کھ ۔خداوند خدا آفریدہ بود حیلهہ سازٹر بود کە او 
زں را گشت کہ آیا نی العقدیشمت خدا گفلہ است کہ از ھمہء درختان باغ *خررید 
زن ماررا جواب داد کہ از میواہ درختان باغ مارإ خوردن جائر است لیکی 
ازمیونه آن درخلبي که درمیان باغ اسستا خد۵۔ فرمردہ است کہ از آن 
مخورید و دست ہرآن میندازید مبادہ کە ہمیرہد و مار زرا گغت کە شما 
خخراهید سرد بلک خدا خود میداند کہ در روزي کہ از 1 ن :خورید چشمہايی 
شما کشادہ خواهد شد تاکه از خیر و شرآگاهي یافتہ مانند خدا ہاشید آنگاہ 
زں چوں دید کە درختي است براِي خوردن لذیذ و بدیدن لطیف ر برايی 
حصول حکمت درخقي دل پذیر از میوۃہ آن گرفڈہ بخورٹ و نیز بشوھر خود 
داد کە ار ھم بنورں و چشمہاي هر دو کشادہ شدہ دانستند کە ما برھنہ 
هستیم و برگہاي اتجھررا بہم دوخته برلي خود سترھا ساختند پس آواز 
خداوند خدارا شلیدند کە بوقہت وزیدن نیم شام درباغ سپر مپکر۵ و آدم 
ہا زی خود د راشجا رباغ ا زپیش خداوند خدا خودرا پنہاى ساخمتٹ و خداوند 
خدا آدمرا آواز داد و گت تو گجائی او گفت آوارترا درباغ شنیدم رو 
ہسبب آلکە برھلہ ہودم ٹرسیدہ خردرا پنہاں کردم او گت آیا ترا از برھذنگي 
کہ آگاھانید ازمیو< آن درخت کہ بناخوردئش س ترا حکم کرِہ بودم 
خوردت آكم گت لیں زی گھ اورا بمصاحبت س دادي میوة آن درخت 
ہی ان و بخوردِم پس خداوند خدا ز‌را گشت کە ایں چە کاراست کہ 
تو کرڈ زی گغشت کہ مرا ماراغوا کر ون خوردم و خداوند خدا ہما رکفت 
جزالي آنکہ مرتکب اہن کار شد٤ٗ‏ تو بیشترازھمۃٴ بہاہم و ار ھمہء حیرانات 
صحرا ماعونی درتمامی عمر بر شکم خراہي رِمت و خاکا خراہي خوردِ و 
درہیاں تو وزن ودریمیاں نسل تو ونسل وي دشملی مي نہم اوسرترا خواہد 
کرت و تر پاشنفء ویر کت کوفمت زی را گشت رُچہاي حاملكي تر بغابہت 
خوآہم افزابد وبا ریچ فرزندان خواي زاگد ومائل بشوھر خود خواھي بود 
کاو تر سن خواهد کَ ار اگفتا جزاِي و رن خودرا 























طریق الٰمپاٹ نصل ار 





اصغا نمودتٴ ر میرن: آن درخمتا ۔خور٤۶‏ کہ نف بارنٴ آن مرمود× بودم کە از 
آن “خور زمین از براي تو ملعوں است ہامشقت درتمامي عمر *حصواٹ 
آنرا خواہی خورنِ خارھا و شوکہا از برامي تو برخواھد آورں و سبزٴ *عرارا 
خواھي خورںِ با عرق چہرہ نان خواھي خورن تا آنکە ہزمیں معاودت کني 
زیرا کہ ازآن گرفتہ شد٤ٗ‏ کہ خاف هستي و بخاک معاودت خواہی کرنِ و آدم 
زی خودرا حا نام نہاد از آنرو کە مادرھرحي باشد و خداوند خدا براي 
آدم و زن وي قباھايی چرسی ساخت و ایشا را پوشانید پس خداوند خدا 
0 ابنک آدم از خبرو شر آگاهی یافتہ چوں بکيی از ما شدہ است العال 
مبادا کەه دست خودرا دراز کردہ میوہ۶ درخت حیات نیز ہگیرں و بخورد 
و تا ابد زندہ ماند از آنی جہتہ خداوند خدا اورا از باغ عدن بیروں کر تا 
زہینی کہ ازآن گرفٹہ شد زراعت نماید و ھمچذین آدمرا اخرا نموں و بجائب 
مشرق ازباغ عدن گروبیں‌را با شمشیريی آتشبارمتەرک ہنشاند تا راہ درخت 
حپاثارا محفوظ دارند 

٭خفی نماند کہ درہاب خلقت آفر عزت قبل ر ذلت بعدش کہ 
و معصیت ہاو رو داد در ھھ گتابی خب رصعبى لیست مگرد 
آیات مربورہ زبر( کہ در کتب تواریع و احادیث ساہ رسلل پا ھچ خبري ُ 
گزارشات ساہتی الڈکر ذکر نگشتد پا اپنکہ اگر خہريی نگارش یافثہ اسٹ ہر 
آثیلہ ازکثب توربت کہ قدیمثرری کتب عالم اند تحصیل واخل کرںہ آند 
و یا گذارش مرقومةء کٹمبا مزبورڈر( استماع نمودہ ہا تغیّر و تبدیل اندک 
و بسیاري آنر! نقل کردہ اند چنانکہ ایی مرحله بہر شخصي کہ نقلہايی کتب 
سایرمال و احادیمثا محشٌدیاں‌را با کلماٹا مزیورہ کب مشڈ ىہ مقابلہ کند 

فی العال معلوم و یڈہ نر وا گردید لیکی چوں گذارشات آدم کہ بنیاد رو 
7 همدء احوالالت مردم حلّیل تمامي سلسلہۃ انساں است د رآیات مزبورہ 

بیان ہت پس تا آنکە مشموں آنہا بدرستی ي مفہوم گرآدد تفسیر لان 

سي آید نہایسں چوں تفسپر با تفصیل دریں مقام بطول مي انجامید نذا 

















فصل اول طربق العیاٹت ۵ 












02 . ت ) ےی سو ۵ہ ہا کلماٹ چندعي ہیں 
بعد 0 خداي دی ناف پاجرز ہا ٹڑٹ و کاملد خوں 
آسمان و رون وو تیر 7 ََ تَ و شہوں آورں ٥ر‏ روز 
آفرینش سابر رات - 6 رش اض آنہا چئیں مذکور 
است کہ ۔خدا گششت نورشوں و نور شد و خدا گفت کە زمیں از خود 













نباثالٹ بروباند بعنی سبزیۂٴ تخم دھندہ و درختاں میوەدار ہر آرں و چذینں 
شد و خدا گت کہ آ بہا حشراث ڈو نفس حیاث ہیشما ربظہو رآرد و چنینں 
شد و خدا گفہں که زمیں نفس زند×۶ بہاہم : خزندگای و وحوش اارضشرا 
برآر و چنین شد اما در بارہ۶ خلت انساں چنیں اظہار و بیان گشتہ 
کہ خدا گشت کہ انساررا بصورت خود و مواغی شبھ خوں بسازیم و خداوند 
خدا انساں‌رإ ا زخاکف زمیں ساخت و در بيني وي دم حیات دمید و انسان 
نس زندہ گردید و ازھمیں تفارت واقع فی سا ہیں خلقظہت انسان و سابر 
مخلوقات ظاہر و هویدا است کہ مرتبہٴ انسای نسبت بانہا چہ قدراعلا 
اآست و اہن الفاظ کک خداوند ۔خدا انسا‌را از خاکف زمیں ساخت و در 
بیني او دم حیات دسید مشتمل برھمان معیل سی بعني مضموں کلماٹ 
مذکورۃ دالت برآن ئمیکند کە گویا خدا انساںرا ہمرور ومششّت چناں 
کہ آزقرآن و احادیت استفہام سیگردد خلق کردہ باشد بلئە کلمات مذکورۃ 
سض ہرآن دلالت سی گند کہ انسان بخلقت خائي ازحیوانات و ساہر 
موجودات امتیاز یائلہ مخلوق گشتہ است زبرإ کە انسان نە آنک مائند 
حیرانات از زہیں بہم رسیدہ بلکە اورا خدا ساختہ و روے خودرا بوىي دمیدہ 
است لہا او در صوربت و شبہہ خالقی خود خلق گردیدہ محبوب او بود و ! 
ور نع مسطرقی شد کد خداي خودرإ شناختہ و دوست داشته دراو صاحب؛ 













































طریق العپاٹ فصل آوا 


جشت کامل گر۵ن و معلی ایس الفاظ کہ خدا گشت کہ انساںرإ بصورٹ خوں 
و موائی شہتہ خرد سازہم مشعر ہر آن ذیست کہ گرہا صفغشت و صورثٹ 
ظاھری انسان صفاٹ و صور خدا ہوںہ باشد زیر کہ انسان نہ ہناہر صفاث 
ظاھری بلکد بناہرصفات باطلیُ خر شبہہء خدا اس ہدینں عبارٹ کہ ٹصویر 
و تشبیہ مفات نامحدود و ہی انتہائي خالق در مرتبدہ حڈ و نہایت در انسان 
ملاحظہ می شود بدیں نحو کە ازمعبثت ومرحمت و لف و مرزنت رو 
عدالت و ساہر صفات انسالیہ ب عبت و رحممتا و لطف و حکمت رو 
عدالت ہبی نہابت الہيی 72 بردہ بقدر مقدور درک میلوان کرٹ و ہدین 
ات کہ علم صفاك الہي از انسان زیادەثر از سابر مخارقاٹ صدور 
وھوت ر بدیہيی اف ۷ علعا رنولل پررۃ دگا ردرحال 
استیں پیش از نکە گناہ آدمرا ا نباد ساختە و ہیڈلٹت دد انداخلہ ہوں ہالمرائب 
زیادہ از بعد آزری مشاہدہ می رو خدا ہی نقص و قصور 
خلق دہ پاکا و مرو مماو و وو کت 
اختلاف و ظلمتی و تشریش و ہي آ رأسي نبردہ خدارا 7 میشناخته و 
دوست میداشتہ ومعض ارا۵ہٴ اورا مي خواستہ است و بناہراین عللنہہ 
باطني و دوسلي حیقي في ٭اہیں او و خالقش حاصل و صاحب؛ بخغت 
کال بیدہ است و اگر انسانى مرتکب عصیان نمینگشت ہھرآئیلہ درآن 
حالت و مراتب شی نمودہ و جلال رو بخت او آلہ الہ متزاید گرٹیدہ در 
آنہا بسرحڈ کمال می رسید و چناچہ رومآدم ارھرعیب و نقص و ذفعف 
مبڑا بودہ شمچناں جسم او نیزدرآں حال از ہر عیب و قصور و علل 
و امراض سعڑا وآزا و مماو از قڑتہا و قدرتہاي مطہر بردہ است چنانکہ 
اگر مرتکب گناہ نمیگشت مبتالي مرک نیز نمیشد ر نظربایں جال و 
احوال کہ آدم درآن حال داشته او ھ قاہل و توانا ہوںہ کہ بچسب المربکہ 
خدا باو کردہ بوں بر زہیں و تمامي حیوانات بزّي و تر خداوندي و 
حکمرانی کند و ہدینں طریق ارزدہ۶ خداوندگاری را در ماد آنہا بانجام رساند 











فصل اول طربق العیات .-. 




























مخلي نماند کہ ذسلّطي که انساں در ابتدا ہر حیوانات داشتہ بالکلّیة ماوراميی 
سلط کم بعد و الان لول‌ظ و بی سیت حکمرائی اوہا 
مہربانی و قوة ارادہٴ مقڈمش بردہ و حیوانات نیز بالطوع والڑغبت مطیع 
و ملقادش بہردہ آند لپک بعد ار انکه انسان نافریائی خدا کر حیواناٹ نیز 
زنجہر اطاعت و امیزش را کسزِفته سر در بیاہای سرکشی و وحشت نہادہ 
ازفرمان برييی ہي گشتہ اند چنائکه انسان معض ہقوت ہازو و دستیاري 
اسباب و آلات گرناگوں واز راہ مکرو حیل ہر آنہا مسّط میشود و نتط 
رعبا و خونيی از انسان در ایشان هھسہت باعوبکە در آیہ: ۷ہ ہاب و کتثاب 
اول موسیل مرقوم اس کہ خوف رو ھیبت شما ہر ھمۃہ* حیواناٹ زہمیں 
و ہرهمۂء پرندگان ھوا ہرھرچھ ہر زہیں دہیمب است و ہر ھمہ۶ ماھیانں 
دریا خراھد بوں و بدسستں شما سپرد× شدہ اند 
و مکائی نی زکہ آدم وحوا در اہتدا د رآا بودہ آند موافنی ومناسب حال 
ایشا و موجب زیادتی بخت شان بودہ باغ عدن نام داشتہ اسیں کھ آٹرا 
خدا پر از درختانی عیم و ثمراِث لذیذ از بر(يی آدم اجان فرسو۵ اورإ درآن 
جا ماوا داں کہ آترا زرا مت و معافظطت کند یعني بشغل و نائیر ٹوٹ خرد 
نعیم آنرا مترإید و آنرإ حفظ نماید و ہایں الفاظ آخر خدا بادم اشارہ رموںہ 
کہ بانغ عدںرا دشمنیي هھست کہ باید آنرإ اراو محفوظ داشته خود نیزرار 
او درحذر باشد دریں صورت اگر سوال لی کہ آیا بام عدنی درکدام موضع 
از مراضع زمیں بودہ جوامب ایذست کہ ال بصعت تمام نمي تواں گفشت 
زبرا کہ ایں فقرہ از مضامین آیات مزیورہ براضسی تمام معلرم نمیگردد و قطم 
نظرازیی شکل و ترکیب سرک رخاک در وقشت طوفان چان متغیرو متبڈل 
گشلہ کھ نظر باغست صورتش بالمڑہ دگر گوں شدہ است چناں کہ ایں 
ور ا کک "۰" 
د رصوراھا ھا رکال وسراق کر امھ داع مسر واغم و آشکار 
میگردد ر ٥ر‏ بعضي اونات درییان چنا خاف و ریگ حتل در وسطہ سنگہا 


دسسسسسشہسہی 





























طریق العیاٹ نصل ارول 





مدف وماي وہا از سایر حیواناٹ یا استخوانہايی باتني ماندہ ویا ہپسنگکف 
میڈل گردبدہٴ آنہا بائٹہ میشوند کە ار تلطم امواے طرفان بانجاھا انداختہ 
شد ےکم الٰبيی تا حال ماندہ اند کہ رکون مو ہی شاهدي باشند 
نہایہت ھرچندیکہ اصل مکان باغ عدر‌را بدرسڈ تی ٭شئٍص نمیثراں ساخت 
ہازاز زآیای سای وٹ رافے و مبرشن اس کہ ۱ ن باغ بہشت ٥ر‏ 
رب زیین .. وابثي کہ ار شام درطرف شرقي واقع بوں بودہ است لہ 
آنکہ در آسما ان چمانکہ اکثر علماىي مت صِم٘ديٌ گماں بردہ آند ود رکكکتب؛ 
ل(حادیمت ابشان ثبت و بیان گشته اس خاللصه از بانٹی موضم نگم 
شدٴ أرضبي بجہتە انسان فائدہٴ حاصل نمی شود زیرا اگر چنانچھ معل آزرا 
دانسلہ ر بائته ہاشد باز بدیں وسیہ آرا رم مفقو۵ڈۂ درونی وشن حقیثي 
خردر اسر و ات مس سیت رت 
و بہشستشا سماوي کہ ذکرآن درفصل آخراین اوراق بیاں خواہد گشت 
حاصل میگردد و آدمیرا حال ازم آنست کہ ہا چجذ و جہد تمام طالب 
و جوباں آ باشد بہر جہمت در خصوص ہیاں کیفیّت خلقت و حال 
خستیں آدم بہمان قدر مکتغی گشتہ حال چند لم د رباب گناہ او 
و نات آن ئیر برشتہ۶ تحریر خواھیم آورں بدیی ترتیب کہ چوں خدا 
آدمرا فاعل مختار و بدیں ارادہ و مڈعا خلق کر۵ہ ہود کہ اورا شنا 
رو دوست ۵اشث اطاءعت نماہد پس ازم ہوں کہ حبّتا خودر( ک۸ نسبت 
جندا اشن بانقیاد و اطاعت اظہار سازل و ھرچندیکہ خدا بذابر ایں 
مانج نکشت بل وا گذاشت کہ شیطان آدم وحڑارا ہمریں امتتاں 
آور۵ ہار آنہارإ نہ بدیں ارادہ گرفنارامتعان ساختہ کە علّت نافرماني ایشا 
گردں پلکہ معض ہدیں ارادہ ومطلمبا کہ در اعتقا و محلّت و انقیاد امر 
الہىي و درمصاحبتي کہ ہا خالی خود داشت مستحکمتر گردیدہ دریخت 
و جال ترقي و ازدیاد یاہد و بدیں طربق از فری خیرو شر نیز*خبرگردد 
فلہذا خدا فرمتي جہتە اظہار معبت و اطاعتيی که بابست آدم نسبت 














مس ایل طریق السیات ی 


ہار مرعي دارد ہر قرار نمود بعني درخت حیاٹ و درخت علم خیرو شر 
را در باغ عدن خلق کركہ در بارة درخت درم ہام امرفرسود کہ ازدرخت 
سرذت نیک و بد چیزی *خور زیر روزیکہ از آن جاور خراهي مر و 
محافظطت ایں امرمنہي چہتہ آدم اشکال وصعربتی نداشت زبرا کہ خدا ہم 
با آن لعماث و الطاف الہي کہ آدم تا آن وقہں لیدہ و معلّت و مرحسمت 
موفوا اور! کە شناختہ بو و ہم باگاھي از حال جدید و ذلیل و مہیب کہ 
بعلت تجاوز ازامر مزپور براي او ربي بابست داد نماد داشتن آن نبي را 
پراو آسان ساخته ہود 
حال اگر سوال نمائی کہ درخت منہیہ چہ درخت و ثمر آں‌را چہ 
وٹ و خورژن آن در آن حال و وقعت یہ عبارٹ بودہ است جواب 
شاف ایں سوال را بطریق کافي ادا ذمي تواںن کرٹ زبر! مطالب مذکورك در کلم 
الہيی بیان نگشتہ اسہت و حالاث انسان و تمامي موجوداكٹ ان ماورايی 
ہتڈ 7 اہم است ہر صورث اگرچہ دربارہ: آن درخت زیادہ گذنگر 
نمی توان کرں نہایہٹ این ٍ قدرواضے وآشکار است کہ درخت مذکور با نہي 

مزپور درخت معرفت نیک و ہد گردیدہ بود زیرا کە اگر آد (ظن 7- امر 
میلشت هرآئینہ علم و ہم درونی آو افو ا سے کی 
کرٹ و چان اساحصاري از شرحاصل مي مود کە از آن منضرّر نمیگردید 
و اکرنہ نافرماني او وی را مستغرق لہ شرو مسٹرآں ساختہ مسترجب اتلاف 
خیرو عژث وبشت و سعادت او مي گشت و بدیں وجه درخشت مزبور 

درخت معرشت لیک و ہد پردہ آسٹ(ی و نظربایں غ از اوران 
اطاعں پا افرمائی بو۵× اآسہت نہ معض درخشتا و میوة 1 5 

في الجملہ مارہعیل کہ در بارڈ آن درآبات سابی الذکر مذکور گشتہ 

کہ مار از جملۃ حیواناٹ صحرا کہ خداوند خدا آفریدہ حیله سازتر بود نزد 


آدم و حا حاضر شد نہایں اینکەه مار در آئوشتٹ ٹر چہ ھیاك و کرت 


بودہ معلوم نیست بلکہ ایی مشقحص است کہ درصشت و صورتی کہ العال 

















طریق العیاٹ فصل اوز 

























دارں نبردہ :ا گان میرول کۂ در آن حال پکی ازبہثریں حھواناٹ 
بودہ لیک جہلہ شیطان آلت فریفتی آدم و حا گرید و بدیں علت 
است کہ در اجیل بعني در آیدہ ١‏ باب ۱٢‏ مکاشفات شیطان بازدھايی 
ہزرگ ومار قدیم مسلیٰ گشلہ و در آبہ ۴ 0 * بوحذا خود مسم در 
بارہ* آن ٹرمودہ است کە شیطاں از آغار مردمکش بود و دروشگر و پدر 

دروغہاست پس در آوقت ہکار خوں مشغول گشتہ باستصواب مار کا 
گنت کہ آیا فی العثیقت خدا فرمردہ است کہ ازہمہ درخثان باغ >خورید 

ہی سعطان از برای ایشان لمات و و غیرمانیسں وآوازي مغااف آراز خدا 
بود زیرا کە تا آلوقت فثط آراز خدار! شنیدہ بغیراز ارادہ* خدارندگاری از 
ہھ ارادہ اسآحضاري نداشتند حال شیطاں از راہ حیلہ و مکرفراوان با “نان 
سر بستہ اپشاں را بمقام اماعان کشیدہ سعي کر کہ بلکہ بدیں شیرہ شی 
در جوہبار قلب حا جاريی ساز کہ گوبا خدا درنفس الم رخورن میویٴ 
درخت مڈکوررا نہبي نفرەودہ و ایشان امر خدارا بدرستي دربافشت نامردء 
آند یا اگر ي ااواٹم نہبي کرد باشد ازینں صدور می پابل کا خدا شمارا چذانکہ 
تا حال اعثتقاد داشته می پنداشتنید دوست نمي دار۵ وبخت کامل شمارا 
نمي خواہد پس شیطالن بدیی طرنق جد و جہد تمام نمود کە نسبت 
بت و صدائت الہيی آب زھر آلوں شکارا بقلب صاف ومبرٔیل حڑا 
رپزك وارادہ مخالف ارادہ* خدابتعاليی در او بر انگیزں و چون حا نان 
مذکورتر! شذیدہ ہچ پروا و وحشتي نلمود وآن سخ نافریانی و بی ایمائرا 
کہ شیطان د رکلمات فریمبا آمپز پنہان و بدروں او روا ساختہ ہود نساجید 
باکه با مار بگفتگو در آمد و بدین وسیلہ آزنفس زھ رآلرد شیطانى جذب 
گشلہ او نیز از کمیں گا فرصت بدرآمدہ با جرات نمام و ۵روغ ما لا کلم 
بومی گفقت کہ۸ خدا خوں میداند کە در روزي کە از ۳ درخشت بخورید 
چشمہلي شما کشادء خراهد شد تاکد ار خیرو شر آگاھي یافنہ مائند خدا 
باشید بدیں کلماٹ مک ر آلود و سخنای عذر اندود شیطاں راضستۂ کذب ۳ 


























ان ا طربق الەیات ۱ ٣‏ 


بخدا نسبک دادہ وسعي میکرد کہ آدم و حڑارا بدان گُمان وخیال کفر 
کشد کہ گوبا خدا طالب سالمتي و جخت ایشا نیست بلکہ نہي او مائم 
تحصپل سعادت و گمال جللل ایشا است لہذا اپ اڈعای خلافسرا ہمیاں 
آوردہ گنت کھ بخوردں ثمرشجر منہیہ تخراہید مر بلک برعکس این 
ہسبسپا خورشن آن بزودي و آساني دربخت و جلال بسرحڈ کمال رسیدہ 
مائند خدا خراھید گردید و بدینں طریِق سيی ہلغ مینمود کہ شکیرا گه 
نسبت عبت و صداقہت خدا بقلب حڑٌا انداخله ہود افرودہ ابشاں‌را 
به ہی اعثقادي و مغروری و خردکامی کشاند پس حڑا بدیں کامات کفرانگیز | 
نی زگرش و آنہار( در قلب خود جا دادہ شعله میل و آرزوي خورٹن میوھ 
منہيّہ دردروں ایشان اشتعال یافته ہ رآنہا غاب آمد چنانکہ امر ا ہی را از || 
فکر انداختہ میوتہ آن درخت ایشاں‌را خوش و لذیذ نمود بمرتبء کہ حڑّا 
از میوناہ آن گرفتہ چخورں و ہاکم نیز داد ار ہم و و گناہ ایشان بدیں 
نوع صوربتا اجام پذبرشت و چوں شیطان ەیلە و دروغ خود آدمرا معلقد 

























وفرمان ہردار خوں ساخته محبٗت و اعتقاد آنہارا کہ بدا داشتند از ظلب 
او بودہ قطع و ہماء آی جضت و ۔جلل کہ بعللّت علاقہ مزبورہ داشتہ اند 
محعبّت و ارادنہ خودرا ازخدا برمیتواند گرد انیدوہم بحسب قواعد ورسوم 
ذات باطلی خود معض مقیّد و متعلّی آی چیراإست کہ دوست داشتہ 
و معلقد و معتمد آن گشتہ است پس در صورنی کہ محبّت و اعتقاد و فرار 
قبل ازارتکاب معصییت صاحمباہضت و عژت کامل بود بہمانں درجہ اکنوں 
بات و بدبختی ہی حڈ و نہایت گرفتارگشت زبرا العال از خدا روگردان 
و ٥جورو‏ از شیطان مغلوب و مقہور گردیدہ ہود پس درہی صورت ارادہہ 
2 


































طربق العپاٹ فصل ارول 














انسان ہا ارادہء خداوند گار ذوالجال دیگرمطاہشت و اتصال نداشت بلکہ 
حال ۔خودکام وخودراي گشتہ ہود وبملت انلفِ بخت و عزت و چشیدن 
جُرعڈء سرکشی و افرمانيی ازخیرو شر آگاهي پافت وہدیں :حر بیک طربٹی 
مائند خدا شد کہ پیشتر از آن بدآن طربق مانند خدا نبودہ و حال آنکہ 
ھہزر ن خودکاميی ۰ دغتاری را شیطان نیز دارن و ھرگات خدا ہڈاہر مصلعتں 
٭عبّت آمپ زخرں کہ نظربان تع ۲ خلاصيی سلسلگء انساںر! از ازل برقرار 
گردہ ہود ہمیان آمدہ نصرتی و معاونتي نمیکرد ہ رآئینہ ایشا مانند و شبید 
ارطال قلھ ساہے:و کات سس سد او سزاوار و گرفتار مي شدند بلي 
گناہ آدم چناں سعت وعظیم بود کہ خود او وتمامي سلسادہ بلی نوم 
بشررڑ بابیں ورط۸ء کت انداختہ و عالٹی دعتی گرفتار ساخنہ 
است چنال از ز نتائی آن گناہ کہ حال ٌَ نى مبادرك خراھیم 
ورزدٹ دیگر زیادہ واضے وآ شکار خراہد گردید ازیں . کہ ۔چناجە خدا 
بآدم و حا تہدید فریوداہ بود کہ در چے وث کہ از ان درخ 
بكخورید درھمان روز خواہید مر پس بعد از زاقدام آ ن امرصدق تہدہدرا 
از نغیُر حال باطبي و ظاھريی خود شان مشاهذہ نمودہ فہمپدند شیطان 
ابشاںرا چة قد رفرہفلہ و دروغ گفثہ اسں چوں درھمان ساعت کہ آغاز 
افریانی کرںہ از آن میوہ خوردلد جحسب حیاٹ باطنبيی و حقیثيی مردند 
زبراکہ سبب تل ہمہ ہخشخت وآ رام ۵رونيی و علأت مرگ باطني و روحانی 
انسان ھمیں ارعیں العیروم حقیقي و بخت کّي کہ خدا | است جداومہجور 
و لسبت باو ہي ٭عہمت و بي اعتقاد و خوں ٠‏ ومغرو رگرںدیدن است دریں 
رنته آ علائدہ باطنی و آورہا خدا قطمع گہ گشتہ موافشت آرا رامش دروئی 
کات اجامید بدہی طریی کہ قبل ازمعصثّت قویل باطنی انساں کہ 
عبارت آزارادہ و اراحساس'باطني و علم است موافقت و مرافقت ہی 
داشتہ آرام دروہي انساررا !کال کی تداختزد لیکن حال بخلاف آن در جاي 
معرقِمتٹ اللہ صافس و کامل کہ پیشتر در باطن انسان ہودہ اسٹت الاں از 











فصل ارل طریئ الےپات ۸ 
معرفشت الله و شناخت خیرو شرمض آن علم آلودہ و ناتص ٹا رگرفہ است 
ہمقام آن ارادہ کہ ہا ارادہء الہي باللّیة مرافشت و مطاہشت داشت حال 
درانسان ارادہء مختلف جا گرنثہ که بذاہرین انسان ہا خواعمش ضعیف میل 
بارادہ وامرالہی وبخیر و خوبي دار و با خواھش مقزي ر ہر زور رغبت 
بہديی و مطلوباتٹ خو۵ و لذاٹ جسمانی و نفسانی می کند چذانکھ در آغاز 





معصیّت حالش دگر گوں و روحشں ا زسر چشمتء حپات *عروم و )جور 
و زہوں گشتہ ھوا وھوس نفسانی درانسان فرّت یافتہ ہمرتبہہ ریاست و اقتدار 
رسیدند وانسان بدیں طریٹی ازحال نورافی و آسماني ہعال ظلمانی و خاکدانی 
انثادہ مقہور و ہر شیطان گردید وازین مرک روحاني مرک جسماي نیز 
صدورزیافت زپرا کہ ایی ٭عض نتبجدء آنست بدیں قسم کہ چوں بعلّأت 
عصیان درییان قرّتہاي ریے و جان و بدن انساں اختلاف افتاد پس اختلاف 
س بدنئش‌را نیز ضائع ساختہ بمرگک کشائید فلہذا آدم بحسب جسسم نیز 
مُرں و چوں انسان از پرورہ دگ رخو۵ دور و جور گشنہ پس مر جسمانيی 
روح اورا جال و جاي دیگ رنمینواند رسانید مگ ربہدہذتي رھلاکہتی اہدي لہذا 
گناہ آدمرا ھم ہمرک ظاہري وھم بہلاکت ابدي گرفتار ساختھ است و 
نصیمب و قسمت تمامي اون و سلسلدہ او نیزھمیں گردیدہ چنالکہ در 
اجیل بعني در آیہء ٠١‏ ہاب ہ نامۃء باھل روم مرترم اسہت کہ چناٌچە گناہ 
ہوسیلدء یک شخص در جہان پدید شد و بگناہ مت بہمیں قسم مرک 
ہرھمگی طاربي گرآید از آنجا کہ در وعي ھمۃ گناہگار گشنند یعنی آ چنانکہ 
2 انت یه ےت بد تو نیکر .2 داد د3 هي کت 





بودند ذ7 مھ یشانں جعال 80*00 پاہبند سا خوں شان 




















طربق العیات فصل اول 














بگناہ گرفثار و شاہد اأیں مدعول مضموں کلاسي اآست گه در آیةء ٣‏ ہاب ہ 
کتاب اڑل موس مسطور است تہ آدم پسري بصورث و موائق شکل 
خو۵ ہوجو آور۵ یعلي نہ درصورٹ حالت قبل بلک درصورت حالت 
بعد کە در حیں ولادٹ پسر در آن حالت بودہ و نڈجەء دیگر کہ 
بپسبہب ان معصبہت برأي ایشان رد داد شرم و خوف بود یعني قلاب 
آنہا ہ تا آى وقت آرام کي اثلہ ارخوف و خطربي خبر بوں حال 
بعد ازآن افرباني ہدام بی آراميی وخوف گرفتار شدند او چوں باعويی 
کہ باطی شمچنان ظاہر یعنی ابدان ایشا نیز تغیر و تبدیل پافثه زھر 
گناہ آنرا تباہ کردہ ہوں پس ٥رین‏ صورٹ بدن ایشان ومشاھد: آن اپشاررا 
تحریک و تحریص بگناہ میکرد و نظر بابی از برھنگي آن شرمسارگشتند و در 
جاي اینکه بخدا بارگشتں نمودہ و ہاو پناہا بردہ اراو مرحمت و اعانت 
جربندہ خراسٹند کہ فی نفسہ خود شان "خود علي نمابند پس درمیانں 
اشجارباغ پنہاں گشتہ از برگہامي اتجپربرايی خود سٹرھا ساختند کہ بدیں وجہ 
گذلاو عیبپا خر استور امیر مل اھر ار خداي رؤف و رحیم 
کہ تا آن زمان ہاو مصاحبت و تتزرب تَلي داشتہ اور! دوست حقیقي دانستہ 
و شناخله بودند دریں حال ازبی دوست خوں بمرتبدء ترسان و قلب شان 
از خوفس و بیم کجئیي ھرسان گشت کہ خواستند کە خوں شاںرإ از خدايی 
حاضر و عالم اسر و الخمیّای غائب و مخفی سازند بللي آزینی مرحلة بواضغحیء 
نمام آشکارمیگردں کہ بہمە یک گناہ از خدا چہ قدر دور و احوال ایشان 
چه قدرمتغیرو بظلمت باطنی متبڈل گشلہ بود چنانکە اگرخدا نظربالطاف 
بن الَقا مرک و افاقق را( قائل ال اآقاقی سافت جرھزا 
آدم عوں نمی ٹوانسٹ نمردں بلک جحال شیطاں گرفقارمی گشت 

لیکی چوں خدا جاٹ سلسلهء نسل آدم و حڑٌارا از ازل درمشیّٔتٹ 
خود برقرار فریودہ بود پس خدا بمیاں آمدہ بادم وحڑا مواخذہ وعقاب 
وھم اعانت و نصرت کرد بعني ہذاہر وفور مرحمت ۔خود ھنگام شام بادم 














فصل اول طربق الحیات 





وت بر ایشان بیان و آوازخودرا در باغ ہلند و بادم 


خطاب کرد کہ تو در گجائي آدم جواب دا کہ آواز ترا درباغ شنیدم و 
ہسبب آنکە برھنھ بردم ترسیدہ خودر! پنہاں کردم خدا نرسود کہ تر ار 
ہرھذلی کە آگاھانید آیا ارمیوہ آن درخشت کہ ہناخوردں آن ترا امر 
کرٹ بودم خورد دہء مغفی نماند کە مضموں ایں سوالات دلالت برآن نمیکند 
کە گرہا خدا درگجا بودن و چھ کردژن آدمرا ندانستہ بود بلک غرض ار 
آنہا اہن ہو کہ بدین فلماٹ مرحمت > دست آوبزيی بادم گرامسی 

فرماید کە بدآن وسیاہ در ہاب گناہ و حال تباہ خود متفکر گرا وبزرگیہ 
ابی و آیرا درک نماید زبرا کە آدم تا آندم از بزرگيء معصبیت و سفتیء 
تقصیر خود ہی خبر ہود و باعثا آن نہ ابلکہ خودرا بلک آن ز را دانست 
که خدا ہوي ارزافی دانسته بود و ازیی جہمت اصل مادٴہ آنرا بغود خدا 
نسبت دا۵ و زن نھز عذر آوردہ تمامي سبب را ہمار منسوب ساخت 
پس در آن حال کە خودرا بریٔ الم می پنداشتند اگرخدا بایشاں نصرك 
ویاربی نمي کر و تقژب جستہ بایشان نم نمی فرمود ھرآئینہ اہشای خطا 
و تقصیر خو۵ شاںرا نمی فہمیدند و بناہر آن توبہ و بارزگشت ھم نگردہ: 
بہلاکت ابدي گرفتار می گشتند لیکں با کلمات مذکورہ و آتیه کہ خدا 
ابشای را ٭خاطب ساخته دست آوبزبي وقژن بالہا عناہتائرمودہ است کہ 
گذاا خوہ شاںرا ہمیدہ ثوبہ و ہارگشت نمایند و باز بدا معثقد و امیدوار 
گرآ‌ند و کلمات آتید بدیں عبارٹ است کە خداوند خدا ہمار گشت کہ 
درییان تو و زں و ذریّأت تو و ذرّت وي عدارت مي نم اس را 
رت : تو پاشثء پپرا! ا خواهي گرید حال ہدین لمات تسلّي الڈلالای 
پرفٹ ڑا خدا آممرا توانائی دا۵ کھ گناہ و بدی‌را بغض نمو۵× ازآن توبھ 
نماید ٹنیا چوں خدا در آنہا وعدہء رھائندتء دادہ است کە شیطارںرا 


دالے 
مانہور و مغارب ساختہ انساں را از تس ار خواھد رھانید پس باستماع اپ 





گلماٹ نور عبت و اعتقاد نسبت ہخدا باز در قلبی آھم شعلەور و 













































طر اق العٍاك فصل ارول 





کا تقرب جستہ نردیک گردید 7 بوسیلء (ہما ن بمأجيء موعوت کہ ہذابر 
سائر آپاٹ ڈور ہٹاو آیاٹ باھرادٹ اعپل بسوع سیح آسےك توندء آدم 
مقبول درگاہ اي گشت و عفو گناہ ونیفات خردرا بہمیں استصواب 
حاصل نموں نە بگریة وزاریي و روزہ و طواف کعبه چنانکھ د رکتب احادیث 
معلثدیای نقل شدہ است و دریں شکی نیست کہ 7 بہمیں وعدۂ 
از گزاہ بنا و عقالب ان 2 رھانید و ہاہمان آورندۃ صف 
جخشید ہلکد گما کٹ تیزرد کہ جدا مطلہبا مذگورر! زیادہ برآن نیزکہ 
از وع۵لء مزپورۃ معلوم و رف۵ ہام بھاں کردہ باشد زبرا بمرتبەء درامید 
و انتظارآن رھانلدہ ہودند کہ ا درحیں ولادٹ فرزند نخستیں خود 
چئیں ہنداشتا کہ رھائندہء موعودہ ھمیں است چنانچە در آیدء ارل 
باب ۴ کتاب اول عوسی مسطور اسےےكی که حو این را زائدہ ٹب کہ 
خد‌اوند مرڈپرا ) ۔حاصل 1 ر۵ ام و دیگر اینکھ کرٹ ہذاہرمشضموں آباٹ ۳ و۴ 
تحت سی ی۲م0"""""۲+"ھ+, حا رید اد 
_ کرد 7 چنائکہ الفاظ سطردد آبہء ٣٢‏ باب ×“ کتاب ا الم موسیلٰ 
افائید شاھد 0 ح است بدیں ت2 ک"ه 02( الیل زماں 0 1 
در سال ۹٦‏ خلشٹ عالم اتفانی افتانءہ گوشےں " کور دنديی چوں پاھریکھ 
از آ8ء ۲۹ ہاب . تاب أول موسیل معلوم میگردد خد| ٭عض ثمراك و 
سبزیالٹرا برإيی طعام باں م حال گردہ ہود لی بعداز طوفانی گوشمت 
حیوانابدرا نیز ہرای خورد .5 ساخت از قراری کہ در آیدہ “ ہاب و 
کثابب اآول مرسیٰ ل سسطوراست کہ هرچد متەرک و زندہ ہاشد برای طعام از 
"0 چنانچہ ساڑناء " .×× پشما بچخشید: ٌ پس ایلکہ د رآہء 

















فصل ارول طریق العیات 


پرشانید تبیّی ایی مقال است کە خدا ایشاں را بذہے حیوانات وا پوس 
آنہا براي خوں لباس چرسي ساختی مامور گردانیدہ بود بنابرپن گمان كلي 
حاصل می شود کھ خدا بایشان اشارہ کردہ باشد کہ چنانکہ بایست ایی 
حیواناٹ بی نقصیرجہست گناہ شما قرباں گشته ہمیرند تا ابلکہ از برای شما 
نوج حاصل آید ھمچنان رھانندہء موعوں نیز جہتہہ گذاہا شما فدیہ و 
قرہان گ کہ حراد مر تا عفو گناهان حاصل و بخلمت گرانبہاي عدالت 
و تنڈسش مغلع گشتہ ہازمتبول درگاہا الہي گردید 

و بعد از وعد×ء 6ر فا اي ہارخواست ساب الٰذکرخدا بادم سپاسٹی 
دیگر ھم فرمسوں ئن تنہا بادم ہلكہ ہمارو شیطاں نیزعذاب و تا نموں 
زبر[ کہ خدا ھ70 آنکەه آدمرا فریفتہ ہو ملعوں گردانید بٹرعي کہ 
آر ہ ہت ترینںی عذاب و غظضب خداوند قہار گرفثا رگشست ر ہما رنیرتتبیة 
گرڈ امر فرسوں کہ درتماسی عمر خود ہر شکم خواھيی رتا آزھمینں کلم 


معلرم ۲ یقیں میگرںد کہ مار چنانکھ پپش گذشتٹت قبل از وٹرع 2 امر 


صوریٹ دیگر داشلہ است و این لعشت و نغرین کہ خدا در بارہء مار بھای 
فرمودہ نی زاشارۃ بای دیواں است کہ خدا ہمار بزرگ کہ عبارٹ ا زشیطانں 
باشد کردہ و نظر بان ! ور از عالم نورایر بظلمس جاردانی انداخله استں 
رھمچا:ن آن عدارتی کہ مار نسبت بادم دارد ونس جاذب وزدرقائل 
او نپزاشارہ بای دشمنی است کہ شیطان بانسا ٭ وم بای ثزأٹ جاذبہ 
کید ں رگناہ مہ ي‌باشد وھم با زھرگناہ کہ شیطان ن مر۵مر! ان بہاکت میرساند 
وخدا بادم و حڑ ا سوايی بازخواست باطلبي حذانکد اتا بان اشارۃ رفته 
بارخواستٹ ظاھري نیز کرد بدین تفصیل کە بخُڑا گشت کہ اولادھارا ہا رے 
خواہمي زائید و شوھرٹ رتو ما داشته اختیارثو دراختیاراو خراھد بود 
وبآدم فرموں کہ زمیں بعلٹ معصإبّت تو ملعوں باشد واز ہرِيی او 
شوکہا بر آرں و کم ہرکست گر۵۵ چنانکھ انسان ہاشکال وصعوبت رطثشت 
و عسرت روزي خودرا! چنک آرد و بدنش صاحمب؛ علل و امراض ئشته 


۲۲۳ 























طربق الەپاٹ فصل ارول 





وا پاہد و پرشیلہ باز مہڈل جاک شوں و دیگراز برايی آنکہ مہادا آدم ا 
حا دست خردرا دراز کردہ از درخشت حیاثت کھ درباغ عدن ہوں گرفتہ 
کنورند وتا ابد باي ۲ ز× سانند خد| اپشاںرا ازعدن اہروں کرں و نگذاشٹ 
کہ دیگر پاکا مراجعں نماہند 

دریی حا سح و وی 
جراب سال سے ۳ چرں جات ۵ مذکور درکلم 
الہيی خبري بیان وسسطورنگشته ہذا درنوجیە وتفسیر ن چبزری نمی تراں 
گفہں لپک ار آبای مذکوراء کا م اہی ھہیں ن قدر وافے ر بقینں اسہٹ کہ 
صارکاء نع چنان ٹوٹ و تائیر ۳م افرآدم و حڑا اآن تنارل میلمودند 
ھرائینہ در ان حال بانيی میماندند لیک چوں خدا این را نمی خوا(ستں 
ر عللوہ برینں اگثرھمیشہ درین حال ایشان نھ آنک لیک بلک ہدتر می شد 
پس خدا اور ارعدن اخراي کردِکہ زیں‌ر! زراعت و فلاحت و روزي 
خودرا آزآن با,جغا و زحمت تحصیل نماید اوت و ثاني ہے 
نہ آنکە چند سامت ویا ٹیم 5 رم علمايی محمد ہ.٭ 
ایشا نقل میکنند بلگد ور غامون آبارٹ مزیورہء ثورہت وغرے پاپں کہ 
مڈنی کشیدہ اما صراحثة فی گت کہ ۱ ان مڈثٹ جدہ قدربودہ اُسہت 
بہرحال از آبات مذکورہ واذ فے و آشکارمیگرلد کہ زمیں سض ہسبب گناہ 
انساِ کم برت و نعمت و پُر زحمثت ومعلت چنانکہ سے شدہ 
بت تافت چیک کت 1 جع -- و وائراد ارسال 














00۳۵ طریق العیات 7 





میبرد نہایت ھمین نتائے صادرتء گناہ و مواخذاتی کہ خدا بعلت 0( ٤۵‏ 


ا زبراي بندہء گناهگا کت سد تسد و ہرکہتا معض آند زبرا 
درحالتی که انسان چنان “جازيی و جسمانيی گشلہ کە حب دنیا ہراو ۔ 
غالبے آمدہ اگرچنا تج دریں صورتا وعالم بی درد و رنج و الم و ہی زحمتٹ 
ومعنت وغم بودہ درھر اوقات بائنگم و لعمت تخوشي و خوی گذرانں 
میکرد درآن حال خدارا هي بیاد نمی آورن ر ہے وجہ طالب؛ عالم بانيی و 
آن بغشت حقیقی نمی ہود پس ہنابررحمست و حکست بی منتہاي الہيی 
بودہ کہ چنیں مقر فرسوں کە ھمیں زحماٹ و در و امراش و معذت 
ومصیبت که آزگناہ و بارخواستہاي آن صدور یافته اند ہارباعث آن گرد‌ند 
کھ انسان طاللب رھايء از گناہ و راغب ہضت جقیثي واہدي گردن خلاصہ 
آنجہ الیل لن جہتہ تفصیل و بیاں حال تحغست آدم ومعصیّت اوو نات 
آ اظہار و اعالن کشتہ بجہمت ایں مطلب کہ باستصواب آں اك و کیف 
گناہ عامّہ بذوبيی رو درستی آگاهيی حاصل گرد۵ کفایت میکند 
حال کہ ازذکرکڑ و کیف گناہ نخست فراغت دست دادہ عنان توٹچەرا 

باظہارو بیان کم ور کی گذاہ عائّہ کہ مطلہبا این مقصد است ہعطورف 
خراھیم کرں مغفي نماند کہ وقوع و اتجام گناہ واہستہء ىہ شرط است بدیں 
تفصبل کہ او شربعتي مقزر گردیدہ ہاشد ثانیاً آدمی از اع فان فاعل 
مخثار ہردہ اعتیازرڈ و قبرول و اطاعہمت و نافرمانیء شریعمت ۵اشته ہاشد 
فلہذا گناہ ٭عض ا زآں مخلوقات صورث امکاں و انجام تواند یافٹ کہ باعقل 
و اختپار خلق گشته اند و شریعتی کە از ہراليی چناں مخلوقات کہ انسان 


برا زان جمہ استٹ 0800 ٌ جج ایشا است پر 





ا جو س حلیلٰ ص مہ ر( نشپتان نیز اآئرا ۵ رنك و بقڑھ آ 7ی 

الله واز اه مقہرل و نامقبول خدا ااست پعنی از خپرو فا مطلور آفا 

آند بناہراینں انصافے ہا عقل آن شریعت الہىي اسہت کہ مردم اٹام جہاللت 
6 


8 











۵ طرٹال الپاٹ فصل ا 
سےےے سس سسھے ۔۔سےُعس_ے_ے سے سےا 

ما دامیکہ ہلزد ایشان پیغمبر فرستادہ نشدہ را کا کے اوا مرو ماھي 
یہ در حد ریت ا ا م ای علمي 
ہار کی کت سد ً) انا بافنعت لیکی چروں 2 علم اطلی ا زخدا 
و اراذتء او درانصافت انسان ثبیت گردیدہ سیب گناہ تباہ آلردہ و شعیف 
است ہمعرفنت الله ر درٹا ارادنھ خداوندي نمپتواند رسید وچوں بەغي 
اشغاص بلکە ہسپاري از مردم بانصافے خود شان اعتنا و ہایں شریعمت الہيی 
ه رجرع کت بی دغدغہ از آں تجارز مپکنند لہذا بر شپاء نورہذگور در 
راف ان س درتماي ‏ طرایفف و تد منطلي انی شع شہسٹا 4 
٭عش 9 علمی مالد× انصاتے صاف العں ا اسہتت و 07 
و احرالات آں امنم *ختلفہ کہ ا زکللم الہي بی خبرماندہ اند نیز تماءا وا 
و آشکارميی شود گھ با نورانصاف و عقول خود شان در هي وقتی بھرتبہ 
لازبہ معرفت الله و علم خیرو شڑلرسیدہ ودرآن ایقابيی حاصل نلمودہ آند 
انیا'چوں انساں ازراہ مزپورخدارا بطریقی کہ ازم است نمی تواند شناشت 
فلہذا خدا خودرا بطربق *خصوعي بیانں فریودہ یعنی پیغمبران و رسران 
20 بد تک ایشا ن خودر | بیاں و ارادہ _..۔ ہت ۱ 





















بوحي کت ۵× ہرد اپشان نی زرحسب " وت 7 ثبہت 
و ضط نمودہ بمردم ایام بعد وصت کرںہ آند و تماسي گٹہہا مذکورہۃ در 
کتب مقستہ عہد عتیق و جدید جی و ھمیں کب گُّہہا مسلعملہ 
مسسکیائند و ثبوت ایی مرحلة کہ ینب ماال رن۶ مزٹورظ یی اسقیلہ کلام 
2 اس و عریف و بی تغیُرو تبدیل ا ہی انه در کتاب مسٹیا ول بمیزاں الع 


مٹملا بزاوٰ مال گھنۃ آستا رین صورٹ اگر احدیرا ٹدریں خصوص 











نعل ال طریق العپاث : 





زنگ شک ب رخاطر نشیند اورا بمفشل مطالعہء کتاب مزہورحوالہ سی سازہم 
کہ آنرا خواندہ بد رآید پس باب رایلہا د رکتنب مذکورتھ مظّسة آرانت۶ء 

پروردگار بیا پان و آن شریعت ثبہت و عیان گشنہ کہ خدا در رو زجزا ہکسافی 
کہ آزآنی ہے واہستء آنند بناہرآن حکم و دیران خواهد فرمرد لہذا 
گناہ تجاوز اراڈء الہيی اِست کہ خدا در انصاف وکام بیان فرمو۵ہ و تجاوز 
ارآنظء مقس اي نه ہدیں طربی صدورمي پابد و بس گه انسان ملہیُّاتٹ 
خدارا مرتعب میشود بلک دریں حال نیزکہ انچە خدا امر فرمودہ بعمل 
نیارد ۵ گناہگار خراهد شد ۔چنانک در اجیل بعنی در آبدء ۱۷ باب ۴ نامعم 
بعقثوب مکتوب است ئکە کسي يه نیکی تس داند و جا نیارك براي او 
گناہ است ازینں قرا ركه کسي کہ در حالت فرٰخي و توانائيی دیگری را در 
تنگی و٭حذنت دیدہ ہاو معاونت نکند و بمساکیں وفقرا که دررنی واحتیاٍ 
اند چیزی نبنشد و پا شخص سرگردان دصلں و بگیزاد نصحت ندھد 
ویا ضررو غیبستارا بقدرامکان ازدیگري رفع نساز یا کسی کہ بخدا عژی 
وحرمہثا نگرلہ سامتي و ھت حقیقيی ھمسابہء خرد افد سوات خراسلہ 

وبعمل نیاورد آنچنان کسان ھرچندیکد بنابر گمان بعشی اشغاص بیگناہ و 

تقصیراند نہایت درحضورخداي مقّّس وعادل مانند فربتدکان و دزدان 
جک حا گناہگار آند و گناہ نە معض فعل و عملي است کہ 
بغلاف اوامر و سناھي اي ؛رٹرع +ي پیوندں بلکہ ھر سخلے کہ مواغی 
متطابق ارإدہہ خدا نباشد وھهم ھرحرف سبک و مکالمدء ناشاہستہ و ھرللمتۃٗ 





دروغ نیز درنزد خداي پاک وعادل گناھعست چنانکہ مسیے د رآینہ +س 
باب ٠١‏ می فرمردہ کہ سن ہشما میگریم که هر کلمعء ناشاپستہ راگھ مردم 


میگریند یک در روز جزا[ ٭جاأسد5ة اشرا خواهند داد وبازدر اَعیل درآتدء ۲۲۹ 





بای ئا زامید ہافسیانں بیاں کشلہ ک: سے سخن فاسل شما را از دھن +ہہروں 
ذیاید ہلک ال تی ست کە جہڈہ تربیت نپکر مصريی دار۵ وگفله شود 







































طرال العٛپاٹ فصل اول 


خراھی نمود و۵ ر آبدء ہ باب ۲٢‏ کا ات ٠‏ وت حص۶۸ دی 
دروغگوباں درد رباچعء کے ہاش وکبرسك١ميی‏ سروزٹ ہي پاشد یں مرگ انی 
است دربن حال “خلی کہ بعضی میگوبند وعلماي شیعیاں نی زبناہراحادیت 
خوں شان مر آندذ کہ نفیاء بعنی دروغ تن ۵ رحالت تی و ضرورٹ 
جائروحلال است ض3 و نقاہض کلم اہی است *خغي نماند کە تقژہ در 
ھرحال ٭حض از راہ بی (یمانی :- کم اعتقاديی لسیب 7 مادرمی گرژوں 
موجہ و حافظ اوس کہ ھی چیز ہہت رو نمیدھد مگر ہاڈن الہ 
ہي أموبیت کہ ان کس رجرع يہ 7 دروغ ‏ راھد 71 رن۵( کہ۸ بدإنں وسیلہ 
خردرا | پا دبگری را از تنگي وفررو زحملثي پرھاند چوں ہراویقیں وآشکار 
خراهد ہو۵ کد اگر خدا رھائی اورا خراسذہ ہاشد هر آئینه خو۵ خدا چارنء 
خواہد کرد و بثقیّہ و دروغ آدمی ٭عتلے نیست و ھرگاا نکند پس ازیں 
نین مي گردد که ھمان تذگي و زحمت و ضرربناہرمصاحمت الہي باو رو 
ںاہ باعہمث حصول خیرا وستا وہدذیں سبب راضي وماحٹل آن سيی 1 ار۵د۵ہ 
خلاصة اگر کسيی خواهھشمند این یں مطاب ہوٹلە پاشد کەه ازاوامر و نراہمی 
کی مثااسہ مخہر گردں لزنم آنست ٦‏ آنہارا مطااعہ نماید وا با ہاز رجوع 
ہمیزانی الع ند کہ اک ر آنہا در نفصل درم پانی درم کذاب تم 
گشلہ اند والا اگرآن ن اوامرو نواهي را دراباجا تفصپل ر بیاں مینمردیم ھرآئینہ 
کلم بطول مي انجامید 

بات گذا: : معصیت لہ محض د رظاہر بوسیلہ۶ء فعل وعمل ہل در 

ہے و و سے بعمل می آبں بعلنی چنانکه ١‏ انسان 

باط اھ پآ ون وروے آست تن اعمالش اقب 
ازظاہرو باطی اند بوجہي کہ اصل اعمال ظادري از اعمال باطنی بردہ آنہا 











سمم راچود 








ۂصل اول طریق احیات ٢‏ 








کیئر از عمل ظاھريی بلک ہزرگتر و عمد:ترازایں اآست زہرا کەد اك فرع لپن 
ر کیفیت ای درھرحال واہستہ آنست و دریں حال کہ ھمۃ اعمال 
: افعال که انسان در ظاھر مرنکبا آن ي شود اول در باطی خود مصوٗر 
ساخثہ وخراستہ ود رضمیر و خواھعش خود بعمل آوردہ اسٹ پس تا ایلكہ 
عمل شخص تاب تشفرس رو نہمیدہ ر جزلیش دادہ شود ایں کفایتں 
لمیکند کہ کسی ےر رد ازعمل ظاھراو خبردا رہاشد بلک ازم آنست که باطن 
تما ئآ 20" ومطلبب؛ ۱ ور( نی زہداند کہ ان عملرا با ہا آنہا بعمل آورد ں× 
>> رن اسان ن از اط ان دیگریي بی خبراستٹ لہذائینیت اعمال دیگری را 
مر ات نمی ٹواند ہمید رو نیکي و زشلّيی آنہارا کل فیس نمیتواند 
داد زبرا کہ 5 ن اعمال ہسپا رھسٹئند کہ ظا خوب وبا بد بردہ بخدا 
نامقبول اك درین صوریثا حسن و سے عمل انسان 22 و کامل ٭عض دا 
مششّص و عیانں است زبرا کە ار هم از ظاھرو ھم از باطی کماھی خبردار 

ر ہینند نہ تماميء اثکا رو دائندتہ همٌميی خواہش و رفقارآدمي اس باسریکہ 
۵ ر آیات اول الی ۴ زبور ۱۳۹ مذکور گشته کہ اي خداوند تفثیش کرہء 








و مرا شناختلۃ لشستی مرا و برخاستن مرا میبینائي و اندیشةء مر از دور 

ادراکف ميی نمائيی ور (٥ھ‏ مرا و خراہیدن مر( تجٹس سیكکني وثمامي طربظہاميی 
مرا واقف مي باشي اي خداوند کللعی ہر زبای نیسٹ کہ تر از آن بالقل 
راف یستی بلاہراپی کہ خداي مقڈس و عادل عالم است پس اعمال 
انساںرا نہ ٭عض بناہرصورت و کیفییت ظاہریي بلک نظربکینبّت باطلي 
نیز دائسلہ عوض و جزاي آنہارا کا٤‏ خواہد داد و چنانکہ هرنعل ظاہريی 
اول درباطضِ بعلی درفکرو خراهش صورثٹ می بندد ھمچنان انسان در 
اطی خود مرتکب چناں معامي بیشمارمي گردد کہ ہچ بظورنمي آیند 
زبرا کہ پا فرعست و استطاععت بظہور و اتجام آنہا ندارں یا ابلکہ از رسوائي 
و ضرررز مواخذہ و سیاست دنیوي حذر رو احتیاطمي گند کہ آن خواہشہا 
وھوسہا و انکاربد و باطلفرا کھ درباط ۔خود دارں در ظا ربعمل نمي‌آرد 

















7 طریق العیات فصل ارول 
لہذا بدیرا رخداي عالم اغیرب دیگري ارآ عیوب سطلع نیست و اہرچہ 
خواہش و افکارمذٰکورہ بعمل نیابند ہا زمانند ھرعمل بد ظاھریي درحضور 
خدا گذاہ و لبق بازخواسٹت افد زبرا کە تفارت درمیاں این وآن مض 
این است کہ عمل ظاہررا انساں باعضا و آات بدن وعمل باط راکەخواعش 
و افکاراست باسباب روے بعمل مي آورد و ہدیں علأت درعالم ہروزو ظہور 
نمي پابد لیکں ایں نیزچوں آن عمل خود انسان است و بناہرپن را 
وھیس و خواھش و افکار بد ٦‏ خواہ ظہوربابند و خواہ مسلور مانند 
درحضو رہروردگا رگناهند چنانکه در تورت رم گشته پعلی ھنگامی کہ خدا 

د رکوہ طوربہ بن ي اسرائیل ھرید! " احکام عشرؤاھ را مرقڑملاۃ و ہموسیٰ 
کرات فرەوں دردھم آن بیان ساخته کے 2 بد گناھست باعوبکە اسر 








مذکورد, آیەہ ۱۷ باب ٠٢‏ کثاب ۷ موسیل مسطو رات کہ از خائہۃ ھمسارتھ 
وموندر ززں ھمسایہہ خود وا زغلامش وکنیزکش و ا زگاوش وحمارش 
رھ رآ ہ از ن هەسایہء ٹر ٹر باشد طمع مدارو مچئیں خرہ مم 90 
حر یت است کە من ہشما سيی گوہم کە ھرکس کە برزنی 
آز روم خواھش نظراندازہ ہمان دم در قلب ےت .َ 
ور آبٹہ ٦‏ ہاب ٣‏ نامہہ باھل روم مرقرم گشتہ کہ ن۵ رآن روزیعني در روز 
جزإ خدا ‏ مخفثّات مردم بعني پر اعمال باطنيی اپشاں حکم خو اھ 
صورتی 5 ھرمعصیّت ظاھری چنانکد گُذشت ا زمعصہٌہت باطلبي بعني 
خواھش و فکرہد درو صادر میگردد پس واضے و لئے (است کہ مصدر 
و ماخذ هر گناہ ہاش خود انسان اس چنانک مسیے در آپاٹا ۱١‏ وم 
باب ٥ا‏ ملي ي فروودہ کہ مظلْٹٰہاي بد و قتل و فس و زنا و دزٹي و شہادٹ 
ور وید دل بھروں مي آیند و ای چیڑھا آند کہ ۵ي را ناپاکف 
می گردانند پوشیدۃ نماند کہ کینپڑت آغاز و (: جام تجام ھرگناہ مانند گناہ آدم 








اسہں مے مشش ہین ود ک ا 0 اسان .×× باند کو 

















صل, اول طریق العیات و 


بدین طریق کہ این عالم *جاي باعزت و لذتہاي جسمائی خود ھا رھیس 
شا اف زور نون ےت ظا مسا رسای ئا 
کہ دل آدمي‌را با خیلات فاسد و دروغ فرببندہ ہر بابد و ازین ردگذ رجہتہ 
انسانں امککاں حاصل میگردن نہایت بمچڑ۵ ایلکہ استکائی واقع وفکرو خیال 
ہديی رڈروں بعرکت آید ھنوزگناميی ریت نیافله و انسان گاھگار 


نمی تواند شد چٹانکہ رفع امتعان شیطان در وہ و قدرت آدم ھم نبودہ 
است بلک انساني ۵ر ھمان ن ۵م و حال نزں خداي عالم و عادل مشطرو 
گناھکا رمیگردد کے 7 افکارو خھالاٹ ہدک د رقلببا او ہرمزپزند مغالشت 
نکرںہ ہلک جخاف ایی آنہارا پسندیدہ و قہرول نمودہ در دلش نگماد دارد 
و آنہارا خواسته در خواہش و افکار خود در صدد اتجام آنہا باشد درینں 
صورلٹ کسيی کہ بدینں طرنل در باطن خود مرتکہہا گزا× و معصییت گردں 
مس : ۰ 

پرمشچص است کہ بعد از وصول فرصت و استطاعت وحصول ہی باکي 
ازبدنامی و سیاسٹ مردم گناہ درونيە خودرا با فعل ظاھري نی زجا خراهد 
آورں پس ا زفقراتيی کہ حال در خصوص گذاد عیان وبیاں گشنة واغے ومبرشن 
است که گناہ نہ ٭حض در ظاہر باکە در باطی انسان نیز بعمل می آید 
و درنس المرگناہ جمینں تجاوز باطلبي ازارا۵ہ۶ اي اسہبف خلاہۃ گناہ آن 
میل و ھوس باطنی انسانى است کہ نظر بان ھمانں چیزھارا کہ مغالف 
ارادہ و اوامر و نواي خدابند ‏ یادہ ا زآنہا کہ صوافق اند خواسته وماثل است 
فلہذا گناہ آن مخالفأت درو انسان است کہ نسبت بارادہء خدا در دلش 
آاردہ و پریشانی ساخلہ سی 

گناہ میگردد بعني بجاو زمناي و زیادہ برینں بترک اوامرا ہي و نقریرکلمات 

















طربق العیاٹ فصل او 





بات میشو ۵ لہذا اعمیت گناہ واضے 7 لئے : بطربقی است کہ ھاجکس 
بیگناہ حلَّیل پیغمبران و رسوان نیزمعصوم نیسٹند پس آن خیال وتیاسي 
کہ اکثر علماي ٭حمدید کردہ اند کہ گوہا پیغمبران از گناہ معصوم اند باطل 
و٭عض ازین صدوریافذہ ه بکیفیّت باطنيء گناد متوجّے نگمشتہ و آنرا درک 
نئمودہ گناەرا فثط عمل ظاہ رمسیدانند بلبيی ناک آنہا می گریند اگراحیاتً 
فکروخواھش ہد ہشمار گناہ ذیابد و گناہ بعمل ظاہری ماحصر بودہ باشد و 
بس احثمال دار کہ بعضيی اشغاص بیگناہ ماندہ باشند لیک چئیں خیال 
اڑا خلاف علم و تقدس الہي است زبرا کە بناہر آى خدا از ہمدہ فکرو 
خواهعش هر کس ٭خبر است و بناہرایں آن چفانکہ فعل و عمل ھمچناں 
ھرفکر و خواھش بد و نلائی ھرگر مقبول او نمیتواند شد ٹانیا اپنکہ نقیض 
کلام انی اسہت چنالکہ مذکور گشت کہ نظر ہمضمون آنی ھرفکرو خراھش 
بد نز خدا گُناھست الا خیال مذکور *خالف کیفبیت ذات باطی انسان 
است کہ بناہریں بتعریکہ بیاں رثات گردیدہ ھرفکرو خواھعش عمل باطني 
انسان استو درییاں عمل باطني وفعل ظاھریي ھچ فرقي نیست مگرابنک 
ای ٥ر‏ عالم ظاھر ہیاں و آشکار میشرد و آن وم با ان مسٹورو “خی 
ماندہ بغیراز خدا و خود آں کس احدي ہ رآں مطلْح نمیگردد پس زی 
صورنٹ کہ هر تجاوزمناہمي و رکا اوامرالہيی وھرکلمتء دروغ و ناشابستہ وھر 
افکرو خواھش خلاف آرانت۶ خداوندگاريی ٌ پیش پرورںگ ار گناہ : ناگوار 
لست آیا کدام فرد ! زافراد بني نوع بشررإ آن جرأنت ویارا وآن جسارٹ 
و ترانا سي باشد کہ در حضور خداي عالم ومقڈس ایستادہ ہرسبیل صدقی 
تواندگگفشت کہ س درتمامي عم رخول مرٹکے ھچ معصیٔت باطنی و ظادھريی 
ثکشالہ ازھر گناہ عاریی و بري ام بدببي است کہ چنیں سفٹاں را احدي 
ا زسلسلفءانسان ببان نمی تواند راند بلک لازم است کہ ھرکس د رترں خداي 
تعاليی بگناہان بیشمار خود اقراِرکند و بدیں علأت است کە خدا بعد از 
انقضايی طوفانں بنوح نماپان گشته چنانکۃ در آفہ ١‏ ہاب ۸ کتاب اول 




















موسیلٰ مسطوراست گفت کە خیال دل انسان ازآیام طفولیّہت شرڑاست 
ر ڈٹمچنیں در آیعہ ہ باب ہ ھمان تاب ترثیم بائتھ کھ ھمۃء خیالاث و 
اندہشہاي دل انسا ن از قدیم الانا م *×عض شرڑاسست و در اجپل پعلي در 
آیات ۷٠و ٣۳‏ باب سر نامگڈء . رم مرقرم اأُست کہ حم گُمراہ شد× اند 
وھمہ بیگارہ گشته اند ھکس نیست کہ نیکرکار باشد یک کس ھ لیستٹ 
تماي گناھگار و در ستابش خدائيی قاصر آند و نظربدینں مضموں در آیدء 
× زپور ۱۴۳ داود در استغائدء خود گفته کہ خداوند بندتم خردرا بمحگمدہء 
درمیاور زبرا کە در حضور تو هی زندہہ عادل شمردہ تفواهد شد رھمچنیں 
در آباٹ ۷ و٣‏ زبور ۱۴ مسطور شد× ۶ہ خداوند ا زآسمانہا ہرفرزلدان آدم 
عيی نگرں کہ آیا خردمندي ھست کہ طالب خدا ہاشد ھمگی بایکدیگراز 
راہ کس مپروند و گندیدہ مپشرند نکر کنندہ نیست اناو سر ننط 

ودر آیا ٹارل ودوم زبوراہ خود ۵اود بگناھان خوں سعر گشته میگوہد 
کە آميی خداوند موافقی رحمہیں خود مرا تراحم کن ومطابی کثرت رانتٹ 
خود تجاوڑھاي مرا ٭عو کں مرا بالکلیّہ از معصیٍت سن بشري و ازگناہ س 
مرا مطہ رسازو چناننچه از سائ رمواقم کتب مقڈّسۃ استنباط میگردد پیغمبراں 
دیگر نیزمانند ت9 بگذاه خوں مقر بودہ اند و ہمیں غریت تاوافے ویتیں 
گردد کہ ھرکس حلّی پیغمبراں نیز یکاہ گرفار کشتہ اند گذارش معصیّت 
آ۵م وبضي پیغمبراں ار تبپل موسیل و داوں و سلیمانں ویونس وغیرهم 
درکتب مقڈسہ نگارش یافثہ است و ابلکه اسر رسالت پیغمبران مزبور 
بسبب معصیّت مذکور باطل نمپشود بہرذي شعو رمششٛصس ومعلوم است 
زیرا هر چندیکە بکفاہ گرفتار بودہ آند نہارمت بازتویہ و انابھ نمودہ ازگناہ 
دوريی جسته آند و بخدا پناہ بردہ مطیم و منقادش گشته اند و امرتبلیغ 
رسالست‌را بقوٹ و قدرت و عذابت ریے القدس بي نقص درا 
رسانیدہ آند چنانکه ایں مطلب از آبپاٹ کتنب عہود عقیق و جدید تماما 
واضے و مبرھنی میگردد 





گل 








جسممجعھ جم بسسسسس مڈوژسمےہہ وپ ہہس چججمو۔سمجڑےرسے ل٠‏ :ہاج وی!؟جچو ےہر 7ہی7 سے چمندھ ارچ و مد سد 

























۸ك 




























طربلق السیاكت فصل اول 





اگرچہ باسوبک ثاہت ون گشت ھمۂ مرڈم گُناہگار اند لیکن چان 
ٹیست کە هگي در گناہ متساري ہاشند باکہ گناہ مراتب دارد ۵ بدین 
عبارٹ که ھرچندبیکد ھر گناہ تُجاوز اراننھ الہي است و بنابرینں مجمرعاً براہر 
پکدیگرند نہایت امکان دارں کە یک تجاوز و گناہ از تجاوزو گناہ دیگربزرگتر 
و ةہیےتربردہ باشد و چوں کی و قدرگناد نہ بکیفیّت ظاہریي و ننائے 
مضرژآن و بس ہلکە زبادہ بریں بای قصد و مطلب واہسته است کہ انسای 
ہا آنہا مرتکمب آن گناہ شتہ است للہذا نہ اینکە آدمی بلکه معض خدا 
است قادروبس کە بزرگي و قدرگذاھیرا 5 و کاملا داند و فہمدونظر 
بای ٭حال است گەہ گناہ کبیرہ و صغیرہ ھریک باعمال ‏ خصوتۃء متحصر 
بودہ باشد ۔چلانکہ علماي ٭حمدیہ ظلْ بردہ و گناہ کبیرہ و مغیردر! بشعار 
آوردہ میگربند کە فان عمل گناہ از جملءہء کبائرو فان ا زصغاثراستا چلیں 
گماں از بی خبري کینڑت باطنی گفاد صدوریائثہ و بالکل خاف اس 
برا امکان دار کە یک عملی را کہ در شخص بجا آوردہ آند نظربانَ فکر 
و نيٛتي کہ ہر ہک ار آنہا مرٹکپا آن عمں گنا× گشته نسبت بھگي گزاہ 
زرکٹرونسبت بدیگري کوچکٹر بودہ باشد ما یگي باقصد ر تفگ ر فص را 
مات دیگری پےتصد یا درحالت طدیای ڈیٹاش وبکی معض 
از رإہ عداوت و خواھعش وھوس بد سرقت نمو۵ہ و دیگري ھز ھنگام تنگدستيی 
و شرورنٹا و بی درحیلي کہ امکان ومجال دست دادہ و غالب آمد× - 
است زنا گردہ وٴآن دیگري با مساعی درتحصیل فرصت حال هرچندیکہ 
ھربک ازایشای بہمان عمل شذیعہ ارتکاب نمودہ گناہکاراند اڑا گناہ آن 
یی بزرگثرازگذاد دیگري است و چنیں درعضيی اوقاری گناہ باطي کہ در 
نظرمرمم حقیر یر یناہد د رخو رھدا اکنا ظامری رکرو ٹیپ ٹر 
است متا شخصي پھوستہ اوقات خواہش و خیاللت شہوات و زار در 




























اندروں خود پروریٹ۵٤‏ و آنہارا پمندیدہ بويی خوش می آپند و میں ار جہلّه 
ٹیس د بیم پا - فرصليی د ناترانيی مرتکب فعل گذاہ نمی شوں لیکی دیئريی 























فصل اول طریق الٰعپاٹ ۳۸۴ 










کہ چذیں خیالات فاسدہ وناپاکارإ! درقللب؛ خود پرورش نمی داد و آنہارا 
نمی پسندید در اثنائیی کہ ہا خبرو در حذر نبود بعلت غلبعہ استتان و 
فرصت ہامر زنا اشتغال ورزی۵ ہدہی ‌سن کہ ھرچندآن دیگريی پفعل وعمل 
ظاہریي زا نکركہ باز د رحضورخداي عالم الثلوب گناھی ہررگثر ازین دیگريی 
" کردہ است و علوہ بریی چنان کردار و اعمال بسپار نیرمی ہاشند کہ درظاہر 
خوب و موافق و مطابقی احکام اہی اند نہایٹ ہسبب فکرو قصد بدي کہ 
انسان آنہارا با آن بانچام می رساند در نظرخداي مقڈس مکروہ ومففوراند 
بدیں سر کہ کسي محض بدیں قصد وعزم کہ مردژم اورا دیدہ ۔عاہد گربند 
و اراینان عزثٹ و حرممت پاہد و یا برای خود مداخل و منفعت دنہوي 
حاصل نماید نماز می گذارں یا صدقه میدھد پا عمل دیگررا کە ظاھراً خوشنما 
بودہ باشد بعمل سي اور دریں صورت اعمال مزبورة د رحضورخداي عالم 
الغیہبا مکروہ و نامتبرل اند پس احتمال دارد کە شخصي در نر مردم 
عابد ومثقي و پرھیزگار نمودہ درہیان ایشان بدیں اسم و رسم شہرٹ یافتہ 
پاشد لپکی در رو زجزا که مخفّات ھرکس کشف گردیدہ جزا خواہئد پاش 
از جملہہ آنہا بودہ باشد کہ آخراي و دور و ہجو رکردہ خواہند شد چنانکہ 























در آیاٹ ۲× و٣٣‏ باب ؛ متي مسپیے فرمودہ اسست کە در آن روز بسا 
کسانی کہ بن خواہند گفغشت خداوندا خداوندا آیا باسم تو نبّژٹ ننمودہم 
وہنام تر شیاطیں‌را بیرون نکردیم وہنام توخوارق عادات ہسپار ظاھ رنساختیم 
آنگاہ ہا اپشان خ خواہم گفت کە من شمارا ہرگر ني شناختم از من دور 
شرید اي بدکاران و <+چنیں در آیاٹت × وس باب ۱١‏ نامتء اول باھل فرلٹس 
مسطوراست کە اگر نبروٹ داشتہ ہاشم وھمگيی اسرار و جمیع علومر! ؛ ا یائثه 
و نپزکمال ایماں‌را چڈی کہ کرھہارإ نقل رھ نماہم و٭حبت نداشتہ 

شم ہے نیستم و اگرھمگی اموال خودرا خیرات نماہم و یدن خودرا وا 
٦‏ کہ سوخته شود و معبثہیں نداشتہ ہام ھی سو نکرد ام پس نظر 
باینہا وافے ورھوبدا است کہ اصل مطلب درھرعمل آنں فکرو نیت است 
























7 طریل المپاك فصل ول 


کە آدمی آئرا ہا ایں جامی آورں چنا'چه دررحضورخدا ہمان عمل مقبول 

وخوب است کہ با قصد و مطلب موافق ومطابق ارادہۃ البي بجا آوردہ 

نہ ا زخود پسندي وحب دنیا ہل ٭ہحض از حم عدا صاد رگشتہ باشد 

نہابمت اگر نت و قصد انسان بد و دا امقبول بودہ باشذ ھرائینہ هر 
عملي کہ سی کند اگرچہ در ظاھر خوب و موافن احکام الہيی بردہ باشد ہاز 
در حقیشت نز خدا نامقبرل و قبیے اسمت وچه مرتبه که فکرو قصد باطنيی 
آدسی ہدثربودہ باشد عمل ظاہرش لی زہدترخواھد ہوں و چوں احدي را خبر 
از باطن دیگري نیست پس ۔جہلەه السان غیریممکن است کہ ہدرستی و 
بقینی بیاں ومٹٹڑرکند کہ فلی عمل فالی کس گناہ کبیرہ پا مغیرہ است 
بلک این مرحلەرا ٭>حض خدا میداند واعل آن فعل اگرمتوجّه افکاردرونی 
ومقاصد باطلی خود گردیدہ باشد و دردی حال کہ خدلي تعالي گناہان کبپرۓ 
و مغیرر! یک بیک بیان نفریودہ پس انسان نیز آنہا 
وثبت نمی تواند کرد و درین باب نظربمضمون آبات اجیل معض آن 


ر بیاں و ەشخٰصس 


قدرسیتواں گت کہ 0 :- قدر گناہ وابسٹدہ این اسست کہ آدعي گناہرا 
باعلم با بیعلم عمدا پا سہوا در حالت رفاھبّت پا درننگي و ضرورٹ در 
هلگامی یه بخلڈ۶ء فریِہٹ و امککان گرفقارہا در جس ۲ ہی۶ فرصت ہوٹانا 
آنرا بعمل آوردہ است پس بزرگی و کوچکی گناہ و آسانی و سخغتی مواخذءء 
آنں بناہریميی آزین حالاث خراهد ہوں ملٹصں کام آنکہ بیان کیفِٹ گناە 
کہ تا حال ذکرو اظہار نمودہ ام بہمان مضمونں اآست چنا چە در آپاٹ 
مبژنات کتب مقڈّسم ہیان گشتہ است بلی نظر ہاچ کە ازگناہ باطنی 
وحال درو انسان دریں کلمات تعریر و تصوبریافتہ حال دروئي تو و من 
وھرکس حال بد و پٌرملال اأستكآن لیک اگر بباطی و افکاروخے اآھش قلب 
خون توںچہ و رجوع نمردہ از آنہا آگاھيی لازہہ تحصیل کردہ باشی درآن وقت 
اقراِر خواھي کرن کہ بلي حال س ھمین است کە آنچە خراھشں خدا در 
انست مطلوب س نیست و ھراجہ بایستم کرد نمی کنم و قلیم ازافکار 























فصل اول طربق العپات ۳٣‏ 


تبیہ و ازہوس و خواہش نالائقہ مملو است و ہر روز اگرچہ نھ بافعل 
ظاھري نہایت ہا فعل باطلی درفکر و خواھطش مرتکب گناھاى ہسیارو 
بیشمارمي شرم پس دربن صورت کہ حال من و ٹو و دیگران بدین منرال 
اسٹ آیا امکای دارن کہ خدای مقذُس کہ انسانرا پاکا و بی گناہ آفریدہ 
ورچنانکە در آبہء ۴۴ باب ١١‏ کٹاب س صموسیلٰ مرثوم گشنهة حکم نموردہ اس 
کہ منم خداوند خداي شما بناہریں خردرا تقدیسں نماید ومقڈس باشید 
ارآن روک س مققّس هستم چنان قلب مُدنُس و رارگنادرا ٹبول نماید 
و رضامذديء خودرا شامل حال آ فان گناہگاراِن ساز حاشا بلک چنینں عمل 
از خداي مقلس دورو ھر گناہ نامقبرل و مغالف و نفیض ٹقڈس اوست 
چنانکہ هر گناہگاررا بغخشب خود گرفتار خواهد ساخت 


مقصںی توم 


مشتمل است بر بیان و ثبرٹ نتائي گناہ 
چون از بیاں و تفصیل ل٦‏ و کیف گناہ فارغ گشتہ اہم حال بە بیان و 


تفصیل تتائے و عقائبا آن مبادرٹ خواھیم ورزید تا ہدیں وسیلہ آگايی 
ازم و کامل ازکناہ حاصل آید و طلہبا دوريی کی از آن روي دادہ نمنايی 
خلاص و سجاٹ ازدیاد پاہد مخغفی نماند که نتائے و عقائلٹب گناہ ہر ۵و وجه 
است آولا آن نقائے وعقاشب کہ دریں عالم و ثانیا آنہا کہ درآن عالم حاصل 


سی شوند بدینں طربق کہ تخست نتبجت و عقوبت گناہ شرم وخوف و 


نیز بعد از صدور هر گُناہ بہرکس رو میدھد یعنی انصاف کہ حاکم دروی 
انسان است بآم گناہگار حکم نمودہ آن مواخذہ و عذاب الہی را باومعلوم 




















طرنق الحیای فصل اول 





























ترسیدہ قلش پر از بی راحتي وب آرامي ومهأر ازخوف وخطرمیئردد 
آپا آدميی چە علاب ارخدلي خالق خود ترسناک واریاد دم اخرین وروز 
واپسیں چرا متوخش میگردد سببا آن ھمیں است ئە انصائش بحرکت 
آمدہ او را “خبرمی سازں و شہادت میدھد کہ درونش اپاک و خود گذاہگار 
اسہت و در روز دیرانں پرورد دگارمقذس وعادل پرہشان و شرمسا ربردہ بعذاب 
گرفتار خراهد گشت بدہيی اس کە اگر انسان ہي گناہ بودي ھرآثینہ ار 
خدا نترسیدی بلکہ اورا دوست داشتہ از مرگ و روز ہازخواسث اندپشہ 
وھراٍس ذمودي وھرچندیکہ خرف و راحتي ارم باطی بعضي کسان 
پعل از صدور گناہ ہھرتبەء مزبور صورٹ پذہر نمیگردد حلیٰ در بعضیہا آن 
چنان گردیدہ است که جسارثٹ ورزیدہ میگویند کہ درخصوص گناہ 
هی بب آرامي و ازمرک و روز دیوان نیز خرف و بیمي نداریم نہابت 
ھمیں حال ایشان دلالتی برآ ان میکند کہ وت گناھا ن ہسیار ومعصیْٛتہايی 
ہپشمار تلہب اپشان غلیظ گشتہ احساس ہي آرامي و خرف ج محر گردیدہ 
بے و چرن بانصافس خروں متوجّه نشدہ دیم 7 رجوع نمی کنند ابن نیز 
کالعدم گشتہ است دریی ضورت اپشان مانند عضري از بدن اند کہ اعت 
مرضي أآزحش و حرکت افتادہ دیگر متام نمیگردد پس همین حال پُر 
وحشت و خطرناک تڈیجعہ و عقوبت گناہان ایشان است و آن چئان کہ 
انصاف چلیں کساں دربرخي اوقات یا قبل ازاجل ویا درحالت سکرات 
مونٹا بحرکمتا آمدۃ بی آراممي و خوف درنی ایشان كدٌ افراط میرسد 
ھچناں درکمال ایقان بعد از وفاٹ ہا خوف و خطربي حساب از خوابس 
غفلت و مسلی ي بیدار و ھوشیار وبہ بی آرامی رو عذاب اہدي گرفثار خرآهند 
شد چناتچە در اجپل ور ١‏ لرتا از ابع ۹ تا آیدەہ ٥‏ بیان و عیان 












شدۃ اأست 
و یہہ دیگر ئہ از گناہ صادر میگر۵د ایں است کہ باکوبکد ھرگناہ از 
ریشہہ خردکامي و خودپسندي و ہي ایمانی و ہوا و ھویس جسمانی میروبد 














فصل اول طربلی السیادف ۳۸ 
































فچنانں سبب < رگنايی که آزانسان وقوع و ظہوریابد خودکامی و بی ایمانی 
و بی اعتقادي نسبہت بخدا و ھوا وھوس جسمانی زیادہ رزورآورترمي گرداند 
وازیں رہھگذراست کہ بعلت ھر گناہ خواہش و میل انجا ام اموراٹ خہردر 
انسان ضعف و کي و خواھهش و میل شڑ قوت و زیادنی ہافتہ اور ازخدا 
ا2ری کا پاے ویک کسی کہ تاہم ھوا و ھیس خود بودہ باشد آن 
ھیس 7 ٦‏ 7 ہراو زیادہ ٹؤٹ یائته آخرإلسرچنان غالب میشرں کہ 
انصاف وعقلش ا زآن مغلرب گشته اسیرآن و بندہ گناہ و شیطان میگردد 
و کسی کہ باحو مزپور ھوا رکون براو مستولي و انصاف و عقلش مغلرب 
و مظہور گل استب فی الاخرہ ہاری حال خطرناکا خواهد افتان کہ گناہ 
برامي او خوش و شیریں ۔خواھد ہود و نور انصاف وعقلش نی زچنان آ لردہ 
و ظلمانی خراہد گشت کہ شرارٹ و گناہ دیگرہويی قہیے خنراہند نمود و 
کسی کە نور درون خودرا بدیں طریق منطفٰی ساخله و روزں خانه قابشر! 
نی تہ دخول پرتو انوارکلم اہی بالکل ضلالات مسدوذ کردہ ھرچندیبکد در 
علوم دنیوي و در عقرل جسمای ہمرتبعہ کمال رسیدہ ہاشد ہازدرمعرنت 
اللہ و علوم آسماني ہی .2.0 وفہم و بظلمت و نادانی درونی گرفٹارشدہ روز | 
ہروز مستخرق دم گناہ و ضلالت خواهد گردید ر ازیں مرحله صورت وقوع 
پائتہ کہ اکثرمردم خدايی حقیقي را دہگر نشناخته بمرتبعطہ بگمربھی افتادہ 
اند کہ ار چوب و سنگ بتہا تراشیدہ بالٰہا عبادت نمودہ اند چنانہ ہت 
روا ای الال نرڑنچدن فیکند 

و ہلگامی کہ گناہ در قلب قزّت و قدرت بافتہ غلاب گردد در آن 
صورت نیز بظہور خواہد آمد بدینں طریق کہ آن افکارو ھوس ہد کہ باطن 
خوں انسانرا بی آرام و خراب کردہ اند چون بعمل و ظہور آبند درییان _ 
مردم نیزبی راحتي و مخالفضت و رچلک و زار برمی انرڈ و خراي و 
وبرانی برپامیکنند زیرا قلبی کہ مخزنں حہب ا ہي نباشد بلک مملوا زخودپسنديی 
و دوستيی دنیا ومغروری است ٭عحال (ست کل کسي ہا چنانں قلب خبیت 






























۳۰ طربق العیات فصل ا 





ود وبناہرھی بخوبي وخوشی مطیع دیگریی نگردیدہ درھرحال درصدد آن 
خراھد ہوں کہ راي و خواھش خودرا معمول داشلہ و فرمان فرمائی نمودہ 
دیکران‌ر! مطیع و فرا بردار خود سازن و تماسی گناہانيی کہ درییاں مردم 
پاشت مي شرند از ھمیں حالاث صدور می‌پابنڈ زبرا کہ آنہا ثمرإِٹ ھمان 
حال جسمابی انسان انداز فراری کە در انجیل در آیاٹ ۱١‏ الي ١‏ ہاب 
۵ نامہم بگلتیاں مسطورو ہیاں گشلہ کہ اعمال چسم اھر است وآن اس 
است فسق زنا بی عصمتي پش ہت‌پرستی جادوگري دشمنیہا نزاعہا 
غیرتہا خشمہا جدلہا جدائیہا بدعتہا حسذھا قتلہا مستیہا اأشیہا وامثال 
اپنہا س ہشما خبر میذھم چناتچۂ پیش دادم کہا غاملان این اعمال وارثان 
ملکرٹ خدا نفراهنذ بود و ھمینں نتائ گناہ بازا زجملہ عقوباٹ گناہ استی 
زپرا کہ چوں مردم گنافرا دوست داشتند خدا نیز ایشا‌را درگناہ وحکم 
آن وا گذاشت چنانچە در ا٘جیل در آباكٹ ا لی ه٣‏ و ہہ الی ٣×‏ باب 
اول نامدہ باھل روم مرفوم است کہ باوجوں آنکہ خدارا شناختند اورا پخدائيی 
تمبپد نلمودنذ و شکر نعمتش ادا نکردند بلکه درخپالاٹ خرود باطل گردیدہ 
دلہاي جاھل ایشاںرا:ظلمت گرفت و اڈعاي حکمت مي نمودند وابلہ 
بردند و تبدہل :نمودند جلال خدايی باقیر! بشبیة صورٹ آدم فابی وثمثال 
آنہا حقیشت خدارا بباطل بدل نمودند و آفربد٤را‏ ستایش و بندگی کردند 
بیش از آئرینندہ سبعانہ الي اابد آمیں از آن جہته خدا آنہارا بمیلہايی 








پس بانواع ناراستی و زنا و کین و طمع و ہدذائی معمورشدند و ازحسد وقثل 

















ا و می ہے : 5 
وجلگجوئی و نقلب و تندخوئي پٔر گردیدند وغمازان وغیبت گنندگای 
ودشمثان خدا و سذیزہ کنندگان ومتکٹران ومغروران و مبدعان بدیہا ونافریاں 
والدیں فہم بی صلے بی الفت بی وفا بی رحم گردید ند و باوجوں آلکە ایشان 
قضاي الٰہی را میدانند که کنندگان ایاچجنیں کارھا سزاوارھلاکہت اند ئە ھہیں 
خود می کنند و بس ہلک خوشنوداند از آنانی کە نیزمیکنند لہذا ثمامی 
حسدھا و بہار نزاعہا و دزدہہا ر قتلہا ر جنگ و جدلہا کہ درہیاں مردم 












ھمینی انعال چنانکه آرام و بخھت درولی السان‌را رفم میکنند ٹمچنان آرام 
و صلےرا ازمیاں مردم یعني ازاہل و عیال بک خانہ وازدہ وازشہرواز 
ولیمت ہر میدارند و بات آن ھمہ ۵شمذیہا ر دعواھا و ظلمہا و جبرھا ربی 
عدالتیہاامي شوند کہ در عالم واقم است و<مچذیں المہا وامراض و زحمات 
بەدن نیزاز عیں الممات گناہ جاري گشنهہ اند زبرا کە گناہ 2 چشم مرگي 
است کہ انسان در مزرعہ بدن خود کاشتە ۵ار و آخر الس رنشودن وت 
وہر ہدن غالبا آمدہ آئرا ہمرک سي کشد چوں اگر گناہ نمی بوديی ھرآئینہ 
ازدرد ومرش ومرکگ ہم اسمي و رسم ہي پیدا نبودی فی الجملہ چنانکہ سابقا 
مذکورگشت علّت اصلي مرک والمہا وہمہ: زحمات و اغتشاشات مختلفہ 
کہ درعالم سی باشند هم آنہا ئه ہسبب خرد انسا ۔جٗعہ ار 
رسند وہم تمائي آی زحمات کہ خدا بیوسیلہ شامل حال او مي سازد ملا 
کم برکتي زمیں وخشک سالي وقسط وغلا وطاعوں و وبا و زارلہ وغی رہم 
هي اہنہا گناہ و از خدا و ۵ور و جو رگشتی انسانی اسہت زیرا کے ھمدء 
اینہا نت نتائے و عقوباٹ گناہ انك وبسں فلہذ! بابد که انسان نه ا زخود زحمات 
دل تنک ومغموم کرد ۵د و نہ از اشغاصی کہ ابنہا بوسیڈ۶ء آنہا ہي میرسند 
شکایت نماید بلک ہاید که در اثنايی زحماتا مذکورۃ از گناھان سن کەه 
سپہہا اصلثي آوالسق کسی مر ران کرو را ہیں 07 ٦‏ 


مردام از گناهای خود شان حالی کردند و از آنہا ملرل گشلہ دوري جربند 
تک 1 



























۴ طریق العیاٹ فصل آول 




























خداىی تعالیل ایشایرا بعذابہاني گوناگوں مذکورہ گرقتار سي سازں 

آچتان کہ انسان نہ ٭حض براي ایی جہان فانی بلکہ از براي آن عالم 
باني خلق گشنتہ لذا ررحش باقی ماندہ بعد ازمفارقت بدن بعالم غیرمرثيی 
واہدي نقل میکند <مچناں نتاج و عقوبات گناہ نیز بعد از وفاتا با روح 
بانيی ماندڈ درآن عالم ظاہھرو حاقر خواھند شد وھرچندیک ہوسیلہہ مرک 
بعضي ازنٹائے و عقائب گناہ مث امراض و عسرتہا والمہا وزحمات جسمان 
قطم وطبي می شوند لیک جہة کسانیکہ درحالت زندگانی ان جہای عفو 
گناهاں خوں شاںرا تحصیل ننمودہ اند بعد از ونای سعہثثرین نتائے 
وعقربات گناہ آغاز شدہ سورد موا خذاث کلی گناہاں خو۵ شان خواهند 
گشت بعلي چوں ام ایں عمر فاتی هنگام انت وتحصیل عفو و نعمت 
است لہا خدا تامّل وقائی فرمودہ غضمب خودرا نی الفور برعاصیاں نازل 
و وارك نمي سازں و جزاي اکثر گناہاں‌را نمی دھد نہایت خداي ۔قڈٹس 
ماق سن و تس اما 6ر درآن عالم خواہد داد چنانکہ ھی 
کُناھی کە آدمی در خراھهش وافکاریا بکرنا و گفتار بعمل آوردہ است بی 
جزا وعقوت تُخراہد ماند چنائکہ الضاف انساں وکلم الہي شاہد ایی 
مطلب اند از قراري کە درآیەہ آخر باب ٠١‏ کتاب مسما براعظ ثبت 
گشلہ کہ خدا ھرخفغي را خواہ خی رخواہ شربودہ ہاشد حم خواهد کشید 
رھمچنیں د رآ۸دء ١‏ باب “ اشعیا پیغمبر مذکوراست کە واي ہر شریربہا 
کہ جزاعيی دستہاي او ہاو دادہ سی شوں ود رآیدء ۱١‏ ہاب ہ نامعہ ‏ باھل 
ٹرلٹس مسطوراست کە سا ھعدرا ازم است کہ در>حکمەء سیے حافر 
شرم تا آنکد ھرکس مکافاٹ در بدوٰرا یابد بر نی عملش خواہ×ا نیک 
وخواہة بد ودر آپاٹ اي ١١‏ باب ٢×‏ نامہء باھدل روم مرقوم گُشتہ کہ خدا 
خواھد داں بہرکس جزاي اعمان :اورا۔ آنائی را کہ باستقراردر اعمال شایستہ 
طالب جلل٣ژ‏ "رت وبقایند حیات بجاودانی واہل اجاپرا کہ براِمتي 
اطاعت لمي نمایند بلکہ مطیع اند ناراستیرا خشم وغضب وعذاب 














فصل اول طریفی المیات ۴۳ 





























وعقوبت برھر نفس بشریی زبانکار مقر است تخسقیں بربہود وہر یونابي 
نیز زپرإ کە نرد خدا ظاهر بیني نیست ود رآھء ۳٣‏ باب ٠۲‏ متی خود 
مسیے فرمودہ کہ سن بشما مي گویم کد ھرکلمدہ ناشایسترا کہ مردم سی 
گریند در روز جزا معاسبہاش را( ۔خواھند داد ودر آباٹ ٣+‏ و١‏ ہاب ٠١‏ 
نامہہ بعبرانیای بیان گردیدہ کہ خداوند ميی فرماید ک مرا است انثقام 
وملم کہ تلففي خواھم نموٹ و نیز ایند خداوند برقوم خود حکم خراهد 
نمود و بدستہاي خداي حئٍ گرفتار شدن بغابیت ھولناگک است و ازھمینں 
جہت است کہ شخصي کہ عفر گناھاں خردرا في الحقیقت تحصیل ننمردہ 
است ٥ر‏ وقتبی کہ روز پسیں‌را بیاد ميی آورد خوف و دھشت عظیم بر 
قلبش مستولی میگردد یعني چوں گناہ نە تنہا فعل وعمل بد است وبس 
بلكە فعل وعمل رہے ۔خود انساى است بذاہر ای روے آنرا بہمراہ خود ہدار 
عقیل می بر۵ بنوعي کھ انسان فقط بدن و زحمات و لذّات آن وھمگيی 
اموال راسلک دنیویرا دریں دنیا گذاشتہ ھمہہ افعال واعمال خود و نتائےی 
آنہارا إ باتماسي آ ن ھوا وھیس و شہراٹ کە در این دارفا داشتہ و آنہارا 
بدروں خود قبول نمودہ ہوں اگرقبل از وفاٹ عفر تحصیل نکردہ وقلبش از 
آلردگی گناہ پاک نگشتہ ھرآئینہ همگیء أنہار ہا تماسی ناپاکيء اندروں خرد 
برداشله ھمراہ خود ہداربقا سي بر درٹن صورٹا آن بی راحتيي وی آرامي 
درونی کە دربعضی یا در اکثر اوقات اورإ دریں عالم بخوف وترسں ہسپار 
گرفتارمیساخت درآن حال بقّت تمام دراو ظاھ رگشله ہرار استیا خواهد 
پافت زبرا کہ درآن عالم براي او دیگر امکان مخواہد داشت کہ مائند ایام 
توف ایں عالم انصاف وبي آرامي دروني خودرا ہا عیش وعشرت نغسانی 
ومشغولیات جسمانی *حو و فراموش کند ویا گناھان و عیوب خردر با پرںەہ 
٭جازيی مسٹور و ”حجوب سازد بلکہ درآن حال بای او با ہر آتچھ درآن 
مغفي است ظاہر ومکشوف وھمہ گناھائش ہر وي آشکار ومعلرم گرںیدہ 
آرامیش ہمرتبدہ اشتداں خواھد رسید ر ھمین بی آ راسي و سرزنش 























7 طریٹی امیا فصل ارلں 


























ومالست انصاف خود وجوع خواھش وھوس بد و نفساني او کە بہمراهيء 
خوں بدان عالم ہر۵ہا و در آتجا بانجام آنہا اندام نمی تواند ورزید آئش 
عذاب جہٹمرا دراو خواہند افروخت و علوہ ہریں کسی کە در گناہ مردہ 
و ناپاي ۵روفرا بہمراہ خود بآن عالم بردہ است چناں کس از قرب 
خداي مفڈس دور و جور ماندہ نامقبول در گا و بغغب اللہ گرفڈار 
خواہد گردید وچوں آرام حقیقي وبخغت ابدي روس آدميی حض در 
تقرب اہی ودر معرفستا و عبادنثٹا آن پر حشمۃء حیاثٹ و بخغٹت 
است لہذا همین دوریي و ٣جوری‏ بی آرامي وعذاب اور بعڈ افراط خواہد 
قافتا سیر تار لح سال گراظ اعت نار آت 
موحبب بضت بی اندازہء پاک ۵لان خواہد ہو براىي ناپاکان و گناہگار(ِں 
آتش سرزان جہئم خواہد گردید چنانکہ درانجیل یعنی د رآیبعہ ٠‏ باب اڑل 
نامہہ ۲ بتسلنیقیان باہی مطالب اشارہ رفقه مرقوم است کہ ایشان (بمنيی 





آنائیکد ۵ھ یسوع مسیے را اطاصتف لذمودہ ہوسیلہء او از گناہ پاکف نگشلۂ 


اند) از حضور خداوند و جلال و قدرتش بقصاص هھلاکت اہدی خواہند 


رسید 


دربی حال اگر سوال کی کە آیا عذابہايی مخصوصسہ کہ بغیر ار 
عذاہہاي مذکورہ در آن عالم ہعاصیان و گناھگاراِنی خواهند رسید گدامند ومکان 
عذاب اپشان کہ عبارٹت از جہلم بوں×ا ہاشد د رگچا واقع اِسےں جواب یں 
زیر کە عقل انسان ازآن عالم غیر مرثيی علمی نداشتہ در درک آن عاجز 
وحیرانں است بلکه جواب کائی و شافی سوال مذکو را مض از آباٹ 
کتب مقڈسہ میتراں داد ودرباب این فثرہ در آنہا چنیں ثیں گشته 
پاعریکھ درآ۸ء ٠‏ باب ٣٢‏ می از قول سی مسطوراست کہ ملازم بی نفع 
بعني گناھگاررا درظلمت خارجي اندازید کە در انجا گرہسشں و فشار دندانں 








خواهد ہود و درآیاٹ ۴۱ و ؛م ھمان ہاب در باب بدکاراِں چنینں مذکور 

















فصل اول طرق ارات ۱ عرم 


است کہ باصعاب شمال خواهد گفغت کہ اي ملعونہا از نرد س بروبد در 
آتش اہدي کہ بجہة شیطان وسپاہ وی مہا شدہ است و آنہا درعذاب 
اہبدی خواهند رفت فان در حیات ابدي و ابفاً در خصوص عذاب 
اخروي وموفع آں در آیات ۴ و۳۴ باب ۹ مرقس چٹیں مرقوم گشتہ کہ 
شص گلاہگار وارں خواھد شد در جہلم در آتشي کہ خاموشی نیذبرں 
جائیکە کرم ایشا نمی میرد وآتش خاموش نمی گردد و در آیدہ ہ باب ۱ء 
مکاشفاٹ مکشرف گشتھ کہ خوفناگان و بی اہمانان و رخبیثان وقاتلان ر زانیاں 

و ساحرآان و بتپرستان و تماسمي دروغگوبان جص۶۸ آنہا در درباجعء کہ 
پائسش و یرفن سوزٹ سي پاشد این مرک انی اسٹ انتا در آدء 7 
باب ۰× ھمان کتاب مسطور است که ابلیس کە آنہارا می فریبد ہدرپاچعہ 
آئش وکبربیتٹ در جاثیک آن حیواں و پیغمبر تاذب ھستند انداختہ 
شد تا ابداللباد شب و روز مذب خواہد بود پس آیاٹ مبژنانی کە در 
خصوص بیان :وتفصیل عذاب جہنّم درانجیل لبت شتہ ھمیں است 
وھرچندي کە کیفپّت عذاب جہنم در آہا کماھی تفصیل نیائته رموفی 
جہنم نیز بالكلیه بیاں نگشتہ است لیک از مضامین آبات مذکورہ آن قدر 
معلرم ویقیں میگردد کہ نی العقیتہ جہنم ھست کہ شربرإن و گناہگاران 
ہا شیاطیں درآن عذاب ہی حساب واہدیرا خواهند کشید ر چشید 
وعلت اینکە عذاب جہلم چرا زیادہ ہ رآن کہ ذکر گشت د رکلم ربّانی 
بیاں و تفصیل نیائثہ ان است کہ آسي تادميی کہ در عالم است آنرا 
نیز مانند ھمەء اموراٹ و احوالاٹ آنں عالم بدرسيی در خر نمي تواند 
فہمید و دیگر ایک خدا نمی خواہد کہ خوف جہلم بر آدميی مستولي گشتہ 
و زور نمودہ انساں معض ازہیم ان تای احکام وکلم اہی گردد بلکھ باید 
کہ انسان با خوشنودي ومحٗژشتٹ تمام طالب ومطیع خدا شود تا اطامتٹ 


او بخدا مقبرل افتد 





























طربق العیات فصل اول 





آى است کە گرا آئش آن مجاري ومانند آتش ای جہانی بردہ جہنم نیز 
تفور وکورہء مانند تلور وکررہہ دذیري ہاشد ٭خص بدین تفارت کہ سب 
ہاہنہا غایت برگٹروگریثر بودہ باشد چاانکہ بعضي ا زعلماي محمدئ 
پنداشذہ اند وکیفیس جہنم دراحادیثت ایشان بہمان طربق نقل شدہ است 
از آتجملہ مٛ محمد بافرجاسي در اورالی ۱۰۴ ال ۱۷۷ کتاب عیں السیرة 








کیفبّت جہلمر ہذدینں عبارت ہیاں ساختہ کہ ھرار سال برآتش جہنم 
دسیدند تا سفید شد وہزارسال دیگردمیدند ٹا سر شد و ھرار سال دیگر 
دمیدند تا سپاہ شد وباھل جہلّم بعرض آب فرع کەعرن اھل جہنم و چرٹا 
درم زناکارأنِ و در دیگہايی جہلم جوشیدہ است مي خورانند و درجايی 
آب پاھل جہنم آن صدید حہنررا خراھند آشامانید کہ چوں نردیک ایشان 









سي آورند رہي ایشان برباں سي شود وپوست وگثرشت ربي ایشان درآن 
مي رٹ پس چوں مي خورزد جەیع امعا و احشاي اپشان پارہا پارۃ رڈ ميی شوں 
وبزپرشان مي ریز ودیگرآنکہ تجیرهاي تفثد حلقہ برک کہ دراني ہر 
ہک ھنتاد ذع اسث ہر گردن اھل جہنم مي گڈارند و دہگر ایلکہ چون اھل 
جہنم داخل جہنم مي سی شوند هفتاد سال سعيی وشنامي کنند تا خردرا ہي 
جہنّم سی رسانند چون ہکنار جہنٔم میرسند مالیکدہ گرزھاي آھی برللہ ابشاں 
مي کربند تا بقع رجہنم برمبی گرند و دیگراینکہ د رجہم مارھاي و عقربہاني 
وی یکل وبسیار بزرک وعجائب میباشند کہ اھل جہئرا میزنند 
وباہشان عذاب بی نہایت میرمانند و دیگر ایلکە در پابہاي ایشان نعلہاي 
آتشیں وبند نعلین شان از آتش خواہد ہود کۂ از شڈت حرارت آن مخز 
دماغ شان جوش خواھد آمد و سائرمانند(ینہا ویہمان طریق: مذکورہ د رکتاب 
مشکاۃ المصابیے نیز ۵ رباب صغت الّارواھلہاکیفڑٹتی جہنم بیانں 2 
گشلہ استں نہایہمت 0 کە ا زمضامیں این کلمات باشکاری ون کے 
ای است کہ بفاہررظی واحادیت ٭عمّدی عذاب و زحمات جہلم نماباً 
“جازبی وجسمائی است لیکی چوں روے هیولیٰ وجسم نیست واہدایرا کہ 










































فصل ارول طریق الٰعیاتی ۱ ۴ 





۵ر روز قیامت بدکار(ن ھٍ خراهند یافٹ نە آنکە مانند اہداں انی لان 
جسمانی بلک اي و روحالی خواهد ہوں ٍ بس مغال اسنتنق 3 اھمل جہنم 7 
آتش جسمائی معذابی ترانند ش۵ ونظر باہری بایذ ک۵ آتش و عذاب جم 
ماوراي آتش ورعذاب یں عالم ہون× ہاشد و ابلکة در آیاتٹ ساہنی ااذکر 
اجیل عذاب جہلم ہآنش تمشیل گشتة ٭عض بدیں عہا رثا وعلت (ٰست 
کەه عذاب و درد آتش شدیدترس و “خسدتریں درد و عذاب این 
عالم اآاست نپ الجملہ کیغبژت عذاب جم بہر طریق کە بوںہ باشد از 
عذاب آتش خراهد بوہ نہایت ہغابہت سضسثتر و درداکاتر از این باھرىيی 
کہ عذاب جہلم بیروں از وہہم وگماں وخارے از تقربرو بیاں است 
و کسپکہ کفّارہ و عفر نان خودرا تحصیل ننمودہ ر تبول نکردہ است هر 
آثینہ ابد الآباد درآن عذاب گرفتار خواهد ماند 
پس اي مطاع نمابندہ ا زمطالبي کہ الیل الا در غصوص گذا× ونتائےآن 

اظبارو ہیانں ى گشدہ بن و ون ى کہ گنا جہ یا اسست ناد وعقوبات 
کناائی العفیقة ھن و داب وآ ات کہ آدم ت7ت 
- شو۵ دریںی صوركا آیا َ جہ َ اسہت 2 دوري و 
نفرٹ تجرید رو جہت رھاي و خلصمي ار غداب آن سعيی ہلیغ و اهتمام 
تمام جا نیاررد الیدد جد و جہد ھرصاحپا فطانہتف ذٰي شعوردرھرحال 
ھمین باہد ہاشد کہ از گناہ خوں کہ مرجمب زحماث و عذاہمب داریں اس 
جات و رسلگاري ہابد و اگرتو امي مطالع کنندہ آنچه کە نا حال درباب گناہ 
ذکر وبیان گشتہ ہانفگروتا مل خواندہہ بدیہی است کہ دریں حال چنانچہ 
ں٥‏ رجا ٦‏ َ ےت و ور 

















ب۵ طریق العمیات فصل اول 










کت کت" حر اڑل ےت 
ہرامی انسان ج۰ نمی َ مت ً "2 حیراناں 

بودہ بد بحتي او بیروں از تقریرو بیاں و خارے از وھم وگمان مي ہوں لیکی 
خداي حکیم و رحیم را ابدا لبان شکرو سپا پاس بی قیاں بان کہ ازراا مرحیہتا 
یہ منتہاي خود طرد 7 بی آمادہ و حاصل ئرمەوں× 1 بوسیلہء آی سی وتوو۵یگران 
کہ معلقد و سالک آ طربی گردیم ارھاوان اك و از تمامی ي نڈائ آى 

خاصي ورہ هائی یافتہ مقہول خدايی بثدت رماحے کس عیتی واہديی 
خراھیم گردید ر ھمیں طربق جاٹ در فصل جار بیای ر عیانں خراهد 
جو وہہ یہت ا ن خلاف 



















حفقیشت ےرت حا 
مکالمات چندی‌را درخصوص اصل شر نیز بایں ایراد العای خراھیم گرں 

ھر چندیک هستی گناہ و 7 اظہر سی انس است ۔چلانکەہ ٭عضش 
آنکس آنرا روبت نمیکند کہ چشم خودرا اعمداً ا آى مي پوشد و معض 
آى شخص آنرا انکارمي تواند کرد کہ در پيە انکار تمامي آزمایش و تجرنہ 
بودہ ہاشد نہایہت ھ درایام القدیم رھم دریں عصرچٹان اشخاصس بولہ ومي 
باشند کہ چوں اصل شرُدرک نمي ٹوانند نمود پا ابنکھ بسہب حب دنیا 
ٰ و گناہ شر براعي ایشا خوش و خوب و پسلدیدہ ومرغوب لمردہ اڈعا میکنند 

کہ شر رای و ٭عض درظ زان کر ان ا ا ومي 
ون ٦‏ ای أن مت کۂە آدسي از جو ) چیز 
ازخدا بودہ درین عا برامي آدمی مفید ولازن است و نظربایں ۲ خیر 
وشزفی احتیقت تفاوني نیست بقراري کہ تو بہمیں خیالاٹ 
باطلہ و مات فاریسلک قاہل آئد بی اگ رچذاجۂہ خیرا ن چہزمي بوں کہ پانسان 
























خوش ومفید وشر آن چی زکە نا خوش وہ ضر ميی نمابد درآن صورث گمانی 
ایشا حقّی و درست می بوں نہایت چنا نیست بلکه خی رآن است 
کہ موافق ومطابق ارادہ واحکام الہي و شرآں کہ ضٌ ونقیض آں است فلہذا شر 
و گنادرا فی الحقیقت اصلی می باشد یعنی تمامي آن خواھش وانکار وکردار 
وگفارآدسی کہ خلاف ارادہہ الہی اند شر وگناہ اند چنانک پیش گذشت 


۱ ۰ ۰ ۰ 
ر بدہی است کہ اگرکسی از راہ تعشب بی ھا دیدہہ دروں خودر! ناہینا 





نساخله متوثّه آن افکار و خواھش و ھرا وھیس ہد وشنیم گردد کہ در 
اندرونش در حرکمٹ اند و آن افعال بد و اشایستەرا کە ار خو۵ او و دیگر(ِنی 
صدور می بابند ملاحظے نماید و بہمعء آنى زحمات و آشرباٹ و دردھا 
و٭حنتہا و تنگیہا و ظلم و جورو بي عدالتیہار عداوت و جنگ و جدلہا و ساپر 
مائند اینہا كکەہ در عالم گویں وفسان صورت پذیبرند متوجّة و باندکا شعوريی 
متفئر گرند للا عالہ اقرار خواہد کر کە شڑرا اصلي بودہ در باطن و ظاہر 
انسان آشکار وساريی است زیرا که هے عقل “حبسی قبول نفواہد کر کہ 
شرارثہافی مذکورہ از جملاہء خیر وخویي یا ٭حض درگمانں آدعي بوللا 
باشند قطع نظرازین کسي کھ شژر( انکا رکند بابد کہ ہذاہر نتدء آن مذکرخدا 
نیز بردہ باشد بدیں طریق کہ چون ارادہہء خدا شریست کل ٭خغاوفات و 2 
تجاوزا زآں است پس کسی کہ منکرشراست شریعت الہي را نیز الد انکار 

کرلاہ و کسیکة مذک ار شربعست الہبي ہاشد باید کہ وجوں خد١را‏ را[ ذھز انکار کند 

زیرا کە ارادہء الہي ھماں شریعت اہی است وارادنہ الہي خارے از 
ذات الہی نیست بلکہ ہا آن بشعري ەتحڈ است کہ ایں ہي آن صورك 





امکان نمی پذیرں 

لیکی اقوقت راي و گمان سذکور سوال نماید که درین حال کہ خدا 
خالی کل است چنانکە در زمین وآسماں ھے چیزی نیست کہ از ار 
وجود نیافثه باشد وچوں از خداي خیر المطلق هي شرّي صدور نمي تواند 
یا پس شراڑکچا است الجواب بدیبي ا است کہ هستي نا 


جے ژ۲ رد یجس سے دک چوھا مرج حر نر مر ور ند تعنص تی سا سسللت عافد سس 











ن 


ہدوسم سک ووسمجےژسسےے سم پاجمہ حم دوج تہج یا ححوسسو 6دسس بد حسم 














7 طربق العیات فصل آول 


رمزي ا زآن رموز استۓ کہ عقل نائص انساں در بیان وتفصیل آن عاجزو 
عرران اس زبناری رات قاض نبال طکز رت ران داد انت 
نظربشموں هدایت نموں آیات کلم رای درباراہ ایی مطلب ارگ 
رق سر کرای اط کشنن لت لان حارقت رعاسان 
سرا ارآ ن تفر اظال راوس لزل مات لا آ نکر تار ینا 
کہ لی درمیان مردم ود رباطی خرد انسان واقع است د رآغازنبودہ وخدامي 
عالل آدمرا خوب وپاک و ہی نقص وگناہ خلفی کردہ وگذالا و شرمض 
جمیلہ وئغریمب شیطان داخل انسان شد وہدیں وسیلہ بعالم راہ یانہمٹ 
چنانکہ تمامی این مطالب سابی برین بیاں سا0 گردیدة است دربن 
صورت سرال لازم سی آید کەپس شیطا ا زکجا است آیا خدا اورا درحالت 
شیطنمتا خلق کردہ است بلي اگر چذانچہ در خصوص ایں فقرٴ در کلام 
اي جزي بپان نگشته ہودی و عقدتہ این مدعا از لمات مشکلکشايی آن 
حل نگشتيی ھرآئینہ آسي جواب سرال مزپورر! نمی توانست دا زیرا کہ 
عقل انسان امورات و گذارشاٹا آی جہاںرا درک نمی تواند کر اما جواب 


آنرا از اجیل بدیں طریق ادا تراں ساخت کە مسیے ہیہودائی ئە بار 
لہمان نیاوردہ مخالفت می نمودہ آند چتانکه در آیٹہ ۴م باب ہ یوحٹا 


مسطور است فرصموںہ کہ شمارا شبطان پدر است وخواہشہاي پد رخودرا 

يی خواھید کہ جا آرید او ارآغازمردمکش ہو ودر راستی نماند زبرا 
٤‏ رسلثی دراو نیستی چوں ۵روغ میگرید ا زچیزہ ڑھاي م٭خلش جھوں میگرید 
زبرا کہ او ۵روغگو اس و پد ر۵ روغہا است ر مچنیں در آیەم ۷ نامگء یہود| 
سرڈرم گشتہ کہ ملایک کہ مرتبدہ خودرا لگا نداشتہ مل خردرا بار گذاشتہ 
اند خدا آنہارا ٹا معاکمہ روز عظیم در زجیرھاي ابدي 7ھ نگاہ داشلہ 
است و دیگر در آیتہ م بای ٣‏ نامد دوم پطریں مذکور است کە خدا 
جح که سرنکعب گناہ شدند 7ت نفرموں ہاکد رام انداختہ 

















فصل اول طریل الدیای 7 


امسمس ہے سے 





ایں آیات تماباً واغے و آشکار است کہ خدا شیطان و شیاطیں را نە آنکە 
بد و شریر بلکه آنہارا نیزچوں سابر خلوفاتٹ نیک و پاک آفریدہ اسٹ 
ایی چوں بعد درحقیقت نمائدہ ومرتکب گناہ گشتہ جلال خود شا‌را 
نما نداشقہ اند پس ازآی مرانب عالی وجللل وہخت کہ خدا آنہارا 
درآن آفریدہ بوں افتادند وا خدا رو گردان و دورگشتہ بظلمت و شرارت 
بی نہایست گرفڈار شدند اما اینکە ایں مرحله درچہ وقت اْغانی افثادہ و جہ 
فدرمڈٹ بعد از خلقشت اپشان پا قبل از اچاد ایں عالم پوہ از فعراي 
آباٹت کنب مقفّسۂ معلرم وسفہوم نمیگردد وآ۵مي نیز درینں باب ب چیرج 
ازعمقل خوں مي تواند گفہتف نہایت 2 ز آیاٹ مزبورہء اْجیل وآیانی که ساہقا 
درہیاں خلشت و گناہ آدم ازتوریمت کر کردہ ایم پقیں و آشکارمیگردد 
کە معصیّت شیطان تبل از خلقت آدم اتّفانی افتادہ نە بعد لاف آنکە 
ازترآں واحادیت ملت ٭حتدي نفہمیدہ می شرد زیر دراینہامذکر رگشتہ 
که گوبا فرشتگاں ازخلشمت آدم رُعیدہ ار ومن ای امردرمظام بحت 
اہستادہ بخدا گنتند کە آیا تو در زمیں چنان کسي را آفریدہ خواھی گذاشتٹ 
که درآن تبايی وخے خوئربزي نماید وحال آنکہ ما ترإ عمد وثنا تسبم وتقدیں 
مینمائیم و خدا در جواب ایشان گشت کە آجە سن میدانم شما نمیدائید 
وبعد ازآن آنہارا آمر ؛جدہء آدم کر و چوں ابلیس ابا نمو پس بدیں 
سہب شیطان شد چنانکہ ھمیں گذارشات غی رمناسب ر ببرٹوع دراوائل 
سورة البقر و سورة جو در وری ٦‏ جلد ارول کتاب حیاث القلوب 0" 
نقل گشته است نہایہت در بارتہ یں امرمبہم کہ آیاعلثت معصیہت شیطانں 
جه بودہ و جه طربق بعمل آمدہ است ہازدر کتب مقڈسہ چیزي واضیتاً 
ہیاں وعیان نگشتہ وچوں خدا بناہر حکمتٹ بب 0 مطاہہا مزبوررا 
+خغی ومستورداشتہ است پس انساںرا نیز آن جرألت ر تراں ذیست 
که آنرا کشف تواند ریت ا زآیات مزبوتء اجیل آنقدروافے ویتیں 
سي گرژں کد سہپا وعلتب آنك ە از خدا بلک خود شیطان بودہ و نظر 























طرزل الحبات فصل آو 





پان سے اور پدر دروغ بعلني امل ومصدر ۵روغ و گناہ ٭خاطب ساخته 
اس فی نماند کە اصل گناہ ھمان درونغ است زیرا که انسان د۵ رمغروريی 
خوں ہرسبیل دررغ درباطن خود چنان گماں سی ہرں کە معصیّت و سركشي 
ہہثراز اطاءمث و فرمانں برداريی اآست و نظر ہار ن مسرنٹکبا گنا میڈ ر۵۵ 
فلہذا باستصواب ھمان کلماٹ مزدورہ کہ سیے دربیانں معصیّت شیطان 
اظہار فرردہ گمان سی توان بر کہ مغروریں و خرن کاسيی ھن پسندي که 
درانسان مذبع تماي گناھانی ات درشیطان م ہم علت وف او گردیدہ 
اسب نہایت اینکه آیا این ٭خروري و خود کامي ازچہ رہھگذر وہ طری 
در باطن او بہم رسید وبعمل آمدہ استٹ نی انسای ٥رانں‏ ۔جہان بالگایُہ 
پوشیدہ و پنہاں آنست وج٤‏ سرا آن ح وبار[ نیست کە دریں ہاب 
ہدرىثيی و بفیلی لی خخنی وید 
ر اپنکھ شريی کک در شیطان ۷م رسیدہ و بوسیلہء او بالسان داخل گشلہ 
درعالم پیدا است از خدا نیست این مرحله از آیاری بث سابنی لیو سن 
7 ْ کلام رتٌافی بی شک و شبہ آشکارویٹیں استی رن(چنیں عفلً نیز ثاببت 
ومدلل نے تراں ساخت کہ ارخدا ہون شر ہعال است بدیں ترتیہب 
کہ امکاذژمں حصول و وجود شرمتعفر بپکی از لین وجوہ مہ گانه است 
ىی بایست کہ یا از ے خد! صادر گشنه ہاشد با مانند ۔خدا قدیم و یا ار غلرزق 
7-- یافتہ باشد دربن صورثٹ اگرەعل صدور شر خدا ہودہ باشد پس خدا 
خدامي کاەل وہنڑہ وپاکا ومقڈگس نمی توانست بود وچوں نقی ایں 
صفات از ذات پاک الہي ازجماؤء ٭حالات است پس بالمرّد وافے ومبرن 
است کە صادرگشتن شر از خدا بہبجوجہ اسکاں ندارن و اگرشر٘ غیرحادث 
بعلي مانند خدا قدیم بودہ ہاشد ہناہ راہ ن‌ گماں وق ازم می آید کھ شش“ وی 
براہ خدانبت خدارا را باطال سازد وخداي واحد وحقیقيی ہم خالق وحا 
گل شی نہاشد نظر باینں بوشوےم میرسد کہ یر ن گمان نیز فاسد و باطل اسہت 


چرںی ٌ رسیدذن و صدور پافذ ن شر بدان طری پیل کا ور مال اشثت پس 











سے سے سو ےت حم جسس٣سسہہسہچھسےہحسسدہ‏ سم ےمد جییس سس چس سےمسسمت 











-ت 
فصل ارل طرنق العباٹ ۷ن 

























استثت بس از اختیار٭غلون ۷۷۶م رسیلن لیکی نة بذإِنں عبارٹ 15 گوہا خدا 
دراثناي خاقت نقطدء شررا نوز مرا اہ اخذیار ان *خلوقات کہ آنہارا فاعل 
متا ر آفریدہ دادہ ہاشد زیر کی ۶ شر *حضش نفی است و ہدینی طربی ۷م 
رسیدہ و بوجو آمدہ است که ٭خلرن آن اختیاریرا کە خدا ہويی دادہ 
است ا زارادتہ خداي خالی خود رں ساخلہ ٭خالف ا رادہء الٰہي گردید فلہذ! 
شر ٭عضش مخالقتف اختیا ر٭غخلوق اسہںن ہا ۱ رن۶ خاال نہ چیزيی گ۵ در 
خوں گوی و هسليی داشله ہا خدا آنرا ہا ٭خغلوقات خلی گرللا باشد 0 
اختیارء ی کہ ھا بمغلوقات فاعل تار دراںہ سی ایشاں‌را ممکنں است 

یا ار ال ور لور سے 
ووقنشا نیک وصاحب بجخت مپتواند شد کہ ًََ او ہا ارادء 
. 8+ رذن ا 7 لی شربروبد خوا او اد نظر بایں شیطانی 
نیز ۵ ر ھمان وٹہد 5 ٭خالفں ارا۵نء الہي نمودۃ شر رگشست شر زر۵راو 
ہوجو 7د آمد و چوں صرد ب و جال و قرتہايی عالي ذاشت پس ۵ حالیکه 
ہا ھمہ اپنہا از خدا 00 حالش نیز بنابراں بدٹرو شریرڈر 1 

و گر س آل نمائيی 5 آیا خد! بشریر گششنی شیطان مانم نمیلوائنستی 
کہ بمعصیت شیطان وآدم وبہم رسیدن شزمائع شرد البتہ نظربقدرت کاماہ 
اش ان مرحلہ ہرأي ۱ و ممکن میبود و ہنابر حکمت بی نہایمت خود ایر 
می س 1 ر۵ کہ بط ربقي ماع أِ گرندد 1 اختیار ۵ وا مڈٛکور 
لفرمودہ ہٹیں - پا ماع 1 ًَ از راہ مت ہونں که خدا بمعصہٹت 

















۵ 








طریی المیای فصل آوا 


شیطان و آدم مائم نگشله بلک گذاشتہ اس کہ شر بدین طرق بہم رسد اما 
رات لی تر مت لآ را فانا ا ما اظارعاعان 
درآرہہ بشري نیست زبرا حکمتی کہ خدارا درآنں سی باشد ماعصر بای 
عالم و سلسلہء انسانی "770 بآن عالم وتمايی 7" شتگان که درآن 
سان اند نیزشامل است چناچە حکمت الہی کہ درمائع نگشتن شرٌ 
باشد ٭عض درآن عالم ہاہمانں آورندگان و تنجات بافتگان بالكلیّہ بیانں وعیانں 
خواهد گرددید بے از مضامینں کلم الہي ای نی قدروافى ر لئے است کہ 
خدا جحصول 4 ال نە از راہ عجزویيی 7" ٦‏ چنیں خر کخر*حعضش 
اآست بلک صرف نظر حکمت خود مانم نگردیدہ است ٹانیا جوں نظر 
ےکمھت ّ خوں شررا ! نیز چنان . خوں ميی ثوانسہٹ ساختں 

واعمال شیاطیں و انسارں‌را چان مینوانست گردانید کہ مطالب ومقاصد 
خردش با شر ہاطل مر ہلا آنرا اسہابی بر قرار فرمودہ کہ بوسیله۶ ان 32 
حکمت و قدرٹ و*حیمتا وتقدس خردرا زیادہ بیان و عیان سازد رکا 
چون بفاہر وفور عبت رو مرحەمت بی نہایت تجانٹ سلسلہء انسان را قبل 
از اجاد عالم مقژّر کردہ ہوں وقبرل کنندگانں آن بجاٹ بارباں خت 
و جلال کہ آەم کی خواهند رسید بلک بسہبا سیے کت 
وجللل زبادہ ازآں نیز خواہند یافت پس نظرباہنہا نە خدا اصل شز و نہ 
پانسان ظلم و جبر َ‫ که بشر مائم نشدہ است و براي اطمینان قاوب 
صاحبان عقل و شعررھمینں کافيی است و گسیکد بہ سرع سن ایمانں آو رات 
رہدیں وسیله از 0و جات ر آزادي پالتہ اس درآن عالم نکل۶۸ 
مزبوررواینں سمسنورر ماد زار کشف وعیان خواھد گردید وعلميی کد درینں 
جہاں بانسانی لازم است نە آنست کہ اصل ت؟ را کماھيی درک لمودد سببی 
حصول آنرا بدرستیي ہفہمد بلک دریں حال کہ شر درعالم واقع بخود او نیز 
موٹراست واو گرفتار قید گناہ ومورں ھلاکت ابدي گشتہ است علم مہ 
ایی است کہ بداند و بفہمد ئک ازآن ورطدء ھولناکف چه وسیلہ وطریق 














فص اول طربق الەیاتٹ ۰ 


سمسےشمیو مس سس چو انےححے سای لف ای ےی حیبست ےس مت سس | 





رسلگار و از گناۃ ونٹائے آنں خلٰاص وجات مینواند یافت و طربق همیں 


تجانٹرا د٥رطيٰ‏ فصل آنیّد بیانں وعیانں خواهیم ساخت 


ہ گناہ ونتات آن جج طربق نُعاٹ ميی ثواند یاشٹ 





بدیہيی است کہ سوال مزبور برای شخصي کہ گذناھای خود ونتائے آنہارا 
دریافتٹ نمودہ سرامد تمامی مدولاٹث است و خوشا عال شخصی ک۵ 


















جواب قاطع انرا تحصیل تواند نمود و ال حال او بدترازحال حبرانات خواهد 
بوں زبرا کہ بعاہں گناہ بہلاکشت ابدي گرفتار خواهد گردید فلہذا در بارہء 
تحصیل جراب مسکٹت ایں سوال تغافل و اھمال ورزیدن کار خرلسندان 
نیست زبرا کہ چفہں حقیقی پا ھلاکت ابدي انسان وابستدتہ ھماىی اسكث 
گذاەرا مان بدہىٹنی انمان ۵ 7 موہ 0 0-7 ھمیں 
بودط کہ طریقي ہیابند وچارہء پیدا کنند تا بوسیادء آن از گناہ نجات وخدا 
تقرژب یافلہ مقبول درگاہ خداوند ذو الجلال وصاحب بت حقیقی وبی 
زرال لہذا تو نیز اي مطالعہ کنندہ بمطالبي کە دراداي جواب سوال 
و خریںی ں٥‏ 7 منفکر گشرنڈ ب0""۷ە)" اسنلغالہ 292 تہ ک۵ ٣‏ 
ھدایت فرمودہ حقیقتٹ جروابرا بر تو بیاں وعیان سازںد وجواب سوال 
مزبور در مطایای چہار مقصد بادا خواھد اجامید بدیں ترتیب در متقصد 


ال آن وسائل را ذکرخواھیم کر کہ برامي تحصیل عفو گناہ وبجغضت حقیتي 








مسسحچسش ‏ مٰ١سشس‏ تحت جح جکسجکسچچ تسکش مس سشےس شس ٹڈٹسب سم جخسشمشسکشس لح 











.2 طریق العیاك فصل درم 





















عقل ہر انہا دلالت میکند درمقصد دم آن وسائل وطرق را مذکور خواهیم 
ساخت کہ براي عفو گناهان در مذاھب بٹپرسٹاںی خاطر لشان گرآیی× 





















ااجپل جہٹت حصیل ان مطالب ہیاں وعیاں گردیدەہ ذکر خراھیم نموں 


مقصں اڈل 


عفر گناہ وجاٹرا شاید باستصواب آنہا تحصیل نماید 





اڑل فکری کہ عقل انسان در خصوص این مطلہب میکند این گماں است 
کہ شابد خدا بنابر رحەمت ومعبّت ہي منتہاي خود ازگناہ آدمي بی 
با زخو اس و سیاست گذشله آنرا عفر فرماید بعني انسان ار پیش لن 
نسبت بخدا قپالس نمودہ گمای می بر ومیگوید که چنانکھ مردم دربعضي 
یا در اکثر اوقاٹ ہی با زخواست ومکافاث از تقصیرات دیگریيی گذ شلہ می 
بخشذ و باعریکە پادشاہ بردزد یا شربريی مرحمتلمودہ ازمواخذہ اش ای 
گذر وچوں پدري کہ بر فرزند خوں بخوي وخوشی عفو می فرہاید بہماں 
طربق خدا نیز کہ رحمت و رافشت اوکمتراز رحمت آنہا نیست بلکە در 
مرتبء نہایت است ھر این نظربکثریٹ مرحمت خرد ہدون با زخواست 
و سیاست ار گناھان آدميی خراهد گذشت وقلم عفو و>حو بر انہا خواهد 
گکشید وبعللت جذبش صرصراین گمان خلاف و سرسري ہسیارکس شمع انصاف 
شاں را خاموش ساخنه و خود شار‌را بن فراعت گشیدہ در بارتء گناھای 
خود بی تشوبش وبي ہاکا آند وتصإر می کنند کە خداي رحمان ر رحیم 
بیشک و شبہ تمامی جرائم ابشاںرا عفو خواھد فرہوں بلي ھرچندي کە گماں 
مزبور بکسیکہ تفکڑ ازم نلمودہ خوب ر درست مینماید نہایت درحضور 
بال٤‏ نظران دوشیارکه دربن ہاب اندکا فکري نمابند وافے وآشکارميی 








کپیسسچیی۱ی۱یٹلیھھھ<چ<ھوس سس ےلین سسییییشئیتھٹ وت تمتجھچو۔ بسسہ'ح-عصصصچسے 








فصل درم طریق الٰحپاٹت ۰٦‏ 




























۱ گرژان کہ خیال مزیوررا صشت ر حقیثتی نمی باشد ہدیں وجہ کہ سبب؛ 
اہنکہ پدراز بعضی تقصیرات فرزند خود درمي گذرد و پادشاھی در بعضيی 
اوقاٹا خطاي بد کرداری را چخشیدہ اورا مورں منواخذہ نمھسازد و بہرتقصیرںي 
زجريی نمینمابند ھمیں استٹ کۂ .ا : تقڈس ایشان ناقص بودہ در 
۵درجدء گمال ذیست وچوں ماورايی خود شاں حاکم دیگر ھست میشود 
4 حکم و سیاسٹرا ہاو واگذارند و نظ ربابنکه خوں شا نیز مض رو گذاھگاراند 


لہذا مذاسی رو سزاوار اسن 1 پدران حثّیل پادشاھای در بعضيی اوقادٹ 





از تقصیراٹ زبردستاں د رگذشتہ عفو فرمابند اما اگر بالفرض پادشاھي اکثر 
اوقاث پا ت از سر تتصیرات اشرار بگذرد ر ہج شریریي زجرو 
سپاست نگند واز راہ مرحمست 7 ہراو عفوفریاید آیا اسلس هبمہ عدل 
را بین ازهم راھد پاشید و بہر بدي و ہي عدالی وظلم و جبر 
وبیدان اذ دخرل دادہ واعانت نمودہ مملکشت خودرا وبرانں و پریشان 
تخراهد ساختب بدیہی است کہ ھچ پادشاہ عافل و عامل ھرگر مرتکہب 
ایں گونھ امورات مٛواهد گشت واگر پدری از نا فریہانی فرزند خود چشم 
پوشیدہ وھموارہ اوقات داس عفورا برخطابلیش کشیدہ اور مور مواخذد 
وسپاستی ننمابد آیا فرزند او روز بروزبدثر تخواہد گرید بلی ھرگاہ آدمی در 
تمامي عمرخود از ارادہہ الہي عض یک پا دو یا چند نفد تجارز میکرد 
شاید کە درآں صورتٹ جہت ثہوٹ ما ن مزپور حرنی وگلمدہ یت 
گفت وآ و ۵ لیک دریں حال کہ چنان کہ درفصل گذشتہ بیاں وعدللَ 
کشتد کە کل مردم در حضور پرورنگار گناگار اند وہرکس بافکار وخواعش 
نا لائقہ وگفتارو کردار نا شابستہ د رعەرخوں مرتکب معاصی بسیار و گناهاں 
بیشمار گردیدہ بعمل مي آورد و روزي بلک ساعتي نمی گذرں کە در باطی 
یا در ظاہ رمعصیتی را مرتکہا شود پس گدام عقل حیج قبول خواھد کرں 
کەه خدا تماميء ان گذاھان بیشماررا عفو فرمودہ بگناھگاران ہے مواخذہ 
رعتان امہ ہوں؛ ارد ا بارعراست لللد ران ال عدات 


7 ۸ 








سم سس وس سس حجٗعحسوس--۔اجے۔سچوسھم ہد اہ ہش رک شس شش شش یں 

















و لقڈسش ناس و قصور یافته شریصست واحکامش نیز ہی فائدہ وبی مصرف 
بودندي زبرا در صورتی کەعاصی مانند عابد مقبول درگاله خداوندی گر۵د دیگر 
شریعستارا! چهہ مصرفی خواہد بود وھم معلوم و٭شییس راھد شد کہ گناہ 
و معصیٔت نا ٭قبول الٰہيی است زیرا اگر خدا تمامی خطایارا عفو فرموده 
بمگناھانی هد ےٍ با رخواستيی نلمابد ازیں صاد رمیگردں کہ نعوذ باله خدا از گناہ 
وا 5رز زا اف خوں یی جکرھوا بولدہ می پسندد وحال آنکه چنیں 
7 باطلۃ بالمام نتثیض تس الہيی و کفر کی است وھرچندیکہ خدا 
خدايی رحەن و رحیم وغفور و کرم است باز امکان ندارد کەه تقٹڈس 
و عدالت خردرا از نظر انداخته ٭>حض از راہ رحممت گلاھارں را عفو فرماید 
بر( کہ معڑسب ورحمتش درھیي آئيی خالي از تقدس و عدالت نیست 
ونقدس وعدالئش را مائند ہمت ورحمتش نہاہتی نی و امکاں ندارں کہ 
خدا چنان عملیي را جا اررد کە خلاف ومنائض تقدس و عدالت یا بکي از 
صفات ذات پاکش بودہ باشد وال در ذات الہی اختلاف واقم می گشت 
وابن امر٭عال است پوشیدہ نماند کە ھرچندیکا خدا ہر ھمہ خززاقادر 
وقدربتا وحکمتش درمراتہب نہایسں است با زخوں ہنذوں متحصر و ٭حدوں 
می باشد بدیں عبارك کہ اہدا امکانی ندارں کە خدا چناں چیزیرا ارادہ 
رشر گت ناسان سا ا سیل 2ح اف ک0 رن ات3 
صفات اٹ پاکش پاشد دریں صورت اگر خد( گناہگاراںر! دورد اَل 
نسازك ھرائینہ ابی یک عمل خلاف تقدس وعدااتش وهم نقیض ارادہ 
وشریعلش کہ در قلب انسان عیان ودر کلام خوں ہیاں فرمودہ میگردید 
زپرا که در مطاري آن از قراريی کہ گذ شہیں ذکروبیاں گشته کہ خدا بہر 
تمليی جزا و بہر کناهي باز خواسں خواھد کرد فلہذا بارباب فطانہت 
و ہصیرت واضے ویقیں خواھد ہوں کہ خدا بناہر تقاضاي تقدس وعدالت 


خوں ہہر معصیّت وکنايی مواخدن۶ لائنہ خواھد نمود قح نظرازین گمان 





مہارون بلکہ ثرومیت دارد یہ خدا ہناہر تقاضايی ن2 حم ںا ر +عئڑہےں نپز 








































گناھگار! ران را موردغضب ومثواخذہ× سازد بدین طریق کہ نظ ربمەرحمت ومعبّت ۰ 
خود معضش طالب ھں حقیثيی انسان اسہں و چرں ہف مذٰکور فقطا 
ان رھگذٔ رحاصل مسیشود ۰ آرانک۶ انسان ہا آرانتء الٰہی ٠‏ افقشہت 0 نت 
وی اطاعتیھ ارانت۶ء الہيی است وآدميی نپز میل ہنافرمانی خدا زیادہ از 





اطاءسآك دارد دریں حال اگر خدا بمعصیٔٹن و گناہ پا ز خواسےں نگزں 
جت خوں 7 وارد تسا ھ رآئینہ ۵ دیگر زیادہ ستترن 
7 7 پس > خدا بگناہ 1۲ھ272 دہ در اہ صورنٹا آدميی 
نیز مانند فرزندی کە پدرش ھمیثہ اوقات از تقصپراِت ر ہدیہایش ٥ري‏ 
00 "مم بت نظر بتقاضای رحمہدا و م٭حہےیں نیز ازم می آید ٦‏ 
. گناھگارانر! صسور۵ غضمب ومثواخذہ سازں خلاصہ از لمای مزبورہ بِالیٔہ 
وافے و آشکار اس کچ 1 ن گمان . کہ خدا بگناء سپاسنی ی تفواہد فرموں بلكه 
27+ آنرا عفو خواھد نمودں بالم 27880ھو ."0-2 وعدالٹت 
سشلں! ت ٭ضااففی شریعت و کلام ار و مناقض لئے اک ہنا حقیقی انسان سں اسب 
وبذابر ا یں خیال مذٰکو ر خلاف عقل جیج نیزمی ہاشد درین حال چذانں 
گمانی دخدال باطل ا ر| ٭ەحض آ ن اشےاصس خواھد کرد د که از کم ر کیئی گذاہ 


وللڈس و عدالت خدايی تعارا بی خب رو گذادر! | خفیفی باکە ہچ شمردہ خدارا 





ہا آدسی ضعیف وناقص متساوي میسازند 

چوں ثابٹ 2" گردید کہ خدا نظ اربرحمت خود و بس از گناہ 
حفراہد گذشت بلکہ ہر وفی عدالت بگناہگاراِن بازخواست الله خواہد 
کرد پس آدمي ملفکڑ ومجنس چارہہ جاٹ گشنہ برھنمائي عقل ہآں 
درجەء خیال میر۔ سد که چنان کہ مر۵م شاید خدا نیز مکافات و کفارہء گناہ ۱ 
قبرول نمودہ ہدیں وسپاہ از مواخذۃء گناہ در گذشتہ اورإ معاف فرمابد لی 














۵۹ طریق العیات فصل درم 





دراداي ایں جراب عمدہ کە آن پاداش وکفارہ لا کة خدايی مٹدس وعادل 


قبول نمودہ بسہب آں گنلارا عفو خواہد فرسود کدام است وا زکچا تحصیل 

می نواند گر در ایں باب آدمی باللیه سرگر۵ان وحیرا ن ماندہ عق بدرستی 
رہتیلی چبریيی نمی تواند گنہبں ولرخي از حکما نیز ہ سجز و قصور عقل 
خوں معترّب گشتہ گفقہ اند کہ توانائي اظہار کثّار٥ء‏ مقبول الہي را نداریم 
ربعضي از آنہا بنابر رای زم خوں هریک چپزی گفتہ اند خلاصۂ عقل در 
۔خصوص ایی مطلب عہہںہ آدمي‌راإ ٭عضش ہایںی قیاس, وگماں ہی گشل کہ 
بلک آن مکافات و ارہ توبہ و بارگشت واعمال حسلهھ بودہ ہاشد کہ 





چارۃ وعلاجی دیگر پیدا نثوانسته اند کرد پس ہسیاري از حکما و سائریں 

ہہہینہا اکتفا درز بدہ قاہل ومعتمد گردیدہ آند ہابہٹ درہاب صشسں چارہ 
۷ اس 

مذکورہ ہاز شک کی می پاشد بدیں تفصیل کہ ھرچلدي کہ بدیہيی است 

کہ توب و ہارگشت جفدا مقبول وھمچنان آن نیٹ و عزم کہ آد۵می دیگر 

مرنکہہا اعمال ٹڈ کہ و شلیع نگردد نیز خوب و معقرول اسٹت ہاز اپنہا 

کفارہم ذنوب نمی ٹوانند بود زیر ہاہد که آدي ھر بديی و گناەرا لہ معضش 





بعد از آنکھ آںراإ مرتکعب گشتہ وازان توبهة و اس قبیے دانستہ 
بش نماجد بلک باہد که قتبل ار توہھ و بازگشت حلیْل ر درتماميی عم عمر سخوں 
نبرار اہثدا تا انتہا ارگناہ دوريی وگذارۃ حجسته آنرا شذیع داند پس در 
صورلیکہ آ ۵ع بی گناهان خودرا رأ دربائںٹ نمو۵× و ازآنہا نادم گشتہ توبة وانانہ 
نماید راہ ا لین وقصد نیرز ۵اشتہ باشد کہ 7و8 آنہا نگ ر۵۵ 
راگز انا بعد ارآن ھچ گناھي ازاوصدور نیابد بار ہا این ھمہ زیادہ نکردہ 
مگر آجہ در ھرحال ٹر ہر او واج چجسا رام اآست فلہذا بوضے ميی پیرندد ٦‏ 





تربہ و بازگشت و رت ہوںن طخ ہا ۳ وا ہا چذانں ا 
وظاھراست کہ چنانکہ آدمي ئە بعللت غفلت و بی ہاکی پا بد رفتاربی 





رریےڈ نون یسر ریمص>مدصجورجػك وہ( سج07 جےھمجچے یی تم سججٗجہء عأ 





اجمےوسسسے ہے یسسے سے سو سے مجتح ہت 














فصل درم طربی الٰعباكی ٭ّ9 





خوں زخمي ہا مرضي ہا ضرريی بجہت خرد تحصیل نمودہ است ہتوبہ و اناہہ 
زخمش التیام نپذبرد وضررو مرضش رع نمی گردد ھمچناں بدی و گناھی 
ہا ظلم وستمی کہ ازآدمي بعمل آید مض نداست و توبہ رم و عفر راھد 
شد بتعوي کہ در نز حاکم شرع وعرف نی زتوہ ر بارگشت شربري ور! 
از ہار خراستٹ مستوجبۃء عملش خلاص نمیسازن و قطع نظر ازین اص اف 
آدميی بہرآنکس کھ متوچّۓء آن گردد نا سی نماید کە توبە و بارگشت 
کھاریھ گناہان لمیي تواند گردید و گناه ہے عض آن عەُو خفراهد شد زیر کد 
آدمی ہا 21 ساکلت نمیگردد بلک جھربٹتٹ اطمیناں قلہب در ھروقات 
طالبا چیزي دیگر اسے کہ کهار3ء گناھش شود وازیں رھگذر اس کہ 
مردم سوامي توبه بسوي نذرها و زکواة و قریاں و زیارٹ و ساثر علاجہا رجوع 
حاصل نمایند چناتچم ایی مرحله در متصد آتند زیادہ توفیم خراہد یافہں 
پوشیدۂہ نماند کہ بی حکمت ومطلب نیست کە خدا طلہپ مکافانٹارا 
زگ ر دروں ھرکس ہاعريی ثبت فرممولاہ کہ امج وجة مو نم ي شوں بد یں طر فی 

کہ اگرچہ بعضي آشغاصس ادا ش عمل بد 5 ضرری را اک بدیگري رہ سانید× َ 
ادا نساخلهہ ساکت میشوند نہایت در حینیکە .َ تسیہں 
و ر(ضغی وی شونل 0 تقاضايی شرتيی نیز میں ۶ ٍ 0 ھر 
بدي و ضررل٭عالہ ادا شود آیا د رخصوص ھمیں فٹرن کە دریں تقاضاي دروئی 
و شرعيی چہ حکمہت سی باشد هیے متفکر نگشلہہ بلبي ھرگاہ بافکار لازمۂ 
تشبہتا جسلّہ سر جیب تفکر دیق رو ہريی ھر آئینہه دریافٹ خواھی 
بران میکٹل کة آق و ٭ کے شے 0ئ و شریسصست انسانی 

از بدکارای می کند خدا نیز بناہر عدالت خود ازمن و تو ورھرکس غرآفد 


کرن و بناہرینں تقافايی عدالت ہا توبھہ و ہازگشمت از مواخذتھ گذاء راھد 














بر وھمیں مر 0 7 آباكٹ نات بل نیز سن آشکار ویتیں 
میگ را۵ چناج مجال فرصہتا بافثہ در مقصد چہا رم بیاں خراھد گشں 

آى عفو حًَ خودرا تحصیل نماہد اعمال حسله اند کە اکثرمردم ہر آنہا 
اعتماں داشته گمان سی برند که گوہا آنہا کفارہہ گناھان ایشان گشتہ بوسیلدہ 
آنہا جا خراهند یافست درس حال اولاٗ سوال سیرود که آیا چە عمل عمل 
بوررا جا مي 7 ۵ مطاہنی ا اہ الہي پا ہاشند رب سَ نر اہ اربعت 





خوں 1 بلکہ ٭چرن ار نت خدا واطاعت امر او بعمل آور ہایس 
ھرکس کہ ار ضران باطنی۶ خوں و دیگران اندک ہی “خبرو باعمال خود و سائرین 
جزويی 7ھ" 1 ارد ہزودي دریاتں خراعذ نموں که چنلیں عمل حسنہ 
اا آدمي ہسیا رکم صدورمی باہد حلّيل کسیکہ قلبش بئورالہي منژروازحال 
دروں خوں چنانگة ھست مسأحض رگشتہ ر نہمیدہ باشد کە گناہ دروں آدعي را 
چہ مرتبة خراب ساخلہ است اقرار خواہد کرن کہ انسان از خود چناں 
عملیرا 277 خوب ومقبرل خدايی من بودہ باشد ھرگز ز نمی تواند 
کر مگر ایلکه خدا باو اعانت کردہ وخواھش و قوّت استطاعت دادہ عمل 
مزپو رر[ در او ہجام رساند وڈرینی صورٹ چذنانں کس ای عملی حسنەرا چخوں 
رڈ ضراجد ساخت و آن را از برای خود ثواب حساب راھد کرن 
قطم نظر ازیں اگربالفرض قبول گنیم که اسان حسٹذفرا بقوت خوں بعمل 
حم آورد امّا چوں براو واجب وازم اسستں کہ بقدر امکان آنہارا جا 
رد پس ھرگاہ تمامہ ىي آنہارا بانجام رہ سانیدہ باشد ہاز زیادہ ہرآن نکردہ کہ ہر 
ٰ وأ جہہبا ول است نظریایں 2 نرن خدا ھیے تواپی و زیادنی تفواهد 
ہوں کہ پاداش ۰ رہ گناھجش نراند شد یعنيی چوں خرن سرو صاصمب 


























ومالک خو۵ك نیس بلک 5 و محکوم خداي خالقش اس وھرچہ 
که دارں از ۔خدا ہاو عطا گشتہ و مخلون وہندنہ اواست پس ہر او وجب 
ولزم اس کہ خدارا ازقاب؛ صاف وخالص دوست داشلہ با ھمگی ترايی 

بن وہدن خود تمامی عمررا صرف اطات و عبادری الہی سازد واگر 
لاشو اظطاقت وفااف سر فا ات7 تھھ اف از 

زیادہ ہرآن گھ اورا ازم اسہت نکردہ وہراعيی خرد ثوابيی حاصل نساخلہ اسٹ 
کە بناہ رآں مستورجب این گردں که خدا در عوض آن اورا ود قبول فریودہ 
مالک بخشت وجلال اہدي گرداند و اگرآ۵دمي ھرآنچه برار واجبا ولازم 
اسہت کا نیاوردہ یا و مرتکب یک معصیہں گشته ہاشد درآنں حال 
براي آدمي فو وونٹي ؛ انی اي ماند ک در آن تلائےء مافانٹرا بەمل 
آرں 00۳99۷ ۷ء گذاہ خردرا تعصیل نمابد زبرا براو ازم است کہ در 

ھرآئی از عمر بانيی مالدنء خود ہا ھمگی قواھايی 7 باطاصت و عبادث 
خدا اشتغال 7 پس 1 ر دبري نان پاداش و کھاریھء ازبراميی او حاصل 
ننماید کە خدا بوسیلعء آن ازگناہان اوبگذرد ھ رآئیلہ درگناۃ خرد گرفتار 
خواھد ماند خلاصہ ازیلہا باشکاري نمام بوضوح می رسد کە اگرچه اعمال 
حسنات در قوہھ آدمي بودہ و آنہارا بطریق مزبور بعمل آوردِہ باشد ہاز 
ثرواہی تخفواہد ہوں وباعت ُجاٹ او تخواہد گشت وعلاوہ ہرس اگرہالفرضش 
سرشا آقال وداقت 7 اق مق ط بی سد عتا تن عائّٰسی 
ٹوانست نمو آپا بچھ طریی گمان سی تواں بر یا : بائزری لاہ لان تفر 
خداي مقلس وعادل آن ؛ ٹوامبرا چنان قدر و قیمثتی ومرتبہ و منزلليی ي 

ہاشد کہ پاداش و کارہ گناھاں او میتواند شد فٰہذا ظاھر امت کہ آدم 
ضعیف وگناہگار بہے وجہ آن قرٹ و استطاعمت ندارن کە خودرا از قید 

گناہ برھاند و جات خودرا حاصل نماید وھم چندیکہ عقل صمپے سواي 
علاجہاي مزیوہ علاجي پیدا و اظہار نمي تراند کر نہایت چنیں اشخاص 

علإٰ الخصوص ۵ کان بتپرستان ہسپار یائمتا سی شوند کە بنابر عقل 





























و احادیسثا خوں چٹان می پندارند کہ بوسیلءعء رباضات و نذرات و زحماٹ 
و پردیز و روز و زبارات وسائر مائند اینہا عفر گناہ ونجعات خودرا تحصیل 
میتوانند نمود ۴ این سرحلہ کہ وسائل مذکورہ در نزد خداي من كهّ 37 
ذنوب می توانند ہود و ہسبب آنہا جا می تواں یافمت ہہر عاقل 
وعارف وافے ومبرھی است وما نیز ابی فقرترا درمقام فرصت در مقصد 
آنيه بیاں و ثابت خواھیم ساخت ىي الجبا۸ در صورٹی کہ ہاستصرواب عقل 
چارہء نمی توانں یائمت کہ بسبہبا آن عفو گناہ ونجات حاصل گردد پس 
واضے وائہ ات کہ عقل آ یر براہ حق و طریق فوز وفلسم ھدایوت نمي 
انی تر فان مات سرن ھا سی ماش اھسش ا 
اگرخدا ‏ جات انساںرا آسا١ہ‏ وکفارۃء گناہ مہيّا اد هرآئینہ انسان در 
تحت موا خلٰ۷ھ گناہانں سخوں ماند× بہلائلت اہديی گرفذذار خراھد شد 
و حکماي تدم نیز کہ خبل ار مسیے بودہ آند ہاہن مرحله شہادٹ دادہ 
(ند کہ عقل انسان در ھدایت آدميی ودربیان واظہار آن طرق و وسائل 
٦‏ آدمي بعلت آنہا عفو گناہ و تجانٹرا حاصل تواند نمو قاصر و عاجزر 
اآست باصربکہ از کتہب ایشان بوضوح میرسد و اکثر حکماي مذٰکور از اھل 
یونان ہودہ اندك که وللیست اھل مزبور در مت مغرب ان طر قلسطنئطذیہ 
واقم است وچوں حکماي مذکور درحکمت کمال کی داشلہ و شہرٹ 
سیاریاتھ اله لا لاعت اش ایل ال ماندہ دریہیان اھل نرک 
سرجرد و مشہور آند پس بعضي از ا که شاھد مطلب مذگور اند 
اساغراے نمودہ در ایاجا ثبں ٠‏ ساخت ت بدین عبارٹ کە در باب 
گناہگار و خراب ہودن ال باطنیء آدمی قراِطس کہ مرید افالطوں بودہ 
بیاں ساخته است کە چنانکە درھر انار داندہ پوسید× ھست در ھر آدمی 
نیز اکرنە زیادہ باریک هواي بد می باشد چنانچہ درچکس بیگناہ نیست 
و پا وطار خ کہ در سلْه ۳٥٣‏ بعد از مسیے 2 شہر آطین مدڑزس بود اقرار 
نمردہ است کە ھوا رھوس بد از وقت تولد در انسان پیدا نھ آنکد بعد باو 























فصل درم طریق العیات 


داخل شدہ باشد واگراحیااً راقو تربیمتا رو نصصت و تلبیہی لمی 
نمردند گماں یرون يہ درآن صورٹت آدعي رامذراز حیوان وحشي می بوں 
و طوکیدیدس گ2 شخصي مورڑخ و۴۷۰ سال قبل ےج ہو۵ ً 
عقل را کورو مغلوب ساختہ گناہ ہجام مپرسد وارطاطالیس کے س۸سر مال 
پیش ار مسیے تولد پافنۃة 7 بھی از شاگرەان (فلاطوری ومعلُم اسکندر روي 
بودہ تقریر نمودہ است کہ نیست آدم مگر صورت و شکل ناترافی وکری 
ملغیْر و متہڈل و مہدحسد و ۵ر۵ وزحمہت و حکمايی سلف چنانکد ہگناہ 

جز و تصور عقل نیز ز مز گشته اعتافے نمودہ اآند کە انسان از خود آ3 
ڈوٹرا اندا رٹ کہ خد ار( بدرستّتيی وخوبی توائد شناخثں وآن طرنل واسباپرا ۱ 
پیدا و اظہار توائد کرں ل يہ از گناہ تجعاتی بانتہ بہت حثفیقی رسد ڑا 
صرلوں نام کہ کر بی از قدمای اھل ہونای بوٹانا شر سال تہل اارسیے 00 
گشتہ است چئیں اقرار نمودہ کە ارادت خدا یان بر مرٹم ب امام ” خوررب 
و سور اأآسثب و سقراط کہ جوم سال قبل ازمسیے تولد بافثہ و از بہتریں 
خدایا ای مادون ساخثه اند کہ درک کردہ بے شود باہد کہ در درک 
بابد ار 7 وحيی 2 ردیم “0*0 ۱ بے الاکی: پیش ات 
افلاطوں ہودہ ذکر کردہ امت کہ آنجھ امورات الہي اند در ہارتۃ آنہا حکما 
پشتر ازعوام نمي دائند واگرکسي ادّعا نماید کە دریں باب زیادہ از دیگرں 


در سلہ ۲٣٣‏ مساکیہ بوں گفلہ ا(ست 5۶ہ چرونں ملقڈسیں ہسپار در طلہہا 


حقثیشت ہوەەاند لہٰذا دعا و استغالہ ميی نموند کا بکي از خدایانں بایشان 

نمایان گر که ہدین طریق برحقیقت ھدایت پافله وازشک وتردك بیروں 

آمدہ اطمینان قلب حاصل نمابند و افلاطون درطی کتاب الیبیادس نام 
۹ : 7 














طربی العیات فصل درہ 





وساثر کثبب خود بای فان وامید افرار داشثثہ است کہ چوں انسان ٠ِٛ‏ 
فہم ودار؟5 ک اموراٹ وا رادہء الٰہيی عاجراستا بنذاہرین امید بلک لازم است 


کہ ہرانسان وی نزول پاہد تا ہدیں وسیلہ د رامورا ار اہی علم ارويی تصیل 
1 ر۵۵ خی ذماند کا ھر چندیکہ حکمايی مزلورلا و ساثر حکمايی ام سلفتے در 


عام و حکیت پکمال رسید ہوٹالا آند ہاز بقراريی کہه ا زکِلماٹ مسطررہ وسائر 
مطالب کنب ا(یشان برافعي مفوم 7 معلوم سیگر“ ۵ درمعرفنت اللہ ہمرتبل۶ 
ناقصں وعاجز ہوںہ اند که اکثرایشان بوحدانہت خدا نیز قائل نگشتہ اند 
و آنانیکہ قائل وحداذیت ہو۵نا آند بارد ر خصوص اد ن یقیں نام تعصیل 
ننمردہ بغیر از خدايی تدیم ومطلق بغدایاں دیگرو کوچکترازآن معتقد بودہ 
آئد فلہذا حکمايی قدیم را مسطر ر گشمتا ھم ہگناہ وحال خراب 
انسان دم در ہاب تعصیل کفارہ و جات بجر عقل شہادت داد اند 
تخاخ ازمطالبي ىک ١‏ لی العال ران مہقصل تبثیں : استدلال ٍ بافؤہم بالکلیّہ 
وافے رائے امت کک ٦‏ انسان وج چارہ رہ و علاجيی 1 عو گنا وجحاٹ 
ت7 ٦ر"‏ باشد تحصیل لمي تراند نمود >6 زان مطلبی فارغ 
گکشلہ بمذامبی پہتا پرستان ر رجرع و ملا حللة نمائیم یه برای تحعصیل عەُو 


و لجا در آنہا چا پیانں شل× است 


مقصں دوع 
دراں مقصد آن و سائلرا ہیان واظہار خواھیم ساخستں کہ بناہر تعلیماٹ 
مذاھعب مُتیرستی عفو ونجات ہدان وسائل است 
چون مذاھب بت پرستي درعالم بسیار وذ کرتمامی آنہا باعث تطوبل 
کلام وموجب تکژر خاطر مطالعہ کنندگانی میگشت لہذا دریں موقم ہذکر 
اھب مشہورہ+ بن رستای کہ اڑا مذھب یں قدیم ٹانیا۔ دذٰھسہہا 


هندوباں و ثالثا مذھب اهلبی ى است مہادرری و اکتفا خواھیم 











ید سے مہ سے لس ےہمدیہ سے لد موہ ہے سذہقجڑو6ہسسمرے سم لوم ہو 666مجہے ہسکووصک سو بی ہےر سسےے یی سے مسکسحسکےووجماہممہی جا پاب سے مسب 




















ورزیكد چوں مذاصب مذکورہ ہم مشہورتریں مذاہہب ُثیرستاں رھم 
متاہعاں محمد نپ اندکئی از آنہا مخبرو مساحفراند و چوں وسائل ہاذکروء 
مذاھمب ثلائہ د مت مذاھهب بتیرستی نیز ہا انمەک تغثیر ر تبدیل 
ویا برسبھل اختصار بیان و اظہار گشته اند فلہذا جہہت سطاہب این اوراۂ قِ 
کر ھمانہارا مذاسب و سنہ شمر۵یم ٭خفٰيی نماند کہ العال در عالم: ینا 
چہار ھزار لک کہ جر ای صد ھرار بودہ باشد بثپرست وھزراریک صد لک 
ممہديی ونوں لک یہوٹی و دوھزار و دورست و هھشتاں لک مسای میباشند 
ار ذکر مذھبا قدیم فیں گذارش آن ہدیں تو است کہ مڈھہہا 
مزبورلا آز زرد شت که پرغمبر کاذب آن اھل بودہ بر قرار گشذد اسہت بدینں 
نرع کہ اگرچہ خد ٴ او یافمں شدہ باز زاکٹرگەای دارند 
کے او و شش صد: سال تبل از مسبے وھزار دوبست و بیسٹت ودو سال 
پیش از فجرة ٭حمد در ولایت آذرباعجاں در شہر اروسی تولّد یافلہ و در 
ایام سلطنمت کشتاسب شاہ آغاز تعلیم نمودہ مذھب خردرا برا کرك پوشیدە 
نمائد که چنانکد از توارخ وکٹہہا قدیم و از کتاب دہستان شیۓخ ممےرنں 
مجن فانی نی زوافے و معلوم میگر۵ژ۵ م۔ذسب اھلي فیس قبہل از خروم 
زردشت َ صابثیں بردہ ورای مذھب درآن اواں در ولابات ایراں 
وشام وعربستان رواے علْی داشقہ نظر بای اہالي وایاٹ مذکورہ بپریمڈش 
و ٭جوں ات وماہ و سٹارگانں اشتغال ميی ورزیدند و ھرچندي کە بناہر 
تعلہ م اصل ان مذھب در ایا م قدیم جخدايی واحد قائل و معلفد بوںہ ند 
.ا در عصر زرل شہیں ماەرکگ دھاتا بہت کت افتاندءہ جم ہسپار 
معلقد گشته ہودند و ٭ًر فاحعش مي پرڑ پرِاختند در ایں حال ز 
خلاف اینہارا درک و درباشست نمودہ دا ان فکروخیال اناد کد اہنگ ٭ ۱ 
ازمیان برداشتہ ت مذھب قبل مذدبيی ہرقرار نماید نظر باینی انّعامي 
پیغمبري نمودہ اظہار کر کۂ ھورہنر بھی وحی فریستادہ و حکم فرمودہ ! 
١‏ کہ مردمر! حثیقت ھدایتسٹ کہ و طریق عالم نوررا باہشان اظہار و بیانں 








اسگا سے ہد سر دک سرچ سے مسب نے سیسرتسفقے ےد دش جم جج ارس ہ سی سمسمسےہے وم مھ ژہے جمیجے ھھر سے کل سد سنا ,سچسجسسچھہ ےش سے مسا 








۷ طربل الُعپاٹ فصل ٹرم 





سازم وچوں ٠‏ 
تمامي اھل اہراِں نیز بمذھب مزپور درآمدہ قائل ومطیع او گشتند و آنں 
مذھب الي ابام خلافت عمردر ابراں رونق کی دافااف:' لیکن کر زان 
خلادئت خلیفدہ مذکور عربان ہر ابراں دست بافثه در جاي ذصب دزبور 
دیں ٭عمدرا بر قرار نموداد ہدین تفصپل کہ بعد ا زآنکە امسرخلانت بعم رقرار 
گردمتا ہدینی حکم وفریان لشکر عربرا باہرای فرستاد که اگراھلي آن ولایت 
دیں معندی را جخوں و خوشی مطیع کشتہ قبول نمابند فبہا وا با ابشان 
٭حاریہ و مقاتلہ نمودہ آنہار! جبر! و کرھا معتققد قرآن و تابع ٭حمد سازند و چوں 
ابرانیاں ار قبول دیں اسلم ابا وامتنام نمودند پس لشکر عریب آغار حریب 
لمولہ لہ دنعہ از سیاہ اہران مغلب و در دعوايی چہارم بر ایشان غالہب 
آمدۂہ ولاپانٹ اطراف روں فرامٹارا ملصرف گشتند و بعد ازیں سفڈمہ برد 
جردیںی شہربار کہ از اولا۵ واحفان خسر پروبرو آد ن یادشاھی ازملوک 
ساسانیه بود ہرخت سلطنت ابرانں 02 7 آواں سعد ہن ابی 
وٴقاص کہ سردار لشکر عریب ہوں بہ تر پردجرں ابلچی فرستادہ گفت کہ اورا 
بقہرل دن معمد تکلیف ٌََ اگر قبول نکند اظہار جنگ کنند نہاہتٹ 
بزجرں بتکلیف مذکور اعتنائي بی نکردہ ہلکہ از آن ساعنای غبار نقار بر 
خاطرٹں نشلہ خشمناک گردید. رہبھ رفاک ان فرمان ذاتہ بباۃ 
بسیاری را فراہم آورك و لشکر طرذفیں در نزدیک قادسیه ٭جتمع گشتە بعد از 
نان یىی فربقیں لشکر ایراِنں مغلوب ومنہزم گردیدہ درفش کاوبانيی بدست 
عرباں افثاد ودر سله ۲۱ شجرہ در بیاہانں تریدہ نہادئد نرزدیکف پشہر ھمدان 
لشکرعرب بار ہسپاہ ایرانی شکست فاحش دادہ نمامي ا برا را متصرفت 
گُشنند ویز۵ جرد بمر وفرار نمودہ در نردیکی این شہر ہدست آسپابانی گشتہ 
ان ورھەگي ابرانں ہدیٍنں وع بس ۲ رمانی خلفا افتان ور مدث ۵وس سال 
عربان درآن سرزمین حکمرائی کردہ اکثر اھالي ابراِن از خوف و تریں خلغا 
وعساکر ایشا و پا بعللٰت اینکۂ از ظلم و بیداك آنہا آز(د گردند دیں عرباںر! 























فصل درم طریق العیات 1٦‏ 





که براہشاىی دست یافتہ ہودند ناچار قبول نمودند و کساتی کہ سر ازطون 
اطاعث ہاز کشیدۂ ۵ رقہول مڈّھہا 5 ربان اھمال ورزیدند ہا از عرب بای بثتل 
رسیائک و باجليی وطٰنں .سم اخنیا وسر بہت ہلو چستان و ھندوستاں فرار 
ک5 ردند چناںی کہ انل ایشان الیل ا2 ن ٥ر‏ ولابپاٹ ٭کورلا بافیماندہ ۰ و متابع 
طریقمہ زردشلنيی بودہ گبر نامیدء میشرند دراین صوربت دیں معمٌدي را قہول 
و ران 1 رانیانں ئة بدینں وسیلہ ہولآ× کہ در طریقہ۶ء زور رہ متعلم گشلة و مراعنا 
:- نصائے دبذیہ شنیدہ و بمطالب و معانی قرآن رسیدہ دریائنت نمودہ (ند 
کە لیں میں بر دیں زردشت ترجم دارں و آنرا رڈ و ایر قبول کردہ باشند 
حاشا بلک ۰ وی ہضرب ت 89 کرت پافتھ اسہں 
رت ام سا سہت تحربر بافتہ و بر راب دانابال 2 پرشیدال 7 
و انگ مذھب زر ددشت اسہت بدن رھلذر اسہں گ۵ زردشت حمہ< 
آن آپاٹ و تعلیمامٹرا کہ ادُعا مو ہوں کہ با باوعيی برسن نازل گُشته (ند 
ٹہہتا کرںہ ہمت خوں 0809 نمود لیکں بعد از آنگکه الکسندر بعنی 
اسکندر ہر مملکہٹ ابراں غالب بس گقشت پشدریکد ٹوائست ارآن 
کنذاب ہبدستكآت آورد ۵ہ پر طرف ساخت نظر ہایں ار کذب اصلی زراشت 
وی جذد سور وو رای وہ" مائنہ تا زعاں پادشاھانں ساسانیه یی بودند 
09200 زند پا 0" شدن دہ ال ای در میان ک بران ھ7 ند 5 
بافہں مہیشوں ویکف عالم فرنگی جلديرا ازآنں کثاب در آتجا عصیل ُموان 
بفرنگستان آورنہ است و کتاب مزہور از ال بای کہ زند و پہلوي است 
بالسلد۶ فرانس و لمسد پر ھک لن ارست وم امت ؛ن بں عہدالحعس نیزاز 
گذارشات و مڑڈھہا زرلدشستا در کتاب رباضش الذحب ومعدن الجواھر خبر 
دادہ استٹ و بناہرمضموں کتاب زنداوستا تعلیمات و تکلیفاٹ زردشتا 





























2 





بدینں طربی اس کة تعلیم دادہ ہیاں نموں کہ واجب الیجرديی ھست 
واورا سروآنھ اکسرانہ یعنی زیاں بی حڈ و نہایت نامیدہ است وچنیں 
اظہار کرد كه پیش ازھمۃ ھورمز ازاو صدوربافنت وخلق شد واز نورمعض 
اأست و ھررمرں رآغازآن ھفت اروا نو راک یا با فافا 1 سمانىی ظِ نت 
خواندہ تہ سی شولد خلق 1 ر۵ بعل ڑ2 2 کہ ارہ و س نوراند و بعد ازینہا 
ساد عا دنت ٹیی را آفرد بل اآستيت و نظ ربایں منتابعاں ان زر دشنیو ھمئی 
حور خوبي ونورا کہ رہ ر عالم سی باشد ازھورینز و تمامي, ‏ شش و ۳ ۱ را ار 
اھرسنں میدانند کہ ابق در وت اصل و مرثبہ باھورمز براہر بوڈ 
دوجول آمسدہ بزرکگ کہا ث انسارا نہ نیز فریفتہ و بہديی 02 بمذلت 
گرفثار سا۔خنذہ اسٹت لیک ان ٥ر‏ آخر الرسانی ہورر ہر اھرینی غالبے آمدلا 
و بادشاذقيی ظلمتشرا ملہدم گردانیدہ کل کر از جہاں خمراھد ل رداشت 
: تقو سعات مذکورہ اشخاصی کہ پاک و نورانی گشتہ اند بہ بہشت خواحند 
و جہت ابنکە آدمي ازتاثی رحکم و قرّت اھرین ٭حفوظ گشتہ پاکا و نیک 
گردں زردشت بتاہعاں خود چذیں امر نمودہه است ئه کتابش را مکررا 
تلاوت نمابند و تکالیرا ١‏ جا آورند و در باب پاکی ظادريی و باطنيی جاھد 
وساعی ہودہ ہا عمال حسله ٠‏ نمابند س ٠‏ اتی ی۶ 
کتاش در ھمینں خصوص بد ن ےر ہہ کہ گرنا ھورمز 00 
چنذیں گفته ١‏ انت کد ه رآنکسں کے درعالم سن م کلام مرا ہا تکالیف لازمهة 
و صوتا خوش و خوب جفواند روے او آزادي پافتھ باماکی ومساکن سماوي 
و 2 
خواھد پربد من ھورمز پل را از براي او مه انقدر کہ ھست زیادہ پہں خواہم 
سا خہتٹ راو روحانی ومالند آسمانں پایف گشله جلال آسمانی خواھد یافہسن 




















ہمسسمسم سے جج 


1 





ران ئن بنابرتعلیم زردشت پُلی است کہ گوہا بالايی جہلم کشید× شدلا 
وراہ ازآن پہ بہشت میرود ٭حض اروام پاشا و نورانی را ثّت و قابلیّیت 
تر زان می باشد و درجاي دیگر ھماں کتاب مسطوراست که ھورمز 
چنیں میگوہد کہ شخصي کہ پاکا فکر و پاک گفتارو پاک رفتارباشد اورا بزرگ 
خراھم ساخت ودر بہشت بہمنی اور فراوافی خراھم داد و اوآن کسر 
کە در اعمال عدالت و پائی ساعيی اسہت قبول خراهد ک رفاو ہتی پادشاہ 
اڑل است از پادشاہان سبععء آسمانی کە ذکر گشت و دیگر در کتاب مزبور 
مذکور است کہ انسان کە سرور حبواناٹ است باہد کە بر آنہا برکمت 
کفراند وایں ہر ار اث ولازم است زبرا ک حاک م آنہا است وھمیں اورا پاک 
خراھد کر لیکن ٭خلون اھرمں را بابد بکشد و ٭+چنیں زردشت جہت حفظ 
شزرو تی راۃ رس برای مذابعاں خود نمازمقرر ۵د اشتہ اسر نمود کہ در نمازھامي 
خول ار اسم ھورمزرا سذکور ساخته ہاو امید و اعتماد به بندند و بعد از 
او بامشاسپندان وبزدان و ہافتثاب وماہ و آئتش وآب وہمەء درختان کە 
ھورم زخلق کر۵ہ اسہثت و بناہر قول زردشت متابعائش بہمیں نمازھا از تائیر 
۳ حکم اھریں ٭حفوظ و پاکا خراهند شد وھ جندیکك ز ردشت بوحدانیٹ 
خدا اقرار داشتہ خواسله اسٹت کە بہت پرسٹتی ََ از میاں ہر دار۵ 
وڈ رچە ظن و راِي او درس نماڑھا اہن بودہ که چرن متابعانئش بوسیلدء 
امشاسپندان و بزژان و آفقتاب وماہ و آتش اعانت و گراِمت می یابند 
مض ہدیی سبب آنہارا سجدہ نماپند باز بہمیں نمازھا اپشار‌را دالت نہ 
بٹھپرستی کردہ اکثر تابعانں او آنہار! خداہاں دانستہ “جدہ وعبادت نمودہ 
ہئپرست گردیدند 
وہناہر اسراو بایست کہ د رھ رشبانہ روزی پل نوبت نماز گذارند بدین 
ترتیب در وقت سے یک دفعد ومابیں طلوع و غروب آفتاب مه دفعه 
وپھش از خفن یک دفعه و از برايی مردگان نیز بایست کە بعد از وغفات 


شخص مڈّت چہار روز اقربایش بجہہت ہي نماز گذاردہ تکالیف لازمەرا بجا 


ص۷۳۰ 











طری العبپات فصل رم 





آ رك تا تا بدین وسیلہ روح مہا از عذاب واذتیت اھردون خلاصي پاہد ودر 
رو زچہام ونات کوسفندیي را قرباں کنند و در روزدھم بارنماز گذاردہ ہ کالیفرا 
چا آرند و ماوراي نمارھا ہگذرانیدن قرہانیہا نیز امر نمودہ است و ٹربہانہامی 

اپشان لباسہائي اسٹ کہ بعویدان خود میدھند و گرشتہائی 1 ہ رآنہا نماز 

خواندہ و برٹچ و میرھا علبي الخصوص انار و خرما ونان ریک ھیزم مخصرصي 
کہ ہوم نامیدہ صي پندارند کہ در آن قّٹ معافظت حیات باشد وہک 
آبی کە ازبی هیزم با نماڑھا وتکالیف مختلفہ ساخله آنرا پراہوام یا آب 





حیات نامیدہ آند و فربانیہاي مذکررارا متزبدان و عرض گنندگان ٭مخورند 
رگتاں دالڈ کە خیر ون کی دارك و عاوہ برسی ہفسل و طہارت لور ایر 
مودہ است و متابعائش باب ر وبرل گار خضرصا ہالت زور ظطہارت 
سی گنند و آب زور آيی است کہ ہا نماز و تکالیف ٭خصوصۃ درست مپکنند 
ودرونت طہارتیکہ آنرا پادیارسی گوبند دستہارإ باساعدھا اي مرنقہا سيی 
شوبند و رو را تا ئرصہ کوشہا و پابہار! ال کعبہا و در ائناي ایں شست وشو 
جہت طللب استعانت ھورمز ومعافظت ازاھرسن دعاھا >+غخرانند وغسل 
ایشا چناں است کہ تمامي بدںرا اول بەول گار میشویند وبا خاف 
خشکانیدہ بعد ازآن ہا اب ميی شوبند و طہارٹ دیگر ایشان سی شو است 
کە ۵رین طہارت ہا تکالیف ودعاي مخصومہ اہدان خودرا سی دفعہ می 





شربند 

حال درحین مطالعدء مطالب غسل و طہارت مزبورہیا۵ ھرکس خرواهد 
آمد کە ابی عمل ایشاں بوضوي معثدیاں بسیار شبات دارں و -ەچنیں 
گذارش پل مذکورپل صراط اعتقادندہ مع دیەرا متذکرْ خاط رساختہ سوال سی 
شوں کہ آپا ایں مشابہہت و مطاہقت ا زکچا ۷م رسیدہ جراب این است 
کە چون دیں زردشت بادیں صابکیں (بعني دیں *جوس) موانفنت اي 
دارہ چفالکہ این اصل و بنیاد آنى است وأدیں صابثیں قبل از معثٌد در 
عرہستانى بسیار اشتہار داشتہ لہذا گمان اغلب است گہە گذارش پُل صراط 




















ورکیفیتٹ طہاربت ورغسلدرا ےد ارمینں مذڈھسہا وازعاداث بہردیاں کہ 
طہارت وغسل نیز دارند تتبم واخذ نمودہ است مض ہدیں ثفارٹ کہ 
و اظہار کردہ تا ہا آنہا از گناہ پاک گشتءه جات پاہند نہایمت اپلکہ وسائل 
مزبورظ ہہت تحعصیل مرائثہمے مذگورہ بالملڑے ناقص آندذ وافے و آشکاراسٹتی 
رما نیز بعد ازیں فرصت یافته انشاء الله ثابہں سان خواھیم ساخہت 
ثانیا بپاں مہذڈشہا ھندوباں مذھعب اکثر ھندو دیِنں برامة (ٰست فان 
کی 0 مذاھپ عالم است زبرا چغان کہ گمان میرود در اہام 
تزائ ہا قیل رن ا یس جای ٭ ََ پیروانں 


کنلد پرمپا کە ہررگتریں خداپاں ایشا است در صفت انسان ہر زمیں 


آمدةە مر۵مر! تعلیم دادہ وھدایت کردہ است نہایت در حفیثقت ار 


برمھا شخصي ولا کہ ذھعب اپشار‌را درآن زان برہا نمودہ است 
و تعلیماٹ وکلماتِ برا از طرق تواتر بایام بعد رسید× ولا نام مرٹی از 
علماي ھند کہ ضینا ھزار و دروبست سال قبل از ظہور سیے بعني 
چند مدت پیش از عہد داؤں بودہ آنہارا جمع آوري کرد ۵ہ در چ ار کثاب 
ثبت وضبط نمودہ است لکی۔بناہر اخبار دیگر ریاصد نقط پنے پا شش صد 
سال قبل ازمسیے بوده اسست و ہندوباں کتبا مڈکورٹ کہ در زبانی 
۰ زبان قدیمی ان اڑھل استن مرقوم گشلھ وید وید سي نامند علاودء 
اپنہا شش شاسنرو ھز× پرن نیز دارند ند کە حندوبان انہا و این ا کمیعہا 
کنب ہیی ىي شمارند و درینں گتباھم تعلیماٹ مذحب ھندوبان 
ان و دعاھا کہ درحیں عبادت بایست کو : رہ 

















طریق العباتی فصل درم 








و دیوتاهاي آنہا مسطرر گشلہ آند و ھرچندیکد بناہر تعلیماٹت تہب مزبورة 
هندوبانں بخدایاں ہیشمار قائل و بتپرست اند باز بغداي واحد تعالیٰ نیز 
معثقد آند چنانک اورا قدیم ومطلق و حاضرو اصل اصول وباعث و سہب 
کل دانستہ پر(بریهہ یعنی پ غیب المغیب و بروجہ ورام وآتەہ بعني ری مي 
نامند وا رويی کب ھندو خدارا دو حالں استب کی ٹرگن و۵رم 02 





پرگی آن است کہ بعلی صغمت ندارن ووقتی کە خدا دریںی حالت باشد 
عالم معدوم است و این حاللت او وت از تقریر وہیاں است گوبا حالتي 
است کە با حالت خواب ونوم تشبیه تواں کرد ودرآنں حالت نسبہت 
باو نمی تراں گفت کہ پاک است پا ناپاک صادن است ہا کاذب قادر 
است یا عاجز دانا است یا نادان زبراکہ بقل نرگی یعنی از صفادت عاربي 
است و ہمیں جہت او روہ تو و کھت 
است و سرگن آن است کہ صفات داشتہ باشد و ابن حاللت درآن وقت 
بغدا رو میدھد کہ ارادء خلق کردن دارں و آنوقت در خدا ماڈہ تکربنیہ 
عنبش و د ربرمہ قرّت غذبیُہ ٥ري‏ آید درآن حال صفات تُلانه کە آنہارا 
ست رے تم نامند یعني صداقہت و معبت و غضب آزاو صدورمي ہابند 
ودنیا پیدا می شود آنگاہ او در ھمۂ اشیا حلرل کرٹ مثل شیر و شکرميی 
آمیزد چناچھ دروید مسطور است کە خدا در وت خلق تل قالت 








میغرماید کہ من واحدم و لیکںی بسیار خواھم شد ہازدر وبد مرقوم گشته کہ 
ھمان یک خدا است کہ گاھي بشکل مزارع در آمدہ بر زمین زراعتا مي 
کند وآاب شدہ آنرا سپراب ميی سازد و لہ گشتہ سےء مخلوقانٹرا سیر 
مینماید قزّت و ضعف از او است وبس 

درمنذک اپنشد اتہرونں وبد چنیں بیاں شدہ کہ آئش سرخدا است 
ومہروماہ چشمان او و جہات عشرہ گوشہاي او و وید کلم او و ہوا دم او 
و ٭خلوقات عقل او وزمین پاي او است و جاں تمامی خلیق ھمان است 


و همۃ او است و اجرٹھندہ و اجربابندہء ھر خی رو ش رخود او است و او در 





س--سسمسی 














فصل دوم طربق العیات - 


چا ا سس سور رہ شش رش کب رش شش شش 






















آدمسیاں و دیوتاھا وٹرھرم و بلدان بودرباش ي کند وہر آسمان مشي 
میفرماید ماھيی شدہ درآب مخلوق میگردد نباتاٹ گشته از زمین میروید 
سرچشمہ ش۵ ہر کوھہا بجربانی ٥ر‏ ہي اید چسم ھرم و بلدان ھم أو ا(سہت 
و باوجود اینہمہ امور ہاز او نہایت قڈوس و بزرگک است وباز در وبد 
مرقرم گشتہ کے جاں و خدا 7 ئک و بریچہة کے اصل است یک اآسٹی 
زبراکہ خلاصد: وید و شاسٹثر ویزان ھمے ن سك 5 صرف یک برمهاہ سن 
رب,بس وغیرازاوے چیزيی نیست 2 غرضکہ نظر : رمضامیں کتہہا مذکورہ خدائی 
کہ نرگنی اس بالمام خاري از صفات وبیاں اُستيٹ و ھرگاہ سرن مہیشوں 
بروحدثٹ وجود ثائل وخد | وعالمرا پکسان ٭ي داننلد ھ رچندي کہ خداي 
وا۔حد تعالرا ل قائل ند ہاز نظر پا ن تعلیم خلاف و باطل بہ بتبررستي فاحعش 
افژانہ بغیر آزار بخدایان بسیارو وی ال اعتقاد دارند از ران کت درمیانں 
خد ایا ںی خود پرمھا و شیو 202 و ساد ر بزرگڈر رم رٹان > یىی گوبند که 


پرابرہهة ۵ رازل ہرمھرا ١‏ از ن3 ےت مغیہہا خود بپصلد ال سا ورٹر 
پرەھة خالفی کشا بوسپگ۵: آن عالمیں‌ر| خلبی نمو و بعد از آن وہشلورا کہ 
حافطا ا(رست و بعد از ۱ ن شیورا کہ تخریب و تجدید کنندہ اُسہت 1 رز خود 


بظہورآو ور و بنابرظنٌ وزعم واحادیت اپشان خدایان مزبورہ درآوان منذدہ 
و زمانى *“ختافہ باصور گوناگوں درمیاں مردِم بیاں ونمابان کُردیدہ چاجہ 
درکثشب ایشان ذکر گشتہ کە وبشن در وقتيی درصفغت انسان وماھي ودر 
وقت دیگر در عورت آدم و شیر و در آوان دیگر در صورت شخصي تصیر 
الثا ہت وھمچنین در اوقاٹ دیگ رباصو ردیگرد ر عالم ظا اھرو عیان گشتہ است 





وبہمینں خدابان خلاف “جدہ و عبادٹ می کنند نه داي واحد حقیۃ 


کە ازا ولیز جزويی جزويی در کتب (پشانں 2 گردیدہ و سوايی - ند 














٢‏ طربٹی العباٹ فصل درم 























لک خداہانں کوچک نی زکە اشکال آنہارا بامو رغرامب وعجیبہ دربہت خانہاميی 
خود گذاشتہ اند قائل بودہ آنہارا پرستش مینمابند و قصد و غرض ا زگذاشتی 

اشکال مذکررہ ایں است کہ با آنہا صفات خداي غائب را کہ پرابرمجہ است 
با مفشت وصورث خدابان دیگریا صورفر! کە وبشن یا سایرین درآن ظاھر 
گردبدہ اند بیان و تفصیل نماپند نہابت عوام الّاس حتیٰ اکثر اش اص 
خاص نیزھماں شکلہايی چوب و سنگی را خدابانں خود دانسته عبادٹ می 
نمابلد و تطع نظر ازہی بمہروماہ : انجم وآئش و بگاھذانں خوں کہ ابشاں را 


برھمفان میگوبند وبدرویشان خوں کہ جرگيی سي نامند و جئپن ببعذ 


ي 
حیوانات مشلا ہگاو و فیل ومیموں و شترمرغ ودرخت پھپل وتلسی وغیر 
ھ سمدہ ورعبادٹ می گنند ودر خصوص انسان اعثتقاد ایشان این است 
کہ روح آدميی بعد ازمرک باقی ماندہ ھرکس جزاي اعمال خود خواهد 
بافمت لپکی چون به ناس اعتقاد دارند پس آن تعلیم صےبے رحقرا ہدیں 
تعلیم باطل و خلاف ہازآلردہ وخراب ساخه اند یعني هندوہان بداہبرمضامینں 
کتب خود در آن گمان خلاف اقتادہ اند کہ گوبا روے بعد از آنکہ از بد 
مفارقمت نموكہ تا اپلکھ مستوجببا بجفغت بہشت خدایان گردں باہد مڈت 
چند قرن از ہدنی ہہدن نقل کند لہذا ميی گربند کہ کسیکە درایام اہی عمر 

بدي کردہ است ثا آنکە روحش از آلودگي پاک گردد بعد از مفارقت بدنں 





انسانی ہیس حیرائی نقل مي کند چنانک اگردریں عمر بدتر بودہ ببدن 
بدتروں حیوانی حاول و اگر بہثر بودہ ببدن حیوانں بہتريی دخول خواہد کرد 
و کسیکہ درین عم رمرتکب بدیہاي ہسیارو اعمال ٹبیع گشتە ا ول چند مت 
د رجہلم عذاب بیغای خواھد کشید تا بعد از آن ماذون تراند کشت 
کہ باز بروي زمین آمدہ دربدن کرمیي یا سگ و پاگریہ ساکن گردد و بالعکس 
کسي کہ درں عمر خوب رفتارو صادی بود بعد از وفاٹ روحعش دربدن 
شخص خرب وعابدی قرا رخواہد گرفنت نہابمت کسیکہ جہہت حرمت بی 








ہےر دیمح وم سے ہمصمستہ جسيىی ہے جچاےہہی سے ہہ سے سے لے ویر سم مصدہر یلد یچود ود نہپ ج شور ی- کیلوجپچ چس سسےسں۔ سماھےوےیشوویرے( جج ے وچ دہ ہس ری شا ہشیت مود انماس 




















فصل درم طریق العیاٹت ٦٦‏ 








تحصیل نجاٹتك خوں بخرد عذاب و زجر ہسیار رسانیدہ یا خودرا درآب رود 
گنگا غرق یا درآتش حرق ساختہ ویا ایک مانند اینہا عمل دیگر کردہ 
باشد معض آنکس بعد از وفات بی تاشل ہآسمان و بہشت یکی ازخداباں 
خوں رفتہ مڈت ہزارای ہزار سال در آنجا بلڈاٹ جسمانی ومجازي عیش 
وعشرثا خواہد کرد و چناتسچە در کتبا ایشان کر گشله بہشست بریھا گوہا 
چفد صد فرخ طول و عرض و او ۵اشت لاٹ و جللل آں بیروں از تثربر 
و ہیاں است و اطراف بہشت ویش زبادہ ازسٰی ہار فرىض راہ است 
و تمايی عمارثہا و عمودھا و نقشہاي آن ا زط و جواھر اند و کسی کہ داخل 
آن گردد چندین ھزار کنیزک حوربه و عرادھا و تخت روانہاي بسیار خوب 
ومزین ومرضٌع جواہرات در آنجا ہاو دادہ خراہھد شد ودرآن بہشت 
احواض بسپار خوب و در اطراف آنہا گلہايی رنگارنگک خواہند ہوں لیکن 

بہتریں جغت ومرائب اعلي را درآں نشأ٭عض آن جوگیاں خواہند باشتٴ 
ک در ریاست و خوں رتجانی بمرتبہء کمال رسیدہ آند وبجشخت ایشان این 

خواهد ہو۵ کہ اچذانکہ قطرتۃ ہدریا ھمچنان اروام اہشان بذاٹت خدا غرقی 
و ماک خواھد شد بذوبک در باب این مطلبب در کتاب اپنشد بدیں 

دسٹنور مسطور گُشند کہ روے عارف وعاہد بعد ازمفارفنت ہدن نور گردیدہ 
وسائند برقی به بہشمت ہریھا صعود نمودہ دائما ہا او مکد خراهد بود ودر 
موقع دہ٦رھمان‏ کتاب مذکوراست که روم شخص پاکا بعد از مفارقعتٹ 

ہدن ہاصل خوں عو۵ لمودہ و باز با اہ نور اصل و غیر حادث اٌعاد یائثه با 

اومکڈ خواھد گشت خلامہ تعلیماں سذھہبا ھندوباں کہ ما بر سبیل 

اختصاراظہا رساختیم بدان سیان است کە گذشت نہابت بہرعاقل و عارف 

مکشوف و معلوم خواہد ہوں کە تعلیمات مذکورہ باللایہ باطل وخلاف اند 

ند وجہ 

ا ہندو نی زچنانکہ ازکتب ایشا معلرم میکردد قائل اند کہ خدا یک 
اس وبس وہەثتضاي عقل نیز سي بابد که خدا از ھمۃ انل واءلي 


سمممےسمہہےڈ> سوج ہے وہ وامسترا۱وجداسپے إورمہخ ہمیچ کے ددسیم یں وتوہ پسومححسطردوں۔ ہہ موجہ عمیہ سے ہےر سا پ می سید حیہ پوےجے د ہم حم حسم 














۷٢‏ طرق العیاتی ف وم 





مسمسم۔ممف۔سہافدہ سس جس سے سے۔سےہ سے سے 


واکمل باشد و آنکہ از مہ اعلي وبہئثر اسہٹ عرفف یک .. پوں الہ 
ہسیار و خالی صرف یک میثواند شد و بس زبراکہ اگر کسی بگ بگوہد کہ خالی 
دو آند ہا ہسیاراند پس ازیں مرحله ثابت ميی شوں کہ هر واحد بانفرادہ 
آن طاقت وقدرٹ ندارں کہ ھمۃ اشیارا خلت کند بلکە باستعانت و استمداد 
یکدیگر دنیارا خلق کردہ انك نظر ہریں ھرفرد از آنہا فرك کامل و خداي قادر 
و مطلق خفراهد بود و بندگي و عبادات صرف اورا لاق وواجب است کہ 
ارھمہ اعلي واکہل و مالک وخالنی کل باشد وانسان نیز صرف خداي 
واحدرا با تماميی دل و جاں خود عربرو٭ عبوب تواند داشت نہ دوٹاراإ 





ز براکہ ٭ عبت ولی انقسام پذبر ذنیست واز انجا کە بندگی حقیٹيی ور عبادت 
دلي ہر٭ےتا موقوف (سہں ذ١‏ آدمي ٭حضش معیوں واحدرا ہصدافئت 
و راِستي بندگي و عباددات سیٹواند کر چنانچە نوکر فقط خدمت یک آقارا 
تخوي ودرستي بانجام سی تواند آورں پس آنکس کہ سواي خداي حقیتيی 
و تعالرل بدیکری اعثقاد دار۵ و دیرتاھار( پرستش میکند عبت دلی و اعثتقاد 
حقیقي اوار خدا برگشتہ است و در حالیکہ او خدارا ہا همگي دل وجانں 
خوں دوستا ندارد رلذ پس عبادٹ و بندگٔي خدايی حفر ا ي از جی ن شخص 
اآجام خراهد یاشتٹ 

ثانیا تعلیم 2 تعلیمي است خلاف وباطل وآن بموجہمب 
چنا کہ بعل مت رح ہے انسای رگاسی :سر . حیوانی 
پیدا سیگرژں تا بدینں وسیلہ از گذاۃ پاکی ە*|"م" 
ھندو است میگرید کە هر آدسی کہ طلا از برھمن دزدیدہ ہاشد حینں نود 
دیگر بانگشتہاي دستش مرضش گھني خواهد بو۵ و ھرکہ شراب جفورں سیاہه 
دندان و آنہ ہر دیگرِن تہمہں کند کندہ دھن و آنکہ پخواندن وبد اسّعقاتيی 








ندارد و بخواند ایکم و 7 زباں پیدا خواهد شد وھرکس ئەه جامه بد زدد 


مبروصس واگرا ِسپ ہد زددلنگ و اگر چراغ بد زدد ناہینا رانک ازراہ شرارت 














چراغرا بکشد یک چشم متوأد خواہد گردید پس برطبق اعمال تولّد تغستیں 
مردمان >سیے و ثندرست حقیر و ذلیل نمابند ہاز در شاسٹتر ھندو مرآرم 
اسہےیں کہ مردمانں ہپسیبے گناہ تولٹ تفدند ن خودعھا نہ صرک بیدست وپ 
و ناہپنا وغیرۃ ة باکه در قالبے جانورو درخمت و نباناك وغیرۃ یریلد تی 
شونّل مثلاد ر شاسلر سے رہ سے زخوشہ ہر 
نیامسد× اسہت ہد زدد در قالہے مو اتا خواهھد بافہست واگر آبرا ہیں 
زژد در قالب غوطه ۵۳0“-رتھ0"۲0(" چراغرا دزدي کند در پروائه و اگرآھورا 
- ر2 و‌ 
پد ر3 بر۵ ببدنںی کرک و اگرصیوه ہد زدد دربدنں میموں و اگرمال بذدت ہن 


ز۵۵ ز5 ربدنں نہنگ ہا درمثل ٰ1 70 خراھد بافمں د‌ آنکه جواھر بد ز۵دد 





پس صدھا ھزارھا دفعاتا بصورت نبانات گیاە رگل و گلیں و غیر مصورگشند 
ناك خواھد شد بلک آتچنانکہ گناہ کردہ آند خفیف یا شدید ھمچنانں تولد 
خراھند یافت و مردم خشمناک و عیب گیردر قالب؛ شیرو مردمان 
شہوتاپرست و متابعای خواہشہای ہد د رجانوراں مردار خوار و در زشت 
تریں کرم ھا تد خواھند یافشت و در اگني پُراں مسطوراست کہ کسیکہ از 
ولادت انسانیه * روم و٭+جورشدہ ۵ ر٭خلوقات دیکر ترلد پافہت بعد دشتان 
لک ترلدھا باز در جسم انسانی مذراد سی تواند شد 

العاصل مطاللب مذکوہ بدبہي البطان اند زبراکہ مغت علم بکي از 
صفات لازدہہ روج است و ٭حال سس ٦‏ روح از صفات لازہ خرودش 
بعني از علم وغیرہ عاري و خالی باشد لیکن باوجود ایں هندو اقراِرمي دارند 
کہ آدعي از تولد ھاي سابقدء خود هیے خبربي ندارں و در حالتیي کە روم 
درہدں جانوریا در نباتان حلول کردہ از صفاتش نہ علم بانی ماندہ نہ 
صفت دیگرپس ا زگچا باو معلوم خواہد شد کہ قبل ازیں 7 داشته 
است یا در فلاىی جانور رو آدمي است و اگرھندو دعویل سی کفند کد 
این معني از کتب ما ہما رسیدہ و ثابہت گردیدە اسست پس ہر انہا اازم 






















































70 


ععقہراست و آلخات گے حر اظامت سال سار ان 
معنی کہ کنب ھندو از خداوند تعالِل نیستند ما بعد بیاں خراهد شد خلاصۃ 
گر بای در روح بچہ علم ظاھر نیست بلکہ دران پوشیدہ می ماند چنانکہ 
درخت درتخم لیکںی ھرگاد 3 درخت از تم ہدر آسدہ پس معال است 
کہ بار درآن پرشیدہ رو خی ران ٭چنیں غیر ممکن است کە علمی کہ 
بعد از ام طفرلیف ٥ر‏ روم ظاھر و پیدا ۔شدہ باز زائل و نابوں گردں بلکە 
آنانکد روح باتی وغیر فافی است ٭مچناں علمیّت رو دیگر صفائش نیز 
بانبی و پایدار الد 

ہاز ھندو مي گریند 3 روح انسان ہدیں مطاہب از قاابي بقاابي نقل 
میکند کے سزاي گناہ ہپاہد ۲ از آلردگيی گزاء پاکف گشتہ آخرالمرآن ایانتی 
۷م رسائد کہ ہاز در قالب انسائی ترلد یاہد مگرنمي مانند کہ روج درحالت 
ہي علمي له نیيی تہ بدي تواند کرں و ئە قابل سزا است نە اث جزا زبراکہ 
ابہنمے موقرف ہر آنست کہ روے از ارانتء واحکام اہی واقف باشد وبداند 
بیاں گشتہ است ودر حیني کہ روح از بدں جدا شدہ بدن ئه نيکي میتواند 
کرٹ لہ ہديی زبراکہ بدن از علم خالي اسہت وازں جہت افعال مذٰکورت ار 
جانرراں شدنيی نیست بار ھندو اقرار دارند کە آدميی ہسپار خور بعد از 
مرک درخوک و مردم خشمناک و قائل درشیر پیدا خراهد شد پس سوال 
لازم می آید کە آیا روے درخوک پاکا ودر شیر حلیم ونرم خواہد گردید 

: 3 و 7 ۹ 7 

ھم براەحي تمام ہیان شد٢‏ کہ ادميی صرف پکبار متولد ۰ي شود و بگبارمي 
میرن باکریکد درآیه ہ٠‏ باب + ناملہ بعبرانیانں مرقرم گُشلہ کہ بر مرِم یکہار 


مرەانں و بعد زان جزا یانتن مقزر اس ہت 























وقي کہ ارناپائي و آزدئی گناا پاکف گشتہ . المر بذات البي عرد مي 
شوں ا نی زتعلیم خلاف َ ت اِست زبراکہ اک وت 
خودرا وجودعي خاص میداند و تقاضايی دلشں طالب بخغت ابدي و ازوال 





اٰآست چنانکه دل انسانں بہ ٥شت‏ و سعادت چلد روزہ رأضي و ساکع 
نمیگردں و ظاہر است که خداي تعالیٰ ایں تقاضار( بہمیں مطلہب در روحم 
آدي ثبت کرد×ہ است کہ رئے شود وروم آدعيی مالک بجضت جاودانی 
و لیم کے روے از 
پس آن تقاضا ابد ام تجام راھد یائت نظر ہرین آشکار ویقیں اسہتا کہ 


سای مائئد قطرن زغ رذات خدا وصل و نا شوں 


روس بہچ وقشت نیست و نابود تخواهد شد بلکه ھمیشہ باقي خواهد 
مائد و ھمیں مطامب در اکثر از آیاٹٹ نوربمت و اجیل ان و عیان 
گردیدە ا(ستٹ و جہہت تحصیل نت ابدي نھ اتاد ذانيی بلکہ اتعاد 
و موافقسٹ و مطابقاہت ارآ۵تہ انسانی ہا ارادہء اي ازم و ضروراست 
لا ہے 

راہما ایں دعوثي هندوکه آتما بعنيی روے درانسان وحیوان یکسا و خود 
خدا اسیں خلاف عقل و عادت است زیبرا کاري کہ آدمي آنرا ٭يی نواند 
کر جانور درکردن آن عاجز است و امور خداوندگار از انسان خاکسار 
صورٹا پذیرنمیگرد ۵۵ چنا چه حیوان مثل انسانں ناطی و گوبا رکانب و ذیعلم 
نمیي تواند شد وانسان مانند خدا قادر وعالم نیست بلک ہرک گاھی رأا ھم 
ہوجو لمي ٹوائد آورں پس جہ طریق سيی توان گُفٹت که درخدا پھر ھا 
و۵ر جانوراں ھمانں یک روح ہودہ ہاشد اگر بالفرض درھمتء آنہا ھمان روح 
سی بود پس در آنہا اتحاد افعال واعمال ہم ازم آمدی حالالکد چنیں 
نیست لہٰذا ظاہر و آشکار است کہ روح جانور دیگر است روح انسان 
دیگرو روح خدا ماسواي ایں هردو ر فیماہیں ھربک از آنہا تفاوت آسمان 


و زمینں اس 
5 نا1 





ہے کے دسح مم سسےحوممےیسرپومج ژسجھھے مسوسےؤوتےوم٤رمہسے‏ سے دجشمسہ) سی ہوسہوےڈرمسحجو۔سجے۔سجدسسمسکوحہ رچوتھیڈسسشمج یپوٹ 














7 طر نی العیاتٹ نفصل درم 


سیت 

























اگر هندوبا ری خراہلد : گغہں کہ رح خد! در انسان و حیواں در ماد×ء 
وو سرت نا توان وت زان ص0۳۵۵ 
شژوبدي کھ ارانسان بعمل سی آید فعل خود خدا باشد ہدیں قرارکہ 
نعوذٰ‌باللہ خدا + دزكي و در زاني زنا و د رخوئریز خونریزیي میکند بدیہي 
است کہ این چنیں اعثقاد د کذ رض خر اهد و سی عقیدث 
دس 7802301 ٠‏ رنڈ رما میدطی : ٥ري‏ لو وداج 
لت میدانند و ہیم وامید ازدوزخ اعتقان وھراسي 2 پرستش 
خواہد رفست بدبہي است کە خدا خردرا بدوزخ تخراہد انداخست و ہرگاہ 
آي خو۵ خدا بودہ باشد پس کرا عبادٹ وپرستش خواہد کر آیا 
خدلي تعالیل عہادت ۔خرد یا پرستش و ہندگيی دیگر انی خواهد نموں لہذا 
پرەدشصس اآست کە این قول ہندو کە روح ھمە ٭خاوقات خود خدا اس 
بااگل باطل ہل کفر ئلّي است بلي انساں نظربرعلم باطی خودش خودرا 
٭خلوق ر بندہھ خدا سي داند وازیں سبب است کہ عبادت و بندگي 
استا و بناہر آن ھمگیاں عبادثك و بندگی خداراً ہر خوں ازم و واجیبپ؛ 





سیدانند 
خامسا اینکہ اونارھاي هندو اونار خدا و عادن نیستند از افعال آنہا ظادر 
بودہ باشد یا او بدي بکند ٥ران‏ صوربشا مي بایست کہ اوتا ربرحق نیزھمیں 





























صفات دائتہ باشد لیکی اوتارهاي ھندو بقراري کہ از کنب ایشان ظاھر 
و ثابٹ است شر وبدي ھرقسررا مرتکب گشتە اند بن فرعق رسا ور 
پان ہیان شدہ کہ او بدمست بودہ است ودر مطیسپا برا مرقوم است 
کہ اویعني برمھا تامڈٹ صد سال معطلے دیوتاها با دخت رخو۵ زنا کردہ است 
ودر پرانہايی دیگر مسطور است کہ او ہبسہب زنا وافعال بد خود ملعوں 
شد وپرستش او مرتوف گردید 

وارحقیق وشن ۵ در ؛ پدم پرإنں مذکور است کھ او خودرا بشکل و شبات 
جلندرد رآوردہ با زن او زنا کر و با زجہمت فریفن زي ار بشکل 
درخہیں ساختہ ودیگراعمال قیزعہ کرد× است و شیر ؛ یا مہادیر درقر مشیر 
ہا زئی فاحشہ زنا کرٹ و روبرويی اتري می رزشی ہرهله برقصس 7ت ہدیں 
سبب اتری مني براو دعاي بد و ملعونش کرد و بہمیں جہمت للگ او فرو 
افقاد و در پدم پر گفته کھ شیو ضر پسر خرد برید 








و درحق رام ! پسر ۵سرتة در والمیک سرٹرم است کہ ٹراومنی نرِومني اورا بد دعا 
کر چراکہ او بسیار جنگہا وفتنہ وفسادھا برانکتفتہ وبرجمناں کیٹررا قتل 
کرںہ 7 ونسہت بکرشن کہ اور بر حسب مضموں بعض شاستر اوتار پورں 
برمٹھ میگربند دربعاقرت چنیں نوشتہ است کہ او با زنانی شہر گوکل زنا 
کرں و جامدھاي زناں متہرارا برداشتہ بردرخشت گدم برفست شیرو ماست 
بدزدید ا زگاذر راج کفس جامدھا بظلم بستد و اورا ہکشت و دیگر راجعء 
کنس‌را نیز فتل کر و زن ایں کوس بایس را بزبردستی در نر خود داشست 
ہمچنیں افعال ۔واعمال اوتارھاي هندو در کب ایشان بسیاریي مرقرم اند 
لہایت ظاھر و ھریدا اس کہ مرتکباں چنئیں افعال اوتار خدا نمي توانند 
شش زبراکہ معال است کہ خدا گناہ پا فعل ہدی ہکند و این اڈعابيی بعض 
اثییاس کہ مد( درچہ خراہد مي توائد کرٹ اگرچ حق است آیکی دریں 
صورٹث که شر وبلديی و گذاا ہا ذاٹت وار(۵ہء مقڈسہء او ص٭خالمفہت کلي دارں 
پس او آنہارإ نمی خواہد و نمیکند بل نمی تواند کر فلہذا همتہ ایی اوتارجا 








ہس سے ےر ت۔ 




















طر1 بش العبای فصل ۵وم 





کاذب اند و برمھا و وشن ام وکشرں بجز ابلکہ آدمي و راجه بولہ اند دیگر 
هھے نضیلتی نداشتندي وأي پرمآخری ھندو کہ از راہ ادائی و گمراھي 
آنہارا إ دیوتا فرار دادہ پرہتش وعبادثت آنہا اختیار کرں٭× اند 
مافت ایلکه وبد و شاسٹر وبُران از جانہب خدا نیستند خرود ازمفامینں 
ومطالب آنہا ظاھرو قاوعتا کر مو رک و وت و 
نوشتھ است کہ عالم خدا است وخدا درھمۃ کس فاعل وناطقی است 
دریں صورث ھمەھ آن شر و بد را کە از مردم بوٹرع ہ سي آید برخدا اب 
وپائي وثقؤڈس و عدالت الہي‌ر! باطل میکنند اائنا در آن کتہہا کسافرا 
کہ زنا و دز۵ي و فریب و دروغگوئيی وھرقسم : شرارٹ کر۵ہ اند اوتار خدا گفثہ 
وبراي پرستش و عبادت تصاوی رآنہا و دیوٹاھا حکم شدہ است الا کنب 
مذگورہ ہا بیاں رعمید اعمال تبکہ و انفعال شذیعہہ دیرتاھا و اوتارھا معتقداں 
و مطالع کنندەگان را ہدي م سي آموزند و آنہنارإ ہرارتکاب گناہ آمادہ می گنند 
چناچۂ ان معني از آن اشاو 5 نا مناسب؛ و الائثق یعني از فقرزنی کە 
بکثرٹ د٥‏ رآ ناس می ٹر اند صادر وصافت ثابت و مبرھسن میگردد 
مث در کتاب کارتو بک اشاوکا ھست بدیں مضمون که کسانیکە ہا با وام 





در تمژر بیهہ مي مائند آخر المرنجات ومغفرٹ آنہا بسبب صعبت 
زْك ٭ زان سی باشد قتل گردنں صواب است کرات خوردن اولیل آنکہ بظاھر 
بھرشتک ا یعلي ناپاکف آست در باطی شدھھ: بعلنیي پاکا است و در کتاب 
ا رھس اشلوک ہد معني اسں کہ شہوت و گوشت ماھيی وٹ 

ور صحبت زنان ھمینں پنے چیز اند کہ تمامي گذاھاں‌را زائل میکنند - 
درآن کتب اختللفات ہسپار است مثا در بعض پران مرقوم است کہ 
برمھا ووش ومہیش بعلي شیر از بطی آدشکتی پپدا شدہ اند وآدشکتی 
متا ر رائیان آن درا شود رخرد کرفالیڈے سس ففرقا سظر امت ک× 
از ناف وش کلی برشگغستا واز آن کل بریھا پیدا شد ودر پرانہاهيی دیگر 
مذکور است کہ از آ٥شکتي‏ ہاژنا2 و تضغي پیدا شد کہ ازآن وش پدر 




















ان ره سرت 8 








شیو برآمد باز در مطیسپا پران گفثه است کہ ہریھا شیورا خلئی کرں ودر 
ناروہ پراں کہ بریھا ووشن و شیو از نارٍیں بوجو آمدند بدینی حر کہ از 
جاب راست او ہریھا واز چپ وشن واز وسط شیر برآمد ود رلنگ پرانں 
شیواز برمھانڈ صدوریافتہ وبه پیرایەء شکل وصورت درآمدہ ا زجانب چپ 
خوں وشری ۲ لکشمي‌را د از جانب راست ہرمھا و سرسلي‌را پیدا کرں وفریدم 
. گفله اس کہ ٠‏ کسانیکە ميی گربند کہ دیوتاهاي دیگر مثل ہرمھا 
اند کہ د. جا وق گفثه مگر برعکس آن در وش 
ژران ان کرشنر! اوتار ہُورنں بریهه نوشذہ و بموضع دیگ رکرشرا اوتاریک موي وشن 
نامیدہ اس 0 کن کی د ۱ "لئ جنلم مذکور 
شذیدہ آنرا کت 

و لسپہہٹشا جطلتثہں دنیا در بعض مقام مرقرم شل× کے ہرمھا دنیا ر پیدا 


کرٹ وٹرہ مواضم دیگر مذٰگور است یه وشن و باز ز نوشلہ کہ کہ کالي خالنی دنیا 


اُست باردر للکف پران گفلھ اسہیں کہ شیرود ر برہ5۴ ذیریف پران کھ ک5 رشن 

دنیارا بوجوں آورں و از مقاماٹ دیگر معلوم صي شون کا د مليی و دیرتاھارا 
ں رخلثہت دنیا مداخلتی لمبرسن 4 رفان کتاب پک اشلرف بہدینںی 
مشموں ں است ۹ آنکں 7 اورا فر پان رف از گُمفله ند ھنکام ۔خلشت 
٭خلرقارں شکت بعنی پرکونشارا ا کة قبل از ٭خلوقانتٹ رح رشیرو وصل و شیو روپ 
بوںہ اِسےكن پانجنان زنکاہ بدبد کہ او پیجوں آہد در توقسدا از پرکوٹ مہانہٹ 
بعني غرور پیدا شد وازاوسہ گونه آھنکار بعني غصة پھدا شد ازسانک آھنکار 


دیرتا واز راجں آھنکا رر حواہ سس عشرلا وازتاسں آھنکا جو سرت پوچ جوٹ 





آمدند و ایں ھمۃ مجتمع شدہ بریھانڈ پیدا شد و در برییہ دیورت پُرانی در 





ہرہ ھک کھنڈ مسطرر اسہت کہ از ورست راست گرشنىی وشذو ہویجوں اسد و از 











۸۵ 











طریق العیات فصل درم 









دستٹں چپ او شیو واز افش برمھا واین ھرللہ پرسٹشش او کردند وھمچنیں 
نسہےیں ہك و کیک خلشٹ دنیا وھم نسبت باموردیگر در کذہبا ھلدو 
اخبارم“ختلفہ بسیار بافثہ می شوند مثلا 

بعض شاسٹتر حلٹت عم حکم میدھند وبعضيی ازآن ماع میکنند ودر 
اکثر پرانہا از شراب و کہاب امتناعي رفله و نوشتہ است کە ھرکسی که در 
کل جگ اینہارا چخورك وبنوشد آنکس ملکھش یعني بسیار ناپاک خواہد 
گمتتب لیکن از ھاگرتف فا ظافر ای ۶ه کوٹ کہ کوک تو نی 
بودہ است اوواوا۵ او و تمامی باشندگار ن دوارکا شرانب می خوردند بلکكە 
روزیکہ سیان اپشان نا اثغانی :- میہاںلد اِنّذا ن افناد ٠‏ ھماء ایشا ہدمسٹت 





بودند ودر دھرم شاستر چذین مرقوم است کہ جانورانیکہ گرشست آنہارا مبي 
خورند و خورندگان آنہا ھردو ازبرہھا پیدا شدہ اند نظربریں خوردں گوشت 
جانوراں بطریقي کہ در شاستر مرقوم است هي گناھي نیست ودرھماں 
شاستریک اشلوک ھم بدیں مضموں است کہ اگر گوشمترا ال نذر وقریاں 
دیوتاھا کردہ بعد بخورند هی معصبّت نیست و جانورانی کە یک سُم دارند 
وآن چہارپاہای وپرندگای کە شناختہ نمي شرند نباید خور و بمقامہاي 
دیگر هماں شاسترمسطوراست کہ برحسب حکم شاستر گوشت خوردن 
و شراب آشامیدں و بازتان >حہمت کردن ھچجوجہ گنا نیست ہاز درھمان 

شاستر مرقوم است کہ برھمناںرإ! خوردن گوشت خارپشت وحربا و کرفس 
و لہنگن و شغال و خراطیں وخرگوش وغیرہ روا است و درمتاکیشرا اشاوک 
بدیں مضموں است کہ از جمله جانورانیکە پنے نان دارند پنے جانوررا 
میتوان خورِ وآں پنے ایی است سیدھا وکوہ وکشف وخارہشت رظرش 
وماورأي اینہارا نبابد خورٹ واز ماھیاں دریا صرف سہ قسم ماھي بعني 
سینہو وتندک و روھورا و درک وبد دراوھیاي سرم سمھیا بقربان کرژن گا 

حکم شدلا آٰسٹتٹ ودرادھیايی دوم ھمان سمھپا مذکور اس كه آنں کہ 
جائوراںرا قرباں میکند مثل فلک بخشندہھ خوشیي میگردد ورک گیتو در 

















فصل دوم طریی العیات ۸٦‏ 


ست چُگک بسبت قرباں کردں گاو شہرٹ یافت و دریک قرہائي کہ ہشوامثر 
ناسی آفرا کرںن بوں برھمنان دہ ہزار گاورا نوش جان فرسودند 

خامسًا درآں کتب ایں چئیں گذارشات ہم بسیاریائتہ می شوند که ہا 
علوم دیو بالکایھ برخلافے اند چنانچۂ د رہاب احوالاٹ دنیا وعلم مہیئشٹتی 
وغیرۃ در وبد شاسٹر و پٔراِں اکثر غلطیہا است مثٹا درآن کتتب مندرے 
است کہ کوہ سمیر دروسط ارض کرھي است سہ لک میل بلند و بسطري 
بچخش بقدر شصت و چہارھزار میل و پہنائی قله اش بیکصد و بپسٹت 
رات نز تر تار آی) ران :گی اسرگلی زنک متادا سرت 
دارند و باطراف آن کود کوهہاي دیگرھستند کە برھریک ا زآنہا درختان اند 
کہ ھردرخت چار ھزار و چار صد میل باندي دارں لیکن ہاوجوں آنکہ حال 
ثمامي روي زین بخوبي بضبط وتحقیق درآمد باز از آن چنان گُوہ واز 
ایاجنیں درخثان در ھی جا برروي زمیں سراغ و نشانی ہافته نشد باز مرقوم 
است کہ ٭خ آن کوہ بقدر شصت و چہار ھزار میل بقعر زمیں رسیدہ 





اآست مگر از روي علم رباضي ثات ومدلل است کہ قطر زمیں ار چار 
ھزاررمیل هم جیزي کم استا وهر گادیکہ ہہ قطعہ آز تطعات ارض کوہ 


مذکرر یافته نشد پس بہشت و بریعۃ لوکا وغیرہ گجا 

باز درمارکندي پران ود رسریيی ج٠‏ است کہ ھفہت دریا بعني 
دریايی شور و دریاي شیرء نیشکر و شراب و۵ "۳م" 
شیر و دریاي درغ ودرباي آب شیرین پیراموں کوۃ سمیر وائع شدہ اند 
حال آنکه ایں ھفت دریا نیز در عالم موجود نیست بلک معتقد انش در 





ثبرت رسیدہ کہ زمیں مدژراست ود رپُرانہا نوشتہ کہ بطورمیدان بصورت 
مرو 
باز از علم ھلکیٹت ثابت میشود کہ زمیں کم خدا معلق آوہزانں اسٹت 
لیک در بعضي پران مسطور است که ہرپشت کشفتف و در بعضیہا کہ بر 

















۸,۲ 








































قدر مردم چنان تعلیمات باطلة اعتقاں نمودہ بضصالت فاحش افتادہ اند 


سر مار نہادہ شدہ اس رمعیط زمینں درحثییت دوازدہ ھزإر وچہارصد 
شدہ در این صورثك آنہا از سرمنزل حقیقشت لکہا فرسنک دور افتادہ اند 


. باراز رويء ھثیت بعد آفتاب ار زہیں چار کڑوڑ و هفتاد و پنے لک میل 


ثابٹ میگردد الٹا در پراں صرف چارلک میل مرتوم شدہ باز بعد قمراز 
نہیں بک اک وبیست ہزارمیل است لیک درپراں ھشت لک میل 
گفتہ اسں 

خلاصہ این گذارشاتٹ شاستر ہندو بمقاہلہ علم هثیہت وغیرۃ صاف غلط 
وغیرواقع اند وعلم ہثیت آنچناں علم کال است کہ سفرخشکي وتريی 
ازریي آن کردہ میشوں حثیل افر علم ہثیت نبودي آمدین انگربزاں 
پہندوستانی مشکل مي بوں و ھمینں علم اس کہ شاسترھاي ھندور( گکذیب 
مایکلں 

ہازردر وید مذکور اس کہ آفتاب ار آتشں وماہ از آفتاب وبارای از 
ماد وبرق ازباراں پیدا سي شود لیک از روي علم ثابت و ماش است 
کہ برٹی ازہر ٦‏ دو ارہ رپیدا سي شوں و ابربی کہ باران از زاوپیدا میگردد 
کہ از زمیں ہلند نیست وماہ از مین اف لیا ر بپسں 
ھارمیل دور ! 

پس کتبي یه 0" اہن چنین گذارشات خلاف و باطلہ بپان شدہ واز 
اخذلافات فاحعش مغاوت باشد وبدکاراں راد رآنہا اوتا رخدا فتہ وخدارا امل 
شرفراردادہ باشد چمونہ کتب حقی ون الله خواہند ہود واکرآن کتبرا 
کنب حق فو کردہ شود پس پاکیزگي و تقڈس و عدالت وقدرت الہيی 
جمیعہا باطل خراهند شد نہابت درحالیکد فی صفات مذکررہ از ذارت 
اہی ي مال رونا ممکن است فلہٰذا ظاھر ریتینں اسہت کہ کٹہہا دین ھندو 
باطل و ناحق وعض ساخلهہ ونوشتہہ مردماں اند وبس وبجہت ایلکہ آن 

















قلب ہر رحم دلي و رقیق القلبی بترم آمدہ تاشُف و دریغ خواہد خورد 
و چنانک تعلیمات ابشان نقص کلی دار ھمچنان آن وسائل کە ھندوبان بناہر 
مذھہبا تر گمان ۵ارند کە عفر گذاا رھ ہداں وسائل تَعصیل خراھند 
نمود تماما ناقص وخلاف اند باعري کە ذکر خواهد گشت 

ار جملہ وسائلی کہ ھندوبای امید عفو و تجاتەر! بآ بسته اند نمار 
و تکالیف ایشانں است کہ جہرت ثمہید و تعمید ہتہا و خدایانں خوں جا ىي 
آورند و نمازھاىي ایشان نمازھاي غریضہہ یوميّہ وعیدھا و نمازھايی سنتي ائد 
که کیفیٔٹ ھریک از آنہا ہا تکالیف ٭خصوصۃتء آن در کب ایشان امر 
وربا گلا ات زراسرت 7ار مال کالیات ( کستان آبھان مل 
آرند از ایی قرارکه برھمفان در وقت صبے وشام شعري متضمن تمعبید بریھا 
در حضور بتہايی ایشان صيی خرانند ور ھنگام ظہ رگلہا نثارسيی گنند ورثر روز 
درم ایام البیض ہہت‌را در آب گنگا صي شوبند و تکالیف دیگر ایی استں 
کہ دروقعت نمازدرحضوربست ہر روي خاکا نشستہ طرذفیں خودرا گاہ اي 
برق سی کرش تنا رت ابی مال ساسا ناس 
زنند و مانند اینہا حرکتہاميی غرہبہء دیگ رنیزمي کنند و آن قدر نماز و تکاایف 

دارند کہ اگرکسي ۔خواجد کہ تمامہ ی آنہارا أ ا ہاتجام رساند ہاید کہ نردیک ہتمامی 
روزمشغول آنہا گردد یعنی درھر شبانہ روزیی ھفت نما زہا تکالیف مخ نقوضہ 
ومعژِنه دارند و آنہارا پوج جا سی گونند و اوقات نماڑھاي مذکورہ ہدیں ترتیب 
است مثلأنمارتخسترا درمبے وللہ نماردیگررا ارب ائي ظہروبکی را 
در وت ظہر و کی را بعد از غروب آفغتاب وآ جو رم ا 
گذارند و قاعدتء نمارھاعيی مذکررہ چلیں است کہ الا برا ہاب و شیر 
و عسل می شوبند وبر او اتال ا گاو می سالند و بعد درپیشش چلر 
وگلہا سي گذارند وو رکافورمی نمابند وسورنا ز۵ہ می رقصند و در اثناهي 
نمارخم گشتہ و سبعدہ نمودہ باز ميی ایستند راتا ایں پوجاي واجبەہ 
نمارھا وطہارتہاي سلّتي نیز بسیار دارند کە هر ھندوي بابد درھر روز جا 

ك۲ 7 





۸ھ" 









































۸۹ 











طریق الحیات فصل ڈوم 


آد ۵ تا عف ر گناھانر! حاصل ورڈ ضامندي خدایان خودرا حال خود شامل 
سازد ونوعيی ارآن نمازہ ھا نمازريی است کہ آئرا مندرا مي نامكذد و طرلقء 
گڈار٥ن‏ ای بدی ن تح است کچ حروفاٹ معیّذہ :480كٌء+-ع- ٠‏ را ہا باوا ۲ 

١‏ باواز بلند خواندہ چان اعتقاں دارنكد کہ آنہاراإ معائی عا بی و باطنبي 
پوللا تقریر آنہا باءعثت حصول ری شفقت ہس اشان اھ 
مکزرا بگربند وىي گوبند یه شقیتریں ََ 7 99 بی شک ر شب 
جات خواجد یائمت 

وجہت پاک گشتی از گناہ خراندں وظیخدہ گایتریر 00 کر از 
ھمہ امور عبادت مفیدتر میدانند چناتچە در بارتہ گابتريی در شاستر منو 
چنیں مرقوم اس کہ پنڈٹ صرف بخراندئش وبس اتی خواقد بائت 
خواہ ×٦‏ کرت .ےم نہ ری 
و بہدیں مضموں ا . مث سہ سال 0ھ" 
بواند پس آن برھن بریی روپ یعني برشکل و صورت برمھا خواهد گردید 
و مطہٗر خراهد شد و ہاریک اشلرک ہدین مضموں نیز ھسے کە اگر برھمن 
تنہا در خاٰوت ہا ہرلنے درا ذشْسنه گابتری را مہڈٹ یک ما ھر روزھزار بار 
واند از گناهان عظیم خلاص و ےا خواھد یائں ۔چنانک سار پوست 
خودرا گذاشتہ صاے سی برآید او نیز صاف و پاکف خراھد پول در سورله 





نارآن آپنشد مرقوم است کہ هرکە مقابل خورشید نشستہ گاہٹری‌را ہي خواند 
از خوف وبیم اتی می بابد اف و بلیش رڈ و ھراچەه اپاکف اسٹت 
مثل طعام خر شراب و عبت مر برأيی او حلال و روا مي شود پس 
اہ جیب گابتری یا ا چنیں فقوت و قدریٹ چە چیراست ہدان کہ 
ھمیں جند الفاظ است کہ ذراشف سرم اڈھیای چہارم رگ ودد مرقوم 





سس سچستسہہچ ٹس ٣سسسشسٔحس‏ سس صصح چہتچجحمس مصویمبسحجسحح سس ےتحشم سا ہحس سچستحےم ےچ اچخسج جمسح س ہش شلسسش تہ[ 
































است یعلي آوم بھرم آنائی ون ماہر روشني عظیم آفتاب د٥ل‏ مي ہندیم 
۱ و دل مار رعنمائی کند فقط ولفظا آوم کہ کلمثہ تعریف و ترصمیف است 





و الفاظ پھر پور ٭“"ا سدولا کے دباھرتی بعنيی کل صفالرٹث نامید+ ٭يی شوند در شروع 
گایڈری حجہبت کامأیٹ آن داخل ٭يی گئند پس ھمر ن کین ھست يہ 
درحق آں د رآسکند پران مسطور شدلا کا بريی که ھچ شہريی درعالم 2۶ رتبلء 
شہر ثاشيی لیس فمچنینںی در وبد ھی پک امريی و منثرانضل واولي از 

ود رنماز آنہا طریقدء دیگر یں اسہتث کہ نام رام رإ بٹکراِر ہر زبانں میرانند 
سپ نار خی بافمہت و چپ پنگرار نا وشن نیزآدمي کک پاکف 
7 رئعر بدا پا ر کت ۲ کہ . کلا 0 ہمد مل ت7 وآ 
خوائند رام رام می شود پس او بہمین جہسمت ہمرتبہء بریچا .۰ ۲ ََ 


اجغمله پک 2 ران مرسرم نے چوں اجاہل ١‏ را اجل در رسید پشڈتٹ 








تشنگيی مه دفعه پسر خودرز ککراند کہ ناراہ سن ناراین نارإیں مرا آب ہد بعد 
مُردئش پیادگانں جم بعنيی مالکف دوزے اور ۱ بدوز ج نہے ي برالد کہ پیادگان وشن 
بپاستخللص و د ررسیدند درہ۔یانں پیادگانں ِ جانبیں این عظیم واقع شد ٦‏ خر 
الامر پیادگانں وس غالب آہدند واجامل را رہ بہشت بردند پیادگانں ن جم 
چەشم در ر آمدن ترں مالک خوں برفٹند و چامہا و سلاحہايی سخوں بپایش 
انداختم بگفتند گك ما لی تر می کیم زیر اه ۵ در متابعت تو رسوائيی و 
21 عق تن تے ی شوں جم ساوت ناہيی پپٹکا ر خوثرا | حکم گرں گا دنر 
ہہپں اہ دفثر ٢‏ دیدہ گفت کە اجامل ہسپار مُنہکار ہوں چندانکہ گناحائشرا 





















طربی ابا فصل او 































حساب نمی توان کر آنگاہ جم دوان دوان بە بہشت رئمت وا زشیو استفسار 
ماجرا نمود اوگفت اگرچھ اجامل گنہگار شدید بود فاما حیني کە اجلش در 
رسید لہ بارنام نارإیں بر زبان برد ہدینں جہست از دوزخ جات ہافثہ داخل 
بہشت شدہ ا(ست 

وبعفي ازھندویاں جہت تُحصیل جاٹ نذر نیز می کنند کە ما دام 
األعیات درھر رو زچند ساعثك مشغول این گرنه نما زگردند کہ اسم خدائی را 


کہ ٭خشصوصس خو ۵ وباو پنا×ا سذ ند ٥ر‏ تسبپے حساب ٌ چنٹ ھزار 





۵طعة کر می کنند واز حمكڈء انواع واقسام نمارھاي ایشان ن : کيی ان ج5 
ست کہ کثب دینی خردرا ہآواز ہلند می خوائند وھر چندی که معنی 
و مطالمب آٹرا نفہمیدہ باشند باز ای گرنە تاوتر! ثواب کی حساب 
می گئند 
و وسیلەء دیگر کہ بناہرہذھمبا خود تحصپل عفر گناترا متعلّی باں ىي ٠‏ 

دائند زیارٹ وطہارت آب گنکا است وگنگا رو ب رگ ھندوستان است کھ 
ازوسط ولایت بنگالہ سی گذرن و هندوبان رود مزبور رأ نز ومءژز دانسته 
و داشت مائند یکی ا زخداباني خود آنرا وٍ0"“.00“" وبان گلہا ومپوتھا 
قربانں سی آورند وچفان گمان دارند ک ٢‏ ن آدميرا از تمامي گناہان 
پاکا می سازن و نمازھا ات جا مي آورند ثواب کُلی 
می شا چنانکه دركکتب ایشان ا سس که درگنگا غسل 
کند گناھان زا رعمر را ازخود رفع ساختہ است و دیگرد رآنہا مسطوراست 
که بەجر ذکرویان آوري یا نظرولمس آن گناھان فاحشہ نی زعفو ورفع سي 
شوند فلہذا مریضان و رکذوراری خودرا ہکنارگنگا می برند کہ ا زآاب آن باپشان 
کورانند ودرحالت تزع درمیان آوس لات و در روڑھاي عید و اوقات 
مقر ھزاران ھزاِرکس آزاماکن نزدیک و دور ہزبارتٹ رود مذٰکورمی آیند تا 
درآنں غسل کردِہ ود راثناي غسل کلماتیرا کە مشتمل است ہر اینکه بفسل 
درآاب گنگا گناہ عفوورفع می شوں خواندہ× ازتمامی گناهان خوں پاکف گردند 























فصل درم طریفی الحبات ۳ 


واگرفسلد راب سذکورز رفرف شھرتان بنارن ا0اہ را ذخا ا تماھی 
5 درکنارگنگا واقع است بعمل آید دیگر زیادہ ثواب و ثوت دارد زیرا کہ 
فصیلت و عز٘ث شہر الہآبادرإ چنانکہ درکتب ایشان ۔ذکورگشت درآن 
مرتبة سي دانند کە ھ رکس کہ در شو رمذکر رہمیرٹ بہ بہشت خواهد رذ 
ودرہاب پاکي شہربنارسں درکتب مذکورچنین مسطوراست کە ھرگناھی 





و ھمچنیں کُناھی کە در اندروں شہر بصدور رسیدہ باشد ہا زیارٹ اطراف 
خارجەء آن عفو ومحومی شود و نظربایں درھرسال گروہ بسپار و ائبرہ بی 
شماراز ھرطرف ہندوستان بزپارٹ شہرعاي مذکورمی آیند و زبارتگاھی 
دیگرکه درمپان ھندویاں شہرٹ کی دارں بہٹ خالقہء شہر چمذانهد است 
ورشکل غربسب وھیائت عجیب جکتَاتهہ در ان ہہ خاله است کە درروز 
عید ... ارت بزرک ََ چند صد و کشیل× حر 





ہت ى ظز سد ٔ واکلاف بر ات ات 
آمدہ بت مذگوررا اعبادت می کنند و سوامي ایہنا زیارتگاهايی دہگر نیز 
دارد کە چوں ذکر آنہا باعت تطوبل کلام ٭يی گشہٹ بہمیں قدر اکتفا 


ر هندویاں بجخدایان و ہرھمنان خود قربانیہا نیز عرش می گلند کہ بدینں 
وسائل رضامنديی آنہارا چنوں شامل وعفو وراجات‌را حامل نمایند و کیفیُہت 
آن ازیں قراراست کہ بخدابانی خوں گلہا ایثار نمودہ آنہارإ ہا اینہا مرن 

سی سازند و درنزِ آنہا اکل وبسرد بث وثمراِت می نہند کە بعد برھمنان سي 
رذ و ٭مچنیں ہرابي بعضی بتان خود در ایام عید برھا و جاوسمیشان 





و گوسفندان قربان آوردہ ذے صي کذند و علاوہ بریں بجہمت مردکان خود قرہانی 
گذرانیدہ ٭مچلسہا ہرپا سی گنند وہرسبپل قربافی برھمنانی گلہا ایثا رکرںہ میڑھا 








ععحص- 











طربق العیات فصل درم 





در کتب شاستر کہ چند جلد و محتري بر تفصیل و تفسیر کتب وبد اند 
چنیں ترقیم بافثہ کہ کسی کە ہر برجمنی کە چہارکتاب وہدرا! خوب دانسته 
و فہمیدہ باشد یک لہ گاو سرخ بہ بخشد آمرزش تمامي گناهان خودرا 
حاصل کردہ ۵اخل بہشت وش ۔خراھد گردید ود رموضع دیگربکي ازھمانں 
کتنب گفثہ شدہ است کہ ہر آنکھ درحضور بہت گنگا درروزعید نرول آن 
ہا انام تکایفاتی کە درکتب شاسترمسطور و مقژر است دھي را ببرهمہنان 
عطا کند آن کس تمامی ثرابہامی کہ وابستدہ کل قربانیہا وزیارتہا است خواہد 
بافت وأخص مشندہ بعد دریک زمینی کہ ببردمناں تحشیدہ است سالہای 
ي احصيبخت ولذّت بہشت وش را خرامد دید و چشید وبغیرازقربانیہاي 
مذٔ رٹ بعضي ھندوبان این عمل نیزمی گنند کہ اطفال خود زخردرا نیز ہہ بتان 
خود قربان سي گذرائند ونظر بای کہ گوبا ایی امر ا زقراریي کہ درکتب ایشان 
ثبت گشتہ ثراب عظیم ر فراواں دارد پس بعضي از زنای چه تغستیں خردرا 
تبل از تولڈ بج ہہت فدیدءۃ بتی نذرمی کنند و هنگامي کە طفل مذٰکرر بس 
دو ولله سی رسد مادرش اور بکذا رگنگا یا روں دیگ رک آتر: نیز منزہ دالستہ 
ہاشند آوردہ و اورا تغسیل کردە ہا بی رحمي نمام باب انداخلہ غرق سي 
کند و روزيی شخص انگلس وقتي کە درکنار رود گنگا سیرمی کر زیر دید 
کہ باپن امرغم اندزجکرسوزمبادر یٹ می ورزیدہ :چندہ .َ‫ کہ بہ َ ٤‏ 











ما سر تار سنگر ا نتارا فو آب رفتہ 
جح خوٹرا ! ازصال جدا کرٹ و ٭ ہبدہتت خوں ۵رمیاں آب غرقششس لمود× باز 
کشہٹثٹ ور ھمچنیں کسان باغ خردرا ۰ رگنگا کرںے و کوڑہ از ریک یا ارآب 
پر ساخنہ و آترإ اث گردن پا عضريی دیگر آوعغتہ 7" ۱ باب 0 ي اندازئد و 
داخل بہشت خرد گردند و شخصي دیگر لک روزیی 007( شہر 
الٰہا باں دید کە شائردہ دخٹرھندو ہا چند برھین درکشلني لشسلكگ ٌ طرف 























فصل درم طریقی العیاٹ غ۴ 
















رود گذشتند وبا کوڑھاي ازگردن آوبغتہ ہمیاں آب رفتند و درآب آن قدر 
مکث نمودند کە کوڑھا از آب سملر گشتند بعد ارآن دخثرای مزبورہ با 
اہتہام ومباهات حضار خود شاں‌را درآاب غرق ساخثند و ھمچئیں بعضيی 
ازھندو بہت تربید حریمت و عزت بہت و تعصپل جات خردرا ہزیر چرخ 
عرادھاي بت جگلَائهه کہ ذکرآں گذشت انداختہ مذم و٭ضمےل سی گرد‌ند 
ودربعشی ولباتی سح معتان است کہ زٹی کہ شوہرشں بمیرد خردرا نیز 
ى9) مي سوزاند و ابی عمل را ثراب بسیارشمردۃ برھمنای مي گریند 
که ثراب 02 چنین قربان بی حڈ ونہایٹ است ودر رگ ود و 
مہاھارچہ و بریچة پرانں و شاسترھاي دیگرمرقوم است کہ ہسبہب ستی شدن 
بعلی سوخلہ شدں ہا للش شوہرخود گناہھان زاقل سی شوند چنانچہ در آنہا 
ذوشلہ است زنی کہ ہا شوھر خود سٔي سوزد لاش شوھررا از دوزۓ آنچنان 
کشید> سي آر۵د که مار گی رمارر! ازسورِخش بدرصسی کشد و بعد تا زمانی کہ 
مڈٹ ثوابش تمام نشو۵ زن ہا شوھر در بہشت سی ساند وھر زنی کہ ہا 
شوھرمرداء خود سي سوز خاندان خود و شوھر خودرا پاک سي کند اگرچۂہ 
شوھرشں قائل برھمن و ناشک رگذار و کشندنہ دوست خوں باشد لیکن بسبہیب 

ستی شدن زنں تمايی گناہھان شوھر ٭حو وزائل می شود زںرا بہتر ازستي 
سدن ثوابی نیست و ہار در کتاب مٹاکیڈرا اشارک بدین ماضموں است 


















کھ زنی کہ ہا شوھر خود در آتش می سوزك آن زن لہ پشت مادر خود و سد 
۰ ۱ 9 0 ۱ وک تک جو 
پٹہتٹا پد رخود وسہة پشہٹنا شوھ رخودرا ۱ پاکە مہ ہي گند و بطوري کہ ۵ر جانور 





گیرندہ و خورندہہ مار است و مار مر سان ہر آورد ج لق رد 
برں فچئینں زنی کە ہا شوھر خود ستي مي گردنں شوھررا را از جہنم ہر اور۵د× ہا 
او عیش وکامرافی سی کند و زی کە بدیں مراعید خلاف فریفتھ گشته بسوخئن 


خود راضی گردن ہا میمت شوھ رخود ہمکان معیّنہ کہ درآتجا بجہت سرزابندن 





ھیزن حاضر نمودہ آند آوردہ می شود بعد از آن ھیزمرا ہترتیب چھدہ با 


جا سمحا شتسشو ول سشممسچسوےە و پھاسوسمسدنڈوکوک-۔س٭جک٭۔اسپسعکوجات ساالہتثذت ما ہت میں مس ججچ ہش 


































اویا بکي ار بش آتش‌را ميی افروزں و مابیں ابنکہ برھمنای : نا سرن 


ت٣ت‏ جزع و فرع وفریاد فغان آن 
فقیرہ ر( بشنولد او با زحمات ہي پاباں در آتش سرزانں سوخثه می شود 
انفافا روزيی شخص انگلس د رجائی کہ تدارک سرزانیدن بیوہ زنرا آسادہ 
کركدہ ہودند حاضر گشلہ ہا زی مک گفنگو نموں که ہلک راي اورا از آن 
عمل فاحشتء کدورٹ انگیز ومالت آمیزماعرف سازد رن ہدش جراب 
دادہ گفت کہ ان نصیب وقسمت س است کہ از گردش فلک براميی 
من تقدیر گشتہ تغثیر آن ٭حال اس وگفت کہ ایں دئگء ھنتم أست 
1 سوختہ می شرم بعنيی ھندوبار‌‌ر! گمان آن اسثٹ کہ روم هر آنکسں کہ 
از قالبيی بقاابيی نقل کردہ خودرا ھشت دفعہ سرزانیدہ است دریں صورث 
درعالم باقی بعظیم تریں بضغت وبا ذات بریچہ بدرجاء احاں خراهد رسید 
درٹں حال آیا چە را تاب و تواں است کہ از خواندن و شنیدن 
گذارشاٹ نطو ک 4 عغش و مضطرب لگردد و از چذین قربانیہايی غر 
مرضیْہ رنااثته تعحجب و تعی رنکند آ× ہرس فریفذہ و سیر 
ساختھ کہ چنای خیال و گمانں ميی کنند کہ گوبا قربانیہاي مزئورہ مقبول 
خدا و باعثی ُجاثٹ آنہا خواھند بود و چون تہے ر زشتي و اسزاواری 
قربانیہاي مسطورہ درانقہاي مراتہب؛ است پس پادشاہ انگلس در تمامي 
ولابات ھندوستان کہ د رتحمت فرمان آن دولت اند حکم جاریی نموں که 
ہچ کس خودرا نذر وقرباں ہت نکد ویا دیگری‌را در آن امر شنیع 





ترغیب و اعانت نلماہد 

نہایست ہناہرگماں وتعلیماٹ اھل ھند بہترین وافضل تریں وسائل ٴجاٹ 
ندبر ونفکردرامورات الہي است با ریانمات وخود رزتانی یعلي بر وف غانْ 
علماي ھند تعلیم آنہا لوت که اصل شر أز ھیوليی ربدن ارت وميی 
گوہند کہ روج آدميی ذر۶ از ات خدا و نظربایں معال است ئٴە مرتکعب 
گناهھيی تواند گشت بلکە گناہ وبەیي انسان مّرد ارجسم است وھمانں 

















صلِ درم طرنل المیات ۹7 




























علاقہ کہ ریم با بد یافقہ علّت تمامي ڑب وذلّت اواست لہذا جد وجہد 
هر عارف باید ھمین بودہ باشد کہ علاتدہء روح وبدن راست و ثطح کند تا 
بدا سرچشمۃہ نور و بخشت کہ ہسہب حجاب بدن از آن دور و "۷ جرر 
گشته عود و بازگشہت نماید و بجہہت انجام ایں عمل باید کە آدمي سربگریباں 
فکرٌ کشیدہ د ربحرعالم فکرغوطہ دراو چنانں مد ھوش گرد کہ تماسي افکار 
وم سی مر کچ لپ یو رت 
ورزحمت و لذت زاٹل و برطرف شود و در کتاب اپنشد در باب این 
مطلہبا مسطور گشلہ کہ طریعۃ مستغری درباميی تفکڑ و غورگشتی ہدیں وجۂہ 
اس کہ آدميی کئے عزلت‌را گزیدہ ہر زانوھا وپاھا پا بہرنوعی که می خواہد 
نشلہ ولہ روزئەء بدن خودرا ٭عکم بسته ونفس‌را باہستگی کشیدہ مشعلرا 
در فانیس بدں خود از صدمعء ھرباں مرک بدین طربق >حفوظ دارں ٹا 
فانوس بالڈمام نورگرد۵ و در موضع دیگر ھمان کتاب گفتہ شدہ است کہ 
بابد عابد کامل روح خودرا از ھرفکرو خراھشن باطنی و از تاثیرات حواس 
خمستہ ظاھری محفوظ و مسدود داشتہ ہارا رامي و تسکیني م در انثظا رلوب 
درونی ۔خوٹ باشد کە در آن حال ح چاھمو ازہیا کو رھمچذنانں یی الخرة 
دردروں او ور طلوع خواہد نمود و در آن صورٹ ب٘عويی ي در موقع دیگر 
کتاب مزپور مذکور اسہت برمچۃ مانند برق ہاو دخول و حلول کرد در 
قلبش شعلطء آتش را بظہور خواھد رسانید و آطمد درمیاں آن خواھد بود 
و کسی کە بدیں مرتبه رسیدہ است از تقثیداٹ فریب عالم *جازي رھائيی 
و مانند باز دام گشنہ آزادي ہائثة بذاٹ مکڈ صيی گردں پس برامی حصول 
و وصول مرتیةء عدم احساس باطلي و ظاہریی کہ ھندوبائش معرفت کلي 
وکمال پاکيی میدانند بعضی از ایشان به بیاہان رفته درسیانں بیشۂ و بعضي 





چند لت ےُ اونعارا اخذیا رنمودہ د رحجرا ۶ ميی نشینند ر دیگريی نڈذ رکرلا 
سالہا ھ 5 ھے حرف ٹئیي زند و دیگريی ہک ہا در ہازوميی خوثرا ۱ بلند ساخنله ان 


ددر نگاء پی دارد د تا خشک سی گر ارہ و دیگريی در آفتذاب اہستادہە ھر رژزر در 
٣‏ 0 























طرنی الحیاك فصل رم 





اطراف و نزںبکی خرد لہ چہار جا آٹش سي افروزں ہمرتبدھ کە اندکی سي 
ماند کہ برپانں شود و دیگریي از پوس ند خود حلقدهاي آھنی گذ گذرآنیدہ 
وخودرا ازانہا آوتفتہ جہمت حرمست ہم وثواب خود اورا مقداریک ربع اي 
یک ساعت ہبادمي جنہانند ود ربعفی ارقات شخصي غلي نقیری را مستاجر 
می سازں که ایں در عوض او زحمت مذگوررا! بکشد وشخص غلي ثواب 
ایی عملرا بی درں آں تحصیل نماید و دیگری برتختی کہ متخہاي آھنی از 
زپر آن ببلا گذرانیدہ آند می خواہد و دیگري بطریق دیگر چخوں رن و زجر 
می رساندکہ بدان رسیلہ ہم عفو گلاہ وٴجات رھ درمیان خلئی حرمت 
وشہریٹا عابدی را جہتٹ خود تحصیل نماید ا زآں جماہ ہرھمنی کە خودرا از 
پاھالی خود بشاخ درخلتي آوعفتہ و آتشي در زیر سر خود افروزانیدہ بود 
بشص انگلس کە سبہب آن زجررا ازاو سوال نمودہ چئین جواب داد کہ 
صاحبا سہب ایں زجرو رحمت آن است کہ بدیں وسیلە ا رآتش جہُم 
خلاصي باہم وتخمیپنا چہل سال قبہل بریںن در شہر بناریں جوگيی ہوٹہ کہ 
ہسبب خود رتجانی بسیار در تمامي ھندوستاں اشتہاریافتہ بود و گذارش 
او بدیں منوال است کە چوں ۵× سالہ شد آغاز نذر و زیارٹ امودہ مڈٹ 
۵ہ سال بر روي خارھا خوابید و بعد بعزم زیارٹ مصتم گردیدہ زیارتگاھہايی 
ھندوسٹاںرا زبارٹ نمود و درزاوطہ بسیار بدي ملزبی گشت و دررا ہستہ 
نذر کرد کہ دوازدہ سال درآن ماندہ توب کند در آن اوقات از بدي 
و رطوبت حعر بدئش مقروے گشتہ کرم افثاد بعد از انقضاي یک سال راي 
آن ولایت ترشُم نمودہ فرمسوں کہ در زاوبه لش را کشود× جایش را بہتر سازند 
جرگيی مذکور ازیں امر رتفیدہ و خشمناک گردیدہ برای گت کە اي بد 
ذات چرا مرا درنور ریافقہایي پر لواب مضطرب مي سازي تمامی نفرینں 
می ہر تو ہا وتو٭عض بدین شرط از نفریں من خلاسيی خواھی بات کہ 
نیت و ریاممت مرا اماتان کردہ جال دھی کہ ثوابي بہتر ازیں تحصیل 
کنم یعني بابد کہ در پاداٴ ش این امربراي سن تختي بسازی کہ مزہايی 























اي از پائیں ََ آن گذر(نیدہ ہاشند تا معارم سازم کہ نو 

ی دانستند تر ئا بدا موائق و ۰ خر کر سا خہتٹب جوٹی 
مڈکورا زطربق نذرو رہاضت ماجاوزاز سی سال برآں سی خوابید و انگلیسيی 
دیئگردریک کوچچہ شہرملکلہ جرگی را دید کہ بر روي پوست پلذگي نشستد 
بازوھایی خودرا ہر بالميی سر نگاہ داشته بوں کەہ خشک و بی حرکشت گردیدہ 
ناخ تم چون جا بار درار از گشتہ روہ ور اہ / کثریت 
مکانی ہنی سی بردند وباسم -- ٠‏ +0 خلق ٰ او جمع 
آمدندي و بہتریں اطعمہ و ثمراِترا آوردہ ہوي دادندي و جرگی دیگردر 
آھنی سر ہبالا گذرانیدہ پرشید 











وقتي عزم زبارت نمودہ از تہ کفش مجنفہاي 
و ہزیارت رتا در اثناميی راد مفہا پاھايی اورا کوفته و جروم ساختہ از 
کرت درد حر ری سج سا سیر 
-- جمعيی رت ._ت۔ ' انکلیسی بایشان 
وعظ سی داں ودرھمان وقہت کو شخص واعظ ایں لمات جو 
جہانرا 2 قدر دوستا ں٥‏ اٰشں کہ فرزند یگانڈ۶ خودرا ١١)‏ : رزانی فرموند کہ نا 
ھرکس کە ہر او ایمان آورں ھلاک نشود بلکە زندگانی جاوبد پابد بیان وتفسبر 
اٰہی ہر وی چنان تائیر کرد و بمرتبہء مقبرول طبعش افتاں که کفشہارا گند× 
ورازخود انداختہ گفت کەه ھمیں است آنچہ مرا ازم ہود واز واعظ مذکور 
در تعلیمات اّجپل زیادہ متعلم گشتہ مسيکی شد 
خلاصة وسائلی کہ هندوبان بنابرمذھب خود مان دارند کہ بدانں اسباب 
جات خراهند یافت اینہا پند که مذکور گشله دریں صورت هر صاحب 
معرفسسدا ورحم دلي 1 آنہارا خواند و شنود هر آئینہ ہر حال ا گمراهان 






























































طربق العیات فصل ٹرم 





وادي ضاالت برحم و رافشت آمدہ افسوس ودریغ خواہد خورں کہ انسان 
ہعت مکر و ریہہا شیطا بی کا مرتبة بٹللالٹی و ظلمہت غری وگرفقار گشلہ 
که سردم ہسپا پاريی پوسائل مذکورہ ہ امید اٹ ہسته پنداشثه اند کہ بلڈور 
رر هھايی -- زور خوہ و از ظِِ ہے 0 اوھ گناہ وعطائی 
اھل فرنکستان گردید سلسله جئثبانں ھمان ر٠‏ رحم و ورافت سان حثیقي 
ا ولاپاٹ گشنة ازممالکف انس و مہ وغیر ہمیاں (پشان واعظان ره 
سہیل حی و طریق تجاٹرا کە در انجیل اظہار گردیدہ پانہا بپاں ساخته 
اند و بدیں وسیله ھرارھا کس ازاھل ھند وعظ اجیل رإ اسقماع نمودہ بیاريی 

باريی نعالیل از جاوہء ضلالت خود رو ہرتافته و بسبہب ایمای ن بیسرع سی 

جاٹ و استر(حمت درونی بافتہ یں حقیقی وابدیرا تحصیل کردہ اند 

الا ذکر مذامب اہالی مملکتٹا چینں مر وامت آن اھل و بیانں 

آن وسائلر! کہ بناہر طریقدہ ایشان عفو گناہ و جات واہسمہء آنہا اس 
٭خغتصرا ہیاں خراھیم نمرد بد تفصیل کہ اہل چیں در ولاباٹ وسیعی 
آنہا نہ بناہر قڑت: ژ‌ زور ایک در عدد نفویس 0 معالف عالم اس 
زبرا کہ ۷س “و کی مرتبہ سے ًَ 
کمال و ہمرتیڈء ماھربہں ۲ رسیدہ . 2 کسہا مذھب مائند 
ھندرباں ہظلمت ہك پرسيی گرفتار و منقسم پسہ 0ئ0 آند و اگرچہ در 
آواں سلف چنانکه از کتبا ایشانں قہٰمیدہ ےرم شود خدلي واحد تعالرارا 
شناخته اورا شالکطي بعني حاکم علی الطلای وطیدش بعلني آسمانں گفْلہ 
براو عہادت نمودہ آند نہایت العال ہہ پتپنی نمی ثوانں گذہٹ کہ معرفسلا 
الله حقیتی چناچۂ از نوم واولادش ہسابرملل سلف بایشاں نیز رسید 
ہوں درسیان آنہا تا کہ وہ صافے ماندہ ودرآان زمانں جۂ درجەء علم 














فصل درم طریٹی الٰعیای 7 


الہي رسیدہ بودند زبرا کە درکتب ایشان د رباب اہن مطلب خبرص ححي 


نیست وباوجودیکە درکتب قدیم آنہا کہ شوقینک و شیقینک سی 


گشتہ واز جملعء کب خمساء دیلیء ایشان اند بعضي ُلماٹ ثبت 
ومسطور ائد کە دالت ہر قدرت وعلم خدلي تعالیٰ مي گنند لیکن از 
مطالب و مضامہیں ھمانں تب معلوم و آشکارمی گردں کہ در عصرقدیم 
درمیاں اھالی چیں ہت پرستی انقشار واشتہا ربافثه عبادٹ خداي حقیقی 


ہبرطرف و ہرکفار کردہ بودند ومن بعد آن چفنان کہ سی گوبند نخستیں 





معلم اپشانں شخصي نوحيی نام ہوا 3 در آیام قدیم درمیانں ایشا حزوم 
کردہ ہوں نہایمت در بارتء او در کتابہاي ایشان مر و معلبري بافعسٹ 
نمی شود وشش صد سال قبل ازمسیے قانکفوتشہ نامي پیدا کشتہ معلٔم 
آنہا گردید و بقراريی که از کتبا آنہا معلوم وواغے می گردد شخص مذکور 
احادبہت و تعلیمات قدیمرا کہ تا عصر او بای مامدہ بودند فرھم آورںہ 
و اصالے دادہ با ازدیاد خیالات و تعلیمات خود در دو کتاب کونیر و شون 
ص٦‏ حت ۵ا۵ہ است کہ اطفال نسبت برالدیں و دیگری نسیےں و شخصی 
دیگ رچگونھ ہاید رفتار کلند و بچه طربقہا باید کہ پادشاہ رعایمت والیت بکند 
وحاکم انتظام دیراں و عدالت نمابد باروجوديی کہ در امورٹ دنیويی نصائے 
و تعلیمات نیکی و مفید داںہ ومٹزر کرںہ فاما در باب معرفہ اللہ و ہیاں 
صفات و ارادہ واوامر الہي شئەہ د رکتب خود اظہار نمودہ ودر خصوص 
بقانی روح آدمي و روز قیاست و جزاِي اعمال وجہلم وبہشت جزں 
صراِحلة بیاں و جہت حبٔ خدا وپاکی قلب خبري و نصبىحتي تکفنہ 
و رضامندي خدا و جاٹ ابدیرا حاصل نماید خلاصۃ در خصوص مطالب 
عمدندء مذگورہ در کنب او هي خبر واضے و صرٍےم بات نمی شود بلک در 























2 طریق الحیات فصل درم 
مس سح سح 
بعضی مواضع آن بمطالب مزبو ك رة اشارہ خفي رفله اس و بس و پناہر این 
نہ آن که قانکفوتشہ اہاليی چیں‌را باسوراتا اي وبخ٥غت‏ عالم جاردائی بلک 
ہاموراٹ عالم فائی دلالت نمودہ و آسمار‌را خدا دانسثہ صفات و امورافِر! 
برنداشست ہلئہ فرسوں کہ بخدابان پد ان: ھ2 سرع جصی نمودہ ہعض 
درنیکی و پسندیدگی ساوکا ظاھري ساعي باشند دریں صورت از چنیں 
تعلیمات و احکام ہراي انسان کە جہت تعیڈ ابدي وہجشست اخروميی خلق 
گشتہ چه فیض و نفعي ۔خواھد ہوں بلک بوسیلكہ آنہا نہ قلبش آرامی رنہ 
از عقوبات گناہ جات ۔خواہد پافست وہاوجود این باز اکثراھل چیں براو 
مار ایت ب او کت ریغب رخوں مي شما ا" بلکہ 
" نہ . جضزان حقیثيی قائل آئد وت ×0 
بودہ حتیل بسیاري از آنہا ہوجود خدا وبقاي ری و قیاست و روز جزا ہم 
و٥ر‏ ایام قانکفرتثہ شخصي لااوتثہ نام نیز درمیاں ایشان خروي نمودہ 
گشتہ تمامي عمررا درکن عزاہت ہسر بردہ اکثر تعلیمات خردرا ہر سہپل 
تمثیل ہیاں ساختہ اآست وھرچندي کہ دریں مذھب نیز جچخداي واحد 
تعاليلٰ اشارۃ رفذہ لیکی چوں تعلیمات آ ن بہ بہشا پرسيی دلالےت سے کند فلہذا 
3 آن نورحقیقي بازمنطفي گشتہ تابعائنش درظلمت ماندہ آند وراعتقاد 
ابی مامت کە بجسب العدد کمترازملت ٹانکٹرنثہ نت است 
مسا رس تو سا فائل و بارواحم شربر 
















































فصل درم طربق السا ۴ 


۱ مفارقت بن باقي ماندہ در عبإ جزاي مسٹوجبەر! خواہد دید ونظر 


بط ربقہ۶ء (یشان باید کە انساں جہت تحصیل جات نفس وھرا وسرتن خردرا 
مغلوب ساخله حسناتارا بعمل آرد ومی گوبند که طاعوکہ عبارت ازوا جب 
الوجود است خارب از خیال و تقریر است و کسی کہ خرواہعش حصول 
مرتبہہ چشت کامل و وصول ان دار لازم آن است کہ ربشاء ھوا و ھیس 
دروفِرا قطع و رنع گردانیدہ وازمال وملک دنیوي دست کشیدہ مشٹرل 
ھے باشد و ایام خودرإ چذان بگڈارں کہ گرہا در عالم نیست 
























و مذسہا سوم کك در چینں مشہور گشلہ مذھبا بودھہ اسہتا و ہودھۂ 
شخصیي معلبي بودہ کہ چند مدتٹ قبل ازمسیے دریکي از ولایاٹ ھندوستان 
دارد ومذھب مذکور درھندوستان سیما در ولیاتی کە دراطراف آن واقم 
آند اشتہار و پیرواں بسپار یافتہ چنانکہ عدد ایشا ال چندیں لک زبادہ 
از اشت محمد اند و شغضی فو نام کە یکی از مثابعینں آنں مذھصب بردہ 
ینا در سله ٠٠١‏ مسسإكحیء مذڈھسپ بودھهرا درمیاں چینیاں وعظ و ہیاں 
نمودہ بسیاري از آنہا معثقد مذھب مزبورگردیدہ اند ر تعلیماٹ آن نیز 
مانند ساثر ہہ بت پرسلی فاش ھدایت و دللت می گنی باکری 3 درہنتٹا 
خانہاميی خود بشکل ہودھہ سجدہ و عبادثت نمودہ اعتقاد و اقرار دارند کہ 
خدا در بودھهہ در صورت بشريی نماپان گشتہ است و سوامي شکل ہودھہ 
دربت خانہاي خود بتہاي دیگر نی زبسیار و بچخدایان بزرک وکوچک افرار 
دارند لیکن عالمان و کاهنان ایشانی عالمر! خدا دانئستہ و بتعلیم خلائس وحدة 
الوجوں معتقد گردیدہ مي گوبند کھ خدا وعالم ازحیثبّت اصل پکساں است 
انسان بعد از آن کە مڈتہا از قالیی بقالبی خواہ بابدای حیوانات و خواہ 
باہدان انسان نقل کردہ باشد آخرالمر بمرتبعہ آرام کلي رسیدہ و بذات اتحّاد 
بافته معدوم خواھد گردید بعنيی مردم ہاز ان ذاك و نُس کی کە از آن 


,.9 99 <ڈ-‎ ٦ 

















ك۳( 





طرق الدیات ٠٠"‏ ست 





خروي نمودہ با از آن اند عود کردہ مانند قطرۃ درآن غرق خواہئد شد 
واہنی مرتبہ را | درجەہ اعلاتریں بچشت ودرغایت عظیمتر از بچشت بہشت 
عرم ات سی کاو تار ات مضہ 6لک رر وبائل غات ھا 
سد ای تھرکین ۰ لان اھ رات مال اٹ 
رفثار گند و قطع نظر ازینں د ر گوشھھ نشسته عزللت و سکونتارا اختیار 
نماپد وھ رخراھش را ازٹروں خوں قطج نمودہ ہمرتبتہ عدم احساس باطلبي 
و ظاھريی رسید و در حیليي کہ آەميی ہایں درجه واصل وماندد سنکف ي 
جس و حركکف گشتہ باشد د رآن حال بناہر زعم ایشا باعلا مدارے کمال 
رسیدہ ہا ہت ا تھا۵ یک زیادہ و بہشثت خو مي ََ فائیز 
خواھد گشہیں و ہہشت ابشان از قراری ک ميی گویند چنیں است کە 
گوہا باغ ہسیاربزرگ و وسیع و خوش و نعیمي بودہ درختای آن از طلست 
و مرغانں خوش العان طلايء برشاخہاي نشیمن گزیدہ با وا ئرم و داریہ نغمه 
سرأميء سی کذند و ھوایش عطرہیز و آب آن کہ از وسط باغ سي گذرں ل ہام 
الدیات و شرِاب طہور است ود رآنجا هي تاریعيی رٍہ ندارِ بلکہ دامًً روز 
روش است وچگونگي جہلّم ای است کہ آن کساں را کہ بآنجا مي اندازند 
پارہ پارہ کردە با ارہ آازمیاں بریدہ د ردیگہاي سرۓ شدہ ہریان می کنند وایشان 
در آتجا عذابہا و زجرھاي بی حدٌ و نہایت ۔خواہند کشید تا باز ہر زمیں آمدہ 
.2 قالب گنند بہرحال ھرچندي کہ اھل چیں سە فرقه ہودہ هر 
از آنہا تابِع یکی ا زمذھسب لال مزیورہ آند اما چوں ہچ بک از آنہا 
تن + و آداب ظاھریی بہت پرستي اسحکام و ثباتی ندارد 
مہذا اکثر عادات و تکالیف عباداٹ ظاهریٰ درمیانی ھر تہ ملت مطابقی 
و موافقی آند بعنی آن عادتہا از جانمب پادشاہ ایشا سقژر و صدور گشتۂ 
اھل مزپور بئابر آنہا بہ بتای خود س“جدہ و عبادت مي نمابند از ایی قرارکہ 
در روزڑتاميی ٭خصومۃ و روز عید بخداي آسماں و ذر روزھاي دیگر بخداي 
زہیں و در روز دیگر بچخداي بر و در روز دیگر بچخغدايی جنگ و در روز دیگر 

















فصل درم طربق العیات -. 





باروا ے علاصر اربعه د 230007 بخداپانں دیگر ہا تکاایف و نماڑھا قربانی 
کڈرائیدہ سجدہ و عبادك سی گنند واکثري ماورايی خدایان مذکورۃ خدایاں 
مخصوصة نیز دارز نيد کہ آنہا ر بنا و امیدگاہ خوں ساخنہ ٹر روز در وشت 
غروب آفتاب سجدہ و عہادثك سی نمابند و قربانیہايء کہ در ایام عید 
7 بتہاي خود می گذرآئنند گوشت و طعام و میرھا و گلہایند و پیش از عید 
نفاو رت نگاہ سی دارند و غسل کردہ رخوت خود را تبدیل سی کنند تا 
بچہسادا انجام عید پاک ومن بودہ باشند و بعد ازآں کہ قربانیہای مذکورہ را[ 
ہا نمارھاي مازرہ بە بتا خود عرض کردند خودشان آنہارا را سی خورند وانواع 
ََ عیش و نشاط و لذات وانبساط ٭جازی را در آن عیدھا ہعل ٭يی 

و مَاوافَ قربانیہاي مذکوہ نمازهاي معیّنه نیز دارند کە در حضور 

صورت و شکل بثان خود مي گذارند و کندراخورسي کلند و بر زین افتادہ 
۔ چبہەرا جخاف ٭يی سابند ودەر پیش آنہا چراغہا ٭يی افروزند وبجہت 
حرث پان کاغذ زرمي سوزند و دروقت عبادت مائند اینہا دیگ رچیزھا جا 





برحال خود شامل و 'جاتر! حاصل ثمایند لیکں ابی کہ با چنان وساٹل 
که ہیں پرسان مذگورۃ × امید جات را ہر آنہا ہسته اند ابد اٹ حاصل 
نُمیي ثوان ینتج اسیںی وما 21 ر ھمیں فڈرد رإ 
ہب رسبیل اخلصاردر 7 ن موقع ثابہٹ 7ھ خراھیم ساخت 

ازمطالبي که تا حال در باب مذٰاسصب مور ۔سطورو ہیاں گشلہ معلوم 
وتکالیف و طہارت و زبارت رو روز وقریائیہاقہ فسم دیم: نذرو رباشات و ھ2 
رعانیہا قسم سرم ٹنیی رفذاریی و حسنات قسم چہارم گوشہ نشینيی ومستغرق 
جرغو رر تٹفکڑ کمن آست راکرد آرمیٹی ثداشعا کھ دررۃ این گر 
وساثل اتی ۶۸ء ٹیبتا رت زبرا ھم از آن که سابتی بریٰں در 


٦ 














٤‏ طرنلق العیات فصلی درم 





خصوص گناہ وعفو آن ہیا و ثابت لمودہ ام رد" از چگونگي تعلیماٹ 
و عادات مذاسہا ہہت پرستان از قراريی کہ گذشت بہ رصاحمہا معرفتٹ 
حفیقت جر بالکلیہ راغ و آشکار خواہد بر۵ کہ وسائلی کہ یت 
مزپورا چہنٹا جات 5۵ رگشتہ بالثمام باطل و خلاف اند کم بعلت آنکە 
فقریہ مذکورہ دیگر زیادہ توجیه و توضم پاہد در ایں موفع ہرسبیل اختصار 
ہذکرو اظہار کاہماٹ چندي مہادرٹ خر اھیم ورزك بدینں تفصیل که علأت 
آن کہ ہمت پرسقان سی پندارند کہ ہا وسائل قسم ال و دوم گناہ عفر ونجاٹ 
حاصل می گردد ھمینں است کە چوں خداي خی وسقڈس وعادلرا 
نشناخته اند نلہذا کّ و کی گنال چنان کہ سابقاً بیاں گشته ہر اپشان 
پرشیدلہ و پلہاں است بعني آنہا ہاوجوہ عقل وکماليی 5 بعضیي از ایشان 
در علوم وامور ۵نیوثہ دارند ہار پان مرتندء 'معرفستا و فہم وتوت اك کە 
مےل صدور گناہ باطی و قاہبا انساں‌ را دانسته دریافت کردہ باشند کھ گناہ 
٭غالفنت دروني انساں است با ارادہء ا ہي و غروروھوا دوس بد وخواعش 
و اذکار الائقة کہ شا ربرگ آن است گناہ ومکروڈا و منفورخدا اند بلکە 


گمانی بر8 آند کە گناە چیز ظاھريی ومصدرآن ہدں انسانں اسہتں نظربایں 





چنان تصورسی گنند کہ گناہ ہا نماڑھا و غسلہا و زبارتہا و نڈوز و َ 
یب ےی سوہوہیتھ چپ سی تہ 
صاف خی وہ ران 7 اك وہ ۱ او ال . ظا 4 رآ۵ "۰ 





بہرکس وا وروشن است کہ ہا گذاردن نماردني چند وبا غسل و طہارتہا 
و روز وزبارتہا قلب ۲ ھوااس بل آدميی عیر و خربی تغثیر و تہدیل نمي 
بابد و شخص ہدکارو يی انصاف وہد خر بعد ازفیصل و اجام نمامي ی ایلہا ہاز 
در ھمانں صفاتیٹ و سلوک ہد که قبل داشتہ خراھد خ0 .02 ناپای 





قاب ابداً مقبول خداي مقنڈس تخواہد ثشت وبجخت و جا را خخواہد 
دید قطم نظر ار این آیا کجہ طریئی گمان يی ثوانں ہرں کە اعمال مذکورۃ ۵د 


5 2 سسسمسہسے ممجسسود) جوویے سے تم ےس جتردیا طحچ جج 

















فصل رم طربق الحیای ۷ 





حضور خداي عادل ومقڈس پاداش وکٹاریہ تمامي آن گناهاں بیشما رک 
آدم در عمر خو کرہ وت گشت و حال آنکہ وسائل مذٔکورہ ہديی 
و تفصیری‌را کہ ا زکسي نسہں شب خصي دیگر وثوع یافته در نرد مردم و حضور 
ھر حاکم رفح و ساقط نمی سازند ت اظہ روھریدا است کہ آنہا در حضور 
خداي مقّڈس وعادل وحاکم علي الطلاق باعث آمرزش مُناهھاں وموجب 
عات نو اآھند ود و ۔چفانکد با نمازھا وطہارتہا و غیرھما ھمہزنان رسیلعء 
نذرو رباست و خوں ار جائی نیز عفو گناہ و جات حاصل ومر بشر نمی گردن 
زیر دراین صورت کە گناہ نه ارہد بلک از باطن یعنی از خواهھش و افکار 
وھرا رھوس فاسد و تبیے انسان صادرمی گردد پس کون دمکن اسہتن کہ 
آدمي بنذ رھا و رہاضتہا و خود رجا ھا خردرا از گناہ پاکف ردروں خردرا از 
آلردگیہا مصًٌا سازں ہلک از آنہا ٭حض ایں صادرمي تواند شد کہ دربعضي 
اوفات مانع ارتکاب عمل گناہ ظادریيی آدعي گردند وا گذاه باطلبي ھرگرہاآنہا 
رشحم خواهد شد و قلب انسان ہوسیلەء آنہا از خراهش‌و شہوات تبیعہ پای 
راھد گردید چنانکە ا زگذارشاٹت جوگيی مذکو رنیز آشکاراست کە باوجودي 
7 مشل انجام نذروخود انی ود رآنہا مسأےکم بولہ باردرونش ا رآنش 
خشم وغرورخالمي نگشنه بر رای کە سی خواسث در بارہء او ٭حبمٹ ومراعانی 
نمودہ باشد خشمناک گشلە ہراو نفرسن کر چنانچە اگربالفرض مریضی خودرا 
بزند پا بوجہ دیگ جو رنے وزحمت رساند ہدیں وسیلہ مرش خفیف ورفع 
عفراهہد گڈشت بہمان قسم مجال است کہ با دواي نطر و ریاضمت و خود 
رُجائی مرض درو آدمي روي ببہبردي نہادہ گناہ عفر گردد و چنانکہ دزدِ پا 
تام الطریق یا بد کرداریي خودرا ہا ریاضت و رنے وزحمت از باز خواست 
لائقہ نمی تواند رھانید ھمہچنانں وافے و مبرٹن (ست کہ رباست و خود 
رنجانی ھرچندي کہ درانتہاي مراڈ 
کا اریھ گذاہ خفراهد گردید وکسیرا را ا زبازر خواسست أ١‏ 


مب ہودہ ہاشد باز درحضور برورںار عادل 





و مقٹذڈس پاداش و 
خلاصی تخواهد بخشید ونظر بای یر ہش خداوندگار عالم و عادل بگناہ 














طربی العپات فصل دروم 



















































سواخذ× خواہد کر و مخاوقي را درایں امرعظیم مدخلیّت وقدرنی نیست 
لا آی کس کہ با زخواست گناہ خودراإ لود کردہ رہاشت و زحمت سی کشد 
نه آن کہ ہدینی وسیاہ ثوابی بعمل آوردہ بلکه مغروربيی 1 ی نمو۵دہ ءرلتکب گناہ 
فاحشہ گشلہ است و چوں آنں کس ا و قوّتہائیيی را کہ می بایست عض 
بر وفی ارادہ و احکام الہي صرف مذد ہناہر رايی و خراعش خر ہمصرف 
رسانئیدہ لہذ١‏ گناہ خردرا مضاعف ساخثته اسستا پس جاں خردرا فدعء 
گذاد ساختش در مرڈبۃ بہہ قتل نفس وگناہ عظیم است و آن کڈ در رخصوص قسم 
ت عبارٹ از حسن سلوکف وحسناٹ است وبعضي از بت پرستانی 
ہر تعلیمات خود آنہار! وسائل و باعثت جات سی دائند در مقصد ال 

ان َ 02 بیان و ثابہت گشتہ کە هي وجہ امکان ندارں کہ حسنءه پاداش 
و کھارتء گناہ رباعث جات گردد لہذا از البات آن فڈرت در ان و ميی 
گذریم وآن کہ قسم چہارم کە عبارت ازعزلات ومسلغرق "ت۳ 
است بہرکس کہ خداي حفیقی را شناختہ وبمرتبدہ معرفت الله حتیقی 





رسی۵ہ ا اأُسہت ید بدن وسائل عو گناہ و تجاٹرا ا| حامل نی ثواں 
نمو حلیلٰ اگردر این ہر ای اندیشت قد ی بعمل آید عقل “بے نی زدریانت 
خواھد نموہ کہ پوسائل مزپورہ رسنگاريی حاصل نمی گردد زیرا کہ گمان م زور2 
علمايی ھند ر چہنں مبنيی بر تعلیم خلاف ٌَ الوحود اٰست ر چرنں نظر 
ہمضموں آباكٹ کلام رافی و دلالت عقل >سیے نسابی تعلیم مذکور خلاف 
مض اِسكت لذا وسائل انی 1 ران مبنيی گشله نیز خلاأاف و باطل 
آاسں واسن مڈعا ]اي و آشکار استی 5 ہاید انان ں ہا خداي خود رابطہ 
و علان۸ھ ہیاہد زیر اتا آنرا ۱ ذیائته تےەصیل لنمودہ أآستن ھ رآئذہ دراینں جہاں 


و درآن عالم ناجي 7 کندیا رنميی تواند گشہیں ٹہایھتٹ علاقدء صربور ذ۵ بہدیں 





وجه است کہ گوہا چنانکہ قطراء بدرپا رو آدمي نی زبذات الہي عود نمودہ 
بط : ۰ ٭٭ 757 ا 7 70 - خْ 

معدرم گر زیر( کہ انسانى جہہٹ با خلق شدہ ہناہرایں روحش خواہ در 

حالت نیک ہختي وخواہ درحین بدہختي ابدالباد موجوںد و باتی خواھد بوں 




















طربٹی العیاك ۸ 








بلک علاتدہ مذکورۃ ہدیں مضموں است کہ ارانتء انسان با ارادةء الہىي چذانں 
موافئنی و مکل شود که معض آن چیز طلبد و خواھد که مطابق اراددہ خدا 
باشن و خوشنوديی وعنایت الہي بدینں وسیله یوما فیرما دیگر زیادہ شاہل 
جالش سنہ صاحعب؛ جغت کليی ومالکف جلال یی 87 دار بغا گردد 
لیکی تا بدان درجعۃء علاقہ رسدِ ازم آن اسننا کہ پیش از ھمہ گنادش عو 
و رفع 7 درونش ارناپاکی گذاہ پاکف شو۵ پس بھ رکس یہ طالب امت خو۵ 
پاشل ازم ہل وجب اع ار ہابٰ فک کر وغور لماید وکسی کہ سر 





جیب نفگُرکشیدہ در خصوص اٹ پاکف اي وحالاث دروئی خود فکر 
درس نمود٭ است ھرآئنه گناھان وناپاکی قب او و افکاروھوا رھیس 
بدیي کە در باطئش مستور و خفٔي اند ہر ومی آشکار ومعلرم خواھند گشتں 
رائرعاقی خلت را پر گلا عق تاغاب سرد اباغاز سور 
. تیر وتار نساخثه است 220. و شبہ خراهد نہمید کہ خدايی مظڈس 
را با همگي ای ناپائيی و گناھای کہ ری را | حاصل است اہول تُخواھد فرموں 
_ بعلت آنہا ازخداي تعالي دور و*)جورگردیدہ مور با زخواست ائظہ 
خراهد گشت پس نثجہہ غور و نفگر حقیقثی اس خواھد ہوں کہ انسان 
ہوسیلہء آن از ناپاکی دروفی و گذاہای خوں خبردار و طالسب و راغسبعفو ورفع 
آنہا گردد نہ آنکہ باعث عفو گناہ و حصول جات خالاسہ بالٹمام واغے وآشکار 
است کہ عفو گناہ و نجانترا ہوسائل مزپورہ حاصل نمی تواں نمود و آیا جە 
و امکان دارں که ہت پرستانں باوجودی که خداعي حفیقی را نمی شناسند 
بازچناں وسیله و طریقي را بہم رسائندکەموجب رضامندي خداوندي وباعف 
تحصیل جات باشد 
صنئی نماند کہ وسائل عفو گناہ ونجات سائرمذاهب وملل بت پرستاں 
نیز از جمذء ھمانں وسائل مسسطورہ ان از اہن قرار کہ آنہا ہا ھمان وسائل 
پا ھی با بعضي از آنہار! جہت تحصیل جات مذکور ساختہ آند و تعلیىات 
وعادات عباداث ایشان نیزیا موافق مذاھعب فوق الذکریا ہدتر 20 








پوت ۓ ‏ سہ ےچ مورںےگکھمےیے جہ جس تبحص سی ک‌کسے۔م_مسسحچ سے حم 

















(۶۸۱۹ 








طرلفی العپات فصل درم 





ال چنان کہ بعضي طرایف ایشان ہمرتبعہہ بادیہ پیمايی دشت نر 
و ظامہت گریدہ اند که شیطانں واروام شر بررا نیز پرستش و ستایش يی 
نمابند و بعضي ا زآنہا هي طریقه ومذھبي رو عبادت معاله نداشلد عم رخرد 
شاررا مانند حیوانات لا بعقل می گڈرانند لہذا ازاحوالات و عاداكہ زشت 
واتیے طرائف بہت پرستان نیز وافے ویقیں می گرژد کھ مذاہمبا و طرق 
ایشان نه آنکه احوال آنہارا بہترو خوشفر و بجادنء جات و رسلگاريی ھدایت 
نمودہ بلک بدتر و ذلیل‌ترو از خداي حفیقي دور و )جو رو مستغرق دربايی 
ضلالت ساخلھ است ۵ زان صورت کە بطلان و خلاف وسائل نات مذکور 
گشلەہ مذاھب ہمت پرستان ہیاں و ثابت گرد ۵بد رویيی توچّەرا بدیں محمدي 
آوردہ خواھیم دید کە چه وسائل جات درآن بیان رعیان گردیدہ است 


مققصی سی ٤‏ 


مشتعل است بذکر وسائلي کہ بناہر تعلیم دیں اسلم 
عفر گناہ و جات واہستتہ آنہا اس * 

اھل معالدي نظر بمضموں قرآن و ساث ركکذمب خود مر و معلرف اند کہ 
انسان درحضور پروردگار گناہگار و بعل۹لت گناا مستوجب غضب وثرواخذتھ 
خداي ہار گشته وتا ان عفو و آمرزیدہ نگردد ھرآئنه جہلم انداختہ خراہد 
شد نظر بای چنان کہ ں رادیان ساثرملل ۵2 مچناں دردیں محمد نپز عمدہ 
ٹر مطلب وتعلیم ھمیں است کہ بابد آدميی بیک وسیلہ و طریثيی عو گذاه 
و رضامنديی خدا وبضشت حقیقي و اہدیرا تحصیل کند و وسائليی کہ بناہر 
دیں ٭حمّدي عفو گناہ ونجات بواسطہہ آنہا حاصل مي گر۵دد ہر دو قسم اند 
سم قسم آڑل ثواب وحسند وطہارت و غسل و نمارو رہ و زبارت و تلارت 
قرآن یا بعضي سور آن و قسم درم برحەمت الہي معثمد و امیدوار گشتی 


























فصل درم طرنی العیات 7 


وٹوبہ واہمان و شفاعست سمد است چوں !مجموع امتان محمد وافے ر رون 
است کہ وسائلی کە جہہت تحصیل جاٹ در فرآن و کتب احادیت خود 
کی اوت گاتماونائل منکوط نہ ہیی ازشت ای کل رو پک 
زم خودرا مصمُم 7 تفصیل انہا ساختیم ازیں قرار 

آنکه وسائل قسم ال اسہت ھرکس کہ اینہارا ہا آن وسائل کە د رمذ امب 
بت پرستاں ہیان وثبت گشتە مقابله نماید ہزودي خراهد دید و دانست 
کە اینہا نیستند مگر وسائلی که بہت پرستان نیز اٹید جات خردرا ہرآنہا 
ہسته آند دراینں صورٹ د راہ سنا جہسمت استدلال بطلان وسائل م۔ذاھعمب 
بہت پررلٌيی مسطرر داشتذہ اہم بدیں وساقل دن ص٭حمدیہ نیز راجع و بطان 
اپنہا نیز ہا آن بوضوے و ثبوت می رسد بعلي سابق بریں بیاں ان ومدلل کشتہ 
کد حسلات چوں از جھما۸ہء واجبات اند لہذا ثوابيی نداشته و باعمتا عفر 
گذاہ و جا .۰ ی تواند گردید رڈھمچنیں درآن موضع به ثبرت پیوسلہ کہ 
برای ھي ک و انان ندار۵ که زیادہ از وا جہات بعمل آرد وچوں نفس امارہ 

802 ازطفولیت غالبا وخ ران و ارادتء او مغالف ارادتء الہي گشلہ 
کذاہگار است و بہمینں دا فرت روحشں ضعف بائلہ پس این مرحله 
نیز برای ھی کس ممکن نیست کہ واجبات را بیٴنقص و تصور بالجام رساند 
ٴ٠‏ هي بھری نیست کہ احکام و آراد:ہ ا ہیا چٹان بجا آوردۃ باشد ە 

رتمامي ی عمرش ھےہ بچہ تجاوز و گناھ ہی ازاو صادر نگشتہ باشد ہاکه چنانکہ در 
٠ ۱‏ آیات م۔بیٔنات ىت ماظذاسہ ان کرریدہ تمامي مردم د رحضو رخدايی 
تعالیل قاصرو گلادگاراند ازآن جملہ آبات ۱١‏ و۲ باب ٢‏ نامدم باەل روم 9 
کہ در آنہا چنیں مرقوم اس گه جمه گمراہ شدند و ھمع بیماہ گشتلد 
دےے کس نھست کہ نیکرکار باشد یک کس ھم نیست تممی گناہگارودر 
ستاپش خدائيی فاصراند و سعدي نی زبہمان مطلب کہ آدعي کناھگاراست 
ىي او غیرہمکن کہ چنانکہ باید و شاہد واجباٹرا باتجام رہ 0 آز عہل×۶ء 


و بر 
عبادت بد رآید مقر بودہ در دیباجعء گلستان گفته است بیت از دست 




















5ھ 

















کہ ہرآپد * کز عہد؛ہ ت تَ * بندہ ھمان بە کہ از تقصیر 


و زبی 


سو عذر ہدرگاہ خدا آورك + 
آورں ٭ عاکغان کعبدء جلاش ج6 معترف کە ما عبدناتک حقى 
عبادتک و واصغان حلیدء چمالش بح رمنسوب کہ ما عرفناکا حل معرفتک 
ومچنذیں دربکي از قصائد فارسیعء خود در مقام مناجاٹ سي گریل * فرن ٭ 
کرٹی تو اتجە شرط خداونديی ِ ہود ٭ ما درخورتو ھچ نکردیم رّنا * دریں 
7 2+" نساں‌را ! آن تاب وتواں مي باشد کە زیادہ از 
واجباٹ بعمل آوردہ براي خود ثوابی تخصیل می تواند کر باطل و عاطل 
است و اذعابي مزبوررا ٭عض آں کس خواہد کر کە در خصوص کیفٹیت 
واجباٹ و عباداٹ اي ف٤‏ رصحم و دقیقل نکردہ و بم و کیف آنہا بدرستني 
نرسیدہ باشد بلي اگر چنانچە بآدمي نقط بعضي پا چندي از اعمال حسنہ 
واجبا ہودندي و اگر می پایست کە خدارا زڑ نھرست و تا سرتبدء معینه 
دوست ۵اشله عبادت نمابند درآن صورث گمانی سی رنت کە شاید آدمي 
از مرتبەہ مذکورہ گذشته زیادہ از واجباٹرا عامل و ثوابی را حاصل نماید لیکی 
در این حال کھ بابد آدمی در تمامی عمر۔خود خدارا بقدر امکانں دوست 
داتہ بعبادئش اقدام نماید ومسیے نیز اشارہ بایں نمودہ چناں کە در 
آپاٹ ٠۰‏ و ٣١‏ باب ٠١‏ مرقس مسطور است فرسوں کہ آن خداوندرا که 
خداي تست ہا ہەگي دل خود وھمگیي جاں خود وهمگيی خیال خود 
وھمگی توانائی خود دوس دارو آشناي خردرا چوں خود پس چہ کس 
زیادہ ران ہار و اجب ولازم است می تواند کر پا کدام شخص در نزد 
خدا چنان ثوابی را کسب خواهد نموں کہ کفاتء گناہ و باعت ُجائش گردد 
بلکە ھمگي مردم چنانکە ساہبقا بیاں گردیدہ درحضور پروردگا رمقصر و گناہطگار 
آند لہذا بثواب و حسله معتمد بردہ امید جاٹرا بر آنہا بستن زھی خیال 
خام واندیشہہ خلاف و باطل است و<مچنین وسائل دیگر کہ از قبیل نمازھا 
و طہارتا وغسل و روزہ و زبارٹ وغیرہ باشند باطل وہ اسکان ندارك کہ عفر 








سسمسمہسمم ہے ویو رسس سے جم حر سے سے سیر و حم چیک سجتح 

















فصل درم طریی العیاٹ ۳( 
َََ 


گتاء وجاٹ وابس ۸ء آنہا پاشد بای کہ در اواخرمقثصد گذشلہ بیاں و ثابہتٹ 





امام ز ‌العاہدیں در ورق ۲٦٢‏ کتاب حن الیقیں مسطور گشته که ہا الہيی 
صدایم قطع شوں وباہستم بعبادت تا پارہ پارہ شود پاھاہم ورگوع گنم از ہرای 
پر کشد و خاکف زمیں‌ر! ‌ٰ کررم در طرل ک۸ ر خوں راتا غاکسٹر بیاشامم تا 
آخر روزگار خوں وترا آیاد کلم ن٥‏ ا0 ن احوال آ تا 0 ماند× شوں پس 
م7 زگناھان ۰- ح آمرزید 8,0 
مشڈرٹشا پو شرم و عفو خواھی کرد ازمن در هلگاميی کہ مسکی عمُو نوگردم 
پس این ھرگر واجب تخواہد شد از براي من باستتقاق وئە من اھل آن 
خواہم شد ہر سبیل وجوب زیر کە جزاي من در اڑل معصیّتي کہ تر کردم 
آتش جہلم بو۵ ”خفي نمائدکه حدہتا مرقومبخلاف وض۵ آق احادبیت آصسدن 
کہ مضمون آنہا سشثمل ہر ر بیاں ثواب نمازو روزہ و زبارٹث و غپیرھا اآاسٹكش؛ 
لہاہیٹ کسي کەه آندئي از احادیت مد رباشد از این ۵ہ رحلۃ تحیر ی غراہد 
کرں ز برإ کە احادیست منتلفک پکدیگر ہسپا راند وا کے ممنٌدیا نان دارند 
کہ عو گناہ ا را ہوسائل مدٰکو را حاصل تک خراھنٹ کرن ۱ ز ھمانىی وج اسہت 1 
مائند ہۂ پرسثانں بکیغفبثت گذانا بدرسنيی نرسیدہ و آترا ر| نفہمیدۂ سہلش 

می انگارند و آنرا معض ظاہري می شمارند و نظربایی چ چنا سی پندارند کہ 
گزاہ چرں لگوء باب نْسلة - بر أشتد سي شوں چفان ۹ کے 12 پسبلہہا غسل 
جات ارانتء انسان پا : ک1 داحتا اف ھن ارقا کے در 
فصل گذشته منص ہیاں دن گشتہ نہ محض عمل ہد ہلکد ھر فکر ر قبیے 


وھوا وھوس ناشاپسلۂ نیز گناہ ُآست ایں مرحلہ ہر امت ٭حمّد پرشیدہ 














(“۳٣‏ طربل العیاتِ, تصل درم 
و٭خفی ماندہ بمرتبدہ کھ خواہش و نیت وفکر بدرا ھک گناہ حساب نمي 
کلند چنال در ورق ۰۷ جلد انی حیات القلوب بدیں حر مکتوب گشنہ 
کہ خدا محادرا ندا کر کہ ہر کہ از اتا تو گناہی را قصد کلد و جا نیاورد 
براو نمی نربسم واگ را آورد یک گناہ ہراومي نوبسم وھم چنینں ٹر صفہتھ 
× وری ۰ہ کتاب عین العیوۃ ازامام جعفرمنقول است کہ *حمّد گفتہ کہ 
چوں ہندنہ آرا۵نہ حسنه می کند اگرآن حسلذەرا زکرں !مض آن نیت 
خپرخدا یک حسلہ درنامہہ عمل اومی نویسد و اگر جا آورد دہ حسلہ در 
نامہء عملش می نوبسد و چون ارادتء گناھی می کند اگر جا نپاورد ہراو 
چیزي می نوبسد و اگر جا آورں تا ھفت ساعمت اورا مہات سي دھند 





و ملک دڈسہیں را( سہتف کە کائنب حسنات اسےتكتی ہملک داوستا چہہا گەه 
بکند کہ یں گذاەرا ٭خو گن زبرا کہ خدا می فرماید ٦‏ ہدرستی کہ حسنات 
سیّاٹرا ہر طرفب ي گند یا شاید استغفاریي کند کە گناعش آسرزیدہ شوں 
و آزھین بی خبريی کہ از قیفیؤت گنا و واجبات ایشا‌را حاصل است ین 
صادر گشتہ کہ د رآیات قرآنی ذکریافتہ کە بعلأت حسنءہ و صدقد و نماز گناہ 
عفو و آمرزیدہ می شود و در اکثراحادیت نیز بطول و تفصیل ترڈیم گردیںہ 
ار قول ام 0 جعئر در صحّےدع ۲ ورق ٣۴‏ کتاب عین العیرة مرقوم اس کہ 





ھرکه دو رکعت نماز ہگذارد و بداند که چه سی گوبد بعني قراعت واذکاريی 
کہ سی ۔خواند متوئّه معاقء آنہا باشد چوں از نمار فارغ شود بر او گناجي 
نمائدہ باشد روھمچئیں در ورق ۱۹ کتاب مذکرر از قول علي مسطرر گشتہ 
کہ ھرکە چہاریک شبي نمازکند پا یک شب تمامرا گاہ ہذماز وگاہ بتلوت 
قرآن وذ کر خدا اشتغال ورزد تمامی گناہائش عفو و ثواب بسیار باو عطا 


گشتہ حق تعالل بملالکه خواھد فریرں کہ اور در بہشت ساکن گردانید و در 

















فصل درم طریق العیات . ۶ 





صفعےرء ٢‏ ورق ۴۱ر ورق ۷ کتاب عرۂۃء محمد ابرژھیم اصفہائی ذکر گشنہ کہ 
تسبیم فاطمۃ افضل تسبحعات و نماز جعفرطیاررا فصیات بسیاراست چنانکہ 
ھرکس آنرا فراند و ابںرا جا آر۵د از قراريی کہ در حدیت است باعف 
ودراوراق ×٠۷‏ و ٭. کتاب عیں العیوة متفن ہرھمیں مطلمب ازامام 
جعفرلہ حدیت منقرل امت کہ ھرکس فاان سور قران را فالن قدر کدواند 
و ہثراد بکي از آنہا مداوست نمابید خداي تعالیٰ تماميی گناھانشرا عو 
و شفاعت اورا در بارن۶ دیگران قبول فرسوں× اورا بی حساب داخل بہشت 
راھد گردانید ر در صٌےدھ ٢‏ ورق وہ تاب مذکوراز امام ید ہاقر۔نقرل 


از دنیا گرداند و ٹرورق ۲۱۱ از جعفر منقول است کہ ھر کہ سور۶5 سال 


صيےعء اوٍِل ورگ )۴( ھمانں کتاب ارٹرل امام جعفرمنڈول اسہٹش ک۵ ھرکس 
سرہء قل هر الله احدرا صد مرتبه بخراند گناھانی بیست وپنے سال اورا 
خداوند عالمیانں می آەرزد ودر بہشت درجۃہ عالي خواهد داشت ودر 
صفےء ۲ ھمانں دزق ازعلي منقرول است کہ محمّد گئں کہ هر کہ دروقٹ 
خواب سورہء قل ہو الله احد را بخواند گناہ پاجاہ سال او آمرزیدہ شود ودر 
ورق ۲٦٢‏ ھمانں کتاب ازامام جعفرمنةرل اس کہ ھر کہ در شبانہ روزیی 
چہں گناہ گبپرہ کند و لمات استغفاريی ید در موضع مذکور مسطور گگشتہ 
کتاب ہار ازامام جعفر منٹرل اس کە ھر کہ بعد از نماز عصر ھفتان مرتبہ 
استغفا رکند حق تعالےإ ہت صد گناہ اورا بیامرزں واگراو ھفغت صد گناہ نداشتہ 
باشد باقی را از گناھان پدرش بیامرزہ واگرپدرش ھم ان قدر گناہ نداشنہ 
ہاشد ازمادرش وگرنہ از گناهان برإدرش وگرنة ا زگناھان خراھرش ر مچنیں 





سے یڈ مہ مجیجھےہ 1م سط ×حتمدجر دح | 








اسسیدسسدسھے 





‌ج<حثےکٔم مسر 














- طربق العیاٹ فصل دوم 


باقي خوہشاى هر کہ باو نزدیکتر باشد و بیضاري نیز در تفسیر خود در اخیر 
اکثر سورھاء قرانں حدیثي اوردہ است بدیں مضموں کە مطالع کئندن این سور 
فلان فان ثواب 7 پانسٹ و فان فلان عدد گناہ ہار بخحشیدہ خراهد شد 
واپفا در ورٹی ہم کثاب مزبور از امام جعفرمنقول است کە محبّت محثٌد 
و اهل بیتش گفاہا را سی ربز چذانچه باد تند ہگ را از درختان سي ریزں 
ودر ورق ٠۷٣‏ ۔جلد درم کتاب حیاث القلوب از قول ٭حمّد چنیں مکتوب 
اف گا کی ھور! میا وت کارت رذ ارفلعقشق بت اقال 
تبچعہ باشد ہار خدا اور! می آمرزٹ وایضاً د رصخطدہ ۷ ور ۱٠١‏ ہمان کتاب 
از قرل محمد مذقرل است کہ در روز قیاسمت زیادہ ازھرار فئام کہ هرفثامي 
ھزارھزار کس باشد از امُتان او بریشدھايی چادر فاطمه چسپیدہ از آتش 
جہلم جاٹ وبسوي بہشت راہ خواہند یافمت بہر صورت آنچہ مشتمل ہر 
عفو گناہ در طي احادیث بیاں گشتہ بدن وجوہ است و از مضامیں ھمینں 
احادیث تماما وافے می گردن کہ راوبان و قائلن احادیٹ مذکور از كینبّت 





گناہ چه قد ربی خبر ہودہ و آنرا ٭عض چیرز ظاھري دانستہ سہل مي شمارند 
چوں از قراریي کہ در احادیث مزپورہ گفته شدہ کہ سض بتقررھفتاد دلعد 
گلماٹ استغفارھغشت صد گناہ عفو وکواندن سورہء فل ھر اللہ احد گناھان پنعاۃ 
سال امرزیدہ می شوں وبد کرداربي ؛ەعض مسبت بمحمّد و دوستي آلش 
ہی شک و شبۂ ببہشت خراہد رت پس کسی کہ معتقد احادیث مسطورہ 
پونا باشد آیا ٹر باریھ گناہ درخوف و تشوبیش بودہ از ان دوري خراھد 
جست حاشا ہلکہ بی *عابا مرٹکب گناہ و در صدد اتجام ھوا وھوس نفسانی 
خوں خراهد ہوں زیرا کە ہا خود خواہد گت کہ بعد از اتجام آنہا پا درحینں 





سکراِت مونتا نیز سورہہ مزپورڈرا خواندہ ہا استغفار کردہ از مواخذھ گناہانں 
سخوں رھائی و جات خواھم بات نہاٹ ربشہہ میل و ھیس گناہ ہا نیشدء 
این گرنە تعلیماٹ از مزرعطء دروں انسان کندہ وآدمي ہاآنہا بہت رنزواهد 
گردید ہلکڈ ہامید تعلیماٹ مذکورہ بالکس ہدئر و بجّدہ گذاا زہادہ مسنخرق 








مہم سہ کے 














فصل درم طریق الیےیاری (١‏ 


اعالت کلد لٰٰذا واغے اسہت کہ احادیتی مزیورا و ساث رک ماد اینہا بلد 
موافق اراد٥ہ‏ الہی نبودہ حق نیستند واز مضامین احادمت مذکورہ این 
وراغب ارادہہ الہي نگشته عفو گناہ و جاٹ خردرا نیز ذیافله و مقبول درگاہ 
الہی نگردیدہ است زبرا چگوئہ امکان دارن کہ کسی کہ میل و معبّت گناہ 
: ًَ ناپاکف و ت امم ل رای باشد اگر ٌ ان 
. قرب بعا و وھک ری واغے 
وروششن اسےیں کە ہاید تحصیل عمُو گناہ ا از چنان طری و وسائل بردہ ہاشد 
که ہبسہب آنہا ھم بازخواست گناہ جنشیدہ وھم دریں آدمی پاک کردہ 
شوں وا یر بدا خواھش وھیس آرند ئک گناەرا تبیے دانسته ارآ 
7 ں_ ہناہر این و 0ر ۔جناء تع کََ رسیدہ باید کہ 
ندھد رت نت خواھشمند هر نیکی .مم وہتمانی ٹوٹ 
وتبدیل را باتجام نرسانند و آ۵میرا از گناہ دوروپخدا نردیک و درونش را 
پاکف نسازند هرآئنہ غشو گناہ نیز ہان وسائل ۔حاصل نمی گرںں ر چرنں ممےال 
اأٰست کہ قلب انسانی دوسیلہٴ غسل و طہارت و نماڑھا و تللث سور قرآن 




















طربق الِیاتٹ فصل درم 

























: و غہر ھم صاف و پاکف و باطی آدمي از بديی کری تغیر یابد لذا بہدوں 
ا شبه در کمال بٹیني واضے انسث کۂ عفو گناہ ابد ہدیں وسائل حاصل 
کراهد گشٹت چنانکہ 1 ان مراتنب در مقصد گذشله نز ہیاں و ثاہہ 
گر نیڈنا استئ 
واہمان و شفاعت محمد وامامان بوہہ باشد معلوم است کہ در اکثر آپات 
ثران اظہاروہیان گشتہ که خدا رحمن ر رحیم و غغفور و تاب است و نظر 
بوفورمراحم خوں گناہ ھرکس را کہ بغواھد آمرزیدہ اور مقبول خود می سازد 
ہلي این کە درباعيی رحممت الہی ہي پاباں و رحمت بکی از صفات تبرتیعہہ 
لی نظر بان کہ تابعاں محمد بناہر مشموں آیارں قرآں گمانں يی ہرند 1 
گریا خدا ثقاضاي عدباات خودرا منظور نداشتہ ٭حض رحمت گناەرا عفو 
ریا مورں مرحجہہتا ساختہ ایمار را ہار عنایت و اور مقبرول درگان خوں 
٭ي سازں وآن دیگریرا مشمول مرحمت نغفرمودہ بی ایمافنيی و عذاب 
جہثمراإ قسمت ومقنڈراو مي گرداند درابن حال از چنیں خیال بتقڈس 
و عدالت نقص وارں گشلہ و رحمت ہر عدالت نون و زبادنی بافتہ آرا 
باطل و زائل يی گند نہایت چوں در ذاٹ ذو الجلال الہي و۵ر صفات او 
دیگر ضعیف و کمتر باشد بلک تمامی آنہا مانند ذات مطلق وب انتہا یند 
پس خدا چنان عملي را ھرگر تخرواهد ونمي تواند کر کە ضة ر نقیض یيِکي 
از صفات ذات ڈو الجالش بودہ باشد لہذا خدا َََ عدالت‌را از نظر 
ادا ختہ بمعضش رحت گذادر عغو سفراهد فریون ہلکه درا نی حال کە تقاضاي 
عدالتش اجام باہد بعنی!جّرں آن کہ جہمت گناہ چنان وکھارہ ئا 
گر‌یدہ ہاشد کہ تقاضاي عدالترا باتجم رساند درآن وقت خدا بنابر 

















فصل فور طرنلق الِپاٹ ”۸ 


خود خراهھد ساخہتں وا فلا د٥‏ رین صورنٹا صرفسا از رحمہشا امیںد عو 
واجاٹ داشتنی زھی خیال معال و فکر باطال و خلاف اسہت ار قراري کہ 
ھہینں فثرہ درمتقصد ال ا فصل 2 'بیاں تن شدہ اآست و در 
ھمان موثٹع نیز اظہار وابت گشتھ کہ ثوبة 5 پاداش و گھّار٥ء‏ گناہ نمی 
تواند نود وبدانں عل تا عو گناه حاصل راھد گشأشٹب پس د٥ریںی‏ موضم 
فروہ عرة تر آجتان گفارہ يسا لٰذا اس نوز است کہ تنہا 
ہذوبۃ عو گناہ خاصل 1 سی نمی شود بلک 7 ن امر درا ن حال ممکن اسب 5 
شخص ر کنندہ چذاں کھا ارتعرا! کہ حر عدالٹں اہی ہا آن اتجام یابد 
آند کہ ۔خدا بعض رحمہت و ثوبهة گذاەرا عفو خر اھک فرموں پتار رایں شفاعں 
مجن را ہمیاں آورٹہ نظار ہمضموں آیاٹ قرآن' واحادیث ادعا نمودہ می 
گربند کە تا کسی معثقد اسلام و قائل شفاعت معمد نگردد ھرائذہ خدا 
گلاھش را عفو و اور( مقبرل خوں حراہد ساخت و برھمینہا اعثماد و اطمیناں 
کی داشلہ آنہار( عمدەتریں وسائل عفر وٛجات می دانند چیں وسائل 
مذکورہ 8 ماو ا ىي وسائلي ائد کہ در مذطذٰاهدمب بسدایرسلّيی ناف دم غیر از 
7 نمو مت رآنہا سی کند پس واجب وازم اأست کہ دراہن 
موقع ہتام 7۲ ودقت نمام منوٌچە آنہا ۹ ردیدہ ب رسبپل تفصیپل آنہارا ٹشیپیصس 
دجیم بدن سپای کگرآن که (یمانں (استٹ عبارٹ از آنں اسہیں کہ بذوحید 


و لور ٭حمد و بقیاسی و روز حشرو دیراں د بہشت و لاوز خ معلقّد و مر 





باشند نہایت چوں درطیٔ ایں ایمان کفارء ڈنو بیاں و مذکرر نگشتہ کہ 
۵ي ہان ایمان آوردہ و آنرا قبول نمودہ در حشورخداي عادل و منڈس 
عفر گناہ تحصیل کند پس امکان ندارں کہ شخص گناھکار با ایمانں مذکورعفو 
واجات پاہد چنانکہ مدیو را بسہب علم ازطلبکا رخود و بدکرداری را بعلّت 

















(۹ 











آگاھی ازحاکم خود تسلّي ولمید آزادي وخلصي حاصل نمي گردد ہلک 
صرف درآن صورت رھائی وتسلی خواہد یافشت کہ بدرستيی فہمیدہ 
ودانستہ باشد کە فالی کس شفیع من است کہ مرا اردین ومثواخذٰہ مي 
تواند وخراھد رھانید ڈمچناں علم دا ریس جہت اطمیناں قلب انسان 
وتحصیل جات کفایت نمی کند زبرا درصورتی که خدا خداي مقڈس 
وعادل است پس معال است کہ آدم ناپاک و گناہگاررا قبول نماید بلک 
ازخوں دور و جور ساحقہ بناہر تقاضاي عداللت اورا مور بازخواست ائتہ 
ومستوجبۃ خواأهد گردانید رچوں خوں انساں‌را آں اسلطاعمت و تواں نیسٹتی 
کہ خودرا از گناہ و بازخواست آن رھاند دراین حال علم ا خداي مقدس 
وعادل و ایمان ہراو ٭عض خوف آدسي را بیشترو بیم بازخواست الہيرا 
زبادەت مر خواهد نموں بلکہ علم ا زخدا و اہمانں ہراو درآن صورٹ باعثا تسلي 
وٴچات آدمي خواہد گشت کہ در طبق آن ایماں چناں شفیع وکفّارہ نیز 
ہويی اظہار و بیاں گشته باشد کە در حضور پرورد‌گار عادل ومقڈس پاداش 
گناھان او بودہ ہوسیلہہ قہرل کرژن آن آسرزش ھمتہ گناھان خود و آزادي 
ازتعامي عقوباترا تتصیل نەودہ صاحب تجات ربخت ابدي گردد 
نہایت در دیں اسلم یا در قرآی جہست چناں کَقار ہي سخني وخبري 
نیست و خود*حمد ھم مصد رچناں امرو عملي لگشته کە در حضو رخداوندگار 
مقدس کفارنہ ذنوب وباعسثا عفو ورفح گناهانں متابعای خود ہودہ باشد 
لہذامعمدرا شفیع و باعث جات دانستی امرخلاف و باطل است و اگرچہ 
نظر بمضامیں اکثر احادیت محمد شفیع کل مردم و درمطاري آنہا بطول 
و نفصیل مذکورر بیانں گشتەہ کہ از>حمد هي گناھي ظہورو صدور نیافتد ہلکہ 
معصوم و در درجلہ کمال و بہتریں کل مخلوقات و عللت جا عالم است 
و خدايي تعالول در روز حش رجہہت پاس خاطراو الطا واشغان خودرا شامل 
حال امتش فرمودہ شفاعت اورا در بار٥ء‏ ھرکس قبول خواہد فرمود 
چنانکہ شخصگناھارر! بناہرشفاععت و التماسصحمّدفي الذور ا زجہثم اخرام 




















نصل درم طربق الحپاٹ ٤‏ 


> 














نمردہ داخل بہشت خراھد گردانید ہاوجوٹ ھمتع اینہا بازامکان ندارں کہ 
ممےمد شفیع امن ار ور زیر( قطع نظر ا زآن کە احادیٹث ہمرتبعہء مختلف 
یک دیگراند کہ آنہارا ۱ حین قاط لم نمی تواں ساخٹ نقیشضش آپاری قرآن 
۲ قرل خود ممد نیزمی باشند کہ بنابرانی خودش بگذاہ خود معلرقفس ہوںہ 
پس در صورتی مھ مد گناہگار است دیگر چگونہ امکاں دارں کہ شغیم 
گناھگاران باشد و آیاٹ قرآں کہ دلالت بگناہگاری محمد نمودہ مطلب مزپور 
اون . معلوم و ثابت م نک ایتہا اع ا گال فر سور ٌََ 
وھمہنیں د وک لموسس دنا اسہتا کو ١‏ ارارک وت ہمد 
.2ھ حمک 7  .-.-:00‏ القتال مذکور گشتہ کہ تم میں 
و للعومٰنئیں : الم وہنا بعنیي برأيی گزاك خوںد و راي مومنانی 23 مومنٹھا طلب 
استغفار نما رھہچنیں در سور اع تو ذوشته شد اٴسہتں کہ 5 انا لک نت 
مبینا لپغفر لک الله سا ا تقڈم من ذنبک وما تلخر بعنيی اینکی 7 پتو نے 
نماہانی ہیان کردہ ام که ۔خد! گناہ .ھا جو تر س نماید ھرچندي 








کہ بعضيی علما ومفشران 
بوڈرع نە پپوستہ از راہ تعصب جت 33 ہے ہمضموں 7 
مزبورہ ج۵ا محمد عفو فرمودہ نہ آنکہ گناہانی خرں لو بلک گناہان امٛتش 
آند لیکن خلاف ج۔ از مضمونں و ضرابط خوں آیای سطورہ واضے 
و آشکار است زبرا کە ضمیر لفظ ذلبک کہ درآیاٹ ڈوم وسوم ثبت گشلھ 
بعمد ملسوب ور مرجوع اسہت نه باثہت اوو ثبوت ایں مطلب کہ گناهاں 
گذشتہ و آیندہ کة نظر ہمضمونں آبد۶ء آخر خدا !محمد عفو فریوٹہ نہ آلکد 
گناھای است ہلکه گناھان خود ار بودہ از احادبت آلیہہ نیز بواضسيی تمام 
حاصل سي گردں چنانکه در صخیزء " ورق ×٢‏ جلد درم کتاب حیاة القلوب 
خانہ امسلمہ 3و مشخول 





ارقتول امام جعفرمکترب اِست گد ٭حمدں شبيی در 
1 














طریق العیاتٹ فصل درم 


ار 


























7 1 ي ٍ گت کہ ہی ِٗ برمگردان ہرگر پسرمی ہديی 
خدا گناہ گذشتہ ڈر سا اأآسث چ ۱ چرا چنیِنں می کی۶ ومعيی 
گریء و ھمینہ ن در صفیدء × وری ۷۷ ھماں کتاب از امام سمل ہار منقول 
ات کہ ٭>حمد شبی نز عایشۂ ہود وعبادثٹ ہسیارمی کرں عاہشہ گت 

چرا ایی قدرخودرا تعب می فرمايء وحال آنکہ حق تعالیلٰ گناہ گذشتہ 
و آیندتہ تر( خشیدہ است گفت کە اي عایشہ آیا بندہء شک رکلندنء خدا 


نہاشم و2 ٥ر‏ ورق ۳۰٣)‏ ھمانں کذاب مذکور گشتہ کے ٭جمد ہامذان خوں 





ابا کت بعد 7 ودای حتی تعالا ور . نصحعت دنہ دراواخر 
و فروود کہ طاہبا آمرزش سي کنم از خدا از براميی خود و از برايی شما 
ر ھمپنیں ۵د رمشکاة در تاب صلوڈ در باب چر۵ مرقوم اسہث کہ 
اہو ھریر گفہمت قال کان ا 7 ذبئ بقول ييی سج و ۵لا اہم اغفر! ي ذذبی کل دید وا 
. الہ و آخرہا و علانیه 7 بعني کے محمد درسجوں خود سی گفت کہ 
۔خداپا تمامی گناھان مرا بہ بغش چہ صظیرہ وچ کبیرہ چہ الہ وچے آخرد 

: چە ظاھروچہ پوشیدہ و در ھماں کتاب مذکورہ د رکتاب اسماء الہ تعاليی 
پاب سر الوب از بغفاريی روابہمت اسہت کہ ا ھریرہ گفت ت0 
ممےرں ای لاستغفر الله و انوب الیه نی الیرم اکڈرسن سبعینں مر یعلی ٭حمد 
گُفنٹ کہ بدریطی سك ا زخدا استغغفارميی کلم وتوہ سی کلم ھر روز زیادہ از 
ھفتاں داع و دیگر درھمان موضع از مسلم روات اسہت کہ عمد گفہں کە 
انی للستغفر اللہ فی یوم مائتہ مر یعنی بدرستیي کە من درھر روز زیادہ ار 
از نول عایشہ روایت کردہ که محمد گذت اللہم اغسل خطایائی ہماہ 





۱ 
توفت' 
الٹلے والبر وی فلبی کما پنقی الثوب الابیضش سن الدنسں و باعد بینی ر ہیں 














فصل رم طربق العیات . ۰ 


سی باب پچ وبردِ وقالب مرا پاکا کی چناچہ لباس مغید از چرک پاک 
سی کنند وگناهاں س ازس چنئیں بعید کن چنااچھ شرق ازمغرب بعید 
است واگرچہ از احادیث مذکورہ و آبات قرآن و از رفتار و کردار*حمُد کہ 
کم وکیف آن در کتاب میزان ای کے بیانں گشتہ گناہگار بودن تن 





ہطریٹی مسذکور بہ ٹوٹ نمی رسید و اگر ہالغرض در ھی موقعی ×خني گُمفلہ 
نمی ہوں کە ٭حمّد گناہگاراست بازد رباب این مطلمب هم شک و ترڈدی 
روي تميی دا۵ زہرا کە ٭حمد ہشر بودہ مانند ساثر مردوم تولد پافثہ است 
و سای ہراس ہیانں و مال گشله که ہناہر مضامیں آباٹ کذب متڈسہ 
مواففی تدہر عقل صحم تمامی مردم در حضور خداوندگار قاصر و گناھگار اند 
ودرابنں صورثٹ کا محمد گناھگار برںدہ پائیں و آشکار است کہ آن مرتبہ 
ومئرلِت ابد ندارں کہ شغیم المذنبیں ترائد گشت آیا بد تحو امکان دارن 
کہ شخیص گناہگار گناھکاري را برجاند و درحضور پروردگار شغیع اوبگرنٹ زیرا 
چنانلکہ معال است کہ مدیونی ضاسن مدیرنی گشته دیں اور ا۵ا سازں ھمچناں 
اسر مزبور نی زصورث امکان ندارن چنانکہ آباٹ ۷ وہ زپور ۴۱ شاھد ابن مڈعا 
(است چناتچہ تحرپر کشتہ کہ بہیں وجە کسی برادر خودرا فدیہ نتواند کرد 
ردیت خردرإ تیرکد نتواند داد ر ھمچنیں مسیے اشارۃ ہہمین مطلبب 
درآہ ٦‏ ہاب ٦ا‏ متی فرمودہ اس کہ آیا چہ چبزرا آدسی بعوض جانں 
خوں خواہد داد 7 حال کہ آدمي ہناہر ترول عیتے 7ت چیزيی 
و صاحب آن استطاعت وتواں نیست کە جان خودرا ہرھاند پس بجچجە 
وج ممکں خواهد ہو کہ آدمي جان دیگری را رھابندہ ازگناہ خلاصي پخشد 


یی الجملہ اگرچۂ محمد ہالفرض پیغمبر حق نیز ہردہ باشد ہاز بعلت آنکہ 





گردد زیرا ھے بشر و مخلوقی بلک هی فرشتەرا نیز آن مرتبہ وقدرٹ و آں 


37۰ عِ ۰ 5 کر 2 
کاملیہت وجرأاتٹ نیست کە درمیانں خداي منڈس و عادل و بندگانی عاصي 




















۲۳ 






































طریق العیات فصل ڈو 








و قاد رمیا جي ورشفیعوسبب ات اپشان گردں رچوں بیاں وثابت گشت 
کھ محمدرا آن . رتبه وحد نیست کہ شفیع آدمي گرندد لہذا واضے است 
کہ اماماںرا نیز آن مرتبه و شان سیر نخواہد بود چنانکہ بآنہا اسیدوار 
ومعتمد برڈن نیز باطل و خلاف است اہر آن هي لزوسیُّت ندارں کەه 
جہت ثبوت ایں مطلب “خلي ثبت وذکرنماثیم وایں مدعا کە شک کی 
حاصل پلکہ غیرممکی است کہ محمد پیغمبر حق بودہ باشد در باب سرم 
کتاب میزا الع ہا دلائل قاطع وبراھیں ساطع ہمقام بیاں وثبرتا رسیدہ 
يف ررٹرٹ آو طلہ ا قران زان ان جہ خلاصہ ازفقراتِ 
نہ الي العال د نے ا آن وسائل جات کە دردین ٭حمدیه مذکو رگشنہ 
انوهطریر من تار م بلثمام واغم و لئ سے کہ آنہا نی رمائند 
وسائل مذکوںن۶ مذاهب ہہت پرستی باطل و خلاف اند چنانکد جم کس 
بدانں وسائل عفر گناھي را حاصل نخوادد کر و مقبول درگاہ اہی ومالئ 
ا حقیقی ونامتناھی خواهد گشت درایں حال اگرتو اي مطالعہ کنندہ 
وسیلہء۶ دیگ تعن نذمائي هرآئیلء در گناہ خود ماندہ بغضسب پرورد درگار 
رھاکت اہديی گرفتار خواہميی شد نہایت خداي رحمن و رحیم و پرورا ردگار 
غفورو کرہمرا! حمد وشکر بی حد واحصي با۵ کہ نظر بکثریٹ مرحمت 
و الطاف ہی نہابہت خوں چنانں وسیلہ۶ ر کفّارة ار( کہ ھر کس کہ آںرا قبرل 
کند از تمامي گناہاِ خود خلاصي ۔خواہد یانت و رشامندي الہي شامل 
حالش گشته صاحب بخت حثیقي وابدي خواهد گردید براإِيی ٠‏ ومن 
وھرٹس حاضر و مہا ساختہ است وھمین وسیلە و کفارورا بیاریيی حضرت 
بارہيی در مقصد آیے بیاں وعیان خراہیم سلاخضت 

















- سے کرام ےت تر نج نا م ٹزو جم سا جاے سس اتد ہسس تاد سس ہہ ہہ یش شش ہش 


س9 ٤/9‏ /-+ستت چٹ نٹ مم م۹منمز- نم سس مس جم٣‏ مد ت2ٹ ھ6حدن جتت ٹن 22ت مت ت جو مو٥‏ بت مت سیب جح جح ےر 


















مقصل چہار ۶ 


مشتمل ہر کر و اظہار وسائلیيی اسٹ کہ جہت تحصیل 
عفر گناہ و جات در اجیل ہیانں گشتہ 
پوشیدن زماند کہ چنانکه مضموں آباٹ ایل و تعلیمات آن تسہہت 
بقرآنں و کتبا دہنيی بہت پرستانی در مرتب2ء انتہا . اسہت ھمچنان 
و برتریب فراوان دار۵ یعني سا باکريی ج لیے انتا 
وسائل گشتّہ کے عقڈل . دلالتی َ ون وسائل کہ ماورايی 
انصاف 0 اسیا الد و یھ" | صاف ٦‏ کت کت 
این تھ ٦‏ مس بیاں ومدٹل گشتد مہ " آنکہ وسیله 0 
جیل اسٹتی ھم مرافق عدالت و رحمت الہيی رم مطاببی پاک گشتن 
قلب و رفتا رانسان وھم ہمرتبدہ عاليی است کہ عقل ابد بدا آنر( نمي توانست 





دریافت کرد بلک صحض خداي قادرو رحیمرا آن قرّت وقدرت است 
در انجپل مقڈسہ بناہر رحمت ومحہُہت غی رنہایت خود جہمٹ ھدایت 
بندگان بیانں وعیان ئریودہ است چنانكە مذکور خواہد شد لیکن تبل از 














ں۲ 











بیان آن اظہار مطالب وکلماٹا چندی‌را مناسب مقام دانستہ ہتحربر 


آن مبادرٹ سي ورزیم ا ابن قرار 

کە در آباٹ کتب مقڈسھ عہود عیلق و جدید چنانکہ سابق برای 
گذڈشت واضعلہٗ سذکورو بیان گشتہ کە نعامي مردم د رحفضور پرورگا رعاصي 
و گناھگار آند باکريی کہ ھرکس ھ درباطی خود ہسہب افکار و خواھعش 
تبوع وحم در ظادر باعمال ناشابستہ وترک اوامر الہي بمعصیتہاي بیشمار 
گرفڈار است و عللوہ ہرایں در کتب مزبورہ بواضسی تمام بیانں گشته کہ گناہ 
بدتریں و صمعبتریں بللھا و ہمرتبوء نقیض و مخالف خداي مقڈس وٹر 
حضورش چناں زشت و تبیے است کہ شخص مگُناھگار رز مقبول درگاہ 
خداوندگار نمی تواند گُشت بلکہ بعلت گناہان خود ۵دآیما از قرب حضور 
اي فیا سر وت الہي و ھلاکت ابدي سقیّد وگرفثار خواہد برد 
چنانک درآبتگہ ۸ باب اول وآیاٹ ۸ وہ باب ٢‏ امہ باھل روم مرقوم اس 
کە غضب اہی ظاهر است از آسمان ہر*جموع بي دبلي و ناراِستي مردژم 
که اہشانى حقیتترا ہا شرارث ہاز می دارند وخشم و غضب وعذاب 
وعقودت ہرھرنفس بشري زباں‌کار متزر است و <مچنیں درآبات ٠۷‏ 
و۳ باب ١‏ نامتء بعبرانیاں مسطور و بیان گشلهہ کہ برای کسی کہ بورط۸ء 
سا رت 2000 کا سی ساجہ امس کر تحت تاس 
ہے آتشيی که مخاصما‌را فرو خواھد گرفت و بدستہاي خدايی حیٗ 

انارگشٹی بغایت ہواناک است ود رآیدہ ٠۰‏ باب ۳ نامعہ بگلتیاں ثبت 
کس کە ثابت نباشد در تمامی نوشتہاي شربعسں 


(سےں ٦‏ ملعونں بان هر 
تا آنکہ ھمەرا جا بیارك و ڈمەچئیں درآیات ١١‏ و ١١‏ باب ٢‏ نامدء بعقوب 


مکتوب گشلہ کە اگ رکسي نمام شریعستارا نگاہا دارد ویک جز اور( سہل 
انگارں همەرا مقشر شدہ است ازآن رو کە آن کس کہ فرموں زنا مکن نیز 
فرمود کہ قنل مکی پس اگرتو زنا ننمائي لیک نل کني ار شریست تجاوز 
نمردہہ یعني چوں یک گناہ ہم کە آدمي عمداً و طرعاً مرتکعب آن گشته از 














فصل درم طرنلق الات 7 








تجاوز ! رادہہ الٰہيی کہ مجموعدء شریعت آست بصدور رسیدہ پس یک 
معصیٔتا ھم یھر تجارزتمامي شریعستب خولھد بود ونیز مبرشی 
اسہت کہ کسی کہ عمداً أٌ وطرعا اریکف امر الہي جاوز نماید ھ رآثینەہ چذانں 
کس جرد حصول علت و فرصث از حکم دہگر نیز بلک از ز تمامي احقام 
جاوز خراهد ورزبد ہلی نظر ب+ضمونں ھدایٹ نموں آیاٹ کتبا مقڈسہ 
گذاد ہمرتبعۂ کر راع و اگواراست کە یک گناہ ھٍ آدسي را 
بغضب ال ہي گرفقارميی سازد ونثائی ومواخل؛: آن چنا سغت و شدید آند 
کە اور مستروجبا ھلاکہت اہديی يی گرںانند چناج حضرك آدم ہسبب 
یک گناہ بغشب |الہی گرفتا رگشنەہ واز بہشت بیروں انداختہ شدہ بود ہذابر 
ابی درآباٹ کب مذکورہ بواضحی تمام ذکر گشقہ کھ هي کس بن وجہيی 
ا زمراخذہہ و عقوبات گناہان خود خلاص و جات حاصل نمی تواند ساخت 
از قراری کہ در آبد۶ ٦‏ باب ۵وم ناڈء بگلتیاں واضے وہیانں گشتہ کە عردم از 
اعمال شرعی عدالت ئمي پاہلد ہدیں عبارثتا کہ ھرچذدي کہ آدمي تماسي 
احکام ٭حگرمة و مرقومٹ۶ شربعمتا ایر باجام رد ساند باز در نزكد خدا چنا 
عدالت و ٹوابی راھد داشت کہ کِفَارہ وہ گذنادش تواند ہوں پا بخدا ازم آید 
کہ درادامی آن اورا را ود قبرل کردہ در عوض آن تجاٹ و جلال آن عالمرا 
ہاو بدھد بلکہ اکراحاناً ادمي تمامي اوامر وصفاہي الہیي را بجا آرں بار زیادہ 
برآن کہ برہي واجب است نکردہ و نظر باین نیز در نز خدا ثرابی تغرامد 
۵اشت چئانکە مسپے در رآباٹ ۹وہ باب ١ا‏ لاوقا فریودە کہ آیا کیستی 
آنکة سمنون شود از غللام کد انچھ فرمودہ است جا آرں مظلّہ ندارم و ھەچنینں 
اسہٹ شمارا! چیں آنک مر شدہ است کذید بگوٹید کە ما بندگان بی 
ملفعت سثیم زیر کہ آنےەہ برما وا جب ہو۵ کردئش ھماں‌را کرٹیم وثر 
آیات ۷ رہ زپور ۴۱ مسطور گشته کہ بہچ وجە کسی برادر خودرا فدید نڈراند 
کرں رودیت خردرا نی ز دا نقواند ۵ا۵ زبرا کہ فدیبدہ جانں ایشان کران 


اأست وٹا بد اہد موقوف اسحصت ر ڈمچئیں درآیاٹ ۳ و ۳۷ باب ھشلم 




















طریق الحیاٹت فصل دوم 





مرقس خود مسیے فرمو۵ہ کہ اگرانسانی تمامي دنیارإ جمع نماید ونں 
خودرا تلف ساز چه فائدہ جہمت وی خراہد داشمت یا آنکہ انسان چه چیز 
بعوض جاں خود خواھد داد پس انساں مالک چیزی نیست وھرگرزمصدر 
چنان عھلی نمی تواند گشت کہ بوسپاہء آن عفو گذاەرا تحصیل نماید و اگرچه 
انی :چیڑھا ک اوزا عزشی امت بتیرمکی آن اعال را کدی راتا 
استطاصت دارن بالجام رساند باز ہا مجموع آنہا عفر گناہ و جاٹ خرودرا ۱ 
حامل نمی لواند ساخمت و ہناہر معني این نار آپاٹ کہا مقدسۂ تماما 
واضے وآشکار است کہ تربە وانابہ نیز کا رہم گناہ و سہب جات ابد 
تحخواهد ہرد باکە نظر بمضموں ھدایت نمیں آبات کلام خدا توبہ و انابه فتط 
درآن حال مقبول درگاہ الہی وسبب عفو ولجات سی گر۵‌د کہ وابستہ 
اہماری بکفارہ وتجاٹ بسوع مسیے ہاشد چناچە من بعد مذکرر و بیاں خواهھد 
شد بليی گنادرا از خود دغع و مواخذہہ آن‌را رفع ساختن درقوہ هھ بشري 
یھت زبرا کە کفارء ذنوب چنان گران بہا است کہ انجام آن باحدي از 
بپشرابدا امکان ندار۵ و چوں خدا بناہر تقاضايی نقڈس و عدالت نمي 
خواست ونمي توانست کہ گنادرا بی کثّارتہ مقبول عدالت خود عفر فریاید 
چنانچھ ای فقرہ ساہقاً مدلل گشت و از آپات کتب مقدسھ نیز کہ مذکور 
ساختیم وخواہیم ساخت واضے وروش است و خدا بناہر وفور مرحمت 
خوں تغواست کہ بنيی نوع بشر در قید گناہ ماندہ ھلاک گردند لہذا نظر 
ہکثرٹ رحممتث و عفایت بی غایت ے ۵ جہمت ہندگان گذاہگار علاي و چارنھ 
دیدہ کفارۃ حاضر و مہثُا نمرد یعلي کلمدء ازایٔه کە از ازل نرں خدا و خدا ہود 
وعبارت از مسپے است *چشم گردیدہ د رمسیان آدمیان قرار گرفت چذنای 
کہ درآبات ال الی “ باب اڑل یوحلًا مسطوراست کہ بوں در ابتدا کلمدہ 
وآن کلم خدا ہوں وھمان در اہثدا نرد خدا بود وھر چیز بوساطت او 
موجود شد وبغیرازو هي چیز از چیڑھائی کہ موجود شد× است وجود 
نیافمت و درآیەہ ٥؛‏ باب اڑل امہ بقلسیاں و در آیعہ ‏ باب 7 امہ 














فصل درم طریق العیات )۳۸ 





بعبرانیاں چنین مرقوم و بیانں گشته کہ ار (یعني مسیے) ررثئیت خداي غیر 
مرثيی است و پیش از ھمہ ٭خلوقات مقولد شد وار تابش جلال وس 
وجودش بود وھمگي اشیارا جبریانں قوت خرود ماّعمّل گشته گناہان مارا 
ہنکس خود محر نموں و درآہ۶ ۱۴ باب ارّل پوحنا ترقیم یافله که ‏ نی لم 
در یا اور ما دم وآ لی بد کہ 
شایستعہء یگانه پدر بود و پر از مہربائی و راستی ہوں وتوجیہ این مقال کە کامخء 
ازلیّه مجشم گشتا ایی اسہت کہ بدن انسائی را مائند لباس لود قبول نمودہە 
بہ یسوم مسپے مسسثیل گشت وبحسب صفت ظاہري چوں سائرمردِم 
انسان بوں چناتچہ د رآپاٹ ٦‏ وہ ہاب ٢‏ نامعء باھل فیلپي مسطور اسٹں 
که چوں او تمثال خدا ہو۵ وتساوي ہا خدارا تعڈي ندانست لیس 
پست نمودہ مثال بندگي را گرِته در صوریت خلق بدیدارگشت و .7 
کہ مسپے از حیثیّت 202 ظاھري مانند ساثر مردم بودہ باز در گناہ با 
آنہا شباہتي و شراکتی نداشتہ بلکہ از گناہ ریا ہالمر عاریيی وبری ودر 
کمال پاکی ودرجۂڈء اکملبت جا اأست ذ بن آن بدن تر بعلبي 





نگشته است بلکە ہر وج اعجاز بدوں پدر از بطی مطہُرمریم ترلد بات 
رای مرحله کہ مسیے بی گناہ و در کمال پاکی و در مرتبعء الرھیّہت اس 
1 زآیاٹ مبیُناٹ اتعیل ہواشسے تمام آشکار ویقیں يی گرود آر ز آجملہ ەر 
آبەہ ۴ باب ۸ بوحنا خوںد مسیے بیہودیانں عيی فرمابد کہ گیست ازشما 
کہ سرا بگناہ ملرم کند رڈمچنیں در آ ہ٢٣‏ باب ٢‏ نامع اوٴل پطرس مسطور 
است کہ او گناہ نکر و در دھانئش تقلبا یافت نشد و د رآیەہ ہ؛ بابم 
و آیشء ۱ ہاب ۷ نامع بعبرانیانں سرقوم ر ہیاں گشلۃ کٰ یسوع مسیے در ھر 
امر مشابہہ ما ہوں جز در گناہ و ایکنیں کاھسی بررک مارا شاپسله است کہ 
معصوم وی ضرر ونالودہ و ازگناهانں متنفرو رفیہتر ا زآسمانہا باشد ودر 
آپاٹ و۹ باب ۳ زامكۓ۶۵ء ہقلسیاں تحربر یافنه کہ سی خزاین دانش 


ك۷( 7 








یا پیشٹپرش.ٹوت تر سے مس سس6 چپ لے تی سی سم سح مر دم سے سز سا سر سس ساب لہ 











۲۹ 































وبپئش درمسیے معلثراست زبرا کہ دروي مسکن مي نمابد تمامي 
الہیت از روي جسم و درآیعہ ٦‏ ہاب ۱۴ و آیعہ ۰× باب ۸ و آیتہ ؛ باب ٣۴‏ 
پوحنا خوں مسپے فرمودہ است کہ س راہ وراستي وحیاتم ہي کس نزد 
پدر بغیراز وسیاہہ س نمي آید شما از تحتانی ہستید وس از فوقالی هستم 
شما آزایی جہان ھستید وس از ایی جہان نیستم آن کس کہ 
اسی پذررا فیذہ اسئ و ایغا درآیات ۶۰ ر۶× باب ء) یوَحلَا گفقہ قد 


مرا دیںە 


سن وپدریکگ سثیم ہدانید و باور کنید کہ پدر درمن اِست ومن دراو 
رھہچئیں درآیہہ باب ؛ نامعء باھل روم مرقوم است کہ مسپے خداي فو 
و اکعلیت ودر مرتبدہ البھثّىت ہودہ ودر ایں حال کہ اوه تنہا مفغت 
بشرت بلک بناہر باطی صفت الوھیّت نیر داشتہ اس پس مض اورإ 
سا -0 وآن رت ہے جم یی درگ 
ر شفیعم رد فہذا از عیں معبہت پي نہایت خود کہ درماننء 
گناھگا را داشتہ بازخواست مستوجبتء آنہارإ بر خود قبول نمودہ بعوض 
آنہا زحمات ہسپارو بی شمارکشید و بدست یہودبان مصلروب گشتہ ہا درد 
و+علت و رب ومصیبت زیادہ از حذ وحصرباللي صلیب کُر ومدنوں 
گشله در روز سوم از قبرقیام نمود وچہل روز بعد ازان درنظرو حضور 
خو۵ ک فرموں ار قراری کہ ایں کذا ھا ۵ مر بایہاني 
گشلہ 7ھ رإمرع سم تل ھمیں زحماثٹ رمرک 1 ٌ 
و کفارہء مقبول درگاہ الہہي را حاضرو بندگان گناھگارا از بازخواست مستوجبہ 
و عقوبت جہلّم خلاص و آنہارا مقبول خدا ومالک بشت حائیتی وابد 














فصل ہرم طربق العیاك ۳ 





و ناترانی از یہودیاں کشیدہ و دیدہ ہل معض ازراه ٭عبت مرفورنھ خو۵د 
جہں نجاٹ مردم ہبرخود قبول نمودہ است از اکثرآبات کتہب متذسہ 
واغے و معلرم ٭ی گردد از آجملہ در آیای ٠۰١‏ و۱۸ باب ٢١‏ پوحنا خود 0 سے 
فرمودہ کہ سن جان ۔خودرا براہ گوسفندان سي نہم ہر گڈاشتنش اخقیار دارم 
واختپاردارمکہ آںرا بارگیرم وھمچذیں د رآیدہ ۱١‏ باب ۱۸ یوحنا و د رآپاٹ 
۳ وہ باب ۲٦‏ متی خود سیے بھطرس گِفْله است کہ آیا پیالہء کہ پدر 
ہن دادہ است س آنرإ نیاشامم آیا تصورمي نمائي کہ العال استطاعت 
آن دا ٠‏ بپد رخود استغاثہ نمایر کہ زیادہتراز دوازدہ جوت از ملالکه حاشر 
ّ و شفیع گناھگاراںی توانست گشت می بایست کۂ - صفغفت 
بشرڑتا رم صفت الوھیُت داشتہ باشد یعنيی صفت خسسچ جہت 
َ۰ گناھگارا تا مانند تک + َ و ہار خواست گنامان 
دت 5 آتہا ہب رخود ذبول نمردہ عفو فو گا و و‌ ًََ جہت اپشان 
نظر پا ۰" رس عادل سی ئا رش گناھگاراِنں 

ات چنان قدرو ةیمتا ومرنہ ہے 00ک ٍه سر 
پاداش وِکفّاركء گناہاں تمامی مردم و باعث عفو و جات ھمگي گناہماراِں 
تراند گشتت لہٰذا اگرمسیے فقط د رمرتبدء بشرلأت مي بود ھر ائینہ مانند 
سائر مردم و پیغمبراِن 7 قدرومنزات ئمي داشت کہ کقّا ر: ڈنوپ را 
حاصل نمودہ شفیع گناناگا ران و باعث نات ابشان گر۵د۵ و درآن صوردتا 
از او نیز امید جات داشتی باطل و خلاف ٭ي بوں سس چرنی مسپے ,-ّ 
درصفت الوھیت وھم در صفت ہشرمت بودہ ٭عض بدان طریق ایی 














۳ 


طاریق اللعپاٹ فصل درم 




















امرعظیم صورت امکاں پذیرفشت و ایں فقرہ کە یسرع مسپے لي العتیقت 
صفاتك مڈگورڈرا داشتہ وکٹوں نسبثٹ دادہ است در کتاب مسئٔیٰ بمفقام 
الاسرار مغفصل بیان ومدلل گر‌یدہ و در بطوں کتاب مزبور این نیز بیاں گشتہ 
است کہ مسیے : چہ وج پسر خدا ۔خراندہ سی شو و اور! جە عبارتٹ در 
مرتبہہ اارھیت بابست دائست پس اگرترا ١‏ ی مطالعة کنندہ در ہاب 
ای مطللب غبار شی ہرصفحتہ قلب نشستءہ باشد وخراھي کہ آں را زائل 
ساخنہ درمعني مطلب مزبور غور رسي نمائي ازم ای اسہٹ کہ کتاب 
مذکوررا مطالعہ ذریٍائيی و چوں مطاللب فوق الذکردرآن کتاب بواضحعيی تمام 
ہ ثبروٹا رسیدہ است لہا عنان کمیت فلمرإ از ہیاں وثبوٹ آن در 
صفعاں این اورا ہاز کشیدیم 

الفرض وسیلہہ عفر گناہ و تحصیل جاٹ کہ جہمت گناھگارانی ارخدا مٹرزر 
ومہیا و در انجیل بیاں وھویدا گشتہ . زحماتا ومک پبسرع مسپے 
اس چنانکە ھرکس کہ سے اپمانں ر۵ وکفارۃ ا اورا قہول نماد تماميی 
گناہائش عفر وبراي خاطرمسیے .َ الہی شامل حالش کشتہ مالک 
بت حقیقيی واہدي خواھد شد باکری کہ مطاہہا مذٰگور از آباٹ کىتب 





مفڈاسے واضے وآشکار است ازآن جمله درآیپاٹ ۱١‏ و ۱ باب ٥‏ نامڈہ ٣‏ 
بادل قرلتس چلیی مسطو رگشتہ کہ خدا درسسیے بردہ دنیارا بسوي خود 
برمي گرداند و خطابايی آنہارا ہر آتہا نمي گیرں زیرا آنکسرا کە گناہرا 
نشناخت در راہ ما گفارہ۶ گناہ قرار داں تا ان ما نفس عدالت خدائی 
دروي شوبم کیا درخصوص مسیے ازقراری کہ د رآیہہ :: باب اڑل بوحٹا 
مرقوم بافتہ گذنہ است کہ اینک بر خدا کہ گناہ خلقی جبایں! رٹ ەي 
اھر ھوین اسرا تی ي کہ ھفت صد سال قبل آزمسیے بودہ در خصوص 
ہیا ں کا و خی ڑچ ھی ہر آبات ۴ و ہ باب ۳ہ 






7 برداشت و غہھاي وا حامل شد ما دانستیم کہ معذْب و زلنہ ش×۶ 

















فصل وەل . طریی اسیا ۳۳( 


خدا ومغضویب است او ہسبب گناهان تا ٭جروے شد و برای خبالت 
ما عقربت پائشتیٹ سیاستيی 4 سلامتي ما ازآی حاصل شد ہر او بار کردند 
واز جراجتہايی اوما شفا یافتیم و درآدہ ۱۳ باب × نامہء بگلتیاں مرڈوم 
وہیان گشتہ کہ سپے مارا از لعنت شریعت فدیہ گردیدہ است کہ جايی 
ما سورں ۵ لعنہ شد از آجا اکه نوشتہ شذہ کہ صلعوں اسیں ھرکس کە از دار 
آوعفتہ شد٭ است و خود مسیے چنانکہ در آیہہ ٣‏ باب ۲٢‏ ود رآگقٴء 
ہا ۲٦٢‏ ملّی مسطور اس عزانت ومرگ ۔خود و باعانی کہ بدان 
ون 2 کان تاشکات ڈائل ارہ فا سد سن نی 
کہ مرا زند انسان براِي مغدومی نیامدہ بلکہ جہت خادميی وازپہر آن ئه 
جان خودرا غداي خلق بسیاري نماید وخونش جہت آمرزش گناھان 
بسیاری رغت حخواہد شد ودر آیدہ ۱۸ ہاب < نامەہ ال پطرس تسطیر 
بافتہ کہ مسپبے در راہ گناهای وعادل در راہ ظالمان یکبار عقوت کشید تا 
آزکە مارإ بسويی خدا آرد زھر اباقت ٦‏ وہ ہاب ارّل نامہء بافسیان ۔ذکور 
است کە خدا بسبب سیے مارإ مقبول نمو درمعبوب خود و دروي 
ندیہ یانتہ اہم بعأت خونش یعني آمرزش گناہاں را از استغناي فضلش ودر 
آبات ۱۸ و ۱١‏ ہاب ہ نامعۃ باھل روم مرقوم است کہ چناچۂ بیک خطا 
برهمہ مردم حکم بالرام شد ہمان طور بیک راِست کرداریي (کە عبارٹ از 
مسیے أسہتٹ) ھمۂ۶ مردمر! فتوول شدہ است تا ملسوب شدن بعدالت 
زندگيی کہ چناج بسہب معصیت یک شخص ہسپار کسان گناھگار مٹزٗر 
گردیدند ہہمیں طور ہبسبب اطاعت بک شخص ہسپار کسانں عادل شمردہ 
خواهند شد و۵‌رآبکء ۷+ ہاب ٹامگء بعبر(نیاں بیاں گشتہ کہ سیے در 
اواخر ظاھر گشت تا گناارا بقربائی خود ناچیز سار لہذا درآیاٹ ۸و١‏ 
باب ال نامہہ ال پطریں مذکوراست کہ مي دانید کہ چیڑھای فاني چوں 
طل و نقرہ رھائی نیائتید از اطوار باطل خود کە ہذواتر ہشما رسیدہ ہوں بلک 
چخوں گراِنں بہاي مسیے کہ چوں بڑنہ بی عیب و بھداغ بود 





























طرلق العیات فصل دو 


حال از مضامیں ھدایت قریں آیات مسطورہ بکلي وافے ویقیں است 
کہ عقوبات ومواخذہہ تمامي گناہاںرا پسوع مسیے بر خود قبول فرمودۃ 
ود رعوض گلاہگارانں مورد زحمات کشتہ در بااي صلیب مرث و بعد از دن 
از قبر قیام کرد و بہمیں وسیله کفا۶ گناہ ایشاں‌ر| حاصل و انجا م نمو۵دہ 
وایشارں‌را از با رخواست کناہ و عذاب خلاص ساخثتہ شفیع رموجب 
اٹ وٹستا حقیۂ نی واہدي ایماں آورندگان گردیدہ است و مطلب 
صلی از ظہور یسوع مسیے ھمیں بودہ کہ بجہت ہندگان گنادگار تحصیل 
تجرارں نماید نە آنکھ تعلیم و نصیحت دھد زبرا ئہ اتجام امرتعلیم ر نصعت 
ہوساطت پیغمبران وحواریانں نیزممکن بودي چرا کە خدا آنہارا بجہت 
ھمیں مطاب فرستادہ بود لیکن ایں امر عظیم بعني کِکارھ گناہرإ تعصیل 
کردن و گناہگاراِن را ازھلاکت ابدي و عذاب جہئم خللص ساخن و شیع 
وباعت جات اپشانں کشتی بہہے یک آرپینمبرلی ورسواں وفرشنگلی ممکنں 
ذبو۵دہ بلک معض بیسوع سیے زبرا کە او از مخلوق خا رج ودر کمال انتہا 
و مربقء الوھیتٹ ہو نع قدر و مزا ٹ‌را داشلہ اس کہ شفیع و رھانند:ء 
سلسلہء انساني گردد بناہر اہ ظہو رسیے وزحمات ومرک وقیام وصعود 
اوعمدہتریں تمامی وقائع انغاقیٌ عالم امت وبا ظہوراو انوا رآفتاب اشفانی 
والطاف الہي باز پرٹو انی ساحت احوال ساکناں عالم ظلمانی گشتہ وہا 
قیام لو دل مردگان وادي معصیّت احیا واز مقاہرهلائت ابدي قیام 


نمودہ وعیں الحیرۃ حقیقي براي ایشا رواں وباب آسماں بر روي شان 
کشادہ ومفتوم کشنہ حلیٰ چنانکە از آیات کلم رہانيی مفہوم سي گرنژد مرگ 
وقیام نین ہنیاد و باعث تجدہد و تجلیل نمامي عالم گردید× ہیں نظر 
. کت . سلف رر اھ ظہور و نجاكٹ َ اخبا 

















فصل درم طربق العیات ۱ ۳۶ 
ا 

صٗرئ ورربہ شسامہ موس 

مردم یا چندي از ملل بودہ باشد بلک آب حیاتی است کہ از برای تمامي 
سلسلعء انسان د رجرباںی چنان که ھرکس از آن سی تواند آشاسید و زندگي 

بات حنرا بزرگٹریں گناہگاراں را نی زمیشراست کہ ازآں جات مستفغیض 

و بپروور کشتہ بسبمبا آی پاکا واز بازخواست گناہ خود خلامي پابند 

باعوي کہ ازآباٹ کتب مقڈسھ مفہرم مي گرند ازآی جملہ درآپاٹ 

٥‏ وہ ہاب ٢×‏ نامطہ اْل به ٹیموٹیویس مسطرر است کہ یک خدا است 

ودرمیان خدا و خلق یک واسطہ است و او انسانں پسوع مسیے اسہت کہ 

خودرا در را اہ ھمہ فدہ داد و ھمچئیں در آیہہ × ہاب اوْل نامدء ازل بوحٹا 

ہے و عو پسر خدا پسوع مسیے مار از ھر گناہ پاکا می سازد 

وایضا درآیۓء ٣×‏ باب ٢‏ ھمان نامہ امو جا وا 





گناهھان ما وبس بلکه همء جہان کفارت است ود۵اؤود درآیاٹ ٣‏ و٣‏ 
زپو ر ۱۰٠۳‏ گفلہ اسٹآ کید اي جاں سس ہر خداوند آفریں جنرانں ونماميی 
نعمتہاي اور فرامیش که او جمیع گناھانہٹ‌را عفو مي نماید وھر 
بیماری ترا شفا ىيی بتحشد و درآةء ٠‏ باب اڑل کتاب اشعپا پیغمبر ذگکر 
مانند برف سفید خواهد شد وباوجوں آنکہ ارغواني ہودہ بازمثل کرک خواھد 
گردید و در آیەہ ۱١‏ باب : و د رآ ہ۱۴۶ باب ۱١‏ امہ بعبرانیاں مرقوم و بیاں 
گرںیں× کہ مسپے 
ابد را پائست وبیک قربانی تا بابد کامل گردانیدہ است مصهًا شوندگاںرا 
لہذا هرچ جہت جات گنانگاران ضرور بودہ تماميی آترا پسوع مسپیے در 
کہ دی اإل حنثنعء بکند ویا خودرا اندکی صافے و ازگناہ پاک سازد 
تا بدیں طریق درلجات مسبے شراکمت بہم رسانیدہ بعد بوسیلاہ آن جات 


و - رخ ےپ 


ہا خوں خوں پکبار ہمکان اقدس برآمدہ (ہراي ما) قدیطہ 




















۳۵ طرنق العپات فصل ٹم 





ەمکں نیست کہ انسان خردرا ١‏ اریک گناہ ھم پاک وپا باطی خردرا اندکي 
صاف گرداند پس خدا آدمیرا ماذوں ساخله وامر نمودۂ است کہ ٹر 
ھماں حال کہ ھست ہا ھمت۶ گناھان وثمامي اپائي درولی خوں بسر چشمۂ+ 
حیاٹ جات مسیے و واصل گُشتة برسیلذ۶ آ۵ از تما سی گناھان سنہ 
و خااص وازکل ناپاکي من : ومصًٌا گردد بایں شرط و بس کہ جات و شفاعت 
را قلبا ہا غبرول کرل٭ و اور ازصمیم قلب درست داشلہ ان اٹ 
2 مذکورہ بوسیل اہمای حاصل می شو۵ چنا جہ کسی کہ قلداً ہا ہپسوع 
مسبے اپمان آوردہ و اور! فرزند خدا ود رمرتبہہ الوّ٘ت ومیاجيی و رهانذذ×۶ 
خود و گل مردم دانسته و معلقد باشد ک۸ پسوع مسیے بازخواست گناەرا 
کشیدہ ر جہہد خلاص و ُجاث گناہگاراں زحماثت ومرگک را ہر خود قبول 
و بعد ازدن قیام لموںدہ است آں چناں کس برسیلہء ھمیں اہمای در 
خیراری سیے شراکت ہم رہ سانیدەہ عفو تمامي گناھانی خودرا حاصل 
وہوساطات سیے مقبرول حضو رخد ىي تعالیلٰ گردیدہ وتماميی الطاف واشفان 
اہی شامل حالش گشلہ مالک بخغت َََ و حافیثي ميی گر۵۵ بقراریيی 
کھ از آباٹ آِيه اعیل راضحثة معاوم سی شون .3 درآیاٹ ٦۹‏ ہاب 
“ پرحتا مرقرم اس کہ خدا آن قد رجہاں‌را ! دوست داشہت کہ فرزند بگانەء 
خودرا ارزاني رہود کە تا ھرکس بر او ایمان آورِ هلاک نشود بلک زدگانی 
جاوہد پاہد و آں کس کہ بہ پسر ایمانی آوردہ است زندگانی جاوداں 
رآن کس کە سن پسررا ُمي شنوں زندگائی را تخراهد دہد بلک غضصب لی 
ہروي سی ماند و*مچنین هنگامي کە مسیے معرد ي می نمو بشاگردای خول 
خطاب کر۵ہ چنانکہ درا آباٹ ٠١‏ ٦ا‏ باب ١٦ا‏ دتیں مطظ ات فردولن 
+2 جہان رفثه جمیع خلائی را باب مژدہ ندا نماثید کكە ہرآن کہ 
آرہ و غسل تعمید می نماید ناجي خواہد شد لیک آن کہ ایمانں نمي آر 
براوحکم خراهھد شد و پولس حواري چنان کہ کَ و ۳۹ باب ١ا‏ 
اعمال حرواریاں مسطور است بیہردیاں گفہ کہ اي برادرانں ان معلوم باد شمارا 
ے۔ےو۔ے۔ سے لمحمسے سے سس ےکس چس شسشےہر۲۲ کہ 



































فصل درم طاربق اللعیاك جت 





کہ بوساطشت بسوع مسیے بشما بامرزش گناهاي خبر دادہ سي شود وھر 
چیزرا کہ د رشریعت سوسيإ شما از آن نتوانستید عادل شمردہ شد ہوساطت 
ابی شخص ہر کس کگھ ایمان آور عادل شمردہ خواہد گردہد ایضا حواريی 
مذکور بزندان بانی کہ سوال نمودہ گػضشت کہ مرا چه بابك کرژن کہ رستکار شوم 
ا زقراري کہ د رآیدء ۳۱ ہاب ۱١‏ اعمال حواریان مرقرم ات تقریر نلموں کہ 
ہریسوع مسیے خداوند ایمان بیاور کہ تو و خاندانت روسلگاری خراہید 
یافں ودر آ۴ باب ١‏ ھمان کتاب مذکور گشتہ کە همگي پیغمبراں 
کے سس شہادت ۵ادند کە هرکس کہ بر وي ایمانں آورں آمرزش 
گناھانش را باسم ری خراہد پاشت و د رآیاٹ ۰ الإ ۴× ہاب × نامعہ باهل 
رم مرقوم است کە چوں بسببا اعمال شرعي هج بشریي د رنر خدا عادل 
شمردہ تخواہد شد بلک بشریمعت ثیرٹ گناہ می شود امّا حال عدالت 
خدائييی در خار از شریعستا نمودار شدۃ× است و شریعست و پیغمبرانں 
شہادت بآن می دھند آن عدالت خدائي کہ بوساطت ایمان بریسوع مسے 
بر ھمگي وہا ھمگی کہ ایمان يی آو رند يی شول بلوعي کہ توذیری نباشد 
بعلّت آنکہ تمامی گناگار اند لت خدائي قامرپس مغضت بکرم 
او ہوسیلت۶ فدیقء مور حسم عادل شمرد× م ی شوند وایف در آیتء ہ ہای ۴ 
ھمان امہ مذکرر گشله کہ آنی کس که عمل جا نميی آر۵ بلک ہرآنں کس 
که بیدیناں‌ر! بعدالت تد صميی کند اپمانں سی ارہ ھمانں (ست کہ 
ایمائش بعدالكت ملسوب سي شود پس برايی تعصیل عفو و تحعات ھمانں 
[ہمان ہمسے و کفَار اش ازم است وبسں نہایت ای اہمان مانند ایمان 
دیں محعمدیہ نیست کہ ٭حض اقرار و تقریرکلمات جنذدی وباور لمودن 
تعلیمات قرآن است و عبت خدا وپائی درونی رجوعی ندارد ایمانں 
وو فو و کت 
نسہت ہاو واہستہ است چنانە (یمانں مسکكکیه ى‌ ثوبہ وآنابڈء حقیتی‌رإ ۱ 
سی انگیزد ر۳ شعله حىب خدارا 2200 قلیش 


١١ 


درون ایمانں اورندہ 





وس مس ومے٭مسسے۔سہچوےڈمیوں مکےے۔ کے ہچیچ ےم سے موسر ریس و وس موجہ دسممھد وی 











(۳۷ 


































طریبق الەیاتی فصل و 


مشتعل ساخثہ ہم خواھش و ھوس وہم وھ اتجام اوامر الہی را باو سی بخشد 
زیرا که آیمان مزبور قوقی است باطلبی والہي یه پسہہہا مسیع و کفارداش 
بالا ہذرونں " ركثہه 3 شوں د اورا از گناہ وخواھش بہدی کو 

حخروب ومرغوبا می 00۸۵( کا از معبّت اہی سملو گشٹہ با 
۷ جسندا و مسر عالف ظا ریش هد و حافظ احکام خدا و خوشعالبيی 

رون رکشت حقیثقي ي گردں جنانكہ در فصل آنلہ وف ہیاں ۲ عیاں 
خواهد گشت 

ران دورٹ ھرکس یہ فی العثیتہ بمسیع ایمان اوردہ باید دانستہ 

خود لائق غخضسب ےت نار گردیدہ است و ہاید دانسته پاشلد 
یه باطئش چناں ناپاکا ومرداراست کہ هرگر بخداوندگارمقڈس تترٰب 
نمي تواند جست و آن رٹ و توانا نیزندارد که فی نفسہ خودرا از ناپاقی 
لی واز ہازخواستی مستوجبتء گناھان ًَّ خلٰص و آزا زان سازں و ھم ‏ ہاید 
گد از و . دروٹی و لروئیٹ قلباآً سو لىٌ کت ۲م و۵ 
0ھ ہاو عطا س_ ای در ورزیدہ اسمت و علرہ ہر 
اینہا بابد دانسته ودرک کردہ باشد کہ گناہانی او باست وعلت زحمات 
و مرگ مسیع گشتہ 1 نظر ہوفور مرحمتنش بازخواست و عقوہبات گناھارا 
در عورش او کشیدہ وچشیدہ اورا از انہا آزاديی بغشیدہ و جات دادہ 
اسہت ُيی الجماہ تماميء اہنہا در ضمن ایمانں حقیثتي مندرج آند و کسيی ٦‏ 
مطالبب مذکررڈرڑ دریافت نلمردہ و نفہمیدہ و۵ رخوٹ ھلوز مشاھدہ نکردہ 
اسہیںف اہمانش ھٍ ایماں حقیقيی و قلبيی تحنواهد بوں بلکه ہعضش عقليی 
ہا زان ان ابمان حقیثي - 0:. وغراش جح 3 یه 


ےجرد 

















فصل درم طرل العیاكٹ “0۳۸ 


سی ۔جوبد و خدارا و دوسسں داشتہ مطیع و منقادش سی گرنں زا برا کھ 
ثربدء حقیقي ومقبول خداوند ذوالجلال ھمان نیت وحال است ودرھر 
اوقات واہستہء ایمای حقثیقی أآست بنوعي کە اگرکسي از گذاهان خود چذان 
ملالت و ندامت نداشتہ نال نٰت ومعبت و اطاعث خدارل درجرہبار 
قلبش نکاشلھ و ثمرتہ آنرا نجیدہ باشد ھرآ ثینہ چذانں کس اہمان حقیقی را 
کہ تحصیل تجاٹ واہستەء آى است ھنوز نیافہ واگر اڈعاي ایمای ”۳ بکند 
اہمای اوەحض ایمان عقلي و ظاہری ۔خواہد ہود کہ آدمی را نہ جاٹ مي 
بخشد ونہ درونش را پاکا ومصّا ونہ رفتارش را دبست و موافق احکام الٰہي 
٭يی سازد 
ور چون تربدہ حقیٹي واہسته ایمانں حقیثٹيی اس نظر بای توبہ وایمان 
در اکثر آیات اجیل وابستەء یکدیگر مسطرر وبیانں گشتہ چناج در آتنہ 
٥‏ باب اوّل مرقس ذکر گشنہ کہ پسوع سی فرسوں توبه نمائید و ہایں بشارٹ 
خچستھ اعتقاكد آربد وردرآچہء ٠۶‏ باب ۰ لوا خود مسیے بشاگردانش 
فرمودہ است کە باید از اورشلیم آغازشدہ ندا بتویه وآمرزش گناہان د رهدڈء 
قبائل باسمم کردِہ شوں و پطرس حواریي ہنگاي کہ بہودیان سوال نمودہ گنت 
اند کە آیا چە کنیم کہ جات یابیم از قراري کە در آیدء ۰ باب ٢‏ اعمال 
حوار پان مرقوم اس بایشاں جراب داد٭ گفت کہ توہ کنید ورھریک از 
شما باسم پسوع مسج ہت آمرزش گناھای غسل بپابد کہ روےالقدسرا 
بانعام خواهید بافہں وایفاً در آیدہ ۱ باب ٠۰‏ ھماں کتاب پولس حواريی 
چنیں فرمودہ است کہ پیوستہ با یہردیاں ویونانیاں درنداي توبۃۃ بسري 
خذا وایمان برخداوند ما بسرع مسم مشغول بودم 
نہایت آدم یا آن قزأت واستطاعت نیست کہ ایمان و توندء مذکورٹرا 
نی لس خو۵ اخ و تحصیل نماپد بل ضرور اسہٹد که خدا ہاو عطا فرمابد 
کہ آنرإ نیز او باہر کِقّ را مسیم بوسیےء روےالقدس فر لابا ھر کس کہ 
کلماٹ و اخبار اجیلرا وش ھرش نیوشیدہ ویا با یو نبر۵ا 











سسہ سے سس سبتش یں ںکہشسشسجشں 











اس طریق العبات فصل درم 














طالب حقیقتكت و جات گرناد بعمل خواھدں آورد چنانکہ ازآیاٹ انید 
انجیل معلوم سی گردد مثلاً در آیہہ ۱۳ باب + نامعہ باھل فیلپي مسطور کشتہ 
که خدا است کە در شما تاثیرمی نماید کہ تا برضا بٔراهید و بکنید وھر 
عمليرا بدوں ھلکامہ و ٭>جادله ا 1 رید ودر آیکھ ۲۹ ہاب 5 پوحنا اوت 
فرسوہ کە کا رخدا این . اسن که ہر ن‌ کس کہ او رن ستادہ اشت ایماں آوربد 
ودرآثتء × باب ۱۷ نامطء بعبرانیاں سذکور اأست کە پسوع مسج بنا کنندہ 
ذک رگشتہ کہ توبہ نی رعمل خدائقی است درانسان چنانچہ د رآیہ ہ۱۸ باب ١١‏ 
اعمال حما رباں مسطور و ہپاں گردیڈا کہ بس سنا را سپاس نمو گفنند کہ 
بی شک خدا بقہائل نیز توب حیات خش‌را | کرامہست کردہ اسہت وایضا 
در آیدء ؛ باب ہ ہمان کتاب شعربر پافثه کد !سوع سبھز خدا پیشوا 





رجاٹ دھندہ بردست راست خوں باند کردہ اسسں تا توہہ و آمرزش 
گناھاں را ہاسرایّل عطا نماید 
ارادہء اي ومشیمتا لم ٌ بریں قرار گرفڈہ کہ ھچ کس ھلاک نگردن بلک 





عو ا دارد اج کت ردان وقبمل ک ام 07 

7ت ٠‏ 7 ج راغب ٠‏ اس کہ توب ر ایمانی مذکوررا 
در قلبا ھرکس کہ مژلن اجیل و جات مسپھرا را شنذیدہ طالب جات 
پاشد بعمل آرد وآدمیرا ) ہیں وسیاه مشترک جا مسیع ومالک بضشضت 
حقیثی و اہديی سازد لٰٰذا ٹور واہمان عمل خد! ایسہٹت نہ آنکہ بی (یمانيی 
نیز بلک 2 از خود انسان صادر می گروں زیرا کے خدا ا اہمانی رھلاکہٹدرا 

7 رر ہے ف و ۰ 

ہہ کس قسمہت و مقذر نکردہ و ھی >علوئي را جہمت طعمدء آتش جہلم 








حیومہ سی ٭س--ححہ 





رم صعربج جرو ےرس جود: سس 

















لیافریدہ که چئیں گمانں ہدیہە ضد و نقیض عدالت و رحمت الہی است 
ای گیا“ امن اتقلق کا اراس کون 71 ای ظا تر تن 
می باشد کہ حرکات باطني را کہ خدا بوامطہہ ربےالقدس دردروں او برميی 
انگیزں از خوٹ رك کند 000 مغلوب و خاموش ساختہ و از نظر اندازد 
و بہ مژدہء انجیل و خبرنجات مسم متوجہ نگردیدہ ازآن ابا نعاید و بدیں 
نوع مانع ایمان و توبندھ گردٹ کە خدا دراو بعمل آوردن سی خواھد زہرا کہ 
خرفاسی را سار مان رضغات سی سوتی ار ھی رن 
ایمائی ماندہ بہلاکت ابدي و عذاب جہلم ان شوں ھرآبنه مار کول 
خود او است وبس چناں کە مسےم نیز بہمیں مطلبب؛ اشارہ نمودہ در 
آہٹھ ۰ ہاب ہ پوحنا بہ پہودیاں فریودہ است گکە شما نمی خواھید بنرن 
سس بیائید تا زندگانی بیاہید و ھەچئیں د رآیعہ ٭ ہاب 08 مل اور شلیمرا 
که کنایہ ازیہودیاں است مخاطلب ساخثه فریردہ است کہ اي اورشلیم 
اورشلیم کک کشندھ پیغمبران و سنگسار کنندہہ آنان که ہتو فرستادہ شدہ اند 
تی نائی هر عرات کا ارندان ا جا مرخ مہا غرفرا تر 
زہربال خوں جبع مي نماید جمع نماہم و اہا نمودید ودرآبعہ اہ ہاب ۷ 
اعمال حوارباں استفان به بہودیان گفته است کە اي گردنکشان کۂه دردل 
رگوش نا ٭خٹرنید شما ھمیشۃ و ہا جھ سی نمائید آن چتان 
کہ پدران شما مي کرد‌ند می کذید در این صورت ہر آنکە بہلاعت وعذاب 
جہنم رفثارشوں بعڈٹی تتصی رخودميی و ئه بناب رقسمت ر تقدی رپرورد دگار 
لہذا ترل و تعلیم انجیل دراہی باب نی زتمام موائق و مطابق رحمت وعدالت 
خداوند جلیل است نہایت در خصوص مطلب؛ سذکور اچ از مضموی 
قرآن مفہوم سی گردد این اسہت کہ خدا بعضی مر۵مرا با ایمان و بیرأ بی 
ایمای خلق کردہ چنانک ایمان آنہا بہچ وجہ باطل وبجہت اینہا ابداً ایمان 
حاصل تغراهد گشت زبرا کھ خدا ہی ایمانی را بابناں مقڈرو قثسمت نمودہ 
ابشاںرا جہمت عذاب چہلم خلق کردہ است چنانچه در سورة النعام ارقام 


ند ےر سی یہ یبر 




















٢۴‏ طریقی ابا فصل درم 





پائثہ کہ من بشاہ الله پشلله ومن بشاہ جع علي صراط مستقیم یعلی انکەرا 
خواھد خدا گمراہ کند اورا وھ رکرا خواھد بکند اورا بر راہ راست وشمچنیں 
در سور الاعراف مرقوم گشته کہ س یہد الله فہو المہند وسن یضلل فاولڑک 
ہم الغاسرونں و لقد ذرانا لجہلُم کڈیرا من الجِنْ والانس یعني ہر کرا راہ نمابد 
خدا پس وو راہ یابندہ اس 5 کند پس ابشان زبان کاران 
آند و بدرستی کہ آفرہدیم ما برای دوزخ بسیاري از دیوان و آدمیاںرا و 





منقمن ہ بیانں وثبروٹت مطلب آیات مزبورہ د رصضدہ ۲ وری ؛٭: کتاب 
حق الیقیں حدیثي: ازامام عو ہائر روابت گشتھ کہ حنی تعالی آفریدہ 
است خلقی را ہراي ایمان کہ ھرگز ار ایشان زائل نمي گردد وآفرندۃ است 
خلقي را از براي کفرکە ھرگز از ایشان زائل ئمي گند وخلقی را درمیان ان 
0 حالٹ آفربدہ است ر ببعضي از ایشان ایماں را سپرد٭ہ است اگ رخواہھد 
تمام کند از براِي ایشاں تمام می کند واگرخواهد ک سلب کند از ایشاں 
سلب سي کلد نہابہت نظر ہمضموں آباٹ مذکورہ و حدیسثا مسطورد ھم 
عدالت وھم رحمت ال ہي باطل مي گردں و در این حال کہ این سرحلہ 
*عال است پس وافے ومبردن است کہ قول آ بات و احادیثا مزبورہ باطل 
و بی ہبذا سی ہاشد 

واہزتوال رود کہ خدا ہآن کسان کہ در نمامی عمرخو مڑدہہ اجیل 
وُجاك مسیےرا نشنیدہ وھم ئرصمتي نداشتہ آند کہ از آن مخبر گردند آپا 
جہ نوع و طریق ہانہا ار کر جواب ایں اسہت کہ چوں خداي 
عم مطلہبا مزبوررا در کل لم خوں براەعي تمام بیاں واعام نفرمو۵× ہٰذا 
جواب مسکتي نمی تواں داد لیک بہرشخص عارف این .2 ویقین 
اسسں که خدا ہر ایشان ظلم تخراھد کر بلک نظر بعدالت خود جزاي لاہ 
اعمال ایشا را خواہد داد ودر این فریظا کە از علم معرفست حقیقي بانہا 
آن قدر دادہ نشدہ واحکام الہي بایشان چنان بیاں وعیاں نکشته کە بی 
مال دادہ وبیان گردیدہ است کہ خدا پیغمبرانی خودرا بنزد آنہا فرستادہ 














نصل درم طریی العیات 1 





کالم خودرا بر ایشاں ارزانی داشت پس مطالہدہ کە از اینہا خواہد کرٹ ا زآنہا 
تخواہد کرں چنانجہ سیے نیز درآپاٹ ۷ و ۳۸ باب ۱۷ اوقا فرموده است 
که نوکریي کہ خراھش موللي خردرا دانستہ بر وف خواھش آمادہ نلمودہ وجا 
نپاوردہ باشد بسیار تازبانه خواہد خورن و آن کس کہ ندانسته کرل اموریرا 
که قاہل تازبانہ باشد ٹلیلي تازیائہ خراهد خورن وه رکس کہ وبرا بسپاردادہ 
آنه آزار ہسیار خراھند طلبید و آن کس کہ باو زیادہ سبردہ اند زیادہ مطالبہ 
خواہند نموں بلکه خدا بناہر شریعمت و نور حقثیشت کہ درانصاف و عقل 
ایشان ثبت وبیان رمودہ نظر باتجام یا تجاو زآن برایشان حکم خراہد 
نموں چنانھ نسہثك بہمیں مطلب د٥‏ رآیہ ٠٢۷۶‏ باب ٢‏ امہہ باھل روم مرقرم 
اس ھ آنابی کہ بغپر شربست گناہ کر۵داند ہر غیر شرع ھلاکا خو(ھند 
شد و کساتی کہ ہا شریعست گذاہ کردہ آند از آن شریعست حکم خراھند بائہں 
بعلي آنائینہ از شریعت مرقومۂء کلام الہي ہی خبربو۵ہ از شریعت انصافتف 
و عقل تجاوز نمودہ گناہ کرژہ اند سور مواخذہ خواہند گشت امّا نہ مور 
بازخواست سنعت و شدید سسقوجبعہ اشخاصی کە باوجوں خبرداريی ارکلم 
الہي باز تجاوز احکام نمودہ آند لیک چوں احدي نیست کە درھمہۂ اوقات 
ہر وفقی تقاضاي انصاف وعقل عمل وسلرک نمودہ باشد پس آنان نیزکہ 
بدونں تقصیر و تغافل خرد از کام : احکام اي ہی خہ رماندہ ہی تقصیر و گناہ 
نیستند ودراینی صورت کە گناہگا راند پس تا ہمسیے اپمان نیاورند و برسیله 
او جات نیابند ھرآئندہ بنغضب کردگار وعقوبت گنادان خود گرفتارخوادند 
گشت لہٰذا کلام مسیے کہ درآیدہ ۳۰ باب× یوحنا مسطور گردیدہ اھر جہمت 
حق ودرست خواہد بود کہ مي فرماید ھرکس کہ بہ پسر ایمان آوردہ 
است زندگانی جاودان دارن اّا اں کس کہ ٭ں پسررا نمی شنود زدکافرا 
راھد دید ہل غضب الہىي بروي سي ماند خلامۂ راہ و حقیقشت وحیات 
اواست وبسں و ہي کس حصیل قرب حضور حضرٹ ذوالجاال نمی تواند 
کرں جز بوسیلہء ار یعنيی ھے کس نجاٹ تخواہد یادمت و مقبول نظر پروردگار 














سی طرنق الحمپاٹ فصل ١‏ 





راھد گشت مگر بدیں وسیلہ کہ قلہا بیسیے (یمان اوردہ بسبب گار 
وثراب مسیے شامل حالش کشته باشد وھمچئیں پیغمبران و متقیانی ‏ 
گناہ و جاٹ را ٭حض ہوساطشت سیے یائثہ آند وھرچندي ئک درآن آوانں 
ہارہٴ او ہاز بی خبروبی ایمان نبوہہ اند بلكه خدا خب رظہورمسیے ونجائش را 
بآدم بعد ازمعصیت ار از قراریی کہ سابق گذشت وبعد باہراھیم ویعتوب 
و سائریی دادہ بود وموسیٰ وداود و تمامي پیغمبراں حق کە پیش ارسیے 
مبعرث گشتہ در باریء سیے وکفارہ وجانشں خبردادہ اند رم قربائی‌ھا 
وتمامی عاداٹ عہاداٹ کە خدا در توریت بە بنی آسرائیل آمر نموده 
ہشرہانی کە سرع ھفیے جہت عفو گناهان با بەں خو۵ گذرانیدہ و بوسیمء 
آی تجادی حاصل ساختھ است مرجوع بودہ واشارہ کردہ اند چنانکہ ایں 


فقرۃ ہر واقفان و رسیدگان مضامیں توربت و اجیل وافے وعیانں است در 





ورمقصد عادات عبادات ملوچّه گردیدہ ومي رسید از رھانندہء آیندہ و کفارہ 
پست و براسطدء ان اپمان عغو و جاٹ پافثه مقبول حضور خداي تعالبي 
می گردید چذاکد مسیے ہہمپن مطلمب اشارہ نمردہ د رآیوہ ٦‏ باب ہ پوحتا 
بیہردیان فرمودہ اس کہ ابرآھیم پدر شما ہسیار خراھش‌مئد بود کہ روز 
مرا بہ بیند پس دید وخوش وقي کرٹ لہذا وسیلدء کہ متقّیان وایماں 
آورندگان تبل از مسیے ہا نی عفو وجاٹ یافته آند ھماں ؤسیله است 


تفارك کہ قہل از ظہو رمسیے بکٹارہ و تجاتی کہ ہایسٹ رھانندہہ آیندہ برای 











٠أ‏ یھر و یمیھد تمس (دسس سے مویمیجیجمیے ۓ حدم دج وی کسی جی تھے ح2۱ رامسم ے.- ید ہپ وصو:9ص ےو جو ونس جم .سیر ھجت و مج ہر دیس وس ےپ نشور پن رد سے سزیر وج جس مد-ر ساس ےم جو نایا 








فصل درم ۱ طریق المیات جت 





گناھگاران ہالجام رساند اعتقاد داشتہ آند و بعد ازظہورش بکْفّارہ ونجانی کہ 
رھانند: آمدہ بانجام رسائیدہ است ایماىی وامید دارند 

و ایفاً اگر سوال کردہ شود کہ آیا جغداي قادروحکیم ممکں نبودي کہ 
اد سلس ل۶ بني نوع بشررا برسیلء که ماورايی زحماٹ ومرگ سیے بودہا 
ہاشد بعمل آورد × جراب ٭ بدیبہی است کە خدای قادر مطلق بہرچی زرکه 
مشیئش قرارگیرں قادر وحم کسر یاريی آں ذیست کہ حکمت و قدرثٹ 
ہی انتہاي او حد و سامانی مفژرکند لیکن ھرچندی کە خدا ہا ما سوی منتتعصر 
و٭حدوں نیست باز خوں ود محدود است ہدیں عبارٹ کە خدا چنان 
چیزي وعملی را ابد نمی خواہد ونمی تواند خواست وکرں کہ ضڈ و نثیض 
ذات ڈوالجلال یا پکی از صفاتش بودہ باشد پس درایں حال کھ خدا نظر 
ہرحمت ہبی منتہامی خود رھائيی واجاتٹ آدمیانں گاھگاررا! خواسلہ و متزر 





ثوائست خواست وسفرر کر کہ 5 موائق رحمت ومحبت وھم مطابق 
تقڈس و عدالتش ہودہ باشد پس در صررتی کہ پروردگار نظ ربحکمسٹا خود 
جہت اجام امراجات ظہورو زحمات ومک مسپے رإ ٭صاست دائستہ 
وم رداشتہ است ازھمیں صادرمی گردں کہ وسیلہء مذکورہ سرآمد وسائل 
جاٹ و آن طریِق خاصي است کہ جات گناہگاراں محض ہبان ممکں ہودہه 
زا اگروسیلہہ دہتراز آن صورت امکان مے داشت بابست دران حال خدا 
آنرإ اخقیار ومار کردہ باشد و ال بحکمت بت وارں سی شد لیکی چوں 
حاکم علي الطلان چنانکہ ازآبات مبینات کتب متڈسۂ واضے ویقینں می گردں 
زحمات ومرگ یسوع مسھے را وسیلہہ عغو و'جات گناھگاران گردانیدہ لہذا 
ازھمین مرح بہ ثبرٹ سي رسد کہ بہترین وسائل جات آن است وبس 
و کیسں آنکكه جسارٹ وگستاخي نمودہ در این باب ہا حاکم علي ااطلان 
درمقام مت ایستادہ وسیلہہ جات مائژر نمودہہ اورا رد کند ہي جات 
حاصل و حاضر گشتہ ہوساضت پسوع سے سرّي است ار اسرار ال ہي کہ 
۹" 


























۵ طربق العباٹ فصل درم 


.]:2: 00 



























. پ پت ۰ ۴ 1 ۴پ 

نہایہیں چمانکھ وجود وذاٹ الٰہيی بعاہشا الک ہدرک و ہم درنمیي ابد 
ر0 

باطل و زائل نمی گردں ھمچنان حقیقت امر مزبہور نیز بعلتٹ عجز و قصور 

دراکەہ عقل باطل نمی شود و ھرجندي کە عقل در استفہام کم و کیف جا 





سہے سرگر۵ان سن ہاز ہہ رصاحمب نطانہں ھرشیار بااندکف نفٹری ٦‏ 
ندرواضس 0 اشکارميی گردں کے وسیلق۶ مڈذکورن ٹماہما مرائی ومطابی حم 
7 عمدالہت اٰہيی ً. نظر ر اہ ان بال(کاےة داي ر حیم . ومٹٹس شابسلہ رلائلی اسہں 


نہ ہیا کا ان وسا ائل ےار 5 عقل و مذاهہب ہہیا رر پرستای و قرآن 





ہر آنہا ڈدلالں ٭ی گکنند چا اکا لی ابقا ٭ذکور کشتہ "”" مقالکی ومناقش 
نقڈس 00 و اد وھ درو آسصیرا پاکا ر اور از ہدي بعید 


و بندا ۂ رہب م 0 لیک ن با کفارۃ مسپے ھٍ تقاضالی رحھہدا وھم 





تقاضايی عدالآٹ ات الجام یافدو< ل۵ ٥٭روی‏ َ ا زناہاي پاکف و رفذتارظاه ریش ال ہر 
ذوب و ٹرسست ص٭سی ٤‏ رٹٹ بعلی ۵د را ان سعال 31 ۰ گذاد ر را ٭٭ پچ وج۵ عو 
لہ رت-وڈا مگ رہدین طا رٹ ٹی کہ یسوع مسیے داز اح زخواسہت ا ا را ٦رعوضش‏ کُناھگاران 


کشیدہ و ہسہمبا زحمات و مرگ خود 7 : ارد گناہ حاصل نمودہ 





ارسینی تقاضايی عدالت چنانں اتجام یائلہ 5 رن بعلت کفارندء مسے تمامی 
گناھاں اہما لدلەر[ عفو فرمودہ ا مقبول خوں سی سازں باز ھبے ھ۵ 

ن ایمانں آورن ر ری عم ا ںا يی سال بر ضس 
و تصوريی ہنقٹڈس و عدالت می رہ سن ہل صفاٹث کور تشف ھماں 
وس لام کات در انتہايی 7 راتبے بیان ۰ رعیانں یی 3 رڈ ر چزرن سے نار 
ہوخو ہہت ×2 خو ۵ عو مرنگارا را کجہہشد گناھگارا 5 مل گشلہ و طوعاً 
ٹوٹ قبہول فرمردہ ر بلق زحمات و مرک غہار نقص و تصوريی بر ٌ 
رنہ وچلالش نلشسلظ بل آنی زحماث جسمانی و زمعانی مہوجہہا کا 
وجال وت جاردانی کل ایمان آورندگان گرٹبدة اآسہیف پس لسبتٹ 


ہمسیے ۰- یا و ي عد الد يی نوہ وثر یں حال کہ آ میا ن خودرا ۱ را ٭پچ 




















وج ا مواخذہ و عقرباث گناہ نمی توانسنند رانید و خدا نیز بناہر تفاضايی 


سر سر ید میا یہ اوہ سی سی رید یمور ہو سم مو نچ و ام رر نیہ یھ یور رو کے چہ وجو با خاحرر نوہ جو ر ریس وہ ری سڈ رسمے جج یہ اہی دوہ جوسری ہو ہی حسم سی جس اعد 











فصل درم طرلق الحیاتی ۲ 


عدالتٹ گذاەرا فا کا8 ره عو نمی ثوانسٹ گرن ونظ ر برحمہتا خود نمی 
خواسمت کہ سلسلۂفء انسان مستڈرٹی دربايی هلائفت گرددد لہٰذا ازرا اہ مراحم 
7 پایاں وااطاتب ہیکرانں فرزند بگا۶ خودرا کة در مرتمٰۃ وجلال ورذاتٹ ہا 
اویک است ارزانی ۵اشت تا ندای گناھگاران گشتہ بجہت ایشاں کمّارہ 
حاصل سازن آیا ازھمین رھگذرء! وم ورعیان نم گردلد کہ ٭ےں ررحمتٹت 
اي تسبہدد بۂ ہددکان گذاھگار در ۵د رج۶۸ کن و خاري از تفرپر و دیہان 
است ہلی رحمہادا و٭حبت دا از کہارہ ظ ودرنسا مت ہاامر[نمبۂ زیادد 
مشاھهدہ نعل می شوٹ لہ آ نکہ ا زخلق و حفظا اعالم :_ ھمگی نعەاتٹ وکرامات 
وافردھ ایی و ھہپنیں ٹفٹڈس 7 عدالہت نیز بوسی۸گ۶ء ان ك۵ ر انتہای ۳ ر انسہسا 
زبادہ مفہوم و مسبرن سی گردد نے آنکہ از غضب پرو رد کاربيی 3 بعضي وت 
در ایی جہان ہر بدگارانں نازل می شود حل یی ثقدس و عدالت وە٭عبت 
و رحمہشا خداوندگاری ہ لت ری و ۵رس ھت نمی شوں ملر بوسی ا۸ء کَقارہ 

وجانتا مسیے بنعوي کە ھرآنکہ از ای بی خبر و بی فہم باشد ہرآئنہ 
صفانٹا مذکوردرا ہدرستني و خوبی ۵درکا رنیم تخواحد کرد ر۵ فلہذا کسي کا 
باجاٹ وک ر۶5 مسیے اہمان اوردہ بکیقثیت آن رسیدد ہاشد بہمیں وسیلہ 


بای 


7 ٭ ہی خو ں ر جچھٰد| ہپسلگ ئل محلیعش گردن ر7 ۰ رأهُہہ؛ٴ و گشیدد سی 


-0. : قصل کک بعں ارس ار گزاہ ڈدوريی کلی نچ رر وتماميی امیٹ 


شوں نہ آنکد پتے رپک تماميی نصائے و واوامر زبرا ازھمیں رضڈر کہ خدا گذاەرا 
نہ از راہ دیگر بلک مض ہدیں طربق عفر رود کہ سو میتی کہ پاکف 

و کاسل و در مرتدہ ااوھیت اسست مثواخذہ نز کشید) ۵ء۸۳" ا ہا تام 
رسانید ہروي در انتہاي مراتب زیادہ ار طرق دیگ رآشکارو بقیں من گردد 
کہ گناہ در حضورخدا چه قدر زش ہت زین و ئا مرتبہ ضد و نے غالف ذات 
ہاکسا اراستٹ و ھمین علم بات آن جج کہ او گنادرا قَلیا شنیع رثبی 
شمرک× از1 وت ای جریل ۰ وش بلیغ ہعمل آرد ل کہ ۵ی رمرڈٹکسہا 


گناھی نگرںدد ور صوری که ۔خدا نظار ۶ عبت بی انتہا فرزند خودرا سچہسشا 





مجر سسمیی مچرہہ یر ےو محصووح تو سج ا کے )5ح سی 90ر ۰ ٦.۰‏ ےو معقامی ہو سر میحر سد اتشوج پریہ سی عسسددی مصطح وہ سضر سد سو جع خی و 














آورندارا دیگرچہ شک باقي می تواند ماند کہ خدا او : را دوست 1 
طالب جاٹ وہضت او نیست ودیگر از چہ راہ متشکي مي واند بود 
کہ خدا در اللایي عسرث و زحمت ذیز ہرانجه براي جات وبخت او ازم 
و مفید ا(سہٹب ہاو گرامہف و عذایت راھد فرموں ور بارہء او ہجام 
راھد رسانید بدہيی است کہ در باب مطالہہا مسطورہ چشم قلبا 
کسيی کے بادہ معبثہت ای را از قدم سرشار جا سپے تبرل لمودہ 


ونوشیدہ است مخمور شک وشبہ تخراہد گردید بلکہ ہبادزی جات مذکور 





شعاوھ اور حہہا پروردگار 0 قلب و ا گشلہ امید 
0 . رچہ 20 ٭‌ راو و ا ۔ت ات 5 عقل ٥ور‏ 
درک کم و کیف اق عاجز و حیراں است [ لیگ ن بہر کس کا در ارکاھ آن 
]) ز لازمہ جا آوردہ باشد ا تل رآشثار و وائك خراہد بوں یك " سڈ گور 
اھر جہہشا بخدايی مقٹس وعادل ور حیم ان وسزا و بالکلی 0 
ر مطابل 2- مدعا اُست که آدميی از عقوبادٹ مسٹتو جیا۶ گذاہ خلاصی بافئتہ 
باطن و پاکا ۲ سلوکف ظاھرش شابسلہ و خوب و پسندیلہ : مرغرورب گروں 





الشفاميی رحمت بی منتہايی خود آمادہ و حاضر فریودہ تا بقبول آن گرفقاراں 
مرش ص2 باطلبی از ر۵ وی دروی خود شفايی عاجل و‌ صمےر ب8 کاہل 
باہند وآب زندگانی و شچر حیانتا جاردائی است کہ اگرللمب تشنگانں 





بادیدء پرحرارٹ و ھلاکت بپاليی صدت رو ارادٹ بسرمنزإ ل تحصپل آن رسند 
عطشس باطنی و جوع دررئی خردرا بالتمام رع رذع ساخنه مالک حیادں 








ابدي وشت حقیقی خواہند گشت لیکی کسی کہ ا زمر دروئی خود 


2 خبرو ا زچگونگي آتش عطاش ر جرع باطنبي مطلع و مسلعضر نبردہ روزگار 
خردرا ہہطالت صرفف وعمر خرودرا در خواب غفلہت تلف کر۵دہ اأست 








ےمہوسسوے میں پکےو اس ہس سوچ ہسسےے۔ شش ہہ ساس ےجید یہ 











فصل سرم طربق العپات ۸ 





7 2 و بر ت۳ ۲ھ آن عیران پنہاں و مغانیںم ابرابی 
ملکرئٹ آسماں .٭ اسب و لیکی کسی کۂ ازمرض ۵رونی خود حا ی 
آو واجاٹ او ۱ فی خٔ ہے مسبت جے حیاٹ 
5 شی 7 آشامیدہ 00 کر خواہد پافت از 
قراری کەه ئ آ زی نتائے چشت آور جات مسیبر! ہیانں و تفصیل 


مبلني اُستي ہر بیاں و تفصیل نات 


بفت آو رجات پسرع سیے 


فضیلتٹ فیضش ول کفارہ و جار سپے چذان عمدہ واعلیل ا سہتث 
کہ نہ تنہا بد ن جہانں بلکد 1 ن عالم نیز ملسوب ومژزثر اد و ھمليی تاۓ 
گنا ا را حر و بٍُ ساخمه ایمانں آ رندگان ۳ مرتدة گ0“ 1 03“ 
حالتی کہ نتائے جاٹ بدیں طریق است عقل قصیر انسان آنہار| کەماھي 
درک ور بات و اظہار وبیان نمی ٹواند ساخمت بلکہ کمال نعمہت وہر؟ رکستا 
و جلالی کہ مسیے ! ہا زحماٹ و دسا 7 قیام سوہ ہیا ات پافتمان . 
ھا لُموںہ اٰست مض در عقبيی ہاپشان تماما ہیانں و عیپاں گشلہ موجہبہا 


حمد و ثناميی جدیہد و ابدي آنہا خواهد بود درابنں صورت و کڈ 




















0۹ ۱ طربق الٰپاٹ فصل سوم 
مضّل بیاں کردن خارے از قرّت و جرأت بشر است بلکہ بندہ ھماںرا بیانں | 
وتفصیل مي ترائد کر کہ خدا در کلم خود ذکر و ہیان فرسودہ لیکں تا 
بطرل ئە انجاسد ہر سبپل اختصار بتفصیل آن مبادرٹ خراھیم 
ورزید 
نہ ستر ن کغارۃ و جا مسیے عفو گا اف است چنا نچ کسی کہ ك 
بسیے اہمار ان آوردہ و جات اورا۔ >تبول نمودہ است تما ہی گناہائش عو 
"٦ ۱‏ و محر و خشیدہ سي شون و چرن همین مدعا 0/2 گذشتہ از 





ا 
ا 
ا 


۱ آہای کہا ئل بیاں سن گشتبں پس ور یں مسوفبع از ٹیوٹ ا 
گذشتہ ہے رپر فلماٹ چند کە مشتمل ہر تفصیل کیفیت عفر گناہ بودہ 
بپاشد اقدام خراھیم لمود ریعنيی نظر بمضامین آباٹ انج اجیل در عفر گناہ پنے 
مطلبب؛ ملدرج است 7 عو ورذْع ہازخواست 4 تحصیل رذ رضاسنديی 
و اطاقی خدا ثالنا تحصیل رت و حیاث باططني و حہہا اہی رابعاً رھائي 


از تساطا گناہ و شیطانں و فایسا حصرل امید پقیں حں و جلال اہديی ا 





حال 'غرض از عفر مواخذہم گذاد ھ عفو ورفع بازخراست دنیريی رھم 
خلاصي ا زعقوباتا و عذاب ٔ وي است بیعني بناہ رآنکه فصل ال ایں 
اوراق ہیان و ثابہت گشلہ و 5 ضر و مبرڈٹن , اسہت کەه نمامی درد ورمعلت و 
عرض و زحممت ومرگس نیز نیہ رو بارخواست گزاہ 0 ._ اکر جہ نثائےی 
وبازخواستہاي مذکورۃ ہتحصیل عفو در اکثر اوقات تماما رفع و ساقط نمي 
شوند چناتچہ شض امان اورندہ نیز بحصمت حکم ونائھرآنہا سی افتد بار 
بجہست او بازخواست نیستند بلکه مرجب نصیعت وتردیمتا و حرکتا 


خواھند بود کھ پدر آسمانی او بدان جہاتا اورا از مب و علاتدہ دنیا باز 





داشلہ ودور ساختہ جہت بجشت وجللل عقبی زیادہ حاضر و مہیا سي 
نافاو سر ان مامت اق امھ سی قرالؤاں بس ارتا 
محت خزم بودہ ارمرک ھم ہاکيی راھد داشت بعلت آنکہ مرک 

گر برا ازتمامي دردھا و زحمات ایں جہانی رھانیدہ بجضت و جلال ماکرت 


























فصل سرم طربق العیای ۴| 
اسمانی می رساند از قراری کە بعد درمقام فرص زیادہ تہئیں خواهد 
|. پاٹ پں زحمات دنیروي برای اھل ایمانں ہدیں وسیلہ اسان و باعثت 
برکت ایشا ميی گرندں ودربعضی اوٹاٹ خدا برغی ار آن گرنه نتائے 
و عقوبانٹرا از دومنانں پالہرہ رشح وٹ ي سازد انی آنکد عقرباث و عذاب 
وی است کل پسیہ 28 رکا ر۶ مسیے لے لع و رفع سی شولٹد چناجۂ (یمانں 
ندلا اندکيی از آنہا 55 م تاھد ۵ید و کشید باعري کہ از آبات مہذیاٹ 
.ا وافے وەبرھی اسمت از آجملہ درآیتء ۱١‏ ہاب ٣‏ نامع بلتیان 
مرقوم وہیانں 07م کہ مسیے مارا از لعشتا شربعمت فدید ٤شت‏ است 
کہ بجاىي ما مورں لعلہت شد یعنی بازخواست و عذابی کە در شربعسں 
بعاصیاں وگناگارا ان وعدل×ا شد× تمامي آنہارا ہا زعمات ومرک خود از ایمانی 
داران بار کشیدہ و رفع ساخله اسست وھمچغان د رآیتہ ۰؛ باب اڑل نامٹھ 
ارْل ہتسلیذیقیار کر گشتہ ک۵ مسپے مارإ از غضب آبندہ َِ ی رھاند ودر 
آیعء و باب ہ رثر آبعہ اّل ہاب ۸ نامےہ بادل روم مرڈرم اسہیں کہ حالا کا 
بسبہب خوں مسم عادل شمر۵× شدیم برساطئش از غضب جات ے اھیم 
پائمٹ غرض ہر آذانی کہ در مسیع بسوع می ہاشند که جسورا اللہ بلک ر رر 
متابعسں ميی نمانبد موا خذہ ٹیسسلا و خود مسپے در آزبدہ ۸ باب ٣‏ ودر 
آقء ۴ ہاب ٥‏ بوحنا فرموںہ اسہں کہ ای کس کہ ر ہ رفرزند خدا اہما ن اور۵ 
ہر وي حکم نمی شود ھ رآثینه سن بہشھا راسسٹا م ي گرہم کہ ٢‏ ای کس کہ 
سننبر! می شون وہرآنں کس کہ مرا فرستاد اپ آورك زندگانی جاودانی 
دار۵ واز برای او مواخذہ نیست بلک از مرگ نشل ہزندگي کرٹ اس 
وعالوہ براین کہ لن نعاٹ و 20 رہ مسم بازخواست گناہ عفو ورفع 
یىی شود ایمانں اورندہ تماي رضامندی و اط الہیرا نیز بدان وسیلە 
قارع حال عو سی تر ار لع احیات رانا وخب ال آ زغال 
علويی ََ می تابد وازقید ذیر گذاد رتعلط شیطانں خلاصي و زاديی *يی 
پابك وہا تل امید بچشت وجلال اہدي منڑج گر پوشیدہ نماند کە اکر 








لے شس نلوی سس ہش ہہ 
او لوم مھ سسمسجمسممجیم سم جع مر سےےدمشبسموست سے و سیصےعےہ نہموےے واجوپ ےچ مڑھەه۔ مہمحر حرج کیج 








طر ش٣‏ العیات _ فصل سرم 


٥۱ 





مطالہپ) مذکررہ واہسلہ عفو ہاز خواسث گناہ نبي بود هھرآئله جہت 
جا وبشت آدمی گنانگار کفایت نمی نمرود یعنی چنانکە بجہت 
خوش وثتی و لیک ہفتی کسي کہ مدالوں وم یض گشله ہیں کائيی لیسٹ 
کە معض دیئش ا۵ا شود 7 ازم آن است کہ ارمرشفش لیز شفا یافتہ 
ر بارحم المزلي کشتہ قرّت یابد <مپنیں تا الک آدمي ٹکار نجرا 
وفشتٹ حقثیثقيی را حاصل نماید معض ایں کغایت نمی 02 اھر مان 





جنشیدہ و رم شود بلک بابد کہ از مرض ۵روئی نیز شفا بابك و پاکا و مصفا 
گشلہ حہہا خدا تق بار عطا شوں کة "8 دوست داشتی خید! و اطاء یں 
و ٭عافظہت احکام الہي کجہٹت آو ممکنی ومیشر باشد و ھمة اپنہا منعلق 
عللوہ بر آنکہ تمامي با زخواست گفاہانں شخص ایمان آورندہ ہوسیعء گاریء 
میم عغو و رفح سي شوند کل رضامندي و توفیق و عذابت رای نیز بواسطدء 
مسم شامل حالش سی گر۵د بلی گناہ چنانکہ ساہقا گذشت باطن انساں‌را 
ناپاک و مردار و اور[ بغضسب پروردگارگرفتار ساختہ لیک شخص مومن بسہب 
ایماں خوں علاقہ ر/ اطني را ہا پسروع مسی چٹان مسا٥حکم‏ ہستہ و بطریقيی با او 
مکل +يی شوں کہ خد۔ برای خاطر مسیم نظر مرحمت ازاو درہغ راھد 
باستصواب علاقدء کہ ہا ماازیتی یافثہ پائی و عدالت مسیعم ہاہری عطا وازآن 
ابی گشله لہذا در مستم پاکا و عادل و صذرظ وکامل سیف چنانکد نظر ہمینں 
و ضموں در اجیل بعلبي در آیه كت باب ۴ نام۶ باعل روم مرقوم گشنہ کہ 
يی گند أیماں پ٭ی آورں رن ھمانی اسہت 3 ایمانش بعدالت ملسوبب ي 
ور ھمچئنینں در - ١‏ باب م نام۶ ف باھمل ٹفرنٹس مسطور اسہتں کہ 
ای فسرا 2 گنا نشفپاحخت در راہ ما کفاردء گناہ قرارداد تا انکهة ما نس 

















آے۔ ہہ سے 














فصل سرم طربق العیاٹ 5.. 


















پاکا وعادل سي شود پس ثمامی رضامندي و عنابت خداوندي شامل 
حالش سي گرِد از قراري کہ در آیات ہ وہ باب اڑل ودر آیاٹك ٣۳‏ و ٴ؛ 
ہاب دوم نامع ہ ہانفسیاں ذکور و بیاں گشتهھ کە خدا جسب ارادہہ مخثار 
سخود برما تقدیر نموٹ که بوساطہت بسوع سسچ اور( پسران ۔خوائدہ شوم تا 
آلکه سپاس کر۵ہ شود جلال فضل اوکە بسبسبا آن مار مقبول نمود در 
”عبوب خود و حال ۵درمسمے یسرم شما کە قبل از ایی دور بودید نزدیک 
شدید از خوں مسےم پس حال دیگر بیگانہ و غریسبا نیستید بلاکد ھم شہریی 
مقدساں و خانوا۵ەہ خدا سی ہاشید وٹراتمھ ٠۰‏ باب ٣‏ نال اوّل پطرس 
مسطور است کہ سابق بریں شما قرم نبودید امّا حال توم خدائید ومرحوم 
نبودہد والعال مرحرم گشتہ! بد بناہر این اپما ان آورند ندگا دراتجیل متڈسانں 
و٭عبوباں خدا نیز خواندہ می شرند چنایہ د رآبدہ ۲ ہاب س نامچء 
ہما 0ت رما قلم مو اسان اتی رسرب الد 
رحم دی ومہربانی وفروتني و افتادکی وحلمرإ در بر خروں نمائید 
و چنانچہ نور اہی درقلب آدعمي بباد مغالف گناہ خاموش و منطني 
و شبجرحیات باطنی انسان با اڑہہ معاصی وخطا قطم گشتہ آدمی بعذلت 
صظ ا تر قاط گار فان بل سے 
ازمای پرزلۃ سم لہ انران: آلی خر باطن ابمان ارندہ بار +غتمن 
. از خواب غفلت رک مس ئک گشذہ حسباخد| 
ات وحیات باطني ہاو عطا کردہ مي شود کە از اینہا آی افکار ورفتار 
ا گردد کہ مطابقی وموافقی ارادہ اقم خداوندگار باشد چنان کہ 
از آبات آتینہ اجیل مفہوم ميی گرژں ازان جملہ در آ یہہ ۳ باب درم ٹامیڈھء 
بقلسیاں مرٹوم کشلہ کە شمارا کە ۵ رخطایا وغلاف جەماني مردہ بودہد با 
مسیى زندہ گردانید بنوعی کہ تمامی خطابارا بچجہہت ما معاف نرمردہ 
ھمپنیں درآیات ہ وہ باب ٣‏ نامعہء بافسیانں مسطرر اسہت کة هنکامی کہ 















درخطایا لاک بردیم خدا مار با مسم زندہ گردانیدہ است کہ شمامعض 
۲۰٢‏ 


ٹە' 





تم یں ہیں ۓے سے سرینییں یں یٹ ےہ ےس سڈ سد سو جو یر جج کہ ہے ا 
میممعسوکسسدپسپسوس ‏ تہ۔چہپہدہ ‏ اس ہو یٹ ہے وس شچ ش ٹچ شش جج 











یرت سید دیس تس رو تر ا در ۱۷۷ا تحت سے سیر حر ےنت و ےم سس دس ے۔ 





از توفیق جات بافته اید و برخیزانید و نشالید در اعلبي علیینں درمسعم 
۱ یسوع و نظربابنی در آتدء ۷ باب ہ نام ء ہاھل قرنٹس ترقیم بافثہ کە در صورتي 
کە کسی در مسیع باشد ٭غلرن ثارہ ایست ودر آیات ١١‏ و×ا باب ۴× 
نامہہ بہ تیٹس مسسطور کشنہ کہ ٹوفیق نجات آور خدا برتمامي خلق ظاھر 
گردید و مارا مرئ است کہ بیدینی و خواہشہاي دنیری‌را انکارنمودہ ہمیانہ 
روي وعدالت وتدشن دریں جہان زندگا انی نماثیم چذانکہ باطن و ظاھرانسانی 
ات عو گناہ تغثیر و تبدیل یافته مقبول حضو رخدای می س مہ ى٠‏ ر۵ا۵د 


ھہچناں بوسیلہ۶ ان ارہاب ایماں از قید 28 گناہ وحکم 7 نیز 





تردی و خاصيی یابند باکری کہ در اتجپل بعلنيی در آیاٹ ٦وہ‏ و ۴ا و۷ 
و۸ باب ٢‏ نامہء باھهل ریم مرثوم است کہ ایںرا می دانیم کہ شخص کہذڈ۶ 

۱ 

7 

١ 

ٰ 

ْ 

ا 

ا 

إٍ 

١ 


نگر۵ ہاشیم رچوں کہ ہا مسع مردم بقیں می دانیم کھ ہا او زندہ خراھیم 
ہوں و گناہ ہرشما خداوندي نیابد زیر( که شما نیستید د ر تحت شریعتكت 





بلک د رعحت کر م ي باشید و شکر خدارا کە شما بندگان گناہ بودبد لیکی 





خلاصيی حاصل نمودہ د رقید عدالت سي باشید و درآیاٹ ٣س‏ و ۰س ہاب ۸ 
حا خون سیے فرمودہ آسیں کہ ھر آئنہ سن ہشما رازست سيی گوہم کہ 
ھ رکس کہ گناہ می کند بندۃء گناہ اس پس اگر پسر شمارا آزاں سازں ۂ 
الحقیشن آزاد خواجید ہوں رھمینیں ۵ رایقع+ باب × نامعء ارول بوحنا 
مرٹوم گشلھ کہ آن کس کۂ معصیہت سيی نماید از اہلیس است از آنرو کہ 
ابلیس از غست معصیت مي نمود وپسرخدا ازس جہمت ظاہ٣رکشت‏ 
تا افعال ابلیس‌را || اچیر گرداند بعلني غرض ایی است کہ یسوع مسع 
ہسبمہا زحماث ومرگک خود کہ در راہ گذاھگارانں ود قبرل نمودہ ودیدہ 
اث یمارردا راںرا از تسلط حکم شیطان خلاصی بجغشیدہ بدان طریق کہ 
اگرچہ ایشا اپشارإ نیز !4ل امتعان ميی کشد لیکن ہر آنہا دیگر چفان فرّٗٹ 





0 





سم سح یں تاس شظئیہ سے ےنت بصہ 
چو پحمانے ےسک مہم مامت جج ہے سے سحوح جسجمہ۲ے مرج ےجس سا ہے سے ےلات ےم کہ چ موہ چس'یہ مندمہزسمی عو ہز بعد سوہ شحھ یسوم سس حص صظ سناب سے سم چے حدس بب سس سچس 5 











طریقی العیات ۵۳| 








وقدرت تفراهد پانمیں کە پیشتر بر انشان ۵داشتھ و ہر ساثرین دارں چناج 
نظر ہہمینں مغموں خول سے در آذدء ٣٣‏ باب ٠١‏ پت رونا ا ٦‏ 
اکلون ہ رین جہان سح حکم سي شود و اکلونں رئیس ان جہان افکندہ خواہد 
شد و ٹمینر و کر ارات و٥‏ باب درم نامٹہ بعبرباں مذکور وہیاں گشتہ 
که چوں فرزندای درجسم وخون شریک اند یسوع نیز د رآنہا بتساہيی حصّه 
بافمیں تا انکہ بوسیلہء مر صاحب اقتدار مر بعني ابلیس‌را [ تباه سازد 

یا را کە ازٹرسں مرک ھمۃ عمر گرفتا ربندگي بودند رھائی جخشد لہذا د 
ا 7.5 اي ۴ باب اوْل نامەہ ہقلسیاں امر شد× اتا کہ پیوستہ ٦‏ 
نمائید آن پدررا کھ مارا بچجہست سدور میراژث مندسان نورانی مستعد 
نمودہ است او است کە مارا ا زقبضعء قدرت ظلمت رھانیدہ ہملکرٹ 
پسر ٭حبوب خوں در آوردہ است کە در وي فدیلہ دارہم آز خونش یعنی 
آمرزش گُناهان 

خلاصہ نمامي مطالبات و برای که گذشت وامید بت و جال ا 

کە ٹ٤‏ ر خواهد گشتٹ در ضەن ات عفر اند کہ بوسیلٰء کفارہ و ُجاٹ سر 
حاصل می گردں ك7 )اک تمامی ٘0 و اخذ٤ء‏ گناھا ان ایمانں اك ہسبہہا یع 
خشیدہ و فانتی کي اہی کل حالتں گشتہ ہوبی چان قرت ر٭عہت 
گرا(است می شود کہ از هر بدي و عمل ناشایسلہ وازھر فر مرا ا 
دوب و ازوعال حمبّ دنیا مفارقت و*٢جوري‏ مي جوید خدارا قاباً دوست 
داشتہ مض آنرا ميی خواہد ومی طلبد کہ بر وفق ارآادہ الہی باشد 
وت ابی حمبً باطني ہا خدا علائدہ کلي یانتہ است کہ ازایں نی زآی 

تٹ رو تدرٹ جہت او حاصل سی شود که برايی اتجام ارادہ واحعام 
02ھ080 ترانائيی ہم مي رساند و ایں تغفیر و تبدیل باطني ھمان خلث 
:- وك جدید است کە باید در ھر کس بوفوع رسد تا ُجاٹ پانثہ فان 
ملکرٹت آسمان گرں چنانکە خوں مسیے در آبات ×٣‏ وہ وہ باب ٣‏ پوحنا 


ہہ نیقردیمس نامي کہ کی ز‌ از ہزرگان یہوں بول۵لا فرموںہ اسہیں کہ <ھ رآلنلہ 








سس تہ ٤.۳.‏ ٤٤ت‏ سا سا سس لئ سس ۳ے سد لٹ سس سش٦‏ ےت تح تب تو لے تس تح ٦‏ ےت ےس تم ےحت تح ٤‏ ہت سے ےںشہجشست سس سس سضر سس سے 











0٤ 
























١‏ بتر راستٹ صيی گودم کے ٹا کسي تولد تازہ نیاہد ملکرٹ خدارز مبي تواند 
بیسرع سیے حاصل سي شود آرام تلبی وخوش حالي ۵روی وحقیقي 
صادرسي گردں مخفی نماند کە ار قراربيی کہ درغصل ال مذکورگشت گذاہ 
راہ زفی استا کە آدمیراإ از طریق ھدایت و قرب الہي بمقام ھلاکٹ 
بردہ آاست نہایمت شخص ایمان آورندہ برسیہھ کِفّارہ رُحجاٹ مسیے جچفد| 
وی ضورنٹا وٹرع راھد د(اشست بلکة در لیں صوریٹا چجہت ٹلبش نع 





آرام درولی و حقیقيی روي خواھد داد کە بیروں از اندازہہ تقریر بودہ سوايی 
اہمان بمسم هي چیز در عالم آترا ہاو لمي توانسں داں و از چشیدن ایں 
آرامي دروئش ہا سرور و ۷ جست حقیقي مملومی گر باتعري کہ دراتجیل 
بعني در آیعء اوّل ہاب ہ نامعء باھل روم مرقوم گشته کہ چوں بسہہبب ایمانں 
عادل شمرثہ شدیم لہا مار بوسیلہہ خداوند ما بسوع مس ہا خدا صلي 
انتاد رھمچنیں خوں مس چنانکہ درآیەہ ٠۷‏ باب ۴ا بوحنا مسطوراست 
بشاگردان خود فرسودہ کہ آرام برای شما می گذارم بل آرام خودر( بشما می 
دھم نہ چنانکه جہای سی ۵دھد من بشما می ڈھم دل شما مضطرب نشود 
و ترسان نباشد ود رآبطہ ۷× باب ۱۴ نام ہہ باھل روم مرقوم یافثه کہ ملکرٹ 





ودرآعطء ۲٢‏ باب ٥‏ نامہہ بگلتیانں مذکور رہیانں گشتہ کہ ثمر رو مےڑےیں 


وسرور و آرام وحلم ومہرپائی و اخللق و وفاداری و افثادگي و پرھیزگاري است 











فٹھصل سرم طری الٰعیاتی .7.۰ 





ودر آیا باتك ۰۸ و !۲ باب ١١‏ یع خو۵ میم فرمو۵ہ کہ اي ھمگي زحمت 
ان و گرانبارایں روس اق کرس شمارا ہراحمتب خوڑاھم رسانید غل ەرا 
برخود گیربد و ازم تعلیم گیرید ازآن رو کەحلیم سي با و۵ردل فروانں 
ک در نفیس خود آسردگي را )| حاصل خراھید نمود اف در آبای ۹و 
باب ٠١‏ بوحنا فرموٹلا آسسں کہ سن ۵روازة هستم که ھرکس کہ ازسی 
بدروں بیابد ناچی خواهد شد واو بدروں خواہد آمد و بدر خواہد رفت 
ورعیش خواہد یافت ون آمدہ ام تائه حیات ار ہراي آنہا ہودہ باشد 
وآئرإ آفزیں ۵ارند ونظربابنں پولس حواریي درآ 8ء ۴ باب ٣×‏ نامعہ بادل 
فیلبي ہایمانں آورندگان چنین مي گریک کہ دایم د رخداوند خوشوتتي نمائید 
و نیزمي گوہم کە خوشوقتني نمائید ودرآنگہ ١‏ باب ۱١‏ عمال حواران مذکور 
و بیای گشتھ کہ کلیسیاھا (یعنی جماعت ایماں آورندگان ) درثمامی بہودیہ 
و سمرلّہ و جلیل آرام داشتند ا ہم می رسانیدند و ار و کنا 
و تسلي روے القدس رژقار کردہ می افزودند 

فیض و نڈائطء ددیگر کہ از نجاٹ تع مسع صدورمی باہد حبٌ خدا 
اس کہ واہسلہم آ, 7 آرام درونی و خویش حر لی حقثیتي است یعنی چفانگە 
سَابقا گذشف پسبہہا صلء۶ گزذاء انا رحنت : مب الہبيی در شبستان ۰- انسان 
خاموش وہ نطفي کشلہ و آئش خود پسندي وحبّ دنیا باہترازباد حریں 
درکانوں قلیش زبانه کشیدہ اور لائنی عذاب جہلّم ساخثہ است لیک 
بعلت ایمای پسوع سے وقبرل رحممت ر ممإّتي کہ خدا ہوسیفہ مسریع 
دربارہء او مرعي داشته وبیان فرصودہ و تمامی گناہائش را عغو ساخاەہ وآرام 
و خوشعالي حفیقي‌را ہدرونش انداخته است شعلەء حبّ اي ہاردر 
خاری سراي قلہہا ایمانی آورند8 اکر وخله ومحبّت خداوندگاري بوسیلقھ 
ریے‌القدس بدروئش ربق می شود چنانچھ ۔خدارا قلبً دوست داشتہ 
مض آن یار حفیقی را طالہبا اسٹت باعوی کہ در آیدء ہ ہاپ ہ نام تہ ہادل 
روم مرڈوم اسہت کە ازان روے‌القدس کە ہما عطا شدہ ٭حبّت خدا در 








رسمیی ےجود _صتہ+ چسرسےمجصموم سے و جو سے موی یج ےر سے فی ےرسہ سے جت ع با سح سم حر رو رح ساس 





یسید و ےد یسر و جع .ح٣‏ مصیی. کہ س. ارکٹ موی ہے ےج اعد ٣س‏ یھ وو سی جہ ص <ححوسے 








0۷"( طرلق العٍاٹ فصل سرم 





۵دلہايی ما رعفتهہ شدہ است و در آبتە ۰× باپ ہ نامعہ بگلتیاں ذکر گشتہ 
کہ ثمرروے حبت و سروروآرام وحام و مہریانی و اخلاق ووفاداريی وافتادگي 
وپرھیزگاری اسستا و نظ رباین از قراربی کہ در آیہہ ۱١‏ باب ۴ا نام ہہ ال حا 
سسطور گشله اھل ایمانں بیک دیگر نیعت دادہ ي گوبند کە ما خدارا 
ازآن رو *+حبا مي ہاشیم كە تخغست او مار[ عبت نمود وہر وی تعلیم 
ہولس حواریي ۔چنانکہ در آیاٹا ۱۷ و۱۸ و ۱١‏ باب ۰× نامدء بافسیاں مرقوم 
است ہراي ہک دہیگر دعا می کنند کہ در دلہاي شما مسع بوساطہت ایمانں 
مسکن نماید و شما درهحبّثت ریش دوانیدہ واساس نہادہ قدرٹ بہم 


رسانید کہ بابید بانمايی مَڈنثان که طول وعرض و عمق (معہیں) چیستس 





ومعبّت صسیو‌را ری خار ار نم است بہفہمید تا ء ر شوبد ہا تماي 

پريی خداي و نظ ر عبت باطنی کہ نسبست بخدا دارند اورا پدرآسمانی 
خو۵ می دانند وميی خرانند 7 کہ در آبقء × باب ۴ نامعء بگلتیانں مذکور 
ر بیانں گشتہ کہ از آتجا کھ پسران می باشید 75 روم پسر خودرا بدلہایي 
شما نازں نمو و او فریاد می کند ہا اہا اي بدر وچوں محبّشف الہبيی دروں 
شایرا پُروقلوب ایشا را مسر ساخلہ پس ازقراری کہ درآیات ہ٭ الیل 

۷ ہاب ہ نامعء باھمل روم مرقوم گشتہ *يی ترانند گفں کہ کیست آنکه 
مار[ از٭عہت مس جدا ساز آیا مصیبت پا تی یا عقربمت یا گرسنگيی 
! عریابی یا تہدید یا شمشیر چناچہ نگارش یافته کہ ھمیشہ از جہت تو 
کشته سی گردیم وچوں گوسفندان ذبي شمركہ می شریم بلک برھمگي آن 
چیزھا ری غالب نیز ھسلیم بوسیلہہ اہی کس کہ مارا معبرب داشتٹ 
و بذابرمعبلي کہ بوسیلدء بسوع مسم نسبت بدا دارند ہر ایشان ظ۶ 
ات کہ امر مرقومۃہء آیدء ٣×‏ باب ٣٢‏ می را باتجام رسانند وآن اون اس 
کہ خداوندي را کہ خدايی ذستن بہمگيی دل وھگيی جان و 2 اندیشد۶ 


۶ دوست دار و ایمانں داراں هرچه مي کنند وبعمل سي آ ند ہا ھمانی 





ےہر سی گند وچھ قدر کہ بر خدا در قلب وا یمان بپشثر 

















فصل سوم طاریٹی العسیای ۰ 





۵ رغلبانں باشد محافظلتی مت احکام الہيی ز نیز ہر ار نان درجه آساں‌ثر و -خوشذر 
ىي گردں ودر اتحال حاليی ہي شوں کھ حفظ آنہا اشکالی ندارد بطریی 
کہ مسع در آیہ ۰ ہاب ٦٢‏ ملّي فرمو۵ظ کہ غلِ سس خفیف اسہت و ہارسی 
سبک وھمچئیں در آیدع “ باب ٥‏ نا اوّل پہحٹا مسطرر گشتہ کد معبں 
خدا ای است کہ احکامسشرا جا آرہم و احکامش گران ٹھسٹ وہا مین 
٭حبت وبس آ۵س ی را آں استطاعت و توانائی دست سي دھد کە باطاءصتی 
:- عیادتث مقبول ادس باريی اشتغال : واند ورزد زبد زیر زدرا اطاعمتٹ ۲ عبادنی 
که از سر چشملء ہیں الہيی نفوذ و صدور نیاہد ھر آئنه اطاست و عہادتی 
حقینی وسقبولِ حضور حیقی نار ی خواهد بود لیک ان ٥ر‏ صور یی کیہ قلٰسب 
آدميی ازآن ٭عبت مملو وشمع درونش با آن افروختہ گشت ہر آنجد 
گند جون ہا معہت کردہ عبادثت اسہت بقراری کہ عبادٹ سبکی حقیقيی 
مآعص ر بہ نما زو دعا و عباداٹ د رکلیسپاھا نیست بلگد در ھرآن درعبادٹ 
باطلی و قلبي است و چوں ہراٴچه مي کند وجا مي آرد ار عبت درونی 
صدورمي ) یابك و ہا ن پُہٹ و قصد کرلہ يی شوں کہ مواففی احکام ۲ آراننم 
اہی ہوآن ٭قبول و ٭طبوعش افتد لہذا عبادٹ اِستںن باعريی 1 چنانں 
مین پیوستہ در تمامی امورات بعبادت خداي دوست حقیقی خود 
مشغول اُسہت وب سس 

وازاین یں لع آن اید واعتماد خدا صادرمي گرں۵ کہ بذاہ رآن شبخص 
اہماں آورندہ مانند فرزند مطبع و حلیم سیت بہ پدر مہربانں ورحیم خود 
تمامي او شی کا سی گذارں بوشیدہ نماند کہ بي اعتقادي و ي 
اعتمادي کہ در باطنی انسان قراریافته اصل وفرم گناہ است نہابت آن 
چنانکہ بسبب ایمان آوردن ہمسی عبت ھمہناں آمید واعتماد بدا 


نر برايی یمان آورنذہ حاصل وباو عطا ى٭ی شوں زبرا قتران حال که مد 





٭ییر یں صوفُورنا۶ خودرا بواسطذء مسیعے پا بیان و اظہار ساخله مسیے را 


ہیں جا ,ء۶" او ہزحمات و مرک انداخته اس پس از این 








نو مھا شوہم ہمہ کے پو کہ دوہ ہہ ہہ ےٌھسےت ہم معوحہ ہم جمیرھں ہے میم کی مه ےلم ےررب سے سلمب رسس سیت سے اسم مر سمل وس سر 

















مرحلہ براو آشکار ویقیں مي گردد کہ هر آئینہ خدا ارہھرجہت طالب 
خیر وتجانٹا وہجشت اوست وہر امری‌را کہ ہاو دوچارو هر علمی را کہ 


قسمنتا و نصیبس او وھم ھردرد و زحمثي کہ اورز با فتار سازں معضش 
ا طریق رافت ومہربانی قسمتش می سازں تا بسبب ھمعہ آنہا اور از 
حجب ۵نیا دور و چخود نردیک ساختہ نعماٹ و برکاٹا روحانی را شامل 
حالش گرداند فلہٰذا درھر حال مطمئن بودہ چنانچە در آیاٹ ۱× وس 
باب ہ امہ باھل روم مرقوم است مي گوید کہ چوں خدا ازما اس 
کیست کە ہرما است آن کس کە حتي ایںرا نیز کر کہ پسر خویش را ہم 
دریخ نفریود بل اور در را ھمکي ما تسلیم نمو پس چرا همه چیزرا 
ہا وی ہما تضراھد بخشید وچنانکہ ۵او در زبو ر٣٣‏ گفته است او نیزمی گربد 
کہ خداوند چوباں سن استں احتیام تراہم دید در چمنہايی سبز مرا 
می ۔خواباند ومرا ہر آبہايی مغرٌح رھلمونی می کند جان مرا تویڈ سی دھد ودر 
سبیلاي صدل جہت اسم خو۵ روانەسی کند آري باوجوں آنکہ د رد رنء سائ۸عء 
موتا بروم از بدي تذواہم ترسید از آنرو کہ تو با منی جرید تو و عصاي نو 
مرا خاطر جمع سی کند تو خرآںر! بجہہت مس در نز دشمنائم مہیا سي کليی 
وہر سر من رون مي مالي پیالہہ س لبریز است في العتیقت نمی 
ورحعمت در تمام ایام عمر سن مرا مصاحبت خواہند مود و در خائلہ 
خداوند دائم اللیام ساکی خراہم ہود وھمچنیں د رآیات اڑل و۳ زبور ٠۷‏ 
فرمودہ کہ خداوند نورسی و جات سی است از کە بٹرسم خداوند فروٹ 
حیات من است ازکہ ہراسان شوم باوجوں آنکہ فوجي برس خیمہ زند 
دل سن تمخواھد ترسید اگرچہ جنکف برسن برخیزدِ بر این اعتماں خواہم 
داشت 

ورچوں دانسلہ "2١‏ اآست کہ خدا اورإ بمرتبہہ دوست می دارں کہ 
فرزند پکائدءخوں پسوع مسیے را برامي نجات وي بجہان نرستادہ بمرٹ تسلیم 
نمودہ اس پس یقین و آشکارش می گردد کہ پدر آسمانی او خدا روزيی 











فصل سرم طربقی الیپاٹ ۰"( 


رسس سے سر سے دہ 












ہي و نعماث مفیدہ دنو اورا ور ھنگام ضرورٹی عطا و گرامہ خراهد 
فرموں و نظرباہ ن اگرچہ درشغلی از اشغال دئیري که دارد ۵ خود داری واھمال 
نورزیدہ جد و جہد بلیغ ےا می آورں ل تا نفقگھ خودرا ۱ بد سہشدا ر‌‌ ٹوں 


حاصل کند بازھر برکٹرا از پدرآعمانی خود دانسثه در خصرص روزبی 

خود ہنابرمضموں کلمانی کہ در آیات ٢ہ‏ الیل ۳٣‏ باب ہ ملّی مسطوراست 

ہی دغدغە وقید و ہی ثشویش و اندیشہ ۔خواهد بوں چنانکه در وضع مذکرر از 
قول ہ سیے مرقرم گشته کہ شمارا می گرہم کە از بہر حیاث خود ملفکر 
مباشید کہ آیا چه خراھید خورں یا چه خواھید نوشید ونه ا زبہرجسد خود 
کہ چه خراھید پرشید آیا کہ حیات از غذا وبدں از لباس بہثر نیست 
مرغان ھوارا ملاحظہ نمابّد کە نہ زراعمت می کذلد ونە حصاد ونه در انبار 
جمع ىي کنند وید رآسمانی شما آنہارا رزل ٭ ساند آیا کہ بچەندیں مرتہہ 
اففل از آنہا نیستید آی کیست کہ ازشما حَ تواند یک ذرع برقامت 
خرد افزابد ودیگر چە سب از بہر لباس فکر سی کذید سوسنہاي چمررا 
تصور نمائؤد کہ چگونھ بخود می بالند ہا آنکه لە تب سی کشند و لہ ي 
رپسند ومن ہشما سي گوہم کہ 292ع)( ت5 با آن ھمۂ ۔جلال الکن پکی از اپنہا 

منلٹس نشدہ بود پس ھرگاہ که خدا علف صحرارا که امروز - اسہت 
وفردا در تنور افکندہ شود چنان *خلع سي سازں ای کم اعثقادان آپا کە 
بطربق اویل شمار! کسوت تفواہد داد پس د رفکر م۔باشید ومگوبد کہ چہ 

خوریہم یا چه نوشیم ہا بکدام چیز پرشید: شوہم از آنکه تمامی ایی چیزھا 

اس کہ قبائل طالاب می کنند وپدر آسمانی شما خبر دارد کے پہمء این 
شر اماک اس آرا جقرت کزاسلا اقالنت اق کا سد 
ایں چپڑزھا از براي شما زباد خواهد شد پس ارز برابيی فر۵ا فکر مکذید ارز 


آنکە فردا خود در بارہع خویش فکر خواھد نمود و امروزرا اذڈیےں امروز 





کافيی اأُستٹ 





2 ل1 


کا شس ہچ ہار تک ا رن ےئ و 








ایدو س٣سیےےس‏ سیےہ ہد دی اوس متس و سے پچفور ور سے جم دہ جج سح 











7- طربق الحیاٹ فصل سرم 





ایست کہ ہچ چیزحلي ۵ر۵ ومعذت جزري شم برویي واقع نخواهد گشت 
نسبت ہاو بدي ھم نمي تواند کرں چنانکہ خرد مسیے در آیاٹ ۹ ال۳۱ 
باب ٠١‏ می فرمولن اس که آیا دو گاجچشکف بیک فلس فروخلہ نمي شوں 
وحال آنکه ہی ارادتہ پدر شما ھ بک از آنہا برزمیں نمی افقد بدرسّي 
کہ تمامي م٭رويی سر شما شمر۵ن شدل ا استا یپس ٭خوت مباشید 5 از 
گاجشکہاي ہسپار افضل می باشید 

و شخص سعيی حفر بی نا ھمینں اعتقان ٥۵‏ ر ائناي کرک ر۵ و زحہہتا 
ودربیں خطرومصیبت نیز ہآرام و خاطرجمعي خواہد بود وتسلیم وترکل 
مٹل لس وتوکل آنہائی نیست کہ ایمانں ومعبمت وامید واعتماد 
رٹ ا ُٰست درمپانں زحمات سا سکوٹ اختیا .ھ2 ره 
مي گیرند چوں چنیں ترکل از٭عبت الہي صدور نیافثہ است پس بخدا 
ھم مقبول حفراھد افقاد و آرام وتسکیں حقیقي را بقلب آدمي نمي تواند 
داں لپیکی توکلی ولسلیم مسا ہی حقیقمی از چشمۂ محیہشفںت درو اد ام کہ تسبہہشا 
دا ۵ رجوش اأُستی صدورسي پابد و نظرباں معبت داز نسل ویقین نمودہ 
اسہ یں کا خمدں! مانند در بلک لز یەر جسمابی بمراتنب بیشة راورا دوست 
داشتہ طالب ُجاٹ وشت اوسٹت فلہذا درھرحال سم حقیئی ودر 
کمال آراسي ہودہ در اثناي زحمات ومعنتہا نیزمطمن حلّی در ہضی 
اوقات بوصول آنہا سروروخرم خواھد ہود چنانکہ نظر بہمیں مضموں در 
اجیل بعنی د رآیاٹ ٥‏ و٦‏ و ١ا‏ باب١١٢‏ نامہء بعبریاں مذکور و بیاں گشتّہ کك 
رو کە ھر کسر کہ خداوند دوست دارد تلبیه مي نماید و تازیانه مي زند 
ھرپسررا کھ می پذبرد نیت سیت 
ہا پسران رفقار لمودہ اس وھر تنبیہبيی در حال چیز فرح انگیزيی 

















٦‏ - یں ش یس ہی 5 ہے بت وت 
















کك ٹربیٹت کرٹ سی شوند از وی بارميی آورں ردرآكہ 7 ہابی م ات۶ 
بامل رژم مرقوم اُست کہ می ساجیم مصائہب اس زماںرا 1 اش مقابلہ 


نیست رمآ جلالي کہ تردیک اس کە برما ظاھر گردں رقپنیں در 


آباٹ ۱۷ و۱۸ باب ۴ فامعء × باہل قرنٹس مسطور گشله کە زحمىت سبکيی 
کہ مارا را درآييی سی باشد ہار جلال اہدي غایمت الغابستدرا براي ما مہا می 
نماید ا زآنجا کە ما درمرئثمات نمی نگریم بلک د نامرا ری کہ مریاٹ 
زمانی است و امريًہا جاوداتی فلہذا بعقوب حواري چنانکہ درآیاٹ × و١‏ 
باب اول نام اش مکتوب است بایمان آورندگانںی خطاب نمودہ می 
فرماپں کا أي برإدران چوں در امانہاي گوناگوں متا شوریل گمال سعادت 
خوں دانید و خوشاحال آن شخص کے امکاں‌را ماّعمل استی از انرو که 
بعد ا زآزہایش 2 یافت آن تلے پر حیایرا کہ خدا !معبّان خود وعدہ 
مجہیہستا ایمانداراں آسان و موجہہا نعمات و برکاٹ روحائی و جلال آسمانی 
خراهند گردید 

و تیج ولھ را۶ دیگر کہ از تبرل جار و کفارہ اھ رٹ مسیے مور ي بابد 
(عا ونماز بی ر با و٭خلصانہ اسں 5 پیوسلہ واإسگ۶ء اعلتقان ومعبت ساہق 


الذکر بودہ ارآ چشمہ سار رواں سي گر۵ و چون نمارو دعاي مسٍحي 


حقیقيی دعايی نیست ک حفظ کرلہ واز دیگران متعلُم گشتہ ہاشد بلکہ نماز 


ودعايی است کە ازاعثقاد باطنی وحمب خدا صدوریافتہ قلبش را بآن 
متعلم سی سازك فہٰذا بے که دردیں ٭سٌدي ومذاهعب بہت پرستانں 
فا امتیار کی 7 ی یابد زیرا که نماڑھاي ملل مذکورہ متحصر بکاماٹ 
معژنہ و الفاظ مخصوصۃ اند کە بابد آدمی آنہار! حفظ کرہ مکررا تظربر کند 
وہا اواسر و نکلیفات مفژرہ و متفاوتہ انام رساند از قراری کھ حنگام تقریر 
بعضي لمات دستہارا باند سازد ہت ہمت لمارٹ رگرع 








حسم حرور یدام جس تہ مہ سم وید حور مو تو۲ 


و. 










































و“جود وقیام کند وبدین ئن حرکاٹ وسکناثٹ چندیرا بعمل آرں و باز 
نشسته پیشای را چخاکف گڈذارد و سائرمانند اپنہا که بقلب و باطانی هھ نسبتی 

و رجوعيی نداشتہ بالگ په ترتیب و قواعد ظاھري سي ہاشند ۔چنانکھ گریا ون 
صوث و آوازخداي عالم القلوب خوش و مقبول صي آبد واواز رگوع و “جوں 
وقیام آدمي عرث و جلال ميی پابد وعبادث بدینں طریی بانجام وانمام سيی 

رسد نہابت نمازو دعاي ملأت مسکیہ بدیں منرال نیست کہ 270 

و شروط معاإلہ ومئژرہا و ہزسان وسکان ‏ خصوصہ سآحصر بوںہ باشد بل آن 
چنانں نماز و دعاي است کہ ٥ر‏ روم و درحقیقت بعمل سی آید باعريی 
رآبات وم ہاب ۴ پوحنا فرمودہ است کہ باعائیی 


۱ 


کہ سخوں سیے ۵ 
7 ےی کا پر 7 3717 ۰“ 
نزدیک است بلکه رسید انوقتی کہ پرستندگان حقیقي پدررا بروح و راسلّتي 





کس راهئد پرستید وپدرآن چناں پرستندگار را ميی خواھد ا رڑح اسہٹبف 
و ا کسان کہ اورا يی پرسٹتلد ہاید کل بروح و راِسلي پرستند 

و نمازودعاي مس کی حفیقی صحبت و اختلاطی أستفت کہ ہا دوسہت 
حقیقيی خوںد بعني ہا خدا کە اورا در مسپے پدر آسمانی و ٭حیونبا خوںد 
دائسته و فہمیدہ است ہمیانں مي آورن و اظہار٭عہت قلبی و اشتیان 
روم خودرا بپد رآسمانيی خود اظہاروبیاں کرںہ کل نعمات وعناباٹر! از 
اوم ف طاہد و در ھر اوقاك جہمت وصول ھر نعمتا علبيی الخصوص براي 
.و ومرحملي کٹ خدا در مسیے ظاھر و شامہل حال ري سح شکر 
وحمد سی کند وھمگی اینہارا باآن لمات و الفاظ جا می آوردِ کہ تلبش 





ہوي بیان و روے‌القدس اور! ٭تعلم 
سر نے ۰ 080010 7 مت ا 
٥ر‏ روح ورثٹر حقپعستا ہو ہا تکلیفاكیٹ و رشرم اسِخنّه کواھد ہوہ بلک 


قلب خرود ار و روےالقدس که تائپرش درآن جاری است نمازو دعاهايی 





سسٍعی حقیتي‌ر۔ ہري سی آسوزند و بدیں علت است کۂ سی بشاگردان 
خر مض یک دعاي ٭خثتصريی تعلیم داد از قراریي کہ در آبات ٥‏ اي ٣ك‏ 





میسو سکم ججہ ےہ سح ہمہ سے سے سے ے۔ےاس 


سم مڈپووسے 




















ہای ٦‏ ملني مسطور گشلہ ک۵ مسپے فرموں کے چرں نماز گذاری ھچر رپاکارِنں 
مباش زر کد أیشاں خوش دارند کہ د رمجامی و سر کوچہا (ہستاد٭ نمار 
گذارند تا نک در نظرمردم باشند بشما رإاست سي گوم کە آنہا اجر خودرا 
بانثند لیک تو چوں نمازمی کئی د رحبرتء خوں داخل شو و دررا *عکم بسله 
پدر خودرا کە درخفاست نماز بگذارو ہد رتو کە نہائی را می ہیند ترا آشکارا 
جزا خواھد دا۵ لیک ھرگاہ کە نمار کذید سانند مرد م قبائل کلماٹ زائدہ 
مگویلد ہر بر کہ آنہا نصورمي نمابند کہ ہہت زا یانء 72 ن ایشان مسمرع 
خراهند شک پس مثل آنہا مباشید کہ پدر شما باں چر ڑھا کے شمارا را ضرور 
ا(سہشدا عالم (سہت پیش ازآنں کہ سرال زماید پس شما بدینں طرق دعا 
نماد کە اي پدر ما کہ د رآسمان سثتی نام تو مقڈس با ملکرٹ تر بیاپاں 
وارادٹ تپو چنانکد ں‌ رآسمانی ارس پر زمینں نافلٰ بان ای ررزیذہ مارا در 
ان روز ہما بدہ و اتچناں کہ قرضدارانں خودرا > سی خشیم قرضہامي مارا به بمخش 
ومارا درمعرش آزمایش سیاور بلک از شرپرخلاصي لا زیر ک ملک وقدرنٹ 
سٌ تا ابد کہ تنسیں آمیٍں واگرچہ دعاي مذکور دعاليی اسث ٭ضلصر 
چند لمات فو ج اس نہایت غرض از ایں دعا آن نیست کہ 
۔گرہا مسھیاں ٭عضش ہانں لمات کفایہتٹ کر۵نا دعا کنند بلک مطاہہبا ای 
است کہ آنرا نمونہ و دستور العمل دانسته ازآن بیاسوزند که بچە طریق دعا 
ہاپسكف کرںن 
ر بای کۃ ساعي حقفیقي نه تنہا در بارفھ خو۵ بللُہ چجہست ۔خریشان 
و دوستاں وهھمسایمان حلي برای ھرکس دعاي خیر کند چنانچہ در آپاری 
اوّل الیل سر بای ٣‏ نامد۶ء اوّل رہ ٹیموٹنیوسں مسطور کشذہ کہ ازھرچجیز بیشثر 
سفارش ميی نمایم کەه مناجاٹ ودعا و شفاعہیں و شکرکذاری ز رہ اگ رم تماسيی 
خلاثنی 1 7 شوں کجہہتشا بپادشاھای و تماىميی اشخیاص صاحصب؛ چان تا الک 
بآرام و استر(حست گذراِن نمایم ہا کمال ڑھد و شایسلگی يی زیر کچ ای لیکو 


























است و خوش آیندہ نرد تجاٹ دھندنہ ما خدا و در آیڈء × پای ۴ نادھء 
باهمل فیلپي مسطور گشتہ کے ھی فکر نلماید بلک درھر امر بمناجات و دعا 
ہا شکر گذاريی مسولات شما نزد ۔خدا آشکار گردں و شخص ایمانں آورندہ ہا 
امیدواريی و خاطر جمعي تمام بدعاھاميی خو۵ اشتغال سي ورز۵ بعلني چنانں 
کہ فرزند >عہوب بید رخود شمچناں او نیز ہا دعا خدا تقزژب جستہ مطلب 
ودرں خودرا بخاطر جمعی و امیدواري تمام بپدر آسماني خود بیای و اظہار 
ہی کند باعوبک درھمیں باب نسبت باہمان آورندگان در آیڈء ۱١‏ باب ۸ 
0 بادل روم مرقوم اس که شما ہار دیگر ذیافثہ اید روم بندگی را تا مل 
خرف بلک یافتہ اید روم پسر خواندگی را کہ بسبب این ندا سي سی کنیم ما 
که یا ابا اي پدر و درآیدء ٠۷‏ باب ۳ نامع بافسیاں مذکور و بیاں گشنتہ کہ 
دارم ٥روي‏ (یعني درمسبے یسوع) گستاخي وداخل شدن ہا اعتماد 
ہہہپا ایمان ہر وي 
ونمازو ۵عاي مذگوررا اشخاص ایمان آورندہ نه آلکە در ھر رو زمعضش 
پک پا چند وپا پنی نومت جا خواہند آورں ۵ بلک نظر ہمضموں امري کہ در 
. آیه ۱۸ باب ٦‏ نامەہ بافسیان بیاں گشتہ ازم اسسں کە ھمرارہ اوقا در 
ذکر ودعا و نماز باشند چنانک درموضع مذکور نجیل چئیں ترقیم رتبیں 
یائتہ کە با کمال طلب ودعا پیوسته با ریم استدعا نماید ودرایں عمل 
هشیارباشید در نہایت استقلال و استدعا جہت ھمگی منڈساں رھمچنیں 
د رآپات ۱۷ و ۱۸ باب ٥‏ نامع اول بتسلیذیقیاں بیانں گشتہ کہ پیوستہ بدعا 
مشغول باشید و در ھر امر شاکر کہ ایں است خراھش خدا درحق شما 
در یسرع 2-۲ یعنی بابد کہ قلاب کے حقیقی درھروقفت و دربن 
هر شغل وامر نید تقرزب جستهہ واورإ منظورومقصود افکار و نثیہت 
خوں ساختہ داثماً بدیں نوع مشغول دعاي باطني گردں چناےہ تبلہء قلب 
اومعض خدا باشد وبس وباعوي کہ چوں قطب نمارا بحرکت مي آورند 
في الفورمتوجہ ومائل قطب مي گردد ھمچنان لازم است کہ چوں افکار 

















سے سم سے 


فصل سوم طربق العیاك 7 


اھل ایمان از امورات لازدء دنیري فراغت پائں ایشان متوجّء تباءء 
حفقائی گردند و چوں ایں توجہ توجتہ باطنيی است پس در ہرمکاں وہر 
زمان حلّي در ہیں اشغال دئیوي نیزامکان دارد واگرچه این ذکرو دءايی 
باطلبي ہدیگران معلوم نمی گردد نہایت داي عالم التلوب واغے واشکار 
خراھد بود در این صورٹ اگرشص مسعی درھر اوقات مشغول این گونہ 
دعا گردں وھرامر وکاریرا کہ سی گند بہر خدا کند از قراري کہ در اجیل 
درآیاك ٣۳٦۷‏ و۵ باب ۳ نامدء بقلسیاں امرشدہ اسہیں کہ ھر انج ولا یا 
وي شاکرباشید وھر امررا ک بعمل سی آرید بجان جا آرید چنانچھ بجہت 
خداوند نە جہت خلق و چنین دانید کە در مکافات میرادشرا از خداوند 
خراهید یافت زیر[ کہ سے استٹت اق آقاي کہ شما اورا ہندگي ٭ي نماید 
درآں حال کہ مسعی حقیقی دعا و عمل مذکوردرا ہا پہی آورد پیا اھر 
کارو عملش عبادٹ ہو۵ در اثنايی اتجام اموراات لازو۶5 دنیريی نیز مشغورل 





آن اِسہت 

وع مسیے بعفدا گذرانیدہ شو۵ بعلنيی باید آنکسں بداند و در خاطرداشتہ 
ہپاشل کہ در خود یع قاہلییہں و لیاتٹدرا ندارد گەه داي منڈس تترب 
جسته درد دل وملئمس خودرا اظہار ساز۵ بلک این ان و چساربٹارا فقع 
در مسیے داشته خدا ٭عض جہت خاطرار کە میاجی و شفیع ایمان 
آورندگان است دعلي اورا قہول کردۃ باجابہت سی رساند واکراز روے‌القدس 
مکرک گُشنّہ بدلنں ا(یمانں د اعتتاك ۵دعا کند هر آثنہ ہناہر مضشموں کلام سسرم 
کہ در آبۃ ۳ باب ۱۴ و ٥ر‏ آ۶ ٣۳‏ باب ۱١‏ یرحنا فربردہھ است تیردعایش 
بہدف اجابت مقریں خواهد گشت ۔چنانگە درمواضع مزبور از قول خود 
حت مسطور گشتہ کہ ھر اچجە باسم سس در ۔خرواهید خواست آترا سن 








خرآھم کرں تا انكه پدر سہبے پسر جلال یاہد و هر اجۂ پدررا باسم من در 


ںیہں ا اہیں رہہ ہیں ں ری و رف یئ 








1( ار ہی العیات فصل سوم 


سس_ستوہؤدٗمہستے۔ 












خراہید خواست او شما خواہد بخشید وهمچنیں د رآیاب ؛ الیل 
باپ ۱١‏ لوٹا خوں مسیے بیان فرسودہ کە سن شمار سيی گرہم که جفراھید كە 
ہشما دادہ خراهد شد و جرٹید که خراهید پائت و بکوبید کە کشاد: خواهد 
شد زہرا ھرآن کس کە مي خرواھد می گیرں و آن کس کہ سي جوبد می پابد 
وہرايی آن کہ کوبد کشادہ خواہد گشت وکیست از شما کە پدر باشد 
وپسرش نان خواھد سنگي ہاو دھد واگرماھی ۔خواہد بعوض ماھی ماربيی 
ہوىي دھد یا اگرتخم مرغي خواہد ویر عقرب دھد پس چوں شما ہارجود 





آنکد بد هستید بخششہلی نیکورا بفرزنداں خود توانپد نمود پس ججند مرتبہ 
ازید پد رآسمانی روےالقدس را بطالبای خو۵ خراهد داد 

ودعا و نما زمذکورجہت مسرسی حقیقي باري و زحمتي ہا مستوجب 
ن ومشقّتي تفراہد ہود یز ان ہذیں قصد و مڈعا جا نٹراھد اور کہ 
گرہا لسبہٹ دا خدمليی ہاشد و یا ہرلیش وا بی حصیل گنند بلک ہین 
ارادہ ہآى مبادرت می ورزد کە باعث حصول تسلي و آرام وخوشحالي ۵رویي 
و تقرب باطنی خدا می گردد وآن جہمت روح او غذايی است روحانی 
و حقافي کە چنال جسم ہی غذا روح وي نیزبيی آن نمی تواند ماند ومنبع 
رقت آ ضسیان استا کر نین اکا س آقا سيا ات 
و تسلٰي وتفرم دروف را تحصیل می کند وہرقدر کہ ازآن زیادہ سي آشامد 
ھمان قدر ججہسٹ او شیریں‌ثر و لذیذتر خواهد نموں و از نعماٹ حقانی زیادہ 
پہردور و قابہل قرب درگاہ اي خواهھد گشتن دریں صورٹ واغے استا 
که دعا و نماز ار جہٹ ري سنگیني و کسالتبی تخراهد داشت بلکہ از برای 
او باعت تحصپل نعمت وبرکہٹ وسہبا سرور و حور دروتی خواھد بود 
پرشیدہ نماند کە اھل سابّري ادیاں از چنان نماز و دعا بی خبراند زیرا کە 
آی چنانی دعارا “عض اتجیل بایمان آورندگان سی آموز چوں طریقي را کە 
بوسیلۂ 7 عفر گناہ حصیل وحتث خدا بقلب آدمي رِكفثہ می شود 





مض اتجیل بانسان رافے و بیان عيی نماید وبہں 





نے 
۳۶ےہ ے کو ے سے ج۰ ہے ہرے ج٥‏ سو سے ز رن دو مسر دسر ساب سمستف ممیار' 





دمسیسیے جن چو وب تیب پوس -/ف1امرووئ سداا جج سےجد اتی رضح یہ ۳مد ور یف جج ززو ےر یج ےم سے ہے نی پسلی 














فصن سرم طریٹی الات 1( 





وماورای نمازو دعاىي مذکور که سہٍىی حقیقی در“جرہ قلب خرد 
بدوں تقریر لفظ یا درخلوت با تلفْظ کلماٹ درحضور پرورگار خود بجا می 
آورں درمیاں مسکیاں نماز جماعت نیز است گکەه در روز بکشذبہ و ساثئر 
روڑھا درونت معینه در کلیسا پا در خانہ خود جمع گشله در آنجا ٭يی 
گڈارند: آچھل را ج ہموعظآں وش مي دھند نا ار آ 7 
و نصإحت یذیرگرل لیکی بعلت آنکه جہت کم و کیف آداب ان نماز 
ظاھريی کے دراجیل حکميی ہیاں نگشتہ فہذا هر جمعیّت و مت 
مسپمیّه آنرإ بذابرمصلست خود بنا گذاشتہ مقر نمودہ آند وارحمینں 
سبب است کہ مسکپان در س عادات ظاھریہ اتفانی کی ندارند نہایتس 
ایں اختارا عیبي ذیست زیبرا کە ہناہب رمضمونں شریف اجیل اتفان ×عضش 
در اہمان و اطاتٹ احکام و کلام ا جپل واجب ولازم است 

وبان دعاي حقیقي و توجہ باطلبي ایں نیز واہستہ است کہ ایمان آورندہ 
ا زعالم بالا بذورحق ملو رگشتہ کوششں : تمام می کند کە خودرا درھمگي صف 
مسحسلہ بدرجاہ کمال رساند بتعري کہ ہم باطن وھم سلرک ظاھریي او 7 
ورمقبول حضور خداوندگاريی گردن و رابطٰ۶ دوسلّي و علائد باطنی را ہا آنں 
دوست حقیقي مساےکم وکامل گر داند بعني چناجہ ہسہب گناہ قلبس 
انسان ناپاک کشته <مچنان عقالش نیز بہمانى علت دردرک و فہم اموراٹ 
پرور‌گار تیر وتارگردیدہ است چنانکه دراجیل بعنیي در آیدہ ١۴‏ باب ٢‏ 
ناممء اول باھل قرنئٹس مسطور گشثد کہ انسانں طبیعی چیزھاي روح خدارا 
نمی پذیرں زبرا کہ نردش مہمل است ورلميی 7 فہمیں ازآنرو گ 
روحانیت تحقیق آن ٭يی شود لیکن باستصواب تحصیل عفو گناہ که با اپمای 
آوردن بیسوع مسم حاصل مي گُرندد ظلممت مذکور از رون انسان رف 
گشتہ شخص ایمان آورندہ بواسطہء روے‌القدس منژر وبعقل روحانی وغہم 
امورات رٹّانی رسیدہ آنہارإ درک سی نماید چناتجه متضم ہایں مطلاب 


خوں مسیے در آیاركٹ ۳٣٣٣۳٣ ٢٣‏ بای ۸ پوحتا فرمونه اُست سو پور 
۳ 














سے سض یمام حم سم مو لیر ام مور مار چو وس ولا کت 

















ادسسمجھو۔ڈموسوچھیم۔ 


11( طربق الات فصل سرم 


سریسے سر تو٣‏ ۳چ سے ہے جح سے نس تدج سس ایس چم ے رام سے سس ےس تحص راخب ےسب سے .رحس سح دم ص ط۱ رام چ یں بح بش سرت ارپین ےج سا سے 


جہانم و آن کس کہ مرا پیروی نماد در تاربی راہ تخواہد رذست بلکہ نور 
زندگیرا خواھد داشت وتانع بہردیانں کہ آو ر ہاور کرٹ بودند گفْلہ کہ ار 
شماد رکلامم : ن استرار ہمائید شاگردانں ي حاقیی من ھسثید ورا سی را خوھید 

فہمید و راستي شمار! را آزادگگی خراہھد شید ر ھمچنئین در آیہ ۱۳ ہاب ٠٦‏ 

یوحٹا بشاگرداں خود بیاں ساخته کە چوں اوبعني رے راأستي (کە عہاررث 
از روے‌القدس آستب) بھاید او شمارز بتماميی راستی ارشا۵ خواهد نمود زبرا 
کہ آو از پیش خود سخ کخواهد گفشت بلکہ ھراتچہ سي شلوں خواهھد گغذت 
و شمارا ہا بندہ خبر خواہد دا و در آيہ ۷ء باب ؛ امة اٴّل حا مسطور 
است کہ آن ٭حی (بعنی ملوّر کشتن بوسیله روےالقدس) کە شما ارخدا 
بائذید در شما بانبيی اسہتد و احذیاي بتعلیم کسي نیس بلکہ آ0 چان کہ 
ان سے شمارا در ھر امر تعایم سی نماید و راست اسہت ودروغ نیست 
ھمان و عيی کہ شمارا آسوخلہ اٰست در وی ہمائید و کسائی کہ با نور حقیقی 
صذژر گشتہ اند ارقراري که در آیاٹ ٠١‏ الٰہيی ہاب ٣‏ ؛ نام باھل ریم 
مرقوم ات کە شب ملقضی شدہ روز نردیک است پس کارعاي تاریکی را 
۵ور گنیم و سے سح نوررا را ہما بپوشیم وہر رسم روزانه بطرز شایسته رفثار نمایم 
تہ د رجشنہا 7 ومضاجعات وملاعبات و درنزاع وجدال ہلکە سلیٔٹس 
بیسرع سے خداوند شوید و طامعانه فکر چجہستا جسم ننماید و نظر بن 
معرفٹ حفیقي کە تحصیل نمودہ آند محض در تفکر و تقیّد امور اخرويی 
آند چناجەہ در آیہ × باب ٣‏ نام بقلسیان مسطور و بیاں گُشله کہ با ند 
عاوي است غمیر شما باشد نہ از آتچۂ برزہیں است و بناہرامري کہ در 
آیارٹ ٥‏ لی ۷ ہاب ٣‏ نامه اڑل اتا نافذ گشتہ از دح دنیای فان 
دست مي کشلد جنانکه در ەوضم مذکرر *حکرم وسامور گردیدہ اند که دنیا 
وچیڑھاي را کە دراوست دوست مدارید کہ کسی کہ دنیارا دوس داشت 
دوسلی پدر در وي لیست چۂہ ھراجہ در دنیاست از خراهشہای جسمی 
وخواہشہاي چشمی وغرور زندگی ازیدر ذیست بللہ از دنیاست ودنیا 


رح حٌ-سم۰-حجحےٹتہجبمصحسب تج ومکھ سس جج مکھ ہہ دجو چھے ہے ےمسووسجچه سے لے شیک 














فصل ”رم طریی العمیارٹ 





و خواهشہایش ۵ رگڈر اُسہت ۱ ہا آنگس کہ سک واعش پدر جا آرد تا ابد باتبي 
اسٹ وآن نور و توفیی الہي کہ شامل حال شا گشنہ ح72 جچہەٹ 
۰ ر خیر و نيكي مارک و وم شی و بدکرداريی دورمی سازد ۔چنانکد در 
ايد ۲؛ ہاب ٣‏ پت بهہ ٹینس مسطور استٹ کہ ترفئیل - آور خدا ت7 
مریي آسست کہ پ دیني و خراہشہاي دنیویرا انکار نمودہ ہمیانه روی 
و عدالہیں وتدان ۵ ران جہانی ا زندگانی نمایم فلہٰذا شخصس ایماندا ر نظار بے حکمی 


کہ در آید ٭ باب ۴ نادمہ ہاھل فیلبي صادر ػشتهہ جہہتں اتجام فان 


مذٰکور اسہشا کہ ھرچجہ راست است و ھر انےہ شایسله اس وھر اج 
عدالت است وہر آنچە پاکا وہر آنجعه دل خراه رم ھا نیک نامي 
ا سہں اگرھد رب ! اجر مرن باشد ھماں‌را ۱ تصٔر نم اید و ازین ره سیت 
حثیثيی ور فہیں الہ 97 وکمال باطنبيی و ظاھری تا فیر۔اً ترتيی 

نمردہ ئی الأخرۃ ٭ باعل مدان کمال می رسد پاعوي کہ در یہ ہ۶ ہاب ٣‏ 
نام۶ ٢‏ اق قرنٹنس مسطور گشنہ که ٤‏ ھمہ کە ہی نقاب در جلال خداوند 
نگران می ہاشیم ا ثمٹال را اخذ ٭يی نماہم (بعنيی وع یی مشابہمت 


کت 
"يی نمائیم 
کید ك۳ َ‫ و کے ھی ۱ جک رو 
نذعە وفیض دیگر کہ از تعصیل عفر گناہ صدورمی باہد معت حفیقي 


تسبہلا ہہمسایۃة وابنايی جلذس (یسن پوشید۵) ذمائد کہ زار سخوں پسندی 


و خو۵اکاميی وسیسا . 5 بلب آ۵ ي آن چذنانں رك للا کا از حراریٹ 
آن ریش 2 ال جہہبا سشد| و دوسليی ھمسابہ در جوہہار قلہب؛ خشکید× 


شی×ا اسہت؛ باےويی گ۵ آ۵م سان خردرا ٭ەضسش بدای سپیٰہہا اوسللىا 


می دارد ۵ ەه فیضش و لفعي .. _ وپ عائدشس کردں بدپىيی اُسیں کہ چناں 
داوسل یی اوسلی رہاي و٭جازيی اسثی کے ہاز از چشمۂ 3 ر خو۵کامي و خود 


گان جا ری کشله ۲ ھمینں خو۵د پسنديی مذبعی اس کا نماميی حجسدھا 





نیک و شابسلہ سی بلیغ وکوشش تمام بعمل مہ ي آور۵ جچنانکہ درمرقع ٭زاور 


















پاہد از اجا صادر 






سخ لہ 0 ہسببس َ ُ کہ ہو ات اق کت ج 







ان جلس 0ج 2 رسد زیر ت0 که خدارا قاا 
دودسٹا دا رں ھرآثنہ ٭خلوق و ہندگان اورا نیز وستا خواہں داشتب رم 














خراھد فہمید ودانست کہ او در حضور پروردگار از دیگران بہترواعلي 
ٹیسٹ وآن آن احکامرا نپ کە در ہاب دوسليی ھمسایۂ ارقام پافلہ 7" ہانجام 















خراهد رسائید سٹ چناچہ سیے جہت درسٹتی ھمساہہ و ابذنلی جنس 
د رآیطہ ۳۱ باب ×ملّي فرمودہ است کہ آشفابي خوبش را چوں خود داوست 
دارں ھمچلیں درآپه ١‏ باب ۷ مل امرنمودہ کە هرچه خوراعش داربد کہ 
مرلم ؛ ہا شما بعمل آرند بہمان طربق ہا اہشانی سلوک نماید کہ ھمینں است 
شریعث و رہ سائل ریمل و ایا خود مسپے در آبات ٭ہ و٥٠‏ باب ۳ برحثا 
چلیں اسر کرںہ کە سن بشھا حکم از ة سی کلم که شما پک دیگررا دوسٹت 

دا رید آى چنان کە من شما رإ دوسٹ داشتہ ام زبنہار کكەه شما نیزیک دیئررا 


دوست دارید وھمیں تمامي خرھند دانست کہ شما مرا شاگرداں ستید 

















اگر در شما دوستّي یک دیگر باشد و در آپات ۸ و١١‏ ہاب ٣‏ نام باھل 
روم مرقرم و >حکرم گشتہ کہ ھھ 6 کسر | بدەکار مباشید جردین مسبت پک 
دیگررا از آنرو کە آنکس کہ دیگری را حہہتا مي نماہد در شریعت کامل 
است واز مہف ہ رآشنایان بدي هي آید پس تکمپل شریعسہا ایر 
ا ہت 

وبابك کە ایی دوسثي رمحبت ہی رہمب و رپا وخالصس وعاف وبدان 
0 


١‏ صاف پاشد کكه درآیاٹ 2 ایل × بای ٣۳‏ نام اول باھل ٹرنٹس نگارش 
یائثہ کچ مجہہتارا حوصلۂ ي باشد ومہربانں اسہت ینتا غیریٹ ندارد 


بت کہر ندارہ معبّت مغرور نمی باشد اطوار ناشایستہ ندارں وازناراسي 











فصل سرم طربی لیا 2 


خوشوتمشا نمی گردد ہلک با راستي خوشنود سی شود بہ رچیز شکیبائی ميی 
نماہد وھمد چیزرا باورمی ند وازھرچھر انتظار نیکر سی گشد و بہر چیز 
صبرسی نماید و نیز اق کو مساعيی حقیقی نە ٭حض بعض آزز ہەسایگان 
وھم طریقتان خردرا بلکہ هەگي مردم وثمامي ابناليی جنس حلّي دشمناں 
خودرا نیزارصمیم قلب دوست د۵اشقہ روز بروزەحبّت و رائتش در تزائد 
باشد بُعوي کە در اجیل بعني در آیە ٠۲‏ باب ×۳ نام اول بتسلنیقیانں 
مذکور و بیان گشتہ کہ خداوند شمار ایں عطا کند کہ در*سبُتٹ سبت 
بیک دیگر وھمگي ترقی و افزوني پیدا کنید چناچە ما نسبت ہشما 
ورمچنیں در آپە ×۷ باب ال نام ۵درم پطرس امر شدہ است کہ سعيی 
بلیغ نمودہ ظاھر سازید از تقوي الفت برادرانہ و از الذت برادرانہ ٭حبمتر! 
(نسبیٹ پہرگس) وخود مسیے در د رآیہ ۴ باب ہ متیيی بی حکم فرمولن کہ سی 
"٦‏ کہ اعداي خرودرا دوست بدارید و کل آنہا کہ ہر شما سی 
ی کنند برکت طلبید وبا آنان که شمارا عداوتا می نمایند احسان کذید 
و و شض سی دھند دعا کذید ڈافر خردرا کہ د رآسمان 
است فرزنداں ہاشید و ھمچنیں درآیبات ٣۴‏ و۷ و۸ و١‏ باب ۷ا نام 
باعل روم مرقوم کشتہ کہ معذبیں خودرا خوش فتہ بی خوش گوبد 
ونفریں نذماید وھچ کسرا بدي درمکافات بدي نکنید وجہت آنچہ 
نز کل خلق شایسته نماید ہبیش اندیشہ نماید اگر ممکن باشد بقدری کہ 
۱ از جانمب شما باشد ہا ہمہ خلق بصلے باشید و اکردشمن تو گرسنھ باشد 
اورإ لقمہ ۵ہ واگر تشنه باشد آہش دہ کە اگرتو چنیں كکئي خركکہايی ات 
ر سراو خراھی انپاشت بلي ا“ ھا جام اینگونہ عبت و دوستي در قد حون 
انسان نیست بلکد بہار شت خد! کہ بعلت ایم! ان آوردن ہمسیے د زقلت 
اپمان آورندگان مستفرسی گرد آن فدرٹ و توانا ہاہشانں عطا می شوں کہ نہ 


٭محعض آشنا وهمسایۃ بلک ح رکس حلي دشمنان خودشان‌را نی زقل دوس 

















طریل العسپاتی فصل سوہ 


س. 





داشلہ طالب خیرو نیکی ایشا سي کرو ور ای باب اہثمام تمام ہەمل 
آوردہ در بارہ آنہا دعامي خیر مي کنند 

۱ فی اللخرہ ار عفر گناہ امیدواری بجشت و جلال اہدي با یقیں تام و در 
حیں وفات خاطر جمعيی وخرشعالی تمام حاصل می شود خی نماند کہ 
خرف و واھمہ کھ داخل قلب انساں کشتہ وبیم و وحشتی کہ ازمرگ برای 
ويی روعی ۵۵× از گناہ صدور یافثہ اس زبرا که انصاف وقلبہش ہوي حاليی 
سی سازند کہ بعد آ زوفاث بارخواست لائقہ گناھائش‌را خواهد کشید وداخل 





جہنم گشلہ عذاب مسترجبەرا خواهد چشید لیکں بسبہب عفر گناہ کہ 
بروسیله ایمانں آورد رن بیسوع رع سیے حاصل می گرںن* ' خوفت و ھر(لس مذکور 
از قلب اشخاص (یمانں آورندہ زائل می شود زی دالسته ویقیں نمودە اند 

٦‏ مسیے ھمۂ بازخراست گناہرا ہر خود کشیدہ آنرا ازایشان رفع و ھمگيی 
الطاف و اشفان الہي را شامل حال شان ساخله اسہت ودر این صورت کہ 





سی حقیثي بدرستيی بقیں کردہ کہ بعد ا زوفاتٹ ہت رو جللبی کہ 
بسوع مسیے چجہتا انعالٰ ا ورل ندکان آمہاںہ و مہا ساخله خراھد رسید دیگر 
از مرک وحشہتا و خولیی وی او مستولي راھد قشدت ہلک این عالم اي 

ہامپد حعیات ابديی ۲ جلال سرمدذدپ بامسرنت تمام بدار با رحلہیں کاو 
تمو چنانکە ملتضغمسن بمطلب سذکور درآہ ١‏ باب ٣‏ یوحنا مسطور گشتہ 
کہ هر کس کہ به پسرایمان آورداہ است زندگابی جاودان دار۵ وآن کس کہ 
سیں پسررا نمی شذود زندگانی را راھد دید بلکہ غضہب الہي بروی مي ماند 
و اپغاً درآیہ م۴ باب ۰٥‏ بوحتنا مسیے ے چنذیں فرموالا 1 ھر آللۂ من کت 
راسہٹ می گویم کہ آن گ س کہ سخٹمرأء سيی شنود و برآن کس که سرا فرستادہ 
اپمانں آورل زندگانی جاودافی دار۵ واز برأنيی 
نقل بزندئی کرہ ارستٹ وایضا در آیہ زہر باب ۳ یوحذا فریوٹن کہ اگركسي مر 
خکصموہلا گند مر پہرويی نماید و در آنجا کہ صن ھستم کت نی نیز ۰ راھد 


ہے 5 ب 
ہو۵ و در ای ۲۴ باب ٠۷‏ یوحنا ہار سے در بارہ [یمانں اورندگاں ٥ر‏ ہیں 








أو مواخدٔہ نیسہت بلکد ا زسرگکف 
































سمش وم مھ سے سیت“ سہیہے ہےوسہسمہ یہس ہے ہہ سےمجممکھ یھ ھے۔سسیسےبوجےم چفار سسوت ع ساد 





دعا فرمردہ است کە واادا کسانی کہ ہن بخُشیدہ× می خواھم جائی کہ من 


ھسلم آنہا نیزہا سن باشند ودراباٹ ۴ و ١٦ا‏ وا ہا 


ب ہم نام ہباھل روم 
مرقوم است کہ اشخاصیي را کھ روم خدا *عرک مي باشد پسراں خدا مي 
کَ ى۱ 1 سے 2 : ۴۴۲۲( : ۱ 7 
و چرں فرزندائیم واران نیزمي ہاشیم یعني وارثاى خد! وھم ارث ہا ٭سیے 
زبرا کە در مصابہرش شر کاہم تا نک درجلالش نیز شربہکف ہاشیم د در آہاٹ ۳ 
الو كَ ں پاجم باب اڑل امم اول یطرس مسطور اسہں کہ مبارکا پان ید! 
‌ بوزفتا لی سا بسرع مسیے کہ بککسہا وفور رحمتش 7 أ را باز ہامید زندلا 
تولید نموں پرسیله برغ اس ان ٦‏ مہبدلے ے ارہ رکا ہمیرات بی سان وا 
آاودہ ونا مرا کہ ہش مس گذارن× 7 اسہں در آسمان کہ ہندرٹ خدا 
و بوساطاہت اہمانں درام : ن ھسلیم تا رسیدنںی - ائی کہ آشکارا يي شوں 
کت ابام آخر 
وچرن (یماں آورندگان : کت بے وا ناخ 20 کھ بعد از 
ٹس از قراريی کہ در آیات ای این و یك رای َ یام5 بادل رژم درقرم کشنگ 
دا انہارا عادل ”٦ي‏ شمار۵د وکیست کہ 'تعکم تواند لموں چون مسیے سر۵ 
بلک ہرخاستہ در لٹ سہہلتا راسیں خد| ہی ہاشد و ہہت ما شماعیں ٭ی 
نماد و نظربابن ازمرک بیم وھراسی ندارند و افرچہ درحالت سکرات 
دوتیتا رتا والم ۲ افطراب و سدليی ۔جسمانی ایشا را متام يی سازں لیکی 
با دیدہ رو واہماں بہت آی عالم نگران بودہ ود رمطمے نظر داشتہ بعرنی 
کہ در آیه ۸ ہابی ۴ ناوںدع پامل روغ مرقوم کشلہ ٭ي گربند کہ گر ز ہد 
کذیم کہستا خداوند ٭يی زلم واگرسي میرم جہہٹشا خداوند يی میرم ٦پس‏ 
خوات رلپسیہتا گنیم رے ا میرم ازان خداوندیم و چنالکہ پولس حراريی در 
آباٹ ۱ و باب اول نام باھل فیلبی فرمودہ است ھریک از اہشانی 





7 سے حوٹساکاےسستسہ ا ہک 








طأر لشُْ العیات فصل شس 


0(0 





٭ي گوید کہ مرا زِستا مسیے اأستكآن و مرگ نع زبرا کڈ درمیاں ۵و چبر 
بہثر است ر ٭مچنیں از قراري کە در آیاٹ ابّل وہ باب ٥‏ نامه × بادل 
قرنٹس مسطرر گشتہ نقریر ميی نمایثد 11 از اجا کہ ميی دانیم کہ اگرەسکی 
خاکي ما ربختہ گردد عمارتی ازخدا داریم خانه که دست آںرا نساخته 
بیشٹر خواھانیم کە از بدنی بیگانہ شلہ نز خداوند منزل گزینیم 

و ہرسیلہ جات سیے جہت اہشان درعتبي آن چناں چغت وجال 
چناں کہ نظر بہمیں مغموں در آیہ ؛ ہاب ٢‏ نام اوّل باھل قرنٹس مذکور 
گشنہ کہ چشمي ندیدہ است و گوشيی نشنیدہ است و بحاطري خطور نکردہ 
اتا چیزڑھايرإ کە خدا بجہت محباں خود مہیّا ساخته اسٹت 





رھچنین پولں حواري درعالم کشف و روپا خَلال ان عالمرا مشاھدہ لمودہ 
از ةرريی کہ در آیاٹ ۳ و ۴ باب ۱١‏ نامه × باھل فرنٹس مسطور گشتہ بیاں 
فرمود: اسٹت کہ آن مردرا (که عارت از خودش است) مي دانم آیا در 





بدن یا بیریں از بہدن ایں‌را نمي دائم خدا سي داند کہ تا بفردویس کشیدہه 
شد و کلم بی تقریریرا شذید کہ ممکی نیست کە آذرا بخلق تثریر نماید ودر 
آیە × باب “ نامه ارٔل یوحنا ترقیم یافته کھ اي *حبربانی حال ھم فرزندانں 
خدا ھسلیم و انج خراھیم ہوں ھنوز ظاھر نشدہ است لیکں ميی دانیم کہ 
چوں او (بعني یسوع مسیے) ظاہر شود چوں او خواھیم بود از اتجا کہ اورا 
چنانکھ ھست خراہیم دید ود رآپات ۰ الیل ۰× باب ٢‏ نامہ بعبرانیاں 
مسطور و بپان گشلہ کہ شما آمدہد بکوہ صیوں و بشہر خداي حئ اورشلیم 
آسمانی و بہزاران ھزار فرشته و بدیوان عموسي و کلیسیاي زاددھاي تخستین ئە 








پیمان نو یسوع وخونی کہ رعفتہ شد کە “خنائش بہتر ا زآواز خوں ھابیل 














مجر سے جیے پہ سب 




























است ونسبت بہضت و جلالي کہ ہاجاٹ یافتگان خواہد رسید د رآباٹ 
٢٥‏ الیل ہ٣‏ باب ×۷ ودرآیہ سم باب ۲٢‏ ودر آیااٹ وہ باب ×× مکاشفات 
مرقوم ومکشوف گشتہ کہ ایشاں پیش تخت خدابند شب و روز درھیکل 
و ہندگیش “ي نمابند واو نشبنند ام تن ں بر آنہا سایہ خراهد افکند ودیگر 
لہ گرسنة خواھند بول ون تشله خواھند بود و آفذاب ر ھچ حرارتی ہرانہا 
راھد تابید زآئرو کە آن ؛ رہ کہ در وسط تفت اسمت انہارا خواھد چرانید 
و چشمہاي زندہہ آب انہارا رھنمائی ۔خواہد نمود وخدا ھر اشکيرا از 
چشمہاي آنہا محو خواہد نموں و آنہارا دیگر تخواہد ہوں مرک و نیز نالہ 
وفریاد ودرن تخواہد بود زآئرو کە اطوار غست گذشت وصورتش (بعني 
خواھند دید واسمش ہر جبین آنہا خواہد ہوں و شب در اتا خذواهد بود 
و٭عتلي بچراغ ونورافتامب نیست زیرا که خداوند خدا انہارا روشن ي 
سازن وتا اہدالابان سلطنت خواهد نمود 

واہدان ایمان آورندگانر! نپ زرسیے درقیاست ہا جلال و عّث از تبرھا 
اقامہتٹ خواهد فردون ون ابدان لطیف وم جلی درآنں حال مسسٹنں ومارايی 
ارواح سعید ایشا خواهد ہوں چناج در ایات ٢‏ وا ہاب “ً نامه باھل 
ذیابی ت٭ ربافتہ کھ گُذا ارش سا از علییں اسہلد و از آھا انتظار جا 
دھندارا .ا ٢‏ ر سرع رع مسیے خد| ود استن کہ ہنی ذلیل ما ای 
خواهد ساخت تا کہ بدن جلالیش را ھمرنٰ شوں ہر حسب ظہور قدرنۃ 
ہر کشیدن تماسي اشیارا پا خوں وھمچنیں د رآبات ۴۰ و ۴۳ ایل ۴۴ 
و۸ و ۹ باب ٥ا‏ ناءہ اول باھل قرنٹس مسطور گشتہ کە ابدان سماريی 
واہدان اري ي باشد لیکی شانں سماوباٹ دیگر اسہت ۰ شان ارفیاٹ 
س بہمیں -- اسہ قیامہت ە. بردگان بفساد پاشید× می شوں و بی فساد 
خیزد درذأت پاشیدہ می شود و ہا جلال برسي خید و در ناتوافيی 


سی خیزد بدں حیرانی پاشیدہ می شود 


برکی سح 


ھ٭ یی شؤن ۲ در توانا - ہر 





ك۷ یی 





۳ 
”دس مستے ہے سمش کومیوں سو ٤٠ص‏ حمٌسےمو۱ص>+یٗىَ>+ْٔمصىصسشس-سےشےک‪ککے ےس سشمہ سس سے سم سے 














7 طربق المیاتی فصل سرم 




























وبدن روحانی برسي خیز بدن حیرائی می باشد وہدنی روحائیي چنانچه 
خاکيی (یعنيی آدم ست) ہود خاکیاں نیز ھستند و چنانچھ آسمانی (بعني 
مسیے) ہود آسمانیہا نیزھستند وآن چنانکه شکل آن خاکی را برداشتیم 
شکل آن سماري‌را نیز خواھیم برداشتں 

رٹمچئیں زمیں نیز کہ ہلت گناہ انسان تباہ و بلعنت الٰہي گرفثا رگشتہ 
درآن حال از قید ایں, لعشت رھائی پافتہ جلال مجڈد و مزین خراہد 
گردید ویسوع مسپے کہ درصفت بندگي و درحالت ذلّت بر روي آن 
ظاھر گشتہ ہو۵ در اواخر ایام با قدرٹ نمام و عرث مالاکام از آسمان 7۲ انت 
نزول اچلال خواهد فرہوں تا بہ ہی (یمانای ردشمنای حکم کرہ اپشاں را سورں 
ہارخواست سار وباہل ایمانں ودرستاں جات وجلال بغشیدہ ااطاف 
ونعمات نا متناهي الہيیرا الا شال حال شان گرداند و بعد از ان زمیٍنں 
مجڈد اہدالاباد مسکن ومکان ماجلي و آسمانی تمامی جات یافتگاں خواجد 
ہوں چنا چہ همیں مطالباث د رفصول اواخ رکتاب مکاشفاٹ کہ کثاب آخریں 
انجیل است مغصلا بیاں وعیان گشتہ ودرآبات اٍل و× و× باب ٠١‏ 
ھماں کتاب ترقیم یافته است کہ دیدم آسمان نو و زہین نورا زیر کھ آسماں 
اڑل و زمیں اوّل در گذشت و دیگر دریا نبوك ومن کہ بوحٹا ھستم دیدم 
شہر مقدس اورغلیم نورا کە از جانہب خدا ا زآسمان نازل می شد و اراستہ 
شدہ بوں چوں عروسی کہ جہسٹ شوھر خوں آرإیش .سي نماید و شنیدم 
آواز عظیمي را ازآسمان کەگشت ایں است مسکں خدا ہا ۔خلق واو ہا آنہا 
قرار خوادد گرفت و آنہا خواہند بوں قوم او وخدا خود ہا آنہا خواہد بوں 
چوں خداي آنہا 

الغرض ھرچہ کہ در باب جضت و جلال واحوال آن جہان کشف و ہیاں 
گشتھ بدان منوال است کہ گذشت و ھرجندي کە کیفیت بغت و جلالی 
کە ایمان آورندگان درآں عالم خواھند یاشت و چگرنگی احوال آ جہاں 


مفصل بیان نثشتہ بلک کم و کیف آی دراکٹ رآیات ہر سبیل تمئیل و اختصار 








سسدہ یی ہدمدیسےسرچپ ےپ سسف وج ہے ے چشسمحو۲حمہےڈی تچ تو ےپسوجھٗہے سی لو سے حہؤےمسے یٹس سس سرے یر تچ 




















فصل سرم طریق العیات ۷۰٣)‏ 





اظہارو ہیاں شد× است بارز ا زبرای تحصیل نیش بخت و جاالی کە شس 
موەن درآن عالم خواهد یافمت و ہراِيی حصول علم بقدریي کہ عثل قصیر 
انسانی قد نفثر وتغیل کیغثیت آن ببخست وجلال را داشتہ باشد و جہت 
آنكکە باصستا رمتەرک او گرود کہ ازیں دنیاي فائی و لہو رلصب جسمانی 
دسہں گشیدہ از صمیم قلبا ہا سعی بلیغ درفکرآن عالم ودرصدد تےصپل 
عیش وعشرٹ و جلال و جفت روحانی بودہ باشد ھمان قدر کفاپست می 
گلٹ وعلت ایں کہ چرا کم وکیف فڈٹ و ان احرال اك عالم در ا2 ول 
زہادہ ہیاں و تفصیل نگشتہ ہر دو وجەہ است سے ال ین ۵ ر اصطلام 
انسان آن حروفات والفاظ وعقل وفہم آدمیرا آن قدرت وتوانں نیست 
کہ چشت و جلل عالم باقي وغی رمرثی را دربست بفہمد و یال و تقری رآورں 
زبرإ کہ احوال وعفغت و جال آن عالم ماوراي اہن عالم اوت ان عالم فائی 
و٭جازي وآن عالم بائي وحقّاني است فلہذا ازاحوال ولمذات وبجشت 
و جالل این عالم احوالات ولذاٹ وبضت و جال آن عالم بدررستي وخویں 
فہمیدہ ودانستہ نمی شود و احوالات و جلال آہ ن عالم مض مثلي ذعیف 
و نمرنه نہفتہ 8-2 احوال وجلال آن عالم اس لہذا ممکں نیست کۂ 
سادامبي کہ آدسي درابن عالم و درحالت ذلمت است احوال وبضت و جاال 
۴أ بالکلیہ ہ راو ہیاں وتفصیل کردہ شود وجة دوم کہ چرا جچست و جلال 
عالم در انجیل زیادہ آشکار و بیاں نگشتہ ابی است کہ باختیارآدمي 
جبري و زور وتوع نیابد یعنی باید کە آدمي نہ فقطا بدیں علت کہ مالک 
آن بخغت و جال شود اشن دست ہردارد و در اطاعت خداوندگا رپابدار 
گردد بلک باید کہ از حبت خدا خیرر! اخقیار و شررا ر۵ و بر کذار سازن بليی 
ھر چلديی کہ امید بخغت وجلال آنى عالم نیز سپا عمدہ ایست کە 
انساں ,ا باطاعت الہي واداشتہ بفکرامورات اخروي مي کشد لیک نباہد 
که ایں امید سہب یگانه اطاصت او باشد و باختیار او زور و جبرکند پس 
نا ابلکه اید بت وجلال آن عالم ہراختیار جب رنکند خدا آترا دراجیل 











۹ 





اندکي پرشیدہ داشتہ زبادہ عیان نفرمودہ اسں بعني چوں نہال بجفضت 
این وآں عالم از اصل حمبا وتقریب الہي می روید پس کسی کہ آن معبتارا 
نداشتہ باشد لت سیوہ ب حت آں عالمرا نیز نمی توائد چشید چنانچه 
اگر بالفرض ممکن می ہو۵ کہ کسی کە آن ٭عبّہترا نداشتہ داخل ملکروٹ 
آسمان توانست گردید با زخود آسماں براإیش چون جہنم خواھد بود لیکی 
ناثرۓ اہی معبّت نە باظہار تریں و تہدید عذاب حجحیم ونە بہ بیان کم و 
کیف بجشت و حاللیي آسمانی در فذلب آدمی افروختہ می شود بلک چناں 
کہ سابفا مذکور گشستٹ آی حعب خدا ٭حض از اہمان آوردنں بیسرع مسبے 
وتحصیل عفر گناہ صادرميی گردں لہذا مطالبيی کە در کتبا مقڈسہ بتفصیل 
وتو ضیے تمام ہیاں وعیان گشته ھمان اند تا آدمی ہبیش از ھمہ د زتحصیل 
آنہا سعی بلیغ وکوششں تمام جا آوردہ بآن اہمان رمعبت برسد ودر 
صورتی کە ابنہار( یافتہ باشد هر ائنہ تمامی بضت و جلال ان عالم نیزازآن 
اوخواھد ہو ھرچندي کہ کیذیت انرا تماما درک و مہم نکردہ باشد و نظر 
ہمشضمونں آبانی کہ۵ جہہت ہیاں 2923309 یں و جلال 1 ن عالم در دراجیل 
ثبمت گشته بچشت ایمان آورندگالی بدیں منوال خواہد ہو کە الا از ھمہ 

۵ و زحمت و ضفعف وازنمامسيی رامت ہے ر‌ ت سسٹا مستوجبہ آن 
سو ٌَ ہی دروھے فک شد ٹانیا خدارا 6ل .. شناخن کت 





ر۵ 


خراحند کہ ٭ عو 02 ٠‏ چنال نل ھت ََ .ت مقٹس ا 





آنکە بعیش وعشرت جسمانی و٭جازي 


نہایہں ھں بہشتيی کے درقران بیاں و!٭عمدبان وعدہ× شدہ بدیں وجہ 














فصل سوم طربق الحیاٹ ۸۰ 


سیت بفشککت نوطال آی اما عو ات جاک ہلان کر 
امکان درآن بعیش وعشرٹ نفسانی وجسمانی مشغول خرواہند ہوں یعني 
ًََ در غرفہايی کە بمروارید ویاقوت و زبرجد بنا کر۵دہ اند و سقفہايی 
ٹي آنہارا ار کرملئشن ا۸ق ائم ھا بخرافلقف: قوسمت رو ابتان 
عنام جل برنگہاي گرناگوں و نوعہاي ٭ختلف بافثہ بطلا ونڈرۃ و مروارید 
بافو یف سرخ سم وپوشش حرب رخواھند پوشائید و ہر گکرسیہلي بافقه از مفترل طا 
ومزٹن ہمروارید و جراھر خواھند نشا انید وھ رسومنی را ھنتاد زوجه ا زحورای 
ورھشت صد دختر باکرۃ و چہار ھزار زنں یّبہ خواہند داد وچندین زار 
غالمان واە ردان گوشوارہ درکوش باقد حہار! بریقہاي از طلانو نقرہ و انواع جواہر 
و کاسہابي از شراہب معبں ہرگرل سوسنان خراھند اپستاد و در - لہر 


پشست گذیزان از زمیں روثیدن خراھند ہو۵ کا <کرری موعليی بیكي 





گنیزانں بد۵ ر۵ واورا خوش آید ور از زمیں ٭يی گلد 0 یش ََ 
صیرویل و مومذان درا ےا باغہايی ہسپار وسیع و خوب غراھند و اشت ک۵ 
درمەیاں آنِ ہرھا ا زشرابی کە صداع وسسلي وثي و کَ اورنٹ× نباشھ وہر هھايی 

از عسل ×ج : ار شیريی کا طعمش تغثیر نیا ابد رو ان خواهد وٹ و ردان ے 


طربی خواحد ہرد کد خواهش هر چیزکە در خاطرش در آید آن شاخ براإيی 
او حاضر سی سازد وعیرهما عیلیثيی ہموس نزدیک خراھهد ہوں کەد ھریک از 
آنہارا کە خراستہ باشد در حالتي که تکیه کردہ است ہا دہان خود آنرا 
خرواہد چید ودر بہشت درختی خواہد ہود کہ از زہرآن اسپان ہا زیں 
: لجام و بالوار بیروں خواھند آمد و چوں موەمناں بر آنہا سوار شوند مانند 
مرغ پر واز خراہند کر“ ۵ و۵ ربہشت انو اع مر غاٰن خراهند ہو پس ھر گا مومليی 


وان ٭رغ برايی اه نہ می شوں چنانکد یکی طرففس انی کبابس و طرفس دیکر 
بربانں خراهھد تق رچرنں آنےم مقتضايی خواەش و اسہیں تنارول نمودن الے گی 








١‏ 2 پہی ہا ااں یتہر ںہ ہیں کہں ہا 
یہ وی در ش یوید یی کے یح بیو کے ےس ہی یں ہی و ید دص سم یمیا ےس می سے تھرب ہیی جس سس سے شس جرد اسیا 


: 7 1 1 , کت ۰ 6 کو و 1 : ٌ ا ١‏ 
گرناگوں وغٰذاھايی بسپار لذیذ خراهند غورك وثٹر حا ٹرعومعہسیں ہیں ار 
إ۱ 
أ 








۸۱ طریق العیاك فصل سرم 


222 ۃکئٰ ‏ 0 تسس سی سسں تس سس سم سیں شہچچ ستججس ےس یں پ‌شچحح سر 





اللہ رب العالمین گوبد باز زندہ شدہ درھوا پروازو بر ساثئر مرغانں بہشتي 
خر می کند وسی گربد کٹ گیپست مثل ٭ن کہ دڈوسسا سشد| ازمن خور۵ان 
آست ہلی لذدٹ و بر ۲ بہشہد اھل سعمدی بدلِنں مضمونں و سیای 
اس از قراريی کہ بہمانں عباربث واوصاف و الفاظ دەر قرآن بعلی ٥٥ر‏ سور 
الثثال و سور الراقعہ و سار ہیاں و دراحادیثبي کک در اورایق 1۷ الیل ۷ 
کلاب عی ں الحیرة ودر اوران ۲٣‏ الیٰ ۸ کاب حئ الیقیں ور ورٹی ٠٠١‏ 
کتابی حپاثٹ القلرب وا مشگاڈ الم امصابیے ندر ٹر باب صفہت الجلہ 





و اھلہا و ساثریں ٹیہتں 72" بیاں کشلہ چذانں کے اگر 2 ي مواضع مڈکورڈرا 
خراند خواهھد لوانشتت کہ۵ کیفیپیٹ پہشہلدا ا علق دہ تن بہہماں و 
اسہٹ کہ سا ےا اخالصہ رج تا رر اش اہی کيهة چنان 
ت دای پہشہتا ہت 7 اسلم انف ۶ " .۰ 7 





از طرز ذکر آن بواغضعيی نمام مفہرم ميی گرآن کہ بشہٹ عمدہ پہشت لہ 
عبادت وقترٰب خدا بلک ھماں عیش و عشرت >جازيی است وہس 
۔چنانچہ ا زمشمون احادیثی کہ گلینيی ازامام ٭حمد باقر روایمت کردہ ودر 
اوراق ۲۰٢‏ و۷٣‏ کتاب حق الیقینں و در ورق ۷۰ کثاب عینں ااعیوة ثبت 
گشتہ باشکارگی معلوم سی شوں زبرا کە در مواقع مذکورۃ چئینں مسطور است 
کہ چوں موەن در بہشت داخل منازلل خود شود سلكي کہ مرکل بہشتہانيی 
اوس جہست تہنیت گوئی ان دخول می طلبد پس خدمنگاری 
وغلامان آن موس باو گوبند کہ ری خدا بر تخت خود تکیە کردہ و زوجہ 
حوریعہ او مہیاي او گردیدہ اسب ہاش در جاي ۔خود و صہرکن تا وأيی 
خدا از شغل خود فارغ گرەد پس حوري ومومن ملقدارپانصد سال از سالہاعيی 
دنیا معائقه کنند که هی یک از دیکري ملول نشوند پس ا زآن خداوند کرہم 
درا ر ملک س20 تہذیمت مومن وتروج کردن حوریہ پس آمدہ ہملکي 
کہ 0.۳ بہشت اوس گربند که ججہرت ما رخصت دخول بطاہبا 








وج سے سی تہ یسکس کت پر موہ سرموت "سی رت تم مھیرےے می وم مہ پیم ہے سور مور سو جو ہا بج جع ساتھر سح 











فصل سرم طریتی العرٍات ۰'۲( 








و سس یہ ہی سس س سست ےرتسوت سے جو یں نو سد دس 


فاؤ 7 حاجہبپۂ حاجمبا گو يك که برەن ى ۵دشوار اُسہت زیرا کە ہا زوجہ خوں 
خاورت کرںہ× است وبعد از ۲ ن کہ مرعذاری ازلڈا بت ر۵ بعنی از خوردن 
و آشامیدں وغیرۃ فارغ سی شوند شکر و حمد الہیرا بجا سي آورند وی 
گریند کہ الحمد الله رب ااعالمینں 
حال بدیہی اأسست کہ رح انسان که ضس بحصپل معرفت اللہ ودوسلنيی 
وقرب خدا واز مشمولی لطف و رضامندي خواولش ساکت گشتہ ٦‏ 
خرشحال ومالک بجشت وجلال می گردن اہذاً در چان ہہشہیں ساکەت 
وآرام خفراجد گشت وش وفادی کفراهد یائت بلکه بہشت ہذکور 
خو واھتشں حواس خمہ وھوس نفسافنیرا ہجام سی رساند و بس بی 
چناں بہشتث ہي عالم روح آئیي وحقّافی ھی مواننت ومناسبہنيی ندارد ہاکہ 
٭حعضش 7٦‏ اتی ان عالم جسمانی و * جازی بودہ بلذاٹ و شہوانٹ نفسای 


مطاہشں نماہد جناجہ کسی کہ عین عل رلٹ ےا 32 ۱ ذ کا 9 اہ 0 
. یا نپا و رو ا مرا رت وتار 


لّارں جسمائی دست گشید: آن عشرث روح حاورا اک دردوستي ومعرفمت 
و قرب و اطامن الٰہي استٹ چشیدہ و دربافثہ درچنذاں بہشنیيی اھ شا 
۲ اد خرامد یافت بلکہ براي او چرں دوزخ خرواہد ہود و امید و انتظار 
چناں بہشت آدميرا ٭کڑکا ورمئڑی نمی سارہ کہ ار خواہعش وھراو 
ھویس نفسانی و جسمانی دست کشیدہ آنہارا مغلوب ومنکوب ساخته از 
جملہ پاکا دلان گردد ہلکہ بغلات آن باہنہا قژّت دادہ ھرا وھویس نفسانی 
و شہوات جسمانیر( درقلب آدہی متراید ساخته اورا زیادہ جسمانی و٭جازبيی 
سی گرد دوازئد لہٰذٰا وافہ فے ولائے أآست 7 چنانں بپہشستا ٭جازيی را خداعيی ہفلڈس 
×2 انتا فرمو۵ل و نہ وعدہ لمرد× ہلک ٭عض ۔خود ٭حمد بناہر احادیثي که از 
بہودیان یدن و نظر بمظلنہ و گمان ي خوں صوررٹ کٔ ر کی آنرا ا ا 
خود الشبندی ساختہ د رھنگام فرصت و ضرورنٹا ببازار روزگار انداخلهہ است 


زیرا کہ حی تعاا ل آدمیرا جہست نعبّد و بت ریحانی وحثان آفریدہ 3 








جہت عیش وعشرت *جازري وجسمانی بس چنانکہ کیثثثت بشغت 








اٌٌَسکحمہ سم ویج ہمہ کڈ رو کہ تھے یھ کس میسقت ہد سک ”در ڑم جم ہر سوا میٹرزی سم ان 





ورجلل اخروي بیاں گشتەہء اتجپل دلالت ہرحاقیُّت و کلام اہی بودن 
ا يی کنند +چتانں ہہشت بیان ساختعەہ قرآن ہراي از خدا نبودن آن 
دایلی است وافے ومبرھن واین مرحلەرا کہ کیغیؤت 1 از قراریي کہ 
و احادیمتۂ اظہار و بیانں گشلہ نقص وعیبی کلي داشته ہاح ٰ 
عال انی مناسبتتي وہ ھت ان روح انسانبی موانقتبی تو بعضي از 
7 اڑھل اسام نیزدریاذت نمودہ درصدد اك برآمدہ آند کہ آنرا بمعني 
ومضموں روحانی توجیه و تفسیر کلند لیکن اینکھ بہ‌شت اعتقادید محمدیۂ 
روحانی نیست پہرکس کہ از احادیثی کە در تفسیر آن آمدہ خہرداراست 
راضے ویقیں خراحد بود چناچھ ھمبن فثرہ ازمغمون آیات قرآن واز مواتع 
مذگور کتہہا مزبورہ نیز ہالتقام آشکار و یقینں مي گردد 

خلاصۂ ھرا چہ در این باب جہسٹ بیانں نتائے بت اور جات مسیے 
ہر وجە اختصار نظر بمضمون اتجیل اظہار کردہ ام بدیں عبار أسہت کہ 
شخص اہما ن آورندل× (وسیله تاریں مل کور ٤‏ عفو بازخواست تماميی گناها را 
نان وہمرثیہ آرامي و خوش < حا لي ۵درونی و حذیقی 0 ھ۶ 
سرت الہي در کلبہ تین منقتعل واعتماد واعتقاد حقیقی ہوي کراست 
ودروئنش ملور ومصفًا ومئزٴ و ٭جلي گشتہ ہمقام قرب احدیت سي رسد 
و رضامندي خداوندي و ھت حقیثيی وابدعيی شامل حالش ٭يی گرںدن 

مغأض تمامی آن جشت و جللل کہ بعللت گناہ ارانسان ساقط وذائل 
گشتہ ہوسیلہ جاٹ سیے باز ہاو دادہ حتی زیادہ ازان ہوي عطا سي شود 
باحريی ٤‏ < رجہ جہست آجام تقاضاي روح آدمي و حصول غشت حقیثتي 
وکال او درھردو عالم ازم است ہوسیله کا ہ را وُجانٹ سیے باھل ایمانں 


مائید سی گردد واور! دربجخت و جالل ہسرحد کمال سی رساند و ھرچندي 
دربارہ حال 





کہ حال هر شخصس سبھی در ھمان مرتبہ کمال نباشد کە د 
سرھيی حقیقيی ذکر گُشلہ وھریک از (یشان تمامي ان برکارٹ دو تعمانشرا 


۱ کہ در جا مسپے آند در قلبا خو۵ ہبدآن مرتہۂ شید و ڈیڈ" باشد 





ا 








سے تمہ می اس - 


یر یور یی یسب تر سے م سم پٹرےویدا سا سد ور یر جرد سس ویر 











فصل سوم طربی العیاٹ عزر إ 





خورںہ مالک زندگائی و بخمت جاودانی خواہد ہو وچہ قدرکە ازثمرزت آن 
درخمت زیادہ بٹورد ومحبت وامید واعتقاد خودرا ہمسیے ہیشتر اندازہ 
نتائي تجاٹ نیز ہراو زیادہ تاثئیر خراھند نمود وحیات باطلبي و روح حالي او 
و عبت مس پاکاثرو درستتر خواهد ہود 

نہایت اگر: و اي مطالعہ وو درباف نمائيی کا بضيی ا رمسیععیان کہ 
شخص مسعی نظ ربکلام واحکام انجپل داشتہ باشد بدان کە علت آن ھمیں 
اس کە قلہبا ہبسیے (ہمانں نیاوردہ در ٭حافظطشت و اطاعت اوامر جیل 
سحي را عاربلّد بر خود چسپانیدہ از (یمانں حقیقی وقلبي ہاز ماندہ اند 
اند لہذا ارآن ٹوٹ ولعمت ونتائی بخت آورکہ در ایمانں بیسوع سیے 
مندرے ومخلغی وا زکفار رکااا و صدورمی پابئد بی خہرو بی بہرہ ماندہ 
آىی صة صفات و سلوکارا کہ ابد از سبّعي ولاو ىيی ظہور ميی بابد دا رلد زیرا 
معضش ای کس شریک ٌ یئات نان کے 
احدي‌رإ ٭جبور 7 َ لس ٭ مسھیان ا اس 8 
" 7 خود رں ساخلهہ 5ت مائلںہ ما جھ 7 دت 200" 


فی ۔فم اي مطالعہ کنندہ از اھل اسلام بندہہ حقیربعوں عنابت الہيی 
مت .تچ گناہ ہم آترا درایی اوران از 


کو وت ّ وبشت حثقیقيی ۶۵ / ن است 
2 20 
































۸۵ طریق العیات فصل سرم 





ر ہا دلائیل قاطعۃ و براھیں ساطعه بہ یوٹ رسانیدہ کہ عفو گناہ وجاٹ نەه 

+ ت میشر و حامل سيی گرژں کہ در مذاحصب مختلمہ بہت پرستاں 

آچەرا بندہء ذلیل دو خور نار ۔جلیل ہر خود ٠‏ وواجبا مي 

دانست بشدر مقدور از عہدہ آن برآمدہ در اداي دیں خوں گکرشید و 
باستصواب این ! وراِق طریق حیاقرا ہتو نمودہ وترا ان چشمہ زندگائی 
دلالتن رہ اسٹت کہ برہ لہ وی توٹیقی ۷ یافتہ و ارا 5 آشامیدہ حیات 
گرفتار خواھی گشت ٠‏ ..ت. رسانیدہ از خراب غفلت ہیدار 
مسجم مرریس باطنیي ترا کشادہ و قلہنتارا ا زعالم بالا منور 
ساختہ و مشعل توفئیی خوثرا )ا فرلپیش ںاشنہ تر بر آن طریٹی حیاٹٹ 
ھدایست وو ن اہمان و اعتقادرإ عطا وکراست کنٹ کہ کفارہ و جا 
0" ر قلباً ٌََ 7 ار عو حقیتي و ابدیر! ١‏ تحصیل نمائي 
00 مذکوررا 0 دران 020 ا سے ردام 
کہ طالب جات تماسي مردام ہي پاشد و می خرودرا | ہبتر عنایت و تر 
نیزبان ۵ رجہ عاليی ھدایت خواھهد فرمود کە قلباً ہمسیے (ہمانی آوردہ ارہ 

وتجانت اورا کہ بجہست تمامي سلسلہ بلي نوع بشر آمادہ وحاضر ساختہ 


قبول کئي دران حال عفو تمامي گناہان خود وبخغت حقیقي وابدیرا 














0299۶ 

















فصل سرم طریق ایا 


تعصیل خواھيی کرد ود رباست خواہيی نموں کە ھرانچه درے خصوەن ننائے 
خحغت آور جاٹ یسوع مسیے ۵ راین او وراقی ثبت گشنلہ تی راسستتا و 
درس است و مانند ھزاران 09-8۳ بوسیلہ مسیے جات یافتہ اند 
27 چ2 و فرزید ِکانہ او بر رإ ابدالاباد حمد ود 


شمر۵ہا کت پی انان ا اکن 7 سالکف | نگرديی ھر 


آئنہ بسر منزل جات تفراھيی رسید و وسیلەه وطریق دیگر جہت خلاصيی 
و“خط الہی گرفتار خواھي گردید زبرا چناں کہ در اجیل بعني در آیہ ٠۰‏ 
ہاب ۴ اعمال حواربانں ہپانں گشلّه فوز‌اروسے بسوع ہی کس دیگرجاٹ 
نیست زیرا کە در زیر آسماں نامی دیگر نیست کھ بانسان دادہ شدہ 
باشد کە ما بسبب آن جات توائیم بات وھمچنیں در آیۃ ۱م باب“ 
دارں امّا آن کس کہ سن پسررا نمی شفوں زندگانی را تخراهد دید بلکہ غضب 
خود ترا ار چنانں ہي ایمانی واز غضسب ومواخذہ آن رھانیدہ وہاز 
داشته ہاہماں حقیثی ھدابت و در جات سیے انہاز سا 
تا ہوسیله او جاٹ یافته مقبول درگاەہ الہي و مالک 
خت ۔اہديی و نامتناھی گرديی و دعايی مصلذف 
حقیر در حق تو وغرں از تصنیف 
ایی اورای ھمیں است بار الہا 
باجابست مقروں ساز 


آسین 








اەدمسىمومسصسےً کومےریے مسجم میں اب سے ےسج جام مس عوج دی کے سط کممچہممچھمتھو مس سے عسمی حستی پاپ سے وس مھ ا سد رھ مت تب سح ےہ سو رھ یعاد اھ 











فہرست کتاب طریق لفیات 


دہیاجۂ 


انسان بعال بدہَغتي کرفتازاست و اصل سبب این بدہَختي 


کناە اسہتشا 


فصل اڑل 


در بیاں کناہ رنتائے 3 


مشقصںل اوّل 
در ہیانں کی و کیگف گناہ 
کذارش آفرنیش آدم و حال عٔشست ر معصلہتا او 
از معصبییتا مرکا روحانی و جسماني وشرم و خرف بادم 
رو داد نے 
اعانت و نصرث کہ خ۵ ہا وعد٥ہ‏ رھانندہ کردہ و بازخواسٹ 
کہ ہماروبآدم وا وعید دادہ 


کثالا صرف از مخلوقات ذٔي عقل و اختیار پدید آید رآن 
تجاوز ارادہہ الہبي است کہ خدا درانصاف دل انسان ود رکالم 
خود بیان فربودہ آستا ٠‏ 


۱۷ ے٦‎ 


۱۹-۷٦ 


٢۲۳... ۹ 


۲۷۔٢۴‎ 
































رس 


-. 


تجاوزوکناہ درباطی یز بل می آید 

کناہ عام است وھمہ مردم حلّي پیئمبراں نیز درحفور خدا 
کٹادکار اند و و مو جا و ری سے 
کذالا مراقعب دارں لیکن بزررکی وکمیُت گتاہ صرف خدا 


باب کناہ کبیرہ و صغیرۃ بیای کردہ آند خلافئت است 


مقصل دوم 
در بیاں نتائے کناہ 
نثانے کنا در این عالم . 
نان گناہ در آنں یم 
کیئینت عذاب جہنم وآن ٭جازيی نیست مانند عذاب 
وک عليه معبدیانں ٤‏ : 
شز عیں انکا رعقل و انصا اکا وجزٹ خداست ۔ 
٠‏ در ابتدا ٹیک و فرشثه بود و بسبب عمل بد خود 
بد و شیطان گشت : 
شر ازخدا نیست و چیزی مخارن کشته ھم نیست بللد 
صرفف قعل خلاف اراننء اي اُستي وازمخلوقای صدور یافہںس 
نہ ارخالقی ...., یسوی دہ 
چرا خدا مائع ظہور شر نكته است 


مہنيی اِآسئ ہر بیانں اداي جراب سوالمي کہ آیا آدميی از کنا 


: نتائ ان چه طریق جات مي ٹراند یاشست 


+ کے ۳۳ 


سرسرے سر 


۴| ے٦‎ 


۱۔۴۳ 


سرگاے ۷ف 


۷ ہے 1۴۶۸ 


۱۸ہ 


٥٢٥-۵۱ 


۵١۔۔۔٣۳‎ 




















مقصں ال 


مشتمل انت ہر بیانں ان وسائلبي کہ عقل دلالیآی پر آنہا 


خدا صرف از راہ “عبت و رحممت بي مکافات و کفارہ ار 
بازخواست کہ پرنمیطرلا. . . . . . . . . ممہہ 
خدا بسبب توبه نیزاز مواخذہ دست بردارنمیشود . ۔. ۵۸ا٦‏ 
اعمال حسله نیز گار و سبب بشخشش تخواہند شكد . . **٢‏ 
حکماہ قدیم نیز برحال پُرکناہ آدمي و ہرعجر عقل در باب 
تحصیل راہ عفو ونجانٹ اقرار کرت الك۵ . . ...ہے م. ٣‏ س8٦‏ 


مقصں ذوم 


7 


عفر راعات بدان وسائالیست 


مڈھہا ٹدیم فرس و وسائل عم وجات کہ در من ری 
بیاں کشتہ انوھ ےم ےا ےم ےر رر مر ےب ۷۳۹٢‏ 
لشان شل ال ١‏ ےئ و ہے ہے ڑرڑیے ے ٢ہ۹؟8‏ 
مذھب اھل چیں و راہ تجاٹ کہ در ضمن انہا اشارہ بافثہ 
اِآسۓتئ : : ۱۶۴-۱۹ 
بطلانی وسائل عفو کہ درمذاطعب بت پرسليی بیان یافلہ آند ۱۰٠-٠٠١‏ 














۳ھ" ےت واہستہ ا ٭ 











بیاں قسم اوٴل وسائل ُجاٹ کہ در دیں >عمدیہ نشان کشتہ 





اند وبطان آنہا. . . . .. ۱۱۷-٠‏ 

ہیاں ٹسم ثائی وسائل جا وٹ قافنا . ٠‏ 8 : ۷م ۱٢۲۳‏ 
مقصلں سح 
چہارم 
وسائل جاٹ کە در اجپل بپاں کشلہ 

ہنابر کلم اجیل ھمہ مردم گناهکار وہسہبپ گناہ کرفتار 

کناہ ونجاٹ حاصل نمی تواند کر . ۰ ٢8۳٠۔۱۳۷‏ 
خدا خود بناہر رحممت بی ہایس خود ککّارہ و جات 

مہیا لموںہ است وآن مسیے وزحمات ومرگا صلی اویست ۷ بے ۱۳۴۳ 
انتا سیے:غام کت :یح . ۴۷۴ ے١۱۳۵‏ 
آدميی برسیلء (یماں شرلکف این جات 0 ٥۵٥‏ ہے ۱۳۹ 
اہمانى و توہہ عمل خدا اس وی اہمانی عمل خوں انسان 

اسہتۂ و۵رثرآن برخلاف این گفته شدہ کہ ہی ایمانی نیزار 

خداسہتا مہ ے ے جا و2 ۹۔۱ ۱۴ 
انان که مزدنء ُجاٹ سضین نشنیدہ آند انصاف انہا با 

خداست لیکن دریں صورٹ کہ آنہا نیزارز شریسیں انصاف 























دی خوں تجاوز نمودہ گاھکار آند پس مور مواخذہ شدہ آند 
و آنہا کە قبل ار مسیے بودہ خبر ار ارانبیاء پیشین شنیدہ 
و ہاور کردہ اند از سبہہا ھمانی ایمانں جار بافئند 8 : ۴۱۔۱۴۴ 





کفارتھ مسیے بہتریں وسائل ارب اسٹت و تقاضايی رحہہنا 


نثائی بخت آور جات یسوع سپے 




















عفو کناہ رضامندي اہی وتغئیر رتبدیل باطنی . . . ۱٥٥٥۴١‏ 
آرام قلی و خوشحالی حقیقی ہے رر ۸۵اس۵8ا 
حبپا اہی بی تی ہے ریو کے اب ہے و یت ۱۵۸۱۵۸۹۰ 
و مصبیت دئیوي . ۸ -ہ-ہ۹۳۷٦۱‏ 
دعا و نماز٭خلصائہ و حقیقی وی وی ری بی ۳ا اسہ۸٦)‏ 
مو رکشتن بانورالہی کور ابط۶2 وا ہ خد| ۸٥ہ‏ ۱۷ 
بارتھ دشمفنانں نیز نے ےم د ےی ات۱۳۳ 


امیدواري بچضت وجلال اہدي رورحصول پقین آن رکم 





رہ نے ۷یا 


ورکیف آ ان جلال . : 
جرا چرا جلال و کت ان عالم تفصپل کی : نیافتہ اسں . ١۷٤۱۔۱۷۹‏ 


۱۸۲-۹ 





کینّت پہشہتدا قر ن 


۲٠۰ 

















جہڈ 
شڈ 
عِري 


انا فان 


خود 
ہمعرضں 
جریند 
بہمان 
الہ 
پوسیدہ 

درین حال و عالم سی ماندند حال 
*ي ہین 

و آلودہ 


















































صتیط | سطر غلط ععیع 
|۱١٢ ۸۷‏ پائدي . ہلنديی 
۹إ | تمجبید ۱ تمچید 
٢×۲‏ !وم | دارہ دارند 
وب ۱ بسرنثٹث ش ہا 
٠ ۹31‏ بسن راسے: بدں‌را سا 
۷ خرف زار غوطەور و 
سے | ,مم | گشتھ. سنہ 
۱۳۰۱٢۱١۶‏ نموللا. نلمودہ× 
ى۰۳ ۷ رسید ٠ے‏ رس 
١۱‏ سس ] عید ناتکے۔ عیدناکف 











سمسکسمھلحچکتسچجٗج کس سمصججحسےسہممھے پس چشچشچجچ سے١‏ 
0250071 بالختا قاللاظظ نات 07:0٥۷‏ .۲۳۸۱۳۵ .3 ۷۰ لاظ ما۲ااتللاط 








لد 


ھ ایرد ےہ و 7ا لا 


سے 


_۔ ٦٦١0‏ نا۸ 


2 سو رر نجیر ا٦٦‏ 


ج سس سے وژہہھسھ+ھطست ی رہ 















جو جس ۱٦77‏ اج سد 
۔ ۱ میا ج۔۔۔۔ ہہ 





87 0۵ 0100 
۷۲۶ 10081101 ۱6۸1م 


-ص: 8 تا انا 

08ء 10( 009" 08 83ا۸ ٥۹‏ 00 1.16.8 
+0 

۶٥‏ ه6 رول 7 ۹٢٥٢ںا١۲‏ 7۲ 00 )٦ہ‏ ۶ ھ2 
ا۷۱ ۲ 188 010و ۱۱۷-09؛ ٣‏ ٥ء‏ 
7٤۴ 0و١٢٥٥٥٥|‎ 500 ٥ 7.7 (۰‏ ٥م‏ 





