Irish, Language, Literature
Tá treoir tugtha sa Lámhleabhar maidir le dearadh an téacs i nGaeilge agus an téacs i mBéarla ar chomharthaí tráchta . Le hoiread agus focal amháin, áfach, níor luaigh an láithreoir - ar oileánach í féin - saol na Gaeilge ar an oileán!
Níor chuala mé an clár ach bhí daoine ag caint faoi ar an tSatharn. Tá Gaeilge bhreá ag Helena Mhary Eddie (an láithreoir) agus is cuimhin liom í á úsáid I gcláracha eile a rinne sí.
Maidir le cúrsaí Gaeilge ar an oileán, níl aon dabht ach go bhfuil sí ag éirí lag. Dúirt duine liom ag an deireadh seachtaine gur shíl sé nach raibh mórán níos mó ná dosaen teaghlach ann ag tógáil a gcuid páistí le Gaeilge! Tosaíodh ar obair tógála an tí seo i 2002 le cúnamh ón Roinn Comhshaol, Udaras na Gaeltachta, agus an comhfhiontar idir Tearmann Ainnín agus Tearmann Eanna. Is eiseamláir daon phobal eile an méid atá bainte amach go dáta ag muintir Tearmann Éanna . Tabharfaidh an tIonad Lae seo comhluadar nua do thiontaithe Tearmann Éanna, deis nua do aosaigh atá beagánín níos faide ó bhaile, agus ar ball beidh dídean bhreise ar fáil chomh maith daosaigh eile sa phobal. Feictear dhom nach mbeidh an Ghaeilge thiar leis ach an oiread sa mhéid is go mbeidh saibhreas teanga le cloisteáil ó cheann ceann Ghaeltacht Chonmara leis! Seolfaidh an Dr Liam Ó Dochartaigh na leabhair An Strainséir le Brian Ó Tiomáin agus An Ghaeilge i Maigh Nuad le Seán Ó hÉanacháin ag ócáid ag Scoil Gheimhridh Chumann Merriman ar an Satharn, 4 Márta ag 11.30 r.n. Beidh an seoladh leabhar ar siúl sa spás oscailte ar urlár na talún i bhfoirgneamh na leabharlainnne ar Champas Phádraig, Droim Conrach. Is foirgneamh ard gloine gar dÓstán an Skylon atá i bhfoirgneamh na leabharlainne. Cuimhneachán ar an Samhradh…. | iGaeilge
Cuimhneachán ar an Samhradh….
Ó am go chéile anseo, bionn rudaí trom agus duairc. Ach seo trachtaireacht a chuirfidh an Samhradh i gcuimhne dhúinn, an Samhradh mar a bhíodh sé ar aon nós, nó tá dhá mhír scannán anseo atá ana thaithneamhach – agus sin a dhéarfainn ós rud é gurb iad mo mhuintir féin atá ann – ar aon nós.
Seo taifead a deineadh anuraidh i gCíll Airne nuair a bronnadh Gradam Ceoil TG4 ar Pheadar O Riada as é bheith ainmnithe mar Chumadóir na Bliana. Tá oráid deas ann agus tá'n Cóir freisin ag canadh 'Aoibhinn Crónán', amhrán gleoite, dán de chuid an Chraoibhín Aoibhinn, Dúbhglás de hIde.
Agus mar bhónas beag ag deireadh an dara mhír, tá píosa le Martin Hayes, Ceoltóir Traidisiúnta TG4 do 2008.
Foilsiú: 10/03/2009 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cultúr. Clibeanna: An Chraoibhín Aoibhinn, Céad Uachtarán na hÉireann, Cór Chúil Aodha, Dubhglás de hÍde, Gradaim Ceoil, Peadar Ó Riada, TG4. Thug na buachaillí an swae leo ar an lá ag buachtaint cúig chluiche ar fad, ceann acu an cluiche ceannais i gcoinne Bunscoil an Teaghlaigh Naofa. Bhí Piaras Béaslaí ina bhall de Craobh Uí Shé de Chonradh na Gaeilge agus admhaíonn Belchem an méid seo: “One member of the branch, Alfons O’Labraidh (A. Lowry), however, scored a minor success with his one-act comedy, A West Briton’s Romance, a heavy-handed satire on the snobbery and refined English vowels of the Clontarf set.” www.ROSG.ie What do you do when you come home from a very normal day at work to suddenly realise that your tongue has vanished without a trace from your head? An Teanga is a curious and amusing story of a subservient office clerk, Tomás S. Mac Gairbhith, who, after the mysterious disappearance of... Beo! - Eoghan Harris
Eoghan Harris - ní fhéadfainn samhlú éirí as an leaba ar maidin mura mbeadh an teanga againn
Sr. Oiliibhéir Pluincéad, Corcaigh
Bhíodh sé ag scríobh faoi James Connolly
Máire Mhic Róibín, an tIar-Uachtarán
David Trimble, Barún Lios na gCearrbhach
Neamhaird an Irish Times agus RTÉ
Chun ceisteanna géara do chur ar Hume
Corcaigh istoíche
Is fearr aithne ar Eoghan Harris sa lá atá inniu ann mar cholúnaí leis an nuachtán The Sunday Independent, mar dhuine den mhionlach a chosain Cathal Ó Searcaigh go poiblí le linn na conspóide a d'eascair as an scannán Fairytale of Kathmandu níos luaithe i mbliana. Is aithnid do dhaoine é mar dhuine a chuaigh ar an Late Late Show i mí na Bealtaine 2007 chun Bertie Ahern a chosaint go fíochmhar i gcoinne líomhaintí a bhain le Binse Fiosraithe Mahon. Is minic a mhaítear gur in éiric na tacaíochta seo a d'ainmnigh Ahern Harris chun an tSeanaid nuair a atoghadh ina Thaoiseach é in olltoghchán 2007, dearcadh nach n-aontaíonn Harris go hiomlán leis.
Gach uige mar a hábharRugadh Eoghan Harris i sráidbhaile na Dúglaise gar do chathair Chorcaí sa bhliain 1943. Ba eisean an duine ba shine sa chlann ina raibh ochtar leanaí níos óige ná é féin. Fiafraím de ar fhág sé rian air gurbh eisean a bhí ina dheartháir mór ag ochtar? "D'fhág. Ní raibh an tsláinte rómhaith ag m'athair agus bhíodh mo mháthair gafa i gcónaí le páiste óg. Bhí orm mar sin, an chuid is mó den chlann a thógáil.
Bhí orm an chócaireacht a fhoghlaim, agus is cócaire maith ó shin mé. Bhí orm a bheith in ann mo dheartháireacha is mo dheirfiúracha a láimhseáil, clúidíní a bhaint díobh is a chur orthu agus iad a chur a chodladh. Bhí sé deacair. Chaill mé an-chuid laethanta scoile mar bhínn ag cabhrú le m'athair chomh maith. Bhi gnó beag aige agus bhí orm dul isteach chun é a oscailt agus a bheith ann i rith an lae."
Bhí Anne O'Sullivan, an bhean a phósfadh Eoghan, ina hiníon léinn i Roinn an Cheoil in ollscoil Chorcaí agus ba é Seán Ó Riada an teagascóir a bhí aici. "Bhí Ó Riada an-cheanúil ar Anne is ba mhór an trua, dar leis, gur phós sí mé is a d'imigh ón gceol mar mheas sé go mbeadh sí go maith ag an gceol."
RTÉI ndiaidh dó céim a bhaint amach sa stair, chaith Eoghan bliain ag léachtóireacht san ábhar sin i gColáiste Ollscoile Chorcaí, sula ndeachaigh sé isteach in RTÉ ina léiritheoir faoi oiliúint i 1966.Déanaim iontas de go raibh sé pósta faoin am seo. Is minic i gcás daoine óga a mbíonn orthu a ndeartháireacha is a ndeirfiúracha féin a thógáil nach dteastaíonn uathu clann dá gcuid féin a bheith acu níos déanaí sa saol. Ach phós Eoghan Anne O'Sullivan nuair nach raibh ach 20 bliain aige. Rugadh beirt iníonacha dóibh, Constance agus Nancy. Faighim leath-admháil uaidh, áfach, gur seans nárbh é sin an rud ab fhearr dó a dhéanamh. "Nuair a bhí teaghlach de mo chuid féin agam is dócha go raibh mé tuirseach mar, ar bhealach, bhí clann amháin tógtha agam cheana. Agus is dócha go raibh tionchar aige sin orm. Is dócha nár thug mé an méid sin aire do mo pháistí féin, bhí mé níos réidhe iad a ligean dóibh féin." Tá sé scartha ó Anne, atá ina leas-eagarthóir ar The Sunday Independent, le breis is scór bliain, ach ní dheachaigh siad chomh fada le colscaradh go dtí le déanaí.Mar aon le dul isteach i RTÉ i 1966, thosaigh Eoghan ag obair ar son Ghluaiseacht na Poblachta ón mbliain sin ar aghaidh chomh maith. "Nuair a bhí mé faoi oiliúint in RTÉ, bhí mé ag cabhrú le Cathal Goulding an feachtas cearta sibhialta a chur ar bun sa Tuaisceart agus mar sin, bhí an pholaitíocht is an léiritheoireacht fite fuaite ina chéile i gcónaí. Ní raibh aon seans iad a scaradh lena chéile."B'amhlaidh gurbh fhearr le Harris éirí as RTÉ ag an am le go mbeadh sé in ann Gluaiseacht na Poblachta a chur ar bhóthar a leasa. "Theastaigh uaim a bheith i m'eagraí náisiúnta don Ghluaiseacht agus í a athrú go hollpháirtí sóisialach agus bhí sin indéanta. Ach dúirt Goulding go mbeadh níos mó tionchar agam istigh in RTÉ ag déanamh clár faoin eite chlé."Cé nár chláraigh sé go hoifigiúil ina bhall de Pháirtí na nOibrithe go dtí na hochtóidí, is minic a mhaítear go raibh tionchar mór ag Harris ar ghrúpa de chuid an pháirtí sin a d'iarr a anáil a chur faoi chláir RTÉ, go háirithe cláir a bhain leis an Tuaisceart. Seachas tionchar Pháirtí na nOibrithe, is fearr le hEoghan labhairt ar eagraíochtaí eile a chuir a n-anáil faoi chláir RTÉ. "Bhí tionchar uafásach ag Ridirí Colmáin i RTÉ. Ar leibhéal na bainistíochta, bhí ochtar as deichniúr ina mbaill de na Ridirí. Bíonn daoine ag caint faoi Pháirtí na nOibrithe mar chumann rúnda ach cad faoin f* cumann rúnda a bhí ag na Ridirí? Bhí greim an-láidir ag na Ridirí in RTÉ agus bhí siad go láidir ar an eite dheis. Bhí níos mó ná cinsireacht ar na hÓglaigh in RTÉ, bhí an-chuid cinsireachta ar chláir a bhain le gnéas i gcónaí."
Proinsias Mac AonghusaAgus pearsantacht chomh cumhachtach sin ag Harris agus tuairimí diongbháilte á nochtadh aige go neamhbhalbh, ní ionadh go bhfuil éirithe idir é agus daoine éagsúla le linn a shaoil agus ar na daoine ar thit Harris amach leo i rith na mblianta, bhí an Gaeilgeoir oirirc, Proinsias Mac Aonghusa. Ba é Harris, áfach, a thug post don Ghaillmheach ar an gclár Gaeilge Féach. Cad ba chúis leis an gcoimhlint eatarthu mar sin?
"Bhí mé i mo léiritheoir ar an gclár Féach, ní raibh aon obair ag Mac Aonghusa agus dúirt Breandán Ó hEithir post a thabhairt dó. Mheas mé, agus bhí an ceart agam, go raibh sé ag obair mar chlaonbholscaire do Chathal Ó hEochaidh. Bhí colún á scríobh aige sa sean-Sunday Press ag moladh Uí Eochaidh is ag craobhscaoileadh an tsoiscéil dar le Ó hEochaidh. Níor fhéad Breandán é a sheasamh ach oiread, ach bhí trua Gaeilgeora aige dó. Pé scéal é, thug mé post dó agus fuair mé scian sa droim dá bhuíochas. Ach ba é sin an tslí inar oibrigh sé. Bhí sé thar a bheith nimhneach, ach is nimheadas é sin a bhaineann leis an iarthar, tá a fhios agam mar is as Ros Comáin do mo mháthair is mhínigh sí sin dom. Brabúsaí ab ea Mac Aonghusa, bhíodh sé ag scríobh faoi James Connolly is é amach ag ól le gach f* fear gnó i mBaile Átha Cliath. Ba fhimíneach den chéad scoth é, ach bhí tallann thar barr aige mar chraoltóir agus chuireamar suas le gach rud toisc go raibh sé chomh maith sin mar chraoltóir." Tar éis dom slán a fhágáil le hEoghan, léim alt a bhí ar eagrán den iris Phoenix i lár na n-ochtóidí ina maítear gur scríobh Harris alt neamhshínithe ag rá go raibh Mac Aonghusa ag iarraidh ardú céime mar Cheannasaí Raidió na Gaeltachta a fháil dó féin. Chuir sé seo isteach chomh mór sin ar Mhac Aonghusa, dar le halt Phoenix, gur sheas sé air go gcuirfí deireadh le hobair Harris ar an gclár Féach. Is dócha gurbh é seo an scian sa droim a bhí i gceist ag Harris.
Naimhde ar an IdirlíonA luaithe is a luaim leathshlí tríd an agallamh go bhfuil an cur síos atá le fáil mar gheall ar Harris ar Wikipedia léite agam tuigim go bhfuilim tagtha ar phointe íogair, pointe a ghoilleann go mór air. "Bhí mé ar chlár raidió Eamon Keane ar Newstalk 106 le déanaí agus laistigh de nóiméad i ndiaidh dom a bheith ar an aer, bhí fiche cinn de na hainmneacha cleite a leanann mé tar éis logáil isteach ar politics.ie agus comments postáilte acu den saghas that bollix Harris is on 106, that fer didn't know anything." Gan anáil a tharraingt, leanann sé air ag labhairt go corraithe. "Dúirt mé le hEamon Keane go bhfaigheadh sé glao gutháin ó dhuine a déarfadh go bhfuair mé gach rud mícheart seachas Máire Bean Mhic Róibín agus, by f, tháinig an glao sin isteach. Tá sé chomh dona sin go ndeirim ar an aer nuair a bhím ar Today FM, 'sula mbeidh an clár seo istigh gheofar slám téacsanna ó tuairim is fiche duine a leanann mé timpeall is a bheidh ag scríobh 'Eoghan Harris made a balls out of Twink, Eoghan Harris got f* everything wrong.' Dream a bhfuil suaitheadh síceolaíoch orthu, beagnach."
An droim láimhe a thabhairtIs léir go mbraitheann Harris gur geall le géarleanúint an t-iompar seo. Eascraíonn an naimhdeas seo as eisean a bheith ag tabhairt droim láimhe dóibh i rith a shaoil. "Thug mise cúl leis an bpoblachtachas cúpla lá i ndiaidh don Provisional IRA tús a chur le feachtas foréigin agus faoi dheireadh 1972, bhí mé tar éis éirí glan as an bpoblachtachas. I 1990 thug mé cúl leis an sóisialachas. Rinne an dá chinneadh sin líon mór naimhde dom in Éirinn mar tá an chuid is mó de na meáin chumarsáide poblachtach, báúil le Sinn Féin, nó ar an eite chlé agus liobrálach. Is Protastúnach mé sa mhéid is go leanaim mo choinsias i gcónaí, is cuma sa f diabhal cad a deir daoine eile. Ach tá a lán naimhde agam agus tá siad ar an idirlíon, go háirithe fear darb ainm ..... ......, f Jesus, déarfainn go bhfuil sé ar Wikipedia gach dara f* lá ag athrú na hiontrála atá ann fúm. Sin a deir daoine liom, pé scéal é, ní fhéachaim air a thuilleadh, bheadh orm na hiontrálacha a cheartú gach lá."
HarrismentTá Eoghan go láidir den tuairim nach ndíríonn a naimhde idirlín ach ar na gnéithe diúltacha dá shaol. Cuireann sé sin a chuid fola ag coipeadh is a ghuth ag ardú. "Ó bheith ag féachaint ar Wikipedia déarfá nach ndearna Eoghan Harris faic seachas an sceitse sin a rinne Twink ag Ard-Fheis Fhine Gael i 1991 a scríobh. Cuireann an dream seo na rudaí céanna ar an idirlíon ó mhaidin go hoíche." Ach ní hé Harris an t-aon duine amháin atá á chiapadh ag an dream géarleanúnach seo. "Tá an fhadhb chéanna ag John Waters is Kevin Myers, leanann an dream céanna an bheirt acu. Más athbhreithniúchóir thú in Éirinn, má deir tú focal maith faoi mhairbh an chéad chogaidh dhomhanda, má cheapann tú go bhfuil cúis mhaith le hionradh na hIaráice agus Saddam Hussein a threascairt, beidh siad ar an idirlíon ag scríobh fút chomh luath is théann tú ar an raidió nó an teilifís."Ní foláir nó go bhfuil am saor as cuimse ar fad ag an dream seo más chomh tapa sin a thagann a n-ionsaithe idirlín. "Measaim gur státseirbhísigh iad, ní bheadh an t-am ag éinne eile."
Máire Bean Mhic RóibínBhí Eoghan Harris ag cabhrú leis an iarracht chun Máire Mhic Róibín a thoghadh ina hUachtarán ar Éirinn. "Rinne mé trí fhíseáin di, scríobh mé a hóráid ghlactha, scríobh mé an doiciméad 14-leathanach a mhínigh conas déileáil le colscaradh is ginmhilleadh, rud atá fós in úsáid ag FF mar dhoiciméad toghcháin.
Ní raibh aon airgead ag Bean Mhic Róibín. As mo phóca féin a rinne mé na trí fhíseán, ar thimpeall dhá chéad punt. Bhí mé i mbarr mo réime ag an am mar léíritheoir agus d'fhéadfainn físeán a dhéanamh as píosa caca. Bhris mé isteach i seomra eagarthóireachta chun eagarthóireacht a dhéanamh ar na físeáin saor in aisce – bhí mé ag dul i bhfiontar di."Ach nuair a tháinig an crú ar an tairne, loic an t-uachtarán nuathofa. "Nuair a d'fhiafraigh Gerald Barry di i ndiaidh an toghcháin, cérbh é an duine a raibh an chreidiúint ag gabháil dó as an toghchán, dúirt sí 'ghlac gach duine páirt ina shlí féin.' F sellout. Scríobh John Waters ar an Irish Times ag cur an f boot isteach uirthi mar bhí a fhios aige mar iriseoir ag an am an méid a rinne mé. Tá cuntas air ag Emily O'Reilly ina leabhar Candidate chomh maith, agus d'admhaigh Pat Rabbitte gur mise a rinne 80% den obair san fheachtas toghchánaíochta."Fiafraím de go simplí soineanta cén fáth nár thug Bean Mhic Róibín dó an chreidiúint a bhí tuillte aige agus tugann sé freagra i nguth atá lán le díchreideamh go bhféadfainn a leithéid de cheist a chur.
"Déanann siad go léir é sin. Ba pholaiteoir í. I Sasana agus sna Stáit Aontaithe, bíonn sé de nós ag na polaiteoirí creidiúint a thabhairt do na claonbholscairí."Tugaim faoi deara, áfach, nach polaiteoir é Fergus Finlay is go bhfuil spior spear déanta aige den tábhacht a bhí ag baint le ról Harris sa toghchán. "Cad the f* eile a déarfadh sé nuair a bhí sé ar an bhfoireann?" Theastaigh creidiúint ó Finlay féin mar sin? "Cinnte. Ach cén t-ionchur a bheadh ag Finlay san fheachtas? Níor fhéad sé físeán a dhéanamh, níor scríobh sé óráid Bhean Mhic Róibín – d'iarr sí orm a hóráid a scríobh. Is óráid chlasaiceach fós é – the hand that rocks the cradle rocked the system. Níor cheap Finlay giotáin chainte den saghas sin. Cén fáth a d'iarr Trimble orm óráid ghlactha na duaise Nobel a scríobh dó. Is mediocrity é Finlay, cad a rinne sé riamh seachas an fhéasóg a tharraingt ar an teilifís? Ní raibh air riamh toghchán a bhuachan."Ach tá a chion de thoghcháin buaite ag Harris féin. "Bhuaigh mé an toghchán Eorpach do Phroinsias de Rossa, thug mé Máire Bean Mhic Róibín ó 13% sna pobalbhreitheanna, nuair a chuir mé comhairle ar John Bruton roimh an díospóireacht teilifíse a bhí aige le Bertie Ahern i 1995, d'admhaigh gach éinne go bhfuair Bruton an ceann is fearr ar Ahern. Cad tá ar siúl mar sin leis an f* small backbiting shit seo atá thart timpeall ar an idirlíon?"Is dócha nach aon ionadh é nach róthógtha le téarma uachtaránachta Bhean Mhic Róibín a bhí Eoghan. "Bhí sé tábhachtach gur toghadh bean ina huachtarán, ach bhí sí rópolitically correct agus bhí sí róthapa le dul ar aghaidh go dtí na Náisiúin Aontaithe. Ba careerist í, ach níor thuig mé é sin nuair a bhí mé ag cabhrú léi."
Cheistíos Eoghan faoi bhás Conor Cruise O Brien agus ba léir an t-ardmheas a bhí aige air: "Ba léir ón méid do chonaic mé ar RTÉ agus ar léigh mé san IrishTimes nach dtuigeann an ghlúin nua tábhacht CCOB ar chor ar bith. Dá mbeadh CCOB sa Fhrainc nó sa Pholainn, bheadh sochraid stáit aige – fé mar a bhí ag Jean Paul Sartre. Agus bhí sé tuillte ag CCOB:
Mar throdaire cróga i gcoinnibh an chóilíneachais, chuir sé i gcoinneimpiriúlaithe na Beilge sa Chongo ar son an UN; fear a sheas igcoinne Rialtas Afraice Theas mar gheall ar an gcinedheighilt, fear ascríobh 'To Katanga and Back' - dar le hiriseoirí agus lucht staire, an leabhar is fearr a scríobhadh ar na Náisiúin Aontaithe." Luaigh Eoghan liosta fada leabhar CCOB agus thug faoi na meáin arís ar an leathcheal a rinne siad sa trácht ar a bhás:
Ní fáidh fear ina dhúchas féin!
"Dúirt RTÉ News go raibh sé 'obsessive'. Bhí sé 'obsessive' i gcoinne na Provos, fé mar a bhí an Resistance sa Fhrainc 'obsessive' i choinne an Gestapo ! Ba cheart a bheith 'obsessive'. Murach obair Conor Cruise O Brien, ní bheadh aon athrú in altanna 2&3 an Bhunreachta. Murach CCOB, ní bheadh aon cheistiú ar John Hume agus cad a bhí ar siúl aige. Murach CCOB a bheith ann chun ceisteanna géara do chur ar Hume, bheadh na Provos in ann pé rud ba mhaith leo a dhéanamh. D'fhéadfainn leabhar a scríobh faoin stádas a bhí ag O Brien thar lear, ach ní raibh mórán measa aige ina thír féin,cosúil le Gorbachov sa Rúis.
Is cuimhin liom baincéirí agus fir ghnó a fuair níos mó spás ar RTÉ agus san Irish Times nuair a fuaireadar bás. Ní raibh clár teilifise speisialta ag RTÉ, go fiú, bhí ar RTÉ glaoch do chur orm chun cead d'fháil píosa de scannán a dhein mo chomlucht, Praxis Picture, faoi O Brien, d'úsáid. Bhí sé náireach an neamhshuim a thug 'official Ireland' dó, ach ní rud nua é sin. 'Ní fáidh fear ina dhúchas féin', a deir an Bíobla linn."
An GhaeilgeFeictear do Eoghan go bhfuil éirithe go maith leis an nGaeilge mar ábhar éigeantach sna scoileanna. "Bhí milliún cainteoirí dúchais sa tír i 1800 agus faoin mbliain 2006 bhí níos mó ná 1.6 milliún Gaeilgeoir, idir chainteoirí dúchais agus chainteoirí dóchais." Ach in ainneoin na bhfigiúirí seo, creideann sé go bhfuil an Ghaeilge fós i mbaol is baineann sé úsáid as íomhá chumhachtach an Titanic chun an baol sin a léiriú. Dar leis nach bhfuil ach cúig nó sé bliana eile i ndán don Ghaeilge mar ábhar éigeantach. Dhá rud a rachadh chun sochair don Ghaeilge, dar le Harris, dá bhfógródh Sinn Féin sos cogaidh "sa chogadh seicteach atá ar siúl acu faoi bhrat na Gaeilge. Ní le Sinn Féin an Ghaeilge, is le muintir na hÉireann uile an teanga." An dara rud a chuirfeadh feabhas ar staid na Gaeilge ná na Protastúnaigh, ar dunadh an dorais orthu ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge i 1915, a fháscadh chugainn.
D'oscail an Seanadóir Harris Oireachtas na Gaeilge i gCorcaigh i mí Dheireadh Fómhair 2008 agus tá sé den tuairim go mba chóir don Oireachtas "feachtas agus fáilte nua a eagrú don traidisiún Oráisteach." Ba chóir daoine ón Tuaisceart nár labhair le chéile i mBéarla leis na glúnta a mhealladh go hócáidí cosúil leis an Oireachtas chun labhairt i nGaeilge lena chéile. Thaitneodh sé leis dá bhfeicfeadh sé ag a leithéid d'ócáidí "bratacha Oráisteacha ar crochadh go maíteach ard, agus an Sash i gcóiriú nua Gaelach Albanach, á chanadh leis an mustar sin is dual don Fhear Buí."
Is léir go bhfuil fíorshuim ag Eoghan i staid na Gaeilge agus fíorghrá aige don teanga. "Ní fhéadfainn samhlú éirí as an leaba ar maidin mura mbeadh an teanga againn. Níor mhaith liom a bheith beo sa tír seo mura mbeadh cainteoirí dúchais Gaeilge sa tir. B'fhéidir go bhfuil sé sin sách antoisceach, ach tá sé fíor. Teastaíonn uaim a bheith in ann dul go foinse beo na teanga." Naomh Gearóid Majella

Ba naomh é Gearóid Majella (6 Aibreán 1726 – 16 Deireadh Fómhair 1755).
Rugadh i Muro Lucano, Basilicata, san Iodáil é agus fuair sé bás i gCaposele, Campania. Finally a book that presents the rules of Irish grammar in a clear, concise and understandable manner. Leabhar Gramadaí Gaeilge is an essential component in any learners armoury of materials, and also serves as a comprehensive reference manual for Irish scholars. The author, Professor Noel Mc Gonagle, is a member of the School of Irish in the National University of Ireland, Galway, and is an expert in effective methodology for the teaching of Irish grammar. Tá pacáiste teanga ar fáil saor in aisce. Is ar theaghlaigh Ghaeltachta le páiste(í) réamhscoile –(ie 0-5 bliana d’aois) atá an pacáiste dírithe. Is féidir fios a chur ar phacáiste teanga ach r-phost a sheoladh chuig [email protected] nó glaoch a chur ar 091 503700 Stiofán Ó Fearail ó Seo Linn in éineacht le scoláirí & foireann chúrsa C lena leagan féin de Wake Me Up le Avicii. Fuarthas an t–ainm ó áit i gceantar Gallipoli sa Tuirc ina raibh cath cáiliúil ar chnoc sa sa gCéad Chogadh Domhanda i 1915. Shrois lámhscríbhinn (G 977), a scríobh Mícheál Mac Mathghamhna in 1839, an Leabharlann Náisiúnta níos lú ná deich mbliana ó shoin agus anseans gur bhain sí leis an gcnuasach sa tigh i gCarraig an Chobhaltaigh. Tá lámhscríbhinn eile (G 676) sa leabharlainn chéanna, a scríobh Mathghamhain Mac Mathghamhna d’Antoine Ó Cómhraí, ach ní dócha gur fhan sin sa tigh. Bhí Pádraig Ó Conaire iontach díograiseach le Conradh na Gaeilge cé gur chreid an eagraíocht céanna go raibh sé ró-conspóideach dóibh in amanta. Bhí dearcadh sóisialach agus réalach le sonrú ina chuid scríbhneoireachta ina raibh idir daonnacht agus greann le fáil ann. Sheachain sé an stíl rómánsach a bhí á chleachtadh ag a chomhaimsirigh. Léirigh sé an t-olc, an gránnacht chomh maith leis na maitheasaí a bhí le fáil i saol na hÉireann. Bhí táithí aige ar shaol na tuaithe agus ar shaol na cathrach agus thuig sé an bochtanas agus fadhb an óil fosta. Tugadh an t-ochtú heagrán amach i 1686 faoin teideal Theologia Tripartita Universa, 1,100 leathanach ann, a cúig oiread an chéad eagrán. Chuir sé le beathaí Oilibhéir Pluincéid agus Peter Talbot agus scéalta a bhain le stair na hÉireann. I 1700 chuir an Eaglais cosc air agus cuireadh eagrán leasaithe amach in Antuairp i 1714.Chuaigh sé isteach i Gcumann Íosa ag Mechlin 28 meán fómhair. An tAire Stáit McHugh - Stádas mór le rá UNESCO bronnta ar Chnuasach Bhéaloideas Éireann UCD | An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta
An tAire Stáit McHugh - Stádas mór le rá UNESCO bronnta ar Chnuasach Bhéaloideas Éireann UCD
Cistiú de €100,893 á fhógairt chun leanúint leis an tionscadal Dúchas.ie in 2018
D'fhógair Joe McHugh T.D., Príomh-Aoire an Rialtais agus Aire Stáit don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hOileáin, inniu go bhfuil aitheantas faighte ag Cnuasach Bhéaloideas Éireann UCD, ceann de na cartlanna béaloidis agus staire cultúrtha san Eoraip, ó Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (UNESCO) as a bhailiúchán bunúsach—Cnuasach Choimisiún Béaloideasa Éireann 1935-1970—atá curtha le Clár Idirnáisiúnta Chuimhne an Domhain UNESCO.
D'fhógair an tAire Stáit McHugh go mbeadh a Roinn ag leithdháileadh maoiniú de €100,893 ar thionscadal Dúchas.ie don bhliain 2018. Is toradh é an tionscadal Dúchas ar chomhpháirtíocht, a bunaíodh in 2012, idir Cnuasach Bhéaloideas Éireann in UCD, Leabharlann Dhigiteach UCD agus Fiontar & Scoil na Gaeilge, an t-aonad teagaisc agus foghlama trí mheán na Gaeilge in DCU. Is é cuspóir an tionscadail Cnuasach Bhéaloideas Éireann a dhigitiú agus a chur ar fáil don phobal ar líne. Tá dhá chuid an-suntasach de na bailiúcháin digitithe cheana - 'An Bailiúchán Grianghraf' agus 'Bailiúchán na Scol', dá n-iarradh ar níos mó ná 50,000 páiste scoile as 5,000 scoil i 26 contae Shaorstát Éireann béaloideas a bhailiú ina gceantair dhúchais sna 1930í. Rinne na páistí an t-ábhar sin a thaifeadadh óna dtuismitheoirí, óna seantuismitheoirí agus óna gcomharsana.
Ag labhairt dó inniu, dúirt an tAire Stáit McHugh: "Is cúis lúcháire dom é go bhfuil stádas Chuimhne an Domhain UNESCO bronnta ar Chnuasach Bhéaloideas Éireann. Leis an bronnadh sin tugtar aitheantas atá dlite dó ar thábhacht an chnuasaigh, ní amháin anseo in Éirinn, ach go hidirnáisiúnta fosta. Tá an chartlann, a cuireadh le chéile go díograiseach ag an Choimisiún Béaloideasa Éireann, ar cheann de na cartlanna is mó dá leithéid, agus cuimsítear ann na mílte imleabhar de lámhscríbhinní, tuairim is 80,000 grianghraf agus níos mó ná 10,000 uair an chloig de thaifid fuaime. Rinneadh an obair sin uilig le linn tréimhse dár stair nuair a bhí athrú ollmhór ag teacht ar ár dteangacha, ar an saol sóisialta agus ar an chultúr. Mar sin de, is taifead uathúil é an cnuasach de shaol cultúrtha agus sóisialta na hÉireann, chomh maith leis na healaíona ó bhéal agus an ceol. Tá cuid mhór gnéithe shuntasacha den chnuasach digitithe agus foilsithe ar shuíomh gréasáin Dúchás.ie le blianta beaga anuas.
"Bhí sé de phléisiúr agam le gairid suíomh gréasáin úr dúchas.ie a sheoladh, chomh maith leis an bhailiúchán is úire, an Bailiúchán Grianghraf. Tá a fhios agam go bhfuil tóir mhór ar an Bhailiúchán Grianghraf, lena dtugtar dearcadh úr ar oidhreacht shaibhir ilchineálach na hÉireann leis na mílte grianghraf as áiteanna ar fud na tíre, agus go mbaineann daoine ón Bhreatain, na Stáit Aontaithe, ón Astráil agus ó Cheanada, agus go leor tíortha eile, úsáid as. Tá lúcháir orm go mbeidh mo Roinn ábalta maoiniú de €100,893 a chur ar fáil le leanúint leis an tionscadal seo ar an bhliain seo chugainn."
Eolas faoi Chnuasach Bhéaloideas Éireann
Is é Cnuasach Bhéaloideas Éireann ceann de na cartlanna is mó san Eoraip den bhéaloideas agus den stair chultúrtha. Ba iad Institiúid Bhéaloideas Éireann (1930-1935), Coimisiún Béaloideasa Éireann (1935-1970), agus Roinn Bhéaloideas Éireann, An Coláiste Ollscoile (1972-2005) a chuir go leor den ábhar ón gcartlann atá anois i gCnuasach Bhéaloideas Éireann i dtoll a chéile. San áireamh leis freisin tá ábhair ón gcartlann a bhailigh An Cumann le Béaloideas Éireann (1926- ), grúpa a raibh gaol dlúth aige le Cnuasach Bhéaloideas Éireann. Ó bhí 2015 ann tá riaradh an Chnuasaigh á dhéanamh i Leabharlann UCD.
Cuimsítear go leor gnéithe de shaothar an duine, ón gcultúr ábhartha go litríocht ó bhéal, teanga agus léiriú ealaíonta leis na taifid fuaime agus scannáin, lámhscríbhinní agus ábhair chlóite uathúla. Cabhróidh raon áiseanna aimsithe le taighdeoirí agus iad ag cuardach eolais faoi dhúiche, réimse nó ábhair faoi leith curtha ar fáil ag aon duine de na mílte faisnéiseoir, bailitheoir agus comhfhreagraí thar na blianta. Is féidir raon d'ábhar cartlannaíochta ón Chnuasach a fheiceáil ag www.duchas.ie agus ag digital.ucd.ie.
Trína líonra de bhailitheoirí lánaimseartha agus páirtaimseartha, d'oibrigh Coimisiún Béaloideasa Éireann, iad spreagtha agus faoi threoir ag scoláirí béaloidis Lochlannacha a raibh tús curtha acu le taifeadadh a gcuid traidisiún dúchasach féin roimhe sin, go cúramach agus go córasach ar bhéaloideas agus stair chultúrtha na hÉireann a dhoiciméadú tráth a bhí athrú ag teacht ar shaol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre.
Tá ábhar as gach ceann de na 32 contae ann, chomh maith le cuid de na hOileáin amach ó chósta Thiar na hAlban. I 1948 chuir an Coimisiún foireann de shaothraithe allamuigh go hOileán Mhanann le taifeadadh a dhéanamh ar chuid de na cainteoirí dúchais dheireanacha de Ghaeilge Mhanann a bhí fágtha.
Clár Chuimhne an Domhain (MoW) UNESCO
Tar éis chruinniú ceithre lá ag Ceanncheathrú UNESCO, Páras, ón 24-27 Deireadh Fómhair 2017, mhol Coiste Comhairleach Idirnáisiúnta Chlár Chuimhne an Domhain (MoW) UNESCO 78 ainmniúchán nua do Chlár Idirnáisiúnta Chuimhne an Domhain. Ceiliúradh 17 bliain le lineup a ritheann an gamut ó Aghaidh me! agus Madina Loch le Plean Simplí agus seastáin Paramore, Turas warped mar extravaganza ceoil go maith-oiled. ... Read More » Ros an Rún seeks a fully qualified Hairdresser to join their busy Production based in Spiddal, Co. Galway. Previous TV work is beneficial but not compulsory. Labhair Mary Joe ar a hathair Antaine Nellie atá ag ceiliúrtha a lá breithe inniu tá sé dhá bhliain le cois an chéid. Tá sé ag cur faoi anois i dteach altranais an Chroí Ró-Naofa i gCaisleán an Bharraigh áit a raibh ceiliúradh mór dhó inniu. Spreagtar l�ofacht agus muin�n i labhairt na Gaeilge, chomh maith le cion agus meas ar �r dteanga d�chais i gCol�iste na bhFiann. T� an Col�iste l�rnach i measc daoine �ga a bhfuil fonn orthu aithne a chur ar dhreamanna eile leis an sp�is ch�anna sa teanga. AIFREANN NA GAEILGE sa tSéipéal ar Scoil Phádraig in Ard Mhacha: Léifear Aifreann deireanach an téarma seo i séipéal na scoile Dé Sathairn seo chugainn, 15ú Mí na Nollag ar 5.30… Read More Deis Deiridh An Ghaeltacht A Shlánú Á Brú Tríd an Dáil - Conradh na Gaeilge | Ar son phobal na Gaeilge Tá fáilte curtha ag an gCoimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill roimh fhógra an Aire Oideachais faoin gcóras bunaithe gaelscoileanna 'a rachaidh chun sochar an oideachais lán-Ghaeilge'
Dé Máirt, Meán Fómhair 3 2019 ag 12:01 am
Beidh ar a laghad cúig cinn den 13 bunscoil nua a bhunófar idir 2020-2022 ina scoileanna lán-Ghaeilge.
Fógróidh an tAire Oideachais Joe McHugh inniu, Dé Máirt, athrú mór ar an gcóras bunaithe scoileanna a fhágfaidh gur chóir go mbeidh sé níos éasca gaelscoil a bhunú feasta.
Is iad na ceantair ina mbunófar na gaelscoileanna sa chéad bhabhta pátrúnachta eile ná Domhnach Bat (2020); An Caisleán Nua, Ráth Cúil/Teach Sagard (2020); Domhnach Míde, Binn Éadair BÁC 13 (2021); BÁC 2 agus BÁC 4 (2021); agus An Naigín, Cill Iníon Léinín, Dún Laoghaire, Ráth an Dúin/Coill na Silíní (2020 nó 2022).
Cuirfidh lucht an ghaeloideachais fáilte roimh fhógra an Aire agus an cur chuige nua a d'fhéadfadh cur le líon na ngaelscoileanna sa stát.
Tá fáilte curtha cheana féin ag an gCoimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill roimh fhógra an Aire.
"Is dul chun cinn suntasach é fógra an lae inniu, a rachaidh chun sochar an oideachais lán-Ghaeilge. Tá athruithe déanta ar na critéir mheastóireachta a bhaineann leis an bpróiseas pátrúnachta agus ciallaíonn an fógra seo gur chóir go mbeadh rogha an oideachais lán-Ghaeilge ar fáil feasta i gceantair ina bhfuil scoil nua le bunú agus gan an rogha sin ann faoi láthair.
"Is gá freisin go gcinnteodh beartais na Roinne Oideachais agus Scileanna go bhfreastalaítear ar éileamh breise ar an oideachas lán-Ghaeilge agus is ábhar é sin atáthar a phlé go fóill leis an Roinn," a dúirt an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill.
Sin atá ag tarlú anois, mar shampla, i gcás cheantar an Naigín, Chill Iníon Léinín, Dhún Laoghaire, Ráth an Dúin/Coill na Silíní.
D'fhógair an Roinn Oideachais inniu go mbeidh dhá bhunscoil á mbunú sa cheantar sin, ceann in 2020 agus 2022, agus go mbeidh ceann acu sin ina gaelscoil.
Tarlóidh sin ach amháin sa chás nach mbeadh sé "cuí déanamh amhlaidh de bharr imthosca áitiúla ar leith".
Arís, is sin a tharlóidh ach amháin sa chás go mbeidh cúinsí áirithe ar leith ann.
Is iad na cúinsí "ar leith" atá luaite ag an Roinn Oideachais ná cás ina bhfuil dóthain soláthair gaeloideachais sa limistéar cheana, cás nach bhfuil scoil ilchreidmheach Béarla sa cheantar cheana nó cás ina bhfuil "cúinsí deimeagrafacha ar leith ann" a fhágann go gcinntear gur cheart an cinneadh faoi ghaelscoil a fhágáil go dtí i ndiaidh an phróisis phátrúnachta.
Bhí dhá bhunscoil lán-Ghaeilge i measc an 12 bunscoil nua a d'fhógair an Roinn Oideachais mí Feabhra.
Sa Charraig Dhubh i mBaile Átha Cliath agus i Maigh Nuad i gcontae Chill Dara a bheidh an dá scoil lán-Ghaeilge nua a bheidh faoi phátrúnacht an Fhorais Phátrúnachta.
Scoileanna ocht seomra ranga a bheidh sa scoil nua i Maigh Nuad agus sa scoil nua i mBaile an Bhóthair sa Charraig Dubh i ndeisceart Bhaile Átha Cliath. Fógraíodh roimhe sin go mbeadh gaelscoil nua á bunú chomh maith i mbliana i nDroim Conrach i dtuaisceart na cathrach.
Fág freagra ar 'Cúig ghaelscoil nua le bunú i mBaile Átha Cliath agus córas bunaithe scoileanna le hathrú'
Dermot Druhan Dé Máirt, Meán Fómhair 3 2019 ag 1:56 am
Cé'n fáth go bhfuil peictiúir de'n chomhartha tráchta a úsáidtear sa Ríocht Aontaithe nasctha agaibh leis an scéal seo?
Níl an comhartha úd dleathach sa tír seo.
Seo an t-aon comhrá dleathach chuige san, i dteannta le teachtaireacht rabhaidh féna bhun, más ghá.
https://www.pdsigns.ie/product/safety-road-warning-w-141-school-ahead-sign/
Béarla teanga an Stáit Dé Máirt, Meán Fómhair 3 2019 ag 2:44 pm
Is coistí deonacha a bhunaigh na Gaelscoileanna in ainneoin na constaiceanna a leag síos an córas stáit agus eaglasta. Ná déanaimís dearmad ar sin.
Má tá grúpa daoine ansin atá ag iarraidh Gaelscoil nó meánscoil LánGhaeilge go háirithe ina gceantair fhéin ná bí a braith ar phleananna an Stáit bunaigí coiste Gaelscoile. Sna 26 condae Níl ach 5% des na páistí bunscoile agfreastal ar Ghaelscoil. Is 25% des na tuistí atá ag iarraidh Gaelscoil dá bpáistí. Níl an Roinn Oideachais ag pleanáil chun go mbeidh teacht ar 25% de thuistí ar Gaelscoil. a chum an teidil-leathanach daite. (*) plean a saothraíodh ó bhunsmaoineamh AKEL Luis Ladeira. Ainm agus ríomhsheoladh an aistritheora: Irlanda/Gaeilge: Dr Seán Ó Riain Filíocht Taibhiúcháin as Gaeilge agus Béarla i dteannta gluaiseachta le fuaimrian. Is turas é seo timpeall cheithre chúinne na hEireann, ag tabhairt spléachadh ar chuid dos na tubaistí a thit amach inti. Agus seo á léiriú trí scéalta cheithre charactar, cuardaíonn an píosa comharthaí go bhfuil claochlú ag teacht. Tionlacan ceoil ó Chaitríona Murphy ar an kora (cruit Iarthar na hAifrice) agus an consairtín. Is cuntas é Ireland’s Welcome to the Stranger a osclóidh na súile ag daoine, cuntas ar thaithí na nÉireannach ar dhá thaobh an Aigéin Atlantaigh, arna insint ag bean fhíorspéisiúil. Tá clocha Ogham i measc na seod náisiúnta is suntasaí in Éirinn. Tá inscríbhinní ar na clocha gearrtha ingearacha seo in aibítir uathúil Ogham na hÉireann, ina n-úsáidtear córas eangaí agus línte/scóir cothrománacha nó trasnánacha a léiríonn fuaimeanna de leagan luath den Ghaeilge. Tá ainmneacha daoine tábhachtacha inscríofa ar na clocha seo agus uaireanta ainmneacha treibhe nó ceantair thíreolaíocha. Is iad na hinscríbhinní seo an leagan is luaithe Gaeilge a taifeadadh agus, is acmhainn shuntasach atá iontu do staraithe, mar aon le teangeolaithe agus seandálaithe de bhrí gurb iad na taifid scríofa is luaithe atá againn iad a théann siar chomh fada leis an 5ú aois AD. Fiú má chinntear gan iarrthóirí a chur isteach ar an mbéaltriail roghnach sin, moltar cloí le labhairt na Gaeilge a chur mar chuid de na scrúduithe tí. Tá Baile Monaidh i gContae Aontroim, i dTuaisceart na hÉireann. Tá comhairle buirg ag an baile, Comhairle Buirg Bhaile Monaidh. Tá bailte eile i mBuirg, ag cuimsiú Dearbhóg, Dún Lúiche, Muileann na Cloiche, agus Ros Earcain. Tá beagnach 27,000 duine ina cónaí in áitiúil uilig. Tá Baile Monaidh ar an príomh-bhóthar idir Béal Feirste agus Cúil Raithlin. Rinne mé cúrsa traenála i ndreapadóireacht leac oighir in Albain ar na mallaibh. Shíl mé gur athrú deas a bheadh ann ón ghnáthshaol anseo i Learpholl, agus mheas mé go mbeadh na scileanna úsáideach dom mar go bhfuil mé ag déanamh cúrsa teastais do cheannairí siúl sléibhe geimhridh le Bord Oiliúna Sléibhe na hAlban faoi láthair.
Ach tháinig drochscéala ón Bhreatain Bheag sular fhág mé an baile - bhíothas i ndiaidh ionsaí a dhéanamh ar an leacht cuimhneacháin i bhFrongoch do na príosúnaigh Éireannacha a bhí i ngéibheann ansin i ndiaidh Éirí Amach 1916 (cf. Beo!, Meitheamh 2002). D'inis mo chara Gwyn Sion Ifan ó Chumann na Breatnaise dom go raibh an focal "killers" péinteáilte go mór air.
Bhí náire ar mhuintir na háite faoi seo, mar is cúis bhróid dóibh go bhfuil an leac ann, agus bhí siadsan gníomhach san fheachtas chun é a thógáil. Chuir Gwyn in iúl dom go raibh trioblóid sa cheantar le cúpla mí, go raibh duine nó daoine ag scrios fógraí Breatnaise, agus mar sin de. "Ní bhíonn ag teastáil ach amadán nó beirt," ar seisean. Ar aon nós, bhí Graffix, díothóir graffiti, aige agus bhí siad i ndiaidh an leacht a ghlanadh.
Suas liom go hAlbain, mar sin. Cúig bliana is fiche ó shin ba ghnách linn dul go Dún Éideann ó Learpholl ar an traein le haghaidh lá saor. Bhí an turas níos lú na trí huaire bealach amháin agus bhí ticéad fillte saor go leor, mar bhí an córas faoi smacht an stáit ansin. Ach ansin tháinig rialtas Margaret Thatcher i réim i 1979 agus scrios siad an córas ar mhaithe le "fiontraíocht phríobháideach". Agus, de réir mar a thuigim, tá Rialtas na hÉireann ag moladh an pholasaí chéanna anois!
Dhá uair déag a ghlacann an turas traenach go dtí na Garbhchríocha sa lá atá inniu ann, ach ní ghlacann sé ach seacht nó ocht n-uaire sa charr. Ní raibh an dara rogha agam ach an bóthar a bhualadh sa charr.
"Fáilte go Alba" a deir an fógra nuair a théann tú thar an teorainn, agus cé gur siombail bheag é seo, tá sé tábhachtach domsa mar Ghaeilgeoir mar mothaím nach bhfuil muid go hiomlán inár n-aonar. Bhí sé in am dom téip de chuid Runrig a chur sa *stereo *chun an t-atmaisféar ceart a chruthú sa charr.
De réir na tuarascála oifigiúla "A Fresh Start for Gaelic" a tháinig roimh an pharlaimint i nDún Éideann i mí na Bealtaine anuraidh, tá níos lú ná 50,000 Gàidhligeoir sa tír anois, cuid mhaith acu aosta. Sin as daonra de chúig mhilliún. Cé go bhfuil borradh ar an mhéid daltaí atá ag freastal ar scoileanna lán-Ghàidhlig, go mór mhór sna bailte móra, tá an líon cainteoirí ag titim go fóill mar go bhfuil níos mó sean-Ghàidhligeoirí ag fáil bháis gach bliain.
"I have made my support for Gaelic clear," arsa Mike Watson, an tAire Turasóireachta, Cultúir agus Spóirt. "Gaelic language and culture are essential parts of the heritage and history of Scotland and in particular of the cultural identity of the Highlands and Islands."
"Am cinniúnach é seo don Ghàidhlig," arsa John MacLeod ón ghrúpa FÁS, atá ag iarraidh gníomhartha in ionad na cainte.
Ach cibé atá ag tarlú i gcás na teanga labhartha, ar a laghad tá na logainmneacha i gceart ar na léarscáileanna, rud atá tábhachtach do shléibhteoirí. Seo ceist as an scrúdú do na ceannairí siúl sléibhe geimhridh: "What do the following Gaelic words mean?: Ruadh, Stob, Garbh, Bealach".
Má bhíonn a fhios agat cad is ciall le "Druim Fada" ar an léarscáil, beidh níos mó seans agat é a aimsiú nuair a bheas tú amuigh ar na sléibhte. Ach in Éirinn caithfidh muid cur suas le seafóid mar "Crockrawer" in ionad "Cnoc Ramhar", agus "Gull Island" in ionad "Tor Róisín".
Faighim inspioráid i gcónaí sna Garbhchríocha. Chomh luath agus a fheicim an fógra "Fáilte don Ghaidhealtachd" mothaím sásta. Seo iad na sléibhte is airde ar na hoileáin seo, atá chomh fada céanna ó thuaidh leis An Iorua. Bíonn sé garbh anseo sa gheimhreadh - bhí an grúpa as Éirinn atá ar Everest faoi láthair (www.irisheverest2003.com) ag traenáil in Albain sular imigh siad go Neipeal, mar shampla.
Bhí mé féin ag stopadh san ionad Outward Bound atá congárach do Chorpaich, ach rófhada ón teach tábhairne! Tá Corpaich thart fá chúig mhíle ón Ghearasdan. Thug na Sasanaigh Fort William ar an áit nuair a thóg siad é i 1690, ach bhaist muintir na háite Gearasdan Dubh Inbhir Lochaidh air.
Ní raibh ach ceathrar againn ag déanamh an chúrsa, agus teagascóir amháin do gach beirt. Caithfidh tú dul suas ar eas reoite thuas sna sléibhte, dhá phiocóid oighir i do lámh agat, crampóin ar do chosa agus rópa thart ar do choim. Bíonn an turas suas go dtí an t-eas deacair go leor mar go mbíonn an méid sin trealamh trom leat agus bíonn an aimsir go dona de ghnáth. Bhí leoraí de cuid arm Shasana sa charrchlós i nGleann Comhann an chéad mhaidin, agus líne fhada saighdiúirí ag dul suas ar na cnoic. Go hádhúil, ní raibh ach oifigeach amháin i láthair nuair a bhain muid Coire nan Lochan amach. Bhí sé ina sheasamh in aice leis an eas reoite, ag déanamh taiscealaíochta do na saighdiúirí eile, is dócha. Ní raibh sé sásta sinne a fheiceáil mar nach raibh go leor spáis ar an eas dúinne agus do chomplacht saighdiúirí fosta. B'as Fort Augustus é, a d'inis sé dúinn i mblas cainte ardnósach.
Lean muid ar aghaidh ar scor ar bith ag déanamh gach rud réidh don dreapadh. Chuaigh mé féin agus Jamie, stócach Albanach, suas gan mórán stró, agus rinne muid rópadóireacht síos arís.
"Bain triail as le piocóid oighir amháin an t-am seo," arsa Andy, an teagascóir, liom. "Cuirfidh tú níos mó béime ar d'aclaíocht choise mar sin."
"Maith go leor," arsa mise, agus lean mé ar aghaidh. Ní raibh mórán déanta agam go raibh mé i dtrioblóid - ní raibh mé ábalta an phiocóid oighir a bhaint as an oighear. Rinne mé mo dhícheall léi agus tháinig sí amach go tobann. Tailm! Bhuail mé mé féin os cionn na súile deise. Dóbair dom titim síos. Le mo shúil chlé chonaic mé mo chuid fola féin ag doirteadh síos ar an oighear. Tá sé in am dul síos, a dúirt mé liom féin.
Bhí Jamie ag gáire nuair a thuirling mé, agus caithfidh mé a admháil go raibh sé greannmhar. Tar éis scrúdú gasta ó Andy lean mé ar aghaidh arís, mé ag cur níos mó béime ar m'aclaíocht choise.
Tar éis cúpla uair, thug muid faoi deara go raibh muid timpeallaithe ag saighdiúirí, iad ag fanacht le dreapadh. D'imigh muid abhaile agus muid traochta.
Rinne mé meancóg amháin eile ar an chúrsa. Oíche Déardaoin fuair mé síob go dtí An Gearasdan le dream ón chúrsa siúl sléibhe. Ní raibh deoch agam le cúpla lá agus nuair a chonaic mé an lipéad "Leann an Eileann" ar an chaidéal láimhe sa Nevis Bar, shíl mé go raibh sé de dhualgas orm tacaíocht a thabhairt don gheilleagar áitiúil ar an Eilean Sgiathanach, áit a ndéantar an leann. Bhí aithreachas orm, áfach, an lá dár gcionn agus mé ag rópadóireacht síos arís. Ritheann sé liom gur maith an rud é nach bhfuil scéim teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla i réim ag na Bandits. Dá mbeadh, ghlacfadh sé trí bliana orthu an leagan Ghaeilge a éisiúint den amhrán agus idir an dhá linn bheadh cúpla rabhadh laidir faighte acu ón gCoimisinéir Teanga! NOT. Meabhraíodh dóibh an tábhacht a bhaineann le scoláirí a spreagadh chun leagan ceartaithe dá gcuid oibre féin a chur ar fáil agus moladh dóibh am a chaitheamh le ceartú na mórbhotún sa rang. Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge
Coláiste Phobal Chaoimhín
Dún Luáin, Co. Chill Mhantáin
Uimhir rolla: 70800E
Dáta na cigireachta: 9 Feabhra 2007
An Tuairisc Chigireachta seo
Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile
Pleanáil agus Ullmhúchán
Achoimre ar na príomhchinntí agus Moltaí
Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge
Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i gColáiste Phobal Chaoimhín. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d'fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D'athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair. Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile ar a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn, agus beidh freagra an bhoird ar fáil san aguisín atá leis an tuairisc seo.
Ranganna measctha ilchumais a bhíonn i gceist leis na ranganna Gaeilge sa chéad bhliain. Roinntear na scoláirí ansin sa dara bliain idir ranganna ardleibhéil agus gnáthleibhéil. Eagraítear na ranganna Gaeilge sa dara bliain, sa chúigiú agus séú bliain ag an am céanna ar mhaithe le solúbhthacht a chinntiú do scoláirí sa chás go bhfuil siad ag iarraidh athrú ó leibhéal amháin go leibhéal eile ar chúiseanna réasúnta. Déantar gach iarracht, áfach, scoláirí a spreagadh chun fanacht sna ranganna ardleibhéil.
Is triúr múinteoir a bhíonn i mbun mhúineadh na Gaeilge sa scoil. Déanann na múinteoirí Gaeilge na ranganna éagsúla a mhalartú gach bliain ar mhaithe le deis a thabhairt do gach duine taithí a fháil ar mhúineadh na leibhéil agus na haoisghrúpaí ar fad.
Tá tríocha trí scoláire sa scoil le díolúine ón nGaeilge as líon iomlán de trí chéad daichead a sé scoláire. Tógtar na scoláirí le díolúine amach as na ranganna Gaeilge le haghaidh tacaíochta foghlama an oiread agus is féidir. Suíonn cuid eile acu sa rang ag obair ar ábhar eile fad is atá an rang Gaeilge ar siúl. Tuairiscíodh gur tháinig duine nó beirt chun na scoile gach bliain ag rá nár fhoghlaim siad Gaeilge sa bhunscoil ach gan díolúine a bheith acu. Cuireann an scoil iachall ar na scoláirí sin Gaeilge a fhoghlaim mar is cuí.
Tá an soláthar don Ghaeilge ar an tráthchlár réasúnta sásúil le ceithre thréimhse do gach bliainghrúpa sa tsraith shóisearach agus cúig thréimhse sa tseachtain don chúigiú agus don séú bliain. Trí thréimhse sa tseachtain a bhíonn ann don Idirbhliain. Moltar do bhainistíocht na scoile féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh leis an gcúigiú thréimhse a chur ar fáil don Ghaeilge sa tríú bliain agus leis an gceathrú thréimhse a chur ar fáil san Idirbhliain. Tá sé deacair clár leanúnach cuimsitheach a chur ar fáil san Idirbhliain thar thrí thréimhse sa tseachtain.
Dar le cáipéisíocht roinn na Gaeilge sa scoil, déantar gach iarracht clár taitneamhach seach-churaclaim agus tras-churaclaim a chur ar fáil sa scoil. Tugann scoláirí cuairteanna ar Amharclann i mBaile Átha Cliath chun drámaí ardteistiméireachta a fheiceáil ó am go chéile. Cuireann scoláirí drámaí beaga Gaeilge ar an stáitse sa scoil anois is arís. Cuirtear roinnt imeachtaí ar siúl sa scoil freisin le linn "Seachtain na Gaeilge" ina measc, tráth na gceist boird, ceol, damhsa agus comórtas póstaer. Moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith reachtáil na n-imeachtaí seo. Moltar, áfach, go gcuirfí clár níos leithne imeachtaí agus ócáidí le chéile a bheadh á n-éagrú ar bhonn rialta i rith na scoilbhliana go léir. D'fhéadfaí moltaí agus tuairimí i leith an chláir seo a lorg ón mbainistíocht, ó mhúinteoirí agus ó scoláirí. Tá sé fíorthábhachtach go mbeadh béim ar an nGaeilge labhartha agus ar an gcultúr Gaelach lasmuigh den seomra ranga chun tacú le hiarrachtaí na múinteoirí.
Tuairiscíodh go dtéann líon réasúnta ard scoláirí chun na Gaeltachta gach bliain. Thuairisc an príomhoide go leagtar béim ar thábhacht tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht nuair a bhuailtear le tuismitheoirí na scoláirí sa chéad bhliain. Anuas ar seo, bronntar cúig cinn de scoláireachtaí sa scoil gach bliain, dhá cheann bronnta ag Coiste na dTuismitheoirí agus trí cinn bronnta ag an gCoiste Gairmoideachais. Tá an infheistíocht sna scoláireachtaí seo mar áis an-luachmhar don scoil agus do na scoláirí. B'fhiú éifeacht na scoláireachtaí a mheas i dtéarmaí a dtionchar ar an scoil trí chéile agus a chinntiú go bhfuil an leas is fearr á bhaint as an airgead a chaitear.
Bhí roinnt póstaer gaolmhar le múineadh agus foghlaim na teanga in airde sna seomraí ranga Gaeilge chomh maith le roinnt mhaith oibre de chuid na scoláirí féin. Moltar an cleachtas seo go mór toisc go bhfuil sé tábhachtach timpeallacht spreagúil ghaelach a chruthú sa seomra ranga Gaeilge. Moltar áfach, a chinntiú go bhfuil an t-ábhar a chrochtar cruinn agus ceart fiú más iad na scoláirí féin a sholáthraíonn é. Moltar freisin úsáid níos leithne a bhaint as an ábhar sin mar áis thacaíochta le linn na ranganna Gaeilge. Go minic is féidir úsáid a bhaint as ábhar den chineál seo chun pointí a léiriú, focail a mhíniú ar mhaithe le haistriúchán ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint.
Tá duine amháin de na múinteoirí ainmnithe mar chomheagraí ar phleanáil do mhúineadh agus foghlaim na teanga. Is deachleachtas é seo. Moltar áfach, féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh leis an gcúram seo a mhalartú idir na múinteoirí Gaeilge gach re bliain nó mar sin chun deis a thabhairt do gach duine ról ceannródaíoch a ghlacadh ar chúrsaí pleanála agus comhordaithe don ábhar.
Bíonn trí chruinniú foirmeálta sa bhliain ag na múinteoirí Gaeilge. An cúrsa Gaeilge féin an t-ábhar a bhíonn idir lámha acu. Tuairiscíodh go mbuaileann siad le chéile go neamhfhoirmeálta i rith na bliana chomh maith de réir mar is gá. Bíonn méid áirithe comhphleanála ar siúl idir an bheirt mhúinteoir a bhíonn ag múineadh lucht na céadbhliana. Is dea-chleachtas é seo.
Chuir gach múinteoir pleananna ar fail ar lá na cigireachta, leagtha amach de réir bliainghrúpaí agus leibhéil. Moltar an obair atá déanta ar phleananna na múinteoirí aonair. Tá méid áirithe oibre déanta sa scoil ar phlean ginearálta do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil. Tá an plean leagtha amach faoi na cinnteidil seo a leanas: plean ábhair, aidhmeanna, modhanna measúnaithe, áiseanna agus pleanáil thraschuraclaim i measc cinnteidil eile. Cé go moltar go mór an machnamh agus an dua a caitheadh leis an obair phleanála go dáta, is gá go mbeadh pleananna na múinteoirí ceangailte agus comhtháite leis an bplean don Ghaeilge féin. Is gá na codanna éagsúla pleanála a chur le chéile ionas go mbeadh plean cuimsitheach críochniúil ann do mhúineadh agus foghlaim na teanga sa scoil. Ba cheart go gcuimseodh a leithéid de phlean cur síos ar an ábhar le clúdach leis na bliainghrúpaí agus na leibhéil éagsúla chomh maith le cur síos ar mhodheolaíochtaí agus áiseanna le húsáid leis na ranganna cuí.
Moltar go mbeadh pleanáil d'úsáid theicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide mar chuid den phlean do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge freisin go háirithe sa chomhthéacs go bhfuil foirgneamh nua á thógaint don scoil ina mbeidh áiseanna ríomhaireachta den scoth. Tuairiscíodh go mbeidh saotharlann teanga ar fáil sa bhfoirgneamh nua sin freisin agus ba cheart go mbeadh múinteoirí ag pleanáil cheana féin agus ag bailiú eolais faoi dhea-chleachtais maidir le teanglann a úsáid. Moltar freisin go ndéanfaí pleanáil do ghnothú agus soláthar áiseanna agus acmhainní le húsáid sa seomra ranga. D'fhéadfaí é seo a dhéanamh thar thréimhse cúpla bliain ionas nach dtitfeadh an costas ar fad ar an scoil in aon bhliain amháin.
Tá méid áirithe pleanála déanta do mhúineadh na Gaeilge san Idirbhliain agus tá plean don Ghaeilge mar chuid den phlean don Idirbhliain. Moltar, áfach, go gcuirfí plean níos cuimsithí ar fáil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge san Idirbhliain. Ba cheart go leagfaí an bhéim chuí ar an nGaeilge labhartha agus ar na scileanna cumarsáide i gcoitinne. Moltar go bpléifeadh na múinteoirí Gaeilge an plean don Idirbhliain eatarthu féin agus go leagfaí béim láidir ar chlár spéisiúil nuálach a chur ar fáil do na scoláirí a mhúsclódh a gcuid suime i bhfoghlaim na teanga. Tugann an Idirbhliain deis do mhúinteoirí ábhair a mhúineadh ar bhealaí éagsúla nuálacha agus moltar don scoil an leas is fearr a bhaint as an deis sin.
Bhí ullmhúchán maith cuimsitheach déanta do na ranganna go léir a breathnaíodh. Réitíodh ábhar le taispeáint agus le scaipeadh sa rang chomh maith le bileoga oibre.
Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, chumarsáide agus mhúinte an-mhaith i bhformhór na ranganna a breathnaíodh. Bhí cúpla chás ann áfach, inar baineadh an iomad úsáide as an mBéarla mar theanga mhúinte agus chumarsáide sa rang. Moltar go láidir go n-aontófaí polasaí ina leith seo i measc na múinteoirí Gaeilge. Tá úsáid na sprioctheanga rí-thábhachtach i múineadh teanga ar bith agus go minic is é an múinteoir an príomhphointe teagmhála atá ag an scoláire leis an sprioctheanga. Is gá go mbeadh deiseanna ag an scoláire an Ghaeilge a chloisint, a thuiscint agus a labhairt mar chuid den phróiseas insealbhaithe teanga.
Breathnaíodh cás amháin inar aistrigh scoláirí gach line dá gcuid téacsanna ó Ghaeilge go Béarla. Is gá teacht ar réimse straitéisí níos leithne chun tuiscint scoláirí a chinntiú go háirithe do na ranganna ardleibhéil. Rinneadh iarrachtaí fónta úsáid an aistriúcháin ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint i ranganna eile agus moltar na hiarrachtaí sin.
Moltar go mór an iarracht a bhí déanta i gcás amháin a breathnaíodh uirlisí cumarsáide a thabhairt do na scoláirí i bhfoirm liosta abairtí úsáideacha don rang. Scaipeadh é seo ar na múinteoirí Gaeilge ar fad. Moltar an cleachtas seo de roinnt na hoibre idir na múinteoirí Gaeilge. Moltar áfach, go ndéanfaí roinnt forbartha ar an leathnach nathanna cainte seo, go mbeadh ionchur ag gach múinteoir ann agus go ndéanfaí an liosta abairtí a chur ar fáil ansin ar bhealach taitneamhach, so-léite agus so-úsáidte do na scoláirí agus go gcrochfaí na habairtí céanna sna seomraí ranga ionas go bhféadfadh scoláirí úsáid fheidhmiúil a bhaint as an méid a bheadh foghlamtha acu.
Braitheadh go raibh gá i gcásanna áirithe foghraíocht na scoláirí a cheartú. Is gá é seo a dhéanamh ar bhonn leanúnach ach ar bhealach tuisceannach nach gcuirfeadh as do fhéinmhuinín na scoláirí. Maidir le múineadh na Gaeilge féin bhí cás amháin ina bhféadfaí a bheith níos cúramaí le fuaimniú focail áirithe. Is gá a bheith an-chúramach faoin ngné seo de mhúineadh na teanga.
Bhí na múinteoirí fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna a breathnaíodh. Bhog múinteoirí timpeall na seomraí ag comhrá, ag cabhrú le scoláirí agus ag cinntiú go raibh an obair chuí á cur i gcrích. Cuireadh tús le roinnt ranganna le glaoch an rolla agus i gcásanna eile léiríodh plean an cheachta do na scoláirí. Is dea-chleachtas é sin. Braitheadh go raibh dea-chaidreamh idir na scoláirí agus na múinteoirí sna ranganna a breathnaíodh.
Moltar go mór an úsáid a baineadh as pictiúir tógtha ón Idirlín, i gcúpla chás a breathnaíodh, áit ar baineadh úsáid as na híomhánna chun tuiscint na scoláirí ar choincheapanna agus téamaí píosa lítríochta a chinntiú. Is fíor dhea-chleachtas é seo agus moltar go mbainfí úsáid as an straitéis chiallmhar seo sna ranganna Gaeilge go léir.
Seachas pictiúir agus ábhar crochta in airde sa seomra ranga is beag áiseanna eile ar baineadh úsáid astu sna ranganna Gaeilge lasmuigh den téacsleabhar féin. Moltar do mhúinteoirí plé a dhéanamh ina measc féin maidir le háiseanna agus acmhainní eile ar féidir a úsáid sa rang Gaeilge ar mhaithe leis an teanga a dhéanamh níos tarraingtí agus níos nua-aimseartha do scoláirí. Moltar úsáid leanúnach a bhaint as na meáin chumarsáide Ghaeilge mar shampla mar áis thacaíochta do mhúineadh agus foghlaim na teanga.
Moltar go mór an obair bheirte a rinneadh i gcás amháin a breathnaíodh. Moltar go mbainfí úsáid as obair bheirte, grúpobair agus ról imirt an oiread agus is féidir sna ranganna Gaeilge. Is gá a chinntiú áfach, go bhfuil aidhm cinnte leis an obair agus go bhfuil tairbhe agus leas á baint as. Tá seifteanna den chineál seo thar a bheith tábhachtach áfach, chun deiseanna cumarsáide a chruthú do scoláirí go háirithe nuair nach bhfuil a gcuid scileanna cumarsáide féin maith go leor chun dul i mbun na saorchumarsáide.
Bhí múineadh na gramadaí fite fuaite ar bhealach comhtháite tríd na ceachtanna i bhformhór na ranganna a breathnaíodh. Is gá a chinntiú áfach, agus na briathra á mhúineadh agus a gcleachtadh go bhfuil na scoláirí in ann na briathra sna haimsirí éagsúla a chur in abairtí agus a úsáid ar bhealach feidhmiúil seachas a bheith in ann díreach liostaí briathra a scríobh amach. Is gá comhthéacs a thabhairt don obair atá idir lámha i gcónaí.
Baineadh úsáid fhónta as an gclár bán chun foclóir nua a léiriú agus a mhíniú. Breathnaíodh roinnt cásanna áfach ina raibh an t-ábhar a bhí scríofa ar an gclár bán mí-chruinn nó litrithe mícheart. Moltar a bheith cúramach faoi seo toisc go bhfuil an dea-shampla chomh tábhachtach sin agus múinteoirí i mbun ábhair a chur ar fáil do scoláirí. Is gá an aird chéanna a dhíriú áfach, ar ábhar a scaiptear i bhfoirm nótaí nó bileoga oibre.
Cuirtear scrúdú Béarla agus Matamaitice ar scoláirí roimh theacht isteach sa scoil dóibh. Moltar go ndéanfaí tástáil ar chumas Gaeilge na scoláirí sa scrúdú sin chomh maith.
Eagraítear scrúduithe tí faoi dhó sa bhliain, sa samhradh agus um Nollag. Cuirtear tuairiscí abhaile chuig tuismitheoirí i ndiaidh na scrúduithe sin. Eagraítear scrúduithe comónta sa Ghaeilge do na scoláirí sa chéad bhliain. Ní bheadh scrúduithe comónta oiriúnach ina dhiaidh sin.
Thuairisc an bhainistíocht shinsearach go bhfuil polasaí nua measúnaithe i bhfeidhm sa scoil mar chuid d'iarrachtaí na scoile an caighdeán sna hábhair éagsúla a ardú. Cuirtear scrúdú míosúil ar na scoláirí go léir i ngach ábhar agus labhrann an ceann bliana le tuismitheoirí faoi thorthaí gach scoláire. Déantar gach uile iarracht na scoláirí a spreagadh agus a mhealladh le fanacht sna ranganna ardleibhéil sna hábhair éagsúla. Tá an polasaí nua seo ag teacht le ráiteas misin na scoile i leith caighdeán a ardú. Tuairiscíodh go bhfuiltear sásta leis an dul chun cinn go dtí seo ach gur polasaí nua atá i gceist.
Cuirtear scrúdú béil neamhfhoirmeálta go tráthrialta ar na scoláirí i rang-ghrúpa amháin ach ní choimeádtar aon tuairisc ar an dul chun cinn agus ní chuirtear aon torthaí san áireamh i dtorthaí na Nollag nó i dtorthaí an tsamhraidh. Cé go moltar an cleachtas scrúduithe béil a chur ar na scoláirí seo, moltar go ndéanfaí measúnú ar scileanna cumarsáide na scoláirí sna bliainghrúpaí go léir ar bhonn níos foirmeálta. Moltar go bpléifeadh na múinteoirí measúnú scileanna cumarsáide na scoláirí ón gcéad bhliain ar aghaidh.
Bhí go leor oibre déanta sna cóipleabhair a breathnaíodh sna ranganna. Ba léir freisin go dtugtar agus go gceartaítear obair bhaile na scoláirí go rialta. Tá sé seo ag teacht le polasaí na scoile i leith obair bhaile.
Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:
Moltar iarrachtaí na múinteoirí imeachtaí seach-churaclaim agus tras-churaclaim sa Ghaeilge a eagrú do na scoláirí. Moltar freisin na himeachtaí a eagraítear i rith "Seachtain na Gaeilge" gach bliain.
Moltar an spreagadh a thugtar do scoláirí dul chun na Gaeltachta i bhfoirm eolais agus spreagadh do thuismitheoirí agus scoláireachtaí.
Moltar an obair phleanála atá déanta go dáta idir an plean ginearálta don Ghaeilge agus pleananna aonair na múinteoirí fein.
Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, chumarsáide agus mhúinte go maith i ranganna áirithe a breathnaíodh.
Bhí múinteoirí fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna a breathnaíodh.
Moltar an úsáid a baineadh as obair bheirte i gcás amháin a breathnaíodh.
Moltar na huirlisí cumarsáide a ullmhaíodh le tabhairt do scoláirí i bhfoirm liosta abairtí úsáideacha don ranga Gaeilge.
Moltar polasaí na scoile i leith spreagadh agus tacaíocht a thabhairt do scoláirí na caighdeáin is fearr gur féidir leo a bhaint amach.
Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint:
Moltar plean comhtháite a chur le chéile do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge ag tógaint san áireamh pleanáil d'úsáid na teanglainne nua, úsáid theicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide agus plean níos iomláine don Idirbhliain.
Moltar a chinntiú go bhfuil an Ghaeilge i réim mar sprioctheanga sna ranganna Gaeilge ar fad. Anuas ar sin, is gá straitéisí a cheapadh agus a aontú le húsáid an aistriúcháin ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint.
Moltar breis áiseanna agus acmhainní a úsáid do mhúineadh na teanga chun foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos tarraingtí agus níos spéisiúla do mhúinteoirí agus scoláirí araon.
Moltar a bheith cúramach faoi bhotúin fhoghraíochta agus botúin litrithe ar an gclár bán, fallaí an tseomra ranga agus ar ábhar a scaiptear ar na scoláirí féin.
Moltar go bpléifeadh na múinteoirí Gaeilge bealaí ina bhféadfaí scileanna cumarsáide agus urlabhra na scoláirí a mheas ón gcéad bhliain ar aghaidh.
Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta áit ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.
Foilsithe Deireadh Fómhair 2008
The Board of Management is happy with the overall content of the report by the D.E.S. inspector and in particular the highlighting of the energy and the enthusiasm of the teachers for their subject which was observed during the inspection. The positive affirmation of the role played by management and the teachers within the Irish Department to further increase the numbers of pupils taking Irish at Higher Level in the Junior and Leaving Certificate examinations was very much appreciated by the B.O.M members. This strategy is having a telling impact as evidenced by the increase in the percentage of our students taking Irish at Higher Level in the Leaving Certificate, some of whom wish to enter the teaching profession at Primary level. As part of the strategy for giving Irish a greater prominence within the school all nameplates on the classroom doors are in Irish only and wall charts produced by the students themselves are evident on notice boards throughout the school.
The B.O.M appreciates the positive and helpful recommendations outlined in the report. With the completion of the new extension provision has been made to enable planning for the use of the new language laboratory as a resource for the teaching of Irish. All classrooms now have full ICT provision and every effort is being made by school management to encourage and enable teachers to make greater use of this as a teaching resource. The teachers of the Irish Department have shown a willingness to engage more fully with use of ICT within the classroom. Many of the other recommendations have already been addressed and outstanding issues will be in place within a short timeframe. 27.09.16 The North King Street Massacre: breathing life into the dead Sléacht Shráid an Rí Thuaidh: aiseag beatha a thabhairt do na mairbh “Bheinn féin ag iompú ar chomhlachtaí a thugann rogha gnó a dhéanamh trí Ghaeilge agus bheinn ag moladh go ndéanfadh gníomhairí teanga amhlaidh.” Seachtain na Gaeilge Bhí féile scéalaíochta, ceoil agus rince ann le scoláirí na hOllscoile, mar phairt de chéiliúradh Seachtain na Gaeilge. Chuaigh na taispeántais rince, ceoil agus amhránaíochta na ndaltaí i bhfeidhm go mór orainn. Ceol agus Craic! Leagann an straitéis amach plean Gaeilge d'earnálacha éagsúla i dTuaisceart Éireann.
Dé hAoine, Eanáir 30 2015 ag 7:59 pm
Tá straitéis na Gaeilge 2015-2035 foilsithe ag an Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta. Leagann Straitéis na Gaeilge amach treochlár don Ghaeilge thar an scór blianta atá romhainn in earnálacha an oideachais, na seirbhíse poiblí, na meán agus eile nach iad.
I mbrollach na straitéise féin, scríobhtar go bhfuil sí d'aidhm freisin ag an straitéis "constaicí agus tuairimí diúltacha a bhaineann leis an teanga a shárú".
"Is é aidhm na Straitéise seo an Ghaeilge a chur ar fáil do gach duine a roghnaíonn í a fhoghlaim agus úsáid," a deirtear.
Leagtar amach bunaidhmeanna agus cuspóirí na straitéise freisin; ina measc sin, tacú le sealbhú agus foghlaim na Gaeilge ar bhonn ardcháilíochta agus inbhuanaithe; freastal ar gach oibleagáid a bhaineann leis an nGaeilge faoin gCairt Eorpach do theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh; agus deiseanna a chur ar fáil an Ghaeilge a úsáid don oiread daoine agus is féidir trí ghréasáin teaghlaigh, shóisialta agus phobail a spreagadh.
Tá fáilte curtha ag POBAL roimh an Straitéis inniu. Dúirt Príomhfheidhmeannach na scátheagraíochta Janet Muller gur raibh pobal na Gaeilge ó thuaidh ag fanacht le fada ar fhoilsiú na straitéise. Bhí díomá uirthu, áfach, nach mbeadh tionchar níos mó ag pobal na Gaeilge i bhfeidhmiú agus in athbhreithniú na straitéise.
"Beidh roinnt tráchtairí ag rá, gan amhras, go luíonn an doiciméad siar rómhinic ar dualgais fadbhunaithe nó ar ráitis atá dearfach ach rótheibí. Beidh le feiceáil. Is straitéis 20 bliain í seo, agus cé go gcoinneofar í faoi athbhreithniú, agus go dtiocfadh í a leasú nó straitéis úr a chur ina háit faoi Acht TÉ, is trua nach mionsonraítear próiseas comhairliúcháin níos leithne, dearfaí sa doiciméad féin.
"Faoi láthair, is cosúil go mbeidh ionchur an phobail teoranta go struchtúir nua a chruthaigh Foras na Gaeilge faoin Samhail Nua Maoinithe, an tsamhail féin a chuir deireadh le bunmhaoiniú do na heagrais ar fad lonnaithe sa tuaisceart. Ba chóir go raibh ionchur i bhfad níos leithne ná sin ag pobal na Gaeilge i bhfeidhmiú agus in athbhreithniú na straitéise," a dúirt Janet Muller.
Foilseofar pleananna feidhmiúcháin agus tuairiscí monatóireachta ina leagfar amach mar atá na Ranna éagsúla ag soláthar in aghaidh aidhmeanna agus chúspóirí na Straitéise.
Tá Conradh na Gaeilge sásta go bhfuil "den chéad uair riamh plean le haghaidh fhás agus fhorbairt na Gaeilge ar bhonn pleanáilte agus leathan" i dTuaisceart Éireann.
Dúirt Ciarán Mac Giolla Bhéin, Bainisteoir Cosaint Teanga agus Ionadaíocht ó Thuaidh, go bhfuil sé an-sásta gur foilsíodh an straitéis.
"Cuimsíonn an straitéis an-chuid de na moltaí a rinne Conradh na Gaeilge sa chomhairliúchán ar an straitéis, mar atá, an Ghaelscolaíocht, an Ghaeilge sna scoileanna Béarla, cosaint reachtúil don Ghaeilge, aisghairm An tAcht um Riar an Chirt (Teanga) (Éire) 1737, an Ghaeilge sa phobal agus go gcuirfear an Ghaeilge chun cinn ar bhonn uileghabhálach.
"Dár ndóigh, is straitéis í seo agus tá spriocanna sonracha agus cur i bhfeidhm intomhaiste ríthábhachtach má táimid chun spriocanna na straitéise a bhaint amach san amscála atá leagtha síos," a dúirt sé. d i é in Éirinn agus a raibh féiniúlacht náisiúnta aige. Cé gur F h b aithin siad na cúiseanna margaíochta is siocair le a n húsáid na comharthaíochta Gaeilge i gcuid de na Beidh ceiliúradh á dhéanamh ar an gceol fud fad na tíre Dé hAoine 21 Meitheamh, agus is amhlaidh a bheidh anseo ar RnaG freisin. Sna nóchaidí, bhí sí ag obair le Gael Linn agus le Siamsa Tíre i dTrá Lí. Bhí sí ag obair le Cumas Teo. i Ros Muc ó 1994 go 1998. Ina dhiaidh sin, bhí sí féinfhostaithe, ag obair le daoine óga agus le tograí forbartha pobail. Chaith grúpa Gaeilgeoirí in Ard Mhacha oíche phléisiúrtha ag Pláinéadlann Ard Mhacha ar na mallaibh ag taispeántas speisialta Gaeilge den seó Réalta na Nollag. Barn (Welsh magazine) Ceartas, feachtas coibhéiseach in Albain, a bunaíodh i 1981 Golwg Records of the Welsh Language Society ag Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige D’fhág sé Éire i 1934 agus phós Katharine Fraser Stewart an bhliain dár gcionn. I 1935 freisin d’iompaigh sé ina Chumannach agus thug a chéad chuairt ar an Rúis. Chaith sé tamall maith ina bhall d’ardchomhairle Pháirtí Chumannach na Breataine; scríobhadh go minic ar ghnéithe den Marxachas; thugadh sraitheanna léachtaí d’oibrithe monarchan. Aistríodh cuid dá shaothar go 22 teanga. Is iad na leabhair is minice a luaitear: Prometheus Bound, 1932; Oresteia, 1938; Aeschylus and Athens, 1941; Marxism and Poetry, 1946; Studies in Ancient Greek Society, 1949-55; The Greek Language, 1960; A Manual of Modern Greek, 1966; From Marx to Mao Tse-tung, 1971; Capitalism and After, 1973. Foilsíodh i 1977 An Blascaod mar a bhí agus leagan méadaithe i mBéarla, The Blasket that was: the story of a deserted village, 1982. Ceoltóir oilte ba ea a bhean agus tráchtann Enright go sonrach ar an dúil mhór a bhí aige san ealaín sin. Ó 1937 go 1970 bhí sé ina ollamh le Gréigis in Ollscoil Birmingham. Bhronn Ollscoil Thessaloniki dochtúireacht air i 1979. Tá ACLAÍ tar éis an sprioc thuas a phiocadh mar go mothaíonn muid go bhfuil berana ann in san eolas atá ar fáil do Ghaeil maidir le bheith aclaí, láidir, sláintiúil, agus sásta. Roghnaigh grúpaí oibre agus réitigh don suirbhé. Scríobh síos liosta de na bealaí agus na háiteanna in ar féidir rudaí nua a fhoghlaim, mar shampla, sa mbaile, i láthair na hoibre, trí chaitheamh aimsire agus trí na meáin chumarsáide ( ón nuacht, na nuachtáin, an teilifís, leabhair agus téacsanna) Comórtais Liteartha an Oireachtais agus imeachtaí baile eile
Sraith de chuid BLOC, 'i gCoraintín'
Tá struchtúr an lae athraithe ó bhonn do scata againn le tamall anuas. I mo chás féin, téim a chodladh níos déanaí agus ní ithim lón ag an am céanna a thuilleadh. Tá mo chuid laethanta as riocht! Más duine tú a itheann lón ag 13.00 de ghnáth, bí ar an eolas faoi chomhráití atá eagraithe ag BLOC uair sa tseachtain ag an am sin! Labhrann Mícheál Ó Ciaraidh le haíonna éagsúla sa tsraith seo ar a bhfuiltear ag tabhairt 'i gCoraintín' air.
Le cúpla seachtain anuas bhí Chris Greene, Gavin Ó Fearraigh agus Cian, ó 'Gaylgeoirí' faoi agallamh. Is ar Instagram Live a tharlaíonn a leithéid. Cuirtear fógra mar gheall air in airde, cúpla lá roimh ré — bí ag faire dó! D'fhéadfá do lón féin a ithe i gcomhluadar breá.
An fhéile Cúirt ar líne
Is cuimhin liom go maith a bheith ag scríobh faoin bhféile litríochta Cúirt ar an leathanach seo le tamall de bhlianta. Níor cheapas gur amhlaidh a bheadh in 2020 áfach, i bhfianaise gach atá feicthe againn le cúpla seachtain anuas – ach ní mar a shíltear a bhítear is léir.
Tá an fhéile faoi lán seoil ar líne ó bhí inné ann agus leanfaidh na himeachtaí go dtí an lá amárach. I measc imeachtaí na hAoine, beidh comhrá le clos idir Elaine Feeney agus Lisa McInerney, aoi-eagarthóirí na hirise The Stinging Fly; agus beidh an scríbhneoir Anne Enright faoi agallamh ag Rick O'Shea níos déanaí sa tráthnóna. Tá lá eile imeachtaí beartaithe don Satharn, ina measc comhrá leis na scríbhneoirí Kevin Barry agus Jan Carson. B'fhiú súil a chaitheamh ar an suíomh atá acu, cuirt.ie
Tá sé ráite agam cheana agus déarfaidh mé arís é – seo an t-am le bheith cruthaitheach! Ainneoin go bhfuil éadóchas ar Liam Ó Maolaodha, stiúrthóir an Oireachtais faoi fhéile na bliana seo, tá iontrálacha fós á lorg dá gcomórtais liteartha. 23 comórtas ar fad atá sa chlár i mbliana, dírithe ar scríbhneoirí óga agus fásta. Tá duaischiste iontach acu, dóibh siúd a mbeidh an t-ádh leo! Seo an t-am, cuir peann le pár agus tabhair cuairt ar an leathanach idirlín seo
Ciorcail Comhrá de chuid Chonradh na Gaeilge
Ar scáth a chéile a mhairimid agus faoi láthair, ní ar chumas na héinne atá sé a bheith i measc a gcairde ná a muintire. Ar an mbonn sin, tá Ciorcail Comhrá Gaeilge eagraithe ag Conradh na Gaeilge chun daoine a nascadh le chéile. Seo deis do dhaoine ní hamháin daoine eile a fheiscint (ar scáileán), ach chun a gcuid Gaeilge a chleachtadh chomh maith. Is iad na grúpaí pobail agus na craobhacha timpeall na tíre atá á n-eagrú seo. Gheobhaidh tú gach eolas atá uait, ach teachtaireacht a sheoladh chuig caint@cnag.ie chun liosta na gcontaetha agus na gceantar a fheiscint.
Pop Up Gaeltacht, anocht @ 23:00, ar líne
Tá Pop Up Gaeltacht á heagrú ag dream an chuntais 'Let's Learn Irish' anocht. Is ar líne atá a leithéid le bheith ar siúl, mar chuid d'Fhéile na Gaeilge atá ar bun acu le cúpla lá anuas. Is ag 23:00 am na hÉireann a bheidh sé ar tosú (18:00 ET). Craic, comhluadar agus ceol atá geallta, gach eolas ar an leathanach seo Feidhmiúlachas in Aistriúchán Drámaíochta na Gaeilge | Scáthán 2019
Is minic a shamhlaítear ceird an aistriúcháin mar phróiseas meicniúil ina ndéantar teanga amháin a mhapáil ar theanga eile agus nach bhfuil le sárú ach fadhbanna teangeolaíochta amháin, ach ní mar sin atá sé ar dhóigh ar bith. Cé go dtéann stair an aistriúcháin siar i bhfad, is coincheap sách nua é staidéar an aistriúcháin de réir mar a shamhlaítear é sa lá atá inniu ann. Is féidir an léann seo a rianú siar go dtí tús an 20ú haois agus ó shin i leith, cuireadh neart teoiricí agus hipitéisí ar aghaidh faoina bhfuil ar siúl faoi dhromchla teangacha agus i gcúlra phróiseas an aistriúcháin trí chéile.
Ba é Eugene Nida duine de na chéad daoine a mhaígh gurbh fhéidir aistriúcháin a chatagóiriú mar aistriúcháin dhinimiciúla agus aistriúcháin fhoirmeálta. Is ionann aistriúcháin fhoirmeálta agus aistriúcháin ar leibhéal teangacha agus na ceangail séimeantaice eatarthu. Os a choinne sin, is ionann aistriúcháin dhinimiciúla agus aistriúcháin a gcuimsítear iontu go leor ceisteanna amhail na difríochtaí idir cultúir, caidreamh cumhachtaí idir teangacha chomh maith le ceisteanna a bhaineann le cúrsaí ama, staire agus go leor eile. Pléann scoláirí eile ar nós Itamar Even-Zohar agus Gideon Toury le 'noirm' san aistriúchán. Go bunúsach, is éard atá i gceist le norm ná gné chultúrtha a nglactar léi go forleathan i sochaí áirithe. Athraíonn na noirm seo ó ghlúin go glúin agus ó chultúr go cultúr agus is iad na daoine féin i sochaithe éagsúla a iompraíonn agus a rialaíonn na noirm seo. Ó thaobh an aistriúcháin de, maítear go nglacfaidh aistriúcháin le noirm na sochaí má tá áit imeallaithe ag aistriúcháin ar an iomlán, nó go ndéanfaidh aistriúcháin noirm nua a bhrú ar aghaidh má tá áit lárnach ag aistriúcháin sa tsochaí atá i gceist. I gcás na Gaeilge, bhí áit lárnach ag aistriúcháin thar na blianta toisc gur ceapadh go raibh instealladh litríochta cultúrtha de dhíth i ndiaidh bhunú an tSaorstáit in Éirinn. Chun an fhís seo a fhíorú, bunaíodh An Gúm agus cuireadh tús le scéim mhór aistriúcháin inar glacadh le lear mór aistriúchán chun litríocht na Gaeilge a athbheochan.
Is féidir a lán daoine mór le rá eile i réimse an aistriúcháin a lua ar nós Lawrence Venuti agus a choincheap 'Dofheictheacht an Aistritheora' (Translators' Invisibility) nó Anthony Pym agus 'Saghsanna Struchtúr Sochar san Aistriúchán' (Types of Reward Structures in Translation) ach pléann ceist an tráchtais seo le feidhmiúlachas san aistriúchán. Is iad Hans Vermeer, Katharina Reiß agus Christiane Nord, i measc go leor eile, na príomhimreoirí i mbrainse an fheidhmiúlachais. De réir mar a forbraíodh smaointe i dtaobh an aistriúcháin thar na blianta, tuigeadh de réir a chéile gurbh fhearr i bhfad níos mó béime a chur ar an spriocthéacs seachas gach uile ghné den bhuntéacs a thabhairt slán nó a chaomhnú. Measann Vermeer gurb í an eilimint is tábhachtaí i bpróiseas an aistriúcháin ná feidhm an aistriúcháin a oibriú amach sa sprioc-chultúr agus an t-aistriúchán a bhunú ar an bhfeidhm sin nó ar na feidhmeanna sin. Is ionann an próiseas seo agus 'Skopos' arb é an focal Gréigise é le haghaidh 'aim' nó 'purpose.' Fágann sé an chumhacht ar fad faoin aistritheoir, mar shaineolaí traschultúrtha lena eolas domhanda, an t-éacht seo a fhíorú. Cé go bhfuil an chuma ar an scéal gur smaoineamh loighciúil é seo, maíonn leithéidí Nord gur ceart dílseacht éigin a choinneáil leis an mbuntéacs agus na heilimintí a bheidh le caomhnú a fhiosrú ar dtús sula soláthraítear an spriocthéacs. Is ionann seo agus Anailís ar Théacsanna san Aistriúchán (Text Analysis in Translation) agus tá an tráchtas seo bunaithe ar an anailís seo.
Is í aidhm an tráchtais seo ná anailís Nord a chur i bhfeidhm ar dhrámaí aistrithe ó Bhéarla go Gaeilge agus na feidhmeanna i ndrámaíocht na Gaeilge a mhapáil agus a iniúchadh. Ceaptar ag an staid seo nach ionann na feidhmeanna sna buntéacsanna agus sna spriocthéacsanna ar an iomlán ach bainfear úsáid as an anailís seo chun gnéithe i ndrámaíocht aistrithe na Gaeilge a fhiosrú. Ní rún é gur baineadh úsáid as drámaíocht na Gaeilge mar uirlis bholscaireachta ag tús an 20ú haois agus cuireadh cinsireacht i bhfeidhm i gcásanna áirithe chun na Gaeil a shábháil ó thionchair iasachta nár chloígh le noirm an náisiúnachais Ghaelaigh in Éirinn. Anuas ar fheidhm na bolscaireachta, díreofar ar fheidhm theagasc na Gaeilge do dhaoine in amharclanna na tíre, úsáid an stáitse mar ardán chun Gaeilge 'mhaith' a chur chun cinn agus feidhm na drámaíochta in Éirinn chun cur le litríocht na Gaeilge go pras. Ceaptar ag an staid seo go n-athróidh na feidhmeanna sna leaganacha Gaeilge i gcomparáid lena macasamhlacha iasachta ach bítear ag súil go léireofar na torthaí sin in anailís Nord amach anseo. Labhair Ó Conaill faoin aistriúchán úd ag cruinniú den Chumann Caitliceach. Shíl sé nár den chríonnacht ag an gcumann é a fhoilsiú; bhainfeadh costas leis agus ba bheag duine a bheadh in ann é a léamh. Moladh go léifí ón altóir é. Dúirt Ó Conaill an méid seo freisin: ‘Mr Fitzgerald was a zealous and active clergyman; he detected two Paddy McKews [agents provocateurs Oráisteacha]; they were both well-dressed fellows and affected to be Frenchmen; they spoke broken English and said they came to get the peasantry to assist the King of France and the Catholic Association (laughter). Mr Fitzgerald and his parishioners went in pursuit of these Frenchmen, who got to the Shannon, took a boat, steered to the County Clare side and escaped’ (tuairisc ar chruinniú den Catholic Association a tionóladh 30 Nollaig 1824 in Dublin Weekly Register 1 Eanáir 1825 i gcló ag de Brún) . Ní raibh mórán nach ndearna sé. Ní raibh páirc nó míodán nó portach nó carn aoiligh nach raibh Micheál Mór sáite ann nuair a bhí sé ina chonraitheoir talmhaíochta le tarracóir agus giúirléidí eile feirmeoireachta sa chomhairle contae agus a shaol uilig ina bhall de eagraisí a bhí ag obair ar son an phobail i gceantar iardheisceart Dhún na nGall. Cruthaíonn soláthar mar seo deiseanna do na múinteoirí ar spás ar leith don Ghaeilge a fhorbairt sa scoil chun tacú le foghlaim na scoláirí. Breis agus 3,000 duine tar éis a n-ainm a chur le hachainí ar líne a éilíonn ar an Ollscoil dul siar ar a gcinneadh deireadh a chur leis an gcúrsa céime lánaimseartha i mBéal Feirste
Dé Máirt, Meán Fómhair 22 2015 ag 2:27 pm
Tá breis agus 3,000 duine tar éis a n-ainm a chur le hachainí ar líne a thosaigh Conradh na Gaeilge coicís ó shin ar change.org, áit a n-iarrtar ar Ollscoil Uladh athbhreithniú a dhéanamh ar a gcinneadh deireadh a chur leis an gcúrsa céime lánaimseartha sa Ghaeilge ar champas Bhéal Feirste.
Tá teagmháil déanta ag Conradh na Gaeilge le lucht bainistíochta Ollscoil Uladh agus leis an Aire Fostaíochta agus Foghlama, Stephen Farry.
Dúirt Cóilín Ó Cearbhaill, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, go léiríonn an achainí go bhfuil éileamh ar an gcúrsa seo agus "tacaíocht fhorleathan" ann dó sin agus do chúrsaí Gaeilge tríú leibhéal i gcoitinne.
"Creideann Conradh na Gaeilge go bhfuil gá le hathbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh seo chun a chinntiú go mbeidh soláthar ann do mhic léinn Ghaeilge ag an tríú leibhéal", go mór mór le haghaidh "cúrsa a raibh éileamh ollmhór air agus ar éirigh leis 100% a bhaint amach" ó thaobh sástachta de, a dúirt sé.
"Tá cruinnithe iarrtha ag an gConradh leis an Ollscoil agus leis an Aire Farry araon, leis an gceist seo a phlé go práinneach", a dúirt Uachtarán Chonradh na Gaeilge.
Thug an eagraíocht le fios chomh maith go bhfuil go leor daltaí meánscoile, mic léinn agus iarmhic léinn i ndiaidh a dtacaíocht a thabhairt don fheachtas, go háirithe scoláirí a raibh sé ar intinn acu freastal ar an gcúrsa áirithe seo sular fógraíodh an drochscéala.
Tá an achainí sínithe ag roinnt baill acadúla d'institiúidí aitheanta tríú leibhéal eile, ina measc an tOllamh Rob Dunbar, Ceann Roinn na dTeangacha Ceilteacha, Ollscoil Dhún Éideann, agus an Dr Lillis Ó Laoire, Scoil na Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Dúirt Ciarán Mac Giolla Bhéin, Bainisteoir Abhcóideachta Chonradh na Gaeilge ó thuaidh, gur thug Ollscoil Uladh cúig chritéir ar baineadh úsáid astu chun cúrsaí a chiorrú nó a athrú. Bhain siad seo le héileamh, sástacht, taighde, ráta an laghdaithe, agus fostaíocht, a dúirt sé.
"De réir an taighde atá déanta ag Conradh na Gaeilge, is léir go raibh ag éirí go breá leis an chúrsa sna réimsí seo ar fad agus gur ghnóthaigh an cúrsa Gaeilge lánaimseartha i mBéal Feirste 100% i dtaobh éilimh, sástachta, agus taighde de i mbliana. Ní dhéanann sé aon chiall, mar sin, deireadh a chur leis an chúrsa," a dúirt Mac Giolla Bhéin.
Tá Conradh na Gaeilge ag iarraidh go bhfágfaí ann an chéim sa Ghaeilge ar champas Bhéal Feirste agus iad ag tathaint ar an bpobal stocaireacht a dhéanamh faoin scéal ar Ollscoil Uladh, ar fheisirí áitiúla agus trí na meáin shóisialta.
Imní faoi na hoileáin a bheith á scaradh ó Roinn na Gaeltachta
Dé Máirt, Meitheamh 30 2020
Níos lú ná 1% de shuíomhanna idirlín fhormhór na bpáirtithe móra i nGaeilge
Déardaoin, Iúil 2 2020
'Tá mionghnó tosaithe agam i ngan fhios dom féin' – ceird nua foghlamtha ag cainteoir óg Gaeilge le linn na dianghlasála
Dé Máirt, Meitheamh 23 2020
Fág freagra ar 'Feachtas maidir le cúrsa céime Gaeilge Ollscoil Uladh ag bailiú nirt'
Liam Mac Lochlainn Dé Céadaoin, Meán Fómhair 23 2015 ag 12:45 am
Tá dualgas ar an ollscoil cultúr na tíre a chosaint agus a fhorbairt. Mura ndéanann sí sin, ní ollscoil í. Ní ceart a bheith ag gearradh siar.. ..
A Thaoisigh, níl aon snáth ceangail speisialta ag Gaeltacht le healaín ná turasóireacht
Dé Céadaoin, Iúil 8 2020 9ú Meitheamh 2016
1) CEOLCHOIRM: 'Daddy Long Legs'/ Tigh Hiúdaí, Gaoth Dobhair, Déardaoin, 9 Meitheamh ag a 10in.
Tá meas mór ar na leaids seo ag lucht féachana rac i Nua-Eabhrac agus níos faide i gcéin.
Chomh maith le scoth na ngormacha, baineann scéal suimiúil leis an gceolchoirm seo.
Cé gurb é seo an chéad uair dóibh a bheith ag seinm i nGaoth Dobhair, tá nasc ag an ghrúpa leis an cheantar a théann i bhfad siar.
Is ann a rugadh sin-seanathair leis an phríomhamhránaí, Brian Hurd.
Ba é Donnchadh Mac Giolla Bhrighde, nó Denis McBride mar a b'fhearr aithne air, sin-seanathair Brian Hurd.
Chuaigh sé sall go Meiriceá i 1906 agus chuir sé faoi sa deireadh in St Louis, Missourí, áit ar fhás Brian aníos.
Agus an banna ag socrú dátaí don chamchuairt idirnáisiúnta atá ar bun acu faoi láthair, bhí sé tábhachtach do Brian go háirithe go ndéanfadh siad ceolchoirm i nGaoth Dobhair.
Tá Na Daddy Long Legs ag súil le haithne a chur ar Ghaeil Ghaoth Dobair agus cuirfidh siad fáilte speisialta roimh aon eolas ar mhuintir Brian.
2) CEOLCHOIRM: 'Pablo Y Lola'/ An Lab, Sráid Eoin, an Daingean, Dé Sathairn, 11 Meitheamh ag 8in.
Is as Buenos Aires na hAirgintíne do Pablo Y Lola agus is sa stíl thraidisiúnta Airgintíneach a bhíonn siad ag seinm.
Tabharfaidh siad píosa den Airgintín leo go dtí an Daingean don cheolchoirm seo ina gcanfaidh siad a gcuid amhrán féin agus leaganacha d'amhráin mhóra na hAirgintíne le leithéidí Mercedes Sosa agus Atahualpa Yupanqui.
Beidh dhá cheolchoirm acu chomh maith i gContae an Chláir, in Ionad Ealaíon Chill Chisín ar an 18ú Meitheamh, agus ag Féile Latino 2016 in Inis Díomáin ar an 25ú lá den mhí seo.
3) SCUAIBÍN: 'Scuaibín Euro 16 le Gaeil na Gaillimhe, CLG'/ Áras na nGael, Gaillimh, Dé Luain, 13 Meitheamh ag 5in.
'Céard sa diabhal é scuaibín?' Cloisim thú á rá.
Ionas nach gcuirfidh tú do chuid ama amú ag tóraíocht san foclóir, 'sweepstake' atá i gceist.
Seans go raibh a fhios sin agat cheana féin más duine spórtúil thú nó má tá fáinne óir na Gaeilge ag lonrú go geal ar do chliabhrach!
Ta cumann peile Gaeilge ar an fhód i nGaillimh ó bhí mí Eanáir ann – Gaeil na Gaillimhe.
Bíonn siad ag traenáil gach Máirt agus Déardaoin ó 7in ar aghaidh ar pháirc peile an Chladaigh i nGaillimh, agus tá fáilte roimh chách. Ní gá go mbeadh taithí agat ar pheil a imirt le páirt a ghlacadh.
Beidh cluiche na hÉireann in aghaidh na Sualainne á thaispeáint beo oíche Dé Luain agus beidh deis ann €200 agus duaiseanna eile a bhuachan.
Ticéad: €5.50. Tuilleadh eolais anseo.
4) SCANNÁN: Taispeántas Splanc 2016 /Ionad Scannánaíochta na Gaillimhe,Dé Sathairn, 18 Meitheamh, ó 11.30rn ar aghaidh
Mar chuid de chlár imeachtaí '100 Bliain Scannánaíochta: Gearrscannáin Éireannacha', beidh taispeántas ann de 8 scannán nua as Gaeilge atá coimisiúnaithe ag TG4 agus ag an Chomhairle Ealaíon.
Rinneadh na gearrscannáin seo mar chuid den scéim 'Splanc' a dhíríonn ar an nasc idir muintir na hÉireann agus na healaíona.
Tá éagsúlacht mhór ábhar ann agus is é seo an chéad uair a bhfuil na hocht scannán á dtaispeáint le chéile.
Saorchead isteach. Léigh tuilleadh faoi na scannáin anseo.
5) FÉILTE: Ravelóid sa Chathair /Féile na Gealaí / Bréaglóid: áiteanna éagsúla an deireadh seachtaine seo!
Tá roghanna go leor ann do na Gaeil an deireadh seachtaine seo ó thaobh féilte ceoil de.
Seo roinnt imeachtaí atá luaite againn cheana, ach cén dochar meabhrúchán beag a thabhairt agus an t-am anois buailte linn!
BÁC: Cuirfear tús le Ravelóid sa Chathair anocht le GaelGÁIRÍ, agus leanfar ar aghaidh le trí lá d'imeachtaí. Beidh ceol i gClub an Chonartha Dé Sathairn. Beidh ceoltóirí óga atá ag teacht chun cinn – Eve Belle agus Dysania ina measc – orthu siúd a bheidh ar an ardán. Tá Spats Colombo aitheanta as a gcuid fuinnimh spleodraigh ar stáitse agus is cinnte go meallfaidh siad slua mór.
Beidh meascán mearaí de cheolta eile ann fosta, le cór na Trinitones, amhránaithe sean-nóis agus tuilleadh.
Beidh neart imeachtaí ann i rith an lae chomh maith, ina measc ióga, ealaín, ceol agus ceardlann ghníomhaíochtaí.
Faraor, tá ceolchoirm na hAoine le Seo Linn, Kíla, Mundy agus eile díolta amach cheana féin.
RÁTH CHAIRN: Beidh na Gaeil ag tabhairt aghaidhe ar Fhéile na Gealaí, féile cheoil agus champála atá ar siúl i Ráth Chairn Ghlas na Mí ón lá amárach ar aghaidh chomh maith agus fáilte roimh chách deireadh seachtaine sultmhar a chaitheamh ann.
Is iad Boss Sound Manifesto príomhcheoltóirí na féile.
Tá clár iontach curtha le chéile ag an lucht eagraithe in achar gairid, Emma Ní Fhíoruisce ina measc.
Ní bheidh díomá ort má bheartaíonn tú an t-aistear a dhéanamh! Ticéad: €25 Tuilleadh sonraí anseo.
BÉAL FEIRSTE: Dóibh siúd ó thuaidh, beidh Oíche Ska Ghaelaigh agus Cheoil Réige ar siúl i mBéal Feirste le lucht na Bréaglóide! Leabhar Pleanála Teanga le seoladh – Tuairisc.ie
Roghanna, leis an Dr. Laoise Ní Dhúda, lámhleabhar eolais ar an bpleanáil teanga, atá le seoladh le linn Oireachtas na Gaeilge i gCill Áirne
Dé Luain, Deireadh Fómhair 27 2014 ag 5:48 pm
Pat Carey, Cathaoirleach Ghlór na nGael. Pictiúr: Photocall Ireland
D'fhógair Glór na nGael inniu go seolfar leabhar nua Pleanála Teanga leis an Dr. Laoise Ní Dhúda le linn Oireachtas na Gaeilge i gCill Áirne ag deireadh na míosa seo.
"Is cúis áthais do Ghlór na nGael leabhar den chaighdeán seo a fhoilsiú," arsa Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Ghlór na nGael. 'Táimid sásta go bhfuil an leabhar seo mar thoradh comhoibriú agus chomhpháirtíocht idir Acadamh na hOllscollaíochta Gaeilge, Foras na Gaeilge agus Glór na nGael agus tá ardmholadh ag dul don údar, Laoise Ní Dhúda as ucht an taighde agus saineolas seo a roinnt le pobal na Gaeilge'
Ag moladh an leabhair dúirt Pat Carey, Cathaoirleach Ghlór na nGael, gur cinneadh maith é Roghanna a úsáid mar theideal de Lámhleabhar Eolais ar an bPleanáil Teanga. "Is iomaí bealach éagsúil, ag pobail éagsúla, le tabhairt faoin bpleanáil ina gceantair féin" arsa sé, "agus sa leabhar seo aimseoidh gníomhaithe teanga, pleanálaithe, oifigigh fhorbartha agus feidhmeannaigh na n-eagras Gaeilge saineolas a chuideoidh lena spriocanna a bhaint amach".
Is é an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill a sheolfaidh an leabhar ag ócáid sa Ballroom, san INEC i gCill Áirne ar an Satharn 1 Samhain ag 1.30 in. Chomh maith le Ferdie Mac an Fhailigh, Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge agus Pat Carey a bheidh ag caint, beidh Laoise Ní Dhúda féin ag labhairt ar an saothar. Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Ghlór na nGael a bheidh ina Fhear an Tí don ócáid, agus tá fáilte roimh chách. Spás gur feidir le ceoltoirí óga castáil le chéile agus ceol nua, ceol gur maith leo a cumadh agus scríobh as Gaeilge.
Tá ionad meáin Gaeilge, ar nós TG4 agus RnaG (agus tá chuid breá eile ar nós NósMag/Tuairisc.ie etc) ag déanamh jab iontach abhár Gaeilge a coinneáil tabhachtach i saol Éireannaigh, ach i gceann 20 nó 30 bhliain eile, mula bhfuil aon ceoltoirí nua Gaeilge ann, ceoltoirí atá go mór sa pobal náisiúnta beidh an jab sin i bhfad níos deachaire. Ach tá deis mhór againn anois, gan na botúin atá déanta le 10-20 bhliain anuas a dhéanamh agus ceol nua Gaeilge a fhorbairt agus spreagadh. Is cúis bhróid dom fáilte a chur romhaibh chuig ár gcoláiste. ’Siad luachanna na teanga, na hoidhreachta, an chultúir, na spioradáltachta, an chomhoibrithe agus an mheasa a threoraíonn scoláirí, múinteoirí agus pobal na scoile. Toisc gur Ghaelscoil sinn, is tumoideachas iomlán a chuirtear ar fáil do scoláirí an choláiste ní hamháin sa teagasc agus san fhoghlaim a thárlaíonn sa rang ach sa raon fairising imeachtaí a thárlaíonn laistigh agus lasmuigh den seomra ranga araon.
Cé go bhfuilimid tiomanta ár n-oidreacht Ghaelach a chaomhnú, is scoil fhorásach, fhadbhreathnaitheach í Coláiste Mhuire ina in bhfuil ról lárnach ag úsáid éifeachtach na teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide agus modheolaíochtaí teagaisc nua-aimseartha. Ar chomhchéim tábhachtacha dúinne is ea an t-aire a thugann foireann na scoile do chothú ár mbuachaillí agus ár gcailíní ina bhfir agus ina mná óga aibí sa tréimhse a chaitheann siad faoinár gcúram. Bailiúchán d'amhráin coitianta ó 2008 – iad scríofa as Gaeilge nó aistrithe agus castha ag na bpríomh-cheoltóirí (nuair gur féidir). A Cuireann na Conairí Ceilteacha taispeántas iontach ar siúl ag tús an fhómhair nuair a líontar iad le dathanna bríomhara dearga, ómra, óir agus cré-umha. Agus cén bealach is fearr le taitneamh a bhaint as an am álainn seo den bhliain ná dul ar shiúlóid?
Seo roinnt conairí thar na Bealaí Ceilteacha a thaispeánann an fómhar ina ghlóir go léir.
Coedwig (Coillte) Mynwear
Tá Láithreán Sainspéise Eolaíochta (SSSI), Coedwig Mynwear atá suite i bPáirc Náisiúnta Chósta Sir Benfro, gar d'Arberth. Suite congarach d'Inbhear Cleddau, soláthraíonn an meascán de sháile agus d'fhíoruisce gnáthóg éagsúil don fhiadhúlra. Bí ag faire amach ón láthair amhairc os cionn an inbhir d'éin a mhaireann cois uisce mar an corr réisc agus an cruidín agus le haghaidh éin choillearnaí mar an mórchnagaire breac is an beangán. Cothaíonn an choillearnach réimse leathan flóra freisin. I rith an fhómhair, cuireann dathanna lonracha na ndarach dearg agus na gcrann feá, chomh maith leis na fungais, a mbíonn cruthanna aisteacha, iontacha orthu, féasta ar fáil do na súile.
Cors Caron (Portach Caron)
Gluais leat thar na cosáin bhoird ag Tearmann Dúlra Náisiúnta Cors Caron. Limistéar 2,000 acra de bhogach in aice le Tregaron is ea é seo a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta ag baint leis. Cuimsíonn an tearmann 3 phortach ardaithe - ceantair de mhóin dhomhain a carnadh thar thréimhse 12,000 bliain. Tá sé ar cheann de na córais portaigh ardaithe is fearr sa Bhreatain. Cothaíonn na leapacha giolcach nár cuireadh isteach orthu, féarthailte fliucha, coillearnach, aibhneacha, sruthanna agus locháin éagsúlacht fiadhúlra agus cruthaíonn na dathanna dearga, buí agus donna a bhíonn ag síorathrú codarsnacht iomlán leis na cnoic ghlasa máguaird. Is radharc drámatúil é an bogach mór ag am ar bith ach bíonn iontas faoi leith ag na dathanna sa bhfómhar. Ar an bhfiadhúlra a d'fhéadfeá a bheith ag súil lena fheiceáil ag an am seo den bhliain tá dobharchúnna, cait choille, raon éan a chaitheann an geimhreadh ann lena n-áirítear gobadáin agus naoscacha, agus éin chreiche lena n-áirítear cromáin na gcearc agus spioróga.
Gleann Tywi
Is iomaí ábhar spéise oidhreachta agus cultúrtha atá ar fáil i nGleann Tywi agus iad suite i gcuid de na radhairc tíre is tarraingtí sa Bhreatain Bheag. Suite ar charraig aolchloiche 90 méadar ar airde, tá fothracha chaisleán Carreg Cennen ina ndíol suntais ar an spéirlíne san taobh sin tíre. Tá Caisleán Dryslwyn (Castell y Drysllwyn) tógtha ar chnoc creagach eile, agus beidh baint aige go deo le prionsaí Deheubarth. Is mór idir gairdíní Eilíseacha Aberglasney agus gairdíní ollmhóra an Ghairdín Luibheolaíoch Náisiúnta, bíodh is nach bhfuil siad ach cúpla nóiméad óna chéile. Ina theannta sin, tá roinnt réadmhaoine de chuid an Iontaobhais Náisiúnta sa cheantar, mar Thúr Nua-Ghotach Paxton agus Teach Newton, i gcroílár Eastát Dinefwr. Tagann beatha nua sa ghleann féin sa bhfómhar nuair a thagann dathanna donna teo ar na droimeanna réchnocacha agus dathanna oráiste ar an gcoillearnach. Bí ag faire go géar agus seans go bhfeicfidh tú Cúir Rua ar do bhealach.
Siúlóidí Choillearnach Bhaile na Cúirte
Cé gur sráidbhaile cois farraige é Baile na Cúirte den chuid is mó, soláthraíonn an choill 60 acra faoisimh scáthach do dhaoine ón trá in aice láimhe. Le linn na 1860idí agus na 70idí, chruthaigh James Stopford, 5ú hIarla Courtown, pinetum nó coill crann giúise agus crann buircíneach ar thailte Theach Bhaile na Cúirte. Ach chuir sé spéis in i bhfad níos mó ná crainn ghiúise agus i measc na speiceas eile ina bhailiúchán tá crónghiúis Chalifornia, cufróg eanaigh, Céadar Seapánach, Céadar na Liobáine, crainn iúir agus a lán, lán eile. Bí ag faire amach do chrann iúir a cuireadh mar chuid den bhailiúchán, ach a leagadh blianta ó shin, atá ag fás i gcónaí in aice le Siúlóid na hAbhann. Sa bhliain 1870, cuireadh dair agus fuinseog sa choillearnach níos faide ón teach. Ba ghnáthrud é sin i gcás coillearnacha in eastáit Victeoiriacha; chuirtí na crainn buaircíneacha coimhthíocha agus na crónghiúisí in áiteanna ina mbeadh siad le feiceáil ón teach agus na crainn darach níos faide amach.
Gleann Mór Ghleann Dá Loch
Cill Mhantáin, Éire
Is gleann oighreach é Gleann Dá Loch a bhfuil cáil air de bharr na mainistreach a bunaíodh sa séú haois agus de bharr na radharca áille sléibhtiúla atá ann lena lochanna gruama doimhne mar aon le haibhneacha ag gluaiseacht le fána agus easanna ag titim go glórach. Fiú amháin más rud é go bhfuil an áit ar cheann de na seoda turasóireachta is mó in Oirthear Ársa na hÉireann, nó fiú in Éirinn go léir, ní bheidh ort imeacht rófhada chun an suaimhneas agus an spioradáltacht a aireachtáil a spreag manaigh le teacht anseo na céadta bliain ó shin. Tá an fhómhar ar cheann de na hamanna is fearr chun cuairt a thabhairt air de réir mar a thagann dathanna saibhre donnrua, oráiste agus buí ar na crainn dhuillsilteacha agus an raithneach agus ó bhíonn séasúr na reithíochta ann bíonn na fianna le feiceáil níos minice.
Tá Gleann Dá Loch suite ar an gconaire siúil marcáilte is sine in Éirinn, Bealach Chill Mhantáin. Tugtar gairdín na hÉireann ar an gcontae agus gluaiseann an chonair ar feadh an chósta, trí choillearnacha, gar do shléibhte maorga, lochanna agus gairdíní iontacha agus eastáit ghalánta ón 18ú haois atá le fáil anseo is ansiúd.
Túir agus Coillearnach Bhaile na Sagart Mór
Tá na foirgnimh iontacha seo sa stíl ghotach suite in aice le Lios Mór, agus coillearnacha dlútha, éagsúla timpeall orthu mar aon le conairí siúil agus láithreacha phicnicí. Cruthaíonn na túir dhraíochta suíomh mar a bheadh i scéal sí ach is brónach an codarsnacht a chruthaíonn siad i stair bhrónach na háite óir tógadh iad nuair a bhí dream amháin ag caitheamh airgid go tréan agus daoine eile ag fulaingt ocrais. Tógadh iad le haghaidh Tiarna Talún Angla-Éireannach, Arthur Keily-Ussher tráth nach déanaí ná 1834. Bhí eastát de thart ar 8000 acra aige, agus bhí a bhformhór ar cíos ag tionóntaí, ach choinnigh sé timpeall 1000 acra mar dhiméin pearsanta. Bhí sé i gceist caisleán mór a thógáil agus caitheadh raidhse airgid ar na túir gheata ar na bealaí isteach ach ba iad sin an t-aon chuid a críochnaíodh mar tháinig deireadh leis an airgead go gearr ina dhiaidh sin. Cáin an Oileáin Úir agus Déantúisí na hÉireann - II.
]> Cáin an Oileáin Úir agus Déantúisí na hÉireann - II.Tomás Ua Concheanainn Electronic edition compiled by Foclóir na Nua-Ghaeilge CS1911_06_10_04 04 1911 Prós
Foclóir na Nua-Ghaeilge 19 Dawson Street, Dublin 2 http://www.ria.ie/research/focloir-na-Nua-Ghaeilge.aspx2016CS1911_06_10_04Royal Irish Academy
Tomás Ua ConcheanainnCáin an Oileáin Úir agus Déantúisí na hÉireann - II. An Claidheamh SoluisAn Claidheamh Soluis1911
Cáin an Oileáin Úir agus Déantúisí na hÉireann — II.
Mholfainn do Chonnradh na Gaedhilge an obair do thógaint idir lámha a dtosach. Taréis sinne ag cur dlúthas leis badh chóir dúinn iarraidh ar Chumannacha na nDéantúisí, lucht Féisireachata, Sinne Fein, A.O.H., na Comhairleoirí Condaethe agus na Comhairleoirí Ceanntair, agus gach aicme i nÉirinn rúin do chur a bhfeidhm ag iarraidh ar mhuinntir Mheiriocá nuair a bhéas siad ag aith- cheardughadh Dlighe na Cánach san bhliadhain seo chugainn, gan dearmad ar earraidhe na tíre seo do leigean isteach saor ó cháin, nó ar chuma ar bith níos saoire ná mar leigfear isteach na hearraidhe céadna as aon tír eile.
Déarfainn go mba mhaith an rud cruinniughadh do ghairmiughadh, agus teachtairí ó na Bóird Puiblidhe agus na Cumannacha seo roimhráidhte a bheith i láthair, chun go gcuirfidís i gcomhairle le chéile ar an gceist; agus dá mbeadh gádh leis tosgairí ughdarásacha do chur amach go dtí an tOileán Úr chun athchuinge de leagan go fuirmeamhail os comhair muinntir na tíre móire sin, agus ár ndaoine féin go sonnradhach.
Muna gcuirfidhe tosgairí amach, sé an chaoi eile is fearr a dhéanamh ná an athchuinge do chur chuig na A.O.H,, Clann na nGaedheal, U.I.L., Friendly Sons of St. Patrick, na páipéir laetheamhla, agus na páipéir seachtmhanamhla atá faoi stiúrúghadh ár muinntire féin, maille le cóip chuig daoine mar an Dochtúir Eabhrach, Árd Easbog Ó Faircheallaigh, An Breitheamh Mac Eóchaidh, etc. Dá dtiucfaidhe i n-éadan na hoibre ar an gcuma seo tasbáinfidhe dóibh go raibh sinn dháiríre píre san sgéal, agus níl aon duine is fearr a thaitnigheas leis an bPúncán ná is mó a thabharfadh sé cluas dó ná an té atá dháiríre.
B'fhéidir go n-abróchaidh duine eicínt liom "Is beag an baoghal go ndéanfaidh an Púncán tada dá shórt." Níl fhios ag duine ar bith beo an ndéanadh siad é nó nach ndéanadh, acht tá seans maith go ndéanadh má iarrtar ortha é mar is ceart. Acht tá aon rud amháin cinnte ní gheobhfar é sin, ná aon rud eile, muna n-éileóchaidh sinn é.
Tá trí réasúin agam lé tabhairt faoi go gceapaim féin go mba dóighde go dtabharfaidís an tús áite dúinn.
(1.) Thug Riaghaltas Mheiriocá tús áite do'n tír seo againne in aimsir Grattan, agus má rinne sí sin ós cionn céad bliadhan ó shoin, goidé an fáth nach ndéanfadh sí arís é? (2.) Tá cúmhacht mhór ag ár mbunadh sinne san tír; tá i bhfad níos mó aca lé déanamh anois le Uachtaráin, agus Seanadóirí, agus Féisirí do chur isteach nó do chur amach ná mar bhí aca san am úd. Tá lucht polaitidheacht an Oileáin Úir ar nós lucht polaitidheachta ins gach tír san domhan, tá sé níos fusa gealladh a bhainnt díobh roimh aimsir an togha ná mar tá sé aon am eile, agus is anois an t-am leis an gealladh do bhainnt asta. (3.) Níl againn le cur amach chuig na Puncáin acht líonéadach, lásaí, éadach olna, runacháil, sgadáin agus b'fhéidir bagún. Ní mór gur fiú áirimh an méid de na hearraidhe seo atá san Oileán Úr, agus nuair atá an sgéal mar seo, níl aon chomórtas idir iad agus earraidhe i dtíre féin, agus nuair nach bhfuil níl sé chomh dóighide go mbeidhfidhe in a gcoinne.
Bhí mé ag cainnt le fear an lá faoi dheireadh agus bhí sé ag cur síos ar chomh cáirdeamhail is bhí sé dá chomharsa bhéal dorais, agus chomh maith is bhí sé dó. "I am always ready" ar seisean "to do my friend a good turn, provided I do not lose anything by it myself." Sin é fearacht Uncle Sam linne agus ó tharla nach gcaillfidh sé féin rud ar bith leis an so-leas beag seo a dhéanamh dúinn, is dóigh go ndéanfadh sé é.
Bheadh sé furasda go leór earraidhe na hÉireannn a dhíol san Oileán Úr dá mbadh rud é go leigfidhe isteach iad níos saoire ná mar leigtear faoi láthair. Tá an cháin chomh hárd sin faoi láthair is go mbíonn siad ó cheannach ar a dhul isteach dóibh tá siad chomh daor sin. Cuir i gcás go gcosnóchaidh slat éadaigh 8s. an tslat in nÉirinn, tá 7s agat lé'n íoc ar an tslat sin le Uncle Sam sul leigfidh sé duit é thabhairt amach as Teach an Chustaim. Sé sin le rádh an tslat éadaigh a gheobhfaidhe annso ar 8s. béidh chúig sgilleacha déag le'n íoc ar san Oileán Úr. An iongantas nach bhfuil mórán do éadach na hÉireann ar chlann na hÉireann ar an taobh eile de'n Fhairrge Mhóir? Adhmhaidin Déardaoin 30 Iúil 2020
Scéalta polaitíochta an lae. Súil siar agus an Dáil ag dul ar scor.
Tá Aengus Ó Snodaigh an Teachta Dála do Bhaile Átha Cliath Thiar Theas-Lár ceaptha mar Chathaoirleach ar Choiste Gaeilge, Gaeltachta, Oileán agus Phobal na Gaeilge.
Tá fadhbanna móra ag teacht chun cinn i gceantar Chonamara a dúirt an t-innealtóir pleanála Frank Reilly a gcaithfear iarracht a dhéanamh a dhul i ngleic leo i bplean forbartha an Chontae.
Cothrom an lae inniu, 6 mhí ó shin,a d'fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte gur géarchéim idirnáisiúnta sláinte poiblí a bhí sa víreas corónach.
Tá sé faighte amach ag RTÉ Raidió na Gaeltachta go bhfuil 81 scoil tar éis a chur in iúil nach mbeidh siad ag cur rochtan ar leathanbhanda na scoile ar fáil don phobal taobh amuigh de bhallaí na scoile. Tugadh rogha do na scoileanna faoin bplean leathanbhanda, Wifi a chur ar fáil don phobal dá mbeadh siad gar do láthair na scoile.
Tá ionad nua g-teic oscailte ag Údarás na Gaeltachta i mBaile an Sceilg in Uíbh Ráthach, ó Dé Luain seo caite, agus cheana féin, tá deascanna tógtha ar cíos ag triúr san ionad.
Dúirt Rosa Glackin Uachtarán Chraobh an Iar Thuaiscirt de Chumann Naomh Uinseann de Pól go bhfuil an fhadhb maidir le daoine gan dídean ag éirigh níos measa i nDún na nGall agus dúirt sí go bhfuil an méadú atá tagtha ar líon na n-eachtraí bainteach le foréigean baile ag cur go mór leis an mbrú. Tá Buan-Chomhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán (an tOireachtas) tiomanta d'úsáid na Gaeilge mar theanga choiteann a chur chun cinn i ngach gné de shaol na hÉireann. Cuireann sé úsáid na Gaeilge chun cinn i measc an phobail, sna healaíona, san oideachas, sa spórt, i gcúrsaí gnó, sna meáin agus sa pholaitíocht. Féachann an Coiste le réadúlacht fhiúntach fheiceálach a dhéanamh de stádas na Gaeilge mar chéad teanga oifigiúil na hÉireann. Bunaíodh sa bhliain 2016 é.
Caitríona Ní Chonghaile - Cathaoirleach
Teachtaí:
Caitríona Ní Chonghaile Neamhspleách
Peadar Tóibín Neamhspleach
Seanadóirí:
Rónán Mullan Neamhspleách - d'éirigh as 27 DF 2016
& tá An Sean. Rónán Mullan tagtha ina áit.
Niall Ó Donnghaile Sinn Féin
D'éirigh sé as 2018
& tá an Sean Niall Ó Donnghaile tagtha ina áit
Is i Seomra Choiste 4 a bhíonn na cruinnithe oscailte de gnáth ós é an t-aon seomra i dTeach Laighean ina bhfuil chóras ateangaireachta ann.
Tá freagracht faoi leith ar an gCoiste maidir le faireachán a dhéanamh ar chur i ngníomh na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge, 2010 go 2030, agus maidir le saothrú chun comhthionól dátheangach iarbhír a bhaint amach. Bíonn an Coiste ag cur as aon bhonn leis an gCoimisinéir Teanga agus leis na heagraíochtaí go léir eile a bhíonn ag cur na teanga chun cinn agus ag tabhairt tacaíochta di.
Leagann an Coiste béim shonrach ar an tábhacht a bhaineann le faireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn i soláthar seirbhísí Rialtais i nGaeilge ar chaoi atá lán chomh maith lena soláthar ag an Rialtas i mBéarla.
Is cúram don Choiste é go háirithe soláthar na seirbhísí agus an fhostaíocht is gá i gceantair Gaeltachta agus soláthar seirbhísí i nGaeilge do theaghlaigh le Gaeilge ar fud na hÉireann.
Príomh-limistéir cúraim
Úsáid na Gaeilge mar theanga choiteann a chur chun cinn
Faireachán ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, 2010 go 2030
Faireachán ar sholáthar seirbhísí agus saoráidí trí Ghaeilge
Faireachán ar dhul chun cinn maidir leis an líon seirbhíseach poiblí a bhfuil Gaeilge acu, agus atá sásta seirbhís phoiblí a thabhairt trí Ghaeilge, a mhéadú
Faireachán ar na Scéimeanna Teanga
Athbhreithniú ar reachtaíocht chun a chinntiú go bhfuil sí ag teacht leis an nGaeilge
Oideachas trí Ghaeilge agus soláthar na seirbhísí, na dtéacsanna agus na saoráidí a bheidh de dhíth a chur chun cinn
Faireachán ar infhaighteacht táirgí Gaeilge
Cruinnithe Oscailte & Tuairiscí
Nascanna don dtaifead oifigiúil agus/nó físeanna de na cruinnithe.
Foirm físe
Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle faoi dul chun cinn atá
déanta ag Institiúidí an Aontais Eorpaigh maidir le maolú na Gaeilge a laghdú de réir a chéile.
Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2017: - An tAire Stáit ag an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeilge
22 Deireadh Fomhair 2019
Díolúine ó Staidéar na Gaeilge: Plé
2 Iúl 2019
Tuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Teanga 2018: An Coimisinéir Teanga.
Foirm físe.
'Seirbhísí trí Ghaeilge (Atógáil): An Roinn Oideachais agus Scileanna'
'Na cuspóirí agus na beartanna atá á gcur i gcrích ag an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara an Ghaeilge agus seirbhísí dátheangacha a chur ar fáil ann'
'Éire, an Bhreatain agus an Eoraip'
'Na Meáin Shóisialta - Beannacht nó Mallacht?'
'An Fheirmeoireacht agus an Timpeallacht'
Seirbhísí trí Ghaeilge (Atógáil): Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
(An tUasal Paul Connors, stiúrthóir náisiúnta cumarsáide, an tUasal Stephen McGrath, bainisteoir ginearálta, an tUasal Cuimín Mac Aodha Bhuí, ceannasaí seirbhís na Gaeilge, agus an tUasal Mícheál Ó Coileáin, an tUasal Bairbre Uí Theighneáin, an tUasal Carmel Mac Domhnaill, agus an tUasal Bríd Ní Chualáin, oifigigh Gaeilge uilig.)
(Orla Ní Nuinsean, leas-príomhfheidhmeannach, Gearóid Ó Súilleabháin, ceannasaí ar chláir idirnáisiúnta, Labhaoise Ní Challanáin, forbairt agus feidhmíocht, agus Risteád Ó Bróithe, maoiniú córais, An tÚdarás um Ard-Oideachas. An tUasal Tomás Ó Ruairc, stiúrthóir, agus an tUasal Phil Fox, ceannaire oideachas tosaigh múinteoirí agus ionduchtú mar ionadaithe ón gComhairle Múinteoireachta. Ionadaithe ó na soláthróirí oideachais tosaigh múinteora,an tOllamh Pádraig Ó Duibhir, leas-déan san institiúid oideachais in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath; an Dr. T.J. Ó Ceallaigh, stiúrthóir ar an gcúrsa máistreachta san oideachas lán-Ghaeilge agus Gaeltachta sa roinn um oideachas teanga agus litearthachta i gColáiste Mhuire Gan Smál, Luimneach; agus an Dr. Brendan MacMahon, léachtóir i scoil an oideachais, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. An tUasal Eibhlín Ní Scannláin, cigire leis an Roinn Oideachais agus Scileanna, agus an tUasal Jim Mulkerrins inár measc freisin.)
Seirbhísí trí Ghaeilge (Atógáil): An Roinn Sláinte
(Muiris O'Connor, rúnaí cúnta sa rannóg um thaighde agus forbairt agus anailísíocht shláinte; Gráinne Duffy, oifigeach pearsanra; agus Mary O'Reilly, príomhoifigeach cúnta)
Seirbhísí trí Ghaeilge: Tusla
(Mr. Patrick Smyth, príomhfheidhmeannach eatramhach; Mr. Alan Breen, stiúrthóir cumarsáide; Ms Amanda Pathe, bainisteoir an aonaid gnóthaí parlaiminte; Ms Fiona McDonnell; agus Mr. Noel Kelly, stiúrthóir seirbhíse sna seirbhísí oideachais agus leanaí.)
Craoltóireacht Raidió agus an Ghaeilge.
Cur i láthair, An Dochtúir John Walsh, Léachtóir Sinsearach Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh (pdf)
'Soláthar réalaíoch agus inrochtana ar oideachas lán-Ghaeilge ar ardchaighdeán do dhaltaí scoile arb é mian a dtuismitheoirí / gcaomhnóirí é'.
Cur i láthair, Caoimhín Ó hEaghra, Ard Rúnaí, An Foras Pátrúnachta (pdf)
Na cuspóirí agus na beartanna atá á gcur i gcrích ag an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige chun an Ghaeilge agus seirbhísí dátheangacha a chur ar fáil ann.
Ráiteas Tosaigh, Fergal Lynch, Ard-Rúnaí, An Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige (pdf)
Na dúshláin atá ag baint le hionaid cúraim leanaí lán-Ghaeilge a reachtáil i gceantar Gaeltachta, agus an tacaíocht is féidir leis an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige a thabhairt dóibh.
Údarás na Gaeltachta – Plean Straitéiseach 2018 – 2020
(Mícheál Ó hÉanaigh agus Siubhán Nic Grianna.)
6 Samhain 2018
Plean Gníomhaíochta 2018 - 2030. Aire Stáit
Ráiteas an Aire (pdf)
23 Deireadh Fomhair 2018
Forbairt agus Todhchaí Raidió na Gaeltachta; Ionadithe ó RTÉ
Ráiteas Ghearóid Mhic Dhonncha, Ceannaire Gníomhach RTÉ Raidió na Gaeltachta (pdf)
25 Meán Fomhair 2018
Obair Fulbright agus Cur Chun Cinn na Gaeilge sna Stáit Aontaithe.
Ráiteas Phaula Melvin Coimisiun Fulbright na hÉireann (pdf)
10 Iúl 2018
4 Iúl 2018
19 Meith 2018
Ráiteas ar Thuarascáil ar Scéim Ghinearálta Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2017.
Tuarascáil ar Scéim Ghinearálta Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2017 (pdf)
29 Beal 2018
Úsáid na Gaeilge ar an Raidió: Údarás Craolacháin na hÉireann
Foirm físe agus/nó pdf
1 Beal 2018
17 Aib 2018
6 Feabh 2018
Ionaid Cúraim Leanaí Lán-Ghaeilge i gCeantair Gaeltachta: Díospóireacht
5 Feabh 2018
Toscaireacht go Dún na nGall ar an 5 Feabhra 2018 i nGaoth Dobhair, Co Dhún na nGall (pdf)
21 Ean 2018
5 Nol 2017
Plean Forbartha don Ghaeltacht: Údarás na Gaeltachta
21 Samh 2017
Seirbhísí Dátheangacha: An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe
7 Samh 2017
10 DF 2017
Straitéis Óige don Ghaeltacht: Muintearas
2 DF 2017
26 MF 2017
11 Iúl 2017
27 Meith 2017
13 Meith 2017
30 Beal 2017
2 Beal 2017 Tuairisc.ie (6)
12 toradh in 11 doiciméad
Mar is eol do chách, ba i mbliana, leis, a tugadh an tAcht um Chaidrimh Teaghlaigh agus Leanaí isteach agus a bronnadh stádas pósta ar lánúineacha comhghnéis de bharr reifrinn.
'Cumann agus Céileachas' téama Scoil Samhraidh Merriman 2015, atá ag tosú anocht
Ach bhí raidhse eolais sa dá dhaonáireamh a cuireadh ar fáil ar an idirlíon, ainmneacha, seoltaí, aoiseanna, stádas pósta, cineál tithíochta, agus thug siad sochaí iomlán os ár gcomhair.
Fiche bliain níos deireanaí, is sa bhosca "colscartha" ní mór dom an tic a chur nuair a iarrtar orm mo stádas pósta a chur ar fáil.
Tá ginmhilleadh in Éirinn cheana ach déanann Ryanair é a cheilt – Caoimhe Ní Laighin
B'amhlaidh a cheistigh an Teachta Neamhspleách an bhean faoina stádas pósta, agus an raibh mórán clainne uirthi.
'Níl fúm achomharc a dhéanamh'-Halligan
Dáta: 9 Samhain 2017
Faoi 'Phrionsabal 8 – Claontacht' de chód cleachtais na Comhairle Preasa – atá bunaithe ar an reachtaíocht in aghaidh idirdhealú – deirtear go bhfuil sé "riachtanach" nach bhfoilseofaí ábhar a mhaslódh duine nó grúpa, nó a spreagfadh fuath i leith duine nó grúpa, ar bhonn "cine, creideamh, náisiúntacht, dath, bunús eitneach, toisc gur den lucht siúil iad; inscne, claonta gnéis, stádas pósta, míchumas, tinneas nó aois".
Ní dóigh leis an gComhairle Preasa gurb ionann 'Gaeilgeoirí' agus 'grúpa sa tsochaí'
Dáta: 15 Eanáir 2015
Deir an mhír sin de 'Chód Chaighdeán na gClár' ag an BAI "nach dtacóidh ábhar clár le hidirdhealú i gcoinne aon duine nó aon chuid den phobal ach go háirithe ar bhonn aoise, inscne, stádas pósta, gur den Lucht Siúil iad, stádas teaghlaigh, claonadh gnéasach, míchumas, cine nó reiligiún nó ní thabharfaidh sé cúlcheadú dó".
San áireamh sin, chomh maith le sloinne, réamhainm, aois, gnéas, gaol le ceann an teaghlaigh agus creideamh, iarradh faisnéis i dtaca leis an ionad breithe, slí bheatha, litearthacht, Gaeilge, stádas pósta agus aon ghalar ar leith a bhain leis an duine.
Tincéirí agus Stánadóirí i nDaonáireamh 1901. Feasta 64 (5), 35-38. Niall Ó Murchadha.
Leathanach: 35-38
#1193997
Ar chóir go mbeadh leaganacha againn nach léiríonn stádas pósta na mná le freastal orthu siúd a phós is a choinnigh a sloinne féin agus orthu siúd nach bhfuil pósta, go háirithe iad siúd le clann, agus ar mhná atá colscartha?
Gan teideal: Deir Arfon Hywel Williams ó Plaid Cymru go raibh 'sárú tromchúiseach' i gceist leis an gcosc a cuireadh ar fhostaí i KFC Breatnais a labhairt le custaiméirí – Gan údar
AN DÁIL / Moladh fíneáil €5,000 a thabhairt isteach d'fhostóirí a chuirfeadh cosc ar an nGaeilge
Ní ghlacfar le hiarratais ar ríomhphost Tá Foras na Gaeilge tiomanta don chomhionannas deise agus cuirimid fáilte roimh iarratas ó iarrthóirí a bhfuil na cáilíochtaí cuí acu gan bheann ar chreideamh, ar inscne, ar mhíchumas, ar chine, ar dhearcadh polaitíochta, ar aois, ar stádas pósta, ar chlaonadh gnéis nó cé acu atá nó nach bhfuil cleithiúnaithe acu.
Folúntas – Foras na Gaeilge
Is fíor gur tarraingíodh aird ar a stádas pósta agus ar a lámha banúla sna tuairiscí ar na nuachtáin, mar a rinneadh san Irish Independent i 1942: Ag féachaint dom ar an bpictiúr de Hayes ag obair ar an tsnoíodóireacht rilífe, is léir nach lámha beaga tanaí a bhí aici. Gníomh ceannródaíoch i riar an dlí an tseachtain seo chugainn nuair a rachfar chun cinn le héisteacht i gcás achomhairc a bheidh go hiomlán saor ó pháipéar
Dé hAoine, Meitheamh 10 2016 ag 1:01 pm
Éistfear le cás sa Chúirt Uachtarach ar an Mháirt seo chugainn ina mbeidh an cháipéisíocht ar fad ar fáil ar tháibléid leictreonacha mar mhalairt ar an ábhar clóite a úsáidtear i gcóras na gcúirteanna go stairiúil.
Tá beirt abhcóidí, Daithí Mac Carthaigh, a bhfuil cónaí air i Ráth Chairn na M,í agus a chomhghleacaí Kieran Morris, tar éis forbairt a dhéanamh ar chóras úrnua teicniúil ar a dtugtar eCourt le cásanna a chur i láthair saor ó pháipéarachas.
Agus tá seans ann gur féidir an múnla atá forbartha acu a dhíol le tíortha eile mar nach bhfuil a leithéid le fáil go dtí seo in aon dlínse eile.
Sa chás achomhairc Lannigan v. Barry an tseachtain seo chugainn glacfaidh táibléid android áit agus ionad na bhfillteán páipéar agus an iliomad boscaí a mbreathnaítear go minic orthu mar chomhartha sóirt den bhealach ar tugadh faoi chásanna cúirte a riar go traidisiúnta.
Cás Gaeltachta inar éiligh Peadar Ó Maicín as Ros Muc go gceapfaí giúiré dátheangach i dtriail ina raibh sé cúisithe as ionsaí a dhéanamh ar fhear eile a spreag na habhcóidí le smaoineamh ar chóras a fhorbairt mar mhalairt ar an bpáipéarachas ar fad, a dúirt Daithí Mac Carthaigh le Tuairisc.ie inniu.
"Bhí comhaid agus cáipéisí anonn agus anall idir Gaillimh agus Baile Átha Cliath agus an iliomad taifid le cur le chéile don chúirt," a dúirt sé. Ba ansin a thosaigh sé féin agus a chomhghleacaí ag machnamh ar mhalairt slí.
"Leis an eCourt App, seachas pléadálacha agus cáipéisí cúirte eile a fhótachóipeáil agus a lóisteáil sa chúirt agus le foireann dlí an fhreasúra, déantar iad a scanadh agus a uaslódáil ar tháibléid android, áit ar féidir iad a chuardach go leictreonach agus nótaí príobháideacha a dhéanamh orthu," a dúirt sé.
Mhínigh Mac Carthaigh gur féidir leis an té atá i mbun an chur i láthair, trí leas a bhaint as 'scáthánú', na páirtithe uile a thabhairt chuig an leathanach a bhfuil sé ag tagairt dó ar a gcuid táibléid leictreonacha siúd.
"Ní bhíonn na páipéir riamh ar an idirlíon ná curtha ar an 'scamall' agus criptear gach táibléad ar mhaithe le slándáil," a dúirt sé.
Mar leigheas ar an easpa WiFi in go leor de na cúirteanna forbraíodh córas ar a dtugtar an eCourt Box, freastalaí soghluaiste atá beag beann ar an idirlíon agus ar an scamall.
Maíonn an bheirt abhcóidí a d'fhorbair an córas nua go bhfuil sé "fíor-oiriúnach do chásanna ina mbaintear leas as a lán páipéarachais". Leigheasfaidh úsáid fhorleathan an chórais eCourt go leor den mhí-éifeacht agus ciorróidh sé na liostaí fada cúirte, dar leo.
Oibríonn an córas le teangacha éagsúla – Gaeilge, Béarla, Fraincis agus Gearmáinis faoi láthair – agus tá suíomh gréasáin dátheangach (Gaeilge agus Béarla) forbartha mar thaca leis an iarracht nua: www.ecourt.ie/ga. Is maith mar a luaigh tú 1966. De réir Eoghan Uí Thuairisc, nuair a thuig sé nach mbeadh ceiliúradh cuí Gaeilge a diongbhála, shuigh sé síos agus scríobh sé De Luain. Sin gníomh dearfach, i leaba an síorcháineadh ar an Stáit nár chuí agus nach bacmhainn dó ár meon a dhéanamh dúinn. John Sheáin Dharach Seoige

Amhránaí ar an sean-nós agus boscadóir as an gCladach Ó Dheas i Ros Muc ab ea John Sheáin Dharach Seoige (nó "John Joyce"). Bhí sé ina chónaí ar an gCladach Ó Dheas ar feadh a shaoil lena dheirfiúr Meaig agus lena dheartháir Cóilín (an bheirt acu ina ndamhsóirí cumasacha), seachas tréimhe a chaith sé i Sasana “ar an mbeet” i 1950. Níor bhain John cáil amach as a chuid ceoil go dtí gur ghlac sé páirt sa chomórtas sean-nóis ag an Oireachtas in Inis i 1990.
Fuair John go leor amhrán óna mháthair Nóra Ní Niadh as an Turlach, bean a bhuaigh duais damhsa i gCarna nuair a bhí sí óg. Tá na hiar-oifigigh Craoibhe seo imithe ar shlí na fírinne: Hughie Mc Govern, Frank Sweeney, Paddy Tunney, Nuala ODonnell (nee Mc Gill), Eileen Mc Govern agus Marjorie Mc Daid. Tá Bernadette Watson linn go fóill agus chaith sí seal fada mar oifigeach craoibhe. Beo! - M.Sc san Aistriúchán tosaithe i gConamara
Le cúig bliana anuas tá Europus Teoranta, atá lonnaithe i gConamara, ag cur oiliúint san aistriúchán ar fáil, mar aon le seirbhísí aistriúcháin agus comhairleoireachta teanga a thairiscint. Bunaíodh Europus i 1996 agus cuireann an comhlacht seirbhísí comhairleoireachta teanga ar fáil do TG4 chomh maith le seirbhísí aistriúcháin do na Ranna Rialtais ar fad agus do chomhlachtaí poiblí eile. Tá trí dhuine dhéag fostaithe ag Europus faoi láthair.
Ón tús bhí suim ag Europus san oiliúint le haistritheoirí a chur ar fáil don chomhlacht féin agus le teacht Acht na dTeangacha Oifigiúla agus Stádas na Gaeilge san Eoraip tá éileamh mór anois ar dhaoine atá oilte i ngnéithe éagsúla den teanga, go háirithe an t-aistriúchán. Beidh an tAontas Eorpach ag lorg breis aistritheoirí tar éis 2007, chomh maith le hinstitiúidí poiblí agus ranna stáit anseo in Éirinn.
Roinnt blianta ó shin, thosaigh Europus cúrsa aistriúcháin ag leibhéal Teastais agus Dioplóma Iarchéime i gcomhar le hInstitiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo (ITGME). Is í Comhairle na nDámhachtainí Ardoideachais agus Oiliúna, nó HETAC, a dhéanann faomhadh ar dhámhachtainí ITGME agus, ar ndóigh, tugtar lánaird ar cheanglais Fhorógra Bologna chun na dámhachtainí ar fad a bhronntar bheith ag teacht leis na caighdeáin Eorpacha.
Ón tús bhí éileamh mór ar na cúrsaí aistriúcháin. Ní thógtar ach cúig dhuine dhéag ar an gcúrsa le bheith in ann cúram pearsanta a dhéanamh de gach mac léinn. I gCarna a reáchtáiltear é agus faigheann na mic léinn liúntas ó Údarás na Gaeltachta. Ní bhíonn aon táille le híoc acu. Daoine a bhfuil céim acu agus daoine fásta a léiríonn oilteacht i nGaeilge agus i mBéarla a ligtear isteach ar an gcúrsa a sheasann 24 seachtain. Bíonn teagasc ar siúl ar feadh trí uair an chloig ar maidin agus taithí phraiticiúil le comhlacht nó eagraíocht san iarnóin.
Cúrsa é atá dírithe ar aistritheoirí gairmiúla a chur ar fáil a bhíonn in ann feidhmiú go hoilte sa ghnó. Tá modúil sa chúrsa a dhíríonn ar theanga do thionscal na craoltóireachta idir chraoladh, fhotheidealóireacht agus nuacht. Déantar modúl faoi leith dírithe ar úsáid theicneolaíocht an eolais agus na saoráidí teicneolaíochta atá ar fáil chun cuidiú le ceird an aistriúcháin.
Tá ardphostanna i Ranna Rialtais, comhlachtaí poiblí agus eagraíochtaí faighte ag daoine a bhain cáilíochtaí an chúrsa amach. Tá cuid eile acu ag dul don aistriúchán as a gconlán féin.
De bharr chomh maith agus a bhí ag éirí leis an gcúrsa agus an oiliúint ghairmiúil a bhí mic léinn a fháil, socraíodh gur mhithid Céim M.Sc a thionscnamh. Is í an chéim Máistreacht san Eolaíocht an cháilíocht a aithnítear ar fud an domhain in aon réimse tionscail mar an chéim a nascann oiliúint ghairmiúil agus teoiric acadúil. Seo í an chéad chéim MSc. san Aistriúchán in Éirinn.
Beidh ar mhic léinn ardmharcanna a fháil sa Dioplóma Iarchéime sular féidir leo dul ar aghaidh chuig an gCéim MSc., a leanfaidh ar aghaidh nuair a bheidh an cúrsa Teastais/Dioplóma thart.
Is é an dáta deiridh a nglacfar le hiarrtais ná 16 Meán Fómhair 2005.
Más spéis leat cur isteach ar an Teastas/Dioplóma/MSc, cuir do CV chuig:
Europus Teoranta, An Cheathrú Rua, Contae na Gaillimhe Eolas breise: (091) 572082; europus@indigo.ie; www.europus.ie
Is as Conamara ó dhúchas í Áine Ní Chonghaile. I Rannóg an Aistriúcháin i mBaile Átha Cliath a fuair sí féin a cuid oiliúna. Written by sean mac corraidh on May 24, 2021 . Posted in NÓS, Saol.
Seo thíos an óráid a thug an Dr. Seán Mac Corraidh ag tórramh an Ghaeil aitheanta, Albert Fry, an 10 Bealtaine i dTeach Pobail Naomh Muire, Béal Feirste
A chairde, is mór an onóir domsa labhairt anseo inniu thar ceann mo chuid daoine féin, lucht na Gaeilge anseo i mBéal Feirste, ag Aifreann na Marbh i dTeach Pobail Naomh Muire, Béal Feirste agus muid ag guí suaimhneas síoraí d'anam uasal Albert Fry. Tá Trína, iníon dearthár le hAlbert linn inniu agus tá a dheartháir Jimmy agus muintir Albert san Astráil Mhór inár smaointe fosta.
Deireadh gach sláinte osna, a dúirt an duine aosta. Ní sheachnóidh aon duine againn an bás. Is beag an rud is buaine ná an duine. Shíl muid nach raibh a fhios ag an bhás cá raibh Albert nó chuir sé cluain air go dtí gur sciob aicíd sna scamhóga uainn sa deireadh é.
Bhí na ceithre scór bliata slánaithe ag Albert, agus idir a theacht agus a imeacht, bhí sé fial, flaithiúil, fairsing, gaisciúil, uasal, cróga, neamhleithleasach i ngach gníomh dá ndearna sé. Bhí sé le maíomh aige gur i gceantar North Queen Street i dtuaisceart na cathrach seo a rugadh is a tógadh é faoi chúram agus le haire Sadie, a mháthair dhílis. Tá sise inár smaointe inniu chomh maith. Chaith sé seal ama ar Choláiste Mhaolaodhóg agus sa deireadh is le hinnealtóireacht struchtúr a chuaigh sé. Bhíodh sé ag magadh orainne, arbh éigean dúinn céim ollscoile a ghnóthú le post a aimsiú. Rinneadh innealtóir d'Albert gan dul de chóir ollscoile. Chan é amháin gur innealtóir a bhí ann ach déarfadh na hinnealtóirí iad féin go raibh sé ar an chuid ab fhearr acu fosta.
Bhí sé tapa sa chaint agus géarintinneach ach bhí sé umhal sna cnámha agus lúfar sna géaga chomh maith. D'imir sé peil le foireann sinsir Chumann an Phiarsaigh gur bhain craobhacha contae i gcuideachta dlúthchairde, Máirtín Mac Grianna, Seoirse Mac an Iolair agus muintir Uí Eadhra ina measc. Is le bród a d'imir sé le foireann an chontae agus d'imir sé corrchluiche thall is abhus le foireann Rann na Feirste faoin ainm Niall Ó Dónaill. Bhí dáimh riamh aige le bunadh Rann na Feirste. Nach air a bheadh an lúcháir inné i ndiaidh foireann iomána Chontae Aontroma an bhuaidh a fháil ar fhoireann an Chláir sa tsraith náisiúnta?
Ní féidir ainm Chumann Chluain Ard a lua gan ainm Albert Fry a lua fosta. Mar a dúirt Séamus Mac Seáin, nuair a d'imigh na lánúineacha óga le dul i gceann an tsaoil agus le Pobal Feirste ar Bhóthar Seoighe a fhorbairt, fágadh Albert sa chumann leis an áit a choinneáil ag gabháil. Rud a rinne sé le dícheall agus le dúthracht, le croí agus le haigneadh fríd bhlianta duibheagánacha dorcha sna seachtóidí, sna hochtóidí, sna nóchaidí go dtí le blianta beaga anuas. Ná déanaimis dearmad ach oiread de na hoícheanta ceoil a d'eagraigh sé ná de na drámaí a léirigh sé le fonn agus le faobhar.
Is liosta le háireamh é an méid daoine ó gach uile aicme, gach uile chreideamh, agus ó gach uile dhearcadh polaitíochta ar chuir Albert ar a gcumas, fá chroí mhór mhaith, bun-Ghaeilge a labhairt nó ar chuir sé barr maise, snas agus blas ar an méid di a bhí acu cheana féin. Tá na daoine sin uilig faoi chomaoin aige agus thar a gceann, bheirim buíochas inniu as sin a dhéanamh. Beidh an íomhá seo in intinn gach aon duine sa láthair anseo inniu a chleacht an Cumann: Albert ina shuí ar a stól ard, a dhúidín ina bhéal agus a leithchinn Paddys nó Powers ina dhorn, é ag inse scéil a bhí inste aige míle uair roimhe sin ach níor thuirigh duine ar bith de nó ní raibh a gcluasa bodhraithe aige in am ar bith ar an ábhar gur raconteur den chéad scoth a bhí in Albert.
D'insíodh sé scéal beag go raibh sé féin agus a mhadadh a bhí ar téad aige ag siúl fá Bhóthar Bhaile Andarsan. Labhair sé leis an mhadadh ag iarraidh air luí síos. 'Luigh,' a deirim. 'Luigh síos bomaite.' Bhí gasúr óg ag éisteacht leis seo uilig agus ar seisean, 'Here, mister, does your dog speak Irish?' Bhí Dick and Dora, Nip and Fluff againn sna leabhair léitheoireachta ar an scoil ach sa bhunrang ag Albert bhí Seán agus Nóra, Bran agus Sceolán againn. Bhí teanga na Gaeilge i dtús, i lár agus i ndeireadh shaol Albert. Bhí sé den bharúil go bhféadfadh daoine tarrtháil a thabhairt orthu féin agus iad féin a shábháil ach eolas a chur uirthi. Sna 1970idí agus sna 1980idí, thacaigh sé go gairmiúil le soláthar an oideachais Gaeilge ar Bhóthar Seoighe agus le forbairt scoileanna eile in áiteanna eile ina dhiaidh sin, ó thaobh an chóirithe agus buanstruchtúir de.
Ní raibh a dhath ab fhearr leis ná oíche fhada airneáil a chaitheamh i measc mhuintir Rann na Feirste. Níor choinnigh sé seo aige féin, mar sin féin. Chuir sé daoine breátha in aithne dúinne, an mhuintir óga, mar a deireadh sé. Labhair muid le Seán Bán, le John Ghráinne agus le Neidí Frainc, le Hughie Phadaí Hiúdaí, le Frainc Sheáin agus le Sarah Sheáin, le Mary agus Fanny Dónaí, le Mary Rua agus le Bella Dhonnchaidh Frainc Bhig. Go ndéana Dia a mhaith orthu uilig. Chuireadh siad ceist, 'Nárbh fhearr leis na daoine óga sin dul síos go Gaoth Dobhair chuig an dioscó?' Bheireadh sé féin freagar ar an cheist ar ár son. 'Ó, a Mhary, an ag magadh atá tú? Níorbh fhearr. B'fhearr i bhfad leo suí anseo a éisteacht leatsa.'
Is i gcuideachta Albert a chuir mise aithne ar Dhonnchadh Eddie agus ar Stephen Anne fosta. Chuaigh Albert ina measc agus d'fhoghlaim sé na seanamhráin agus na hamhráin a chum Clann Fheidhlimidh Dhónaill Phroinsiais Mhic Grianna. Dúirt sé na hamhráin ar na cláir theilifíse a láithrigh sé ar RTÉ, 'Isteach Leat' agus 'Meitheal'. D'eisigh Gael Linn fadcheirníní agus dlúthdhioscaí agus bhunaigh sé a chomhlucht féin Torcheirnín, agus thaifead leithéidí an fhadcheirnín Thiar i dTír Chonaill. D'admhódh amhránaithe a bíos ag ceol Gaeilge inniu gur réitigh agus gur threabh Albert an bealach daofa, go dtug sé misneach agus uchtach daofa le haithris a dhéanamh air féin. Chum sé amhráin fosta. Ghoill sé go mór air agus chuaigh sé fána chroí dó gurbh éigean do bhunadh na Gaeltachta imeacht leo i mbéal a gcinn go hAlbain a chuartú oibre:
Siúlaim Peebles is na Highlands.
Slingeálaim piocóid in Aberdeen.
Istigh fá na hoileáin chaith mé bliain ann,
ins na trenches le sioc is le síon
I Rosaibh Thír Chonaill a tharraing mé m'anáil
den chéad uair i dteach bheag ceann tuí.
Tá mo chroí ann, fásaidh féar ann
is scread an fhaoileáin mar cheolta sí.
Bhí teacht i láthair ann. Bhí sé in ann greim a choinneáil ar a stuaim agus ar a lucht éisteachta. Bhí cnámh droma ann. Bhí ciall mhór do ghreann aige agus déarfadh sé gur bhain sé sult as gach bomaite dár chaith sé ag tabhairt Gaeilge do dhaoine a thagadh isteach go Cumann Chluain Ard a lorg na teanga a bhí ag a sinsir. Bhí dúil mhillteanach aige i gcaint shaibhir mhuintir na Gaeltachta. Cé nach ón chliabhán a bhí an teanga leis, shílfeá ón eolas a bhí aige ar chórsa fuaimeanna na Gaeilge go raibh sí leis as broinn. Os a choinne sin, tá rud amháin cinnte, go raibh an Ghaeilge leis ina chroí, ina anam agus ina intinn gach bomaite dá shaol go lá a bháis.
Mar a dúirt mé, tá muid féin anseo i mBéal Feirste croíbhriste agus muid i ndiaidh Albert a fhaire agus anois réidh lena thórramh ar ball. Dhéanfainn amach go bhfuil go leor daoine fríd an tír, Gaeilgeoirí go háirid a bhfuil a gcroí trom inniu, ó pharóiste Ghaoth Dobhair, ó na Rosaibh agus ó Chloch Cheannfhaola go Cathair Dhoire ó thuaidh, ón Cheathrú Rua go hIndreabhán agus soir go Cathair na Gaillimhe, ó Rath Cairn agus ó Bhaile Ghib na Mí, an áit ar cheol Albert nuair a osclaíodh an halla pobail ann sna seachtóidí, go Cathair Bhaile Átha Cliath is go Caiseal Mumhan 'gan de leaba fúinn ach an clár bog déil', áit a raibh muid ar cuairt i bhfad siar ag Pádraig Ó Mathúna, seodóir, agus cara mór le hAlbert, ó Dhún Caoin go Cúil Aodha go Cathair Chorcaí, áit ar cheol an bheirt againn le chéile in oifigí Chonradh na Gaeilge, is go Rinn Ua gCuanach Phort Láirge. Tá daoine sna háiteanna sin agus in áiteanna eile buartha ina dhiaidh inniu.
Ár mbeannacht leis na seanlaetha agus leis na hoícheanta breátha ceoil a chaith muid i gcuideachta Albert. Is é Dia a sheol inár mbealach é agus go gcúití Sé a shaothar leis. Scairt Sé chuige féin é cúpla lá ó shin. Go dtuga Sé a chuid den ghlóir agus foscadh agus dídean na bhFlaitheas dó. Go ndéana Sé a mhaith air agus go dtuga sé solas na glóire dá anam uasal. Beannacht leat, a Albert, a chomrádaí, go dtí go gcasfar ar a chéile arís muid ar an tsaol úd eile. DEAKIN, Séamas (1874–1952) | ainm.ie
dáta breithe 19 Meitheamh 1874
dáta báis 10 Nollaig 1952
áit bhreithe Bóthar Richmond, Baile Átha Cliath
áit bháis Drom Collachair, Co. Luimnigh
áit adhlactha Drom Collachair, Co. Luimnigh
slí bheatha poitigéir
Mary Anne Fate [tuismitheoir]
Katherine Eileen [páiste]
Ag 'Mount Auburn', Bóthar Richmond, Baile Átha Cliath, a rugadh é (James Aubrey) 19 Meitheamh 1874. B'as Birmingham dá athair James, taistealaí tráchtála, agus b'fhéidir gurbh as Droichead na Banna dá mháthair, Mary Anne Fate. Bhí a athair i 'Mount Auburn' go fóill i 1901 agus 1911 agus bhí na tuairiscí seo ar an teaghlach sna daonáirimh: 1901: James Deakin (61), taistealaí a rugadh i Sasana; a bhean Mary Anne a rugadh i gContae an Dúin; a bheirt mhac Howard agus Percy; a chúigear iníonacha; deartháir a chéile John Fate, státseirbhíseach in Ardoifig an Phoist. 1911: James Deakin (71), baintreach, gníomhaire ar scor; mac amháin, beirt iníonacha agus deartháir a chéile.
Phós sé Catherine Robertson MacLachlan ó Dhún Éideann 18 Meán Fómhair 1899 agus is i ngarbhchríocha na hAlban a chaith siad mí na meala. Poitigéir ba ea é faoin am seo agus bhí sé i gceannas ar shiopa Hoyt i Sráid Uí Chonaill. D'oscail sé siopa dá chuid féin i mBaile Phib i 1909 agus taispeánann Daonáireamh 1911 go raibh cónaí air ag 37 Ardán Thuamhan sa Chuarbhóthar Thuaidh, go raibh Gaeilge aige agus gur rugadh triúr leanaí don lánúin agus gur mhair siad. Níor saolaíodh aon leanbh eile dó ina dhiaidh sin. Bhí cúntóir poitigéara sa teach agus bhí Gaeilge aici. Chuaigh sé i bpáirtíocht lena dheartháir i 1925. D'fhág sé Baile Átha Cliath i 1946 agus chuaigh chun cónaithe i nDrom Collachair. D'éag sé ann 10 Nollaig 1952 agus is ann a cuireadh é.
Dhéanadh sé freastal ar rang Shinéad de Valera san Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge. Faoi 1901 bhí sé ina bhall de Chraobh Dhroim Conrach (liosta Chiste na Teanga inAn Claidheamh Soluis 11 Eanáir 1902). Bhí sé ina bhall cheana féin de Bhráithreachas na Poblachta agus, ó ba é an Protastúnach Gaelach ba thúisce a casadh ar Sheán O'Casey é, b'fhéidir gurbh é a thug Seán isteach sa Bhráithreachas. Tuairim 1907 freisin bhí sé ina bhall de choiste dháréag a bhí ag iarraidh soiscéal an Ghaelachais a leathnú i measc Phrotastúnaigh na príomhchathrach. Tá scéal na hiarrachta sin inste ag Risteárd Giltrap in An Ghaeilge in Eaglais na hÉireann, 1990. I gceann tamaill ní raibh fágtha den dáréag ach Séamas, Seoirse Ó hEireamhóin, an Cathasach agus Earnán de Blaghd. Thar ceann Bhráithreachas na Poblachta bhí sé ina bhall den choiste a sheol cuirí amach chun an chruinnithe sa Rotunda 25 Samhain 1913 ag ar bunaíodh na hÓglaigh go poiblí. Bhí sé ina uachtarán ar an mBráithreachas díreach roimh an gCéad Chogadh Mór. Ní bhíonn aon trácht air ina dhiaidh sin i gcúrsaí na Gaeilge ná go deimhin i gcúrsaí an Bhráithreachais. Shíl a iníon Katherine Eileen, i gcomhrá le húdair an chuntais seo ar 27 Aibreán 1996, gur de bharr go raibh an Conradh éirithe an-pholaitiúil a d'éirigh sé as ballraíocht tuairim 1914. Ní sásúil an míniú é sin, ag cuimhneamh dúinn gurbh é an Bráithreachas ba mhó faoi deara an pholaitíocht sin. Ní léir ach an oiread cén fáth ar fhág sé an Bráithreachas. Bhí an tuairisc seo air in Irish Chemist and Druggist, Feabhra 1953: 'Mr Deakin,who qualified in 1896, was one of the oldest licentiates on the register of the Pharmaceutical Society of Ireland. Prior to his return to Limerick where one of his daughters, also a chemist, carried on a business, the late Mr Deakin was for many years in business in Capel St, Dublin. Here he carried on a considerable pharmaceutical business under the name of Hanson, Deakin & Co'. B'fhéidir gurbh in í an ghearrthóg a cuireadh chuig Seán O'Casey agus a bhfuil tagairt di ina chuid litreacha. Tá cuntas fada ag Pádraig Ó Macháin air in Decies 53, 1997 (‘Patrick Carmody, Irish Scholar’). Ag tagairt do dhaoine atá ligthe i ndearmad deir seisean: ‘Though minor figures in the eyes of many, to them and to others like them, is owed the survival of much of what is distinctive in the native culture of Co. Waterford.’ I gcás Uí Chearmada tá sin léirithe aige le cur síos ar: a chaidreamh le Seán Pléimeann, Muiris Ó Faoláin, Riobard Bheldon agus a theagmhálacha le Micheál Ó Foghludha [B2; 105], Domhnall Ó Fearchair, Pádraig Mac Piarais, Dubhghlas de hÍde; a mhéid a rinne sé chun dánta Bheldon a bhailiú agus a fhoilsiú; na hamhráin agus na lámhscríbhinní a bhailigh sé; a obair mar scríobhaí agus a bhfuil foilsithe aige in Irisleabhar na Gaedhilge. Thug Gráinne faoi shraith eile cheoil den chineál chéanna anuraidh a dhírigh ar amhránaithe Bhéal Feirste agus ar an stór amhrán a bhaineann leis an chathair cois cuain. MAC GIOLLA COINNIGH, Brian (c.1582–c.1662) | ainm.ie
dáta breithe c.1582
dáta báis c.1662
Chuir Pádraig Ó Súilleabháin eagar ar Rialachas San Froinsias, 1953 agus thug eolas ar a bheatha. Istigh sa leabhar sin tá 'Riaghal Threas Uird S. Froinsias, dá ngoirthear Ord na hAithrighe', leagan Gaeilge a rinne Brian Mac Giolla Coinnigh den bhuntéacs Laidine. Deir Ó Súilleabháin gurb i saothar Lúcas Wadding amháin atá eolas faoi Mhac Giolla Coinnigh. Bhí éiginnteacht ann i dtaobh a shloinne Béarla ach deir Ó Súilleabháin go bhfuil 'Bernard Conny' againn óna láimh féin. I gCúige Chonnacht a rugadh é, i gContae Liatroma, b'fhéidir, mar a bhfaightear an sloinne sin go fóill.
Bhí sé ina mhac léinn i Lováin i 1621 agus oirníodh é 19 Feabhra 1622. Is cosúil go raibh sé ina mhac léinn sa Spáinn roimh dhul go Lováin dó. Faoi 1623 bhí sé ina shéiplíneach ar dhíorma an Chaiptín Somhairle Mac Domhnaill san Isiltír. Bhí sé sa Róimh i 1626: tá a ainm agus an dáta 19 Feabhra 1626 ar lss i gColáiste San Isadóir. D'fhill sé ar Éirinn i mí Dheireadh Fómhair 1627 agus ag caibidil na mbráthar i Luimneach tugadh cead dó faoistin a éisteacht agus seanmóirí a thabhairt. Faoi 1637 bhí sé ina ghairdian ar an gcoinbhint i nGaillimh. Toghadh é an bhliain dár gcionn ina fhiosróir ginearálta ag an ord in Éirinn. Bhí sé i gceannas ar an geaibidil a tionóladh i gCuinche an bhliain sin agus ceapadh é ina ghairdian ar Lováin. Nuair a bhí tacaíocht airgid á lorg ag Lováin ó uaisle na hÉireann chun beathai na naomh a fhoilsiú bhí a ainm ar an gcéad cheann san iarratas. Bhí sé ansin go Lúnasa 1641 agus is i rith na tréimhse sin a foilsíodh Riaghuil threas uird S. Froinsias da ngoirthear ord na haithrighe. Ar na cur a nosa a ngáoidhilg le bráthair áiridhe dord an náomhathar chéudna Fr. B.C [Bernardus Connius]. Ar na cur i gcló maille le hughdardhás agcoláisde S. Antoin, 1641. Níorbh eol don Súilleabhánach ach dhá chóip a bheith ar marthain, ceann in Cambridge agus an ceann eile i Leabharlann na Breataine.
I Lúnasa 1644 ceapadh é ina phroibhinsial ar an ord, post a bhí aige go Meán Fómhair 1647. Tréimhse an-chorraithe ba ea í agus an tír agus an tOrd araon lán d'easaontas agus de chointinn timpeall ar Rinnucinni agus ar Mharcas Urmhumhan. Deir Ó Suilleabháin gur cáineadh Mac Giolla Coinnigh go binbeach faoi gur 'cheangail sé de bhráithre choinbhintí Chúige Laighean móid dílseachta don Ardchomhairle a ghlacadh'. Deir sé freisin go raibh sé ar 'liosta dubh' an Mharcais. 'Cuireadh síos dó go raibh sé ar dhuine de sheachtar sagart d'Ord S. Froinsias a ba mhó a bhí ag cothú ceannairce, gur chuir sé a ainm, nuair a bhí sé i nGaillimh, leis "an bhfógra fuilteach", agus gur cháin sé go scannalach an Ardchomhairle agus a lucht leanúna ina chuid scanmóirí, agus ar mbeith i Luimneach dó, go raibh sé páirteach in uisce fá thalamh in aghaidh an rí, mar shúil is go mbainfi an choróin de.'
Tá fianaise ann go raibh sé ar a choimeád i sléibhte Chúige Uladh i 1656. Tá a ainm ar liosta na ndaoine a cuireadh i ngéibheann in Inis Bó Finne in 1657. Tar éis dó na cuntais agus na dátaí éagsúla atá luaite lena bhás a phlé is é 1662 a roghnaíonn Ó Súilleabháin mar dháta. Tá an tagairt seo ag Cainneach Ó Maonaigh dó in Seanchas Ardmhacha, 1957 ('Father Francis Magruairk, O.F.M.'): 'The provincial of the period was Father Brian Conny, known... to students of Irish church history as one of those whose names figure in the list of Irish martyrs whose cause is still under consideration in Rome.'
Maidir le Riaghuil threas uird S. Froinsias deir Ó Súilleabháin: 'Mar scríbhneoir Gaeilge is beag nach bhfuil Mac Giolla Coinnigh i ndon dul chun céimíochta le duine ar bith de na bráithre a rinne saothar liteartha ina dteangaidh dhúchais sa 17ú céad.' Is é a bhreithiúnas go bhfuil an t-agallamh sa leabhar aige, a scríobh sé 'dochum dearbhráthar agus agus seathrach Threas Uird S. Froinséis', níos deise slachtmhaire ó thaobh na cainte de ná aon cheann de Seanmóirí Muighe Nuadhud. Iarradh ar na healaíontóirí saothar nua a chruthú faoin téama Deasghnátha an Chroí, agus béim le cur ar an gceangal atá idir na healaíona agus cúrsa sóisialta agus na hábhair atá thart timpeall orthu i bpobal Gaeltachta Chois Fharraige. Beidh an té a cheapfar ag cuidiú le líon na gcainteoirí gníomhacha laethúla a neartú agus a bhuanú i gceann de na ceantair Ghaeltachta is láidre sa tír
Dé Céadaoin, Meitheamh 10 2020 ag 5:00 am
Tá Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga CTR sa tóir ar fhostaí breise.
Foilsíodh Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 faoi Nollaig 2010 agus ag éirí as sin roinneadh na ceantair Ghaeltachta in 27 Limistéar Pleanála Teanga (LPT) de thoradh Acht na Gaeltachta 2012. Tá an rialtas anois ag cur muinín sna pobail féin tabhairt faoin nGaeilge a bhuanú ar an mbealach a thuigeann an pobal sin is feiliúnaí dá gcuid ceantar féin.
Síneann LPT Chois Fharraige ó Ros a' Mhíl go dtí na Forbacha agus is ar Fhóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga CTR a bronnadh an conradh le Plean Teanga an cheantair seo a réiteach agus a chur i bhfeidhm (www.coisfharraige.ie).
Líon na gcainteoirí gníomhacha laethúla a neartú agus a bhuanú sa limistéir ar fad é croí an phlean.
Tá neart bearta ilchineálacha ag díriú ar réimsí an tsaoil sa teaghlach, sa bpobal, san oideachas, sa saol sóisialta, sa gcaitheamh aimsire agus i gcúrsaí gnó leagtha amach sa bplean seacht mbliana atá aontaithe idir an Fóram agus Údarás na Gaeltachta. Tá buiséad €150,000 sa mbliain ag an bhFóram lena chur i bhfeidhm agus cead beirt a fhostú as an maoiniú sin. Thosaigh Katie Ní Loingsigh ar a cuid cúraimí mar Oifigeach Pleanála Teanga i dtús mhí Márta agus tá Oifigeach Cúnta le cúram i leith i réimse na hóige le ceapadh anois.
Aithníonn an Fóram go bhfuil bearnaí móra sa soláthar a déantar ar óige Chois Fharraige, in imeachtaí sóisialta go háirid.
Beidh an té a cheapfar ag tacú le bearta agus le himeachtaí óige ón gcliabhán go hollscoil. Beidh sé nó sí obair i bpáirt le grúpaí atá gníomhach cheana féin agus ag spreagadh grúpaí nua a bhfuil éileamh orthu. Achoimre ar agallamh a thug Éamonn Ó Cuív T.D. do Dhonncha Ó hÉallaithe, tús Meán Fómhair. Labhraíonn sé faoi na cúraimí atá air mar Aire Stáit sa Roinn Ealaíon. Oidhreacht, Gaeltacht agus Oileáin; faoin méid atá leagtha amach aige le déanamh faoi stádas na Gaeilge; faoi theorannacha na Gaeltachta; faoi mhíchothromaíocht forbartha i gConamara; faoin mbealach a bhfuil RnG agus RnaG ag cliseadh ar phobail na Gaeltachta agus faoi roinnt nithe eile.
Donncha: Cén freagracht go díreach a bheas ort, mar Aire Stáit sa Roinn Ealaín, Oidhreacht, Gaeltacht agus Oileáin.
Éamonn: Bhuel is dócha gurb é an bealach is simplí lena chur ná go mbeidh na freagraíochtaí ar fad orm a bhíodh ar Aire na Gaeltachta cheana, sé sin maidir le cúrsaí na Gaeilge agus cúrsaí na Gaeltachta. Beidh freagracht orm freisin i dtaobh na n-oileán, nach oileáin Gaeltachta iad. I gcás Árainn, bheidh freagracht orm i leith farantóireachta, rud nach mbíodh faoi Roinn na Gaeltachta. Thairis sin beidh baint agam le cúrsa craolacháin Gaeilge, sé sin TnaG agus RnaG, agus freisin beidh mé ag comhoibriú le mo chol ceathrar maidir le cúrsaí na gceantracha oidhreachta agus caomhnaithe.
Donncha: Bhí tú an-ghéar ar an rialtas deireannach mar gheall ar an mbealach a raibh an Ghaeltacht báite taobh istigh de Roinn mhór nua agus go mba chóir go mbeadh Roinn na Gaeltachta mar Roinn aisti féin. An mar sin a bheas?
Éamonn: Bhuel, ní mar sin go baileach a bheas. Beidh an Roinn Ealaín, Oidhreacht, Gaeltacht agus Oileáin ann, agus níl sé mar a dúirt muid a bheadh sé roimh an toghchán.
Donncha: Cén fáth?
Éamonn: Bhuel, sin cinneadh a rinne an Taoiseach. É sin ráite, is dócha go bhfuil sé thar a bheith soiléir go bhfuil freagreachtaí faoi leith an-chinnte leagtha ormsa i dtaobh na Gaeltachta 's i dtaobh na Gaeilge...Bhíodh mise thar a bheith casaoideach agus b'fhacthas dom go raibh an ghné Ghaeltachta agus an ghné Ghaeilge ag lagú ó thaobh cúrsaí airgid agus ó thaobh stádais de agus nach raibh sé le feiceáil ag an bpobal mar aonad faoi leith taobh istigh den Roinn. Tá i gceist agam go mbeidh sé fíor-shoiléir cá bhfuil an chuid den Roinn atá ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge agus atá bainteach leis an nGaeilge, agus cá seasann sé ar ceisteanna áirithe.
Donncha: Céard a chiallaíonn an Ghaeltacht dhuitse?
Éamonn: Ciallaíonn an Ghaeltacht domsa na ceantracha sin go mbíonn na cruinnithe pobail i nGaeilge - cruinnithe mar shampla, faoi scoileanna, faoi bhóithre agus i gcás na polaitíochta, cruinnithe cumann. Sé sin ceantracha gurb í an gnáth-theanga do chuid mhór den phobal, an Ghaeilge.
Anois ar an imeall, ar ndóigh, tuigeann muid go bhfuil meath an-mhór tagtha ar an stáid sin. Ainneoin nach bhfuil an meath sin chomh mór ó 1926 is a bhíonn daoine á rá, scaití. Ach sin ceist go gcaithfidh mise díriú air mar aire, sé sin teorann na Gaeltachta.
Donncha: An gcreideann tú go mba chóir go mbeadh cuid de Chathair na Gaillimhe sa nGaeltacht, mar atá?
Éamonn: Beidh an cheist sin dhá phlé agus ní dhéanfar an cheist a sheachaint. Tá roinnt áirthid smaointe i mo chloigeann agam. Tá mé plé na gceisteanna sin leis an Stát Sheirbhís faoi láthair na huaire. Mar is eol duit, bhí roinnt oibre déanta ag an iar aire (Michael D. Higgins T.D.) ar an gceist seo. Mar shampla, bhí tairiscintí lorgaithe aige maidir le staidéar a dhéanamh ar theorannacha na Gaeltachta. Tá an scéal sin ar fad á bhreithniú agus is féidir leat a bheith cinnte go mbeidh rud éigin dearfach á dhéanamh i dtaobh na ceiste.
An rud a bheidh le déanamh ná déanamh cinnte dhó go bhfreastalaíonn an staid a bheidh ann ar an bhfírinne mar atá sé, agus ar an dtaobh eile den scéal, nach gcuirfidh sé Gaeilgeoirí díograiseacha faoi mhíbhuntáiste agus go mbeidh muid fírinneach - sé sin nach cur i gcéill a bheidh ann.
Donncha: Céard é an difríocht idir Tír Oileáin i gcathair na Gaillimhe agus Tamhlacht i mBaile Átha Cliath?
Éamonn: An cheist atá ann ar bhealach ná céard í an difríocht b'fhéidir, idir Cathair na Gaillimhe thrí chéile agus cathair Bhaile Átha Cliath, agus an rud amháin a chreidim faoi chathair na Gaillimhe ....
Donncha: Tá tú ag rá go mba cheart stádas teanga faoi leith a thabhairt do chathair na Gaillimhe?
Eamonn: Is rud é sin atá luaite agam go minic cheana. Mar chathair, sí an chathair is gaire do phríomh cheantar Gaeltachta. Tá an t-uafás daoine de bhunú na Gaeltachta ina gconaí sa gcathair anseo. Tá rud eile go gcaithfidh muid díriú air i dtaobh na cathrach seo; sé sin siopaí, bancanna, seirbhisí rialtais, oifigí rialtais, comhairle contae srl. Tá gá go mbeidh freastal le fáil iontu siúd trí mheán na Gaeilge. Mar sin caithfidh muid féachaint cén chaoi gur féidir leis an gcathair seo freastal go cóir agus go féaráilte ar an nGaeltacht. Mar sin is dóigh liomsa go gcaithfidh muid breathnú, ní ar cheantar amháin sa gcathair thar aon cheantar eile sa gcathair, ach sílim féin go gcaithfidh muid breathnú ar an gcathair seo mar áit speisialta.
Donncha: An mbeidh vóta ag na daoine abair i dTír Oileán, Seacrest, Cnoc na Cathrach sa chéad toghchán eile do Údarás na Gaeltachta i 1999.
Éamonn: Beidh mé ag breathnú Acht an Údaráis agus sílim go bhfuil ceist le freagairt mar go bhféadfadh sé tarlú go mór mhór sa gcéad toghcháin Údaráis eile go mbeadh níos mó vótaí mar shampla ag vótáilithe Chathair na Gaillimhe thar mar a bheadh ag pobal Gaeilge Chonamara. Is dóigh liomsa go gcaithfear díriú ar an gceist sin agus beidh an cheist sin dhá scrúdú sa scrúdú bheas ar bun.
Cearta Teanga sa Ghaeltacht
Donncha: Nach é firinne an scéil, th'éis go bhfuil go leor eagraíochtaí éagsula ag plé le ceist na Gaeilge, go bhfuil daoine sa nGaeltacht fágtha, gan chomhairle ná cúnamh ná cearta, agus iad ag iarraidh déileáil le fadhbanna teangan sa phobal. An ndéanfaidh tusa rud éigin faoi sin?
Éamonn: Tá i gceist é a dhéanamh tríd an Roinn. Tá i gceist againn na cearta sibhialta a thabhairt do lucht leanúna na Gaeilge sa tír seo - sa Ghaeltacht agus taobh amuigh den Ghaeltacht.
Donncha: An bhfuil sé i gceist idirdhealú a dhéanamh idir na cearta teanga taobh istigh den Ghaeltacht agus na cearta teanga i dTallaght agus Ballyfermot.
Éamonn: Caithfear idirdhealú phraicticiúil a dhéanamh ...
Donncha: An mbeidh sé san Acht Teanga?
Éamonn: Caithfidh sé bheith san Acht. Tá muid ag scrúdú an chaoi a bhfuil an rud le scríobh sa dlí agus tá an-spéis againn mar shampla ar an gcaoi go ndéantar déileáil le rudaí sa mBreatain Bheag mar tá idir ceantracha Breatnaise agus Béarla acu agus is dóigh liom go bhfuil an-taithí acu siúd ar an bhfadhb seo agus tá an dul chun cinn déanta acu leis…
An tAire Stáit Éamonn Ó Cuív ag tabhairt treoracha dá rúnaí, Máirín Ní Choistealbha, san oifig atá aige i nGaillimh. Is as an gCoill Rua do Mháirín.
Níl aon mhaith domsa mar Aire a bheith ag leagan síos rialacha agus ag leagan síos treoracha agus ag rith dlíthe nach bhfuil sé indéanta iad a chur i bhfeidhm....m.sh. i láthair na huaire ní bheadh sé réasúnta ní bheadh sé réalaíoch ach oiread go rithfí dlí, dá bhféadfaí dlí a fháil thríd an Oireachtas, go gcaithfeadh chuile státsheirbhíseach agus chuile sheirbhís poiblí bheith in ann an Ghaeilge a labhairt leis an bpobal agus bheith in ann freastal orthu i nGaeilge. B'fhéidir go mba cheart gur mar sin a bheadh sé ach ní amhlaidh a bheidh agus an té a rithfeadh dlí mar sin bheadh sé briste an lá dár gcionn. Ní fhéadfaí a chur i bhfeidhm agus mar sin ní bheadh aon chiall leis.
Donncha: Dúirt tú go mbeidh dualgaisí craolacháin Gaeilge fút. Tá TnaG ar an aer le beagnach bliain. An bhfuil tú sásta leis an méid atá bainte amach ag TnaG ag an bpointe seo.
Éamonn: Caithfidh mé a rá ar an gcéad dul síos nach raibh TnaG againn sa teach go dtí coicís roimh an toghchán agus ón méid dhó atá feicthe agam ó shin caithfidh mé a rá gur iontach an rud é go bhfuil sé ann. Bhí fadhbanna móra ann ag an tús maidir le cúrsaí tarchuradóireachta agus fáil na seirbhíse agus mar sin de...Tá cuid de na fadhbanna sin ann i gcónaí agus beidh an cheist sin dhá phlé.
Is dóigh liom ó thaobh daoine a mhealladh le haerógaí a fháil, deineadh an-jab nuair a cuireadh na cluichí ceannais (All lreland Gold) ar fáil. Ba íontach seiftiúil an bealach é sin le daoine a mhealladh le teacht ar an teilifís.
É sin ráite, dar liomsa go gcaithfear scrúdú a dhéanamh ar dhá rud. Ar an gcéad dul síos, caithfidh muid breathnú ar na ceantracha nach bhfuil sé acu - tá ceantracha mar sin ann i gcónaí. Freisin is dóigh liom go gcaithfidh muid breathnú ar na ceantracha a bhfuil sé le fáil ach fós féin go bhfuil roinnt mhaith den phobal nach bhfuil ag bacadh é a fháil agus sa mhullach ar sin caithfidh muid a dhul ar ais ag na comhlachtaí éagsúla M.M.D.S. agus déanamh cinnte dhó go mbeidh sé riachtanach dóibh é a iompar. Ba dearmad mór dár liomsa nach raibh iallach ar na comhlachtaí sin...Tá súil agam go mbeidh muid in ann é sin a réiteach.
An laige is mó atá ag TnaG faoi láthair agus b'fhéidir go mbaineann sé leis an leagan amach atá ar an teilifís - cláracha ceannaithe ar chonradh ar fad agus ag brath ar RTÉ le cúrsaí reatha. Creidim go bhfuil tóir sa nGaeltacht go mór mhór ar níos mó spleodair i gcúrsaí reatha, níos mó láithreachais más féidir liom é sin a rá. Ní dóigh liomsa go mba cheart cosc iomlán a chur ar TnaG cláracha a dhéanamh iad féin...Más rud é nach féidir leo tairiscintí feiliúnacha a fháil ar chúrsaí reatha - cúrsaí an phobail, cúrsaí a bhaineann le daoine go ginearálta – ní fheicim cén fáth go mbeadh cosc iomlán orthu na cláracha sin a dhéanamh iad féin.
Donncha: An bhfuil tusa sásta an cosc sin a bhaint?
Éamonn: Rud ar bith a dhéanfaidh mise i gcúrsaí craolacháin beidh mé dhá dhéanamh i gcomhairle leis an Aire...Beidh cúrsaí airgid ar ndóigh i gceist ach ní dóigh liomsa go mba cheart go mbeadh cosc ar rud ar bith a chuirfeadh feabhas ar an t-seirbhís ...
Ó thaobh lucht féachana dhe is cosúil go bhfuil ag éirí i bhfad níos fearr leis ná Radio lreland agus is mór an mhaith é sin agus níl mé dhá rá sin le droch mheas ar Radio Ireland ach le fíor mheas ar TnaG. Ach níl a fhios agam an bhfuil an tionchar aige i bpobail Ghaeltachta agus a bhí daoine ag súil leis. Creidim go gcaithfidh muid díriú ar an gceist sin...
Donncha: Tháinig athrú mór ar sceideal Raidió na Gaeltachta anuraidh. Cuireadh deireadh leis na hirischláracha Gaeltachta. An gceapann tú go mba cheart athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin?
Éamonn: Anois sílim féin go gcaithfidh muid a thuiscint go bhfuil an chontúirt ann go dtitfidh Raidió na Gaeltachta idir dhá stól, sa méid is go bhfuil iomaíocht fíor ghéar anois ón stáisiún tráchtála áitiúla ar nós Highland Radio, Galway Bay FM, Mid WestRadio...Theip glan ar Radio Ireland ach tá ag éirí thar cinn leis na stáisiúin áitiúla, go mór mhór ag an am sin den lá go bhfuil siad ag caint faoi fhadhbanna áitiúla, raiceanna áitiúla, réabadh áitiúl.
Níl aon rud mícheart leis an áitiúlachas agus mar sin beidh súil agam go mbeidh Radio na Gaeltachta sásta breathnú ar an gceist seo as an nua...Is léir óna figúirí éisteachta, ón stáisiún tráchtála go bhfuil éileamh dochreidthe sa tír seo ar nuacht áitiúil, ar raic áitiúil, ar scéalta áitiúla agus ar spóirt áitiúl agus caithfidh RnaG díriú ar sin.
An Gúm le Bogadh go Ros Muc?
Donncha: Le teacht go cúrsaí fostaíochta sa Ghaeltacht. Tá éagothromaíocht mhór idir áiteacha - go leor postanna i gCois Fharraige agus áiteacha eile fágtha ar an ngannchuid, mar shampla Rosmuc. Gheall an t-Aire a bhí romhat go ndéanfadh sé "rud mór" do Ros Muc. Bhuel ní dhearna. An bhfuil tusa sásta "rud mór" a dhéanamh do Ros Muc?
Éamonn: Ar an gcéad dul síos thiocfainn leat. Tá an t-úafás daoine as Camus, Ros Muc, as na hOileáin, Árainn, Leitir Móir, Leitir Mealláin, Tír an Fhia ag tarraing aniar is ag cur fúthu i gCois Fharraige...Mar is eol duit scríobh mise polasaí a bhí ag díriú ar an gceist seo...
Ceann de na rudaí a bheidh mé ag plé leis an Údarás - cén chaoi gur féidir linn rud éigin mór a dhéanamh do na ceantracha atá ag cailleadh daonra agus ar ndóigh beidh Ros Muc go hard ar an liosta sin. Tá an ceantar sin bánaithe. Ceantar fíor Ghaelach é; ceantar a bhfuil an pobal é féin le cúig nó sé de bhlianta anuas tar éis an-teacht aniar a dhéanamh ach teastaíonn tacaíocht stáit sa lá atá inniu ann. Ní féidir leo iad fhéin a shábháil.
Tá jabanna in áiseanna eile stáit ann a fhéadfaí a chur i gceantracha Gaeltachta. An bhfuil muid sásta mar shampla cuid den chúram leighis a thabhairt ar ais go dtí na pobail nó an bhfuil muid ag dul ag leanacht don pholasaí, na sean daoine a chur go Baile Locha Riach?
Ceist níos leithne í ná a rá leis an Údarás, tóg monarchan 'screwdriver' i Ros Muc agus sin muintir Ros Muc sásta. Má bhíonn formhór de mhuintir na Gaeltachta ag fáil oideachais 3ú leibhéal agus beidh, caithfidh muid postanna 3ú leibhéal a chur ar fáil sa nGaeltacht.
Donncha: Má tá an Gúm le dílárú is tá caint air anois le cúpla bliain, an mbeadh tusa sásta é a dílárú go Ros Muc?
Éamonn: Mar is eol dhuit thóg mise an cheist go minic sa bhfreasúra faoin nGúm agus an freagra a tugadh dhom i gcónaí ná go raibh comhráití ar bun idir an Roinn Ealaín, Cultúir agus Gaeltachta agus an Roinn Oideachais. Tá i gceist agam anois tabhairt faoin gceist sin agus fáil amach go díreach cá seasann ceist an Ghúim agus céard atá i gceist a dhéanamh leis.
Tá ceist níos leithne ann ar ndóigh ar nós go leor de na ceisteanna seo. An bhfhágfar mar chuid de roinn stáit é; an ndéanfar é a fhorbairt mar ní leor an Gúm mar atá sé faoi láthair na huaire. Ceist eile a éiríonn as sin ná soláthar téacsleabhar agus shamhlóinn mar shampla má tá muid ag breathnú ar cheist na dtéacsleabhar go bhfhéadfadh sé go mbeadh Ros Muc thar a bheith feiliúnach le bheith mar ionad na dtéacsleabhar agus leabhair Ghaeilge...Bheadh mé an-fhábharach breathnú ar institúid mar sin a thabhairt go Ros Muc.
Donncha: Má tá 4 bliana agat mar Aire Stáit na Gaeltachta, céard ar mhaith leat a bheith bainte amach agat ag deireadh do thréimhse?
Éamonn: Bhuel is dóigh liomsa ag teacht isteach sa job seo go raibh sé ráite b'féidir níos soiléire ná mar a dúradh ariamh céard a bhí i gceist a dhéanamh. Ní dóigh liomsa gur cuireadh polasaí chomh cuimsitheach Gaeilge agus Gaeltachta in aon manifesto páirtí riamh.
Séard ar mhaith liomsa go mbeadh sibh ag rá nuair a bheadh mé fágtha, go ndearna mé an méid a dúirt muid a bheadh le déanamh beag nó mór agus tuilleadh lena chois, agus go bhfeicfí gur tugadh faoin jab le fuinneamh agus le héifeacht agus gur baineadh rudaí amach ar an dtalamh.
Anois rud amháin a thuigimse mar pholaiteoir, ní fada an t-achair é 4 bliana ná 3 bliana nó cé brí cén fhad a bhíonns tú i rialtas...Más rud é go bhfuil argóintí fánacha faoi rudaí fánacha ar chuile choiscéim den bhealach, ní bhainfear tada amach. Beidh mé ag braith go mór ar dea-mhéin an phobail le gníomh a dhéanamh agus go mbeidh tacaíocht leis na cinnithe, cuid a bheas crua le tógáil.
Donncha: An mba mhian leat a bheith i do Thaoiseach amach anseo?
Éamonn: An chaoi a raibh sé liomsa ariamh agus an dearcadh atá agam faoin saol níl an fhís ag éinne againn céard atá romhainn agus ní duine mé a bhreathnaíonns amach romham ar an mbealach sin. Sé an dearcadh atá agam faoin saol, jab an-mhaith a dhéanamh san áit ina bhfuil mé. Tá mé mar Aire Stáit na Gaeltachta anois agus tá i gceist agam jab chomh maith agus is féidir liom a dhéanamh sa jab sin agus cé brí céard a thárlaíonns amach anseo sin scéal le h-aghaidh lá eile. Ach bheadh súil agam ar an gcéad dul síos go mbeadh sibh ag rá, nuair a bheadh an jab seo críochnaithe, gur jab maith a rinne mé dhó. Misneach Dublin organised a very successful public talk in Ionad an Phiarsaigh in the city centre last night to discuss our radical analysis of language revitalisation and the need for social transformation in Ireland. Is i gcomhpháirt le Foras na Gaeilge, Ollscoil Uladh, Ollscoil Mhaigh Nuad agus Ollscoil Luimnigh atá Microsoft ag obair ar an leagan Gaeilge de Windows XP agus Office 2003 a tháirgeadh. 100+ cóip d'Fhoclóir Uí Mhianáin díolta in imeacht trí lá sa Siopa Leabhar
4ú Meán Fómhair 2020
Tá breis agus 100 cóip de The Concise English-Irish Dictionary díolta ag An Siopa Leabhar ar Shráid Fhearchair ó díoladh an chéad chóip de Dé Máirt, trí lá ó shin. Dúirt bainisteoir an tsiopa, Gráinne Ní Mhuilneoir, le NÓS go bhfuil orduithe fós ag teacht isteach go tréan don mhórfhoclóir nua agus go bhfuil sí ag súil le rabharta eile orduithe sna seachtainí amach romhainn.
"Bhí a fhios againn go mbeadh tóir ar an bhfoclóir seo agus daoine ag teacht i dteagmháil linn faoi ó thús na bliana. Thuig muid an tóir i bhfírinne nuair a thosaigh muid ag glacadh le réamhorduithe! Agus an saothar chomh mór agus atá, tógann sé beagán ama agus cúram é a phacáil, tá muid ag iarraidh iad a chur amach chuig daoine a thapúla agus is féidir linn. Tá cóipeanna ar a mbealach go Meiriceá, chun na Beilge, agus chun na Fraince, an tseachtain seo," a dúirt an bainisteoir siopa le NÓS.
Féach air seo!
Thosaigh muid ag pacáil réamhorduithe inniu! Leanfaimid orainn amárach, agus amanathar…
Tá an Siopa féin ar oscailt 12.00–16.00 Dé Máirt agus Déardaoin (is féidir linn bailiúchán a shocrú lá eile freisin).
Bíodh mála maith láidir agat! #AnFoclóirNua pic.twitter.com/h0ct1KNH3M
— An Siopa Leabhar (@ansiopaleabhar) August 31, 2020
Tá go leor cóipeanna den fhoclóir díolta ag an gCeathrú Póilí freisin, an siopa leabhar atá sa gCultúrlann i mBéal Feirste, cé nach raibh uimhir chruinn ar fáil uathu agus an t-alt seo á scríobh. Díoladh dhá scór cóipeanna den fhoclóir an chéad lá i mBéal Feirste, agus éileamh seasta air ó shin.
31,000 ceannfhocal Béarla atá sa bhfoclóir, an leagan clóite den fhoclóir ar líne www.focloir.ie a bhfuil 48,000 ceannfhocal Béarla ann. Tá beagnach 2,000 leathanach sa leagan clóite agus meáchan 2.8kg ann.
Dúirt Gráinne Ní Mhuilneoir le NÓS go bhfuil sí ag súil le i bhfad níos mó orduithe sna seachtainí amach romhainn agus scoileanna ar an eolas go bhfuil an foclóir anois ar fáil.
"Tá scoileanna ag tabhairt faoi deara gur ann dó, agus orduithe eile fós le deimhniú," a dúirt sí.
Ná dearmad gur féidir cur isteach ar chomórtas NÓS cóip den fhoclóir a bhuachan. Tá sonraí an chomórtais sin san alt seo. Ó thraidisiúin shaibhre an dá thaobh den Atlantach a tháinig foinse agus ionsparáid cheol Unwanted – triúr ceoltóirí ó Shligeach a bhfuil sárthallann agus tiomantas saoil dá gcuid ceoil acu. Bheadh suim agam bheith páirteach i bhfeachtas réalaíoch mar seo a léiríonn líon na nGaeilgeoirí ar mhaith leo seirbhísí i nGaeilge a úsáid. Ní bhreithnítear ach gearáin i leith foilseacháin atá ina mbaill de Chomhairle Preasa na hÉireann (is baill den Chomhairle Preasa iad Ba i 1970 a bhunaigh Pádraig, a leathchúpla Noel agus muintir Uí Bhraonáin an grúpa ceoil iomráiteach ceannródaíoch
Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 12:43 pm
Tá an ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin as Gaoth Dobhair, a bhunaigh an grúpa ceoil iomráiteach ceannródaíoch Clannad in éineacht lena leathchúpla Noel agus muintir Uí Bhraonáin, tar éis bháis. Bhí sé 67 bliain d'aois.
Bunaíodh Clannad i dtús na seachtóidí agus thosaigh siad amach ag seinm i dTábhairne Leo, an teach tábhairne cáiliúil a bhí ag athair mhuintir Uí Bhraonáin, Leo Ó Braonáin. Uncail le muintir Uí Bhraonáin – Ciarán, Pól, Moya agus Enya ab ea Pádraig. Aithnítear Clannad ar an gcéad mhórghrúpa ceoil a chuir an Ghaeilge i lár an aonaigh.
D'éirigh go maith ó thús leis an mbanna agus a gceol sainiúil, ar mheascán é den cheol traidisiúnta agus stíleanna eile ceoil. Ba i 1982 a bhain siad cáil idirnáisiúnta amach, áfach, leis an bport 'Theme for Harry's Game'.
Tá os cionn 15 milliún albam díolta ag Clannad agus an t-iliomad duaiseanna buaite acu, ina measc duais Grammy (1999), duais BAFTA (1984) agus duais Ivor Novello (1982).
Agus sos á thógáil ag Clannad chuir Pádraig agus Noel albam dá gcuid féin, Rubicon, amach in 2005.
Rugadh agus tógadh Pádraig Ó Dúgáin i nGaeltacht Ghaoth Dobhair agus bhí sé féin agus Noel ar an mbeirt is óige den seisear clainne a bhí ag Aodh agus Máire Duggan.
Bhí Pádraig tinn ar feadh tamaill agus fuair sé bás in Ospideál Bhaile Bhlainséir níos luaithe inniu. Maireann a bhean Jan agus a ghaolta.
Beidh sé á thórramh ina theach cónaithe, 29 Bóthar an Túirín, Baile Phámar, BÁC 20, idir 6pm agus 10pm inniu agus arís amárach idir 9am agus 12pm.
Aistreofar a chorp go dtí Teach Pobail Mhuire sna Doirí Beaga i nGaoth Dobhair ag 7pm amárach, agus beidh aifreann a shochraide ar siúl ag 1pm Déardaoin.
Fág freagra ar 'An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin as Gaoth Dobhair, duine de bhunaitheoirí Clannad, imithe ar shlí na fírinne'
Niall Gòrdan Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 12:47 pm
Ní féidir é seo a chreidiúint – ní raibh sé ach óg.
AnRógaire Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 1:44 pm
Beannacht Dé leis. Thug an ceol ó Chlannad spreagadh agus ardú croí do go leor daoine i nGaoth Dobhair agus níos faide i gcéin thar na blianta. Mainistir na Cathrach

Mainistir mheánaoiseach Agaistíneach ba ea Mainistir na Cathrach (Mainistir Mhuire sa Chathair). Séadchomhartha náisiúnta anois í agus í suite sa Chathair.
Suíomh.
Tá an mhainistir suite 600 méadar taobh thuaidh de Chaisleán na Cathrach ar bhruach thiar Abhainn na Siúire.
Stair.
Bunaíodh an mhainistir go déanach sa 12ú haois. Thug Galfrid de Camville, Barún na Cathrach agus Fheadaimir, deontas dá hospidéal timpeall na bliana 1200.
Rinneadh a lán athruithe ar an mainistir. Tá iarsmaí d’fhoirgnimh de chuid an 13ú haois ann agus de thógáil a rinneadh sa 15ú, sa 16ú agus sa 17ú haois. Scaoileadh an mhainistir in 1540 agus thug an tAb Éamonn Ó Longargáin uaidh í. Bhí an séipéal agus na foirgnimh eile sealbhaithe ag an Ridire Tomás de Buitléir faoi Mhí Eanáir 1541. Bronnadh ar Éamonn de Buitléir in 1566 í.
Foirgnimh.
Tá córlann na heaglaise fós ann agus sraith fuinneog le fáil sa bhalla thuaidh, in éineacht le coirbéil agus múnláil atá déanta d’aolchloch.
Tá caisleán díreach taobh thiar den chórlann agus cuma air go ndearnadh é sa 17ú haois.
Tá clabhstra ann agus foirgnimh tí. Tá comharthaí saoir le feiceáil. Sula chríochnaigh an scoilbhliain foilsíodh an leabhrán ‘Cois Fharraige 2066’, ina bhfuil bailiúchán filíochta agus próis ón gcomórtas liteartha a eagraíodh mar chuid d’Oireachtas Chois Fharraige 2016, scríofa ag daltaí ó Choláiste Cholmcille, Indreabhán, agus Choláiste Chroí Mhuire, An Spidéal. Saolaíodh agus tógadh Bláthnaid i mBaile Átha Cliath. I Scoil Chaitriona, Sráid Eccles, mar a raibh sí féin ina dálta, a fuair sí a céad phost múinteoireachta. Cónai uirthi i gCorcaigh on mbliain 1976, mar a bhfuil tréimhsí caite aici mar mhúinteoir iar-bhunscoile agus mar theagascóir ollscoile. Bhain sí céim dochtúireachta amach sa Nua-Ghaeilge i gColáiste Ollscoile Chorcaí sa bhliain 1999. Spéis ar leith aici in oidhreacht Chairbre, Contae Chorcaí. In 2015, d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht úrscéal nua bleachtaireachta Gaeilge léi, Scáil an phríosúin, é suite i gceantar stairiúil Chill Mhaighneann i mBaile Átha Cliath, agus na lárcharachtair chéanna ann is a bhí ina húrscéalta bleachtaireachta go dtí seo. Ón am a tháinig Riverdance chun cinn, tá an beocht agus fairsingeacht i leith na Gaeilge nach raibh ann riamh cheana. Tá scríbhneoireacht den chaighdeán is airde ann anois trí Ghaeilge. Tá cumas ceoil ann i bhfad níos bríomhaire ná mar a bhíodh. Is féidir le Raidió na Gaeltachta agus TG4 bouquet a fháil. Ba cheart dúinn iad a thréaslú as ucht na deá-oibre atáá déanamh acu gach lá. Tá cumas ag daoine an Ghaeilge a thuiscint a bhíonn le féachaint ar TG4 nár cheap go raibh an féidreacht acu sa teanga. Is le fonn a dheineann siad freastal ar na ceardlanna oiliúna a eagraíonn an tSeirbhís Tacaíochta Dara Leibhéal (STDL) don Ghaeilge. [FORAS-G] Dáta Dialainne ARD-FHEIS CHONRADH NA GAEILGE 2010 LEIS AN AIRE GNÓTHAÍ POBAIL, COMHIONANNAIS AGUS GAELTACHTA, PAT CAREY TD @ Óstán Strand, Luimneach, 9.00 in Dé hAoine, 16 Aibreán 2010 Cuirfear tús Dé Sathairn an 13 Feabhra le ‘Club Leabhar na nÓg’ ar an gCeathrú Rua i gConamara. Is é an grúpa Tuismitheoirí na Gaeltachta a bheidh i mbun an Chlub, a bheidh dírithe ar thuismitheoirí agus gasúir. An Codú: March 2011
Duais ag an Seachtar Laoch
An Bhriotáin i nGaillimh!
Thug an feachtas fógraíochta nuachtáin don tsraith teilifíse le TG4 1916 Seachtar na Cásca an Grand Prix, an phríomhdhuais, Fógra Nuachtáin na Bliana leis ón gcomórtas náisiúnta a d'eagraigh Cumann Nuachtán Náisiúnta na hÉireann (NNI)(Béarla). Fógraíodh torthaí an chomórtais aréir. Thug an feachtas fógraíochta nuachtán don tsraith chéanna ar TG4 an duais don Stiúradh Ealaíne is Fearr leis freisin aréir, i bpáirt le duaiseoir eile.
Is é an comhlacht Publicis/QMP, gníomhaire cruthaitheach agus margaíochta TG4, a chruthaigh na fógraí nuachtáin seo. Des Creedon a scríobh an chóip don fhógra, John Kilkenny an stiúrthóir ealaíne agus Mark Delany a phleanáil an feachtas fógraíochta nuachtán. Seacht gclár, ceann faoi gach ceannaire a shínigh Forógra an Éirí Amach, a bhí sa tsraith teilifíse ar TG4. Grianghraf den aisteoir i bpáirt cheannaire 1916, é in éide shibhialta agus é ullamh dá chur chun báis tar éis a dhaortha, atá sna fógraí nuachtán a bhuaigh na duaiseanna.
Dúirt moltóir an chomórtais, Julian Borra ó Team Saatchi (Béarla) sa Ríocht Aontaithe go raibh neart agus draíocht ag baint leis na fógraí buacacha. "A luaithe is a leag mé súil orthu, bhain siad siar asam agus chuaigh i bhfeidhm orm," a dúirt sé.
Is í duais-scéim NNI an phríomh-scéim do thionscal na fógraíochta nuachtán in Éirinn. Eagraíodh an comórtas ar bhonn míosúil agus chuaigh na buaiteoirí míosúla chun cinn don chraobh náisiúnta.
Thréaslaigh Ardstiúrthóir TG4, Pól Ó Gallchóir leo ar fad i TG4 agus QMP Publicis a bhí páirteach i gcruthú na bhfógraí buacacha seo "Is cruthúnas eile é seo go n-aithnítear go bhfuil saothar iomlán TG4, margaíocht san áireamh, ar an gcaighdeán is airde agus is nuálaí," a dúirt sé "agus fáiltíonn muid roimh an aitheantas is deireanaí seo don tsúil eile."
Scríofa ag Eoin Ó Riain ag 1:11 PM 0 tráchta
Lipéid Fograíocht, Gradam, Seachtain na Cásca, TG4
Mar pháirt do Sheachtain na Gaeilge, tá Breizheire (Cumann Briotánach na hÉireann) ag eagrú Oíche Bhriotánaigh de cheoil agus damhsa ar an Máirt 15 Márta ag 8 i.n i gClub Árus na nGael, Gaillimh.
Malig'Laouen
Beidh trí ghrúpa ag casadh i rith na oíche: Neketomtom, Malig'Laouen agus Les Ritals, agus beidh Lise Carrel ag cur taispeántas den dhamhsa Briotánaigh agus damhsaí eile i bhur láthair, agus beidh deis agat chomh maith Crepes deasa a bhlaiseadh ar an oíche- ní bheadh Oíche Bhriotánaigh ina iomlán gan iad a bheith ann! Á óstáil ag Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath Ócáid Shóisialta Roimh an gcluiche le Cónaidhm Chlubanna Tacadóirí Sacair Phoblacht na héireann Dé Domhnaigh, an 29 Márta The Sandymount Hotel, Bóthar Lansdún, Baile Átha Cliath 4 Fáilte Éireannach a fearadh don Lucht Leanúna Polannach Féile Scannán na Polainne Mar chríoch ar PolskaÉire 2015, tá an Lighthouse Cinema ag óstáil Féile Scannán na Polainne Beidh sí ar siúl an tseachtain dar tús an 30 Márta Féach le haghaidh eolais faoi thicéid agus imeachtaí, Lighthouse Cinema, Margadh na Feirme Paweł Edmund Strzelecki - An Pholainn agus Éire a nascadh Dé Domhnaigh, an 29 Márta Plás Sackville - taobh le foirgneamh Clerys Nochtadh na plaice cuimhneacháin do thaistealaí agus taiscéalaí cáiliúil ón Pholainn a chabhraigh le héirinn le linn an Ghorta Mhóir. 6.00 i.n. An tSeanbheairic: Tosóidh an chamchuairt ag an tSeanbheairic. Rachaidh an bus ar chamchuairt chuig Teampall Ráithe agus Cros Cholmcille, Cloich Cheann Fhaola, agus láithreacha cultúrtha agus oidhreachta eile sa cheantar. Déanfaí an Dr. Seosamh Ó Ceallaigh caint ghairid ar gach láthair. Muintir Camphill ag teacht le chéile i gCorca Dhuibhne i gceann seachtaine agus cuirfidh siad ceolchoirm ar stáitse in Ionad an Bhlascaoid. Aontaím. Tá mé in amhras faoin mholadh seo deireadh a chur leis an Seanad. Dar liomsa, ní haon drochrud in aon tír é, ceann de dhá theach na parlaiminte a bheith rud beag éilíteach. Bhí taithí chuimsitheach i measc na múinteoirí Gaeilge ar cheartú na bpáipéar scrúdaithe teistiméireachta chomh maith le taithí mar scrúdaitheoirí ag na béaltrialacha Ardteistiméireachta. Sa bhreis air sin, bhíodh cruinniú de Chuallacht Mhuire ann uairsa mhí i dTeach Pobail Naomh Muire i Lána an tSéipéil i lár nacathrach. 13 Daoine cáiliúla ó Chathair Chorcaí
Tá sraith mhaith de stáisiúin raidió le cloisteáil i gCorcaigh ar an mbanda minicíochta FM, mar atá: RTÉ Radio 1, 2FM, Lyric FM, agus Raidió na Gaeltachta. Is le RTÉ na cinn seo ar fad. Thairis sin, tá Today FM ann, chomh maith le go leor stáisiúin áitiúla, ar nós Cork 96FM, CUH FM, agus Red FM. Mar thoradh air sin tá clár raidió Gael-Taca ar siúl gach Déardaoin ag a ceathair a chlog 98.3 FM (Campus Radio). Tá an Irish Examiner lonnaithe i gCathair Chorcaí freisin, ar Shráid an Acadaimh i lár na cathrach. Ceann de na nuachtáin is mó le rá in Éirinn atá ann. Is leis an teach foilsitheoireachta céanna an Evening Echo chomh maith. Nuachtán tráthnóna atá ann agus an-ráchairt air. Tá nuachtáin áitiúla nó réigiúnda eile á bhfoilsiú sa chathair fosta.
Is é Bus Éireann, an comhlacht náisiúnta busiompair, atá ag oibriú córas busiompair na cathrach. Ritheann na bealaí bus idir lár na cathrach agus na bruachbhailte is tábhachtaí, chomh maith leis na háiteanna a gcuireann na cuairteoirí suim iontu. Maidir leis na bruachbhailte is faide amuigh, cosúil le Baile an Chollaigh agus Carraig Uí Leighin, caithfidh an paisinéir bus a fháil ó bhusáras Chorcaí i bPlás Parnell le cuairt a thabhairt orthu. Sin é an áit a mbíonn na busanna fadraoin ag imeacht go dtí cathracha móra eile na tíre, ar nós Bhaile Átha Cliath. Bíonn busanna ag imeacht ceann in aghaidh uair an chloig go Cill Airne/Trá Lí, Aerfort na Sionainne/Luimneach/Gaillimh, agus Port Láirge. Gach lá, tugann sé cinn de bhusanna aghaidh ar Bhaile Átha Cliath. Tá seirbhís na mbusanna tointeála ann leis na paisinéirí aerthurais a thabhairt go dtí Aerfort Chorcaí. Seóirse Sigerson

Aistritheoir, staraí, seandálaí, dochtúir leighis, néareolaí, file, míoleolaí, luibheolaí, polaiteoir, iriseoir, scoláire Gaeilge ba ea Seóirse Sigerson (11 Eanáir 1836 - 17 Feabhra 1925) Bhí an tUltach ildánach seo ina bhall den Chumann Oisíneach (1859), de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge (1876), d’Aontacht na Gaeilge agus de Chonradh na Gaeilge.
Dochtúir agus eolaí.
Rugadh Sigerson ag Holy Hill, gar don Srath Bán i gContae Thír Eoghain, mac William agus Nancy (née Neilson) Sigerson. Bhí triúr deartháireacha aige, James, John agus William, agus triúr deirfiúracha, Ellen, Jane agus Mary Ann. D'fhreastail sé ar Letterkenny Academy ach chuir a athair, William, a d'fhorbair an muileann spád agus a ghlac páirt ghníomhach i bhforbairt A"rd Tí Garbháin", é chun na Fraince chun a chuid oideachais a chríochnú.
Rinne sé staidéar ar an leigheas i gColáiste na Banríona, Gaillimh, agus i gColáiste na Banríona, Corcaigh, agus bhain sé a chéim amach sa bhliain 1859. Chuaigh sé go Páras ansin agus chaith sé roinnt ama ag staidéar faoi Charcot agus Duchenne ag Salpêtrière ; mac léinn eile a bhí ann leis ná Sigmund Freud. D'fhoilsigh Sigerson aistriúcháin rathúla de Charcot's "Clinical Lectures" i 1877 agus 1881.
D'fhill sé ar Éirinn agus d'oscail sé cleachtas i mBaile Átha Cliath, ag speisialú mar néareolaí. Lean sé air ag tabhairt cuairte ar an bhFrainc gach bliain chun staidéar a dhéanamh faoi Charcot. I measc a chuid othar bhí Maud Gonne, Austin Clarke agus Nora Barnacle. Bhí sé ina léachtóir ar leigheas ag Ollscoil Chaitliceach na hÉireann. Bhí sé ina ollamh le zó-eolaíocht agus ina luibheolaíocht níos déanaí sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
Náisiúnaí cultúrtha.
Nuair a bhí sé ina mhac léinn mhúin sé Gaeilge dó féin agus chuir sé aithne ar Charles Kickham agus ar John O'Leary.
Tháinig a chéad leabhar, "The Poets and Poetry of Munster", amach sa bhliain 1860. Bhí sé gníomhach in iriseoireacht pholaitiúil le blianta fada, ag scríobh don "The Nation". Bhí Sigerson agus a bhean Hester i measc na bhfigiúirí ceannasach den Athbheochan Ghaelach. Is minic a reáchtáil siad salónta tráthnóna Dé Domhnaigh ag a mbaile i mBaile Átha Cliath, Uimh. 3 Sráid an Chláraigh, ar fhreastail ealaíontóirí, intleachteach agus reibiliúnaithe orthu araon, lena n-áirítear O'Leary, Yeats, Pádraig Mac Piarais, Roger Casement agus Thomas MacDonagh, A shínigh "Forógra na Poblachta" 1916. Bhí Sigerson ina chomhbhunaitheoir den Fheis Ceoil agus ina Uachtarán ar an National Literary Society ó 1893 go dtí go bhfuair sé bás. Bhí a iníon, Dora, ina file a raibh baint aici freisin le hathbheochan liteartha na hÉireann.
D'ainmnigh Sigerson ar feadh téarma dhá bhliain déag go dtí an chéad Seanad de Shaorstát na hÉireann mar an chéad chathaoirleach ar an 11–12 Nollaig 1922 sular toghadh an Tiarna Glenavy. Ar an 18 Feabhra 1925, an lá tar éis a bháis, thug an Seanad ómós dó.
Tacadóir de chuid an Chumann Lúthchleas Gael.
Tá Corn Sigerson, an comórtas barr peile sa Pheil Ghaelach tríú leibhéal in Éirinn ainmnithe mar onóir dó. Thug Sigerson an tuarastal óna phost i UCD ionas go bhféadfaí trófaí a cheannach don chomórtas. Sa bhliain 2009, ainmníodh é i liosta an "Sunday Tribune" de na "125 Daoine is Mó Tionchair i Stair CLG". Bronnadh an coen den chéad uair sa bhliain 1911, agus ba é UCD na buaiteoirí tionscnaimh.
Bás.
Fuair Sigerson bás ag a theach i 3 Sráid an Chláraigh, Baile Átha Cliath, an 17 Feabhra 1925, ag aois 89, tar éis tinnis ghairid. Fuair a bhean chéile Hester (née Varian) bás roimhe, a phós sé ag Ardeaglais Naomh Muire, Sráid Mhaoilbhríde, Baile Átha Cliath, ar an 1ú Nollaig 1861. D'fhoilsigh sí dánta agus gearrscéalta in irisí éagsúla agus scríobh sí úrscéal amháin "A Ruined Race" (1889, Ward &amp; Downey). Fuair sí bás i 1898. An dearcadh, so ach go háirithe, dar liom fé ndear nach raibh baile fearann amháin, go bhfios dom, cois an Ghaorthaidh nach raibh aon Bhéarla ag a muintir i dtosach an chéid seo caite. Astu sin, cuireadh a bpianbhreith i gcrích ar 15 dhuine acu, agus cuireadh chun báis iad idir an 3 Bealtaine agus an 12 Bealtaine 1916. Ar an ngearrliosta seo chomh maith, tá Aesóp i gConamara, ina bhfuil insint Ghaeilge ar fhabhalscéalta Aesóip, foilsithe ag Arlen House agus curtha in eagar ag Nollaig Mac Congáil. Jarlath Henderson

Is ceoltóir as Tuaisceart Éireann é Jarlath Henderson (r. 1986). Déanann sé ceol tíre, agus seinneann sé an píoba uilleann, fliúit agus giotár, agus is amhránaí é freisin. Bhuaigh sé an BBC Radio 2 Young Folk Award sa bhliain 2003.
Rugadh Henderson i gContae Ard Mhacha ach tógadh é i nDún Geanainn. Rinne sé staidéar ar leigheas in Oilthigh Obar Dheathain agus chuaigh sé go Glaschú chun oibriú mar dhochtúir. Ní Sin é an deireadh ár gcuid oibre leis an bhfoireann ag Harewood Teach. Anna Marshall, a n-Bainisteoir Forbartha Lucht Féachana, gheall ar a reminiscence ghrúpa féin a thabhairt chuig an Ard-Mhúsaem na Meán - beidh mé ann le ceamara i barrach a léiríonn tú conas iad a fháil ar. ‘Ba chóir do choistí pleanála teanga na Gaeltachta ar fad teacht le chéile agus seasamh a thógáil’ – Mac Con Iomaire Mar is iondúil, beidh béim ar rannpháirtíocht an phobail ar fud chontae na Gaillimhe. Chuige sin tá Conradh na Gaeilge ag iarraidh ar aon ghrúpa ar spéis leo páirt a ghlacadh i Seachtain na Gaeilge teagmháil a dhéanamh leo. Cuirfear tacaíocht ar fáil dóibh agus déanfar cinnte go mbeidh siad páirteach sa chlár agus go gcuirfear poiblíocht ar fáil dá gcuid imeachtaí roimh agus le linn na féile. Is éard is Eolaire ann ná eolaire do na páirtithe atá cláraithe. Is féidir le daoine atá cláraithe le Gaeilge.ie sonraí a iontráil agus a nuashonrú ar Eolaire. Ba é an rialtas i Stormont ba mheasa ar fad ­ rialtas Protastúnach do phobal Protastúnach, mar a d'admhaigh siad féin. An Nollaig Thiar – An Siopa Leabhar
× Scéalta ó m'Óige 1 × €10.00
Féach sa chiseán Cuireadh "Scéalta ó m'Óige" sa chiseán.
9781784441517
Líon An Nollaig Thiar
Catagóirí: An Nollaig, Aos Óg / Déaglitríocht, Foghlaimeoir Fásta, Gearrscéalta, Rang 5, Rang 6
Feiliúnach do léitheoirí óga (Ranganna 5 & 6) chomh maith le déagóirí agus léitheoirí fásta.
Eagrán nua de thuairisc cháiliúil Bhreandán Uí Éithir ar a óige ar Inis Mór in Árainn.
Turas chuig campa géibheann san Oir-Ghearmáin tráth a raibh an Cogadh Fuar faoi lán seoil, creid é nó ná creid, a spreag Breandán Ó hEithir chun dul siar ar bhóithrín na smaoine agus an Nollaig mar a bhí in Árainn a óige a thabhairt chun cuimhne.
Cur síos ar shaol an oileáin chomh maith le cuimhní cinn atá sa leabhar gleoite seo, ina gcíortar an chaoi a gcaití an Nollaig ann chomh maith le míle ní eile a bhain le saol agus slí mhaireachtála an oileáin fré chéile. Nósanna, traidisiúin agus daoine atá imithe go deo anois, agus mar a deir an t-údar i líne dheireanach an leabhair, "Ní bheidh an Nollaig thiar go deo arís mar a bhíodh."
Cuireann Breandán Ó hEithir síos ar an gcaoi a gcaití an Nollaig in Árainn sna blianta roimh an Dara Cogadh Domhanda agus lena linn. Foilsíodh an leabhar seo den chéad uair sa bhliain 1989 agus tá athchló déanta ag Cló Iar-Chonnacht ar théacs an bhunleagain agus é curtha faoi chlúdach nua. Tá ealaín leis an ealaíontóir Cyril Ó Flaithearta, ealaíontóir as Inis Mór, atá ar an gclúdach.
"Is mar leabhar do pháistí a cuireadh An Nollaig Thiar ar an margadh agus díoladh suas le sé mhíle cóip di. Is deas an leabhar é do shean agus óg agus is álainn an píosa scríbhneoireachta í." – Liam Mac Con Iomaire, Breandán ó hEithir: Iomramh Aonair
Is leabhar álainn é seo inar thug Ó hEithir súil isteach ar an saol a bhí aige fhéin agus é ag fás aníos ina bhuachall óg ar Inis Mór. Rugadh é sa bhliain 1930 agus tugtar léargas sa leabhar seo ar an saol mar a bhí sa chéad leath den chéad seo caite.
Bhí athrú as cuimse ón uair a bhí Ó hEithir ina bhuachaill óg tagtha ar an saol faoin am gur foilsíodh an leabhar seo den chéad uair in 1989 agus is iomaí athrú eile fós atá tagtha ar an saol sna 27 bliain ó shin.
Is i stíl nádúrtha, taitneamhach, sholéite a scríobh Ó hEithir An Nollaig Thiar agus tá beocht agus fuinneamh san insint atá aige ar a óige. Fáilte go dtí suíomh idirlíon Gaelscoil Inse Chór. Is scoil lán-ghaeilge í Gaelscoil Inse Chór a bunaíodh i 1977. Tá an scoil lonnaithe i mBaile Átha Cliath 8, in aice leis na Gairdíní Cuimhneacháin agus le linn siúlóid chúig nóiméad de roinnt de na suímh is stairiúil in Éirinn. Cuireann an scoil an bhéim ar gach gné den chultúr ghaelach. Cuirfidh scéim an N25 deireadh leis an scrogall tráchta san oirdheisceart agus tógfar thart ar 13.6km de dhé-bhealach nua agus 1.2km de charrbhealach singil mar sheachbhóthar ar bhaile Ros Mhic Thriúin ar bhealach an N25 Corcaigh go Europort Ros Láir. Is é céad chúram an Bhrainse Logainmneacha sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, taighde a dhéanamh chun ceartfhoirmeacha Gaeilge logainmneacha na hÉireann a aimsiú agus a fhoilsiú le húsáid go hoifigiúil. Foilsítear toradh taighde an Bhrainse i bhfoirm liostaí de réir mar a bhíonn liostaí oiriúnacha réidh. Tá liostaí logainmneacha i gcomhair na gcontaetha seo a leanas foilsithe go dtí seo: Co. Luimnigh, Co. Phort Láirge, Co. Lú, Co. Chill Chainnigh, Co. Uíbh Fhailí, Co. Mhuineacháin agus Co. Thiobraid Árann. Tá trí leabhar thaighde foilsithe ag an mBrainse chomh maith, leabhar faoi Co. Luimnigh agus dhá leabhar faoi Co. Thiobraid Árann (Logainmneacha na hÉireann I - III). Is de réir contae a dhéantar taighde de ghnáth. Tá taighde curtha i gcrích ar na logainmneacha i gcontaetha Bhaile Átha Cliath, Chorcaí, na Gaillimhe. Tá obair thaighde ar siúl faoi láthair ag foireann an Bhrainse ar logainmneacha na gcontaetha seo, Co. an Chabháin, Co. an Longfoirt, Co. Chiarraí, Co. Liatroma, Co. Loch Garman agus Co. Shligigh. Tá foirm ghinidigh logainmneacha á socrú freisin. Some of the above information is used to create summary statistics, which allow us to assess the number of visitors to our site, identify what pages are visited most frequently and, hopefully, make the site more user friendly. Bhí a fhios ag Geraldine Kenny nuair a d’earcaigh sí Carey faoin méid ar tharla roimhe agus cheap sí Carey ar aon nós. Thar aon bhean eile i litríocht na hÉireann san fhichiú aois is í Maggie Polpin an sciúirseoir a shlaidheann a hál féin. Agus, muna raibh macalla Medea na Gréige nó Bantiarna Macbeth inti go léiriú Garry Hynes – agus ionchollú fíochmhar scanrúil Aisling O’Sullivan – bhuel, tá anois. Bhuaigh Litriocht.com, an siopa leabhar Ghaeilge ar líne, an Gradam don Suíomh Idirlín Ghaeilge is fearr ag Gradaim Spider 2013 ó Eircom aréir. Ba cheart an cheist seo a úsáid chun athnuachan a dhéanamh ar an ghaol sin idir muintir na Sé Chontae agus muintir na Gaeltachta nó dar liom nach bhfuil sé díreach chomh láidir agus a bhí abair 20-30 bliain ó shin. Pratteln

Baile san Eilvéis is ea Pratteln atá suite i gcantún Liestal. Bhí 16,315 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015. Comharchumann Ar Líne IWCA – Cumann na Lárionad Scríbhneoireachta Idirnáisiúnta
Comhoibríoch: 9 Márta, 2022
Téigh go dtí an Suíomh na mball IWCA a chlárú
Tugtar cuireadh duit togra a chur isteach le haghaidh Chomhoibríocht Ar Líne IWCA—tá an Glaoch ar Thograí thíos. Agus muid ag leanúint ar aghaidh ag dul i ngleic leis an bpaindéim agus a tionchair ar ár gcuid oibre agus folláine, tá súil againn go dtabharfaidh an lá seo le chéile dóchas agus neart, smaointe agus nasc dúinn.
Ina glao ar Choinbhinsiún Bliantúil 2022 CCCC, tugann Cathaoirleach an Chláir Staci M. Perryman-Clark cuireadh dúinn machnamh a dhéanamh ar an gceist, "Cén fáth a bhfuil tú anseo?" agus machnamh a dhéanamh ar an muintearas a d'fhéadfadh a bheith againn féin agus ag ár scoláirí inár spásanna.
Agus muid ag leanúint ar aghaidh ag nascleanúint a dhéanamh ar an bpaindéim COVID19 a bhfuil orainn, arís ag bogadh comhdháil ar líne, tuirseach ó fhaisnéis agus beartais atá neamh-chomhsheasmhach agus contrártha maidir le cumhdaigh, vacsaíní, agus obair ón mbaile - conas a fhreagróimid cuireadh Perryman-Clark cur i gcoinne, maireachtáil. , a bheith nuálaíoch, agus a bheith rathúil? Conas a ghlacaimid páirt in "obair chróga [is é sin] ríthábhachtach agus inphróiseas"? (Rebecca Hall Martini agus Travis Webster, Ionaid Scríbhneoireachta mar Spásanna Cróga/r: Eagrán Speisialta Réamhrá An tAthbhreithniú Piaraí, Imleabhar 1, Eagrán 2, Fómhar 2017) I bparaidím nua teagasc hibrideach, ar líne, fíorúil, agus duine le duine, conas is féidir leanúint de spásanna agus seirbhísí ionaid scríbhneoireachta a bheith oscailte do gach mac léinn? Le haghaidh Chomhoibríocht Ar Líne IWCA 2022, lorgaítear tograí agus na ceisteanna seo a leanas á n-úsáid mar spreagchláir:
Cén chuma atá ar obair ceartais shóisialta inár n-ionaid? Cé a mhothaíonn go dtugtar cuireadh isteach inár spásanna agus cé nach bhfaigheann? Cad atá á dhéanamh againn chun a chinntiú go mairfidh ár bhfoireann, na mic léinn ar a bhfreastalaímid? Cad atá á dhéanamh againn chun níos mó a dhéanamh ná maireachtáil, ach a bheith rathúil?
Ag Comharchumann Ar Líne IWCA 2022, tugaimid cuireadh do thograí le haghaidh seisiúin a dhíríonn ar thacú lena chéile i ndearadh agus i dturgnamh, agus a dhíríonn ar phróiseas an taighde, seachas ar an táirge. Ba chóir go ndéanfadh na seisiúin ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas:
Tabhair cuireadh do chomh-rannpháirtithe ransú smaointe a dhéanamh, hipitéis a thabhairt, nó réasúnaíocht a fhorbairt do réimsí/treoracha féideartha le haghaidh taighde ionaid a scríobh faoin uilechuimsitheacht.
Treoir a thabhairt do chomh-rannpháirtithe ar bhealaí chun taighde san ionad scríbhneoireachta a úsáid chun méid na hoibre a dhéanaimid a léiriú níos fearr, ag cur ár gcuid scéalta an-spreagúil don iliomad lucht éisteachta a mbíonn baint againn leo laistigh agus lasmuigh dár suíomhanna institiúideacha.
Cur ar chumas comh-rannpháirtithe a bheith nuálaíoch i dtaighde an ionaid scríbhneoireachta, lena n-áirítear brú i gcoinne srianta nó saincheisteanna a bhaineann le traidisiúin fireannaigh, bána, cumasacha agus coilíneacha san acadamh.
Roinn saothair atá ar siúl le haghaidh aiseolais ó ghairmithe agus teagascóirí eile san ionad scríbhneoireachta
Treoraigh na rannpháirtithe ar bhealaí ina bhféadfaimis a ndea-intinn faoi uilechuimsitheacht agus frithchiníochas a iompú ina gcéimeanna nithiúla le haghaidh gnímh
Treoraigh na rannpháirtithe ransú smaointe a dhéanamh agus pleanáil a dhéanamh maidir leis an gcaoi a bhféadfadh spás, modhúlacht agus/nó misean ár n-ionad scríbhneoireachta athrú agus muid ag dul i ngleic leis an gcaoi a dtéann COVID i bhfeidhm ar ár n-ionad oibre
Tabhair cuireadh do rannpháirtithe pleananna gníomhaíochta a fhorbairt chun cur ina gcoinne, chun maireachtáil, chun nuáil agus chun rathú
D'fhéadfaí a rá gur neart dár réimse é ár nádúr comhoibríoch—tugann muid cuireadh do rannpháirtithe teacht le chéile chun ár dtuiscint féin ar — agus ár rannpháirtíocht léi—éagsúlacht, cothromas, agus cuimsitheacht a dhoimhniú i ngach áit ina bhfuil ionaid scríbhneoireachta i láthair.
Formáidí seisiúin
Toisc go bhfuil an Chomhoibríocht faoi thacú lena chéile i ndearadh agus i dturgnaimh, ba cheart go ndíreodh tograí ar phróiseas an taighde, ní ar an táirge; tá formáid speisialta amháin sábháilte againn—an "Data Dash"—do líon teoranta moltaí a dhíríonn ar thorthaí taighde a roinnt. Ba chóir go ndéanfadh gach togra, beag beann ar fhormáid, iarracht an obair a bhunú laistigh de scoláireacht an ionaid scríbhneoireachta agus/nó scoláireacht ó dhisciplíní eile.
Ceardlanna (50 nóiméad): Treoraíonn éascaitheoirí rannpháirtithe i ngníomhaíocht phraiticiúil ó thaithí chun scileanna nó straitéisí inláimhsithe a bhaineann le taighde an ionaid scríbhneoireachta a mhúineadh. Áireoidh moltaí ceardlainne rathúla am le bheith ag súgradh le smaointe teoiriciúla nó le machnamh a dhéanamh ar éifeachtúlacht na gníomhaíochta nó na scileanna a gnóthaíodh (plé grúpa mór nó beag, freagraí scríofa).
Seisiúin chomhchéime (50 nóiméad): Treoraíonn éascaitheoirí plé ar shaincheist ar leith a bhaineann le taighde an ionaid scríbhneoireachta; d'fhéadfadh go n-áireofaí san fhormáid seo ráitis ghearra ó idir 2–4 láithreoir agus rannpháirtíocht/comhoibriú gníomhach agus substainteach ina dhiaidh sin le lucht freastail arna spreagadh ag ceisteanna treorach.
Ciorcail Scríbhneoireachta Comhoibríoch (50 nóiméad): Treoraíonn éascaitheoirí rannpháirtithe i ngrúpghníomhaíocht scríbhneoireachta a bhfuil sé mar aidhm aige doiciméad nó ábhair chomh-údar a tháirgeadh chun tacú le huilechuimsitheacht.
Díospóireachtaí bhabhta Robin (50 nóiméad): Cuireann éascaitheoirí topaic nó téama i láthair agus eagraíonn siad na rannpháirtithe ina ngrúpaí ar leithligh níos lú chun leanúint leis an gcomhrá. I spiorad na gcraobhchomórtais "robáin bhabhta", athróidh rannpháirtithe grúpaí tar éis 15 nóiméad chun a gcuid comhrá a leathnú agus a leathnú. Tar éis dhá bhabhta comhrá ar a laghad, tabharfaidh na héascaitheoirí an grúpa iomlán le chéile arís le haghaidh díospóireachta deiridh.
Láithreoireachtaí Data Dash (10 nóiméad): Cuir do chuid oibre i láthair i bhfoirm 20×10: fiche sleamhnán, deich nóiméad! Soláthraíonn an rogha nuálaíoch seo seachas an seisiún póstaer ionad a oireann do chainteanna gairide don lucht éisteachta ginearálta in éineacht le frapaí amhairc. Tá an Dash Sonraí an-oiriúnach chun tuairisciú ar thaighde nó chun aird a tharraingt ar shaincheist amháin nó ar nuálaíocht.
Ceardlanna Obair idir lámha (10 nóiméad ar a mhéad): Is éard a bheidh sna seisiúin Work-in-Progress (WiP) ná plé comhchéime ina bpléifidh láithreoirí go hachomair a dtionscadail taighde reatha agus ansin gheobhaidh siad aiseolas ó thaighdeoirí eile lena n-áirítear ceannairí díospóireachta, láithreoirí WiP eile, agus lucht comhdhála eile a fhéadfaidh páirt a ghlacadh sa phlé.
Aighneachtaí dlite: 20 Feabhra, 2022
Chun togra a chur isteach agus chun clárú don Chomharchumann, tabhair cuairt ar https://iwcamembers.org.
Ceisteanna? Déan teagmháil le comhdháil le duine de na cathaoirligh, Shareen Grogan, shareen.grogan@umontana.edu nó John Nordlof, jnordlof@eastern.edu. Preas ráiteas ón Teachta Dála Peadar Toibín, Sinn Féin Roimh briseadh an Dáil cuir mé ceist ar an t-aire faoi na gealltanas a thug Frank Feighan mar gheall ar Gaeltacht a cruthú ar Oileán Cliara agus Ardteist a dhéanamh. I ndiaidh ceisteanna teanga in oileán na hÉireann agus na Breataine a phlé san Eisteddfod Genedlaethol sa Fenni (Abergavenny) an tseachtain seo caite, tá grúpaí teanga dúchais as an Bhreatain Bheag, as Corn na Breataine, ó thuaidh in Éirinn, agus in Albain tar éis forógra teanga a shíniú agus fuarthas tacaíocht dó in Oileán Mhanann freisin. 21 Noll: Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge Foilsithe
Fáiltíonn Conradh na Gaeilge go mór roimh fhoilsiú an dréachta dheireanaigh den Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 inniu, Dé Máirt, 21 Nollaig 2010, agus molann an Rialtas go láidir as plean chomh cuimsitheach, fadradharcach a aon...
26 Samh: Gníomh Cothromúcháin Earcaíochta
Creideann Conradh na Gaeilge go bhfuil géarghá le gníomh cothromúcháin earcaíochta san earnáil phoiblí a chinnteoidh líon dóthanach daoine atá inniúil ar an nGaeilge sna Ranna Stáit éagsúla, tar éis don Choimisinéir Teanga tabhairt le fios ...
19 Samh: Ciorcail Chomhrá Is Leor Beirt Seolta
Tá Conradh na Gaeilge ag cur tús leis an chéad ghréasán náisiúnta de chiorcail chomhrá dar teideal Is Leor Beirt i gcomhar le Scéimeanna Phobail Gaeilge timpeall na tíre inniu, Dé Luain, 9 Samhain 2009. Tabharfaidh scéim nua an Chonartha I...
08 Samh: Luach Airgid & Ullmhúchán Agallaimh D'Ábhair Oidí le Cúrsa Lae an Chonartha
Beidh cúrsa ullmhúcháin don agallamh Gaeilge do chúrsa iarchéime na bunmhúinteoireachta á reáchtáil ag Conradh na Gaeilge i gcroílár na cathrach in Uimhir a Sé, Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath 2 Dé Domhnaigh, 21 Samhain 2010, óna 10.00r...
03 Samh: Micheál Ó Brolacháin 1960 -2009
Cailleadh an gníomhaí teanga, scríbhneoir, foilsitheoir, fear grinn agus Gael dílis, Micheál Ó Brolacháin, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2009, agus é 49 mbliana d'aois. Chaith Micheál na blianta ag troid ar son chearta phobal na Gaeilge...
02 Samh: Scéalaíocht agus Ceol san Áras
Beidh seisiún scéalaíochta le Máirín Mhic Lochlainn ar siúl i gClub Áras na nGael, 45 Sráid Doiminic, Gaillimh ar an Satharn, 7 Samhain 2009 ón 2.00 - 5.00in agus beidh agus sei...
28 DFó: An Ghaeilge: An 20 Bliain Romhainn
Fáiltíonn Conradh na Gaeilge roimh an Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, a bheidh ag labhairt ag Seimineár an Chonartha ag Oireachtas na Gaeilge in Óstán Mount Errigal, Leitir Ceanainn, Co. Dhún na nGall ag 11.00rn ...
26 DFó: Ceistiú na Straitéise ag Seimineár Oireachtais Chonradh na Gaeilge 2010
Beidh saineolaithe i gcúrsaí oideachais, Gaeltachta agus an phobail ag fiafraí an í Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge: Réiteach an Scéil? ag Seimineár an Chonartha ag Oireachtas na Gaeilge i Seomra Inis Faithleann, Óstán an Gleneagle, Cill A...
14 DFó: Áras Chairdinéil Newman Beannaithe Ar Oscailt d'Oíche Chultúir an Chonartha
Beidh deis ag pobal Átha Cliath turas treoraithe a ghlacadh thart ar an bhfoirgneamh fíorstairiúil atá ag Conradh na Gaeilge ag Uimhir a Sé Sráid Fhearchair uair gach 20 nóiméad mar chuid d'Oíche Chultúir 2010 Dé hAoine, 24 Meán Fómhair 201...
05 DFó: Saor-Chomhairle Dlí as Gaeilge
Tá an eagraíocht chearta daonna FLAC ag obair i gcomhpháirt le Conradh na Gaeilge chun seirbhís dlí in aisce a chur ar fáil do phobal na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus i nGaillimh ar an chéad Chéadaoin den mhí arís an Fómhar seo. Beidh ... Do Che Guevara, bhí spreagtha réabhlóid ag - agus diarr - mothúcháin agus imoibrithe mhór. Ag a croí a bhí grá agus foréigean . 'Oidhreacht chuí' ar Bhliain na Gaeilge a bheadh ann 200 Gaelscoil a bhunú as seo go ceann 10 mbliana – Tuairisc.ie
'Oidhreacht chuí' ar Bhliain na Gaeilge a bheadh ann 200 Gaelscoil a bhunú as seo go ceann 10 mbliana
Dúirt Caoimhín Ó hEaghra, Ard-Rúnaí an Fhorais Phátrúnachta, gur chóir go gcuirfeadh Project Ireland 2040 roimhe go mbeadh ar a laghad 25% de pháistí na hÉireann ag freastal ar Ghaelscoil faoin mbliain 2040
Dé Máirt, Márta 13 2018 ag 4:52 pm
Theastódh ar a laghad 200 Gaelscoil nua sa chúig go deich mbliana romhainn chun freastal ar an éileamh atá ann ar an ngaeloideachas, a deir Caoimhín Ó hEaghra, Ard-Rúnaí an Fhorais Phátrúnachta.
Deir Ó hEaghra go bhfuil gá le tús a chur mar ábhar práinne le "próiseas a mbeadh sé mar aidhm shoiléir leis na céadta seachas na scórtha Gaelscoil a bhunú".
In alt tuairimíochta leis a foilsíodh ar an Irish Times inniu, dúirt Ó hEaghra gur chruthaigh taighde de chuid an ESRI in 2015 go roghnódh 23% de thuismitheoirí Gaelscoil dá leanaí dá mbeadh an rogha sin acu.
Ní fhéadfaí freastal ar an éileamh sin "thar oíche" ach níor mhór plean gearrthréimhseach, meántréimhseach agus fadtréimhseach a bheith más linn an t-éileamh a shásamh, a dúirt Ó hEaghra.
"Leagtar amach i Project Ireland 2040 spriocanna uaillmhianacha i dtaobh go leor rudaí – is cinnte go dtugann an próiseas seo deis dúinn an t-easnamh maidir le háiteanna i scoileanna lán-Ghaeilge a leigheas, sin más mian le haon duine an deis a thapú," a dúirt Ard-Rúnaí an Fhorais Phátrúnachta.
Dúirt Ó hEaghra gur chóir go mbeadh sé mar "fhís" ag Project Ireland 2040 go mbeadh ar a laghad an ceathrú cuid de pháistí na hÉireann ag freastal ar Ghaelscoil agus iad ag labhairt na Gaeilge gach lá faoin mbliain 2040.
"Nach fís í sin, a bhféadfadh an uile dhuine tacú léi agus aontú ina taobh? Nach geallúint dá leithéid a bheadh ina hoidhreacht chuí ar Bhliain na Gaeilge?" a dúirt Ard-Rúnaí an Fhorais Phátrúnachta.
Dúirt sé chomh maith go bhféadfadh a thuilleadh scoileanna lán-Ghaeilge cabhrú chomh maith leis an Stát sprioc náisiúnta eile a bhaint amach.
"Cuirmidne scoileanna ar fáil ina bhfuil éiteas Caitliceach agus idirchreidmheach iontu, agus mar sin éiríonn linn freastal ar riachtanais éagsúla, agus é sin a dhéanamh as Gaeilge, rud a chuireann ar chumas an Stáit dhá aidhm thábhachtacha náisiúnta a bhaint amach in éineacht: rogha maidir le éiteas scoile a chur ar fáil agus beocht nua a chur sa teanga," a dúirt Caoimhín Ó hEaghra.
Fág freagra ar ''Oidhreacht chuí' ar Bhliain na Gaeilge a bheadh ann 200 Gaelscoil a bhunú as seo go ceann 10 mbliana'
Mánus Dé Céadaoin, Márta 28 2018 ag 2:35 pm
An é an t-idirchreidmheachas an t-aon éiteas neamhChaitliceach atá curtha san áireamh ag an bhForas Pátrúntacha? Cad mar gheall ar Neamh-shainchreidmeachas – ina roghnaíonn tuismitheoirí scolaíocht gan reiligiún ar bith a bheith dá teagasc sa scoil ná searmanas reilgiúnda do bheith ar siúl sa scoil mar atá sa Fhrainc. Beidh an eiteas neamh-shainchreidmheach mar rogha ag níos mó tuistí feasta toisc méadú mór ar líon na nÉireannach nach bfuil reiligiún ar bith acu de réir an daonàirimh. Mura bhfuil an éiteas sin mar rogha i roinnt scoileanna beidh ar tuistí a ngasúr a chur go scoileanna neamh-shainchreidmheacha a fheidhmíonn tré Bhéarla. Amhráin traidisiúnta ón bhaile agus cinn eile ar chrot úrnua. Iontach! I measc na gceoltóirí tá Connie Mhary Mhicí, Gearóidín Breathnach, Maighread & Tríona Ní Dhomhnaill agus aoieanna Máire Ní Bhraonáin agus Mairéad Ní Mhaonaigh I bhFeabhra, d fhógair an tAire go gceapfaí triúr Coimisinéirí chun an Coimisiún imscrúdúcháin ar theaghlaigh Mháithreacha agus Leanaí agus ceisteanna gaolmhara áirithe a stiúradh. Dheimhnigh an tAire ceapadh an Bhreithimh Yvonne Murphy mar Chathaoirleach an Choimisiúin, agus ceapadh an saineolaí idirnáisiúnta dlíthiúil maidir le cosaint leanaí agus uchtáil, an Dr William Duncan, agus an staraí, an tOllamh Mary E. Daly, mar Choimisinéirí. Preverbal particles and connective conjunctions in Welshin Celtic language, law and letters. Proceedings of the tenth symposium of Societas Celtologica Nordica Ed. F. Josephson (Gothenburg 2010) 69-82 Fiannaigheacht, family, faith and fatherland in The Gaelic Finn Tradition, ed. Sharon J. Arbuthnot & Geraldine Parsons (Dublin 2012) 151-162 Heinrich Zimmer in Saothrú an Léinn Cheiltigh ag Scoláirí Thíortha na Gearmáinise. Léachtaí Cholm Cille XLIII Eag. Brian Ó Catháin (2013), 58-84 Dr Brian Ó Catháin An scéalaí agus seanchaí Tom Phaidí MacDiarmada ag caint le Proinsias Ó Conluain sa bhliain 1970 fá chúrsaí oibre ar an talamh agus ar an chladach. Gaeilgeoir na Seachtaine | Campus.ie
By Ali Spillane, April 28, 2015 - 1:22am
Táimid théis Caoimhe Ní Chathail a roghnú mar Gaeilgeoir na Seachtaine as a cuid oibre agus díograise i réimse na Gaeilge agus sna meáin chumarsáide in Ollscoil Chathair Bhaile Atha Cliath agus níos fairsinge!
Mac Léinn de chuid Ollscoile Chathair Bhaile Atha Cliath a bhí mar Leas-Chathaoirleach agus PRO ar choiste an Chumann Gaelach agus a chraol dhá seó in aghaidh na seachtaine as Gaeilge - Music Mo Chairde agus Starróga na Seachtaine - ar DCUfm. An bhliain seo chugainn beidh sí mar Chathaoirleach ar an gCumann Gaelach agus beidh sí mar Leas-Bhainisteoir ar DCUfm.
Chomh maith leo sin, bhí sí mar eagarthóir na Gaeilge ag The College View agus bíonn clár ceol aici ar Raidió na Life.
Deir Caoimhe: "D'obair mé go díograiseach leis an Chumann Gaelach chun an Ghaeilge a chur chun cinn ar champas DCU. Bhí imeachtaí rathúla i mbliana againn a rinne normalú ar an Ghaeilge agus a rinne céiliúradh ar ár noidhreacht agus cultúr" Rinneadh ath-bhrandáil ar an gCumann i mbliana agus d'éirigh leo "Most Promising Society a bhaint amach ag Gradaim na gCumann in DCU, a thug deis dóibh ionadaíocht a dhéanamh do DCU ag na BICS (Gradaim Náisiúnta na gCumann). Chomh maith le sin bhuaigh siad "Cumann is fearr le níos lú ná 200 ball" ag Glór na nGael - an chéad uair don Chumann áit a bhaint amach ar an ngearrliosta sin.
D'éirigh lena dá seó ainmniúcháin a fháil ní hamháin ar son Hybrid (gradaim na meán in DCU) sa chatagóir "Radio Arts and Features", mollta ag Rick O Shea, ach ag na Smedias chomh maith. "Bhain mé fein agus Barra Ó Scannláin an Smedia ar son Raidió trí Ghaeilge leis an seó Starróga na Seachtaine. Tá mé iontach bródúil as mar gheall gur iad raidió agus Gaeilge dá phaisean mór de mo chuid agus is seó é Starróga na Seachtaine a dhíríonn cuid mhór ar mo Ghaeilge dhúchais fein, Gaeilge Uladh. Éacht iontach a bhí ann dúinne mar bheirt Chonnalach an duais a bhaint," a deir Caoimhe.
"Bím ag déánamh físeanna don chainéal YouTube trí Ghaeilge 'Tusa Tube' le mo chara Eadaoin. Tá cuid mhór ratha ag eascairt as YouTube na laethannta seo agus is bealach iontach é an Ghaeilge a chur chun cinn. Bíonn muid ag magadh thart don chuid is mó ar an chainéal ach tá agiarriadh go han-mhaith leis agus tá tionscnamh mór corraitheach ag teacht aníos againn gan mhoill!" Bíonn a cuid físeáin ar fáil anseo:
https://www.youtube.com/channel/UCqx7wRHxbO-VAhKmHnQRzvg
Video of Tusa Tube ft Glór na nGael
Bíonn sí le cloisteáil ar Raidió na Life chuile Déardaoin ar an Meagadh Beag:
http://www.raidionalife.ie/an-meangadh-beag/
Agus bíonn sí gníomhach ar Twitter chomh maith!
An manna aici:
"Bím i gcónaí ag iarraidh an Ghaeilge a chur chun cinn in achan rud a mbíonn idir láimhe agam agus í a choinneáil beo don chéad ghliún eile!" Is cinnte go raibh an Ghaeilge ní ba láidre i nGaeltacht ThírChonaill daichead bliain ó shin, go háirithe ag an aos óg. Molann Sinn Féin iarrachtaí phobal na Gaeilge agus tacaíonn muid leo sa troid ar son ár gceart.Tá muid bródúil as na hiarrachtaí atá déanta ag an pháirtí agus ag ár n-airí leis an Ghaeilge agus le cearta teanga a chur chun cinn. Ní bhraithim go ndearna na Gaeil riamh ionnanú le Caesar agus leis an imperium romanum mar a rinne na Sasanaigh, na Francaigh, na Gearmánaigh. Oideachas Tosaigh do Mhúinteoirí (ITE) Iarbhunscoile - Department of Education and Skills
Oideachas Tosaigh do Mhúinteoirí (ITE) Iarbhunscoile
Cuirtear Oideachas Tosaigh do Mhúinteoirí (ITE) Bunscoile ar fáil trí chláir de chineál leantach nó comhthráthach.
Is é an bealach is coitianta chun an cháilíocht a bhaint amach an bealach leantach, a chuimsíonn céim oiriúnach agus cáilíocht oideachais mhúinteoirí. Tá céim oiriúnach sainithe mar dhámhachtain ó ollscoil atá aitheanta ag an stát nó ó choláiste tríú leibhéal den chineál céanna, agus cuireann sé ar chumas an tsealbhóra ábhar curaclaim amháin ar a laghad a theagasc go dtí an leibhéal is airde laistigh den churaclam iarbhunscoile.
Tá cáilíocht oiriúnach ITE sainithe mar cháilíocht ó ollscoil atá aitheanta ag an stát nó ó choláiste tríú leibhéal den chineál céanna, a chuimsíonn trí eilimint ar leith (Bonnstaidéar, Staidéar Gairmiúil agus Socrúchán Scoile) agus atá dírithe ar an aoisghrúpa 12 go 18 bliain d'aois (an chéad bhliain go dtí an séú bliain). Ní mór an clár a bheith ar siúl thar bhliain amháin ar a laghad de staidéar lánaimseartha nó a chomhionann. Le héifeacht ó Mheán Fómhair 2014, déanfar cláir iarchéime ITE atá creidiúnaithe ag an gComhairle Mhúinteoireachta a leathnú le go gcuimseoidh siad dhá bhliain de staidéar lánaimseartha nó 120 creidmheas ECTS.
Tugann láithreán Gréasáin An Chomhairle Mhúinteoireachta sonraí ar na riachtanais ábhair aonair (faoi réir critéar) do gach ábhar sa churaclam bunscoile. Chomh maith leis sin, tugann láithreán Gréasáin An Chomhairle Mhúinteoireachta liosta de chéimeanna a measadh san am atá thart go gcomhlíonann siad na riachtanais d'ábhair ainmnithe churaclaim. Ós rud é gur féidir le cláir chéime agus le modúil roghnacha athrú le himeacht ama, tá sé tábhachtach go bhféachtar ar an liosta seo mar threoir amháin.
Cuireann na hinstitiúidí seo cláir Oideachais Tosaigh do Mhúinteoirí Iarbhunscoile ar fáil faoi láthair:
Institiúid Cineál soláthair Seoladh Gréasáin
Coláiste na hOllscoile, Corcaigh comhthráthach & leantach www.ucc.ie
Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath comhthráthach & leantach www.ucd.ie
OÉ Gaillimh leantach www.nuigalway.ie
OÉ Má Nuad leantach www.nuim.ie
Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath comhthráthach & leantach www.tcd.ie
Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath comhthráthach www.dcu.ie
Ollscoil Luimnigh comhthráthach & leantach www.ul.ie
Mater Dei, Baile Átha Cliath comhthráthach www.materdei.ie
Coláiste San Aingeal, Sligeach comhthráthach www.stangelas.com
Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha, Baile Átha Cliath comhthráthach & leantach www.ncad.ie
Coláiste Ealaíne agus Deartha Crawford, Corcaigh leantach www.cit.ie
Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh, An Scoil Ealaíne agus Deartha leantach www.lit.ie
Coláiste Phádraig, Durlas comhthráthach www.stpats.ie
Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo, Leitir Fraic comhthráthach www.gmit.ie
Coláiste Hibernia leantach www.hiberniacollege.net
R-phost: TES@education.gov.ie Bhí scoth an cheoil agus na filíochta le cloisteáil in ionad Cois Teallaigh an mhí seo caite nuair a bronnadh Corn an Choirnéil Eoghan Ó Néill ar Philip Cummings as Droim Réamoinn. Is faoi na comhairleoirí eile atá sé má theastaíonn uathu Gaeilge a labhairt agus má dhéanann siad amhlaidh is féidir linn tiúnadh isteach más mian linn. Tugann Coiste Cultúr Teanga agus Forbartha Thuar Mhic Éadaigh Teo cuireadh do dhaltaí a d’fhreastal ar aon cheann do na scoileanna áitiúla mar chuid dimeachtaí Tóstal Éireann 2013...Coiste Cultúr Teanga agus Forbartha Thuar Mhic Éadaigh Teo. extend a welcome to the Tuar Mhic Éadaigh pupils who attended any of the local schools to the Tuar Mhic Éadaigh Schools Gathering Sa chlár oiliúna seo tugtar faisnéisiú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 chun na rannpháirtithe a chur ar an eolas faoi oibleagáidí na Roinne faoin Acht seo. Déanfaidh an Dochtúir Séamas Ó Catháin seoladh oifigiúil ar an leabhar Teampall Chill Ghallagáin sa Seanscoil i gCeathrú Thaidhg ar an Aoine, 2ú Deireadh Fómhair ag 9.00in. Déanfaidh Tomás Óg Ó Munghaile cur i láthair ar an leabhar Ó Bharr Thrámh go Baile Ghib ar an oíche céanna. Ní aontaíonn Donncha Ó hÉallaithe leo siúd a chreideann gur tubaiste a bhéas ann má chuirtear deireadh le Gaeilge éigeantach sa gcóras oideachais.
Mícheál D. Ó hUiginn TD
Riachtanas iontrála a chinnfeas inniúlacht
Bhíos im' dhíograiseoir óg siar sna seascaidí nuair a troideadh an cath faoi Ghaeilge éigeantach. Ar thaobh amháin bhí an Language Freedom Movement (L.F.M) agus Fine Gael. Ar an dtaobh eile, bhí na heagraíochtaí Gaeilge agus Fianna Fáil. Bhí paisean ag baint leis na hargóintí: lucht na Gaeilge agus Fianna Fáil ag cosaint an choinníll a bhí leagaithe síos ag an Stát ó 1934 go gcaithfeá pas a fháil i nGaeilge le pas a fháil san Ardteist, cuma cé chomh maith is a chruthaigh tú sna hábhair eile. Duine ar bith a chreid go mba cheart an t-éigeantas seo a mhaolú, thugadh lucht na Gaeilge "seoiníní" nó "West Brits" orthu agus is cinnte go raibh ina measc neart de na daoine, "for whom Irish was not half dead enough" mar a dúirt an Michael D. Higgins T.D. fúthu ag Tóstal na Gaeilge i mbliana.
Náirigh na díograiseoirí teanga iad féin i dTeach an Ard-Mhéara, i mBleá Cliath ar an 21 Meán Fómhair 1966, nuair a deineadh iarracht cruinniú poiblí a bhí eagraithe ag an L.F.M a bhriseadh suas agus nuair a diúltaíodh cead cainte a thabhairt don drámadóir John B. Keane ón ardán.
Bhraith na díograiseoirí Gaeilge gur ghnóthaigh siad an cath i dTeach an Ard-Mhéara an oíche úd ach chaill siad an cogadh. Seacht mbliana níos deireannaí cuireadh Fianna Fáil as oifig. Ní raibh an comhrialtas idir Fine Gael agus Lucht Oibre i bhfad i gcumhacht nuair a cuireadh deireadh leis an riachtanas a bhíodh ann go gcaithfí pas a fháil sa nGaeilge, nó ní thabharfaí duit an Ardteistiméireacht. Socraíodh ag an am céanna go gcaithfeadh gach scoláire meánscoile an Ghaeilge a dhéanamh mar ábhar agus sin mar atá ó shin.
Tá mic léinn nach bhfuil ag iarraidh Gaeilge a dhéanamh ag fáil amach de réir a chéile go bhfuil bealach éalaithe as an riachtanas seo trí dhíolúine a fháil, ar an mbonn go bhfuil deacrachtaí foghlama acu, mar dhea. Os cionn leath de na mic léinn a bhfuil na deacrachtaí foghlama seo acu leis an nGaeilge mar theanga, tá siad ag tógáil teanga Eorpach eile san Ardteist, gan aon deacracht foghlama ansin acu!
Beartas Fhine Gael faoi Éigeantas na Gaeilge
Tá sé geallta ag Enda Kenny go gcuirfidh Fine Gael deireadh le héigeantas na Gaeilge san Ardteist. Tá go leor de lucht na Gaeilge buartha faoi seo. Tuigim dóibh ach feicimse deis iontach anseo, le beartais chiallmhara mhealltacha dhearfacha a chur ina áit ar a mbeidh torthaí fónta amach anseo.
Is ceart beartas ar bith a mheas de réir na dtorthaí. Ní fhéadfaí a mhaíomh dá réir sin go bhfuil an Ghaeilge éigeantach ag obair, nuair nach bhfuil ach codán beag de na daltaí a dheineann an Ardteist in ann comhrá simplí a choinneáil ar bun i nGaeilge. Infheistítear go leor airgid stáit i múineadh na Gaeilge le daoine nach bhfuil ag iarraidh í a fhoghlaim. In áit an t-airgead mór seo a chur amú, b'fhearr i bhfad díriú ar líofacht a thabhairt do na mic léinn atá ag iarraidh í a fhoghlaim.
Seo mar a fheicimse an scéal: faoi láthair, caitear méid áirithe acmhainní Stáit ag múineadh Ghaeilge le 90% de na scoláirí Ardteiste, gan ach thart ar 10% (+ 3%) inniúil ar an nGaeilge tar éis dóibh a bheith á foghlaim le 13 bhliain. Dá n-úsáidfí na hacmhainní céanna le Gaeilge a mhúineadh le 60% de na mic léinn, a roghnódh í, tá seans ann go bhféadfaí an cheathrú chuid acu a thabhairt chun inniúlachta sa Ghaeilge. Nach mba toradh níos fearr é seo ar an infheistíocht stáit: 15% de na daltaí ag tíocht amach as na meánscoileanna le Gaeilge líofa in áit an 10% (mo mheastúchán) atá ag tíocht amach faoi láthair.
Stádas na Gaeilge sna Coláistí Ollscoile
Tá éigeantas eile faoi bhagairt chomh maith, ó fógraíodh go bhfuil sé i gceist ag an Rialtas deireadh a chur le hOllscoil na hÉireann, an NUI. Chuir Rialtas Londain an National University of Ireland ar bun go reachtúil céad bliain ó shin. Fágadh faoi Sheanad na hOllscoile na rialacha iontrála a shocrú. Tar éis feachtas crua a troideadh go stuama agus go straitéiseach, faoi chinnireacht Dúbhghlas de hÍde agus Eoin Mhic Néill, d'éirigh le Conradh na Gaeilge stádas éigeantach a bhaint amach don Ghaeilge san Ollscoil nua mar ábhar máithreánach le fáil isteach san Ollscoil. Ag an am, bhí thart ar 50% dena mic léinn sna meánscoileanna, ar fud na hÉireann, ag tógáil Gaeilge mar ábhar scrúdaithe. Ach bhí go leor de na scoileanna don uasalaicme Caitliceach, Clongowes agus a leithéid, ag diúltú Gaeilge a chur ar an gcurriculam. Throid na heaspaig Caitliceacha go fíochmhar in aghaidh éileamh an Chonradh. Ach fuair de hÍde agus Mac Néill an ceann is fearr orthu. Thoiligh Seanad an NUI ar an 23 Meitheamh 1910 glacadh le rún a mhol de hÍde a shocraigh go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar riachtanach don mháithreánach ón bhliain 1913 ar aghaidh, ach amháin do mhic léinn nach raibh cónaí orthu in Éirinn le trí bliain roimhe sin. Bhí ar na scoileanna a bhíodh ag cur oideachais ar fáil don "Catholic Snobocracy" mar a thug an tOllamh Mícheál Ó hÍceadha orthu, aitheantas a thabhairt don Ghaeilge mar ábhar nó ní bheadh a gcuid mac léinn in ann áit a fháil san NUI. Ón uair a chuirfear deireadh leis an NUI, beidh sé fágtha faoi gach coláiste a chuid socraithe iontrála féin a dhéanamh. Tá na coláistí ar fad in iomaíocht le chéile ag iarraidh mic léinn a mhealladh. Má bhraitheann UCD go bhfuil an rialachán faoi Ghaeilge éigeantach sa máithreánach ina bhac orthu, nuair nach bhfuil aon rialachán mar é i bhfeidhm i TCD, DCU, UL, nó in aon cheann de na hInstitiúidí Teicneolaíochta, is cinnte go mbeidh siad ag iarraidh fáil réidh leis. Má chuireann UCD deireadh le riachtanas na Gaeilge mar ábhar iontrála, ní bheidh na coláistí eile i bhfad ina dhiaidh ag déanamh an rud céanna.
Titim go Leibhéal Tubaisteach
Ní chreidim go gcuirfidh Éamonn Gilmore a shála i dtaca faoi cheist na Gaeilge éigeantaí agus Clár Rialtais á aontú aige le Fine Gael tar éis an chéad Olltoghcháin eile. Beidh deireadh á chur le Gaeilge mar ábhar éigeantach sna meánscoileanna, ag leibhéal na hArdteiste, ar aon chaoi. Má chuirtear deireadh le riachtanas na Gaeilge mar ábhar iontrála sna hOllscoileanna chomh maith, cá bhfágfaidh sé sin rudaí?
Is cinnte go seachnóidh go leor daltaí meánscoile an Ghaeilge a dhéanamh, nuair a bhéas sé ceadaithe ábhar níos éasca a roghnú ina áit. Tá an baol ann go dtitfidh an céatadán mac léinn a thógann Gaeilge san Ardteist go leibhéal tubaisteach mura bhfuil rud éicint curtha in áit an éigeantais chun na mic léinn a mhealladh le Gaeilge a thógáil.
Sin é mo mholadhsa. An faitíos atá orm go ndéanfar an botún céanna is a deineadh siar sna seachtóidí nuair a cuireadh deireadh leis an riachtanas Ghaeilge do fhostaithe sa státchóras, gan tada ceart a chur ina áit, rud a d'fhág nach bhfuil leath a dhóthain daoine fostaithe ag na ranna stáit, le freastal ar an éileamh ón bpobal ar sheirbhís éifeachtach Ghaeilge.
Naisc: Tóstal na Gaeilge http://www.tostal.ie/ http://www.tostal.ie/default.aspx?treeid=21
Dubhghlas de hÍde http://video.google.com/videoplay?docid=-3389689641882076967
http://ga.wikipedia.org/wiki/Dubhghlasdeh%C3%8Dde
Mícheál Ó hÍceadha http://openlibrary.org/b/OL15547398M/AthairMícheálP.ÓhIceadha
An LFM http://www.scoilnet.ie/lookathistory/Video2.aspx?FolderId=2&Id=500&ref=1http://ga.wikipedia.org/wiki/LanguageFreedomMovementBoards.ie http://www.boards.ie/vbulletin/showthread.php?t=2054848596&page=3 A bi-lingual online archive of the culture of the Scottish Highlands ... air na caoraich mhaola agus tha aghaidh bhÃƒÂ n agus bus dubh agus casan bÃƒÂ na orra. ... Fógraíonn an tAire Stáit Calleary go mbeidh campaí samhraidh sa Ghaeltacht in ann dul ar aghaidh - MerrionStreet
Foilsithe ar Monday 6th July 2020
Fógraíonn an tAire Stáit Calleary go mbeidh campaí samhraidh sa Ghaeltacht in ann dul ar aghaidh
D'fhógair Dara Calleary TD, Príomh-Aoire an Rialtais agus an tAire Stáit Gaeltachta, Gaeilge agus Spóirt inniu go mbeidh campaí samhraidh in ann dul ar aghaidh sa Ghaeltacht faoi shrianta áirithe mar gheall ar Covid-19.
De thoradh na paindéime, bhí sé idir dhá cheann na meá go dtí seo an mbeifí in ann dul ar aghaidh le reachtáil campaí samhraidh sa Ghaeltacht ar chor ar bith ach tar éis an cheist a bheith cíortha go cúramach ag an Roinn le páirtithe leasmhara eile, tá curtha in iúl do Mhuintearas - a dhéanann an scéim a riar faoi scáth Údarás na Gaeltachta thar ceann na Roinne, go mbeifear in ann dul ar aghaidh le campaí samhraidh a eagrú faoi Scéim na gCampaí Samhraidh.
I measc na gcoinníollacha breise atá le bheith curtha i bhfeidhm beidh gá do lucht eagraithe na gcampaí prótocal docht Covid-19 a fheidhmiú agus is campaí lasmuigh faoin spéir amháin a bheidh inghlactha.
Dúirt an tAire Stáit Calleary:
Is údar áthais ann dom féin, agus ar ndóigh do phobal na Gaeltachta gan amhras, go bhfuil campaí samhraidh in ann dul ar aghaidh an samhradh seo - bíodh is go mbeidh srianta i gceist ar leas sláinte phoiblí, mar a thuigfear. Tugann Scéim na gCampaí Samhraidh de chuid mo Roinne deis iontach d'aos óg na Gaeltachta chun tabhairt faoi imeachtaí taithneamhacha i gcomhluadar a chéile gach samhradh i dtimpeallacht Ghaeilge - rud atá ar leas an aosa óige agus na Gaeilge araon. Tuigeann muid ar fad na dúshláin faoi leith lena bhfuil daoine ag maireachtáil faoi láthair de thoradh na paindéime agus tá sé an-tábhachtach dá réir go leanfaidh lucht eagraithe na gcampaí samhraidh na treoirlínte breise atá i bhfeidhm i mbliana mar gheall ar Covid-19.
Mar thaca breise don aos óg, tá dhá shraith teilifíse á craoladh faoi láthair ag TG4: Campaí Cúla4a thosaigh ar 29 Meitheamh agus atá á chraoladh go laethúil ag 10:00 go dtí 10:30 am - le tacaíocht na Roinne agus Foras na Gaeilge; ina theannta sin craoltar Cúl Camps ó 10:30 go dtí 11:00 am (i gcomhar le CLG/Kellogs). Tuigtear go ndéantar na cláracha sin a athchraoladh go laethúil san iarnóin agus go bhfuil fáil orthu chomh maith ar youtube/TG4.
Is le tacaíocht mhaoinithe ón Roinn atá Scéim na gCampaí Samhraidh á riar mar chuid d'fheidhmiú Plean Gníomhaíochta 2018-2022 an Rialtais don Ghaeilge
Faoi Scéim na gCampaí Samhraidhtugtar deis do bheagnach 6,000 páíste de bhunadh na Gaeltachta go bliantúil chun freastal ar c. 180 campa a eagraítear i ngach ceantar Gaeltachta ó thús go deireadh an tsamhraidh. Ar mhaithe leis na táillí a ghearrtar ar thuismitheoirí/chaomhnóirí i leith na gcampaí a laghdú ceadaítear allúntas d'Údarás na Gaeltachta ar fiú suas le €330,000 go bliantúil é chun an scéim a riar.
I measc na gcoinníollacha breise a bheidh i bhfeidhm an samhradh seo ar mhaithe le baol Covid-19 a mhaolú tuilleadh, beidh gá do Mhuintearas a chinntiú:
Nach gceadófar campa maidine agus iarnóna in aon áit faoi leith;
· Go bhféachann Muintearas chuige - i gcás campaí atá á n-eagrú faoi scáth leithéidí CLG nó eagraíocht náisiúnta spóirt eile, go gcloíonn lucht eagraithe na gcampaí sin mar is cuí le prótacal COVID-19 na n-eagraíochtaí úd lena mbaineann siad i gcaitheamh an ama;
· I gcás campaí samhraidh eile a bheidh á n-aithint faoin scéim ní foláir do Mhuintearas a chinntiú go gcuirtear i bhfeidhm prótacal COVID-19 Muintearais féin;
· Gur faoi Mhuintearas (faoi scáth an Údaráis) a bheidh sé iad féin a shásamh go bhfuil na campaí a aithnítear rite i gcomhréir le prótacal/treoirlínte COVID agus go ndearbhaíonn lucht eagraithe na gcampaí ar fad do Mhuintearas go bhfuil siad sásta gníomhú dá réir;
· Go bhfeiceann Muintearas chuige go ndéantar cúram cuí dá fhoireann féin mar a bhaineann sé le COVID-19 agus iad i mbun monatóireachta ar champaí. TUIL 2 – Beidh £20m agam don Ghaeilge ar an taobh….. | iGaeilge
← TUIL=Tactical Use of Irish Language ar an Late Late Seó Céard a cheapann tusa, David? →
5 thuairim ar "TUIL 2 – Beidh £20m agam don Ghaeilge ar an taobh….."
johnmodonoghue 15/02/2010 ag 19:53
Cuirim fáilte roimh ráiteas SF i leith an Gaeilge ach caithfimíd fanacht faoi dáth an airgid.
séamus Mac Seáin 15/02/2010 ag 20:26
Ní fheadair a Choncubhair an dtiocfadh leatsa, ach oiread liom féin, tabhairt ar Cheannaire Shinn Féin ná ar aon Cheannaire eile ráiteas a dhéanamh i dtaobh aon rud nó níl muid tabhachtach ár ndóthain ach is fíor go raibh sé faoi bhrú ag Gaeilgeoirí taobh istigh den pháirtí ( agus tá go leor acu ann) a theacht aníos le rud éigin ó dhiúltaigh an DUP do Acht na Gaeilge. Chomh maith le sin bhí go leor daoine ina dháilcheantair féin ag tógail ceisteanna mar gheall ar "díbhínn na síochána" nár léir dóibh a bheith ag teacht chucu ag an am a bhí na Billiúin ag dul isteach i gCeathrú an Titanic, suite i nDáilcheantair Peter Robinson. Réiteoidh an tairgead seo, má thágann sé , ( cuimhnigh go mbeidh toghchan ag Westminster sula dtágann cuid ar bith de) an dá fhadhb sin nó tá sé ar shon na Gaeilge agus má's fíor do bhlog Mháirtín Uí Mhuilleoir tá na tógraí uilig atá luaite leis ina Dháilceantair féin. Tá cúpla rud is ceart a rá is dóigh liom. Ó mo tháithí féin tá Ceannaire Shinn Féin ( cá bith faoin pháirtí go ginearálta) dáirire faoin teanga agus tá sé sásta í a chur chun tosaigh a oiread agus is féidir. Is dóigh liom san am chéanna go mbeadh corr dhuine ann cosúil liom féin a chuirfeadh an cheist arbh fiú don pháirtí Stormont a athcruthú i ndiaidh do a bheith ar fionnraí ar feadh 30 bliain má b'éigean dul i muinín na Sasanach le hairgead a fháil do thógraí Ghaeilge. An gcaithfidh lucht labhartha na Gaeilge fánacht go dtí an chéad "Éigeandáil eile" le rud egin eile a fháil. Má's sin mar atá bhfearr liomsa an "middleman" i Stormont a fhágáil amach ar fad agus dul díreach chuig an sparánaí i Westminster lenar gcuid airgid a fhail arais a ghlacann siad uainn tríd an córas cánach agus nuair a bheas múineadh ar na hAondachtaithe is féidir go dtiocfadh liom cumhacht éigin a ligint leo ag Stormont arís.
igaeilge Údar an Ailt 15/02/2010 ag 20:39
Tugim go raibh sin ar fad ag titim amach, a Shéamuis, ag an am chéanna, chuir mé an cheist ar a bhlag agus sa deireadh tháinig an freagra seo. Níor thug mé faoi ndeara na ceisteanna seo á chur in aon áít eile go poiblí, taobh amuigh den méid a dúirt Gearóid ar a cholún i Nuacht 24. Ag léamh blag Mhairtín, cheapfá gur eagarfhocal ó sean Pravda a bhí ann – go h-áírithe an phíosa a bhí aige ag gearán faoi Brian Cowen gan a bheith ag labhairt Ghaeilge ag an bpreas ocáid. Mar sin de, glacfaidh mé cuid den chreidiúint murar mhiste leat agus a fhios go maith agam nach dtabharfaidh SF nó aoinne eile aon chreidiúint dom.
Nuair a bhionn duine ag scríobh blag, is iad seo na cineál rudaí a thugann sasamh duit. Gur chuir ceist nó tagairt rudaí ag gluaiseacht – nó gurb é sin an chuma atá ar an scéal – agus taithníonn sé liom a rá ós árd go raibh láimh éigean agam ann.
Níl airgead ar bith sa bhlagáil, tá's agat. Níl ann ach ardán dom féin is fóram díbhse. Ag an am chéanna, cá bhfios ach go bhfuilimíd ag bogadh rudaí chun tosaigh píosa ar phíosa lenár n-iarrachtaí. Sin sasamh áirithe ar féidir linn baint as an rud.
Agus mé ag smaoineamh ar seo ar fad, ritheann sé liom go bhfuil mise agus daoine eile cosúil liom a bhí ag sclabhaíocht i ngort na h-iriseoireachta Gaeilge fagtha ar an gclaí agus dhá nuachtán nua Ghaeilge bunaithe agus á bhunú, amhail is ná rabhmar ann nó nár dheineamar tada fiúntach. Nilim ag lorg bonn óir nó clog – ach táim cinnte chun a chur in iúl nuair a chuirim ceisteanna go poiblí nach bhfuil á chur ag daoine eile ach ar chúl téarmaí.
séamus Mac Seáin 15/02/2010 ag 21:27
níl mé ag rá a choncubhair nach raibh toradh ar do cheisteanna agus tá seans ann gur spreag do cheist é le freagra a thabhairt sul a raibh faill aige dul i gcomhair le Gaeilgeoirí mar gheall ar an airgead a bh í socraithe cheana féin ach tá mé cinnte gurbhé an buaireamh a bhí air go raibh sé ag cailleadh muinín lucht labhartha na Gaeilge taobh istigh agus taobh amuigh den pháirtí a spreag é leis an iarratas ar airgead a dhéanamh sa chéad áit agus ni shin le rá nach raibh fonn pearsánata air sin a dhéanamh nó bheadh go leor taobh istigh den pháirtí gur chuma leo an Ghaeilge ann nó as. Tá mé ag teacht leat go bhfuil sé de dhualgas ar na Meáin a bheith ag cur féachála ar an Bhuanaiocht i rith an ama is cuma cé hiad agus is cuid sen Bhuanaíocht anois é Sinn Féinn sna sé Chontae. Cuirimis suas dóibh é i dtólamh.
Sean Mór 15/02/2010 ag 22:04
tá níos mó airgid ag dul do chluasa na bpéas (a ndearnadh dochar dóibh mar gheall ar iad a bheith ag cleachtadh an dóigh le náisiúnaithe a scaoileadh níos fearr) ná mar atá ag dul don Ghaeilge, de réir mar a tchím féin.
Is maith liom go bhfuil airgead faighte don chiste craoltóireachta… tá mé ag glacadh leis gur as an airgead sin a dhéantar cláracha ar nós 'Seacht' srl, a bhfuil mo chuid iníonacha ag baint an-sult astu (agus mé féin!). Tá cuma ar an scéal nach mbeidh mórán den £8milliún eile ag teacht go dtí ceantracha ar nós Thír Eoghain…
Is léir ó bhlag Adams nach bhfuair Sinn Féin mórán tacaíochta ó Rialtas na hÉireann sna cainteanna ó thaobh na teanga de… déanann Rialtas na hÉireann cibé damhsa a iarrann Rialtas na Breataine orthu a dhéanamh… d'fhág sin gur 3 vs 1 a bhí ann sna cainteanna ó thaobh na Gaeilge de.
Tá a fhios agam féin gur cuireadh go leor ceisteanna maidir leis an Ghaeilge ar ionadaithe Shinn Féin ag cruinnithe páirtí a bhí ag dul ar aghaidh le roinnt seachtainí anuas… Déanann Comhairle Chontae na Gaillimhe Foirmeacha C1 a eisiúint agus a phróiseáil ar chostas €25 in aghaidh an leabhair. Tá 25 foirm C1 i ngach leabhar. Ba í Máire Mhic Mhathúna, comhghleacaí léi sa choláiste, a thug léargas dúinn ar dhúthracht Íte ó 1979 mar léachtóir a spreag na daltaí i gcónaí chun an Ghaeilge a chleachtadh agus a shealbhú ina hiomlán. Sa chéad dlúth dhiosca, Téanam Ort do ghluaiseamair leis an t-amhránaí ar fuaid thalamh na h-Éireann agus críocha na h-Ástráile agus táimíd arís ag taisteal ina theannta sa dhlúth dhiosca seo, Gan Teorainn/No Boundary. Níl aon laincis ná greim ar ár dteangain. Is féidir linn an Ghaelainn a labhairt agus amhráin seanóis a chanadh pé áit ar domhain ina bhfuilimíd. Níl aon teorainn ag cur bac orainn. Tá saoirse iomlán againn. Mar a deir sé féin, ná ligimis uainn an Ghaelainn ná ár n-oidhreacht go deo in Éirinn nú pé áit eile a seolfar sinn mar go cinnte níl aon teorainn léithi. Burn After Reading

Is scannán grinn ó 2008 é Burn After Reading. Ba iad na deartháireacha Coen, Joel agus Ethan, stiúrthóirí an scannáin. Is beag duine nach bhfuil cúpla líne dfhilíocht nó damhráin Raiftearaí ar eolas acu, ach tá eolas cruinn ar an bhfear féin gann go leor. Sa chlár faisnéise seo, téann Tadhg Mac Dhonnagáin, cumadóir eile as Maigh Eo, sa tóir ar scéal an fhile agus faigheann amach gur saol corrach, conspóideach a chaith sé, ag fánaíocht agus ag cumadh amhrán agus ag seinm cheoil do phócaí folmha go dtí gur bhásaigh sé 175 bliain ó shin an Nollaig seo. * Gach iarracht a dhéanamh chun daoine eile a spreagadh chun Gaeilge a úsáid... / An spreagann sé an cuspóir seo cleachtadh na teanga duine le duine ach freisin i n-ealaíona scríofa labhartha (altanna, aistí, filíocht, Duine de phríomhscoláirí an bhéaloidis in Éirinn é agus údar os cionn dhá scór leabhar: leabhair anailíse ar an mbéaloideas, ar litríocht agus ar stair, seacht gcnuasach filíochta agus trí chnuasach gearrscéalta. Faoin scéim seo cuirtear cúntóirí teanga, gur cainteoirí líofa Gaeilge iad, ar fáil mar thaca do scoileanna Gaeltachta chun cuidiú le páistí sealbhú agus saibhriú a dhéanamh ar an teanga. Clonee (Gaeilge: Cluain Aodha, leis an bhrí Féarach Aodh[1]). Is sráidbhaile agus baile fearainn é, i gContae na Mí, Cluain Aodha, Éire. Tá Fine Gall ar an taobh thoir ag bailte fearainn Baile an Huntaigh agus An Bealach Beag. Jun 2009: 1 5 Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2009, 2 5 Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse, 3 4 An Deireadh Seachtaine Craiceáilte, 13 3 PAE Panathinaikos, 14 3 Football League Championship, 15 3 Spuaic Bhaile Átha Cliath, 16 3 Graham Mag Poblacht na hÉireann, 7 3 Túr Eiffel, 8 3 Bróga, 9 3 Yury Luzhkov, 10 3 Faireog Thíoróideach, 11 3 An Laoi, 12 3 Carraig an Droichid, 13 3 Míora, 14 3 Natalia Estemirova, 15 3 Ceann an Mhaighe, 16 3 Māori, 17 3 Christchurch, 18 3 Comhaltas Ceoltóirí Éireann, 19 3 Huang Xianfan, 20 3 Mitraillette, 21 3 Daltaí na Gaeilge, 22 3 Eoin Baiste, 23 3 Jens Seipenbusch, 24 3 Alan Titley, 25 3 Liosta an Lucht Frithbheartaíochta i dTríú Reich na Gearmáine Tá grúpa de thithe tábhairne/bialanna agus táirgeoirí áitiúla bia rannpháirteach i dtionscadal nuálach ar mhaithe le bolscaireacht a dhéanamh ar tháirgí bia áitiúla Dhún na nGall chomh maith leis an atmaisféar iontach atá i dtábhairní iomráiteacha ar fud Dhún na nGall. Opera Gaelach 'Eithne'
Clár speisialta 20 nóiméad ar an Opera Gaelach 'Eithne' le Robert O'Dwyer, nár léiríodh ó 1910 i leith. Cloisimid ón mbaratón, Gavan Ring, faoin gcaoi gur tháinig sé chun solais athuair.
Labhrann úna Ní Chanainn, dordveidhleoir le Ceolfhoireann Shiansa RTÉ agus Bríd Ní Ghruagáin, sopráin, an bheirt acu páirteach in 'Éithne', faoi mar atá sé bheith páirteach san ócáid stairiúil seo. Ba mhaith liom córas agus sraith treoracha a chur ar láthair maidir le conas teanga iasachta a fhoghlaim sa bhealach is sciobtha agus is éifeachtaí. Tá an treoir seo bunaithe ar mo thaithí féin. Tá 10 nó 12 theanga ar eolas agam, agus ní thógann sé ach cúpla lá orm teanga nua a fhoghlaim agus dfhéadfá a bheith mar i gcéanna go háirithe má tá cónaí ort sa tír ina labhraítear an teanga ar mian leat a fhoghlaim nó má tá tú i dteagmháil le daoine a labhraíonn an teanga seo. Is as Co. Thiobráid Árann don t-amhránaí agus cumadóir ceoil Ruth Dillon atá anois loinnithe i gConamara.
Áras Éanna Beó – Liam Ó Maonlaí
Aibreán 23, 2020 @ 9:00 pm
Beidh fear tosaigh na 'Hothouse Flowers' ar stáitse leis féin. Tá an-tóir in Éirinn ar Liam Ó Maonlaí mar cheoltóir agus mar amhránaí traidisiúnta agus rac
Áras Éanna Beó – Pat Quinn
Aibreán 30, 2020 @ 9:00 pm
Cónaíonn Pat in Inis Oírr, amhránaí/scríbhneoir amhrán le tallann iontach agus is minic leis amhráin bharúla a chumadh faoi réimse leathan téamaí ó fhataí go piongainí go Angelina Jolie.
Áras Éanna Beó – Doimnic Mac Giolla Bhríde
Bealtaine 7, 2020 @ 9:00 pm
Is amhránaí ar an sean-nós aitheanta Doimnic Mac Giolla Bhríde le cois a bheith ina phíobaire uilleann agus boscadóir den scoth. De bhunadh Ghaoth Dobhair i nGaeltacht Iar-Thuaisceart Dhún na nGall tá clú domhanda agus príomh duais an Oireachtais, Corn Uí Riada bainte amach aige.
Áras Éanna Beó – Benny McCarthy
Bealtaine 14, 2020 @ 9:00 pm
Ag trí bliana déag d'aois a thug Benny McCarthy faoin bhosca ceoil faoi stiúir an chairdíneora iomráiteach Bobby Gardiner. Bhuaigh sé faoi dhó ag an Oireachtas i 1994. Casann sé leis an bhanna Danú agus is é an bainisteoir leis. Síos tríd na blianta chas sé i gcuideachta Liam Clancy, Tom Paxton, John Sheahan, Donovan, Donal Lunny, Seán Ó Sé agus go leor eile.
Áras Éanna Beó – Des Dillon
Bealtaine 21, 2020 @ 7:00 pm
Rugadh Des i nGaillimh ach tá sé ag cur faoi anois ag bun Shléibhte Chnoc Mhaoldomhnaigh, i gCo. Thiobráid Árainn. Tagann an spreagadh dona puipéid lámhdhéanta seo ón dúlra. Tá sé de nós ag Des seachtain a chaitheamh le páistí scoile an oileáin le roinnt blianta anuas. Mar gheall ar an Choróinvíris ní bheidh sé in ann a theacht i mbliana ach tá an seó seo tiomnaithe do pháistí Inis Oírr aige.
Áras Éanna Beo – Dara McGee
Bealtaine 22, 2020 @ 7:00 pm
Sula bhfuair sé an post mar Stiúrthóir Ealaíne ar Áras Éanna ba dearthóir seit, maisitheoir leabhar, ealaíontóir agus taibheoir é Dara. Leis an Chompántas Drámaíochta Fibín tá seóanna ealaíne bheo ar nós Clann Lir, An Rón Dall agus Mac Piarais i bPictiúir curtha i láthair ag Dara.
Áras Éanna Beo – Dáithí Ó Briain
Bealtaine 28, 2020 @ 9:00 pm
Ó Bhaile Átha Cliath ó dhúchas do Dháithí Ó Briain cé go bhfuil sé ag cur faoi in Inis Oírr le fiche bliain. Tá guth láidir ag Dáithí a fheileann dona hamhráin agus bailéid a cheolann sé agus a bhfuil idir oileánaithe agus cuairteoirí don oileán ag baint suilt as le blianta.
Noelie McDonnell and Nicola Joyce will perform an exciting set for this Áras Éanna Beo gig. The Whileaways ('a knockout of the festival' at the legendary Port Fairy Folk Festival in Australia') were due to play live at Aras Éanna back in March but had to be cancelled due to the Coronavirus restrictions. We are delighted to have two thirds of the Whileaways perform on Áras Éanna Beo- Facebook Live. Noriana Kennedy, Noelie McDonnell and Nicola Joyce make up the…
Meitheamh 11, 2020 @ 9:00 pm
Is amhránaí/cumadóir amhránaí í Lasairfhíona atá fréamhaithe go domhain i stíl amhránaíochta sean-nóis Oileáin Árann. Tá suim aici chomh maith i réimsí éagsúla ceoil atá le cloisteáil go forleathan faoi láthair. Cloistear guth binn Lasairfhíona an-mhinic ar an raidió ar stáisiúin éagsúla ag baile agus i gcéin. Tá a cur chuige nuálaíoch ar cheol Gaelach agus ar amhránaíocht thraidisiúnta á cheiliúradh ina trí albam iomráiteacha, 'An Raicín Álainn', 'Flame of Wine' agus 'One Penny Portion'. Bhí amhrán ón albam 'Flame…
Áras Éanna Beo – Mouse McHugh
Meitheamh 18, 2020 @ 9:00 pm
18th Meitheamh /June @ 9pm Ceoltóir den scoth ó Thuaim, tá Mouse McHugh ag casadh le blianta I gcuideachta cuid dena ceoltóirí is breátha in iarthar na tíre – macasamhail The Timber Tramps, Too much for the White Man, The Midnight Cowboys, The Sawdoctors agus na Lounge Lizards. Bhí Mouse ag ceol mar chuid de 'Sheisiúin Áras Éanna' anuraidh agus chur an luchóigín a raibh san Ionad Ealaíne ag damhsa lena chuid fuaimeanna grúvaíáilte.
Áras Éanna Beó – Roisín Elsafty
Tá an domhain mór siúlta ag Róisín ag casadh na hamhráin, í imithe chomh fada leis an tSín, agus mórthimpeall na hEoraipe, asti fhéin, nó i measc ceoltóirí móra ón dtraidsiún in Éirinn. Gabhann sí buíochas faoi leith le Dónal Lunny a spreag í ag tús na siúlóidí seo, agus a thug cuireadh di chuig formhór na dtíortha seo i bhfad i gcéin le fiche bliain anuas.
Áras Éanna Beó – Róisín Mulliez Duo
July 30, 2020 @ 9:00 pm
Is snagamhránaí í Róisín Mulliez a tharraingníonn ar oidhreacht shaibhir Gershwin, Porter & Kern.
Mí Mheán Fómhair
Mar chuid de Oíche Chultúir I gcomhphairt le Ealaín na Gaeltachta, beidh Áras Éanna ag craoladh oíche ceol agus amhránaíocht beo ón páirc peile le caisleáin Uí Bhroin faoi soilse mar cúlra. Ceolchoirm Dhátheangach ar mhaithe le Clann Shíomóin | Maynooth University
Monday, December 19, 2016 - 15:15
Thuas: Mic leinn ón Scéim Chónaithe in éineacht leis an Dr. Seán Ó Riain (ar dheis), Cathaoirleach Choiste na Gaeilge, Kevin Boushel (sa lár), Uachtarán Chuallacht Chomcille, agus Orla Bradshaw (ar chlé), Oifigeach na Gaeilge.
Ghlac baill foirne chomh maith le mic léinn idirnáisiúnta atá ag freastal ar ranganna Gaeilge, baill de Chuallacht Cholmcille (Cumann Gaelach na hOllscoile), mic léinn ón Scéim Chónaithe agus mic léinn ó chúrsaí eile, páirt san ócáid.
Chuir na mic léinn idirnáisiúnta tús leis an ócáid lena leagan de 'Amhrán na gCupán' agus 'Báidín Fheidlimí'. Chuir Dúlra Hanley, Liam Óg Ó hOistín agus Kevin Boushel ceol traidisiúnta ar fáil. Chas Liam Óg Ó hOistín roinnt amhrán ó TG Lurgan. Bhí amhránaíocht ar an sean nós le cloisteáil ó Étáin Ní Churraoin, mac léinn na chéad bhliana, agus ó Shailí Ní Dhroighneáin, Lárionad na Gaeilge. Léigh Ollie Durack, Seirbhísí Campais, dán dátheangach agus chuir Kevin Boushel deireadh leis an ócáid le 'Oíche Chiúin'. Bhí na hAirí i Rialtas Stormont faoi smacht iomlán nach mór ag an Ord Oráiste, a raibh leagan amach seicteach neamhleithscéalach acu. Ar deireadh, tá cór Meánscoil Chnoc Naomh Mícheál, Clár Chlainne Mhuiris, ag ullmhú amhrán a chum Wilson dóibh. Haiku dúlra Seapáineach é seo, scríofa i Seapáinis foghraíochta, a chanfaidh an cór, más féidir, beo i gcaitheamh ceann de léirithe an mhórphíosa atá á chumadh ag Wilson mar chuid den tionscamh. Dioplóma i bhForbairt Gréasáin
Reáchtálfar an cúrsa seo i nGaoth Dobhair.
Tá borradh ollmhór tagtha ar chúrsaí ilmheán agus ar na meáin shóisialta i ré seo na nuatheicneolaíochta. Is beag comhlacht nó eagraíocht phobail/stáit nach bhfuil ag baint leas as uirlisí ilmheán le poiblíocht a thabhairt dá gcuid seirbhísí nó chun cumarsáid a dhéanamh le páirtithe leasmhara. Chuige sin, beidh sé mar aidhm ag an gcúrsa seo oiliúint a chur ar fáil do mhic léinn i ngnéithe éagsúla a bhaineann le hábhar ilmheán a chruthú agus a chur ar líne. Beidh céimithe an chláir seo in ann feachtais a dhearadh, a phleanáil agus a sheachadadh ag úsáid na meán sóisialta. Cuirfear béim ar leith ar na scileanna praiticiúla atá riachtanach le hábhar ilmheán a chruthú agus a sheachadadh go héifeachtach.
Is féidir iarratas a dhéanamh ar áit ar an gcúrsa trí chliceáil ar an fhoirm iarratais ar líne anseo.
Scrúduithe deireadh seimeastair, mar aon le measúnú leanúnach.
Fáilteofar roimh iarratais ó dhaoine a bhfuil Gaeilge agus Béarla ar a dtoil acu. Is gá d'iarrthóirí Stiúrthóir Acadúil an chúrsa a shásamh go bhfuil cumas dóthaineach acadúil agus Gaeilge acu chun tabhairt faoin gcúrsa. Beidh agallamh agus / nó scrúdú le déanamh ag iarrthóirí mar chuid den phróiseas iontrála. Bheadh sé ina bhuntáiste taithí ar ghnáthphacáistí ríomhaireachta, mar Microsoft Office, a bheith ag iarrthóirí.
Reáchtálfar an cúrsa ar bhonn páirtaimseartha thar dhá bhliain.
Ar chríoch an chúrsa, beidh ar chumas an mhic léinn:
Tionscadal ilmheán a dhearadh agus a chur i gcrích;
Píosa físe a réamhléiriú, a léiriú agus a iarléiriú;
Suíomh gréasáin a dhearadh agus a chur ar líne;
Feachtais a fhorbairt ag úsáid na meán sóisialta.
Cruthú Ábhair
Bunscileanna Físe
Seachadadh Ábhair
Bainistíocht agus Forbairt ar Thionscadal Ilmheán
Scileanna Físe
Sá lá atá inniu ann, tá chuile chomhlacht príobháideach, eagraíocht phobail agus stáit ag baint úsáid as na meáin shóisialta chun cumarsáid éifeachtach a dhéanamh. Rachadh sé chun tairbhe do gach aon chomhlacht nó eagraíocht fostaí a bheith acu a bheadh i gcumas feachtas ar na meáin dhigiteacha a cheapadh agus a chur i gcrích. I measc na n-eagraíochtaí a fhostaíonn mic léinn chumarsáide de chuid Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge tá: RTÉ, RTÉ Raidió na Gaeltachta, TG4, BBC Thuaisceart Éireann, BBC Londain, Eo Teilifís, Telegael, TV3, Nemeton agus Abú Media. Freisin, tugann Ráiteas an Rialtais i leith na Gaeilge gealltanas go dtabharfar cuidiú agus tacaíocht dInstitiúidí an Aontais Eorpaigh i gcur i bhfeidhm an chinnidh a rinneadh chun teanga oifigiúil agus oibre a dhéanamh den Ghaeilge san AE ón 1 Eanáir 2007. Rinneadh dea-obair ar mhír chluastuisceana le rang sóisearach, cluastuiscint a bhain le cineál na cluastuisceana a bhíonn mar chuid de scrúdú Gaeilge an Teastais Shóisearaigh. Ullmhúchán cuí don scrúdú sin ba ea an obair a breathnaíodh. Bhí mé i láthair ag comórtas scéalaíochta freisin i gcaitheamh an lae - is ansin a casadh orm Seosamh s'againne - agus fuair mé lán mo chluasa de Ghaeilge bhinn shaibhir. An increase of expenditure in the Gaeltacht and on the Irish language of €18 million. This would bring spending on Irish and the Gaeltacht back to 2008 levels. Tá podchraoladh le fáil ar suimh idirlíon Foinse ó Gael na Bliana nó tá sé le fáil ar Youtube Freisin.Cuir isteach Seanfoinsesan bosca cuardaigh agus tiocfaidh sé suas Sonraí Teagmhála Seoladh: Baile Átha an Rí, Co. na GaillimheUimhir Theileafóin: +353 91 844797Facs: +353 91 845796 Ríomhphost: athenrycastle@opw.ie Láithreán Gréasáin: Níl
Uaireanta Oscailte 2 Aibrean - 21 Deireadh Fómhair: Gach Lá 09.30-18.00.2 Deireadh Fómhair - 21 Deireadh Fómhair: Luan - Déardaoin amháin, 10.00-17.00Cead isteach deireanach 45 nóiméad. roimh dhúnadh.Meánfhad na Cuairte: 1 Uair an Chloig
Grúpa & Seanóirí: €3.00
Áiseanna Saoráidí: Taispeántas, bus/carrchlós in aice leis an láthair, leithris
Turais Threoraithe: Ar fáil ar iarratasUaslíon: 40 Fad: 45 nóiméad Bileog Eolais/Treoirleabhar: Béarla agus Gearmáinis Imeachtaí Séasúracha: Úsáid na sonraí teagmhála sin thuas chun iad a fhiosrú roimh ré, le do thoilGrianghrafadóireacht/Déanamh Físeán ceadaithe: Tá, ach cead riachtanach chun críocha tráchtálaEolas Breise: Léiriú ClosamhaircSuíocháin do: 50 - 60Fad: 20 nóiméadTeangacha: Béarla. 6 Eanáir 2016
Tuirbíní Gaoithe i gCuan na Gaillimhe?
Is cosúil go bhfuil Foras na Mara ag smaoineamh ar mhuilte gaoithe a thástáil i gCuan na Gaillimhe amach ón Spidéal. Tá suíomh cheana féin ag Foras na Mara soir ó dheas den Spidéal ina raibh tastálacha ar bun ar fhuinneamh a ghiniúint ó thonntracha. Wavebob a thugtar ar an tionscnamh taighde, ar cuireadh tús leis 10 mbliain ó shin.
Tá sé fógraithe ag Foras na Mara go mbeidh iarratas á dhéanamh ar an Roinn Comhshaoil le 'léas urthrá nua' a fháil le gur féidir uasghrádú a dhéanamh ar an láthair i gCuan na Gaillimhe, agus le 'réimse gaireas fuinnimh in-athnuaite mara' a lonnú ann.
I measc na nithe atá liostáilte san iarratas, tá 'tuirbíní gaoithe ar snámh'.
Rith Spraoi an Spidéil Dé Luain 28ú Nollaig
Cé go raibh an aimsir go dona, tháinig os cionn 100 duine amach le páirt a ghlacadh i Rith Spraoi an Spidéil agus chun tacaíocht a thabhairt do Chroílíne Chois Fharraige.
Rónán Ó Direáin agus a mháthair, Marie Ní Bhaoill, a bhuaigh rás na bhfear agus na mban faoi seach, agus ba iad Andy Ó Feinne agus Róise Ní Lochlainn a bhuaigh rás na ngasúr.
Fiú leis an mbáisteach agus an drochaimsir baineadh an-taithneamh as an rás. Chuir an coiste eagraithe cupán tae agus soláistí ar fáil sa gCrúiscín Lán tar éis an rása. Bhí neart spotduaiseanna ar fáil freisin dóibh siúd a ghlac páirt.
Tá Croílíne Chois Fharraige tar éis AED's agus traenáil i CPR agus in úsáid na AED's a chur ar fáil i gceantar Chois Fharraige le cúpla bliain anuas.
Pacáistí Beatha Bronnta ar Thearmann Éanna
Roimh an Nollaig bhronn scoláirí ón Idirbhliain, Coláiste Chroí Mhuire, An Spidéal, bronntanas d'ábhar bricfeasta ar gach ceann de na títhe i dTearmann Éanna. Tá mionchuideachta dárb ainm 'Bóithrín na Smaointe' dhá reáchtáil ag an rang idirbhliana faoi láthair agus socraíodh go gcaithfí sciar den bhrabach ar an gcomhartha cairdeasa seo.
Fiche pacáiste beatha a cuireadh le chéile in iomláine.
Scoláirí Idirbhliana ó Choláiste Chroí Mhuire, An Spidéal, tar éis dóibh ábhar bricfeasta a bhronnadh ar gach ceann de na títhe i dTearmann Éanna i rith seachtain na Nollag.
Ar chúl ó chlé: Breeda Ni Choisdealbha (Tearmann Éanna), Conal Ó Cuirrín, Sarah Ní Ainín, Éabha Ní Fhearrachair, Oliver Ó Cuínn, Gearóid Ó Conghaile, Amber Ní Dhúbháin agus Peige Uí Chéidigh (Tearmann Éanna).
Chun tosaigh ó chlé: Piaras Ó Ceannabháin agus Seán Ó Drisceoil.
An Club Scannán – The Connection
Cuirfear tús an Déardaoin seo chugainn, 14 Eanáir, le séasúr nua scannán in Indreabhán. Idir seo agus an Cháisc beidh scannán nua á thaispeáint gach Déardaoin ar an scáileán mór in Amharclann na Seanscoile ag 8.15 i.n. Tá liosta spéisiúil scannán roghnaithe ag Club Scannán Sailearna don séasúr: 10 scannán ar fad ó thíortha éagsúla ag tosaí ar an Déardaoin seo chugainn le 'The Connection', scannán nua ón bhFrainc, bunaithe ar scéal fíor i dtaobh iarrachtaí na n-údarás dlí an ceann is fearr a fháil ar mhangairí drugaí i gcalafort Marseilles.
Tá ballraíocht sa gClub Scannán le fáil ar €30 agus tugann sé cead isteach don 10 scannán a bheas á dtaispeáint idir seo agus an Cháisc. Más fearr le duine is féidir €8 a íoc ag an doras as gach scannán. Tá liosta iomlán na scannán, chomh maith le eolas futhu, ar fáil ar an suíomh idirlíon www.clubscannan.ie.
Roimh an Nollaig rinne Fóram Chois Fharraige um Phleanáil Teanga aighneacht chuimsitheach a sheoladh ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta i dtaobh an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. San aighneacht cuireadh na moltaí seo a leanas os comhair na Roinne:
Scéim Labhairt na Gaeilge nua a shocrú don scoilbhliain 2016/17.
Tógáil tithe a spreagadh sa nGaeltacht a bheadh dírithe ar chainteoirí Gaeilge a mhealladh le lonnú i gceantair ina bhfuil Gaeilge in úsáid mar ghnáth-theanga chumarsáide.
Acht na Gaeltachta a leasú le go mbeifear ina ann stádas Gaeltachta a bhaint ó cheantair nach bhfuil an Ghaeilge in úsáid mar theanga pobail.
Polasaí nua earcaíochta sa tseirbhís poiblí a shocrú a chinnteodh soláthar dóthaineach ag an státchóras de dhaoine atá inniúil sa dá theanga oifigiúla, go háirithe sa nGaeltacht.
Deontas chun nuachtán clóite a chur ar fáil a d'fhreastalódh go príomha ar na pobail Ghaeltachta.
Bord Oideachais ar leith a chur ar bun a bheadh ag déileáil le gach gné den oideachas sna ceantair Ghaeltachta agus ag a mbeadh na cumhachtaí céanna aige is atá ag na Boird Oiliúna is Oideachais.
Féachaint chuige go mbeidh cúrsa faoi leith Gaeilge, agus curacalam dá réir, á tairiscint sa Teastas Sóisearach agus san Ard Teastas do chainteoirí dúchais Gaeilge.
Tá cruinniú eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige idir Údarás na Gaeltachta agus an Roinn Ealaíon, Oidhreachta is Gaeltachta, féachaint an bhféadfaí tíocht ar réiteach faoi phlean fadtéarmach a chur le chéile le forbairt a dhéanamh ar an bhfoirgneamh ar a dtugtar Coláiste Lurgan. Is le Údarás na Gaeltachta an foirgneamh, a thugtar amach ar léas gach samhradh le Coláiste Lurgan a reáchtáil ann.
Tá droch-chaoi ar an bhfoirgneamh le píosa agus anuraidh bhí baol ann nach gceadófaí cúrsaí Gaeilge a chur ar bun ann le linn an tsamhraidh.
An t-am seo anuraidh rinne an Cumann Forbartha áisitheoireacht ar chruinniú idir ionadaithe ón Roinn, ón Údarás agus ó Choláiste Lurgan le réiteach gearrthéarmach a fháil ar na fadhbanna a bhain leis an bhfoirgneamh agus chuir Údaras na Gaeltachta suim airgid ar fáil le obair riachtanach cothabhála a dhéanamh ar an gcoláiste. Socraíodh an uair sin go mba cheart féachaint chuige le plean fadtéarmach a chur le chéile don fhoirgneamh, sa gcaoi is go mbeadh sé ar fáil, ní amháin do na coláistí Gaeilge ar feadh an tsamhraidh, ach ar fáil chomh maith an chuid eile den bhliain le usáid ag an bpobal.
Beidh an cruinniú ag dul ar aghaidh ar an gCéadaoin, 20 Eanáir, agus tá cuireadh tugtha chomh maith do Chomharchumann Sailearna, do Chlub Óige Lurgain agus do Chumann Micheál Breathnach ionadaithe a chur ag an gcruinniú.
Bliain Cheiliúrtha is Chomórtha
Bliain mhór cheiliúrtha is chomórtha atá sa mbliain 2016: comóradh ar Éirí Amach na Cásca 1916, le neart imeachtaí á eagrú ar fud na tíre agus thar lear. Beidh ceann de na himeachtaí is mó ar bun i gCois Fharraige deireadh mí Bealtaine, nuair a eagrófar Féile Scannán na Réabhlóide i Seanscoil Sailearna, idir 27 agus 29 Bealtaine.
Sna Forbacha tá Gairdín Cuimhneacháin 1916 le forbairt ar an taobh ó dheas den bhóthar mór, taobh thiar de Óstán Chois Fharraige.
Mí Aibreáin beidh leagan drámatúil nua-aimseartha den scéal 'Eoghainín na nÉan' le Pádraig Mac Piarais, á chur ar an stáitse ag daoine óga, faoi stiúir Phádraig Uí Fhlaithearta, eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige le tacaíocht ó Chiste 2016 de chuid Údarás na Gaeltachta.
Chomh maith leis sin, beidh comóradh á dhéanamh ar bhunú Chumann Forbartha Chois Fharraige 50 bliain ó shin.
Tá sé i gceist Cluichí Pobail a athbhunú i gCois Fharraige. Bhíodh Cluichí Pobail an-láidir i gCois Fharraige leis na céadta gasúr ag glacadh páirt sna himeachtaí, idir imeachtaí spóirt agus imeachtaí eile. Bhíodh Cluichí Pobail Chois Fharraige ag freastal ar ghasúir ó Dhoire Locháin siar chomh fada le Ros a' Mhíl. Mí Aibreáin bhíodh Lá Spóirt eagraithe chuile bhliain ar Pháirc CLG An Spidéil, ina mbíodh na céadta páistí páirteach agus as a roghnófar páistí le dul ar aghaidh go comórtais Cluichí Pobail Chontae na Gaillimhe.
Anuraidh bhí cruinniú ar bun chun coiste nua a chur le chéile, ach nuair nach raibh ach triúr i láthair ag an gcruinniú ní fhéadfaí coiste a chur le chéile. Deireann Donncha Ó hÉallaithe, ó Chumann Forbartha Chois Fharraige, a bhí ina rúnaí ar na Cluichí Pobail i gCois Fharraige tráth, go mba mhaith leis scéal a fháil ó dhaoine sa bpobal, go speisialta tuismitheoirí, a bheadh sásta páirt a thógáil i gcoiste nua. "Má fhaightear dóthain ainmneacha beifear in ann Cois Fharraige a chlárú aríst mar cheantar sna Cluichí Pobail agus deis a thabhairt aríst do ghasúir an cheantair a bheith páirteach sna himeachtaí éagsúla", a deireann sé. Is féidir teagmháil a dhéanamh le Donncha tré glaoch nó téacs a chur ag 0864048881 nó ríomhphost a chur ag doheallaithe@nullgmail.com. FÉIN RIARTHA (SELF CATERING): Catherine OConnor Cill na Martra 026 40019, 6 mhíle ó Bhaile Bhúirne, oiriúnach do 4-5 duine Catherine Vaughn Cill na Martra 026 40024, 8 mhíle ó Bhaile Bhúirne. Is fada, mar sin, cúig bliana is fiche sinn ag fanacht ar an tríú leabhar filíochta uaidh a foilsíodh tamall ó shin, Lampaí Dearga - ach ní hionann sin is a rá go raibh sé dímhaoin idir an dá linn nó is sa tréimhse sin is mó a chuir sé i gcló a chuid saothair ar chearta daonna a luaigh mé thuas. Is léir ó na dánta seo gur file siúlach é Réamonn Ó Muirí - ó Toledo na Spáinne fríd Bhaile Mhic an Aba, An Róimh, Londain, Ard Mhacha, Nurnberg, agus Páras go Muine Mór na hÉireann clúdaíonn na dánta seo na blianta idir 1972 agus 1997 a síleadh a bheith dímhaoin ó thaobh na filíochta de ach nach raibh. An tsraith shóisearach - An Ghaeilge | PDST
An tsraith shóisearach - An Ghaeilge
Ceardlann ar an Litríocht -Mí na Samhna 2017
Is féidir clárú don cheardlann ar an Litríocht anseo
Ceardlann ar an mBéaltriail agus Seachtain na Gaeilge 2017
Cliceáil anseo chun áit a chur in áirithe
Seo chugaibh acmhainn le tacú le Seachtain na Gaeilge. Bileog Oibre 2014
Tuilleadh acmhainní ar fáil ar www.snag.ie agus anseo.
Anois go bhfuil na Cúrsaí Inseirbhíse do mhúinteoirí Gaeilge críochnaithe don scoilbhliain seo, tá an STDL Gaeilge in ann cineálacha tacaíochta eile a chur ar fáil i rith an tríú téarma seo. I measc na dtacaíochtaí seo, beimid in ann cuairteanna scoile a thairiscint, áit a dtabharfaidh Comhairleoir ón tSeirbhís Tacaíochta 'cuairt' ar do scoil ar iarratas na scoile.
Is féidir leis an scoil an chuairt a lorg trí fhoirm iarratais ar líne a líonadh isteach anseo.
Tacaíocht do theagasc na Gaeilge agus don teagasc trí mheán na Gaeilge
Cuireann an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí (SFGM) tacaíocht leanúnach ar fáil do theagasc agus d'fhoghlaim na Gaeilge mar ábhar ag an iarbhunleibhéal chomh maith le tacaíocht don chomhthéacs iarbhunscoile Gaeilge T1. Cuirtear na tacaíochtaí seo ar fáil ag an tSeirbhís Tacaíochta Dara Leibhéal don Ghaeilge (STDL Gaeilge) atá ag feidhmiú anois faoin SFGM.
Maidir leis an nGaeilge mar ábhar, cuireann an SFGM Seimineáir lae ar fáil do mhúinteoirí Gaeilge uile na tíre ag an iarbhunleibhéal le tacú le teagasc agus foghlaim an ábhair sna réimsí éagsúla: pleanáil, cothú na gceithre scil, cur chun cinn scil na labhartha, cúrsaí measúnaithe, forbairt modheolaíochtaí, srl. Chomh maith leis sin, cuireann an SFGM Seimineáir bhreise ar fáil do na scoileanna a mhúineann trí mheán na Gaeilge, ag aithint go bhfuil sainriachtanais acu siúd. Tacaítear na Seimineáir seo go léir le ceardlanna lasmuigh d'am scoile ar TFC (i gcomhpháirt leis an SFGM Teicneolaíocht san Oideachas) agus ar shainábhair eile a thacaíonn le teagasc agus foghlaim na Gaeilge.
Maidir leis na scoileanna a mhúineann trí mheán na Gaeilge, soláthraíonn an SFGM Seimineáir, ceardlanna agus modhanna tacaíochta eile i gcomhthéacs na Straitéise Náisiúnta don Litearthacht agus don Uimhearthacht. Cuirtear tacaíochtaí scoile uile ar fáil freisin i gcomhthéacs ginearálta an teagaisc agus na foghlama chomh maith le saincheist theagasc agus fhoghlaim na Gaeilge ag leibhéal scoile uile. Arís, tacaítear é seo go léir le ceardlanna lasmuigh d'am scoile ar TFC (i gcomhpháirt leis an SFGM Teicneolaíocht san Oideachas) agus ar shainábhair eile a bhaineann leis an gcomhthéacs áirithe seo.
Cuirtear litreacha cuiridh chuig scoileanna maidir leis na modhanna tacaíochta uile seo ach is féidir sonraí freisin a fháil ar shuíomh na SFGM, www.pdst.ie, nó ar www.muinteoirgaeilge.ie. Níl ach seachtain fágtha ag 28 scoil sa Ghaeltacht cur isteach ar aitheantas mar scoileanna Gaeltachta, ach tabharfar deis eile dóibh an bhliain seo chugainn Ar an deichiú Bealtaine míle naoi déag agus a daichead a trí, phléasc mianach cogaidh ar thrá Bhaile Mhanais in iarthuaisceart Thír Chonaill a mharaigh 19 fear óg as an cheantar a bhí i measc scaifte a bhí ag baint suilt as tráthnóna breá cois farraige. Cothrom an lae sin i mbliana tháinig bunadh Bhaile Mhanais agus na mbailte fearainn sa cheantar a chaill daoine sa tragóid le cheile ar an trá le leacht cuimhneacháin a nochtadh agus Aifreann a cheiliúradh dóibh siúd a maraíodh. Níos luaithe ar an lá tragóideach sin thug na fir agus daoine eile as an cheantar faoi deara go raibh rud éicint ag snámh amuigh san fharraige agus é ag teacht i dtreo na trá. Choinnigh siad súil air le linn an tráthnóna agus nuair a bhí sé measartha cóngarach don trá tharraing siad isteach le rópa é. Phléasc sé ansin. --adapted from Foinse Dance music from one of Irelands greatest melodeon-players Ó eisíodh a chéad dlúthdhiosca i 1991 tá ainm agus ceol Johnny Connolly go mór i mbéal an phobail. Níl aon Read more... ‘Dhá Chéim ar chúl’ atá sa cinneadh atá fógartha ag an Roinn Oideachais deireadh a chur le deontas d’ábhair oidí ag freastal ar chúrsaí sa Ghaeltacht, dar le Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta. Inniu tá Conn Ó Muineacháin agus a fhoireann ghalánta Roseanne agus Bríd ag caint linn faoi chúrsaí blagadóireachta agus gréasfhís, (web tv?). An-suimiúil. Le cúig bliana déag anuas tá Eoin Ó Fearghail agus Liam Mac Amhlaigh ag cíoradh na nuachta, idir phlé agus dhíospóireacht, chun lón intinne a sholáthar d’éisteoirí an stáisiúin go seachtainiúil ar a 7:00 i.n gach Máirt. Whelan pics of the Gerry Tobin Irish Language School Seo grianghraif a bhfuaireamar ó Dheirdre Whelan de lucht na scoile sna hochtóidí (sílim). Please go to for more information. 2010 I mBaile Átha Cliath a rugadh an scoláire seo ar 29 Márta 1915; ba í an iníon ba shine í den chúigear, triúr cailíní agus beirt bhuachaillí, a bhí ag James F D’fhill Arlene Foster óna laethanta saoire le fógairt gurbh í an fhadhb nár mhian le Sinn Féin Stormont a chur ar ais ar a bhoinn. Seafóid, arsa uachtarán Shinn Féin Gerry Adams, a d’fhógair go gcuirfeadh sé féin a shaoire ar ceal chun athbhunú Stormont a phlé ar an toirt. Nov | 15 | 13
Aitheasc ag Ócáid Ghradaim Leabhar na Bliana de chuid Fhoras na Gaeilge
Posted on 11/14/13, at 11:01
Aitheasc an Uachtaráin, Micheál D. Ó hUigínn, ag Ócáid Ghradaim Leabhar na Bliana de chuid Fhoras na Gaeilge
Dé Céadaoin 13 Samhain 2013
Tá an-áthas orm a bheith in bhur gcuideachta anseo tráthnóna le haghaidh na hócáide tábhachtaí seo. Táim buíoch de Sheán Ó Cuinn as an gcuireadh a thabhairt dom agus díobh go léir as an bhfáilte chroíúil sin.
Mar Uachtarán na hÉireann, tá tagairt déanta agam ar roinnt ócáidí do ráiteas mo réamhtheachtaí agus chéad Uachtarán na hÉireann, Dubhghlás de hÍde: "'Wherever Irish is the vernacular of the people, there live enshrined in it memories and imaginations ……if we allow one of the finest and the richest languages in Europe, which, fifty years ago, was spoken by nearly four millions of Irishmen, to die out without a struggle, it will be an everlasting disgrace."
Ar ndóigh, ba thaca díocasach dár dteanga dhúchais a bhí i nDubhghlás de hÍde, agus fear a throid go diongbháilte len í a chosaint. Thuig sé suntas na teanga mar chuid dár n-oidhreacht roinnte agus a tábhacht i gcaomhnú an chomhuintearais agus mar mheán don oiread sin dár dtraidisiúin; traidisiúin a cheanglaíonn muid dár sinsear, agus a chuireann i gcuimhne dúinn an cúlra casta cultúir agus staire a chruthaigh an Éire ina bhfuilimid inár gcónaí inniu.
Ar ndóigh, is le linn tréimhse ar leith a cuireadh troid dhíocasach Dhubhghlás de hÍde ar bun, agus é mar aidhm aige ár dteanga a chaomhnú, agus bród agus suim inár dteanga náisiúnta a spreagadh; tréimhse a bhí ann inar thárla galldú suntasach ar ár dteanga agus díluacháil ar oidhreacht shaibhir agus uathúil na Gaeilge mar theanga an phobail, agus thárla sin mar thoradh ar na blianta fada de theanga mhórcheannais an riaracháin, den eisimirce agus den bhrú eacnamaíochta a bheith á gcur i bhfeidhm faoin rialú coilíneach.
Ba thréimhse é nuair a cuireadh ina luí ar chuid mhaith saoránach gur cheart dóibh glacadh leis gur theanga níos ísle a bhí sa Ghaeilge le hais theanga choiteann an Bhéarla; tréimhse, i bhfocail Dhubhghlais de hÍde é féin,
"that made young men and women blush and hang their heads when overheard speaking their own language."
Sa lá atá inniu ann, is tír muid atá saor chun ár gcultúr a ghabháil chugainn féin; náisiún a thóg an deis bród a ghlacadh inár litríocht, ár gceol, ár mbéasaí agus ár mbealaí, agus ar ndóigh ár dteanga náisiúnta. Tá méadú de thuairim is dhá chéad faoin gcéad tagtha ar líon na ndaltaí ó thaobh amuigh den Ghaeltacht a bhíonn ag freastal ar scoileanna a mhúineann trí mheán na Gaeilge sa scór bliain deiridh Source: Gaelscoileanna Teoranta; baineann cuid mhaith dár saoránach úsáid as an nGaeilge ar bhonn laethúil – agus é mar aidhm ag an Straitéis Fiche Bliain an líon sin a mhéadú go suntasach roimh an mbliain 2030, rud a thugann ár ndúshlán an ardmhian a bhaint amach; agus, sa bhliain 2007, thug an tAontas Eorpach stadas oifigiúil agus oibre don Ghaeilge.
Níl aon chúis go ndéanfaí díogha den teanga Ghaeilge ná teanga sclábhánta nó thánaisteach a dhéanamh de, seachas teanga choiteann atá lárnach inár bhféiniúlacht mar náisiún agus teanga a thugann ár ndúshlán í a chaomhnú, a bhuanú agus a thabhairt ar aghaidh do na glúine le teacht.
Níl dabht ar bith ann ach go bhfuilimid faoi chomaoin an-mhór, mar shochaí, ag forais mar Fhoras na Gaeilge a dhéanann sárobair i gcinntiú fhorbairt leanúnach na Gaeilge, agus ní hamháin go gcuidíonn siad le cothú ár dteanga dhúchais, ach go bhfuil an oiread sin á dhéanamh acu len í a chur chun cinn, agus lena húire, a beocht agus a hábharthacht sa saol nua-aoiseach a chinntiú.
Anocht tá ceiliúradh á dhéanamh againn ar ról theanga na Gaeilge inár dtraidisiún liteartha iontach – traidisiún a bhfuil cáil orainn as ar fud an domhain. Tá comórtas litríochta Fhoras na Gaeilge uathúil i saol liteartha na Gaeilge agus déanann sé ceiliúradh ar shaothar foilsitheoirí, scríbhneoirí agus ealaíontóirí atá tar éis teacht le chéile chun foilseacháin áille a tháirgeadh trí mheán na Gaeilge.
Tugaim faoi deara go bhfuil an gradam do litríocht do pháistí ainmnithe as bleachtaire ficseanúil cáiliúil Chathail Uí Shandair, Réics Carló, a gcuimhním air ó mo laethanta meánscoile féin, rud a chuireann i gcuimhne dhúinn an tábhacht a bhaineann lena chinntiú go mbíonn biseach ar an teanga idir na glúine in Éirinn, atá ag éirí níos uirbithe de réir a chéile, agus lena choinneáil ag obair chun a chinntiú go bhfásann agus go bhforbraíonn pobail agus gréasáin Ghaeilge níos faide ar shiúl ná an limistéar Gaeltachta.
Gné thábhachtach den obair sin é a chur i gcrích agus a chinntiú go mbeidh teacht ag glúine nua páistí na hÉireann ar raon leathan litríochta i nGaeilge a léiríonn an domhan ina maireann siad sa lá atá inniu ann: a dtaithí laethúil; cúrsaí a gclainne, a gcairdeas, a gcuid fadhbanna agus an tsochaí ilchultúrtha ina bhfuil siad ag fás aníos agus ag foghlaim faoin saol.
Tá a fhios againn go bhfuil an litríocht ar cheann de na modhanna atá ar fáil inniu a chuidíonn le páistí tuiscint níos fearr a fháil ar an saol ina maireann siad agus lena gcaidreamh féin leis an saol sin a chruthú. Tá sé tábhachtach go mbeidh teacht ag páistí ar leabhair atá scríofa i nGaeilge, ar féidir leo dáimh fhírinneach a bheith acu leo ag aoiseanna éagsúla agus a léiríonn a dtaithí ar bhealaí atá mealltach agus iontaofa.
Creidimse go bhfuil freagracht orainn go léir i leith na teanga, ach is trí bhíthin ár n-óige a mhairfidh an teanga Ghaeilge agus a thabharfar ar aghaidh é chuig saolta na nglún atá le teacht. Tá sé fíorthábhachtach, mar sin, nach mbeidh a dtaithí ar an teanga sin teoranta don seomra ranga ach gur taithí a bheidh ann a bheidh i gcroílár ár saoil laethúil agus ár gceisteanna nua chomh maith lenár seancheisteanna…….
Tá comórtais mar Ghradam Leabhar na Bliana de chuid Fhoras na Gaeilge fíorthábhachtach agus cuirimís fáilte mhór roimh na leabhair go léir atá ar ghearrliosta ghradaim na hoíche anocht. Léirítear ról bríomhar na teanga Gaeilge agus a féidearthachtaí i sochaí an lae inniu sa raon ábhair a chlúdaítear sna foilseacháin atá ainmnithe. Is ábhar fíorasach atá i gcuid de na leabhair agus cuireann siad i gcuimhne dúinn ár n-oidhreacht shaibhir ealaíne, ár dtraidisiúin bhreátha phobail agus ár stair imirceach a nascann inniu muid lenár gclann mhór agus bheoga ar fud an domhain. Tá leabhair eile ann a dhíríonn ar ár n-amhráin, ár ndánta agus ár bhfinscéalta traidisiúnta ar bhealaí atá cruthaitheach agus a thugann beocht agus samhlaíocht nua don bhéaloideas ealaíne a fuaireamar ónár sinsear. Tá leabhair eile arís ann, agus tá sé seo ríthábhachtach, ar shaothair nua ficsin atá iontu, rud a chuireann i gcuimhne dúinn an tobar domhain tallainne airgthí atá fós á spreagadh ag an teanga Ghaeilge i saol domhanda agus luaineach an lae inniu.
Tá a fhios agam nach féidir linn ach dhá fhoilseachán bhuaiteacha a bheith anseo anocht, ach go deimhin, tá údar bróid ag gach aon duine a bhfuil a gcuid saothair ar an ngearrliosta. Déanaim comhghairdeas libh agus tréaslaím bhur saothar daoibh. Tá sibh tar éis a chinntiú go leanfaidh litríocht chomhaimseartha na Gaeilge a bheith beoga, scleondrach, cruthaitheach agus dúshlánach. Mar fhocal scoir, ba mhaith liom ní hamháin comhghairdeas a dhéanamh le gach uile duine agaibh ach rath agus sláinte a ghuí oraibh chomh maith. Tá séala cáilíochta do chóipeagarthóirí Gaeilge á thairiscint ag Foras na Gaeilge.Chuige sin, beidh scrúdú cáilíochta ar siúl i gColáiste Uí Ghríofa, Baile Átha Cliath 8 Dé Satharin 25ú Meitheamh (11am-1pm). Meánscoil oileáin, Coláiste Ghobnait in Inis Oírr i nGaeltacht na Gaillimhe, an dara scoil is airde ar liosta na bliana seo. Ba é Coláiste Ghobnait, freisin, an coláiste is mó a ardaíodh ar an liosta ó bhí 2016 ann. Bhí sé sa 180ú háit anuraidh agus sa 53ú háit i mbliana.
Bhí idir thitim agus ardú i gceist do na scoileanna Gaeltachta atá ar an liosta den 400 scoil a foilsíodh ag an deireadh seachtaine. Ardú a bhí i gceist i gcás seacht scoil ó foilsíodh staitisticí na bliana seo caite agus bhí titim i gceist i gcás ocht scoil. D’fhan Coláiste Íde san áit chéanna agus d’éirigh le Coláiste Pobail Ráth Chairn áit a fháil ar mhórliosta na bliana, murab ionann agus anuraidh.
Bunaíodh na staitisticí ar eolas a bailíodh faoi líon na ndaltaí i scoileanna uile na tíre a chuaigh chun cinn go dtí 32 institiúid tríú leibhéal thuaidh agus theas, ach is iad na daltaí a chuaigh chuig ollscoileanna amháin a cuireadh san áireamh san ord ‘fiúntais’.
Níor cuireadh san áireamh sa liosta seo scoileanna atá lonnaithe i gceantar oifigiúil Gaeltachta ach atá ag feidhmiú trí mheán an Bhéarla.
‘Céard iad na hiarbhunscoileanna ‘is fearr’ sa Ghaeltacht?’ An tomhas bunaithe ar daoine a théann ar aghaidh ag an tríú leibhéal, agus sin amháin, gan aon cheo eile tugtha san áireamh? Níl meas mada ar dhaoine a théann le ceardaíocht, le cócaireacht, le drámaíocht, le príntíseacht, le feilméireacht, le iascach, le tiomáint etc etc etc. Is mó meas ar na daoine a théann ar an Ollscoil, nach bhfuil in ann don tríú leibhéal agus a chríocnaíonn ag obair ag stacáil seilfeanna i ollmhargadh nó ag díol burgers i Supermacs! Fógraíonn an tAire Madigan clár de bhreis is 300 imeacht saor in aisce mar chuid de Chruinniú na nÓg – lá náisiúnta ildánachta do leanaí agus do dhaoine óga - MerrionStreet
Fógraíonn an tAire Madigan clár de bhreis is 300 imeacht saor in aisce mar chuid de Chruinniú na nÓg – lá náisiúnta ildánachta do leanaí agus do dhaoine óga
Inniu, (Dé Céadaoin, 30 Bealtaine), d'fhógair Josepha Madigan T.D., an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta réimse iomlán imeachtaí agus tionscnamh ar fud na tíre mar chuid de Chruinniú na nÓg, tionscnamh de Chlár Éire Ildánach.
Tarlóidh lá náisiúnta nua ildánachta do leanaí agus do dhaoine óga, Cruinniú na nÓg an 23 Meitheamh 2018 i ngach contae in Éirinn. Tá sé mar aidhm aige rannpháirtíocht leanaí agus daoine óga i gcultúr agus in ildánacht a cheiliúradh agus a spreagadh i ngníomhaíochtaí amhail ceardlanna ealaíne, ceoil, códaithe agus amharclainne, léirithe, taispeántais, léamha, teilgean scannán agus i bhfad níos mó.
Arna chur i láthair i gcomhpháirtíocht leis an 31 údarás áitiúil agus RTÉ, tarlóidh breis is 300 imeacht leanbhlárnach i mbailte agus i gcomharsanachtaí áitiúla ar fud na tíre. Tá na himeachtaí ar fad saor in aisce agus bunaithe ar ghníomhaíocht, le go leor deiseanna ann do dhaoine óga leas a bhaint as a samhlaíocht agus a n-ildánacht a dhíghlasáil trí 'déanamh' agus rud éigin nua a thriail! Tá an tionscnamh seo á rolladh amach ag na Foirne Cultúir laistigh de gach Údarás Áitiúil ar fud na tíre mar chuid de Chlár Éire Ildánach.
I dteannta an Aire Madigan ag an bhfógra inniu bhí mic léinn ó Bhunscoil Naomh Éana, a bhí ag obair le hOrla Kaminska, ealaíontóir, ar mhúrphictiúr nua a chruthú dá bhfalla scoile mar chuid de chlár Chruinniú na nÓg Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, atá dírithe ar thionscadail ildánachta faoi stiúir daoine óga féin ina gceantair féin. Ag labhairt di inniu, dúirt an tAire Madigan:
Tá áthas orm inniu raon iomlán imeachtaí agus tionscnamh spreagúla agus spraoi a chur i láthair ar fud na tíre an 23ú Meitheamh mar chuid de chéad Chruinniú na nÓg seo againne. Is cuireadh mór é do pháistí agus do dhaoine óga de gach aois teacht amach agus rud éigin nua agus ildánach a dhéanamh i do phobal féin. Beidh rud éigin ann do chách – ceardlanna damhsa i gCiarraí, scríbhneoireacht ildánach i nDún na nGall, ceardlanna códaithe in Uíbh Fhailí, ceardlanna ceoil i gCathair Chorcaí, cath na mbannaí, tionscadail ealaíne idirghníomhacha agus picnicí ceoil i gCathair Bhaile Átha Cliath.
Lean sí lena cuid cainte:
Ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis na hÚdaráis Áitiúla agus le comhordaitheoirí Chlár Éire Ildánach go háirithe as cuidiú linn an clár nua imeachtaí seo a reáchtáil - rud a chumasaíonn ildánacht ár bpáistí agus an aosa óig go léir mar phríomhthosaíocht do Chlár Éire Ildánach agus táim ag tnúth le bheith ag freastal ar imeachtaí i mo cheantar féin an 23ú Meitheamh.
Is tionscnamh Cruinniú na nÓg de Chlár Éire Ildánach sa Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta agus cuirtear i láthair é i gcomhpháirtíocht leis na hÚdaráis Áitiúla agus RTÉ.
Is féidir sonraí faisnéise agus imeachtaí Cruinniú na nÓg a fháil ag creative.ireland.ie/cruinniu #MyCruinniu
Is tionscnamh uile-Rialtais cúig bliana, ó 2017 go 2022, é Clár Éire Ildánach, a bhfuil sé mar aidhm leis an ildánacht a chur i gcroílár an bheartais phoiblí. Tá sé tógtha ar chúig cholún: Cumasú AcmhainneachtIldánach Gach Linbh; Bonn a Chur faoin Ildánacht i nGach Pobal; Infheistíocht in Infreastruchtúr na hIldánachta agus an Chultúir; Éire mar Lárionad Barr Feabhais maidir le Léiriúchán na Meán; Clú na hÉireann ar fud an Domhain a thabhairt le Chéile. Tá tuilleadh eolais maidir le hÉire Ildánach ar fáil ag creative.ireland.ie nó ar Facebook agus Twitter @creativeirl
Ag tógáil ar an rath a bhí ag imeachtaí Chruinniú na Cásca na bliana seo caite, agus príomhthionscnamh de Phlean na hÓige Ildánaí chun ildánacht gach páiste agus duine óg a chumasú, tá clár imeachtaí áitiúla forbartha ag gach ceann den 31 Údarás Áitiúil sa tír chun deiseanna a thaispeáint agus a roinnt do leanaí agus do dhaoine óga. Beidh páistí idir 0 agus 18 mbliana d'aois ábalta taithí a fháil ar mhórán gníomhaíochtaí le béim ar rannpháirtíocht ina gcontaetha baile.
Tá creideamh daingean mar bhunús le Plean na hÓige Ildánaí, ar cheann de 18 ngníomhaíocht é Cruinniú na nÓg, go gcóiríonn rannpháirtíocht i ngníomhaíochtaí ildánacha agus cultúrtha idir dhamhsa is amhránaíocht an t-aos óg rath a bheith orthu agus cuidíonn leo scileanna a fháil a rachaidh chun tairbhe dóibh ar feadh a saoil.
Tá clár Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath do Cruinniú na nÓg dírithe ar ghníomhaíochtaí i mbruachbhailte, i gcomharsanachtaí agus i sráidbhailte na cathrach, ag cumasú do dhaoine óga teacht ar ildánacht mar a gcónaíonn siad, ina bpobail agus lena gcairde agus a dteaghlach. Ó eispéiris chultúir atá coimeádta go speisialta do leanaí ar a bhfuil tinneas ainsealach in ospidéil Bhaile Átha Cliath go gasóga ag gabháil amhráin mhara ar Chnocán Doirinne, ó mhaisithe ceoil i mBaile Formaid go cruthú mósáice sna Saoirsí, tionscadail a thionscain agus a d'fhorbair foirne ildánacha agus cultúrtha Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, cuirfear i láthair iad in ionaid chultúrtha, leabharlanna agus spásanna pobail na cathrach an 23 Meitheamh. Ina theannta sin, beidh 21 leabharlann uile Chathair Bhaile Átha Cliath i mbun gníomhaíochta ildánaí ar an lá, faoi stiúir gairmithe ildánacha ó shaol amharclainne, damhsa, ceoil, ceoldráma, scannán, sorcas, feidhmíochta, faisin, grianghrafadóireachta, amharcealaíon, ealaíon digiteach, litríocht agus níos mó. Beidh Beárbaiciú Chairde Ghaillimh le Gaeilge 2012 ar siúl ag 6.00i.n. in Óstán an Radisson Blu, Bóthar Loch an tSáile, Gaillimh ar an Déardaoin 14 Meitheamh 2012. ‘Bíonn go leor cainte faoi saoirsí sibhialta ach go mbíonn an cuma air nach bhfuil Protastúnaigh atá ag iarraidh Gaeilge a fhoghlaimsan áireamh. Is éard a bhí i gceist ansin ná cothú a dhéanamh ar thograí ealaíne sna Gaeltachtaí. Dá bharr sin, i gcomhpháirt le hÚdarás na Gaeltachta, tá an Chomhairle Ealaíon tar éis triúr áisitheoirí a oibríonn sna réimsí sin de na healaíona pobail a cheapadh. Beidh siadsan ag obair sna Gaeltachtaí leis na daoine sna ceantair le tograí maithe a chur chun cinn. Minister of State at the Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht (Deputy Seán Kyne): As the Deputy is aware, the Programme for a Partnership Government states that the Government needs to systematically implement the 20-Year Strategy for the Irish Language, increase the number of people using Irish in their daily lives and ensure that Irish becomes a more visible language in today’s society. The Strategy is an ambitious plan that sets out nine areas for action, including education, the Gaeltacht, the family, public services, the media, the economy, legislation and cross-cutting initiatives Is forbairt iontach í an chomhpháirtíocht idir Club Sacair Ghaillimh Aontaithe agus Foras na Gaeilge. “Cuirimid fáilte roimh rannpháirtíocht an Fhorais sna comórtais seo agus roimh a urraíocht leanúnach le cluichí na Sraithe Náisiúnta. Mar ionadaí tofa na dtuismitheoirí ar COGG, ar thuismitheoirí na nGaelscoileanna, measaimse go bhfuil cearta ag tuismitheoirí Gaelscoileanna agus go mba cheart don Roinn Oideachais na cearta sin a aithint. Torthaí ar 'Máire Ní Mheachair' | ainm.ie
Bhí aon duine déag clainne ag a athair Páidín (James): seisear leis an gcéad bhean Máire Ní Mheachair agus cúigear leis an dara bean, Anna Ní Fhatharta as Gort na gCapall, Inis Mór, máthair Thomáis ··· Dúirt an Craoibhín faoi Thomás in Mo thuras go hAmeirice: "Muna mbeadh an chrua-obair a rinne sé ní bheadh sé inár gcumas an oiread sin airgid a chnuasach do Chonradh na Gaeilge" ··· Ní raibh aon chlann acu ··· D'aistrigh sé scéilíní le Máire de Buitléar agus dráma le Séamus MacManus agus scríobh sé leabhráin don Chonradh idir 1901 agus 1905 agus leabhair scoile agus leabhair do pháistí idir sin agus 1926 ··· D'fhoilsigh Conradh na GaeilgeTomás Bán (1996) a thiomsaigh an tSiúr Finnín Ní Choncheanainn; an Dr Ciarán Ó Coigligh a chuir in eagar é
Ó DÁLAIGH, Aonghus Rua (c.1550–1617) Tá an oiread suime ag lucht na Gaeilge in ábhair ar nós cúrsaí reatha, cúrsaí ealaín, cúrsaí spóirt is eile - ach shamhlófá ná raibh suim againn ach i nuacht na Gaeltachta, fógraí báis (nach bhfuil an Ghaeilge ag fáil bháis!) agus ceol traidisiúnta ó dhubh go dubh. Is é an dealbhóir Redmond Herrity a chruthaigh Gradam Shéamuis Mhic Géidigh as Cloch Éibhir Dhún na nGall i gcruth an Earagail, le pictiúr Sheámuis greanta chun tosaigh air. Moltar trí mheaisín chun táirgí reoite naleśniki réidh le hithe a tháirgeadh le haghaidh ollmhargaí, siopaí slabhra nó brandaí seirbhíse bia. Gaeilge san AE: an cruinneas 'an cháilíocht is mó atá ann' – The Irish Times
Tuaradh ón tús gur dúshlán a bheadh ann soláthar maith daoine cáilithe a chur ar fáil
Cuireadh fearadh na fáilte roimhe nuair a fógraíodh i 2005 go ndéanfaí teanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontas Eorpaigh den Ghaeilge ó 2007 ar aghaidh.
Mon Dec 2 2019 - 08:25
FOCLÓIR: Maolú - reduction, feachtas - campaign, stocaireacht - campaigning, fearadh na fáilte - heartily welcomed, stádas - status, gearán - complaint, fuadach - spirited away.
Cuireadh tuarascáil ón gCoimisiún Eorpach ar an dul chun cinn atá déanta maidir le deireadh le maolú na Gaeilge san Aontas Eorpach (AE) faoi bhráid Chomhchoiste na Gaeilge le gairid
Bhí oifigeach gnóthaí teanga an Choimisiún, Eimear Ní Bhroin a rinne an cur i láthair, dóchasach faoi an todhchaí ach d'admhaigh sí freisin go bhfuil roinnt mhaith oibre fós le déanamh.
Nuair a bheidh deireadh leis an maolú faoi dheireadh 2021 beidh sé de dhualgas ar an AE seirbhísí i nGaeilge a chur ar chomhchéim leo siúd a sholáthraítear i dteangacha oifigiúla eile san Aontas.
B'fhiú smaoineamh siar ar na fáthanna a bhfuil an maolú ann sa chéad áit.
Nuair a chuaigh Éire isteach sa Comhphobail Eorpach i 1973, níor iarr rialtas an lae go mbeadh an Ghaeilge ar cheann de na teangacha oifigiúla agus oibre. Rinneadh líomhaintí gur bhain cur i gcéill leis an mbealach a cuireadh sin i láthair ag an am agus gur tugadh le tuiscint go raibh lán stádas faighte don Ghaeilge, rud nach raibh.
B'éigin do na heagrais Ghaeilge feachtas fada stocaireachta a reáchtáil chun an stádas cuí a bhaint amach.
Ní h-aon ionadh mar sin é gur cuireadh fearadh na fáilte roimhe nuair a fógraíodh i 2005 go ndéanfaí teanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontas Eorpaigh den Ghaeilge ó 2007 ar aghaidh.
Go dtí sin tugadh stádas mar theanga chonartha don Ghaeilge.
Faoin socrú nua seo bheadh dualgas ar an AE seirbhísí Gaeilge a sholáthar ón chéad lá d'Eanáir 2007.
Cé gur dul chun cinn suntasach a bhí ann, bhí díomá ar go leor nuair a tugadh le fios freisin nach mbeadh fáil fós ag Gaeilgeoirí ar sheirbhísí an AE ina n-iomláine.
Dar ndóigh, thuar Éamon Ó Cuív, a bhí ina Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta i 2005 nuair a fógraíodh go ndéanfaí teanga oifigiúil agus oibre de chuid an AE den Ghaeilge, go mbeadh dhá dhúshlán mhór ann.
Bheadh ar phobal na Gaeilge úsáid a bhaint as an stádas nua anois, a dúirt sé, ach anuas ar sin bheadh ar an Rialtas agus na hinstitiúidí oideachais a chinntiú go mbeadh dóthain daoine cáilithe ar fáil le freastal ar na riachtanais nua a bhainfeadh leis an stádas.
Ba léir go raibh an ceart ag Ó Cuív.
Ní raibh dóthain daoine oilte – idir aistritheoirí, ateangairí nó dlítheangeolaithe - ar fáil chun seirbhís chuimsitheach a chur ar fáil.
Nuair a mhol rialtas an lae maolú a chur ar na seirbhísí a bheadh ar fáil as Gaeilge, bhraith go leor, gur iarracht eile a bhí ann a cuid cainteoirí a fhágáil ar an bhfaraor géar.
Cuireadh síneadh cúig bliana ar mhaolú na Gaeilge faoi dhó ach cinneadh i mí na Nollag 2015 go gcuirfí deireadh leis faoin mbliain 2022.
Níor léir sa bhliain 2015 go mbeadh soláthar cuí ann in am do dheireadh an mhaolaithe agus chomh deireanach leis na blianta 2016-2018 ní raibh na cáilíochtaí cuí ach ag thart ar thrian de na hiarrthóirí a chuir isteach ar fholúntais.
Cé gur tuaradh ón tús gur dúshlán a bheadh ann do na hollscoileanna soláthar maith daoine cáilithe a chur ar fáil, tá dul chun cinn déanta - mar a dúirt Eimear Ní Bhroin.
De réir an chomhairimh is déanaí, bhí 102 ball foirne le Gaeilge ag obair le seirbhísí teanga an AE faoi lár na bliana seo. Ardú suntasach é sin ón 58 a bhí ag obair ann ag deireadh 2015.
Agus í ag caint le Tuarascáil, mhínigh Eimear Ní Bhroin go bhfuiltear ag súil go méadóidh líon na n-aistritheoirí, na gcúntóirí teanga agus na bprof-léitheoirí atá ag cur fúthu sa Bhruiséil sna blianta beaga atá romhainn.
Tá na hinstitiúidí Eorpacha tar éis comórtais a chur ar bun chun daoine a fhostú go sealadach anois agus glactar le hiarratais uathu siúd nach bhfuil an tríú teanga ar a dtoil acu.
Ó thaobh cáilíochtaí de, deir Ní Bhroin gurb é an cruinneas "an cháilíocht is mó atá ann".
Ní gá go mbeadh máistreacht san aistriúchán déanta ag na hiarrthóirí ach tá an-bhuntáiste ag baint leis sin mar go bhfuil siad tar éis am a chaitheamh leis.
Tá an-chuid oibre déanta freisin ag na hollscoileanna chun dul i ngleic leis an bhfadhb agus cabhair a thabhairt dóibh siúd nach bhfuil ag déanamh staidéir ar an tríú teanga.
"Tá an chruthaitheacht laistigh de na hollscoileanna anois chun cabhrú leis na mic léinn teangacha eile a thabhairt leo fiú mura bhfuil sé mar chuid den chéim acu. Tá athrú tagtha ansin," ar sí.
"Tá daoine ann a bhfuil ard-chaighdeán sa Ghaeilge acu," ar sí, "ach b'fhéidir nach bhfuil teangacha eile acu nó nach bhfuil na teangacha eile déanta acu le tamall," arsa Ní Bhroin.
Tugtar seans dóibh siúd a earcaítear ar chonarthaí sealadacha cúrsaí teanga a dhéanamh chun cur leis an eolas atá acu cheana féin.
Rud é seo a chabhraíonn leo "muinín a bheith acu astu féin ionas gur féidir leo cur isteach ar na postanna bhuanna amach anseo," a dúirt sí.
Éagsúlacht daoine a chuireann isteach ar na poist agus tá pobal beag Gaeilge ag cur faoi sa Bhruiséil anois.
"Tá ceoltóirí san aonad, tá scríbhneoirí ann, tá daoine ann a bhfuil taithí acadúil acu.
Rud é sin, ar sí, a chiallaíonn go bhfuil "saibhreas dochreidte ó thaobh taithí " san aonad.
Gearán amháin a chloistear ó am go chéile ná go bhfuil na Gaeilgeoirí is fearr dhá bhfuadach as an tír agus gur cailliúint mhór iad do shaol na Gaeilge.
"Slí amháin nó slí eile, tá sé seo ag cur leis na hacmhainní atá ar fáil don Ghaeilge. Tá sé ag cur leis an méid ábhar – agus ní díreach an dlí – atá ar fáil do dhaoine a labhraíonn Gaeilge.
"Ní féidir leis seo ach cabhrú leis an nGaeilge in an-chuid slite. Tá an-chuid postanna sa rialtas, san Oireachtas, tá sé seo ar fad ag cur leis an todhchaí atá ag baint leis an teanga," ar sí.
Dar léi, is seans iontach é do dhuine ar bith ar mian leo a gcuid oibre a dhéanamh trí Ghaeilge agus a bhfuil dúil sa taisteal acu.
"Is postanna iontacha iad. Is seans iontach é do dhaoine óga dul agus cónaí i dtír eile agus taithí a fháil le daoine ó thíortha éagsúla.
"Bíonn siad ag obair le daoine ó gach tír san Aontas Eorpach. Tá an pá go maith. Tá an áit ina bhfuil an Bhruiséil lárnach go maith agus bíonn tú in ann dul ag taisteal in aon áit," a dúirt an oifigeach gnóthaí teanga.
Cé go raibh sé sách fadálach ag teacht, tá toradh le feiceáil anois ar stocaireacht a thosnaigh go luath sna seachtóidí agus ar an 80,000 síniú a bhailigh an gasra Stádas mar chuid den fheachtas chun cearta a bhaint amach do chainteoirí Gaeilge san AE. Is áit ciúin é Caife Fáilte ina bhfuil daoine, idir Gaeilgeoirí agus foghlaimeoirí, ábalta teacht isteach agus a gcuid Gaeilge a chleachtadh. Cruthaíonn an fhoireann atmaisfeár deas cairdiúil. Is é Caife Fáilte an t-aon áit i nDoire ina bhfuil Gaeilgeoirí na cathrach ábalta teacht le chéile agus scith a ligint agus chomh maith leis sin is é an t-aon Caife i nDoire ina bhfuil an fhoireann uilig ag caint as Gaeilge nó ag foghlaim Gaelige. Tá cuid mhór den foireann ag freastal ar ranganna sa Gaelaras. Nuair atá siad sa Caife bíonn siad ag cleachtadh a gcuid Gaelige lena custaméirí nó le duine ar bith a bhfuil Gaelige acu. 'Tá bealaí glasa riachtanach do shaol na Gaeltachta'
Rinneadh scéal mór de inné gur luadh go gcaithfear "milliún euro sa ló ar an rothaíocht" sa gClár Rialtais a chuir Fine Gael, Fianna Fáil agus an Comhaontas Glas amach. Ar ndóigh, ní mar a shíltear a bhítear i gcónaí, ach bun agus barr an scéil ná go bhfuil sé sa bplean ag na trí pháirtí atá ag súil le rialtas a chur le chéile €360m sa mbliain a chaitheamh ar an 'taisteal glas' — is é sin le rá, bealaí agus áiseanna rothaíochta agus siúil.
Tá deis le tapú sa méid sin ag muintir na Gaeltachta.
Chonaic mé féin cúpla duine ag tabhairt amach ar na meáin shóisialta inné go ligfear ceantracha tuaithe — ceantracha Gaeltachta ina measc — ar an ngannchuid nuair a dhíreofar ar an rothaíocht agus an siúl, agus go ndéanfar diabhal beag den charr. Ach is deis iontach atá i bhfógra na bpáirtithe go bhfuil spéis acu an rothaíocht agus an siúl a fhorbairt ar fud an stáit.
Tá geilleagar na Gaeltachta ag braith go mór mór ar an turasóireacht — ag braith an iomarca dar liom, ach sin scéal eile — agus tá cruthaithe cheana féin ní hamháin sa tír seo ach ar fud na hEorpa go mbíonn éileamh ag turasóirí ar bhealaí sábháilte rothaíochta.
In Acaill, i nGaeltacht Mhaigh Eo, tá ceann de na Glasbhealaí is aitheanta sa tír, Glasbhealach Mór an Iarthair, raon fada rothar ar shean-iarnród, a shíneann ó Chathair na Mart go Gob an Choire. Ó osclaíodh an Glasbhealach cúpla bliain ó shin, tá na mílte turasóirí tar éis teacht go hiarthar Mhaigh Eo leis an turas 42km a dhéanamh.
Tá Glasbhealach eile (nó 'Rian Glas' mar a thugtar air ar chomharthaí na nDéise) ann a thugann an rothaí ó chathair Phort Láirge go Dún Garbhán in iarthar an chontae, ar bhruach na Gaeltachta. Arís eile, is áis iontach turasóireachta é Bealach Glas na nDéise, agus tá go leor gnólachtaí — idir shiopaí rothar agus chaiféanna do na rothaithe — tar éis oscailt san áit agus fostaíocht a chur ar fáil do mhuintir na háite.
Dá bhféadfaí aon mhilliún amháin den "mhilliún euro sa ló" sin a thabhairt do mhuintir na nDéise, d'fhéadfaí Gaeltacht na Rinne agus an Seanphobail a nascadh le cathair Phort Láirge ar bhealach glas, glan agus sábháilte.
Is amhlaidh an scéal ar fud na Gaeltachta, agus níl deireadh leis na féidearthachtaí atá ann áiseanna fóillíochta agus turasóireachta mar iad a thógáil ó Leitir Ceanainn go Gaoth Dobhair, ó Thrá Lí go Dún Chaoin, agus ó chathair na Gaillimhe go Carna. Áiseanna a thabharfadh an t-uafás daoine isteach le ham — agus airgead — a chaitheamh sa nGaeltacht.
Ach ní ar mhaithe le cúrsaí turasóireachta amháin a bheadh na bealaí rothaíochta seo á dtógáil, ach ar mhaithe le muintir na háite iad féin. Tá bealaí glasa riachtanach do shaol na Gaeltachta, agus fiche bliain i ndiaidh a dtógála, déanfaidh muid iontas de gur mhair muid dá n-uireasa chomh fada sin.
Is é Bealach Glas na nDéise an sampla is fearr atá feicthe agamsa den bhealach glas ina áis phobail. Ceanglaíonn sé bailte beaga, ceantracha tuaithe, agus cathair mhór Phort Láirge le chéile, chomh maith leis an Institiúide Teicneolaíochta. Fágann sé seo gur féidir é a úsáid mar mhodh ceart taistil le dul chun na hoibre, ag siopadóireacht, nó ar ollscoil. Is rogha shláintiúil ghlas é do na céadta daoine idir Dún Garbhán agus Port Láirge a chaithfidh gnáthchúraimí an lae a chur díobh, agus fágann sé na bóithre móra níos foilmhe do na daoine ar gá dóibh a bheith i gcarranna.
Agus Ré na Rothar Leictreach ar an tairseach againn, beidh na bealaí glasa seo ina ndlúthchuid de shaol na tuaithe. Ar rothar leictreach, d'fhéadfá; dul ón Spidéal go lár chathair na Gaillimhe in 35 nóiméad; nó dul ó Dhún Chaoin go dtí an Daingean in 30 nóiméad, gan braon allais a chur díot.
Chruthódh raon rothar atá scoite amach ón mórbhealach tráchta, bealach cosanta, sábháilte do ghasúir dul ar scoil nó ar cuairt ar a chéile i gcaitheamh an tsamhraidh.
Ach an deis a thapú, níl údar ar bith faoin spéir nach bhféadfadh Gaoth Dobhair, Múscraí, Cois Fharraige ná Tuar Mhic Éadaigh a bheith cosúil le ceantracha tuaithe na Beilge, na hÍsiltíre, agus na Gearmáine.
Chuaigh mé féin ar rothar ó Bhaile Átha Cliath go Sliabh Oilimpeas na Gréige dhá bhliain ó shin, agus taibhsíodh todhchaí na Gaeltachta, agus na hÉireann trí chéile, dom ar na raonta glasa rothar a shíneann fud fad na hEorpa, idir chathair agus thuath. chuid de Sheachtain Soghluaiseachta na hÉireann agus na hEorpa a bheidh ar siúl an tseachtain seo chugainn, tá ár gCoiste Scoil Glas ag iarraidh ar gach éinne sa scoil rothaíocht nó siúl ar scoil más féidir leo. Go deimhin, cumadh nótaí ceachta den scoth acu siúd a d'fhreastail ar na seisiúin inseirbhíse trí mheán na Gaeilge, ar a raibh ionchur ó Choláiste Ghobnatan, agus tá siad seo curtha ar fáil do mhúinteoirí ar líne ag leibhéal náisiúnta. Fuair Rang 3 , Seomra 12, cuireadh ón ngrianghrafadóir cáiliúil, Gerry Andrews teacht ar cuairt chuig a Thaispeántas Ghrianghrafanna i Músaem Hunt le déanaí. Taispeántas den scoth a bhí ann agus thaitin sé go mór leo uile! Rang III, Seomra 12, were invited by the famous Limerick photographer Gerry Andrews to see his recent exhibition […] Bunaíodh Coláiste Chaitríona mar chuid de St. Catherine’s College sa bhliain 2002. Ag an am, rinne CCMS teagmháil le Príomhoide na Scoile, Maighréad Bn. Uí Mháirtín, chun fáil amach an mbeadh na hacmhainní agus an toil ann ar Chnoc Chaitríona chun glacadh le sruth nua dátheangach agus le buachaillí san áireamh! Ghlac Bn. Uí Mháirtín leis an dúshlán láithreach. Bhíodh an chéad scaifte de dhaltaí i Rang 7 i Scoil na mBráithre Críostaí Ard Mhacha, agus i nGaelscoil Uí Néill, Oileán an Ghuail, ag críochnú bunscolaíocht s’acu agus bhíodh fonn ar chuid de na tuismitheoirí leanstan le hoideachas trí mhéan na Gaeilge.
Le fírinne, b’iad na tuistí a bhrúigh rudaí chun tosaigh agus thug siad an-tacaíocht don bhfiontar. Thacaigh Coláiste na hOllscoile N.Mhuire linn fosta ó thaobh cúrsaí inseirbhíse de agus bhí na múinteoirí i gColáiste Feirste agus i gColáiste Bhríde (Doire) fial lena gcuid ama agus lena gcuid comhairle. Ní gan dua a cuireadh tús le rudaí áfach agus bhí fadhbanna ann ó thaobh cead a fháil Oifigeach Gaeilge a cheapadh mar shampla agus ó thaobh cúrsaí maoinithe de. Chláraigh deichniúir dalta linn ar dtús agus bhí a fhios againn ón chéad lá go raibh dúshraith iontach curtha le mion-mhiorúilt oideachais i lár Ard Mhacha.
Bíonn an deis ag na daltaí an Ghaeilge a fheiceáil beo ina dtimpeall agus a bheith mar bhall de phobal bríomhar na Gaeilge.
Is é an dátheangachas an cur chuige a úsáidtear anseo i gColáiste Chaitríona. Déantar iarracht 50% den churaclam a sholáthar trí mheán na Gaeilge in Eochairchéim 3 agus tá GCSE Gaeilge agus FSO riachtanach in Eochairchéim 4 Easaontas sa Dáil faoi líofacht sa Ghaeilge agus spriocdhátaí – Tuairisc.ie
Pléadh inniu deich gcinn den 308 leasú atá molta ar an mBille Teanga ach níor ghlac Aire Stáit na Gaeltachta le haon cheann acu go fóill
Dé hAoine, Eanáir 22 2021 ag 7:50 pm
Ceisteanna faoi spriocdhátaí agus an chiall atá le 'inniúlacht sa Ghaeilge' is mó a chothaigh díospóireacht i measc bhaill Choiste Oireachtais na Gaeilge le linn a ndara seisiún faoin mBille Teanga sa Dáil inniu.
Chruinnigh Roghchoiste Oireachtais na Gaeilge agus na Gaeltachta le chéile arís tráthnóna chun tabhairt faoin gcéad chéim eile den bhille.
Tar éis d'Aire Stáit na Gaeltachta diúltú glacadh le roinnt leasuithe a bhí molta ag baill an choiste ar maidin, léiríodh míshástacht arís níos deireanaí inniu toisc nach raibh an tAire Stáit Chambers sásta glacadh le leasuithe eile a bhí molta ag baill an choiste.
Pléadh inniu deich gcinn den 308 leasú atá molta ar an mbille ach níor ghlac an tAire Stáit le haon cheann acu.
Bhain ceann acu le spriocdhátaí sa bhille agus cén uair a thiocfadh forálacha an achta i bhfeidhm.
Bhí an Teachta Dála Aengus Ó Snodaigh, a mhol an leasú, agus d'aontaigh an Teachta Dála Neamhspleách Catherine Connolly den tuairim go gcaithfí spriocdháta a leagan síos do gach foráil san acht chun a chinntiú nach gcuirfí ar an méar fhada iad.
Níor ghlac an tAire Stáit leis an moladh agus dúirt go raibh spriocdhátaí luaite le cuid mhaith de na leasuithe a bhí molta aige féin.
"Tá spriocdháta á mholadh agam le cuid de mo leasuithe agus sílim go dtugann sé seo cruthúnas ar mo mhianta agus ar mhianta an Rialtais chun an Bille seo agus na forálacha atá inti a chur chun cinn. Tá an Rialtas tiomanta do neartú agus do chur chun cinn na Gaeilge," a dúirt an tAire Stáit.
"Tá sibh [an freasúra] beagáinín diúltach leis na leasuithe sin. Táimid ag iarraidh agus táimid ag déanamh ár ndícheall chun an Ghaeilge a fheabhsú. Sin an fáth go bhfuilimid anseo inniu."
Níor ghlac an Catherine Connolly leis an méid a bhí le rá ag an Aire Stáit, áfach.
Dúirt sí nach raibh aon mhuinín aici féin ná ag pobal na Gaeilge go gcuirfeadh an Rialtas seo ná aon Rialtas eile cuspóirí an bhille i bhfeidhm mura mbeadh spriocdhátaí soiléire leo.
"Ní bean dhiúltach mé. Dá mba rud é gur bean dhiúltach mé, bheinn imithe abhaile níos luaithe inniu," a dúirt an Teachta Connolly.
Dúirt sí go raibh an Rialtas ag rá go mbeadh daoine le Gaeilge earcaithe i gcomhlachtaí phoiblí "am éigin amach sa todhchaí".
"Ní bheidh aon phobal Gaeltachta fágtha nuair a bheidh an sprioc sin sroichte againn," a dúirt sí. "Tá gá le spriocanna ama agus tá gá deireadh a chur leis an gcur i gcéill."
Dúirt Connolly gurb í seo "an t-aon deis aon difríocht a dhéanamh ó thaobh na Gaeilge".
Dúirt an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil Éamon Ó Cuív gur aontaigh sé leis an bhfreasúra go raibh baol ann go gcuirfí rudaí ar an méar fhada mura mbeadh spriocdhátaí luaite le forálacha an bhille.
Mheas Ó Cuív go raibh ceist na spriocdhátaí "lárnach sa bhille seo" agus dúirt sé go raibh a leithéid sa bhun-acht, a thug seisean isteach mar Aire Gaeltachta in 2003.
Dúirt an tAire Stáit Chambers go bhféachfadh sé ar cheist na spriocanna idir seo agus an chéad chéim eile.
Bhí leasú eile á phlé faoin chiall a bheadh le 'hinniúlacht' i gcomhthéacs na Gaeilge san Acht.
Thacaigh Teachtaí Dála de chuid Fhianna Fáil, Éamon Ó Cuív is Aindrias Ó Muineacháin agus an Teachta Neamhspleách Catherine Connolly le leasú de chuid Aenguis Uí Shnodaigh, urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, a mhol gur caighdeán B2 i scrúduithe TEG ba cheart a bheith ag duine le go n-áireofaí iad mar oibrí sa státchóras a bhí inniúil sa Ghaeilge
Dúirt Ó Cuív go raibh an sainmhíniú a thabharfaí ar inniúlacht "i gcroílár an bhille".
Mura ndéanfaí an-soiléir céard a bhí i gceist le 'inniúlacht', déarfaí amach anseo go mbeadh 20% d'earcaigh nua an chórais poiblí ina nGaeilgeoirí "ach is í fírinne an scéil ná nach mbeadh Gaeilge acu", a dúirt Ó Cuív.
Dúirt an Teachta Dála Catherine Connolly gurb é seo an rud is "bunúsaí faoin mbille".
Ina ainneoin sin, ní raibh an tAire Stáit Chambers sásta glacadh leis an moladh agus é ag rá go mbeadh "solúbthacht" ag teastáil sa bhille.
Dúirt sé nach ionann an caighdeán Ghaeilge scríofa a theastódh, mar shampla, do dhuine a bheadh ag deasc fáilte agus duine a bheadh ag obair i Roinn na Gaeltachta nó sa Roinn Oideachais.
Mar sin féin, dúirt an tAire Stáit go mbeadh sé sásta filleadh ar an gceist idir seo agus an chéad chéim eile den bhille, Céim na Tuarascála.
Cé gur aontaigh an Éamon Ó Cuív le cuid dá raibh á rá ag Teachtaí Dála an fhreasúra, níor aontaigh sé le cuid dá raibh le rá maidir le cás na teanga agus é den tuairim go raibh daoine áirithe ar an choiste ródhiúltach fúithi.
"Tá an mheánaicme ag titim i ngrá leis an nGaeilge," a dúirt Ó Cuív. Mheas sé nár cheart géilleadh go bhfuil an cath caillte mar go bhfuil an teanga fós "beo beathach".
Dúirt Ó Cuív gur sampla den mheon dearfach atá ag daoine i leith na teanga é gur i nGaeilge d'fhógair an peileadóir as Áth Cliath Michael Dara McCauley an tseachtain seo go raibh sé ag éirí as.
Mhaígh an Catherine Connolly go raibh sé "disingenuous" agus "slítheach" ag Éamon Ó Cuív a rá go ndúirt baill an choiste go raibh an Ghaeilge "ag fáil bháis".
Dúirt Connolly nach raibh uaithi féin ach go n-aithneofaí go raibh géarchéim teanga sa Ghaeltacht agus go gcuirfí deireadh leis an gcur i gcéill.
Dúirt sí gur theip ar an Acht go dtí seo agus nach raibh uaithi ach go dtabharfaí reachtaíocht níos láidre isteach.
Idir an dá linn, d'eisigh Oifigigh Pleanála Teanga na Gaeltachta ráiteas tráthnóna inar iarr siad ar an Rialtas foráil dhíreach a chur san Acht teanga a chinnteodh go mbeadh seirbhísí an stáit ar fáil i nGaeilge sa Ghaeltacht.
Bhí na hoifigigh pleanála teanga ag tagairt de scéal a foilsíodh ar Tuairisc.ie faoi na 64 leasú a dhícheadaigh Oifig na mBillí.
Dícheadaíodh na leasuithe sin, cuid acu a bhí ag iarraidh a chinntiú go mbeadh seirbhísí an stáit ar fáil i nGaeilge sa Ghaeltacht, mar go mbeadh costas breise ag baint lena leithéid nó go raibh baint acu le forálacha an bhille.
Fág freagra ar 'Easaontas sa Dáil faoi líofacht sa Ghaeilge agus spriocdhátaí'
Antóin Dé Sathairn, Eanáir 23 2021 ag 5:20 pm
Is geall le lúbaireacht an tsolúbthacht seo atá ag teastáil ó Jack Chamber.
Dá mbeadh an rialtas seo tiomanta do neartú agus do chur chun cinn na Gaeilge bheadh fear Gaeltachta mar Eamón Ó Cuív ina Aire Stáit.
Maidir leis an chostas breise a bhaineann le seirbhísí an stáit a chur ar fáil i nGaeilge cé mhéad a chosain só agus compord an Ionaid Comhdhála i mBaile Átha Cliath? €25,000 euro in aghaidh an lae agus breis is €100,000 chun micreafóin a chur isteach.
Cé mhéad a chosain sé bileoga eolais faoi Covid 19 a chur amach chuig tithe sa tír seo? Beagnach €500,000.
Tuilleadh bladair ó Fhianna Fáil Fealltach, ó Fhine Gan Ghael agus ó na Giollaí Glasa.
Antóin Dé Sathairn, Eanáir 23 2021 ag 7:47 pm
Agus mé ag smaoineamh ar an rialtas seo na méire fada, tháinig mé ar an alt seo i réamhrá an leabhair 'An Ghaeilge sa Dlí' le Daithí Mac Carthaigh.
Ag caint faoi spriocdhátaí agus ionstraimí reachtúla a bhaineann le cúrsaí Gaeilge tá an méid seo le rá ag Seán Ó Cuirreáin.
"Ach gach uair go raibh an spriocdháta ag teannadh leo síníodh ionstraim reachtúil nua chun an dáta tosaithe a chur ar athló, ar feadh sé mhí nó bliain eile. Eisíodh ionstraimí reachtúla a chuir an spriocdháta ar athló ar a laghad 54 uair idir 1928 agus 1966, tráth gur cuireadh deireadh ar fad leis agus gur ceapadh plean nua ina áit" BÁS IN Éirinn - May You Die In Ireland (Iontaobhas ULTACH, £10) is ainm do leabhar úr dátheangach ina bhfuil saothar le gearrscéalaithe móra na Gaeilge - Liam Ó Flaithearta, Pádraic Ó Conaire, Seosamh Mac Grianna, Séamus Ó Grianna agus an scríbhneoir comhaimseartha Daithí Ó Muirí - agus leaganacha nua Béarla ar a gcuid scéalta in aice leo. GÓGAN, Liam Seosamh (1891–1979) | ainm.ie
ainm eile Leasg
dáta breithe 24 Deireadh Fómhair 1891
dáta báis 4 Nollaig 1979
áit bhreithe An Cuarbhóthar Thuaidh, Baile Átha Cliath
William J. Gogan [tuismitheoir]
Ellen Hendrick [tuismitheoir]
Fear ildánach é: an file ba mhó dá raibh ag saothrú ar feadh na tréimhse 1920–1939; an chéad rúnaí tuarastail ag Óglaigh na hÉireann ("céad státseirbhíseach Phoblacht na hÉireann a bhaistim orm féin"); foclóirí; seandálaí. Bhí agallamh leis i gcló ag Risteárd Ó Glaisne ar Inniu, 25 Meitheamh 1971. Scríobh Ciarán Ó Nualláin aiste fhada air i ndiaidh a bháis in Inniu, 14 Nollaig 1979, agus in Comhar, Márta 1987, tá cuntas ar a shaol agus a shaothar ag Fidelma Ní Ghallchobhair.
Rugadh é ar 24 Deireadh Fómhair 1891 ag 391, An Cuarbhóthar Thuaidh, Baile Átha Cliath. Déantóir milseán a raibh slabhra de shiopaí milseán aige a athair William J. Gogan. Ellen Hendrick ab ainm dá mháthair. Ball de Bhráithreachas na Poblachta William. Nuair a bunaíodh Craobh Bhriain Bhóraimhe de Chonradh na Gaeilge thug sé seomra dóibh ina theach féin. Ba í Sinéad Ní Fhlannagáin múinteoir na Craoibhe agus is uaithi mar sin a bhí Liam ag foghlaim Gaeilge ar dtús.
Bhí sé ar scoil ag Siúracha an Chreidimh Naofa agus ansin i Scoil Uí Chonaill. Rinne sé scrúdú na gCéad Ealaíon faoin sean-Ollscoil Ríoga agus chuaigh isteach i gColáiste Bhaile Átha Cliathd'Ollscoil na hÉireann in 1911. Sna scrúdaithe céime bhain sé an chéad áit amach sa Léann Ceilteach le céad onóracha in 1913. Ar an Sean-Ghaeilge ba mhó a dhírigh sé toisc gan ardmheas aige ar Dhubhghlas de hÍde ná ar Úna Ní Fhaircheallaigh mar scoláirí. Ba é an dara duine i stair an Choláiste é a raibh an tSean-Ghaeilge mar phríomhábhar aige. Sa Chumann Gaelach bhí sé ina rúnaí ar dtús agus ansin ina Reachtaire. Ba é a cheap an téarma "Reachtaire" ar "Auditor" agus ba é ba thúisce sa tír a bhain feidhm as an téarma "Poblacht" i bpáipéar dar teideal "Aiséirí na gCeilteach" a léigh sé in 1913. Agus ba é a chuir tús leis na díospóireachtaí idir-ollscoile i nGaeilge. In 1912 a thug sé a chéad chuairt ar an nGaeltacht nuair a chaith sé tamall sa Rinn.
An bhliain dár gcionn toghadh é ar choiste sealadach na nÓglach ar dtús agus ansin ceapadh é ina rúnaí cúnta ar thuarastal. Ba é Eoin Mac Néill a roghnaigh é féin agus Colm Ó Lochlainn mar mhic léinn chun freastal ar na réamhchruinnithe. Bhí sé ar bhall den toscaireacht sna Stáit ag iarraidh armlón a fháil, rud a theip orthu. D'éirigh sé as an rúnaíocht ar fhilleadh dó i samhradh 1915. Níor shaighdiúir riamh é. Galar a bhuail é le linn a óige d'fhág sé cos ghairid aige.
I 1914 fuair sé post leaschoimeádaí i Roinn na Sean-Seod den Ard-Mhúsaem. I ndiaidh Cháisc 1916 gabhadh é agus chaith sé seal in Frongoch. Ar theacht amach dó bhí sé gan phost nuair nach raibh sé sásta mionn dílseachta a thabhairt. Go dtí 1922 níor éirigh leis dul ar ais sa phost sin.
Chaith sé saoire in 1916 ag muintir Thuama sa Tuairín Dubh i mBéal Átha an Ghaorthaidh agus is ann a casadh air Máire Nic Fhirbhisigh as Corcaigh. Faoi cheann trí lá bhí lámh agus focal eatarthu. Fuair sé post múinteora taistil i dTiobraid Árann thuaidh an bhliain dár gcionn. Nuair a phós sé Máire i Samhain 1919 d'fhill sé ar Bhaile Átha Cliath agus thug a athair siopa milseán dó. Ach níor thaitin an tsiopadóireacht leis agus thosaigh sé ar staidéar ar leigheas i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. D'éirigh sé as nuair a tugadh a sheanphost sa Mhúsaem ar ais dó.
Ó thús luigh sé isteach ar chúraim a phoist a dhéanamh i nGaeilge. Bhí Fraincis, Iodáilis, Spáinnis agus Gearmáinis aige. Chaith sé tamall san Eoraip ar cuairt chuig músaeim. In 1936 ceapadh ina Choimeádaí é sa Rannóg Ealaíon agus Tionscail – bhí sé ina Leas-Choimeádaí ó 1930 – agus bhí an post sin aige go ndeachaigh sé ar pinsean in 1956. Deirtear gurbh é a thug an dul chun cinn sa teicneolaíocht isteach in obair an Ard-Mhúsaeim. Ba é, oiriúnach go leor, a chóirigh an taispeántas faoi 1916.
Maidir leis an bhfoclóireacht, is le cnuasach de théarmaí ailtireachta a ghnóthaigh sé M.A. in 1922. Foilsíodh ina chodanna é (Foclóir Ardsaoirse) in Misneach, Waterford News, An Glór. Ó 1923 amach ar feadh ceithre mbliana bhí sé ag cabhrú leis an Duinníneach chun eagrán nua dá fhoclóir a chur amach. Ba mhian leis an bhfoclóirí go mbeadh ainm Liam in éineacht lena ainm féin leis an eagrán seo ach ní raibh Cumann na Scríbheann Gaeilge sásta go ndéanfaí sin. Ghabh Comhairle an Chumainn buíochas leis i nóta i bhfíorthosach an fhoclóra agus sa réamhrá mhol an Duinníneach a chuid oibre go hard na spéire. In 1953 d'iarr an Cumann ar Liam forlíonadh a chur leis an bhfoclóir. Chuir sé beagnach 50,000 iontráil le chéile ach is cosúil nár lig an ganntanas airgid don Chumann é a fhoilsiú. "Bhí sé in aghaidh focail iasachta a thógáil isteach sa teanga, nó focail a chumadh ar dhul na bhfocal iasachta", deir Fidelma Ní Ghallchobhair. Mholadh sé gur chóir tarraingt as an Sean-Ghaeilge. B'fhéidir gur síleadh gur saoithínteacht nó seanaimsearacht an dearcadh sin ar chúrsaí téarmaíochta. Is deimhnitheach gur measadh gur locht ar a phrós agus a fhilíocht an claonadh chun na hársaíochta a bhí ag eascar as a mhórspéis san fhoclóireacht. "Liam S. Gógan applied his lexicography to well-wrought but pedantic verse", deir Eoghan Ó hAnluain sa bhforlíonadh a chuir sé le Gaelic literature surveyedde Blacam. Fuair an tAthair Brian Gógan CSSp, mac le Liam, an 40,000 duillín foclóireachta mar oidhreacht. Tá an foclóir seo ar shuíomh idirlín anois. Sheol an tOllamh Alan Titley an suíomh www.gogan.ie i gColáiste na Carraige Duibhe ar 26 Deireadh Fómhair 2012.
Bhí sé ag gabháil don fhilíocht ar feadh beagnach 70 bliain agus foilsíodh naoi gcnuasach leis idir 1919 agus 1966: Nuadhánta (1919); Dánta agus duanóga (1929); Dánta an lae inniu (1936); Dánta eile (1946); Dánta agus duanta (1952); Duanaire a sé (1966). Bhí an seachtú cnuasach déanta aige ach níor foilsíodh go fóill é. Ba san Irish Nation, iris a bhunaigh sé i gcomhpháirtíocht le Micheál S. Mac Breithiúin (M. J. Judge), fear de bhunaitheoirí na nÓglach, a foilsíodh an chéad sraith fhada dá dhánta. Stiofán Mac Enna a shocraigh le Maunsell go bhfoilseofaí an chéad chnuasach. Ghnóthaigh Dánta agus duanóga bonn óir Aonach Tailteann dó. "Na Coisithe" agus "Liobharn stáit" an péire dán is mó ar a bhfuil eolas ag an bpobal toisc go raibh siad sna léitheoirí scoile. Maidir lena phrós Gaeilge baineann an chuid is mó de na haistí le saothrú na Gaeilge, leis an réamhstair agus an seandálaíocht. Tá siad ar fud irisí agus páipéar na linne. Tá go leor dá aistí i mBéarla sna hirisí léinn. In 1932 foilsíodh a leabhar The Ardagh Chalice. D'aistrigh sé Celtic pioneers of Christianity le Dom Louis Gougaud faoin teideal Cinnirí Gaelacha na Críostuíochta in 1939. Dúirt sé le Risteárd Ó Glaisne in 1971 go raibh leabhar aige ar fhilí na hEorpa ag an nGúm.
Nuair a bunaíodh an Comhar Drámaíochta in 1923 bhí Liam ar an gcoiste. An bhliain dár gcionn scríobh sé dráma dóibh, An saoghal eile (léiríodh sa Mhainistir 16 Feabhra 1925) agus d'aistrigh sé dráma le Maeterlinck faoin teideal Dallán.
Bhí seisear clainne aige féin agus Máire Nic Fhirbhisigh. D'éag sise in 1940 agus in 1955 phós sé Nóra Marie Ní Aodha. Cailleadh é féin ar 4 Nollaig 1979. I gcuntas iarbháis san Irish Times bhí an méid seo: "With his well-bred voice and fine looks, his monocle and his bow tie, he did not seem somehow a typical supporter of the language movement. But his loyalty to the language was the passion of his life". Dúirt Máirtín Ó Cadhain nach scríobhfaí leithéid Cúirt an Mheon-Oíche go brách arís agus go dtabharfadh sé féin rud ar bith ar a bheith in ann a leithéid a scríobh. Tá baile fearainn Poll a tSómais suite i bparóiste Chill Chomáin, i mBarúntacht Iorrais in iarthuaisceart Contae Mhaigh Eo. Ón bhfocal sómas a chiallaíonn suaimhneas a thagann an t-ainm, a oireann go maith dó mar luíonn an baile go foscúil suaimhneach i mbléin Chnoc a Chaibín os cionn Sruth Fada Conn. Aontaíonn an teangeolaí, an Dr. Brian Ó Curnáin, le coincheap an dátheangachas fabhtach nuair a deir sé; dhá mhéad dátheangachas dhá bhfuil ann, is amhlaidh is lú a theastaíonns an mhionteanga‟ (Ó Curnáin 2000: 23). Tuuann sé le tuiscint gurb é an ceacht atá le fáil ón Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht ná nach n-iompaíonn béarlóirí ar an nGaeilge toisc nach bhfuil gá leis mar gheall ar dhátheangachas an phobail. Cuireann Ó Curnáin béim ar an taighde a léiríonn nach bhfuil dátheangachas pobail inbhunaithe toisc go bhfaigheann an teanga láidre an lámh in uachtar (Ó Giollagáin et al 2007). Songs from the Great Blasket Island off West Kerry, sung by Máiréad Mhic Dhonncha from Ráth Chairn, Co. Meath and originally from the Dingle Peninsula, Corca Dhuibhne and whose ancestors came from the Great Blasket Island in Co. Kerry. Ba cheannaire na Sacsaine é Widukind, ar a dtugtar freisin Widuking nó Wittekind, agus príomhchéile comhraic an rí Charlemagne, le linn chogaí na Sacsaine, ón bhliain 777 go dtí 785. Doireann McCombe a chríochnaigh an MSc i nGó agus i dTeicneolaíocht an Eolais i 2012
Bhí a fhios agam go raibh post sa saol gnó uaim agus d'amharc mé ar an MSc i nGnó agus i dTeicneolaíocht an Eolais mar bhealach isteach ar an saol seo. Bhí baitsiléir ealaíon sa Ghaeilge agus sa Spáinnis bainte amach mar bhunchéim agam ach rud iomlán difriúil a bheadh i gceist leis an MSc. Bhí sé foisteanach domsa gur cúrsa páirtaimseartha a bhí ann. Bhí mé in ann leanúint le mo shaol oibre agus tabhairt faoin mháistreacht ag an deireadh seachtaine agus sa tráthnóna.
Thaitin sé liom gur rang deas beag a bhí againn agus dá thairbhe sin bhí muid in ann aithne mhaith a chur ar a chéile. Meascán de dhaoine a bhí á dhéanamh – daoine ó fud fad na tíre, daoine ar achan aoisghrúpa, agus taithí ar leith ag achan duine againn agus ár gcuid buanna agus laigí féin againn chomh maith.
Nuair a bhí an cúrsa beagnach críochnaithe agam d'éirigh liom post a bhaint amach mar bhainisteoir ar an charthanacht Ethiopiaid. Carthanacht bheag atá ann, gan ach duine nó beirt fostaithe in achan chraobh. Bhí mé féin i gceannas ar an chraobh in Éirinn. Jab iontach a bhí ann a bhfuair mé taithí phraiticiúil ann ar go leor de na hábhair a raibh mé i ndiaidh staidéar a dhéanamh orthu sa chúrsa MSc- ar nós Bainistíocht Tionscadal, Airgeadas, agus Margaíocht. Chomh maith leis seo bhí mé in ann an tráchtas don MSc a dhíriú ar mo chuid taithí phearsanta féin. Rinne mé mo chuid taighde ar úsáid na meán sóisialta i gcomhthéacs na hearnála neamhbhrabúis i dtaca le caidreamh a chruthú agus a fhorbairt le deontóirí. An tseachtain seo tá muid in Ard Mhacha Theas agus muid i mbun comhrá leis an amhránaí aitheanta Bláithín Mhic Cana agus an t-amhránaí óg Piaras Ó Lorcáin a bhain an chéad duais i gComórtas Sheosaimh Uí hÉanaigh ag Oireachtas na Samhna 2016.
San eagrán seo tá Bláithín agus Piaras ag déanamh cur síos ar an amhrán ‘Séamus Mac Murchaidh’ agus 'Oíche Fá Fhéile Bhríde' agus ar oidhreacht shaibhir cheantar Oirialla. Ar an rud is lú thig a rá go cinnte, nach bhfuair Maolra Seoighe triail chothrom. Glactar leis fosta gur dócha nach raibh aon bhaint ag ceathrar den chúigear eile a gearradh pianseirbhís saoil orthu leis na dúnmharuithe. Cailleadh beirt acu sa phríosún agus chaith an triúr eile scór bliain i gcarcair sular thug an Tiarna Dudley pardún dóibh sa bhliain 1902. Scríobh an Feisire T M Healy cuntas spéisiúil ar bhailbhe na gcimí sa timpeallacht choimthíoch: [A prison warder’s] stories of the Galway prisoners …. were heartrending. He said none of them could speak English, and that they bewailed their fate in Gaelic, holding up their hands to try to make him understand. They numbered their children on their fingers, and by signs tried to show him their ages and heights.” (‘Letters and Leaders of my Day’ T.M Healy MP, Príosún Richmond, 26 Bealtaine, 1883.) Tá deighilt láidir idir scoláirí Gaeilge maidir leis an mbéalaireacht agus an litearthacht sa chaoineadh. Ar láimh amháin, maítear gur seánra béil é an caoineadh a bhfuil fianaise de ar fáil i lámhscríbhinní, agus ar an ... Ba leasdeartháir do mháthair Mháirtín Mhic Dhonnchadha é agus scríobh Máirtín nóta faoina bheatha agus, in éineacht le Seán Ó Morónaigh, chuir eagar ar a shaothar in Eachtraí Mhuintir Tam, 1988 ··· ‘Bunús úrscéil’ a thugann Máirtín Mac Donnchadha ar a bhfuil sa leabhrán sin ··· Chuir sé aithne ar Mháirtín Ó Cadhain [B4] sa Charn Mór Tógfar amharclann agus ionad cruinnithe ar an láthair mar chuid den dara céim den phlean. Beidh an tIonad Gaeilge ar fáil do ghrúpaí Gaeilge agus cultúir i dTamhlacht. Maighréad Bean Mhic Phiarais
Bhris marú a beirt mhac croí Bhean Mhic Phiarais. Thángthas uirthi uaireanta ag siúl na sráide ag glaoch amach do "Pat and Willie! Pat and Willie!" Ba mhinic trúpaí na Breataine ag déanamh ruathar ar a teach agus níor scaoileadh léi filleadh ar Scoil Éanna go dtí 1919.
Figiúirí siombalacha fíorchumhachtacha ba ea baintreacha, dílleachtaí agus máithreacha cheannairí 1916 a cuireadh chun báis. Ba chuid lárnach iad d'fheachtais bholscaireachta na Náisiúnach Éireannach i dtréimhse Chogadh na Saoirse agus Chogadh na gCarad (1919-23). Tugadh aird ar leith do Bhean Mhic Phiarais toisc stádas Phádraig i measc na gceannairí. Toghadh chun Dáil Éireann í in 1919. Thacaigh sí go dílis le hÉamon de Valera agus d'áitigh sí go láidir nár chóir glacadh le Conradh Angla-Éireannach 1921. Rinneadh ruathar ar Scoil Éanna sa Chogadh Cathartha a lean sin, dá bharr. Bhí sí diongbháilte de go gcoinneofaí cuimhne a beirt mhac agus thug sí go leor dá cuid ama ar chamchuairteanna bailithe airgid do Scoil Éanna in Éirinn agus sna Stáit Aontaithe.
– Pádraig Mac Piarais, To My Mother, 1916.
Na Deirfiúracha Nic Phiarais
Murab ionann agus an chuid eile dá teaghlach, níor aontaigh Máire Bríd Nic Phiarais le páirt a deartháireacha in Éirí Amach 1916. Tá sé ráite go ndeachaigh sí go dtí Ard-Oifig an Phoist ar Luan Cásca chun impí ar Phádraig filleadh abhaile. Ar nós a dearthár, theastaigh uaithi bheith ina scríbhneoir. Bhí sí tar éis ceol a mhúineadh ar feadh tréimhse i Scoil Éanna. Thit sí amach lena deirfiúr, Maighréad, tar éis bhás a máthar. D'éirigh eatarthu maidir le foilsiú, The Home Life of Patrick Pearse, an dara leabhar de chuid Mháire Bhríd, ina raibh sleachta fada de dhírbheathaisnéis neamhchríochnaithe Phádraig. Réitigh siad an scéal ar deireadh, ach ní raibh fíormhuintearas eatarthu go deo arís.
Nuair a cailleadh a máthair, ghlac Maighréad Nic Phiarais uirthi féin cuimhní a ndeartháireacha a chaomhnú. Thacaigh sí go dílis le De Valera agus le Fianna Fáil agus cúitíodh as sin í nuair a ceapadh ina Seanadóir í in 1937. Chaith sí a saol i Scoil Éanna ach bhí sí de shíor faoi bhrú airgid. Ligeadh an réadmhaoin i léig i gcaitheamh na mblianta. D'éag sí in 1968 agus, mar a d'iarr a máthair, d'fhág sí Scoil Éanna le huacht ag muintir na hÉireann.
–Máire Bríd Nic Phiarais, The Home Life of Patrick Pearse.
Pádraig Mac Piarais an tÍocón
Níorbh fhada go rabhthas ag féachaint ar Phádraig Mac Piarais mar phríomhphearsa íocónach Éirí Amach 1916. Cé gur ainmníodh é mar cheannasaí an Éirí Amach, i ndáiríre ba bheag an bhaint a bhí aige leis an mbeartaíocht agus an straitéis mhíleata, go praiticiúil. Ach, cé is moite de Shéamas Ó Conghaile, ba é an t-aon duine de na ceannairí a cuireadh chun báis a d'fhág teistiméireacht pholaitiúil scríofa ina dhiaidh a mhínigh go sonrach na spriocanna idé-eolaíochta a bhí taobh thiar den Éirí Amach. Rinneadh guth údarásach Éirí Amach 1916 dó, agus b'in mar a bhí suas go dtí na 1960idí.
De réir mar a mhéadaigh ar an ómós a léiríodh dá chuimhne, bhíothas ag tosú ag labhairt ar an bPiarsach mar a labharfaí de ghnáth faoi naomh nó seanlaoch miotasach. Tugadh neamhaird ar chastacht a phearsantachta agus na laigí daonna a bhain leis mar fhear, mar aon leis na smaointe ba radacaí a bhí aige faoi chúrsaí sóisialta, polaitíochta agus oideachais. Bhí mar thoradh ar an íomhá seo gan cháim den Phiarsach a chuir go leor dá lucht leanúna chun cinn, go raibh na hionsaithe a rinneadh ar a chuid smaointe agus ar a thionchar chomh tréan, míchuibheasach céanna nuair a tháinig siad. B'fhíor sin go háirithe ó na 1970idí ar aghaidh nuair a thosaigh staraithe agus tráchtairí ag scrúdú a cháil an athuair. Rud nach bhfuil ceist ar bith faoi ná go bhfuil an Piarsach lárnach in aon tuiscint ar fhréamhacha an náisiúnachais chultúrtha agus pholaitiúil in Éirinn na nua-aoise.
– Mana scríofa ar bhalla Scoil Éanna i dTeach Fhiodh Cuillinn.
Tá leabharliosta iomlan d'ábhar a bhaineann le muintir Phiarais agus le Scoil Éanna le fáil ar leathanach na hAmlíne. Fáilteofar roimh páistí agus muinteoirí go Lifetime Lab i rith Seachtain na Gaeilge nuair a bheidh deis acu iontas na heolaíochta a fiosrú trí mhéan na Gaeilge. Le linn ceardlann praiticiúil, fiosreofar an téama ‘Teas’. Beidh seans ag na daltaí teirmiméadair a úsáid chun teocht a thomhas. Beidh na daltaí ag obair mar eolaí ag lorg freagraí do ceisteanna áirithe. Conas is féidir rudaí a théamh? Conas is féidir nithe a choinneáil te ó fuar? Fógraíodh aréir in Óstán an Westwood i nGaillimh gurb iad Top Oil, Bóthar Thuama, príomhbhuaiteoirí Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh.
Dé hAoine, Bealtaine 13 2016 ag 2:38 pm
Foireann Top Oil na Gaillimhe buaiteoirí Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh i dteannta Conor O'Dowd, Uachtarán Chumann Tráchtála na Gaillimhe, Iggy Ó Muircheartaigh, Cathaoirleach Ghaillimh le Gaeilge, agus An Teachta Dála Seán Kyne. Chun Tosaigh: Proinséas Ó hÓgartaigh, Cairde Ghaillimh le Gaeilge, Áine Ní Thuathail agus Tony Ó Laoi, Top Oil, Joe McHugh T.D. agus Méara Chathair na Gaillimhe, an Comhairleoir Frank Fahy ag an mBronnadh
Bhronn an t-iarAire Stáit Gaeltachta Joe McHugh an gradam, dealbh a léiríonn an 14 treibh a luaitear le Gaillimh leis an ealaíontóir Pádraic Reaney, ar fhoireann an chomhlachta ag searmanas san óstán aréir. Léirítear ar an ngradam freisin treibh eile, 'treibh nua na linne seo' atá ina siombail do bhuaiteoir an Ghradaim.
Bhí breis agus 100 duine i láthair ag an ócáid bhronnta, ag a ndearnadh ceiliúradh ar úsáid na Gaeilge i ngnólachtaí na cathrach agus ar an stádas nua dátheangach a bronnadh ar an gcathair níos túisce i mbliana.
Tá lógó nua dátheangach, teachtaireacht fáilte i nGaeilge ar an bhfón agus seirbhísí Gaeilge ar fáil do chustaiméirí sa stáisiún Top Oil. Tá fógraí dátheangacha ar crochadh taobh istigh agus taobh amuigh den stáisiún seirbhíse agus na hoifigí riaracháin atá ar an láthair chéanna. Tá brandáil Ghaeilge ar leoraithe seachadta agus ar fheithiclí díolacháin an chomhlachta agus tá brandáil ar leith ar chultacha na mball foirne a bhfuil Gaeilge acu.
Ba iad seo a leanas na buaiteoirí sna rannóga eile:
Bronnadh pacáiste gnó ar fiú €2,000 é ar na buaiteoirí uilig.
Ba é Péarla na Mara a bhuaigh Bronnadh Speisialta na Moltóirí, duais aitheantais a thugtar do ghnólacht atá tar éis cur isteach ar an gcomórtas den chéad uair agus a bhain caighdeán an-ard amach.
Bronnadh, den chéad uair, scoláireacht ollscoile, urraithe ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, ar ghnó atá ag déanamh iarracht faoi leith chun seirbhís i nGaeilge a fhorbairt dá gcuid custaiméirí. Bronnadh an scoláireacht seo ar Michaela McDermott ó Shiopa Leabhar Charlie Byrne. Freastalóidh McDermott ar chúrsa sealbhaithe teanga, an Dioplóma sa Ghaeilge. Mar chuid den tionscadal sin, beidh The Ark mar óstach ar an bhFéile Big Bang i mBaile Átha Cliath ón 5–7 Aibreán. Deireadh Ceoil, Moladh… | College Tribune
Posted On September 24, 2013 April 8, 2014 By Editor
Teacht na hóige molta ag John Mac Conchoille
Don iris "Beo.ie" a scríobhadh an t-alt seo, purchase agus is le cead ó eagathóir an tsúimh a bhfuil sé i gcló anseo
Ar chlúdach na hirise "Nós" i mí Bhealtaine, medicine "Ceol na Coiribe" a bhí mar phríomh-scéal. "Athbheochan" a bhí ar siúl ar cheol san iarthar, store de réir dealramh. Go deimhin, athbheochan a tháinig. Ar chlúdach eagráin na míosa seo, tá an athbheochan seo ina luí ag an bpéint ildaite a bhreacann aghaidh ghásúir ó Choláiste Lurgn. Tar éis léiriú na bpáistí uilig agus an banna"Seo Linn" ar an Late Late Show, tá na míllte views faighte ag físeán Youtube ina bhfuil criú Star Trek ag breathnú ar an Late Late ón USS Enterprise; tá an athbheochan seo i bhfad níos fairsinge fós ná mar a maíodh go dtitfeadh amach. B'fhéidir é gur ag Nós a bhí briseadh scéil, ach is cinnte gur ag an scéal atá briseadh nóis…
Agus saol na Gaeilge ag cuimhniú ar shamradh na bliana seo, is ar amhránaíocht Choláiste Lurgan a bheas daoine ag ceapadh. Ar TG Lurgan, cainéal Youtube an chólaiste samhradh in Idreabhán, casadh amhráin móra an tsamhraidh i nGaeilge. Níl ríomh ar a leithéid de rath i gceol pop na Geilge. Ó chúig cúigí na hÉireann, bhí saol na hÉireann ar fad breithe isteach ar amhránaíocht na bpáistí seo. Is léir sin ón bpoiblíocht ar fad a luígh cáil an Late Late Show. Leagtar an-béim ar chaomhnú na teanga seo, ach tá a chomh-thábhacht ag ath-nuachan na teanga. Go mbeadh an dúsacht againn in ionadh an colaidh, seachas an coladh in ionad an báis. Ag splanc na hóige atá múscailt an dúsachta seo. Idir "Wake me Up", "Anois an tAm" agus a leithéidí, b'é seo teacht i dtír na Gaeilge ar chultúr "viral" an lae inniu. Bhí an ceart acu; an t-am a bhí ann leis an coladh a chur ina dhúsacht.
Ag breathnú siar ar ré ársa nach raibh cothú den chineál seo le feiceáil ann, is mór i gceist focla Mháirtín Uí Chadhain i "Do na Firéin": "Ní cultúr atá uainn. TRÁCHTÁIL". Bhíodh cúrsaí cultúrtha ar bhealach a n-aimhleasa mar gheall ar thrachtáil agus cultúr a bheith ag teacht salach ar a chéíle. De réir ama, ámh, is iondúil le go mbíonn dris chosáin mar sin gearrtha isteach go dtí an dúid. Ní leanbh ó aréir a bhí Máirtín, luígh an ráiteas le ciall ag an am, ach tá glúin leanbh tagtha ina dhiaidh atá an cultúr le bheith casta ina thráchtáil acu. Sa ré nua seo, is ag béal na hóige atá an chaint ar thodhchaí na Gaeilge. "Diabhal fhios a'am go bhfuil deireadh mo scéal; Ach táim ar an mbealach ceart", a casadh ar an Late Late Show. I láthair phobal na tíre, ba chosúil gur ag caint ar son na teanga atá siad.
Más amhlaidh, tá an ceart tugtha acu, níl eolas an bhealaigh seo againn féin atá á thriall. Anuas ar sin, s'é mo mheas féin gur malairt a chéile a bhíodh na treonna á nglacadh ag dá dhream a roinneann saol na Gaeilge ina dhá leath. Is le blianta anuas atá saol na Gaeilge ar deighilt, idir saol na Gaeltachta ag saol na Gálltachta. Ceaptar nach mbíonn tada ar siúl sna ceantair Gaeltachta ach bás seanchaillí is pósadh mná óige. Tá athrú tagtha anois ar an dearcadh sin de réir atá curtha i láthair ag gásúir Lurgain; tá sampla ina luí ag na páistí seo gur féidir comh-oibriú a bheith idir luachanna cultúrtha sean-aimseartha is nua-aimseartha le beocht a mhúscailt sa chultúr. Teorainn curtha ó thionchar.
Go deimhin, ag teorainn ar bith, bíonn a shárú ag an óige i gcónaí ann. Is cuma leis an óige cé gcuirfidh sí a cos! Slán ar chostas, tá acmhainn anois againn atá an cultúr casta ina thráchtáil aige, aois óg na hÉireann. Ní dúshaothrú atá ansin, ach trácht ar an luach chomh mór sin a bhaineann le hóige na tíre seo; is í seo Tír na nÓg! Ós dearfa tuismitheoirí na tíre nach mór dóibh tairbhe na Gaeltachta bhaint ar son a bpáistí, tá talamh níos sláine le bheith déanta de chúrsaí eacnamaíochta. Dearfaí go bhfuil a leithéid de thionchar ag Coláistí Samhraidh le blianta, ach don chéad uair, tá táirge á chur i láthair an tsaoil ag na Coláistí Samhraidh. Beidh a thuilleadh turasóirí ó iasacht breithe isteach ar chultúr na tíre anois, agus an cultúr sin i bhfeidhm orthu ar bhealach nua.
Tá bhur nglór cloiste, muintir Lurgain. Moladh an óige, agus tháinig sí. Deireadh ceol, cáineadh, a deirtear. Ach, ag déanamh athrá aríst ar amhránaíocht na bpáistí, chinnigh siad le dul in aghaidh; in aghaidh a bhfuil ceaptha de réir traidisiúna. Mar sin, deireadh ceoil, moladh! Ar an gclár inniú - John Mac Suibhne, Seán Ó Gallchóir, Colm Ó Dúlacháin, Conor & Rónán Mac Gairbhe, Piaras Ó Dochartaigh, Proinsias Ó Cuilinn agus Máire Mhic Comhail. Cuireadh Ollúnacht Éigse Éireann ar bun idir an Chomhairle Ealaíon, Comhairle Ealaíon Thuaisceart Éireann, Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, Ollscoil na Banríona, Béal Feirste agus An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath chun ceiliúradh a dhéanamh ar an éacht mór a dhéanann filí na hÉireann i saol na litríochta. Is í Eiléan Ní Chuilleanáin an seachtú Ollamh Éigse Éireann, agus tá sí sa chathaoir ó tháinig sí i gcomharbacht ar Paula Meehan sa bhliain 2016. Dúirt Nicholas Grene, Ollamh Emeritus, Coláiste na Tríonóide agus Iontaobhaí de chuid Ollúnacht Éigse Éireann roimh an léacht: Tá liricí diamhracha an chlaonléargais sin a chumann Eiléan Ní Chuilleanáin mealltach mar gheall ar an smacht foirmeálta i dtaobh na ceapadóireachta agus mar gheall ar mhacalla na n-íomhánna iontu. Ós eagarthóir ar Cyphers í leis na blianta, an iris litríochta a chomhbhunaigh sí sa bhliain 1975, is beag duine a bhfuil an t-eolas céanna aige nó aici ar shaol na litríochta in Éirinn ná mar atá ag Eiléan. Is maith mar sin a oireann sí do phost gradamúil Ollamh Éigse Éireann. In ainm na hOllúnachta sin, fearaimid fáilte ar ais go Coláiste na Tríonóide roimpi, áit ar ndóigh nach bhfuil tréigthe ar chor ar bith aici ina Comhalta Emeritus di agus ina hOllamh Comhlach le Béarla. Is é Dublin an logainm is mó cuardach go dtí seo (1,080 cuardach), is é Ballina an dara ceann is coitianta (687), agus tá Tallaght sa tríú háit (666). Is maith lenár cat creacailte TG4. Cúla 4 a bheith specificiúil.
Sa ghrianghraf seo, tá Nora an Cat ag faire Tum Ollie Tum le Niamh.
Moncaithe. : )
Ba é sin an t-aon uair amháin gurbh fhéidir leo fanacht in aice le chéile gan troid.
Bfhéidir go tosnóidh sí a rá, "Miú" in ionad "meow" anois, meas tú?
Bhuel! Is maith liom a bheith le rá agam gur thosaigh Niamh ag úsáid níos mó focail Gaeilge, agus chualatar a céad abairt Gaeilge! Bhí sí níos moille a labhairt ná Anna (Béarla agus Gaeilge), ach faoi dhéireadh, tá briathar Gaeilge le chloisteáil as a béal. Níl a fhios agam má tá sé mar seo le paistí eile, ach le mo chlainn, thosaigh siad ag cur isteach ainmfhocal i bhfad níos easca agus luath ná na briathar. Mar sin, bhí fhios agam go raibh céim nua i gceist againn nuair a thosaigh na briathar ag teacht freisin. Bhí sí ag dul chun cinn!
Is maith léi a bheith conspóideach. Déanann sí cluiche as.
"Tá." "Níl."
"TÁ!" NÍL!" etc.
Insíonn sí dom cén taobh den argóint atá mé sular a thosimid. : )
Déireann sí na hainimhithe: capall, bó, muc, éan, péist, lacha (mar lala), cearc
Fósta, cloisim: Oíche mhaith, codladh sámh, gráim thú, tá sé ag cur báistí/shneaca [sic], bainne, úll, leite, léine, bróga, bríste, geansaí, cóta, tine, leaba, léamh leabhar, cluidín, cnaipe, Slán!
...agus níos mó gach lá. Cuireann sé sceitimíní orm iad a chloisteáil- gach focal nua atá aici!
Anois, tá ceist agam daoibhse, a Léitheóirí:
Tá cúpla cairde eile agam atá dá-theangach, tógtha le Fraincis agus Béarla. Chaith siad cuid den am sa Fhranc agus cuid eile i gCeanada. Nuair a bhí siad sa Fhranc, agus an saol ina dtimpeall as Fraincis, d'úsáid siad Béarla sa teach. Dá réir, nuair a bhí siad i gCeanada, d'úsáid siad Fraincis amháin, mar bhí sé an-tabhachtach do na tuismitheóirí go mbeadh a gclann foirfe dá-theangach - agus tá siad. Foirfe. Iontach.
Ar aon nós, nuair a bhí siad ag iarraidh teanga amháin a chloisteáil, agus bhí an paiste ag úsáid an teanga eile, lig siad orthu nach raibh siad in ann an paiste a thuiscint, ag fanacht leo an teanga a aithriú. Tá fhios agam go raibh críochtháirge maith acu, ach tá eagla orm go gcuireadh an slí sin isteach ar na paistí, nuair atá fhios acu gan dabht gurb fhéidir leat iad a thuiscint, níl tú ach a bheith contráilte. Níl mé ag iarradh a bheith cancrán ina dtuirim.
Cad a cheapann sibhse? Rinne mé an cleas sin ar maidin agus í ag fás reidh ar scoil, agus d'aithrigh sí go Gaeilge, ach b'fhéidir an rud a chur i gcuimhne, ná déan é mar dlí - má tá siad ag streachail an focal a fháil nó rud mar sin, ná bí sotaire faoi.
Aiseolas?
Lipéad: Gaeilge Niamh, Nora an Cat
Beidh a fhios agat féin an chaoi is fearr le hoibriú le do pháistí féin, is dóigh liom, a Jennifer.
Sular thiontaíomar go hiomlán ar Bhéarla sa teach seo - scéal fada! - d'fhreagair mé na páistí i nGaeilge amháin, ba chuma cén teanga a labhair siad liom, ach níor lig mé orm féin riamh nár thuig mé iad nuair a labhair siad i mBéarla - ní dóigh liom go bhféadfainn é sin a dhéanamh, fiú sa lá atá inniu ann...:-)
Bhí sé de nós acu Béarla a labhairt lena n-athair, agus Gaeilge a labhairt liomsa, gan stró ar bith orthu. Ach, sin muidne!
Is breá liom an peictiúr seo !! Agus is iontach an scéal go bhfuil Niamh ag déanamh úsáid as cúpla focal anois. B'fhéidir go bhfuil seans agam caint léi ar an bhfón lá éigin.
Agus aontaím le hÁine, thuas. Tá a fhios 'ad an slí is fearr dod pháistí féin. Bí ag caint as Gaeilge leo, agus na bí buartha faoin teanga a labraíonn siadsan. Aug 11 2020 Posted: 10:09 IST
Tá an tOllamh Breandán Mac Suibhne ceaptha ina Stiúrthóir Léinn ar Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in OÉ Gaillimh.
Is é Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge príomhaonad na hOllscoile a bhfuil de chúram air ról na hOllscoile maidir le feabhsú, forbairt agus cur chun cinn na Gaeilge agus an Ardoideachais i nGaeilge a stiúradh; ar sprioc í sin atá sainmhínithe sa reachtaíocht. Is ráiteas tábhachtach ag an Ollscoil é Stiúrthóir Léinn a cheapadh ag leibhéal Ollaimh chun tacú le cur chun cinn na Gaeilge sa tír i gcoitinne agus sna Gaeltachtaí go háirithe.
Is de bhunadh iarthar Dhún na nGall é Breandán agus tá sé ag teacht go OÉ Gaillimh tar éis saol acadúil a chaitheamh sna Stáit Aontaithe agus in Éirinn. Is scoláire agus staraí mór le rá é ar shochaí agus ar chultúr na hÉireann sa nua-aois. Ainmníodh a leabhar The End of Outrage: Post Famine Adjustment in Rural Ireland (Oxford University Press, 2017) mar Leabhar Neamhfhicsin na Bliana de chuid an Irish Times in 2017, ba é an chéad údar é ar ar bronnadh Duais Dhébhliantúil Michel Déon don Neamhfhicisin de chuid Acadamh Ríoga na hÉireann agus ghnóthaigh sé Duais Donnelly do Leabhair faoin Stair agus faoin Eolaíocht Shóisialta ón gComhdháil Mheiriceánach do Léann na hÉireann. Ba é Mac Suibhne agus an criticeoir Seamus Deane céad eagarthóirí an Field Day Review (2005-), iris faoin bpolaitíocht agus faoin gcultúr liteartha.
Agus fáilte á cur aige roimh an gceapachán nua, deir an tOllamh Cathal O'Donoghue, Déan na nDán, na nEolaíochtaí Sóisialta agus an Léinn Cheiltigh: "Is deis ollmhór é an ról ceannaireachta seo chun uaillmhianta na hOllscoile maidir leis an nGaeilge a mhúnlú agus a stiúradh agus chun ceannaireacht a thabhairt don fhoireann ghairmiúil is mó sa tír a bhfuil d'aidhm acu an teanga a chur chun cinn. Tá an-taithí agus an-chumas ag an Ollamh Mac Suibhne le tionchar suntasach a imirt sa ról seo." Logainm.ie Meitheal fáil den chéad uair sa bhliain 1667, atá bunaithe ar bhréagshanasaíocht: is cosúil gur tuairimíodh ag an am gurbh é *Baile Comaoin(e), 'the town of the blessing', an bunleagan Gaeilge. Seo an méid a bhí le rá ag Fiona Lawless, céimí de chuid OÉ Gaillimh agus Bainisteoir na nOibrithe Deonacha le Let's Do It Galway: "Is deis iontach é seo do dhaoine le ról gníomhach a bheith acu san Fhéile spóirt idirnáisiúnta is mó san Eoraip in 2009. Níor leisc le Séamus a ladar a chur isteach i scéaltaí reatha an lae, go háirid má bhain siad leis an Ghaedhilg nó leis an náisiúnachas. Scríobh sé litir chuig an Chlaidheamh ag ionsaí Choláiste Oiliúna Naomh Muire i mBéal Fearsaide, cionnas iad a bheith faillightheach i dteagasc na Gaedhilge, agus cionnas gur fhostuigh siad múinteoirí as Sasain a rabh droch-mheas acu ar nósanna na hÉireann. Scríobh Cú Chadhain arís ar an Chlaidheamh fá chúrsaí oideachais: Dr Starkie on Irish Educational Reform agus Some Hints from the States. Déanann Gradaim NÓS ceiliúradh ar cheoltóirí agus ar bhannaí comhaimseartha na Gaeilge, agus beidh an clár Bláthnaid Libh ar RTÉ Raidió na Gaeltachta mar pháirtí oifigiúil raidió do ghradam Amhrán na Bliana i mbliana. Tá mé thar a bheith buíoch den Cheann Comhairle as an seans an t-ábhar seo a thógaint. Ós rud é go bhfuil sé lonnaithe sa Ghaeltacht, labhróidh mé cúpla nóiméad i nGaeilge. Tá mé... Más sin an tslat tomhais – gur peaca í an chóipeáil – cén chaoi ar ligeadh leis na Ranna rialtais í agus a dtuarascálacha á gcur le chéile acu faoin dul chun cinn atá déanta acu maidir leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge? Is díol spéise go bhfeictear an fhoclaíocht cheanann chéanna sna hailt a bhaineann le “beartas le haghaidh na Gaeilge sa Státseirbhís” in aon cheann déag as dhá cheann déag de thuarascálacha na ranna. An Ghaeilge – Irish Lessons with Siobhán
Is teanga ársa í an Ghaeilge a labhraítear le breis is dhá mhíle bliain anuas. Sa lá atá inniu ann, tá an Ghaeilge ag na mílte duine in Éirinn agus thar lear. Is í an Ghaeilge céad teanga na mílte agus dara teanga na gcéadta míle.
Is mise Siobhán agus ba bhreá liom cabhrú leat feabhas a chur ar do chuid Gaeilge. Tá taithí agam i dteagasc na Gaeilge ar líne agus sa seomra ranga. Thosaigh ag múineadh na Gaeilge ar líne sa bhliain 2015. Tá Dioplóma i nGaeilge Fheidhmeach agus Aistriúchán agam. Faigh níos mó amach fúm anseo. Bheinn lánsásta tús den scoth a thabhairt dhuit muna bhfuil fiú is focal amháin agat. Dá mba rud é go dteastaíonn uait Gaeilge a labhairt le haghaidh ar scoil nó de bharr suime nó ar aon chúis eile, is féidir liom cabhrú leat líofacht a bhaint amach.
Níl uait ach:
Ríomhaire le ceamara (níl gá le ceamara)
Cluasáin agus micreafón
Skype nó Whereby
Beidh na gnéithe seo romhat i rith ranganna:
Ceachtanna ar bhonn topaice
Ceartúchán i rith an ranga
Nótaí ranga digiteacha Is maith liom gur léir duit go bhfuil gá le beartas greasachta in Éirinn, ach go bhféadfadh ceisteanna a bheith ann faoin cagar áirithe a bhí ar ár scéim ghreasachta! fad a bhiomar lasmuigh den Chomhphobal. Dhá ghearán faoi chomharthaí bóthair dátheangacha faighte ag Rialtas na hAlban – Tuairisc.ie
Baineann figiúirí nua an bonn den mhaíomh go mbíonn an dúrud airgid á chaitheamh ar chomharthaí Ghàidhlig
Comharthaí bóthair dátheangacha, Béarla-Gàidhlig
Dé Máirt, Eanáir 29 2019 ag 5:40 am
Ní bhfuair Rialtas na hAlban ach dhá ghearán faoi chomharthaí bóthair dátheangacha, Béarla-Gàidhlig, le 16 bliain anuas.
Mar a tharlaíonn abhus, is minic ceist na gcomharthaí bóthair dátheangacha a bheith á cíoradh ag na meáin in Albain, ach is cosúil nach ceist í a bhíonn ag déanamh oiread sin tinnis don phobal dáiríre.
Fuarthas an t-eolas faoi líon beag na ngearán faoin reachtaíocht um shaoráil faisnéise agus fuarthas amach faoin reachtaíocht chéanna nár chaith Còmhdhail Alba, an ghníomhaireacht rialtais atá i mbun cúrsaí iompair, ach £3,510 (€4,048) ar chomharthaí dátheangacha idir 2014 agus 2017.
Baineann na figiúirí nua sin an bonn den mhaíomh go mbíonn an dúrud airgid á chaitheamh ar chomharthaí Ghàidhlig.
Dúirt Jackson Carlaw, Ball Pàrlamaid na h-Alba ó Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba, ar Twitter le déanaí, mar shampla go raibh €26 milliún caite ar chomharthaí dá leithéid agus gurbh é an córas oideachais a bhí thíos leis.
"An education system failing our poorest, cuts to college places… but at least @theSNP spent £26m on Gaelic signs," arsa Jackson Carlaw.
Is sna ceantair is láidre atá an Gàidhlig go traidisiúnta is fíochmhaire a bhíonn an chonspóid faoi na comharthaí. Tá sin fíor go háirithe i nGallaibh, an ceantar is faide ó thuaidh ar tír mór. Rinne ochtar comhairleoirí ansin iarracht bac a chur ar chomharthaí dátheangacha sa cheantar agus theip orthu. Bhí an-cháil ar an gComhairleoir John Rosie, nach maireann, as Inbhir Theòrsa mar gheall ar a nimhní is a labhraíodh sé amach in éadan an Ghàidhlig agus bhí an cháil chéanna ar a iníon, Deirdre Mackay, a bhí ina comhairleoir i mBrùra, ceantar a raibh pobal a labhair Gàidhlig ann go dtí na 1970idí.
Ní polaiteoirí coimeádacha amháin a bhíonn in amhras faoi chomharthaí dátheangacha agus tharraing alt le Ian Jack sa nuachtán liobrálach an Guardian aird an phobail chomh maith. "They [comharthaí dátheangacha] don't answer to this present Britain. They exist in a more historical landscape, to redress old rural grievances rather than to express new metropolitan demands," a scríobh Jack.
Fág freagra ar 'Dhá ghearán faoi chomharthaí bóthair dátheangacha faighte ag Rialtas na hAlban'
Niall na Naoi bPiontaí Dé Máirt, Eanáir 29 2019 ag 7:55 am
Seafóid amach 7 amach é an dearcadh go mbíonn ag caitheamh an iomarca airgid ar ár gcomharthaí mar go minic iad á n-athrú ag am cuí 7 cinn nuatha de dhíth ar aon nós. Ní déantar gearán faoina leithéid ach le daoine áirithe ar Straosleabhar agus a leithéid. Agus ábhar eile ná go mbíonn na logainmneacha Beárla amú ar fad – ní bhíonn ciall ná brí dá laghad ag baint le droch-Bhéarla na n-logainmneacha! :-)
Cordelia Nic Fhearraigh Dé Domhnaigh, Feabhra 3 2019 ag 2:53 am
Cá huair a fheiceas muid a leithéid de chomhionannas don Ghaeilg ar chomharthaí na hÉireann?? Agus cá huair a fheiceas muid deireadh an chló Iodálach seafóideach??!!! Cá huair a fheiceas muid na comharthaí bóithre uilig i nGaeilg amháin i gceantracha Gaeltachta (tá leaganacha Béarla anois de bhailte siúd atá suite taobh den Ghaeltacht ar chomharthaí sa Ghaeltacht!)?? Beidh tuiscint agat ar chultúr agus forbróidh tú sárscileanna cumarsáide, chomh maith le do chumas sa Ghaeilge idir labhairt agus scríobh. Acmhainn teagaisc agus foghlama atá fíorúsáideach (agus saor in aisce!) don mhúinteoir Gaeilge agus don fhoghlaimeoir féinriartha araon. Ábhar ar fáil ag bonnleibhéal, meánleibhéal agus ardleibhéal. Chuaigh sé isteach sna hÍosánaigh i 1923 agus bhain céim amach sa Ghaeilge le honóracha den chéad ghrád agus sa Bhéarla sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath AR SCÁTH A CHÉILE: Meas tú an mbeadh sí in araíocht le tabhairt faoi Oileán Mhic Dara? – Tuairisc.ie
Dé hAoine, Meitheamh 5 2020 ag 3:35 pm
Meas tú an mbeadh sí in araíocht le tabhairt faoi Oileán Mhic Dara?
Seimineár Gaeloideachas le craoladh arís de bharr fadhbanna teicniúla a d'fhág nach raibh fáil ag roinnt daoine air
D'fhág fadhbanna teicniúla nach raibh fáil ag roinnt daoine ar an seimineár ar líne faoin disléicse sa chóras oideachas lán-Ghaeilge a d'eagraigh Gaeloideachas Dé Céadaoin seo caite, ach tá sé i gceist ag an eagraíocht an seimineár a chraoladh arís.
Dúirt roinnt daoine ar na meáin shóisialta nach raibh siad in ann páirt a ghlacadh sa seimineár ar líne, 'Disléicse sa Scoil Lán-Ghaeilge agus Gaeltachta'.
Mar fhreagra ar an méid sin, dúirt Gaeloideachas, i dteachtaireacht ar na meáin shóisialta, go raibh taifead den seimineár acu agus go mbeadh sé á chraoladh arís amach anseo.
Dúirt Gaeloideachas le Tuairisc.ie go mbeadh ráiteas á dhéanamh acu inniu faoin scéal.
An t-údar Áine Ní Ghlinn atá i mbun an eagráin nua den 'Rang Beag Scríbhneoireachta'
Is í Áine Ní Ghlinn atá i mbun 'Rang Beag Scríbhneoireachta' na seachtaine seo, an dara heagrán i sraith nua ar líne le Cló Iar-Chonnacht faoi cheird na scríbhneoireachta.
Forbairt smaointe atá faoi chaibidil ag Ní Glinn, a ceapadh le déanaí ina Laureate na nÓg, ambasadóir don litríocht do pháistí in Éirinn.
SIAMSÁN SA mBAILE: Siamsaíocht do na páistí sa mbaile! Gníomhaíocht a 59!
Ceol agus caint le Caoimhín Ó Fearghail óna theach i nGaeltacht Phort Láirge anocht
Is é an ceoltóir aitheanta Caoimhín Ó Fearghail, as an Rinn i nGaeltacht Phort Láirge, a bheidh i mbun ceoil agus cainte mar chuid de shraith ceolchoirmeacha 'Teach le chéile' atá á gcraoladh ag Gael Linn.
Seo an ceathrú seisiún sa tsraith ina mbíonn ceoltóir le feiceáil i mbun ceolchoirm beo óna theach baile féin.
I measc na gceoltóirí a bhí le feiceáil sa tsraith go dtí seo, bhí Na Casadaigh i mBaile Átha Cliath, Máire Ní Choilm, buaiteoir Chorn Uí Riada 2019, i nGaoth Dobhair agus Peadar Ó Riada, i gCúil Aodha.
Anocht, ag a 6pm, a chuirfear tús leis an cheolchoirm le Caoimhín Ó Fearghail ar leathanach Facebook Gael Linn.
SIAMSÁN SA mBAILE: Siamsaíocht do na páistí sa mbaile! Gníomhaíocht a 58!
Muintir na Ceathrún Rua imithe chun cinn ar na Conallaigh i gComórtas Reatha na Gaeltachta
Tá pobal na Ceathrún Rua imithe chun cinn agus gan ach seachtain amháin fágtha de Chomórtas Reatha na Gaeltachta.
Bhí Reathaithe Rua sa dara háit an tseachtain seo caite ach tá éirithe leo imeacht chun cinn ar Céim ar Chéim as Iarthuaisceart Dhún na nGall. Is beag atá idir na Conallaigh agus an fhoireann as Conamara agus iad ar an stáir dheireanach anois.
Tá Goitse! as Árainn Mhór sa tríú háit i láthair na huaire agus iad chun tosaigh ar Na Sodairí ar Sodar as Ceantar na nOileán i gConamara.
Sa rannóg do na foirne faoi 50 duine, tá an chuma ar an scéal gur idir an dá fhoireann as Oileáin Árann atá an chéad áit. Tá Fanaicigh Folláine Inis Meáin ar ais ar bharr an tábla agus iad imithe chun cinn Slí Árann as Inis Mór.
Tá cuma na maitheasa ar Rith Chorca Dhuibhe sa rannóg do na foirne faoi 20 duine agus iad chun tosaigh ar Uíbh REATHach as Ciarraí Theas.
Tá breis agus 800 duine as 16 ceantar Gaeltachta ag glacadh páirt i gComórtas Reatha na Gaeltachta, atá á reáchtáil den chéad uair i mbliana.
Deir Majella Ní Chríocháin, Oifigeach Pleanála Teanga le Pobal Rua i gConamara agus duine de lucht eagraithe an chomórtais, nach mbeidh aon obair tí déanta an tseachtain seo ar an gCeathrú Rua bheadh oiread ama á chaitheamh ar na bóithre acu agus iad ag iarraidh coinneáil chun tosaigh ar na Conallaigh.
SIAMSÁN SA mBAILE: Siamsaíocht do na páistí sa mbaile! Gníomhaíocht a 57!
Sraith nua faoi cheird na scríbhneoireachta á craoladh ar líne ag Cló Iar-Chonnacht
Tá sraith nua físeán á craoladh ar líne ag Cló Iar-Chonnacht, i gcomhar le meitheal scríbhneoirí.
'Rang Beag Scríbhneoireachta' is teideal don tsraith, ar cuireadh tús léi an tseachtain seo.
Físeáin ghairide cúig nóiméad ar fhad atá sa tsraith cúig eagrán ina gcuireann scríbhneoirí síos ar ghné ar leith de cheird na scríbhneoireachta.
Sa chéad eagrán, cuireann Áine Durkin, údar agus file, síos ar na modhanna a úsáideann sí chun smaointe a fhorbairt ag tús an phróisis scríbhneoireachta.
Beidh físeán úr á chraoladh gach seachtain go ceann míosa ar YouTube, a dhíríonn ar ghnéithe éagsúla de cheird na scríbhneoireachta.
'Forbairt carachtair', 'aiseolas i bpróiseas na scríbhneoireachta', 'comhrá agus dialóg i bhficsean' agus 'an tábhacht atá le disciplín agus cleachtas oibre don scríbhneoir' na téamaí a bheas faoi chaibidil.
Is iad na húdair Áine Ní Ghlinn, a ceapadh ina Laureate na nÓg le gairid, Alex Hijmans, atá ina cholúnaí le Tuairisc.ie, Anna Heussaff agus Réaltán Ní Leannáin a bheas i mbun na n-eagrán eile.
Tá súil ag Cló Iar-Chonnacht go mbeidh daoine a bhfuil suim acu sa scríbhneoireacht in ann an chomhairle agus na leideanna sna físeáin a thabhairt leo ina gcleachtas scríbhneoireachta féin. Is dócha go bhfaighidh tú an leabhar réasúnta deacair, ach más mian leat a bheith in ann smaoineamh as Gaeilge, úsáid a bhaint as na teilgeanacha dúchasacha cainte agus a mbunchiall a thuiscint, caithfidh tú an leabhar seo a léamh agus nótaí cuimsitheacha a bhreacadh síos. Cuireann sé feabhas ar a gcumas cumarsáide sa Ghaeilge, i gcomhthéacs an róil a bheidh acu amach anseo mar mhúinteoirí Gaeilge agus ábhair eile trí Ghaeilge. Tá ard mholadh tuillte ag bainistíocht na scoile a dhéanann gach iarracht ranganna comhuaineacha a chur ar fáil do mhúineadh agus d’fhoghlaim na Gaeilge. Páistí 'Sasanacha' na hÉireann
'Sinn' agus 'iad' á chothú de réir teanga
7ú Iúil 2015
Teanga#arm teanga
An bhfuil baol ann don fhéiniúlacht Éireannach? Pléann Ciarán Dunbar cúrsaí teanga anseo agus conas a théann siad i bhfeidhm ar an fhéiniúlacht.
Níl mórán daoine ann a bhfuil cur amach cuimsitheach acu ar an teangeolaíocht agus is beag duine a thuigeann cad atá i gceist fiú.
Go deimhin ní bhíonn sí ar fáil mar ábhar i roinnt mhaith ollscoileanna.
Is ábhar iontais é sin domsa mar, ar bhealach, tá baint ag cúrsaí teanga le gach rud sa saol seo.
Is tríd an mheán sin a dhéanann an cine daonna cúrsaí a phlé, a thaifeadadh agus a thuiscint.
Is léir an bhaint atá ag cúrsaí teangeolaíochta le cúrsaí teanga, ní nach ionadh, ach cha dtuigtear chomh fairsing céanna an bhaint fhollasach atá idir í agus cúrsaí síceolaíochta, cúrsaí polaitíochta, na meáin agus, ar ndóigh, cúrsaí féiniúlachta.
Don chuid is mó de dhaonra an domhain seo, is í an teanga a labhraíonn duine an phríomhghné dá bhféiniúlacht pholaitiúil náisiúnta – agus nuair a chailltear an teanga, cailltear an fhéiniúlacht pholaitiúil náisiúnta sin.
Sin a mhaígh de hÍde, an Piarsach agus eile a bhí ag tarlú in Éirinn le meath na Gaeilge agus an chultúir Ghaelaigh.
Déarfadh an mhórchuid d'Éireannaigh na linne seo áfach nach amhlaidh an cás agus go bhfuil an fhéiniúlacht Éireannach slán sábháilte d'ainneoin go labhraíonn abair 90% de mhuintir na tíre an Sacs-Bhéarla mar rogha-theanga.
Ach an bhfuil an ceart acu?
Tharla rud éigin an tseachtain a chuir ag smaoineamh mé.
Bhí mé ag obair ar scéal a bhain le buachaill óg, 11 bliana d'aois, Igor Tedewicz, ar tugadh greadadh dó i bpáirc spraoi ar an Phointe, i ndeisceart an Dúin.
Is de bhunadh na Polainne é agus creidtear gur ar an ábhar sin a rinneadh ionsaí air.
Chlúdaigh mé an scéal agus phléigh mé ar an aer é ach de bhrí go bhfuil mé "gar don talamh" mar thuairisceoir áitiúil, mar a deir an ceann eile, déanaim cinnte de i gcónaí dhá nó thrí thaobh leis an scéal a chur san áireamh agus go gcuireann muid fáilte roimh aon eolas eile.
Mar sin féin, bhí iontas orm nuair a buaileadh cnag ar dhoras an stiúideo trí bhomaite ina dhiaidh sin.
Bhí bean ag an doras ag iarraidh labhairt liom, bean de bhunadh na háite – mar a dúirt mé, bíonn an tuairisceoir áitiúil gar don talamh agus ní gá a bheith siúlach le bheith scéalach go minic nuair is eol don phobal go díreach cá bhfuil tú.
"Cén uair a bheas cothromaíocht ann?" a dúirt sí liom.
"Cén uair a bheas tú ag caint faoi pháistí Polannacha ag déanamh ionsaí ar pháistí s'againne?" a d'fhiafraigh sí.
D'iarr mé uirthi an raibh aon eolas ar leith aici, agus an mbeadh sí sásta dul ar an aer le labhairt faoi.
Dúirt sí liom, "them Polish kids are attacking English kids, it's not one-way traffic like it's made out."
Baineadh geit asam rud beag agus d'iarr mé uirthi an scéal a shoiléiriú – ní gá na sonraí ar fad ach dar léi go raibh stócach de bhunadh na Polainne ag céasadh a mic ar an ábhar go raibh sé rud beag ramhar.
"They give as good as they get," a mhínigh sí.
"Ní páistí Sasanacha amháin is ciontach – sin mo phointe," a dúirt sí.
Caithfidh sé nach raibh mé in ann m'iontas faoina cur síos ar pháistí áitiúla a choinneáil faoi cheilt agus rinne sí téarmaíocht s'aici a shoiléiriú.
"English kids from Ireland," a dúirt sí agus is léir gur páistí 'áitiúla' a bhí i gceist aici – is é sin le rá 'muidne', ní 'iadsan'.
Ar ndóigh, ní raibh ann ach duine amháin ach cén fáth ar úsáid sí an téarma "English" seachas "Irish"?
Bhál, ar ndóigh, cúrsaí teanga, bun agus barr an scéil ach seans gur "paistí Béarla" a bhí i gceist aici, má thuigeann tú leat mé.
Is Éireannaigh muid ach seans nach bhfuil i gceist san Éireannachas seo ach leagan den Bhriotanachas arb ionann é agus Sasanachas ag deireadh an lae?
I gcomparáid le Polannaigh, in aigne an duine áirithe seo, agus go leor cosúil léi, is "English" iad muintir na háite sa chás seo mar go labhraíonn siad Sacs-Bhéarla.
Le tamall anuas, mothaím go bhfuil an caidreamh idir "daoine áitiúla" anseo ar an Iúr agus an pobal Polannach ag dul in olcas, agus ní léir domh go bhfuil locht ar bith ar an phobal Pholannach maidir leis.
Tá díreach an milleán á chur orthu mar gheall ar dheacrachtaí áirithe ar an bhaile.
Ach tá Sínigh ann, daoine de bhunadh na hAfraice – cén fáth na deacrachtaí seo ag roinnt daoine leis na Polannaigh thar aon dream eile?
Tá sé simplí; cúrsaí teanga.
Tá siad ag labhairt a dteanga féin agus ag coinneáil a bhféiniúlachta náisiúnta seachas ag géilleadh don chultúr áitiúil Béarla.
Cluineann daoine teanga eile nach dtuigeann siad ar an tsráid nó san áit oibre agus ní maith leo sin.
Níl mé ag rá nach dtuigim sin go pointe: is féidir leis a bheith aisteach gan a bheith ábalta cad atá ag dul ar aghaidh thart ort a thuiscint.
Tá an Pholainnis le cloisteáil ar bhonn laethúil ar an bhaile seo agus i mbailte beaga máguaird cé nach bhfuil sí chomh coitianta mar a bheadh sí i nGaillimh cuir i gcás.
Tá an Pholainnis i bhfad níos láidre ná mar atá an Ghaeilge sa cheantar – níl aon amhras faoi sin.
Baineann an PSNI áitiúil úsáid mhór as an Pholainnis ar Facebook – go conspóideach caithfidh mé a admháil.
Ritheann sé liom, má tá tú ag iarraidh doimhneacht dhílseacht na nÉireannach do chultúr Sasanach an Bhéarla a thuiscint, ní gá ach éisteacht le daoine áirithe ag caint faoi Pholannaigh na tíre.
Ach tá samplaí eile ann i dteanga na ndaoine a léiríonn gnéithe dá dtuiscintí féiniúlachta.
Bíonn leisce ar dhaoine 'bunscoil' nó 'bun-school' a rá, deirtear 'wee Irish school'.
'Wee' chun a bheag a dhéanamh as ar ndóigh ach ní 'Irish medium school', nó 'Irish language school' a bhíonn acu , díreach 'Irish school'.
Ar ndóigh tugtar 'English schools' ar na cinn eile i gcomhthéacs na gcomhráite seo.
Arís, léiríonn sé sin go leor ó thaobh síceolaíocht fhéiniúlachta de.
Agus ní i measc an lucht oibre amháin a léirítear an meon seo.
Bíonn an colúnaí Sarah Carey ag argóint i gcoinne tacaíocht stáit do Ghaelscoileanna ó dheas, bíonn sí ag caint ar "our national schools" ag iarraidh an 'sinn' agus 'iad' a chruthú.
Ar ndóigh is 'scoileanna náisiúnta' iad na Gaelscoileanna agus roghnaíonn fo-eagarthóirí an Irish Times gan sin a cheartú – úsáidtear míchruinneas teanga mar arm. Chaidh Comunn na Gàidhlig a stèidheachadh le taic bho Oifis na h-Alba ann an 1984 gus leasachadh na Gàidhlig a cho-òrdanachach. Tha ax92 bhuidheann ag obair aig ìrean ionadail, roinneil agus nàiseanta, agus tha na buidhnean a leanas nam buill den Chompanaidh: Iomairt na Gaidhealtachd is nan Eilean Comhairle nan Eilean Siar; Comhairle na Gaidhealtachd; agus An Comunn Gaidhealach. Se Companaidh Earranta le inbhe charthannais a thx92ann an CnaG. Duan na Nollag | CIC
By Leabhar Breac
Tagairt: 9781911363385
Ceann de na scéalta Nollag is cáiliúla a scríobhadh riamh. Úrscéal gearr le Charles Dickens is ea Duan na Nollag (A Christmas Carol), a foilsíodh in 1843. Eagrán nua Gaeilge é seo bunaithe ar aistriúchán an fhoclóirí, an tAthair Pádraig Ua Duinnín, agus é athchóirithe do léitheoirí ár linne ag Maitiú Ó Coimín. Is iad seanléaráidí Arthur Rackham atá mar mhaisiúchán ar an leabhar.
Praghas: €16.00 Tá meascán siopaí i gCorcaigh idir ionaid siopadóireachta nua agus siopaí áitiúla le an-chuid earraí ann féin, lámhdhéanta. Tá an faisean is déanaí ó Milan agus Páras le fáil i bhformhór na siopaí ilranna sa chathair, agus ionaid siopadóireachta ginerálta le fáil sna bruachbhailte, mar shampla, An Linn Dúbh, Dúghlas, Wilton agus Machain. Is é Sráid Phádraig an príomhsráid siopadóireachta sa chathair agus an dara sráid is daor (ó thaobh an cíos de) tar éis Sráid Ghrafton i mBaile Átha Cliath. Dé Céadaoin, 26ú Deireadh Fómhair ag 18.30 beidh léacht leis an tOllamh Alan Titley, ‘Ról na nÍosánach i gCúrsaí Gaeilge agus Foclóireachta (An Duinníneach agus Lambert Mac Cionnaith, ach go háirithe)’, i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, Sr. Chill Dara, B.Á.C. 2. Tá Comhairle Chontae na Gaillimhe, Bord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin agus agus Óige na Gaeltachta faoi choimirce Mhuintearais tar éis teacht le chéile arís le heagrán speisialta den chomórtas amhránaíochta Stéibh a reáchtáil mar chuid de chomóradh Éire 2016.
Comórtas Amhrán do scoileanna is ea Stéibh 2016, ar éirigh thar barr leis an múnla céanna i nGaeltacht Chonamara roimhe seo. Tá an comórtas oscailte anois do gach bunscoil agus meánscoil i gceantar feidhme Chomhairle Chontae na Gaillimhe.
Sonraí & Rannóga
Tá póstaer, rialacha agus eolas iontrála i dtaobh 'Stéibh 2016' anseo thíos agus muid ag tabhairt cuireadh do dhaltaí bunscoileanna is meánscoileanna i gContae na Gaillimhe (níl Cathair na Gaillimhe san áireamh) a bheith páirteach sa chomórtas úrnua seo faoi dhá rannóg ar leith:
Ábhar nuachumtha
Ábhar Athchóirithe ar stíl nua-aimseartha
Glacfar le hiarratais i bhfoirm filíochta/rannta le ceol nó amhránaíocht agus moltar go mbeadh taifead timpeall trí nóiméad i ngach iarratas.
Roghnófar na hiarratais is fearr le taifeadadh go gairmiúil ar CD agus seolfar an CD úrnua seo mar chuid de Chlár Comórtha 2016 Chontae na Gaillimhe i mí Márta 2016.
Beidh na buaiteoirí le feiceáil ar 'Ponc' ar TG4 agus le cloisteáil ar RTÉ Raidió na Gaeltachta. Beidh duaiseanna ann do na hiarratais bunscoile agus meánscoile is fearr, chomh maith le hOllbhuaiteoir an chomórtais.
Téamaí na nAmhrán
Cé nach bhful srian á chur ar chruthaíocht ná ábhar na n-iarratas, tá sé inmhianaithe go mbeadh na hiarratais spreagtha ag Éire ilchultúrtha nua-aimseartha na bliana 2016 agus/nó bunaithe ar nó ag tagairt do théamaí Chomóradh Éire 2016 – Cuimhneamh, Athmhuintearas, Cur i láthair, Athshamhlú, Ceiliúradh
(Féach thíos do mhíniú iomlán na dtéamaí).
Léiriú Spéise & Spriocdhátaí
Iarrtar ar scoileanna spéis sa chomórtas a chlárú ar líne roimh Dhéardaoin, 1 Deireadh Fómhair 2015.
Cláraigh Spéis anseo.
Tá an comórtas oscailte do bhunscoileanna agus meánscoileanna atá lonnaithe i gceantar feidhme Chomhairle Chontae na Gaillimhe.
Tá dhá rannóg sa chomórtas:
Ábhar Nuachumtha;
Glacfar le hamhráin nó filíocht/rannta le ceol agus tá tionlacan ceoil ceadaithe.
Caithfidh béim a bheith ar an nGaeilge labhartha... ní ghlacfar le ceol uirlise amháin.
Ní ghlacfar le hábhar atá foilsithe ag an iarratasóir cheana.
Ní chuirfear cosc ar iarratais atá curtha isteach ar Chomórtas Uile-Oileáin Amhrán Éire 2016.
Tá sé inmhianaithe go mbeadh na hiarratais spreagtha ag Éire ilchultúrtha nua-aimseartha na bliana 2016.
Tá sé inmhianaithe go mbeadh na hiarratais bunaithe ar nó ag tagairt do théamaí Chomóradh Éire 2016 – Cuimhneamh, Athmhuintearas, Cur i láthair, Athshamhlú, Ceiliúradh (féach thíos)
Moltar nach rachadh taifead thar thrí nóiméad i ngach iarratas.
Caithfidh an Fhoirm Iarratais a bheith líonta isteach go hiomlán agus liricí na n-iarratas a bheith curtha ar fáil in éindí leis an iarratas, go leictreonach nó ar r-phost.
Caithfear an taifead a sholáthar ar CD, ar Chipín Eolais nó trí R-phost (ie. go leictreonach amháin. Comhad .wav nó .mp3 más féidir).
Moltar do scoileanna spéis a chlárú sa chomórtas roimh Dhéardaoin, 1Deireadh Fómhair2015.
Glacfar le hiarratais go dtí Déardaoin, 12 Samhain 2015 fiú mura bhfuil spéis cláraithe roimh réidh.
Is féidir le scoileanna níos mo ná iarratas amháin a chur isteach.
Ní bheidh dul thar bhreith na moltóirí.
Téamaí Éire 2016: Clár Comórtha Céid
Cuimhneamh - Cuimhneoimid ar imeachtaí na bliana 1916 i gcomhthéacs iomlán ár staire agus tabharfaimid urraim do na daoine sin ar spreag a misneach agus a n-idéil an náisiún.
Athmhuintearas - Pléifimid leis na traidisiúin éagsúla ar ár n-oileán agus aithneoimid na insintí éagsúla atá ag daoine sa lá atá inniu ann agus déanfaimid iarracht an todhchaí a shamhlú ar bhealaí a neartóidh síocháin agus athmhuintearas agus meas ar gach traidisiún faoi mar a shamhlaítear in idéil an Fhorógra.
Cur i láthair - Cuirfimid i láthair go bródúil os ár gcomhair féin agus os comhair an domhain a bhfuil bainte amach againn mar Phoblacht agus taispeánfaimid conas ar ghlacamar ár n-áit 'i measc náisiún an domhain', ag cur ár bhféiniúlacht, agus éagsúlacht uile na féiniúlachta sin, in iúl trínár gcultúr agus trínár n-oidhreacht shainiúil féin.
Athshamhlú - Oibreoimid i gcomhar lenár muintir go léir, go háirithe lenár n-aos óg, sa bhaile agus thar lear, le dúshlán ár mbonn tuisceana a thabhairt agus chun athshamhlú a dhéanamh ar an oidhreacht a sheolfaimid ar aghaidh chuig na glúine atá le teacht.
Ceiliúradh - Bainfimid leas as cruthaitheacht ár n-ealaíontóirí agus as samhlaíocht ár muintire go léir chun ceiliúradh a dhéanamh ar idéalachas an Fhorógra. Tuigfidh sibh uilig nach féidir linn daoine a thabhairt le chéile i gcóir babhtaí ABAIR faoi láthair agus is cinnte nach mbeadh múinteoirí sásta a bheith ag taisteal chuig babhtai faoi láthair. Chun teacht timpeall ar na deacrachtaí don bhliain seo amháin tá sé i gceist againn an comórtas a reáchtáil ar líne. Seolfar na hiontrálacha do na babhtaí cáilithe i bhfoirm óráide mar fhíseáin.
Comórtas Caint Phoiblí is ea Abair teoranta do scoileanna 2ú leibhéal i gCúige Uladh agus á reáchtáil ag Gael Linn. Is í aidhm an chomórtais seo taithí i labhairt na Gaeilge a thabhairt do scoláirí.
Ceadófar do iomaitheoirí labhairt ar a rogha ábhar ach an t-ábhar a bheith toipiciúil agus suimiúil. Ní mór do gach cainteoir a théann ar aghaidh go dtí an Chraobh ábhar nua a roghnú don bhabhta sin.
Cuirfear cainteoirí in iomaíocht lena chéile bunaithe ar an cheantair ina bhfuil na scoileanna, mar a rinneadh go dtí seo sna h-ionad éagsúil. Déanfaidh an dalta (nó duine eile) taifead den chainteoir agus seolfar an taifead sin ar aghaidh chuig abair@gael-linn.ie Rachaidh buaiteoirí na ranna éagsúla ag na babhtaí áitiúla ar aghaidh go dtí Craobh Abair. Beidh 4 Roinn iomaíochta in Abair agus beidh cead ag gach scoil uasmhéid de cheathrar cainteoir a iontráil i ngach Roinn.
Bronnfar céad agus dara duais i ngach roinn ag na babhtaí áitiúla ach na moltóirí a bheith sásta le líon agus caighdeán na gcainteoirí. Bronnfar teastas Gael Linn ar gach cainteoir. Bronnfar plaic agus leath scoláireacht chuig Coláiste Mhachaire Rabhartaigh don chéad agus dara háit i ngach roinn ag an gCraobh.
Labhróidh cainteoirí i Roinn A agus i Roinn B ar feadh 3 bhomaite ar a mhéid agus labhróidh cainteoirí i Roinn C agus i Roinn D ar feadh 4 bhomaite ar a mhéid. ( 2 ) Ní bhaineann na Rialacháin seo leis an gcomhlacht forfheidhmithe ar a dtugtar an Foras Teanga ach amháin a mhéid a chomhlíonann sé feidhmeanna i ndáil leis an nGaeilge . , Is mian leis an mBord freisin na daltaí a mholadh as a ndúthracht agus a ndíograis a chuidigh leis an Tuairisc dearfach seo i leith stádas na Gaeilge sa scoil. Lonnaithe 5 mhíle taobh thiar do Dhaingean ar Shlí Chinn Sléibhe agus ar Chosán na Naomh le radharc ar Chuan Ard na Caithne agus ar thránna agus baile iascaigh, Bhaile na nGall, a sheasaíonn Barra na Cille.Táimid lonnaithe i gcroí lár na Gaeltachta agus na seandálaíochta idir Séipéilín Ghallarais agus Cill Maolchéadair le cnoic agus sléibhte lenar gcúl. De réir an fhinscéil, bhíodh ríocht Cantre'r Gwaelod mar a shíneann Cuan Chairdeagain anois ar feadh chósta na Breataine Bige. Ba ríocht thorthúil, rathúil a bhí ann agus ar a laghad 16 chathair inti ina raibh daonra mór iontu. Ach bhí sé íseal agus mar sin, tógadh roinnt claífoirt géara agus ballaí chun an talamh a chosaint ar thuilte. Bhí córas loc-chomhlaí ann freisin chun ligean d'uisce dul isteach sa ríocht d'fhonn na tailte féaraigh a uisciú.
Rialaigh Gwyddno Garanhir an ríocht agus rinne sé chaomhnóir na gcosaintí farraige dá chara Seithennin. Bhíodh ar seisean a chinntiú go ndúnfaí na loc-chomhlaí gach oíche. Tar éis oíche mhór ragairne i bpálás an rí, áfach, bhí Seithennin ar meisce agus thit sé isteach ina leaba gan féachaint an raibh na geataí dúnta.
Ar an drochuair, tharla gur oíche mhór stoirme a bhí ann an oíche sin agus bhris rabharta trí na cosaintí. Bádh Cantre'r Gwaelod go tapa agus bhí ar na daoine éalú suas ar na cnoic.
Faoi mar atá i gcas formhór na bhfinscéalta, tá sé deacair a rá cad is ficsean agus cad atá fíor. Deir cuid acu gur parabal é scéal Cantre'r Gwaelod chun rabhadh a thabhairt do dhaoine faoi na contúirtí a bhaineann leis an iomarca a ól. Mar sin féin, tá fianaise le feiceáil gur imigh talamh ina mbíodh daoine ina gcónaí faoi na tonnta le linn na tréimhse ina bhfuil an scéal suite. Tá gach seans ann gur tharla an tuile seo mar gheall ar leibhéil na farraige a bheith ag ardú ag deireadh na hoighearaoise deireanaí.
Chomh maith leis na stumpaí d'fhoraois ársa bháite a bhíonn le feiceáil nuair a bhíonn lag trá an-íseal ann ag Ynyslas. Fuair seandálaithe siúlbhealach adhmaid a tógadh idir 3,000 agus 4,000 bliain ó shin agus is dócha gur tógadh é chun go bhféadfadh muintir na háite leanúint orthu ag maireachtáil i dtimpeallacht a bhí á bá níos mó is níos mó. Fuarthas lorga cos daoine agus ainmhithe caomhnaithe i gciseal barr móna a bhí cruaite, mar aon le clocha dóite a tháinig ó thinteáin ársa.
Chun an fhoraois chlochaithe agus fianaise eile ar an 'ríocht chaillte' seo a fheiceáil, molaimid duit dul go Ynyslas i rith an gheimhridh, nuair a scuabann na taoidí láidre níos mó den ghaineamh chun siúil. Is é sráidbhaile álainn iascaireachta Aberdyfi suas an bóthar atá mar ábhar don amhrán tíre Breatnaise, Clychau Aberdyfi nó 'Cloig Aberdyfi', a thagraíonn do finscéal Cantre'r Gwaelod.
Tá cruthúnas ann freisin faoii 'thírdhreacha caillte' ar an taobh thiar de Mhuir Éireann amach ó Ynyslas. Ag lag tránna an-ísle bíonn foraois iontaisithe 6,000 bliain d'aois le feiceáil amach ó Thrá Thuaidh Bhré. Tá taighdeoirí mara tar éis tuilleadh taiscéalaíochta a dhéanamh faoin bhfarraige ag iarraidh teacht ar rian na gcéad lonnaitheoirí Éireannacha a d'fhéadfadh a bheith ina gcónaí ann tráth. Is léir ó na tírdhreacha caillte seo go raibh cladaí na Breataine Bige agus na hÉireann i bhfad níos gaire dá chéile ná mar atá siad inniu. Tá an seó lán d'fhuinneamh agus díograis agus beidh damhsa ar bhairille le feiceáil den chéad uair; damhsa ársa atá i gceist agus muintir Uí Chuinneagáin ina máistrí air. Sa mbliain 1930 tharla timpiste do dhá bhád agus iad ar a mbealach go Cinn Mhara le lucht móna, ceann as Ros an Mhíl agus ceann eile as an gCeathrú Rua. An Mounte an t-ainm a bhí ar bhád na Ceathrún Rua agus ba iad Páraic Ó Súilleabháin agus Seán Mac Donncha a bhí ar an stiúir uirthi. An Colmcille a bhí ar bhád Ros an Mhíl, bád le Pat Seoige as an mBaile Láir. Ba é mac Phat, Cóil, agus Peadar Mac an Iomaire (Peadar Thomáisín) a bhí á stiúradh lá na timpiste.
Thart ar am lóin a thosaigh stoirm ag séideadh, agus bhí an John Summers - gal dhriftéar nó steam drifter - a bhí ag seoladh ó Ghaillimh go Cill Rónáin agus iad ó dheas d'Árainn, agus a thug faoi deara go raibh a ndóthain le déanamh ag an dá bhád a gcúrsa a choinneáil.
Chonaic siad sin go raibh seol cheann de na soithigh stróicthe agus go raibh sí á tuairteáil ar bharr na farraige fiáine. Bhí an criú sa dara bád ag tabhairt le fios go raibh cúnamh uathu, ach socraíodh go ngabhfaí chuig an mbád a raibh an seol stróicthe uirthi ar dtús. Bhí cúpla míle idir an dá shoitheach ag an am.
Nuair a tháinig an John Summers chomh fada leis an mbád a raibh an seol briste uirthi, an Colmcille , tugadh an bheirt fhear, Cóil agus Peadar, ar bord loinge. Ba ghearr gur briste ina míle píosa ar chósta Chontae an Chláir a bhí an bád.
Thug an John Summers a n-aghaidh ar an Mounte ansin, agus an bheirt a bhí uirthi ag streachailt go géar in éadan na stoirme. Tógadh na bádóirí, Páraic agus Seán, ar bord an John Summers freisin, agus Páraic ag cur fola agus é sách gortaithe ag píosa eicínt a d'imigh as an mbád agus a bhuail é. Tharraing an John Summers an Mounte ar téad, ach scoilt an posta inti agus iad gar do Chill Rónáin mar gheall ar an drochbhail a bhí curtha ag an stoirm uirthi. Chuaigh an bád go tóin poill ansin.
Bhí dhá shoitheach báite tar éis na n-iarrachtaí a deineadh, ach is beag an méid é sin nuair a chuimhníonn duine gur tháinig na bádóirí slán. Bhíodh siad i mbaol agus i gcontúirt go minic, agus ar ndóigh ní raibh aon chaint ar sheaicéid tarrthála ná a leithéid san am sin.
Thóg sé laethanta ar na fir teacht abhaile, agus bhí imní agus buairt sa mbaile ar na daoine a bhí ag fanacht leo. Nuair nach raibh aon dé orthu, thosaigh a muintir i Ros an Mhíl ag fáil faoi réir le haifreann a rá dóibh mar gur cheap siad go raibh an bheirt scuabtha chun siúil. Ach is breá sásta a bhí 'chuile dhuine nuair a tháinig siad abhaile agus iad slán sábháilte. Ní ligeadh bean Phat Seoige, Baba cead aon bhád a fháil ina dhiaidh. Bhí a dóthain faighte den fharraige aici. Maidir le Pat, is iomaí uair a dúirt sé ina dhiaidh gurbh fhearr leis féin a bheith báite an lá sin ná an bád a bheith báite.
De réir cosúlachta, ní raibh sé i bhfad roimhe sin ó dheisigh muintir Thomás Réamoinín i nDoire Fheárta í, agus cuireadh cláracha nua inti. Ach ní raibh aon bhád seoil in ann don stoirm a bhí ann an lá siúd.
Deirtear go ndearna duine éicint amhrán faoin mbád in Árainn, ach ní fhios céard a tharla don amhrán sin. Mura bhfuil sé ar eolas ag Árannach éicint!
Ar ndóigh, nuair a thugadh na bádóirí móin soir go Co. an Chláir nó go Cinn Mhara thugaidís earraí eile anoir. Thug an Colmcille an t-adhmad do chloigeann na bunscoile i Ros an Mhíl anoir nuair a bhí píosa á chur amach as an mbunscoil. Bhí an bhunscoil san áit a bhfuil an tlonad Pobail anois, áit a mbeidh imeachtaí ar siúl ag an bPléaráca i rith na féile.
Tugadh mada anoir as Co. an Chláir uair freisin, agus is maith an chuimhne a bhí ag Baba, iníon Phat Seoige ar an mada sin mar go raibh sé acu ar feadh na mblianta fada.
Deirtear go bhfaca criú an Cholmcille sionnach 'caillte' ar an gcéibh i Ros an Mhíl uair agus iad ag dul go hÁrainn, agus go ndúirt siad go dtabharfadh siad leo é mar go mbíodh muintir Árann seasta ag rá leo nach bhfaca siad sionnach riamh. Tugadh an sionnach go hÁrainn, ach bhí aiséirí ón mbás déanta aige faoin am ar tháinig siad chomh fada leis an gcéibh istigh. Rith sé leis, agus níl fhios cén marú a rinne sé go dtí gur maraíodh é féin, an sionnach bocht!
Sin cuid de scéalta bhádóirí Ros an Mhíl agus an ceantar máguaird - Suaimhneas síoraí dóibh go léir.
Seo thíos píosa d'alt a bhí sa Connacht Tribune cúpla bliain ó shin agus iad ag cur síos ar an Sea Rescue mar a thug siad air:
'After a thrilling battle with a gale the steam drifter 'John Summers' which was sailing to Kilronan, Aran Islands, from Galway, rescued the crews of two Connemara turf boats which were sailing with turf to Kinvara. About two o' clock when the John Summers was off the South Sound of the Aran Islands, two fishing boats were seen. Both were obviously in distress as a storm had broken suddenly about half an hour before ....' Adhmad Killinthomas - IntoKildare
Thart ar 2km taobh amuigh de Shráidbhaile Rathangan, tá timpeall 10km de shiúlóidí comharthaithe de gach faid i gCoill sultmhar Killinthomas. Áit iontach le cuairt a thabhairt air i gcaitheamh na bliana, tá sé draíochtúil go háirithe san earrach nuair a bhíonn na cloigíní gorma faoi bhláth.
Tá Killinthomas Wood cosúil le rud díreach ó scéal síscéal. Is ceantar álainn, gan aimsiú i gContae Chill Dara é seo. Is foraoise buaircíneach crua-adhmaid measctha é an limistéar taitneamhachta 200 acra le flóra agus fána an-éagsúil. San earrach / tús an tsamhraidh, cairpéadar na coillte le cloigíní gorma agus gairleog fiáin.
Tá thart ar 10km de shiúlóidí comharthaithe sa choill, ag tairiscint roghanna do shiúlóirí le haghaidh siúlóidí gearra agus fada agus iad uile ag tosú agus ag críochnú sa charrchlós. Tá táblaí picnice agus binsí dotted ar fud agus mar sin is áit iontach é do theaghlaigh cuairt a thabhairt. Labhair an tAire Cultúir Carál Ní Chuilín i Stormont inné faoi phlean a Roinne d'Acadamh Gaeilge agus dúirt sí gurb é 'Ceathrú Ghaeltachta' Bhéal Feirste an láthair is feiliúnaí dá leithéid
Dé Céadaoin, Márta 16 2016 ag 7:30 am
Tá ráite ag an Aire Cultúir Carál Ní Chuilín go bhfuil géarghá le 'GaelAcadamh i láthair lárnach' tar éis di torthaí an phróisis chomhairliúcháin faoi chur chun cinn na Gaeilge a fheiceáil.
Bhí an tAire ag cur síos don Tionól inné ar na pleananna atá ag a Roinn d'Acadaimh Ghaeilge agus Ultaise. Agus í ag caint faoin Acadamh Gaeilge, dúirt sí gurb é 'Ceathrú Ghaeltachta' Bhéal Feirste an láthair is feiliúnaí dá leithéid.
"Le blianta beaga anuas, tháinig forbairt shuntasach ar an teanga. Ach is toradh eile ar an bhorradh seo bearnaí sa soláthar agus tacar casta de riachtanais, idir shóisialta agus eacnamaíochta. Is é an tátal a bhainim as na forbairtí seo go gcaithfear Acadamh Gaeilge a bhunú gan mhoill," a dúirt sí.
D'iarr an tAire Ní Chuilín go dtabharfaí faoi hpróiseas comhairliúcháin maidir le bunú an Acadaimh nua Gaeilge. Léiríodh sna torthaí go mbeadh forbairt eacnamaíochta agus cruthú fostaíochta mar thoradh ar a leithéid de thogra agus mar sin d'iarr sí go ndéanfaí "moltaí praiticiúla" chun an tionscnamh a chur i gcrích.
Ghlac an tAire le gach aon cheann de na sé mholadh a rinneadh, ach dúirt go gcaithfí na moltaí sin a fhorbairt.
Ba é an chéad mholadh ná go mba cheart an t-acadamh nua a lonnú i 'Ceathrú Ghaeltachta' Bhéal Feirste. Moladh freisin gur chóir "róil, freagrachtaí agus ról ceannaireachta an Acadaimh" a leagan amach go soiléir agus gur chóir acmhainní a chur ar fáil ar fud an Tuaiscirt.
Díríodh sna moltaí eile ar oideachas breise do dhaoine fásta agus ar chruthú fostaíochta do chainteoirí Gaeilge.
Leag an tAire Ní Cuilín pleananna eile síos ina cuid cainte sa Tionól inné a bhain le bunú Acadamh Ultaise a bheadh ar aon dul, nach mór, leis an "GaelAcadamh". Tá Gaillimh le Gaeilge ag tabhairt deise iontach don lucht gnó ardán a thabhairt dá gcomhlacht trí fhógra a chur sa leabhrán 'Pioc Suas Mé!' a bheidh deartha go speisialta dá ngnólacht féin.
Is féidir 1,000 leabhrán a ordú le brandáil chomhlachta nó eagraíochta ar chostas €300. (Tá costas de €270 i gceist más mian d'obair ealaíne fhéin a chur ar fáil)
Má tá tuilleadh eolais uait faoin leabhrán 'Pioc Suas Mé!' nó más mian leat iad a ordú, déan teagmháil le Gearóidín ar 091 568876 nó seol ríomhphost chuig eolas@gleg.ie. Máire Ní Choirbín, oibrí sóisialta leis an eagraíocht TUSLA.
Beidh ionadaithe ón eagraíocht TUSLA agus Cumann Altrachta na hÉireann ar an gCeathrú Rua inniu le heolas a thabhairt do dhaoine a bheadh sásta aire a thabhairt do ghasúir, a dteastaíonn teaghlach uathu.
Beidh ionadaithe ó bhreis agus seasca óstán agus ón earnáil turasóireachta sa tír seo, i Meiriceá agus san Eoraip, ag aonach gairme in Istitiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe agus Mhaigh amárach.
D'fhógair an tAire Stáit sa Roinn Graithí Tuaithe agus Forbartha Pobail, Seán Kyne le gairid go bhfuil 942,000 euro ceadaithe ag an Roinn faoin scéim feabhsúcháin tuaithe LIS don bhliain seo. N67 ag an gCnoc idir dhá Abhainn ar an mbóthar idir Cill Chaoi agus Dún Beag go Sráid na Cathracn (N67) ag tosú ag acomhal leis an mbóthar áitiúil (an L60982-0) ag dul soir ó thuaidh ar fhad 2,100 méadar chuig acomhal leis an mbóthar réigiúnach, (an R484) ‘sna mbailte fearainn de Chnoc idir dhá Abhainn agus Cathair Fínic Thuaidh. Post do Phríomhoide Fógraithe : Gaelscoileanna – Irish Medium Education
Post do Phríomhoide Fógraithe
Cuireann Bord Bainistíochta Ghaelscoil Naomh Pádraig fáilte roimh iarratais do phost mar phríomhoide ag tosnú ar an 28 Lúnasa 2013. Duine fuinniúil, le fís phearsanta do fhorbairt iomlán na scoile, le taithí bainistíochta agus sárscileanna riaracháin agus cumarsáide, maraon le hardchaighdeán Gaeilge atá de dhíth. Duine a cheiliúrann uathúlacht an pháiste agus a chuirfeadh leis an ardchaighdeán oideachais atá bainte amach go dtí seo atá uainn, a dhéanfadh forbairt iomlán ar an bpáiste sna gnéithe ceoil, teicneolaíochta, timpeallachta agus spóirt.
Bunaíodh Gaelscoil Naomh Pádraig (Uimhir Rolla:19940G) i 1989 agus tá sí lonnaithe i bhfoirgneamh buan nua-aimseartha ar Bhóthar an Chaisleáin, Leamhcán, Contae Bhaile Átha Cliath ó 2000. I Mí Mheán Fómhair beidh 22 múinteoir buan ar an bhfoireann, an príomhoide san áireamh, agus 480 dalta (figiúr réamh-mheasta) ar na rollaí. Is scoil chaitliceach í faoi phátrúnacht an Ardeaspaig, i nArddeoise Bhaile Átha Cliath.
Seol an fhoirm iarratais chaighdeánach do phríomhoidí, maraon le fianaise ar cháilíochtaí, teastas oideachais reiligiún, deimhniú ar chlárú leis an gComhairle Mhúinteoireachta agus comhlíonadh ghrinnfhiosrúchán reatha na nGardaí chuig an gCathaoirleach, Gaelscoil Naomh Pádraig, Bóthar an Chaisleáin, Contae Bhaile Átha Cliath roimh an 15 Iúil 2013 ag 17.00. Ní mór ollscoil lánGhaeilge a bhunú le go mbeidh seans ar bith ag an “other kettle of fish” mar a ghlaoigh Donncha Ó Corráin ar athbheochaint na Gaeilge. Féach an chaoi ina bhfuil Conradh na Gaeilge dulta siar le fada an lá toisc gur mheasc sé é féin sa pholaitíocht ó aimsir Dhubhglas de hÍde, an Chraoibhinn Aoibhinn, i leith. Le mí le dul roimh athoscailt na scoileanna don scoilbhliain nua, tá dúshláin shuntasacha le sárú ag scoileanna agus ag na húdaráis Stáit chun go mbeidh an t-infreastruchtúr riachtanach ann a éascóidh an feidhmiú praiticiúil ag leibhéal na scoile ag tógáil gach prótacal sláinte agus sábháilteachta san áireamh.
Ó pheirspictíocht na scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta, feictear do Gaeloideachas gur liosta le háireamh iad na dúshláin sa mbreis a bheidh ann. Áirítear mar phríomhdhúshláin:-
Inniúlacht na múinteoirí breise / ionadaithe le teagasc i mbunscoil nó in iar-bhunscoil lán-Ghaeilge nó Gaeltachta ó thaobh leibhéal cuí Gaeilge. Bhí ganntanas suntasach ionadaithe ann leis an inniúlacht chuí sa teanga don chóras tumoideachais roimhe seo, agus is ábhar mór imní do scoileanna é cad as a dtiocfaidh na hionadaithe seo, leis na scileanna cuí sa teanga don teagasc agus don chumarsáid trí mheán na Gaeilge.
Saintuiscint agus taithí na múinteoirí céanna ar an gcóras tumoideachais – ag tógáil san áireamh go mbeidh scoileanna ag díriú ar dhiantréimhse tumtha sa teanga chun dul i ngleic leis an scaradh ón teanga ó thús na paindéime a tharla do mhórchuid na ndaltaí sna scoileanna lán-Ghaeilge agus an scaradh ón teanga a d'fhulaing na páistí óga a bheidh ag aistriú anois ó naíonra isteach sa bhunscoil gan na gnáthphróisis aistrithe ná an méid céanna tumtha sa teanga.
An bhuncheist maidir le soláthar múinteoirí agus ionadaithe ná an mbeidh múinteoir atá inniúil go leibhéal cuí sa Ghaeilge os comhair gach rang ó thús na scoilbliana. Tá imní léirithe cheana ag páirtithe leasmhara nach leor na múinteoirí breise a chuirfear ar fáil mar chuid den phacáiste tacaíochta atá fógartha agus tá an t-imní sin níos géire i gcomhthéacs na scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta agus inniúlacht sa Ghaeilge san áireamh.
Deir Bláthnaid ní Ghréacháin, Ardfheidhmeannach Gaeloideachas i leith na ceiste seo, "Tuigimid uile gurb í sábháilteacht agus sláinte gach dalta agus gach ball foirne an tosaíocht atá ag gach scoil, gach pobal, gach Roinn Stáit, agus ag an am céanna aithnímid go bhféadfadh sé seo a bheith linn go ceann tamaill. Ní mór dúinn a chinntiú nach mbeidh impleachtaí móra ann don Ghaeilge mar theanga an teagaisc, na foghlama agus na cumarsáide agus go mbeidh an Ghaeilge lárnach sa phleanáil ag leibhéal na Roinne agus na Ranna".
Sa chomhthéacs céanna, tá ceist ann maidir le soláthar cúntóirí riachtanas speisialta, baill foirne riaracháin, maoirseoirí, treoirchomhairleoirí agus síceolaithe sa bhreis – an mbeidh siad inniúil sa Ghaeilge agus sásta seirbhís trí mheán na Gaeilge a chur ar fáil, rud atá riachtanach d'fheidhmiú scoil lán-Ghaeilge nó Gaeltachta mar is ceart agus chun leasa na ndaltaí.
Ó thaobh seasamh na Gaeilge sa phlé agus sa phleanáil don athoscailt scoileanna, deir Uachtarán Gaeloideachas, Seán Ó hArgáin, "tá míshástacht léirithe ag scoileanna faoin easpa cáipéisíochta, acmhainní tacaíochta, comhfhreagras srl ón Roinn trí Ghaeilge, rud a chuireann dua breise orthu feidhmiú go héifeachtach mar scoil lán-Ghaeilge nó Gaeltachta. Táimid sásta a fheiceáil gur eisíodh an treochlár seo go dátheangach ach is ábhar díomá é nach bhfuil na cáipéisí tacaíochta do bhunscoileanna agus iar-bhunscoileanna ar fáil i nGaeilge, ina measc an Plean Freagartha do scoileanna. Le hachar ama chomh teoranta idir anois agus athoscailt na scoileanna, méadaíonn sé seo go suntasach an brú ar scoileanna a fheidhmíonn trí Ghaeilge. Beimid ag súil go mbeidh na buntacaíochtaí seo curtha ar fáil trí Ghaeilge mar aon leis na tacaíochtaí eile atá luaite, ina measc oiliúint ar líne d'fhoireann na scoile móide an líne chabhrach ar fáil mar rogha trí Ghaeilge".
Guíonn Gaeloideachas gach rath ar na scoileanna sa tréimhse phleanála seo agus cé gur plean an-chuimsitheach atá ullmhaithe ag an Roinn, neosfaidh an aimsir cé mar a éireoidh le scoileanna agus linn uile mar phobail tacaíochta na scoileanna. Guíonn Gaeloideachas gach rath freisin ar an Roinn agus ar na páirtnéirí oideachais agus Gaeilge uile sa tréimhse dhúshlánach seo agus beidh Gaeloideachas ar fáil le gach tacaíocht agus cúnamh a chur ar fáil. Thaibrigh Aisteoirí an Spidéil, ‘Mise, Subhó agus Maccó’ ar an ardán. Seán Ó Flaithearta a léirigh. Rinne Gearóid Ó Cairealáin agus Aisling Ghéar léiriú ar O Rajerum agus Mise, Subhó agus Maccó. Léirigh Darach Mac Con Iomaire Crosántacht in Amharclann Chois Fharraige. Mic léinn de chuid Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge a ghlac páirt ann. Craoladh drámaí dá cuid ar Raidió na Gaeltachta go minic. Seán Ó Briain a chuir ag scríobh drámaí raidió í fadó. Is damhsóir ar an sean-nós é Daithí agus tá an Ghaeilge agus cultúr na hÉireann go smior ann, agus níl amhras ar bith ach go rachaidh na suimeanna pearsanta seo chun a leasa sa phost nua. Thomáin Rónán agus Aisling ar thuras timpeall an cheantair. Thug siad cuairt ar mhainistir Glenluce Abbey. Chuaigh siad go Gatehouse of Fleet agus thug siad cuairt ar Galloway Country Style. Bhain siad triail as tanc a thiomáint le Galloway Tanks. Cuireann Oifig na Gaeilge ITBÁC fáilte mhór roimh iarratais anois dá tionscnamh scoláireachta Gaeilge Bain Úsáid Aisti (BÚA) don chéad bhliain acadúil eile 2018/19. Ó chlé: Tomás Ó Cualáin Maíros, Carna, Paddy Ó Nia, Turloch, Ros Muc agus Patrick agus a athair Pádraic Ó Súilleabháin, Ros Muc Luaigh an alt céanna go bhfuil thart ar 100 gaelcholáiste sa tír faoi láthair, rud atá míchruinn. Tá 35 iarbhunscoil lán-Ghaeilge sna 26 contae, 5 sna 6 contae, agus 21 iarbhunscoil ag feidhmiú trí Ghaeilge sa Ghaeltacht. Inniu, i mír rialta nua ar an gclár, labharfaidh Sinéad Ní Uallacháin le Diarmuid Ó Mathúna ó Chlub Leabhar Ghaelchultúr – Clubleabhar.com – faoi leabhar na míosa. Bhí seo olc a dhothain mar ‘mhíniú’ ón Aire ach chuir an chéad chuid eile dá chaint an dlaoi mullaigh ar chúrsaí. Súil ghéar á caitheamh ar na meáin chumarsáide ag Willie Doherty
Thug Ciara Nic Gabhann cuairt ar "False Memory" in Áras Nua-Ealaíne na hÉireann i mBaile Átha Cliath, taispeántas ina bhfuil breis is daichead píosa de chuid an ealaíontóra Willie Doherty as Doire.
Marla Olmstead: páiste faoi leith
Tá bua na healaíne ag an pháiste Meiriceánach Marla Olmstead agus gan í ach ceithre bliana d'aois. Cúlra an scéil ó Chiara Nic Gabhann.
Taispeántas Flick ag cothú conspóide
Tá rialtas na cathrach i mBeirlín ag tacú le taispeántas nua ansin de shaothair a ceannaíodh le hairgead Naitsíoch. Cúlra an scéil ó Mary Beth Taylor.
Naonúr Bali i mbaol
Tá an chuma ar an scéal go ndaorfar chun báis cuid de na hAstrálaigh a gabhadh le déanaí i mBali agus hearóin ina seilbh. Tuairisc ó Dháithí Ó Colchúin.
Seachtain na hOidhreachta 2
An bhagairt ar phríobháideacht
Tá daoine sásta eolas príobháideach a roinnt ar líne leis an saol mór na laethanta seo ach d'fhéadfadh míbhuntáistí a bheith ag baint leis seo, dar le Diarmaid Mac Mathúna.
Eagrán 89, Meán Fómhair 2008
Buaileam sciath ag coinbhinsiúin na bpáirtithe móra
Agus dhá mhí fágtha sula mbeidh an toghchán ar siúl sna Stáit Aontaithe, tá séasúr na gcoinbhinsiún buailte linn. Ach níl siad chomh corraitheach agus a bhídís, dar le Brian Ó Broin.
Tá galar na mbanc tolgtha ag na comhlachtaí cairr, deir Brian Ó Broin linn. Tá Brian ina chónaí i gceantar na gcomhlachtaí cairr. Cad tá i ndán dóibh agus cad tá i ndán don duine bocht, ar nós mé féin is tú féin, má théann go leor de na comhlachtaí cairr is aitheanta bealach an gharraí?
San alt rialta seo, ceistíonn Beo! duine as eagras, comhlacht nó institiúid de chuid na Gaeilge faoin obair atá á déanamh acu. An mhí seo: Caroline Nolan, Iontaobhas na Gaelscolaíochta, Béal Feirste.
Nikki Ragsdale – bean ildánach!
Beidh deireadh seachtaine Gaeilge á reáchtáil i San Francisco ag Nikki Ragsdale arís i mbliana. Labhair Éamonn Ó Donaill léi faoin obair atá ar siúl aici ar son na Gaeilge agus faoina dlúthdhiosca d'amhráin sean-nóis atá sí ag brath a sheoladh in Éirinn gan mhoill.
Is Palaistínigh Sinn go Léir Anois
Táimid ag druidim leis an Spealadh is Mó riamh agus tá an chuma ar an scéal gur gairid uainn an Tríú Cogadh Domhanda dar le Maidhc Ó Cathail. Bí ag léamh leat anois, tharla gur féidir leat go fóill. NET Date: Mon, 28 Apr 2014 17:43:05 GMT Connection: close Content-Length: 21749 EAGRÁN 150 · DEIREADH FÓMHAIR 2013 Mícheál Ó hAodha Mícheál Ó hAodha Tá Mícheál Ó hAodha an-tógtha le leabhar mór téagartha a d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht anuraidh. Chuir an comhlacht drámaíochta Gaeilge Fíbín tús lena gcamchuairt náisiúnta inniu san Axis i mBaile Munna le lán an tí don dá léiriú de An Triail le Máireád Ní Ghráda faoi stiúr Brendan Murray agus beidh an dráma á léiriú dhá uair in aghaidh an lae go dtí an Aoine bheag seo agus na ticéid nach mór díolta […] Tá foireann de múinteoir-garraíodóirí. Ó chlé: John Paiva, Elsa Juarez, Rosaura Briones, Karen Márta, Anne Reiswig, Mark Malmberg, agus Cheryl Beaty. Cuirimid tús leis an seisiún seo den Joint Sub-Committee on the Ombudsman. Cuirim fíor fháilte roimh an gCoimisinéir Teanga, Mr. Rónán Ó Domhnaill, agus Mr. Colm Ó Coisdealbha, stiúrthóir Oifig an Choimisinéara Teanga. Tá súil agam go mbeidh siad anseo go bliantúil amach anseo chun plé a dhéanamh ar an méid atá sa tuarascáil bhliantúil acu agus freagra a thabhairt ar aon cheisteanna a bhíonn ag comhaltaí. Tá deis anois ag an gcoimisinéir cúpla focal a rá mar sheoladh.
Gabhaim buíochas leis an bhfochoiste as an gcuireadh teacht ina láthair inniu chun plé a dhéanamh ar thuarascáil bhliantúil na hoifige don bhliain 2014 mar aon leis an tuarascáil speisialta a leagadh faoi bhráid gach Tí den Oireachtas níos luaithe i mbliana agus a bhain leis an Roinn Oideachais agus Scileanna. Is i mí an Mhárta i mbliana a chuir mé an tuarascáil bhliantúil faoi bhráid an Aire Stáit le cúram ghnóthaí Gaeltachta agus seoladh an tuarascáil go hoifigiúil ar an 14 Bealtaine.
Tá trí phríomhchúram leagtha ag an Oireachtas ormsa mar Choimisinéir Teanga. Is iad sin feidhmiú mar sheirbhís ombudsman, feidhmiú mar ghníomhaireacht ghéilliúlachta i dtaca le seirbhísí Stáit trí Ghaeilge, agus comhairle a sholáthar i dtaca le cearta agus dualgais teanga. Mar atá ráite go minic roimhe seo, is oifig bheag í m'oifigse, ceann de na cinn is lú sa Stát, le seisear státseirbhíseach a chuireann réimse mór oibre díobh gach bliain.
Le linn na bliana seo caite, dhéileáil m'oifig le 709 gearán agus iarratas ar chomhairle ón bpobal maidir lena gcearta teanga. Is ardú de bheagán a bhí anseo le hais na bliana roimhe sin. Bhain an tríú cuid de na gearáin a fuair m'oifig le seirbhísí a bhí clúdaithe i scéimeanna teanga, an ceathrú cuid le húsáid na dteangacha oifigiúla ar chomharthaíocht agus ar stáiseanóireacht agus an deichiú cuid araon le deacrachtaí a bhí ag daoine in úsáid an leagan Gaeilge dá n-ainm agus seoladh agus a bheith ag fáil freagra i mBéarla ar chomhfhreagras i nGaeilge. I dteannta gearán maidir le comharthaí bóthair, ar tháinig titim orthu anuraidh, tá patrún sonrach le haithint anois gurb iad seo na réimsí ábhair is mó a mbíonn deacrachtaí ag lucht labhartha na Gaeilge leo ina gcuid idirghníomhaíochta leis an Stát.
Réitítear formhór na ngearán tríd an bpróiseas neamhfhoirmiúil gearán a fheidhmíonn san oifig. Mar sin féin, i gcásanna áirithe ní bhíonn de rogha agam ach dul i muinín an phróisis fhoirmiúil imscrúdaithe nuair nach mbíonn aon toradh sásúil ar an bpróiseas neamhfhoirmiúil. I rith na bliana seo caite thionscain mé seacht n-imscrúdú oifigiúla ar ábhair éagsúla. Chomh maith leis sin, d'eisigh mé trí thuarascáil imscrúdaithe le linn na bliana a bhain leis an nGníomhaireacht um Fháil Iarnród, Bus Átha Cliath agus Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.
Ar cheann de na hábhair nach miste liom aird an fhochoiste a tharraingt air ná an líon gearán nach raibh ar chumas m'oifige iad a fhiosrú de bhrí nár tháinig na comhlachtaí poiblí ábhartha faoi scáth an Achta. Ar an iomlán bhí 115 gearán den chineál seo i gceist. Bhain 35% acu sin leis an Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre agus 15% le hUisce Éireann. I gcásanna mar seo bíonn m'oifig ag brath ar dhea-thoil na gcomhlachtaí poiblí chun ábhar na ngearán a réiteach nó go deimhin bíonn orainn a chomhairliú don phobal nach bhfuil aon spás ar fáil dúinn chun gníomhú. Tarlaíonn sé seo de bharr gur faoi chéadsceideal an Achta a ainmnítear na comhlachtaí poiblí sin a thagann faoi scáth an Achta. Is ag an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta atá an t-údarás nuashonrú a dhéanamh ar an sceideal agus tá os cionn naoi mbliana caite ó rinneadh é sin go deireanach, i mí Iúil 2006. Tá an iliomad athruithe déanta ó shin ar eagraíochtaí, fheidhmeanna agus sheirbhísí Stáit ó tugadh faoi athchóiriú na seirbhíse poiblí. Is fadhb leanúnach í seo is furasta a réiteach agus ba chóir a bheith déanta i bhfad roimhe seo.
Déantar cur síos sa tuarascáil bhliantúil ar an gclár monatóireachta nó faireacháin a chuir m'oifig i gcrích le linn na bliana seo caite. Tá sé le feiceáil gur leanadh den scrúdú ar chur i bhfeidhm scéimeanna teanga agus moltaí a bhí déanta i dtuarascálacha imscrúdaithe. Is gnách le m'oifig freisin faireachán a dhéanamh ar ghné éicint de na dualgais dhíreacha atá leagtha ar chomhlachtaí poiblí. Le linn na bliana seo caite scrúdaigh m'oifig an bealach a raibh údaráis áitiúla ag tabhairt faoi chur i bhfeidhm na ndualgas a bhaineann le fógairtí taifeadta béil ar chórais teileafóin, dualgais atá i bhfeidhm ó mhí Iúil 2013 agus nár scrúdaíodh roimhe seo. Ba é príomhthoradh an iniúchta sin nach raibh ach dhá údarás áitiúla, as an 32 a tháinig faoi scóip an iniúchta, a bhí ag cloí go hiomlán leis na dualgais teanga atá leagtha orthu sa réimse seo.
I gcaitheamh na mblianta rinneadh cuid mhaith cur agus cúiteamh faoi chóras na scéimeanna teanga. Mothaím nach bhfuil mórán sa bhreis is féidir a rá fúthu nach bhfuil ráite roimhe seo. Táim go mór in amhras faoin gcóras seo mar mhodh cuimsitheach do sholáthar seirbhísí Stáit do lucht labhartha na Gaeilge. In ainneoin roinnt scéimeanna lena mbaineann méid áirithe fiúntais, measaim gur córas fabhtach é seo agus gur cheart sampla na Breataine Bige a leanúint trí éabhlóidiú chuig córas caighdeán. Admhaím go bhfuil níos mó scéimeanna teanga á n-aontú anois ná mar a aontaíodh le tamall de bhlianta. Dhaingnigh an tAire 21 scéim teanga le linn na bliana seo caite. Ceistím mar sin féin fiúntas na ngealltanas i roinnt scéimeanna a bhíonn teoranta agus coinníollach. Níor chóir go mbeadh aon áit do chroimeasc den chineál seo i scéimeanna reachtúla teanga.
Cuireann sé imní orm freisin nach bhfuiltear go fóill ag aithint poist a mbeidh riachtanais Ghaeilge bainteach leo sna scéimeanna teanga atáthar á n-aontú. Is mar chuid den Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a tugadh le fios ar dtús go mbeadh na poist seo á n-aithint i scéimeanna teanga feasta. Tá an cheathrú chuid de thréimhse na straitéise sin caite anois agua níl aon leithscéal nach mbeifí ag aithint na bpost seo ar bhealach córasach agus cuimsitheach, faoi mar a gealladh.
Ag deireadh na bliana seo caite bhí 99 iarratas déanta ag an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta ar chomhlachtaí poiblí dréachtscéim teanga de chineál éigin a ullmhú. Ón am a eisíonn an tAire fógra i dtaobh scéim a ullmhú, bíonn de ghnáth sé mhí ag an gcomhlacht poiblí chun dréacht a chur ar fáil. Ag deireadh na bliana seo caite bhí os cionn ocht mbliana caite ó iarradh ar ocht gcomhlacht phoiblí scéim teanga a ullmhú, ina measc an Ceoláras Náisiúnta, Coimisiún na Scrúduithe Stáit agus an Chomhairle Oidhreachta.
Ba le linn na bliana seo a thug an Breitheamh Colm Mac Eochaidh a bhreithiúnas maidir leis an achomharc a bhí déanta ag Oifig na gCoimisinéirí Ioncaim i gcoinne cinneadh imscrúdaithe de chuid na hoifige. Ba é seo an chéad agus an t-aon achomharc a rinneadh go dtí seo i gcoinne fhionnachtain imscrúdú de chuid an Choimisinéara Teanga agus 100 imscrúdú nó mar sin atá seolta ag an oifig in imeacht na mblianta. Ba dhearbhú é cinneadh na cúirte, i gcoinne an achomhairc, go raibh an bhrí chruinn á baint ag an oifig seo as an gcuid áirithe sin den reachtaíocht. Is mór a thacaíonn fasach dlí den chineál seo le soiléiriú a thabhairt ar phíosa reachtaíochta agus fáiltím roimhe. Tacaím freisin leis an méid a bhí le rá ag an mbreitheamh léannta mar fhreagra ar áitiú na gCoimisinéirí Ioncaim go bhféadfadh comhlachtaí poiblí bealaí a aimsiú le hoibriú thart ar an reachtaíocht nuair a dúirt sé, "Nílim den tuairim go mbeadh an cineál sin iompair ar bun ag comhlachtaí freagracha poiblí".
I mí Aibreáin na bliana seo caite a foilsíodh scéim ghinearálta Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) 2014. Rinne mé cur i láthair ar an ábhar seo os comhair an Chomhchoiste um Chomhshaol, Cultúr agus Gaeltacht i mí na Bealtaine 2014. Dúirt mé ag an am sin gur beag a bhí sa Bhille beartaithe chun riachtanais lucht labhartha na Gaeilge a shásamh. Thug mé le fios chomh maith nár tugadh mórán airde ar na moltaí a rinne m'oifig ná go deimhin ar mholtaí an phobail sna ceannteidil a foilsíodh. Níor cuireadh san áireamh, mar shampla, aon riachtanas go mbeadh Gaeilge ar a dtoil ag oibrithe an Stáit a bhíonn ag cur seirbhís ar fáil sna ceantair Ghaeltachta ná go deimhin go gcuirfí malairt córais in áit chóras na scéimeanna teanga. Aontaím leis an dearcadh a léirigh an comhchoiste traspháirtí, agus é ag déanamh 34 moladh ar na 13 cheannteideal, go gcaithfeadh an Bille nua a chinntiú go bhféachfaí leis an nGaeilge a chur chun cinn seachas a feidhm a theorannú i réimsí ar leith.
Mar a thug mé le fios roimhe seo, lasmuigh d'athruithe teicniúla níl ach dhá mhír sna ceannteidil a foilsíodh a bhfeicim fiúntas lena gcuspóir, is é sin go dtabharfaí comhlachtaí poiblí go huathoibríoch faoi scáth an Achta agus go dtabharfaí cosaint reachtúil d'úsáid an leagan Gaeilge d'ainm agus de sheoladh. Léiríodh dúinn le deireanaí a thábhachtaí is atá sé go mbeadh cosaint reachtúil ann d'úsáid ainm agus seoladh tar éis do dhaoine a gcóid phoist nua a fháil ag seoltaí a bhí i mBéarla agus in ainm nár aithin siad. Tá cuid mhaith gearán faighte ag an oifig seo maidir le Eircode agus an rud is mó a ghoill ar dhaoine ná gur seoladh an cód poist nua chucu faoi ainm agus sloinne a bhí i mBéarla cé nár ghnách leo a leithéid a úsáid riamh. Is ábhar é seo atáim á fhiosrú faoi láthair ach ní miste liom a rá go bhfuil cuing áirithe orm de bhrí nach ann d'fhoráil chun cearta a chosaint i ndlí teanga na tíre.
Le linn dom a bheith ag seoladh na tuarascála bliantúla i mí Bealtaine na bliana seo, sheol mé tuarascáil speisialta chuig Tithe an Oireachtais chomh maith faoi alt 26(5) den Acht. Tá sé de chúram orm an méid seo a dhéanamh nuair a thagaim ar an tuairim nach bhfuil comhlacht poiblí tar éis moltaí a bhíonn déanta i dtuarascáil imscrúdaithe a chur i bhfeidhm go sásúil. Bhain an tuarascáil áirithe seo leis an Roinn Oideachais agus Scileanna agus a teip, dar liom, socruithe sásúla a chur i bhfeidhm a chinnteodh nach gceapfaí ach múinteoirí le Gaeilge líofa i scoileanna Gaeltachta.
Tar éis imscrúdú a dhéanamh ar ghearán ó Scoil na Rinne i bPort Láirge ar an ábhar seo, ba léir go raibh tús áite á thabhairt do chearta painéil a tháinig salach nó nár thug aird ar na dualgais teanga a bhí ar an Roinn faoin Acht Oideachais 1998.
Fáiltím roimh an bpróiseas a sheol an Roinn Oideachais agus Scileanna do mholtaí polasaí don soláthar oideachais i limistéir Ghaeltachta níos luaithe i mbliana. Tá tagairt déanta sa cháipéis sin don ábhar a bhí mar bhunús leis an ngearán, is é sin ath-imlonnú múinteoirí, agus é ráite go ndéanfar athbhreithniú leanúnach ar éifeachtúlacht na socruithe atá i bhfeidhm. Teastaíonn níos mó ná sin agus go gcuirfí socruithe i bhfeidhm a chinnteodh gan aon amhras go gcaithfeadh Gaeilge líofa a bheith ag múinteoirí i scoileanna Gaeltachta agus go deimhin i scoileanna lán-Ghaeilge. Tar éis dom cur i bhfeidhm mholtaí an imscrúdaithe a mheas, tháinig mé ar an tuairim nach raibh dóthain déanta ag an Roinn chun talamh slán a dhéanamh de gur mar sin a bheadh. Is ar an mbonn sin a chuir mé an tuarascáil faoi bhráid Thithe an Oireachtais.
Tá súil agam go dtugann an ráiteas seo léargas don chomhchoiste ar bhuaicphointí na hoifige le linn na bliana seo caite agus fáiltím roimh aon cheisteanna atá ag comhaltaí.
Dhein mé dearmad fógra a thabhairt a bhfuil orainn a thabhairt i gcónaí. Tá an nóta seo as Béarla ach déanfaidh mé iarracht é a aistriú. Baineann sé le pribhléid parlaiminte, go háirithe agus finné ag tabhairt freagra ar cheisteanna a gcuireann comhaltaí. De réir alt 17(2)(l) den Defamation Act 2009 tá absolute privilege ag na bhfinnéithe maidir lena bhfianaise don choiste. Má iarrann an coiste orthu stad a chur leis an bhfianaise atá á thabhairt acu ar ábhar áirithe agus má leanann siad leis, níl siad ach i dteideal pribhléid cáilithe maidir lena bhfianaise. Iarrtar orthu gan ach fianaise maidir leis an ábhar atá á phlé againn a thabhairt agus aird a bheith acu ar an gcleachtadh parlaiminte nach ndéanfaí líomhaintí in aghaidh daoine atá ainmnithe ar bhealach ar bith.
Beidh ceisteanna againn anois. Tosóimid leis an Seanadóir Ó Clochartaigh. Ansan beidh ceisteanna ón Teachta John Halligan agus ón Seanadóir Susan O'Keeffe. Iarraim ar na comhaltaí gan a bheith rófhada mar thiocfaimid ar ais timpeall agus iarraim ar an Seanadóir Ó Clochartaigh gan na ceisteanna maithe ar fad a sciobadh.
Ceart go leor. Fáiltím roimh an gcoimisinéir agus roimh an obair an-mhór atá á dhéanamh anseo. Rud cinniúnach atá ráite ag an gcoimisinéir maidir leis an gcás cúirte ná gur sheas sé an fód agus gur éirigh leis sa chás cúirte. Molaim é as ucht an seasamh sin a thógáil.
Nuair a bhreathnaítear ar an bpictiúr iomlán, go háirithe i gcás faireacháin, nuair a théann siad isteach agus iad ag seiceáil go bun an bhfuil na heagraíochtaí sin ag comhlíonadh na scéimeanna atá siad féin in ainm á dhéanamh, léirítear go bhfuil neamhaird á tabhairt ag cuid mhaith eagraíochtaí ar obair na hoifige agus, dá bhrí sin, ar an dlí. Tá an Roinn i bhfad ar gcúl ó thaobh dhaingniú scéimeanna agus daingniú na scéimeanna nua ag teacht chun cinn. Ní léir dom go bhfuil aon fheabhas mór ag teacht ar an Státchóras a bheith ag tacú le hAcht na dTeangacha Oifigiúla agus an obair atá ar bun ag an gcoimisinéir. Dá mbeadh an cás sin ag tarlú le haon duine de na Ombudsmen eile, bheadh raic mhór mhillteach sna Tithe seo. Bheadh raic sa Dáil agus bheadh díospóireacht mhór mhillteach agus daoine ag rá nach rabhthas ag leanacht dlí na tíre.
Ar chúis amháin nó ar chúis eile, is cuma leis an Stát faoin nGaeilge. Ceaptar gur féidir beag is fiú a dhéanamh de. Chonaic muid é seo roimhe seo i gcás an Roinn Coimirce Sóisialaí nuair a dúradh nach raibh an t-airgead ann agus, dá bhrí sin, ní raibh an Roinn chun aird a thabhairt ar bhreith an Ombudsman atá ag plé le cúrsaí Gaeilge. Níl sé sin maith go leor. Cad iad tuairimí an choimisinéara ina leith sin?
Tá an coimisinéir ag leagadh cúpla dualgas os ár gcomhair. Maidir leis na comhlachtaí nach dtagann faoin Acht ar nós an tÚdarás um Shábhailteacht ar Bhóithre agus Uisce Éireann, tá ról againn, b'fhéidir, scríobh chuig an Aire ag iarraidh nuashonrú a dhéanamh ar an liosta sin agus an péire sin ach go háirid a chur ann mar aon le haon chomhlachtaí eile a bhfuil an oifig ag fáil gearán fúthu.
Nuair a chonaic muid cinn Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) 2014, bhí muid an-bhuartha go dtiocfadh sé chun cinn. Ar bhealach, dúirt muid gurbh fhearr linn nach dtiocfaidh sé chun cinn más iad cinnteidil nua a bhí ann a bhí le teacht ar aghaidh, ach tá gá le h-uasghrádú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla. B'fhéidir go ndéarfadh an coimisinéir níos mó linn faoin gá atá ann leis an gcóras caighdeáin seachas na scéimeanna. Is léir gur cineál rud roghnach atá sna scéimeanna agus go bhfuil ag teip ar sin.
B'fhéidir gurb fhiú dúinn labhairt leis an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe maidir leis an riachtanas Gaeilge ó thaobh na bpost. Is é an Roinn san atá i gceannas earcaíocht sa Státseirbhís agus sílim go bhfuil sé tábhachtach go dtiocfadh an choiste seo i dteagmháil leis an Aire, an Teachta Howlin, maidir le daoine le Gaeilge a fhostú sna Ranna Stáit. Mar a deir an coimisinéir, níl sé sách maith nach mbeadh sé sin ag leanacht ar aghaidh.
Tá imscrúdú leagtha ag an gcoimisinéir os comhair na Tithe. Tá an coimisinéir ag leagadh ról os comhair an choiste seo go pointe áirithe. Nuair a leagann an coimisinéir imscrúdú os comhair na dTithe, is fúinne atá sé ag feidhmiú. Bheadh sé feiliúnach go dtiocfadh muide le chéile agus go n-iarrfadh muid ar an Roinn Oideachais agus Scileanna teacht os ár gcomhair maidir leis na ceisteanna atá ardaithe ag an gcoimisinéir maidir leis an imscrúdú áirithe seo.
Luaigh an coimisinéir an cás faoi Eircode. Tá cuid mhaith gearán cloiste againn faoi sin. Tuigim go bhfuil cuing áirithe ar an gcoimisinéir ó thaobh chúrsaí dlí ach an bhféadfadh sé míniú a thabhairt dúinn ar na deacrachtaí a chonaic sé ag teacht ós a chomhair? Céard iad na cinéal gearáin atá déanta agus céard iad na céimeanna sa phróiseas a bheas á leanacht ó thaobh Eircode de?
Scéal mór eile ar baineadh cuid mhaith ábhar as i rith na bliana ná an rud seo faoi na pointí pionóis a chuireadh ar ceal de bharr nach raibh an taifead a tugadh do na dhaoine a bhí tar éis an dlí a shárú, de réir mar a thuig muid, ach i mBéarla amháin. Ní dóigh liom go bhfuil se sin ina luí i ndáiríre le bun-phrionsabail Acht na dTeangacha Oifigiúla. Ar féidir aon cheol breise a dhéanamh ar an ábhar sin?
Gabh mo leithscéal ach beidh orm fágáil ar 5 p.m. Má imím, ní drochmheas ar an gcoimisinéir atá ann ach de bharr cúraimí eile atá sé. Fáiltím go mór roimh an gcoimisinéir agus an obair ar fad atá ar bun aige.
Ar mhaith leis an gcoimisinéir na ceisteanna sin a fhreagairt anois nó an dtógfaimis-----
Gabh mo leithscéal, a Chathaoirligh Ghníomhaigh, ach tá fadhb ann leis an bhfuaim. Ní raibh fadhb ann nuair a bhí an coimisinéir ag caint ach tá fadhb ann anois. Tá sé an-deacair é a chloisint. Tá hum de shaghas éigin ann anois ach ní raibh sé ann nuair a bhí an ban-ateangaire ag caint níos luaithe.
Déanfaidh muid iarracht éisteacht leis.
There was no problem at the beginning but there is a problem now. Whoever was speaking-----
An déja vu a deirtear? Ní déja vu atá i gceist agam ach Groundhog Day. Sin an téarma a bhí uaim. Tosóimid arís.
I think it may be something small on the male interpreter's end because it was perfectly fine when the woman was speaking.
Tá sé cosúil le bheith i monarchan. Beidh ceisteanna againn ón mbeirt eile fad is a bhfuilimid ag déileáil leis sin.
Tá brón orm nach bhfuil Gaeilge agam. I will put my questions in English. Will the commissioner clarify the complaints that do not come within the scope of the Act? The commissioner mentioned 115 complaints last year, 35 of which related to the Road Safety Authority. The commissioner spoke about teachers with fluent Irish in Gaeltacht schools. Do those teachers not have fluent Irish and the relevant qualifications given most primary and secondary school teachers have qualifications in Irish? What would define a fluent Irish-speaking teacher or an Irish-speaking teacher that teaches in a Gaeltacht school?
Níl móran Gaeilge agamsa freisin agus mar sin b'fhearr liom labhairt as Béarla. The commissioner stated that the Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht has the capacity or the capability to change the public bodies named in Schedule 1 to the Act. What is the commissioner's understanding of the reason that has not happened?
What debate has there been, if any? What engagement has there been, if any? Is it something that just has not happened, the way things sometimes do not happen, or has it been refused? There is a clear difference. Mr. Ó Domhnaill says his own office examined the local authorities' response and only two of the 32 were in full compliance. Did Mr. Ó Domhnaill analyse the reasons given by the remaining 30 that did not comply and did he produce a survey, or was this just an internal document for his office's use? Can he indicate the sorts of reasons they gave or whether they responded at all to his inquiries?
Freagróidh mise na ceisteanna. Bhí an Seanadóir Ó Clochartaigh ag tagairt do chóras na scéimeanna teanga agus dearcaithe an Státchórais go ginearálta maidir le cur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla. Mar a dúirt mé san óráid, caithfear a admháil go bhfuil níos mó scéimeanna teanga á ndaingniú anois ná mar a bhí le blianta beaga anuas. Tá níos mó ag teacht isteach san oifig seachtain i ndiaidh seachtaine agus bheadh muid ag faire oraibh sin.
An fhadhb a fheicimse leis go ginearálta ná go mbíonn go leor de na gealltanais atá tugtha sna scéimeanna céanna an-choinníollach. Deirtear go minic go mbíonn siad ag brath "ar acmhainní a bheith ar fáil" agus bíonn sé deacair dúinne mar oifig a bhíonn ag faire air seo ó thaobh géilliúlachta de an scéim teanga sin a mhonatóiriú mar gheall air sin. Má deir comhlacht go bhfuil fadhb ann ó thaobh acmhainní agus má tá sé sin daingnithe sa scéim teanga, cruthaíonn sé sin deacrachtaí. Mar shampla, tá ceann ag Suirbhéireacht Ordanáis Éireann agus deir sé go ndéanfaidh iarracht urlabhraí Gaeilge le húdaráis leordhóthanach a chur ar fáil do agallamh leis na meáin. Tá sé an-deacair dúinne rud mar sin a mheas - céard is "iarracht" ann - seachas fíricí lom faoi líon na gcainteoirí a bheas ann nó líon na seirbhísí atá siad sásta a chur ar fáil a bheith breactha síos go cuimsitheach.
Luadh an córas ó thaobh caighdeáin de. Go bunúsach, séard atá i gceist ansin ná seachas a bheith ag brath ar scéimeanna teanga den chuid is mó, mar is iad na scéimeanna teanga faoi láthair an phríomhuirlis atá ann maidir le dualgais teanga. in áit dualgas díreach a bheith ann maidir le comharthaíocht, stáiseanóireacht, agus fógairtí taifeadta béil. Dá mbeadh córas caighdeáin leagtha síos, mar atá théis tarlú sa mBreatain Bheag, bheadh go leor buntáistí leis sin. Séard a chiallaíonn sé go bunúsach ná go ndéanfaí rangú ar chomhlachtaí poiblí - mar shampla, go mbeadh Ranna i gcatagóir amháin, institiúidí tríú leibhéal i gcatagóir eile agus údaráis áitiúla i gcatagóir eile - agus go leagfaí na dualgais ar na catagóirí sin ag brath ar cén chatagóir ina raibh siad agus go leagfaí na dualgais is troime orthu siúd is mó a bhfuil teangmháil acu leis an bpobal. Ceann de na buntáistí is mó a bhaineann leis sin ná go ndéanann sé an córas i bhfad níos simplí do na comhlachtaí poiblí iad féin agus don saoránach freisin. Go minic faigheann muide glaoch nó ríomhphoist ó shaoránaigh nach mbíonn a fhios acu céard iad na cearta a bhfuil siad i dteideal mar braitheann sé ar céard atá aontaithe sa scéim teanga. Dá mbeadh caighdeán comónta ann do na heagrais seo, chuideodh sé go mór le cúrsaí agus sin ceann de na moltaí a rinne m'oifig maidir leis na ceannteidil ar an mBille.
Luaigh an Seanadóir Ó Clochartaigh riachtanais post freisin, go mba cheart go mbeadh poist sainaitheanta ann le Gaeilge agus an gá atá ann dul i dteangmháil leis an Roinn Caiteachais Poiblí agus Athchóirithe faoi seo. Is í sin an Roinn atá i gceannas ó thaobh earcaíocht sa tseirbhís phoiblí agus mar sin de. Dúradh i Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge thiar i 2010 go mbeadh poist á sainaithint as seo amach i scéimeanna teanga. B'in cúig bliana ó shin. Níl sé sin tarlaithe ar aon bhealach córasach agus caighdeánach go dtí seo. Tá sé sin an-soiléir d'éinne a bhreathnaíonn ar scéimeanna teanga. Séard atá ráite ag go leor acu, an Roinn Caiteachais Poiblí agus Athchóirithe ina measc, a bhfuil scéim teanga aontaithe aici le deireanaí, ná go bhféachfaidh siad air sa bhliain amach romhainn maidir le poist a shainaithint agus níl aon phost sainaitheanta ann faoi láthair. Seo cúig bliana anois tar éis é a bheith ráite sa straitéis 20 bliain go raibh a leithéid le cur i bhfeidhm. Is léir go bhfuil fadhb ansin nach bhfuil dóthain daoine le Gaeilge ann chun na seirbhísí a chur ar fáil agus caithfear dul i ngleic leis an bhfadhb, ach beidh sé an-deacair dul i ngleic léi ar aon bhealach cuimsitheach, córasach, caighdeánach mura bhfuil dóthain daoine a bhfuil Gaeilge acu á n-earcadh. Caithfidh Ranna agus comhlachtaí poiblí a aithint go bhfuil gá lena leithéid.
Cuireadh roint ceisteanna sa Dáil faoi seo le dearnaí freisin. Bhí cuid de na figiúirí do na Ranna an-íseal. Bhí cuid acu ag rá go raibh beirt, triúr nó ceathrar sa Roinn a raibh Gaeilge acu. Bhí Ranna eile níos fearr, ar nós an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, ach bhí Ranna eile ina raibh líon na ndaoine le Gaeilge an-íseal. Chomh maith leis sin, nuair a cuireadh an cheist faoin méid daoine a bhí ag teastáil uathu le Gaeilge bhí go leor de na Ranna céanna ag rá nár theastaigh duine ar bith, nó nár theastaigh ach duine nó beirt. Níl sé sin ag teacht leis an méid atá mise á chloisteáil i m'oifig ó dhaoine atá ag glaoch isteach agus daoine atá ag déanamh gearán faoi easpa sheirbhísí trí Ghaeilge.
Luaigh an Seanadóir an t-imscrúdú atá déanta againn maidir leis an Roinn Oideachais agus Scileanna, atá curtha agam faoi bhráid an chomhchoiste. Ar bhealach, is ceann de na nithe is dáiríre é seo go bhféadfadh aon choimisinéir ná aon ombudsman a bheith ag déileáil leis: ceist oideachais do ghasúir sa nGaeltacht. Is deacair a shamhlú go mbeadh aon rud níos tábhachtaí ná sin. Is léir go bhfuil easaontas idir m'oifig agus an Roinn Oideachais agus Scileanna faoi seo. Rinne muid imscrúdú. Frítheadh go raibh an Roinn Oideachais agus Scileanna ag sárú an Acht Oideachais faoi seo, go ndearnadh iarracht múinteoir gan a ndóthain Gaeilge a bhrú ar scoil sa nGaeltacht a bhí ag teagasc trí Ghaeilge.
Ag tagairt don cheist a cuireadh ar ball, ceann de na hargóintí a bhí ag an Roinn Oideachais agus Scileanna ná go bhfuil chuile mhúinteoir cáilithe le múineadh trí Ghaeilge tar éis dóibh imeacht ón gcoláiste oiliúna, in ainneoin thuarascáil chigirí na Roinne, a bhí ag tabhairt le fios go raibh fadhbanna móra ann ina leith seo. Is rud uafásach tábhachtach é seo agus ar bhealach caithfidh mé é a fhágáil faoin gcomhchoiste anois féachaint céard ar mhaith leis a dhéanamh faoi, ach tá mo chuid dualgas comhlíonta agam. Mhol mé go gcaithfeadh an Roinn Oideachais agus Scileanna a chinntiú nach dtarlódh an rud céanna arís agus níl mé sásta go bhfuil na moltaí sin san imscrúdú curtha i bhfeidhm in a iomláine agus an dualgas atá orm anois mar Choimisinéir Teanga é sin a leagaint faoi bhráid an chomhchoiste. Is faoi na comhaltaí atá sé anois déileáil leis an gceist sin.
Luadh chomh maith Eircode agus dúirt mé san óráid go bhfuil cuing áirithe ag baint leis sin. Ó thosaigh mise sa bpost, níor tháinig aon líon gearán gar don mhéid gearán a fuair muid faoin gceist seo. Bhí olc dubh ar dhaoine. Bhí daoine an-churtha amach faoi, go raibh leaganacha dá n-ainmneacha nár aithin siad ar chor ar bith ó saolaíodh iad in aon cháipéis Stáit a bhí acu riamh á n-úsáid chun na Eircodes seo a chur chucu. Fuair muid os cionn 60 gearán maidir leis an ábhar agus is mór an mhéid é sin don oifig. Bhain siad le trí ábhar faoi leith: ainmneacha a bheith aistrithe do Bhéarla cé nár úsáideadh an leagan Bhéarla riamh, seoltaí a bheith aistrithe go Bhéarla sa nGaeltacht agus seoltaí a bheith aistrithe taobh amuigh den Ghaeltacht.
Ceann de na ceannteidil ar an mBille ná go mbeadh dualgais reachtúil ann go mbeadh cead ag duine leagan Gaeilge dá ainm agus dá sheoladh a úsáid. Níl a leithéid ann i reachtaíocht teanga na tíre faoi láthair. Mar gheall air sin, tá cuing ann ó thaobh cé mhéad gur féidir a fhiosrú, ach ó chuir an Seanadóir an cheist, ba chóir a rá go bhfuil imscrúdú foirmiúil tionscanta agam anois leis an Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha mar gheall air seo. Níl aon réamhbhreithiúnas á thabhairt, ach feictear dom go bhfuil cás le freagairt agus feicfimid céard a thiocfaidh as. Tá gealltanas áirithe sa scéim teanga de chuid na Roinne, mar shampla, ó thaobh logainmneacha sa nGaeltacht agus feidhmeoimid dá réir sin agus tiocfaimid ar thoradh ar an imscrúdú sin in am tráth.
Luadh chomh maith ceist na bpointí pianóis. Is ceist í seo a ghoill go mór ar dhaoine ar chuile thaobh den argóint faoi ól agus tiomáint agus ar chuile thaobh den argóint faoin nGaeilge.
Ghoill sé ar lucht labhartha na Gaeilge gur mheas siad go raibh an Ghaeilge á húsáid, ar bhealach, mar bhata anseo. Bhí go leor scríofa sna meáin faoi seo agus b'fhiú cúpla rud a chur ar an dtaifead faoi seo. Ar an gcéad dul síos, níor bhain sé seo, beag ná mór, le hAcht na dTeangacha Oifigiúla. Bhain sé leis an Acht um Thrácht ar Bhóithre. Ní chúisítear ná ní chinntítear éinne mar gheall ar eolas tiomána faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla. Tarlaíonn seo faoin Acht um Thrácht ar Bhóithre.
An dara rud ná ní lúb ar lár atá anseo, ná baol ar sin. An rud atá ann ná go raibh dualgas soiléir leagtha síos i reachtaíocht na tíre go gcuirfí leagan Béarla agus leagan Gaeilge den taifead a bhí ag teacht ón meaisín ar fáil ach mar gheall ar fhadhb riaracháin, ní raibh sé seo ag tarlú. Níl an locht ar an nGaeilge mar gheall ar sin ná níl an locht ar Acht na dTeangacha Oifigiúla. Tá an locht ar an gcóras, ar an Stát. Bhí dualgas soiléir leagtha síos, ach níor cuireadh i bhfeidhm é. Is é atá ag tarlú anois ná go bhfuil rialachán nua tagtha isteach, ag rá go mbeidh sé ar fáil i nGaeilge nó i mBéarla. De réir mo thuiscint chomh maith, tá cead achomharc a lorg i gcoinne cinnidh na hArd Cúirte.
Sin ráite, go ginearálta, feictear dom go mbíonn sé níos fearr nuair a chuirtear cáipéisí ar fáil i nGaeilge agus i mBéarla - gur fearr a chuidíonn sé sin. Tóg mar shampla an Roinn Coimirce Sóisialaí le hUisce Éireann faoi láthair, ag cur amach na litreacha faoin deontas €100. Tá an Ghaeilge ar taobh amháin agus an Béarla ar an dtaobh eile agus níl aon argóint ná cheist faoi mar tá sé ar fáil sa dá theanga. Anois, deirtear linn maidir leis an meaisín seo ó thaobh eolas tiomána, go mbeidh sé ar fáil i nGaeilge nó i mBéarla. An rud atá tábhachtach anseo ná go leanfadh muid treoir atá i bhfeidhm go mór, i gCeanada mar shampla, go ndéanfaí an tairiscint réamhghníomhach - go ndeirfear leis an duine atá ag fáil an taifid seo, "Ar mhaith leat é i nGaeilge nó ar mhaith leat é i mBéarla?" Más é go bhfuil siad chun é a fháil i mBéarla agus má chuimhníonn siad air nó má chuimhníonn an té atá á chur ar fáil, ba cheart go dtabharfaí an rogha dóibh. Ba cheart go mbeadh sé leagtha síos go dtabharfaí an rogha sin dóibh.
Tá trí bliana caite anois ó chuaigh scéim teanga an Gharda Síochána in éag agus níl ceann nua daingnithe go fóill. Ceann de na moltaí a bheadh agam ná go bhféadfaí foráil a chur isteach sa scéim teanga - go ndéanfaí an tairiscint réamhghníomhach seo. Is dóigh liom go bhfuil ceisteanna an Seanadóra clúdaithe agam.
Cad mar gheall ar na ceisteanna a chur an Teachta Halligan? Is féidir iad a fhreagairt as Gaeilge nó as Béarla.
Chuir an Teachta ceist orm faoi na gearáin nach dtagann faoi scáth an Achta. Ó 2006, ní dhearnadh aon uasdátú ar an Sceideal. Mar sin, ní thagann aon chomhlacht a tháinig ar an saol ó shin faoi scáth an Achta. Is iad an t-Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre agus Uisce Éireann an dá cheann is mó i measc sin a thagann chun cinn. Fuair muid gearán mar shampla faoi: foirmeacha iarratais; suíomhanna gréasáin; teagmháil a dhéanamh ar chórais teileafóin; agus a leithéid. Bíonn muid ag brath ar dea-thoil na n-eagraíochtaí sin agus go minic faigheann muid an dea-thoil sin. Ach i gcásanna eile go minic, mar gheall nach bhfuil dualgas ann, bíonn orainn a rá leis an té atá ag déanamh gearáin nach bhfuil an dualgas sin ar an gcomhlacht poiblí mar ní thagann sí faoi scáth an Achta. Ní maith liomsa, mar Coimisinéir Teanga, mar dhuine atá ceaptha le cearta teanga an dhuine a chosaint, a bheith ag rá sin. Ábhar eile a tháinig chun cinn ná an ceadúnas tiomána. Níor tháinig an t-Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre faoi scáth an Achta agus mar gheall ar sin ní raibh an dualgas sin ann. Bhí go leor fadhbanna faoi sin.
Chuir an Teachta ceist chomh maith faoi mhúinteoirí le líofacht Gaeilge agus cén cáilíochtaí ar cheart a bheith ann. Dúirt sé nach bhfuil múinteoirí cáilithe ar aon nós nuair a thagann siad amach ó na coláistí oiliúna. Sin argóint a bhí ag an Roinn Oideachais agus Scileanna. Léirigh scrúdú a rinne cigirí na Roinne go raibh fadhbanna móra ann ó thaobh an chaighdeán Gaeilge a bhí ag go leor daoine a bhí ag teacht amach ó na coláistí oiliúna. Maidir leis an scoil sa Rinn, i bPort Láirge, bhí sé le rá ag na múinteoirí iad féin a bhí ar an bpainéal nach raibh an Ghaeilge acu, nach raibh a ndóthain Gaeilge acu le múineadh i scoil a bhí ag feidhmiú trí Ghaeilge sa Ghaeltacht. Ach fós, rinneadh iarracht iad a bhrú ar an scoil sin agus ní raibh sé sin pioc sásúil.
Chuir an Seanadóir O'Keeffe ceist orm faoin gcéad Sceideal, ó 2006, agus cén fáth nach bhfuil a leithéid tarlaithe go dtí seo. B'fhiú dom a lua, sna ceannteidil a foilsíodh ar an mBille, Bille na dteangacha oifigiúla (leasú), i mí Aibreáin anuraidh, tá sé beartaithe go ndéanfaí uasdátú ar an Sceideal agus go dtarlóidh sin go huathoibríoch. Tá sin an-tábhachtach, mar bheadh sé as dáta mí, bliain nó leathbhliain ina dhiaidh sin nuair a thiocfadh comhlacht eile ar an saol arís. Mar sin, tá sé tábhachtach go ndéanfaí uasdátú uathoibríoch ar an Acht.
Cuireadh ceist freisin faoi na húdaráis áitiúla agus ceist faoi fhógairtí taifeadta béil ar an teileafóin mar nach raibh ach péire as 32 iomlán géilliúil maidir le sin. Tá feabhas tagtha ar an scéal ó shin. Cuireadh ceist orm faoin scrúdú a rinne muid dúinn féin agus an raibh sé poiblí. Bhí seo istigh sa tuarascáil bhliaintúil, mar cheap muid go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh daoine ar an eolas faoi na caighdeáin agus na seirbhísí atáthar á chur ar fáil agus an bhfuil údaráis áitiúla, chomh maith le comhlachtaí poiblí eile, ag comhlíonadh na ndualgas atá orthu. Fuair muid amach nach raibh ach péire as 32 go hiomlán géilliúil, ach tá athrú beag tagtha ar sin ó shin. Anois, tá sé chomhairle contae géilliúil go hiomlán agus céimniú chun feabhais glactha ag 11 de na comhairlí contae, ó 2014, ardú de 37%. Is feabhas é sin.
Nuair a bhíonn mionteanga ann, léiríonn an staidéar go ginearálta go bhfuil sé an-tábhachtach go mbeadh an teanga sin feiceálach. Sin an fáth go bhfuil comharthaíocht, stáiseanóireacht agus fógairtí taifeadta béil chomh tábhachtach, go gcloisfeadh agus go bhfeicfeadh daoine an Ghaeilge agus go mbeadh sí mar chuid nádúrtha den saol poiblí dóibh agus iad ag déileáil leis an Stát. Is údar díomá é go raibh an leibhéal ghéilliúlachta chomh híseal sin. Ach is maith go bhfuil sé ag feabhsú agus tá súil agam go dtiocfaidh tuilleadh feabhais air i rith na bliana.
Acting Chairman (Deputy Aengus Ó Snodaigh:)
Tá cúpla ceist agam féin a bhaineann leis an méid atá ráite ag an gCoimisinéir cheana agus le cuid de na freagraí a thug sé.
I dtuairim an Choimisinéara, cé mhéid comhlachtaí Stáit nó poiblí atá ann nach bhfuil clúdaithe? An bhfuil liosta de na comhlachtaí sin ag an gCoimisinéir? Tuigim go mbíonn an Coimisinéir ag scríobh go rialta chuig daoine a dhéanann gearáin agus ag rá leo nach bhfuil comhlacht faoi leith clúdaithe. Glacaim go bhfuil roinnt eolais aige ar seo mar sin. Le blianta anuas, tá mise ag déanamh iarrachta anseo go dtiocfadh comhlachtaí nua atá á mbunú ag an Stát faoi scáth fhorálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla, ach ní raibh an Rialtas sásta leasú a chur leis an reachtaíocht ná leis an liosta de na comhlachtaí atá clúdaithe ag an reachtaíocht. Conas is féidir sin a athrú ionas go ndéanfaí é sin go huathoibríoch? An dtarlaíonn sin sa Bhreatain Bheag agus an bhfuil gach comhlacht a fhaigheann maoiniú ansin clúdaithe ag an reachtaíocht ansin? Conas is féidir é seo a dhéanamh? Glacaim go bhfuil bealach ann le seo a dhéanamh, ach níl aon eolas agam faoi.
Luaigh an Coimisinéir scéim teanga a bhí aontaithe aige leis an Roinn Caiteachas Phoiblí agus Athchóirithe. Is maith an rud é go bhfuil an scéim sin aontaithe, ach an bhfuil soiléiriú déanta ar an ról atá ag an Roinn nó ag an Aire maidir le sin? Anuraidh, bhí an tAire Stáit i bhfeighil na Gaeltachta ag an am, an Teachta McGinley, os ár gcomhair agus dúirt sé nach raibh dualgas air maidir leis na moltaí a bhí i dtuairisc oifigiúil an Choimisinéara ag deireadh na bliana. Dúirt sé nach raibh dualgas air féachaint chuige go gcloífadh comhlacht leo nó go ndéanfaidís gníomh faoi leith dá bharr.
Bhí sé den tuairim go raibh an ról sin ag cloí le ról an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe. Níl a fhios agam an bhfuil sé sin cinntithe nó soiléirithe ó shin. Má tá, an bhfuil caidreamh níos fearr ann anois? B'fhéidir nach raibh sé go dona roimhe sin. Tá an scéim teanga ann, dar ndóigh, ach bheadh sé sin ag aon Roinn. An bhfuil caidreamh maith idir Oifig an Choimisiéara Teanga agus an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe ionas gur féidir a chinntiú go bhfuil gníomh á dhéanamh de réir na moltaí atá i dtuarascáil bhliantúil an choimisinéara? Cad go díreach a tharlaíonn faoi láthair? An bhfuil aon duine sa Roinn sin atá freagrach as bualadh leis an gcoimisinéir nó glaoch a thógaint uaidh?
Tá ceist amháin eile agam. Cad a tharlaíonn nuair a dhéanann Oifig an Choimisinéara Teanga tuarascáil imscrúdaithe. Luaigh an coimisinéir sa mhéid a dúirt sé go raibh trí tuarascáil den chineál sin le déanamh aige le bliain anuas. Bhain na tuarascálacha leis an nGníomhaireacht um Fháil Iarnród, le Bus Átha Cliath agus le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte. Bhí tuarascálacha eile ann roimhe seo. Is cuimhin liom an coimisinéir deireanach ag caint faoi Ard-Mhúsaem na hÉireann agus - arís - Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte. Ní chuimhin liom an tríú eagraíocht a bhí i gceist ag an am. Sin é go fóill.
Tógfaidh mé an chéad cheist ar dtús, faoin méid comhlacht poiblí nach bhfuil clúdaithe. Tá liosta ann agus cuirfidh mé faoi bhráid an choiste é. Measaim go bhfuil thart ar 40 comhlacht i gceist, ach gheobhaidh mé figiúr agus liosta críochnúil agus cuirfidh mé ar aghaidh iad.
Is slat tomhais dúinn é. Chabhródh sé linn impí ar aon Aire atá os ár gcomhair deifear nó fuadar a chur ar an Roinn a chinntiú nach bhfuil an méid sin comhlacht i gceist. B'fhéidir go bhfuil siad ag cloí leis. Tá roinnt acu go maith, ach is cuma sa tsioc le roinnt eile dóibh toisc gur dualgas reachtúil nach bhfuil anuas orthu go fóill é.
Goileann sé ar dhaoine nuair a dhéanann siad gearáin má deirtear leo nach bhfuil aon údarás ag Oifig an Choimisinéara Teanga, ar bhealach, nó nár féidir leis an oifig mórán a dhéanamh dóibh mar gheall nach dtagann an gearán faoi scáth an Achta. Níl sé sin sásúil.
Ó thaobh a bheith uasdátaithe go huathoibríoch, tá an múnla sin ann sa mhéid agus is féidir. De réir mar a thuigim, tá an múnla sin ag an Ombudsman. Is léir go ndéanfar uasdátú go huathoibríoch ar an Sceideal agus go bhfuil a leithéid ann freisin faoin Acht um Mhíchumas. Tuigim go bhfuil sé molta i gcinn an Bhille go ndéanfar é go huathoibríoch chomh maith.
Ba mhaith liom cur leis sin. Is dócha go bhfuil se i gceist go ndéanfar sainmhíniú ar céard atá i gceist le "comhlacht poiblí" agus go dtiocfaidh aon eagraíocht a cháilíonn mar chomhlacht poibí faoi bhrí an tsainmhínithe sin faoi scáth na reachtaíochta. Is é sin go hiondúil an córas atá i gceist. B'fhéidir gur cheart dom gné thábhachtach eile den ábhar seo a lua. Tá sé thábhachtach go mbeadh fochuideachtaí de chuid comhlachtaí áirithe curtha san áireamh.
Chuir an Teachta ceist eile orm faoin scéim teanga atá daingnithe ag Aire Stáit na Gaeltachta leis an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe. Is dócha gurb é an cúram atá orm na a chinntiú go gcuirtear an méid atá sa scéim i bhfeidhm. Maidir leis an méid atá aontaithe, is ceist é sin don Roinn agus don Aire. Cuirtear an scéim ar aghaidh chugam agus measaim an bhfuil sí á cur i bhfeidhm. Is léir go bhfuil tábhacht ar leith ag baint leis an Roinn sin ós rud é go bhfuil sí i gceannas ar earcaíocht sa tseirbhís phoiblí ar go leor bealaí. Luaigh an Teachta an caidreamh ata agam leis an Roinn sin. Bhí sraith cruinnithe agam le hArd-Rúnaithe na Ranna Rialtais ó tháinig mé isteach sa phost seo, agus cruinniú le hArd-Rúnaí na Roinne Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe ina measc. Chuir mé in iúl dó an tábhacht, dar liom, atá ann go mbeadh dóthain daoine le Gaeilge á n-earcú isteach sa Státseirbhís. Tá sé sin ríthábhachtach. Mar a nótáil mé níos luaithe, níl aon phost sainaitheanta go fóill ag an Roinn sin sa scéim teanga seo. Is fiú a lua go bhfuil cúig bliana caite ón am gur leag an straitéis 20 bliain amach go mbeadh poist á sainithint i scéimeanna teanga amach anseo.
Maidir le tuarascálacha imscrúdaithe, tá roinnt imscrúdaithe curtha faoi bhráid an choiste seo, mar shampla i gcás comharthaí leictreonacha Iarnród Éireann. Luaigh mé cás an Roinn Oideachais agus Scileanna leis an Seanadóir Ó Clochartaigh níos luaithe. Dé réir an Achta, nuair atá imscrúdaithe á dhéanamh againn, i dtús báire déanaimid iarracht réiteach neamhfhoirmiúil a fháil agus déanaimid imscrúdú foirmiúil muna n-éiríonn leis sin. Déanaimid moltaí ina dhiadh sin. Iarradh orm an bhfuil ceangal leis na moltaí sin nó nach bhfuil. Dé réir an Achta, is féidir le comhlacht poiblí athchomharc chuig an Ard-Chúirt a lorg. Níl sé sin ach tarlaithe ach i gcás amháin - cás na Coimisinéirí Ioncaim, a luaigh mé roimhe seo - go dtí seo. Muna lorgaítear athchomharc, is é an dearcadh atá agam ná go bhfuil siad ag glacadh leis an imscrúdú agus go bhfuil siad chun na moltaí a chur i bhfeidhm. Dé réir an Achta, má tá mé den bharúil tar éis tréimhse réasúnta ama nach bhfuil na moltaí á gcur i bhfeidhm, cuirim an t-imscrúdú sin faoi bhráid Tithe an Oireachtais. Is maith an rud é go bhfuil an coiste seo bunaithe anois agus go dtéann na himscrúdaithe sin chuig an gcoiste. Nuair atá an t-imscrúdú déanta agam, tá cinneadh déanta agam go bhfuil pé comhlacht poiblí atá i gceist ag sárú pé Acht atá i gceist, tá moltaí déanta agam agus táim den bharúil nach bhfuil na moltaí sin á gcomhlíonadh, cuirim an ábhar ar aghaidh go dtí Tithe an Oireachtais. An moladh atá agamsa don choiste ná gur cheart féachaint ar sin, más féidir. Luaigh an Seanadóir Ó Clochartaigh ceann de na hargóintí a thagann chun cinn. Go minic, ní bhíonn argóint ann faoi an bhfuil an chomhlacht ag sárú na dualgais nó nach bhfuil - deirtear gur cheist acmhainní atá ann. Ní féidir liomsa mar Choimisinéir Teanga glacadh leis má deireann aon chomhlacht poiblí "tuigimid go bhfuil dualgas orainn, ach níl an t-airgead againn agus nílimid chun an dualgas sin a chomhlíonadh". Tá an reachtaíocht seo daingnithe ag Baill an Oireachtais.
Aontaím leis an gcoimisinéir. I slí amháin, ní féidir an cheist seo a fhreagairt. Nuair a bhí an cheist seo á phlé againn roimhe seo, dúirt Aire Stát na Gaeltachta thar ceann an Aire shinsearaigh nach raibh sé de dhualgas orthu a chinntiú go gcloíonn an Státchóras leis na moltaí, cé go bhfuil sé de dhualgas orthu na scéimeanna teanga a aontú agus a chinntiú go bhfuil siad ann. A luaithe agus a chuireann an choimisinéir moladh nó imscrúdú chun cinn, bíonn sé de dhualgas orainn déileáil leis, mar shampla trí cuireadh a thabhairt don Aire nó don chomhlacht teacht os ár gcomhair. Ina dhiaidh sin, tá sé de dhualgas ar an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, nó ba é sin an tslí a ghlac mé leis an méid a dúirt an tAire Stáit, an Teachta McGinley, ag an am. I slí amháin, luíonn sé sin leis an méid atá á rá ag an gcoimisinéir. Má tá sé mar leithscéal ag an Roinn nach bhfuil an t-airgead ann, is é an tAire atá i gceannas.
Tá próiseas i gceist. Nuair a dhéantar an t-imscrúdú, bíonn sraith moltaí ann. Go hiondúil, deirimid go bhfuil trí mhí nó sé mhí ag na comhlachtaí iad a chur i bhfeidhm. D'fhéadfadh sé bheith níos faide ná sin i gcásanna áirithe. Déanaimid an monatóireacht ar sin. Comhlíontar na moltaí sin sa chuid is mó. Tá os cionn 100 imscrúdú déanta agus tá seacht gcinn acu sin curtha ar aghaidh go dtí Tithe an Oireachtais. Chuir mise mo chéad cheann, leis an Roinn Oideachais agus Scileanna, ar aghaidh i mbliana. Don chuid is mó, comhlíontar na moltaí atá déanta. Níl an chumhacht agam dul níos faide ná sin.
Tá na moltaí ann agus ansin cuirtear ar aghaidh iad.
Táimid tar éis déileáil le fir an phobail, nó Ombudsmen, difriúla. Tá an sórt cleasaíocht céanna - agus an frustrachas céanna, b'fhéidir - orainn. Tuigimid an leigheas nó an moladh atá curtha chun cinn, ach ní féidir linn é a chur i bhfeidhm. I mo thuairim, tá sé níos measa sa chás seo. Dá mbeadh sé i Roinn, nó faoi ghné eile den saol, bheadh fuadar faoin Rialtas déileáil leis. Bheadh náire orthu gan déileáil leis. I gcás na Gaeilge, measaim uaireanta go bhfuil siad sásta moill a chur air nó neamhaird a dhéanamh air.
Is rud spéisiúil é go raibh cás cúirte ann le déanaí a bhain leis an Ombudsman Pinsean ina ndúirt an breitheamh nach féidir leis neamhaird a bheith aige don dualgas reachtúil. Sin an píosa atá in easnamh go fóill maidir leis an reachtaíocht. Nuair atáimid ag déileáil leis an reachtaíocht nua, caithfimid déanamh cinnte go bhfuil an dualgas reachtúil níos láidre nó níos práinní. Sin an dúshlán atá ann dúinn. Má tá sé á lorg ag an gcoimisinéir, an coiste seo nó an pobal i gcoitinne maidir le comhlacht atá ag iarraidh a bheith glic le daoine, caithfimid déanamh cinnte go bhfuil an chomhlacht sin ag déanamh beart de réir an briathar atá ina scéim teanga nó de réir pé dualgas reachtúil eile atá ann.
Sin an méid atá le rá agamsa. Gabhaim mo bhuíochas leis an mbeirt fhinné. Tá súil agam go mbeimid in ann obair ar an méid atá sa tuarascáil. Má smaoiníonn an coimisinéir ar rud nár fhreagair sé nó má tá aon eolas breise aige, is féidir leis é a chur ar aghaidh chugainn, déileálfaidh muid leis agus tiocfaidh muid thar n-ais chuige. Is é Ón Ulán Ramhar Siaru2009-u2009ag éisteacht le Máirtín Ó Direáin le Eoghan Ó hAnluain Leabhar na Bliana ag Cumann Merriman. Muiris Mac Conghail a sheolfaidh an leabhar le linn na Scoile i nDaonpháirc Bhun Raite, agus casfaidh Treasa Ní Mhiolláin, fonnadóir as baile dúchais Mháirtín Uí Dhireáin in Árainn, cúpla amhrán leis an ócáid a cheiliúradh. Bhí Magan ag tagairt ar Twitter don chaint atá tarraingthe ag ráiteas a rinne sé inné faoi ról an stáit i gcur chun cinn na Gaeilge. For generations, Peig’s first telling of her life story, Peig (1936), has been a central text on the secondary school curriculum, and many of us studied it for the Leaving Certificate examination. Her second book, Machnamh Seanmhnáwas published in 1939 and translated by Séamus Ennis with the title An Old Woman’s Reflections in 1962. Now we can listen to Peig’s voice as she tells us her stories and meet her in a way never possible before. Tá roinnt liostaí logainmneacha sa bhailiúchán chomh maith, ach seasann an ceann seo [footnoteRef: 28] faoi logainmneacha neamhoifigiúla i gCrochta na gréine amach: liosta fada cuimsitheach atá ann agus léaráidí slachtmhara ag gabháil leis. [26: http:// duchas.ie/ga/CBES/4769949/4762216] [27: http:// duchas.ie/ga/CBES/4769955/4762664] [28: http:// duchas.ie/ga/CBES/4769958/4762696] To provide an education exclusively through the medium of the Irish language within and according to the Rules for Primary schools of The Department of Education and Science. Moladh an Ollscoil as a comhpháirtíochtaí tionscail, i réimse na dteicneolaíochtaí feistí leighis go háirithe, réimse a bhfuil cáil idirnáisiúnta ar Ghaillimh as. Theastaigh glór na ngnáthdhaoine ón Imeallach, agus é ag cur na seancheiste orainn, cén fáth a bhfuilimid ag foghlaim na Gaeilge. Ar bhealach, tá mé ar aon fhocal leis an bPoncán nach gcuirfeadh aon duine an cheist chéanna orainn i dtaobh na Gearmáinise, na Spáinnise ná na Fraincise, ná fiú na Sínise - tar éis an tsaoil, teanga ríthábhachtach is ea í an tSínis féin, agus cultúr iontach ag dul léi, fág is nach bhfuil an oiread daoine á staidéar i dtíortha an Iarthair agus ba chóir. (Ní hionann sin is a rá go mbeinn ag aontú leo siúd a deir gur chóir an Ghaeilge a chaitheamh i dtraipisí ionas go bhféadfaimis Sínis a fhoghlaim ina háit. Iad siúd a bhíonn ag stialladh tuairimí den chineál sin orainn, ní chreidfidh mé choíche go bhfuil suim ar bith acu sa tSínis, ná de ghustal iontu len í a fhoghlaim, ach oiread leis an nGaeilge.) Mar sin féin, agus an cheist sin á cur orainn uair i ndiaidh a chéile ag lucht na frith-Ghaeilge, is dócha go gcaithfidh mé cupla freagra a thabhairt uirthi. Thug an Príomhoide, Mícheál Ó Tuama na sonraí is déanaí faoi na himeachtaí iomadúla a bhíonn ar siúl sa scoil na laethanta seo. Eagraíodh maidin chaifé do thuismitheoirí na chéad bhliana ar an 28 Deireadh Fómhair agus bhí go leor ann ar an lá. Tugadh eolas dúinn faoi ‘Dhíospóireacht’, Treoir Ghairm agus eolas faoi na scúduithe CAT a thugtar do dhaltaí na chéad bhliana. Bhí sé an-suimiúil agus tairbheach eolas a fháil faoi bhanc na scoile, foróige agus faoi sheimineáir staidéir a bhíonn ag daltaí na dara bliana. Agus tú ag freastal ar na cruinnithe seo geobhaidh tú roinnt mhaith eolais faoi gach atá ag tarlú i scoil do pháiste! Ionad agus dáta
Dátaí: 12 go 15 Lúnasa (Céadaoin go Satharn).
Téama: Cumann agus Céileachas: Love and Marriage Revisited.
Ionad: Inis, Contae an Chláir.
Stiúrthóir: An Dr Linda Connolly,
Stiúrthóir, Institute For Social Science In The 21st Century, UCC.
Bliain mhór í 2015: tá 20 bliain anois ann ó reachtáladh an Reifreann ar Cholscaradh i 1995, ar éirigh leis le mórámh an-chaol agus a raibh mar thoradh air an colscaradh á thabhairt isteach i ndlí na hÉireann den chéad uair; reachtáladh an tAcht um Pháistí agus Chaidreamh Clainne (2015); agus glacadh leis an reifreann um Chomhionannas Pósta le móramh mór ar 22ú Bealtaine 2015. Agus toradh soiléir dearbhaithe sa reifreann is déanaí, cuirfidh Scoil Samhraidh Merriman ar ár gcumas seasamh siar agus féachaint ar bhrí an ghrá agus an phósta sa sochaí in Éirinn ag tréimhsí éagsúla sa stair, agus a mbeidh i gceist leo amach anseo a mheas chomh maith.
Osclóidh Catherine McGuinness, iar-Bhreitheamh sa Chúirt Uachtarach, an scoil ar an gCéadaoin, 12ú Lúnasa ar 7.00 i.n. i nGlór ag machnamh di ar chuid de na bealaí a ndearna an sochaí in Éirinn ath-shainmhíniú ar an ngrá agus ar an bpósadh sna deich mblianta deireanacha. Beidh 3 lá eile na scoile lomlán le léachtaí, seimineáir, ceolchoirmeacha, léamha filíochta, scríbhneoirí faoi agallamh agus caidreamh neamhfhoirmeálta. Ina measc siúd a labhróidh ag an scoil, beidh Roy Foster, Lucy McDiarmid, Tom Inglis, Patricia Coughlan, Conor O'Mahony, Carol Coulter, an t-údar Donal Ryan, agus na filí Ailbhe Ní Ghearbhuigh, Rita Ann Higgins agus Doireann Ní Ghríofa. Déanfaidh scoláirí, scríbhneoirí agus ealaíontóirí mór le rá cíoradh sna cainteanna, sna léamha, sna léirithe agus sna díospóireachtaí, ar raon leathan topaicí ar nós: fiche bliain den cholscaradh in Éirinn, an grá agus an pósadh le linn Éirí Amach 1916, an tsaoránacht inscne, an pósadh comhinscne, saol na mban, traidisiúin an phósta, agus an grá agus an caidreamh gaoil i scríbhneoireacht na hÉireann. Cuirfear clabhsúr ar an Scoil Samhraidh le Scoil Scairte á eagrú ag History Ireland ar an téama 'An Grá agus an Pósadh ón nGorta Mór anall.'
Is í an Dr. Linda Connolly Stiúrthóir Scoil Samhraidh Merriman 2015. Is Stiúrthóir í ar Institiúid um an Eolaíocht Shóisialta sa 21ú Céad i UCC. I measc a cuid foilseachán tá saothar ar an bhfeimineachas in Éirinn, ar ghluaiseachtaí sóisialta agus ar shaol an teaghlaigh. Cainteoirí: Eugene McGlone (Uachtarán Comhdháil na gCeardchumann & Unite) Lucia Fay (glantóir ospidéil & ball de SIPTU) Cathleen ONeill (oibrí comhphobail) Leanaigí bratacha Ghluaiseacht an Phobail. Ba chóir do chomhlachtaí poiblí an teimpléad a úsáid agus scéimeanna teanga á n-ullmhú acu. Ba chóir an lámhleabhar a léamh i gcomhar leis na Treoirlínte a foilsíodh faoi Alt 12 d'Acht na dTeangacha Oifigiúla. Ba é údar Betha Cholaim Cille é; is faoina threoir a scríobhadh é, i gCaisleán Phort na dTrí Namhad, Leifear, Co. Dhún na nGall in 1532. Deir Ó Fiannachta nach foláir nó go raibh leabharlann sa chaisleán sin. Sa réamhrá miníonn Maghnas: ‘Bíodh a fhios ag lucht na beatha seo gurb é Maghnas... a d’fhoráil an chuid do bhí i Laidin den bheatha seo a chur i nGaeilge, agus a d’fhoráil an chuid a bhí go crua i nGaeilge di a chur i mboige ionnas go mbeadh sí solas[mhar] sothuigthe do chách uile.’ É féin, deir sé, ‘a thiomsaigh agus a thionóil an chuid a bhí spréite ar feadh sheanleabhar Éireanna di, agus a dheachtaigh as a bhéal féin í, ar bhfáil saothair rómhóir uaithi, agus ar gcaitheamh aimsire faide léi, á staidéar conas a chuirfeadh sé gach aon chuid ina hionad iomchuí féin amhail atá scríofa anseo síos’ (i litriú an lae inniu ag na húdair). Molann Ó Fiannachta ‘ailtireacht’ an ábhair sa bheatha seo, pléann foinsí agus tarraingíonn aird ar na difríochtaí agus na cosúlachtaí idir í agus saothar Laidine Adhamhnáin go háirithe. Socraíodh ceolchoirm cultúr na hÉireann ar an 16ú Márta chun deireadh a chur leis an ceiliúradh a bhí againn do Sheachtain na Gaeilge. Bhí fáilte roimh gach rang páirt a ghlacadh. Chas banna ceoil na scoile amhrán as gaeilge agus bhí seans againn éisteacht le dánta agus amhránaíocht trí gaeilge. Bhí an fhoireann agus na daltaí uilig ag caitheamh glas don lá. I rith na seachtaine bhí ceolchoirm ceol tradisiúnta sa halla do rang a trí agus a cheathar agus bhí comórtas ealaíne agus comórtas filíochta ag dul ar aghaidh comh maith le tráth na gceist agus go leor imeachtaí eile taobh istigh sna ranganna. Bhaineamar uilig as an seans níos mó gaeilge a úsáid thart ar na scoile i rith an lae go háirithe nuair atá béim curtha ar thaitneamh. Ina theannta sin, ní mór a mhíniú do na hiarrthóirí, sa chás gur fhreastail siad ar an mbéaltriail agus go rabhadar as láthair ó chuid amháin nó ó chodanna den scrúdú scríofa, go dtabharfar torthaí ar an nGaeilge mar ábhar agus go ndéanfar an grádú bunaithe na torthaí sealadacha agus na teastais. Le linn dheireadh seachtaine na Cásca bhí an Ghaeilge go mór i mbéal an phobail ar líne agus idir rothaithe agus carachtair chartúin á cur chun cinn! In St Malo, is cosúil, a foilsíodh a phríomhshaothar, Cambrensis Eversus, 1660 faoin ainm pinn ‘Gratianus Lucius’. Do Rí Séarlas II a tiomnaíodh é. Rinne Theophilus O’Flanagan aistriúchán Béarla agus foilsíodh le nótaí é i 1795. Chuir an Cumann Ceilteach eagrán Matthew Kelly amach 1848-52. Deir Breandán Ó Buachalla in Aisling Ghéar..., 1996: ‘Mar is léir ar an teideal, is é a bhí i leabhar an Línsigh bréagnú cosantach eile ar chuntais fhalsa éagóracha Giraldus Cambrensis ar Éirinn ach thug scríobh an leabhair caoi oiriúnach don údar an bonn dlíthiúil agus an bonn diagachta a bhí le ceart Shéarlais chun coróin na hÉireann a shoiléiriú is a dheimhniú...’. Chruthaigh sé go raibh gaol sinseartha ag Rí Séamus I le rithe na gcúigí go léir agus go raibh ceart glan aige ar ríocht na hÉireann. Deir Matthew Kelly: ‘Viewed merely as a refutation of Giraldus de Barry, it is on some points unsuccessful; but its comprehensive plan, embracing a great variety of well-digested and accurate information on every period of Irish history, imparts to it a value entirely independent of the controversial character inscribed on its title page.’ An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil - Environmental Protection Agency, Ireland
Is í an Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (EPA) comhlachta reachtúil a chosnaíonn an comhshaol do mhuintir na tíre go léir. Rialaímid agus déanaimid maoirsiú ar ghníomhaíochtaí a d'fhéadfadh truailliú a chruthú murach sin. Cinntímid go bhfuil eolas cruinn ann ar threochtaí comhshaoil ionas go nglactar aon chéim is gá. Is iad na príomh-nithe a bhfuilimid gníomhach leo ná comhshaol na hÉireann a chosaint agus cinntiú go bhfuil forbairt inbhuanaithe.
Is comhlacht poiblí neamhspleách í an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (EPA) a bunaíodh i mí Iúil 1993 faoin Acht fán nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil 1992. Ó thaobh an Rialtais, is í an Roinn Comhshaoil agus Rialtais Áitiúil a dhéanann urraíocht uirthi.
Bíonn ceadúnais á n-eisiúint againn i gcomhair na nithe seo a leanas chun a chinntiú nach mbíonn astuithe uathu ag cur sláinte an phobail ná an comhshaol i mbaol:
áiseanna dramhaíola (m.sh., líonadh talún, loisceoirí, stáisiúin aistrithe dramhaíola);
gníomhaíochtaí tionsclaíocha ar scála mór (m.sh., déantúsaíocht cógaisíochta, déantúsaíocht stroighne, stáisiúin chumhachta);
diantalmhaíocht;
úsáid faoi shrian agus scaoileadh smachtaithe Orgánach Géinathraithe (GMO);
mór-áiseanna stórais peitreail.
FEIDHMIÚ COMHSHAOIL NÁISIÚNTA
Stiúradh os cionn 2,000 iniúchadh agus cigireacht de áiseanna a fuair ceadúnas ón nGníomhaireacht gach bliain.
Maoirsiú freagrachtaí cosanta comhshaoil údarás áitiúla thar sé earnáil - aer, fuaim, dramhaíl, dramhuisce agus caighdeán uisce.
Obair le húdaráis áitiúla agus leis na Gardaí chun stop a chur le gníomhaíocht mhídhleathach dramhaíola trí comhordú a dhéanamh ar líonra forfheidhmithe náisiúnta, díriú isteach ar chiontóirí, stiúradh fiosrúcháin agus maoirsiú leigheas na bhfadhbanna.
An dlí a chur orthu siúd a bhriseann dlí comhshaoil agus a dhéanann dochar don chomhshaol mar thoradh ar a ngníomhaíochtaí.
Monatóireacht ar chaighdeán aeir agus caighdeáin aibhneacha, locha, uiscí taoide agus uiscí talaimh; leibhéil agus sruth aibhneacha a thomhas.
Tuairisciú neamhspleách chun cabhrú le rialtais náisiúnta agus áitiúla cinntí a dhéanamh.
RIALÚ ASTUITHE GÁIS CEAPTHA TEASA NA HÉIREANN
Cainníochtú astuithe gáis ceaptha teasa na hÉireann i gcomhthéacs ár dtiomantas Kyoto.
Taighde ar shaincheisteanna comhshaoil a chomhordú (cosúil le caighdéan aeir agus uisce, athrú aeráide, bithéagsúlacht, teicneolaíochtaí comhshaoil).
Ag déanamh measúnú ar thionchar phleananna agus chláracha ar chomhshaol na hÉireann (cosúil le pleananna bainistíochta dramhaíola agus forbartha).
PLEANÁIL, OIDEACHAS AGUS TREOIR CHOMHSHAOIL
Treoir a thabhairt don phobal agus do thionscal ar cheisteanna comhshaoil éagsúla (m.sh., iarratais ar cheadúnais, seachaint dramhaíola agus rialacháin chomhshaoil).
Eolas níos fearr ar an gcomhshaol a scaipeadh (trí cláracha teilifíse comhshaoil agus pacáistí acmhainne do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna).
BAINISTÍOCHT DRAMHAÍOLA FHORGHNÍOMHACH
Cur chun cinn seachaint agus laghdú dramhaíola trí chomhordú An Chláir Náisiúnta um Chosc Dramhaíola, lena n-áirítear cur i bhfeidhm na dTionscnamh Freagrachta Táirgeoirí.
Cur i bhfeidhm Rialachán ar nós na treoracha maidir le Trealamh Leictreach agus Leictreonach Caite agus le Srianadh Substaintí Guaiseacha agus substaintí a dhéanann ídiú ar an gcrios ózóin.
Plean Náisiúnta Bainistíochta um Dramhaíl Ghuaiseach a fhorbairt chun dramhaíl ghuaiseach a sheachaint agus a bhainistiú.
Bunaíodh an Ghníomhaireacht i 1993 chun comhshaol na hÉireann a chosaint. Tá an eagraíocht á bhainistiú ag Bord lánaimseartha, ar a bhfuil Príomhstiúrthóir agus ceithre Stiúrthóir. Tá obair na Gníomhaireachta ar siúl trí ceithre Oifig:
An Oifig Aeráide, Ceadúnaithe agus Úsáide Acmhainní
An Oifig Cumarsáide agus Seirbhísí Corparáide
Tá Coiste Comhairleach ag an nGníomhaireacht le cabhrú léi. Tá dáréag ball air agus tagann siad le chéile cúpla uair in aghaidh na bliana le plé a dhéanamh ar cheisteanna ar ábhar imní iad agus le comhairle a thabhairt don Bhord. Soiléiriú atá á lorg faoi chás a thóg Peadar Mac Fhlannchadha, atá ina Leas-Rúnaí ar Chonradh na Gaeilge, in aghaidh an Aire Talmhaíochta agus an Stáit
Déardaoin, Eanáir 14 2021 ag 1:32 pm
Tá tuairim tugtha sa chéad chás riamh ar phléigh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh i nGaeilge leis.
Timpeall 9.30 ar maidin, i seomra cúirt 3 ar urlár 6 den Chúirt i gcathair Lucsamburg a cuireadh tuairim an abhcóide ginearálta as Poblacht na Seice Michal Bobek faoi bhráid na mbreithiúna.
Dúirt an Feisire Eorpach de chuid Fhianna Fáil Billy Kelleher "gur lá dár saol é an lá inniu" agus mhaígh sé go gcuirfeadh an cás le stádas na Gaeilge san Aontas.
Ba í tuairim Michal Bobek gur faoi na cúirteanna in Éirinn féin a bhí sé an cinneadh a dhéanamh. Déanfaidh cúigear breithiúna a machnamh anois ar thuairim Bobek, ach is iondúil go nglactar le tuairim an abhcóide ginearálta i gcásanna mar seo.
De réir na réamhthuairime a cuireadh faoi bhráid Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ar maidin is faoin Ard-Chúirt i mBaile Átha Cliath atá sé cinneadh a dhéanamh faoin scéal.
"Is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a áirithiú, i bhfíorais agus i gcomhthéacs gach cáis aonair faoina bráid, go bhfuil coibhneas réasúnta idir cineál na gceart arna n-agairt, tromchúise an tsáraithe nó na díobhála arna fulaingt, agus an cineál leighis arna lorg, agus, mar iarmhairt air sin, an cineál faoisimh a chinneann sí a dheonú (nó, de réir mar a bheidh, gan a dheonú), i bhfabhar an iarratasóra," arsa Michal Bobek.
Beidh tamall eile ann sula dtabharfar breithiúnas sa chás ach rud neamhghnách a bheadh ann mura nglacfaí leis an réamhthuairim.
Ach má ghlactar le réamhthuairim an lae inniu, beidh cinneadh le déanamh anois san Ard-Chúirt cad iad na himpleachtaí a bhaineann leis an mbreithiúnas sin.
Tugadh tuairim shoiléir faoin gceist sin sa Chúirt i Lucsamburg inniu.
Fág freagra ar ''Lá dár saol' – tuairim tugtha sa chéad chás Gaeilge riamh i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh'
Mánus Déardaoin, Eanáir 14 2021 ag 6:31 pm
Tá ár madraí Ghaelacha slán. Deo Gratias!
Tá sé in am anois seans a thabhairt dos na páistí do bheithe ag labhairt na Gaeilge le chéíle agus iad amuigh ar an mbóthar.
Le go mbeidh todhchaí ag teanga dúchais na tíre seo ba chóir comharchumann tithíochta a bhunú le heastáit LánGhaelacha a thógáil do Gaeilgeoirí na Gaillimhe.
Ruán Ó Gliasáin Déardaoin, Eanáir 14 2021 ag 7:32 pm
An-suimiúil a Mhanúis ansin ;-) Grúpa anseo chun an t-aonteangachas Gaeilge a fhorbairt https://www.facebook.com/groups/398542050173471
Mánus Dé Sathairn, Eanáir 16 2021 ag 2:16 pm
Grma a Ruáin. Tá an ceart agaibh. tógfaidh na páistí an Béarla ón aeir!
Luaigh mé cathair na Gaillimhe go speisialta toisc go bhfuil Peadar Mac Fhlanncha a thóg an cás seo i Lucsamburg ag obair in Áras na nGael sa Ghaillimh do Chonradh na Gaeilge. Tá Gaeilgeoirí ar fud na háite sa Ghaillimh agus b'fhearr do oifigigh an Chonartha do bheith ag díriú ar an Ghaeilge do bheith in úsáid mar theanga phobail sa Ghaillimh agus aonteangachas a chur chun cinn i gcúpla eastát lánGhaelach sa gcathair. . File ar Fhile | Comhar
Sraith leabhar filíochta í File ar Fhile ina ndéanann filí aitheanta na hÉireann aistriúcháin go Gaeilge ar shaothar filí suaithinseacha as tíortha eile san Eoraip. Liam Ó Muirthile a chéadchuimhnigh ar an mórthionscadal aistriúcháin liteartha seo, agus is é a leabhar féin, Dánta Arthur Rimbaud an chéad saothar sa tsraith. Fairis sin tá díolaim dánta ón Iodáilis le hEiléan Ní Chuilleanáin (Dánta Antonella Anedda), ón Spáinnis le Tomás Mac Síomóin (Dánta Antonio Machado) agus ón nGearmáinis le Gabriel Rosenstock (Dánta Erich Fried). Cuirtear bailchríoch leis an tsraith le saothar eile ón bhFraincis, atá fíoréagsúil le saothar Rimbaud, is é sin Dánta Andrée Chedid, aistrithe ag Ailbhe Ní Ghearbhuigh.
Eagráin uimhrithe theoranta de 300 cóip atá sa tsraith. Is féidir na leabhair aonair agus/nó an tsraith iomlán a ordú ar www.coislife.ie
Seolfaidh an tOllamh Caoimhín Mac Giolla Léith an tsraith File ar Fhile ar an 20 Bealtaine, ag ócáid ceiliúrtha i gcomhar le IMRAM agus ILFD. Ticéid ar fáil: ilfdublin.com/events
Seo thíos Réamhrá Liam Uí Mhuirthile ón leabhar Dánta Arthur Rimbaud, maraon le dán amháin as gach ceann den chúig bhailiúchán foilsithe le caoinchead ón bhfoilsitheoir Cois Life.
Bhí áthas ar Liam Ó Muirthile Rimbaud a thabhairt thar tairseach na Gaeilge isteach
Luigh filíocht Arthur Rimbaud idir dhá shaol ionam i gcaitheamh na mblianta, riamh ó léigh mé an dán 'Le dormeur du val' leis agus mé sna déaga. Ní raibh a shárú ann ag an am. Bhraitheas gur bhain sé an bonn go deo den dán laochais, de dhán mórtha na cogaíochta agus nach mbeadh dealramh lena leithéid go deo arís i ndiaidh 'Le dormeur du val'. Mo léan. Ní bhfuaireas blas ar bith ina dhiaidh áfach ar mhórán den bhfilíocht 'nua-aimseartha' ar an gcúrsa Fraincise san ollscoil ag an am agus chaitheas uaim Charles Péguy bocht.
Pé scéal é, ba é Liam Carson a d'iarr orm buille a thabhairt ar chuid de dhánta Rimbaud cúpla bliain ó shin – bhí leaganacha déanta ag a dheartháir Ciaran de roinnt de na Illuminations mar a thugtar ar shraith dánta próis a scríobh Rimbaud i Londain in 1874. Dhá bhliain roimhe sin a bhí sé i Londain le Paul Verlaine. Bhí Verlaine i bpríosún anois tar éis Rimbaud a lámhach – go héadrom ní foláir a rá – sa Bhruiséil agus speabhraídí óil agus ragairne ar an mbeirt acu.
Leaganacha i bhfoirm véarsaíochta a bhí déanta ag Ciaran agus chloíos féin le patrún na véarsaíochta sna haistriúcháin agam féin ach amháin i ndréacht amháin ag druidim le deireadh na sraithe nuair a chasas ar an bprós ('Colúin nuachtán'). Ba é Baudelaire, is dócha, ba thúisce a scríobh dánta próis, sa traidisiún Francach nua-aimseartha ar aon nós. Aithníonn scoláirí liteartha anáil Baudelaire ar fud shaothar Rimbaud. Chorraigh dánta Rimbaud mé an athuair, agus d'aithníos an deabhóid róchráifeach garsúin, atá i gcuid díobh, ionam féin leis tráth den saol. Is ait le rá é, ach thugas 'Gile na Gile' ar an dán 'Being Beauteous' gan cuimhneamh an dara huair air, agus dhein aisling de dhréacht Arthur. Níor chuireas romham saothar Rimbaud a fhí in uige chlasaiceach na Mumhan, ach ón uair a tharla a leithéid uaidh féin nach mór, b'amhlaidh b'ionraice é. Nó ba mhó a thógas féin ceann de. Tá sé greannmhar cuimhneamh gur Rathailleach faoi chló Rimbaud é ár gcara ag siúl roimhe, ach ní deacair é, agus an tuathánach a raibh tuin ramhar ar a chuid cainte as an réigiún Francach thuaidh ag coisíocht i sráideanna Pháras.
Bíonn ort tú féin a phriocadh go minic agus Rimbaud idir lámha agat – 'ní raibh aige ach seacht mbliana déag nuair a scríobh sé é seo' arsa tú féin. Is mó atá sé dealraitheach leis na laochra óga spóirt nó rac-n-ról, an aimsir seo, ná le file acadúil ar bith. Saolaíodh é in 1854 i mbaile Charleville sna Ardennes agus cailleadh é in aois a sheacht mbliana is tríocha in 1891 in Marseille. Ach ar mhórán slite ní féidir srian an ama a chur ar shaol ná ar shaothar Rimbaud. Tá sé lasmuigh d'am agus d'aimsir. Bhí a shaothar iomlán fileata curtha i gcrích aige in 1881, agus é imithe le saol an trádálaí agus fiontraí coilíneach Francach in imigéin. Mangaire caife san Aetóip; gunnaí athláimhe ón bhFrainc á ndíol aige in Áidin, Éimin; cuala eabhair aige níos luachmhaire ná ór; earraí coitianta an mhargaidh ina n-ualaí ar chamaill le díol ar aontaí – bhí sé chomh gafa leo seo, le luachanna sóinseálacha airgid, is a bhí sé aon lá riamh sa ghuairneán fileata. Fear teangacha ab ea é de réir tuairisce agus Arabais ar a thoil aige, mar aon le teangacha 'réigiúnacha' nár bhac Eorpaigh gheala eile leo. Is fiú go mór a chuid litreacha i gcaitheamh an ama a léamh – Rimbaud Oeuvres Complètes (Gallimard, 2009) – chomh maith le sárbheathaisnéis Enid Starkie (Arthur Rimbaud, Faber and Faber, 1938).
Bheadh sé mí-ionraic a mhaíomh go raibh aidhmeanna 'ard-liteartha' agam agus Illuminations á aistriú go Gaeilge agam. Bhíothas ag lorg leaganacha Gaeilge agus chuireas roinnt dréachtaí ar fáil mar a dhéanfadh saothraí pinn ar bith! Bhaineas sásamh as an dúshlán. Thugas faoi 'Le bateau ivre' mar chineál ómóis uaim féin do thraidisiún liteartha na Gaeilge. Níor thuigeas é sin i gceart go dtí gur rith an frása – 'A thonn seo thíos' liom sa rann deireanach. Bhí cúig rann is fiche roimhe. Ba é an saothar aistriúcháin ba dhéine dár dheineas riamh é. Glacann Rimbaud seilbh ort. Fuadaíonn sé isteach ina riastradh tú. Seasann an Rathailleach guala ar ghuala le Rimbaud, im shúile-se ach go háirithe. Bíonn cosúlachtaí idir filí móra as traidisiúin an-éagsúil.
Ina theannta sin, ghlacas riamh leis ón uair a thosnaíos amach, gur tionscnamh liteartha ab ea an obair seo agam féin, agus nach rabhcánaíocht amháin a bhí ar bun. Le tamall de bhlianta, leis, chuireas romham locus mo shaothair féin a lonnú ar Mhór-Roinn na hEorpa, agus i réigiúin Fraincise na hAfraice agus Mhuir Chairib an méid ab fhéidir é. Is mó a bhraitheas dáimh riamh le sruthanna éagsúla scríbhneoireachta san Eoraip agus in imigéin ná le priompalláin impiriúla sa domhan Angla-Mheiriceánach.
Ceann de na freagraí atá ar an gceist 'Canathaobh go n-aistreofá Rimbaud go Gaeilge?' ná, dála mar a d'fhreagair dreapadóirí eachtracha Everest sna sean-laethanta, 'Toisc gurb ann dó'. Fiosracht, leis, féachaint cad iad na cora a bhainfeadh duine d'fhilí suaithinseacha an modernité as teanga chlasaiceach – chalctha, nach mór: arbh fhéidir í a aclú chun an riastradh Rimbaldien a ghabháil agus a cheansú? Im chás féin go minic, bíonn orm na dánta a chlos go steireafónach, nó uilefhónach más ann dó – teanga amháin ar a laghad sa dá chluais ar leith – sara bhféadaim tabhairt faoi aistriúchán. Gníomh éisteachta is ea é i dtosach báire. Ach is éisteacht de shaghas eile ina theannta sin é, a ligeann duit na línte a bhrath. Tá cumhacht – pabhar – diamhair ina shaothar agus ní mór dul i bpáirt ann. Sin é an fuadach agat is dócha.
Tá deireadh go deo leis an gcineál seo saothrú liteartha i nGaeilge. Is dócha gurbh fhéidir a áiteamh nach bhfuil sna haistriúcháin seo ach 'gníomh acadúil' mar a chuirimis féin go tarcaisniúil i leith na sinsear fadó. Is minic a chuimhníos féin gur aistriúchán é an saothar mór filíochta sa 20ú hAois i nGaeilge – An Choiméide Dhiaga leis an Monsignor Pádraig de Brún. Cloisim féin na seacht sinsear ag cogarnaíl trí na línte nuair nach gcloisim cogarnaíl ná sinsearacht ar bith ag mórán eile timpeall orthu. Dob fhéidir, is dócha, canúint Ghaeilge amháin a athchruthú ón gCoiméide, obair an Alhambra a atógaint! 'Ach is aistriúchán é,' a bhéiceann cách, 'agus ní bunsaothar é.' Chomh fada is a bhaineann an scéal liomsa, is bunsaothar le fada riamh de chuid na Gaeilge í, agus lonnaíocht bhuanchónaitheach ag an mórshaothar domhanda sa teanga oileánda. Deineann an saothar ón dtaobh amuigh isteach 'coimhthiú' ar an dteanga aíochta, baineann cora aisti a dheineann athnuachan uirthi mar a bhearrfaí géaga crainn. Tá sé seo ar siúl riamh.
Braithim féin anois go bhfuil cáilíocht nó mianach an linbh mar bhunsraith ina shamhlaíocht ag Rimbaud. An íomhá sin den leanbh leochaileach ag cur a bháidín seoil le sruth ar lochán, mar a chífeá go minic sa Jardin du Luxembourg i bPáras agus mar atá i gceann de na rannta in 'An bád meisce'. Nuair a bhí an leanbh sin ina aigne agus ina shamhlaíocht, fuascailte aige, bhí deireadh déanta aige le gnó na filíochta. Tá ionracas ag baint leis an gcinneadh a chúl a thabhairt leis an bhfilíocht agus a aghaidh a thabhairt ar an bhfiontraíocht, saghas buile iad araon.
Bhí a fhios agam go raibh leagan Gaeilge déanta cheana ag an Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin de 'Le bateau ivre', ina shraith Manuail de Litríocht na Gaeilge, ach ní raibh teacht agam air tráth a bhíos féin ag plé leis. Níor theastaigh uaim, ar aon chuma, go mbeadh mo leagan féin faoi scáth aon leagain eile, agus níor cheadaíos é. Léigh mé na bunleaganacha de Illuminations chomh maith le dréachtaí Ciaran Carson. Maidir leis 'Le bateau ivre' léigh mé leaganacha éagsúla – Beckett, Robert Lowell – ach is ón mbunsaothar a d'oibríos i gcónaí. Rann nó dhó sa ló, dréacht garbh próis, agus an rann a shnoí ina mhúnla véarsaíochta Gaeilge ina dhiaidh sin. Níor bhús go dtí é.
Bhíos corraithe go maith agus mé ag léamh comhfhreagras Rimbaud, an chuid is mó de in ospidéal in Marseille. Bhí cos bainte de, ón nglúin anuas, agus é beartaithe an dara ceann a sciotadh go gairid sular cailleadh é. D'fhulaing an fear bocht an-mhór. Deirfiúracha agus máthair ag freastal air tríd an bpost ón mbaile. Bhí sé mór le Isabelle, go háirithe, agus ba í an deirfiúr a d'eagródh a pháipéirí agus a chomhfhreagras tar éis bháis dó. Ailse a bhí air, sna cnámha a mheasaim, ach an galar leata. Bhíos féin á léamh agus mé sínte in ospidéal leis, ach is ar éigean a d'fhéadfainn a trí nó cheithre cinn d'abairtí a léamh as a chéile. Bhí speabhraídí orm tar éis mórobráide, ach bhíos á gcur síos d'fhilíocht Rimbaud. Mo ghraidhin é. Nuair a ghlan mo cheann an athuair, beagán, bhí áthas orm go raibh Rimbaud tugtha thar tairseach na Gaeilge agam agus bheith istigh ag a anam leochaileach seal.
B'fhéidir go n-aimseodh an beagán seo uaim buanbhaile lá éigin. Bheadh Rimbaud damnaithe ag súile Piúratánacha na haimsire seo – an pháirtíocht i dtionscnamh coilíneach na Fraince agus mar sin de – ach tharla rud amháin domsa agus mé ag plé leis an saothar seo: nuair a dhoimhnigh mo thuiscint air, d'éiríos an-cheanúil ar Rimbaud, san áit nach bhféadfainn a mhaíomh go raibh cion ach meas amháin. Ní beag san. Tionólfar Ard-Fheis 2020 de chuid Chonradh na Gaeilge in Óstán Chuan na Gaillimhe an deireadh seachtaine seo, 21-22 Feabhra 2020, áit a ndéanfar plé agus díospóireacht ar na mór-cheisteanna teanga don bhliain seo amach romhainn.
Oíche Aoine, 21 Feabhra, cuirfear tús leis an Ard-Fheis ag 8pm le plé-phainéal de réimse polaiteoirí a bheas ag caint ar mhór-théamaí na hArd-Fheise seo, mar atá 'Oideachas, Reachtaíocht agus Toghcháin'. Déanfaidh Máirín Ní Ghadhra, craoltóir RTÉ Raidió na Gaeltachta, cathaoirleach ar an díospóireacht ar an oíche. Tá cuireadh oscailte ann don ócáid seo agus cuirfear fáilte roimh chách.
Beidh deireadh seachtaine lán imeachtaí ag dul ar aghaidh agus maidin Dé Sathairn díreoidh na craobhacha agus baill Chonradh na Gaeilge isteach ar na rúin Ard-Fheise. Ina measc beidh deis ag teachtaí vóta a chaitheamh chun clár oibre Chonradh na Gaeilge a threorú sa chéad bhliain eile. I measc na rún a ndéanfar vótaí orthu, pléifear ceist na breis-infheistíochta don Ghaeilge agus don Ghaeltacht thuaidh agus theas, na coimitmintí a thug na páirtithe le linn an olltoghcháin ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta a thabhairt chun cinn, cur i bhfeidhm iomlán agus forbairt na reachtaíochta nua ó thuaidh, leasú éifeachtach Acht na dTeangacha Oifigiúla ó dheas agus straitéis nua oideachais ón réamh-scoil go dtí an Ollscoil a bhrú chun cinn, i measc go leor eile.
"Is cinnte, ag muid ag amharc ar an socrú nua ó thuaidh, agus torthaí an toghcháin ó dheas, go bhfuil an timpeallacht teanga a mbíonn muid ag saothrú inti ag athrú. Leis na hathruithe sin, tagann idir dheiseanna agus dhúshláin. Tá Conradh na Gaeilge tiománta chun an leas is fearr a bhaint amach as na socruithe seo agus an tírdhreach nua polaitiúil a bheas againn chun tuilleadh tacaíochta agus deiseanna a chrúthú do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta. Is deis iontach atá san Ard-Fheis do phobal na teanga treoir a thabhairt d'obair seo Chonradh na Gaeilge agus is leis an tuiscint sin a chuirim fáilte is fiche roimh an phobal chuig plé na hAoine agus cuireadh faoi leith roimh Chraobhacha agus bhaill de Chonradh na Gaeilge na hábhair rúin a phlé Dé Sathairn. Is ar scáth a chéile a mhaireann muid ar fad."
Deir Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí le Conradh na Gaeilge:
"Tugann an Ard-Fheis deis dúinn gach bliain teacht le chéile, spásanna a chrúthú agus fóram daonlathach a éascú chun plé a dhéanamh ar na ceisteanna is práinní ag pobal na teanga. Is iad na craobhacha agus baill na heagraíochta fuil-bheatha an Chonartha. Cuireann muid fáilte mhór an deireadh seachtaine seo fosta roimh na hionadaithe polaitiúla a bheas i mbun díospóireachta ar cheisteanna teanga, cearta agus oideachais agus arís bronnfar an deis ar chraobhacha bheith rannpháirteach sa phlé sin trí cheisteanna a chur ar an phainéal. Táimid ag súil le Seachtain na Gaeilge le Energia a sheoladh go náisiúnta Dé Sathairn agus le himeachtaí eile atá dírithe ar mhic léinn agus ar theaghlaigh, mar aon le ceardlanna, seoltaí agus go leor leor eile. San iomlán tá muid ag súil le deireadh seachtaine thar a bheith rathúil agus le ceiliúradh ar obair na bliana ag dinnéar na hArd-Fheise nuair a thabharfar aitheantas ar leith d'obair na gcraobhacha go háitiúil fud fad na tíre le linn na bliana.
Mar aon leis na himeachtaí seo ar fad bronnfar Gradam an Uachtaráin 2020 ar an Ollamh Emeritus Gearóid Ó Tuathaigh le linn dhinnéar na hArd-Fheise oíche De Sathairn. Bronnfar duaiseanna fosta ar chraobhacha timpeall na gCúigí ar éirigh leo barr feabhais a bhaint amach i mbliana maidir le cur chun cinn na teanga go háitiúil. Ach an tseachtain seo, baineadh geit as go leor Gaeil nuair a tháinig sé chun solais go raibh an Irish Independent, sean namhad na Gaeilge ach comhphairtí Foinse ó 2009, chun a nuachtán Gaeilge, nó a iatán nuachta Gaeilge féin, a fhoilsiú. Ciaran Carson

File, úrscéalaí, aistritheoir agus ollamh ba ea Ciaran Carson (rugadh 1948 i mBéal Feirste), áit a raibh cónaí air go deireadh a shaoil. Cailleadh é an 6 Deireadh Fómhair 2019 in aois a 70 bliain.
Saol. Orthu siúd a bhí páirteach linn go dtí seo tá na ceoltóirí Aindrias de Staic agus Rónán Ó Snodaigh (thuas), na filí Nuala Ní Dhomhnaill agus Biddy Jenkinson, na drámadóirí Joe Steve Ó Neachtain, Diarmuid de Faoite (ar dheis) agus Darach Mac Con Iomaire, na scríbhneoirí Liam Mac Cóil, Seán Mac Mathúna, Eilís Ní Dhuibhne agus Alan Titley. Dia daoibh, a chairde, Bhí mé ar mo bhealach chuig rang lá amháin nuair a bhuail mé le fear darb ainm Pat. Is ceannaire an Irish Loop Development Board é ar an chósta Theas (Southern Shore) anseo i dTalamh an Éisc. Agallamh Beirte Anna & Roisin Anna Nic Gabhann & Róisín Ní Fhurrgais. 12 - 15 Bliana ar Lá Samhna 2008. Agallamh Beirte. Máirtín Pheaits Traditional Songs from Connemara (MP3) | CIC
Tagairt: CICD153-MP3
Tá aois mhór ag an bhfear uasal seo, agus ní bréag a rá go bhfuil sé ag casadh amhrán beagnach ó rugadh é. Ghlac Máirtín Pheaits páirt i gcomórtais an Oireachtais don chéad uair i 1944, áit ar bhain sé Comórtas Oscailte na bhFear. Níor ghlac sé páirt sa chomórtas arís go dtí 2001, nuair a bhain sé an chéad duais athuair.
Ar an albam seo faighimid blaiseadh eile de bhinneas gutha Mháirtín Pheaits, agus den stór saibhir amhrán atá aige. I measc na n-amhrán is mó a aithnítear le Máirtín agus atá ar an albam tá Bádóirín Thír an Fhia agus Ceaití an Chúil Chraobhaigh. Sciurdann éan as gach ealt agus nach iontach an rud é go raibh an t-amhránaí seo atá 'ar aon aois leis an Stát', mar a deir sé féin, sásta a chuid amhrán a roinnt linn ag an tráth seo dá shaol. Más mall is mithid!
Is fada fairsing an lear mór lucht tacaíochta a bhfuil ríméad curtha ag an ngaiscíoch gabhálaí foinn seo orthu lena nós agus lena cháilíochtaí aoibhne amhránaíochta, agus le téagar, raon, réimse agus binneas a ghlóir chinn. B�onn a l�n scannal ag baint leis na hEaglaise le d�ana�. Mo thuairm, faoi stad na hEaglaise anois. Anuraidh, bh� stad na hEaglaise, an instid�id is cumhachta� i gcursa� soisialta agus ruda� mar sin sa t�r seo ar feadh na gc�adta anuas, croite ar fad. Dfhoilsigh na tuairisc� � Murch� agus � Riain sa samhraidh agus i m� Shamhna- ba ch�iseanna iad chun an gearrch�im muin�n, an ionadh, agus an fearg i gcoinne na hEaglaise i measc an Phobail le d�ana�. Conas a bh� leasadh leana� neamhurc�ideach, iad a bh� freagrach dona hEaglaise (eagra�ocht Cr�ost�il, tuisceanach is d�igh) tr�igthe? Nuair a ghluaistear sagarta� pheidifiligh timpeall phar�ist�, tar �is buartha� faoin a gcuid iompar, conas a chuirtear chomh mh�ad p�ist� i suite cont�irtach? N�l aon freagair ag an Eaglais, mar n�l aon leithsc�al chun an iompar seo a tuiscint- seachas go raibh na leana� �seal ar buartha� na cliarlathas. Bh� cumhacht an Eaglais n�os t�bhachtacht n� leasadh na soghanta, dar liom. Mar tuata, agus saor�nach Eireannach, t� allacht agus buile orm ag iompar na hEaglaise. Ionad ealaíona Inis Oírr. Danlann, amharclann, café, ceardlanna, clár ealaiontóir cónaithe. 7-12 Iúil 2006: Scoil Samhraidh ar an Athbheochan Ceilteach- Ceangal Dhá Chultúr: Celtic Revival Su... Táimid lánchinnte go mbainfidh rannpháirtihe na bliana seo – idir fhoghlaimeoirí agus mhúinteoirí na Gaeilge ó SAM – taitneamh agus tairbhe thar na bearta as a dtumadh i gcúrsaí Gaeltachta ar fud na hÉireann. Tá an dealramh ar an scéal go bhfuil Sinn Féin tar éis bheith coilínithe ar bhórd an Fhorais agus iad anois ag smaoineamh ar ‘airgead’ a shabháil in ionad an teanga a shabháíl. Tuarastal: £18,000.Le hiarratas a dhéanamh seol CV agus litir chlúdaigh trí Ghaeilge agus Béarla ag míniú an dóigh a shásaíonn tú na critéir agus an fáth ar mhaith leat an post. Bhí Aindriú ag caint le Matt ó Tebi Rex faoin EP nua, Welcome to the Year of Our Darkest Adventures, agus faoin seoladh a bheas acu don EP in The Workmans [...] Anois, ní mór dúinn an ceann álainn dearg óg, Caitlin agus a fear bearded óg, Pádraig agus a imirt fidil agus caitheamh tobac píopa athair, Seán. Is Eolaí Mé – Leabhar Gníomhaíochta – An Siopa Leabhar
× Soilse: Spréacha (Leabhar 2) 1 × €6.70
Meangadh Fibín Teo
Líon Is Eolaí Mé - Leabhar Gníomhaíochta
Catagóirí: Ábhar don Mhúinteoir, Bunscoil, Táirgí Nua
Seo téacsleabhar nua eolaíochta, Is Eolaí Mé, bunaithe ar shraith 1 den chlár iomráiteach den ainm céanna. Lámhleabhar é a thacaíonn leis an tsraith atá á chraoladh ar TG4 agus atá ar fáil ar an seinnteoir. Tá neart turgnamh cruthaitheach ar fáil ann agus deiseanna go leor le bheith ag foghlaim ar shlí atá spraíúil agus spreagúil. Tá leagan amach símplí agus tarraingteach ag an leabhar féin agus é éasca le leanúint agus tú ag féachaint ar an gclár nó ag foghlaim sa seomra ranga.
Tacaíonn an leabhar le cur chuige comhtháite na bunscoile agus é mar áis iontach do mhúinteoirí agus do dhaltaí araon. Leagan A4, 212 lth. Teastas Eorpach na Gaeilge / European Certificate in Irish www.teg.ie Cúrsa Chomhrá Gaeilge do Dhaoine Fásta In Áth Buí Conversational Courses in Irish for Adults in Athboy Classes will begin in September in Áth Buí and Ráth Chairn. There will be approximately 25 places available. 10 Consecutive Tuesday Nights 7.30pm- 9-30pm Costas / Fee: E 120 text or e-mail your name to info@athbui.com / 086 1533479 http://www.athbui.com/1_ranganna_gaeilge1.htm No cover image available Samuel Ferguson: beatha agus saothar. by Ó Dúill, Gréagóir Publication: Baile Átha Cliath An Clóchomhar, 1993 . On the search for new material the melody line from this song came into light, and it was everyones opinion that if given the right kind of treatment it would provide a good basis for the writing talents of our old friend Thom Moore. Thom is now living in California and ranks amongst the best songwriters in the world. Is éard atá i gceist le mo phost mar an Oifigeach Comhionannais ná a chinntiú go ndéantar ionadaíocht do gach mac léinn go cothrom in OÉ Gaillimh agus is mise an pointe teagmhála d'aon duine atá den tuairim go ndearnadh leithcheal air nó a bhfuil ceist aige faoina chearta. • Comhghairdeas le Rang Naíonáin Mhóra a bhuaigh dhá ghradam ag Coirm Gael Linn dá ndráma “An tAsarlaí ó Oz”. Bhuaigh siad ins an bhFéile áitiúil den Fhéile Drámaíochta freisin agus fuair siad ainmniúchán chun dul go dtí an Fhéile Chonnachta. Bhí siad ar fheabhas agus bhíomar an-bhródúil astu. Míle buíochas do na tuistí a chabhraigh linn! Congratulations to Naíonáin Mhóra who won two awards at Coirm Gael Linn for their drama “An tAsarlaí ó Oz” (The Wizard of Oz). They also won in the local Féile Drámaíochta and were nominated to go forward to the Féile Chonnachta. They were brilliant and we were very proud of them. Many thanks to all of the parents who helped us. PressReader - Irish Independent - Seachtain: 2017-09-06 - Tá mé ag dul go dtí an Rúis le damhsa i seó Flatley
Tá mé ag dul go dtí an Rúis le damhsa i seó Flatley
Irish Independent - Seachtain - 2017-09-06 - Líon.Nuachta - Le Gearóid Ó Muilleoir
Tá sí go díreach i ndiaidh an scoil a fhágáil – ach níl Áine Malone ag smaointiú ar an ollscoil go fóill. Mar tá rud i bhfad níos iontaí le déanamh aici – dul chun na Rúise le damhsa i seó úr de chuid Michael Flatley.
Agus bhí Áine go díreach i lár a scrúduithe nuair a fuair sí amach go bhfuair sí áit i Lord of the Dance. Ach fiú nuair a bhí a fhios aici go raibh saol úrnua i ndán di, níor chuir sin isteach uirthi, agus fuair sí trí A ina cuid Ardleibhéal — Ardteistiméireacht an Tuaiscirt — an Ghaeilge ina measc.
Bhuail sí le Michael féin agus í ag damhsa i gCraobh an Domhain i gCill Airne trí bliana ó shin agus mhol sé go hard í.
"Dúirt Michael liom gur chóir dom dul leis an seó nuair a bhí mé réidh dó. Agus anois agus mé 18 mbliana d'aois agus ag fágáil na scoile, tá a fhios agam go bhfuil mé réidh."
Agus anois tá plean s'aici bheith ina múinteoir bunscoile curtha ar ceal — ar feadh tamaill ar aon nós.
"Tá a fhios agam go bhfuil seans agam anois nach bhfuil ag mórán daoine eile," a dúirt sí le Seachtain.
"Caithfidh mé toiseacht ag an bhun agus bheith ag obair go crua, ach i gceann cúpla bliain ba mhaith liom an príomhról a ghlacadh."
Ach níl anseo ach an dara huair a bhí an cailín as an Chorr Leacht i ndeisceart Ard Mhacha ar shiúl óna tuismitheoirí.
"Bhí mé thall i gCéinia na hAfraice ag obair go deonach anuraidh, agus anois beidh mé ar shiúl chuig an Rúis agus ag dul ar camchuairt san Áis agus san Eoraip. Tá a fhios agam nach féidir liom seans mar seo a dhiúltú," a dúirt sí.
Beidh uirthi damhsa gach lá agus an seó ag dul ón Rúis go dtí an Pholainn agus an Ghearmáin sula gcríochnófar sa tSín.
Fuair sí áit i gColáiste Ollscoile Naomh Muire i mBéal Feirste le dul faoi oiliúint don mhúinteoireacht, ach cuir sí ar athló é ar feadh bliana.
Agus dúirt iardhalta Ardscoil Naomh Pól sa Sruthán i gContae Ard Mhacha gur mhaith léi teagasc i nGaelscoil más féidir é. Ach tá obair — agus rud beag craice — idir lámha aici roimh an ollscoil anois.
Tá trí Chraobh Dhomhanda agus seacht gCraobh Uladh bainte aici, mar sin tá sí ag dúil le dul ar an ardán os comhair na sluaite. Beidh sí ag damhsa ar feadh dhá mhí sula mbeidh sos aici um Nollaig.
"Bhí mé ag damhsa ó bhí mé trí bliana d'aois agus bím ag damhsa sé lá sa tseachtain, mar sin níor chóir go mbeadh tuirse orm!" ar sise.
Aistear: Tá Áine ag fágáil na scoile, agus caithfidh sí bliain ag damhsa ar fud an domhain sula rachaidh sí ar an ollscoil Cairdeas: Áine ag casadh le Michael Flatley agus, ar dheis, í i mbun damhsa ina seomra Showstoppers Atlanta : An SHOWSTOPPERS Atlanta tá deireadh ard, ard fuinnimh, ar bharr an banna ócáid u200bu200blíne a chuirfidh ar do pháirtí a thabhairt ar an saol mar aon bhanna chlúdach eile a chuala tú riamh cheana. Cibé an ócáid, is féidir linn a shaincheapadh ar a thaispeáint go críochnúil a siamsaíocht do aíonna agus fág ar feadh níos mó ag iarraidh orthu. Ón swing banna mór, ar an anam clasaiceach de Motown, le fuaim mór de ghrúpaí mhaith Cruinne, Gaoithe agus Dóiteáin agus ... Deir an Teachta Dála Éamon Ó Cuív nach bhfuil 'leithscéal' ar bith ann le mic léinn na céad bhliana sna coláistí oiliúna a bheith ag déanamh cúrsa Gaeltachta ar líne nuair atá trí bliana fágtha acu chun mí a chaitheamh sa Ghaeltacht
Dé Máirt, Márta 16 2021 ag 5:50 am
Tá ábhar oidí atá sa chéad bhliain sna coláistí oiliúna i measc na ndaoine a mbeidh cúrsaí Gaeltachta ar líne á ndéanamh acu sna seachtainí seo romhainn in ainneoin go mbeidh trí bliana eile acusan chun tréimhsí a chaitheamh sa Ghaeltacht.
Tá sé deimhnithe ag Tuairisc.ie go mbeidh daltaí na céad bhliana ó choláistí oiliúna éagsúla ag freastal ar chúrsaí ar líne atá á reáchtáil i gCiarraí agus i gConamara.
Tá na cúrsaí seo á reáchtáil ar líne de dheasca na paindéime agus na srianta dianghlasála.
De ghnáth bíonn ar ábhair oidí dhá thréimhse coicíse a chaitheamh sa Ghaeltacht chun go mbeadh aitheantas mar mhúinteoirí bunscoile acu ón gComhairle Mhúinteoireachta ag deireadh a gcúrsa ceithre bliana.
Agus cur chuige na Roinne Oideachais á chosaint aici an tseachtain seo caite, thug an tAire Oideachais Norma Foley le fios gurb ionann na cúrsaí ar líne agus an Tréimhse Foghlama sa Ghaeltacht, rud a chuir imní ar an iar-aire Gaeltachta Éamon Ó Cuív.
Dúirt an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil le Tuairisc.ie "gur measa an scéal ná mar a síleadh" agus é tagtha chun solais go mbeidh mic léinn na céad bhliana ag freastal ar na cúrsaí ar líne.
Dúirt Ó Cuív gur tugadh le fios dó sa bhfreagra a fuair sé ón Aire Foley ar cheist Dála gur ar bhonn práinne a bhí na cúrsaí á gcur ar líne d'ábhar oidí atá ag teacht i dtreo dheireadh a gcúrsaí céime.
Ní raibh "cúis" ná "leithscéal" ar bith ann go mbeadh ar mhic léinn na céad bhliana cúrsa Gaeltachta ar líne a dhéanamh agus trí bliana fágtha acu chun mí a chaitheamh sa Ghaeltacht, a dúirt Ó Cuív.
"Ní aontaím leis na cúrsaí seo ar chor ar bith, ach athraíonn sé seo an scéal go mór. Léiríonn sé seo cé chomh mór is atá easpa spéise na Roinne Oideachais sa Ghaeltacht agus sna tréimhsí Gaeltachta.
"Tá trí bliana eile ag na daltaí seo chun dul go dtí an Ghaeltacht agus a gcúrsaí a dhéanamh ach is cosúil go bhfeileann sé do dhaoine agus don chóras go ndéanfaidís na cúrsaí ar líne.
"Is cosúil nach gcreideann an Roinn sna cúrsaí Gaeltachta ná i dtábhacht na gcúrsaí Gaeltachta agus níor cheart dúinn glacadh leis seo. Má thosaítear ag géilleadh anois do na cúrsaí ar líne, fiú do dhaoine sa gcéad bhliain, is lú agus is lú tábhacht a bheidh leis an tréimhse sa Ghaeltacht do mhúinteoirí. Ná déan nós agus ná bris nós, mar a dúirt an té a dúirt é."
Dúirt Ceann Roinn na Gaeilge i gceann de na coláistí oiliúna go raibh daltaí na céad bhliana á gcur ar an gcúrsa ar líne i mbliana mar nach rabhthas ag iarraidh "impleachtaí [na paindéime] a iompar isteach in aon bhliain eile".
Dúirt Aodán Mac Suibhne, Ceann Roinn na Gaeilge in Institiúid Oideachais Marino, go mbeadh sé níos fearr dá mbeadh daltaí ag dul go dtí an Ghaeltacht ach nach bhféadfaí é sin a dhéanamh i mbliana agus nach rabhthas ag iarraidh aon ghné den chéim a chur ar athlá.
"Gné amháin de chúrsa na céad bhliana ar an gcéim, an Baitsiléir san Oideachas is ea 'An Chéad Tréimhse Foghlama sa Ghaeltacht'. In ainneoin na ndúshlán ar fad a bhaineann leis an bpaindéim, níor cuireadh aon ghné den chúrsa céime siar. Tá gach rud ag dul ar aghaidh," arsa Mac Suibhne.
"B'fhearr dá dtarlódh aon teagmháil leis na mic léinn ar bhonn 'aghaidh ar aghaidh' ach níl sé sin indéanta i mbliana. Táthar ag iarraidh déileáil le himpleachtaí na paindéime sa bhliain seo amháin agus níltear ag iarraidh na himpleachtaí sin a iompar isteach in aon bhliain eile."
Cuirfear an cúrsa ar líne san áireamh mar cheann den dá Thréimhse Foghlama sa Ghaeltacht atá le déanamh ag ábhar oidí agus go ndéanfar an dara tréimhse amach anseo ar an "mbealach traidisiúnta".
Dúirt Mac Suibhne go raibh na siollabais do Thréimhsí Foghlama na bliana seo curtha in oiriúint do chúrsaí ar líne agus go gcinnteofar go mbeidh deiseanna ag na mic léinn "idirghníomhú le muintir na Gaeltachta".
Dúirt urlabhraí ó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath gur deis an Tréimhse Foghlama ar líne coicís a chaitheamh agus "fócas iomlán" ag daltaí ar fhoghlaim agus ar úsáid na Gaeilge agus go rachadh sé chun sochair dóibh roimh an gcleachtadh múinteoireachta atá le déanamh acu an bhliain seo chugainn.
"Is taithí luachmhar í seo do mhic léinn sa chéad bhliain a rachaidh go mór chun a leasa agus iad i mbun a socrúchán scoile an bhliain seo chugainn agus iad sa dara bliain den chéim," a dúradh.
I ráiteas a chuir Coláiste Mhuire gan Smál ar fáil do Tuairisc.ie, dúradh gurb é an t-aon choláiste tríú leibhéal a thugann creidiúintí do na Tréimhsí Foghlama sa Ghaeltacht agus, dá bharr, nach bhféadfadh mic léinn na céad bhliana dul ar aghaidh go dtí an dara bliain gan na modúil go léir a bheith curtha díobh acu go sásúil.
"Toisc gur ceann de na modúil chéad bhliana í Tréimhse Foghlama sa Ghaeltacht 1, ní mór dóibh í a dhéanamh sa chéad bhliain cosúil le gach modúl eile. Anuas air sin, tá clár iomlán oibre ag mic léinn B.Oid. agus MGO sna blianta eile agus níl sé éasca teacht ar am eile laistigh den bhliain acadúil chuige seo," arsa urlabhraí de chuid an choláiste.
As an gceithre choláiste oiliúna do bhunmhúinteoirí a chuireann an B. Oid ar fáil, is in Ollscoil Mhá Nuad amháin nach dtéann mic léinn na céad bhliana ar an Tréimhshe Foghlama sa Ghaeltacht. Sa dara agus sa tríú bhliain den chúrsa a thugtar faoin gcuid sin den chúrsa san ollscoil sin. Athfhoilsiú Sgéalta Mhuintir Luinigh - Writing.ie
Athfhoilsiú Sgéalta Mhuintir Luinigh
Déanfar an t-athfhoilsiú den chnuasacht seanchais dar teideal, Sgéalta Mhuintir Luinigh, a láinseáil in Ionad an Chreagáin, An Creagán, Co. Thír Eoghain Dé Sathairn 21 Samhain ar 7:30 i. n. An tOllamh Éamonn Ó Tuathail ó Choláiste na Trionóide, Baile Átha Cliath a bhailigh na scéalta seo ó chainteoirí dúchais deireanacha lár agus thuaisceart Thír Eoghain ag tús na 1930í. Foilsíodh ar dtús sa bhliain 1933 iad, ach tá an leabhar sin as cló le fada. Eoin Ó Cianáin as an Chreagán a bhí ina phríomhfhoinse ag Ó Tuatháil. San athfhoilsiú ar Sgéalta Mhuintir Luinigh, cuirtear aistriúchán leis an Ollamh Seosamh Watson, Réamhrá nua leis an Ollamh Séamas Ó Catháin agus nótaí breise béaloidis leis an Dr Kelly Fitzgerald ar fáil.
Tá seanscéalta, amhráin agus seanfhocail ó Thír Eoghain le léamh i Sgéalta Mhuintir Luinigh chomh maith le nótaí ar chanúint Gaeilge Thír Eoghain. Is amhlaidh go bhfuil teanga dhúchais ár sinsir caomhnaithe i Sgéalta Mhuintir Luinigh. Sin ceann de na gnéithe is luachmhaire sa bhailiúchán seanchais seo. Is í Comhairle Bhéaloideas Éireann na foilsitheoirí den athfhoilsiú de Sgéalta Mhuinitir Luinigh. Is féidir an foilseachán seo a cheannach ón suíomh www.comhairlebheal.ie nó www.fourcourtspress.ie.
An tOllamh emeritus Séamus Mac Mathúna as Ollscoil Uladh a dhéanfas an t-athfhoilseachán seo a chur faoi lán seoil. Oíche mhór Ghaelach a bheas ann. Cuirfear ceol, sóláistí agus siamsaíocht ar fáil. Cuirfear fáilte Uí Cheallaigh roimh gach aon duine. Tuilleadh eolais ó kevin.goodwin@fermanaghomagh.com nó teil 028 82256220. Ina theannta sin thuig Pearse an tsaoirse a bhí ar fáil dó i ndomhan na Gaeilge, domhan a bhí iomlán éagsúil ó dhomhan an Bhéarla, domhan na Gaeilge a bhí: ‘vastly different, far more different from the anglophone world than even French or Spanish.’ Léiríonn Tábla 5 gur aontaigh thart ar naonúr déag as gach scór d'fhreagróirí Caitliceacha (93%) agus cúigear déag as gach scór d'fhreagróirí Protastúnacha (73%) gur chóir go mbeadh na daltaí sin ar mian leo staidéar a dhéanamh ar an Ghaeilge ar scoil in ann déanamh amhlaidh. Coláiste Adhamhnáin

Is coláiste deonach Caitliceach trí mheán an Bhéarla (agus iarscoil chónaithe) i gContae Dhún na nGall é Coláiste Adhamhnáin (Béarla: "St Eunan's College"), ar a dtugtar "The College" go háitiúil, chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus an ardeaglais 'St. Eunan's Cathedral' agus club an CLG. Tá sé suite ar Chnoc an Fhairtheora, i Leitir Ceanainn. Ainmnithe as Naomh Adhamhnán Aba Í, a bhí as Tír Chonaill ó dhúchas agus ina éarlamh ar Dheoise Chaitliceach Ráth Bhoth, leagadh bunchloch na scoile ar lá fhéile an phátrúin ar an 23 Meán Fómhair 1906. Is as Maigh Cuilinn do Phádraic Breathnach. Gearrscéalaí agus úrscéalaí iomráiteach é a bhfuil go leor leabhar foilsithe aige agus neart duaiseanna liteartha gnóthaithe aige. Cathaoirleach ar Ghrúpa Oibre na gColáistí Oideachais a chruthaigh agus a chruinnigh ábhar foghlama do chúrsaí Gaeltachta do mhic léinn oideachais. Céimí de chuid OÉ Gaillimh é Phillip agus rinne sé a chion mar oifigeach in Arm na hÉireann le 17 mbliana. Bhí sé ina Cheannfort faoi dheireadh agus rinne sé seal leis na Náisiúin Aontaithe sa Liobáin. Tá an táirge i nGaeilge atá ag Be mar chuid den tionscadal "Déanta i Maigh Eo" atá á bhainistiú ag Gnó Mhaigh Eo. SnaG17: Lá 1, imeachtaí agus pictiúir – Tuairisc.ie
SnaG17: Lá 1, imeachtaí agus pictiúir
Cuirfear tús le Seachtain na Gaeilge inniu agus beidh ceiliúradh á dhéanamh ar an teanga ar fud na hÉireann agus níos faide i gcéin as seo go ceann coicíse. Seo rogha Tuairisc.ie de na na himeachtaí agus pictiúir ón gcéad lá den fhéile
Dé Céadaoin, Márta 1 2017 ag 12:31 pm
Inniu an chéad lá de Sheachtain na Gaeilge, féile idirnáisiúnta na Gaeilge a dhéanann ceiliúradh ar an teanga, a stair, agus a todhchaí. Beidh imeachtaí ar siúl ag eagraíochtaí, comhlachtaí, cumainn agus daoine aonair ar fud na cruinne leis an nGaeilge a cheiliúradh as seo go Lá Fhéile Pádraig.
Beidh clúdach speisialta ar Tuairisc.ie ar an bhféile agus foilseofar gailearaithe, scéalta agus ár rogha imeachtaí i gcaitheamh Sheachtain na Gaeilge. Is é 'Seachtain na Gaeilge', nó #SnaG17, an téama a bheidh ag sraith ghrianghraf Tuairisc.ie, Pictiúir an Phobail (#picphobail), go ceann coicíse freisin. Cuirigí chugainn bhur bpictiúir!
Taispeántas: Scéal na Gaeilge
Áit: Leabharlann na Cathrach, Doire
Am: 9.30am go 5.30pm
Cur síos: Taispeántas a léiríonn stair na Gaeilge i nDoire ó aimsir an Ghorta Mhóir go dtí an lá atá inniu ann.
Eolas: gaeilge@derrystrabane.com
Áit: Réadlann Chaisleán na Dúcharraige, Corcaigh
Am: 10.00am go 5.00pm
Cur síos: Taispeántais agus turais i nGaeilge sa Réadlann
Eolas: info@bco.ie
Áit: Ambasáid na hÉireann, Paris
Am: 5pm
Cur síos: Dhá sheisiún plé agus díospóireachta. Díreofar ar úsaid na Gaeilge san ionad oibre sa lá atá inniu ann sa chéad seisiún, agus díreofar ar na hidirbheartaíochtaí COP21 sa dara ceann.
Eolas: cngparas@hotmail.fr
Geothaisce (Geochaching) i nGaillimh
Am: Am ar bith
Cur síos: Tóraíocht taisce nua-aimseartha atá sa geothaisce, agus é oiriúnach don chlann, don duine (fásta) aonair nó do ghrúpa. Curtha ar fáil i nGaeilge ag Glór na nGael do Sheachtain na Gaeilge.
Eolas: Dara, 083 8676063
Ceardlann Scéalaíochta / Léitheoireachta / Puipéadóireachta do pháistí
Áit: Leabharlann Loch Garman
Am: 12.45, 2.45, 3.45. Ní mór áit a chur in áirithe.
Cur síos: Ceardlanna scéalaíochta / léitheoireachta / puipéadóireachta do pháistí idir 2-7 bliain d'aois le Gráinne Bleasdale Cruthaítear an t-albam Gaeilge seo le Conradh na Gaeilge agus Raidió Rí-Rá le cabhair RTÉ 2FM.
Tá an t-albam seo speisialta go leor, toisc go bhfuil aisteoir Saoirse Rónán agus Macklemore ann chun fáiltiú a chur ar an t-albam seo.
Maidir leis na cinneadh sna blianta beaga anuas, tá na ngnáth ceoltóirí ann, le grá chroí acu do 'Ceol' cosúil leis The Coronas, tá go leor réaltaí nua, áfach, a mbeidh a lán daoine ar bís faoi.
Tá sé soiléir go bhfuil an caighdeán níos airde an bhliain seo. Tá ceol nua ann ó Picture This, Gavin James, Kodaline, Wild youth agus buachaillí na Luimnigh chomh maith, Chasing Abbey. Ar an dara dul síos, cloistear amhráin ó ré órga na gclubanna cosúil le Wheatus le Stócach Brocach.
Tá muintir DCU thar a bheith sásta leis an t-albam seo. Deir Amy Donohoe, "Tá gá leis an t-albam seo. Tá an ceol le cloisteáil air níos fearr ná aon cheol riamh. Go háirithe leis na hamráin ó The Academic agus JP Cooper. Beidh mé ag tnúth go mór lle hiad a chloisteáil i rith oíche lán le craic."
Deir Hugh Farrell "Tá an cluiche buaite ag Ceol '18. Ní fhaca mé albam chomh deas le seo riamh. Chasing Abbey agus na Banna ceol eile, agus iad beagnach go léir as Éirinn. Bualadh bos mhór do na cruthaitheoirí."
Tá na ceoltoirí ar an albam an-sásta faoi. Deir Danny O'Reilly, príomhamhránaí The Coronas chuig 2FM go bhfuil grá an domhain ag The Coronas páirt a glacadh ar cheol agus go mbaineann siad tairbhe ollmhór as na hamhráin a chasadh trí Ghaeilge áit ar bith ar domhain.
Deir sé go bhfuil nasc idir na hamhráin Ghaeilge agus na sluaite. Chomh maith le sin, tá súil ag Danny go gcuirfear a hamhrán 'Nílimd Béagach' agus na chinn eile inspóiráid ar daoine níos mó gaeilge a úsáid i rith Bliain na Gaeilge.
Rud a bhfuil saghas brónach faoin t-albam seo ná go bhfuil amhrán ann le The Cranberries tar éis bás Dolores O'Riordan.
Deir coimeádaí Ceol 18 Eoghan McDermott go bhfuil onóir an domhain orthu tar éis bás Dolores, gur tugadh a n-amhrán "Linger" mar bhronntanas don albam seo. Casann bean darb ainm Sibéal an t-amhrán in áit Dolores, an duine céanna a chan an t-amhrán "Mise Éire".
Deir Oifigeach na Gaeilge DCU SU Sorcha Ní Chonghaile go mbeidh an SU ag déanamh a sheacht ndícheall chun na halbaim a chéiliúra.
"Beidh réamhdeochanna sa Seomra Chaidreamh roimh DCU Fest agus beimid ag casadh na hamhráin go leir ar an t-albam agus chomh maith le sin, beimid ag tabhairt amach cóipeanna do na mic léinn le haghaidh Seachtain Freshers.", a dúirt sí.
Nuair a chuir mé an cheist uirthi faoi cén amhrán a mbeidh an suim is mó aici faoi, dúirt sí "an ceann as The Cranberries le Sibéal, mar ceapaim go mbeidh an cheann sin chomh gleoite."
Dúirt sí freisin go mbeidh an ceann le Chasing Abbey an-cháiliúil leis na mic léinn toisc go bhfuil an ceann sin nuaaimseartha.
Is cinnte go mbeidh an t-albam seo togha do na cúrsaí Gaeltachta i 2019. Feicfear an seasfaidh 'Nílimid Bréagach' suas i gcoinne 'Táibhsí nó Laochra' ar thaobh The Coronas. Tá sé seo an chéad albam i gcoinne an chéad amhrán ó "Trust the Wire". Beidh sé sin "deacair dúinn a rá."
Tá na leaids ó Kodaline sona sásta lena n-amhrán Ag Fadú D'Aidhme. Deir Mark Prendergast le 2FM gur thosaigh sé féin agus Steve an banna ceoil sa Ghaeltacht agus mar gheall ar sin bhí grá chroí acu don teanga i gcónaí.
Deir sé freisin go bhfuil said ar mhuin na muice páirt a ghlacadh i gCeol an bhliain seo, agus go bhfuil an t-ardchaighdeán agus an méid ceoltóirí ann go hálainn ar thaobh an teanga. An rud is fearr a tharla don teanga le tamall.
Gan dabht ar bith is rud fíor-thábhachtach í an t-albam seo ó thaobh cultúr na teanga de. Mar a deir an seanfhocal "beatha teanga í a labhairt" agus mar gheall ar an t-albam seo ní amháin go bhfuil déagóirí agus gnáthdhaoine ag canadh agus ag labhairt na teanga ach tá said ag titim i ngrá léi arís.
Is rud cumhachtach í Ceol agus cuireann an t-albam seo an Ghaeilge thar n-ais ar an bpríomhstáid. An t-áit ba cheart theanga oifigiúil a bheith. Glanann Ceol 18 stiogma as an teanga. Tá an Ghaeilge ag dul chun cinn i saol ilchultúrtha.
In am ina bhfuil TD as Sinn Féin ag tabhairt amach faoi conas nach mbeidh an toghchán uachtaránachta trí Ghaeilge, tá díospóireacht fuithi inár sochaí. An mbeidh sé níos fearr ar thaobh na teanga go mbeidh orainn í a úsáid nó an mbeidh sé níos fearr spioraid an teanga a bhaint amach onainn trí rudaí cosúil le Ceol 18?
I mo thuairm, ní maith le duine ar bith rialacha. Spreagaimid an Ghaeilge inár gcroíthe, is é sin an rud atá déanta ag an t-albam álainn seo, gan dabht ar bith. Léigh ár nEiceatheachtaireacht
11 An Gearran 2019
Aoighean: 351
Buachaillí ón nGearmáin – agus fáilte curtha rompu ag comhluadar iargúlta Ceilteach. Ba chomharsana agus cairde iad na Ceiltigh agus na Gearmáinaigh tráth, iad araon ag maireachtáil ar bhruach na Réine nó an Róin – agus is féidir linn bheith amhlaidh arís.
Philipp agus Sascha (lena scairf)
I gceannas ar an ngrúpa cultúrtha 'Na Comhluadair Bheo', thaispeáin Liam a Éire chianaosta gan teimheal dom. I gCondae Mhaigh Eo Thiar Thuaidh, shiúil muid idir chnoic rollacha, ghlasa agus aillte garbha, géara – le taoibh na nAchadh Céide (suíomh oidhreachta ón gClochaois), thar Oileán Acla (oileán úrghnách cois cósta na hÉireann) agus Cathair na Mart, baile beag cluthar, le tithe tábhairne compordacha.
Níos suntasaí arís ná iontas fhiadhúlra na hÉireann 'siad na daoine iad féin. Do chuir Tom Hennigan fáilte fial romham, thug tae agus scónaí baile dúinn agus do chuir síós ar talmhaíocht agus ar saol sóisialta Mhaigh Eo, a léirítear go soiléir ina ionad taispeántais. Ardphointe an turais, buaileadh le Treasa agus Uinsíonn. Tá cónaí orthu i gCeathrú Thaidhg, pobal beag Gaelach, suite i bhfad ós na príomhbhóithre. Labhraíonn siad an Ghaedhealg – teanga traidisiúnta na tíre. Agus tá siad araon ró-bhródúil as a gcultúr agus as a dtír dúchais. Tá siad i gcónaí sásta an nasc ársa idir cultúr na hÉireann agus cultúr na Gearmáine do mhíniú. D'iarr siad orm seanchas na hÉireann a fhoghlaim - taithí fíor-chorraitheach domsa!
Tugadh an phribhléid dom taitneamh a bhaint as leagan réamhléiritheach den Eiceathuras. In ainneoin na dturas a rinne mé cheana go hÉirinn, bhí mé in ann go leor gnéithe nua a bhain leis an Oileán Glas a fhoghlaim. Ina measc seo bhí m.sh. léargas ar leith agam ar Ionad Oidhreachta Hennigan i Chill Lasrach, an fáilte chroíúil a cuireadh romham i gCeathrú Thaidhg agus na turais a rinne mé go Páirc Náisiúnta Bhaile Chruaich agus go hOileán Acla, ar chonair Heinrich Böll. “We will use the information we gather to help strengthen and further develop Sinn Féin’s Irish language and Gaeltacht policy, as well as keeping pressure on the state to live up to its obligations in this regard as well”. DALTÚN, Séamas (1908–1986) | ainm.ie
ainm eile Séamus Daltún
dáta breithe 2 Bealtaine 1908
dáta báis 15 Nollaig 1986
áit bhreithe Baile an Ghabhann, Co. Phort Láirge
scoil Scoil Náisiúnta an Bhaile Nua, Co. Phort Láirge
Patrick Dalton [tuismitheoir]
Mary Ormonde [tuismitheoir]
Antoin Daltún [páiste]
Bhí sé ar dhuine de na haistritheoirí gairmiúla ba mhó le rá lena linn agus bhí baint mhór aige le forbairt na Gaeilge, ó na 1950idí amach go háirithe. In Feasta, Márta 1987 tá suim ('Billeog Chuimhne') ar chuir sé i gcrích ag Seán Ó Lúing. Deir seisean: 'Dá n-iarrtaí orm mana a chur ar shuaitheantas do Shéamas Daltún roghnóinn "Dícheall, fíre, ionraiceas". Ar na caighdeáin atá measta dhon seirbhíseach poiblí a fhreastal bhí sé ar an gcéim agus ar an scoith b'airde, ba dhíograisí agus ba dhílse.'
I mbaile fearainn Bhaile an Ghabhann i bparóiste na hEaglaise in aice le Ceapach Choinn, Co. Phort Láirge, a rugadh é 2 Bealtaine 1908. Ba mhac é le Patrick Dalton agus Mary Ormonde. Saor adhmaid ag tógáil is ag deisiú cairteacha agus trealamh feirme a athair. Bhí gabháltas beag talún ar cíos aige freisin agus bhí siopa beag sa teach acu. Cúigear deartháireacha a bhí aige agus beirt deirfiúracha. Níor Ghaeilgeoirí na tuismitheoirí ach taispeánann Daonáirimh 1901 agus 1911 go raibh triúr dá dtuismitheoirísean beo go fóill agus go raibh Gaeilge agus Béarla acu.
Tar éis bunoideachais sa scoil náisiúnta sa Bhaile Nua ghnóthaigh sé scoláireacht a thug go Coláiste Cholmáin, Mainistir Fhear Maí, é. Arís, is scoláireacht a thug go dtí an Coláiste Ollscoile, Chorcaigh, é; bhí sé ina rúnaí ar an gCuallacht Ghaelach ann. In 1928 bhain sé amach BA sna Nua-Theangacha (Gaeilge agus Béarla, agus Fraincis mar fho-ábhar). Chaith sé trí bliana ag múineadh i gColáiste Cholmáin agus ghnóthaigh HDipEd in 1928. Bhíodh sé ag múineadh freisin i gColáiste Dhéagláin san Aird Mhór, Co. Phort Láirge, gach samhradh agus bhí ina Ard-Mháistir ann in 1931; bhí cáil nár bheag air mar mhúinteoir, ní hamháin ag an bpointe sin ach i bhfad ina dhiaidh agus é i mbun cúrsaí sa státseirbhís. Ghnóthaigh sé MA sa Nua-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, in 1948 le tráchtas ar Ceasacht (Ceisniomh) inghine Ghuile. Fuair sé post mar Aistritheoir i dTithe an Oireachtais in 1931. Ceapadh é ina Aistritheoir Sinsir in 1941 agus mar Leasphríomh-Aistritheoir in 1945. Bhí sé ina Phríomh-Aistritheoir 1954-72. Chaith sé roinnt blianta eile seirbhíse ann tar éis scor dó. Bhí sé ina Chomhrúnaí ag an gCoiste Dlí-Théarmaí Gaeilge agus rinne sé saothar do Choistí Téarmaíochta na Roinne Oideachais.
Deir Ó Lúing: 'I gcaitheamh na tréimhse a chaith sé i gceannas na Rannóige bhí éifeacht luachmhar domhain aige ar fhorbairt nua-aoiseach na Gaeilge. Is air go háirithe a thit sé de chúram leagan caighdeánach gramadaí a cheapadh don teanga Ghaeilge a bheadh inghlactha agus fóinteach i saol agus i gcumarsáid na teanga. Níorbh aon dualgas éasca é sin. As an bhforaois aighneasach deacrachtaí ina thimpeall d'éirigh leis réiteach ar an gceist chasta a shaothrú agus a chur i gcrích.' In 'Scéal Rannóg an Aistriúcháin' (Teangeolas 17, 1983) tá an cur síos seo aige féin ar an obair sin:
Ós rud é gurbh iad muintir Rannóg an Aistriúcháin a thug an chéad chéim ar bhóthar an chaighdeáin [an córas litrithe], bhíothas ag brath orthu an dara céim a thabhairt, ar feadh gramadaí go háirithe. I mí Bealtaine 1957 chuir an Taoiseach de Valera de chúram ar an bPríomhaistritheoir, Séamas Daltún, dul i mbun leabhrán a chur á ullmhú le haghaidh gnóthaí oifigiúla agus mar threoir do mhúinteoirí agus don phobal i gcoitinne. Chuathas i mbun na hoibre le dúthracht agus bhí an leabhrán réidh taobh istigh de bhliain. Comhaontaíodh leis an Roinn Oideachais é a fhoilsiú, agus cinneadh ar ábhar as Litriú na Gaeilge: Lámhleabhar an Chaighdeáin Oifigiúil, a bhí imithe as cló, a chur isteach sa leabhrán céanna. Gramadach na Gaeilge agus Litriú na Gaeilge a tugadh de theideal ar an leabhrán. Bhí ráchairt air láithreach nuair a tháinig sé ar an margadh. "1,200 graiméar nua díolta an chéad lá" an fógra a bhí ar an Irish Press, 12 Meán Fómhair, 1958.
Tugadh an t-ochtú cló amach in 1995. Deir Ó Lúing freisin:
Is dó atá bunús na creidiúna ag dul i dtaobh aistriú na gConarthaí Eorpacha in 1971-72…. Ar ndóigh, bhí saibhreas gan choimse focal agus leagan ina cheann aige, iad ag teacht chuige mar theastóidís. Bhí an éirim bhuaiteach ann a dhéanann tógáil agus forbairt. Dá theicniúla an t-ábhar is ea is mó, a déarfá, a thaitnigh leis tabhairt faoi agus culaith Ghaeilge slachtmhar a chur air.
Ba é a scríobh an chéad leagan de Maidir le do litir in 1970 mar threoir do státseirbhísigh a bhí ag plé le comhfhreagras i nGaeilge. Aistriú a rinne sé ar My fight for Irish freedom le Dan Breen is ea Ag troid ar son na saoirse (1964). Rinne sé eagarthóireacht ar go leor leabhar eile, ina measc Tótamas in Éirinn (1961) le Seán Mac Suibhne agus An gleann agus a raibh ann (1963) le Séamus Ó Maolchatha. Bhí spéis aige i dteangacha i gcoitinne agus bhí eolas maith aige ar an bhFraincis, ar an Spáinnis agus ar an nGearmáinis. Bhí aiféala air riamh nár lig cúraimí an tsaoil dó tréimhsí a chaitheamh sa Mhór-roinn agus é ina ógfhear; deirtear gur thug Hans Hartmann tairiscint dó uair dul go dtí an Ghearmáin ach níor fhéad sé glacadh leis. In 1940 phós sé Ceit (Máire) de Bhaldraithe (d'éag 8 Lúnasa 1993). Col ceathar ba ea í le Tomás de Bhaldraithe agus bhí siad a dó is a dó i ngaol le chéile: cúpla ba ea aithreacha Cheit agus Thomáis agus deirfiúracha a máithreacha. Cainteoir dúchais Gaeilge ba ea seanathair Cheit, John McNamara as Cill Chleitheáin in iarthar an Chláir. Bhí mac acu, Antoin. D'éag Séamas 15 Nollaig 1986. Tá sé curtha i nGráinseach an Déin, Co. Bhaile Átha Cliath. Lán-tosaithe: Cíarán Mac Donnchaidh (Ciarraí), Colm Cúipéir (Ciarraí), Rónán Ó Cléirigh (Ard Mhacha), Stiofán Mac Dónaill (Ard Mhacha), Conor Mac Muireartaigh (Maigh Eo), Séamas Mac an Mháistir (Corcaigh), Niall Mac Con Midhe (Uíbh Fhailí), Pádraig Ó Brolcháin (An Doire), Briain Mac Caomhánaigh (An Longfort) The Department of Education and Skills have developed a wonderful website to support you in helping your child learn at home every day. The website is called Help my Kid Learn. 1. An file cáiliúil Thomas Kinsella ag cur síos ar a chathait dhúchais. 2. Tom Gromaill ó Bhaile na nGall, Corca Dhuibhne, ag caint le Breandán Feiritéar. 3. Pádraig MacSeáin as Teileann i nDún na nGall ag caint fá fhilí agus amhráin Theilinn. 70+ leabhar Gaeilge foilsithe in 2020
Foilsíodh 72 leabhar i nGaeilge in 2020 faoi Scéim na Foilsitheoireachta, scéim a reáchtálann Foras na Gaeilge le cúnamh airgid a thabhairt d'fhoilsitheoirí saothair i nGaeilge a chur ar fáil don phobal léitheoireachta. Cuirtear tacaíocht maoinithe ar fáil sna réimsí táirgeachta, margaíochta agus forbartha.
De réir eolais a chuir Foras na Gaeilge ar fáil, thapaigh 12 foilsitheoir Gaeilge an deis maoiniú a fháil ón eagras stáit agus cuireadh 72 leabhar Gaeilge i gcló le 12 mí anuas. Chomh maith leis sin, tháinig ardú 5.3% ar dhíolachán leabhar Áis, an Áisíneacht Dáileacháin Leabhar, in 2020 i gcomparáid le 2019. Dáileadh 200,000 leabhar ar níos mó ná 250 siopa leabhar ar fud na tíre agus thar lear.
Cuirtear maoiniú ar fáil faoi Scéim na Foilsitheoireachta do "théacsanna úrnua i nGaeilge" agus é mar aidhm ag an bhforas "scríbhneoireacht úrnua i nGaeilge a chur chun cinn". Tugtar maoiniú do go leor cineálacha éagsúla leabhar, idir fhicsean agus neamhfhicsean. Ní thacaítear le téacsleabhair scoile ná le haistriúcháin ón mBéarla faoin scéim, agus níl leabhair den chineál sin san áireamh san fhigiúr '72 leabhar' thuas. Dáil Éireann - 21/Jan/1919 MESSAGE TO THE FREE NATIONS OF THE WORLD.
> Debates > Dáil > 1919
Index for 1919
Speakers for 1919
MESSAGE TO THE FREE NATIONS OF THE WORLD.Tuesday, 21 January 1919
Danfaidh an Teachta ón Ollscoil Náisiúnta is ó Chathair Dhoire Cholm Cille san do thairgsint don Dáil.
EOIN MAC NÉILL, an Teachta ón Ollscoil Náisiúnta is ó Chathair Dhoire Cholm Cille:
A Chinn Chómhairle is a mhuinntir na Dála, iarraim orraibh glacadh leis an scéal atá againn dá chur ag triall ar Shaornáisiúnaibh an Domhain. Táimíd ag iarraidh ortha cabhrughadh le Saorstát Éireann. Ní h-amhla atáimíd ag iarraidh ortha Saorstát do chur ar bun I nÉirinn - tá san déanta cheana. Nílimíd ag iarraidh ortha sinn do chur fé éan chomaoin aca: táimíd ag iarraidh ortha iad féin do chur fé chomaoin aca féin. Molaimíd dóibh é sin do dhéanamh ó cheart agus muna ndéinnid siad é cionnus atá a fhios aca ná go dtiocfadh an lá go mbeadh an scéal chomh dona aca [21] is mar atá in Éirinn le na céadta blian. Ar mhaithe leo féin iseadh atáimíd ag iarraidh ortha seasamh le cúis na hÉireann fé láthair.
Rud eile, nílimíd-na fé chomaoin ag éan náisiún eile. Ar a mhalairt de chuma atá an scéal - is beag náisiún sa domhan ná fuil fé chomaoin againn-na. An Náisiún is treise ar domhan indiu, an náisiún is mó atá ag treabhadh ar thaobh na saoirse, bíodh go bhfuil an gníomh le déanamh fós aca .i. Stáiteanna America, muna mbeadh an chabhair do fuaireadar san ó Éirinn insan tseanaimsir ní bheadh saoirse ná ceart aca féin. B'iad muinntir na hÉireann do thug an chabhair sin dóibh nuair a bhíodar go mór ina ghábha, agus muna mbeadh congnamh na nGaedhal, is spioraid an chirt do rug Éireannaigh leó anonn go hAmerica, ní thiocfadh le lucht an U.S.A., saoirse do bhaint amach dóibh féin.
Agu maidir le náisiúin eile: is fada do mhuinntir na hÉireann ag tabhairt dóibh an nídh ba luachmhaire aca. Nuair bhí léigheann is creideamh fé bhláth I nÉirinn thug sí léigheann agus creideamh do sna tíribh eile agus gan éan-rud d'éileamh ina n-ionad.Chuir sí fáilte riamh roimh gach stróinséar ó gach aon pháirt den domhan: nuair a thángadar go h-Éirinn thug sí teagasc dóibh, thug sí leabhra dhóibh in aisce, do bhronn sí ortha gach maitheas dá raibh aici. Agus indiu nuair iompuigheann sí chúcha chum iarraidh ortha seasamh leis an gceart ní comaoin ata aice dá eileamh ortha acht cothrom na féinne.
Is truagh ná fuil daoine ó gach náisiún díobh annso indiu, mar do b'fhearrde a gcuid eoluis ar an gcás. Dá mbeidís in Éirinn inidiu agus arm dfheicsint annso atá níos líonmhaire go mór ná mar a bhí insa tír éin ré le seacht gcéad bliain anuas, ón gcéad lá do tháinig an Sasanach anall. Agus ba chóir a fhios a bheith ag na náisiúin gurab é an fáth go bhfuilid ann, easbaidh úirlise a bheith ar mhuinntir na hÉireann. Muna mbeadh sin, ní sheasochadh an t-arm san aon tseachtmhain amháin. I Meitheamh na bliana roimhe sin bhí a eagrán de “Caoine Airt Uí Laoghaire” i gcló, é bunaithe ar lámhscríbhinn a bhí i seilbh an Athar Peadar Ó Laoghaire Sin fuaimeanna ar fad go maith - ach tá na tuarascálacha seo a thaispeáint thóg sé ocht mí chun tairiscintí a chur le chéile, athbhreithniú a dhéanamh orthu agus ansin na conarthaí a dhámhachtain. Ba bheag duine dár rugadh i mBaile Átha Cliath a d’fhoghlaim Gaeilge chomh maith leis i mblianta tosaigh Chonradh na Gaeilge. Sampla is ea é freisin ar a óige a bhí cuid de cheannairí na gluaiseachta san ardchathair. Bhí sé ina mhúinteoir, nó ina mhonatóir, b’fhéidir, i Scoil na mBráithre Críostaí i bPlás Mhuire tuairim 1896. Duine dá dhaltaí ansiúd ba ea Seán T. Ó Ceallaigh. ‘Bhí meas mór agam ... ar an múinteoir Gaeilge, Liam Shortall, agus ar a chómhúinteoir tuata, Séamas Mac Cormaic. Sármhúinteoirí ba ea an bheirt acu agus tá na céadta fear i mBaile Átha Cliath—nó bhí lá den saol—a d’fhéadfadh an teist sin a thabhairt orthu chomh maith liomsa’ (Seán T.: scéal a bheatha á insint, 1963 in eagar ag Proinsias Ó Conluain). Bhí sé ina dhiaidh sin ag múineadh i Scoil na mBráithre i Sráid Synge agus thug cabhair don Bhráthair Mac Giolla Phádraig nuair a bhí Graiméar na Gaeilge, 1901 á scríobh aige; ba é a scríobh an chaibidil ‘Irish phonetics’. Heilbhic - Vicipéid
Tá Heilbhic suite i nGaeltacht Chontae Phort Láirge i ndeisceart na hÉireann.
2 Láthair
3 Tionsclaíocht
Is deacair anois idirdhealú a dhéanamh idir Maoil a' Chóirne, Heilbhic agus Baile na nGall i nGaeltacht Phort Láirge (Gaeltacht na nDéise nó Gaeltacht na Rinne) de bharr an fháis atá ag teacht orthu le blianta beaga anuas. Tá siad uile le fáil idir cúig mhíle slí agus seacht míle slí ó Dhún Garbháin.
Is é Heilbhic an ceann is lú de na trí lonnaíocht. Tá sé lonnaithe míle amháin soir ó Bhaile na nGall agus seacht míle slí ó Dhún Garbháin.
Foinse luachmhar fhostaíochta is ea an calafort iascaireachta beag atá suite i Heilbhic agus an gléasra próiseáil éisc a bhaineann leis:. Tá cónaí ar go leor des na hoibrithe sa cheantar. Is grúpa oileán é Ceantar na nOileán, suite amach ó chósta thiar Chonamara. Tá na hoileáin ceangailte le chéile le droichid. Thart ar 30 míle ó chathair na Gaillimhe, tá an ceantar saibhir i dtránna gan mhilleadh, cosaint dúlra agus oidhreachta. De bhrí nach bhfuil siad liostaithe i litríocht turasóireachta go miníc, is iontach ar fad iad.
Is féidir babhta gailf a imirt ag an Gailf Chumann Oileán Chonamara, nó dul ar ais in am ag an Ionad Oidhreachta i Leitir Meallain. Ansin tóg sos i nGarraí na Mílaoise. Bain sult as lón nó béile éadrom i gceann de na bialanna. Is bealach iontach é chun tú féin a chothú ar feadh lae ag an trá nó chun ceann de na siúliodí a leanúint ar fud na n'Oileán. Le radhairc lánléargas cibé áit a fhéachann tú. Tá sé ina fhéasta do na céadfaíthe. Ceol agus siamsaíocht sna tithe tábhairne ag an deireadh seachtaine, agus rásaí húicéirí agus curachaí ar feadh míonna an tsamhraidh, cén fáth nach raibh tú ábalta teacht orainn níos luaithe!!
Dá mba gairdín í Éire, bheadh Chonamara ina chreag-ghairdín. Is sampla den scoth é Ceantar na nOileán seo. Tírdhreach clochach atá measctha le flóra agus fána, a chureann ar fáil réimse iontach de dhathana is cuma cén séasúr atá ann.
An 5 oileán i gCeantar na noileán is iad Eanach Mheáin, Leitir Móir, Garumna, Leitir Mealláin agus Foirnis. Tá gach ceann ceangailte leis an chéad ceann eile le slabhra de dhroichid. Tá Eanach Mheáin nasctha ag droichead leis an mórthir ag Béal an Daingin. Tá níos mó oileáin bheaga ann ach ní féidir dul chucu ach i mbád.
Is bealach maith le tuiscint iomlán a fháil ná leanúint ar cheann de na bealaí siúlóide atá marcáilte ar fud na noileán. Tá gach siúloid taibhsiúl le radharcanna tíre chomh maith le céibheanna agus fothracha na sean-bhfoirgneamh le scrudú ar feadh na slí. Faoi Rothaí na Gréine

Is éard is Faoi Rothaí na Gréine ná bailiúchán amhrán a bhailigh Máirtín Ó Cadhain agus a ndearna Ríonach Uí Ógáin eagarthóireacht air. Is Coiscéim a d'fhoilsigh sa bhliain 1999. Seacht n-amhrán déag is trí scór a bailíodh sna fichidí agus sna tríochaidí i nGaeltacht Chonamara atá i gceist. Stór mór amhrán atá ann, agus tá idir amhráin a mhaireann i mbéal an phobail agus amhráin eile a bhí ligthe i ndearmad san iarthar féin ann. Tá grianghraif de mhuintir agus de thírdhreach Chonamara sa leabhar. ‘Bíodh reifreann in Éirinn faoi stádas na Gaeilge nó seastar le cearta teanga mar is cóir’ – saineolaí dlí idirnáisiúnta – Tuairisc.ie Carna, Iorras Aithneach agus Conamara | Cartlanna Sheosaimh Uí Éanaí
Carna, Iorras Aithneach agus Conamara
Rugadh agus tógadh Seosamh Ó hÉanaí san Aird Thoir i gCarna, in íochtar leithinis a dtugtar Iorras Aithneach air; is é sin, i gceartlár Ghaeltacht Chonamara. Ós rud é gur ghnách le Seosamh stair na hÉireann — an tuiscint a bhí aige féin uirthi — a lua ina chuid léachtaí agus cainteanna agus é ag múineadh thall i Meiriceá, ní mór dúinne spléachadh a thabhairt ar na himeachtaí bá mhó a raibh suim aige iontu, agus a d'fheidhmigh mar chúlra dá chuid amhrán agus scéalta.
Ó na Conmhaicne Mara go Cromail
Cé gur mhaígh Seosamh go minic gur in aimsir Chromail a tháinig a shinsear go Conamara, tá sé léirithe ag Liam Mac Con Iomaire, beathaisnéisí Sheosaimh, go raibh muintir Uí Éanaí ina dtaoisigh bheaga in Iar-Chonnacht níos mó ná seacht gcéad bliain ó shin[1]. Ba iad na Conmhaicne Mara a bhí i gceannas ar Chonamara ar feadh tréimhse fhada, agus is cosúil nár cuireadh deireadh lena réim go dtí gur tháinig na Flaitheartaigh chun cinn tar éis teacht na Normanach go hÉirinn sa dara haois déag.
Na Flaitheartaigh
Ba iad na Flaitheartaigh a chuir na Conmhaicne Mara agus a lucht leanúna — muintir Éanaí ina measc — faoi chois. Ba mhinic a d'inis Seosamh scéalta faoi na Flaitheartaigh, agus faoi Fhlaitheartach amháin go háirithe, Tadhg na Buile. De réir an tseanchais, ba thíoránaigh uafásacha iad na Flaitheartaigh, agus bhí an Tadhg seo ar an duine ba chruálaí acu uilig, go dtí gur fhill an feall air féin nuair a dhúnmharaigh tionónta é. Ba san Aird Thoir féin — nó Aird a Chaisleáin mar a thugtar go minic air — a tharla an eachtra seo, áit a raibh caisleán beag ag Tadhg na Buile a bhfuil na fothracha le feiceáil fós.
Le linn réimeas na dTúdarach a briseadh an gnáthchaidreamh idir na seantaoisigh dhúchasacha agus an chosmhuintir, nuair a iarradh ar na taoisigh a gcuid talta a thabhairt uathu agus iad a ghlacadh ar ais ar bhonn feodach. Uaidh sin amach, ní ó na daoine a fuair na taoisigh a seilbh ar na talta seo, ach ón monarc; agus de réir a chéile, laghdaíodh agus cuibhríodh neamhspleáchas na dtaoiseach nó gur cuireadh faoi ordóg na Sasanach beagnach ar fad iad. Nuair a tháinig an t‑athrú ba é príomhchúram na n‑uaisle (mar níor thaoisigh feasta iad) as sin amach, fanacht ar thaobh na gréine de na Sasanaigh. Rinneadar dearmad glan ar a gcuid tionóntaí — ach amháin uair sa mbliain, nuair a thógaidís na cíosanna. Mar seo a tháinig córas aicmeach na Sasanach isteach go hÉirinn.
Ba iad fórsaí Chromail a dhíbir na Flaitheartaigh faoi dheireadh agus a roinn Conamara ar thaoisigh nua — Protastúnaigh a chabhraigh le Cromail agus Caitlicigh a cuireadh amach as a gcuid taltaí taobh thoir de chathair na Gaillimhe. In ionad na bhFlaitheartach bhí Blácaigh, Frinsigh, Loinsigh agus Máirtínigh; agus de réir ama tháinig an chuid ba mhó de 200,000 acra faoi sheilbh na Máirtíneach, Iorras Aithneach ina measc.
Dar le daonáireamh na hÉireann, bhí seasca bliain d'aois slánaithe ag seanmháthair Sheosaimh, máthair a mháthar, sa mbliain 1901 – rud a chiallaíonn gur rugadh í am éigin sa mbliain 1841, agus go mbeadh cuimhne aici ar an tubaiste ba mhó a tharla in Éirinn riamh, an Gorta Mór (1845 – 50). Mhair mamó Sheosaimh go ceann i bhfad, agus ba mhinic Seosamh ag caint uirthi lena chuid mac léinn thall i Meiriceá, na suantraithe a bhíodh aici, agus na hamhráin — b'ise a thug Caoineadh na dTrí Muire dó — agus is féidir gur uaithi féin a chuala sé an seanchas faoin nGorta a scaipeadh sé ar na mic léinn agus ar na daoine eile a chuireadh ceisteanna air faoin tubaiste sin.
Mar sin féin, is féidir nach ea. Cé nach bhfuil na húdair go léir ar aon fhocal faoi, is cosúil gurb annamh a thráchtadh daoine ar an nGorta. Cad chuige a dtráchtadh? B'fhéidir gurbh fhearr gan taibhsí na mblianta sin a mhúscailt, gan ceisteanna a tharraingt faoi na seifteanna a thug daoine áirithe slán in ainneoin na mílte a fuair bás le hocras nó le tinneas, agus na mílte eile a d'imigh thar lear, daoine nach raibh de chuimhne orthu seachas sean-fhothracha a dtithe agus cairn bheaga clocha anseo agus ansiúd. Bhí an méid seo le rá ag Thomas Colville Scott, Albanach óg a tháinig go Conamara in 1853 le suirbhé a dhéanamh ar eastát na Máirtíneach[2]:
In going and returning from Roundstone, I looked at many of the rude graves in the Bogs, Quarry holes and even on the ditches, into which the unfortunate people were flung in the time of the famine of '47. The very dogs which had lost their masters or were driven by want from their homes, became roving denizens of this district and lived on the unburied or partially buried corpses of their late owners and others, and there was no possible help for it, as all were prostrate alike, the territory so extensive, and the people so secluded and unknown. The luxurient tufts of grass and heath shew the spots where they lie…
Inniu, glactar leis gur ar mhuintir an iarthair agus an iar-dheiscirt is mó a thit uafás an Ghorta, daoine bochta a bhí ag brath go hiomlán ar an bhfata, agus nach raibh aon neart iontu nuair a tháinig an calar agus an fiabhras dubh. Scríobh dochtúir a bhí ag obair i gConamara le linn an Ghorta faoina bhfaca sé i gCarna agus i gCill Chiaráin[3]:
[There were fever], dysentery and dropsy, evidently caused by want of food… No description could give an idea of the extreme wretchedness of these people… In some houses every member of the family was ill. The same state of wretchedness and of disease is said to prevail in the islands and in the coast part of the district, which for want of roads I did not visit.
Ach má bhí mic léinn Sheosaimh fiosrach faoin nGorta, níor roinn sé orthu ach an seanchas a chuala sé óna mhuintir agus óna chomharsain agus é ag éirí aníos sna hAirde[4]. Agus séard a dúirt an seanchas nár thit an Gorta chomh trom sin ar mhuintir Chonamara ar chor ar bith. Bhí an t‑iascach acu, agus bia cladaigh, agus mar gheall air sin ní raibh siad taobh leis an bhfata go huile agus go hiomlán. Ní amháin gur mhair cuid mhaith de mhuintir Chonamara tríd an uafás ar an gcaoi seo, ach go raibh dóthain acu le bia a sholáthar do na bochtáin a tháinig isteach sa gceantar ó áiteacha eile faoin tír. De réir an tseanchais seo, thógadh muintir Chonamara tithe beaga do na daoine seo, agus thabharfaidís bia dóibh, agus chuiridís na mairbh. Dúirt Seosamh gur minic a chuala sé a mháthair ag rá, agus í ag seoladh na ngasúir amach chun na scoile, gur cheart dóibh cloch bheag a chur ar na cairn a bhí le feiceáil thart timpeall, agus paidir a rá ar son na marbh a bhí curtha futhu. Ina hintinn siúd ba iad marbháin an Ghorta Mhóir a bhí curtha faoi na cairn seo.
Má bhí na taistealaithe seo beo bocht, ní rabhadar folamh ar fad. Ceaptar, freisin, gur ó na hinimircigh seo a d'fhoghlaim muintir Chonamara cuid de na hamhráin Bhéarla atá acu.
De réir staraí agus seandálaí Michael Gibbons, áfach, ba é an chéad rud a dhéantaí in aimsir an ghanntanais ná uirlisí ceirde a dhíol le go mbeadh na daoine in ann maireachtáil go dtí an chéad fhómhar eile. Más fíor dó, díoltaí a lán bád agus eangach ag tús an Ghorta, nuair a theip ar na fataí an chéad uair. Maidir le bia an chladaigh — bairnigh agus faochain agus diúilicíní agus eile — ní raibh an oiread cothaithe iontu le corp duine a choinneáil ag imeacht, gan trácht ar an lear mór daoine a bhí amuigh dhá bpiocadh. Mar bharr ar an donas, bhí na blianta 1845 – 50 ar na blianta ba mheasa san naoú céad déag ó thaobh gálaí an gheimhridh. De bharr na drochaimsire seo, ní thaobhadh báirí na scadán an cósta mar ba ghnách dóibh sa ngeimhreadh, ach d'fhanaidís ar an domhain. Mar sin — fiú don té a mbeadh sé de mhisneach aige dul amach ar muir, don té a mbeadh bád agus eangach fágtha gan díol aige — ba chaolsheans go maródh sé iasc ar bith[5].
Maidir leis na hamhráin Bhéarla a bheith scaipthe ar mhuintir na Gaeltachta ag an am seo, smaoinigh air: cé a bhíonn ag gabháil fhoinn nuair a bhíonn sé ag fáil bháis le hocras nó le fiabhras uafásach eicínt? Nuair nach bhfuil le feiceáil thart timpeall ort ach do mhuintir agus do chomharsain ag fáil bháis? Is minic a rinneadh íontas nach bhfuil mórán ar bith amhrán againn ó aimsir an Drochshaoil — Na Prataí Dubha , agus (ó cheantar Charna féin) Johnny Seoighe — ach is é an t‑iontas é go bhfuil amhrán ar bith ann[6].
Ní mór dúinn cuimhneamh gur ó bhéal na ndaoine a d'fhulaing an Gorta — agus a tháinig slán — a fuair muid an seanchas seo. Is léir óna bhfuil foghlamtha againn ó thubaistí eile go spreagann an t‑éigean coimhlint. Caithfidh gur oibrigh a lán daoine seifteanna ar a chéile le linn an Drochshaoil — seifteanna a mbeadh drogall orthu labhairt futhu ina dhiaidh sin. Caithfear cuimhniú, leis, ar an rud a dtugtar survivor syndrome air sa mBéarla, ina mbíonn an duine cráite gur tháinig sé féin slán ó thubaiste inár cailleadh na céadta ní b'fhiúntaí — dar leis — ná é féin. Más féidir linn cuimhniú air go raibh muintir na hÉireann ar fad, nach mór, faoi leatrom ag an ngalar intinne seo, ní chuirfidh sé íontas ar bith orainn nach bhfuil mórán den fhírinne le cloisteáil i seanchas an Drochshaoil.
1850 go 1900
Má bhí na fataí ag fás arís — agus muintir Chonamara á mbaint — faoi 1850, ní raibh deireadh fós leis na tubaistí. Maidir le cúrsaí eaglasta, bhí dream Protastúnach Shasana den bharúil gur bhreithiúnas Dé a bhí sa nGorta ar Chaitlicigh na hÉireann faoi gur chloígh siad leis an Eaglais i gcónaí. Cheap an Irish Church Missions Society gur mhaith an smaoineamh é gealltanas deirce a úsáid le daoine bochta ocrasacha Chonamara a iompú ina bProtastúnaigh, agus bhí tiarnaí talún áitiúla a bhí sásta tacaíocht a thabhairt don scéim seo. D'oscail an tUrr. Alexander Dallas roinnt scoileanna do dhilleachtaí an Drochshaoil — bhí ceann acu i nDumhaigh Ithir, cupla míle siar ó theach cónaí Sheosaimh — áit a dtógfaí na gasúir bhochta ina bProtastúnaigh. Cé gur theip ar iarrachtaí Dallas sa deireadh thiar thall, spreag siad a lán achrainn sna blianta seo, nuair a bhí cúrsaí sách dona cheana féin. Amhrán a chuireann an briseadh croí seo i gcuimhne dúinn is ea Amhrán Shéamais Uí Chonchúir a cumadh le linn an Ghorta in Árainn le fear ar gealladh gabháltas talún dó as ucht dán a chumadh a mholfadh an creideamh gallda. Is é a mhalairt ar fad a rinne sé.
Ag an am céanna bhí mórán tiarnaí talún féin — na Máirtínigh ina measc — i gcruachás airgid tar éis bhlianta an Ghorta, nuair nach raibh siad in ann cíosanna a thógáil ná a gcuid fiacha féin a ghlanadh. Cuireadh cuid de na hestáit ar an margadh — pé ar bith margadh a bhí ann — agus idir an dá linn, rinne na tiarnaí talún a seaniarracht cíosanna a thógáil óna gcuid tionóntaí, sin nó a gcuid taltaí a bhánú ar fad agus na daoine a dhíbirt thar lear.
Le himeacht na mblianta, áfach, ba léir nach raibh muintir na hÉireann sásta an seanchóras talún a fhulaingt níos mó. Bhunaigh Michael Davitt Conradh na Talún i 1879; go ceann deich mbliana ina dhiaidh sin bhí Cogadh na Talún ar bun; tháinig roinnt Achtanna Talún mar thoradh ar agóidí Chonradh na Talún; agus faoi 1921 bhí réim na dtiarnaí talún briste uilig, agus dhá dtrian den tír i seilbh na ndaoine. Amhrán a tháinig ón tréimhse seo is ea The Wife of the Bold Tenant Farmer a léiríonn dlúthpháirtíocht agus dílseacht na ndaoine dá chéile in aghaidh an tseanchórais.
Mar thoradh ar thrioblóidí na tréimhse seo, caithfear a rá go raibh an leathchéad bliain a lean an Gorta Mór chomh dona céanna leis an nGorta féin ar a lán bealaí. Ar feadh an ama seo uilig, bhí na mílte ag fágáil na tíre — dá ndeoin nó dá n‑ainneoin. Roimh an nGorta, formhór na ndaoine a théadh ar imirce ba dhaoine ó thuaisceart agus ó oirthear na hÉireann iad, daoine a raibh scileanna acu agus a chuaigh anonn go Sasana nó go hAlbain le obair a fháil. Ach i ndiaidh an Ghorta chuaigh na mílte ó iarthar agus ó iardheisceart na tíre ar imirce — daoine nach raibh tada ag go leor acu ach an Ghaeilge agus an chultúir a chuaigh léi, saibhreas nach raibh de rogha acu ach é a chaitheamh uathu a luaithe agus a shroich siad cóstaí Mheiriceá. Ach oiread leis an mbaile ba bheag an luach a bhí ar theanga ná ar chultúr na Gaeilge thall. Bhí a lán amhrán ag Seosamh — mar shampla Skibbereen , A Stór mo Chroí , O'Brien from Tipperary agus Curachaí na Trá Báine — a léirigh na dúshláin agus na contúirtí a bhí ag fanacht leis na Gaeil san Oileán Úr, agus na pianta a d'fhulaing a muintir a d'fhan in Éirinn.
Lean an imirce ar aghaidh anuas go dtí lár an fhichiú haois féin. Bhíodh nós ag mná dul go Meiriceá agus spré a chur le chéile agus filleadh abhaile le pósadh. Daoine eile a d'imigh, níor fhill siad go brách.
Rugadh Seosamh Ó hÉanaí sa mbliain 1919, le linn Chogadh na Saoirse. Caithfidh gur chuala sé caint faoin trioblóid a lean bunú Shaorstát Éireann agus é ag fás aníos. Bhí Carna féin — agus Tigh Mhongáin (Tigh Mheaic inniu) ach go háirithe — ina cheann scríbe do lucht Fhine Gael nuair a bhí saoire ag teastáil uathu nó áit phríobháideach le plé a dhéanamh ar obair an rialtais nua. Blianta ina dhiaidh seo, bhí freagra bog cúramach ag Seosamh dóibh siúd a d'iarradh air na hamhráin a léirigh fearg in aghaidh Shasana nó rebel songs a rá. Dhéanadh sé idirdhealú idir rebel agus patriot, agus ghlaodh sé patriot air féin. Cé gur léir ón mothú a chuir sé isteach in amhráin leithéid Skibbereen , John Mitchel agus The Glen of Aherlow gur thuig sé an éagóir a rinneadh ar mhuintir na hÉireann leis na cianta, bhí drogall air tinte na dTrioblóidí sa Tuaisceart a fhadú. Agus ar bhonn pearsanta, thaithnigh na Sasanaigh leis. Dúirt Seosamh le Mick Moloney i 1981[7]:
I worked in England for years and I never found a bad Englishman. I'm not saying the laws were good, but I found the English very nice people and I sang in English folk-clubs all around the country and I was treated as something authentic… I like to respect an audience; without them you wouldn't be there.
Le linn an Ghorta agus na dtubaistí a lean é, mheath an teanga de réir mar a cailleadh lucht a labhartha agus a díbríodh as an tír iad. Faoi dheireadh na haoise sin bhí daoine ag éirí buartha faoin meath seo; agus nuair a bunaíodh Saorstát Éireann thug an rialtas nua tacaíocht don ghluaiseacht seo agus stádas oifigiúil don Ghaeilge.
D'ainneoin a ndearnadar, áfach, níor éirigh leis na hiarrachtaí. Is léir nach aisling ab ea Éire iomlán Ghaelach a bhí furasta a bhaint amach. Bhí an iomarca den idéalachas i gceist agus gan dóthain den phraiticiúlacht mar thaca leis. In ainneoin nár baineadh amach an aisling mar sin féin, moillíodh go pointe meath na Gaeltachta. Thug an stádas oifigiúil a bhí ag an nGaeilge údar misnigh do chuid mhaith de mhuintir na Gaeltachta gurbh fhiú rud éigin an teanga seo nach raibh inti ach dris chosáin orthu go dtí sin. Cháiligh a lán díobh mar mhúinteoirí le cabhair ó scoláireachtaí trí chóras na gColáistí Ullmhúcháin, deis nach mbeadh ar fáil marach an bhéim a leagadh ar an nGaeilge. Chuidigh an chosaint a bhí ag an nGaeilge le go leor daoine an teanga a fhoghlaim. Tháinig rath agus bláth ar na coláistí samhraidh dá bharr seo, agus bhí airgead le saothrú ag mná na Gaeltachta nuair a bhí cineálacha eile fostaíochta gann.
Is ar na bealaí sin a d'éirigh leis na mílte Gaeilge mhaith a fhoghlaim mar dhara teanga i rith an fhichiú haois, eachtrannaigh ina measc. Go deimhin sa lá inniu, déantar staidéar ar an Nua-Ghaeilge mar theanga labhartha i mórán Ollscoileanna thar lear chomh maith leo siúd in Éirinn. Sa lá inniu tá suas le 70,000 a labhraíonn an Ghaeilge go laethúil taobh amuigh de chomhthéacs ranganna scoile, agus tá go leor eile ann a bhfuil líofacht acu agus a úsáideann í ar bhonn ócáideach. Cé gur dóigh nach mbeadh an líon sin róshásúil ag na hAthbheochantóirí i dtús na haoise seo caite, caithfear a rá gur pobal suntasach daoine iad pobal na Gaeilge. Tá siad eagraithe agus tiomanta dá gcearta teanga, agus le feidhmiú Acht na dTeangacha Oifigiúla sa bhliain 2003 tugadh aitheantas dá gcás.
Cúrsaí eacnamaíochta an cheantair
Is áit scoite í Iorras Aithneach, an talamh breac le carraigeacha móra, agus go dtí le gairid ní raibh an oiread sin rachmais ag na daoine ann. Mar a léirigh Séamas Mac Con Iomaire ina leabhar Cladaí Chonamara [8]:
Níl mórán de mhaoin shaolta ag an dream seo, ach ag sracadh leis an saol go hanróiteach. Ar feadh an tsamhraidh agus an fhómhair saothraíonn siad beagán ach is fearr le ghabháil é an chuid eile den bhliain. Drochdhlíthe agus tíorántach, a bhí á n‑imirt orthu leis na céadta bliain, a d'fhág go dona iad. Maidir le cíos is cáin, níorbh fhiú trácht orthu ar ghualainn na ndrochghníomhartha eile. Bánaíodh an áit tráth, dála mar a rinneadh le go leor áiteacha eile ar fud na hÉireann. Díbríodh na daoine amach as a gcuid gabháltas agus leagadh a gcuid tithe. D'fhulaing siad a lán píonós agus céasadh ó bháillí an tiarna agus ó bhuíon na ngróití iarainn, a bhfuil lorg a láimhe le feiceáil go soiléir go fóill; seanbhallaí loma uaigneacha a bhfuil an t‑eidheann agus an caonach ag fás taobh amuigh, agus neantóga taobh istigh…
Le linn do Sheosamh a bheith sa mbaile i 1979, labhair sé le Maidhc P. Ó Conaola ar Raidió na Gaeltachta[9]:
Bhíodh [m'athair] ag déanamh lá iascaigh agus ag déanamh lá oibre do dhaoine agus ag cur cupla iomaire talún. Sin an méid. Diabhal mórán a bhí ann. Ní mórán iascach a rinne sé, ach an méid a rinne sé bhí sé handáilte le cúnamh a thabhairt… Nuair a bhí mise ag éirí suas i gCarna — ní mé féin amháin ach daoine a chuaigh chun na scoile in éindí liom — nuair a bhí muide ag dul chun na scoile ní raibh luach bróg ná tada againn. Théadh muid ann cosnochtaithe, samhradh agus geimhreadh agus fómhar. Agus tar éis na scoile, b'fhéidir go gcaithfeadh muid a ghabháil ag obair do dhuine eicínt le cupla pingin a fháil leis an teach a choinneáil. Mar atá a fhios agat féin, bhí na daoine bocht agus ní raibh raidió ná tada ag mórán daoine… Ní raibh praghas ar thada. Bhí na daoine ina sclábhaithe. Dosaen gliomach, gheobhfá coróin air, trí cinn déag. Buíochas le Dia, tá siad alright anois, ach an t‑am sin ní raibh tada ann. Tá mé ag caint — suas go dtí 1930 agus ina dhiaidh, agus suas go dtí 1945 — ní raibh mórán ann.
Thug an fonnadóir iomráiteach Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha, a tógadh sa mbaile céanna le Seosamh Ó hÉanaí, cur síos do Liam Mac Con Iomaire ar obair thraidisiúnta na bliana[10]:
Bhí am áirithe den bhliain leagtha síos le chuile rud a dhéanamh. Bhaintí an fheamainn le haghaidh na bhfataí ar chupla rabharta i mí Eanáir agus i mí Feabhra. Scartaí ar na hiomairí í agus thosaídís ag cur na bhfataí sa Márta. Bhíodh scealláin nó fataí síl le gearradh agus le scaradh ar na hiomairí, agus na 'logáin' a bhíodh fágtha [an chuid den fhata nach mbíonn súil ann], d'ití iad nó thugtaí do na beithigh iad. Feamainn agus diuáin a chuirtí i gcónaí ar na fataí sna bólaí seo, agus ní hiondúil go gcuirtí aoileach ar bith orthu, mar a dhéantar i gceantair eile i gConamara. Bhíodh carn aoiligh ag chuile theach, ar ndóigh, ach choinnítí an t‑aoileach sna bailte seo le haghaidh na nglasraí — turnapaí, meaingil, oinniúin agus meacain — nó chuirtí ina mhúirín ar na garranta féir é.
Chuirtí an t‑uafás fataí ag an am, mar is orthu is mó a bhí na daoine ag brath, agus ba mhinic breac úr nó breac saillte mar anlann leo. Bhíodh triúr nó ceathrar ag cur fhataí ar feadh a ceathair nó a cúig de sheachtainí, lena chinntiú go mbeadh dóthain fataí sa teach do dhuine agus do bheithíoch go haimsir bhaint na bhfataí sa bhfómhar. Nuair a thosaíodh na barranna ag briseadh na talún bhíodar le lánú, agus ina dhiaidh sin le spraeáil in aghaidh an dúchain. An áit a mbíodh na fataí anuraidh bhíodh sé curtha faoi choirce i mbliana. Theastaigh an coirce le haghaidh na gcearc agus le haghaidh an chapaill, agus theastaigh an tuí le díon a choinneáil ar na tithe cónaithe agus ar na sciobóil. Tithe ceann tuí is mó a bhí ann fós an t‑am sin, cé is moite de na tithe ceann slinne a thóg Bord na gCeantar Cúng anseo agus ansiúd[11]. Cé go raibh deireadh tagtha le buailteachas, sheoltaí na beithigh amach ar an gCnoc Buí sa samhradh fós le seans a thabhairt do na móinéir fás.
Amach sa mBealtaine a bhaintí an mhóin, agus bhíodh sí le cur abhaile thart ar Lá Fhéile Ciarán, an naoú lá de Mheán Fómhair. Le carranna capaill nó le hasail agus cléibh a chuirtí an mhóin abhaile, rud a d'fhág go rabhthas in ann í a thabhairt go tóin an tí; ní raibh na tarracóirí ná na leoraithe ar an bhfód fós. Bhí asal is cléibh i mórán chuile theach ar an mbaile agus capall is carr anseo agus ansiúd. Nuair a bhí an féar agus an coirce cruachta san iothlainn, an dúchán móna ag binn an tí agus na fataí bainte, d'fhéadfá a rá go raibh deireadh le príomhobair na bliana. Ach bhí obair de chineál éigin le déanamh i gcónaí, agus níor fágadh gasúir díomhaoin. Bhí ba le bleán, laonta le beathú, gabháil fhéir le tarraingt do na beithígh, sciobóil le cartadh agus beithígh le seoladh agus le fosaíocht. B'éigean dúnadh ar na cearca san oíche agus iad a choinneáil ón doras sa ló, a chuid a thabhairt don mhada agus sásar bainne don chat, agus míle rud fánach eile, gan trácht ar chor ar bith ar uisce a thabhairt ón tobar agus gnáthobair an tí.
Chuir Jill Linzee, iarchéimí in Ollscoil Washington, Seattle, agallamh ar Sheosamh Ó hÉanaí inar léirigh sé saol a bhaile agus na seifteanna a bhíodh ag a athair agus a mháthair leis an teach a choinneáil. Le linn óige Sheosaimh, d'fhágadh a athair obair na talún ag na mic is sine agus chaitheadh sé féin tréimhsí fada ag obair in Albain. Chomh maith le cúramaí clainne agus gnáthobair an tí, shaothraíodh máthair Sheosaimh beagán ar phacáil carraigín i mboscaí a dhíoltaí i siopaí ar fud na tíre. Bhíodh cúnamh le fáil ó na gasúir roimh dul chun na scoile dóibh ar maidin agus arís tráthnóna, ní amháin sa mbaile ach i dtithe na gcomharsan dá mbeadh gá leis.
Chomh maith le hobair na feirme, bhíodh an t‑iascach tábhachtach dóibh siúd a raibh curach acu. Ag caint le Esther Warkov agus Cynthia Thiessen i 1978, d'inis Seosamh mar a sheoltaí amach é le potaí gliomaigh a thógáil; agus faoi na heangacha éagsúla a bhíodh acu le haghaidh cineálach éagsúla éisc — scadán, ronnach, mangach; agus an chiall a bhíodh le léamh sna patrúin a bhí fite go cúramach i ngeansaithe na mbádóirí.
D'ainneoin na hoibre seo uilig, bhí an t‑airgead gann. Bhí na cúpla scilling a thiocfadh ó ghaolta i Meiriceá, nó ó dhuine muinteartha a raibh aois an phinsin saoraithe aige, ag teastáil go géar leis an teach a choinneáil agus a raibh uathu a cheannacht do na gasúir. Agus nuair a d'fhágaidís an scoil, ní bhíodh i ndán do na gasúir chéanna go minic ach an imirce — sealadach nó buan.
Ba mhinic a thug Seosamh Ó hÉanaí cur síos ar an mbaile dá chuid mac léinn thall i Meiriceá — daoine nach raibh tuairim ag mórán acu faoin saol anróiteach seo; agus is minic gur le scéal Sweeney agus The Rocks of Bawn a chuireadh sé tús lena chuntas.
Carna agus Iorras Aithneach inniu
De réir a chéile, d'fheabhsaigh an saol agus tá muintir an cheantair seo i bhfad níos fearr as anois. Cé go bhfuil na carraigeacha ann go fóill, ní gá do na daoine a gcuid fataí féin a chur, gan trácht ar choirce. Tá beithígh, caiple, asail agus caoirigh le feiceáil fós, cé go mbítear ag clamhsán faoi phraghasanna ísle i gcónaí; agus ó tháinig na tarracóirí agus na leoraithe tá na caiple agus na hasail díomhaoin. Tá margadh na ngliomach sa bhFrainc na laethanta seo, agus tá mótair faoi na curraigh. Tarraingníonn rásaí húicéirí na Gaillimhe na mílte turasóirí sa samhradh. Bítear ag baint mhóna agus fhéir i gcónaí, agus is iomadh dúchán snasta móna le feiceáil ar thaobh an bhóthair nó ag binn tí.
Tá dhá shráidbhaile in Iorras Aithneach, Carna agus Cill Chiaráin, ina bhfuil sé shiopa (peitril agus meaisín dáilte airgid le fáil Tigh Dowd), sé theach tábhairne, sé bhunscoil, meánscoil amháin, dhá theach phobail, dhá ostán, dhá oifig an phoist, teach altranais, dochtúir, cógaslann, garáiste, páirc CLG, stáisiún Garda, agus níl a fhios cé mhéad tithe leaba agus bricfeasta. I gCill Chiaráin tá roinnt daoine ag obair i monarchana éisc agus feamainne. I Roisín na Mainíoch, baile fearainn taobh thoir ó shráidbhaile Charna, tá seanchlochar (d'imigh na mná rialta roinnt bliana ó shin); eastát tionsclaíoch nach bhfuil tionscal ar bith anois ann seachas oifigí FÁS. I Roisín na Mainíoch freisin atá Áras Shorcha Ní Ghuairim, áit a raibh ceardscoil lá den saol ach atá anois ag obair faoi stiúir Ollscoil na hÉireann, Gaillimh le cúrsaí dioplóma sa ríomhaireacht agus sa mbéaloideas a chur ar fáil do dhaoine fásta an cheantair, agus a fheidhmíonn mar larionad pobail ina mbíonn imeachtaí éagsúla á reachtáil i rith na bliana. Tá cóip de Bhailiúchán Joe Éinniú, ar a bhfuil na cartlanna seo bunaithe, lonnaithe san Áras, agus is ann a bhíonn Cartlanna Sheosaimh Uí Éanaí á riaradh.
Cé is moite de na poist atá le fáil i mionghnóthaí an cheantair, tá roinnt daoine ag obair sna monarchana beaga i gCill Chiaráin, agus cuireann cúram na dturasóirí obair ar fáil ar thráthanna áirithe, idir ghnáththurasóirí agus ghaeilgeoirí. In aimsir an Tíogair Cheiltigh bhíodh jabanna do thógálaithe fairsing go leor agus Poncánaigh agus daoine eile ag iarraidh tithe cónaí nó tithe saoire a thógáil i gConamara. De bharr a fhad is atá ceantar Charna ó chathair na Gaillimhe, agus nár cuireadh aon fheabhas ceart ar an mbóthar fós, ní cuid den chommuter belt go fóill é. Is é an dól an t‑aon teacht isteach ag mórán daoine, faraor.
Idir 1911 agus 1981 — gar go maith don tréimhse a raibh Seosamh Ó hÉanaí beo — léiríonn fianaise an Daonáirimh gur thit an daonra in Iorras Aithneach ó 3,519 go dtí 2,086 — is é sin, ísliú ceathracha faoin gcéad. Faoi 2005, thit sé go dtí 1,813 — ísliú ocht faoin gcéad go leith eile. Le céad bliain anuas, tá nach mór leath de phobal an cheantair seo imithe as. Dá réir sin, thit líon na ngasúr atá ag freastal ar bhunscoileanna an cheantair 49 faoin gcéad — ó 333 go dtí 171 — idir na blianta 1990 agus 2005.
Oidhreacht chultúrtha Charna
D'ainneoin an ghanntanais i maoin an tsaoil, tá cliú agus cáil bainte amach ag muintir Charna as ucht shaibhreas a cuid traidisiúin béil. Bhí an tOllamh Séamas Ó Duilearga, duine de bhunaitheoirí Choimisiúin Bhéaloideas Éireann[12], den tuairim nach raibh traidisúin bhéil an cheantair seo le sárú in iarthar na Eorpa. Ó thríochaidí na fichiú haoise ar aghaidh isteach sna seascaidí, bhailigh an Coimisiún lear mór scéalta, amhrán agus seanchais ó mhuintir na háite seo, daoine nár tháinig mórán athraithe ar shlí a mbeatha leis na céadta bliain.
Sa gcéad leath den aois seo caite, meastar go raibh suas le dhá scór scéalaí beo sa gceantar, fir a raibh na sean-scéalta faoi Fhionn Mac Cumhaill acu agus é ar a gcumas iad a inseacht, chomh maith le scéalta gearra grinn agus scéalta morálta[13]. Chomh maith leis na scéalaí bhí na seanchaithe ann, staraithe áitiúla a d'fhéadfadh scéal a insint faoin bhliain a cailleadh long Spáinneach faoi Cheann an Mhása, nó faoi fheillbhearta Thadhg na Buile Uí Fhlaitheartaigh, nó faoi eachtraí na smuigléirí faoi chósta lúbach Iorras Aithnigh. Bhí scéalta ag na mná faoin slua sí a bhíodh ag faire na faille le leanbh a ghoideadh, agus bhí na seanphaidreacha agus scéalta cráifeacha ar eolas acu.
Maidir le hamhráin, tá an cliú tuillte agus rí-thuillte ag pobal Charna. Formhór na mbuaiteoirí a thug leo Corn Uí Riada ariamh, b'fhonnadóirí ón bparóiste seo iad. Is iomaí file áitiúil a chum véarsaí greannmhara ag magadh faoi eachtraí na gcomharsan; agus mar a fuair Seosamh féin amach, is féidir le cuid de na hamhráin seo daoine a chur in adharca a chéile go fóill[14]. Bhíodh lúibíní á rá ag mná agus iad ag baint carraigín nó ag cárdáil olla nó — mar a léirigh Seosamh agus é ag caint le Esther Warkov i Seattle i 1978 — ag níochán éadach ar bhruach locha. Tá amhráin i nGaeilge a théann a dtéamaí siar go dtí na meanaoiseanna; tá amhráin ghrá ina mbíonn téamaí an amour courtois beo i gcónaí; amhráin faoi ghaiscíocht na nGael ar muir agus ar tír; amhráin chráifeacha a léiríonn an neart a bhí i gcreideamh na ndaoine; agus, ar ndóigh, na hamhráin mhóra bhrónacha a chuireann anró na ndaoine i láthair — an éagóir, an imirce, an bás — agus a léiríonn a ndearcadh ar chruatan an tsaoil sin. Chomh maith leis na hamhráin Ghaeilge, ar ndóigh, bhí an-tóir ar bhailéidí an Bhéarla in Iorras Aithneach, agus bhí stór mór acu sin ag athair Sheosaimh, Pádraig Ó hÉighnigh.
Seo í an oidhreacht shaibhir a tháinig anuas chuig Seosamh Ó hÉanaí agus lucht a linne, oidhreacht atá á cíoradh sna cartlanna seo.
Nótaí bhun leathanaigh
1. Liam Mac Con Iomaire, Seosamh Ó hÉanaí: Nár fhágha mé bás choíche , Cló Iar-Chonnachta (2007), 27 – 8.
2. Thomas Colville Scott, Conamara After the Famine, ed. Tim Robinson (Dublin, 1995), 10.
3. Kathleen Villiers-Tuthill, Patient Endurance: The Great Famine in Conamara (Dublin, 1977), 90.
4. I 1945, le cuimheachán céad bliain a dhéanamh ar an nGorta Mór, thug Coimisiún Bhéaloideas Éireann faoi suirbhé a dhéanamh ar mhuintir na tíre ar fad le seanchas a bhailiú. Ar dhuine acu siúd a d'fhreagair na ceisteanna bhí Colm Ó Caodháin, col seisear Sheosaimh, a bhfuil a mhionchuntas i dtaisce ag Cnuasach Bhéaloideas Éireann i gColáiste na Ollscoile Bhaile Átha Cliath (CBÉ 1009:72 87). Tacaíonn cuntas Choilm le seanchas Sheosaimh. Agus an t‑alt seo á scríobh, bhí Ríonach uí Ógáin, Stiúrthóir an Chnuasaigh, ag cur eagair ar ar thug Colm Ó Caodháin do Shéamas Ennis agus do bhailitheoirí eile an Choimisiúin, idir cheol, sheanchas agus amhráin, ar thug sé 212 do Ennis sna 1940í.
5. Nocht Michael Gibbons a chuid tuairimí i gcomhrá leis an údar.
6. Tá cuntas Sheosaimh Uí Éanaí ar an Drochshaoil scrúdaithe ag Lillis Ó Laoire agus Sean Williams ina n‑alt 'Singing the Famine: Joe Heaney, Johnny Seoighe and the Poetics of Performance' in A. Clune, Dear Far-Voiced Veteran: Essays in Honour of Tom Munnelly (Miltown Malbay 2007), 229 – 47.
7. Mac Con Iomaire, Op. cit., 362.
8. Baile Átha Cliath (1938), 2 – 5.
9. Mac Con Iomaire, Op. cit., 62.
10. Ibid., 83 – 4.
11. Le rún an bhochtanais a laghdú agus an imirce a ísliú, thacaigh an BCC (1891 – 1923) le tógáil monarchan agus céibheanna agus oibreacha poiblí eile, agus thóg sé roinnt tithe ceann slinne i gceantar Charna, ina measc siúd an teach inár tógadh Seosamh Ó hÉanaí.
12. Inniu tá an méid a bhailigh an Coimisiúin i dtaisce ag Cnuasach Bhéaloideas Éireann, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.
13. Mairéad Nic Dhonnchadha, 'Seáirse Siar Carna — mar a bhí', Conamara: Journal of the Clifden and Conamara Heritage Group , 2/1 (1995). Ba dheirfiúr í údar an ailt seo don fhonnadóir Johnny Joe Pheaitsín 'ac Dhonncha as an Aird Thiar.
14. D'inis Seosamh dá mhac léinn James Cowdery go raibh áiféal air gur lig sé d'amhrán a dúirt sé, Is measa liom Bródach Uí Ghaora , dul ar fadcheirnín, mar bhí daoine sa mbaile a thóg mar mhasla orthu féin é. Is féidir gur cúram den tsort seo a mhíníonn cén fáth nár dhúirt Seosamh an t‑amhrán Johnny Seoige go poiblí ariamh. Ath-shainmhíniú ar an ngrá agus ar an bpósadh le blianta beaga anuas a bheidh faoi chaibidil ag Scoil Merriman as seo go ceann cúpla lá
Dé Céadaoin, Lúnasa 12 2015 ag 2:21 pm
Osclóidh Catherine McGuinness, iarbhreitheamh de chuid na Cúirte Uachtaraí, Scoil Samhraidh Merriman 2015 tráthnóna, ag a seacht a chlog. Plé ar an ath-shainmhíniú atá déanta ag muintir na hÉireann ar an ngrá agus ar an bpósadh le blianta beaga anuas téama na scoile an geábh seo.
'Cumann agus Céileachas/ 'Love and Marriage Revisited' is teideal do shraith cainteanna na scoile agus díreofar ar réimse leathan ábhar lena linn.
Tá 20 bliain anois ann ó bhí reifreann ar an gcolscaradh, reifreann ar éirigh leis le mórámh an-chaol, agus i léacht na hoscailte, féachfaidh an tOllamh Tony Fahey ar ar tharla sa tír mar thoradh ar an reifreann sin ó shin i leith.
Mar is eol do chách, ba i mbliana, leis, a tugadh an tAcht um Chaidrimh Teaghlaigh agus Leanaí isteach agus a bronnadh stádas pósta ar lánúineacha comhghnéis de bharr reifrinn. Is iad na himeachtaí seo agus a n-impleachtaí a bheidh mar chomhthéacs do chuid mhaith de chainteanna na scoile.
Ina theannta sin, beidh léamha filíochta ann gach lá le leithéidí Rita Ann Higgins, Ailbhe Ní Ghearbhuigh agus Doireann Ní Ghríofa; agallamh leis an údar, Donal Ryan maidin Dé Sathairn, agus caint leis an scríbhneoir Corcaíoch, Cónal Creedon, dar teideal 'Love OR Marriage?'.
Díreoidh léacht leis an Ollamh Gearóid Ó hAllmhúráin ar théama agus ar ghnásanna an phósta faoi mar a léirítear i gceol traidisiúnta, in amhráin agus i rince chontae an Chláir iad. As contae an Chláir ó dhúchas do Ghearóid féin ach tá cónaí anois air i Montréal Cheanada. 'Love and Marriage in the musical landscape of Co. Clare' is teideal don ócáid seo agus cloisfear siansaí chomh maith ó chuid de scothcheoltóirí chontae an Chláir lena linn. Lena chois sin, beidh seimineáir Ghaeilge ann gach maidin le Máire Ní Annracháin, Diarmuid Ó Giolláin agus Síle Ní Mhurchú.
Déanfar cíoradh ar an bpósadh ó aimsir an Ghorta Mhóir amach agus cuirfidh leithéidí Tommy Graham, Eagarthóir History Ireland, agus cainteoirí eile, clabhsúr ar an scoil tráthnóna Dé Sathairn le léacht dar teideal 'Love and Marriage since the Famine'. “Tá sé dochreidte go scaoilfeadh Aire Rialtais uaithi tuairim mar seo. Is fada muid uilig ag éisteacht le geallúintí teibí ón Rialtas maidir le húsáid na Gaeilge a spreagadh, agus nuair a thiteann an aghaidh fidil ar deireadh, is léir go bhfuil naimhdeas agus aineolas i gcroíláir a dhearcadh ar an nGaeilge. Bígí linn i Reilig Glasnaíon mar chuid de Sheachtain na Gaeilge beidh deis leithleach ag cuairteoirí turais a dhéanamh den reilig inár dteanga dúchais. Cúis ríthábhachtach eile le teip an Reifirméisin dul chun cinn níos fearr a dhéanamh ba ea easpa cléireach le Gaeilge (in ainneoin an cheanglais a leag Bedell síos, agus é ina phropast ar Choláiste na Tríonóide, go gcaithfeadh ábhair mhinistrí, a bhí le bheith ag cleachtadh i gceantair Ghaeltachta, freastal ar ranganna Gaeilge). Thairis sin, bhí tuairim fhorleathan ann sna ciorcail pholaitiúla agus eaglasta go gcaithfeadh an Reifirméisean dul lámh ar láimh le ‘sibhialú’ (i bhfocail eile, Galldú) na ndaoine. Naíonra – Gaelscoil Mhíchíl Cíosóg
Naíonra GMC Admin 2018-03-15T14:25:56+00:00
'Séard atá i gceist le Náíonra ná gnúpa páistí idir 3-5 bliain d'aois agus Stiúrthóir a thagann le chéile ar feadh cúpla uair a chloig sa lá chun a bheith ag imirt is ag foghlaim tríd an imirt, i halla, i dteach nó in áras éigin eile atá oiriúnach. Bíonn dhá phríomhaidhm ag an Náíonra:
cabhrú leis an bpáiste é/í féin a fhorbairt ar gach slí;
cabhrú leis an bpáiste an Ghaeilge a shealbhú nó a c(h)umas labhartha sa Ghaeilge a chur chun cinn agus í a úsáid mar ghnáth theanga chumarsáide.
Bíonn réimse fairsing gníomhaíochtaí agus cluichí ar siúl ag an bpáiste sa Náíonra, ag imirt le gaineamh agus le huisce agus ag spraoi le bréagáin oiriúnacha. Cuirtear béim ar an ealaíon agus ar an gceardaíocht. Déantar réamhobair don léitheoireacht, don scríbhneoireacht agus don mhatamaitic. Is í an Ghaeilge amháin a úsáideann an Stiúrthóir chun é seo go léir a eagrú agus a phlé leis na páistí.
Ráiteas Chosaint Leanaí / Child Safe Guarding Statement
Lámhleabhar Tuismitheoirí / Parents Handbook
Polasaí an Naíonra / Naíonra Policies
Foirm Chlárucháin / Application Form
Cómoradh 1916 le na saighdiúrí i Naíonra Céimeanna Beaga
Lá Pitseámaí – 2016
Lá na Leabhair- 2016
"Lá na Naíonraí" á ceiliúradh againn i Naíonra Céimeanna Beaga! Picnic le chéile – le ceol, amhráin & craic! Aithníonn an Bord Contae ról lárnach na Gaeilge sa CLG agus tá ár n-imreoirí sásta labhairt amach le tacú leis an teanga. Ach caitheann siad go leor ama ar an Fhál Carrach agus i nGaeltacht Ghaoth Dobhair cé go bhfuilid lonnaithe go fóill i gCluain Tarbh. Oideachas Archives - PEIG.ie
Ard na Gréine, Contae Chiarraí, Cúige Mumhan, Éire, V92 HE44
Eolaire Gnó Oideachas Saol Sóisialta
Tá naíonra, montessori agus naíonlann mar aon le seirbhís iarscoile agus 'Club Obair Bhaile' ar fáil. Cuirtear cúrsaí éagsúla agus grúpaí tacaíochta ar fáil don bpobal.
Contae Chill Dara, Cúige Laighean, Éire,
Eolaire Gnó Na Meáin Oideachas Seirbhísí Gairmiúla Seirbhísí Poiblí agus Rialtais
Is é An Foras Pátrúnachta an pátrún is mó ar scoileanna lán-Ghaeilge a bhfuil rogha éiteas acu. Cuireann an eagraíocht seirbhísí bainistíochta agus eile ar fáil do na scoileanna sin. Is mian linn gaelscolaíocht a fhás ag an dá leibhéal ar fud na tíre.
An Siopa Leabhar, 6 Sráid Fhearchair Baile Átha Cliath D02 VH98
Eolaire Gnó Oideachas Siopadóireacht
Tá An Siopa Leabhar lonnaithe in 6 Sráid Fhearchair, BÁC 2, agus táimid ag díol leabhar Gaeilge le beagnach 40 bliain anuas.
An t-Ionad Fíona The Wine Center
An t-Ionad Fíona, High Street, Draperstown BT457AA
Bia agus Deoch Eolaire Gnó Oideachas
Ionad Fíona suite i nDoire - Tig leat do ghnó a dhéanamh ar líne ag www.AbsoluteOrganicWine.com nó do Ghaeilge a usáid san ionad. Beidh fáilte romhat!
6 Sráid Fhearchair, BÁC 2, Baile Átha Cliath
Ealaíona agus Siamsaíocht Oideachas
Is ceanneagraíocht anois é Oireachtas na Gaeilge atá tiomanta do chruthú dheiseanna úsáidte Gaeilge agus do bhunú gréasáin úsáidte Gaeilge. Bunaíodh Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1897 le hardán a thabhairt do na healaíona traidisiúnta Gaeilge. Tháinig fás agus forbairt ar an Oireachtas ó shin agus tá sé go mór faoi bhláth le blianta beaga anuas. Reáchtálann Oireachtas na Gaeilge féilire leathan imeachtaí, ina n-áirítear Comórtais Liteartha an Oireachtais, Gradaim Chumarsáide an Oireachtais agus mórócáid na féile, Oireachtas na Samhna.
Lána an Uisce, Bóthar an Úlloird, Cluain Dolcáin, Átha Cliath 22
Bia agus Deoch Ealaíona agus Siamsaíocht Eolaire Gnó Oideachas Saol Beo agus Gníomhach Saol Sóisialta
Is ionad cultúir agus Gaeilge í Áras Chrónáin, Is teanga cumarsáid agus gnó é an Ghaeilge, tuigeann agus labhraíonn muid Béarla chomh maith.
Áras na nGael, Sráid Dhoiminic, Cathair na Gaillimhe, Contae na Gaillimhe, Cúige Chonnacht, Éire, H91 E1NY
Bia agus Deoch Eolaire Gnó Oideachas Saol Sóisialta
Is é Áras na nGael ceanncheathrú ghluaiseacht dheonach na Gaeilge i gCathair na Gaillimhe agus é ar oscailt ó cheann ceann na bliana ó mhaidin go hoíche. Tugann breis agus 10,000 duine cuairt ar an Áras le linn na bliana agus tá breis is 25 grúpa ag baint úsáide as an Áras. Cuirtear fáilte roimh dhaoine aonair, ghrúpaí nó eagraíochtaí gur mian leo úsáid a bhaint as na háiseanna atá ar fáil. Is libhse an t-Áras.
Barr Feabhais Teo.
36 Páirc an tSeanchúrsa Gailf, Béal Feirste
Eolaire Gnó Oideachas Seirbhísí Áitiúla Seirbhísí Gairmiúla Seirbhísí Poiblí agus Rialtais
Is gnó muid a chuireann réimsí leathan seirbhísí ar fáil daofa siúd atá ag obair leis an Ghaeilge, leis an Oideachas nó leis an Phobal. Seo na seirbhísí a chuireann muid ar fáil: Scoileanna: Seirbhísí do mhúinteoirí i múnlú agus i saibhriú teanga, seirbhísí tacaíochta do dhaltaí lena meabhairshláinte agus lena scileanna cumarsáide feidhmiúcháin, seirbhísí do bhoird ghobharnóirí/bhainistíochta a bhaineann le hinbhuanaitheacht agus le forbairt na scoile. Eagraíochtaí, Comhlachtaí ⁊ Ranna/Forais Rialtais: Tiontú teanga, eagarthóireacht chriticiúil ⁊ léamh profaí; pleananna corparáideacha ⁊ tuarascálacha; comhairliúcháin ⁊ staidéir indéantachta; foirmeacha maoinithe agus pleanáil straitéiseach. An Duine Aonair: Foirmeacha iarratais, CV-nna, scileanna agallóireachta.
15 Glenrock business park, Ballybane Industrial Estate, Galway
Ealaíona agus Siamsaíocht Eolaire Gnó Oideachas
Cuireann muid romhainn téatar do pháistí a cruthú atá simplí ach snasta, a léiríonn smaointe casta tríd leas cruthaitheach a bhaint as méid bheag acmhainne amharclainne. Téatar a spreagann feith na samhlaíochta sa lucht féachanna agus ag an am céanna a thugann dúshlán dóibh. Téatar a osclaíonn idirphlé lenár lucht féachana agus a sholáthraíonn catalíoch don oideachais. Is Comhlacht óg é Branar atá tar éis obair d'ard chaighdeán a chrothú agus a sholáthair le trí bhliaina déag anuas, idir ceardlanna agus léirithe téatar. Cruthaíonn muid saothar atá insroichte, ábartha agus dúshlánach do lucht féachana óg. Feidhmníonn na drámaí mar catalaíocht...
Eolaire Gnó Oideachas Saol Beo agus Gníomhach Saol Sóisialta
Grúpa pobail a chuireann ranganna Gaeilge agus imeachtaí sóisialta ar fáil i mBaile Chill Mhantáin. Fáilte roimh chách!
Ascaill Crampton, Contae Átha Cliath, Cúige Laighean, Éire, D04 FP65
Eolaire Gnó Oideachas Seirbhísí Gairmiúla
Tá an Coimisiún Fulbright ar cheann de na cláir idirnáisiúnta is mó clú ar domhan. Cuirtear seirbhís Ghaeilge ar fáil maidir le dámhachtaithe a fhéidir a bhaint amach maidir le staidéar, taighde nó teagasc a dhéanamh sna Stáit Aontaithe agus maidir le scoláireachtaí Gaeltachta do Mheiriceánaigh.
An Cheapach, Gleann Cholm Cille, Contae Dhún na nGall, Éire,
Coláiste Samhraidh Gaeltachta a chuireann cúrsaí Gaeilge ar fáil do dhaoine óga gach bliain.
Cill Charthaigh, Donegal
Eolaire Gnó Oideachas
Is coláiste Gaeilge é Coláiste Chara, a eagraíonn cúrsaí Samhraidh do dhaltai scoile. Eagraítear cúrsa ag an Cháisc chomh maith, dírithe orthu siúd atá ag tabhairt faoi scrúdaithe Stáit.
Cúrsaí Samhraidh - Cúrsaí A lonnaithe i Ros Muc, Co. na Gaillimhe & Cúrsaí B lonnaithe i Droim Rí (coláiste conaithe) Ráth Chairn, & Gaoth Dobhair. Gach eolas maidir le cúrsaí le fáil ar an suíomh idirlíon nó trí ríomhphost nó gloach orainn san oifig.
R674, Contae Phort Láirge, Cúige Mumhan, Éire, X35 E168
Eolaire Gnó Oideachas Seirbhísí Áitiúla
Cuireann Coláiste na Rinne cúrsaí Gaeilge agus imeachtaí cultúrtha ar fáil d'fhoghlaimeóirí agus cuairteoirí de gach aois ó gach áit ar domhan.Tá clú agus cáil bainte amach ag a bhunscoil chónaitheach, Scoil na Leanaí, do dhaltaí 10 go 13, ag a chúrsaí samhraidh do dhaltaí 10 go 18 agus ag a ionad oideachais 25 acra a chuireann áiseanna ar fáil do ghrúpaí agus eagraíochtaí atá ag cothú agus ag forbairt na Gaeilge.
6-7 Bóthar Urumhan, Gairdíní an Chaisleáin, Cill Chainnigh
Is pobal foghlama é Coláiste Pobail Osraí a bhíonn ar thóir ardchaighdeán oideachais trí Ghaeilge a bhaint amach i gcomhthéacs a chothaíonn féinmhuinín agus chomh-mheas. Tugtar faoi dhúshlan an oideachais ar bhonn tacúil a spreagann buanna uile na ndaltaí. I gColáiste Pobail Osraí cothaítear mórtas as an bhféiniúlacht Éireannach idir spórt agus cheol agus eile maraon le meas ar an teanga féin agus ar shaibhreas an chultúir thraidisiúnta. Aithnítear dinít agus ról an uile dhuine i gcomhthéacs an phairtinéireachais oideachasúil. Tugtar aird ar an spioradáltacht, ar scileanna idirphearsanta agus cumarsáide in atmaisféar dearfach oscailte. Spreagtar misneach agus léirítear bród i...
4 Sráid na Banríona, Béal Feirste, Contae Aontroma
An foras ionadaíoch thar ceann na Gaelscolaíochta in Éirinn ó thuaidh.
Exerzierstr. 14, 13357 Beirlín
Seo grúpa do chraobh Chonradh na Gaeilge i mBeirlín. Craobh is ea é seo d'Éireannaigh atá ina gcónaí i mBeirlín a bhfuil an Ghaeilge ar a dtoil acu agus do Ghearmáinigh agus daoine ó thíortha eile a bhfuil suim acu sa Ghaeilge. Eagraíonn an chraobh i mBerlin cruinnithe inar féidir le baill bualadh le chéile agus an teanga a labhairt le chéile, imeachtaí áirithe agus baint acu le cur chun cinn na teanga ar ndóigh. Má tá Gaeilgeoirí ag teacht chuig Beirlín agus ceisteanna acu mar gheall ar an gcathair nó má tá fonn orthu teach chuig na cruinnithe, is...
283 - 289 Bóthar Aontroma, Béal Feirste, Contae Aontroma, BT15 2GZ
Ealaíona agus Siamsaíocht Eolaire Gnó Oideachas Saol Sóisialta Seirbhísí agus Pleanáil Ócáidí Seirbhísí Áitiúla
Is foirgneamh mór ceithre theach / trí stóras é Áras Mhic Reachtain ar bhóthar Aontroma i dTuaisceart Bhéal Feirste. Tá an Áras ag feidhmiú mar lárionad Gaeilge, áit a bhfuil go leor spáis chun áiseanna a chur ar fáil, chun fiontair nua Ghaeilge a fhorbairt agus spáis oifige nó seomraí oiliúna a chur ar fáil d'eagraíochtaí Gaeilge eile. Anuas ar sin, cuireann muid scoth na siamsaíochta ó gach aird den tír ar siúl go míosúil i mBarr a' Tí; ceolchoirmeacha, céilithe, seoltaí dlúthdhíosca, ceardlanna amhránaíochta agus drámaí san áireamh.
41 An Phríomhshráid, Dún Garbháin, Port Láirge
Le 30 bliain anuas, tá caidreamh láidir dílis cruthaithe againn le custaiméirí in oifigí, scoileanna agus atá ag obair le healaín agus ceirdeanna. Tá réimse leathan d'earraí ar fáil linn, ó fháiscíní páipéir go comhadchaibinéid, leabhair scoile, páipéir scrúduithe, péint, canbháis, páipéar speisialta agus earraí do chártaí lámhdhéanta.
Feachtas - Óg-Ghluaiseacht na Gaeilge
518 Main Street, Tamhlacht, Contae Átha Cliath, Cúige Laighean, Éire, DUBLIN 24
Eolaire Gnó Oideachas Saol Sóisialta Seirbhísí Poiblí agus Rialtais
Is Óg-eagraíocht Ghaeilge í Feachtas a bunaíodh i 1980. Cuspóirí an eagrais ná: a) An Ghaeilge a chur chun cinn i measc daoine óga. b) Cuidiú le forbairt phearsanta is sóisialta an duine óig. c) Cuidiú chun chomhluadar Gaelach a thógáil. Céard a dhéanann Feachtas? Clubanna Óige: Eagraíonn Feachtas clubanna óige trí Ghaeilge do dhaoine óga. Tá sé mar aidhm againn an féinriar agus an fhorbairt phearsanta a chur chun cinn i measc bhaill ár gclubanna. Cuireann na clubanna óige ceardlanna eagsúla ar fáil agus glacann muid páirt i saol na Gaeilge. Tugann muid cuidiú chun clubanna óige a bhunú...
Cúrsaí Gaeilge do dhaoine fásta ar Inis Oírr, Oileáin Árann - ag spraoi le Gaeilge! Cúrsaí Gaeilge do Ghnóthaí ag cuidiú leo seirbhís trí Ghaeilge a chur ar fáil. Gaeilge agus Grá: Deiseanna do Ghaelgóirí singil castáil ar Ghaelgóirí singil eile. Cuireann muid cúrsaí Gaeilge do dhaoine fásta ar fail in Inis Oírr, an t-oileán is lú de na hOileáin Árainn. Is meascán de ranganna comhrá agus gníomhaíochtaí san iarnóin trí Ghaeilge iad na cúrsaí seo. Cuid de na gníomhaíochtaí a cuireadh ar siúl cheana ná: siúlóidí, snámh, damhsa agus amhránaíocht sean-nóis, iscaireacht chois fharraige, turais bháid, ceardaíocht, taispeántais scannán...
Contae Ros Comáin, Cúige Chonnacht, Éire, F45 XT73
Eolaire Gnó Na Meáin Oideachas Saol Sóisialta
Is minic go ndéanaimid diúltiú ar smaoineamh gan chúis ach nár thaitin fuaim an ghutha a d'fhogair é linn. Tá an-chuid smaoinimh romhainn maidir le todhchaí ár dteanga. Tá neart oibre á déanamh i dtaobh ghramadach agus stádas na teanga ach tá guth an ghnáth ciúin. Is beag atá á scríobh nó á léamh againn agus, is mian le Gaeilge Bheo níos mó scríbhneoireachta a spreagadh inár measc. Ar an suíomh againn beimid ag foilsiú agus ag díol úr-scríbhneoireachta de gach saghas. Le teacht an fhoilseacháin leictreonaigh, is féidir le údar ar bith tuarastal a fháil ar a shaothar féin....
35, Sráid An Dáma, Baile Átha Cliath, Contae Átha Cliath, Cúige Laighean, Éire, D02 FF66
Is í príomhaidhm na heagraíochta ná an Ghaeilge agus a hoidhreacht a chothú agus a chur chun cinn ar fud na hÉireann i réimsí polasaí agus pobail, mar theanga bheo. Cuimsíonn gníomhchlár Gael Linn trí phríomhréimse; an réimse oideachais, gníomhaíochtaí chun tácú le húsáid na Gaeilge agus réimse gnó na heagraíochta. Tá Gael Linn ar cheann den sé cheanneagraíocht atá aitheanta ag Foras na Gaeilge san earnáil dheonach. Sa chomhthéacs sin, is iad na mór-réimsí oibre ná: Oideachas in Earnáil an Bhéarla agus d'Aosaigh, agus Deiseanna Úsáide do Dhaltaí Scoile. Cuireann Gael Linn cursai Gaeilge ar fail do dhaoine óga...
Cé Uí Shúileadháin, Corcaigh, Contae Chorcaí, Cúige Mumhan, Éire, T12 VN56
Eolaire Gnó Oideachas Saol Beo agus Gníomhach Saol Sóisialta Siopadóireacht
Ionad le siopa gaelach (leabhair, cártaí, cluichí cláir) agus spás ina mbíonn ranganna, ióga, club leabhar, tai chi agus imeachtaí do pháistí.
Ráth Chairn, An Mhí
Ag forbairt na Gaeilge i gcúrsaí pobail, teaghlaigh & gnó
15A, Ráth Chairn, An Mhí
Ionad Cúram Leanaí - Naíolann agus Naíonra, Club Iarscoile, ag freastal ar pháistí ó 0- 5+. Gach eolas ar fáil ach glaoch orainn.
An Bun Beag, Leitir Ceannainn, Tír Chonaill
Is coiste deonach iad coiste stiúrtha an Ionaid, mar atá Coiste Forbartha Dhobhair atá ag saothrú leo go beo bisiúil ar mhaithe le pobal na háite. Bíonn mórtas cine 's ceantair i gcroí lár a gcuid iarrachtaí uilig agus iad i mbun a gcuid oibre ag éisteacht le agus ag gníomhú ar son baill uilig an phobail, chun go mbeadh deis ag achan duine, idir leanbh 's liath, sult agus pléisiúr a bhaint as saol na Gaeltachta agus as an réimhse leathan imeachtaí sóisialta, cúltartha agus oideachasúil a chuirtear ar fáil díofa in Ionad Naomh Pádraig.
Callainn, Cill Chainnigh
Nuair atá na páistí ag foglaim bíonn na múinteoirí sa naíonlann ag labhairt leo as Gaeilge ionas go mbeadh siad ag éisteacht le Gaeilge agus á foghlaim.
Sráid na Trá, Contae Chiarraí, Cúige Mumhan, Éire, V92 A091
Ealaíona agus Siamsaíocht Eolaire Gnó Oideachas Seirbhísí agus Pleanáil Ócáidí
Uisceadán, ionad caomhantais agus taighde. Tá sé mar aidhm againn forbairt a dhéanamh ar Mhara Beo an Daingin mar Lárionad Foirfeachta Náisiúnta agus Idirnáisiúnta i gcúram, caomhnú agus cur i láthair an uile chineál beatha ó fharraigí glana. Deiseann Turais treoraithe a fháil trí Ghaeilge do ghrúpaí agus scoileanna, ach áirithint a dhéanamh roimh ré. Tá lacáiste ar fáil do ghrúpaí. Oscailte ó 10:00 go 17:00 gach lá. Cead isteach deireanach ag 16:00
Misean Ógras: - An Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga phobail trí spás agus deis a sholáthar do dhaoine óga an Ghaeilge a úsáid ar bhonn compordach mar chuid de phobal labhartha Gaeilge. - Clár oibre don aos óg a sholáthar trí mheán na Gaeilge atá beo, ilchineálach agus pleanáilte agus a spreagann smaointeoireacht chruthaitheach, spreagadh féin-mhuiníne, forbairt shóisialta agus forbairt teanga trí ghníomhaíochtaí spraoi, spóirt, cultúrtha agus caitheamh aimsire. - Cur ar chumas dhaoine óga a bheith muiníneach an Ghaeilge a úsáid ar bhonn laethúil. Chun an fhís seo a fhíorú cuireann Ógras timpeallacht sábháilte ar fáil do...
Gleann Cholm Cille, Contae Dhún na nGall, Éire
Eagraíonn Oideas Gael cúrsaí Gaeilge agus cúrsaí gníomhaíochta cultúrtha do dhaoine fasta, i nGaeltacht Ghleann Cholm Cille. Cuireann siad cúrsaí ar fáil do ghrúpaí agus do mhúinteoirí chomh maith. Lasmuigh den phíosa cluastuisceana a casadh i rang amháin níor baineadh úsáid as mír ar bith den chaint bheo ó na meáin chraolta Ghaeilge in aon cheann de na ceachtanna. Regina Uí Chollatáin (2004) Ceist an Chló agus Cumann na nGaedheal 1929. [National Refereed Conference Paper], Dáil Thuamhan, Coláiste Mhuire, Luimneach , 28-NOV-04. Ba choir go mbeadh taitneamh, sásamh, sult agus pléisiúr ag baint le foghlaim na teanga chun go spreagfaí na páistí chun an Ghaeilge a úsáid agus chun go mbeadh dearcadh dearfach acu ina leith. Tá an fís seo i gcomhréir fís na stráitéise 20 bliain don Ghaeilge agus an Ghaeltacht, agus tabharfaidh sé cúnamh don Ghaeilge sa gCathair, áit ina bhfuil an t-uafás déanta don teanga cheana féin. Níor sháraigh rogha amhráin bhuaiteoir Chorn Uí Riada aon riail – moltóir – Tuairisc.ie
Tá cosaint láidir déanta ag saineolaithe sean-nóis ar cheart iomaitheoirí amhrán sean-nóis le fonn nua a chasadh
Dé Céadaoin, Samhain 6 2019 ag 5:35 am
Tá ráite ag Lillis Ó Laoire, duine de na moltóirí ar Chomórtas Chorn Uí Riada i mbliana, nár sáraíodh aon riail maidir le ceann de na hamhráin a dúirt an buaiteoir Máire Ní Choilm sa chomórtas náisiúnta sean-nóis.
Chan an t-amhránaí as Mín an Iolair i nGaoth Dobhair 'A Óganaigh Óig', amhrán as Oirialla ar chuir an t-amhránaí Ultach aitheanta agus cumadóir Pádraigín Ní Uallacháin fonn nua leis.
Nuair a ardaíodh ceist ar an leathanach Facebook 'Gaeilge Amháin' faoi amhrán dá leithéid a bheith á chasadh sa chomórtas, dúirt Lillis Ó Laoire go raibh "fasach" ann chuige. Dúirt an t-amhránaí agus scoláire gur casadh cheana i bpríomhchomórtas an tsean-nóis seanamhrán a raibh fonn nua curtha leis.
Tharla sin ag Corn Uí Riada ag Oireachtas 1993 nuair a thug Nóra Ghriallais as Muiceannach Idir Dhá Sháile léi an corn agus amhrán nuachumtha, idir fhonn is fhocail, ráite aici.
"'Dhá amhrán dhúchasacha' an riail atá leagtha síos agus is cinnte nár sáraíodh an riail sin i '93 ná i mbliana," a dúirt Ó Laoire.
Mar fhreagra air sin, dúirt an t-iarchraoltóir Máirín Mhic Lochlainn, an té a d'ardaigh an cheist ar dtús faoi rogha amhráin bhuaiteoir na bliana seo go rabhthas ann a bhí míshásta chomh maith le rogha amhráin Nóra Ghriallais i 1993.
Dúirt Máirín Mhic Lochlainn freisin gur cheap sí "gur cheart an t-amhrán is an ceol a bhí leis an amhrán ó thús ama a leanacht."
Dúirt sí go raibh gá le díospóireacht faoin sean-nós.
"Ach an cheist atá agam, ar cheart an ceol a bhí le hamhráin cheana féin a athrú? Sílim gur chóir díospóireacht a bheith ann faoi céard is amhrán ar an sean-nós ann? An sean-nós é an t-amhrán suantraí, mar shampla? Ar cheart an ceol a athrú? An sean-nós é amhrán nuachumtha ar stíl an tsean-nóis? Dá gcuirfí fonn snagcheoil le 'Caisleán Uí Néill' an amhrán sean-nóis i gcónaí é?" a dúirt sí.
Dúirt Pádraigín Ní Uallacháin, ceoltóir, craoltóir agus údar an leabhair aitheanta A Hidden Ulster: People, songs and traditions of Oriel, go raibh "dúrud liricí amhrán a bailíodh le breis is céad bliain ina luí i gcartlanna – i bhfad níos mó ná mar atá sa traidisiún beo" agus go gcaillfí na liricí sin mura gcuirtear ceol nua leo.
"Mura mbeadh spreagadh agus saothrú na cumadóireachta ar an stíl thraidisiúnta ann, leis na hamhráin seo a chur ar ais i mbéal an phobail, bheadh an tobar amhrán iontach tirim ar fad, do na glúnta atá le theacht.
"Chítear domsa, fosta, nach chun tairbhe an traidisiúin é an oiread sin amhrán a bheith canta leis an fhonn chéanna, mar shampla 'The Rocks of Bawn/Skibereen'," arsa Pádraigín Ní Uallacháin.
Dúirt Ní Uallacháin go mbaineann an sean-nós "níos mó le stíl amhránaíochta agus ceird an ealaíontóra mar amhránaí agus le canóin na n-amhrán".
Dúirt sí gur cinnte nach sean-nós a bheadh i gCaisleán Uí Néill dá ndéarfaí le fonn snagcheoil é.
"Is féidir an cheist chéanna a chur faoin cheol uirlise nuachumtha – an ceol traidisiúnta é sin? Is ea gan amhras mar go bhfuil na foinn damhsa cumtha i stíl thraidisiúnta acu siúd a thuigeann struchtúr an cheoil go smior.
"Maireann i gcónaí an stuif is fearr agus is éifeachtaí. Is comhartha folláin é an chumadóireacht leanúnach. Tá 'Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte' anois i gcroílár an traidisiúin dhúchasaigh ach is ceol 'nuachumtha' é agus is cinnte nach é an bunleagan a chum Peadar Ó Doirnín," a dúirt Ní Uallacháin.
Fág freagra ar 'Níor sháraigh rogha amhráin bhuaiteoir Chorn Uí Riada aon riail – moltóir'
Iarla Mac Aodha Bhuí Dé Céadaoin, Samhain 6 2019 ag 9:46 am
Tá an léann agus an dúchas ag Pádraigín agus ag Lillis. Is iomaí amhrán a bheadh caillte murach iad. Ní chun leas ár ndúchais é dul chun spairne le ceachtar acu.
Seán Ó hAodha Dé Céadaoin, Samhain 6 2019 ag 8:21 pm
Peadar Ó Dubhda (1881–1971) as Dún Dealgain a chum an fonn álainn a ghabann leis an dán 'Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte' a chum an file Ultach Peadar Ó Doirnín (c. 1700 – 1769). Tá an t-amhrán sin á casadh i nGaeltacht Tír Chonaill ó na 1920daí ar aghaidh leis an fonn nua a chuir Peadar Ó Dubhda leis.
Séamus Dé hAoine, Samhain 8 2019 ag 9:43 am
Spéisiúil go maith mar cheist, measaim. Rith sé sin liom cúpla uair thar na blianta, an féidir amhrán 'nua' a cheol le linn comórtais den saghas seo nó leagan éasgúil d'amhrán nó an mbeidís dian air sin. Is maith liom a chloisteáil nach bhfuil sna rialacha ach 'amhráin dúchasacha'. Is dóigh liom gurb é sin an chur chuige is fear agus is ciallmhaire. An duais tuillte ag Máire Ní Choilm at aon nós.
Niall na Naoi bPiontaí Dé hAoine, Samhain 8 2019 ag 10:06 am
Sílim féin nach bhfuilear ag tabhairt aire don amhránaí anseo – nach é an stíl amhránaíochta atá i gceist agus nach mar sin a chas Máire a hamhrán, beag beann ar an bhfonn?
Máire Dermody Dé Sathairn, Samhain 9 2019 ag 6:06 pm
Sílim féin gur cheart éisteacht leis an sean-nós Is seoid luachmhar ón ár sinsear atá ann agus ní gá a dhul ag spochadh leis. 15 Meith 2006 - um Thrácht ar Bhóithre 2006. Guím gach rath Dé oraibh. I thank the Cathaoirleach's officials and my... thaobh den Teach nuair a bhíomar ag plé an An Dara Céim, Céim an Choiste agus An Tuarascáil den Bille... that this important Bill is enacted before the summer recess. Several Bills relating to road traffic law... have been enacted in recent years, including the Bill that established the Road Safety Authority. I... supports are in place to promote road safety. Many issues were raised during the debate on this Bill. I
3 Aib 2019 - ar fáil don údarás faoin gciste um athghiniúint agus forbairt tuaithe, chomh maith leis an gciste... agus tá obair leanúnach ar bun ar dúchas.ie, logainm.ie agus ainm.ie . Táthar ag dréachtú Bille na... Scileanna agus leis an Údarás um Ard-Oideachas, maoiniú ar fáil do chúrsaí ábhartha tríú leibhéal ar... agam labhairt leis an Seanad inniu agus léargas beag a thabhairt don Teach ar an dul chun cinn atá á... á dhéanamh agus cad atá beartaithe a dhéanamh ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta. Mar atá ráite
12 Márta 2019 - leanúnach ag dul ar bun in 2019. San áireamh sa réimse seo tá clár TechSpace, GaelTech, agus Fáilte ar... stairiúil na Gaeilge a chur i dtoll a chéile. Táthar ag dréachtú Bille na dteangacha oifigiúla (leasú... féin. Beidh ciste caipitil €15.56 milliún san iomlán ar fáil d'Údarás na Gaeltachta in 2019 le... fáil don chlár tacaíochtaí pobail agus teanga de chuid mo Roinne do 2019. Fágann sé seo go mbeidh... phleanáil teanga do 2019, rud a fhágann go mbeidh €3.2 milliún in iomlán ar fáil i mbliana. Tá soláthair
21 DFómh 2015 - % acu sin leis an Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre agus 15% le hUisce Éireann. I gcásanna mar seo... le linn na bliana a bhain leis an nGníomhaireacht um Fháil Iarnród, Bus Átha Cliath agus... ghinearálta Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) 2014. Rinne mé cur i láthair ar an ábhar seo os... faoi bhráid an Aire Stáit le cúram ghnóthaí Gaeltachta agus seoladh an tuarascáil go hoifigiúil ar..., dhéileáil m'oifig le 709 gearán agus iarratas ar chomhairle ón bpobal maidir lena gcearta teanga. Is ardú
23 DFómh 1991 - , agus thrácht an tAire ar an gceist seo. Is amhlaidh an scéal in Alaska, i Meiriceá, san Astráil, agus... um thruailliú na farraige os ár gcomhair. Mar atá ráite aige féin is Bille fíor-thábhachtach é... anseo agus go mbeimid in ann aontú ar na pointí beaga eile agus an Bille seo a chur ar aghaidh. ..., a bhaineann lenár n-oidhreacht agus a chuireann ar ár gcumas mar Eireannaigh feabhas a chur ar an tír... againn agus tá sé fíor-thábhachtach go gcuirfí fáilte ar leith roimpi. Baineann an reachtaíocht
15 Samh 2017 - agus scéimeanna an dá eagraíocht a leasú le freastal ar na héilimh sin. Ag baint úsáide as an gcur... oifigiúla (leasú), a dréachtaíodh anuraidh, agus tréimhse comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara... McHugh) Tá soláthar de €46.736 milliún ar fáil i 2017 don chlár Gaeilge, Gaeltachta agus oileán. Tá... chur ar fáil ag mo Roinn chun cabhrú le feidhmiú an phróisis pleanála teanga sa bhliain reatha. Agus... pleananna sin seolta agam anois agus beidh allúntas de €100,000 an ceann curtha ar fáil sa chéad
25 Meith 1987 - gcomhchuideachtaí agus chun maoin a cheannach. Faoi mar is eol don Teach ritheadh an Bille um Údarás... na Gaeltachta, d'Údarás na Gaeltachta agus do Bhord na Gaeilge lena chaitheamh ar mhaithe leis... an nGaeltacht agus leis an nGaeilge. Anuas ar an £19,296,000 atá i Leabhar na Meastachán tá soláthar... cultúrtha agus sóisialacha ar a n-áiritear Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge, nuachtán agus irisí Gaeilge... Gaeilge; £10,842,000 d'Údaras na Gaeltachta idir chaiteachas reatha agus chaiteachas caipitil ar
25 Aib 1989 - intinn ag na hAirí Gaeltachta éagsúla a bhí i gcumhacht Bille 1979 a leasú. Tá sé agam anseo, agus... ann do bhóithre na Gaeltachta. Tá daoine ag magadh faoi mhuintir na Gaeltachta faoi láthair agus á... scríobh píosa faoi scríobh Bhunreacht na hÉireann i 1937, agus labhair an tUasal MacDermot ar an ócáid... láthair chun an díospóireacht i nGaeilge a chur ar aghaidh agus, mar a dúirt duine éigin, mar sórt coimre..., agus tá mé ag smaoin eamh fós, ar chóir dom iarracht a dhéanamh don díospóireacht seo? Tá sé de Córas aimsithe focal i mbailiúchán de 705 téacs clóite Gaeilge ón tréimhse 1600-1882, ina bhfuil os cionn 7.2 milliún focal, ar CD-ROM fá choinne MS-Windows. Leabhrán ar fáil chomh maith. Conas is féidir leatsa a bheith páirteach ann?
Féile mhórchroíoch shuáilceach is ea Leabhra Feabhra agus is féidir a bheith páirteach sa traidisiún nua seo gan dua – níl le déanamh agat ach leabhar Gaeilge a cheannach agus é a bhronnadh ar dhuine an 1 Feabhra, Lá 'le Bríde, bíodh sé ina chara leat nó ina dhuine de do mhuintir.
Is féidir leat tiomnú a scríobh laistigh den leabhar freisin a chuirfidh i gcuimhne go deo don fhaighteoir gur chuimhnigh tú air nó uirthi an lá úd fadó! "Leabhra Feabhra faoi mhaise duit!" "Beannachtaí Fhéile na Leabhar ort!" "Beannachtaí na Féile Bríde duit".
Más mian leat daoine eile a spreagadh le bheith páirteach sa traidisiún, téigh sa ghrúpa ar Facebook: Leabhra Feabhra– Lá Mór na Leabhar Gaeilge (https://www.facebook.com/groups/leabhrafeabhra/) áit is féidir leat moltaí a iarraidh nó a thabhairt.
Roinn grianghraf den leabhar a fuair nó a bhronn tú, nó roinn ar Twitter é (‪#‎leabhrafeabhra‬‬). Ach ná stop ansin, inis do gach duine eile cad é do bharúil den leabhar a fuair tú! Bia agus Deoch, Ealaíona agus Siamsaíocht, Gluaisteán, Na Meáin, Oideachas, Saol Beo agus Gníomhach, Saol Sóisialta Ranganna Gaeilge Ceol Rince 4 NÓS Aontroim 216 Falls Rd, Belfast BT12 6AH, United Kingdom Na Meáin Iriseoireacht Journalism 5 Cosa gan Chompás Átha Cliath Ealaíona agus Siamsaíocht, Na Meáin Blagáil Blogging 6 Alltype Print & Design Cill Dara Unit A7, Clane Business Park, Clane, Co Kildare Na Meáin 7 Nemeton TV Port Láirge Mweelahorna, An Rinn, Dungarvan, Co. Waterford Na Meáin Teilifís TV Shows Léiriúchán Teilifíse TV Production Craoltóireacht 8 Gaeilge Bheo Ros Comáin Frenchpark, Roscommon Na Meáin, Oideachas, Saol Sóisialta , Siopadóireacht Gaeilge Seirbhísí Gaeilge Scríbhneoireacht 9 Raidió na Life Átha Cliath Raidió na Life, 7 Merrion Square, Dublin Is stáisiún raidió pobail sainspéise é Raidió na Life a bunaíodh in 1993. Cuireann muid seirbhís raidió Ghaeilge ar fáil do Bhaile Átha Cliath ar... Dúirt sé gurbh é polasaí Fhianna Fáil i leith na teanga an polasaí ba chuimsithí a bhí ag aon pháirtí polaitiúil san olltoghchán. Fiú muna bhfuil ach leath de na pointí sa chlár rialtais, is dul chun cinn suntasach é an méid sin, a dúirt Mac Mathúna. Glacadh le moladh ag cruinniú de thoscairí Chumann Luthchleas Gael na Gaillimhe an tseachtain seo, go gcaithfeadh réiteoirí freastal ar ranganna Gaeilge. Caithfear an moladh sin a chur faoi bhráid Choiste Bainístíochta agus Choiste Réiteoirí an Bhoird Nuair a fhillfidh siad as Gleann Dá Loch beidh searmanas oifigiúil fáiltithe ag Ard-Mhéara Bhaile Átha Cliath i Halla na Cathrach do chriú an Sea Stallion agus dá gclanna agus doifigigh Mhúsaem na Long Lochlannach as Roskilde. Alphonse de Lamartine

File, úrscéalaí, drámadóir agus fear polaitíochta Francach ab ea Alphonse Marie Louis de Prat de Lamartine, nó Alphonse de Lamartine mar is fearr aithne air. Do rugadh é ar an 21ú lá de Dheireadh Fómhair sa mbliain 1790, i Mâcon na Fraince, agus do fuair sé bás ar an 28ú lá d'Fheabhra sa mbliain 1869, i bPáras na Fraince. Beo! - An Straitéis Fiche Bliain sa Dáil
An Straitéis Fiche Bliain sa Dáil
Pádraic Ó Conaire na Faiche Móire, tráth
Brian O'Shea, TD
Sa Seanad
Tigh Buswell
GnaG ar Ghaelscéal
Chaith mé maidin an 18 Samhain ar an idirlíon ag leanacht a raibh ag tarlú sa Dáil. Bhí ráiteas ón Aire Pat Carey faoin Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge ar an gclár oibre don lá. Go mí-ábharach, b'shin é an lá céanna ar tháinig an IMF aniar aduaidh orainn cosúil le feannadh an gheimhridh, lena bhfuil muid ag streachailt le seachtain anuas. Ní nach ionadh, bhí Teachtaí Dála sa bhfreasúra ag iarraidh tús áite a thabhairt sa Dáil don chruachás ina raibh geilleagar na tíre. Thosaigh an Dáil mar is gnáth, leis an bpaidir ag 10.30 agus bhí raic ina dhiaidh faoin gclár oibre. Theastaigh ó Enda Kenny go gcuirfí plé ar an nGaeilge ar leataobh don lá. "It is rich for the great republican party" a dúirt sé "to come to the House on 18 November 2010 and tell us we will have a statement about Straitéis don Ghaeilge. Wrap the green flag around me and preserve the national language on a day when we now have confirmation of the handing over of our economic independence to personnel from abroad."
Lean an raic ar aghaidh ar feadh 30 noiméad. D'iarr an Ceann Comhairle ar Alan Shatter T.D. (FG) imeacht as an Dáil, mar go ndúirt sé go raibh an Ceann Comhairle "undermining the credibility of the house", rud a bheadh deacair a dhéanamh, im' thuairimse. Dhiúltaigh sé imeacht. Cuireadh an Dáil ar fionraí ar feadh tréimhse ghairid. Le scéal fada a ghiorrú, de bharr an raic a thóg Fine Gael mar nach raibh a dhóthain ama á chur ar leataobh le scéal an IMF a phlé, bhí sé 11.30 faoin am ar thosaigh Brian Lenihan ag labhairt sa Dáil faoin gcruachás airgeadais. Cuimhnigh go raibh Enda Kenny agus Fine Gael ag iarraidh go gcuirfí gach gnó eile ar cheal don lá, mar go raibh tábhacht chomh mór sin leis an míniú a thabharfadh Brian Lenihan. Mar sin féin, a luaithe a sheas an tAire Lenihan sa Dáil, d'fholmhaigh binsí an fhreasúra ar an gcaoi a d'fholmhódh seomra ranga ar bhualadh an chloig ag am lóin.
An Díospóireacht ar an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge
Thosaigh an díospóireacht ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge thart ar am lóin. Má bhí an freasúra ag easaontú go binbeach le chuile rud a dúirt Brian Lenihan ina ráiteas faoin staid airgeadais, bhíodar tríd is tríd ag aontú le gach rud sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Chuir ar chuala mé i gcuimhne dom an méid a dúirt Pádraic Ó Conaire fadó faoin Dáil nuair a thagadh ceist na Gaeilge aníos.
"Sa tríú Dáil, nuair a bheidh ceist an-chorraithe á phlé [sic] ag na teachtairí, is beag alt ann nach gcuirfear ina aghaidh. Ach bíodh gach duine cinnte dearfa gurb é an t-alt a bhaineann leis an teanga Ghaeilge an t-aon alt amháin nach gcuirfear ina aghaidh. Nach ait libh sin, a lucht cosanta na teanga?......Agus tá daoine sa tríú dáil seo, agus ní hamháin gur cuma leo teanga ach is is fuath leo í ina gcroí istigh – cén fáth mar sin nach gcuireann siad in aghaidh an ailt seo [an t-alt a bhaineann leis an nGaeilge] atá i gceist agam? An é an chaoi gur dóigh leo go mbeadh sé fánach acu? Ní hea ar chor ar bith, ach go bhfuil a fhios acu go rímhaith nach bhfuil san alt ach ornáideachas."
Tá faitíos ormsa nach mbeidh sa Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge ach ornáideachas chomh maith. Níor labhair aon duine ina aghaidh. Níor chuir aon duine ón bhfreasúra aon cheist chrua faoi ná ní bhfuair siad aon locht air, ach é molta go hard ag chuile dhuine. Trevor Sargent ón gComhaontas Glas, an t-aon duine a cheistigh an sprioc atá sa Straitéis go mbeadh 250,000 cainteoir laethúil taobh amuigh den chóras oideachais faoin mbliain 2030.
Dúirt an t-Aire Pat Carey gur aontaíodh an Straitéis ag cruinniú den Choiste Rialtais faoin nGaeilge an lá roimhe ach níor inis sé don Dáil céard go díreach a aontaíodh. Tugadh leidí ceart go leor: go mbeidh "ról ag Údarás na Gaeltachta mar an phríomh-ghníomhaireacht feidhmithe, a bheidh freagrach as an Straitéis a sheachadadh." Rinne Údarás na Gaeltachta fíor-dhrochjab den dualgas reachtúil a bhí is atá ar an eagraíocht maidir le caomhnú na Gaeilge sa nGaeltacht go dtí seo. Tá fianaise ann, go deimhin, go mba é Údarás na Gaeltachta ceann de na heagraíochta atá ciontach as meath na Gaeilge sna ceantracha láidre Ghaeltachta.
Cé gur admhaigh an tAire Pat Carey, sa gcur i láthair meáite stuama a rinne sé, nach bhfuil ach "idir 15 agus 20 bliain fágtha mar shaolré ag an nGaeilge mar theanga theaghlaigh agus phobail sa nGaeltacht," níor thug sé le tuiscint go mbeidh an Straitéis ag dul i ngleic, go príomha in aon bhealach, leis an ngéirchéim teanga sa mhéidín beag de Ghaeltacht, ina bhfuil an Ghaeilge fós á husáid mar theanga i measc an phobail. In áit teorainneacha na Gaeltachta a athshocrú, mar atá molta i ngach tuarascáil atá foilsithe ar an gceist le 10 mbliain anuas agus fócas Údarás na Gaeltachta a athdhíriú ar an ngéirchéim teanga sa nGaeltacht, 'sé an chaoi go mbeidh an tÚdarás ag plé le cur chun cinn na Gaeilge ar fud an stáit, cúram atá ceaptha a bheith ar bun ag Foras na Gaeilge ar fud an oileáin faoi láthair. Bíodh an deabhal ag an nGaeilge sa nGaeltacht, an tuiscint a bhainfinn as an gcur chuige seo, atá molta ag an Rialtas sa Straitéis.
Sprioc Uí Chuív
Méadú suntasach ar líon na ndaoine a usáideann Gaeilge ina saol laethúil, an cuspóir atá ag an Straitéis agus is inmholta an cuspóir é. Leis an gcuspóir sin a bhaint amach tá sprioc amháin cinnte tugtha sa Straitéis: "líon na ndaoine a labhraíonn Gaeilge gach lá taobh amuigh den chóras oideachais a mhéadú ón bhfigiúr reatha de 83,000 duine go 250,000 duine as seo go ceann 20 bliain." Ní eolaithe teangeolaíochta a cheap an sprioc seo. Sa tuarascáil, a chuir Fiontar ar fáil (sa nasc ar dheis) don Aire Ó Cuív, dúradh go mba é an tAire é féin a chinn ar an bhfigiúr ard sin a úsáid mar sprioc. Ar bhealach mín dioplómaitiúil dúirt na saineolaithe idirnáisiúnta a chuir tuarascáil Fiontair le chéile nach raibh aon bhunús leis an uimhir 250,000. Dúradh sa tuarascáil faoin sprioc 250,000 cainteoirí laethúla Gaeilge nach bhfuil "fáil i láthair na huaire ar bhunlíne taighde de shonraí sochtheangeolaíochta chun tacú leis an réamh-mheastúchán sin."
Is ionann sprioc Uí Chuív agus méadú 5.7% chuile bhliain ar feadh scór bliain den Straitéis. Bheadh amhras orm an mbeadh aon saineolaí le meas ar an bhfírinne, sásta a rá go poiblí go bhfuil an sprioc sin réadúil.
Dúirt an Coimisinéir Teanga le déanaí gur léirigh taighde a deineadh le gairid nach bhfuil cumas a ndóthain sa nGaeilge ach ag 1.5% d'oifigigh an Roinn Oideachais lena gcuid seirbhisí a sholáthar trí Ghaeilge. Má tá an scéal chomh dona sin i ngach seirbhís phoiblí eile, agus d'fhéadfadh sé a bheith níos measa i roinnt acu, tá sé áiféiseach a bheith ag ceapadh gur féidir líon na gcainteoirí laethúla, taobh amuigh den chóras oideachais, a mhéadú 5.7% gach bliain, mar nach mbeidh na deiseanna ann Gaeilge a úsáid, don té a bheadh ag iarraidh a bheith ina chainteoir laethúil. Tá sé thar am dúinn a bheith fírinneach faoin méid is féidir a bhaint amach faoin Straitéis, ag am a bhfuil gearradh siar mór le déanamh ar an méid airgid a chaitear ar scéimeanna teanga taobh istigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht, faoin Plean 4 Bliana a foilsíodh le gairid.
An Sprioc a Mholfainn
Seo leanas an sprioc a mholfainn: In áit ardú 5.7% chuile bhliain i líon na gcainteoirí laethúla bheinnse ag súil le ardú de 5.7% chuile 5 bhliain. Roghnaím 5 bliain mar is é an tréimhse idirdhaonáirimh. Is ionann sin agus méadú ar líon na gcainteoirí laethiúla Gaeilge ó 80,000 go 100,000 faoi 2030. Is é mo thuairim go mbeadh an uimhir sin sách uaillmhianach, ach bheadh sé inbhainte agus dá bhféadfaí é a shárú, thabharfadh sé misneach mór don Rialtas leanacht leis an Straitéis, mar go mbeadh fianaise ann go raibh ag éirí leis. Sin an cineál sprice atá acu sa mBreatain Bhig maidir le líon na mBreatnaiseoirí a mhéadú faoin bplean teanga atá á chur i bhfeidhm ansin, chomh fada agus is eol dom.
Mholfainn go mbeadh sprioc eile ann le líon na gcainteoirí seachtainiúla a mhéadu chomh maith. Tá sé sé deacair don chainteoir Gaeilge, nach bhfuil ag maireachtáil nó ag obair i gcomhthéacs Ghaeilge, an deis a fháil go laethúil an Ghaeilge a úsáid taobh amuigh den chóras oideachais. Bhí beagán os cionn 100,000 duine sa mbliain 2006 a dúirt go labhraíonn siad Gaeilge taobh amuigh den chóras oideachais go seachtainiúil, sa mbreis ar an 80,000 a labhraíonn í go laethúil. Ar an gcaoi sin tá 180,000 ag usáid Ghaeilge ar a laghad go seachtainiúil taobh amuigh den chóras oideachais.
Is í mo thuairim go mbeadh sé réadúil an figiúr do chainteoirí seachtainiúla a mhéadú go 150,000 taobh istigh de fhiche bliain. Sin ardú de thart ar 10.7% chuile chúig bliana. Dá mbainfí an dá sprioc sin amach, bheadh 250,000 ag úsáid na Gaeilge ar a laghad uair sa tseachtain agus 100,000 acu siúd á húsáid go laethúil faoin mbliain 2030, sprioc atá sách uaillmhianach ach réadúil, measaim.
Tuigim go mbeadh sé deacair don Aire Carey an sprioc a leag a chomhleacaí Éamonn Ó Cuív síos a tharraingt siar agus sprioc níos réadúla a chur ina háit. Ní faoi Pat Carey a bheas sé an Straitéis a chur i bhfeidhm ach faoin Comhrialtas FG/LO a bheas ann san Earrach. Mholfainn don dá pháirtí a bheas sa rialtas sin, droim láimhe a thabhairt don sprioc 250,000, nach bhfuil aon bhunús eolaíoch leis agus sprioc réadúil inbhainte a chur ina áit, cosúil leis an sprioc atá molta anseo agam. Is mian le COGG múinteoirí bunscoile agus iar-bhunscoile a earcú mar chomhlaigh (associates) do thréimhse suas le 20 lá i gcéad téarma na scoilbhliana seo chugainn le tacú le feidhmiú An Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022. Fáilteofar roimh léirithe spéise roimh 4 pm Déardaoin 1 Meitheamh 2017. Breis eolais ar fáil: poist Is Club siúil sléibhe iad Na Cnocadóirí a eagraíonn siúlóidí rialta i mBaile Átha Cliath agus Cill Mhantáin, agus turais chnocadóireachta in Éirinn agus thar lear gach bliain. Ciarraíoch ag lapadaíl trí scéalta agus brionglóidí mhuintir na Gaillimhe – Tuairisc.ie
Cé gur dóigh liom gur chuaigh míreanna áirithe sa bhfraoch in Town of Strangers is saothar stuifiúil lán machnaimh atá anseo
Dé Domhnaigh, Márta 28 2021 ag 5:15 am
Baineann Treasa O'Brien leas as ráiteas Leo Tolstoy agus cur síos á dhéanamh aici ar bhunús a saothair Town of Strangers (atá ar fáil ar shuíomh Institiúid Scannánaíochta na hÉireann). Dar leis an Rúiseach tosaíonn an litríocht is fearr le duine ag imeacht ar thuras nó strainséir ag teacht 'on dúthaigh. Tá turais is strainséirí i gceartlár an tsaothair is déanaí ón gCiarraíoch, saothar ar deacair lipéad a chur air. Meascán de chlár faisnéise agus drámaíocht nó clár faisnéise faoi dhéanamh scannáin.
Agus í ag taisteal is ag maireachtaint ina seanghliogar de mhótar, sí Treasa an strainséir a thagann 'on dúthaigh. Sé Gort Inse Guaire a ceann scríbe. Tá sí ag tarraingt ar an mbaile le blianta agus faoi dheireadh chinn sí scannán a dhéanamh ann. An dá rud is suaithinsí faoin mbaile, dar léi, ná go bhfuil sé ar an mbaile is mó ciníocha in Éirinn ó thaobh daonra agus go raibh sé ar an gceantar is measa a bhí buailte ag an gcúlú eacnamaíochta.
Fógraíonn sí go bhfuil éisteachtaí poiblí ar siúl in Halla an Bhaile agus vae linn. Le cathaoir uillinne buailte fé i seit bunúsach iarrann sí ar iarrthóirí a gcuimhní cinn, bréaga, ráflaí agus ábhar brionglóidí a eachtraí. Cuireann scannánú breathnaitheach breis feola ar chnámha na n-agallamh.
Príomhláidreacht an tsaothair ná go n-éiríonn léi rannpháirtithe
mealltacha, ionraice agus deisbhéalacha a mhealladh chun na cathaoireach. Lucht na Brasaíle, na Siria, na hAfganastáine, lucht Shasana agus muintir an bhaile féin ag déanamh faoistine.
Dhá mhaidhm inimirce a d'athraigh comhdhéanamh an bhaile, hipithe atá ag triall ar an mbaile le blianta fada le bheith i gceantar Bhoirne agus an dream, lucht na Brasaíle ach go háirithe, a thosaigh ag teacht 'on dúthaigh i rith an Tíogair le dul ag obair i dtionscal na feola. Saol malartach á chaitheamh ag Diana Rogerson le blianta is í buailte fúithi i mbus atá feistithe amach aici. Doicheall uirthi maireachtaint i dtigh mar ná beadh sé chomh cluthair céanna. Dúirt Ralf Perkins lena chailín go raibh sé le turas a thabhairt ar Éirinn ar feadh trí seachtaine, b'in seacht mbliana déag ó shin.
Ansin tá an dream a tháinig ina ndiaidh, cuid mhaith acu ag teitheadh ó fhoréigean is cruatan. Deir Hamid linn gur tháinig sé an tír fé thóin leoraí gan aon tuiscint ar an áit ná ar an teanga choimhthíoch. É ag teitheadh ó chorraíl na hAfganastáine. É fós míshocair ann féin. Ní féidir filleadh, is deacair fanacht. Tá an téama le sonrú i gcaint mhórán. Iad buíoch a bheith anseo ach tá an croí sa bhfód dúchais.
D'fhéadfaí clár ann féin a dhéanamh ar Rosa. Bhí leanbh aici nuair a bhí sí cúig bliana déag agus b'éigean di í a fhágaint fé chúram a máthar féin. Iad scartha ar feadh na mblianta ach athmhuintearas déanta le blianta anuas. "An bronntanas is fearr ó Dhia" greanta aici ar a cos mar cheiliúradh ar an teacht le chéile. Í ag caint linn go tuisceanach, ionraic le blas na Gaillimhe measctha le blas na Brasaíle.
Cé gur dóigh liom gur chuaigh míreanna áirithe sa bhfraoch agus gurbh fhearr a bheith fanta le heachtraíocht na gcarachtar is saothar stuifiúil lán machnaimh atá anseo.
Fág freagra ar 'Ciarraíoch ag lapadaíl trí scéalta agus brionglóidí mhuintir na Gaillimhe'
Róisín Sheehy Dé Luain, Márta 29 2021 ag 1:03 pm
Tar éis dom an léirmheas seo a léamh d'fhéach mé ar Town of Strangers. Thaitin sé liom. Lón machnamh cinnte. Róisín Sheinn sé le leithéidí John Spillane, Kila, Liam Ó Maonlaí, Rónán Ó Snodaigh agus John Prine chomh maith le Ceolfhoireann Shiansach RTÉ. Corca Dhuibhne 2019 - Gaelscoil Uí Ríordáin
Corca Dhuibhne 2019
By admin on May 21, 2019 in Bealtaine, Gaeilge
Tá daltaí Rang a 5 agus scata múinteoirí i gCorca Dhuibhne i láthair na huaire. Tá siad imithe ar an turas scoile. Is turas scoile é seo a théann siar i bhfad i stair na scoile mar go dtéann páistí Rang a 5 ann gach bliain ó thosnaigh an scoil amach. Fanfaidh siad ann thar oíche, an tseachtain seo le muintir na háite sa Ghaeltacht, taobh thiar den Daingean i gCeann Trá. Tá dhá thuras eagraithe. D'imigh an chéad ghrúpa scoláirí Rang a 5 ar an Luan agus fillfidh siad i lár na seachtaine ar an gCéadaoin. Tá sé beartaithe ansin go rachfaidh an dara ghrúpa ar an gCéadaoin agus go bhfillfidh siad abhaile tráthnóna Dé hAoine.
Nach bhfuil an t-ádh dearg leo leis an aimsir bhreá atá acu thiar ann. Bhí áthas orainn inniu nuair a chualamar go raibh siad ar Thrá na hInse le chéile, ag spraoi san uisce agus ag sú na gréine.
Is turas scoile iontach é, a thugann blaiseadh do na daltaí óga ar dhúlra, ar chúltúr agus ar an ngaeilge ó dhúchas atá fite fuaite i dtimpeallacht agus áilleacht an cheanntair.
Tá súil againn go mbainfidh siad ar fad taitneamh as agus ansin go mbeidh siad in ann a rá ina dhiaidh "Lá dár saol" a bhí ann. Tugadh ar Shinn Féin bogadh fosta agus dúirt Mitchell Mc Laughlin go mbeadh siad sásta machnamh faoi thionól fad is go raibh sé soiléir go mbeadh ról teoranta aige agus fad is go raibh cainteanna ilpháirtí sa siúl. Léiríonn an dráma na deacrachtaí atá ag duine a thagann ó scoil lán-Bhreathnaiseach atá suite in áit ina labhartar Béarla, agus dearcadh an phobail sin faoin duine atá ag labhairt na Breathnaise. Tá suíomh tuaite taitneamhach againn ar imeall na cathrach gan cur as ó nithe seachtracha, a thugann atmaisféar dá chuid féin don scoil. Gaelcholáiste Phort Láirge atmosphere. Feidhmíonn an scoil ar acmhainní a thagann ón Roinn Oideachais & Scileanna, síntiúis deonacha agus airgead a bhailíonn tuismitheoirí . Ticéid A Damhsa Le Damhsa Le Réaltaí
Conas a bheith mar chuid den lucht féachana stiúideo don DWTS
Ar mhaith leat grá a bheith mar chuid den lucht féachana stiúideo le haghaidh "Dancing With the Stars?" Is féidir go dtógfaidh tú ticéid "Damhsa Leis an Réaltaí" le roinnt ama. Leis an tóir atá ag seó rince réaltachta ABC, ní mór dóchas lucht féachana páirt a ghlacadh ar liosta feithimh ar líne le deis deis a fháil ar thicéid "Damhsa leis an Réaltaí" agus a bheith i lucht féachana beo na n-imreoirí damhsa ar ABC mar go bhfuil sé ag taisteal i Hollywood.
Tá an láithreán gréasáin chun na ticéid saor in aisce a fháil ag On-Camera-Audience.com. Tabhair cuairt ar a leathanach Damhsa le Réaltaí chun tú féin a chur ar an liosta fan. Tá an Liosta Feithicle ginearálta ar fáil ag am ar bith. Ní mór duit d'ainm, r-phost, uimhir theileafóin, dáta breithe, stáit, agus inscne a chur isteach. Ní féidir leat dátaí sonracha a iarraidh. Seolfaidh siad fógraí ar bhonn tosaigh, ar an gcéad freastal orthu siúd ar an liosta fan agus tá tréimhse teoranta agat chun do fhreagra a thabhairt. Má chailleann tú an deis sin, cuirfidh tú ar ais ar an liosta fanacht gan clárú arís. De ghnáth, cuirtear iad seo amach cúig lá roimh an dáta téipeála. Má fhreagairt tú in am, is féidir leat suas le ceithre dearbhán a fháil.
Is seó beo é "Damhsa leis na Réaltaí", tá sé éasca a fhíorú amach nuair a bheidh na taispeántais, ach cuirtear iad ar fáil freisin ar shuíomh Gréasáin On-Camera-Audience.com. Is féidir leat clárú freisin don nuachtlitir, mar sin cuirfear in iúl duit faoi dheiseanna sa todhchaí.
Is féidir leat cuairt a thabhairt ar a leathanach Facebook chun crannchur a chur isteach i gcomhair ticéid Tosaíochta.
Chun bheith ina bhall den lucht féachana, caithfidh tú a bheith 14 bliana d'aois nó níos sine. Tá suíocháin inrochtana, le suíocháin chompánach, ar fáil ar bhonn teoranta. Caithfidh tú glaoch laistigh de 48 uair an chloig chun é a iarraidh má fhaigheann tú na ticéid saor in aisce.
Cá bhfuil "Damhsa Leis na Réaltaí" Filmed?
Tá "Dancing With the Stars" scannánú ag geata CBS Television City-Genesee, 7800 Beverly Blvd, Hollywood, CA 90036.
Déantar taifeadtaí de ghnáth san iarnóin ag 3 pm, agus mar sin déan cinnte go bhfuil tú ar fáil ag an am sin agus go bhfuil go leor maolán agat le haghaidh am taistil i dtrácht Los Angeles.
Ós rud é go bhfuil na suíocháin teoranta, tá ticéid "Damhsa Leis an Réaltaí" ar fáil ach amháin tríd an Liosta Fostaíochta oifigiúil seo. Tabhair faoi deara go bhfuil ticéid "Damhsa Le Réaltaí" neamh-inaistrithe, mar sin ní mór duit clárú ag baint úsáide as ainm an duine a bheidh ag freastal. Bí ar an eolas nach bhfuil ticéid Dancing With the Stars ar díol. Má fhaigheann tú bealach chun ticéid a cheannach gan dul isteach sa liosta fan ar líne, níl na ticéid bailí. Má fheiceann tú na ticéid a chuirtear ar fáil ar líne ar díol, tá seans mór agat gur scam é agus is féidir go dtiocfaidh ticéad ar aghaidh nach mbeidh onóir ort.
Damhsa Le Réaltaí Beo! Ceolchoirmeacha
Más mian leat do chuid damhsa is fearr leat a fheiceáil, b'fhéidir go mbeidh tú in ann dul chuig seó turas ceolchoirme ar na hiomaitheoirí agus ar ghairmithe damhsa. Our boys are invited to take part in football, hurling and rugby. We are fortunate to have excellent trainers here on the school staff. Our girls partake in football, camóige and basketball. Ba é seo an dara bliain as a chéile a d'eagraigh Sinn Féin Chontae na Gaillimhe comóradh ag Teach an Phiarsaigh. Afra-Éire: 'Éire Nua' Hector, Féile Dhubh-Éireannach agus scéalta eile ón bpobal
2ú Deireadh Fómhair 2021
Black and Irish: For The Culture Festival
Fógraíodh ar leathanach Instagram Black & Irish go mbeidh an chéad fhéile cheoil acu ar an 28 Bealtaine 2022, ag Teach na bhFoithrí i gcontae na Mí. Beidh trí áit ar fail do cheol rap, hip-hap agus R&B. Chomh maith leis sin, beidh filíocht ó bhéal, filíocht, Amapiano, pop, ceol damhsa, drill ar na hardáin agus gnólachtaí Dubh-Éireannacha, faisean, coiméide, podchraoltaí beo agus bia Afra-Cairibeach ann freisin.
Is féidir @fortheculturefestival a leanúint ar Instagram le tuilleadh eolais a fháil.
Eiseoidh an banna Negro Impacto EP nua, faoin ainm céanna, Dé Luain an 4 Deireadh Fómhair. Beirt as Dún Dealgán darb ainm Chi Chi agus StrangeLove atá in Negro Impacto agus deir siad go bhfuil siad "ar bís go bhfuil an t-am tagtha dóibh agus nach shroichfeadh siad an pointe seo gan chabhair ó na daoine is cruthaithí agus dílse a bhfuil baint acu leo". An chéad singil atá acu ón EP ná 'Lockdown Syndrome'.
Is féidir an EP a réamhshábháil ar Spotify anois.
Hector: Éire Nua
Cuireadh tús le sraith nua teilifíse ina dtabharfaidh Hector faoi thuras ina chuaifeach ar fud na hÉireann ag casadh leis na daoine éagsúla iontacha atá tagtha ó thíortha thar lear le cur fúthu anseo in Éirinn. Sa chéad eagrán de Éire Nua tosaíonn Hector a thuras ag bruacha na hAbhann Duibhe ina bhaile féin, an Uaimh, áit a mbuaileann sé le láithreoir raidió Nigéarach, Yemi Adenuga, atá anois ina comhairleoir áitiúil do co na Mí. Craoltar Hector: Éire Nua ag 21:30 ar TG4 ar an Déardaoin.
'Nanny, Ma and Me'
Leabhar nua leis an aisteoir Jade Jordan agus a máthair agus a seanmháthair., beathaisnéis trí ghlúine.
Chuaigh seanmháthair Jade, Kathleen, as Éirinn go Sasana ag deireadh na 1950idí chun traenáil a dhéanamh mar altra. Le linn di a bheith ann, thit sí i ngrá agus phós sí fear as Iamáice. Bhí beirt mhac agus iníon, Dominique, acu agus bhí ina gcónaí in Walthamstow, baile lán éagsúlacht agus cultúir in London. Ach nuair a shocraigh Kathleen filleadh abhaile go Baile Átha Cliath, fuair sí amach gur raibh dath craicinn a leanaí difriúil óna chéile – agus go mbeadh a saol nua in Éirinn an-difriúil leis an saol in London.
Anseo, sa bheathaisnéis ilghlúine macánta croíúil seo a bhfuil go leor grinn ann insíonn Kathleen, Dominique agus a hiníon Jade a scéal.
Ó thaobh díograis Kathleen, a leanaí a thógáil le grá i lár Bhaile Átha Cliath, go Dominique ag streachailt leis an bhfás aníos mar dhéagóir óg dubh, go heispéiris Jade féin mar bhean dhubh in Éirinn san aonú haois is fiche. Scéal faoi chine is ea Nanny, Ma and Me, cuntas ar thír lán le neamhréiteach atá ina croílár scéal faoi chumhacht an phobail, an ghrá agus triúr ban a chuir a teaghlaigh chun cinn. Pléadh réimse leathan ábhar: ‘Dearcadh Daoine Óga i leith na Gaeilge’ (Erin Nic an Bhaird), ‘Éirí Amach na Cásca 1916’ (Jamie Mac Uiginn), ‘Imreoirí CLG’ (Katie Nic Craith) agus ‘Nósanna Bia na Mac Léinn’ (Sophie Osborne). N’fheadar mé cén tuairim a bheadh aige faoi na ‘Dubs’ céanna tar éis an chluiche dhorcha i gcoinne Dhún na Gall! Deir Dáithí Mac Cárthaigh, Uachtarán an Chonartha: "Tá sé scannalach nach raibh an Ghaeilge fiú luaite i bhfógra de chuid eagraíocht stáit atá chomh lárnach sin i saol an phobail agus atá na Gardaí Síochána.
Léiríonn seo an tábhacht a bhaineann le cúrsaí fógraíochta a chur san áireamh sna Rialacháin um Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 (Alt 9) chun aitheantas agus meas a thabhairt dár dteanga dhúchais i measc ilteangachas nua na hÉireann sa lá atá inniu ann."
Tá an Conradh ag éileamh ar an Aire Ó Cuív na Rialacháin a shíniú mar ábhar práinne a luaithe agus atá an leasú maidir le cúrsaí fógraíochta déanta orthu. Cuimhneachán i gColáiste Naomh Eoin, Cambridge leis na haistritheoirí an Bhíobla Breatnaise William Morgan agus Edmund Prys ; le sleachtal ó Ecclesiasticus 44 agus Salm 121. Is léir go bhfuil sé amuigh ar an nGaeilge gur ábhar deacair í san Ard Teist. Is cuimhin liom féin bheith ag déanamh na h-Ard Teiste breis is scór blian ó shin agus bhí mo lámh scríobhnóireachta tinn tuirseach tar éis na scruduithe Ghaeilge. Bhí sé tinn tuirseach tar éis scruduithe eile freisin - ach is cuimhin liom go h-áirithe an tinneas a bhí ann tar éis an dara scrúdú Ghaeilge. He, too, I understood, was a student of Irish language dialects, and had worked his way up to Teelin from the Kerry coastal Gaeltacht ··· I Maigh Eo, i gCiarraí, i gContae na Gaillimhe agus i gCléire a bailíodh cuid eile díobh Thosaigh sé ag déanamh yoga sa bhliain 1996 nuair a bhí sé ag obair le ‘Ros na Rún’ agus leis an Taibhdhearc. Ceisteanna Questions Má tá ceist ar bith ag éinne i dtaca leis an bpleanáil teanga féin nó le togra na pleanála teanga anseo i nGaeltacht Mhúscraí ní gá ach scéal chur chugainn agus déanfaimid gach iarracht freagra oiriúnach a thabhairt. I gcuid de na ranganna baintear leas éifeachtach as obair i bpéirí agus as ról-imirt chun taithí a thabhairt do na daltaí ar an teanga a bhíonn foghlamtha acu a úsáid ar bhonn fíorchumarsáide. Regina Uí Chollatáin (2008) Fact and Fiction: Crossing boundaries in Gaelic print journalism post 1795. [Invited Lecture], Newspaper and Periodical History Forum of Ireland, Inauguraul Conference, University College Galway , 31-OCT-08 - 01-NOV-08. Ó RIADA, Seán (1931–1971) | ainm.ie
dáta breithe 1 Lúnasa 1931
dáta báis 3 Deireadh Fómhair 1971
áit bhreithe Áth Dara, Co. Luimnigh
scoil Scoil na mBráithre Críostaí, Áth Dara, Co. Luimnigh
Coláiste Naomh Fionnbarra, Fearann Phiarais, Co. Chorcaí
Seán Reidy [tuismitheoir]
Julia Ní Chríodáin [tuismitheoir]
B'fhéidir gurbh é an cumadóir ceoil é is mó riamh a chuaigh i gcion ar ghnáthphobal na hÉireann lena linn. Tá a bheathaisnéis scríofa ag Tomás Ó Canainn agus Gearóid Mac an Bhua: Seán Ó Riada, a shaol agus a shaothar, 1993. Cnuasach aistí in eagar ag Bernard Harris agus Grattan Freyer is ea The Achievement of Seán Ó Riada, 1981 agus sa bhliain sin freisin (4 Deireadh Fómhair 1981) craoladh mórscannán Sheáin Uí Mhórdha, The Blue Note. Eagrán speisialta in ómós dó is ea Feasta, Deireadh Fómhair 1991, agus tá beathaisnéis ghairid iontaofa ann (ar leanúint in Feasta, Samhain 1991) ag Riobárd Mac Góráin. I 1991 freisin, craoladh sraith clár cuimhneacháin ar Raidió na Gaeltachta. In Capuchin Annual 1972 tá 'Remembering Seán Ó Riada' le Seoirse Bodley. Bunaíodh Fundúireacht an Riadaigh i ndiaidh a bháis chun a cháil a bhuanú. In Comhar, Samhain 2011, tá Seán faoi chaibidil ag Mairéad Ní Chinnéide, Jimmy Crowley, Billy Ó hAnluain, Iarla Ó Lionáird, Liam Ó Maonlaí agus Barra Ó Séaghdha.
In Áth Dara, Co. Luimnigh, a bhí cónaí ar a thuismitheoirí nuair a rugadh in Ospidéal Erinville i gCorcaigh é ar 1 Lúnasa 1931. B'as Cill Mhichíl, Co. an Chláir, dá athair Seán Reidy ar sháirsint sa Gharda Síochána é; feirmeoir ba ea a athairsean ach deirtear gurbh fhile agus dealbhóir é freisin. B'as ceantar Chill na Martra, Co. Chorcaí, dá mháthair Julia Ní Chríodáin agus banaltra ba ea í. Bhí bua ceoil ag an mbeirt acu. Duine réchúiseach ba ea an t-athair agus ba í Julia a d'fhéach chuige nach é amháin go bhfuair Seán óg agus Louise, an t-aon duine eile clainne, oideachas maith ach go raibh Seán á oiliúint mar cheoltóir ó bhí sé ocht mbliana d'aois.
Ag Scoil na mBráithre in Áth Dara a bhí sé ar dtús. Ó 1943 go 1947, bhí sé i gColáiste Fhearann Phiarais i gCorcaigh. Aloys F. Fleischmann a bhí mar mhúinteoir ceoil ansiúd ach d'fhaigheadh sé ceachtanna sa chathair freisin. Bhuaigh sé Corn Uí Sheanacháin sa chomórtas veidhleadóireachta ag Feis Mhaitiú i 1947. De réir chroineolas Uí Chanainn, chaith sé an bhliain 1947-48 i gColáiste Mhainchín Naofa i Luimneach. Ní foláir nó thit costas rómhór ar a mhuintir le linn dó a bheith ag freastal ar an gColáiste Ollscoile, Corcaigh, ar feadh na tréimhse 1948-52. Deireadh an tOllamh Fleischmann le Tomás Ó Canainn 'nach raibh mac léinn aige riamh ba chliste ná ba cheolmhaire' ná é. Cé nár mhac léinn díograiseach é, léadh sé cuid mhór agus bhí dúil ar leith aige sa litríocht. Chaith sé cúpla bliain dá théarma ollscolaíochta ag seinm ar fud na Mumhan le banna ceoil rince agus bhí cáil air i measc a chairde ceoil mar phianadóir jazz. Bhain sé céim sa cheol le dara honóracha. Dúirt Fleischmann in Iris Ollscoile Chorcaí, Uimh 47, 1972: 'Of all the students who have passed through our music department, he was the most naturally gifted, possessed of absolute pitch, sensitive to every stylistic nuance and showing an aptitude for composition. . . which made light of every technical difficulty. But again, the set course was not for him. His enthusiasm in many different directions led him far afield from academic routine and it was natural ability rather than diligence relating to the course which impressed the extern examiner, Sir Arnold Bax, and secured an honours degree for him in 1952 . . .' Le linn dó a bheith i gCorcaigh a casadh Ruth Ní Chochláin air. Phós siad ar 9 Meán Fómhair 1953 i Séipéal Uí Eoghanáin sa Choláiste Ollscoile.
Ar feadh 1953-55, bhí sé ina Stiúrthóir Cúnta Ceoil i Radio Éireann. Ba iad a bhí ar an mbord agallaimh 13 Aibreán 1953, Riobard Ó Faracháin, Fachtna Ó hAnnracháin agus Hubert Clifford. Chuaigh sé i gcion go mór orthu in ainneoin gur lean sé air ag argóint leis an bhFarachánach i dtaobh cúrsaí fealsúnachta! Toisc a óige a bhí sé agus taithí a bheith in easpa air, níor tugadh ach trí mhí trialach dó in áit na gnáthbhliana. Thosaigh sé 4 Bealtaine 1953. D'éirigh go maith leis ach moladh go leanfadh an tréimhse trialach ar feadh bliana eile. Níor réitigh Maurice Gorham, ceannasaí an stáisiúin, leis sin agus ceapadh é ar an bhfoireann neamhbhunaithe. Ba léir de réir a chéile nár spéis leis cuid mhór den obair riaracháin ar lena dhéanamh a cruthaíodh an post. Ar 25 Feabhra 1955, chuir sé meamram chuig Fachtna Ó hAnnracháin agus dúirt sé gur sa chumadóireacht is mó a bhí spéis aige agus nach raibh aon am á thabhairt dó chun díriú air sin. 'The station cannot claim me body and soul and if it comes to a choice I am afraid I will not be able to continue'. D'imigh sé ar saoire trí sheachtain go dtí Plailly, Oise, sa Fhrainc 1 Márta 1955. Scríobh sé ón áit sin gur mhian leis éirí as a phost ar 22 Márta agus glacadh leis sin. Fuair sé roinnt oibre sa Fhrainc ach ba bheag é. Bhí sé i ndroch-chaoi nuair a chuaigh a bhean anonn lena thabhairt abhaile. Bhí leanbh amháin acu um an dtaca seo agus seachtar ar fad a bheadh acu.
Bhí sé ag baint a bheatha as iriseoireacht agus as seinm le banna rince gur ceapadh é ina stiúrthóir ceoil in Amharclann na Mainistreach i samhradh 1955. D'fhág an post seo i bhfad níos mó saoirse aige. Ceann dá chúraimí ba ea ceol a chumadh i gcomhair drámaí Gaeilge ach cuimhnítear go háirithe ar an gceol a chum sé i gcomhair The Song of the Anvil le Bryan McMahon. I nGaeilge a bhí a ainm sa chlár ar 25 Iúil 1955 toisc dráma Gaeilge a bheith ar siúl ach cúig bliana ina dhiaidh sin is mar Sheán Ó Riada a bhíodh a ainm sa ghnáthchlár. Is de réir a chéile a tharla an t-athrú meoin: bhí sé ar dhuine de na moltóirí i gcomórtais ceoil an Oireachtais i 1955; scríobhadh sé corralt faoi ainm cleite in Comhar d'fhonn pinginí a shaothrú; chuaigh na hOícheanta Seanchais i Halla Damer i gcion air; thar aon ní eile, chuir cuairt ar Dhún Chaoin i 1959, ar chuireadh an Athar Tadhg Ó Murchú, duine dá mhúinteoirí i bhFearann Phiarais, draíocht air. Ach is go tobann a d'fhógair sé dá bhean agus dá chlann i 1960 gur theaghlach Gaelach iad feasta.
Is léir go raibh a ainm in airde mar chumadóir i bhfad roimh 1959, i measc lucht ceoil go háirithe. Is dóigh gurbh é an ceol a chuir sé le Mise Éire an bhliain sin a chuir a ainm i mbéal phobal mhór na hÉireann. Cuireadh leis an gcáil sin i 1961 nuair a bhunaigh sé Ceoltóirí Chualann, buíon de cheoltóirí traidisiúnta ar mhó a cosúlacht le ceolfhoireann bheag ná le banna céilí. Tá léargas tugtha i leabhar Harris agus Freyer ag Éamon de Buitléar agus Paddy Moloney ar thionscnamh na buíne sin. Tugadh deis dó chun leanúint air ag cur faoi i nGaeltacht Chúil Aodha nuair a ceapadh é ina léachtóir le ceol na hÉireann i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Oiriúnach go leor, ba é teach Dhónaill Uí Cheocháin i nDraighin a cheannaigh sé agus b'fhéidir a rá go raibh sé chomh dícheallach céanna le Dónall ag iarraidh seol na Gaeilge a choimeád in airde sa dúiche. San eagrán speisialta úd de Feasta gheofar tuairimí Dhonncha Uí Chróinín, fear de bhunadh an cheantair, ar a mhéid a chuaigh sé i gcion ar an áit. Taispeánann Ó Canainn nach i gcónaí a bhíodh gach duine ag réiteach leis ach admhaítear i gcoitinne gur tharraing sé aird na hÉireann ar Chúil Aodha. Bhunaigh sé Cór Chúil Aodha, ar rud nua amach is amach é i saol na tíre agus go háirithe sa cheol eaglasta. Bhíodh sé aislingeach i dtaobh arbh fhéidir d'fhorbairt a dhéanamh sa dúiche. Agus bhí sé ildánach: bhunaigh sé an comhlacht Draíon Films chun scannáin ghairide a sholáthar don sraithchlár teilifíse Aililiú; scríobh sé dráma Gaeilge A Spailpín a Rún a léiríodh i Halla Damer le linn Fhéile Amharclainne Bhaile Átha Cliath 1960; bhí gearrscéal agus dánta i gcló aige in Comhar ; craoltóir den scoth é agus cuimhnítear go háirithe ar an tsraith raidió Our Musical Heritage a d'fhoilsigh Fundúireacht an Riadaigh. Dúirt an Cróiníneach: 'Níor dhuine in aon chor é ach scata. An ilphearsantacht úd a chothaíonn siad iontu féin in oirthear domhain bhí sí sa Riadach i gan fhios dó féin, de réir nádúir: chonaic gach éinne ann an saghas duine ab áil leis féin'. Teideal ar chaibidil ag Tomás Ó Canainn is ea an cheist 'Cé acu Seán Ó Riada?'.
Níor oir babhtaí troma óil dá choimpléasc agus théadh sé thar fóir air féin. Tháinig tinneas a bháis air i ndeireadh Lúnasa 1971 agus d'éag sé in Ospidéal King's College, Londain, ar 3 Deireadh Fómhair 1971. Tá sé curtha i Reilig Ghobnatan i mBaile Bhuirne. Tá clár a shaothair i gcló ag Ó Canainn agus Mac an Bhua, chomh maith le liosta de cheirníní. Caibidil in aon chuntas ar a shaothar is ea a ndearna sé d'obair do Ghael Linn. Bhí sé ina chomhairleoir agus ina léirithoir acu nuair a bhí a gcéad fhadcheirnín á ullmhú acu: chóirigh sé na hamhráin Ghaeilge a chan Tomás Ó Súilleabháin agus rinne an tionlacan pianó. Sholáthair sé ceol dá scannáin: Mise Éire (1959); Saoirse? (1960); Rhapsody of a River (1965); Pobal ; An Tine Bheo (1966). Gael Linn a d'fhoilsigh aon cheann déag dá fhadcheirníní; d'fhoilsigh Ceirníní Chladaigh trí cinn. An saothar 'sa stíl Eorpach' is minice a luaitear: Réamhcheol Olynthiac (1955); The Banks of Sullane (1956); Hercules Dux Ferrariae (1957). Chum sé freisin: cúpla aifreann don ghnáthphobal; foinn amhrán arbh é 'Mná na hÉireann' an ceann ab aitheanta, b'fhéidir; ceol i gcomhair córacha; ceol le haghaidh gnathscannán cineama mar Young Cassidy agus Playboy of the Western World ; ceol le haghaidh geamaireachtaí; ceol le haghaidh saothair dhrámata. Deir Riobárd Mac Góráin gur chóirigh sé ar a laghad dhá chéad píosa den cheol Gaelach i gcomhair cheolfhoirne Radio Éireann. Thuairimigh Gearóid Mac an Bhua: 'Dá mairfeadh an Riadach, ceapaim féin gur ródhócha go gcloífeadh sé leis na cuspóirí aeistéitiúla a bhí aige ó thosach, is é sin, sintéis fhoirfe a thabhairt i bhfeidhm idir ceol dúchasach na hÉireann agus mórcheol na hEorpa agus, fosta, idir seantraidisiún clasaiceach na hEorpa agus stíleanna casta nua-aimsire'. Go luath i ndiaidh a bháis ba é breithiúnas an léirmheastóra Charles Acton air: 'Bhí Seán róchruthaitheach, róshamhlaíoch, róbheo, róphragmatach, róghnóthach i mbun na nithe iomadúla ba mhian leis a dhéanamh, rófhlaithiúil san iliomad teagmhálacha daonna a rinne sé, chun bheith ina fhíorscoláire choíche. Ar an gcuma céanna, cáil petit maitre a bheidh air i gcúrsaí cumadóireachta, ainneoin mhóráilleacht a chuid saothair agus a shainiúla agus a phearsanta a bhí gach ní dár chum sé. Dá bharr seo, beidh sé deacair do dhaoine amach anseo fíormhianach Sheáin Uí Riada a thuiscint, gan trácht ar a mbeadh ann dá maireadh sé. Ach tuigimidne é agus is saibhrede sinn é. I dtéarmaí mórtais dlisteanaigh chine (seachas an gnáthshaghas) agus i dtéarmaí chroí cheoil a mhuintire, chuir sé dhá bhrobh san áit nach raibh ach ceann amháin roimhe' (aistriúchán ó Bhéarla Acton i gcló in Feasta, Deireadh Fómhair 1971). Fuair a bhaintreach bás 16 Meán Fómhair 1977. Sa leabhar is déanaí ó Tom Hodgins tá an t-údar ar thóir a shealbha is ar thóir fhréamhacha an dúchais. Léiríonn sé slabhra neamhbhriste an dúchais sin trí léiriú suimiúil a thabhairt dúinn ar fhilíocht, ar sheanchas agus ar chuimhní cinn ó Rann na Feirste
Scéalta, Paidreacha agus filíocht a tháinig ó bhéal Mhicí Sheáin agus a chur in eagar ag an Athair Lorcán Ó Searcaigh.
Ba deirfiúr í Annie Bhán leis na scríbhneoirí Seosamh agus Séamus Ó Grianna agus ní iontas ar bith mar sin, bua na scéalaíochta a bheith léi. Rinneadh taifead agus bailiúchán ar a cuid scéaltaí den chéad uair in sna tríochaidí. Sa leabhar seo tá aistriúchán déanta de bhunleagan na scéaltaí agus réamhrá faoi thraidisiún bhéil agus Ghaeilge an cheantair. Tá roinnt mhaith taistil déanta ag Aoife i Meiriceá Theas agus chónaigh sí i Meicsiceo ar feadh cúpla mí sa bhliain 2002. Dá mba rud é go gceapfainn go raibh cúis mhaith leis, is é sin go raibh na h-amhráin Béarla a raibh san iomaíocht ó cuireadh deireadh le ‘Réalt’ mar gheall ar chiorruithe ar RTÉ RnaG i 2002, I bhfad níos fearr, bheinn ábalta glacadh leis an leatrom. D'fhógair Google a earra nua aistriúcháin, na Google Pixel Buds, ag ócáid i San Francisco an tseachtain seo
Dé hAoine, Deireadh Fómhair 6 2017 ag 2:20 pm
Tá macasamhail 'Iasc Bháibil' ón leabhar The Hitchhiker's Guide to the Galaxy déanta ag Google.
D'fhógair Google a earra nua, na Google Pixel Buds, ag ócáid i San Francisco an tseachtain seo. Ceanglaítear na cluasáin le fóin chliste de chuid Google agus déantar nasc le Google Assistant, uirlis ar an bhfón a chabhraíonn leis an úsáideoir teacht ar aipeanna an fhóin.
Maíonn Google go bhfágann sé seo gur féidir leis na cluasáin ateangaireacht chomhuaineach a dhéanamh ar 40 teanga. Léiríodh ag an ócáid seolta gur féidir leis an uirlis ateangaireacht chruinn, sciobtha a dhéanamh idir an tSualainnis agus an Béarla.
Labhraíonn an té atá ag caitheamh na gcluasán ina theanga dhúchais agus tugtar aistriúchán ar an méid sin trí challaire an fhóin. Nuair a fhreagraíonn an duine eile, tugtar aistriúchán ar an bhfreagra sin trí na cluasáin.
Faoi láthair, caithfear Pixel Buds a úsáid le Pixel Phone leis an ateangaireacht chomhuaineach a fháil — ní oibríonn an córas le haon fón eile faoi láthair.
Tá $159 ar na cluasáin, a bheidh ar fáil an mhí seo chugainn, ach níl aon phraghas Eorpach fógartha ag Google go fóill. Níl an liosta iomlán den 40 teanga a bheidh ar fáil faoin am sin fógartha ag an gcomhlacht go fóill ach an oiread, ach taispeánadh liosta de 28 teanga ag an ócáid in San Francisco. Ní raibh an Ghaeilge ina measc.
Tá 103 teanga ar fáil ar Google Translate, an Ghaeilge agus Gàidhlig na hAlban ina measc. Is cinnte gur ón liosta mór teangacha sin a thiocfaidh an 12 teanga atá fós le fógairt.
Tá Google Translate féin os cionn deich mbliana d'aois. Nuair a thosaigh sé amach ní raibh ann ach inneall aistriúcháin a chuirfeadh Béarla ar Araibis agus Araibis ar Bhéarla.
Deich mbliana ó shin, is beag caint a bhí ann ar fhóin chliste nó ar aipeanna agus ní raibh teacht ar an inneall ach amháin ar an suíomh translate.google.com. Sa lá atá inniu ann, is féidir an tseirbhís a úsáid ar fhóin, ar ríomhairí deisce, tríd an aip, le Google Lens agus breiseán brabhsálaí. Bhíothas ag súil le leithéid an Google Pixel Bud le fada an lá.
Mar sin féin is minic a cháintear Google Translate mar gheall ar na leaganacha ciotacha a chuireann sé ar fáil – go háirithe nuair is eagraíochtaí nó comhlachtaí stáit a úsáideann an tseirbhís le cáipéisí nó comharthaí oifigiúla a chur i nGaeilge.
Ní fios go fóill cé na laigí nó lochtanna a bheidh ar an Google Pixel Bud, nó cén sórt úsáide a bhainfidh eagraíochtaí oifigiúla as an uirlis nua.
Chuir Douglas Adams síos ar an 'Babel fish', ainmhí beag ateangaireachta, ina leabhar The Hitchhiker's Guide to the Galaxy ceathracha bliain ó shin:
"Tá an t-iasc Bháibil beag, buí agus ar chruth an tsúmaire, agus is dóigh gurb é an neach is aistí amuigh sa chruinne é. Cothaítear ar fhuinneamh tonnta inchinne é, súnn sé gach minicíocht fho-chomhfhiosach agus eisfhearann sé, go teileapaiteach, maitrís atá déanta as minicíochtaí comhfhiosacha agus comharthaí néaróg a fhaightear ó mhol cainte na hinchinne, agus an toradh praiticiúil air seo ná má chuireann tú ceann i do chluas, tuigfidh tú láithreach rud ar bith a deirtear leat in aon chineál teanga: díchódálann an chaint a chloiseann tú an mhaitrís tonnta inchinne," a scríobh sé.
Dúirt Adams ina leabhar gurbh é iasc Bháibil ba chúis le níos mó cogaí fuilteacha ná rud ar bith eile ó thús ama toisc go bhfuair sé réidh leis na bacanna cumarsáide idir ciníocha agus cultúir éagsúla. Peatsaí Ó Callanáin

File Éireannach ab ea Peatsaí Ó Callanáin (1791–1865).
Ba é Marcas Ó Callanáin a dheartháir mór, agus deirtear go raibh cáil níos leithne ar Pheatsaí. D’fhreastail sé ar an scoil áitiúil i gCreachmhaoil, agus ina dhiaidh sin d’fhreastail sé ar scoil Antaine Uí Bhriain i mBaile Átha an Rí, nó ar scoil na mBráithre Doiminiceacha san Eiscir, nó b'fhéidir ar an dá cheann.
Bhí sé in iomaíocht le hAntoine Raiftearai ar feadh tamaill, ach d'fhás cairdeas eatarthu níos déanaí.
In 1967, rinne Seán Ó Ceallaigh, príomhoide Scoil Náisiúnta Chreachmhaoil, eagrán dá gcuid dánta. ‘The Irish class which Stephen attended was held in a very sparely furnished room lit by a gasjet which had a broken globe. Over the mantelpiece hung the picture of a priest with a beard who, Stephen found, was Father O’Growney.’ B'fhéidir go raibh sí faoi mhíbhuntáistí ag na damhsóirí oilte eile as Conamara a raibh sí ag iomaíocht leo, mar ba uathu sin a d'fhoghlaim sí a cuid céimeanna féin. Vótáil do DJ Raidió Rí-Rá Cillian de Búrca mar Réalta Óg na Bliana ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais!! Níl ach cúpla uair a chloig fágtha!Téacsáil GRADAM102 go 57003 ó dheas Tá an Dréacht-Treoir seo á foilsiú mar thaca do na hiar-bhunscoileanna sin a chuir isteach ar an Scéim Aitheantais Scoileanna Gaeltachta (Scéim) ina gcuid iarrachtaí leis na critéir theanga-bhunaithe don tumoideachas atá lárnach sa Scéim a bhaint amach. Agus tagairt á déanamh in eagarfhocal An Claidheamh Soluis 16 Lúnasa 1901 do laethanta tosaigh ghluaiseacht na hathxadbheochana deirtear: ‘Many things have changed since then and so have many minds ··· Bhí aiste, ‘The National School as a National Education’, aige in Daily Express i Lúnasa 1899 (i gcló in An Claidheamh Soluis 2 Meán Fómhair 1899) a bhí ag teacht go hiomlán le haigne an Chonartha ··· ‘Bhí an tréadaí dílis fíor, an tAthair Ó Donnabháin as Baile Locha Riach láithreach ag an gcruinniú’ (An Claidheamh Soluis 31 Lúnasa 1901) ··· Thug sé Léacht Cuimhneacháin Uí Ghramhnaigh ar 29 Meán Fómhair 1902 sa Rotunda agus chinn Coiste na bhFoilseachán ar 1 Nollaig é a fhoilsiú mar phaimfléad (An Claidheamh Soluis 13 Nollaig 1902) Bhí litir i gcló ag Frank Mecham in Footprints (iris staire na heaglaise Caitlicí san Astráil) i Márta 1979. “The boy from Barnawatha was shy and modest with dark hair and clear blue eyes. Dr Johnny Gallagher, a genius, taught a genius at Goulburn St Patrick’s College. Both Joseph Dwyer (later Bishop of Wagga Wagga) and Daly set out for Rome to study at Propaganda. Daly secured medals for most of the foreign languages. Later it would be said of him in Rome that he was the equal of the greatest linguist in the world, Cardinal Mezzofanti. After leaving Propaganda he apparently taught at the Cork University. He returned once to the diocese of Goulburn and was given priestly work at Henty and Lockhart. At the time of his death he was living with Mgr Sexton in Cork ... Like many geniuses he lacked a note of music. ‘Are they playing God save the King?’, he once asked, to which came the reply ‘What kind of an Irishman are you – they’re playing St Patrick’s Day!” Beo! - Trácht go fóill ar an Bhriogáid Idirnáisiúnta
Sochraid Mhíchíl Uí Ríordáin i mí na Bealtaine
An scríbhneoir Peadar O'Donnell
Bhí brón orm a chloisteáil go bhfuair Mícheál Ó Ríordáin bás i mBaile Átha Cliath i mí na Bealtaine.
Chas mé air den chéad uair nuair a labhair sé ag cruinniú de chuid Chumann Uí Chonghaile (The Connolly Association) i Learpholl i mí Eanáir 1987. Shínigh sé cóip dá leabhar Connolly Column dom leis an teachtaireacht: "With an International Solidarity Salud!"
Foilsíodh an leabhar seo i 1979 agus d'inis Ó Ríordáin scéal an 145 Éireannach ann a throid i gcoinne fhaisistigh an Ghinearáil Franco sa Spáinn idir 1936 agus 1939. Fuair 61 acu bás sa Bhriogáid Idirnáisiúnta agus gortaíodh Ó Ríordáin féin le linn Chath Ebro, cé go raibh sé ró-chúthail leis an eachtra seo a lua ina leabhar.
D'eagraigh Cumann Uí Chonghaile cruinnithe go rialta i Learpholl, áit a raibh "athair na heagraíochta", Desmond Greaves (1913-1988), ina chónaí, agus labhair daoine mar Pheadar
O'Donnell, Dónall Mac Amhlaigh, Pádraig Ó Snodaigh, Betty Siclair agus an tAthair Clarence O'Duffy acu. Bhí sé go hiontach guthanna frith-impirúlacha a chloisteáil i rith na dTrioblóidí. Ba Chumannaigh iad, cuid acu ina mbaill de Chumann Uí Chonghaile, dála Uí Ríordáin féin, ach ba shóisialaithe neamhspleácha iad an chuid is mó acu agus bhí neart iarthrodaithe de chuid na Briogáide Idirnáisiúnta ina measc.
Tá liosta de na trodaithe Éireannacha a tháinig slán as Cogadh Cathartha na Spáinne i leabhar Uí Ríordáin agus b'as Learpholl ceathair acu. Is cúis bhróid domsa gur throid na céadta as Merseyside i gcoinne an fhaisisteachais sa Spáinn agus bhí áthas orm grianghraf a fheiceáil i Lá (17 Deireadh Fómhair 2005) den Uachtarán Máire Mhic Ghiolla Íosa ag comhrá le Mícheál Ó Ríordáin agus Bob Doyle (Baile Átha Cliath), in éineacht le beirt as Learpholl, Jack Edwards agus Jack Jones, nó "Jim Larkin Jones" mar a baisteadh air.
Rugadh Jones i 1913, nuair a bhí Learphollach eile de bhunadh Éireannach, Jim Larkin, ina cheannaire ar an fhrithdhúnadh i mBaile Átha Cliath, eachtra a chuaigh i bhfeidhm ar thuismitheoirí Jones. Bhí Jack Jones ina Ardrúnaí ar an TGWU ar feadh na mblianta agus é féin a nocht an leacht cuimhneachán don scríbhneoir Éireannach Robert Noonan i Walton, Learpholl i 1977 (Beo!, eagrán 25, Bealtaine 2003) nuair a bhain sé úsáid as focail Wolfe Tone, "If the men of property will not, then we must depend upon that numerous and respectable class, the men of no property".
Éireannach eile
Éireannach as Learpholl nach raibh ar liosta Uí Ríordáin ná Frank Deegan. Foilsíodh a dhírbheathaisnéis, There's No Other Way, i 1980 agus bhí an fotheideal "One of the Liverpool-Irish" faoina ainm ar an chéad leathanach. Sin an teachtaireacht chéanna a scríobh sé ar bhalla an dúin in Figueras na Spáinne i 1937 tar éis dó siúl trasna na bPiréiní le bheith ina bhall den Bhriogáid Idirnáisiúnta. Chuir mé agallamh air don Irish Post i mí Lúnasa 1986, 50 bliain tar éis thús an chogaidh sa Spáinn.
Scríbhneoir eile as Merseyside a throid sa Bhriogáid ná James R. Jump, a rugadh i Wallasey i 1916. Gortaíodh eisean i gCath Ebro fosta. Phós sé Spáinneach agus scríobh sé 14 téacsleabhar faoin tír sin, The Penguin Spanish Dictionary a foilsíodh i 1990 ina measc.
Carachtar eile as Cogadh Cathartha na Spáinne a bhí ina chónaí i Learpholl ná Padaí Rua Mac Lochlainn (Paddy Roe McLaughlin). Rugadh é i mBun an Phobail, Inis Eoghain, Dún na nGall i 1901 agus throid sé i gCogadh na Saoirse in Éirinn agus mar phoblachtánach sa Chogadh Cathartha in aghaidh na Freestaters. D'fhág sé an tír ina dhiaidh sin agus chuaigh go Nua-Eabhrac, áit a raibh sé ina bhall den Gharda Náisiúnta. Ó Stáit Aontaithe Mheiriceá chuaigh sé go dtí an Spáinn, áit a raibh sé sa James Connolly centuria de Chathlán Meiriceánach Lincoln.
Bhí neart Éireannach eile, nach raibh sásta a bheith sa Chathlán Briotanach, sna Lincolns agus bhí Padaí an-chairdiúil le Liam Tumilson, poblachtánach sóisialach Protastúnach as Béal Feirste. Bhí Padaí in aice leis nuair a mharaigh snípéir é le piléar trína chloigeann ag Cath Jarama i mí Feabhra 1937 agus spreachallaíodh a inchinn ar chóta Phadaí. Cuireadh é in aice le baile Morata. Bhí Liam geallta le cumannach eile, Kathleen Walsh as Learpholl. Chuir Padaí an drochscéala chuici agus nuair a d'fhág an Bhriogáid Idirnáisiúnta an Spáinn i 1938 chuaigh Padaí go Learpholl le bualadh léi.
D'inis Padaí an scéal go minic faoin chéad uair a chas sé uirthi: "Bhuail mé cnag ar an doras agus nuair a d'oscail sí é dúirt mé léi: 'Hi, is mise Padaí, cara Liam agus seo duit píosa de' agus thug mé clúdach di ina raibh cnaipe ón chóta a bhí á chaitheamh agam i Jarama. Bhí píosa d'inchinn chruaite Liam air."
Duine corr ab ea Padaí, gan amhras, ach bhí sé greannmhar fosta. Réitigh sé féin agus Kathleen go maith lena chéile, in ainneoin an chur in aithne aisteach, agus phós siad. Ach ní raibh Padaí críochnaithe leis an streachailt in aghaidh an fhaisisteachais agus nuair a fógraíodh an cogadh i 1939 chuaigh sé isteach san RAF. Is dócha go raibh curiarracht aige ó thaobh an mhéid coimhlintí a raibh sé páirteach iontu.
Faisisteach sa teaghlach
Is cuimhin liom Padaí bheith ag díol The Irish Democrat, nuachtán Chumann Uí Chonghaile, nuair a bhí mé ag fás aníos i Learpholl (tuilleadh eolais ag: www.irishdemocrat.co.uk). Bhí triúr mac, Mick, Seán agus Conn, agus iníon amháin ag Padaí agus Kathleen. B'fhear bainne é Mick agus bhí iontas orm i 1975 nuair a chuala mé gur fhaisisteach é. Mar cheannaire an British Movement d'eagraigh sé slógadh ag an Pier Head i Learpholl agus chuaigh mé féin ann mar fhrith-léirseoir. Bhí líne póilíní eadrainn féin agus McLaughlin is a chuid skinheads. Scairt bean taobh thiar díom leis an slua i nguth fíochmhar agus dúirt ionsaí a dhéanamh ar an "Fuhrer nua". "Cé hí an bhean teasaí?" a d'fhiafraigh mé d'fhear in aice liom. "Ó sin Kathleen Walsh, a mháthair!" arsa seisean liom.
Tá Padaí marbh le fada anois, cé go bhfuil Kathleen Walsh beo fós. Le bás Mhíchíl Uí Ríordáin sílim nach bhfuil ach Éireannach amháin, le cois Jack Jones, fágtha ón Bhriogáid Idirnáisiúnta.
Tá leacht cuimhneacháin maith i Learpholl don 30 ball den Bhriogáid as an chathair a fuair bás sa Spáinn agus, ar ndóigh, leacht breá ar Acaill do Tommy Patten. Idir an t-amhrán "Vive La Quinte Brigada" le Christy Moore agus an leabhar nua a scríobh Raymond John Quinn in 2005, Irish Volunteers for Spain, is léir go bhfuil suim ag daoine fós san íobairt a rinne an Bhriogáid Idirnáisiúnta sa Spáinn. Mar a dúirt Frank Deegan liom i 1986: "Ba chéim i dtreo an fhaisisteachais san Eoraip agus an Dara Cogadh Domhanda é briseadh Rialtas daonlathach na Spáinne". Beidh an ócaid chéiliúrtha “ ” ar siúl i mBaile Áth Cliath an Satharn seo chugainn an 3 Marta áit a mbuailfidh Gaeil na tíre le chéile leis an teanga a cheiliúradh agus ár mbród aisti a léiriú. Tósóidh sé ag cearnóg PHarnell ag 12.00 meán lae. Tá bus eagruithe ag Comharchumannn Forbartha Ghaoth Dobhair, le tacaíocht ó Chonradh na Gaeilge , le daoine ó Thír Chonaill a mbeadh suim acu freastail ar an ócaid a thabhairt ann. Béidh an bus ag fágail An Chrannóg i nDoire Beaga ag 6.30 maidin Dé Sathairn agus ag pilleadh arais níos moille oíche Shatharn. Ma tá suim agat taisteal chuig an ócaid cuir scairt ar 074-9532208 no rphost chuig cfgd , chun suíochán a chuir in áirithe. 'Náireach' – aird tarraingthe ag tuismitheoirí i mBaile Átha Cliath ar an droch-chaoi atá ar Ghaelcholáiste a bpáistí - PEIG
17 September, 2021 | Meabh Ni Thuathalain | National, Tuairisc
Tá aird tarraingthe ag tuismitheoirí i mBaile Átha Cliath ar an droch-chaoi a deir siad atá ar Ghaelcholáiste a bpáistí.
Thacaigh beirt Teachtaí Dála le tuismitheoir a chuir pictiúir amach ar Twitter a dúirt sé a léirigh an drochbhail atá ar Ghaelcholáiste Reachrann agus an gá atá ag an scoil le foirgneamh nua.
Tá an drochbhail atá ar chuid de na seomraí réamhdhéanta sa scoil le feiceáil i bpictiúr amháin a roinneadh ar na meáin shóisialta agus poill sna ballaí agus sa tsíleáil sna seomraí ranga le feiceáil i bpictiúir eile.
D'fhág tuismitheoirí eile teachtaireachtaí faoi na pictiúir inár léirigh siad imní faoi shábháilteacht a bpáistí i bhfianaise dhroch-chaoi na scoile.
I ndiaidh dó na pictiúir de Ghaelcholásite Reachrann i nDomhnach Míde a fheiceáil ar Twitter, dúirt Teachta Dála amháin go ndearna sé teagmháil leis an Aire Oideachais faoin scoil.
My 2 daughters go to @GCReachrann in Donaghmede. These are the disgusting conditions they have to deal with on a daily basis. Without doubt this is a health and safety issue! @Education_Ire @DMitchellTD @AodhanORiordain @RichardbrutonTD @sean_haughey @OCallaghanCian pic.twitter.com/WL5SiPUPDW
— Cliff Byrne (@cliffbyrne7) September 15, 2021
"Ní féidir glacadh beag ná mór leis an drochbhail atá ar an scoil seo – tá an cheist ardaithe agam leis an Aire Oideachais agus táim ag iarraidh go ndéanfaí gníomh láithreach," a dúirt Cian O'Callaghan, Teachta Dála na nDaonlathaithe Sóisialta do Chuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh.
Dúirt Seán Haughey, an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil sa cheantar céanna, go raibh faoi an scéal a phlé leis an Roinn Oideachais.
I ráiteas a chuir an Roinn Oideachais ar fáil do Tuairisc.ie faoin scéal dúradh go raibh cás na scoile á phlé acu le Bord Oideachais agus Oiliúna Átha Cliath agus Dhún Laoghaire agus iarrachtaí á ndéanamh "dlús" a chur le forbairt an fhoirgnimh nua.
Tá Gaelcholáiste Reachrann, ceann de na gaelcholáistí is rathúla sa tír, 20 bliain ar an bhfód i mbliana.
I mí Dheireadh Fómhair seo caite thug an Roinn Oideachais cead do Bhord Oideachais agus Oiliúna Átha Cliath agus Dhún Laoghaire gearrliosta conraitheoirí a chur le chéile. Bhí athbhreithniú á dhéanamh ag an Roinn ar an iarratas ar scoil nua ag an tráth sin agus dúradh gur chun "dlús a chur leis an tionscadal" a bhí an liosta sin á iarraidh.
"Tá an foirgneamh do Ghaelcholáiste Reachrann i gcéimeanna deiridh na pleanála, céim 2 (b) – miondearadh," a dúirt urlabhraí na Roinne.
Thug an t-urlabhraí le fios gur ag céim a 2 den phleanáil atá an t-athbhreithniú go fóill agus go mbeadh tionscadal na scoile seo ag bogadh chuig céim 3, céim an tairisceana, mura mbeadh "aon cheisteanna ann" faoi chéim a dó den phróiseas.
Dhiúltaigh an Roinn Oideachais aon ráiteas a dhéanamh faoin bhuairt a d'fhéadfadh a bheith ar thuismitheoirí maidir le sábháilteacht is sláinte na ndaltaí atá ag freastal ar an scoil. Mo Ghrá Gréine
Amais: 987
"Mo Ghrá Gréine" - Treoracha céim ar chéim - Faigh an fhoirm iontrála anseo
Ar dtús léirigh suim sa chomórtas le ríomhphost a sheoladh ag scoileanna@cnag.ie, ansin seolfar pacáiste chugat le cúpla duais go bhféadfá tabhairt amach do na buaiteoirí ar an gcúrsa.
Stíl – Ní gá don litir a bheith dáiríre, d'fhéadfaí leis a bheith greannmhar, brónach, feargach srl.
Moltar tús a chur leis an gcomórtas le seisiúin tobsmaointeoireachta
Cén focail a bhaineann leis an téama "grá"?
Cén fáth ar scríobh daoine litreacha grá?
An scríobhann daoine litreacha grá fós sa lá atá inniu ann?
Is féidir leideanna a thabhairt do na daltaí, mar shampla…
Grianghraf de dhuine mór le rá a thaispeáint agus an dúshlán a thabhairt dóibh litir a scríobh ag an duine sin? D'fhéadfaí ceoltóir, peileadóir, polaiteoir, carachtair ó shraith chartúin nó go leor leor eile a bheith i gceist (d'fhéadfaí leis a bheith an-greannmhar má roghnaíonn tú duine nach dtaitníonn leo, nó a bhfuil cáil bainte amach acu mar dhuine gránna)
Dán grá nó aisling a léamh dóibh agus iarr orthu freagra a thabhairt air.
Meascán d'fhocail neamhghnácha a chur i hata, iarr ar gach dalta trí chinn a roghnú agus abair leo na focail sin a úsáid ina gcuid litreacha grá
Más mian leo pictiúr a tharraingt leis, leanaigí orthu ach ní comórtas ealaíne seo.
Fad na litreach – Níor mhaith linn srian a chur air seo ach moltar 100-250 focal.
Don chomórtas mór, is féidir na litreacha is fearr a scanáil agus a sheoladh chuig scoileanna@cnag.ie, nó is féidir iad a sheoladh sa phost chuig "Scoileanna", Conradh na Gaeilge, 6 Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath 2, D02 VH98. – bí cinnte sonraí teagmhála gach dalta a chur le gach iarratas mar fhógrófar na buaiteoirí seo i Mí Mheán Fómhair.
Má tá aon cheist eile agat ná bíodh imní ort teagmháil a dhéanamh linn ag scoileanna@cnag.ie.
Bí cinnte ainm agus seoladh bhaile nó seoladh ríomhphost an dalta a scríobh ar chúl na litreach ar GACH litir agus an foirm iontrála seo a líonadh isteach leis má sheolann tú aon iontrál chugainn sa phost.D
Féach ar na samplaí seo thíos.
Máire, a ghrá,
Tá tú níos áille ná na Kardashians agus tá tú níos fearr ar instagram. Tá tú ar fheabhas ag damhsa, glacann tu seilbh ar an urlár ar fad agus nuair a thosnaíonn tú ag bustáil moves ní féidir stop a chur leat. Le do lámha agus do chosa fada ar fud na háite – ba bheag nár bhris tú mo shrón.
Bhí mé ag glanadh mo stocaí salacha nuair a chonaic mé tú. Bhí tú ag súil leis na cailíní sa pháirc agus chuala mé tú ag gáire. Ar dtús cheap mé gur otharcharr a bhí ann.
Tá tú an-deas agus tá tú an-te. Is maith liom rudaí atá deas agus te ar nós cupán tae.
Ba mhaith liom dul go dtí an pictiúrlann agus féiníní a ghlacadh leat.
Mamaí,
Tá tú ard agus, tá gruaig fhada ort. Tá súile gorma ort ar nós mise.
Tá tú an-an-deas agus tugann tú milseáin dom nuair a ghlanaim mo sheomra.
Ba mhaith liom dul go dtí an siopa leat agus níos mó milseán a fháil uait.
Seán a stóir,
Tá tú íseal ach tá do chuid gruaige ard go leor leis an méid glóthach a chuireann tú ann. Fanann tú ag an ríomhaire ar feadh an lae. Ní maith leat dul amach sa ghrian.
Bhuail mé leat ar mo chéad lá i gColáiste Bhliain na Gaeilge. Bhí do spéaclaí gréine ort agus bhreathnaigh tú an-cúl go deo.
Ní réitíonn tú go maith le mo chairde, ceapann siad ar fad go bhfuil tú as do mheabhair. Ach is breá liom tú. To seek the goodwill of the public - in general and from trade organisations etc. - and from Irish Language Organisations for the implementation of the Action Plan. Chuir sí isteach ar chomórtais aithriseoireachta ag Oireachtais 1901 agus 1902 agus tugadh ardmholadh dá hiarrachtaí (Irisleabhar na Gaedhilge, Aibreán 1901; An Claidheamh Soluis 31 Bealtaine 1902) Nach álainn an ócáid a bhí againn go léir nuair a thug an tEaspag Denis a chéad chuairt ar an nGaelscoil! blog. Séasúr na seafóide agus séasúr na G-spóireachta | iGaeilge
← Faoiseamh de dhith tar éis na deireadh seachtaine…. C.S.Iomáint →
25 de thuairimí ar "Séasúr na seafóide agus séasúr na G-spóireachta"
Feirsteach 05/08/2009 ag 11:35
"The Greens might also gain considerable kudos by using their new bargaining power to force Fianna Fáil to abandon the extravagant and anti-environmental Ó Cuív policy of requiring State bodies to publish expensive glossy reports in Irish as well as English…"
Mo thuiscint ná nach bhfuil gá ach an téacs a aistriú agus cúpla cóipeanna crua a chur ar fáil agus go mbeadh leagan leictreonach ar fáil don chuid eile. Mar sin nach mbeadh príomhchostas na tuairisce ag baint leis na huaireanta a chaitear ag ullmhú an tuairisc bhliantúil as Béarla agus na céadta/mílte cóip a chur i gcló i mBéarla?
Slí níos éifeachtaí chuige seo, ná a.daoine le Gaeilge a chur ag ullmhú na tuairiscí go dátheangach (agus proifléiteoirí a íoc [níos saoire ná aistriú]) nó b. breiseoiliúint Gaeilge a thabhairt don fhostaí reatha gan Gaeilge chun go mbeidh siad ábalta na tuairiscí a chur ar fáil sna dhá theanga oifigiúla.
"…and requiring these bodies to throw out their notepaper so as to substitute it with Irish- language headings."
Chomh maith, mo thuiscint ná go mbeadh na comhlachtaí poiblí ag fanacht go dtí go raibh gá le hordú mór staiseanóireacht nua a ordú isteach agus go mbeadh roinnt blianta acu chun ullmhú chuige seo. Nár luaigh Ó Cuív sin i roinnt ailt/agallaimh nó an bhfuil mé mí-cheart?
Chomh maith nach dtarlaíonn amhlaidh san earnáil phríobháideach go leanúnach nuair a cheannaíonn comhlacht comhlacht eile: Zurich; Royal Bank of Scotland, srl.
GGN 05/08/2009 ag 11:46
Is é lom na fírinne ná go bhfuil cogadh bolscaireachta ar siúil i gcónaí agus go bhfuil lucht na léite gorma agus frith-Ghaelaithe sásta cibé bréag is riachtanach a rá.
aonghus 05/08/2009 ag 12:41
Bréag – nó aineolas – atá san ráiteas sin. Bhí tréimhse ama luaite leis na rialacháin i léith staiseanóireacht, chun go mbeadh an sean stoc ídithe sula raibh dualgas ar aon chomhlacht cinn nua a cheannach.
"Ní bheidh feidhm ag an Rialacháin seo—
(a) le linn na tréimhse dar tosach an dáta a shonraítear i mír (3)(b) agus dar críoch an 1 Márta 2011, maidir le stáiseanóireacht a bhí, díreach roimh an dáta céadluaite, ina sheilbh ag an gcomhlacht poiblí lena mbaineann"
http://www.pobail.ie/ie/AnGhaeilge/Achtnadteangachaoifigiula2003/NaRialachainumAchtnadTeangachaOifigiula2003alt92008/
Sin an rud faoin díospóireacht seo – tá an oiread aibhéil agus glan bréaga á scaipeadh faoi cad tá nó nach bhfuil san Acht, agus cén fíor chostas a bhaineann leis, go mbeadh duine ag caitheamh an t-am ar fad ag iarraidh na bréaga, atá bréagnaithe fiche uair cheana, a bhréagnú.
Ní bheidh díospóireacht ionraic ann faoin nGaeilge ar na cuinsí sin. Tá an dream ar thug Breandán Ó hEithir an F**k the language movement fós linn go tiubh. Agus, is léir, fós ag éirí leo dallmullóg a chuir ar sciar airithe de Ghaeilgeoirí ar cheart dóibh bheith ar an eolas.
Níl sé chomh deacair sin spléachadh a chaitheamh ar shuíomh na Ranna ná an Choimisinéara.
Sí an cheist ná conas an díospóireacht a bhogadh ar aghaidh.
Éirí amach na mná tí?
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 12:54
Is é croí na ceiste cé acu an bhfuil nó nach bhfuil éileamh agus léamh ar na caipéisí atá á aistriú. Ní chreidim go bhfuil. Creidim gur cur amú é, go h-áirithe nuair atá nuachtáin ag dul as cló agus irisí fónta ar nós nós* gan tacaíocht d'aon tsort ón Stát cé go bhfuil obair an Stáít – cur chun cinn na Gaeilge i measc an óige – ar bun acu.
An duine de lucht na léinte gorma mise? An frith Ghael mé? Ní doigh liom é! Ba cheart do GGN cloí leis an riail a bhionn ar Slugger agus a chuid faobhair a dhíriú ar an imirt seachas ar an imreoir.
Tá moladh ag Feirsteach, áfach, tabhairt ar an stat seirbhís daoine le Gaeilge a earcú in áit daoine gan ach Béarla acu. An deacracht le sin go bhfuil cosc ar earcú faoi láthair agus go bhfuil an stat seirbhís anois gan Ghaeilge den chuid is mó. Corr eisceacht atá ann.
Is é bun agus barr an scéil go gcaithfear dul i ngleic le namhaid na Gaeilge – acu san atá an liathróid faoi láthair. Agus caithfear dul i ngleic leo ar bhonn ciallmhar agus straitéiseach agus féachaint chuige go bhfuil moltaí ciallmhara ann le h-aghaidh cur chun cinn na Gaeilge agus tacaíocht an Stait as seo amach.
An bhfuil aoinne amuigh ansin, dá mbeadh an rogha acu, a roghnódh €2m a chaitheamh ar aistriúcháin na n-ionstraimi reachtúla roimh cultúrlann mar is ceart a lonnú i mBAC.
Feirsteach 05/08/2009 ag 13:24
"Tá moladh ag Feirsteach, áfach, tabhairt ar an stat seirbhís daoine le Gaeilge a earcú in áit daoine gan ach Béarla acu. An deacracht le sin go bhfuil cosc ar earcú faoi láthair agus go bhfuil an stat seirbhís anois gan Ghaeilge den chuid is mó."
I gcead dom, a Chonchubhair níor luaigh mé an focal "earcú" d'aonturas toisc go bhfuil cosc ar earcaíocht san earnáil phoiblí.
'séard a dúirt mé ná: "a. daoine le Gaeilge a chur ag ullmhú na tuairiscí go dátheangach (agus proifléiteoirí a íoc [níos saoire ná aistriú])"
D'fhéadfadh na daoine seo bheith lonnaithe sa chomhlacht poiblí cheana le dualgais eile, mar sin d'fhéadfadh aistriú dualgais inmheánach tarlú, nó aistriú fisiciúil an fhostaí idir rannóga nó comhlachtaí poiblí (Ranna Rialtais) tarlú, nó fiú rannóg foilseacháin a chur ar bun sna comhlachtaí poiblí/ranna rialtas éagsúla.
Tá buntáistí agus mí-bhuntáistí leo seo go léir.
nó b. breiseoiliúint Gaeilge a thabhairt don fhostaí reatha gan Gaeilge chun go mbeidh siad ábalta na tuairiscí a chur ar fáil sna dhá theanga oifigiúla.
"An bhfuil aoinne amuigh ansin, dá mbeadh an rogha acu, a roghnódh €2m a chaitheamh ar aistriúcháin na n-ionstraimi reachtúla roimh cultúrlann mar is ceart a lonnú i mBAC."
An bhfuil éinne amuigh ansin a cheapann go mbeidh an rogha sin riamh againn?
Nó an rogha preaséisiúint as Gaeilge nó seirbhísí ailse in ospidéal reigiúnach?
Táimid sa tsuíomh seo ó thaobh na hionstraimí reachtúla de toisc go ndearnadh faillí ar an nGaeilge breis agus 20 bliain ó shin i gcoinne atá ráite sa Bhunreacht. Thóg sé 20 bliain sular tógadh agus sular d'fhorbair an chás cúirte agus bhí sé de dheis, de cheart agus de dhualgais ag na rialtais go léir ó shin an suíomh seo a chur ina gceart agus an reachtaíocht a chur ar fáil sa dhá theanga oifigiúla.
Anois tá costas ag baint leis:
Beidh costas ag baint le Baile Bhuirne atá sna milliúin ach b'fhiú sin.
Beidh costas ag baint le cuir i bhfeidhm an plean 20 bliana ach b'fhiú sin.
Beidh costas ag baint le hÚdaras na Gaeltachta ach b'fhiú sin.
Beidh costas ag baint le beagnach gach aon rud a bhaineann leis an nGaeilge (más maoiniú stáit, infheistíocht príobháideach nó brabús ó sheirbhísí/earraí a dhíol).
Ach glacaim leis go n-easaontaíonn muid ar an bpointe seo a Chonchubhair agus tá sé sin go breá a fhad agus nach gcaitheann muid ár saol ag easaontú ar mhaithe le buille marfach na hargóinte a bhaint amach! 😉
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 13:41
Dá mbeadh an saol ina cheart, agus airgead go flúirseach, ní bheadh argóínt ar bith agam leat. Tá orainn tosaiochtaí a chur in ord agus in eagar agus beartú dá réir. Níl an t-airgead ann – nó ní chuirfear ar fáíl é – le h-aghaidh na nithe atá luaite agat. Tá Baile Bhuirne imithe anois, beidh an t-adh linn má thagann ÚnaG slán agus níl a fhios ag aoinne cad é an chinniúint atá ann do phlean 20 bliain Uí Chuív. An dtagraíonn an 20 bliain don tréimhse a bheidh de dhith chun an plean a fhoilsiú nó a chur i bhfeidhm?
Nílim ag iarraidh easaontú leat – ach ní mór bheith réalaíoch faoin suíomh ina bhfuilimíd. Is féidir linn greadadh ceart a thabhairt don dream a d'fhag sinn sa suíomh seo trath toghcháin. Ach caithfimíd teacht as an suíomh agus caithfimíd a leiriú gur cuid den phobal mhór é pobal na Gaeilge agus go bhfuilimíd go léir in aon bhád le cheile, Seachas sin, beidh an Ghaeilge thíos leis sa bhfad treimhseach. Beidh sé amuigh ar an nGaeilge agus pobal a labhartha go rabhmar sásta leanúint leis an aistriúcháin in aisce fhaid is a bhí an speir ag titim orainn. Tá michlú go fóill ar Nero as ucht bheith ag seinnt an fidil agus an Róimh tre thine…
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 13:01
Ní gá gur ar lucht na meán is namhaid na Gaeilge an locht as ucht na bréaga is an áibhéil atá á scaipeadh faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla. Tá cuid is mó den locht ar an Aire féin as ucht chomh tuatach is chomh ciotach atá sé i mbun cumarsáide. Cailleann daoine réasúnta suim sa bheatha agus iad ag éisteacht leis ag tabhairt freagraí casta ar cheisteanna simplí. Nior dhíol an Aire Acht na dTeangacha Oifigiúla le pobal na hÉireann riamh – ní raibh gá do, chreid sé, de bharr go raibh an oiread sin airgid timpeall trath gur reachtaíodh é gur cuma leis an ghnath dhuine an mó milliún a bhí á chaitheamh ar aistriúcháin. Tá an ré sin thart is tá gach pingin á scrúdú anois.
aonghus 05/08/2009 ag 15:06
Ní ar an tAire amháin atá an locht, ach orainn ar fad.
Agus ba mhaith liom fianaise a fheiscint seachas scéal cailleach an uafáis faoi na "millúin" á chaitheamh ar caipéisí "nach léitear". Go dtí seo níl ach scéalta dúirt bean liom go ndúirt bean lei foilsithe sna nuachtáin, agus na fíricí curtha as a riocht chomh mór sin iontu nac hbhfuil iontaibh agam as na figúirí.
Nach tusa a fuair amach go raibh íoslódáil rábach dá dhéanamh ar phlean Corcaí – a bhí de réir saoithe na nuachtáin gan éileamh?
Tá sé ráite go minic agus go poiblí, i mBéarla agus i nGaeilge, ag Éamón Ó Cuív, gur cur amú achmhainní é tuarascáil glossy a chlóbhualadh – go m'bhfearr go mór leis féin iad á fhail i bhfoirm leictreonach, agus diriú ar na codanna is spéis leis.
GGN 05/08/2009 ag 14:22
Ar luaigh mé tusa áit ar bith i mo thrachtaireacht a Chocubhair. Níl.
GGN 05/08/2009 ag 14:31
An raibh Fitzgerald ag inse bréag? – bhí.
An Blueshirt é, is é.
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 15:31
Is cinnte go bhfuil roinnt eagraíochtaí stait ag foilsiú tuarascálacha ar phaipéar glossiáilte i nGaeilge agus i mBearla agus go bhfuil costas breise ag baint le sin – ní bréag an méid sin. Is bréag a rá go raibh an dualgas sin ar gach eagraíocht stáit. Ach tá an dhá léamh ar an méid a dúirt Mac Gearailt agus ar mhaithe le cothromas, tá sé ceart sin a rá.
Chomh fada agus a bhaineann sé liom, níl sé ceart íonsaí a dhéanamh ar dhuine ar bith anseo seachas go bhfuil bunús le sin san argóint. B'fhearr liom é a sheachaint mas féidir. Mar sin ní bhaineann sé le h-ábhar cé acu mise nó duine eile a bhí á íonsaí agat. Seasann an riail. An imirt seachas an imreoir.
Tá an ceart ag Aonghus, thug mé an t-eolas sin faoin íoslódáíl rábach a bhí á dhéanamh ar phlean forbartha Chorcaí. Ní thuigim go fóill an údar a bhí leis an íoslódáil. Gach seans go bhfuil caipéisí i nGaeilge á charnú ag duine nó dream dhaoine sa tír seo. Nior chas mise leo go fóill. An mó caipéis i nGaeilge a loirg aon duine a bhionn anseo go minic? B'fheidir go ndéanfaimid suirbhé beag neamh oifigiúil agus neamh eolaíoch ar an gceist?
GGN 05/08/2009 ag 15:34
"and requiring these bodies to throw out their notepaper so as to substitute it with Irish- language headings"
Bréag atá ann.
"Is cinnte go bhfuil roinnt eagraíochtaí stait ag foilsiú tuarascálacha ar phaipéar glossiáilte i nGaeilge agus i mBearla agus go bhfuil costas breise ag baint le sin"
Níor cheart dóibh ceachtar acu a fhoilsiú ach má tá siad le foilsiú, bíodh siad i dteanga oifigiúil an stáit a deirim féin.
GGN 05/08/2009 ag 15:35
Ar chóir go mbeadh an méad sin airgead a chur amu ag cur rudaí in aistriú go Béarla, sin an cheist.
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 15:53
Chomh fada agus a bhaineann sé liomsa tá an iomarca airgid á chaitheamh ar mhaorláthas sa DHÁ theanga oifigiúil. Chomh fada agus a bhaineann sé leis an nGaeilge, áfach, níl a dhothain airgid á chaitheamh ar ábhar inléite úsáideach. Ní amhlaidh an scéal leis an Bhéarla mar tá an margadh mór ann dóibh.
Tá Acht na dTeangacha Oifigiúla ag díriú na h-acmhainní ganna atá ann don Ghaeilge i dtreo maorláthas seachas i dtreo infhéistiú cuí is ceart a dhéanamh ar leabhair scoile do pháistí i nGaeilge, nó irisí, nó nuachtáin, nó leabhair. Pinginí atá á chaitheamh ar seo i gcomórtas leis an t-uafás atá á chaitheamh ar na gcaipéisí oifigiúla seo.
Níl ach feidhm amháin leis na caipeisí seo, chomh fada is a bhfeictear domsa, beathú na mbraithre atá á n-aistriú. Ní feidir teacht orthu chun an t-eolas iontu a fháil.
Tá daoine beo i bhfantasaí éigean má chreideann siad go leanfaidh seo. Dar liomsa, bheadh sé i bhfad níos fearr do na Gaeil seasamh a ghlacadh agus a rá gur cur amú airgid atá furmhór mhór den airgead a chaitear ar an maorláthas seo i nGaeilge agus gur fearr i bhfad sciar níos mó airgid a infhéistiú i solathar leabhair scoile is eile.
Má dheintear sin mar is ceart, lá níos faide anonn, is féidir filleadh ar na h-ionstraimí reachtúla agus eile a aistriú, nuair atá an airgead ann chuige agus an éileamh ann do chaipéisí, éileamh a bheidh cruthaithe agus cothaithe ag glúin nua leiteoirí Ghaeilge. Ach ní féidir leat baint san Fhómhar mura gcuireann tú an síol san Earrach…
aonghus 05/08/2009 ag 20:40
"Tá Acht na dTeangacha Oifigiúla ag díriú na h-acmhainní ganna atá ann don Ghaeilge i dtreo maorláthas"
Tá sin mí chruinn. Níl acmhainní de chuid na Gaeilge i gceist. Is as buiséid riaracháin na Ranna Stáit agus comhlachtaí pobail a ghlantar aon chostas a bhaineann le hAcht na dTeangacha a chuir i bhfeidhm.
Is ar maorlathas an Bhéarla a chaithfí an t-airgead sin murach an Acht.
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 21:32
Má tá acmhainní poiblí á chaitheamh ar an nGaeilge, ar aistriúcháin go Gaeilge de chaipéisií oifigiúla is a leitheid, is caiteachas ar an nGaeilge é sin i súile an phobail, cuma cad é an buiséad stat seirbhíseach óna dtagann sé.
Ní thuigim an cosaint tréan atá á dhéanamh ag daoine ar an mhaorláthas seo nuair atá páistí scoile ar an ngann chuid?
GGN 05/08/2009 ag 16:02
"Tá daoine beo i bhfantasaí éigean má chreideann siad go leanfaidh seo"
Ní leanfar rud ar bith. Cuirfidh Fine Gael deireadh leis an Acht agus cinnte, caillfidh roinnt mhaith daoine obair aistriúcháin s'acu.
Ach ní chuirfidh an Roinn Oideachais pingin sa bhreis do theascleabhair Gaeilge agus ní chuirfear pingin sa bhreis don Fhoras fa choinne irisí agus srl.
Chomh maith leis sin, leanfaidh roinnt mhaith Gaeilgeoirí ar aghaidh ag iarraidh cothromas teangan a bhaint amach in Éirinn.
Má gheilltear cearta teangan beidh sé iontach deacair iad a fháil ar ais.
igaeilge Údar an Ailt 05/08/2009 ag 16:21
An ceart teangan é go gcuirfear airgead an cháiniocóra amú ar chaipéisí nach bhfuil ann ach ar mhaithe le 'ceart teanga' a chomhlíonadh agus páistí ag freastal ar ghaelscoileanna is scoileanna Gaeltachta atá gan téacsleabhair is acmhainní oideachais atá ar chomh chaighdeán lena gcomhionann i mBéarla?
Más amhlaidh go séantar na leabhair seo ar mo phaistí, glacfaidh mé cás in éadan na Roinne agus feicfimid ansan cad is ceart teangan ceart ann.
B'fhearr na h-aistritheoirí atá ag saothrú a slí beatha as seo a chur ag obair ar na téacsleabhair is eile.
Tá fuiollach oibre ann ar shon na daoine seo.
An rud mar gheall ar Fhine Gael, gur cheart do Gaeil labhairt leo agus a rá leo go bhfuil an córas mar atá bun oscionn agus gur gá é athrú. Má athraíonn FG é chun leasa na Gaeilge, maith go leor, gheobhaidh siad ár dtacaíocht. Mura n-athraíonn, séanfar an tacaíocht sin orthu.
Feictear domsa go bhfuil meoin na teipe le sonrú id argóint. Amhail is go bhfuil tú ag rá nach féidir linn ach glacadh leis an rud a thugann an Stát dúinn gan é a cheistiú. Tá cumhacht againn agus beidh dealramh éigean lenár n-éileamh má deirimíd go bhfuil gá agus riachtanas i measc páistí scoile na tíre do na h-acmhainní seo seachas go bhfuil an cuma orainn go bhfuilimíd ag cosaint postanna aistritheoirí atá ag aistriú caipéisí go Gaeilge nach léitear fiú i mBéarla.
Is mór m'amhras gur reachtaíodh Acht na dTeangacha Oifigiúla d'aon ghnó le cinntiú go gcuirfí an Ghaeilge chun báís tre soiniceas an phobail a threisiú i gcoinnibh na Gaeilge. Agus is cinnte gurb é sin an meoin atá ar chúl na bréaga seo atá á scaipeadh. Is cinnte, mar shampla, go bhfuair Colm McCarthy a mhí eolas faoi na caipéisí ón Roinn Airgeadais. Is cinnte go raibh rúnaíocht á chur ar fáíl ag an Roinn do – cén fath nár dúirt siad leis go raibh an tuairisc michruinn sa mhéid a dúirt sé faoin nGaeilge agus na caipéisí? Cén fath go deimhin?
Ní h-iad FG an namhaid. Na stat seirbhísigh, sin iad na namhaid. Acu atá seilbh na liathróíde faoi láthair. Má táimid le seilbh na liathróide a fháíl ar ais beidh orainn imirt go cliste agus ciallaíonn sin breith macanta a thabhairt ar Acht na dTeangacha Oifigiúla é. Is é mo thuairim, mo bhreith, nach ar leas na teanga atá sé faoi lathair agus gur cheart feidhmiú na reachtaíochta a chur ar athló go dtí, abair, 2030, nuair a bheidh an 250,000 cainteoir laethúil Ghaeilge ann, mar atá beartaithe, agus ansan go mbeidh an t-éileamh ann do na seirbhísí cuí i nGaeilge. Idir an dhá linn, go n-aistreofaí roinnt caipéisí, an barr 10 is mó a lorgaitear i mbéarla a bheith ar fáíl i nGaeilge, agus go leagfaí an bhéim ar chumas labhartha na Gaeilge a spreagadh i measc na stat seirbhíseach. Níl gach stat seirbhíseach naimhdeach don teanga – ach is cinnte go bhfuil na boic sinsearacha.
Dub 06/08/2009 ag 00:26
Ach is féidir le páiste scoile a fheiscint nach dtagann an t-airgead ón phóta Gaolainne.
Is deacair a chreidiúint gur Gaeilgeoir atá ag cur locht ar chearta Gaeilge mar gheall ar pháiste a bheith gann. Cheapfá sin a léamh san indo!!
Bhí fear ann ag dul don phort seo le bliantaí ar politics.ie, Darren Mac an Phríora, is léir anois go raibh tionchar aige.
Shíl mise nach dtugann Gaeilgeoirí aird in aon chor ar na namhaid san Indo – chím go rabhas mí-cheart.
igaeilge Údar an Ailt 06/08/2009 ag 06:49
Is é an fíor namhad don Ghaeilge an t-é a fhagfadh páiste scoile gann ar leabhair scoile agus ar acmhainní oideachais ar mhaithe le caipéisí a bheith aistrithe go Gaeilge nach léifidh an duine sin ach ar éigean. Ní ceart teangan é sin ach mícheart teangan….
Is é an fíór namhaid don Ghaeilge an t-é a sheasfaidh le na 'mí-chearta teangan' seo ar mhaithe le sciar bheag daoine a choimead ina bpostanna – ie na h-aistritheoirí – agus a bhfagfaidh droch chlú ar an nGaeilge i measc an phobail mhóir.
GGN 05/08/2009 ag 16:26
"Más amhlaidh go séantar na leabhair seo ar mo phaistí, glacfaidh mé cás in éadan na Roinne agus feicfimid ansan cad is ceart teangan ceart ann."
séamus Mac Seáin 05/08/2009 ag 16:57
is dócha go bhfuil gach duine sa tír ag glacadh leis anois go mbeidh ciorraíthe sna séirbhisí poiblí a bhéas ar fáil dúinn feasta agus is é a fhearacht sin ag séirbhisí Gaeilge an stáit chomh maith.dar leat gur cheart do dhream éigin liosta de phríorachtaí a dhéanamh amach de na séirbhisí is mó tabhacht dúinn agus féachaint le hiad a chosaint.Muna ndéan lucht na Gaeilge an liosta is cinnte go ndéanfar dúinn é dar nainneoin. Cad bhur mbarúil de sheirbhisí nach bhfuil fíor riachtanach sa ghearr théarma?
GGN 05/08/2009 ag 19:35
http://cumannnagaeilge.blogspot.com/2007/12/irish-above-politics.html
aonghus 06/08/2009 ag 10:18
An tabhacht atá leis an Acht, ina n-iarrtar an bheagán aistriúcháin úd i measc go leor rudaí eile, ná go gcuireann sé iachall ar Stáitseibhísigh sinsearacha (namhaid na teangain dar leat féin, agus an cheart agat) an Ghaeilge a chuir san áireamh. Agus gurbh as a bpocaí féin (cinéal) a chaitheann siad íoc as sin.
Creideann siad siúd a chuireann Tuarascáil Bhliaintúil amach gur cáipéis thábhachtach atá ann. Más féidir glacadh leis nach bhfuil leagan Ghaeilge de dhíth, níl an Ghaeilge tábhachtach.
Sin an meoin a fhágann gan leabhra scoile muid.
Tig leat iarracht a dhéanmah an dlí a chuir ar an Roinn – caillfidh tú do chás. Níl dualgas ar an Roinn leabhair scoile a chuir ar fáil.
Tá dualgas ar an Roinn na siollabais a chuir ar fáil. Rinne siad neamhaird dá ndualgas leagan Ghaeilge a chuir ar fáil – go dtí go ndearna an Coimisinéir imscrúdú.
Anois, ar a laghad, tá an bunábhar le leabhair scoile a chuir ar fáil ann. Ach má coilltear COGG ag MacCartháigh, ní bheidh na leabhair ann riamh.
Armsa chath chun meon an Stáitseirbhís i léith na Gaeilge a athrú is ea an Acht. Mar sin, is ceart na scéalta áiféiseacha a cheistiú, agus gan géilleadh do fir tuí namhaid na Gaeilge.
igaeilge Údar an Ailt 06/08/2009 ag 16:07
Cheapfainn go bhfuil dualgas ar an Roinn cloí leis an mBunreacht go bhfuil gach páíste cothrom os comhair an dlí. Agus más amhlaidh an scéal, is mura bhfuil an Roinn ag déanamh cinnte go bhfuil páistí atá ag freastal ar scoil ina bhfuil an Ghaeilge mar theanga teagaisc ann ag fáil na leabhair agus na h-acmhainní ar chomh chaighdeán lena gcomhionann i mBéarla, is cinnte go bhfuil spás ansan le h-aghaidh cás.
Creidim gur thug Acht na dTeangacha Oifigiúla deis do stat seirbhísigh caitheamh anuas ar an nGaeilge le scéalta – cuid acu bréagach – ag cur in iúl go mbeadh na céadta milliún á chur amú ar an nGaeilge, staiseanóireacht is caipéisí is eile.
Tá cuid den cheart agat. Ní cheapann na stat seirbhísigh go bhfuil an Ghaeilge tabhachtach. Sin an fath gur chum siad Acht na dTeangacha Oifigiúla chun cúngú a dhéanamh ar an riar a bhí á dhéanamh ar shaorannaigh trí Ghaeilge. D'fhag Acht na dTeangacha Oifigiúla nach mbeadh ach an maorláthas ag fás,
Ach táímíd ag imirt ar a dtalamh nuair a bhímid ag tacú le ramhrú na maorláthach ar airgead na Gaeilge. Is feidir le na statseirbhísigh an locht a chur ar phobal na Gaeilge as an reachtaíocht mí mhorálta seo. Agus is iad san amháín atá ag baint leasa as. Seán transforms McGinnis, an dealbhóir Mheiriceá a rugadh ó Hays, spásanna istigh agus uirbeacha lena deilbh spásúil ollmhór déanta as teaghráin ildaite agus rópaí industrially fite. Cumann Aistritheoirí agus Teangairí na hÉireann, verified) Spanish to English (Irish Translators' and Interpreters' Association / Cumann Aistritheoirí agus Teangairí na hÉireann, D'fhéadfaidís a gcuid gnó a dhéanamh i mBéarla agus déanann siad an saol níos deacra orainn nuair a labhrann siad Gaeilge. • Comhoibriú leis na Coistí Gairmoideachais agus leis an nGníomhaireacht Náisiúnta Litearthachta Aosach (NALA) i leith ceisteanna litearthachta i gcás oiliúnaithe FÁS agus rannpháirtithe i bhfostaíocht phobail. Rabhadh tugtha do Theachtaí Dála agus Seanadóirí a bheith san airdeall ar 'dhíolúintí' i reachtaíocht teanga an Rialtais – Tuairisc.ie
Dúirt an Coimisinéir Teanga ag cruinniú de Choiste Gaeilge agus Gaeltachta an Oireachtais gur gá do Theachtaí Dála agus Seanadóirí a bheith ag 'faire amach' do dhíolúintí i leasuithe an rialtais ar an bhille teanga
Déardaoin, Meán Fómhair 30 2021 ag 6:00 am
Tá rabhadh tugtha ag an Choimisinéir Teanga do Theachtaí Dála agus Seanadóirí a bheith san airdeall ar eagla go mbeadh an iomarca díolúintí ag baint leis na cearta teanga nua sna leasuithe atá á moladh ag an Rialtas ar an bhille teanga.
32 leasú atá á moladh ag an Rialtas don chéad chéim eile den bhille teanga nua sa Dáil agus cé gur cuireadh fáilte roimh na leasuithe sin níl foilsithe go dtí seo ach na ceannteidil.
Dúirt an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill inné ag cruinniú de chuid Choiste Oireachtais na Gaeilge agus na Gaeltachta gur faoi bhaill an choiste agus baill eile an Oireachtais a bhí sé a bheith ag "faire amach" do líon na ndíolúintí a luafaí leis na dualgais teanga atá molta sna leasuithe nua.
"Tá sé tábhachtach nach mbeadh sé ró-éasca díolúine a fháil ó na leasuithe. Má tá dualgas ar chomhlacht poiblí lógó a bheith i nGaeilge, má tá dualgas ar chomhlacht poiblí fógraíocht a dhéanamh, má tá dualgas ar chomhlacht poiblí, go sábhála Dia sinn, go gcaithfidís síneadh fada a chur san áit go gcaithfidh síneadh fada a bheith [ba chóir] go dtarlódh sin go sciobtha agus nach mbeadh siad ag fáil díolúintí ar feadh blianta a chuirfeadh moill ar a leithéid.
"Sílim go bhfuil na prionsabail leagtha síos ach go gcaithfidh, le mórmheas a deirim é seo, an Coiste Oireachtais agus baill an Oireachtais. a bheith ag faire amach dó, is dóigh, nuair a bheas seo á phlé sa tréimhse amach romhainn," a dúirt Ó Domhnaill.
Meastar gur an tseachtain seo chugainn a chuirfear tús arís leis an phlé faoin bhille nuair a chuirfear tús le céim leathdheireanach d'aistear na reachtaíochta trí Thithe an Oireachtais.
Tá easaontas idir an Rialtas agus an freasúra faoin chur chuige maidir le hachtú an bhille teanga nua atá geallta roimh dheireadh na bliana.
Deir an Rialtas gur foilsíodh ceannteidil leasuithe an Rialtais roimh shos an tsamhraidh "chun a léiriú do phobal labhartha na Gaeilge agus don bhfreasúra araon a bhfuil i gceist ag an Rialtas a dhéanamh ag Céim na Tuarascála".
Dúirt urlabhraí de chuid Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers le Tuairisc.ie go bhfoilseodh Tithe an Oireachtais foclaíocht leasaithe an Rialtais "ag an am cuí" agus "i gcomhréir le gnáthchleachtas an Oireachtais, roimh thús Chéim na Tuarascála go gairid".
Ach deir Aengus Ó Snodaigh, urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, go bhfuil sé féin agus Teachtaí Dála eile de chuid an fhreasúra fós ag fanacht ar chruinniú leis an Aire Stáit Jack Chambers chun leasuithe an rialtais a phlé.
Dúirt an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill chomh maith inné go raibh gá an bille a achtú gan mhoill mar go raibh "an t-am ag sleamhnú thart".
Tá ráite ag an Aire Stáit Chambers agus ag polaiteoirí an fhreasúra gurb é achtú an Bhille Teanga a bpríomhsprioc ó thaobh na Gaeilge le linn téarma nua na Dála.
Tá 32 leasú curtha ar aghaidh ag an Aire Stáit Jack Chambers, lena n-áirítear leasú a leagfadh sprioc dhaingean síos gur cainteoirí Gaeilge a bheadh i 20% d'earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030.
Ag tagairt dó do leasuithe an rialtais ar am bhille teanga, dúirt an Coimisinéir Teanga gur chuir sé "fáilte eatramhach" rompu.
"An fáth go ndúirt mé go gcuirim fáilte eatramhach rompu mar níl an fhoclaíocht feicthe agam," a dúirt an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill. Ag tosú ar an 28ú lá de Mí Iúil, gach tráthnona Dé Luain ag a 1.15 pm, inseoidh mé díobh píosa beag do stair na cathrach. Béidh an turas as Gaeilge, agus mharfaidh sé ar feadh 30 nóiméad nó mar sin. Ag labhairt ag an seoladh Dé Sathairn, ghlaoigh Mac Niallais ar Ghaeilgeoirí ar fud na tire páirt a ghlacadh trí bhrú a chur ar a n-ionadaithe áitiúla tacaíocht a thabhairt don fheachtas agus stop a chur le cur i bhfeidhm na moltaí millteacha seo. Tá leagan nua den amhrán Teardrop le Massive Attack á eisiúint ag ceoltóirí éagsúla faoin ainm The Collective le tuilleadh airgid a bhailiú don charthanas idir seo agus an Nollag freisin. Ó 1886 go 1897 bhí sí ag tuilleamh a beatha mar orgánaí in eaglaisí Bhaile Átha Cliath agus bhí sí ina stiúrthóir ag córchumann ó 1891 go 1893. Bhí sí ina scrúdaitheoir ceoil i gColáiste na Tríonóide ó 1892 go 1895. Chomh luath le 1895 bhí spéis á cur aici sa Ghaeilge. B’fhéidir gurbh í an chéad bhean aitheanta í a raibh baint aici le gluaiseacht na teanga. ‘The leading spirit of the Irish Musical Revival’ an cur síos a dhéanann Irisleabhar na Gaedhilge 1 Aibreán uirthi. Chuidigh sí leis an bpríomhrún i dtaobh athbheochan na teanga ag comhdháil a bhí ag an gConradh (‘Feis’) i gCorcaigh 17 Aibreán 1895. In uimhir 1 Meitheamh 1895 tuairiscítear: ‘Do dearmadadh ainm na mná uaisle aoibhne, Áine Patterson, banollamh ceoil, sa chuntas déanach ... Do labhair an banollamh ag an bhFeis agus dúirt go raibh sí cinnte nach raibh aon bhrí i dtaithí an cheoil Ghaelaigh gan an teanga Ghaelach bheith á cleachtadh leis, agus d’éimh gach aon-neach amach ag comhtheanntú an ní a dúirt sí. Dúirt sí leis go raibh sí ag foghlaim Gaeilge, agus go raibh súil aici go bhféadfadh sí labhairt as Gaeilge linn uair éigin’. Thug sí léacht sa Chlub Caitliceach i mBaile Átha Cliath 14 Feabhra 1896 agus thuairiscigh an Irisleabhar (Márta 1896): ‘Dr Patterson did not fail to point out the inseparable union between the music and language of Ireland’. NÁ DÉAN OIREAD IS SÍNEADH FADA/LEATHPHOINTE DE SEO A CHEARTÚ/CHÁINEADH ACH AMHÁIN SA CHÁS GO NDÉANANN TÚ CINNTE GO GCUIREANN TÚ CUID DE NA MOLTAÍ SEO IN ÚSÁID! (má dhéanann tú sin stróic leat ag cáineadh!)
60 soicind ar son na Gaeilge?! Céimeanna beaga
1. Ainm – bain úsáid as an leagan Gaeilge de d'ainm, tosaíodh comhrá Gaeilge liom inniu a bheadh i mBéarla murach m'ainm.
2. Seoladh – úsáid do sheoladh as Gaeilge le gach éinne, bainc, comhlachtaí fóin, glacann gach éinne leis is is bealach simplí é leis an teanga a chur chun cinn.
3. Abair 'Dia dhuit' 'Go raibh maith agat' agus 'Slán' in ionad na nathanna Béarla-fíor-éasca agus déanann seo an teanga feiceálach! An chuid is mó de Bhéarlóirí deir siad nach gcloiseann siad an teanga riamh, is is dócha go bhfuil an ceart ag roinnt acu beagnach i gcónaí, athraigh seo!
4. Cuir síniú Gaeilge agus 'Fáilte roimh Ghaeilge' le gach ríomhphost uait.
5. Feabhsaigh do chuid Gaeilge, os rud é gur teanga mhionlaithe í tá i bhfad níos mó éiginnteachta ann faoi théarmaí, litriú, agus gramadach. Measaim féin go dtugtar i bhfad an iomad airde ar chruinneas, nuair is cóir díriú ar shaibhreas, is le saibhreas is fearr a thagann líofacht agus beocht teanga. Saibhrímis sinn féin!
6. Athraigh do samsung/facebook/hotmail/google go Gaeilge. UMB Bhanc na hÉireann (ATM)- Fág glórphost (voicemail) Gaeilge ar do fhón.
7. Aon saghas ceistneora líon isteach é agus luaigh an Ghaeilge pé saghas rud é, bialann, polaitíocht, seirbhís óstáin- cuir an Ghaeilge chun cinn!
8. Scríobh téacsanna (texts) i nGaeilge
9. Siopaí Gaeilge – tacaigh leo! Babóg Baby, hairybaby.ie, litriocht.ie, siopa.ie
10. Nuachtáin – ceannaigh an Irish Times agus an Indó, dá olcas é, ar an gCéadaoin! Ceannaigh nós, ceannaigh comhar, tacaigh le goitse, nuacht24!
Seo pointí beagán níos mó, bíodh misneach agat!
1. Labhair Gaeilge le do pháistí. Má ta Gaeilge agat agus mura labhraíonn tú leo í tá tú ag baint rud a bhfuil luach mór cultúrtha, sóisialta is eacnamúil leis uathu. Deirtear go minic nach féidir seo a dhéanamh mura bhfuil Gaeilge ag do pháirtnéir, ag an bpobal timpeall ort, nó go bhfuil do chuid Gaeilge ró-lag, nó nach mbeidh Béarla maith go leor ag an bpáiste. Bheadh sé dodhéanta Béarla de ardchaighdeán a sheachaint in Éirinn sa lá atá inniu ann, fiú mura labhraíonn tú féin focal Béarla leo riamh beidh Béarla foirfe acu an-luath sa saol. Mura bhfuil agat ach smeadaráil den Ghaeilge, tabhair sin dóibh, is buntáiste ollmhór ata i mbunchumas Gaeilge fiú. Is nós atá i dteangacha, mura dtosaíonn tú amach á labhairt beidh sé deacair athrú níos déanaí. Labhair Gaeilge le do pháistí agus déan ón tús é! Ná coinnigh i bhfolach í!
2. Cónaigh le Gaeilgeoirí eile. Agus tú ag fágáil an bhaile/ na hollscoile/ag bogadh isteach i dteach/ag lorg árasáin, aimsigh Gaeil le cónaí ann leat. Ní hamháin go mbeidh i bhfad níos mó Gaeilge á labhairt agat ach beidh craic i bhfad níos mó ann. Ó mo thaithí tá na Gaeil míle uair níos spleodraí, níos ceolmhaire, is beidh gach saghas rírá is ruaille buaille atá ag dul ann. Ná caill amach ar an ruaille buaille.
3. Feabhsaigh do chuid Gaeilge, sea, sin é, raite agam arís an dara babhta cad chuige sin? Mar go bhfuilimd uile ar díth Gaeilge. Tá ár reimsí focal i bhfad rótheoranta le saol iomlán a chaitheamh as Gaeilge. Bímis ag léamh, ag caint ag scríobh ag staidéar. Saibhrímis sinn féin athuair!
4. Cuir comhrá ar siúl in do ionad oibre. An bhfuil Gaeilge agat? An féidir leat caint? Molaim seo in áit ranganna leamha, leadránacha.
5. Pé post a dhéanann tú déan cinnte gur féidir é a chur ar fáil trí Ghaeilge agus déan cinnte go bhfuil daoine ar an eolas faoi seo!
6. Scolaíocht lán-Ghaeilge – ba chóir go mbeadh scolaíocht lán-Ghaeilge mar nós ag an mbunleibhéal in Éirinn, ach amháin dóibh sin a theastaíonn éalú uaithi (is fusa go mór seo a bhrú chun tosaigh! Bíonn toghcháin ann go minic, is ag polaiteoirí atá an chumhacht ó thaobh scolaíochta, cuirtear an pointe seo ina lui orthu. Gaelscolaíocht do gach éinne ar mian leo í.
7. Seol do pháistí go Gaelscoil. Ceann breá éasca, iontach, cabhrach!
8. Labhair Gaeilge le héinne a bhfuil sí acu. Dá ndéanfaimis uile seo…
9. Iarr seirbhísí Gaeilge i gcónaí, ón stát agus ó ghnólachtaí!
10. Siúil amach le duine le Gaeilge, deacair go leor rud mar seo a roghnú ach má tá tú ag comhlíonadh gach aon rud eile titfidh seo amach gan móran stró!
Seo rudaí níos mó arís a bhfuil obair na mblianta nó obair mhór i gceist iontu.
1. Fonn ort grúpa an chuirfidh an Ghaeilge chun cinn a chur ar bun?! Bhuel ná déan! Roghnaigh rud éigin a bhfuil spéis agat ann, agus a mbeadh suim ag go leor daoine ann agus cuir grúpa de sin ar siúl trí Ghaeilge. Is fearr i bhfad seo ná an seanmhúnla de ghrúpaí Gaeilge. Má tá cónaí ort amuigh faoin tuath gan aon spéiseanna agat ná ag do chomhghleacaithe, tá cead agat grúpa Gaeilge a bhunú agus díreach suí thart ag labhairt faoi rudaí gaelacha.
2. Cuir caifé/cultúrlann/amharclann ar bun; obair na gcapall de dhíth ach rí-ghá leo seo!
3. Cruthaigh timpeallachtaí lán-Ghaeilge. Beagán scanraidh ort bogadh chuig an nGaeltacht agus breis scanraidh ort cónaí i gcomún? Ar an drochuair níl mórán rudaí eile 'dul an Ghaeilge a shábháil mar theanga bhaile. Caithfimid teacht anuas le bealach gur féidir linn gaelphobail a chur ar bun. Bhíodh communes acu is Home&Away agus bhíodh Home&Away cúl, bímis cúl!
4. Diúltaigh glan plé le haon eagraíocht stáit ach sa chéad teanga oifigiúil.
5. Bunaigh Gaelscoil, Gaelcholáiste, Gael-Ollscoil!
6. Bíodh post Gaeilge agat – déan iarracht post a bhunú ina mbeidh tú ag feidhmiú go hiomlán/mórán trí Ghaeilge
7. Ó agus feabhsaigh do chuid Gaeilge, bíodh Gaeilge níos fearr againn ná Béarla, cén fáth nach mbeadh, is cén fáth nach bhfuil?
Táim cinnte go bhfuil roinnt rudaí ansin thuas nach n-aontóidh daoine leo, bíodh acu, agus má tá locht ann, tá. Dála an scéil, beidh mé féin ag tabhairt faoi beagnach gach ceann de na rudaí seo mé féin, agus táim breá sásta glacadh le moltaí eile.
Tá go leor daoine den tuairim go bhfuil siad go mór ar son na Gaeilge ach teipeann orthu agus teipfidh orainn uile mar nach bhfuil daoine sásta na bunchéimeanna/ céimeanna meánacha a ghlacadh. Labhair Gaeilge le do pháistí! Den slua bhí i láthair ag Lá Mór na Gaeilge cén líon acu a dhéanfaidh amhlaidh? Cén fáth go ndéarfá leis an rialtas an teanga a úsáid má tá tú chun í a cheilt ar do pháistí féin?
Tá an saol gearr agus an t-am ag imeacht, féach, más leisceoir tú nach dteastaíonn uait aon rud eile thuas a dhéanamh, díreach labhair Gaeilge le do pháistí. Iontach, sásta go bhfuilimid beirt ar aon intinn.
Is féidir tuairimí a roinnt le húdar an ailt ar twitter @murchadhmor
Clibeanna: An Ghaeilge, athrú, athrú sóisialta, gaeilge, lá mór na gaeilge, polaitíocht, sochtheangeolaíocht, tuairimí
← Buíochas do Sheán Ó Cuirreáin
An Úcráin idir an Rúis agus an Eoraip – Cuid a 4 →
4 Responses "Tá an rialtas ó dheas ag marú na Gaeilge, ach tá níos mó den locht ort!" →
Athbhlagáilte ar An Sionnach Fionnagus d'fhreagair:
It's your language and your rights so don't be afraid or embarrassed to exercise both, however great, however little…
Feabhra 26, 2014
Dála an scéil fuaireas cúpla pointe thuas ó Darren Mac an Phríora a bhreac iad ar fhóraim éagsúla. Míle buíochas leis astu sin.
Leasóinn Uimhir 7. Seol do pháistí go Gaelscoil go dtí 7. Seol do pháistí go naíonra, gaelscoil & gaelcholáiste.
Is ionann gaelscoil agus bunscoil lán-Ghaeilge. Chomh maith, a luaithe a thosaíonn an páiste ag sealbhú na Gaeilge / ar an gcóras luath-thumadh iomlán sea, is fearr.
Saturday night film – the Belfast gaeltacht | the mirror@wordpress.com →
Bealtaine 17th, 2014 → 7:17 in
[…] https://antuairisceoir.com/2014/02/25/ta-an-rialtas-o-dheas-ag-maru-na-gaeilge-ach-ta-nios-mo-den-luc… […] The inaugural report of the language commissioner was presented to the Minister for Community, Rural and Gaeltacht Affairs on 22 February 2005. On Friday, 4 March 2005 the Minister was reported as blaming poor levels of Irish among teachers as one of the main reasons for a shortage of workers competent in the Irish language. He said the standard of Irish among teachers needed to be looked at to help address the problem. He also stated that although there is a combination of factors behind poor levels of Irish, teacher training is a major element. He added Ó Chlé: Gemma Moran, An Rannán Aturnaetha, Oifig an DPP; Mark Kelly, Stiúrthóir, An Chomhairle um Chearta Daonna; Joan Deane, ADVIC Is é Bunachar Logainmneacha na hÉireann (logainm.ie), arna fhorbairt ag Fiontar & Scoil na Gaeilge (DCU) i bpáirt leis an mBrainse Logainmneacha (An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta), foinse na sonraí logainmníochta a bhaineann le hoileán na Éireann. Scoil Chill Dara, sing some of the music from their recent fund-raising CD on behalf of the Jack and Jill Foundation. Traditional songs in the Irish language with a modern twist, performed by the young singers of your local Gael Scoil. Gaeil ar Ghearrliosta IFTAAn KlondikeÉirí Amach Amú & Atlantic i measc na n-ainmniúchán! Aisteoirí le Gaeilge á lorgÉisteachtaí ar siúl go luath do pháirteanna i Ros na Rún! Nós Agus de rogha ar chomharthaíocht dheas tarraingteach Gaelach chuir siad in airde ar na mallaibh comharthaíocht atá gaifeach agus iomlán as tiúin le comharthaíocht sa cheantar. Bhí ardeaglais Naomh Peadar agus Pól ar cheann de na séipéil ba mhó agus ba chríochnúla __r tógadh in Éirinn le linn na Meánaoise. N15 Bealach Féich/ Seachbhóthar Srath an Urláir Débhealach Cineál 1 16 km Ag Feitheamh ar Chinneadh An Bhoird Pleanála N15 Sligeach go dtí Teorainn an Chontae Faoi réir dearadh deiridh Faoi réir dearadh deiridh Céim Phleanála Is deis ar leith é seo ar chúrsa Gàidhlig a dhéanamh i ceantar ina labhraítear Gàidhlig, agus beidh deiseanna ann fanacht ag teaghlaigh a labhraíonn an teanga. Tá Maoilíosa Mac Aodha as Caisleán na Deirge i dTír Eoghan ina chomhairleoir ag Sinn Féin agus nasc aige le ceann de Ghaeltachtaí dearmadta Chúige Uladh
Dé hAoine, Meitheamh 16 2017 ag 6:50 am
Ceapadh Gaeilgeoir ina Mhéara nua ar Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin le déanaí. Tá Maoilíosa Mac Aodha as Caisleán na Deirge i dTír Eoghan ina chomhairleoir ag Sinn Féin le leathdhosaen bliain.
Dúirt an Méara nua le Tuairisc.ie o bhfuil rún aige an Ghaeilge a úsáid ina phost. "Aon uair go mbeidh deis agam an Ghaeilge a úsáid, déanfaidh mé é," ar seisean.
Mar Mhéara, beidh sé mar dualgas air bualadh le grúpaí d'achan saghas. "Tá sé an-tábhachtach agamsa Gaeilge a úsáid le hachan duine," arsa Mac Aodha.
Tá Mac Aodha bainteach le cur chun cinn na Gaeilge sa Chomhairle chomh maith agus é ar Choiste Oibre atá ag cur polasaí teanga le céile.
Tá Gaeilge ag roinnt comhairleoirí eile ina pháirtí féin, ach níl seasamh iontach ag an Ghaeilge sa Chomhairle. "Ní raibh mórán deiseanna agam Gaeilge a úsáid leis na hoifigigh (sa Chomhairle) ach le duine amháin," ar seisean. Tá baill foirne eile "ag achan leibhéal" ag foghlaim na Gaeilge, a deir sé.
Tá an-bhród air as an Ghaeilge, mar theanga dúchasach na tíre. Is Sinn Féiní é, ach is le hachan duine an Ghaeilge, dar leis. "Tá sí i bhfad níos tábhachtaí ná aon pháirtí polaitiúil," ar seisean.
Ba léachtóir é Mac Aodha atá anois ar scor. Rinne sé Gaeilge ar scoil, ach ba bheag a d'fhoghlaim sé ann. Ba mar dhuine fásta a d'fhoghlaim sé an teanga.
Ba ar rang i gCaisleán na Deirge a thosaigh sé. Bhí fadhb ag an rang nuair a cuireadh tús leis: ní raibh múinteoir acu.
Bhí Mac Aodha ag obair i nDoire ag an am. Chuir sé aithne ar mhúinteoir ansin, agus thugadh sé síob dó gach seachtain go Caisleán na Deirge agus ar ais go Doire an mhaidin dár gcionn.
Nuair a bhí rud beag Gaeilge ag Mac Aodha, chuaigh sé ar chúrsa i nGleann Fhinne i nDún na nGall. Le sé nó seacht mbliana anuas, bíonn sé ag freastal ar an chúrsa i Ros Goill achan bhliain. "Tá mise ag foghlaim an t-am ar fad," ar seisean. Dar leis nach bhfuil a chuid Gaeilge líofa go leor go fóill.
Tá an Ghaeilge bríomhar anois fá Chaisleán na Deirge, ainneoin gur baile beag go maith é. Tá scaifte ann a bhfuil Gaeilge acu, agus ranganna ar siúl ann.
Tá Mac Aodha ina chathaoirleach ar Choiste Naíscoile na Deirge, atá ann le thart ar 10 mbliana. Beidh 14 páiste ag dul isteach ann san fhómhar. Bhí bunscoil ann ar feadh tamaill, ach druideadh sin ceal aitheantais ón Roinn Oideachais.
Is nasc é Mac Aodha, leis, le ceann de Ghaeltachtaí dearmadta Chúige Uladh. Is as Achadh Uí Áráin dá mhuintir. Is é sin an chuid is faide siar de Thír Eoghain, a shíneann isteach i nDún na nGall. Bhí an Ghaeilge á labhairt go tréan sa pharóiste ag tús an chéid seo caite. Is cuimhin le Mac Aodha scéal a d'inis a sheanathair dó. An Codú: Mídhílseacht phósta i lár tíre!
Chonaic mé fógra ar leathanach straoisleabhair Chlub Leabhar Chois Fharraige go raibh an údar Pádraic Breathnach le bheith i dTí Mholly ag tús mí na Nollag ag caint faoin a leabhair "Dialann mo Mháthair."* Chinn mé mar sin an leabhair a cheannach le léamh roimh dul ann agus éisteacht leis.
Ag Tí Mholly Nollaig 2018
Níor éirigh liom é a chríochnú roimh an gcruinniú ach bhí leath de léite agam. Bhuaigh sé duais ag an Oireachtas agus cheap sé mar sin go mbeadh sé éasca le léamh. Ach ní raibh sé chomh h-éasca san domsa pé scéal é. Ní fios dom an é go raibh an Gaeilge ró-dheachair dom nó nár éirigh liom dul i dtaithí ar "modus operandi" an scéalaí - uaireanta ag caint faoina "máthar", uireanta ag caint faoi "Péarla"- agus thóg sé píosa orm dul i dtaithí air. Cinnte bhí mé i ndán an scéal fhéin a thuiscint agus thaitin sé liom.
Cheap mé go mbeadh sé i bhfoirm dialainne ach ní raibh. Is scéal faoi iníon a thagann ar dhialann a máthar san áiléar lá éigin. Bhí an máthair dhá scór bliain marbh agus ní fhaca an iníon an dialann seo cheanna ná ní raibh fhios aici go raibh a léithéid á coimead ag a máthair. Nach féidir é a shamhlú, dul thuas le rud éigin a fháil agus tugann tú rud eile ar fad faoi dearadh, tú gafa, cúpla uair loite agat agus an rud a bhí uait dearmadta ar fad? Mar sin tá an leabhair seo bunaithe ar a cuid smaointe, cuimhne fíor nó samhailteach.
Leanann an leabhair ag leanúint saol an máthair ón gcéad uair a bhuail sí lena fear go dtí an lá a stopann sí ag scríobh a chuid smaointe sa dialann. Spéisiúil domsa a bhí na h-ainmneacha a roghnaigh an údar dá charachtair. Péarla a bhí ar an máthar, Sylvester a fear chéile agus níos deanaí tá duine leis an ainm Maolmhuire (litrithe mar sin seachas Maolra!). Tá na hainmneacha sin i mo chlannsa agus i measc mó shinsir agus níl siad ró choitianta sa lá atá inniú ann!
Tá an scéal suite i lár tíre agus tógtar tré saol an mhathar ón a pósadh breith a triúr pháiste, mídhílseacht a fear agus na cáirde agus daoine eile a bhuileann leithí i rith a saol. Cheap mé gur léirigh sé an thuiscint ar mheoin na mná agus míthuiscint go neamh-mhothúcháin a fear go h-an mhaith. Nó bfhéidir go léiríonn sé é sin mar a cheapfadh fear iad a bheith. Is scéal comhaimseartha gan leathscéal atá ann.
Tá an comhra idir na charachtair éagsúla an nádurtha ann chomh maith. Is féidir iad a chloisint agus iad ag caint.
Bhí an-oíche i Tigh Mholly in éineacht leis an údar féin. Bhí neart cainte ar an oíche agus thug sé níos mó thuiscint ar an scéal ag éisteach le giotaí as á léamh ag an údar. Níl mórán úrscéalta scríofa aige agus dúirt sé gur cuireadh ian a leith gur pornagrafaíocht a bhí i gcuid acu! Ní bhead fhios agam ach cinnte tá a chuid scríonóireacht díreach, macánta agus oscailte. Torthaí ar 'Iarfhlaith' | ainm.ie
Chaill siad mac, Iarfhlaith, an t-aon duine clainne acu, i ndeireadh na bliana 1986 ··· Tá Iarfhlaith curtha le seanathair Róisín, agus blianta níos déanaí cuireadh ar a súile dóibh, trathúil go maith, gurbh é an 6 Meitheamh Lá Fhéile Iarlatha ··· Orthu siúd bhí: Ré an tsolais (1992) – albam ag Spéirling, nianna agus neachtanna le Dónall is Róisín ar a bhfuil, 'Tar, a Spioraid Naoimh' (ar chum Dónall an chéad véarsa de ar thraein stoptha faoi bhun Assisi, agus a raibh an ceol curtha ag Róisín leis sular fhág an traein an stáisiún), 'Suantraí' (i ndilchuimhne Iarfhlaith) agus 'I nDil-Chuimhne Dhiarmuda' (i gcuimhne ar Dhiarmuidín Ó Súilleabháin); Preab sa cheol (1994), ceol traidisiúnta, mear agus mall le Seán P
Tá cuntas fada air, ar a shaothar paróisteach, ar a ghaolta agus ar a ghníomhaíocht pholaitiúil, ag an Athair Iarfhlaith de Bhaldraithe in Irisleabhar Chomórtha Céad Bliain ó tógadh Séipéal Mhic Dara 1893-1993 in eagar ag Dónall Ó Colchúin ··· Chum Tomás Mór Ó Cadhain amhrán i dtaobh éacht sin an tsagairt agus tá sé ina eagar ag Iarfhlaith de Bhaldraithe in Irisleabhar Chomórtha Céad Bliain ó tógadh Séipéal Mhic Dara ··· Deir Iarfhlaith de Bhaldraithe faoina théarma i nGleann na Madadh: 'Níor imigh bliain thart gan trioblóid faoi scoil éigin nó múinteoir éigin ach sílim gur mar gheall ar an séiplíneach, Seán Maolmhuire Ó Raghallaigh [B1], a bhí aige a d'fhulaing Watt an crá croí ba mhó sna blianta deireanacha a d'fhan sé sa Ghleann' Agus na cainteanna ag teacht chun deiridh don iarraidh seo, tá Conradh na Gaeilge ag iarraidh ar na páirtithe uile tacaíocht a léiriú dAcht Gaeilge atá láidir agus bunaithe ar chearta. Ní amháin sin ach caithfidh Acht bheith ann atá neamhspleách. Go dtí seo, tá tacaíocht léirithe ag 50 de na 90 Comhaltaí den Tionól Reachtach don reachtaíocht chosanta. Tá bealach praiticiúil, réasúnta agus éifeachtúil ó thaobh costais de léirithe ag Conradh na Gaeilge chun é seo a chur i bhfeidhm agus chun éilimh dhlisteanacha an phobail a shásamh ag an am céanna. Athbhreithniú agus forbairt a dhéanamh ar pháirtnéireachtaí agus struchtúir pobail idir nua agus seanbhunaithe le cinntiú go bhfuil gach ceantar Gaeltachta á sheirbhísiú ag struchtúr pobail cuí, na hoileáin Ghaeltachta san áireamh. Deir Marcas 'go mbeidh an t-eagrán seo an-áisiúil ag mic léinn Ghaeilge nó staire nó ag duine ar mhaith leis bealach na nIarlaí a leanúint go fisiciúil nó ar thuras aigne.' Dearadh agus forbraíodh an acmhainn nuálach seo ag Comhairle Cathrach Dhoire i gcomhar le The Verbal Arts Centre le dearcthaí daoine óga sa cheantar seo i leith na Gaeilge, an Bhéarla agus Albainis Uladh a thaifeadadh. Craobh an Phiarsaigh 2022 | Gael Linn
Craobh an Phiarsaigh 2022
Ar an gCéadaoin, 23 Márta 2022, tabharfaidh foirne díospóireachta ó scoileanna éagsúla a ndéantar teagasc i mBéarla iontu ó cheann ceann na tíre aghaidh ar Óstán an Radisson Blu i mBaile Átha Luain, Co. na hIarmhí chun dul san iomaíocht i gCraobh na hÉireann de Chomórtas Díospóireachta an Phiarsaigh.
Tá Comórtas an Phiarsaigh á reáchtáil ag Gael Linn d'iar-bhunscoileanna nach ndéantar teagasc iontu trí Ghaeilge, agus bhí suas le 100 foireann páirteach ann ó thús na scoilbhliana seo. Eagraítear an comórtas le hurraíocht ó Fhoras na Gaeilge. Tá an-áthas ar Gael Linn gur féidir linn teacht le chéile arís tar éis a bheith ar líne anuraidh.
Dhá dhíospóireacht, Sóisear agus Sinsear, a bheidh ann ar an gCéadaoin seo agus is í Ciana Ní Churraoin, Comhairleoir Feidhmiúcháin Intinne, a bheidh mar aoichainteoir ag an ócáid. Tá an-aithne ar Chiana i saol an spóirt agus príomhdhuaiseanna an chomórtais tugtha léi don liathróid láimhe. Tá cáilíocht bunleibhéil bainte amach aici sa tSíceolaíocht Spóirt in Ollscoil Mhinnesota.
Beidh deis ag na buaiteoirí an dá rannóg ar phríomhdhuaiseanna arbh fhiú €1,000 iad, i dtaca le Corn Gael Linn a thabhairt leo ag Craobh na hÉireann.
Seo a leanas na socruithe don dá dhíospóireacht:
Ionad : Óstán an Radisson Blu, Átha Luain, Co. Na hIarmhí
Dáta : Dé Céadaoin, 23 Márta 2022 Am: 5 i.n.
5 i.n. - Sóisear
Foireann A: Clochar Loreto, Leitir Ceanainn (i bhfabhar an rúin)
Foireann B: Coláiste Belvedere, Sráid an Danmhairge Mór (i gcoinne an rúin)
Foireann C: Mainistir Loreto Deilginis (i bhfabhar an rúin)
Foireann D: Meánscoil na nUrsalach, Durlas (i gcoinne an rúin)
Rún: 'Tá tionchar maith ag laochra spóirt ar an aos óg'
6.15 i.n. - Sinsear
Foireann A: Coláiste Naomh Leoin, Ceatharlach (i bhfabhar an rúin)
Foireann B: Coláiste Bhreandáin Naofa, Béal an Mhuirthead (i gcoinne an rúin)
Foireann C: Coláiste Naomh Raifil, Baile Locha Riach (i bhfabhar an rúin)
Foireann D: Scoil Pháirc Sandford, Raghnallach (i gcoinne an rúin)
Rún: 'Tá comhar na gcomharsan fós lárnach inár sochaí'
Dóibh siúd nach mbeidh ábalta freastal ar an ócáid beidh na díospóireachtaí á chraoladh beo ar leathanach YouTube Gael Linn anseo: https://bit.ly/CraobhAnPhiarsaigh22 Dúirt an Seandaóir Niall Ó Donnghaile inniu go bhfuil sé de dhualgas ag rialtas na hÉireann agus ag rialtas na Breataine a gcoimitmintí a chomhlíonadh chun cearta Gaeilgeoirí ó thuaidh a chosaint. Cuireann an Mharc Deimhniúcháin béim ar shaintréithe dúchasacha Gaelacha agus léiríonn sé go bhfuil feasacht agus tiomantas ann maidir leis an dátheangachas sa ghnó agus maidir leis an gcultúr tríd an teanga, agus go bhfuil eagraíocht ar thús cadhnaíochta sa mhargadh maidir le soláthar nuálaíoch seirbhíse do chustaiméirí. Bronnfar an Marc Dheimhniúchain ar aon eagraíocht gnó a chomhlíonann na critéir mar a shainmhínítear sa chaighdeán Q-Mharc Gnó le Gaeilge. Beidh an téarma nua le feiceáil ar shuíomh an fhoclóra, foclóir.ie, nuair a dhéanfar an chéad uasdátú eile ar an bhunachar
Dé hAoine, Iúil 16 2021 ag 5:56 am
Tá glactha ag lucht an fhoclóra Béarla-Gaeilge, foclóir.ie, leis an téarma nua 'duine de dhath' atá faofa ag an Choiste Téarmaíochta an tseachtain seo.
​​Dheimhnigh eagarthóir an Fhoclóra Béarla- Gaeilge, Pádraig Ó Mianáin le Tuairisc.ie go mbeidís ag glacadh leis an téarma 'duine de dhath' agus go mbeadh sé le feiceáil ar shuíomh an fhoclóra nuair a dhéanfaí an chéad uasdátú eile ar an bhunachar.
"Tá an iontráil 'person of colour' athraithe cheana féin i mbunachar an fhoclóra agus beidh an iontráil leasaithe ar líne nuair a dhéanfar an chéad uaslódáil eile ar shuíomh an fhoclóra.
"Bíonn an Ghaeilge de shíor ag gabháil chuici bríonna, focail agus nathanna nua le riar ar na coincheapa agus tuiscintí nua atá ag teacht i dtreis sa tsaol agus sa tsochaí, agus is dual do na foclóirí comhaimseartha na forbairtí sin a léiriú," a dúirt Ó Mianáin.
Dúirt sé gurb é an leagan duine de dhath "an chéad leagan" a bheas á léiriú faoin iontráil nuashonraithe ar shuíomh an fhoclóra Béarla-Gaeilge. Tá 'duine daite' agus 'duine de chine daite' tugtha cheana féin san fhoclóir nua Béarla-Gaeilge ar 'person of colour'. Dúirt roinnt daoine ar líne go raibh an téarma nua 'duine de dhath' ag teacht salach ar ghramadach agus ar struchtúir na Gaeilge.
Maidir leis na dearctha difriúla a léiríodh faoin téarma nua Gaeilge, dúirt Ó Mianáín go raibh sé "nádúrtha" go nochtfaí tuairimí éagsúla faoin ábhar.
"Mar phointe ginearálta i dtaca le haontú nó easaontú le focail nó nathanna ar leith thar a chéile, ní lia duine ná tuairim agus is nádúrtha go mbeadh a dtuairim féin ag gach duine faoi aon téarma nó nath nua a thagann chun cinn sa teanga.
"I gcúrsaí foclóireachta, ámh, níor cheart go mbeadh foclóirithe i dteanga ar bith ag cloí an iomarca lena mbraistintí suibiachtúla féin, agus is é cúram na bhfoclóirithe Gaeilge an t-ábhar Gaeilge faoina lámh a chur i láthair ar an bhealach is cothroime is féidir i gcomhthéacs na teanga i gcoitinne ó thaobh canúna, gramadaí, comhréire agus foclaíochta de," a dúirt sé.
Is í an craoltóir Ola Majekodunmi, atá ina comhalta ar bhord Fhoras na Gaeilge, a mhol an t-aistriúchán seo ar dtús.
Imircigh ón Nigéir iad tuismitheoirí Ola agus cainteoir Gaeilge í a fuair a gcuid oideachais trí Ghaeilge.
Ag labhairt di ar an chlár Tús Áite an tseachtain seo, dúirt Majekodunmi go bhfuil na téarmaí 'duine daite' agus 'duine gorm' maslach agus seanchaite agus gur chúis áthais di gur glacadh leis an téarma nua 'duine de dhath'.
Fág freagra ar 'Glactha ag lucht an fhoclóra leis an téarma nua 'Duine de dhath''
An Teanga Bheo Dé hAoine, Iúil 16 2021 ag 11:54 am
Cén sórt duine é " duine de dhath " dath na gruaige nó éadach ildhaite orthu níl sé cruinn amach is amach ?
Aistritheoir Dé hAoine, Iúil 16 2021 ag 1:56 pm
Cé go bhfáiltím roimh an téarma, níl sé cruinn ó thaobh na gramadaí de. Ní hionann go baileach 'of' an Bhéarla agus 'de' na Gaeilge. Úsáidtear 'de' sa Ghaeilge chun 'cuid' de rud a chur in iúl. Ní 'cuid de dhath' é an duine. Mar shampla, ní deirtear 'teach de bhrící' ach 'teach brící'. Ba chirte an tuiseal ginideach sa chás seo i.e. duine datha (agus sin a mholfainn féin). Robin Ngangom

File agus aistritheoir ó Manipur in Oirthuaisceart na hIndia is ea Robin S. Ngangom (a rugadh i 1959).
Beatha agus saothar.
Rinne Ngangom staidéar ar an litríocht in St Edmund’s College agus in Ollscoil Sléibhe an Oirthuaiscirt in Shillong. Scríobhann sé i mBéarla agus in Meiteilon, teanga áitiúil. Deir sé go bhfáisctear a chuid filíochta as a bheatha féin, mórán. Ach is file polaitiúil ó cheantar suaite freisin é agus tá fearg agus tocht le mothú ina shaothar. Aistrítear cuid de na dánta ó Meiteilon go Béarla agus a mhalairt.
Foilsíodh a aiste "Poetry in a Time of Terror" in "The Other Side Of Terror: An Anthology Of Writings On Terrorism In South Asia", leabhar a chuir Oxford University Press, New Delhi, amach sa bhliain 2009. Bhuaigh sé Duais Katha an Aistriúcháin sa bhliain 1999.
Naisc.
Litríocht Indiach i mBéarla “Tá AMLÉ buartha faoi mhúineadh na Gaeilge ag an dara leibhéal in Éirinn agus tugaimid faoi deara go n-airíonn go leor daltaí nach múintear an Ghaeilge “mar theanga” agus go gcuirtear an iomarca béime ar an litríocht in áit cleachtadh béil,” a dúirt Kevin Donoghue, Uachtarán USI. Bhí an teanga chomh mór sin i mbaol faoi dheireadh na 19ú haoise, nuair a bhí a húsáid laethúil teoranta do na ceantair Ghaeltachta san iardheisceart, san iarthar agus san iarthuaisceart gur bunaíodh eagraíocht a raibh a caomhnú mar bhunaidhm aici, Conradh na Gaeilge. Le blianta beaga anuas is liosta le háireamh é an líon foghlaimeoirí de chuid ranganna Chlub Áras na nGael a bhíonn páirteach i gcomórtais an Oireachtais agus ar ndóigh is i gClub Áras na nGael a chuir Emma Ní Shúilleabháin tús lena MAjivPNQMd0 Nuacht Oifig Tionól Gaeltachta i mBaile an Fheirtéaraigh Tar éis dó a bheith ar scoil i gCóbh bhain sé céim BA i gColáiste na Tríonóide in 1695 agus MA in 1699 ··· Bhí foclóir Phroinsiais Bhailís [q.v.] ina sheilbh, é ag tiomsú lámhscríbhinní agus bhí Leabhar Bhaile an Mhóta ar iasacht aige ó Choláiste na Tríonóide ··· Bhí curtha i gcéill ag Ó Conchubhair ní hamháin gur gheall Raymond cúnamh dó chun an t-aistriúchán a chur ar fáil ach go ndeachaigh sé i mbannaí míle punt air chun iasacht lámhscríbhinne a fháil ó Choláiste na Trionóide Beidh Craobh Siansa Gael Linn á craoladh beo ón gCeoláras Náisiúnta ar RTÉ Raidió na Gaeltachta Dé Domhnaigh 6 Aibreán ag 7.30 pm. Mr. M. Higgins: Aonta�m leis an Teachta nuair a deir s� go bhfuil athr� tagtha ar Roinn na Gaeltachta. T� �it l�rnach ag an Ghaeilge agus c�rsa� na Gaeltachta ann, pr�omhbhunchlocha na Roinne, at� n�os t�bhachta� n� aon ghn� eile d� c�raim�. Freisin, n�l aon fhait�os orm go dtiocfaidh lag� ar an Roinn. Ceapaim go bhfuil s� thar am, bfh�idir, meas�n� a dh�anamh ar na nithe at� ar si�l, ar na heagrais �ags�la agus an cinneadh is fearr a dh�anamh, Sin at� ar intinn agam a dh�anamh agus n�l s� ar intinn agam aon rud a dh�anamh gan comhchainteanna a bheith agam leis na heagrais at� i gceist. Tyneside

Ceirtleán uirbeach ar an bruacha an Abhainn Tyne i Sasana thoir thuaidh is ea Tyneside, na cathracha Newcastle upon Tyne, Gateshead, Tynemouth, Wallsend, South Shields, agus Jarrow san áireamh. Ba é an daonra 2011 daonáireamh ná 774,891. Ní Annracháin, Máire (2013) Seán Ó Ríordáin agus Fréamhacha an Dúchais In: Mac Amhlaigh, L & C. Mac Giolla Léith (eds). Fill arís: Oidhreacht Sheáin Uí Ríordáin. Indreabhán Galway: Cló Iar-Chonnacht. , pp.66-81 [Details] DCU Tá céimithe an MSc i nGnó agus i dTeicneolaíocht an Eolais ag obair le RTÉ, Foras na Gaeilge, An Roinn Ealaíon Oidhreachta agus Gaeltachta, Coláiste na bhFiann, Gael Linn, Gaelchultúr, Údarás Craolacháin na hÉireann agus i bpostanna bainistíochta i scoileanna. Seolfaidh Liam Ó Maoilmhichíl, Cathaoirleach Fhoras na Gaeilge agus iar-Ard-Stiúrthóir an CLG, suíomh idirlín nua Chonradh Mhaigh Eo in Ionad Oideachais Mhaigh Eo ar an gCéadaoin, 13 Aibreán @ 8.30 i.n. Tá ábhar muiníne ag teastáil go géar sa Gharda Síochána i bhfianaise scéal Maurice McCabe agus tuaiplisí TUSLA
Maurice McCabe. Pictiúr: Laura Hutton/RollingNews.ie
Dé Sathairn, Feabhra 11 2017 ag 7:30 am
Tá gach duine neamhchiontach go dtí go gciontaítear iad, an Coimisinéir Nóirín O'Sullivan ina measc.
Sin ráite…
Is le linn comhrá le comhairleoir rialtais dhá bhliain ó shin a chuala an scríbhneoir seo ráfla gránna faoin Sáirsint Maurice McCabe.
Chuala scata iriseoirí eile leaganacha éagsúla den scéal seo thíos:
"Níl an scéal seo fiosraithe i gceart agaibh in aon chor. Ar chuala tú an scéal faoi mo dhuine? Ní rud beag a bhí ann, ach ionsaí gnéasach.
"Níl focal ina thaobh foilsithe in aon áit. Ba chóir go mbeadh náire oraibh. Tá sibh go léir ag moladh Maurice McCabe agus ag cur síos ar a chrógacht agus ar a uaisleacht agus mar sin de.
"Gan dabht tharraing sé aird ar dhrochrudaí sna Gardaí. Ach níl an taobh eile den scéal á chlúdach agaibh. Tá sibh ag fiosrú a ndearna an Coimisinéir [O'Sullivan, a tháinig i gceannas ar na Gardaí i Márta 2014]. Ceart go leor. Ach canathaobh nach bhfuil sibh ag fiosrú an scéil eile?
"Tá a fhios againn cén fáth. Is fearr le hiriseoirí a bheith ag cur síos ar scéal deas simplí, in áit obair chrua a dhéanamh chun teacht ar an bhfírinne iomlán."
D'fhiosraigh iriseoirí áirithe an scéal. Fianaise níor aimsigh siad agus focal níor fhoilsigh siad toisc nach raibh na ráflaí fíor, mar is eol dúinn anois. Cé nach raibh aon bhaint ag an té a labhair leis an scríbhneoir seo leis na Gardaí, bhí sé ionann agus cinnte gur ó fhoinse éigin sna Gardaí a tháinig an scéal.
Is deacair tionchar na ráflaí seo a mheas. Ba léir do gach iriseoir an fáth gur scaipeadh iad. Ba léir dóibh freisin go raibh an chuid is mó den fhaisnéis a chuir an Sáirsint McCabe ar fáil faoi mhí-iompar agus faoi dhroch-chleachtais sna Gardaí fírinneach.
Is mó d'údar imní anois ná riamh meon agus aidhmeanna na ndaoine a chum na ráflaí a dtagraítear dóibh thuas. A chruthúnas sin an chontrárthacht idir leagan Nóirín O'Sullivan den scéal náireach seo agus an leagan a chreidfeadh an duine nach mbeadh claonta faoin scéal.
SCÉAL AN CHOIMISINÉARA
Níor údaraigh sí agus ní raibh baint ar bith aici, dar léi féin, le feachtas ar bith chun amhras nó drochchlú a tharraingt ar an Sáirsint McCabe. Tá ardmheas aici air. Tá polasaí fógartha aici chun gach Garda a nochtann scéal faoi mhí-iompar a chosaint.
SCÉAL ATÁ INCHREIDTE
Bhí feachtas eagraithe ar bun in aghaidh an tSáirsint. Ní fhéadfaí a leithéid d'fheachtas a reáchtáil gan Gardaí sinsearacha a bheith páirteach ann. An ndearnadh é i ngan fhios don Choimisinéir? Níl ach dhá rogha inchreidte mar fhreagra ar an gceist sin. (a) Bhí a fhios aici. (b) Mura raibh, ba chóir go mbeadh.
Bhí an ghéarchéim seo dona go leor seachtain ó shin. Is scanrúla anois é mar gheall ar na botúin, más botúin iad i bhfírinne, a rinneadh nuair a bhí na líomhaintí bréagacha maidir le hionsaí gnéis á bhfiosrú ag TUSLA.
Dála an scéil, agus an colún seo á scríobh, níl freagra tugtha ag an Rialtas ar cheist thábhachtach amháin. Cuireadh an tAire Leanaí Katherine Zappone ar an eolas faoin mbaint a bhí ag TUSLA leis an scéal seo ag deireadh mhí Eanáir. Cén fáth mar sin nár luadh TUSLA ná an t-ábhar nua imní seo i ndréacht-théarmaí tagartha an fhiosrúcháin nua a d'fhoilsigh an Rialtas Dé Céadaoin?
Is féidir na mórchúiseanna imní a achoimriú go beacht:
Tá Maurice McCabe ag cur síos, ar bhealaí éagsúla, ar dhroch-chaighdeáin sna Gardaí ó 2012.
Tá iniúchadh déanta cheana féin i gceithre fhiosrúchán: Fennelly, Guerin, O'Higgins, agus O'Neill.
Tá fiosrúchán eile, faoin mbreitheamh Peter Charleton, ar tí dul i mbun oibre.
Ní foláir ceist chrua a chur. An bhfuil sé ar chumas an stáit fiosrú iomlán a dhéanamh faoi mhí-iompar sna Gardaí, agus, ina dhiaidh sin, deireadh a chur leis an mí-iompar sin? Dhá fhoinse nua uisce in Inis Oírr ''Tine Chnámh '' Tá Tine Chnámh mar mhórléiriú ag Taibhdhearc na Gaillimhe, Amharclann Náisiúnta na Gaeilge do Fhéile Ealaíon na Gaillimhe ón 11 - 21 Iúil ag 8.00i.n. gach oíche. Beidh Máire agus Cormac de Barra ag ceol le chéile sa Cheoláras Náisiúnta ag am lóin ar an Déardaoin 16 Nollaig seo romhainn. Bhain moladh 32 den straitéis leis an méid Gaeilge atá ag daoine sa Stát Seirbhís. Ba mhaith liom soiléiriú a fháil ón Aire Stáit ar an gceist sin chomh maith. Bhain moladh 33 leis na comharthaí bóthar. Tá na comharthaí nua i bhfad níos fearr ná na cinn eile. Sílim gur cóir go mbeadh na comharthaí dátheangach mar atá molta. an-phointe go deo, a Gabhán. Agus cuimhnigh go mbíonn Rialtas na hÉireann ag cur an-chuid airgid i dtreo na hUltaise (faoin Chomhaontú) agus tá nuachtáin Ghaeilge á dhúnadh ag an am céanna……the worlds gone topsy-turvey!!! A chairde uile, Tamall ó shin, bhí duine ag caint liom mar gheall ar cháilíocht áirithe sa Ghaeilge nach raibh ag mórán duine sa tír, toisc an caighdeán a bhfuil ort a bheith agat chun é a bhaint amach. Chaidh Comunn na Gàidhlig (CnaG) a stèidheachadh ann an 1984 gus leasachadh na Gàidhlig a cho-òrdanachach. Ag obair aig ìrean ionadail, roinneil agus nàiseanta, tha bòrd-stiùiridh againn le riochdairean bho bhuidhnean eile. Agus iad siúd nach bhfuil a fhios acu ar rialacha na teanga salty agus gan aon smaoineamh ar conas é a labhairt, tá siad sásta an Idirlíon a bhuilleadh le hiarratas orthu iad a mhúineadh chun labhairt i dteanga saillte. Ba cheart go mbeidh na treoracha agus na foinsí eolais ar fad an-úsáideach d'éinne atá ag iarraidh freastal ar mheánscoileanna lán-Gaeilge a spreagadh. No cover image available Lann Fada: a scéal féin ar n-a aithris ag triath Lann Fada, taoiseach Indiach Dubhchosach / Muiris Ó Catháin do chuir Gaedhilg air. by Ó Catháin, Muiris Publication: Baile Átha Cliath Oifig an tSoláthair, 1941 . x, 246 p. Tabharfar an chéim chiorclach de Shraith na hÉireann chun críche Dé Sathairn an 27 Iúil, agus craolfaidh TG4 dhá chluiche eile BEO ar an aer. Dá nglacfaí le moladh an choimisinéara, atá bunaithe ar chóras atá á bheartú don Bhreatnais sa Bhreatain Bheag, bheadh an leibhéal seirbhíse a bheadh le soláthar ag comhlacht poiblí trí Ghaeilge ag brath ar an gcatagóir (A.B, C srl) ina mbeadh an comhlacht sin rangaithe. As Gaoth Dobhair i dTír Chonaill don scríbhneoir Eoghan Mac Giolla Bhríde. Tá dhá chnuasach gearrscéalta scríofa aige, Idir Feoil is Leathar agus Díbeartaigh, a d'fhoilsigh Coiscéim i 2002 agus 2005.
Le déanaí ghlac sé an príomhpháirt mar aisteoir sa fadscannán Silence, a léirigh Harvest Films agus South Wind Blows agus a chomh-scríobh sé le Pat Collins agus Sharon Whooley. Taispeánadh an scannán don chéad uair ag Féile Idirnáisiúnta Scannánaíochta Jameson i mBaile Átha Cliath i mí Feabhra agus bhuaigh Eoghan an Michael Dwyer Discovery Award don pháirt a ghlac sé sa scannán.
In 2008 bhunaigh Eoghan an comhlacht ilmheáin, Éabhlóid, agus bíonn siad ag foilsiú leabhair agus ag léiriú cláracha faisnéise. Faoi láthair tá siad i mbun iarléirithe ar chlár faisnéise ceoil faoin fhidléir chlúiteach, John Doherty, as Tír Chonaill a stiúraigh Eoghan. Beidh an clár sin, John Doherty, Ar Leirg na Gaoithe, a chraoladh ar TG4 san fhómhar.
Tá Eoghan ag obair ar an dara leabhar páistí, Ní thuigimse daoine fásta, leabhar dánta nuachumtha a bheas á fhoilsiú ag Éabhlóid gan mhoill.
Tugann Eoghan ceardlanna scríbhneoireacht san ghearrsceálaíocht don Chiorcal Scríbhneoireachta i nGaoth Dobhair agus tá an Ciorcal faoi láthair ag obair ar chnuasach nuachumtha gearrscéalta d'arbh ainm Go dtí an Lá bán a bhéas á fhoilsiú i mí Aibreán ag Éabhlóid.
Tugann sé ranganna script scríbhneoireachta do scoláirí Acadaimh na hOllscolaíochta i nGaoth Dobhair gach bliain. Cheistigh an drámadóir Liam O Muirthile agus an t-Oifigeach Oideachais, Kathy McArdle, ceard is brí le scríobh I nGaeilge da mba rud é go bhfuil an cleachtadh nó gur thárla an eachtra taobh thair den drama I mBéarla. Tiocfaidh grúpa ceannairí agus daoine óga go Luimneach i rith fhéile Fresh Film i mí na Márta chun páirt a ghlacadh i gclár speisialta imeachtaí lena n-áirítear clár gearrscannán agus ceardlann ina mbeidh ceithre ghrúpa scannánóirí óga (Éireannacha agus idirnáisiúnta) i mbun taifeadta, babhtála, agus eagarthóireachta ar cheithre mhicreascannán. Dúirt Sheila Pratschke, Cathaoirleach na Comhairle Ealaíon: “Is ré iontach í seo d’fhicsean próis na hÉireann agus tá ríméad ar an gComhairle Ealaíon an nuacht a fháil gur bhuaigh Anna Burns gradam Booker 2018 as a tríú húrscéal, Milkman, atá cróga agus úrnua.
“Bíodh sé trínár dtacaíocht do sparánachtaí nó do dhaoine aonair, nó an maoiniú a dhéanaimid ar phreas agus ar iriseáin liteartha neamhspleácha, tá beartas agus straitéis na Comhairle Ealaíon i gcomhair na litríochta dírithe go daingean ar scríbhneoirí agus ar na riachtanais atá acu,” a dúirt sí. “Oibríonn an Chomhairle Ealaíon gan staonadh chun go mbeidh an deis is fearr ag scríbhneoirí saothar den scoth a chruthú, agus is ábhar mór misnigh é go n-aithníonn moltóirí ghradam Booker scríbhneoir Éireannach.” Craobh Iománaíochta/Camógaíochta- Taobh na Coille
Bhí lá stairiúil ag Gaelscoil Thaobh na Coille i bPáirc an Chrócaigh Dé Luain 20 Meitheamh. Ní hamháin go raibh foireann iomána agus camógaíochta na scoile ag iomaíocht i gcraobhacha Chumann na mBunscol ach d'fhill an dhá fhoireann ar an scoil le corn. Is fíor annamh go mbíonn an bua ag foireann iomána agus camógaíochta ó scoil amháin an bhliain chéanna! D'éirigh leo an éacht céanna a bhaint amach, nach mór, i rith an tséasúr peile nuair a bhuaigh peileadóirí sinsear na scoile Corn Chlanna Gael agus bhuaigh foireann na gcailíní Sciath an Chladaigh. Dá bhrí sin, bhí ceithre chomórtas Cumann na mBunscol as ceathair buaite ag Gaelscoil Thaobh na Coille laistigh den aon scoilbhliain amháin. Níor éirigh le haon scoil é sin a dhéanamh ó bunaíodh Cumann na mBunscol sa bhliain 1928.
CORN OLLY QUILNAN – CRAOBH CAMÓGAÍOCHTA
Bhí lucht tacaíochta na scoile le chloisteáil ón bpáirc sular chaith an réiteoir Mary Boggan an sliotar isteach le craobh Chorn Olly Quinlan a thosú ag 12.20pm. Ón gcéad nóiméad ar aghaidh bhí sé soiléar gur thuig na cailíní an tábhacht a bhain le tús láidir agus gur thuig siad plean an chluiche a bhí leagtha amach ag múinteoirí/ bainisteoirí Máirín Ní Dhubhthaigh agus Rícheal Ní Thiarnaigh dóibh. Cé gur scaoileamar isteach dhá chúl bog go leor sa chéad leath, bhíodar fós chun tosaigh le cúl agus 5 phointe ag leath ama. Bhí dhá chúl agus cúig pointe faighte ag imreoir lár páirce, Róisín Ní Chathasaigh le linn an tréimhe seo. Scóráil Caoimhe Ní Ghrádaigh cúl agus chuir Sophie Nic Aogáin pointe leis an scór freisin. 3-06 v 2-01 a bhí ann ag leath ama.
Lean cailíní na scoile ag iomaíocht sa dara leath agus bhí sé soiléar nach mbeadh seans ag Scoil Treasa, Teach na Giúise, a bhealach a dhéanamh ar ais isteach sa chluiche. Chuir Caoimhe leis an cúl a fuair sí sa chéad leath le dhá chúl eile, éacht den scoth do chailín nach bhfuil ach i Rang a 4. Fuair Róisín 1-02 sa dara leath agus 3-07 san iomlán. Scóráil Sophie cúl agus fuair Clodagh Nic Eochagáin cúilín breá ag druidim le deireadh an chluiche.
Chríochnaigh an cluiche leis an scór 7-09 v 3.02. Ghlac Caoimhe Ní Mhathúna (Captaen) agus Róisín Ní Chathasaigh (Leas Chaptaen) Corn Olly Quinlan ar son na scoile. Ba é an chéad uair riamh don scoil corn camógaíochta Cumann na mBunscol a bhuachaint.
Painéal Camógaíochta don chraobh:
1 Róisín Nic Philib, 2 Doireann Ní Bhraonáin, 3 Caoimhe Ní Mhathúna (Captaen), 4 Ellen Nic Dhomhnaill, 5 Clodagh Nic Eochagáin, 6 Ava Ní Mhaonaigh, 7 Neasa Ní Mhathúna, 8 Róisín Ní Chathasaigh (Leas Captaen), 9 Caoimhe Ní Ghrádaigh, 10 Sophie Nic Aogáin, 11 Síofra Ní Dhonnchú, 12 Charlotte Ní Lionard, 13 Ingrid Ní Bhroin. Ionadaithe: 14 Abbie Nic Dhomhnaill, 15 Aoife Nic Cartúin, 16 Ellie Ní Chuinneagáin, 17 Rachel Ní Mhurchú, 18 Clodagh Nic Cartúin, 19 Eva Nic Daid, 20 Zoe Nic Riobáird, 21 Ruth Ní hAoláin.
CORN ÁGHAIS – CRAOBH IOMÁNAÍOCHTA
Ghlac painéal iomána páirt i gCraobh Chorn Ághais i gcoinne Scoil Naomh Eoin Bosco ó Bhóthar na hUaimhe. Bhí triúr d'imreoirí Bhaile Átha Cliath ag imirt dóibh agus bhí sé soiléar go mbeadh orainn imirt ar ár seacht ndícheal. Chaith na réiteoir Tony Lennon an sliotar isteach ag a 1.30pm. Cluiche den scoth a bhí ann. Chuir an dhá fhoireann tréan iarracht isteach agus bhí comhscór (1-05 v 1-05) ann ag leath ama. Is iad Conal Ó Riain (1-01), Colm Ó Craidhn (0-03) agus David Ó hAoláin (0-01) a fuair na scóranna sa chéad leath.
Mhol na bainisteoirí – An Múinteoir Mac Muiris agus An Múinteoir Ó Dubhthaigh – sár-iarracht na bpáistí ag leath ama. Lean an dara leath mar a chríochnaigh an chéad leath. Bhí ard- chaighdeán go deo iomána ann agus throid an dhá fhoireann do chuile liathróid. Bhí an 25 nóiméad imeartha caite nuair a shéid an réiteoir an fheadóg do chalaís i bhfábhar na Gaelscoile. Comhscór a bhí ann (1-10 don dhá fhoireann) ag an am. Bhí Conal tar éis ceithre chúilín breise a fháil faoin am seo agus chuir Colm pointe breise leis an scór freisin. Réitigh Colm é féin don phoc saor agus chuir sé é díreach thar lár an dtrasnáin. Ba é sin scór deiridh sa chluiche. Bhí an ceann is fearr bainte amach ag foireann na Céime le pointe amháin. D'ardaigh Seán Ó Drisceoil (Captaen) agus Seán de Búrca (Leas Chaptaen) – a bhí ag ceiliúradh a bhreithlá – an corn ar son na scoile. Gabhaim buíochas le Gearóid Ó Riain (Daidí Chonail) agus Turlach Ó Meachair (Daidí Chaeil) as ucht an traenáil ar fad a rinne siad leis an bhfoireann i mbliana.
Bhí an dhá chorn buaite ag an scoil agus d'imir Róisín Ní Chathasaigh sa dhá chluiche. Bhuaigh sí an 9ú bonn Chumann na mBunscol le ceithre bhliain anuas. Níl páiste ar bith sa chontae a bhuaigh níos mó boinn ná í riamh! Ní bheidh bliain mar seo ag an scoil riamh arís. Teastaíonn múinteoir liofa uaidh chun ábhair léinn a mhúineadh do mhic aisteoira Eireannacha le linn do a bheith i bhFrederiction, NB, Canada, ag déanamh scannáin. Tá eolas air in Dictionary of National Biography agus ag Nicholas Williams in I bPrionta i Leabhar ··· Is mar seo a chuireann DNB síos ar a pháirt sa ghéarleánúint a lean plota Titus Oates: ‘He was deeply involved in the “No Popery” schemes of the Earl of Shaftesbury, and was particularly active in procuring evidence as to the existence of a popish plot in Ireland, his intercepted letters, according to Carte, showing “something more zealous than honourable in his proceedings in that affair” We all know that islands have a certain romantic magic attached to them and the many couples who have stayed with us in Cape Clear B&B to celebrate anniversaries, honeymoons, get married and even to ask the big question are testament to that! Last year we recieved a number of lovely emails from TimK- from- the -States, who wanted to pop the question at the ancient marriage stones, arrangements were made and the big day arrived. She was totally unaware of the big day ahead. Tim crossed the Atlantic to ask his girl to marry him at the ancient marraige stones on the eastern end of the island. The two stones have stood there side by side though the ages, firmly planted in the meadow for more than two thousand years. It is believed that the stones were used in ancient marraige ceremonies and still today their power seems to draw people to Cape Clear for the same purpose. In a world where everything that is broken is to be replaced rather than repaired, that pair of old stones still stand together, where they were placed so long ago, a monument to the enduring power of love. Tim very kindly shared his pictures of their wonderful moment with us and allowed us to shaire them with you. We wish the pair of them every happiness and joy in their life together. Agus daltaí ar thóir pointí do chúrsaí tríú léibhéal is beag spreagadh atá sa chúrsa chun forbairt a dhéanamh ar scríobh agus léamh na teanga agus tuiscint cheart a fháil ar oidhreacht liteartha na Gaeilge. Creidiúintí: 10 Tréimhse Teagaisc: Treimhse 1. Líon na Mac Léinn: Iosmheid 10, Uasmheid 25. Réamhriachtanas: Ni hann do. Comhriachtanas: Ni hann do. Modhanna Múinte: 12 x 1 (h)uair(e) an chloig Ranganna Comhráidh (ranganna comhrá idirmheánacha); 8 x 1 (h)uair(e) an chloig Ranganna Teagaisc (ranganna scríofa idirmheánacha); Eile (dianchúrsa dhá lá sa Ghaeltacht); Eile (staidéar príobháideach agus féinstiúrtha ar na sainfhoilseacháin sa disciplín); Eile (Punann Athmhachnaimh Foghlama). Eagraí an Mhodúil: Uas Pol Ruiseal, Ionad Na Gaeilge Labhartha. Léachtóirí: Mr Brian Ó Donnchadha, Ionad Na Gaeilge Labhartha; Uas Pol Ruiseal, Ionad Na Gaeilge Labhartha. Aidhm an Mhodúil: Na mic léinn a thabhairt chun cruinnis iomláin in úsáid mhuiníneach na Gaeilge Feidhmí chun go mbeidh siad ábalta a ngnó gairimiúil a chur i gcrích trí Ghaeilge. Ábhar an Mhodúil: Comhrá praiticiúil agus úsáideach; foghraíocht na teanga; cruinneas gramadaí sa chaint agus sa scríobh; comhthéacsanna oibre aonteangacha agus dátheangacha sa Ghaeltacht; úsáid feidhmeach na Gaeilge in Éirinn an lae inniu; staidéar ar na sainfhoilseacháin sa disciplín Torthaí Foghlama: Nuair a bheidh an modúl seo déanta ag na mic léinn beidh: · siad ábalta bheith muiníneach as féin i gcás labhairt agus scríobh na Gaeilge Feidhmí · siad ábalta mórán de ghramadach na Gaeilge a mhíniú · siad ábalta na pátrúin foghraíochta a aithint sa teanga · siad ábalta ábaltacht níos iomláine a léiriú ar úsáid na Gaeilge i gcomhthéacsanna gairmiúla sa Ghaeltacht · siad ábalta eolas a léiriú ar thábhacht úsáid na Gaeilge i réimse na hoibre/seirbhísí sa Stát trí chéile. Marcáil: Marc ar fad 200: An obair a dheanfai i gcaitheamh na bliana 100 marc (Scrúdú scríofa ranga ag deireadh na tréimhse 60 marc (1 x páipéar 3 uair an chloig); An obair i gcaitheamh na tréimhse 40 marc, an dianchúrsa dhá lá san áireamh); Scrudu cainte 100 marc. Eilimintí Riachtanacha: Scrúdú scríofa ranga ag deireadh na tréimhse; an obair i gcaitheamh na tréimhse; an scrúdú cainte; tinreamh leanúnach; an dianchúrsa dhá lá sa Ghaeltacht; saothrú na punainne athmhachnaimh foghlama. An obair a dhéanfaí i gcaitheamh na bliana á chur isteach go déanach: Náid (0) an marc a bhronnfar ar aon cheacht / aiste / tionscnamh a bheidh déanach (nó neachtar acu tabharfar teip don mac / iníon léinn sa mhodúl más modúl Pas/Teipe atá i gceist). Marc an phais, agus riachtanais ar leithligh chun pas a bhaint amach sa mhodúl: 40%. Scrúdú scríofa dheireadh na bliana: Ni bheidh aon scrudu scriofa ag deireadh na bliana ann. Riachtanais um Scrúdú Breise: 1 x páipéar 3 (h)uair(e) an chloig. Tugtar an marc iomlán a théann ar an measúnú leanúnach ar aghaidh (Beidh caoi chun cleachtaí i gcaitheamh na bliana a chur isteach agus ar scrúdú cainte a dhéanamh arís sa chás nach bhfuil pas faighte.). Nuala Ní Dhomnaill launches the latest offering from Ponc Press, a magnificent limited edition in large format of new poetry in Irish and English from the peninsula, with illustrations by Bob Ó Cathail. Is scríbhneoir do pháistí í Sadhbh Devlin. Tá trí pictiúirleabhar dá cuid foilsithe ag Futa Fata. Tá cónaí uirthi i mBré, Co. Chill Mhantáin lena fear chéile, a hiníní, Lile agus Sábha agus dhá mhuc-ghuinea d’arbh aimn Teacup agus Bow.
Tá céim aici sa Drámaíocht agus an Nua-Ghaeilge ó Choláiste na Tríonóide, BÁC agus d’oibrigh sí ar feadh na blianta i ‘saol na Gaeilge’, go príomha le Comhluadar Teo. – eagraíocht a thug tacaíocht do thuismitheoirí a bhí ag tógáil clainne le Gaeilge.
Bíonn Sadhbh ag obair ar chláracha teilifíse do TG4 freisin agus tá taithí aici bheith ag obair mar; Láithreoir, Taighdeoir agus Cúntóir Léiriúcháin. Faoi láthair tá sí le feiceáil ag déanamh ealaín agus lámh-cheardaíocht ar Cúla4 ar Scoil!
Is ball í de Children’s Books Ireland, Writers in Schools agus Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge. Scríobhann sí léirmheasana d’Inis Magazine agus tá sí ar fáil le ceardlainne éagsúla a bhaineann leis an litríocht a dhéanamh i scoileanna, leabharlanna agus féilte. Ba onóir mhór í fosta go raibh Hilary Riley, Leas-Ambasadóir na hÉirinn i gCeanada i láthair. Tá sí trom ag iompar clainne, ach níor chaill sí an deis le bheith i láthair agus a beannachtaí a chur ar an ócáid. Ar an leathanach seo tá alt ar an bhFiacail, áit inar chónaigh Brian Merriman agus inar chum sé Cúirt an Mheán Oíche. English Gaeilge Folsíodh taighde inniu 10/5/18 ar eispéireas iardhalta de chuid an Ghaeloideachais i mBéal Feirste, a chuirfeas gliondar a gcroí ar lucht labhartha agus lucht tacaíochta na Gaeilge. Acadamh Gaeilge á meas ó thuaidh Deir Caral Ní Chuilín go mbeidh a roinn ag dul i mbun staidéar féidearachtaí maidir le bunú Acadamh Gaeilge sna Sé Chontae. An Meaisín Soghluaiste Ceoil (Mobile Music Machine): aoibhneas an cheoil bheo á thabhairt go dtí tithe cúraim cónaithe timpeall na tíre - Creative Ireland Programme
Tá €500,000 bronnta ag Éire Ildánach ar an Meaisín Soghluaiste Ceoil chun 400 ceolchoirm a dhéanamh i dtithe cúraim cónaithe. Ó 2020 i leith, tá cuid de na ceoltóirí is mó cáil in Éirinn tar éis seinm leis an Meaisín Soghluaiste Ceoil i níos mó ná 1,000 ceolchoirm i dtithe cúraim in 18 gcontae fud fad oileán na hÉireann. Leis an dordveidhleadóir Gerald Peregrine i gceannas, chuir na ceolchoirmeacha seo faoiseamh tráthúil agus aoibhneas an cheoil ar fáil dóibh siúd a bhí scoite amach ag an bpaindéim.
Faigheann an tionscadal seo tacaíocht ón gClár Éire Ildánach, le tacaíocht bhreise ó Éire Shláintiúil, an Crannchur Náisiúnta, The Ireland Funds agus Féile Cheoldráma Ghleann na Dubhabhann.
Chun saothar na n-oibrithe ar an líne thosaigh a cheiliúradh, óstálfaidh an Meaisín Soghluaiste Ceoil, le tacaíocht ó Éire Ildánach, ceolchoirm speisialta cheiliúrtha sa Cheoláras Náisiúnta ar an 15 Meitheamh 2022. Mar chuid den cheolchoirm beidh ceolfhoireann 45 phíosa leis an stiúrthóir David Brophy, agus beidh a lán de na ceoltóirí a d'oibrigh leis an Meaisín Soghluaiste Ceoil le dhá bhliain anuas ag seinm chomh maith.
Ina measc siúd beidh Claudia Boyle, Emmet Cahill, Steve Cooney, Mary Coughlan, Jerry Fish, Red Hurley, Niamh Kavanagh, Séan Keane, Iarla Ó Lionáird, Simon Morgan agus a thuilleadh nach iad. Ina theannta sin beidh an Frontline Workers Choir ag seinm, chomh maith le cóir idirghlúine Aoisbhá Éireann. Tá sé deacair a chur in iúl an t-áthas croí a bhí orm a bheith i measc mo dhaoine féin arís, ag labhairt na Gaolainne leo in ár gcanúint féin, ag taisteal boithríní móige arís agus ag bualadh le sean cháirde nár bhfaca mé ó bhíomar ar scoil. Ní fhéadfainn na daoine go léir a bhí chomh flaithiúil dúinn a áireamh anseo; bheadh rollaí na pharóiste le liostáil agam beagnach, ach caithfidh mé beirt acu a lua as ucht a gcabhair agus a gcáirdeas domsa. Siad san Jaic na Gráige ó Raidió na Gaeltachta, a thug cúnamh thar na bearta dom, agus Séamas Begley nach raibh fadhb ar bith nár bhféidir leis í a réiteach dom. Chuir an bheirt sin faoina gcomaoin mé ón lá a shroicheas an baile. Sin muintir na Gaeltachta duit, níl an bua orthu! Tá na cearta teanga sin, agus mo chumas iad a chosaint, ag brath ar an reachtaíocht atá daingnithe ag Tithe an Oireachtais. Athfhás: Gearchéim earnáil deonach na Gaeilge!
Gearchéim earnáil deonach na Gaeilge!
Ráiteas ó Iar-Uachtaráin Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge ar an tSamhail Nua Mhaoinithe atá beartaithe ag Foras na Gaeilge
• Leagan Bearla
Is mian linne, mar Iar-Uachtaráin ar Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, a bhfuil 24 balleagraíochtaí inti, an ráiteas seo a dhéanamh ag uain atá chomh cinniúnach d'earnáil dheonach na Gaeilge.
Na fíricí
Faoi ghlás!
1. Is cuid fhíorthábhachtach den pholaitíocht dhaonlathach nua-aimseartha í earnáil phobail dheonach bheoga, agus aithnítear seo timpeall na cruinne. I stáit dhaonlathacha éiritheacha, is minic a thugtar cúnamh seachtrach chun rannpháirtíocht sa stát a chinntiú ón tsochaí shibhialta eagraithe, ar nós an chúnaimh a thug an tAontas Eorpach do thíortha iarchumannacha in Oirthear na hEorpa.
2. Tá Gluaiseacht Dheonach na Gaeilge, agus na heagrais a bhaineann léi, nasctha ar bhealach domhain le bunú an Stáit agus leis an bhforbairt a tháinig ina dhiaidh sin ar pholasaithe teanga na tíre ceannasaí. Ní hamháin go raibh na polasaithe seo ceannródaíoch ag an am, ach cuireadh i bhfeidhm iad le linn blianta deacra geilleagracha. Faoi theidil éagsúla, chabhraigh Earnáil Dheonach na Gaeilge leis an Stát chun gnéithe pobalbhunaithe na bpolasaithe sin a chur i bhfeidhm, agus ina ról, atá uathúil don earnáil dheonach, chun ionadaíocht a dhéanamh thar ceann lucht labhartha na Gaeilge agus a mianta siúd a chur faoi bhráid an Stáit. Tá ról níos leithne ag earnáil dheonach na Gaeilge sa tsochaí Éireannach ná mar a léirítear sa téarma "tríú hearnáil". Go deimhin, nuair a bunaíodh an áisíneacht stáit, nó quango, Foras na Gaeilge, d'fhonn athchothromú a dhéanamh ar ionad na Gaeilge i dTuaisceart Éireann, aistríodh chuig an áisíneacht nua tríd Acht a bunaithe 1999, ó Roinn an Aire a bhí freagrach astu go dtí sin, na feidhmeanna maoinithe i leith ocht gcinn d'eagraíochtaí deonacha, thuaidh agus theas.
3. Is mór idir inné agus inniu, a deir an seanfhocal. Is dócha go bhfuil an Stát sa droch-chaoi chéanna anois is a bhí nuair a tionscnaíodh polasaithe teanga ar dtús tar éis a bhunaithe. Aithníonn an earnáil dheonach státmhaoinithe é seo, agus tá sí sásta freagairt de réir mar a theastaíonn, ach is gá gur trí phróiseas aontaithe rannpháirteach a dhéanfar seo, agus é sin go sonrach sna réimsí polasaithe sin nach ndéanfaidh dochar aimhleasach d'fhorbairt nó do chur chun cinn na Gaeilge ó thuaidh agus ó dheas sa todhchaí. Is gá go mbainfí úsáid as critéir chuí, nuair atá 'luach ar airgead' á mheas sna réimsí sóisialta, cultúrtha agus intleachtacha.
4. Is uirlis athraithe thútach atá i bhfreagra na háisíneachta maoinithe, Foras na Gaeilge, agus athrú aontaobhach á bheartú ó bhunmhaoiniú go maoiniú gearrthréimhseach iomaíoch oscailte bunaithe ar thionscadail –
is athrú é seo le himpleachtaí fadtéarmacha a fhágfaidh drochbhail ar an nGaeilge ó thuaidh agus ó dheas.
5. Is léir go raibh freagra na Comhairle Aireachta Thuaidh Theas (Béarla) do mholadh an Fhorais tugtha i bhfolús eolais, toisc nár tugadh deis dóibh siúd is mó a bheidh thíos leis na hathruithe molta seo léiriú ar na himpleachtaí a chur faoi bhráid na Comhairle, bíodh an léiriú sin ó na heagrais bhunmhaoinithe nó uathu siúd a bhaineann leas as saothar na n-eagras.
6. Má tá rath le bheith ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge nó leis an gcur chuige nua i dTuaisceart Éireann, is sa phobal, tríd an bpobal, agus le taithí an phobail a bhainfear seo amach.
7. Bíodh seo déanta d'aon turas nó ná bíodh, is iad iarmhairtí loma na samhla nua maoinithe atá molta ag Foras na Gaeilge ná go mbeidh eagraíochtaí deonacha fadbhunaithe dhícheallacha ligthe i léig.
8. Mar IarUachtaráin ar eagraíocht abhcóideachta ionadaíoch a bunaíodh i 1943, airímid go gcaithfeadh go bhfuil réiteach níos fearr ar an scéal seo ná mar atá á mholadh ag Foras na Gaeilge. Teastaíonn seirbhísí leanúnacha chomh maith le tionscnaimh nua ón nGaeilge agus ó phobail labhartha na teanga, agus tá sé seo tuillte acu. Cuirimid na moltaí a leanas chun cinn, moltaí maoinithe agus moltaí struchtúrtha, i dtreo réiteach a fháil a bheidh inghlactha ag cách.
9. Beidh buiséad de dhíth chun tabhairt faoi na scéimeanna ócáidiúla atá á moladh. B'fhéidir an buiséad sin a roinnt ar bhealaí eile.
9.1 Bealach 1:
Blocbhuiséad áirithe trí bliana a ainmniú do shaothar na n-eagraíochtaí sa phobal agus Comhchoiste a bhunú ar a mbeadh ionadaithe tofa ag na heagraíochtaí agus ionadaithe ainmnithe ag Foras na Gaeilge d'fhonn an bhuiséad sin a riaradh de réir coinníollacha dochta. Shaorfadh Bealach 1 foireann an Fhorais chun obair eile ar son na Gaeilge a bheith ar siúl acu.
9.2 Bealach 2:
I dteannta an bhlocbhuiséid sin, buiséad ar leith a bheith á riaradh ag Foras na Gaeilge féin ar chóras scéimeanna ar bhonn iomaíoch mar atá á dhéanamh acu le scéimeanna eile.
10. Mar chríoch, ní fiúntach comhairliúchán poiblí mar atá beartaithe a thionscnamh ar ábhar chomh tromchúiseach mura bhfuiltear sásta bealaí eile a iniúchadh chomh maith, an status quo ina measc, ar bhonn an daonlathais ar a laghad.
Is é ár moladh struchtúrtha mar sin, ná Grúpa ionadaíoch a bhunú, faoi Chathaoirleacht neamhspleách, chun féidearthachtaí a phlé ionas go dtiocfar ar réiteach comhaontaithe, atá bunaithe ar na fíricí go léir atá ar fáil, le cur faoi bhráid na Comhairle Aireachta Thuaidh Theas. Bhíos féin den bharúil ceanna ach ar an BBC anocht bhí Áine Walsh ón Chíste soiléir fán cheist - físean atá i gceist acu. Taispeantais ealáine na nDaltaí i nDánlann Náisiúnta na hEireannStudents to exhibit their artwork in the National Museum of Decorative Arts ,Collins Barracks 13-15 Oct 2012 Ar an 6 Márta 1972 thug lucht an chláir ‘Féach’ ar RTÉ cuairt ar Chasla i gConamara, mar a raibh meitheal bheag ag ullmhú do sheoladh RTÉ Raidió na Gaeltachta. Ba é Proinsias Mac Aonghusa a rinne an tuairisc agus a chuir faoi agallamh ceannaire na seirbhíse nua Pádraig Ó Raghallaigh. Tá an tuairisc curtha amach arís inniu ag Cartlann RTÉ... Tá Meangadh Fíbín, comhlacht léiriúcháin cláir do dhaoine óga atá lonnaithe i gConamara, ag lorg iarratais ar phost mar Bhainisteoir Léiriúcháin/Oifige chun obair ar a réimse cláir. Aoichaint: An Leanbh Ionainn go Léir: na haistriúcháin Ghaeilge ar litríocht do dhaoine óga - An tOllamh Alan Titley Cathaoirleach: Liam Ó Muirthile Dúirt sé le BBC Radio Ulster go raibh cion aige ar cheol na hUltaise ach nárbh ionann sin agus a rá gur cheart dó tús a chur le gach ceist “with a few words of Will ye go lassie go?”. Ráiteas an 7 Aibreán 2020 ó Josepha Madigan, T.D., an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta maidir le Gaillimh 2020 - MerrionStreet
Foilsithe ar Tuesday 7th April 2020
Ar nós eagraíochtaí agus daoine go leor sa phobal ealaíne, tá tionchar rímhór ag na srianta náisiúnta agus idirnáisiúnta atá i bhfeidhm chun dul i ngleic le scaipeadh COVID-19 ar Ghaillimh 2020. Tuigimse an obair mhór a bhain le Príomhchathair Chultúir na hEorpa a phleanáil don phobal i mbliana agus ba liom buíochas a ghlacadh le Bord agus le foireann Ghaillimh 2020 as an obair mhór atá déanta acu. Tá díograis agus dílseacht an Bhoird agus na foirne i nGaillimh 2020 feicthe agam féin ag ócáidí go leor agus bhí sé de phléisiúr agam an ríméad a bhí ar mhuintir na Gaillimhe a fheiceáil nuair a seoladh an clár cultúir i mí Meán Fómhair seo caite.
Leanfaidh mise agus m'fhoireann ag tacú le Gaillimh 2020 agus leis na páirtnéirí cultúir agus beimid ag súil go mór leis na himeachtaí a thabharfaidh le chéile arís muid nuair a bheidh sin sábháilte ag an bpobal a dhéanamh. Castricum

Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Castricum. Bhí 34,263 duine ina gcónaí i gCastricum sa bhliain 2014.
Nasc seachtrach.
http://www.castricum.nl/ Bhí an chéad léiriú ilmheán den dráma 'Fiach' de chuid Fíbín i gcomhar leis An Taibhdhearc ar an Tulaigh i gConamara aréir. Is é 'Fiach' an chéad taispeántas amharclainne ‘drive-in’ trí Ghaeilge in Éirinn. Pictiúir: Seán Ó Mainnín Gaeltacht Chorcaí ..... conas dul ann Tá Cathair Chorchaí ceangailte suas le cathracha eile na tíre agus na príomh phointí rochtana trí líonra de Phríomh Bhóithre Náisiúnta. Tá teacht ar Oileán Chléire ar bhóthar trí thaisteal ó dheas ó Chathair Chorcaí ar an N71 go Dún na Séad. Feidhmíonn seirbhís laethúil farantóireachta as sin go dtí an Oileán. Glaoigh ar 028 39159 nó www.capeclearferry.info le eolas a fháil faoi sheoladh. Chomh maith leis an dá Chomhairle, beidh eagraíochtaí ar nós Údarás na Gaeltachta, Invest NI, Fiontar Éireann, Ollscoil Uladh, Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn agus Coláiste Réigiúnach an Iar-Thuaiscirt ann fosta. Amhrán béil i nGaeilge na hAlban is ea ‘Brachán Lom’, ar féidir a chanadh ar maidin agus an leite ag boilgearnach. An chéad bhabhta maoinithe do Bhliain na Gaeilge oscailte – Tuairisc.ie
Tá suas le €50,000 ar fáil anois d'imeachtaí a reáchtálfar le Bliain na Gaeilge a cheiliúradh sna chéad sé mhí de 2018
Dé Céadaoin, Samhain 22 2017 ag 7:11 am
Tá an chéad bhabhta maoinithe d'imeachtaí Bhliain na Gaeilge oscailte anois agus iarratais á lorg ó ghrúpaí éagsúla. €125,000 atá i sa chiste agus dáilfear an t-airgead sin ina dhá bhabhta maoinithe an bhliain seo chugainn.
Cuirfear suas le €50,000 ar fáil d'imeachtaí a eagrófar sa chéad leath den bhliain, ó Eanáir go Meitheamh 2018 agus idir €500-€1,000 a bheidh le fáil do na tograí a nglacfar leo.
Ní chuirfear aon mhaoiniú breise ar fáil, áfach, d'imeachtaí a bheidh ar siúl i gcaitheamh Sheachtain na Gaeilge, ó 1-17 Márta. Beidh suas le €75,000 ar fáil d'imeachtaí a bheidh ar siúl sa dara cuid den bhliain, ó mhí Iúil go mí na Nollag.
Is é Dé Máirt an 28 Samhain 2017 an sprioc le hiarratais a dhéanamh ar an maoiniú don chéad chuid den bhliain agus is é an 15 Aibreán 2018 an sprioc d'iarratais ar mhaoiniú don dara leath.
Seolfar Bliain na Gaeilge 2018 Oíche Chinn Bhliana sa Daingean i nGaeltacht Chorca Dhuibhne. Gealltar clár spleodrach imeachtaí a dhéanfaidh ceiliúradh ar Athbheochan na Gaeilge ó bunaíodh Conradh na Gaeilge 125 bliain ó shin, ach deirtear freisin go mbainfear leas as an mbliain le haird a tharraingt ar na dúshláin a bheidh roimh phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta amach anseo.
Cheadaigh Foras na Gaeilge deontas €450,000 do Bhliain na Gaeilge ag deireadh na míosa seo caite, agus maíonn Conradh na Gaeilge go bhfuil tacaíocht léirithe ag nach mór 100 grúpa don cheiliúradh.
Fógrófar na hiarratais ar éirigh leo ag tús na míosa seo chugainn agus déanfar íocaíocht faoi lár mhí Eanáir 2018.
Fág freagra ar 'An chéad bhabhta maoinithe do Bhliain na Gaeilge oscailte'
Ruairí Dé Céadaoin, Samhain 22 2017 ag 8:09 am
Bliain Bhréagach na Gaeilge ag bagairt orainn sa nGaeltacht. Níl ábhar ceiliúrtha ar bith againn agus an teanga ag druidim i dtreo an déidh deiridh. Imirce agus dífhostaíocht níos measa ná riaimh ins na ceantracha láidre. Níl cur chuige comhtháite ar bith ag an Státchóras chun an Ghaeilge a shlánú mar theanga phobail sa nGaeltachta. Agus An próiséas teoiriciúil pleanála teanga atá ar learchois ní dóigh liom go bhfuil na pobail Gaeltachta sásta cur suas leis an moilleadóireacht agus an sparán teann a thuilleadh. Bíodh cóisir deas agaibh a "Cónra na Gaeilge " i mBAC chun bhur dteip a cheiliúradh ach ná bígí ag caint faoin nGaeltacht mar ní thuigeann sibh an éigeandáil teanga atá anseo.
Julian Dé Céadaoin, Samhain 22 2017 ag 4:28 pm
Ruairí, a chara, táimid ag obair go leanúnach leis na hacmhainní cuí a bhaint amach don phleanáil teanga, cruthú fostaíochta agus eile sa Ghaeltacht i bpáirt leis na comharchumainn Gaeltachta agus eile. Chomh maith leis sin, táimid ag brú le haghaidh seirbhís sásúil ón Stát don Ghaeltacht sna leasuithe atá le teacht ar Bhille na dTeangacha Oifigiúla. Tá fáilte romhat a bheith páirteach san obair seo más mian leat.
Ruairí Dé Céadaoin, Samhain 22 2017 ag 5:55 pm
Níor roghnaigh sibh (i.e. Tionscal na Gaeilge i mBAC) an Ghaeltacht ach roghnaigh sibh lucht am "chúpla focal". Tá muintir na Gaeltachta brúite síos agus faoi ionsaí ag an Státchóras. Míníonn "Irish belongs to us all" an fócas atá ag Bliain Bhréagach na Gaeilge. Is féidir an Ghaeilge a chothú mar caitheamh aimsire i mBAC am ar bith ach ní nach fada eile a bheas an Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht. Tá éigeandáil teanga sa nGaeltacht agus is masla dúinne ceiliúradh 125 bhliain nuair is léir dúinne gur theip ar Gluaiseacht na Gaeilge an gné is tábhachtaí a chosaint – an Ghaeltacht, an tobar.
Ní bheidh an dara seans an Ghaeltacht a shábhàil agus ba chóir an fuinneamh ar fad a dhíriú ar sin má tá sibh ar son na Gaeilge mar theanga bheo. Tá an Phólainnais beo beathach i mBAC agus í le cloisteáil chuile áit.
Ní an Ghaeilge lencloisteáil i mBAC agus theip ar Tionscal na Gaeilge i mBAC í a athbheochaint mar theanga phobail sa nGalltacht. 2. D'fhiafraigh Deputy Aengus Ó Snodaigh den Aire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta cad é an mhoill anois ar fhoilsiú Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) atá geallta aici féin agus ag Airí eile a raibh an Ghaeilge agus an Ghaeltacht mar chúram acu le blianta beaga anuas, agus cathain go cinnte a fheicfear é foilsithe. [37926/19]
Ar nós an Teachta dheireanaigh, tréaslaím leis na healaíontóirí agus le foireann Ghaillimh 2020 as an tús ar chuir siad leis an gclár mór atá acu. Go n-éirí leo sa bhliain atá rompu. An fáth gur chuir mé an cheist seo faoi bhráid an Aire Stáit ná go bhfuil moill leanúnach ar fhoilsiú Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) in ainneoin gealltanais Airí difriúla. Caithfidh cinnteacht a bheith ann ionas gur féidir linn díriú isteach air agus go mbeidh sé achtaithe sula i bhfad.
Tuigeann an Teachta an cúlra maidir leis an athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Foilsíodh torthaí an athbhreithnithe i mí Aibreán 2014. Dréachtaíodh Bille leasaithe ag an am ach, de bharr míshástachta le cuid de na leasuithe a bhí molta, níor foilsíodh é riamh. Agus mé ceaptha mar Aire Stáit, d'iarr mé athbhreithniú eile ar an mBille agus chuaigh oifigigh mo Roinne i mbun comhairliúcháin leis na Ranna Stáit ábhartha, grúpaí Gaeilge agus Gaeltachta, An Coimisinéir Teanga agus páirtithe leasmhara eile le cinntiú go mbeadh an Bille is fearr, is éifeachtaí, agus is láidre gur féidir a bheith againn le tabhairt os comhair an Oireachtais.
I mí Meitheamh 2017, foilsíodh ceannteidil an Bhille nua agus, i mí Bealtaine 2018, d'fhoilsigh Comhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán a thuarascáil ar an scéim ghinearálta. Is iarracht í an Bille mar sin, trí na ceannteidil éagsúla, timpeallacht a chruthú ina mbeidh ról níos lárnaí ag an teanga in obair an Stáit, go mbeidh an teanga níos feiceálaí agus go mbeidh fáil i bhfad níos leithne ar sheirbhísí trí Ghaeilge. Ní hamháin sin, ach go mbeidh tuiscint i bhfad níos fearr ag an saoránach ar na seirbhísí atá ar fáil dó nó di, agus ar chaighdeán na seirbhíse ar cheart a bheith ag súil leis.
Is é bun-aidhm an Bhille nua ná cinntiú go leanfaidh an tAcht teanga de bheith ina thacaíocht éifeachtach do gach duine ar mhian leis nó léi seirbhísí d'ardchaighdeán i nGaeilge a fháil ón Stát. Is iad príomhaidhmeanna an Bhille seo deireadh a chur le córas na scéimeanna teanga agus caighdeáin teanga a thabhairt isteach agus foráil nua a thabhairt isteach le hollsprioc go mbeidh 20% d'earcaithe nua chuig an tseirbhís phoiblí inniúil sa Ghaeilge. Is ábhar casta í seo ach tá dul chun cinn suntasach déanta le déanaí san obair dhréachtaithe. Tá an Bille san áireamh ar chlár reachtaíochta an Rialtais le foilsiú le linn an téarma seo agus tá súil agam casadh leis na Teachtaí ón bhFreasúra chun an dul chun cinn a phlé gan mhoill. Sílim go bhfuil an cruinniú sin eagraithe don tseachtain seo chugainn.
Gabhaim buíochas leis an Aire Stáit. Aontaím leis agus leo siúd a bhí ag obair ar an mBille seo sa chúlra ó 2004, agus fiú roimhe sin ón uair a dúradh ar dtús báire nach raibh an chéad Acht, Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, foirfe agus go raibh sé lochtach. Ó shin i leith tá daoine ag tnúth leis an mBille nua seo. Is é sin an fáth a rinneadh obair leanúnach agus an fáth gur luigh daoine isteach ar an gcomhairliúcháin agus go bhfuil siad ar bís an reachtaíocht nua a fheiceáil os ár gcomhair agus é a chíoradh. Ní cáineadh é seo ach bhí dabht ar dhaoine go raibh sé ag teacht toisc gur chuala siad gealltanais roimhe. Tá sé go maith scéal an Aire Stáit a chloisteáil anois agus an Bille a fheiceáil ar an clár reachtaíochta i mbliana. Chonaic muid agus chuala muid rudaí mar sin roimhe sin so tá súil agam go mbeidh sé os ár gcomhair chun go mbeidh muid in ann luigh isteach air roimh an Nollaig. Cathain a bheidh an Bille rite mar Acht?
Gabhaim buíochas leis an Teachta. Tá an ceart aige. Tá an tAcht atá ann ró-lag. Rinne muid obair ar dhréacht de Bhille nua in 2016. Níor fhoilsigh muid é ag an am mar bhí a fhios againn nach mbeadh daoine sásta leis. Tá an-obair déanta ó shin ag an gcomhchoiste, ag na grúpaí Gaeilge agus Gaeltachta trasna na tíre, agus ag feidhmeannaigh na Roinne maidir leis an mBille nua. Táim cinnte go mbeidh Bille níos láidre agus níos éifeachtaí againn dá réir. Mar a dúirt mé, tá dul chun cinn suntasach déanta ar an mBille. Bhí cruinniú an-mhaith ag oifigigh shinsearacha mo Roinne leis an dréachtóir an tseachtain seo caite. Beidh cruinniú eile acu an tseachtain seo chugainn chun dul tríd an mBille. Táimid ag súil go bhfoilseofar é san fhómhar agus go mbeidh sé os comhair na Dála roimh an Nollaig. Beimid ag déanamh oibre air sin agus tá gach seans ann go mbeimid in ann é a chur tríd an Dáil agus tríd an Oireachtas roimh an Nollaig.
Gabhaim buíochas leis an Aire Stáit as sin. Táim ag tnúth leis. Ní chuirfidh mise ná mo chomhghleacaithe aon mhoill air. Is é an rud atá uainn anois ná go mbeidh sé rite agus go mbainfear tairbhe as an obair ar fad atá déanta. Tá súil agam go mbeidh an tAire Stáit oscailte do leasuithe eile ag Chéim an Choiste nó ag an Tuarascáil má réitíonn siad leis an méid atá ráite ag an Aire Stáit agus oifigigh na Roinne go dtí seo, toisc gur aithnigh muid fadhbanna leis an reachtaíocht nua. Is maith an rud go bhfuil muid ag bogadh ar aghaidh sa treo seo ach tá súil agam go mbeidh fuadar faoi ionas go mbainfear tairbhe as an obair ar fad atá déanta go dtí seo.
Táim oscailte do chomhoibriú maidir leis an mBille. Is ceart go mbeimid ag obair le chéile trasna na tíre ar son na Gaeilge. Táim oscailte le bheith ag obair le haon duine maidir leis an mBille seo.
Beidh ról lárnach ag an gcomhchoiste agus ag an bhFreasúra. Is é sin an fáth go mbeidh mé sásta casadh le lucht an Fhreasúra an tseachtain seo chugainn, nuair a bheidh rudaí ar nós an dul chun cinn ar an ábhar seo á phlé againn. Má tá fadhbanna ag na Teachtaí ar bhinsí an Fhreasúra nuair atá an Bille foilsithe, beidh mé sásta breathnú ar na ceisteanna sin agus iad a phlé sa Roinn. Is féidir linn iarracht a dhéanamh bheith cinnte an bhfuilimid in ann na smaointe agus na tuairimí atá ag chuile dhuine a chur san áireamh. Bíonn Tóstal na Gaeilge, mórchomhdháil ar cheisteanna polasaí agus teanga á reáchtáil ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge gach dara bliain agus i mbliana is é an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge a bheidh á phlé ag an bpobal ann. Cuirtear fáilte roimh craoltóirí teacht ag an ócáid ach go háirithe a bheith i láthair agus an deis a thapú a bheith i lár an aonaigh sa Salthill Hotel Gaillimh ar an 26 agus 27 Feabhra. Ar Lean » Tá sé i gceist acu tacú le húsáideoirí Idirlín i bhfoghlaim na teanga Fraincise trí thacaíochtaí amhairc a thairiscint dóibh, atá taitneamhach, soiléir agus simplí a mheabhrú dóibh. Mar sin féin, tá go leor ar buille, údar an leabhair atá á phlé againn ina measc, toisc nár ainmníodh Ó Conaill. I gcuimhne orthu six9cd a dfhulaing le linn Ghorta Mór na hÉireann, 1845 - 1849, agus ar na h&Eeacute;ireannaigh go léir is a sliocht a fuair bás sa Bhreatain Bheag. Ar Dheis Dé go raibh a n‒anamacha is anamacha na marbh. Agus é ina mhac léinn i gColáiste na Tríonóide bhí sé ina bhall den Chumann Gaelach agus ina bhall bunaidh den Thomas Davis Society Tá aithne ar an Ollamh Matthew Hussey mar Cheann ar roinn na fisice agus mar Stiúrthóir/Déan ar Dhámh na hEolaíochta in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, agus mar scríbhneoir leis na blianta, i nGaeilge agus i mBéarla, maidir le cúrsaí teicniúla. Is iomaí alt atá scríofa aige, agus is é atá laistiar den chiclipéid eolaíochta is cuimsithí dá bhfuil ann sa Ghaeilge, Fréamh an Eolais. Ina chuid scríbhinní Gaeilge, is ar an ngnáthléitheoir ar suim leis cúrsaí teicniúla a dhíríonn sé.
Bhain an tOllamh Matthew Hussey céim san innealtóireacht amach i gColáiste na hOllscoile Baile Átha Cliath, sa bhliain 1963 (BE). Thug sé aghaidh ansin ar na Stáit Aontaithe, go hOllscoil Phennsylvania Philadelphia, áit a bhain sé céim mháistreachta (MSc) agus céim dhochtúireachta (PhD) amach faoi seach sna blianta 1967 agus 1970. Agus é ar an ollscoil sna Stáit, bhí sé gafa go dlúth le hobair taighde i réimse na bithinnealtóireachta.
Sa bhliain 1970, d'fhill sé ar an Eoraip, go Glaschú na hAlban, áit ar ghlac sé le post mar fhisiceoir sinsearach leis an Seirbhís Náisiúnta Shláinte agus Scoil na Fiaclóireachta in Ollscoil Ghlaschú. Agus é ansin, rinne sé taighde, forbairt, múineadh, agus léachtóireacht, mar aon le seirbhísí cliniciúla a chur ar fáil maidir le hultrafhuaim, séadairí cairdiacha, tomhais chliniciúla is bith-ábhair fhiaclóireachta.
Sa bhliain 1975, d'fhill sé ar Éirinn agus ceapadh é mar léachtóir in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, i Roinn na Fisice, agus mar Cheann na roinne sin sa tréimhse 1983-1995. Díreach ina dhiaidh sin ceapadh é mar Stiúrthóir/Déan ar Dhámh na hEolaíochta, post a bhí aige go dtí go ndeachaigh sé ar scor sa bhliain 2007. Lean sé air i mbun taighde agus léachtóireachta sa choláiste thar an achar seo go léir, mar aon le bheith gafa le gcúrsaí riaracháin, go háirithe le forbairt ar chláir acadúla agus le forbairt straitéiseach i gcúrsaí ard-oideachais. Lean sé air i mbun scríbhneoireachta agus é san institiúid, mar is léir óna tháirgiúlacht thar na blianta.
Agus é óg, agus fós ina chónaí i gCathair Dhún Iascaigh, léirigh sé an-spéis i gcúrsaí spóirt. Bhí sé gafa le liathróid láimhe, iomáint, peil, rith tras-tíre agus é i mbun staidéir. Bhí sé ar an bhfoireann a bhuaigh craobhacha contae (óigeanta agus mionúr) sa pheil agus craobhacha an chontae theas (óigeanta agus mionúr) san iomáint, ré beag órga sa chlub áitiúil. D'imir sé peil mionúr do Thiobraid Árann ar ócáid amháin.
Tá breis agus 70 caibidlí leabhar agus páipéir in irisí údarásacha chomh maith le timpeall agus 150 léachtaí agus tuarascálacha tugtha ag an Ollamh Hussey do chomhdhálacha léinn san Eoraip, san Áis agus i Meiriceá ar raon leathan ábhar sa bhithinnealtóireacht agus sa bhithfhisic; forbairtí san íomháú le hultrafhuaim, teicníochtaí Doppler ina measc; íomháú ginearálta sa leigheas; airíonna agus forbairtí i mbith-ábhair fhiaclóireachta; fuaimíocht, fuaim agus creathanna; fadhbanna fuinnimh; oideachas san eolaíocht; fealsúnacht, pleanáil straitéiseach san ard-oideachas; cinntiú caighdeán sa mhúineadh agus sa taighde san ard-oideachas.
Tá 28 tráchtas nó leabhar foilsithe aige thar na blianta, óna thréimhse san Stáit Aontaithe go dtí an lá inniu, agus réimse leathan ábhar faoi chaibidil iontu. Tá foilseacháin ann ar chúrsaí leighis, cumhachta, innealtóireachta, réalteolaíochta, mar aon le téacsleabhair meánscoile agus eile. Seo liosta díobh, eagraithe de réir cineáil:
I measc na bhfoilseachán a chuir an tOllamh Hussey ar fáil áirítear líon nach beag atá i nGaeilge. Dála na bhfoilseachán eile aige, is ar ábhair theicniúla nó oideachasúla iad. Mícheál Ó Siadhail

Is fear léinn agus file Éireannach é Mícheál Ó Siadhail a rugadh i mBaile Átha Cliath ar an 12 Nollaig 1947. Scríobh sé an téacsleabhar tábhachtach Gaeilge úd "Learning Irish", agus é bunaithe ar Ghaeilge Chonamara. Thairis sin, d’fhoilsigh sé an leabhar "Modern Irish: Grammatical Structure and Dialectal Variation", tráchtas ceannródaíoch ar an nGaeilge a thugann léargas cuimsitheach ar struchtúr na gcanúintí go léir. I ndiaidh a sheal a chaitheamh i mbun taighde ar an nGaeilge, áfach, chuaigh sé le filíocht Béarla, rud a thabhaigh roinnt mhaith duaiseanna liteartha dó in imeacht na mblianta.
Sa bhliain 1970 phós sé Bríd Ní Chearbhaill, arbh as Gaoth Dobhair, Gaeltacht Thír Chonaill, di. Chaith Bríd na blianta fada ina múinteoir i mBaile Átha Cliath, ach ansin b’éigean di éirí as nuair a buaileadh breoite le galar Parkinson í. An Caoine agus an Chaointeoireacht | CIC
By Cois Life, Breandán Ó Buachalla
Tagairt: 9781901176063
Athléamh ó bhonn déanta ag an mBuachallach ar an gcaoineadh sa leabhar seo. Léiríonn an t-údar na grinneas criticiúil agus an neamhspleáchas aigne is dual dó i gcónaí.
Bhí Breandán Ó Buachalla ina Ollamh le Teanga agus le Litríocht na Nua-Ghaeilge in Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, Baile Átha Cliath ó 1978 go dtí 1996, an bhliain inar foilsíodh a mhórshaothar Aisling Ghéar.
Réamhaiste, nótaí téacs agus foclóir ag gabháil leis an dán cáiliúil ar seod de sheoda litríochta an domhain é. Mo chara is mo ghamhain tu! An 4ú Bealtaine 1773 maraíodh Art Ó Laoghaire ar inse bheag ghlas in aice le Carraig an Ime i gContae Chorcaí. An láir dhonn...
Litríocht, Léitheoireacht, Critic
Príomhghnéithe na Critice in 'Irisleabhar Mhá Nuad' 1966-1978.Scagadh ar na teoiricí criticis a tháinig chun cinn agus a d'fhorbair Irisleabhar Mhá Nuad sna 1960í agus sna 1970í ó dhuine a chaith breis is scór bliain sa Ghúm. Foilsíodh úrscéal amháin dá chuid, Flannery (Baile Átha Cliath, Odell & Adair, 1991). Foilsíodh dara ceann dá chuid The Book of Shannow, in irisí liteartha den chuid ba mhó. Mar shampla, tá sé roinnt blianta anois, ós rud é sraith áirithe de na haistriúcháin Bhíobla tháinig amach, agus beidh tú faoi deara patrún: an Béarla Nua Bíobla, an Meiriceánach Caighdeánacha Nua Bíobla, agus na Leaganacha Nua Idirnáisiúnta, a ainm a lua. Tá sé i ndáiríre greannmhar. Doigh liom beidh muid fós a bheith ag iarraidh iad a `` `` nua seo,agus nua goná céad bliain ó anois. I bhfad mar Coláiste Nua in Oxford. An bhfuil a fhios agat nuair a bunaíodh Coláiste Nua. Aon guesses? Coláiste Nua a bhí nua i 1379. MAC CÁRTHAIGH, Micheál (1911–1985) | ainm.ie
dáta breithe 8 Nollaig 1911
dáta báis 28 Aibreán 1985
áit bhreithe An Chill Mhór, Co. Thiobraid Árann
Donnchadh Mac Cárthaigh [tuismitheoir]
Bríd Ní Bhriain [tuismitheoir]
Bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge 1959-65. Tugann Donnchadh Ó Duibhir cuntas ar 'an bhfiallach breá fir' seo sa bhrollach a chuir sé le leabhar Mhichíl ar Chnoc an Bhile, A Tipperary Parish, 1985. Sa Chill Mhór i bparóiste Chnoc an Bhile agus Dhún na Sciath, Co. Thiobraid Árann, a rugadh é 8 Nollaig 1911. Ba iad a thuismitheoirí Donnchadh Mac Cárthaigh, oibrí feirme, agus Bríd Ní Bhriain. Bhí triúr deartháireacha aige agus deirfiúr; ghlac an bheirt deartháireacha ba shine páirt i gCogadh na Saoirse. Cuireadh tábhacht mhór leis an nGaeilge i gCnoc an Bhile ón uair a tháinig an tAthair Mathúin Ó Riain mar shagart paróiste ann in 1897; ba é Edmund Cussen, an fear a d'adhain spéis Uí Riain sa teanga, a bhí mar mhúinteoir ag Micheál i Scoil Chnoc an Bhile. Is inspéise gur scríobh Micheál aiste ar an Athair Mathúin in An Glór 11 Meán Fómhair 1943. Cuireadh meánscolaíocht air i gColáiste Ullmhúcháin Chaoimhín, Baile Átha Cliath, agus cháiligh sé mar bhunoide i gColáiste Phádraig, Droim Conrach. Chaith sé tamall de bhlianta ag múineadh i Scoil na mBráithre sa Mhuileann gCearr agus bhí ar fhoireann na hIarmhí a bhuaigh craobhchomórtas sóisearach iomána na hÉireann i 1936; go ceann i bhfad ina dhiaidh sin d'imríodh sé leis na Ciceamaigh, foireann Chnoc an Bhile agus Dhún na Sgiath. Ceapadh é ina phríomhoide i gCoill an Easpaig ina dhúiche féin i 1937 agus bhí sé ina phríomhoide i gCnoc an Bhile 1960-77.
Is léir ar Ar son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa go raibh feachtas láidir ar bun ag an gConradh i dTiobraid Árann i 1938 agus deir Proinsias: 'Gníomhaí ar leith i dTiobraid Árann san am a bhí i Micheál Mac Cárthaigh as Cnoc an Bhile .... Beartas ar leith a chuir seisean chun cinn san am ab ea tabhairt ar nuachtáin áitiúla altanna i nGaeilge a fhoilsiú go rialta.' B'fhéidir a rá freisin gurbh é Micheál a choimeád seol na Gaeilge in airde i gCnoc an Bhile tar éis don Athair Mathúin bás a fháil i 1937. D'fhan cuimhne go háirithe ar an bhFeis a thionóladh sé gach bliain i nDún Droma. Deir Donnchadh Ó Duibhir: 'For many years the Feiseanna and Aeríochta that Micheál organised in Dundrum were parish highlights. So were the lectures, plays, concerts and céilithe held in Knockavilla and Bishopswood and Dundrum. Distinguished lecturers and musicians, drawn from Micheál's immense circle of friends, were always ready to help him, so that in the old school in Knockavilla one might hear Gearóid Ó Tuathaigh lecturing on Pearse, or hear music from na Caisidigh, or Micheál Ó Súilleabháin or Nóirín Ní Riain.' B'fhéidir gurbh ina cheantar féin is fearr a chruthaigh sé mar cheannaire. Bhí sé ina uachtarán ar 'Tipperary Remembers': 'Lena chois sin tobar feasa a bhí ann ar a dhúthaigh féin agus ar a muintir, mar nach raibh tortóg féir nár thug sé grá di. B'sin a thug air stair a pharóiste féin a scríobh, saothar a bheidh ina leacht cuimhneacháin dó ...' (Ó Duibhir). Toghadh é ina Uachtarán ar an gConradh Domhnach Cásca 1959 i gCorcaigh; bhí athrú mór ag teacht ar an tír le linn dó a bheith sa phost agus is ar Mhicheál agus ar Dhonncha Ó Súilleabháin a thit sé polasaí i dtaobh na teilifíse a dhréachtadh agus a bhrú chun cinn. Thabharfá leat ó stair Mhic Aonghusa go raibh gean air agus gur bhain dínit leis ach gur mhór an cheataí air sa phost nach raibh ina nádúr a bheith cáinteach ná trodach.
Fonnadóir binn ba ea é ar léir tionchar a bheith ag Labhrás Ó Cadhla ar a stíl amhránaíochta; bhí spéis ar leith aige san amhrán 'Seán Ó Duibhir a' Ghleanna' agus bhí sé in ann brí a bhaint as na tagairtí atá ann d'áiteanna i gceantar Chluain Abhla agus Dhún Droma. Thóg Tomás Ó Muircheartaigh grianghraf taitneamhach de dar teideal 'Broic is míolta gearra, creabhair na ngoba fada' agus é ag stiúradh cóir ag aeraíocht i nDún Droma (i gcló in An Muircheartach ..., 1970). Bhí sé ar bhord bainistíochta Choláiste na Rinne agus ar dhuine den cheathrar a bhunaigh Daonscoil na Mumhan sa Rinn. Ach ba mhinic i gCorca Dhuibhne freisin é. Níor phós sé. D'éag sé 28 Aibreán 1985 sula bhfaca sé a leabhar i gcló. Foilsíodh Micheál Mac Cárthaigh: iar-Uachtarán Chonradh na Gaeilge 1959-1965 le Dónal Ó Muirgheasa in 2010. Chomh maith le beathaisnéis ghairid, tá i gcló ann aistí agus léachtaí dá chuid, chomh maith le haithisc a thug sé mar uachtarán Chonradh na Gaeilge. Deir Mícheál S Mac Donncha, Rúnaí Chraobh IarChonnacht den INTO gur cheart go mbeadh polasaí láidir Gaeilge ag an gceardchumann ach gur 'ag cúlú' ó thaobh na Gaeilge atá sé
Dé Céadaoin, Meán Fómhair 25 2019 ag 5:50 am
Tá cosaint déanta ag Ard-Rúnaí Chumann Múinteoirí Éireann ar a laghad Gaeilge atá ar shuíomh idirlín nua an cheardchumainn.
Níl d'ábhar Gaeilge le feiceáil ar phríomhleathanach shuíomh nua an INTO, ceardchumann a dhéanann ionadaíocht ar mhúinteoirí ar fud na tíre, ach seoladh na heagraíochta féin.
I ráiteas a d'iarr Tuairisc.ie ar Chumann Múinteoirí Éireann maidir lena laghad ábhar i nGaeilge atá le feiceáil ar shuíomh na heagraíochta, dúirt Ard-Rúnaí an Cheardchumainn, John Boyle, go mbíonn ábhar i nGaeilge ar fáil ar an suíomh "ó am go chéile".
"Bhí lúcháir ar an INTO ár suíomh nua á sheoladh, suíomh a chuireann eolas poiblí ar fáil do dhaoine agus ábhar ar fáil dár mbaill i bPoblacht na hÉireann agus i dTuaisceart Éireann. Ó am go chéile, cruthaíonn muid ábhar i nGaeilge, a fhoilsítear ar an gcuid den suíomh atá le feiceáil go poiblí, lena n-áirítear póstaeir sheomraí foirne, scéalta nuachta, tuairiscí agus eile," a dúirt John Boyle.
Mhaígh Ard-Rúnaí Chumann Múinteoirí Éireann gur "do bhaill atá cláraithe leis an gcumann amháin" atá "formhór an ábhair" ar an suíomh ar fáil agus go raibh "an-chuid ábhar, tuairiscí agus treoracha" ar fáil i nGaeilge do na baill sin.
Mar shampla den ábhar Gaeilge a foilsíodh ar leathanaigh phoiblí an tsuímh le déanaí, thagair Ard-Rúnaí Chumann Múinteoirí Éireann de "scéal nuachta agus póstaeir eolais" maidir le painéal múinteoirí Gaeilge atá á earcú ag an Fhoras Taighde ar Oideachas.
Is ábhar é sin a bhaineann go sonrach le múinteoirí i scoileanna Gaeltachta agus i nGaelscoileanna.
Agus é tagairt do ráiteas John Boyle, dúirt Mícheál S. Mac Donnacha, Rúnaí Chraobh IarChonnacht den INTO, gur chóir go mbeadh "gach rud" ar shuíomh an cheardchumainn á chur ar fáil go dátheangach dá mbaill ach gurb amhlaidh gur "ina dhiaidh a chuimhnítear ar an nGaeilge i gcónaí".
"Sa lá atá inniu ann, agus an t- uafás múinteoirí i scoileanna Gaeltachta agus múinteoirí i ngaelscoileanna ina mbaill den eagraíocht, ba chóir go mbeadh polasaí láidir dátheangach ag Cumann Múinteoirí Éireann. Níl sin amhlaidh," a dúirt Mac Donnacha.
Dúirt Rúnaí Chraobh IarChonnacht de Chumann Múinteoirí Éireann gur mheas sé gur "ag cúlú" a bhí an eagraíocht le roinnt blianta anuas ó thaobh an fhreastail a dhéantar ar a mbaill sa Ghaeltacht agus i scoileanna lán-Ghaeilge.
"Tá an ceardchumann tite siar go mór maidir leis an ábhar Gaeilge a chuirtear amach. Nuair a thosaigh mé leis an gcraobh bhí níos mó ábhar Gaeilge á chur amach ná mar atá anois. In áit a bheith ag fáil níos fearr tá sé ag fáil níos measa.
"Is múinteoirí ó scoileanna Gaeltachta ar fad atá sa chraobh agamsa. Uaireanta, bíonn orm ábhar a chur chucu i mBéarla agus is masla é sin do mhúinteoirí na Gaeltachta. Uaireanta eile, aistrím féin an t-ábhar. Níl sé sin ceart," a dúirt Mac Donnacha.
Mhol Mac Donnacha go gcuirfí "ar a laghad" príomhtheachtaireachtaí agus ábhar bolscaireachta agus poiblíochta an cheardchumainn amach chuig na baill go dátheangach.
Shéan Ard-Rúnaí Chumann Múinteoirí Éireann go raibh easnamh ar bith ar shuíomh nua na heagraíochta ó thaobh na Gaeilge agus dúirt sé go raibh an ceardchumann "tiomanta ar fad do chur chun cinn an pholasaí oideachais don Ghaeltacht".
'Ollscoil na Gaillimhe – University of Galway' — ainm NUIG le hathrú
Fág freagra ar ''Tá sé ag fáil níos measa' – aighneas faoi 'easpa' Gaeilge an INTO'
Bernadette Dé Céadaoin, Meán Fómhair 25 2019 ag 11:44 pm
Le fada an lá anois tá sé soiléir nach bhfuil aon mheas ag Cumann Múinteoirí na hÉireann ar an teanga. Agus más mar sin atá siad ag feidhmiù mar eagraíocht náisiúnta mùinteoirí bunscoile na tíre, conas a bhféadfaimis bheith ag súil go gcuirfidis an Ghaeilge chun cinn sna scoileanna? Ní hé sin a rá nach bhfuil obair na gcapall á déanamh ag go leor des na mùinteoirí féin istigh sna seomraí ranga ach níl aon tacaíocht ag teacht ón gceannaireacht. Is náireach a laghad den teanga a bhíonn le cloisteáil ón árdán ag an gcomhdháil bhliantiúil, cé go bhfuil sé le clos ón gcosmhuintir ag caint eadarthu féin. Aontáim le Mícheál sa mhéid atá ráite aige.
Daor Mac an tSaoir Dé Domhnaigh, Deireadh Fómhair 6 2019 ag 6:49 am
Ní thuigim diabhal céard chuige nach ritear reachtaíocht chun riachtanais theanga a chur ar leithéidí INTO. Cé a bheadh ina choinne sin ach amháin na hamhais dána iad féin? Beidh lán-fáilte roimh dhaltaí nár fhreastal ar Ghaelscoil agus samhlaítear le fás an Aonaid go mbeidh éileamh ann do Ghaelcholáiste neamhspléach amach anseo. Roghnaigh Múinteoir Eibhlís foireann láidir chun páirt a ghlacadh sa Bhlitz Tras-Tíre Léim an Bhradáin Dé Máirt seo caite i Scoil Uí Dhalaigh. Bhí ceithre rás den scoth againn agus d’éirigh go geal linn ar fad. Bhí na boinn buaite go cothrom idir gach scoil a raibh páirteach- Scoil San Carlo, Scoil Mhuire, Scoil Eoin Phóil agus Scoil Bhríde agus sinn féin freisin. Throid na páistí go crógach i ngach rás agus bhí boinn aonaracha agus boinn foirne buaite go maith againn. Please go to for more information. 2010 An Domhnall seo a chum ‘Ar an dtaobh thall den ghóilín’, ceann de na hamhráin nuachumtha ba mhó a bhíodh i mbéal an phobail. I nDoirín Átha na gCorr in aice le Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, a rugadh é 18 Iúil 1856 Bunaíodh an clár ar chur chun cinn na litearthachta agus na huimhearthachta sna scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta agus táthar ag súil go gcothóidh an t-ábhar neart plé spéisiúil le linn na Comhdhála. 6. No cover image available Corpus iuris hibernici: introductory matter / ad fidem codicum manuscriptorum recognovit D.A. Binchy. by Binchy, D.A. Publication: Baile Átha Cliath Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1978 . xxviii p. Rinneadh athbhreithniú ar an mbealach a raibh gealltanais na Roinne i leith na Gaeilge á chur i ngníomh trí shuirbhé Rannach i mí Iúil. Léirigh sé seo go raibh raon suntasach cáipéisíochta á táirgeadh i nGaeilge (m.sh. tuarascálacha, cáipéisí straitéise, treoirlínte, foirmeacha iarratais, bileoga faisnéise agus fógraí). Eisíodh treoir uasdátaithe i ndáil le hacmhainní Gaeilge don fhoireann i rith na bliana agus soláthraíodh raon ceachtanna inmheánacha sa Ghaeilge. Eisíodh ailt agus nótaí faisnéise i nGaeilge ar bhonn rialta san iris foirne Environment Matters agus sa Weekly Wrap araon. Bh� s� ina bhunaitheoir agus ina ardmh�istir ar Chol�iste Anagaire agus choinn�odh s� riamh ceangal dl�th le Gaeilge agus le gaeilgeoir� an cheantair. Fuair s� b�s anabaidh in Ottawa sa bhliain 1992 nuair a bh� an saothar seo idir l�mha aige agus t� an leabhar seo � chur amach mar chom�radh air si�d agus i gcuimhne ar Annie agus ar sheanchaithe Rann na Feirste. Sa phictiúr chomh maith tá teagascóirí a bronnadh damhachtainí orthu le Gaeilge a theagasc in ollscoileanna i gCeanada; James Kelly, Fondúireacht Ollscoil Éireann Ceanada, Aodhán Mac Cormaic & Micheál Ó Conaire (Roinn na Gaeltachta) agus Treasa Uí Lorcáin, Acadamh na Gaeilge. Ní mór ullmhúcháin a dhéanamh anois do na hathruithe sin agus ba chóir dá réir measúnú ar labhairt na Gaeilge a chur san áireamh ón gcéad bhliain amach. Torthaí ar 'Pádraig Brian' | ainm.ie
Dar le Brian Mac Giolla Phádraig san aiste ar bhunaitheoirí an Chonartha in Feasta, Márta 1956, go mbíodh Pádraig ag cabhrú le Diarmuid Seosamh Mac Suibhne [q.v ··· Dúradh in An Claidheamh Soluis 29 Samhain 1913: 'Pádraig Ó Briain was about the only publisher in the city who undertook to publish books in Irish at his own expense ··· Le Gaeilge a tógadh Pádraig, is cosúil: tá tagairt aige in Irisleabhar na Gaedhilge, Meán Fómhair 1891, do amhrán a thug sé leis óna athair ··· faoi MAC SUIBHNE, Pádraig] chun rang Gaeilge in Institiúid na Meicneoirí, Sráid na Mainistreach, Baile Átha Cliath, a stiúradh uair éigin i ndiaidh 1865 ··· Ba é a chuir Sgéuluidheacht Chúige Mumhan le Pádraig Ó Laoghaire[B1] i gcló agus in 1898 tháinig a eagrán de Eochair-Sgiath an Aifrinn an Chéitinnigh amach
Bhí sé ar scoil i gCill Bhriain agus deirtear go raibh sármhúinteoir aige ansiúd, Pádraig Céitinn ··· In An Linn Bhuí 10, 2006 tá 'Tír na gCreas is na gCaor: Pádraig Ó Miléadha agus Bailiú an Bhéaloidis' le Stiofán Ó Cadhla ··· Nuair a d'aistrigh an múinteoir seo go Tuar an Fhíona lean Pádraig é ··· Bhí aithne ag Pádraig Tyers ar Ó Mileadha agus ar a athair agus tá cur síos aige orthu in Sliabh gCua m'Óige, 2003
Deir an Coileánach faoi Bhrian Ó Ceallaigh in Oidhreacht an Bhlascaoid: 'B'é dhuine ba thábhachtaí díobh Brian Ó Ceallaigh agus iad go léir a thógaint le chéile, mar b'é seo an té ba bhun le Allagar na hinise agus An tOileánach agus n'fheadar cé méid eile de litríocht an Bhlascaoid a scríobh' ··· Ba é a dúirt Brian Ó Nualláin[q.v.]: 'I read contemporary literature in five languages ... ··· Tá Léacht Dáibhíseach 'An t-Oileánach/The Islandman' ag Pádraig Ó Fiannachta in Islands and authors ··· 'Scoláire Dhónaill a thugtaí air,/ Nó Tomás Criomhthain—/ D'éalaigh an Mac as a shloinne / Le síon is le haimsir / Is ina ionad tháinig Ó ...' (sa dán 'I gcuimhne bhás an Chriomhthanaigh (1937)' in Iomairí críche (1991) le Pádraig Ua Maoileoin) ··· Ní foláir nó gur éag beirt díobh láithreach i ndiaidh a mbreithe mar ní luann Mac Conghail acht ocht n-ainmneacha: an chéad Seán (a baisteadh 10 Aibreán 1879), Pádraig, Eibhlín, Tomás, Cáit (máthair Phádraig Uí Mhaoileoin, scríbhneoir), Dónall, Muiris, agus an dara Seán [q.v.]
Ar na dánta is minice a luaitear tá: 'Uaibhreach mise ar Mhág Uidhir' nuair a ghabh sé pardún Mhág Uidhir tar éis dó gloine fiona a chaitheamh san aghaidh air le teann stuaice, dán a gcuireann Caball tábhacht leis; 'Trí Coróna i gcairt Shéamuis' ag fáiltiú roimh Shéamus I a theacht i gcoróin; 'Beannacht siar uaim go hÉirinn' nuair a bhí sé ar deoraíocht in Albain; 'Truagh liom Máire agus Mairgréag' ina ndéanann sé oidhe chlann Uí Dhomhnaill a chásamh; 'Teasta Éire san Easpáinn', marbhna ar Aodh Rua Ó Domhnaill; 'Mór an lucht arthraigh Éire' i ndiaidh Imeacht na nlarlaí; 'Slán uaim ag oileán Pádraig' (i gcló ag Shane Leslie in St Patrick's Purgatory, 1932); 'Brian Ó Ruairc mo rogha leannán', a ndeir Knott faoi in Irish Syllabic Poetry; 'Most inaugural odes run to fifty or sixty stanzas; we are fortunate in having an example complete in three stanzas, illustrating practically all the characteristic features of this species of composition.' In The Contention of the Poets.. ··· (2000) deir John Minahane go bhfuil na dánta neamhfhoilsithe bailithe le chéile ag Pádraig Ó Macháin i dtráchtas dochtúireachta in Ollscoil Dhún Éideann ··· Is insuime an cur síos a dhéanann Pádraig A ··· Bhí Brian na Múrtha Ó Ruairc, Toirdhealbhach Luineach Ó Néill, Aodh Mhág Aonghusa ··· Tá curtha síos ag Pádraig A
Bhí sé againn le 'spáint do dhaoine a deireadh gur dí-intleachtúil an ghluaiseacht í, go ndéanfadh sí Tibet iargúlta d'Éirinn', a dúirt Liam Ó Briain [B3] in Comhar, Meán Fómhair 1960 ··· Conas agus cathain a d'fhoghlaim Pádraig an teanga agus cén fáth ··· Ba é Pádraig an dara mac agus ina dhiaidh sin tháinig Muiris (1892–19 Samhain 1979), Seán (1894–5 Iúil 1919), ar scríobh sé a mharbhna, agus Mairéad Bean Mhac an tSaoi, léachtóir sa Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile Baile Átha Cliath, (d'éag 7 Meán Fómhair 1976) ··· Cheana féin bhí cuid de scríbhneoirí móra an Bhéarla léite ag Pádraig ··· Dar le Máire Mhac an tSaoi agus le Liam Ó Briain gurbh é uafás na hoidhe a rug ar cheannairí 1916, agus go háirithe ar a chara Seán Mac Diarmada — bhí sé in éineacht leis an dá oíche sular cuireadh chun báis é — a thug air sólás agus suaimhneas a lorg i measc mhuintir Chorca Dhuibhne
Fuair Risteard oideachas i meánscoil na deoise, Coláiste Naomh Pádraig, Goulburn, New South Wales ··· Deirtear san aiste seo gur fhreastail Risteard ansin ar Ollscoil Sydney agus gur bhuaigh sé boinn ann ar Laidin, Gréigis, Béarla, Fraincis, agus Gearmáinis ach ní dócha go raibh sé riamh san Ollscoil sin, dar le Brian Maher P.P., staraí na Deoise ··· Dar le Brian Maher go bhfuair sé post múinteora i gColáiste Phádraig nuair a d'fhill sé ón Róimh agus ina dhiaidh sin go raibh poist aige i bparóistí Goulburn, Yass agus Balldale ··· Chuir sé spéis sa Ghaeilge den chéad uair, más fíor don Irish Peasant, nuair a chuala sé Tomás Ó Domhnaill[q.v.] ag óráidíocht i nGaeilge Lá Le Pádraig 1902 ··· Cormac Ua Conaill, úrscéal le Pádraig Ó Duinnín a foilsíodh an bhliain roimhe sin, a bhí á léamh sa rang
Luaitear mar mhúinteoirí aige Micheál Cíosóg[B2], ar dó a scríobh sé an bailéad 'Ireland's hurling men' in aghaidh an choisc a bhí ar an iomáint i bPáirc an Fhionnuisce ar an Domhnach (Pádraig Ó Tuile, Life and times of Brian O'Higgins, [c.1965]), agus Seoirse Mac Raghnaill, an Bleá Cliathach a maraíodh ag Droichead Shráid an Mhóta 1916 ··· Feirmeoir ba ea a athair Pádraig ··· Deir Pádraig Ó Tuile gurbh é a chuir tús le rang Gaeilge ann ··· Bhí Brian i bpríosún i mBirmingham ag an am ··· 'In March Brian O'Higgins returned from Birmingham jail and this sparked off further rejoicing in the west of the county
B'fhéidir gurbh é An Béal Bocht, 1941 le Brian Ó Nualláin[q.v.], ceann de chlasaicigh na Nua-Ghaeilge, an éacht foilsitheoireachta ba mhó a rinne siad ··· Tá scéal a fhoilsithe ag Breandán Ó Conaire in Myles na Gaeilge: lámhleabhar ar shaothar Gaeilge Bhrian Ó Nualláin, 1986 ··· Is dóigh go raibh a nduanaire Filidheacht na nGael, c.1940, a d'ullmhaigh Pádraig féin, ar na leabhair Ghaeilge ba mhó díol riamh; bhaintí feidhm as i meánscoileanna na tíre ar feadh scór bliain
An bhfuil an tóraíocht fhada thart?' Deir Brian Ó Dálaigh ina aiste, "Poet of a Single Poem", Brian Merriman (c.1749–1805)' (County Clare Studies: Essays in Memory of Gerald O'Connell, Seán Ó Murchadha, Thomas Coffey and Pat Flynn, 2000, in eagar ag Ciarán Ó Murchadha) gurbh é Barún a scríobh ó bhéal Mhichíl Uí Raghallaigh [B6] in 1836 an chéad chuntas ar Bhrian Merriman ··· In Comhar, Deireadh Fómhair, 1997 ('Ar thóir Philib Bharúin') tugann Pádraig Ó Cléirigh cuntas ar an gcuardach a rinne seisean siar go 1835 sa chlárlann i dTeach N Catherine, Londain ··· Cuireadh é i reilig pharóiste Naomh Pancras ach níor éirigh le Pádraig Ó Cléirigh teacht ar an uaigh, tharla gur thóg an Midland Railway tollán faoin reilig in 1864, rud a rinne dochar mór ··· Periodically he asked the questions—"when and where did Philip Barron die?" These questions have not yet been answered.' Tá ceist ag Pádraig Ó Cléirigh freisin: 'An ionann an Philip F
Dhá chéad bliain i ndiaidh a bhreithe foilsíodh Ómós do Eoghan Ó Comhraí (1995) in eagar ag Pádraig Ó Fiannachta agus tá aistí ann ar ghnéithe dá shaol agus dá shaothar ag Pádraig de Barra, Pádraig Ó Riain, Eilís Ní Dheá, Breandán Ó Madagáin, Ríonach Uí Ógáin, L.P ··· Tá cuid mhór dá dhéantús filíochta i gcló ag Pádraig Ó Fiannachta in Sages, saints and storytellers (1989) in eagar ag D ··· Tá cuntas breá ag Brian Ó Dálaigh air in North Munster Antiquarian Journal: Irisleabhar Ársaíochta Tuadh-Mhumhan, 44, 2004 ('Eoghan Ó Comhraí and the Local Perspective') ··· Tá cur síos ar a sheanathair, Maolsheachlainn, ag Pádraig de Barra ··· Deir Brian Ó Dálaigh: 'He discovered the long lost Tripartite Life of St Patrick, a vellum written in 1477
Beirt mhac a bhí acu, Pádraig Brian duine acu ··· I litir ag Pádraig Ó Briain in Irisleabhar na Gaedhilge, Uimh ··· In uimhir Eanáir 1895 tá an abairt seo ag Pádraig Ó Briain i dtaobh an Chliabhraigh féin: "D'fhoghlaim sé a phaidreacha a rá i nGaeilge an tráth a bhí sé an-óg agus as sin amach an fhaid a mhair sé, dob é ard-mhian a chroí an Ghaeilge d'athbheoú." Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
D'ainneoin drochshláinte i rith a shaoil ghairid bhí saothar tábhachtach ceannródaíochta déanta ag Pádraig Ó Laoghaire nuair a foilsíodh Sgealaidheacht Chúige Mumhan, 1895 ··· Sampla an Chraoibhín i gConnachta a chuir Pádraig i mbun oibre agus nuair a d'éag sé in aois 25 bliana dó mhol cinnirí ghluaiseacht na hAthbheochana go hard é ··· Feirmeoir ba ea a athair, Pádraig, agus ba í Máire Ní Uallacháin a mháthair ··· Is léir ó litir Phádraig Uí Bhriain[q.v.], foilsitheoir, chuig An Gaodhal (i gcló in Micheál Ó Lócháin agus An Gaodhal, 1990 le Fionnuala Uí Fhlannagáin) gurbh é An Gaodhal a spreag a spéis sa teanga an chéad lá
Bhí de mhí-ádh ar an gCanónach Pádraig Ó Laoghaire gur mhinic a thógtaí in amhlachas an Chanónaigh Peadar Ó Laoghaire (1839–1920) é nó Phádraig Uí Laoghaire (1870–1896) ··· Sna himleabhar eile den chlár ní léir nach é an Pádraig eile atá i gceist ··· Déanann imleabhar a trí d'fhoclóir Brian Cleeve praiseach ar fad de bheathaí na beirte ··· Rugadh an Pádraig seo i gCill Briotáin, Droichead na Bandan, Co ··· Thug an Canónach Pádraig seanmóin na Féile Pádraig uaidh i nGaeilge san Ard-Eaglais cúpla bliain
Deirtear i lámhscríbhinn in Ollscoil na Ríona gur Bhrian a bhí ar a athair ach nuair a bhí an tAthair Lorcán Ó Muireadhaigh[B4] ag téisclim i gcomhair Amhráin Shéumais Mhic Chuarta, 1925 a fhoilsiú d'inis Brian Mac Cuarta, Ó Méith, ginealach an fhile dó, gur Art a bhí ar a athair agus gurbh é an Art sin an chéad duine dá mhuintir a lonnaigh in Ó Méith, Co ··· In Pádraig Ó Conaire agus aistí eile, 1936 scríobh Seosamh Mac Grianna: 'Tá sé de chlú ar an Dall Mac Cuarta gurbh é an file é ba mhó de chuid Chúige Uladh, ar scor ar bith ó Chionn tSáile anall.' Áitíonn Aodh De Blacam[B1] orainn in Gaelic Literature surveyed, 1929: 'He lived most of his life at Omeath, where the persistence of the Gaelic tradition down to our own day possibly is due to the abiding influence of his personality.' Dá chomhartha sin tá seacht ndán leis in Nua-Dhuanaire II, 1976, trí cinn in An Duanaire.. ··· Caoineann sé beirt deartháireacha leis agus luann deirfiúr sa dán 'An Chéad Mhairgne' ('Mo Bhrian, mo Ruairí, mo Róis') ··· Tá na filí Pádraig Mac a Liondain [q.v.] agus Niall Óg Mac Murchaidh (– 1714) le háireamh i measc a chairde ··· Is dóigh go bhfaigheadh sé pátrúnacht ó na huaisle sin a mhol nó a chaoin sé: Somhairle Mac Domhnaill a cailleadh in Eachroim, an Cornal Brian Mac Naois, Murcha Crúis, Barún Sláine, Clann Mhic Dhiarmada, agus Tiarna Lú
Deirtear in Ó Ghlúin go Glúin: scéal Chonradh na Gaeilge in Aonach Urmhumhan 1901-1993, 1993 in eagar ag Eibhlín Uí Mhorónaigh: 'Bhí Pádraig Ó Meára ina mhórphearsa i nginealach an Chonartha anseo ··· Feirmeoir ba ea a athair Pádraig agus ba í Margaret Ní Mheára a mháthair ··· D'fhoilsigh siad freisin leabhair le Seán Ó Mulláin, Máirtín Ó Corrbuí, Conchubhar Ó Ruairc, Seán Mac Fheorais, Séamus Ó Céileachair, chomh maith le Leabhar na Salm leis an Athair Colmcille agus Leabhar Dhainéil leis an Athair Pádraig Ó Fiannachta ··· I measc na leabhar a scríobh Pádraig é féin tá: I mbaol a dóite (1967) agus Seán agus a pheataí an bhliain chéanna ··· Phós sé Caitlín Ní Bhriain ó Chorcaigh agus bhí triúr mac agus triúr iníonacha acu
I mBaile an Ghóilín, trí mhíle siar ón Daingean i gContae Chiarraí agus cois na farraige a rugadh Pádraig ar 10 Márta 1883 ··· B'fhéidir a rá gur cheantar breac-Ghaeltachta ba ea Baile an Ghóilín agus gur 'breac-chainteoir' é Pádraig ··· Chóirigh Pádraig Ua Maoileoin iad in Seoda an tSeabhaic (1974) agus dúirt sa bhrollach: 'Ba mise féin Jimín Mháire Thaidhg ··· Dúirt Pádraig Ó Fiannachta ag Éigse an tSeabhaic (Feasta, Meitheamh 1975): 'Bailiúchán de scéalta liteartha bunaithe ar an mbéaloideas atá sa Baile seo againne ··· An Seabhac a threoraigh Brian Ó Ceallaigh [B2] i dtreo Thomáis Uí Chriomhthain [q.v.]
Tá cuntas ar an aistritheoir seo ag Uinsionn Ó Domhnaill in Donegal Democrat 2 Samhain 1995 agus ceann in An tUltach, Samhain/Nollaig 1995 ag Pádraig Ó Baoighill ··· Is mar seo a ghabh Uinsionn Ó Domhnaill a ghinealach: 'Ba é an mac ab óige agus an duine deireanach beo de theaghlach Johnnie Shéimisín Tharlaigh Bhig Phádraig Néil Mhóir Uí Dhómhnaill (as Inis Sáile) a bhí pósta ar Anna Bhriain Sheáinín Phádraig (Jaighnear) Phádraig Dhuibh Uí Dhómhnaill (as na hOileáin) a bhí pósta ar Róise Sheáin 'ac Grianna ··· Ba dheartháireacha iad Pádraig agus Seán 'ac Grianna agus b'iad d'réir an tseanchais an chéad bheirt a rinne cónaí ar bhaile Rann na Feirsde.' Is mar seo a tuairiscíodh ar an teaghlach i nDaonáireamh 1911: John O'Donnell (48), feirmeoir a raibh Gaeilge agus Béarla aige; a bhanchéile Anne, Gaeilge agus Béarla aici freisin
Fear tábhachtach i bpolaitíocht a linne ba ea an Daniel seo, é ina bhall parlaiminte 1901-18, ina eagarthóir ar Réalt an Deiscirt tráth, ina rúnaí ar an All For Ireland League, páirtí Liam Uí Bhriain (1852-1928), é ina abhcóide ... ··· D'éag sé i 1948 i mBaile Átha Cliath; is ag an bpointe sin a d'iompaigh Pádraig ar an sloinne Gaeilge ··· Tar éis tamaill ghairid ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Mhainistir Thuaidh (Inniu 29 Márta 1963) chaith Pádraig tréimhsí i gColáiste na gCaipisíneach i mBaile an Róistigh agus i gColáiste Fhearann Phiarais i gcathair Chorcaí agus an tsagartacht ar intinn aige ··· D'aistrigh Pádraig Ó Maoileoin[q.v.] péire dá théacsleabhair: Dlí na fianaise in Éirinn, 1962 agus Dlí coiriúil na hÉireann, 1964
In Béaloideas 73, 2005 ag Pádraig Ó hÉalaí atá an cuntas is faide ··· Ceann de na tréithe is suntasaí ina shaothar an chaoi a dtarraingíodh sé go heolgaiseach ar fhoinsí neamhfhoilsithe as traidisiún na lámhscríbhinní in Éirinn agus in Albain.' In Beaumont, Baile Átha Cliath, a rugadh é, Nioclás Máirtín Ó Briain, ar 3 Márta 1953 ··· Ba iad a thuismitheoirí Mícheál Ó Briain [B8], aisteoir gairmiúil arbh as an gCoilleach, An Spidéal, Co ··· É féin agus Pádraig Ó Héalaí a chuir Téada Dúchais, 2002, féilscríbhinn Bhreandáin Uí Mhadagáin, in eagar
Ag Cuthbert Mhág Craith in Dán na mBráthar Mionúr [II], 1980 tá breis eolais chomh maith le liosta de na príomhdhréachtaí ar a bheatha; cuir leo sin cuntas le Pádraig A ··· Deir Brian Ó Cuív in A new history of Ireland Vol.III: early modern Ireland (1534–1691), 1976 gurb é an foilseachán Froinsiasach is mó é de chinn na tréimhse 1611–21 a gcuirfidh an staraí spéis ann ··· Breatnach freisin faoi deara ar an stíl agus deir: 'For students of Irish, however, the value of Desiderius as an example of a particular style will yield place to its importance as a repository of vocabulary, idiom and grammar.' D'aistrigh sé caiticeasma ón Spáinnis i 1593 ach níor cuireadh cló air gur fhoilsigh Brian Ó Cuív é in Celtica I, 1950 ('Flaithrí Ó Maolchonaire's Catechism of Christian Doctrine') ··· Ba é an caiticeasma sin an saothar ba thúisce dár scríobhadh i Lováin agus is ionadh le Pádraig A ··· Agus féach go bhfuil liostaithe ag Pádraig A
Ba dhóigh le Pádraig Ó Fiannachta go bhfuair sé oideachas cléiriciúil agus go raibh sé ag dul le sagartacht (Léas eile ar ár Litríocht, 1982) ··· Bhí aithne aige ar an Easpag Seán Ó Briain (d'éag 1769), a scríobh an foclóir Gaeilge a cuireadh i gcló i bPáras i 1768 ··· Níor cuireadh na dánta eile leis i gcló gur chuir Pádraig Ó Duinnín eagar ar chuid díobh i 1903
Ba é Pádraig Mac Piarais an scrúdaitheoir ··· Gaelic Songs of the West agus Targaireacht Bhriain Ruaidh Uí Chearbáin agus stair-sheanchas le cois, an chéad chuid i 1906 ··· Ceithre bliana ina dhiaidh sin chlóbhuail Pádraig Ó BriainSgéalta gearra an Iarthair do chruinnigh Mícheál Ó Tiománaidhe agus Domhnall Ó Fotharta
D'aistrigh an t-athair go dtí an Mhodhscoil Láir, Sráid Mhaoilbhríde, Baile Átha Cliath, nuair a bhí Pádraig an-óg ··· Bhí Pádraig ar scoil ag na Bráithre Críostaí i Sráid Risteamainn (Scoil Uí Chonaill) agus fuair an chéad áit in Éirinn sa Ghrád Sóisearach ··· D'éirigh le Pádraig bheith ina Chláraitheoir i gCúirt na Seansaireachta agus i ndiaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh ina Chláraitheoir san Ard-Chúirt ··· Bhí Pádraig ar dhuine den deichniúr a chuir Conradh na Gaeilge ar bun 31 Iúil 1893 ··· Áiríonn Brian Mac Giolla Phádraig é (Feasta, Márta 1956) i measc na mbunaitheoirí nach raibh aon Ghaeilge acu
San iris chéanna, 21 Márta 1903, tuairiscíodh gurbh é Pádraig, mac le sean-Fhionán Ó Loingsigh, a bhain duais Sir Thomas Lipton, £50, le haiste ar Bhrian Bórumha ··· Ba é an chéad aire oideachais sa stát dúchais é agus is air a thit a ordú go gcaithfeadh múinteoirí náisiúnta uair a chloig gach lá ó Lá 'le Pádraig 1922 amach le múineadh na Gaeilge ··· Eibhlín a líon isteach foirm Dhaonáireamh 1911 agus sa teach an oíche sin bhí: Pádraig (28), oide scoile; Eibhlín (24), oide scoile; Bríghid, scoláire ··· Scríobh Pádraig Ó Sé (1880–1921) [B1] faoi (ibid 28 Meán Fómhair 1912): 'Níor casadh orm riamh sagart níba dúthrachtaí ná é i gcúis na Gaeilge ..
Tá léargas ar a thábhachtaí a bhí sé sa Taibhdhearc agus ar a chaidreamh ar Liam Ó Briain [B3] in Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900–1970, 1993 le Pádraig Ó Siadhail ··· Ach deir Pádraig Ó Siadhail: 'B'iad Ó Briain agus Dermody a choinnigh Taibhdhearc na Gaillimhe ar a bonnaí idir 1931 agus 1938' ··· Ó Briain a mhol um Shamhain 1929 go gcuirfí é go Baile Átha Cliath chun oiliúint a fháil agus, le cabhair Earnáin de Blaghd [q.v.], rinneadh sin i 1930 ··· Ní i gcónaí a bhí sé ag réiteach le Liam Ó Briain ··· Chuir sé beatha nua inti agus cheangail sé an sean agus an nua inti—rinne sé cairdeas leis na mór-aisteoirí a bhí fós inti agus chuir sé leo ainmneacha aisteoirí óga a thuill clú dóibh féin ina dhiaidh sin, mar atá Siobhán Nic Cionnaith, Ciarán Moore, Brian O'Higgins
B'fhiú leis an Athair Pádraig Breathnach [B3] ceann díobh a chur in Ár gceol féinig ··· 'Chuala gurbh é Micheál Ó Briain [q.v.], máistir scoile, a scríobhadh na haistí do Chonchubhar, ach deireadh Micheál nárbh fhíor san ··· Col ceathar dó an file Micheál Ó Tuama ('George Curtin') dar le Pádraig Ó Tuathaigh (Filí an tSuláin, 1993)
I gcomhpháirt le Pádraig Ó Dálaigh[B2] scríobh sé The educational pronouncing dictionary of the Irish language, 1922 ··· Tá cúpla amhrán a chum sé i gcló ag Pádraig Ó Murchadha in An Ceoltóirín, 1936 ··· Phós sé Caitlín Ní Bhriain, múinteoir, 26 Iúil 1904 i gCarn na gCloch
Lean sé den obair go páirtaimseartha go dtí gur fhéad Donnchadh Ó Briain [B2] dul i mbun chúraimí an phoist
Tá sé luaite ag an Ollamh Brian Ó Cuív i measc na gcainteoirí a cheistigh sé le linn dó a bheith ag déanamh eagarthóireachta ar Cnósach focal ó Bhaile Bhúirne ··· D'fhoilsigh Gael Linn ceirnín, Scéalta Aneas, a raibh dhá scéal á n-insint aige air, 'An Pota Pádraig' agus 'An Déan Swift agus Seán Bocht' ··· D'inis Pádraig Ó Loingsigh (1907-86) don scoláire Seán Ua Súilleabháin ar 18 Lúnasa 1981 go ndeachaigh Diarmuid go dtí an seanchaí, Pádraig Ó Liatháin, Doire an Aonaigh, i bparóiste Inse Geimhleach, chun 'an ch'luith-a-chuir-ar-ghaiscíg' a fhoghlaim ··· Chum 'An Suibhneach Meann' [Pádraig Mac Suibhne] [q.v.] an caoineadh, 'Ar Bhás don Mhúscraíoch Lághach Diarmuid 'ac Coitir'
In Taighde i gcomhair stair litridheachta na Nua-Ghaedhilge, 1936 áiríonn Muiris Ó Droighneáin [B2]Pádraig Ó Beirn agus an Craoibhín mar phríomhfhilí na tréimhse 1882–1892 nó 'Ré na dtosaitheoirí', mar a thugann sé uirthi ··· Ba é an duine ab óige é den naonúr clainne, triúr mac agus seisear iníonacha, a bhí ag Pádraig Mór Ó Beirn agus Máire Nic Fhionnlaoich ··· Phós seisean deirfiúr le Pádraig agus nuair a tugadh scoil i bparóiste na gCealla dósan lean Pádraig ann é ··· Is dealrach gurbh é seo an Déiseach, Dáibhí Brian Ó Maolchatha, sagart paróiste Mhaigh Airgid, ball de chomhairle Aontacht na Gaeilge, a d'éag 21 Deireadh Fómhair 1897 ··· In 1879 thug Pádraig a aghaidh ar Nua-Eabhrac agus fuair post cuntasóra/rúnaí i siopa línéadaitheora ar le beirt as Cill Charthaigh, Dún na nGall, é
Byrne, tá 22 leathanach de chlár a shaothair, chomh maith le scata aistí ina thaobh (ag Brian Ó Cuív, Julius Pokorny, F.J ··· Martin, Brian Farrell, Geoffrey Hand, R ··· Binchy; aiste ag Brian Ó Cuív in Feasta, Aibreán 1993 ··· Níor éirigh sé as an rúnaíocht ar fad gur ceapadh Pádraig Ó Dálaigh[B2] mar rúnaí ar phá in 1902 ··· Má mhol, taispeánann Pádraig Ó Snodaigh (Comhghuaillithe na Réabhlóide..., 1966) nárbh é a chéadmhol ach gur oir go breá don IRB a thráthúlacht a tháinig an aiste sin ó fhear a bhí chomh measúil le Mac Néill
Bhí Brian Mac Giolla Phádraig mar chúntóir ag Pádraig i Scoil Chaoimhín agus ba é a fuair an scoil sin go luath i ndiaidh bhás Phádraig ··· Bhí sé ina bhall de Shinn Féin agus baint mhór aige le heagrú an taispeántais d'earraí na hÉireann gach Lá Fhéile Pádraig ··· Phós Pádraig Mary Bede, múinteoir ón mBóthar Buí, Co ··· Bhí spéis an-mhór ag Pádraig i modhanna múinte teanga agus dá chomhartha sin bhí sé ina chathaoirleach ar Chumann na Múinteoirí a cuireadh ar bun d'aon úim chun múinteoirí gairmiúla a spreagadh chun eolas a chur ar na modhanna ab fhearr ··· Bhí an Philip Barron Memorial Prize buaite ag Pádraig féin 1908
In Dinneen and the dictionary (2005) in eagar ag Pádraigín Riggs, tá an aiste 'The Lexicographical Contention of Mícheál Ó hIceadha and Pádraig Ó Duinnín' le Mícheál Briody ··· In Dúchas (1986) tá aistí ag Pádraig Ó Fiannachta, Séamus Ó Buachalla agus Máire de Róiste ··· Fuair sise bás agus gan ach dhá bhliain agus ráithe ag Mícheál agus ba í a aintín, Máire Bean Uí Bhriain, deirfiúr a athar, a thóg é ··· [q.v.], an tAthair Pádraig Breathnach, C.M ··· Ansin d'iarr Pádraig Ó Brolcháin [q.v.] air teacht i gcabhair ar an gConradh chun an aidhm sin a bhaint amach
Naomh Pádraig gné amháin díobh ··· In Seven centuries of Irish learning, 1961, in eagar ag Brian Ó Cuív, tá a léacht Dáibhiseach 'Irish medical men and philosophers' agus in What's past is prologue, 1952 tá 'Medicine in Ireland in medieval times' ··· Pléann Pádraig Ó Snodaigh, staraí, aiste Shaw in Two godfathers of revisionism: 1916 in the revisionist canon, 1992, agus in Comhar, Eanáir 1989
Ba iad na pátrúin a bhí aige Samhairle Mac Domhnaill, Cill Chaoi, a bhean Sibéal Ní Bhriain, agus Éadbhard Ó Briain in Inis Díomáin ··· 'Seancha deireanach an tseanghnáthaimh' a thugann Pádraig A ··· Deir Pádraig Ó Fiannachta in Léas eile ar ár litríocht, 1982 go bhfuil 43 dán ar a laghad luaite leis sna lámhscríbhinní
In Irisleabhar Muighe Nuadhat, 1957 ('Aistriúcháin ar an Leabhar Aifrinn') tugann Pádraig Ó Súilleabháin O.F.M ··· D'aistrigh sé an Leabhar Aifrinn go Gaeilge dó féin agus nuair a chonaic Séamus Ó Meára, éadaitheoir sa tSráid Mhór i gCluain Meala, é thug sé roinnt píosaí dó le hathscríobh agus chuir in aithne é don Athair Pádraig de Bhál, sagart paróiste na Carraige Bige ··· Ina dhiaidh sin chaith sé fiche bliain i gColáiste Eoin,Port Láirge, faoi choimirce an Uachtaráin, an Dr Doiminic Ó Briain (1798-1873) ··· Rinne Pádraig de Paor (Patrick Power [B5]) cur síos in Irisleabhar na Gaedhilge, Meitheamh 1904 ar aghaidh, ar a bhfuil díobh i gColáiste Eoin, Port Láirge
Ag Brian Mac Giolla Fhinnéin in Seanchas Ard Mhacha, 1993 atá an cuntas is cuimsithí ar an 'scoláire bocht' seo ··· an Dúin, agus is ar Chnoc an Locha i mbaile fearainn Eanach Dorn sa pharóiste sin a rugadh Pádraig ··· Deir Pádraig de Brún agus Máire Herbert in List of Irish MSS in Cambridge Library, 1986 gur chuir sé a ainm le huacht in 1777, rud a thabharfadh tuairim éigin faoina aois ··· Faoi 1794 bhí Pádraig ag múineadh Gaeilge san Belfast Academy agus i dtithe príobháideacha ··· Cairde ba ea iad i gceann tamaill agus an Ruiséalach a chuir Pádraig in aithne do Whitley Stokes[q.v.] in 1796 nuair a bhí an dochtúir sin ag ullmhú eagráin Ghaeilge de shoiscéal Naomh Lúcás agus de Ghníomhartha na nAspal
Bhí Micheál Ó Briain [B4] agus Paddy Collins i measc a mhúinteoirí i Scoil Náisiúnta Bhaile Bhuirne ··· Deir an tAthair Pádraig Ó Tuathaigh in Filí an tSuláin: 'B'é Proinsias an duine deireannach gur bhronn "Gael na nGael" [Pádraig Ó Crualaíoch B1] an "Pas Filíochta" air' ··· Bhuaigh sé cuid mhaith duaiseanna liteartha ag an Oireachtas idir 1939 agus 1954 agus tá a dhéantús le fáil i nduanairí mar Nua-Fhilí (1942-52) agus Nua-Fhilí 2 (1953-1963) le Séamus Ó Céileachair agus i leabhrán duaisiarrachtaí Oireachtas 1944 in eagar ag Pádraig Ó Siochfhradha[q.v.]
Chuir Brian Ó Cuív bailiúchán Uí Bhriain in eagar (Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne) agus luann seisean Ó Buachalla mar fhaisnéisneoir ··· Luann Pádraig Ó Loingsigh seanathair Dhonncha, Seán Ó Buachalla eile, agus é ag cur síos in Agus, Eanáir 1973, ar an gcosc a bhí ag an gcléir ar leabhair Ghaeilge ··· Ba í Nóra Ní Mhuirithe máthair Dhonncha agus ba é Pádraig Ó Buachalla, feirmeoir, a athair ··· Cailleadh Pádraig go hóg agus d'fhág cúigear buachaillí agus beirt chailíní ina dhiaidh ··· Bhí sé ar dhuine de na faisnéiseoirí a bhí ag Micheál Ó Briain[B4], fear a rinne bailiúcháin focal i Múscraí
Fuair sé scolaíocht i gColáiste Naomh Pádraig i nDurlas agus i gColáiste na Croise Naoa i mBaile Átha Cliath ··· D'eagraíodh sé seirbhísí eaglasta i nGaeilge ina pharóiste agus is ansin a canadh don chéad uair leagan Thomáis Uí hlannghaile[B1] den iomann 'Dóchas linn Naomh Pádraig' ··· I gcomhar le Tadhg Mac Suibhne[q.v.] réitigh sé Leabhar na féile le haghaidh Lá 'le Pádraig 1902 ··· Ag Ard-fheis 1904 mhol sé éin agus Art Ó Briain[B2] go mbunófaí scéim le leabhair agus páipéir Ghaeilge a chur ar díol ar fud na hÉireann ··· Ba é a d'eagraigh an tseirbhís i nGaeilge ann Lá 'le Pádraig 1905
Is cé gallda a ainm is aithnid gur Gaelach Liam', gurbh é Inglis a scríobh an t-amhrán 'Ag tarraing ar Aonach na gCoirríní', go raibh an file mór le muintir Bhriain ó Imleach, agus gur sa dúiche sin is líonmhaire atá an sloinne English ··· In Dán na mBráthar Mionúr [I], 1967, in eagar ag Cuthbert Mhág Craith[q.v.], deirtear gurbh é an tAthair Pádraig Ó Broin (An Bráthair Bocht) nó an tAthair Uilliam Inglis a chum agus tar éis na foinsí a phlé in Dán na mBráthar II, 1980 ní rabhthas cinnte go fóill cé acu a chum ··· In éineacht leis an leabhar tá dlúth-dhiosca ar a bhfuil scór d'amhráin Inglis á rá ag Pádraig Ó Cearbhaill a bhí ina eagarthóir cúnta ar Canfar an Dán
Bhí scoth na Gaeilge aige a bhí sé i ndiaidh a thógáil ó sheanbhunadh na háite sul a bhfuair sí bás ina mbéal.' Cuireadh oideachas air i gColáiste Naomh Pádraig, Ard Mhacha, agus sa Choláiste Ollscoile i mBaile Átha Cliath ··· Bhí sé ina eolaí ar Naomh Pádraig agus ba é a scríobh an cuntas in Encyclopaedia Britannica ··· D'fhoilsigh an Gúm Naomh Pádraig: scéal a bheatha óna bhéal féin, 1984 sa tsraith de mhonagraif staire agus cultúir, agus tá 'Saint Patrick: The Enigma' i gcló aige in Seanchas Ard Mhacha, 1989 ··· His contribution to Irish life was a reflective, constructive one.' In 'Tuarascáil' san Irish Times 9 Eanáir 1985 dúirt an t-eagarthóir Eibhlín Ní Bhriain[q.v.]: 'Ba iontach díograiseach an t-oibrí é ariamh agus nuair a d'éirigh sé as a chúrsa fada fónaimh i saol an oideachais, ní raibh ach gur chuaigh sé i mbun réim nua beatha
Duine dá mhúinteoirí ar feadh tamaill ba ea Pádraig Ó Luineacháin, athair Bhriain Uí Luineacháin, agus nuair a casadh ar a chéile arís iad i mBaile Átha Luain ba é siúd a mhol do Ghearóid tamall fada a chaitheamh sa Ghaeltacht má bhí faoi Gaeilge a fhoghlaim i gceart ··· Daoine a bhainfeadh cáil amach ba ea cuid nach beag de na baill luatha: Donncha Ó Súilleabháin[q.v.], Séamus Ó Néill, Sorcha Ní Ghuairim[B4], Aogán Brioscú [q.v.], Breandán Ó Cearbhaill[q.v.], Pádraig Ó Drisceoil[q.v.], Séamus Ó Cathasaigh[q.v.], Annraoi Ó Liatháin[B1], Seán Ó hÉigeartaigh[B5], Ciarán Ó Nualláin [q.v.], Stiofán Ó Cearnaigh, a bheadh ina Rúnaí sa Roinn Chosanta, Liam Ó Laoghaire (1910–92), a bheadh ina chartlannaí scannán, Proinsias Ó Conluain, a bheadh ina chraoltóir cumasach, Pádraig Ó hUiginn, a bheadh ina Rúnaí i Roinn an Taoisigh ...
Ach ar a shon sin, bhí teanntás gairmiúil inti mar scoláire: bhí sí deimhnitheach i gcónaí dá cuspóir, feasach faoi chaighdeáin, agus ar a soiléireacht faoina réimse cumais.' Tá cuntas uirthi: ag Pádraig Ó Fiannachta in Éigse, XXVII 1993; ag Máirtín Ó Murchú in Scoil an Léinn Cheiltigh 6, Bealtaine 1993 ··· Scríobh 'M.' cuntas ómósach uirthi in Irish Times tamall i ndiaidh a báis agus deir ann: 'Nessa was a charismatic and powerful personality, a constant and solicitous force in the lives of her family, friends and colleagues.' Is é a thabharfadh duine go láidir leis as an aiste ina taobh ag Pádraig Ó Macháin ('Nessa Ní Shéaghdha') in Scoláirí Léinn: Léachtaí Cholm Cille xxxv, 2005 gurbh í an scoláire iomráiteach Gaeilge í is measa ar chaith institiúid stáit léi ··· Ba iníon í le Seán Pádraig Ó Séaghdha[B5], fear a mbeadh tábhacht ag baint leis i saol tionsclaíoch agus náisiúnaíoch na hÉireann, agus a bhean Kitty Nic Caochlaoich ··· Deir Ó Murchú, sa réamhrá leis an tuarascáil: 'Ní nach ionadh, táim fíorbhuíoch chomh maith de Nessa Ní Shéaghdha, a thoiligh a cuimhní pearsanta ar sheanscoláirí Scoil an Léinn Cheiltigh a bhreacadh dúinn.' Ar éigean a luann sí an Rathaileach [Tomás Ó Rathile] agus is mó den ghreann ná den searbhas atá ina bhfuil le rá aici i dtaobh Myles Dillon, Dan Binchy agus Mhichíl Uí Bhriain ··· In Éigse XXVIII, 1993 deir Pádraig Ó Fiannachta: 'Bhí an-spéis aici san obair a bhí á dhéanamh agam féin ar lámhscríbhinní Mhaigh Nuad ag an am
An chéad ghníomh de Macbeth a bhí le haistriú agus ghnóthaigh Seán an dara háit (Pádraig Ó Domhnaill[B1] a bhuaigh an comórtas) ··· Ba mhinic roimhe sin, ní foláir, nach raibh a fhios ag bailitheoirí cad iad na ceisteanna ba chóir a chur ar sheanchaithe; tá an tagairt seo ag an Duileargach in Leabhar Sheáin Í Chonaill (1948): 'Dá mbeadh Láimhleabhar béaloideasa Sheáin Uí Shúilleabháin agam, ní i dturtaoibh le leabhar amháin a bheinn, ach do bheadh trí cinn do leabhair mar seo agam.' Bhí mórán an ruda chéanna le rá ag Liam Mac Coisdeala[q.v.] agus é ag tagairt dá chaidreamh ar an seanchaí Éamon a Búrc (Béaloideas 64-5, 1996-97: 'Liam Mac Coisdeala 1908-1996' le Pádraig Ó Héalaí) ··· Richmond; 'Irish oral tradition' in A view of the Irish language (1969) in eagar ag Brian Ó Cuív[q.v.]; 'Etiological stories' in Medieval literature and folklore studies, 1970 in eagar ag J
Is insuime gurbh iad a shínigh an teastas sin Brian Ó Críocháin (q.v.), Seághan P ··· Deir a iníon Nóirín: Bhuail sé le Pádraig Ó Riagáin, scéalaí, ag Feis Mhór Bhealach a' Doirín, a d'eagraigh sé féin ar feadh na mblianta ··· D'inis Pádraig seanscéalta dó, a thaifead Peadar, agus tá siad ann i gcónaí anois ··· Ceann acu, 'Táilliúir Ros Comáin,' atá an-bharúil agus cinn eile nach é a léiríonn canúint Chill Mhobhí nach bhfuil ann a thuilleadh, mar gurbh é Pádraig an cainteoir deireanach
Ar feadh fiche éigin bliain ba é Bo a bhí ina eagarthóir ar iris an Chumainn le Béaloideas Éireann, Béaloideas, i bpáirt le Pádraig Ó Héalaí ··· I gcomhar le Pádraig Ó Héalaí chuir sé amach cnuasach de na taifeadtaí fuaime a tógadh ó Pheig Sayers (1873–1958), Labharfad le cách (2009) ··· Foilsíodh alt leis ar bhéaloideas na hÍoslainne agus nóta báis faoin iarthaidhleoir agus scoláire Brian Earls in Béaloideas 81 (2013) Bréagchúirt Uí Dhálaigh Gael Linn 2020 | Gael Linn
Comhghairdeachas le foireann Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath (DCU) a bhua bréagchúirt Uí Dhálaigh 2020. Ba ar líne a bhí comórtas na bliana seo mar gheall ar Covid-19.
Tá sé i gceist againn, má tá éileamh ann do, dul ar aghaidh le Bréagchúirt 2020 ar an Aoine 6 Samhain 2020. Má théimid ar aghaidh leis áfach, ní bheidh na seomraí in Óstaí an Rí ná na cúirteanna ar fáil. Dá bhrí sin beidh orainn ionad eile a shocrú. Déanfar sin chomh luath is a bheimid cinnte go bhfuil dóthain foirne againn chun comórtas a bheith ann. Chun foireann a chlárú cliceáil ar FOIRM IARRATAIS thuas agus is é an Aoine 23 Deireadh Fómhair an dáta deiridh iontrála.. Más gá, agus ag brath ar na srianta ag an am, d'fhéadfadh sé tarlú go mbeadh orainn an dáta a chur siar, é sin nó go ndéanfar an comórtas a reáchtáil ar líne. An rud is tábhachtaí ná an fhoireann a iontráil láithreach ionas go mbeidh fhios againn cé mhéid foirne a bheidh againn!! Má tá aon eolas eile ag teastáil cuir glaoch ar Sheán ag 087.2510980 Más léachtóir nó taighdeoir thú le Gaeilge labhartha ag meánleibheál nó ardleibhéal agus gur mhian leat í a úsáid níos minici, téigh i dteagmháil linn ag: oifigeach.gaeilge@ucd.ie Ar leathanach bán i sean-lámhscríbhinn diagachta ina sheilbh scríobh sé an tuairisc shuimiúil seo: ‘Iontas mór. 1635 ... cith cloch shneachta a fearadh i bhFearaibh Ceall, sé sin, i mBaile Mhic Abhain agus sna Cealla agus i leathimeall Dharú Lá’ le Muire na Sanaise, sé sin, an 25 Márta i mbliana, agus ceithre orlach timpeall gach cloiche dhe a bhí sé. Cearc a mharú i mBaile Mhic Giolla Muire agus a dhá cois a bhriseadh do chloich dhe; dhá fheannóg a mharú leis i mBaile Codag; gach cloch a dhul dhá orlach i dtalamh agus an méid a thiteadh in uisce a dhul in íochtar amhail cloch eile; agus cuid acu a bhain i gceann mhná in aímsir an cheatha faoina filléad féin, a gortú agus a ceann a bheith seachtain tinn uaidh: agus bodach ar bhain cuid de na clocha dá chosa a bheith lán de bhalscóidí uile. Mise Conall Mac Eochagáin’ (litriú leasaithe ag na húdair). Socraíodh in 2017 go mbeadh sé níos fearr i gcomhthéacs foilseacháin a bhfuiltear ag súil leis de tuilleadh reachtaíocht ar Acht na dteangacha oifigiúla agus eolas atá ar fáil, chun ullmhúcháin dara scéim teanga na Comhairle a chur siar ar feadh tréimhse ama. Braitheann na scálaí ama ar Oifig na Gaeilge a bheith ar fáil agus caithfear réamhfhógra a thabhairt d'Oifig na Gaeilge faoi ábhar aistriúcháin a bheidh ag teacht. Lúthchleasa/Athletics. The Gaelscoil Boys U-13 won the team event at the Meath Cross Country Championships at Bellewstown Racecourse on Wed.24th Nov 10.Comghairdeas leo uile. Sa bhliain 1951, d’éirigh sí as a cuid staidéar ag an ollscoil—Béarla an príomhábhar a bhí ansin aici—chun fear darbh ainm James Munro a phósadh. Posted by dochonradh under nuacht | Sábháil: AGM, An Ghaeilge, CCB, Conradh na Gaeilge, Cumann Gaelach, event, imeacht, Irish language, siamsaíocht, Toghchán |
Tá cuireadh faighte agam freastal ar thrí mhór-imeachtaí na gCumann Gaelach éagsúil i mBaile Átha Cliath in aon oíche amháin!
Tá ardmheas agam ar na mic léinn atá ag saothrú ar son na Gaeilge ina gcuid Coláistí Tríú Leibhéil fud fad na tíre. Is iad seo gníomhairí agus tuismitheoirí Gaelacha na todhchaí agus tá dualgas orainn mar Chonraitheoirí comhairle agus treoir a ofráil leo chun go bhfanfaidh siad san eagraíocht tar éis an coláiste a fhágáil.
Mheall leithéidí iar-Uachtaráin an Chonartha Tomás Mac Ruairí agus Dáithí Mac Cárthaigh mé féin le bheith rannpháirteach sa Chonradh nuair a bhí mé féin agus mo chairde ag críochnú suas sa Choláiste. Gabhaim buíochas leo as sin.
Mar a deirim go minic leis na mic léinn a bhfuil mé féin cairdiúil leo, beidh an dualgas céanna orthu siúd, mic léinn an lae inniu, amach anseo nuair atá siadsan ag plé le mic léinn an lae amárach.
Anocht beidh mé ag tabhairt cuairte ar thrí cinn de na Cumainn Ghaelacha is mó agus is gníomhaí sa tír,
Cumann Gaelach Coláiste na Tríonóide 2009-10
7.30i.n.: Cumann Gaelach Choláiste na Tríonóide
Beidh mé ag caint le ballraíocht an Chumainn ag tús Chruinniú Cinn Bhliana an Chumainn Ghaelaigh. Is cosúil go mbeidh toghchán an choiste úir ann tar éis mo chuidse agus tar éis bliain an-rathúil faoi stiúir Mharie Ní Bhraonáin agus an Coiste go léir.
9.00i.n.: Cumann Gaelach Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath
Buailfidh mé le Coiste an Chumainn Ghaelaigh ag an Fhéile Cheilteach, Óstán Mont Clare, mór-imeacht sóisialta an Chumainn ón am a bhí mé féin i mo bhall.
10.30i.n.: Cumann Gaelach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
Buailfidh mé le Coiste an Chumainn Ghaelaigh ag Bál na Gaeilge, Óstán Bewleys, Droichead na Dothra. Leagan an-snasta an Chumainn Ghaelaigh i ndeisceart na cathrach. Beidh mé ag tnúth le bheith ann.
An Chuallacht, Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad
Dála an scéil, tá An Chuallacht i lár imeachtaí Sheachtain na Gaeilge s'acu féin i láthair na huaire agus tá clár imeachtaí den scoth acu. Beidh an Céilí Mór ar siúl oíche Déardaoin sa Seomra Comónta óna 7.30i.n. ar aghaidh.
Tá borradh mór ar na Cumainn Ghaelacha eile chomh maith agus déanfaidh mé tagairt orthu ar lá eile.
Go n-éirí thar barr leis na himeachtaí go léir!
Márta 30, 2010 at 9:02 rn ‘Sé an smaoineamh atá taobh thiar den Choláiste Samhraidh ná a thaispeáint do na daltaí gur féidir le daoine óga spórt agus spraoi a bhaint as an teanga a fhoghlamaíonn siad ar scoil lá i ndiaidh lae. I measc a cuid leabhar a bhfuil gradaim bainte amach acu tá siad seo a Cuireann sí litríocht do leanaí chun cinn go neamhbhalbh, agus bíonn sí ag scríobh agus ag labhairt go paiseanta faoin ábhar in Éirinn agus thar lear araon. Gaeltacht Chionn tSáile Ar an 9ú Aibreán, chuireamar fáilte roimh dhaltaí bunscoile ó Naomh Eltin agus Summercove go dtí Gaeltacht Chionn tSáile. FEIRSTIGH: Iománaí den scoth é Ainle Ó Caireallain a d’imir do Chontae Aontrama go deimhin. Chuireamar tuairisc a dhaid, Gearóid Ó Cairealláin, gníomhaí na teanga i gcónaí i mBéal Feirste. Taobh leis ar dheis sa ghrianghraf tá Gearóid Mac Craith. Teangacha nua: Tá sé ríthábhachtach labhairt nó a bhfuil eolas acu ar an mBéarla, i gcásanna áirithe is gá freisin Portaingéilis, Gearmáinis, Fraincis agus Sínis a labhairt. Ard Giolláin | Fingal County Council
Seoid atá i gCaisleán agus Diméin Ard Giolláin atá i bhfolach ón saol.
Tá an réadmhaoin suite i bhfearann páirce álainn a fhéachann amach ar Mhuir Éireann agus tá radharc dochreidte ann ar na Beanna Boirche.
Chomh maith leis an gcaisleán, tá gairdín múrtha agus rósanna sa diméin agus cruthaíonn iad seo flúirse ordúil dhathanna.
Tá Caisleán agus Diméin Ard Giolláin i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath Thuaidh ar an imeallbhord ardaithe idir Baile Brigín agus na Sceirí, 32 ciliméadar lastuaidh de Chathair Bhaile Átha Cliath.
Tugtar go leor treoracha chuig an diméin ar na comharthaí bóthair ón M1.
Tá 194 acra sa pháirc de thalamh féaraigh fhairsing réchnocach atá breac le coillearnach agus gairdíní a fhéachann amach ar Mhuir Éireann agus tá radharc ann ar na Beanna Boirche lastuaidh den pháirc agus ar Reachrainn soir ó dheas ón bpáirc.
Tearmann atá in Ard Giolláin do go leor speiceas d'ainmhithe, mamaigh agus éin agus cuireann na limistéir faoi chrainn tearmann sábháilte ar fáil ón talamh thalmhaíochta mórthimpeall.
Díol fíor-álainn spéise do chuairteoirí é an diméin sa lá atá inniu ann atá cuirtear roinnt mhaith áiseanna ar fáil ann don phobal, turais sa chaisleán, imeachtaí amharclainne, tae beag, cóisirí do leanaí agus go leor leor eile ina measc! Irisleabhar na Gaedhilge19 Clódhanna Nua. Clódhanna Nua.Connradh na GaedhilgeLughnasa, 1909 IrishEnglish
ÉIGSE SUADH IS SEANCHAIDH: Sliocht do sheinleabhraibh an chuid is mó don méidse idir prós agus filidheacht. Iar n-a cur in eagar agus in ordughadh maille re gluais agus sanas ag comhdhaltaibh do chuallacht Choluim Cille atá ag Maigh Nuadhad. Iar na chraobhscaoileadh dhon choitcheanntacht ag Muintir Ghoill [.i. an t-athair agus a mhac] i mBaile Átha Cliath, Price, Two Shillings, Nett.
Leabhar eile seo ó dhaltaíbh Choluim Cille - Dia dhá mbeannachadh! Gach duine a chuireann spéis i dteangain is i litridheacht na Gaedhilge cuirfidh sé fáilte ó chroidhe roimh an leabhar so; ceannóchaidh sé é, agus léighfidh ar a shocracht é. Ní baoghal 'ná go bhfuighe sé blas air - blas na seanndacht, murab ionann is an tseanchuirm.
Dar liom-sa, nach miste dhúinn an leabhar so d'áireamh n-a chomhartha, nó n-a event dá ndéarfainn é. Don chéad dul síos, is comhartha sofheicseanna é ar an éitheach do thugann an dream adeir ná fuil sa Ghaedhilg acht callaireacht agus spadchainnt lucht taithighthe margaidhe. Seadh go deimhin. "Oidheadh Chon- laoich" agus "Scéal ar Naomh Greagóir" dá n-aithris ar chliatháin páirce aonaigh! Ta leitridheacht againne nach gábhadh dhúinn scáth ná ceannfé a bheith orainn n-a thaobh, agus, dá ngabhadh ceart de réir aoise agus uaisleachta, do bhuadhfadh sí ionad árd i measc leitridheacht an domhain uile. Acht tá an lá ag teacht. "Tá lámh Dé san obair."
Acht, n-a theannta-san, is comhartha an leabhar so ar bhuidhin ógscoláirí Gaedhilge a bheith ag fás chughainn abhfus i nÉirinn féin. Is furus an deigh- mhiteal a aithint. Ní gábhadh d'éinne acht scéal nó dán dá bhfuil ann i gcló a scrúdughadh, agus an tagradh a ghabhann leis do léigheamh, agus chífidh go bhfuil an miteal go maith ann. Na daoine a thug an leabhar so dhúinn, tá sé ar a gcumas obair fhóghanta a dhéanamh, agus tá súil againn go leanfaid siad di.
Cadé adhbhar an leabhair? Tá, scéalta agus dánta do baineadh as na láimh- scríbhinnibh i gColláiste Muighe Nuadhad. An chéad scéal, ámhthach, ní as láimh- scríbhinn do baineadh é, acht a béal duine éigin de Déisibh Mumhan. Agus ní nár don té d'aithris é. Tá ceacht don uile Ghaedheal ann. Tá dhá innsint ar "Oidheadh Chonlaoich" ann - an seanscéal mar do-gheibhtear isna láimhscríbh- innibh é, agus an innsint athchumair dobheir an Céitinneach air. "Fachain Bháis Mheidhbhe" de réir Chéitinn, tá soin ann, agus "Blogh de Sgathán Shácraimínte na hAithrighe" ó Aodh Mac Aingil. N-a bhfochair sin tá roinnt scéalta ar naomhaibh, agus giotaí filidheachta. Tá tagra fóghanta ag gabháil le gach ní dá bhfuil ann, agus i ndeireadh an leabhair, foclóir oireamhnach, i gcás ná fuil snaidhm ná ceangal ná fadhb ann ná faghann a ródhóthain de réidhteach. Fear- aimíd "fíorchaoin fáilte" roimh "Éigse Suadh is Seanchaidh," agus badh bhinn linn tuilleadh dhe. Tá súil againn go mbeidh cóib den leabhar ina sheilbh ag gach léightheóir den IRISLEABHAR. Ní heol dúinn slighe a b'fhearr n-a bhféadhfadh duine píosa dhá scilling a chur. Sa lámhscríbhinn na MeánGhaeilge Togail Bruidne Dá Derga (Athleagan II), faightear cur síos sách fada, ornáideach fúithi sa sraith inár bhuail sí le hEochaidh Aireamh i mBrí Léith. Tugadh cead do dheartháir Ormond, Charles, Iarla Árann, le hacht de chuid Pharlamaint Shasana, cuid den mhaoin in Éirinn a cheannach, lena n-áirítear Caisleán Chill Chainnigh, sa bhliain 1721 agus, ar an dóigh sin, fuarthas úinéireacht ar an gcaisleán thar ceann an teaghlaigh. Posted on Deireadh an tSamhraidh 1, 2015 le Tuairisceoir
Reáchtálfar seimineár faoi na dúshláin agus na riachtanais a bhaineann le tógáil clainne le Gaeilge sa Ghaeltacht agus lasmuigh di oíche Dé hAoine (3ú Iúil) in Óstán Loch Altan i nGort a Choirce mar chuid de Thionól Gaeltachta Chonradh na Gaeilge i mbliana. I measc na gcainteoirí beidh: Cóilín Ó Cearbhaill ó Bhaile Átha Cliath, athair beirt pháistí, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, agus léiritheoir teilifíse; Noelle Uí Dhubhchoin, máthair triúir clainne ó Ghaeltacht Chloich Cheann Fhaola; Seán Ó Daimhín, athair beirt iníonacha, baill ghníomhach den Chonartha ón tSráth Bán, atá ag ullmhú plean teanga don chontae mar chuid dá ról mar oifigeach Forbartha Gaeilge le Comhairle Contae Dhún na nGall; agus Bríd Ní Chualáin, máthair triúr clainne gurb as Inis Oírr di, bunaitheoir an chomhlacht Feicim, agus atá ag obair ar thograí pleanála teanga le nÚdarás na Gaeltachta faoi láthair. Is é Niall Comer ón Iúr… Ráth an Leigéadaigh Thiar (see Ráth an Leigéadaigh Thiar (Ráth an Leigéadaigh Thiar), Paróiste Eoin Paróiste Sibhialta, Barúntacht Cill Chainnigh, Co. Contae Chill Chainnigh) I measc na mbeartas inár gcáinaisnéis chomhroghnach, bhí €1.5m breise do phleanáil teanga, €5m breise in airgead caipitil d’Údarás na Gaeltachta, €4.5m breise mar chreidiúint cánach Gaeltachta agus €7.58m breise d’Fhoras na Gaeilge. Retrieved 9 March 2014. ↑ Tá ort na shonrú teideal = agus url = nuair a úsáideann {{ lua idirlín}}. . ↑ Irish Theatre Magazine retrieved 6 March 2009 ↑ Dublin Gay Theatre Festival 2006 - May 7th to 20th 2007. An ceart dFhoras na Gaeilge an bunús stairiúil costais a choimeád (tá cuid shuntasach an chiste leithdháilte do thuarastail agus do chostais athfhillteacha m.sh. Bhí sé ar na scoláirí béaloidis ba mhó sa réimse léinn sin a dtugtar an cultúr ábhartha air. Foilsíodh eolas ar a shaol in Irish Times 23 Márta 2002, in The Guardian 27 Aibreán 2002; ag Patricia Lysaght tá cuntas cuimsitheach i nGaeilge in Béaloideas, 2002. Tugadh amach féilscríbhinn nuair a shroich sé seachtó bliain d’aois, Gold under the Furze: Studies in Folk Tradition presented to Caoimhín Ó Danachair, 1983 in eagar ag Alan Gailey agus Dáithí Ó hÓgáin; tá cur síos ar an bhfear féin sa réamhrá le Bo Almqvist ann agus aiste agus leabharliosta cuimsitheach ag Patricia Lysaght (‘Caoimhín Ó Danachair and his published work’). B’fhéidir féilscríbhinn a thabhairt freisin ar an imleabhar Sinsear, 1982-83. Is dó a tíolacadh Béaloideas 68, 2000; ó 1988 amach bhí sé ina éarlamh ar an gCumann le Béaloideas Éireann. In The Irish Folklore Commission 1935-1970: History, ideology, methodology, 2008 le Mícheál Briody tá breis eolais air agus mórchuid tagairtí dó. Céard is pobal teanga ann? | gasuirlegaeilge
← An seisiún is fearr i mBaile Átha Cliath
Catagóir A go Catagóir W: éabhlóid nádúrtha →
Céard is pobal teanga ann?
Foilsiú: 14 Bealtaine 2013 | Freagraí: 9
Foilsíodh dhá alt suimiúil le gairid a chuireanns na ceisteanna bunúsacha sin i m'intinn: céard is pobal teanga ann? Agus cén chaoi a dtógtar pobal seasmhach teanga?
Ar láimh amháin, léiríonn Donncha Ó hÉallaithe an díomá a bhíonns go minic ar phobal na Gaeilge agus muid ag cuimhneamh ar staid na Gaeilge: http://beo.ie/alt-40-bliain-i-gconamara.aspx Caoineann an t-uasal Ó hÉallaithe laige Ghaeilge an dreama óig thart ar an Spidéal, agus ar fud na nGaeltachtaí, agus cuireann sé an cheist: an fiú an teanga seo a shábháilt?
Ar an láimh eile, beidh Sabhal Mór Ostaig ag cur bunchloch faoi shráidbhaile nua Gàidhlig timpeall ar an gcoláiste. Féach an tuairisc sa Tuairsceoir: http://beo.ie/alt-40-bliain-i-gconamara.aspx
Ní raibh mé riamh i nGaeltacht na hAlban, agus dá bharr sin níl mé in ann staidéar ciallmhar a dhéanamh ar staid na Gàidhlig, ach guím gach rath ar a scéim tithíochta.
Le filleadh ar mo cheisteanna, áfach: céard is pobal teanga ann? Cén chaoi a dtógtar pobal seasmhach teanga?
Mar a léiríonn Ó hÉallaithe, tá sé ag teip ar na Gaeltachtaí ar fad pobal Gaeilge a dhéanamh den chéad ghlúin eile. Ní shlánóidh "plean aicsean" ar bith an scéal, cé go bhféadfaidís beagáinín slacht a chur ar an tubaiste.
I mo thuairim féin, tá údar amháin glan soiléir le teip na Gaeilge: pósann Gaeilgeoirí Béarlóirí.
Níl mé ag cur milleán orthu—rinne mé féin peaca seo an ghrá! Dá bpósainn Gaeilgeoir, bheadh Gaeilge na ngasúr i bhfad níos fearr ná mar atá, fiú's dá mbeadh mo chuid Gaeilge féin níos saibhre. Chuir mé glaoch ar fhear Gaeltachta le deireanas, fear a bhfuil Gaeilge mhaith dhúchasach aige ón gcliabhán agus atá ina chónaí i nGaeltacht "láidir", agus atá pósta le bean Ghalltachta. Seo an comhrá a bhí agam leis an ngasúr óg a d'fhreagair an fón:
Gasúr: Hello.
Mise: Hello. An bhfuil X ansin?
Gasúr (ag ithe na bhfocal): Moment. (Ag glaoch): Dad, someone's on the phone for you!
Tharlódh an rud céanna i mo theaghlach féin, go deimhin, ach ní dóigh liom go dtarlódh a leithéid más í an Ghaeilge a rogha teanga ag gach tuismitheoir sa teaghlach.
Is é an rud atá mé ag iarraidh a rá ná: braitheann pobal teanga nádúrtha ar theaghlaigh aonteangacha.
Mar sin, ní féidir an Ghaeltacht a thabhairt slán, mar níl duine ar bith ag iarraidh an grá a chosc ar Ghaeilgeoirí (go fóill, ar aon chaoi!), agus deir na staitisticí gur chuile sheans go bpósfaidh Gaeilgeoir (< 1% de phobal na hÉireann, gan trácht ar phobal an domhain!) Béarlóir. Níl muid ag dul ag ruaigeadh na mBéarlóirí as an nGaeltacht, agus gheobhaidh an Ghaeltacht bás dá bharr.
Mar sin, má tá muid ag iarraidh pobal nua seasmhach Gaeilge a shamhlú, tá dhá rogha againn:
1) pobail roghnacha, e.g. gréasáin Ghaeilge, a chothú.
2) tithíocht ar leith a chur i leataobh do dhaoine cúise, nach bhfuil cead ag fiú's Béarlóir amháin a bheith ina chónaí inti. Teastas Eorpach na Gaeilge C1 riachtanach.
Tá deireadh leis an nGaeltacht áitiúil nádúrtha ag tíocht—tá an Ghaeltacht sean, tinn, agus níl teacht aniar inti a thuilleadh. Ní féidir linn ach palliatve care, cúram maolaitheach, a thabhairt di.
Caithfidh muid toibreacha eile teanga a thochailt is a thógáil.
Ranganna: Dea-Ghaeilge?, Tuairimí. Clibeanna: an Ghaeltacht, bailte nua Gaeltachta, bás na Gaeltachta, béarlachas, Conamara, dátheangach, dea-Ghaeilge, Donncha Ó hÉallaithe, focail iasachta, Gaeilge, Gaeltacht, Gaidhlig, gréasáin Ghaeilge, gréasán Gaeilge, iompar teanga, oideachas, Sabhal Mór Ostaig, teanga ghlacach, tithíocht. Buan-nasc.
9 bhfreagra ar "Céard is pobal teanga ann?"
aprilkmccabe | 15 Bealtaine 2013 ag 11:31 rn | Freagra
Aontaím ar fad leat faoin riachtanas atá againn le pobal a bhfuil 'chuile dhuine in ann Gaeilge a labhairt ann gan Bearla. Ach ní aontaím leat gurb iad posaíocha an fhadhb is mó. Meon lucht na heite chlé an fhadhb agus easpa rudaí a bheadh riachtanach.
Tá sé riachtanach gur phobal laidir éifeachtach é ina mbeadh muid in ann maireachtáil go compardach i measc daoine le meas acu ar cheartanna nadurtha chuile dhuine eile. Agus tá sé tabhachtach freisin go mbeadh muid in ann a bheith bródúil asainn féin agus as ár gcuid iompair mar dhuine ar leith gach cheann againn i measc an phobail sin.
Aríst agus aríst eile, tagann muid ar ais don leathchuid den Ghael ghlórach inár measc agus á gcuid polaitíocht. Sóisialaigh de gach chineál iad. Agus ní bheidh dul chun cinn againn go dtiocfaidh athrú intinne orthu. Tá sé sach dona gur thug siad tacaíocht do pholasaí na heite chlé atá taobh thiar den ghéarchéim eacnamaíochta tríd an iarthar ar fad.
(Na déan dearmad ba lucht na heite chlé ag cur á ladar isteach sa margadh títhíochta agus creidmheasa chun vótaí a bhaint as á gcuid vótóirí gorma agus hispanic chun cumhacht a bhaint amach an rud a bhí taobh thiar de. Agus chuile uair a dhéanadh Liobraíocha agus Poblachtanaithe iarracht an fhadhb an réiteach leis an ngéarchéim seo a stopadh roimh ré..thosaíodh lucht na heite chlé ag screadaíl faoin gciníochas agus faoi na bochtáin agus cé chomh crua agus uafásach muid uilig agus chuile ad hominem nach iad leis na meáin lán den lucht na heite chlé ag tabhairt tachaíocht dóibh.
Agus é sin ag tarlú abhus i SAM, bhí lucht na heite chlé ag cur á laidir isteach sa margadh thar lear chomh maith.Le scéimeanna fhostaíochta rialtais, conradh leis na heilimintí polaitiúla is lofa in Oirthuaisceart Mheiriceá, agus rialacha míchiallmhar, spreag sibh infhéistíocht sna comhlachtaí crony agus sna margadh tithíochta sa tír seo.)
Ach an rud is measa agus is contúirtí duinne, ceann de na difríochta idir eití na spectruim ná cén chaoi ina bhfuil muid ag déileáil le ' luach '. Ar an deis, tá an ceart ag chuile dhuine á rogha féin a dhéanamh faoi ceard is luachmhara dóibhsean féin agus dul ar tóir air sin. Bailíonn daoine le chéile chun dul chun cinn a dhéanamh i measc díospóireachta. Ar clé na líne, faigheann muid corais agus idé-eolaíochtaí nach mbíonn an ceart ag an duine á rogha féin a dhéanamh faoi ceard is luachmhara dóibhsean agus dul ar tóir air. Is collectivists iad agus níl suim dá laghad acu i mionlach ná i ndíospóireacht ná in il-aon-rud. Éilíonn siad ar dhaoine íobairt dínn féin agus de na rudaí is luachmhara dóibhsean a dhéanamh ar son chuile dhuine eile. Ní rud maith é sin den Ghaeilge go fadtéarmach, cibé cén tacaíocht sealadach atá againn anois.
Mar gur adhmhaigh na bogShóisialaigh Chaitliceacha Chráifeacha a líon Conradh na Gaeilge fado go raibh an Sóisialachas rud a bhí siad ag iarraidh brú orainn mar rud nar smaoinigh muid féin ariamh, b'fhédir go mbeidh muid in ann caint go réasúnta faoi. Agus faoi cén chaoi a mbeadh muid ag cur bród ar ár gclann, agus todhchaí níos fearr a thabhairt dóibh.
Is fiú muid féin agus ár dteanga agus ár gcultúr a shábhaíl i gcónaí, DAS. : )
ollamhollscoile | 15 Bealtaine 2013 ag 4:55 in | Freagra
Go raibh maith agat as an trácht, a April. Measaim féin nach bhfuil mórán baint ag na heití polaitíochta éagsúla leis an gceist, ach chomh fada leis seo: ní féidir linn brath ar an rialtas a thuilleadh. Má tá muid le rud eicínt fónta a bhaint amach, caithfidh muid é a chur i gcrích as ár stuaim féin. Chuala mé cúpla bliain ó shin faoi scátheagras a bhí le díriú ar bhailte nua Gaeltachta a thógáil, ach níor chuala mé trácht ar an eagras ó shin. Sílim gur "Baile" an t-ainm a bhí orthu, ach b'fhéidir go bhfuil dul amú orm?
aprilkmccabe | 15 Bealtaine 2013 ag 6:11 in | Freagra
Chuala mé trácht ar scéim chun bailte a thógáil agus iad a líon le inimircigh ar mhúin siad Gaeilge dhóibh. : / Agus chuala mé scéim chun kibbutzes a thógáil. : (
Nach an oiread sin scéimeanna craiceáilte ann?!
Chuala mé scéim dáiríre chun árasáin a thógáil, agus go bhfios dom, thóg siad cupla ceann acu.
Ach chuala mé futhu agus mé féin i mo chónaí i SAM, cosúil leatsa.
Ar aon chaoi, as mo stuaim féin a bheas mé ag sábháil na teanga. Bhí mé ag labhairt le Shannon, an iníon is óige atá agam, an mhaidín ar fad agus ar fud na háite. Sna siopaí freisin.
Dennis | 15 Bealtaine 2013 ag 5:25 in | Freagra
Suimiúil. Rinne mé an bhlagmhír seo a tvuíteáil le go mbeidh deis ag tuilleadh daoine í a léamh.
Aonghus Ó hAlmhain | 16 Bealtaine 2013 ag 8:11 rn | Freagra
Sílim gur "Baile" an t-ainm a bhí orthu, ach b'fhéidir go bhfuil dul amú orm?
B'ea. Ghlac mé féin páirt i ngrúpa fócais dá gcuid. Sílim go dtáinig imeachtaí aniar aduaidh an an príomhdhuine a bhí ina bhun agus nach raibh deis aige leanacht ar aghaidh.
N'fheadar faoi pósadh. Dá mbeadh an tuismitheoir gan Ghaeilge báúil, ceist eile a bheadh ann dar liom. (Tugaim faoi deara gur ar eachtrannaigh nach é an Béarla a dteanga dúchais atá cuid mhaith de'm lucht aitheantais atá ag tógáil clainne le Gaeilge + X pósta – mé féin ina measc )
Maidir le déagóirí na Gaeltachta, ní sa mbaile atá an fhadhb dar liom ach san chaoi a bhfuil an saol mór ag teacht chucu trí mheáin an Béarla amháin. Ainneoin TG Fóir.
Sráidbhaile a thógann páiste!
Aonghus Ó hAlmhain | 16 Bealtaine 2013 ag 8:22 rn | Freagra
Rud éigin ar strae leis an cnaipe "seoltar fógra". Iarracht eile.
ollamhollscoile | 17 Bealtaine 2013 ag 4:53 in | Freagra
@Aonghus. Suimiúil gurb iad na heachtrannaigh a chothaíonns an dátheangachas. An cuimhin leat ainm an duine a bhí i gceannas ar "Baile", nó an fearr gan an t-ainm a lua ar an idirlíon (seans)? Bheadh ar scátheagras tithíochta deontóirí rachmasacha a mhealladh–sin an chaoi a gcoinnítear cuid mhaith de na heagrais dheonacha ar a mbonnaibh i Meiriceá.
Aonghus Ó hAlmhain | 21 Bealtaine 2013 ag 4:20 in | Freagra
An cuimhin leat ainm an duine a bhí i gceannas ar "Baile", nó an fearr gan an t-ainm a lua ar an idirlíon (seans)?
Ní cuimhin liom a shloinne. Rónán ab ainm dó. Bhíodh suíomh idirlín ann, ach tá sin imithe le gaoth freisin. Níl nós na ndeontóirí rachmasacha forbartha ró mhaith abhus – sin an toisc go mbítear ró spléach ar an Rialtas. Tá físeán beag déanta ag an gcraoltóir agus scannánadóir Pat Butler agus Lá Bealtaine á cheiliúradh ag baile i mbliana aige…
https://tuairisc.ie/wp-content/uploads/2020/05/VID_20200501_124832.mp4
Féile cheoil Traidphicnic i gConamara agus Féile Ghnó Mhaigh Eo curtha ar ceal
Tá sé fógartha go bhfuil féile Traidphicnic curtha ar ceal i mbliana de dheasca an choróinvíris.
Bhí an fhéile cheoil, a reáchtáiltear ar an Spidéal i gConamara gach bliain, le bheith ann idir 3-5 Iúil an samhradh seo ach tá ráite ag coiste eagraithe Traidphicnic nach féidir dul ar aghaidh léi i mbliana mar gheall ar na treoirlínte atá leagtha amach ag an Rialtas maidir le himeachtaí in aimsir na pandéime Covid-19.
"Is oth linn an cinneadh seo a dhéanamh, ach, thar aon rud eile, ní mór dúinn tús áite a thabhairt do shláinte agus sábháilteacht gach duine atá bainteach leis an bhféile, agus do shláinte agus sábháilteacht an phobail," a dúirt Briege Barker, cathaoirleach an choiste eagraithe.
Mheall na ceolchoirmeacha agus na ceardlanna ceoil a bhí mar chuid de Thraidphicnic slua mór go dtí an Spidéal gach bliain.
Ghabh Baker buíochas le gach duine a thug tacaíocht don fhéile agus dúirt sí go bhfuil súil acu Traidphicnic a reáchtáil in 2021, nuair a bheidh an fhéile deich mbliana ar an bhfód.
"Beidh deich mbliana imithe tharainn faoin am sin ó reáchtáladh Traidphicnic den chéad uair, agus ócáid mhór a bheidh ann dúinn. Táimid ag súil go mór leis sin, agus tá súil againn go dtiocfaidh tusa agus ceiliúradh a dhéanamh linn."
Idir an dá linn, tá lucht Traidphicnic ag súil roinnt imeachtaí a reáchtáil ar líne i rith an tsamhraidh.
Fógraíodh inniu chomh maith go raibh féile eile curtha ar athlá de dheasca an choróinvíris agus Féile Ghnó Mhaigh Eo curtha siar.
Bhí an ócáid le bheith in óstán TF Royal i gCaisleán an Bharraigh ar an 7 Meitheamh ach tá sé beartaithe anois ag an lucht eagraithe í a chur siar.
Is eagraíocht é Gnó Mhaigh Eo a thugann tacaíocht don lucht gnó i Maigh Eo agus a spreagann iad chun an Ghaeilge a úsáid.
"Ba mhaith linn buíochas ó chroí a ghlacadh leis na gnólachtaí sin ar fad a ghlac seastán taispeántais ag an Aonach Trádála, leis na hurraitheoirí, leis na haíonna speisialta agus leis na meáin áitiúla agus náisiúnta ar fad a tháinig ar bord," a dúirt Niamh De Búrca, Príomhfheidhmeannach Ghnó Mhaigh Eo.
"Beidh lá eile ag an bPaorach agus fógróidh Gnó Mhaigh Eo dáta nua na féile amach anseo."
Comhairle ag laoch na Gaeltachta agus Chiarraí d'imreoirí óga
Tá comhairle curtha ag sárpheileadóir na Ríochta, Louise Ní Mhuircheartaigh, ar dhaoine óga aclaíocht rialta a dhéanamh amuigh faoin aer.
Agus srianta curtha i bhfeidhm in aimsir an choróinvíris, tá sé níos deacra ag daoine dul i mbun traenála peile, ach deir Ní Mhuircheartaigh go bhfuil sé tábhachtach go ndéanfadh gach duine iarracht dul amach faoin aer.
Dúirt imreoir na Gaeltachta gur spórt foirne í an pheil agus go bhfuil sé tábhachtach cabhrú le cairde agus iad a spreagadh le dul i mbun traenála. Mhol Ní Mhuircheartaigh do dhaoine óga leas a bhaint as na meáin shóisialta chun dúshláin laethúla nó seachtainiúla a thabhairt dá chéile.
Comhairle mhaith don gcleas óg anseo ó laoch @kerryladiesfoot agus Chorca Dhuibhe @LouiseNiM pic.twitter.com/fYYiTQzhxL
— Cumann Caide na Gaeltachta (@AnGhaeltacht) April 28, 2020
Faoi ghlas ag an ngalar coróineach, bhí an file ag éirí corrathónach…
Tá ualach le léamh ar an eagrán speisialta litríochta de Comhar a théann i ngleic leis an gcoróinvíreas.
Ar ndóigh, bealach amháin le dul i ngleic leis an drochscéal ná gáire a dhéanamh faoi, rud is léir a thuigeann an file Paddy Bushe a bhfuil an dán beag seo uaidh san eagrán speisialta den iris seanbhunaithe…
Faoi ghlas ag an ngalar coróineach
Bhí an file ag éirí corrathónach.
Ars' a bhean leis: YOU FUCKER
SUIGH SÍOS IS FAN SOCAIR!
Ars' an file: Is leor nod don eolach.
Tá cuid d'ábhar an eagráin is déanaí de Comhar curtha ar fáil saor in aisce ar Comhar.ie, nó is féidir síntiús don iris a fháil anseo.
Leabhrán filíochta Gaeilge do pháistí bunscoile ar fáil inniu, Lá na Filíochta
Tá leabhrán filíochta Gaeilge curtha ar fáil do pháistí bunscoile do Lá na Filíochta.
An Chomhairle Curaclaim, Scrúduithe agus Measúnachta (CCEA) ó thuaidh a d'fhoilsigh an leabhrán, Fonn le Filíocht, a bhfuil dánta agus gníomhaíochtaí ar fáil ann.
Tá dánta sa leabhrán atá dírithe ar pháistí atá sna luathbhlianta bunscoile agus tá dánta eile ann do pháistí níos sine.
An t-údar Fionnuala Ní Mhealláin a chuir Fonn le Filíocht i dtoll a chéíle agus is iad páistí ó Ghaelscoil na Móna, Gaelscoil an Chaistil, Bunscoil Phobal Feirste, Gaelscoil na bhFál agus Bunscoil an tSléibhe Dhuibh i mBéal Feirste a rinne an obair ealaíne.
Is féidir é a íoslódáil anseo.
Inniu Lá na Filíochta in Éirinn #PoetryDayIRL Tá réimse dánta in Fonn le Filíocht ó @CCEA_info
chomh maith le gníomhaíochtaí bunaithe ar na dánta sinhttps://t.co/Z20n9Xutko@poetryireland @PoetryDay_IRL@CoggOid #oidgael @Gaeloid @tuairiscnuacht@AFPatrunachta @tuismitheoiri pic.twitter.com/RMwEIbaJwI
— Áiseanna Teagaisc (@AisTeagaiscCOGG) April 30, 2020
Áilleacht Chorca Dhuibhne léirithe i bpictiúir
Tá breáthacht Chorca Dhuibhne le feiceáil i roinnt pictiúr a chuireadh isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta an tseachtain seo.
D'eagraigh Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne an comórtas chun áilleacht an cheantair a cheiliúradh.
D'fhoilsigh an Comharchumann cuid de na pictiúir atá faighte acu go dtí seo ar na meáin shóisialta agus radhairc bhreátha de chnoic agus de chósta Chorca Dhuibhne le feiceáil iontu.
Ná dearúd bhur ngrianghraif a sheoladh chugainn don gcomórtas grianghrafadóireachta! Féach ar na grianghraif iontacha atá faighte go dtí seo! https://t.co/gpLZdLg0Fk pic.twitter.com/0MP3z6vD2q
— Tobar Dhuibhne (@TDhuibhne) April 29, 2020
Tá deis fós ag daoine cur isteach ar an gcomórtas agus Dé hAoine an spriocdháta. Iarrtar ar dhaoine atá ina gcónaí i nGaeltacht Chorca Dhuibhne, agus iadsan amháin, pictiúir a sheoladh isteach agus caithfidh gur sa cheantar a tógadh na pictiúir sin.
Má tá suim agat páirt a ghlacadh, seol do ghrianghraf chuig pleanteanga@cfcd.ie roimh 17.00 an Aoine seo Lá Bealtaine.
Clár raidió faoi Choláiste Bhríde, Rann na Feirste
Craolfar clár nua faoin choláiste samhraidh cáiliúil, Coláiste Bhríde i Rann na Feirste, Dún na nGall, ar RTÉ Raidió na Gaeltachta Dé Luain, an 4 Bealtaine.
Beidh scéal an choláiste á thabhairt chun beatha ag an chraoltóir aitheanta Damien Ó Dónaill agus é ag tarraingt ar ábhar cartlainne ó stiúideo RTÉ Raidió na Gaeltachta sna Doirí Beaga.
Bhunaigh an tAthair Lorcán Ó Muireadhaigh Coláiste Bhríde in Ó Méith i gContae Lú sa bhliain 1912 agus socraíodh ina dhiaidh sin an coláiste a aistriú go dtí an láthair Ghaeltachta i Rann na Feirste in iarthuaisceart Dhún na nGall.
D'fhreastail níos mó ná 80,000 duine ar an choláiste thar na blianta, agus maireann an ceangal láidir le Contae Lú agus le Contae Mhuineacháin go dtí an lá atá inniu ann.
I measc na scoláirí a d'fhreastail ar an choláiste bhí TK Whitaker, Éamon de Valera, Bernadette McAliskey, Pádraig McNamee, Phil Coulter, Pádraig Ó Uallacháin agus an Cairdinéal Tomás Ó Fiaich.
I mbliana, an chéad bhliain ó 1924 nach mbeidh scoláirí ag tarraingt ar an choláiste do chúrsaí samhraidh agus iad curtha ar ceal de bharr géarchéim an choróinvíris.
Craolfar Coláiste Bhríde, Rann na Feirste, ar Raidió na Gaeltachta Dé Luain, 4 Bealtaine ag 11am.
Níl aon taighde piarmheasta déanta agam, ach feictear dom go bhfuil sé níos éasca mé a chur ar strae na laethanta seo
Siamsaíocht do na páistí sa mbaile! Gníomhaíocht a 33!
Cúrsaí Gaeilge ar líne á reachtáil ag Conradh na Gaeilge do dhaltaí meánscoile
Tá cúrsaí foghlama Gaeilge ar líne fógartha ag Conradh na Gaeilge do dhaltaí meánscoile.
Agus é deimhnithe an tseachtain seo caite nach mbeadh na coláistí samhraidh Gaeltachta ar siúl an samhradh seo de bharr an choróinvíris, tá sé i gceist ag Conradh na Gaeilge ceithre chúrsa a reáchtáil mí an Mheithimh chun freastal ar scoláirí.
Freastalóidh an chéad dá chúrsa ar dhaltaí na Sraithe Sóisearaí agus is do dhaltaí a bheidh ag déanamh na hArdteiste an dá chúrsa eile.
Reachtálfar na ranganna ar an ardán Zoom agus gheobhaidh na daltaí leabhrán nótaí trí ríomhphost. Múinteoirí meánscoile cáilithe a bheidh i mbun an chúrsa a mhúineadh.
D'fhógair an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta an tseachtain seo caite go raibh cinneadh déanta na cúrsaí Ghaeltachta ar fad a chur ar ceal ar mhaithe leis an tsláinte phoiblí a chosaint.
Mairfidh cúrsaí ar líne Chonradh na Gaeilge cúig lá, Luan go hAoine, agus reáchtálfar na ranganna idir a 10.00am agus 1.30pm.
Beidh na ranganna 40 nóiméad ar fhad agus eagrófar gníomhaíochtaí ar nós biongó agus tráth na gceist ag deireadh an lae.
Cuirfear bréagscrúdú cainte ar fáil chomh maith ag deireadh an chúrsa d'aon dalta ar mian leo agallamh a dhéanamh.
Tá costas €175 ar chúrsa cúig lá. Is féidir tuilleadh eolais a fháil anseo.
Físeán – ábhair nádúrtha in úsáid ag ealaíontóir i gCiarraí Thiar chun éadach a dhathú
Tá léiriú ar conas ábhair nádúrtha a úsáid chun éadach a dhathú tugtha ag ealaíontóir atá ag cur fúithi i gCorca Dhuibhne.
Rinne Úna Ní Shé físeán i gcomhar le Molscéal a thaispeánann conas gur féidir úsáid a bhaint as glasraí, plandaí agus caora chun dath a chur ar phíosaí éadaigh.
Bhain Úna Ní Shé, atá ina cónaí in Abhainn an Scáil in iarthar Chiarraí, úsáid as craiceann oinniúin, fíon agus finéagar chun dath a chur ar phíosa síoda.
Deir sí gur féidir leas a bhaint as na hábhair nádúrtha chun dath nua a chur ar sheanéadach nach maith leat.
An bhfuil caitheamh aimsire cruthaitheach eile ag teastáil uaibh? ?
Leanaigí treoir an ealaíontóra Úna Ní Shé le héadach ildaite a chruthú. ✨ pic.twitter.com/Hht7guWOnA
— MOLSCÉAL (@MOLSCEAL) April 28, 2020
Leathanaigh Ghaeilge curtha le leabhar gníomhaíochtaí digiteach #ImagineNation
Tá Máire Zepf, Áine Ní Ghlinn agus Sadhbh Devlin i measc na n-údár Gaeilge atá le feiceáil i leabhar gníomhaíochta digiteach #ImagineNation, comhthionscadail idir Children's Books Ireland agus An Post.
Tá ceachtanna líníochta, scríbhneoireachta agus eile sa leabhar do pháistí agus is féidir an leabhar go léir nó leathanaigh as a íoslódáil ó shuíomh Children's Books Ireland.
Leathanaigh nua i nGaeilge anois ag @KidsBooksIrel agus @PostVox le haghaidh #ImagineNation.
Ceann amháin le @wherewishes agus @paddydonnelly, ceann eile le Patricia Forde agus Steve Simpson, mar aon leis an leathanach ag Áine Ní Ghlinn is Fintan Wall!https://t.co/qia9eZqMFK pic.twitter.com/oys7PNXlkS
— An Siopa Leabhar (@ansiopaleabhar) April 22, 2020
Ceoltóir Gaeltachta is mó a mheall slua do cheolchoirmeacha ar líne Culture Ireland
Is é fear na gconsairtíní, Cormac Ó Beaglaoich, is mó a mheall lucht féachana do cheolchoirmeacha ar líne Culture Ireland.
Os coinn 48,000 a bhreathnaigh ar an cheolchoirm a rinne sé ina champer a bhí páirceáilte ar leithinis Chorca Dhuibhne i nGaeltacht Chiarraí.
Ag labhairt dó le Tuairisc.ie, tráth ar craoladh a cheolchoirm, dúirt Cormac Ó Beaglaoich go raibh "iontas air" go raibh lucht féachana chomh mór sin aige agus gur phioc sé "ardán fé leith" chun an cheolchoirm a thaifeadadh.
"Is ceann de na háiteanna is deise é i gCiarraí Thiar agus radhairc de Thúr Bhaile Dháith, An Fear Marbh, Na Triúr Deirféar agus Cnoc Bréanainn ar fáil ann. Is í an áit is gile í ag deireadh na hoíche mar go dtéann an ghrian síos taobh thiar den fharraige, rud a chabhraigh leis an taifeadadh," a dúirt sé.
Breis agus 120,000 duine a bhreathnaigh ar 23 ceolchoirm nó taispeántas beo a craoladh le linn na chéad seachtaine de 'Éire i mbun Taibhithe', tionscadal de chuid Cultúr Éireann.
I bpreasráiteas a chuir an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta amach, dúradh gur "buaicphointí" a bhí sna seisiúin cheoil a rinne Cormac Ó Beaglaoich ina veain champála i gCorca Duibhne agus an cheolchoirm a rinne an t-amhránaí aitheanta Diane Ní Chanainn ag an trá i nGaeltacht Dhún na nGall.
I measc na n-ealaíontóirí eile a bhí i mbun craoltaí beo sa tsraith 'Éire i mbun Taibhithe' go dtí seo, bhí Aindrias de Staic, Gerry O'Connor agus Aoife Scott. Óna seid i mBaile Átha Cliath a craoladh beo ceolchoirm Aoife Scott, óna cheardlann fidléireachta a thaifeadadh ceolchoirm an fhidléara aitheanta Gerry O'Connor, agus bhí an t-aisteoir agus an ceoltóir aitheanta Gaeilge Aindrias de Staic le feiceáil i siopa ceardaíochta in Inis Díomáin.
Mheall na físeáin lucht féachana ó thíortha ar fud na cruinne, ina measc an Astráil, an Tasmáin, an tSeapáin agus na Stáit Aontaithe.
Leanfar leis an tsraith 'Éire i mbun Taibhithe' go ceann trí seachtaine eile ar a laghad, a deirtear. I measc na gceoltóirí agus na n-ealaíontóirí a bheas i mbun craolta beo an tseachtain seo, tá an t-amhránaí Gaeilge Inni-K, Ger Wolfe, Nuala Kennedy, Oisín Mac Diarmada, True Tides, Shane Hennessy agus Thumper.
Ghabh an tAire Josepha Madigan buíochas leis na healaíontóirí ar fad a ghlac páirt sa tionscadal.
"Is iontach an rud é an moladh mór atá saothar go leor d'ealaíontóirí na tíre a fháil ó mhuintir na hÉireann agus ón bpobal idirnáisiúnta. Ba mhaith liom buíochas a ghlacadh leis na healaíontóirí a bhfuil a saothar roinnte acu linn go dtí seo."
Dúirt sí go raibh géarchéim Covid-19 "ag cur an-strus" ar ealaíontóirí a bhfuil a dteacht isteach laghdaithe go mór toisc gigeanna agus ceolchoirmeacha a bheith curtha ar ceal.
"Níl anseo ach ceann den réimse tionscnamh atá ann chun tacú le healaíontóirí agus is féidir sonraí na dtacaíochtaí ar fad a fháil ar láithreán gréasáin na roinne," a dúirt an tAire Madigan.
Scagadh déanta ar an gcéad nuachtán tablóideach sa Ghaeilge agus an phleanáil teanga sa Ghaeltacht
Tá an chéad nuachtán tablóideach sa Ghaeilge, an phleanáil teanga sa Ghaeltacht, an measínfhoghlaim agus dul an Bhéarla ar an teanga i measc na n-ábhar éagsúil a ndéantar cíoradh orthu ar An Reiviú, iris rang an MA sa léann teanga in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Seisear ban – Róisín Masson, Aoife Ní Chonghaile, Clodagh Ní Éilí, Fiona Ní Fhátharta, Sionainn Ní Ghréacháin, Máire-Áine Uí Ailín – a bhí ar choiste eagarthóireachta na hirise i mbliana agus súil acu "gur iomaí ábhar machnaimh" atá inti.
"Agus cuid againn inár n-ábhair aistritheoirí agus cuid eile inár n-ábhair pleanálaithe teanga, táimid an-sásta roinnt alt a bhaineann leis na réimsí sin a bheith san áireamh in iris na bliana seo.
"I measc na n-ábhar eile a chlúdaítear inti, tá an teicneolaíocht, teagasc teangacha agus cúrsaí cumarsáide agus na meáin Ghaeilge, mar aon le cúig léirmheas ar leabhair idir shean agus nuafhoilsithe.
"Tá súil againn go mbainfidh tú taitneamh as ábhar inniúil, ilghnéitheach an eagráin is déanaí seo a chur faoi d'fhiacail agus is mór againn a bheith in ann cur leis an mbunachar acmhainní atá ann do lucht léinn na Gaeilge, go háirithe in aimsir seo na dianghlasála," a deir an Coiste Eagarthóireachta.
Tá neart ábhar éagsúil faoi chaibidil ag neart scríbhneoirí éagsúla san ochtú heagrán den iris phiarmheasta agus is féidir teacht air anseo.
An bhfuil freagra na tomhaise agat? Seo chugaibh 15 dúshlán eile don mheabhair
SIAMSÁN SA mBAILE: Siamsaíocht do na páistí sa mbaile! Gníomhaíocht a 31!
Blaiseadh ó RTÉ de shaol na nGael faoin dianghlasáil
Tá clár Gaeilge nua á thaispeáint ag RTÉ anocht a ghealltar a thabharfaidh blaiseadh dúinn as Gaeilge den saol faoin gcuibhriú.
Sa chlár den teideal céanna leis an mblag, Ar Scáth a Chéile, is iad na daoine féin a rinne taifeadadh orthu féin.
I measc na ndaoine a bheidh le feiceáil ar Ar Scáth a Chéile, a chraolfar ag 8.30pm anocht, beidh an t-amhránaí Muireann Nic Amhlaoibh atá ina cónaí lena clann i gCorca Dhuibhne agus an scríbhneoir Ciara Ní É, atá ar ais ina cónaí lena tuismitheoirí i gCluain Tarbh.
Tabharfaidh an clár léiriú ar an saol in Éirinn faoi láthair, chomh maith le saol na nGael thar lear agus míreanna a thaifead an t-iriseoir Cathal Ó Cuaig atá in Barcelona, an t-iarlúthchleasaí parailimpeach Eimear Breathnach atá in Valencia agus Bláthnaid O'Donoghue, a bhog ó Manhattan go North Carolina agus an víreas á scaipeadh go tréan i Nua-Eabhrac.
AR SCÁTH A CHÉILE @RTEOne – Gafa sa teach as Gaeilge. #arscáthachéile Dé Luain 27ú Aibreán ag 20.30. Bígí linn!!@mrseimearb@Mamma_Magic@MiseCiara@GlenBMulcahy@ineUDhubhshline@MuireannNic@CathalOCuaig pic.twitter.com/BczmvXNwNg
— RTÉ_Scannal (@RTE_Scannal) April 27, 2020
Reic ag dul ar líne mar chuid de Lá na Filíochta
Beidh ócáid speisialta dhátheangach ar súil an tseachtain seo mar chuid de Lá na Filíochta.
Beidh Lá na Filíochta ag Éigse Éireann Déardaoin, an 30 Aibreán, agus tá sé i gceist ócáid de chuid Reic a reáchtáil. Agus cosc ar dhaoine bailiú le chéile de bharr na paindéime Covid-19, reáchtálfar Reic ar an ardán Zoom.
Is í Ciara Ní É a bheidh ina bean an tí don oíche agus beidh scata aíonna léi.
Ócáid dhátheangach é Reic ag a gcuirtear filíocht, scéalta, ceol agus rap i láthair.
An leor leithscéal a dhéanamh leis an Iodáil le hAontas na hEorpa a shábháil?
Nuair a chuala mé an raic faoi oibrithe séasúracha Keeling's, smaoinigh mé láithreach ar m'athair mór Go deimhin iontach - 4 A Scannán Ar Chearta Sibhialta Icon: REV DR Martin Luther King JR - Amen! Deir an RÉADAIGH ATL housewife ...... Bhí Aralt Mac Giolla Chainnigh i rang Gaeilge de mo chuid in Oideas Gael an samhradh seo chuaigh thart agus chuir sé cuireadh orm teacht amach agus rang a ghlacadh le linn Sheachtain na Gaeilge s’acu. Naisc leis an Diaspora
Ar na gearáin is mó a rinneadh in aghaidh rialtais agus rialtas Bhaile Átha Cliath ó bhunú an stáit bhí an gearán gur threig an stát na hÉireannaigh a chuaigh ar imirce ón tír seo go Sasana, Meiriceá agus áiteanna eile ar fud an domhain. Ag am nach raibh poist ná deiseanna sa tír, díbríodh na mílte mílte Éireannaigh thar sáile ag lorg fostaíochta agus ioncam lena dteaghlaigh a choinneáil le chéile ar ais in Éirinn. D'imigh siad ó gach cearn den tír, thuaidh, theas, thoir agus thiar, Gaeltacht agus iarGhaeltacht araon, agus chaith na mílte acu saol fada oibre i bhfad ó Chríocha Fodhla ach i gcónaí ag cuimhneamh siar ar an áit dúchas.
Is dócha gur beag teaghlach in Éirinn nach bhfuil gaol acu in Albain, i Sasana nó i Meiriceá (nó in áiteanna atá níos fuide ón tír san Astráil, Nua Séalainn agus mar sin de). Agus is iontach an rud é gur choinnigh go leor de na hÉireannaigh seo teagmháil rialta, leanúnach, le hÉirinn agus leis an saol in Éirinn. Bhí naisc áirithe, éagsúla ar an slabhra a choinnigh iad linn: féilte, nuachtáin áitiúla mar an Mayo News, Donegal Democrat, Kerryman – iad ar fad ag díol níos mó cóipeanna thar lear ná na mar a dhíol na nuachtáin náisiúnta Éireannacha riamh thar lear. Thugtaí agus tugtar go leor béime chomh maith ar ghnéithe cultúrtha mar dhamhsa agus spóirt agus is dócha go raibh amanna ann nuair a bhí níos mó ranganna damhsa, agus coistí Comhaltas Ceoltóirí Éireann gníomhach lasmuigh na tíre seo ná mar a bhí laistigh an 32 chontae.
Tús le brúghrúpa
Tamall de bhlianta ó shin, áfach, cuireadh brúghrúpa le chéile le héilimh na n-éisimirceach a fhorbairt agus rinneadh cúpla cláracha teilifíse a thaispeán cé chomh suarach a's a bhí saol laethúil na seanÉireannach a bhí fós thall i Sasana ach nach raibh poist acu, ná teaghlach dá cuid féin ná naisc gur fiú trácht orthu leis an tír seo seachas dílseacht agus cuimhní cinn. Ní raibh an tír seo ag déanamh dada dóibh agus bhí glúin acu ag fáil bháis i mbedsits i Sasana gan an stát ag aisíoc leo as na híobairtí a rinne siad le linn a saolta, ag saothrú thall ach ag cur bia ar thablaí sa bhaile anseo lena liúntais sheachtainiúla.
Bhí sé thart faoin am sin a thosaigh grúpaí in Éirinn ag síneadh amach na láimhe cairdis chuig grúpaí thall, agus ag iarraidh iad a cheangail isteach le fís agus pleananna na ngrúpaí abhus le siúd thall. I measc na ngrúpaí agus eagrais a rinne an 'síneadh amach' seo bhí Glór na nGael a bhí díreach i mbun comórtas idirnáisiúnta (Global Gaeilge) a chur ar bun chun freastal ar na grúpaí Gaeilge thar lear a bhí ag cur ranganna ar fáil nó ag iarraidh na Gaeilge a chur chun chinn i measc an phobail Éireannaigh thall. Agus ar feadh ceithre nó cúig bhliana tá an comórtas sin ag dul ar aghaidh, agus daoine ó fhoireann Ghlór na nGael ag taisteal chuig comhdháil/tionól i bhFrankfurt (2007) agus Nua Eabhrac agus Ceanada (2008) le spriocanna a phlé leis an diaspora agus an Ghaeilge a chur chun cinn.
Lá Oiliúna do ghrúpaí sa Bhreatain
An tseachtain seo chuaigh thart tógadh an mhisin seo, (le teaghmháil a choinneáil leis na coistí i Sasana) go dtí leibhéal eile nuair a d'eagraigh Glór na nGael lá oiliúna agus malartú scileanna do na coistí i Sasana agus in Albain agus is léir go raibh ráth ar obair an lá. De réir dealramh tá na grúpaí Gaeilge sa Bhreatain chun dul i mbun comhoibriú a dhéanamh ó seo amach le dúshláin chomónta s'acu a shárú. Tá siad ar fad ag feidhmiú faoi na dúshláin airgeadais céanna, ar ndóigh, nó tá an maoiniú a bhí ann le cúig bhliain anuas ón Roinn Gnóthaí Eachtrannaigh ag drithliú – díreach nuair a bhí torthaí le feiceáil ar obair na gcoistí deonacha – ach dar leis na coistí féin tá níos mó ná dúshláin airgeadais i gceist. Go minic bíonn na coistí seo ag feidhmiú gan aidhm chomónta agus nuair a bhí siad ag lorg maoinithe roimhe seo ó ambasáid na hÉireann i Londain, is ar bhonn aonarach (seachas mar ghrúpa) a deonaíodh airgeadh dóibh.
Ag caint leis tar éis an imeachta, dúirt ceannasaí Ghlór na nGael, Lorcán Mac Gabhann gur ábhar sásamh é do lucht eagraithe an lae oiliúna 'gur aontaigh na grúpaí sa Bhreatain leanúint leis an idirphlé'.
Plean Coitianta agus chomhchoiste
D'aontaigh na coistí (a raibh ionadaíocht ó go leor áiteanna i láthair ina measc siúd as Londain, Manchain, Learpholl, Coventry agus Glaschú) go mbunófaí coiste sealadach agus é mar rún aige cruinniú eile a ghairm gan mhoill le tosaíochtaí agus clár oibre a aontú ach aithnítear chomh maith na deacrachtaí a bhaineann le plean coitianta a aontú do limistéar atá chomh mór sin a shocrú idir na coistí.
Is fiú dóibh féin a chuimhneamh, áfach, go bhfuil siad ag imirt rólanna tábhachtaí ag an am seo agus go dtiocfadh leo a bheith mar cheannródaithe ag ullmhú daoine don turas ar ais go hÉirinn. Bhí an t-am ann nuair a bhí sé deacair do go leor daoine teacht ar ais – iad' pósta, le páistí ar scoileanna, iad ag amharc ar an chostas le ticéad a cheannach, iad ag comhaireamh na ndeiseanna thall in aghaidh na deiseanna sa bhaile. Ach leis an chúlú eacnamaíochta tá cuid mhaith de na buntuiscintí sin athraithe agus tá daoine níos solúbtha anois chun filleadh abhaile. Nach bhfuil ról ag na grúpaí Gaeilge, mar sin, a bheith ag eagrú ranganna, agus ag ullmhú daoine a bhfuil páistí acu, don turas abhaile, don fhilleadh ar scoil agus Gaeilge ar an churaclam agus don ath-thathú i ngnáth shochaí na tíre.
Ach tá na grúpaí ag cur béime ar níos mó ná 'filleadh abhaile'. Cuid de na daoine seo, tuigeann siad gur beag seans go mbeidís féin ag athlonnú riamh in Éirinn ach tá siad sásta maireachtáil mar Gael-Éireannaigh i sochaí iolchultúrtha na Breataine. Mar a dúirt mé níos luaithe san alt seo bhí na laethanta ann nach raibh spéis ag rialtas Bháile Átha Cliath sna daoine seo, a cheap go raibh siad 'treigthe' ag a rialtas féin. Tá a baol ann anois, le tuairisc Mhic Chárthaigh ag moladh go ngearrfaí siar ar airgead a bhí curtha ar fáil do ghrúpaí Éireannach i Sasana, go dtreigfí arís iad. Níor chóir dúinn ligean do sin a tharlúint: is maith an rud é go bhfuil na grúpaí agus eagrais dá n-ullmhú féin cheana féin. Is é Eoin Snyder, amhránaí agus cumadóir as Cill Chainnigh, atá ar ais linn an tseachtain seo le labhairt faoina amhrán ‘Marie’. Éisteacht neamhfhoirmiúil gan dualgas í seo, agus is cóir feidhm a bhaint as an bpróiseas céanna chun an Ghaeilge a shealbhú i scoileanna T2. Cloiseann an páiste cuid mhaith cainte go neamhfhoirmiúil i rith an lae-i gcaidreamh sóisialta leis an múinteoir agus i dteanga bhainisteoireachta an ranga. Éisteann an páiste leis an nGaeilge mar theanga theagaisc sa cheacht Gaeilge agus le treoracha an mhúinteora chun tascanna a dhéanamh. Tuigeann sé/sí brí na cainte sin ón gcomhthéacs, ó gheáitsí, ó thuin chainte agus ó bhealaí eile mínithe a úsáideann an múinteoir. Rate: PreviousUSI to host nationwide series of Public Meetings on cost of college and Budget 2013 NextUSI supports first transgender rally to be held at Dáil Éireann tomorrow About The Author D'éiligh Acht na gCuanta agus na Margaí go mbeadh séala agus armas oifigiúil ag na Coimisinéirí Baile. Cailleadh an bunarmas le titim an tsean-Bhardas sa 17ú céad. Rinne na Coimisinéirí cuardach don seanarmas ach theip orthu teacht air.
Dhear William Williams (1820-1875), ársaitheoir agus scoláire Gaeilge, ar chónaigh i gCearnóg Devonshire, armas agus séala nua. Ghlac na Coimisinéirí Baile leo i mí Iúil 1863 – "déanfar an t-armas ar scála 2½ x 2 orlach. Beidh an séala 2 orlach de thrastomhas, ba chóir duit é a chur faoi deara do dhuine iad a dhéanamh anseo in ionad Londan chun tosaíocht a thabhairt don ealaíontóir Éireannach."
Is é a bhfuil a leanas ná míniú Williams féin ar na dearthaí a rinneadh in 1867:
"Is portráidí de struchtúir atá ann cheana iad na caisleáin sa sciath, mar a bhí siad thart ar chéad ó shin. Is é dún nó caisleán Dhún na Mainistreach atá ar thaobh na láimhe clé. Léirítear sciath de chuid sheanchaisleán Dhún Garbhán ar thaobh na láimhe deise. Idir na caisleáin tá long faoi iomlán éadaigh ag teacht i dtreo an chuain. Is iad na carachtair ar an dá thaobh tá laochra ársa Éireannacha ag caitheamh na culaithe náisiúnta agus iad armáilte le hairm náisiúnta ó laethanta eile. Tá ár n-ármas, ancaire agus deilf infhillte, agus ár mana ina bhrí liteartha, go léir ina gcomhartha de shuíomh muirí an bhaile. Tá sé i gceist ag ár mana -- "Ní Maraidhe go Stiúrthóir" -- ceacht tábhacht morálta a mhúineadh. Tá sé de dhualgas orainn go haonaránach eolas a bheith againn ar dhualgais ár ngairmeacha éagsúla, sa chaoi is go bhféadfaimis ár ngnóthaí féin a stiúradh: agus i dteannta a chéile, más maith linn go rialófar ár mbaile ar shlí shásúil, nach mór dúinn smacht a choimeád lenár lámha féin."
Nóta: Tógadh na híomhánna a d'úsáid Williams ina dhearadh de chaisleáin Dhún Garbhán agus Dhún na Mainistreach ó ghreanadh i The Ancient and Present State of the County and City of Waterford ó 1746 de chuid Charles Smith. Peadar Mac an Iomaire, Director of Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, comments, Máirtín Ó Cadhain was a pioneer of Irish-language modernism and his literary legacy is a national treasure. Claíocha Arda allows us an insight into the inspirations behind Máirtíns writings in his own words. This film is an inspiration to the young and the not so young when they see the loyalty and devotion of this man to his own community. Academics, historians, writers and students are just some of the audiences who will enjoy this DVD, which is certain to become a collectors item. Meon Gaelach, Aigne Nualaíoch - Finbarr Bradley
Home » PUBLICATIONS » Books » Meon Gaelach, Aigne Nualaíoch
Is minic a deirtear go bhfuil an traidisiún, saintréithe na nGael go háirithe, ag teacht salach ar an rath eacnamaíochta, gur gá dúinn éirías agus glacadh le meon fuarchúiseach na nua-theicneolaíochta ina áit. Ach is dallamullóg é sin, míthuiscint bhunúsach ar chúrsaí eacnamaíochta.
I ré nua na faisnéise is na hinbhuanaitheachta, tá gá le mothúcháin, cruthaitheacht, féiniúlacht, seachas smacht gan smaoineamh. Sa saol seo, ní haon mhíbhuntáiste dúchas is teanga na nGael, ach acmhainní láidre a chuirfidh ar ár gcumas a bheith chun tosaigh sa nuálaíocht. Tarraingíonn an t-údar ar chúinsí na hÉireann agus fianaise idir-náisiúnta, taithí na staire agus fíricí ár linne féin, léamh smaointeoirí eile agus a chuid machnaimh féin. Cuirfidh a argóint cor nua sa díospóireacht ar a bhfuil romhainn mar shochaí.
Le fáil chun ceannach ar an suíomh seo ar líne.
Le fáil chun ceannach freisin ar líne ó: Coiscéim, Tig Bhríde, 91 Bóthar Bhinn Éadair, Páirc na bhFianna, Binn Éadair, B.Á.C. 13 Bhí an Lobháin i lár an ghoirt maidir le an athnuachan Caitliceach a d’eascair ón Athrú Chreidimh. Ní nach ionadh chuaigh an spreagadh intleachtúil seo i bhfeidhm ar na bráthracha ó Éirinn. Ba sa Lobháin ba thúisce a baineadh úsáid rialta as an chlódóireacht sa Ghaeilge. Chuir Ó Maolchonaire, Giollabhríde Ó hEodhusa is Aodh Mac Aingil leabhair teagasc Chríostaí, ag cosaint na hEaglaise Caitlicí, i gcló i nGaeilge don chead uair. Chleacht siad stil nua simpli próis, le freastal ar ghnáthdhaoine. Taca an ama sin bhí na mílte saighdiúirí Éireannacha, maille le mná is paistí, in airm na Spáinne san Ísiltír. Scríobh na bráthracha na leabhair chráfaidh dóibh siúd is don phobal in Éirinn araon. Bhí dlúth-bhaint idir na saighdiúirí Éireannacha is Coláiste San Anton. Bunaíodh reisimint Éireannach sa bhliain 1605 faoi Anraí Ó Néill, mac le Aodh Ó Néill. Chabhraíodh na bráthracha le na saighdiúirí le litreacha is uachta a scríobh, is thugadh na saighdiúirí airgead don choláiste. Ní nach ionadh ba sa Lobháin a d’fhan na hiarlaí i rith an gheimhridh 1607-8 is iad ar a mbealach chun na Róimhe. Ba sa choláiste a fuair an dream óg sa chomhluadar a d’imigh le na hiarlaí a gcuid oideachais. Ba sa choláiste freisin a chuireadh Rosa Ní Dhochartaigh, bean le Eoghan Rua Ó Néill, laoch mór Chúige Uladh san 1640 aí. Http:// www.dit.ie/1916/majorjohnmacbride/trialexecution/nuair a cuardaíodh Seán mac Giolla Bhríde tar éis don gharastún géilleadh, fuarthas an ceapachán i gcéim Ceannfoirt in arm Phoblacht na hÉireann á iompar aige. Ar chúl pháipéar le ceannteideal mhonarcha Jacob a bhí sé clóscríofa agus é sínithe ag Tomás mac Donnchadha, Ard-Cheannfort. Shocraigh údaráis arm na Breataine nárbh den phraiticiúlacht na cionta a rinneadh le linn an éirí Amach a thriail os comhair ghnáthchúirt airm agus cuireadh Cúirt airm mhachaire ar Fianas ar bun dá réir. Thaitín an oíche go mor le ball úr den chumann Gaelach. Dar le Áine Ní Mhaicín, ‘Bhí oíche bhrea againn ar fad, thóg muid airgead ag díol T-léinte agus chuir muid an teanga agus an cultúr i mbéal na ndaltaí agus phobal na scoile. Ceol, comhrá, craic, súil siar ar 2013, agus súil chun cinn ar an bhliain atá amach romhainn, le Jó Ní Chéide agus Josie Ó Cualáin. Tuairiscí Foilsithe maidir le Gaelcholáiste Luimnigh Is féidir leat teacht ar gach tuairisc a fhoilsíonn an Chigireacht i dtaobh Ghaelcholáiste Luimnigh anseo. Ní bhaineann an teanga le páirtí polaitíochta ar leith agus dála go leor grúpaí eile, tá muid ag obair go dícheallach leis an Ghaeilge a oscailt do gach cuid dár bpobal in Ard Mhacha”. Red Shoe Ltd | COTHÚ AN CHÓSTA Home
Throughout the series we will hear from a multitude of voices; from children singing traditional songs to maritime historians, boat builders to surfers, fisherman to seaweed collectors and people who are immersed in coastal life.
With the coastal community as our guide the listeners will be brought from Helvic Head to Heir Island, the Blasket Islands to Kilbaha, Belmullet to Belfast, Dublin Bay to Dunmore East and many other evocative settings around the coast of Ireland.
Contemporary and traditional poems and songs inspired by the sea and its people will punctuate this series and demonstrate the influence the sea has on those around it and the inspiration it provides to artists, poets and musicians alike.
Cothú an Chósta will explore the traditions and tragedies of Irish coastal life past and present and capture the essence of a maritime community from village to cliff, from lighthouse to currach, from pier to dock.
Clár 1: An Rinn, Co. Phort Láirge
In aice le cuan Dhún Garbháin cloisimid scéalta ó Chlíona Ní Mhurchú, bainisteoir ar Meitheal Trá na Rinne, faoina hóige in aice na farraige san Astráil agus an turas ar ais go hÉirinn ar long mór. Labhrann sí faoin bhfeirmeoireacht oisrí i gcuan Dhún Garbháin agus an sonas a fhaigheann sí as bheith ag obair in aice na farraige gach lá.
Is fisiteiripeoir é Cian Ó Conchubhair agus tá suim láidir aige i gcúrsaí spóirt agus cursaí mara. Bhunaigh sé an t-ionad sláinte Sólás na Mara sa seanionad phróiseáil éisc ag Cé Heilibhic bliain ó shin. Labhrann sé faoi na folcaidh feamainne a chuireann sé ar fáil don phobal, an leigheas a bhaineann leis an bhfeamainn agus tábhacht na farraige dá shaol agus dá shaothar anois.
Labhrann Saoirse Ní Chuirrín agus a nia Tadhg Ó Cuirrín faoin taithí a bhí acu ag fás aníos in aice na farraige. Is breá leo dul ag kayakáil agus ag snámh agus insíonn Saoirse scéal faoi thuras a rinne sí timpeall chósta na hÉireann ar an mbád cáiliúil Asgard.
Cloisfear daltaí scoile ó Mhéanscoil San Nioclás ag canadh amhráin thraidisiúnta na mara.
Cloisfear guthanna éagsúla ón 20ú snámh bliaintiúil ar son an RNLI ar Cé Heilibhic.
Clár 2: Corcaigh
Tá Caoimhín Mac Unfraidh ina Lieutenant Cheannasaí i Seirbhís Chabhlaigh na hÉireann. Labhrann sé faoina óige sna gasóga mara i nDún Laoghaire ag foghlaim scileanna mara. Insíonn sé dúinn faoin ról atá ag an Seirbhís Chabhlaigh chun farraigí na hÉireann a chosaint ó smuigléirí, ó thrualliú agus gach aon rud eile.
Cloisimid ó Chormac Levis faoin mbád traidisiúnta atá dúchasach do Bhéal an Dá Chab agus Inis Uí Drisceoil ar chósta Chorcaí – an Towel Sail Yawl.
Labhrann Seamus O'Meara ón nGóilín faoina óige ag breathnú ar na fir ag obair sa teach solais. Cloisimid ó Mháirín Ní Chéilleachair ón Eochaill a bhí ag glacadh páirte i gcomórtas seolteoireachta na hÉireann agus comórtais dhomhanda lena Daid.
Clár 3: Ciarraí
Sa chlár seo cloisimid scéalta ó Ghearóid Cheaist Ó Cathain, an duine deireanach a rugadh ar an mBlascaod Mór. Insíonn sé scéalta faoina óige ag fás aníos ar an óileán.
Labhrann Hannah Mae de Brún faoin gcomhlacht éisc atá bunaithe aici agus ag a fear Tadhg de Brún sa Daingean.
Spreagann an fharraige an file Dairena Ní Chinnéide. Insíonn sí faoina hóige ag fás aníos in aice na farraige agus conas a théann an fharraige i bhfeidhm uirthi.
Clar 4: Luimneach/ An Clár
Is cartlannaí mara é Sean Liston a bhfuil go leor eolais bailithe aige ar chósta Luimní agus an Chláir. Cloisfear scéalta faoi stair inbhéar na Sionainne idir eisimirce agus easpórtáil, faoin gcéad eitilt trasatlantach agus faoin bhfear fíor- thábhachtach ó thaobh cursaí mara de, John Phillip Holland.
Labhrann an ceoltóir agus ealaíontóir ó Cill Bheathanach Jim Connolly faoin ngrá atá aige don cheantar féin agus an spreagadh a thugann an fharraige dó.
Cloisimid scéalta faoin drochaimsir agus na stoirmeacha a bhuail cósta an Chláir ag tús na bliana agus an dámaiste atá déanta ag an bhfarraige ann.
Is iad na rasaí capall ar thrá Chill Caoi ceann de na himeachtaí is sine sa cheantar. Cloisimid scéal faoi na rasaí agus an tábhacht a bhaineann leo do chúrsaí turasóireachta.
Clar 5: Gaillimh
Ar chósta na Gaillimhe casann an lucht éisteachta le Mícheál Ó Goill ó bhaile Chill Rónáin, Inis Mór ar Lá Phatrún an oileáin.
Insíonn Kieran Mulkerrins ó Charna faoin taithí atá aige ag tumadóireacht ó chósta na Gaillimhe. Déanann sé cur síos ar an saol fó-thuinn agus an áilleacht atá le feiceáil ann.
Is iascaire gliomaigh é John Baba Jeaic Ó Chonfaola ó Fuirnis i Leitir Mealláin. Tá saol traidisiúnta na mara fós á chaitheamh aige. Téann sé amach ar muir beagnach gach lá agus déanann sé cur síos ar aoibhneas chósta na Gaillimhe. Bailíonn sé na sean-uirlisí iascaireachta atá le feiceáil in Ionad Oidhreachta Leitir Mealláin agus insíonn sé faoi na traidisiúin, na piseoga agus na scileanna a bhí ag a mhuintir sa sean am.
Clár 6: Maigh Eo I gCo.Mhaigh Eo casaimid le roinnt daoine a bhfuil baint faoi leith acu leis an bhfarraige.
Cloisimid scéal tragóideach mar gheall ar Oileán Acla ó stairí áitiúil Tomás Mac Seáin. Labhrann sé faoi bhanríon na foghlaí mara Gráinne Mhaol.
Chaith John Mhaidhcí Ó Gallchóir cuid mhaith dá shaol ar an bhfarraige ag iascaireacht. Labhrann sé faoi na hathraithe atá tágtha ar chursaí iascaireachta ar Oiléan Acla.
Tá Barbara Heneghan sáite i saol na farraige. D'fhás sí aníos in aice le teach solais agus anois caitheann sí a cuid ama ag caomhnú oidhreacht na mara. Tugann sí ar thuras cúltúrtha agus stairiúil timpeall na háite sinn agus bíonn sí i gcónaí ag toraíocht luibheanna mara. Labhrann sí faoin bpaisean atá aici don bhfarraige.
Is é Vincent Sweeney an fear solais deireanacha a d'oibrigh sa Teach Solas sa bhFód Dubh ar leithinis Iorrais. Labhrann sé faoin obair a bhí ar siúl aige sa tréimhse sin.
Clár 7: Dún na nGall Tá an-suim ag Joanne Ní Bhaoill i gcursaí rámhaíochta. Tá sí ina ball de Chumann na gCurrach i nGaoth Dobhair agus cúpla bliain ó shin bhuaigh sí Craobh Rámhaíochta na hÉireann. Labhrann sí faoin ngrá atá aici don rámhaíochta agus na scileanna a bhaineann leis.
Buailimid leis an iascaire John O'Brien. Is as Inis Bó Finne é agus tá traidisiúin na mara láidir ina chlann féin. Tá sé fós ag iascaireacht ó na Ceallaí Beaga agus timpeall Chósta Dhún na nGall. Abhcóide ar son chearta na n-iascairí is ea é agus chuaigh sé chuig an Aontas Eorpach chun cearta na n-iascairí a bhaint amach.
Clár 8: An Cósta Thoir
Ar chósta thoir na hÉireann casaimid leis an luibheolaí Con Ó Ruairc a bhfuil an-eolas aige ar an bhflóra agus fána atá le feiceáil ar chósta thoir na hÉireann. Labhrann sé mar gheall ar ainmhithe mara agus luibheanna mara atá dúchasach do chósta thoir na hÉireann.
Tá dlúthbhaint ag Brian Mackle leis an bhfarraige. Tá sé ag seoltóireacht leis na bliana agus tá sé ina bhall de Chumann Seoltóireachta Naomh Seoirse i Dún Laoghaire i mBaile Átha Cliath. Casaimid leis ag an nGeallta Bád is mó i bhFéilire an Chumainn. Nó má tá saol údair ar bith ann a léiríonn forbairt na Gaeilge i gCúige Ul¬adh agus i sochaí an tuaiscirt, is eiseamláir gan sárú é saothar fhear Fhear Manach. Aodhán Connolly

Is iar-stiúrthóir Chuibhreannas Miondíola Thuaisceart Éireann Aodhán Connolly (a rugadh timpeall 1976). Ainmníodh é mar chomhalta d’impireacht na Breataine (MBE). sa bhliain 2022. Bíonn sé le cloisteáil go minic ar na meáin Ghaeilge.
Gairm. Bunaíodh Cumann Gaelach Choláiste na Tríonóide i 1906 agus tá sé ag fás ó shin. I mbliana tá beagnach aon mhíle ball ag an gCumann. Níl sé riachtanach a bheith líofa le bheith lánpháirteach sa Chumann - cuirtear fáilte roimh dhaoine ar bheagán Gaeilge freisin. Tá sé mar chuspóir ag an gCumann deis agus ionad teagmhála a sholáthar dóibh siúd a bhfuil spéis acu an Ghaeilge a labhairt, a fheabhsú nó a fhoghlaim.
Gach bliain eagraíonn an Cumann céilithe, grúpaí amhránaíochta, ranganna rince seite, bunranganna gaeilge d'eachtrannaigh, agus deirí seachtaine as baile, agus reachtaítear seachtain d'ócáidí cultúrtha gach bliain, Éigse, agus tá sé seo ar cheann de na hócáidí is suntasaí sa bhliain.
Tá an Cumann lonnaithe i Seomra 8 san Atrium.
(Seoladh: Bosca 20, Áras an Leas-Rí, Coláiste na Tríonóide)
Féach suíomh an Chumainn Gaelaigh.
Tá fáilte roimh bhaill bualadh isteach lá ar bith, agus cupán tae nó caife agus tamall comhrá a bheith acu. Tá an-áthas ar Tuairisc.ie agus Dúchas.ie comhthogra nua a fhógairt. Uair sa tseachtain as seo amach foilseofar mír amháin ó Bhailiúchán na Scol (1937-1939). Foilseofar íomhá den mhír féin in éindí le leagan caighdeánaithe den téacs ionas go mbeidh teacht ag ár léitheoirí ar fad ar na cuntais a scríobhadh Bhí ghach aoinne an-shásta le Dámh Scoil Mhúscraí Uí Fhloinn 2018 a tionóladh ar an 2ú Eanair in Óstán Ghobnatan i mBaile Mhúirne . Bhí orainn an teacht le chéile i Mí na Samhna a chur ar athló de bharr na stoirmeacha agus go deimhin, bhí an oíche den 2ú Eanair stoirmeach, fliuch chomh maith. Chuir sé ionadh orainn go raibh an slua chomh mór. Tháinig daoine ó áiteanna éagsúla in Éirinn agus daoine áitiúla chomh maith.
Bhí muintir Mhúscraí ag céiliúradh i mBéal Feirste ag an deireadh seachtaine nuair a ainmníodh Máire Ní Chéilleachair mar Amhránaí na Bliana ag Gradam Ceoil TG4 2018. B’as Cill na Martra tuismitheoirí Mháire. Tá baint aici féin le Fearann agus an chathair agus dlúthbhaint aici le Comhaltas Baile an Chollaigh. Ach is tré scéim amhránaíochta Aisling Gheal is mó atá cáil uirthi. Tá sí ina múinteoir le hAisling Gheal ó 2000 agus tá éacht déanta aici ag sábháil na sean amhráin i gceantar Mhúscraí agus ag múineadh don aos óg conas mar ba cheart iad a canadh.
B’iad beirt dá hiarscoláirí a mhínigh tábhacht Mháire don amhránaíocht ag an ócáid iontach i mBéal Feirste. Bhuaidh Nell Ní Chróinín Corn an Riadaigh i 2014, an onóir is mó ag an Oireachtas do amhránaíocht ar an sean nós agus dhein Concubhar Ó Luasa an éacht céanna i 2017. Chan an beirt acu ‘Na Táilliúirí’ le Dónal Ó Mulláin, in éineacht le Máire mar buille scoir.
Bhí Máire go hálainn i ndearg Chorcaí ag an searmanas agus bhí Páidí Ó Lionaird TG4 agus Cúil Aodha mar fhear a’ tí. Níl aon amhras ach go bhfuil deacrachtaí le cúrsaí fostaíochta in Acaill le blianta, ach san am gcéanna tá iarrachtaí ar leith déanta agus á ndéanamh ag Údarás na Gaeltachta chun na deacrachtaí sin a shárú agus tá toradh ag teacht ar an obair. Beidh seastán ag An Spailpín Fánach ag Oireachtas na Gaeilge, i nDoire ón Déardaoin go dtí an Satharn Beidh neart t-léinte, Geansaithe Cochaill, greamaitheoirí, dlúthdhioscaí ar thaispeáint. D’fhág an leoraí ann i ngreim na gaoithe í. An téad tíre á scaoileadh, an machaire ag druidim uaithi lena chuid scéalta, an bháisteach thiar ag múchadh na dtinte. Minority language communities are changing radically and are facing new challenges in a globalised society. The important role of new speakers in language revitalisation efforts has also been recognised. We need only look at the case of Gaeilge here in Ireland to see how the sociolinguistic landscape of the language is transforming. According to Census 2016 figures, 72% (53,217 people) of daily Irish speakers outside of the education system are living outside of the official Gaeltacht areas (that is, the areas in Ireland where Irish is, or was until recently past, the primary community language of a substantial part of the population). It is estimated that there are approximately 200,000 nuachainteoir in Ireland when daily and weekly speakers, north and south, are taken into account. Many important and exciting grassroots Irish language initiatives have emerged over the last number of years. Examples include GAA clubs in Belfast, Dublin and Galway, music and cultural festivals such as Liú Lúnasa in Belfast and Féile na Gealaí in Ráth Chairn, and of course the Pop Up Gaeltacht phenomenon which has gone from strength to strength since its inception in 2016. These groups and initiatives often serve as vital opportunities for new speakers who, lacking a traditional community of practice, want to use Irish socially and develop new relationships in the language. They also serve as an important challenge to the negative, sometimes hostile, discourses surrounding Gaeilge that often circulate in society and media. I ndiaidh a bháis scríobh Liam Ó Muirthile ‘Bás an Fhile’ ina cholún ‘An Peann Coitianta’ san Irish Times ··· Ag pointe éigin bhí sé ina eagarthóir filíochta ag an Irish Times. Tá taithí ag pobal na Gaeilge ar cheist na teanga a bheith á plé ag comhdhálacha, ag seimineáir, ar na meáin agus i dTithe an Oireachtais, ach údar iontais í a bheith lárnach sa saighdeadh idir trodaithe MMA roimh cheann de na babhtaí UFC is mó riamh. He or she must have made a particularly significant contribution to the field of children’s literature in Ireland and have had a considerably positive impact on readers as well as other writers and illustrators. Neither A Noted Hurling Stronghold’ Séamus Macseáin Béal Feirste Caithfidh a rá nuair a fuair mé cuireadh chuig seoladh an leabhair seo gur ghlac mé leis gur i nGaeilge a bheadh sé. Walsh, J. & Rowland, H. (2010) Moltaí maidir le Plean Teanga do Mhaigh Cuilinn. Tuarascáil taighde do Chonradh na Gaeilge [language planning proposals for village near Galway City]. Non Published Reports [Details] Ní raibh iontas orm a fheiceáil nach raibh foinsí Gaeilge i leabharliosta Belcham, agus sin fadhb atá ag a lán staraithe in Éirinn féin, fiú amháin, mar atá mínithe ag Breandán Delap i mBeo na míosa a chuaigh thart. Tromlach na bPáirtithe Ó Thuaidh ag Tacú le hAcht Gaeilge - Conradh na Gaeilge | Ar son phobal na Gaeilge
"Tá deis ollmhór stairiúil againn anseo anois Acht Gaeilge a bhaint amach do phobal na teanga ó thuaidh ó tharlaíonn an tacaíocht leathan agus ceist na teanga a bheith i lár an dioscúrsa pholaitiúil. Léirigh na hionsaithe ar Ghaelscoileanna agus ar tograí pobail Gaeilge le déanaí an géarghá atá ann le haghaidh reachtaíochta a dhéanfadh cosaint ar an athbheochan pobal-bhunaithe."
Tá tuilleadh eolais faoi na bearta ionadaíochta atá á lorg ag Conradh na Gaeilge agus faoi éilimh phobal na Gaeilge trí chéile ar fáil ó Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbait thurscair. Tá ort JavaScript a chumasú le hamharc air. nó leis an haischlib #GaelVóta ar Twitter. Tá gach páirtí polaitíochta agus iarrthóir toghcháin ó thuaidh a thug tacaíocht oifigiúil do thrí mhóréileamh phobal na Gaeilge go dtí seo foilsithe ar shuíomh Chonradh na Gaeilge ar www.cnag.ie/gaelvota mar chuid den fheachtas #GaelVóta.
3 Phríomhéileamh Phobal na Gaeilge ó thuaidh:
Go ndéanfaí Acht Gaeilge a dheimhniú sula mbeifí páirteach in aon Fheidhmeannas ó thuaidh;
Tá plean infheistíochta uile-Éireann aontaithe ag breis 's 80 grúpa Gaeilge agus Gaeltachta – eagrais phobail agus uile-Éireann, agus na húdaráis mhaoinithe s'acu san áireamh – chun breis 's 1,160 post a chruthú, agus tá na grúpaí ag iarraidh go léireoidh gach páirtí polaitíochta tacaíocht don phlean sna forógraí olltoghcháin s'acu: http://bit.ly/pleaninfheistiochta Anna Heussaff will be part of the FICSEAN ÚR AS GAEILGE event on Sunday, March 6th at 5pm in the Council Chamber, City Hall. 4. Seán Ó hEochaidh, an bailitheoir béaloideasa ó Theileann i nDún na nGall ag cur síos ar an difríocht a bhraitheann sé idir Teileann agus Gort a Choirce i gCloich Chionnaola mar a bhfuil sé ina chónaí anois. Taifeadadh sa bhliain 1953. Is aisteoir í Máire Eilís Ní Fhlátharta, agus is i ról Chaitríona i sobal TG4 ‘Ros na Rún’ a bhfuil aithne ag go leor daoine uirthi. Tá sí leis an gclár sin ó thosaigh sé i 1996. Is as an Spidéal i gConamara ó dhúchas í agus tá cónaí uirthi ansin fós. Is fíor gur cosúil nach raibh mórán Gaeilge ag Yeats agus ní scríobhadh sé Gaeilge ach cé a d’fhéadfadh a shéanadh go bhfuil scáil na Gaeilge ar chuid an-mhór dá shaothar?
Níl amhras ar bith freisin nár casadh neart Gaeilgeoirí leis thart faoi Thúr Bhaile Uí Lí nuair a thosaigh sé féin agus Lady Gregory ag bailiú scéalta, béaloideas agus filíocht sna bólaí sin.
Tá sé ráite nach raibh aon mheas ag Pádraig Mac Piarais ar fhilíocht Yeats. Ní baileach gurb shin é a dúirt sé sa tagairt a léigh mise. Tá sé ráite freisin, ar ndóigh, gur fhág James Joyce rang Gaeilge a bhí ag an bPiarsach de bhrí gur cháin an Piarsach an Béarla.
Oideachas dátheangach an aidhm a bhí ag an bPiarsach i Scoil Éanna agus ina chuid scríbhinní faoin ábhar. Cumann Scríbhneoirí Úra na Gaeilge: Thíos seal...
dá cosaint
Bím bréan de bheith
na teanga éignithe
á faire go cúramach,
á gcailciú,
ná beidh fágtha di
ach smúit bhalbh,
Posted by ailbhe at 9:47 PM
Labels: Filíocht.
ailbhe July 8, 2008 at 9:57 PM
Seo dréacht de dhán... Táim fós ag útamáil leis an leagan amach... N'fheadar ar chóir dom an líne dheireanach a bhaint...
Anonymous July 8, 2008 at 10:50 PM
Níl féith na filíochta ionam, mar sin níl mé in ann cuidiú leat leis an líne deireanach. Ach b'fhéidir go mbeidh tuairim ag duine de na filí inár measc. Is cinnte go bhfuil dán an-chumhachtach cumtha agat, áfach. Téann na híomhánna ar nós "chím a cnámha lofa
á gcailciú" go mór i bhfeidhm orm. Cuireann fuaim an 'c' agus an rithim tua ag briseadh adhmaid i gcuimhne dom. Ní hionann é sin agus 'cailciú' ach tá sé éifeachtach mar sin féin. Is cinnte go bhfuil bua agat. Coinnigh ort!
Proinsias Mac a' Bhaird July 9, 2008 at 12:45 AM
Chuir an dán seo isteach orm. Chuirfeadh sé isteach ar aon duine a bhíonn ag saothrú trí mheán na Gaeilge agus a bhfuil bá acu di. Bíonn na mothúcháin chéanna agus an lagmhisneach céanna orainn uilig agus tháinig sin trasna chomh láidir sa dán go raibh orm seasamh siar uaidh tamall. Maith thú!
Aontaím leat go bhfuil rud éigin faoin líne deireanach nach luíonn i gceart leis an dán. Nuair a cheanglaíonn tú cás na teanga le do chás féin, an bhfuil tú a rá go mbíonn tú traochta de do chosaint féin, go bhfuil tú ag impí beatha a bheith ionat arís, go bhfuil do chnámha féin lofa agus á gcailciú?
Thuig mise go bhfuil tú ag iarraidh a rá go bhfaighidh an Ghaeilge bás sa dóigh chéanna is a gheobhaidh tú féin agus gach duine bás.
Sílim go n-oibreodh an líne níb fhearr agus go mbeadh sé láidir dá mbeadh ceangal éigin eile déanta idir tú féin agus an teanga sa dán.
B'fhéidir rud éigin cosúil le: "Bím bréan de bheith i mo luí i leaba na teanga éignithe seo". Níl a fhios agam. Is dócha go gcaithfidh tú teacht ar an réiteach tú féin. Ba bhreá liom a bheith ábalta é a phlé leat am inteacht.
An Faolánach July 12, 2008 at 11:11 PM
Bhuel, ar an dul sios céanna libh beirt, is deimhin go mbímse ag braistint díreach mar sin leis ar uairibh [conas ná féidir le héinne a mbíonn ag plé le Gaolainn agus nach bhfuil dúr, caoch agus bodhar?!]. Ach is rud ana-spéisiúil an slí ina gcríochnaíonn tú an dán, mar nuair a thagann an smaoineamh san chugham [agus tagann] is foinse faoisimh é, mar ag breathnú ar an longue durée is fíor san fé gach aon rud, an Béarla san áireamh. Sa treo san, ag tógaint dearcadh saghas Búdach, is dán dóchasach é – níl ach seal in aon rud, bí ag spraoi anois, fad is a bhféadfáimíd...
ailbhe July 29, 2008 at 7:06 PM
Go raibh maith agaibh as ucht bhur smaointe a roinnt.
Tá an dán trom go leor agus theastaigh uaim cuid den ualach, den searbhas a bhaint tríd an líne dheireanach. N'fheadar an bhfuil an líne san as alt nó an deas an tslí a dtagann sé anuiar aduaidh ort. Ar deireadh thiar, ní bheidh fágtha d'éinne againn ach smúit, níl aon neart againn air mar sin ní fiú a bheith buartha faoi chúiseachas teangan ná mionrudaí a bhíonn dár gcuir le craobhacha.
Táim saghas imithe i dtaithí ar an líne dheireanach faoin mar atá sí. Sin ceann des na deacrachtaí is mó a bhíonn agam - athscríobh! Maria Somerville & Bannna - Áras Éanna
Filleann Maria Somerville, Iar-Ealaíontóir Cónaithe (2018), ar Inis Oírr. Díríonn Maria ar chineálacha ceol tíre chomh maith le iar-phunc, móitífeanna traidisiúnta de chuid na hÉireann, popcheol réaltshúileach agus crónáin dhraíochtúla le ceol iomlán nua a chruthú de bhunadh a háit dúchais i gConamara in Iarthar na hÉireann.
Ina céad albam All My People léirítear fiántas thírdhreach na hÉireann le fuaimdhreach dhlúth neamhshaolta, cnagadh lom agus cúlshruth tobann leictreonach measctha le guth taibhsiúil síoraí agus cuimsitheach, ar nós loinnir chriostalacha gréine ag sméideadh trí néalta dorcha stoirme. Féile Bealtaine 2021 Seolta | Fingal County Council
Sheol Méara Fhine Gall, an Comhairleoir David Healy, féile bhliantúil Leabharlanna Fhine Gall, Féile Bealtaine Dé hAoine, an 30 Aibreán.
I láthair ag an ócáid freisin bhí Leabharlannaí Contae Fhine Gall, Betty Boardman agus an Stiúrthóir Seirbhísí, Emer O'Gorman. Is cuid de cheiliúradh náisiúnta na hÉireann ar na healaíona & an chruthaitheacht de réir mar a théitear in aois an Fhéile a reáchtáiltear i rith mhí na Bealtaine.
Beidh an Fhéile á reáchtáil ar líne arís agus beidh meascán spéisiúil & éagsúil imeachtaí beo & taifeadta ar siúl. Tá cuireadh á thabhairt do dhaoine páirt a ghlacadh i gcúrsa ióga cathaoireach, cúrsa ríomhaireachta do dhaoine fásta atá dírithe ar Google agus táirgí Google, imeacht beo ar líne bunaithe ar éachtaí mhuintir Yeats agus bainis fhíorúil. Cuirfidh Carnation Theatre leagan taifeadta dá dhráma cáiliúil "Midwives of the Nation" i láthair, cuirfidh an scéalaí aitheanta Niall de Burca físeán scéalaíochta speisialta i láthair ar líne chun ceiliúradh a dhéanamh ar Bealtaine 2021, beidh Cleas Teoranta i mbun 2 rang dhátheangacha cniotála, agus díreoidh Wicklow Willo ar stair, scéalta & traidisiúin Lá Bealtaine agus Bealtaine i sraith físeán.
Bhí an méid seo a leanas le rá ag Méara Fhine Gall, an Comhairleoir David Healy, "Cúis áthais dom féile Bealtaine 2021 a sheoladh, féile atá á reáchtáil ar líne arís i mbliana agus atá ag cruthú naisc idir an teicneolaíocht nua agus na seantraidisiúin agus na seancheirdeanna. Cuimsítear sa chlár scéalaíocht ar líne, ceardlanna cniotála dátheangacha agus scrúdú ar thraidisiúin na Bealtaine, an mhí ar a bhfuil ainm na féile bunaithe."
Bhí an méid seo a leanas le rá ag Príomhfheidhmeannach Chomhairle Contae Fhine Gall, AnnMarie Farrelly, "Tá mé fíorshásta go bhfuil clár álainn agus spéisiúil fhéile Bealtaine Leabharlanna Fhine Gall á seoladh, féile a spreagann féith na cruthaitheachta ionann ar fad de réir mar a atáimid ag dul in aois. Ó tharla srian a bheith curtha le saol sóisialta daoine scothaosta tá mé cinnte go mbeidh an-tóir ar an bhféile seo a thabharfaidh amharclannaíocht, siamsaíocht, ceirdeanna agus cruthaitheacht isteach i dtithe na ndaoine seo ar bhealach atá sábháilte."
Bhí an méid seo a leanas le rá ag Leabharlannaí Contae Fhine Gall, Betty Boardman, "Cúis áthais do Leabharlanna Fhine Gall an clár spreagúil imeachtaí seo a chur in bhur láthair le haghaidh Fhéile Bealtaine Age and Opportunity. Beifear ag díriú ar ióga, teicneolaíocht, amharclannaíocht, stair, ceirdeanna agus scéalaíocht i rith na Féile agus é mar aidhm an chruthaitheacht a chothú agus a spreagadh agus scileanna agus eispéiris a roinnt a d'fhéadfadh a bheith mar bhonn le saol saibhir cruthaitheach. "
Is féidir clár na féile a íoslódáil trí chliceáil ar an nasc seo Fingal Libraries Bealtaine Festival Rachaidh an pharáid ó Bhóthar an Phiarsaigh suas Bóthar an Phoirt fríd an phríomh-shráid go Cearnóg an Mhargaidh, go dtín tSeanbhaile. The people of these townlands and parishes retain the island’s history in their personal names, surnames, relationships and oral memories. Throughout the world, libraries and museums hold artefacts, books, manuscripts and maps of cultural significance to Ireland’s past. Since the seventeenth century scholars have delved into this past and saved it from destruction. Despite the efforts of countless great scholars, much about our past remains unexplored an hidden away. Today, in this flash fiction series which will feature new flash fiction from 32 authors, we will hear new work from Micheál Ó Ruairc, Deirdre Ní Ghrianna, Pádraig Mac Fhearghusa and Pádraic Breathnach. The series is presented by Mairéad Uí Dhomhnaill. It has been funded by the BAI. Sa tsraith seo, ceistítear roinnt daoine aitheanta faoina gceangal le hOireachtas na nGael. An geábh seo, Caitlín Ní Chualáin, an craoltóir de chuid RTÉ RnaG a bhuaigh Corn Uí Riada in 2016
Dé Céadaoin, Samhain 1 2017 ag 6:34 am
Teach Ely i mBaile Átha Cliath, mo Mhama agus mo Dhaide in éindí liom agus na cosa ag lúbadh fúm le faitíos mar gheall ar an gComórtas Amhránaíochta faoi 17. Chas mé Tomás Bán Mac Aogáin agus na Buachaillí Bána, agus d'éirigh liom an chéad áit a thabhairt liom. Bhí an druga tógtha, agus mé i m'andúilí Oireachtais ó shin!
An comhluadar, agus ag casadh le daoine nach bhfeiceann tú go minic, nó cuid acu nach bhfeiceann tú ó bhliain go bliain. Céad slán leis na seisiúin amhránaíochta iontacha a bhíodh i chuile chúinne fadó agus gan fhios againn ar oíche nó lá é!
'Mommy, do you have my dancing shoes?' nó a mhacasamhail a chloisteáil.
4. An tOireachtas ag filleadh ar Chill Airne— smaoineamh maith?
Is maith liomsa Cill Airne, mar tá fairsinge bhreá ann, níl easpa lóistín ann, feileann na hárasáin dúinne mar chlann, agus tá an baile fhéin go hálainn, ach níl fhios agam an dtuigeann lucht gnó an bhaile an fhéile rómhaith. Ceann de na hionaid is feiliúnaí do theaghlaigh.
Níl aon chomhairle agam ach sult a bhaint as, agus seachtain saoire ina dhiaidh le theacht chugat féin!
Corn Uí Riada ar ndóigh!
Tá sé go deas go bhfuil an óige ag tarraingt ar an bhFéile, ach níor mhaith liom go ndéanfaí dearmad ar na healaíona dúchasacha, agus an teanga a bhfuil na healaíona sin báite inti. Sílim go mbeinn an-chúramach faoin áit a reáchtálfaí an tOireachtas, le go mbeadh áiseanna lóistín feiliúnach ann do theaghlaigh, agus nach mbeadh orthu a bheith brúite isteach i seomraí óstáin nach mbeadh aon áiseanna tís iontu. Mar is iad na gasúir a bhíonn agus a bheidh, le cúnamh Dé, ag freastal ar chomórtais sna blianta atá le theacht. Má bhíonn sé ródheacair nó ródhaor ar theaghlaigh, ní thiocfaidh siad ann.
Craic agus spraoi agus an chéad ghlúin eile a fheiceáil ag glacadh páirt sna comórtais.
Ar ndóigh a bheith i do chodladh roimh an 11.00 chuile oíche. Ach féach 5. thuas. LGLG (LOL)
Oireachtas an Daingin 2001. Ghlac mo Dhaide, go ndéanfaidh Dia grásta air, páirt i gComórtas na bhFear, théis leathchéad bliain, agus thug sé leis é. Laoch! Agus bhí muid uilig in éindí ann, seisiúin iontacha amhránaíochta chuile áit. Speisialta! Beo! - Tóstal na Gaeilge 2013
Luas Meatha agus Luas Fáis
Seosamh Mac Donncha, Acadamh na hOllscolaíochta ag Tóstal na Gaeilge 2013
Kevin de Barra, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge
An Seanadóir Seán Barrett ag freagairt ceiste
Stiofán Ó Cualáin, Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta
Mícheál Kitt TD, le ceist
Ceantair Ghaeltachta
Gnéithe de stair theorainn na Gaeltachta, foinsí
An chosaint deiridh, an ghlúin aníos
Ath-Ghaeltacht amach anseo, b'fhéidir
Na Gaeil Óga 2
Thit an croí as móramh ár sinsir d'aon léim amháin in aon ghlúin amháin. An t-athrú teanga a tharla in Éirinn, bhí sé eisceachtúil agus aisteach as scála idirnáisiúnta:
'Rinneadh pobal le Béarla amháin de phobal le Gaeilge amháin in aon ghlúin amháin.' (de Fréine, Saoirse gan Só, 149)
'There was no orderly retreat by one language in the face of another. Rather is the picture of unprecedented rout, ...' (de Fréine, The Great Silence, 72)
Má mhaolaigh Éirí Amach agus Cogadh na Saoirse gnéithe den athrú teanga, níor stad siad é, nó tá an buille cniogtha á bhualadh lenár linn féin agus sinn sioctha, ag faire idir an dá shúil air amhail rialaitheoir bainc ag dearcadh ar iasachtaí Ponsaí. An dtig linn corraí?
Grinníonn lucht saineolais gnéithe de scéal an téarnaimh, más téarnaimh é, ag Tóstal na Gaeilge a cheistíonn nó a dheimhníonn nach amháin go bhfuil gothaí orainn ach go bhfuil an cur chuige i gceart. Léiríodh roinnt den obair seo an-soiléir ag Tóstal na Gaeilge in Óstán Hilton Dé Sathairn i mBaile Átha Cliath 16 Feabhra. Chroch Seosamh Mac Donncha sleamhnán lonn-nirt a raibh an méid seo a leanas air:
Má thógann tú do pháiste le Gaeilge sa Ghaeltacht, tá tú ag tabhairt míbhuntáiste dó/di sa saol, mar ní bheidh sé/sí:
Ábalta labhairt i nGaeilge leis na gardaí i nGaoth Dobhair
Seirbhísí a fháil trí Ghaeilge ón bhFeidhmeannas Sláinte
Oideachas a fháil go hiomlán trí mheán na Gaeilge sa Ghaeltacht
Post a fháil amach anseo, mura mbeidh Béarla aige/aici freisin
Cumas an chainteora dúchais a bhaint amach sa Ghaeilge
D'éalaigh gáire beag tríd an tslua nuair a chonaic siad an méid sin, ach tuigeadh go paiteanta as an chaint a cuireadh leis gur doiligh ainliú in aghaidh an tsrutha láidir Béarla áit ar bith in Éirinn. (Is miorúilt bheag gur bhain muid an dá ghlúin deiridh aisti mar theanga in aon chúinne den tír, agus táimid faoi chomaoin ag an dá ghlúin sin a thug a fhad linn í.)
Léiríodh ag an Tóstal chomh maith nach dtuigeann an sách an seang, is go n-amharcann cuid de mhuintir na Galltachta, bíodh sé ina hiar-Ghaeltacht, ina hath-Ghaeltacht, nó mar is fearr a sheachaint, ina húr-Ghaeltacht, ar dhíothú teanga na Gaeltachta mar dhíothú teanga ar bith, ní hionann is briseadh slabhra saíochta na mílte bliain. Tá An Chonair Chaoch (2012) lán de thagairtí do na codarsnaí seo a dhealaíonn T1 agus T2 óna chéile agus don neamart a eascraíonn go furasta is go flúirseach astu:
'Cé go bhfuil cinniúint na gcainteoirí dúchais agus na bhfoghlaimeoirí i dtuilleamaí a chéile, .... Cur chuige róchompordach agus éasca atá molta sa Straitéis [20 bl.] mar gheall gur tuiscintí T2 is bonn di seachas freastal lom dáiríre ar riachtanais T1.' (lch. 6)
Luibh an Leighis?
Luas tiontaithe teanga a bhí faoi chaibidil in alt Mhéabh Ní Thuathaláin, Gaelscéal 13 Feabhra. Thuairisc sí faoin fhás teoranta atá faoi ghaelscolaíocht na Sé Chontae le scathamh le hais mar a bhíodh 'ar feadh na 80í agus 90í'. Maíonn Séamas Mac Seáin go bhfuil 'sé ag baint i bhfad barraíocht ama an [toirt/líon riachtanach] a bhaint amach [sna Sé Chontae].' Caithfear aird a thabhairt ar chaint duine ar nós Mhic Sheáin a thuigeann ar tharla agus atá in ann a bheith fadbhreathnaitheach. Go deimhin, bhí an tuairim chéanna le brath ag Tóstal na Gaeilge 2013 a d'eagraigh Comhdháil Náisiúnt na Gaeilge Dé Sathairn seo caite. Tá gné éicint ar iarraidh go fóill le sinn a tharchéimniú ón bhá náisiúnta (atá fíor agus feiceálach) go gníomh náisiúnta (nach bhfuil fíoraithe), gné a chuirfeas dlús ar leith leis an téarnamh atá de dhíth ar a bhfuil fanta d'iarsmaí ár nGaeltachta agus don fhás sa Ghalltacht.
Cad é an rud a dhéanfadh lucht cúise agus lucht creidimh teanga de Bhéarlóirí na tíre, óir níl ár ndóthain gníomhairí, ar nós Mhic Sheáin, ag dréim, ag samhlú agus ag cromadh chun oibre? Tá an ghné sin i bhfolach áit éicint sna Béarlóirí gar don fhéinmhuinín, don mheasúlacht, do cheapadh ár gcinniúna féin. An bhfuil éinne agaibh in ann méar a leagan air agus, má tá, an cnaipe a bhrú? Mé-féineachas Shinn Féin agus Conradh Liospóin | iGaeilge
Mé-féineachas Shinn Féin agus Conradh Liospóin
Tá an diospóireacht faoi Chonradh Liospóin ag eirí níos teasai de reir mar atá an lá mór, 12 Meitheamh, ag teannadh linn. Aréir ar Primetime, bhí diospóireacht idir Brian Lenihan, Aire Airgeadais, Brendan Butler ó IBEC (ar son an Chonartha) agus Declan Ganley (Libertas) agus Mary Lou McDonald (Sinn Féin), in éadan Liospóín.
Ar ndóigh is féidir libh an diospóireacht a fheiceáil sibh féin agus bhúr mbreith féin a thabhairt. Táim féin go fóill in amhras faoi chúrsaí.
Cé go bhfuil go leor a deir Sinn Féin faoin Chonradh ag teacht le mo thuairimí féin air – sílim gur beag an chreidiúint atá ag dul don phairtí as ucht an seasamh atá á ghlacadh acu. Creidim nach bhfuil rud ar bith i gceist ag SF ach bheith i mbun feachtais chun suiochán Mary Lou McDonald i dtoghcheantar Bhaile Atha Cliath a chosaint in am mhaith don toghchán Eorpach an bhliain seo chugainn. Tugaim faoi ndeara í ag caint ar réimeas cánach na hÉireann a chosaint ó bhaol go n-athródh Aontas na hEorpa í thar ár gcinn – ach ansan tugaim chun cuimhne go raibh SF ar son an cháin chorporáideach a athrú iad féin roimh an toghchán an bhliain seo chaite. Labhrann SF faoi neodracht – ach ag an am chéanna, tá Martin McGuinness ar thús cadhnaíochta ó thuaidh ag cur fáilte roimh George W. Bush, Uachtarán bhacach Mheirceá, go dtí an tuaisceart go luath, ar chamchuairt 'fágáíl slán'. Tá súil agam go bhfagfaidh sé slán sinn!
Tugaim faoi ndeara, ach ní chuireann sé íontas orm, nach bhfuil postaer amháin i nGaeilge, nó focal Gaeilge taobh amuigh de Sinn Féin ar an bpostaer atá ann, ag Sinn Féin. I bhfianaise go bhfuil sé geallta ag an bpairtí le cúpla bliain anuas go bhfuil siad ag iarraidh an pairtí a Ghaelú, tá sin domhaite. Fiú ní iarrtar orainn 'Votáil Níl', an sean manna ar shean postaeirí SF. Tá deireadh le 'votáil' ag SF is cosúil!
Ní ar shon SF a chaithfinn vóta in éadan an chonartha seo. Ní ar son Libertas ach an oiread. Ní cáirde na Gaeilge iad ach an oiread le Sinn Féin.
Níl ceist na neodrachta ag déanamh tinnis do Libertas – agus ní dócha go mbeifeá ag súil lena leitheid ó Libertas i bhfianaise go bhfuil ceangal nach beag – ceangal brabhúsach – le forsaí Mhileata Mheircea. Ceangal é seo ar tugadh chun solais ar Indymedia agus ar an suíomh seo roinnt seachtainí ó shin – agus atá anois i mbéal an phobail.
Ar aon nós, tá sé le rá faoi Fhianna Fáil go bhfuil postaeir Ghaeilge dá gcuid feicthe agam. Ar an dtimpeallán taobh ó thuaidh de Bhaile Mhistéala i gContae Chorcaí, tá dhá nó thrí phostaer leis an manna i nGaeilge ; Leas na hÉireann, leas na hEorpa.
Maith sibh as an 'chúpla focal' sin, a Fhianna Fáil. Bhí pointe amháín le dealramh ag Brian Lenihan aréir le linn na diospóireachta. Dar léis go bhfuil sé aisteach anois do lucht Ní hEa bheith ag caint amhail is go bhfuil an Eoraip i gcoinne na hÉireann. Níl sin soiléir ón bhfianaise stairiúil. Ar ndoigh tá buntaiste na billiún Euro faighte ag an dtír seo de bharr an Aontais. Ní h-é nach bhfuil lochtanna ar an Aontas – ach fiú má tá deireadh leis an veto ar cheisteanna áirithe, nár cheart duinn comhghuailliochtaí a thógáíl le tíortha eile san Eoraip ar son na nithe atá ar ár leas chomónta. Nach é sin an bealach a n-oibríonn pholataíocht!
Tá tuilleadh le rá agam ar an abhar seo….ach ar ball.
Foilsiú: 28/05/2008 ag igaeilge. Ranganna: Míreanna Mire.
← Dea-scéal ó Bhatt? Mary Whitehouse agus an BBC →
4 thuairim ar "Mé-féineachas Shinn Féin agus Conradh Liospóin"
séamus Mac Seáin 28/05/2008 ag 10:43
cá bith faoí Shinn Féin nó páirtí ar bith eile, shílinn féin gur droch rud amach 'a amach é deireadh a bheith leis an veto, go háirithe ag na tíortha beaga.Go dtí seo d'oibrigh an córas Eorapach go réasúnta maith nó b'éigean comhréiteach agus comhthuischint
a lorg i gcónaí ar chéisteanna tabhachtacha . sin fíor daonlathas .Má chuirtear deireadh leis an veto is dóigh liom nach fada go mbeidh deachtaireacht na dtíortha móra againn, rud a chothóidh eascairdeas agus amhras i measc na mballstát.An bhfuil sin lenár leas?
igaeilge Údar an Ailt 28/05/2008 ag 10:58
Ar ndóigh tá an baol sin ann a Shéamuis – ach tuigeann tú féin gur claíomh é an 'veto' ar feidir leis tusa chomh maith le do cheile chomhraic a ghearradh. Tá 'veto' ag aondachtaithe ó thuaidh – agus tá feidhm bainte acu as go mion is go minic ar son bac a chur ar an nGaeilge is eile. Ní chothaíonn an 'veto' rud ar bith ach droch mhuinín agus iontaoibh. Má táimíd san Aontas Eorpach, bímis ann go h-iomlán agus ag a chroí, gan cós ann, cós as. An mbeidh deachtóireacht ann má chuirtear deireadh leis an veto? Ní chreidim go mbeidh – ach is cinnte nach fiú dul ar aghaidh leis an dtogra mura bhfuilimid chun a bheith páirteach ann go h-iomlán.
Ar ndóigh, tá sibhse ó thuaidh tar éis glacadh leis an gConradh ar aon nós. [Ní h-é go raibh vóta agaibh air – nó fiú diospóireacht!]
séamus Mac Seáin 28/05/2008 ag 13:59
is mó muiníne atá agat as na tiortha móra na atá agamsa. Is tiortha iad sin atá préabhaíthe san impiriúlachas agus má bhíonn cead a gcinn acu go hiomlán sátálfaidh siad ar thír bheag ar bith a sheasfaidh in á gcoinne.Ní thiocfadh sin a dhéanamh go dtí seo nó bhí cumhacht ag na tiortha beaga maoladh a dhéanamh ar uailmhian na gcumhachtaí móra.Ní bheidh sin ann feasta agus is trua sin.i dtaca le Sinn Féin de ó thuaidh. níor bhain siad úsáid as go fóill ach ar a laghad tá sé ann má éiríonn cúrsaí ró dhona.An gceapann tú go mbeadh na haontachtaithe níos cineálta mura mbeadh an veto ann ar chor ar bith.?
igaeilge Údar an Ailt 28/05/2008 ag 15:03
Nilim cinnte an feidir múineadh a chur ar aondachtaithe, veto ann nó as. Ní doigh liom gur fiú faic veto Shinn Féin nó níl siad chun í a úsáid. Tá's acu go siulfadh na h-aondachtaithe amach dá mbainfidis feidhm as an veto agus, mar sin, bheadh láimh curtha acu i mbás an ghé a bheireann na h-uibheacha órga ar a son agus ar son a gcáirde.
Cluiche eile atá á imirt san Eoraip agus is cinnte nach bhfuil mé iomlán muiníneach as tíortha móra impiriúlach na hEorpa. Niorbh aon naoimh iad i ngort an choilíneachais leitheidí an Fhrainnc, an Ghearmáin nó fiú na Beilge.
Aisteach go leor, dar le David Adams, creideann seisean go raibh na hÉireannaigh chomh mór ina choilínithe agus a bhí na Sasanaigh toisc gur throid roinnt dár sinsir in Arm na Breataine.
Ach creidim go bhfuil na h-athruithe chun tarlú ar aon nós – Eire ann nó as, luath nó mall. Agus mar sin b'fhearr imeacht leis an ghaoth agus do chúrsa féin a stiuradh chomh maith agus is féidir ná bheith ag imeacht in éadan na taoide agus na gaoithe.
Admhaím fosta nach dtaitníonn taicticí lucht Sea liom – leitheidí Garret Fitzgerald ag maíomh go mbeidh droch mheas ar votairí na hÉireann más vóta 'ní hea' a bheidh ann. Ní chreidim sin – nil droch mheas ar an bhFrainc nó ar an Isiltir nuair a dhiultaigh siad do bhunreacht na hEorpa cúpla bliain ó shin. Donnchadha Ó Súilleabháin;Tomás Ó hAiniféin,Páidí Ó Muircheartaigh,Derry Ó Murchú,Breandán Mac Gearailt; Cluiche ceannais peile Chiarraí Thiar 2018 agus 1978. Naomh Gobnait;Máire Uí Loingsigh agus Peadar Ó Riada. Seán Mac a tSíthigh;Gaeil UK. Marc Ó Sé;Fágaint slán le Cumann Peile na Gaeltachta. Deirtear linn gach bliain go bhfuil foireann saineolaithe i mbun na h-amhráin a shroicheann an ghearrliosta le h-aghaidh iontráil na hÉireann don Eoraifís a chur ós comhair an phobail – ach gach bliain ní bhionn na h-amhráin thar moladh beirte, gach ceann cosúíl leis an cheann eile agus gan aon rud difriúil mar gheall orthu. Go h-áirithe ní bhionn rud ar bith Éireannach faoi na h-amhráin.
Ar ndóigh bionn na h-amhráin i mBéarla.
I mbliana bhí dóchas RTÉ agus na hÉireann in amhrán dar teideal 'It's For You". Chan Niamh Kavanagh go maith – ach i bhfírinne ní raibh rud ar bith faoin amhrán a sheas amach ón slua agus níor mheall sé na vótaí dá bhrí sin. Chriochnaigh sé sa triú áit ón mbun sa chomórtas. Ní bhfuair sé ach 25 pointe san iomlán agus bhuaigh cailiin óg ón nGearmáin le h-amhrán réasúnta simplí, cheapfá.
Mo bharúil go bhfuil sé in am tabhairt ar RTÉ an phort agus an teanga a athrú. An bhféadfadh amhrán i nGaeilge toradh níos measa a fháil ná mar a fuair an amhrán a chan Niamh Kavanagh? Ní chreidim é.
Thabharfadh sé deis cultúr ársa na tíre seo faoi éide nua a chur ar ardán domhanda ós comhair, meastar, 120m duine. Nach rud fónta a bheadh ansin – agus chuirfeadh sé ina luí ar an bpobal sa tír seo go bhfuil amhránaíocht i nGaeilge nach amhránaíocht ar an sean nós é, go bhfuil grúpaí óga, leithéidí Mo Hat Mo Gheansaí nó Bréag, ag obair leo i nGaeilge agus ag cur amhráin den scoth ar fáil.
B'íontach an radharc é a fheiscint, aréir, agus na Gearmánaigh óga ag rínce ar shráideanna Hamburg, 40,000 acu más fíor, agus i gcathracha eile timpeall na hEorpa. Chuir sé díomá orm go raibh an Ghaeilge fagtha ar lár ón gceiliúradh sin ar ár gcomhoidhreacht Eorpach, ag cur san áireamh go raibh an Ghaeilge – agus go bhfuil sí – lárnach i stair chultúrtha na hEorpa. Nach í an Ghaeilge an teanga a bhí ag na manaigh a d'fhag an tír seo chun an Chriostaíocht a thabhairt faoi bhlath ar an Mór Roinn.
B'fhearr i bhfad don Eoraip agus don Ghaeilge dá gcaithfí an oiread dua ar thabhairt ar ár gcraoltóir náisiúnta an phort agus an teanga a athrú i leith an chosc de facto atá ag an staisiún ar amhráin Ghaeilge bheith ag déanamh ionadaíocht ar son na tíre sa chomórtas Eoraifíse.
An cuimhin le h-éinne an uair dheireannach go raibh amhrán Ghaeilge sa bhabhta náisiúnta den chomórtas? Cén amhrán a bhí ann agus cé chan é? Is cuimhin liom féin an amhrán, An Bon Bon Carr, a raibh sa Chomórtas Náisiúna i 2009. Ba mhór an spóirt é…..
Is mór an spórt iad an dream seo 'Mo Hat Mo Geansaí' – a bhionn go minic le clos ar chlár Ronáin Mhic Aoidh Bhuí. Taithníonn siad go mór liom – agus táím cinnte gurbh fhiú iad a thriail ar ardán ar nós ardán na hEoraifíse – cuimhnigh ná raibh an amhránaí a bhuaigh ach 19….
An gcloisfear a leithéid arís?
Foilsiú: 30/05/2010 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cúrsaí Reatha, Cultúr. Clibeanna: Eoraifís, Mo Hat Mo Geansaí, Rónán Mac Aodha Bhuí, RTÉ. An bhliain ina dhiaidh tig grúpa comhchosúil ó Fhèis an Earraich go hArd Mhacha, go minic chuig Féile Idirnáisiúnta Píobaireacht William Kennedy. Áitíonn na taighdeoirí go bhfuil na míreanna faoin nGaeilge sa reachtaíocht “lag agus neamhbheacht” agus nach leagtar síos “spriocanna cinnte ná céatadáin” maidir le Gaeilge. Comhghairdeas leis na ranganna gur ghlac páirt san fhéile scoildrámaíochta i nGlór le déanaí. Bhí an chaighdeán drámaíochta an-ard i mbliana agus d’éirigh go han-mhaith le gach rang. Is léir ó na griangraf gur ghnóthaigh na páistí taithí iontach ar an lá agus le linn na cleachtaí. Tugann an Fhondúireacht seo spriocanna do chlubanna atá ag iarraidh an Ghaeilge a spreagadh sa cheantar agus cuirtear deontais ar fáil dóibh freisin. Má bhí an ‘murder machine’ i bhfeidhm in aimsir an Phiarsaigh… tá dúnmharfóir níos cumhachtaí fós i bhfeighil sa gcóras reatha…tar éis an chaint uilig faoi na Polasaithe Oideachais anuraidh agus an dea-thoil má sea a léiríodh ag na cruinnithe sna ceantair Ghaeltachta éagsúla ón Roinn Oideachais… cur i gcéill amach agus amach,… teagasc faoin sceach a bheidh romhainn arís má leanann rudaí mar atá..faraor…in Éirinn saor agus Gaelach!!!!???? on the completion of this phase of their adult learning. Pictured at the graduation ceremony are from left Colm Dwyer, Méabh Ní Fhuartháin (Coordinator), Saidhbh Gavin, John Finnerty, Déirdre O’Gorman, PJ Curtis (Instructor), Dr Louis de Paor (Academic Director), Des Bluett, Michael Lydon. *Nora Maloney graduated but is absent. Beidh ceithre scoil Ghaeltachta san iomaíocht i gcomórtas na sinsear a bheidh ar siúl i gColáiste na Tríonóide anocht
Dé Céadaoin, Eanáir 25 2017 ag 2:13 pm
Beidh scoth lucht díospóireachta ó fud fad na tíre ag triall ar Choláiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath anocht do Chraobh-Chomórtas Díospóireachta Uí Chadhain anocht.
Cuirfear tús leis an mór-ócáid bhliantúil ag a cúig a chlog le comórtas na sóisear. An rún a bheidh faoi chaibidil acu ná "'Annus Horribilis' a bhí sa bhliain 2016!". Beidh Scoil Chuimsitheach Chiaráin na Ceathrún Rua agus Coláiste Eoin ar son an rúin. Beidh ar Ghaelcholáiste Dhoire, Dún Geimhin, agus Coláiste Chroí Mhuire an Spidéil a chruthú do na moltóirí nach amhlaidh gur dhrochbhliain a bhí in 2016.
Ag 6.30pm, i Téatar Stanley Quek, i gColáiste na Tríonóide, a chuirfear tús le comórtas na sinsear, mar a mbeidh an rún 'Bheadh Éire aontaithe ar leas mhuintir uile an oileáin seo!' á phlé. Scoileanna Gaeltachta amháin a bheidh san iomaíocht do chraobh na sinsear, Pobalscoil Ghaoth Dobhair, Pobalscoil Chorca Dhuibhne, Coláiste Pobail Ráth Chairn, agus Scoil Chuimsitheach Chiaráin na Ceathrún Rua.
Is é Pól Ó Gallchóir, iar-Cheannasaí TG4 agus Cathaoirleach Bhord Fhoras na Gaeilge a thabharfaidh aoichaint na hoíche sula dtabharfaidh na moltóir a mbreith ag a hocht a chlog.
50 foireann ar fad a ghlac páirt i réamhbhabhtaí an chomórtais bhliantúil díospóireachta i mbliana. Bronnfar corn agus duais €1,000 ar an bhfoireann a thabharfaidh leo an chraobh anocht agus bronnfar duais €250 ar na foirne eile. Beidh Eigse 2013 ar siúl ar an Aoine 1 agus an Satharn 2 Márta agus i mbliana, déanfaidh na cainteoirí an téama ‘An Ghaeilge san Oileán Úr’ a thaiscéaladh. Chláraigh 35 páiste sa scoil agus ceapadh príomhoide (Peigí Ní Óráin) agus cuntóir le dul i mbun dhá rang Naíonáin Shóisir. Thosaigh na ranganna i ndá seomra a bhí ar cíos ó Scoil Náisiúnta Bhríde i nGort na Glaise. I Meán Fómhair 1989 ní raibh dóthan spáis i Scoil Naisiúnta Bhríde do ranganna uilig Scoil Chaitlín Maude. B'éigean don Bhord Bainistíochta an scoil a roinnt. D'fhan an dá rang Naíonáin i Scoil Náisiúnta Bhríde. Bhog ranganna a haon, a dó agus a trí go dtí Halla Chumann Gaelach Thamhlachta, thart ar 4km ó na Naíonáin. I mí an Mhárta 1990, an scoilbhliain céanna, bhí ar na Naíonáin bogadh ó Scoil Naisiúnta Bhríde go dti Scoil Shóisir Chnoc Mhuire. I Mheán Fomhair 1990 cuireadh cóiríocht ar fáil do ranganna uilig na scoile i gCnoc Mhuire. Is ann a bhí an scoil lonnaithe go dtí 2016.
Tá fás suntasach tagtha ar an scoil ón 35 páiste a bhí cláraithe i Meán Fómhair 1985. Tá 345 páiste ar na rollaí anois agus os cionn 30 baill foirne. ‘Sna blianta tosaigh, bhí an-éiginnteach ann ó bhliain go bliain faoi shuíomh na scoile. Níor chabhraigh sé seo le páistí a mhealladh chuig an scoil. Is cosúil nach mbeidh an fhadhb sin ann níos mó agus anois tá na ranganna Naíonáin lán ó bhliain go bliain.
Cuirtear ranganna Gaeilge ar fáil do na tuistí sa scoil agus déanann siad sár-iarrachta feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge féin. Freisin bíonn páistí na n-iarscoláirí ag freastal ar an scoil anois atá an-deas a fheiceáil. Newry.ie - Creative Writing Opportunity at Gaeláras
Creative Writing Opportunity at Gaeláras
Beidh sos a' tSamhraidh ann sa Ghaeláras go dtí 7.00 i.n. ar 13 Lúnasa nuair a bhéas an chéad seisiún ann den bhfiontar nua "Cumadóireacht le Chéile". Tá sé seo feiliúnach do dhaoine a bhfuil Gaeilge réasúnta maith acu (Ard-Rang/Meán-Rang).
Creative writing opportunities at Gaeláras. Photograph: Lynsey O'Donnell/ FreeImages.com
Tá súil againn go leor dánta nuachumtha a fháil ó na seisiúin chun leabhrán beag a fhoilsiú roimh Nollaig 2018 mar chuid d'iontráil s'againn i gcomórtais Ghlór na nGael. 'S é an cur chuige a bhéas in úsáid ná: an seánra a mhíniú (ag toiseacht le Haiku ar 13 Lúnasa), eiseamláirí a chíoradh, agus ansin iarracht a dhéanamh ár gcuid dánta féin a chumadh. Seo dúshlán nádúrtha do dhaoine a bhfuil an leibhéal líofachta bainte amach acu anois go bhfuil siad réidh/toilteanach a gcumas scríbhneoireacht a fhorbairt i dtimpeallacht atá acmhainn-shaibhir agus tacúil. Ní mór áit a chur in áirithe. Think Irish nó Meon Gaelach? | Do Chonradh na Gaeilge.
Think Irish nó Meon Gaelach?
Posted by dochonradh under An Ghaeilge | Sábháil: An Euro Gaelach, An Ghaeilge, Business, Cumhacht Ceannaithe, Gaelach, Gnó, Irish language, Jobs, Poist, Seirbhís, Service, Siopaí, Táirge, ThinkIrish |
Tá feachtas beartaithe ag an ngrúpa seo, ThinkIrish le 20,000 post a chruthú in Éirinn trí cumhacht ceannaithe phobal na hÉireann a spreagadh chun tairgí Éireannacha a cheannach.
An Euro Gaelach
Is aidhm í atá cosúil leis an fheachtas An Euro Gaelach ach amháin gur spreagadh seirbhísí Gaeilge is mó atá An Euro Gaelach ag plé léi.
Smaoinigh dá mbeimis ábalta an dá fheachtas a nascadh, gníomhairí gan mórán Gaeilge ag spreagadh tairgí agus seirbhísí Gaelacha gualainn le gualainn le Gaeil spreagtha le hearraí Éireannacha a cheannach.
Guím gach ráth ar an bhfeachtas seo agus ar chomhoibriú idir eadrainn amach anseo.
Luíonn an méid thuasluaite le polasaí Chonradh na Gaeilge ar an gceist, ó tharla gur éirigh le rún Ard-Fheise anuraidh ar an ábhar:
"I bhfianaise na géarchéime eacnamaíochta atá sa tír, go gcuirfeadh Conradh na Gaeilge feachtas náisiúnta ar bun le daoine a spreagadh chun earraí áitiúla agus Éireannacha a cheannach agus le seirbhísí áitiúla agus Éireannacha a úsáid, agus chuige sin go n-iarrfadh an Conradh ar dheantúsóirí earraí agus ar sholáthróirí seirbhísí ón tír seo leas forleathan a bhaint as lipéadú agus fógraíocht as Gaeilge agus / nó dátheangach (Gaeilge/Béarla)."
Má tá frása níos deise agaibh den leagan de Think Irish abair linn.
Aibreán 26, 2010 at 1:31 in Lena chois sin, tá cathair na Gaillimhe, ina bhfuil daonra de thart ar 231,035, idir an chathair agus na ceantair máguaird, lonnaithe ar imeall na Gaeltachta. The Deputy will understand that it is not the practice to give the names of officers of the Department or of local authorities. Díospóireacht Babhta 2
Search - CategoriesSearch - ContactsSearch - ContentSearch - News FeedsSearch - Tags Díospóireacht Babhta 2 Bhí foireann shóisearach na scoile ag díospóireacht sa dara babhta de Chomórtas Uí Chadhain' i nGarbh Achaidh ar an 24ú Samhain. Ghlac na scoileanna seo a leanas páirt sa chomórtas: Pobalscoil Ghaoth Dobhair Gaelcholáiste Dhoire Coláiste Pobail Ráth Chairn
Is é an rún a bhí a phlé ag na Sóisearaigh ná ' Is rud maith é gur oileán í Éire'. Seo a leanas na hionadaithe a sheas an fód ar son na scoile - Caoimhe Nic Cormaic (captaen), Justin Ó hÁgáin agus Daniel Ó Nordáin. D'éirigh leis na scoláirí agus beidh siad ag glacadh páirte sa chraobh reigiúnach ar an 12ú Nollaig san Ostán Boyne Valley i nDroichead Átha. Comhghairdeas leis na scoláirí. Táimid ag tnúth go mór leis an gcraobh reigiúnach! na n-Gaidhel, do eg i n-Dun Buínne i n-deredh erraich reimesin, ag dul do Ath Cliath & a adnucal sin Muilinn Cirr, i taigh Muire co honórach. Seosamh Ó Ceocháin

Ba pheileadóir Gaelach ó Chontae Chiarraí é Seosamh Ó Ceocháin ("Joseph "Joe" Keohane" sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1918. Fuair sé bás ar an 5 Eanáir 1988. D'imir sé le haghaidh Ciarraí agus Na Mistéalaigh. Stiúrthóir Oireachtas na Gaeilge le dul ar scor
8ú Márta 2021
Beidh Stiúrthóir Oireachtas na Gaeilge, Liam Ó Maolaodha, ag dul ar scor an samhradh seo. D'fhógair an tOireachtas tráthnóna gur chuir an stiúrthóir in iúl d'fhoireann na féile go mbeidh sé ag éirí as an bpost tar éis 25 bliain i mbliana.
Bhí baint mhór ag Liam Ó Maolaodha in Oireachtas na Gaeilge, féile a bunaíodh in 1897, i bhfad sular ceapadh ina stiúrthóir ar an bhféile é i mí Feabhra na bliana 1996. B sé ina bhall den Choiste Náisiúnta ó 1979 agus ina chathaoirleach ar an gcoiste ó 1990 go 1992. Reáchtáladh an tOireachtas ina cheantar dúchais, Cluain Dolcáin i mBaile Átha Cliath, agus é ina chathaoirleach ar an gcoiste.
Dúradh i ráiteas a d'eisigh an tOireachtas inniu gur tháinig "bláthú as cuimse" ar fhéile an Oireachtais agus "borradh faoi thionscnaimh liteartha, ealaíne agus dioscúrsa na heagraíochta" agus Liam Ó Maolaodha ina stiúrthóir uirthi.
"Threoraigh sé an eagraíocht tríd an tréimhse chorrach a rabh atheagar á dhéanamh ar na heagraíochtaí Gaeilge go dtí gur ceapadh an tOireachas ina Cheanneagraíocht sa mhór-réimse 'Deiseanna a thacaíonn le húsáid na Gaeilge agus bunú gréasán [in 2014]," a dúradh sa ráiteas.
Is í Máirín de Brún atá ina Cathaoirleach ar Bhord Stiúrtha an Oireachtais anois agus dúirt sí gur threoraigh Liam an eagraíocht "go stuama, misniúil, coinsiasach, le spiorad agus le paisean" le 25 bliain anuas. Caoimhín Ó hUiginn - Vicipéid
District: Queen's County (en)
Lúnasa 30, 1922 - Iúil 10, 1927
← Éamon Ó Dugáin - Liam Tomás Mac Cosgair →
Nollaig 6, 1922 - Iúil 10, 1927
← no value - Earnán de Blaghd →
Meitheamh 23, 1927 - Iúil 10, 1927
← Deasún Mac Gearailt - Liam Tomás Mac Cosgair →
An Sráidbhaile, Meitheamh 7, 1892
Baile an Bhóthair, Iúil 10, 1927
Polaiteoir Éireannach ab ea Caoimhín Críostóir Ó hUiginn (as Béarla, Kevin Christopher O'Higgins; 7 Meitheamh 1892 - 10 Iúil 1927).
1 Éirí Amach na Cásca
3 Cogadh Chathartha
Bhí sé meáite le troid in Éirí Amach na Cásca ach nuair a shroich sé imeall Bhaile Átha Cliath, bhí na bóithre dúnta. Agus b'éigean dó filleadh abhaile (ní raibh sé in ann siúl timpeall is cosúil).
Éamon De Valera, Caoimhín Ó hUiginn agus Ruairí Ó Conchúir ag bainis an Uiginnigh (1921)
Bhí an tUiginneach ina Aire Cúrsaí Inmheánacha sa chéad rialtas i ndiaidh bhunú Shaorstát Éireann. Throid sé i gCogadh na Saoirse.
Cogadh Chathartha[cuir in eagar | athraigh foinse]
I rith an Chogaidh Chathartha, bhí sé de dhualgas air Poblachtánaigh a chur chun báis. Bhí Ruairí Ó Conchúir ar dhuine acu siúd a básaíodh ar a chuid orduithe, cé go raibh sé ina vaidhtéir ag a bhainis.
Booterstown Avenue agus Cross Avenue
Dúnmharaíodh an tUiginneach féin sa bhliain 1927, nuair a bhí sé ag filleadh abhaile ón Aifreann. Ní bhfuarthas amach riamh cé a mharaigh é, ach glactar leis go coitianta gur Poblachtánaigh a bhí ann agus iad ag baint sásaimh as ar son an Chogaidh Chathartha. Web SpeakApps» Blog Archive » SpeakApps DCU ag Tionól Teagaisc na Gaeilge Web Beidh foireann SpeakApps DCU ag glacadh páirte sa Tionól Teagaisc atá á rith i gColáiste Phádraig ar 28 Samhain. Tá an líon is mó ainmniúchán faighte ag an stáisiún Gaeilge TG4, a bhfuil cúig cinn d'ainmniúcháin faighte aige don úsáid a bhaineann an stáisiún as na meáin shóisialta éagsúla. Bhuaigh TG4 rannóg Snapchat anuraidh
Dé Máirt, Aibreán 25 2017 ag 7:05 am
Tá 12 eagraíocht agus comhlacht Gaeilge ainmnithe i naoi gcinn de rannóga ag na Sockies, Gradaim na Meán Cumarsáide in Éirinn, i mbliana. Tá 11 acu sin ainmnithe don rannóg nua 'Úsáid ar na Meáin Shóisialta' a bunaíodh den chéad uair i mbliana agus ina dtugtar aitheantas do ghrúpaí a bhíonn gníomhach i nGaeilge ar leithéidí Facebook, Twitter agus Snapchat.
Tá an líon is mó ainmniúchán faighte ag an stáisiún Gaeilge TG4. Tá TG4 ainmnithe don ghradam don aip mhóibíleach is fearr, an úsáid is fearr as Snapchat, an feachtas físeán is fearr, an úsáid is fearr as an margaíocht fíor-ama, agus an feachtas trasardán is fearr.
Tá Seachtain na Gaeilge ainmnithe don fheachtas físeán is fearr, chomh maith leis an úsáid is fearr a bhaint as an nGaeilge ar na meáin shóisialta, an úsáid is fearr as Facebook, agus don fheachtas is fearr nach raibh buiséad ar bith taobh thiar de.
Tá ainmniúcháin faighte ag an gcomhlacht amharclannaíochta Gaeltachta, Fíbín, atá lonnaithe in Indreabhán i gCois Fharraige. Tá ainmniúcháin eile faighte ag an gcomhlacht léirithe teilifíse, Meangadh Fíbín, freisin.
Tá eagraíocht eile as Indreabhán san iomaíocht do ghradaim Sockies i mbliana chomh maith — Club Scannán Sailearna. Taispeánann Club Scannán Sailearna scannáin idirnáisiúnta i Seanscoil Sailearna i gCois Fharraige.
Tá ainmniúchán amháin faighte ag lucht déanta na haipe 'Focal Me', MobaNode Limited, a dhear an aip foghlama teanga. Tá an aip, a bhfuil frásaí agus nathanna cainte éagsúla i bhfoirm scríofa agus fuaime ar fáil uirthi, ainmnithe don 'Aip Mhóibíleach is Fearr'.
Tá 10 n-iarratas san iomaíocht sa rannóg speisialta a bunaíodh i mbliana le haitheantas a thabhairt d'eagraíochtaí a bhaineann úsáid as an nGaeilge ar na meáin shóisialta 'Úsáid [na Gaeilge] ar na Meáin Shóisialta'.
Chomh maith leis na heagraíochtaí a luadh cheana, tá An Foras Pátrúnachta, An Dream Dearg, Pop Up Gaeltacht, Raidió Rí Rá, Oireachtas na Gaeilge, Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis UCD agus Conradh na Gaeilge san iomaíocht sa rannóg nua seo.
Bronntar na Sockies ar eagraíochtaí agus ar chomhlachtaí in Éirinn a úsáideann na meáin chumarsáide éagsúla ar bhealaí nuálacha, cruthaitheacha chun iad féin a chur chun cinn.
"Ba í rannóg na Gaeilge an rannóg ba mhó ainmniúchán ag na Web Awards anuraidh, agus bhí os cionn 20 rannóg éagsúla ann. Bhíodh sí ar an rannóg ba lú ainmniúchán roimhe sin. Ba iad lucht na Gaeilge is mó gleo ag na gradaim féin chomh maith agus is breá linn sin! Anuraidh, d'iarr muid ar ár gcairde, ar cainteoirí Gaeilge iad, an scéal a scaipeadh agus tháinig na hiarratais ina rabharta ina dhiaidh sin," a dúirt sé. I measc na n-imeachtaí a bheidh ar bun mar chuid de chlár Mise Éire beidh Séasúr Scannán Éireannach Chomóradh 2016 i bpictiúrlanna ar fud Londain, agus Corn Exhange ar camchuairt sa Ríocht Aontaithe agus sna Stáit Aontaithe le A Girl is a Half Formed Thing le Eimear McBride, agus é curtha in oiriúint don stáitse ag Annie Ryan. Cuirfear leagan nua ceoldrámata de shaothar James Joyce The Dead, á léiriú ag The Performance Corporation, ar stáitse ag féilte i gCeanada, rachaidh Cór Aireagail Óige na hÉireann i gcomhpháirtíocht leis an Canadian National Youth Choir, cuirfidh Gailearaí na hEolaíochta, Baile Átha Cliath, an taispeántas Blood – Not for the Faint-Hearted ar bun in Melbourne, agus cuirfear Rachaidh clár coimeádta de scríbhneoirí na hÉireann ar camchuairt chuig féilte agus ionaid sna Stáit Aontaithe agus beidh Macnas i láthair ag an 2016 South by Southwest Festival, Austin, Texas. Tá Gaeilge ag gach duine in Éirinn cé go ndeireann cuid mhaith daoine nach bhfuil Gaeilge ar bith acu nuair a iarrtar orthu. —Various forms such as ‘Bóthar Chille Muire’, ‘Cill Mhuire Cairrgín’, ‘Sráid Chille Muire’, ‘Sráid Choill Mhac Cargáin’, and ‘Sráid Chill Mochargán’ were proposed in the period 1905-1958, the last-named version being perpetuated on local authority signage until 1996. Many of these old signs still exist. Chuireamar trí fhoireann isteach ar chomórtas iomána faoi dhíon eagraithe ag Cuala C.L.G. i rith na Nollag. Shroich na trí foirne leathchraobhacha Roinn A den chomórtas agus bhuaigh foireann faoin gCaptaen Colm Ó Gairbhith an chraobh. Is iad In. Uí Dhomhnaill agus Bn. Uí Mhurchú a bhí i gceannas na bhfoirne. Fuair siad cabhair ó roinnt tuismitheoirí. Comhghairdeas leo go léir. The three hurling teams we entered in Cuala G.A.A. Clubs December Indoor Blitz excelled themselves. All three reached the semi-finals of the A League under the shrewd guidance of In. Uí Dhomhnaill and Bn. Uí Mhurchú. Colm Ó Gairbhith captained the winning team and brought the trophy back to the school. Beidh Caoimhe Ní Chuinn sa stiúideo le comhairle aici maidir le polasaithe oifigiúla na roinne don scrúdú, agus beidh leideanna ag an múinteoir Máirín Ní Dhomhnaill sa rannóg Moltaí Mháirín le cuidiú leat marc ard a fháil. 1. Cúige Laighean - Seaimpíní na hEorpa Leagan clóite ar líne gach Céadaoin Foinse, An Caisleán, Indreabhán, Co. na Gaillimhe, Éire, Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbat-turscar. Ba chóir go raibh áit lárnach ag cultúr na hÉireann, an Ghaeilge agus Scór san áireamh, in aon chlub CLG in Éirinn. 'Is don bhliain ar fad í an Ghaeilge – ní i gcóir Lá 'le Pádraig amháin' – lucht feachtais aifreann – Tuairisc.ie
Tá dóchas ag feachtasóirí ar son aifreann Gaeilge i nDún Laoghaire go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh acu, ach tá fainic curtha acu ar údaráis na heaglaise nach leor aifreann Gaeilge amháin sa bhliain
Déardaoin, Feabhra 28 2019 ag 12:34 pm
Tá an dream atá ag éileamh aifreann Gaeilge i nDún Laoghaire ag súil go bhfuil dul chun cinn i ndán dá bhfeachtas i ndiaidh don sagart paróiste atá i lár na conspóide a chur in iúl dóibh go mbeidh aifreann Gaeilge ann Lá Fhéile Pádraig.
Ach tá fainic curtha ag lucht an fheachtais ar údaráis na heaglaise nach leor aifreann Gaeilge amháin sa bhliain mar "mhaisiúchán cultúrtha" agus Gaeilgeoirí á gcur "ó dhoras" gach Domhnach eile.
"Is don bhliain ar fad í an Ghaeilge – ní i gcóir Lá 'le Pádraig amháin," a dúradh i ráiteas a d'eisigh an grúpa ar maidin.
Tá lucht an fheachtais agus údaráis na heaglaise in adharca a chéile ó chuir an Sagart Paróiste Paul Kenny stop leis an aifreann Gaeilge i nDún Laoghaire i samhradh na bliana 2017.
D'eagraigh na feachtasóirí agóid an mhí seo caite ag Coláiste na Croise Naofa i nDroim Conrach toisc, a dúradh, nár thug an sagart paróiste an tAthair Paul Kenny ná Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath, an Dr Diarmuid Martin, aird ar bith ar na litreacha agus na hachainíocha go léir a bhí seolta acu chucu ó cuireadh stop leis an Aifreann Gaeilge ina mbíodh ceoltóirí agus cór páirteach.
Ba é buille maraithe na muice don ghrúpa feachtais, a dúirt siad, ná nuair a chonaic siad ainm an Athar Paul Kenny luaite mar eagarthóir ar an bhfoilseachán Gaeilge nua Canaimis – Ceol don Aifreann.
Ach tá dóchas ag na feachtasóirí anois go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh acu ó tharla go bhfuair siad freagra ar litir a chuir siad chuig an Athair Kenny ag fiafraí de an mbeadh aifreann Gaeilge i nDún Laoghaire Lá Fhéile Pádraig agus dá mbeadh an mbeadh cead acu a bheith ag amhrán agus ag ceol ann.
Dúirt an tAthair Kenny go mbeadh.
Dúirt Pauline Uí Argáin, stiúrthóir Cór Phobal Aifreann Dhún Laoghaire, gurb é seo an chéad uair ag an Athair Kenny teagmháil a bheith aige leo ó thosaigh an chonspóid.
"Tá sé suntasach gurbh é seo an chéad uair ó cuireadh deireadh leis an Aifreann Gaeilge gur thug an tAthair Kenny freagra ar aon chumarsáid ó Phobal an Aifreann Gaeilge faoi cheist an Aifrinn.
"Tá súil ag Pobal an Aifrinn anois go rachaidh an tAthair Kenny níos faide agus go mbuailfidh sé linn chun ceist an Aifrinn a phlé, rud nach bhfuil tarlaithe ó cuireadh deireadh leis an Aifreann Gaeilge breis agus bliain go leith ó shin."
Tá litir eile curtha ag an ngrúpa anois chuig an Athair Kenny ag tabhairt cuireadh dó bualadh leo agus leis an eadránaí atá ceaptha ag an Ardeaspag Diarmuid Martin ar mhaithe le fuascailt a fháil ar aighneas an aifrinn.
Dúirt Bríd Nic Shamhráin, duine eile de lucht an fheachtais gur cruthúnas an t-aifreann atá beartaithe Lá Fhéile Pádraig "nach bhfuil bac ar bith ar Aifreann seachtainiúil Gaeilge i nDún Laoghaire".
"Más féidir le ceann den trí Aifreann sa séipéal a bheith i nGaeilge ar Lá 'le Pádraig, is féidir le ceann den trí Aifreann a bheith i nGaeilge gach Domhnach. Tá an bheirt sagart sa pharóiste inniúil ar an Aifreann a rá i nGaeilge."
Bhí Pádraig Ó Cearbhaill, ball eile de Phobal an Aifrinn, ag súil go bhféadfaí teacht ar réiteach ar an aighneas, ach dúirt sé go gcaithfí a thuiscint nach mar "mhaisiúchán cultúrtha" uair sa bhliain a theastaigh aifreann Gaeilge.
"Más céim i dtreo réitigh ar agóid an Aifrinn Ghaeilge í seo caithfear fáiltiú roimhe. Ach níor mhaith linn go mbeadh na Gaeilgeoirí á ligean isteach sa séipéal ar an bhFéile Náisiúnta agus á gcur ó dhoras an chuid eile den bhliain. Is teanga bheo dúinne í an Ghaeilge, agus ní saghas maisiúcháin chultúrtha le tógaint amach uair in aghaidh na bliana." "Ní bheidh toradh ag an Rialtas ar ár ngearán mura ndéanaimid ach gearán" – An Claiḋeaṁ Soluis cothrom an ama seo (15 Aibreán 1916) – Tuairisc.ie
"Ní bheidh toradh ag an Rialtas ar ár ngearán mura ndéanaimid ach gearán" – An Claiḋeaṁ Soluis cothrom an ama seo (15 Aibreán 1916)
An Claiḋeaṁ Soluis' cothrom an ama seo (15 Aibreán 1916)…uair sa tseachtain, foilsítear anseo, i gcomhar le Conradh na Gaeilge, leathanach amháin ón iris 'An Claiḋeaṁ Soluis'
Dé hAoine, Aibreán 15 2016 ag 6:30 am
2 An Claidheamh Aibreán 15, 1916
Casadh na Rothaí
Rothaí an tsaoil a chur á gcasadh ar mhaithe linn féin, sin é an rud a thograíonn agus a shantaíonn sinn idir íseal agus uasal. Ní thig le fear aon chapaill an talamh bán nó an coinleach féin a threabhadh gan cúnamh a fháil. Tá fear eile atá taobh le haon chapall in aice leis. Cuireann siad a neart capall le chéile agus bíonn seisreach acu. Casann an tseisreach rothaí an earraigh, rothaí an tsamhraidh, rothaí an fhómhair agus rothaí an mhuilinn don bheirt. Ní neart go cur le chéile. Tuigtear brí an tseanfhocail don treabhdóir agus tuigtear a bhrí don fhear stáit, agus don saighdiúir. Tá a chruthú sin againn sa chogadh mór. Fíoraíodh an seanfhocal céanna i scéal ár dtíre féin go minic agus fíorófar arís é. Ach ní hé an cogadh is ábhar cainte againn an t-am seo ach rud eile. Tá rothaí móra agus rothaí beaga an tsaoil ag casadh inár n-aghaidh faoi láthair. Tá rothaí móra an Rialtais á gcasadh go tréan ach ní ar mhaithe linne é. Stiúrann rothaí an Rialtais na rothaí eile idir bheag agus mhór, agus tá na rothaí eile á gcasadh agus luas gaoithe sí fúthu agus splancacha á mbaint astu le déine an fhuadair, agus ní ar mhaithe le hÉirinn an casadh. Cuireann déine an chasta scanradh ar chuid againn. Cuireann an déine sin, cuid eile in éadóchas, agus tá siad ag cur suas den obair náisiúnach mar is dual don dream fann a dhéanamh. Tá cuid eile againn curtha faoi dhraíocht ag casadh na rothaí agus is dóigh leo gur ar mhaithe linn féin an casadh agus an luas agus na splancacha. An méid againn nach bhfuil róscanradh orainn, agus nach bhfuil imithe in éadóchas, agus nach luíonn an draíocht orainn caithfimid teacht agus roinnt de na rothaí beaga a chasadh ar mhaithe leis an tír, nó imeoidh na daoine ar fad in éadóchas ar ball. Is mairg an dream atá gan muinín astu féin. Is mairg na daoine nach gcleachtann comharsanúlacht agus cairdeas agus cur le chéile. Ní bheidh toradh ag an Rialtas ar ár ngearán mura ndéanaimid ach gearán. Glacaimis comhairle le chéile agus cuirimis le chéile. Bailímis ár neart. Déanaimis ár leas gach uair ar gach bealach agus i ngach áit arbh fhéidir linn é. Cothaíonn an cur le chéile an misneach. Nuair a bheidh cur le chéile agus misneach againn beidh toradh ar ár ngearán, agus mura mbíonn beidh obair curtha i ndiaidh ár lámh againn, beidh cuid mhór de na rothaí beaga ag casadh ar mhaithe linn agus beidh an scanradh agus an t-éadóchas agus an draíocht á scaipeadh de réir a chéile againn.
Tá rothaí an oideachais ag casadh inár n-aghaidh.
Tá rothaí tráchtála agus ceannaíochta ag casadh inár n-aghaidh.
Tá rothaí airgid agus margadh an airgid ag casadh inár n-aghaidh.
Tá rothaí lucht spóirt agus caitheamh aimsire ag casadh inár n-aghaidh.
Is mór an t-áireamh é áireamh na rothaí beaga agus ní hionadh scanradh agus éadóchas agus draíocht ar dhaoine. Ach níl draíocht ná éigean gan fuascailt ach draíocht an bháis, agus níl deoch an bháis ina chorn fós ag Dia dúinn. Is maith an Tiarna Dia. Taitníonn an misneach leis agus an dóchas. Cabhraíonn sé lena chlann féin. Bhronn Sé ar Chlanna Gael stuaim aigne agus dílse croí a fhoireann orthu. Baintear feidhm feasta as an stuaim atá níos fearr ná neart.
A scéal féin scéal gach éinne, agus ár scéal féin i dtosach againne.
Is cuma nó rí beag gach bainisteoir scoile ina pharóiste féin. Tá cead agus cumhacht aige an clár scoile a leagadh amach, agus an t-oide a cheapadh. Tá saoirse don oide meon agus aigne an aosa óig a threorú. Is tearc bainisteoir a imríonn a chumhacht ar mhaithe le hÉirinn. Is tearc oide a bhaineann feidhm as an tsaoirse atá aige. Tá dhá thrian de na bainisteoirí agus an oiread céanna de na hoidí cairdiúil le cúis na nGael. Cad chuige an fhaillí mar sin? Cad chuige dúinn an fhaillí a fhulaingt? Is é an brostú an leigheas. Brostú na ndaoine, brostú na mbainisteoirí, brostú na n-oidí. Cuirimis uainn gach caint achrannach san obair seo an oideachais, agus bainimis feidhm as an tsaoirse atá againn. Is cuma dúinn cén pholaitíocht atá ag bainisteoir nó ag oide má tá sé ar thaobh Gael i gcúrsaí oideachais. Is cuma agus is róchuma dóibhsean an pholaitíocht is fearr liomsa nó leatsa. Cuirtear roth beag an oideachais ag casadh ar mhaithe le hÉirinn i ngach paróiste, agus cuirtear luas sa chasadh, agus baintear splancacha amach. Nuair a bheidh na rothaí beaga á gcasadh againn féachfaimid le casadh a bhaint as na rothaí móra.
"Dúirt sé, dúirt sé"
Go mbeidh muintir na hArdchraoibhe ag imirt cártaí oíche Dé Sathairn
Go raibh slaghdán dona ar Pheadar Ó Donnghaile le gairid.
Gurb é Mac Uí Mhóráin, Cathair na Mart, Rúnaí Fheis Mhaigh Eo.
Go bhfuil clár Feis Ó Máine foilsithe, agus gurb é Seán Breathnach an Rúnaí.
Go léireoidh na Cluicheoirí dráma le Seán Mac Caoilte faoi Bhealtaine.
Go molann gach éinne Mícheál Ó Colmáin mar "bhithiúnach".
Go léireofar dá dhráma in Ó Méith go luath.
Go mbeidh Cumann na mBan ag rince oíche Dé Sathairn.
Go bhfuil "An Lóchrann" ar lasadh arís.
Go bhfuil dánta an Aicéadaigh ar fáil agus gurb é Torna an t-eagarthóir.
Go raibh Éamon Cuirtéis i gContae an Chláir le gairid.
Go raibh "bean fheasa" sa Chraobh Rua tráthnóna De Sathairn.
Agus go raibh cártaí is cupáin aici – agus fios ar gach ní.
Go raibh Seán Beicett an-chrua Dé Sathairn, dar le girseacha áirithe
Go bhfuil na fealsúnaí ag cur buartha ar Sheán Mac Fhir Léinn go fóill.
Go mbeidh cruinniú poiblí ag lucht Chuallacht Bríde sa Chraobh Rua Dé Domhnaigh seo chugainn ar 8.30 a chlog Tá Leabharlann Chontae an Chláir ag ceiliúradh Seachtain na Gaeilge 2021. Tiúnáil isteach chuig Aidan, ó Leabharlann Chora Finne ar an cainéal Youtube ‘Clare Library.’ Tá sé ag léamh na leabhair pictiúir, Ná Gabh ar Scoil le Máire Zepf agus Tarsila Krüse, Scúnc agus Smúirín le Muireann Ní Chíobháin agus Paddy Donnelly, agus Géansaí Ottó le Sadhbh Devlin agus Róisín Hahessy. Tá siad go léir foilsithe ag Futa Fata. Tá deiseanna fostaíochta ar fáil san AE – ach ní mór dianullmhúchán a dhéanamh dar le Stiúrthóir Oideachais Ghaelchultúr
Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 7:20 am
Tá go leor cainte le tamall anuas ar na deiseanna fostaíochta a bheidh ar fáil do chainteoirí Gaeilge in Institiúidí an Aontais Eorpaigh, anois agus deireadh ag teacht, in 2022, leis an maolú a bhí i bhfeidhm ó thaobh na Gaeilge de. Tháinig laghdú suntasach ar an méid oibre a bhí ar fáil in earnáil an aistriúcháin le linn bhlianta na géarchéime eacnamaíche, mar sin is iontach an rud é go mbeidh na deiseanna nua seo ar fáil d'aistritheoirí – agus, lena chois sin, do dhlítheangeolaithe agus do riarthóirí.
Tá feachtas díreach tosaithe ag EPSO (an Oifig Eorpach um Roghnú Foirne) chun 62 aistritheoir a earcú d'Institiúidí an Aontais agus tiocfaidh neart deiseanna eile fostaíochta chun cinn sna blianta atá amach romhainn. Ní fiú cur isteach ar chomórtas de chuid EPSO, áfach, gan dianullmhúchán a dhéanamh ar dtús. Ní leor caighdeán ard Gaeilge labhartha – caithfidh ardchaighdeán cruinnis a bheith ag duine ó thaobh scríobh na teanga de chomh maith.
Seo roinnt moltaí don té a bhfuil spéis aige slí bheatha a bhaint amach mar aistritheoir i gceann d'Institiúidí an AE:
Tabhair faoi Thriail Ghaeilge ar Líne Ghaelchultúir le feiceáil cad iad na rialacha gramadaí nach bhfuil tú eolach orthu. Tá an triail le fáil ag gaelchultur.com
Ceannaigh leabhar gramadaí, déan staidéar ar aonad nó dhó sa tseachtain, déan na cleachtaí a bheidh le fáil sna haonaid sin agus seiceáil do chuid freagraí ag deireadh an leabhair. Ní fiú graiméar a cheannach nach dtugtar freagraí na gcleachtaí ann
Ceannaigh an leabhar In Ord is in Eagar le hAntain Mac Lochlainn. Is foilseachán an-luachmhar é seo don té ar mian leis cur lena chuid eolais ar scríobh na Gaeilge
Bain triail as cuid de na ceachtanna atá le fáil sna rannóga 'Ó Bhéarla go Gaeilge' agus 'Cleachtaí eagarthóireachta' ar an suíomh aistear.ie
Déan na leaganacha Béarla d'ailt atá le fáil i Nuachtlitir Ghaelchultúir a aistriú go Gaeilge, ansin déan comparáid idir na haistriúcháin sin agus na leaganacha Gaeilge atá le fáil sa nuachtlitir féin
Déan gearrchúrsa ina mbeidh an bhéim ar an ghramadach agus ar scileanna scríofa. Reáchtálann Gaelchultúr an Dianchúrsa Ullmhúcháin i gCruinneas na Gaeilge trí huaire sa bhliain, bíonn cúrsaí cruinnis ar fáil sa Ghaeltacht gach samhradh (in Oidhreacht Chorca Dhuibhne agus in Oideas Gael, mar shampla) agus beidh cúrsaí dá leithéid á dtairiscint ag cuid de na coláistí tríú leibhéal go luath fosta
Tabhair faoi chúrsa iarchéime san aistriúchán – tá cinn ar fáil i gcoláistí i ngach cearn den tír anois. Agus de bhrí go bhfuil múnlaí éagsúla i gceist maidir le seachadadh na gcúrsaí seo, is cinnte go n-aimseoidh tú ceann a oirfidh duitse
Cláraigh do chúrsa i dteanga iasachta ina mbeidh an bhéim ar an teanga scríofa; beidh cúrsa Fraincise ar líne á thairiscint ag Ionad na dTeangacha in Ollscoil Mhá Nuad go luath, cuir i gcás. Ní féidir leat gairm bheatha a bhaint amach mar aistritheoir san AE gan caighdeán maith a bheith agat i dteanga eile le cois na Gaeilge agus an Bhéarla (cé gur féidir conarthaí gearrthéarmacha a fháil agus gur féidir post ginearálta riaracháin a fháil gan an tríú teanga a bheith agat)
Má thugann tú faoi chomórtas de chuid EPSO, beidh trialacha síciméadracha le déanamh agat mar chuid den tástáil. Teipeann ar go leor daoine sa chuid seo den chomórtas, mar sin ní mór duit cúrsa a dhéanamh a ullmhóidh tú do na trialacha. Beidh cúrsaí dá leithéid á n-eagrú ag cuid de na coláistí tríú leibhéal go luath – coinnigh súil ar na meáin Ghaeilge le cinntiú go mbeidh tú ar an eolas faoi na cúrsaí seo. Agus tá neart eolais agus leideanna maidir leis na trialacha síciméadracha le fáil ar an suíomh Prometric.com
Cláraigh ar an suíomh EU Careers le déanamh cinnte go bhfaighidh tú eolas faoi chomórtais EPSO do chainteoirí Gaeilge
Más mian leat a bheith ar an eolas faoi na deiseanna oiliúna agus faoi na deiseanna fostaíochta atá luaite thuas, cuir teachtaireacht chuig eolas@gaelchultur.com agus cuirfimid ar ár liosta ríomhphoist thú. Ní gá duit aon rud a scríobh sa teachtaireacht – is leor 'Deiseanna fostaíochta san AE' a chur mar theideal uirthi.
Is é Éamonn Ó Dónaill Stiúrthóir Oideachais Choláiste na hÉireann/Ghaelchultúir. Beidh an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán á thairiscint ag an institiúid sin arís i mbliana, ó mhí Mheán Fómhair ar aghaidh. Agus, ag deireadh an tsamhraidh, foilseofar eagrán nua de ghraiméar Ghaelchultúir, Gramadach gan Stró!, a bheidh ag teacht leis an leagan nua den Chaighdeán Oifigiúil a bheidh ar fáil go luath.
Fág freagra ar '10 gcinn de mholtaí don té atá ar thóir poist mar aistritheoir san Aontas Eorpach'
Donncha Ó hÉallaithe Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 9:33 am
62 post le líonadh san AE do aistritheoirí agus go mbeidh siad ag tosnú ar thuarastail €1,000 sa tseachtain. Cuireann an scéal seo lagmhisneach orm. Beidh airgead poiblí á chur amú ag aistriú doiciméidí tirime go Gaeilge, doiciméidí nach léifear is nach mbainfear usáid astu. Airgead an AE atá ann ach is airgead poiblí é. Níos measa ná sin beidh talann na ndaoine a bheas sna postanna seo á chur amú chomh maith, talann atá gann sa tír seo. Dá mbeadh 62 duine oilte ar fáil le dul ag obair sna coláistí tríú leibhéal sa tír seo, thuaidh agus theas, le ocáidí sóisialta den chéad scoth do na micléinn a thagann isteach sna Coláistí le Gaeilge, b'fhiú é. Bheadh toradh fiúntach air. Ní bheidh de thoradh ar an stádas oifigiúil don Ghaeilge ach Gaeilgeoirí cumasacha a chailliúnt don obair atá le déanamh sa mbaile leis an Ghaeilge a chaomhnú.
62 daoine le ard chumas Gaeilge a bheith ag aistriú rialacháin an AE go Gaeilge, bheadh sé mar a chéile le iarraidh ar 62 ailtire pleananna do fhoirgintí a réiteach len iad a chaitheamh sa bhrúscar gan breathnú orthu nó iarraidh ar 62 sluaiseadóirí poll sa talamh a chartadh amach agus é a líonadh isteach aríst.
Níl aon teora le seafóid lucht na Gaeilge!
Darragh Ó Caoimh Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 5:37 pm
Ní mór dom a rá nach bhfuil an ceart agat ar an ábhar so, a Dhonncha. Is iontas liom nach dtuigeann tú go rachaidh na postanna seo chun tairbhe na Gaelainne agus na hÉireann.
Is trua go gcuireann a leithéid de dhea-scéala "lagmhisnech ort". A mhalairt a chuireann sé ormsa. Cuireann sé misneach orm go n-aithníonn an AE go bhfuil tábhacht leis an nGaelainn agus í chomh tábhachtach agus chomh fiúntach le haon teanga náisiúnta eile san Eoraip. Cuireann sé misneach orm leanúint orm ag foghlaim na teangan, ar scoil agus ag baile. Thar aon ní eile, cuireann sé misneach orm mar go dtuigim go bhfuil agus go mbeidh deiseanna ar fáil domsa mar dhuine óg a bhfuil Gaelainn agam.
Anuas ar sin, feicim gur maith an rud é gur thar lear a bheidh na postanna seo ar fáil. Cén fáth go gcaithimid a Ghaelainn a choimeád faoi ghlas in Éirinn? Ní theastaíonn ó dhaoine óga, nó go deimhin ní theastaíonn uaimse, a bheith fágtha sa tír seo as saothrú i gort na teangan go deo na ndeor.
Tacaímis leis an togradh fiúntach, tairbheach, spreagúil seo agus ná bímis diúltach ina leith. Scaoilimis an Ghaelainn amach ar an domhan mór!
Donncha Ó hÉallaithe Déardaoin, Meitheamh 16 2016 ag 9:34 am
Is maith liom go dtugann sé misneach dhuitse mar dhuine óg, atá ag foghlaim na Gaelinnne agus fonn taistil ort chomh maith. Ach mura mhiste leat mé a rá, tá tú ag breathnú ar an scéal ó thaobh an tairbhe a fhéadfása baint as go pearsanta, agus níl aon cheol mí-cheart le sin. Táimse ag breathnú ar an bpictiúr mór: na milliúin euro de airgead poiblí á chaitheamh ag cur daoine cumasacha ag aistriú doiciméidí oifigiúla na hEorpa go Gaeilge, agus a fhios againn nach léifear iad. Caithfidh go mbrisfeadh sé misneach duine ar bith a bheith ag plé leis na aistriúcháin céanna! Nach mbeadh sé níos fearr an t-airgead poiblí sin a chaitheamh i mbealach níos tairbhí don Ghaeilge.
Seán Ó Gallchobhair Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 11:22 am
Ní bheidh sa teanga roimh i bhfad ach gibris thuatach neamhchomhaimseartha mura n-úsáidtear í i ngach réimse den saol. Beidh na poist seo chun leas na teanga gan aon agó!
Donncha Ó hÉallaithe Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 1:37 pm
An faitíos atá ormsa nach mbeidh sí in usáid ach mar theanga i ndoiciméidí oifigiúla an AE, nach léifidh duine ar bith. B'fhearr liom an 'gibris thuatach' féin mar a thugann tú uirthi, ná teanga stálaithe na cáipéisíochta oifigiúla nach bhfuil aon usáid dhó is nach bhfreastalaíonn ar aon riachtanais teanga, seachas an cur i gcéill a bhíonn ar bun ag roinnt de lucht na Gaeilge ag ligint orainn féin go mba cheart go mbeadh an stádas céanna ag an nGaeilge le Béarla, Fraincis, Gearmáinis etc san AE. Níl an stádas céanna ag Gaeilge in Éireann ón gcóras stáit is atá á éileamh ag Rialtas na hÉireann ón AE don Ghaeilge. Ní amaidíocht go dtí é.
Fearn Dé Céadaoin, Meitheamh 15 2016 ag 1:42 pm
Rinne tú dearmad ar aon mholadh amháin ar a laghad atá rí-thabhachtach, a Eamoinn.
Is dual do na hiarrthóirí dul thart ar cháineadh agus ar spídiúcháin lucht a dteanga fhéin. De réir dealraimh, ní bheidh na hiarrthóirí seo in airí post Gaeilge nó tá cúrsaí Gaeilge I ndrochchaoi.
Tomás Ó hÓgáin Dé hAoine, Meitheamh 17 2016 ag 9:18 am
A Dhonncha a chara, tá beragán den gceart agat measaim. Léiríonn tú áfach saontacht maidir le conas mar a caitear airgead an AE.
Tá airgead/buiséad ann, sa Bhruiséil, chun teanga iomlán oifigiúil a dhéanamh de theanga na Gaeilge i dteannta an 23 teanga oifigiúil eile. Caitear é in ainm an diabhail!
Ní éisteofar leat ná le do phort a deir gur fearr an t-airgead a chaitheamh ar 'scéimeanna' a thacóidh le lucht labhartha sa Ghaeltacht etc. etc. go bhfóire Dia orainn, féach mar a theip ar an Stát agus go bhfóire Dia orainn arís féach mar a theip ar Údarás na Gaeltachta… teip agus teip go tubaisteach, plean i ndiaidh plean…. ráiméis
É sin ráite, níl ann ach cur i gcéill amach is amach a rá go bhfuil Gaeltacht i ndán don Bhruiséil nó fiú go bhfuil 'Gaeltacht' i mBéal Feirste, i mBleá Cliath etc. níl ansan ach baothchaint seafóideach.
Níl áit níos tábhachtaí ar domhan do theanga na Gaeilge ná an Ghaeltacht (agus ní Conamara ná Tír Chonaill amháin ar ndóigh atá i gceist agam ar eagla go raibh éinne ag déanamh talamh slán de sin) agus creidim go láidir sa tuairim sin.
Is gá duit glacadh leis a Dhonncha, sin mar a oibríonn cúrsaí buiséad sa Bhruiséil. Is gá dul go sparán/tobar eile ar fad chun teacht ar airgead a d'fhéadfaí a chaitheamh ar fhorbairt na Gaeltachta mar áit fíor-thábhachtach do theanga na Gaeilge, áit i bhfad níos tábhachtaí ná an Bhruiséil.
Glac go fonnmhar leis na postanna atá fógraithe sa Bhruiséil déanfaidh siad tairbhe don eiceachóras teangeolaíoch in Éirinn, san Eoraip agus ar fud an domhain mhóir, idir fhoclóir agus stádas rud atá tuillte go maith agus le fada aici mar theanga dúchais na hÉireann.
Donncha Ó hÉallaithe Dé hAoine, Meitheamh 17 2016 ag 2:09 pm
Go raibh maith agat, faoi do thuairim, a Thomáis. Maidir le saontacht, tá sin ag baint liom, ceart go leor. Seans gurb é an saontacht chéanna ba chúis le roinnt againn a bheith ag iarraidh go mbunófaí seirbhís teilifíse don Ghaeltacht, blianta siar, nuair a bhí na saineolaithe á rá nach bhféadfaí a leithéid de stáisiún a bhunú agus nach ndéanfaí go deo é. Coinníomar orainn agus d'éirigh linn daoine a dúirt ag an am go rabhamar 'craiceáilte' a thabhairt ar taobh. Sa gcás seo creidim dá gcuirfí brú ceart le stocaireacht seiftiúl ar an AE, go bhféadfaí margaíocht a dhéanamh leis an AE faoin airgead aistriúcháin a chaitheamh ar an nGaeilge i mbealach níos tairbhí don teanga: ciste fiúntach a chur ar bun le teangacha i mbaol, ar nós an Ghaeilge, a chosaint sna ceantair ina bhfuil siad á labhairt i gcónaí ag an bpobal go horgánach.
Darragh Ó Caoimh Dé hAoine, Meitheamh 17 2016 ag 9:23 pm
Cúpla bliain siar, deineadh stocaireacht láidir sa Bhruiséil chun go mbeadh stádas oifigiúil ag an nGaeilge san AE. An bhfuil tú anois ag moladh gur chóir dúinn an obair sin go léir a chaitheamh i dtraipisí agus a rá leis an gCoimisiún nach bhfuilimid á iarraidh a thuilleadh? Creidim go ndéanfadh a leithéid de rud díobháil damanta don tír seo ó thaobh dearcadh na mballstát eile inár leith.
Cuirtear an maoiniú seo ar fáil don aistriúchán agus dó sin amháin- ní féidir slat draíochta a tharraignt amach agus an t-airgead seo a chur i dtreo eile. Ní hin mar a oibríonn an maorlathas thall agus ba cheart dúinn glacadh leis sin.
Maidir le maoiniú dos na Gaeltachtaí, cinnte, ba chóir don rialtas níos mó airgid a éileamh. Ach cén fáth nach bhfaigheadh muid an t-airgead sin ó fhoinse eile.
Stilla Dé hAoine, Iúil 13 2018 ag 11:23 am
An té a bhfuil cleachtadh aige ar lucht na Gaeilge, sa Ghaeltacht nó san iar-Ghaeltacht, bíonn sé de shíor ag castáil ar na ceisteanna "cad is fiú í?" agus "an bhfuil slí bheatha atá le baint aisti"?.
Ní labhróidh tuismitheoirí dhá-theangacha an teanga lag lena bpáistí muna bhfuil buntáiste le baint aisti. Tá na mílte Gaeilgeoirí ar féidir leo sleachta filíochta cian-ársa a aithris ar nós "Ba ghnáthach liom siúl le ciumhais na habhann ar bháinseach úr is an drúcht go trom … " ach nach smaoineodh go deo ar an Ghaeilge bheo a labhairt leis an leanbh sa chliabhán.
Is dóigh liomsa gurb iontach an spreagadh iad na postanna seo agus fáiltím rompu. Beidh deiseanna fostaíochta ag an aos óg feasta nach mbíodh ar fáil le cúpla glún anuas — ó bhí Máirtín Ó Díreáin agus Seán Ó Riordáin ag obair sa Státseirbhís. Tá na postanna seo ag teastáil go géar. Dea-scéala é seo. Is mó an meas a bheidh ar lucht na Gaeilge sa Bhruiséil ná mar a bhíodh ar a sinsir i Londain fadó. Fainic lucht tacaíochta Brexit. Tá tábhachtach na Gaeilge mar uirlis chumarsáide ag méadú do chomhlachtaí a dteastaíonn uathu custaiméirí nua a mhealladh agus luach breise a chur ar a gcuid táirgí. Ba bhreá liom a bheith ag staidéar in Éirinn! Chuaigh mé go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Thóg mé dhá rang ceimice, rang fealsúnachta, rang scannánaíochta, agus rang staire. Bhí cónaí orm ar an gcampas i Halla an Roebuck. Bhí mo sheomra féin agus mo sheomra folctha féin agam. Roinn mé cistin agus seomra suí le cúigear mac léinn- Caroline Maloney as Notre Dame, Kate Coombes as Corcaigh, Aideen Kinsela as Baile Átha Cliath, Sean McCarthy as Dún na nGall, agus Steven McCahill as Dún na nGall. Bhí spraoi againn. Ba chairde maithe iad agus ba bhreá liom a bheith ag caint leo. Chócaráil muid dinnéar agus chuaigh muid go dtí an teach tábhairne le chéile anois is arís. Bliain iontach eile a bhí ann anuraidh don Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil. Thug 130 fostaí ó chomhairlí áitiúla ar fud na tíre faoin gcúrsa ag leibhéil 3, 4 agus 5 ar an gCreat Náisiúnta Cáilíochtaí. Lena chois sin, ach thug 182 fostaí ó eagrais éagsúla de chuid na hearnála poiblí faoin gcúrsa le linn 2015, idir chúrsaí intí, chúrsaí ar líne agus chúrsaí in ionad Ghaelchultúir i mBaile Átha Cliath. Ó cuireadh tús leis an Teastas in 2012 tá breis agus 400 fostaí ón earnáil phoiblí i ndiaidh tabhairt faoin gcúrsa agus tá méadú ag teacht ar na figiúirí bliain i ndiaidh bliana.
"Chaitheamar an-dua agus an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil á fhorbairt againn le cinntiú go dtiocfadh feabhas suntasach orthu siúd a thabharfadh faoi taobh istigh d'achar gairid ama," a deir Diarmuid Ó Mathúna, Bainisteoir Forbartha Gnó Ghaelchultúir. "Tuigimid go bhfuil dhá thrá ar gá a fhreastal i gcás traenáil ar bith a chuirtear ar fáil do dhaoine gairmiúla: is gá go mbainfeadh na rannpháirtithe féin taitneamh agus tairbhe as an gcúrsa agus is gá go mbeadh tairbhe ann don eagras freisin. Ón aiseolas atá faighte againn ó oifigigh traenála, is cinnte go bhfuil na cúrsaí seo ag freastal ar na riachtanais sin ar fad."
Reáchtáladh an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil i gComhairle Contae Fhine Ghall, i gComhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, i gComhairle Contae Mhaigh Eo agus i gComhairle Contae Dhún na nGall go dtí seo. Reáchtáladh an cúrsa níos mó ná uair amháin i gcuid na de na heagrais seo.
Seo a leanas roinnt rudaí a dúirt oifigigh traenála maidir leis an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil agus maidir leis an taithí a bhí acu ag obair le Gaelchultúr:
Oifigeach Traenála 1 – Údarás Áitiúil
"Reáchtálamar dhá chúrsa ullmhúcháin agus dhá chúrsa de chuid an Teastais sa Ghaeilge Ghairmiúil – ceann ag leibhéal 3 agus ceann ag leibhéal 4. Léirigh na rannpháirtithe ar fad spéis ollmhór sa chúrsa, a mhair deich seachtaine, de bharr go raibh na teagascóirí an-eolach agus de bharr go raibh an-taithí acu ar a ngairm. Rinneadh próiseas simplí de rud a d'fhéadfadh a bheith thar a bheith casta a bhuíochas le cur chuige gairmiúil na foirne [i nGaelchultúr]. Is léir go bhfuil siad an-phaiseanta faoin obair atá ar bun acu agus go mbaineann siad sult aisti freisin. Tá mé iontach sásta leis na seirbhísí atá curtha ar fáil ag Gaelchultúr agus tá mé ag súil go mór le bheith ag obair leo amach anseo."
Oifigeach Traenála 2 – Eagras Poiblí
"Bhí an teagascóir go hiontach. Bhí sí an-eolach maidir le gach gné d'úsáid na gramadaí agus spreag sí plé bríomhar i gcónaí. Bhí an-mheas ag an ngrúpa uirthi agus bhí an tinreamh an-mhaith go leanúnach. Tá baill eile foirne anois ag fiosrú faoin gcéad chúrsa eile agus tá sé i gceist againn é a chur ar fáil ag leibhéal 3 agus 4 amach anseo."
Cuirfear tús arís leis an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil i nGaelchultúr i mBaile Átha Cliath ar an 1 Márta 2016, ach is féidir cúrsaí intí a reáchtáil in eagras ar bith ag am ar bith in aon áit sa tír. Le tuilleadh eolais a fháil faoin gcúrsa féin nó le bróisiúir a íoslódáil cliceáil anseo nó déan teagmháil le Diarmuid Ó Mathúna, Bainisteoir Forbartha Gnó Ghaelchultúir trí ríomhphost a sheoladh chuig diarmuid@gaelchultur.com nó trí ghlaoch ar (01) 484 5225. Féach anseo do liosta dfhoilsitheoirí agus leabhair a mholtar do dhaoine fásta atá ag iarraidh an Ghaeilge a fhoghlaim. Read 164 times Rate this item Cumann Scríbhneoirí Úra na Gaeilge: Ceardlann scríbhneoireachta!
Tá Cló Iar-Chonnachta, i gcomhar le Bord na Leabhar Gaeilge/Foras na Gaeilge, ag reáchtáil ceardlann náisiúnta do scríbhneoirí próis i gConamara idir an 14–16 de Shamhain.
Beidh an cheardlann dírithe ar scríbhneoirí óga/nua den chuid is mó, nach bhfuil aon leabhar foilsithe fós acu ach a léiríonn cumas scríbhneoireachta. Tabharfar áit ar an gceardlann freisin, áfach, do dhornán scríbhneoirí aitheanta, rud a rachaidh chun leas na scríbhneoirí óga/nua.
Tugtar cuireadh, mar sin, do scríbhneoirí ar mhaith leo a bheith páirteach sa cheardlann sampla dá saothar, gearrscéal nó mír as úrscéal (úrscéalta do dhéagóirí san áireamh), a sheoladh chuig Eagarthóir Litríochta Chló Iar-Chonnachta chun iad a mheas. Roghnófar na saothair is feiliúnaí agus déanfar iad a phlé ag an gceardlann. Seolfar saothar gach scríbhneora chuig gach iarrthóir (a bheidh ag freastal ar an gceardlann) roimh ré ionas go mbeadh deis acu iad a léamh roimhe. Tríd an modh oibre seo beidh na hiarrthóirí ar fad in ann páirt ghníomhach a ghlacadh sna ceardlanna, agus foghlaim ó scríbhneoirí eile chun barr feabhais a chur ar a saothar féin.
Ceardlann deireadh seachtaine i nGaeltacht Chonamara a bheidh i gceist. Cuirfear lóistín agus béilí ar fáil do na hiarrthóirí a roghnófar, ach beidh siad freagrach as a gcuid costas taistil féin.
Sprioclá d'iarratais: 31 Deireadh Fómhair 2008
Stiúrthóirí na Ceardlainne
Is as Baile Átha Cliath d'Éilís Ní Dhuibhne. Tá úrscéalta, gearrscéalta agus drámaí scríofa aici, i mBéarla agus i nGaeilge. Ar na húrscéalta atá scríofa aici tá, Hurlamboc (2006) agus Cailíní Beaga Ghleann na mBláth (2003). Is é an t-úrscéal, Dún an Airgid (2008), an saothar Gaeilge is déanaí uaithi.
Is as Ceantar na nOileán i gConamara do Mhicheál Ó Conghaile. Tá filíocht, gearr-scéalta, úrscéal agus drámaí scríofa aige mar aon le haistriúcháin. Sa bhliain 1985 bhunaigh sé an comhlacht foilsitheoireachta Cló Iar-Chonnachta. Is iad Jude (2007), The Connemara Five (2006), agus Go dTaga do Ríocht (2008), trí dhráma, na saothair is déanaí uaidh.
Má tá suim agat bheith páirteach ann, seol isteach an fhoirm iarratais agus í comhlíonta, mar aon leis an mír shamplach scríbhneoireachta, roimh 31 Deireadh Fómhair sa phost chuig:
An tEagarthóir Cúnta Litríochta, Cló Iar-Chonnachta, Indreabhán, Conamara, Co. na Gaillimhe,nó ar ríomhphost chuig: donall@cic.ie
Tuilleadh eolais:Dónall Mac MurchaidhCló Iar-ChonnachtaIndreabhánConamaraCo. na GaillimheGuthán: (091) 593307 Facs: (091) 593362 Ríomhphost: donall@cic.ie Fáilte romhat anseo chuig Irish Sagas Online. Chuir an Dr Tom O’Donovan an suíomh idirlín seo le chéile le cabhair ó Beatrix Färber (CELT), Peter Flynn, Margaret Lantry, Caoimhín Ó Muirigh (Celtic Digital Initiative), Tomás Ó hAodha, Riona Doolan, Ken Ó Donnchú agus Cian Ó Cionnfhaolaidh chun Cuirfear na tuairimí a léirítear sa tuarascáil seo san áireamh agus cinneadh á dhéanamh amach anseo faoi chóras na hArdteiste a leasú.
Níl ceantar amháin ina aon bhaile mór sna 26 contae ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt mar ghnáth-theanga. Cloistear Pólannais ar na sráideanna ar fud na háite agus gan ach 120,000 acu sa Stát. Ní cloistear an Ghaeilge.
Táimse ag foghlaim Gaeilge, agus cé go bhfuil sé fíor nach bhfuil sé furasta deis a fháil Gaeilge a labhairt, feictear domsa go bhfuil sé tábhachtach an teanga a chosaint agus an áit atá aici sa chóras oideachais a neartú. Mura mbeadh an Ghaeilge éigeantach, nach rachadh sí ar gcúl níos luaithe, agus nach mbeadh Éire ach mar Alba maidir leis a teanga Ceilteach? Mura bhfuil ach céatadán de na daltaí ag dul ar aghaidh chun éirí líofa, is soiléir go gcaillfí an céatadán sin, nó cuid dó, mura mbeadh an Ghaeilge éigeantach. An rud is fearr, ar ndóigh, bheadh níos mó scoileanna mar atá an Ghaeilge fíor-thábhachtach. Mar atá an scéal faoi láthair, tá easpa Gaelscoileanna in Éirinn, agus deirtear go gcaithfidh na scoileanna sin daltaí a dhiúltú de bhrí easpa áiteanna. Nuair a tugtear oideacheas trí mheán na Gaeilge, tá níos mó ná ábhar staidéir agus is féidir leis na daltaí baint úsáid asti.
An ceart ag Teanga Siombalach Oidhreachta. Níl áit amháin sna 26 contae ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt mar ghnáth-theanga. Agus ní beidh go deo. Teanga cultúrtha is ea an Ghaeilge agus thar am duinn glacadh le seo. Níl fáth ar bith an Ghaeilge a bheith éigeantach ar scoil nó in aon áit eile.
1. Ní gá ach breathnú ar an tubaiste atá ag titim amach i Sasana maidir le teangacha i gcoitinne tar éis don Roinn Oideachais agus Eolaíochta thall ligint do scoileanna ábhair roghnacha a dhéanamh díobh ag leibhéal an GCSE. Tháinig laghdú drámatúil i líon na scoláirí a roghnaíonn teangacha ó 78% i 2001 go 58% i 2005, agus tá sé ag laghdú leis i gcónaí.
a. Go mbíonn bac ar roghanna áirithe agus bíonn teangacha in iomaíocht le hábhair eile go mbíonn tóir mhór orthu (m.sh. bíonn teangacha in iomaíocht le bitheolaíocht do dhalta ag iarraidh leighis a dhéanamh, nó bíonn teangacha in iomaíocht le fisic do dhalta ag iarraidh innealtóireachta a dhéanamh, srl.)
Dá gcuirfí an moladh i bhfeidhm is cinnte go mbeadh an toradh céanna le feiceáil anseo in Éirinn ó thaobh líon na ndaltaí ag staidéar na Gaeilge don Ardteist, agus chuirfí deireadh le múineadh na Gaeilge don Ardteist go huile agus go hiomlán i scoileanna áirithe.
3. Is céim siar a bheadh i gceist dá gcuirfí an polasaí seo i bhfeidhm, ní hamháin ó thaobh mhúineadh na Gaeilge de ach ó thaobh múineadh teangacha de trí chéile. Tá sé seo i gcoinne polasaí Chomhairle na hEorpa agus an Aontais Eorpaigh go mbeidh ardchumas ag gach saoránach i dtrí theanga.
Tá dóigheann éagsúla ann chun stádas a léiriú. Faoi láthair is ionann stádas na Gaeilge agus í bheith éigeantach san Ard-Teist, agus an an Ard-Leibhéal go minc. An leagan reatha den stádas níl ag éirí leis mórán maitheasa a dhéanamh don Ghaeilge sa tír i gcoitinne. Tá gach cuma ar an scéal nach bhfuil an stádas reatha seo oiriúnach le haghaidh chur chun cinn na teanga agus, tar éis an tsaoil, nach é sin an cuspóir atá againn. Dá bhrí sin, shílfeá go gcaithfear athrú éigin a dhéanamh ar an scéal agus i ndáiríre gur chóir do Ghaeilgeoirí díograiseacha a bheith ar thús cadhnaíocht san iarracht sin. Ach a mhalairt atá fíor!
Ar ndóigh tá cúis mhaith leis an paradacsa seo , ie eagla ar dhaoine gur in olcas a rachaidh an scéal má athraítear an córas. Tá an dearcadh sin intuigthe go maith. Aon athruithe a dhéanfar ní mór gach gné den cheist a láimhseáil agus a bhainistiú go stuama agus go cúramach ó thus an phróisis go dtí an deireadh.
Chun an Gaeilge éigeantach sna scoileanna a chosaint ní leor mar argóint an tacaíocht a d’fhéadfadh (más fíor) an polasaí éigeantais seo a thabhairt do foghlaim teangacha eile sa gcóras oideachas. Ní mhaolóidh argóint tanaí mar sin an doicheall a bhíonn ar go leor daltaí scoile roimh fhoghlaim na Gaeilge. Ná ní mhaolóidh argóint mar sin an strus atá ar múinteoirí Gaeilge go bhfuil urthu ar bhonn laethúil do bheith ag láimhseáil an fhearg a bhíonn ar sciar mhaith dá ndaltaí sna chúlbhinsí go bhfuil am scoile á chur amú acu le hábhar gur fuath leo. He was a man of wide culture, writing with ease in French, German and English, and he was an accomplished violinist, as those who heard his performances of the sonatas of Cesar Franck and Brahms can testify’. Eaglais San Audoen

Is éard is Eaglais San Audoen ann ná eaglais i mBaile Átha Cliath a tógadh sa bhliain 1190, díreach 20 bliain i ndiaidh choncas na nAngla-Normannach. Is í seo an eaglais pharóiste is sine i mBaile Átha Cliath atá fós in úsáid. Tá an eaglais in úsáid mar ionad adhartha ag Eaglais na hÉireann. Tá leaca uaighe ó ré na meánaoise ar chuid d'urlár na seaneaglaise Normannaí. Tá sí tiomnaithe do Naomh Ouen, easpag Rouen ón 7ú haois agus pátrún na Normainne.
Foinsí. Seó Tallainne- Taobh na Coille
AN MHÍR IS FEARR roinnte idir
AN MHÍR Sóisearach IS FEARR - Gradam na hÓige
Bhí seó tallainne bliaintiúil na scoile ar siúl ar an Aoine an 15 Meitheamh. Daltaí ó R 3 go R 6 a ghlacann páirt sa seó talainne agus i mbliana bhí 44 mhír sa seó agus 105 páiste san iomlán ar an ardán.
Bhí míreanna de gach saghas le feiceáil ar an ardán: amhránaíocht aonair, ceol traidisiúnta, ceol claisiceach, pianadóirí, taispeántas rince, grúpaí amhránaíochta, rince gaelach, bannaí ceoil, roc-ghrúpaí, gleacaíocht, draíocht agus a lán eile.
Cuireann sé gliodar croí agus an-bhród orm an oiread sin páistí a fheiceáil ag léiriú a gcuid tallainne, ag comhoibriú le chéile agus ag lonra ar an ardán. Tá ard-mholadh tuillte ag na daltaí ar fad a ghlac páirt sa seó tallainne – bhí gach aon duine acu ar fheabhas ar fad agus léirigh siad an-chaighdeán go deo.
Buíochas leis na moltóirí Eavan Ní Mhuirgheasa & Sadhbh Ní Fhloinn as an bpost iontach deacair a bhí le déanamh acu na barr-mhíreanna a roghnú. Cé go raibh tasc an-deacair acu d'aontaíomar ar fad leo faoi na buaiteoirí a roghnaíodar.
BUAITEOIRÍ SEÓ TALLAINNE 2018
Rian Ó Braonáin
Banna R6B – Jeanne, Céide, Ciara, Ruby, Doireann, Daniel, Jack Ó R, Breandan, Robert, Moses
GRADAM na hÓIGE – An mhír sóisearach is fearr
Aobha de Róiste
GRADAM ARD MHOLADH
Sár-Amhránaí: Sadhbh Ní Bhroin
Sár-Amhránaí Óg: Róisín Nic Lochlainn
Sár-Amhránaíocht: Keelin Ní Dhuibhir & Alice Sincléir
Sár-Cheoltóir: Thuan Ní Dhuinnshléibhe
Sár-Cheoltóirí Traidisiúnta: Na Gaeil Óga –Charlie, Billie, Rebekah, Maria
Sár-Phianadóir: roinnte idir Fionn Ó Briain & Fionn Ó Nuanáin
Sár-Rinceoir: Sophie Nic Giolla Chumhaill
Sár-Bhanna: Banna R4B – Odhrán, Karl, Mark, Alan, James
Sár-Ghleacaithe: Sauna Tirial & Rachel Tirial
Sár-Chur i Láthair: An Draoi – Niamh Ní Mhaonaigh & a cúntóir Niamh Ní Dhúill
Sár-Mhír ag Léiriú Comhoibriú, Spórt & Spraoi: Buachaillí R6A – Conor, Finn, Brian, Cillian, Conal, Riain, Óran, Cian, Rian Cút Bhí cúrsaí Gaeilge agus Gaelú Shinn Féin á bplé sna Solláin i gContae Chill Dara ar na mallaibh roimh an chomóradh i mBaile Uí Bhuadáin. Chuir Uachtarán Shinn Féin, Gerry Adams TD, fáilte roimh roinnt mhaith Gaeilgeoirí as ceantair éagsúla ar fud na tíre. Ag caint le An Phoblacht i ndiaidh an chruinnithe, dúirt Oifigeach Náisiúnta Gaeilge, Johnny McGibbon Labhair Evelina Šaduikytė, as an Liotuáin ó dhúchas, Inguna Grientina-Dārzina, as an Laitvia, Wojciech Kostka, as an bPolainn, agus Maria Pl Seán Ó Domhnaill, Síle Ní Scanláin, Séamus Ó Faoláin, Eoin Mac Cormaic - Cuairt Stát an Uachtaráin chun na Breataine; ceannasaíochta ASTI ag moladh dá mbaill diúltú don tairiscint is déanaí ón rialtas; 40 de na heastáit neamhchríochnaithe is measa le leagan; 16 eagraíocht Gaeilge le laghdú go 6 cheanneagraíocht faoi mí Eanáir. Aistriúcháin Ghaeilge - Seirbhísí Teanga DCU
(085) 1663257
Aistriúcháin ó Bhéarla go Gaeilge (nó a mhalairt)
Déanaimid speisialtóireacht in aistriúcháin Ghaeilge ardchaighdeáin a chur ar fáil, aistrithe ag teangeolaithe cáilithe a bhfuil taithí na mblianta acu.
Faigh meastachán ar chostas
Bímid ag comhoibriú le roinnt mhaith Ranna Rialtais (an Earnáil Phoiblí) agus le comhlachtaí príobháideacha chun seirbhísí Gairmiúla aistriúcháin i nGaeilge a chur ar fáil.
Áirítear iad seo a leanas mar shamplaí den chineál ábhair a bhíonn á aistriú againn: Tuarascálacha Bliantúla, Téacsanna le haghaidh taispeántas músaeim, Ráitis Airgeadais, Comharthaíocht, Pleananna Straitéiseacha, Bileoga agus Bróisiúir, Tuarascálacha Teicniúla, Téacsanna Oideachais, Cáipéisí Dlí agus Aistiúcháin Dheimhnithe.
Profáil
Cuirimid profáil ar fáil in éineacht leis an tseirbhís aistriúcháin againn agus bíonn tábhacht ar leith ag baint leis seo i gcás cáipéisí a bhíonn le foilsiú. Cinntíonn sé seo go mbaineann ardchaighdeán leis na haistriúcháin ar fad. Áirítear gach cineál cáipéise agus gach saghas leagan amach leis an tseirbhís seo.
Más mian leat athbhreithniú a dhéanamh ar cháipéis atá i nGaeilge cheana féin, déanfaidh ár gcuid teangeolaithe cumasacha profáil agus seiceáil ar an ábhar le cinntiú go bhfuil sé cruinn ó thaobh na gramadaí agus na stíle de.
Ár gcuid Aistritheoirí Dúchais Gaeilge
Oibrímid le foireann mhór aistritheoirí gairmiúla atá an-cháilithe agus a bhfuil an-taithí acu i réimse an aistriúcháin Ghaeilge. CLILstore unit 8841: Anna Ní Ghallachair
A Anna, inis dom mar gheall ar an ról atá agatsa in Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad.
Bhuel, ar dtús, tá mé i mo stiúrthóir ar Ionad na dTeangacha san Ollscoil, agus chomh maith leis sin, tá mé i mo Leas-Dhéan ar Dhámh na nEalaíon, an Léinn Cheiltigh agus na Fealsúnachta. Agus tá gné ana-láidir idirnáisiúnta ag baint le do phost mar stiúrthóir ar Ionad na dTeangacha.
An bhféadfá cúpla focal a rá mar gheall air sin, le do thoil?
Is féidir. Tá muid ag múineadh na dteangacha – tá tuairim is dhá theanga dhéag á múineadh againn faoi láthair anseo. Is dócha go gcaitheann muid leath ár gcuid ama ag obair ar chúrsaí Gaeilge agus ansin an leath eile ag teagasc na dteangacha eile. Maidir leis na cúrsaí Gaeilge tá scrúduithe curtha le chéile againn do dhaoine fásta atá ag tabhairt faoin Ghaeilge agus atá ag iarraidh teastas a bhaint amach ag taispeáint go bhfuil leibhéal áirithe acu sa teanga, agus Teastas Eorpach na Gaeilge an t-ainm atá ar na scrúduithe sin nó ar an teastas sin. Agus tá ionaid bunaithe againn thar lear don teastas sin – ionaid scrúdaithe i bPáras, i bPrág, i Nua-Eabhrac, i Londain, chomh maith le in Éirinn féin. Agus beidh Ionad don Teastas Eorpach againn i mBéising na Síne faoi cheann bliana nó mar sin. Chomh maith leis sin, tá mé ag obair ag déanamh ionadaíochta ar son rialtas na hÉireann sa Bhruiséil ar thogra a bhfuil Surveylang air, atá ag déanamh measúnaithe ar chumas na mballstát sna teangacha iasachta. Agus sílim gur sin é go bunúsach an obair a bhíonn mé ag déanamh thar lear den chuid is mó.
An gceapann tú go bhfuil difríocht ana-mhór idir an dearcadh a fheiceann tú i measc mhuintir na hEorpa maidir leis an luach a bhaineann le teanga agus an dearcadh atá ag muintir na hÉireann?
Sílim go bhfuil. Is dócha gur ceann de na deacrachtaí atá againn, agus is buntáiste é ar ndóigh fosta, ar bhealach, ná go bhfuil an Béarla chomh láidir is atá sé sa tír seo. Is míbhuntáiste atá ann sa mhéid is go gciallaíonn sé go n-éiríonn daoine falsa mar go minic is féidir bualadh le daoine, cineál, ar fud an domhain a bhfuil Béarla acu. Ní hé sin le rá go bhfuil Béarla maith acu nó gur féidir cumarsáid an-mhaith a dhéanamh leo trí Bhéarla, ach mar sin féin is dócha go gceapann daoine mar go bhfuil Béarla acu nach bhfuil gá acu le teangacha ar bith eile. Daoine a thagann as cúlraí difriúla teanga tuigeann siadsan go gcaithfidh tú teangacha iasachta a bheith agat le cumarsáid cheart a dhéanamh le daoine. Agus mar shampla, tá sé cruthaithe anseo sa tír seo go bhfuil muid ag cailleadh oibre agus ag cailleadh tráchtála mar gheall ar nach bhfuil go leor cumas teanga againn. Tá obair déanta ag an Ollamh Deirdre Hunt as Ollscoil Chorcaí, mar shampla, a chruthaíonn nach bhfuil an cumas teanga againn, mar shampla, sa Ghearmáinis, nó sa Spáinnis, nó sa tSínis, is ba chóir a bheith againn. Foilsíodh Filíocht Chomhaimseartha na Gaeilge (Cois Life, 2010), bailiúchán aistí critice ar fhilíocht chomhaimseartha na Gaeilge atá curtha in eagar ag an Dr Rióna Ní Fhrighil, le gairid. Tugann údair na n-aistí léargas cuimsitheach ar shaothar filí éagsúla, ina measc Máire Mhac an tSaoi, Michael Hartnett, Michael Davitt, Nuala Ní Dhomhnaill, Liam Ó Muirthile, Gréagóir Ó Dúill agus Biddy Jenkinson. Rianaítear na príomhléamha critice a rinneadh ar an bhfilíocht seo go dtí seo agus foilsítear liosta de na príomhfhoinsí critice ag deireadh gach aiste. Tá an leabhar dírithe ar lucht teagaisc agus foghlama ar an tríú leibhéal. I measc na n-údar a bhfuil aistí leo sa chnuasach tá an Dr Ní Fhrighil, agus an Dr Róisín Ní Ghairbhí, an Dr Ciarán Mac Murchaidh agus an Dr Máirín Nic Eoin, ó Roinn na Gaeilge, Coláiste Phádraig. Fear ildánach iltréitheach ab ea Domhnall Mac Síthigh (Danny an tSíthigh) a bhásaigh Dé hAoine seo caite
Déardaoin, Meitheamh 15 2017 ag 6:45 am
Ar ghabháil dúinn an áth go domhain
A Rí na Foighne glac sinn ar lámh
Is ar eagla na toinne a bheith ró-dhian
A Mhuire féach agus ná fág.'
-Rann Mhichíl
An rud a bhíonn, bíonn sé, agus sin iad na rudaí.
Tá Danny an tSíthigh bailithe leis. Tá deireadh leis an eachtra agus leis na heachtraí. Ní cloisfear a thuilleadh fé chóstaí coimhthíocha, fé scréipeanna farraige, fé strainséirí i dtailte strainséartha, fé stair is fé sheanchas pobal agus ciníocha thar lear, agus scéalta ónár n-oidhreacht féin.
Tá an fear farraige tar éis a mhaidí a chur ar dhollaí, tá sé tar éis a dhorú a ghlinneáil, an stiúir tugtha don saol seo agus a bhogha tugtha do mhuir na síoraíochta.
Tá a ghunail dheireanach lúbtha agus a ghlúin dheireanach gearrtha ag an bhfear déanta naomhóg.
Tá a rann deireanach ceaptha ag an bhfile, agus an stríoc dhéanach tarraingthe ag peann an údair.
B'shin Danny. Bíonn siúlach scéalach, agus bhíodh cad é ábhar allagair aige de bharra a thurasanna. Thugadh sé sinne leis ar a thurasanna, ar a iomramha agus ar a aistir, ina scríbhinní agus go háirithe ina phíosaí raidió a bhíodh á dhéanamh aige le Helen Ní Shé ar An Saol Ó Dheas. Bhíodh aithne á cur againne, agus sin gafa le gnóthaí leadránacha an tsaoil seo abhus, ar na daoine agus ar na háiteanna iontaiseacha a ghabh Danny agus a leathbhádóirí tríothu. Ní mór ná go mbímíst suite i stiúir na naomhóige ina theannta, agus lán ár súl á fháilt againn de gach a raibh á fheiscint ag Danny féin.
Déardaoin, 1 Meitheamh 2017
'Táimid ag basadaíl linn ar ár suaimhneas leis an seol inairde. Tá Pádraig Ó Duinnín ar an stiúir. Bainimid Finistere amach roimis a 6in. Tá ceo bán anuas ar an dtalamh. Beimid ag caint leis na peregrinos anocht. Tá Breanndán Ó Beaglaoich ag sranntarnaigh. Tá Breandán Ó Muircheartaigh ar an stiúir anois.
Dúirt sé tar éis do féin agus Ger Chabhin Ó Cíobháin cúrsa na hÉireann a thabhairt i naomhóg sa bhliain 1975, gur thugadar fén iomramh áirithe sin toisc go raibh an naomhóg ag fáil bháis, agus gur theastaigh uathu í a shábháil. D'fhéadfaí a rá gurb í an oidhreacht is mó atá fágtha ina dhiaidh ag Danny ná gur thug sé saolré eile don naomhóg, mar bhád fionnachtana agus mar bhád taistil, trína iomramha ar chósta na hÉireann is na hAlban, síos isteach thar lear go Santiago de Compostela.
Bhínn ite le formad leo, le Danny agus lena leathbhádóirí, agus bhínn ag rá leo go raibh ana-shaol ag seandaoine. Mair, a chapaill, is geobhair féar…
Má bhíodh an samhradh á chaitheamh aige ag bóithreoireacht agus ag bádóireacht, bhíodh an geimhreadh mór fada aige le bheith ag scríobh agus le bheith i mbun taighde. Agus ba dhiabhal an scríbhneoir é, tabhair fé ndeara. Ní raibh aon mhór-iontaoibh aige i ríomhairí; b'fhearr leis bheith ag breacadh ina leabhar (a bhíodh i gcónaí i bpóca a chasóige aige), lena pheann tobair.
Nílim eolgaiseach mo dhóthain le breithiúnas a thabhairt ar a chuid filíochta. Dúirt leis oíche amháin, agus mo dhóthain mór ólta agam i dTigh Chéin, nár scríobhadh aon fhocal filíochta as Gaelainn ó cailleadh an Ríordánach. D'fhéach sé orm agus leathmheangadh air, mar bhí fhios aige go rímhaith gur ag caitheamh scuideanna a bhíos. "B'fhéidir go bhfuil an ceart agat," a dúirt sé, "agus b'fhéidir eile ná fuil".
Ach bhí a chuid próis thar na beartaibh ar fad. Fuaireamar blaiseadh de sa leabhar Fan Inti, ach b'é Iomramh Bhréanainn MMXI an bas ar fad acu. Bhí an barrabua ar fad ag a chuid scríbhneoireachta, ar nós Thomáis Dhónaill Criomhthain anallód, nuair a bhíodh sé ag cur síos ar dhaoine agus ar a dtréithe:
Níl aon dul as achrann na séidfíola seo ach ciall agus réasún a chaitheamh leis agus sé an tuiscint atá agamsa ar sin ná ná dúisigh fear na glórthaíola, scaoil leis go dtí maidí sceana na tromluí. B'fhéidir nárbh aon díobháil duine a dhúiseacht ach thiocfadh oíche agus is minic a tháinig go mbeadh ceolfhoireann srannaíola istigh sa bhád agat. Cad a dhéanfá ansan? Tosnú i dtosach an bháid agus a bheith ag oibriú leat siar go deireadh ag croitheadh agus ag dúiseacht. Ansan an chéad rud eile nó fiú oíche éigin eile d'fhéadfá féin a bheith ag cur rachtanna sranntarnaíola ar fuaid an bháid. Chuirfí an dorn suas le do phus agus timpeall air.
Is minic a chuala duine nó beirt ag sranntarnaigh as bhéal a chéile, balcaire ag broimeannaigh, cúirliún fir ag baint gíoscán gránna garbh as a chuid fiacla, duine eile ag smúisíl anuas trína chaincín, scriosaire fir ag rámhallaigh trína chodladh, fear ag caint trína chodladh agus gan aon choinne in aon chor leis dheineadh fámaire fir béic mhór dhiamhair a bhaineadh geit asat mar ba dhóigh leat gur aníos as an bhfarraige a tháinig sé. Bhí fuar agat aon iarracht a dhéanamh ar an raiste sin a mhúscailt. Ní raibh le déanamh agat ach éirí amach, do bhalcaisí a bhualadh in airde ort féin agus gabháil an cé síos de shiúl na gcos. N'fheadaraís cé bhuaileadh leat i ndeireadh na hoíche nó cá mbeadh an gabhar á róstadh. 'Is fánach an áit ná geofá gliomach,' ombaiste.
Ach rud amháin a d'fhéadfadh dul sa ghanfhios agus daoine á chaoineadh agus á olagón ó cailleadh é; cnapán breá rógaire ab ea Danny. Bhí sé díreach chomh compordach sa chuileachta i dtigh an óil is a bhí sé i mbun óráidíochta nó i mbun teagaisc. Ba é an dá mhar a chéile dó bheith ag eachtraí scéil grinn a tharla ar an mBuailtín an oíche eile is a bhí sé ag trácht ar scéal béaloidis éigin a tharla in aimsir Phiarais.
Bhí ainm agus dinnseanchas gach fochais, speir, góilín, cuas, gob, carraig, leac, leaca, inis agus oileán in Iarthar Duibhneach ar bharra a theanga aige, iad bailithe aige ós na seana-iascairí agus ós na seana-fhoinsí. Rud eile fé Danny ná go mbíodh sé de shíor i mbun taighde, é ag tochailt agus ag sealgaireacht ag lorg léas éigin nua ar ár stair agus ar ár seanchas. Agus bhí sé ana-fhlaithiúil lena thaighde; níorbh dhealraitheach le scoláirí eile é, cníopairí an léinn, gur leasc leo aon ní atá bailithe acu a roinnt le héinne eile. Is mó babhta a sheolfadh sé giota eolais, nó scéilín éigin chugat, dá mba dhóigh leis go ndéanfadh sé maitheas éigin dod' thaighde féin.
Samhlaím anois é ag siúl isteach chugam, a chaipín uime, a dhá lámh thíos ina phócaí aige agus a chasóg ag sileadh siar uaidh, fé mar ba dhual do. N'fheadar éinne an chabhair agus an cúnamh a thug sé domsa, agus do dhaoine eile nach mé, inár gcuid scoláireachta, agus sin ar fad d'iarraidh oidhreacht na muintire a thabhairt chun solais.
An rud is mó a shamhlaím leis ná mórtas. Mórtas clainne agus mórtas cine. Mórtas as an áit agus an pobal as ar fáisceadh é, agus bród as oidhreacht na seanmhuintire.
B'é Páidí Rí an Pharóiste i bhFionn Trá, agus b'í Peigí Banríon Dhún Chaoin. B'é Danny Rí na Farraige.
Sea mar sin, a Danny, seo leat:
Scaoil í fén mbá i ngála mín
Agus cuirse do tháclaí in áras cruinn.
Tabhair di moladh an tseoil mhóir gan stuaic gan ríf
Agus tarraing go buacach Cuan an Chaoil.
Mo chomhbhrón, agus comhbhrón mo chlainne agus mo theaghlaigh, le Máire, Cormac, Róisín agus Orla, le deartháireacha agus deirfiúracha Danny, lena ghaolta, lena chairde, agus lena leathbhádóirí i Naomhóg na Tinte.
Trócaire sa chré ar Dhanny an tSíthigh, agus ar lucht na naomhóg ar fad.
Dé Domhnaigh, Bealtaine 17 2020
Creid é nó ná creid, ach is féidir le saothar litríochta a bheith róshaothraithe
Dé Sathairn, Bealtaine 30 2020
Fág freagra ar 'ÓMÓS: Danny an tSíthigh – rí na farraige, na scéalta agus na naomhóige'
An Grádach Déardaoin, Meitheamh 15 2017 ag 8:35 am
Gura maith agat, a Dhaithí. Danny bocht…. RIP.
Brenda Ní Shúilleabháin Déardaoin, Meitheamh 15 2017 ag 9:02 am
Píosa breá deas, a Dháithí, mar is dual. Nach ait é gur mar fhile a facthas domsa é, fiú amháin ina chuid próis. Agus b'fhéidir gur scéal apacrafach é, ach cloisim gur loirg sé amhrán agus é ag dul chun báis. Sinn é an Danny a chaoinimid. Sin é an Danny a cheiliúraimid.
Hiy Déardaoin, Meitheamh 15 2017 ag 4:16 pm
Ar gcroi briste ar fad ag an ospairt seo. Taispeántas pictiúr seo atá bunaithe ar Inis Oírr.Tá cáil idirnáisiúnta ar Manfred Url agus go leor taistil déanta aige. Ealaíontóir as An Ostair é agus sa dá bhliain atá caite chaith sé dhá chónaitheacht in Áras Éanna rud a thug spreagadh dó don Acmhainní Gaedhilge Focail na nUltach le Ciarán Mac Murchaidh (Droichead na Banna) (MS-WORD document for download) Support site for Taisce Focal le Gordon McCoy agus Róise Ní ... www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/ dar le Google, a Aonghuis. Go raibh maith agat, a Gerry. Ní raibh mé ar an eolas faoin leabhar sin. Tá an scéim ag díriú ach go háirithe ar chúrsaí ag Rubha an Fhèich in Eilean Leòdhais, agus ag Sabhal Mòr Ostaig. Déan Dráma 2 – Údar Online Store
Ar Rang a hAon go Rang a Ceathair atá an cnuasach drámaí agus amhráin seo dírithe. Tugtar treoracha soiléire maidir le stáitsiú agus cur i láthair na ndrámaí, agus tá dlúthdhiosca le gach dráma ar a bhfuil na hamhráin go léir chomh maith le fuaimrian na n-amhrán.
•Dhá dhráma agus ceoldráma amháin.
•Na hamhráin á gcanadh ag Mícheál Ó Dubhghaill, le tionlacan.
•An tionlacan do na hamhráin – gan na focail le go mbeidh na páistí ábalta na hamhráin a chanadh iad féin leis an tionlacan ar siúl sa chúlra. “Tugann scéim na nDámhachtainí Gaeltachta deis thar cionn do shaoránaigh SAM iad féin a thumadh in oidhreacht shaibhir na hÉireann. Beidh siad ag freastal ar chúrsaí a thairgeann, ní hamháin, ranganna teanga, ach ceol traidisiúnta, scéalaíocht agus seanchas chomh maith le turasanna i gcuid de na ceantair is áille in Éirinn. Tá an cúrsa leithid ar siúl thar an dá lá ó Fhaiche Stiabhna ar an 5.9km slí go dtí Droichead Broome i gCabrach. Léiríonn figiúirí nua an bhearna ollmhór idir an méad airgid a deir Údarás na Gaeltachta atá riachtanach dóibh do 2020 agus an t-airgead a cheadaigh an Rialtas dóibh sa Bhuiséad.
De réir na bhfigiúirí seo, a bhí mar chuid de chur i láthair réamhbhuiséid a rinne Údarás na Gaeltachta do pholaiteoirí, bhí an tÚdarás den tuairim go dteastódh €28 milliún uathu chun a gcuid oibre a dhéanamh an bhliain seo chugainn.
€23.65 milliún a ceadaíodh don eagraíocht fiontraíochta i mBuiséad 2020.
€16.5 milliún d'airgead caipitil a dúirt an tÚdarás a bhí riachtanach in 2020 agus €11.5 milliún a dúradh a bhí riachtanach mar bhuiséad reatha.
€10 milliún a fógraíodh mar bhuiséad caipitil don Údarás na Gaeltachta in 2020 agus €9.602 milliún an buiséad reatha a fógraíodh do riaradh na heagraíochta. Fógraíodh chomh maith €4.05 milliún mar chist reatha d'fhorbairt pobail agus cultúir, ag áireamh ardú €200,000 do na comharchumainn Ghaeltachta.
Dar le hurlabhraí airgeadais Shinn Féin Pearse Doherty go léiríonn figiúirí inmheánacha an Údaráis go mbeidh ar an eagraíocht ciorruithe a dhéanamh an bhliain seo chugainn.
"Tá sé soiléir ón méid a chuir Údarás na Gaeltachta os ár gcomhair go mbeidh bearna €2 mhilliúin acu ina bhuiséad reatha don bhliain seo chugainn. Ciallaíonn sin go mbeidh orthu gearradh siar a dhéanamh," arsa Pearse Doherty.
Dúirt an Teachta Dála de chuid Shinn Féin gur léir nach raibh an tÚdarás ag fáil "tacaíocht airgid nó tacaíocht pholaitiúil" ón Rialtas agus go mbeidh orthu "cinntí deacra" a dhéanamh an bhliain seo chugainn.
Nuair a fiafraíodh d'Údarás na Gaeltachta féin faoin mbaol go mbeadh gá le ciorruithe an bhliain seo chugainn, dúirt urlabhraí dá gcuid nach raibh aon ráiteas le déanamh acu faoin scéal "ag an tráth seo".
Dúirt Pearse Doherty chomh maith go gcaillfeadh an tÚdarás "deiseanna" poist a thabhairt isteach sa Ghaeltacht mar gheall nach bhfuair siad an t-airgead caipitil a bhí uathu.
"Bhí Údarás na Gaeltachta in ann déileáil le buiséad beag ar feadh cúpla bliain mar go raibh siad iontach cruthaitheach leis an mhéid a fuair siad ach níl siad in ann sin a dhéanamh níos mó.
"Chuir comhaltaí boird Údarás na Gaeltachta é sin in iúl dúinn agus do na páirtithe eile ag cruinniú sular fógraíodh an buiséad. Chomh maith leis sin, tá mórchuid de chostais reatha an Údaráis ag dul chuig an fhoireann agus chuig an iar-fhoireann.
"An taobh eile den scéal ná go raibh thart ar €5 mhilliún d'airgead caipitil de dhíth ag an Údarás ón rialtas ionas go dtiocfadh leofa comhlachtaí a cheadú agus poist a thabhairt isteach. Ní bhfuair siad ach €1 milliúin."
Dar le hurlabhraí airgeadais Shinn Féin nach bhfuil "ciall dá laghad" le cur chuige an Rialtais i leith an Údaráis agus na Gaeltachta.
"Tá ráta an-ard dífhostaíochta sa Ghaeltacht, cúig oiread níos airde i gceantair áirithe, agus nuair atá eagraíocht ann a mheallann comhlachtaí le poist a chruthú tá sé dochreidte nach bhfuil an rialtas ag cur an t-airgead caipitil ar fáil dóibh."
Deir Doherty nach bhfuil an tÚdarás ag fáil cothrom na Féinne i gcomparáid le heagraíochtaí eile fiontraíochta.
"Is minic a luaitear an IDA agus Enterprise Ireland sna cainteanna rialtais maidir le fiontraíocht ach ní chuirtear an tÚdarás san áireamh cé gur eagraíocht fiontraíochta í Údarás na Gaeltachta.
"Deich mbliana ó shin, in 2010, bhí buiséad caipitil de €18 milliún ag Údarás na Gaeltachta. I mbliana níl ann ach €10 milliún. Le linn an ama sin tá ardú tagtha ar an méid a fhaigheann an IDA agus Enterprise Ireland."
Mhaígh Doherty go mbíonn Údarás na Gaeltachta ag obair i gceantair ina bhfuil sé níos deacra poist a chruthú ann agus go bhfuil sé léirithe acu go bhfuil siad in ann poist "a chruthú agus a choinneáil".
Dúirt urlabhraí Údarás na Gaeltachta go gcuirfear sonraí breise maidir leis an soláthar a bheidh ar fáil d'Údarás na Gaeltachta ar fáil sna Meastacháin Athbhreithnithe do 2020 a fhoilseofar roimh dheireadh na bliana.
"Mar a fógraíodh sa Cháináisnéis an tseachtain seo caite, gheobhaidh an tÚdarás leithdháileadh breise caipitil de €1m i 2020 chun a leithdháileadh ar bhun-chaipiteal a thabhairt suas go dtí €10m, méadú de bhreis agus 11% le hais 2019.
"Anuas ar a ghnáthsholáthar caipitil, beidh teacht ag Údarás na Gaeltachta ar mhaoiniú breise sa chás go dtarlóidh Breatimeacht gan ord gan eagar," a dúirt urlabhraí ó Roinn na Gaeltachta. Léiríodh uair amháin eile na deacrachtaí atá cruthaithe do shaoránaigh na tíre ar mian leo plé leis an státchóras trí Ghaeilge ach nach féidir leo mar nach bhfuil uasdátú rialta á dhéanamh ar sceideal na gcomhlachtaí poiblí le linn na bliana. 1. Aidhm: Tac� le sol�thar nuacht�n seachtaini�il Gaeilge. 2. Taca�ocht ar f�il: Deontas i gcabhair ar feadh ceithre bliana. 3.Spriocghr�pa: Iarrth�ir� a bhfuil taith� acu agus cumas acu sol�thar den ardchaighde�n a chur ar f�il. 4. D�nta CLILstore unit 8296: Turas tacsaí conspóideach i nGlaschú
Turas tacsaí conspóideach i nGlaschú
Cainteoirí: ÁNC - Áine Ní Chuirreáin (RnaG); ÁNB - Áine Ní Bhreisleáin (RNAG)
ÁNC: Tá cinneadh déanta ag Comhairle Cathrach Ghlaschú tréimhse fionraíochta a chur ar thiománaí tacsaí sa chathair a d'ordaigh do bheirt as Gaeltacht Dhún na nGall gan a bheith ag labhairt Gaeilge ina thacsaí i mí na Nollag seo chuaigh thart. D'ordaigh an tiománaí tacsaí do na deartháireacha as Gaoth Dobhair Béarla a labhairt nuair a bhí siad sa Bhreatain agus más mian leo Gaeilge a labhairt go mbeadh orthu imeacht amach ón tacsaí. Tharla seo Dé Luain an seisiú lá déag den Nollaig. Anois tá Áine Ní Bhreisleáin ó Nuacht RTÉ. Bhí sí ag fiosrú an scéil is tá sí liom ar líne teileafóin. Dia dhuit a Áine.
ÁNB: Dia is Muire dhuit, a Áine.
ÁNC: Anois tharla seo ar an seisiú lá déag de Nollaig agus bhí na gasúraí ag caint Gaeilge agus ní raibh an tiománaí tacsaí de réir chosúlachta sásta. Ab é sin, ab é sin cúlra an scéil?
ÁNB: Sé, sin cúlra an scéil. Tharlaigh an t-eachtra seo thart ar a dó a chlog ar maidin i gceantar na Shawlands, ceantar mór Éireannach i nGlaschú. Bhí na gasúraí, col ceathair leo Kathleen Mc Aleer agus cara léise istigh sa tacsaí. Bhí siad ag gabháil chun an bhaile i ndiaidh a bheith amuigh i nGlaschú. Maíonn siadsan gur labhair siad Gaeilge eatarthu sa tacsaí agus gur iarr fear an tacsaí de chuid Hampden Cabs orthu (1:00) stad de labhairt i nGaeilge agus gur dhúirt sé leo gur Béarla a labhraítear sa Bhreatain agus gur sin an áit a raibh siad. Nuair a dhiúltaigh siad sin a dhéanamh dúradh gur caitheadh amach iad ar thaobh an bhealaigh i lár na hoíche agus ansin rinneadh gearán leis an chomhairle tacsaí agus comhairle na cathrach i nGlaschú ar an hochtú lá déag den Nollaig agus d'fhiosraigh siadsan an ghearán ar bhonn gur líomhain a bhí ann a fuair siad faoi Acht Ciníoch i dTacsaí.
ÁNC: So dúradh gur ciníochas a bhí i gceist?
ÁNB: Sin an rud a bhí maíte sa líomhain a cuireadh isteach agus is ar an bhonn sin a rinne an, an chomhairle cathrach agus an coiste ceadúnais tacsaí fiosrúchán faoi.
ÁNC: Sé ach ní sin an chúis ar cuireadh an ceadúnas ar fionraí ar feadh míosa ab é a Áine?
ÁNB: Ní hé. Bhí an cás seo á éisteacht inné mar chuid de choiste ceadúnais na dtacsaí i gcomhairle cathrach Ghlaschú agus an cinneadh a rinne siad ná gur baineadh ceadúnas den tiománaí Alan Mc Kinnon ar feadh míosa ar an bhonn nár chomhlíon sé an turas tacsaí mar is gceart, gur chuir sé deireadh leis an turas tacsaí gan chúis mhaith agus nár iompair sé é féin ar bhealach a bhí béasach agus múinte agus rinne siad rialú eile (2:00) go gcaithfidh seisean anois freastal ar chúrsa faoin dóigh cheart le caitheamh le paisinéirí nó le custaiméirí agus níor dearnadh rialú faoi aon rud ciníoch níor, níor luaíodh eachtra ciníoch ar chor ar bith sa chinneadh a rinneadh.
ÁNC: Sé, bhí tú lorg ráiteas in ó chomhairle cathrach Ghlaschú faoin eachtra seo, an bhfuair tú ráiteas ar bith Áine ná an dtáinig siad ar ais chugat?
ÁNB: Fuair, fuair mé ráiteas iontach cuimsitheach. Chuir siad ráiteas chugam maidir leis an chinneadh a tháinig siad air inné agus fosta leis an ráiteas sin bhí cur síos agus scríbhinní den fhianaise ar fad a fuair siad ó na taobhanna ar fad sa chás seo agus ráiteas ón tiománaí é féin agus ráiteas ag rá go bhfuil naoi mbliana déag de thaithí aige go raibh sé ag obair le Hampden Cabs ar feadh trí bliana déag agus nár dearnadh gearán ar bith ina éadan go dtí seo. Ráiteas ansin ó Chaitlín Mc Aleer agus óna col ceathaireacha Joseph agus Anthony de Blárach agus iadsan ag déanamh cur síos mion ar an rud a tharlaigh ar an oíche.
ÁNC: Sé bhal tá sé ag fáil fionraí anois ar feadh míosa beidh sé beidh air a phost ar a laghad níl a phost caillte go hiomlán aige agus beidh air an cúrsa seo a dhéanamh agus beidh sé ar ais i mbun oibre ansin is dóiche. (3:02)
ÁNB: Sin é, bhí sé ráite mar chuid den fhianaise ag Caitlín Mc Aleer agus ag na deartháireacha de Blárach nár mhaith leo go gcaillfeadh an tiománaí a job. Bhí siad ar ag iarraidh go mbeadh smacht de chineál inteacht curtha air agus go n-aithneóchadh sé nach raibh sé ceart a bheith ag rá le daoine nach dtiocfadh leo a dteanga féin a labhairt agus ina chuid fianaise féin dúradh go nglacann an tiománaí Mc Kinnon leis go ndeachaigh sé thar fóir ar an oíche agus nár chóir dó rá leo gan a bheith ag caint i nGaeilge ach gur dhúirt siadsan seisean gur shíl sé gur ag caint faoi i nGaeilge a bhí siad agus go dtearn sin iontach míchompordach agus gur thosaigh sé a smaointiú b'fhéidir go raibh siad chun é a ionsaí agus go raibh siad a phleanáil sin i nGaeilge. Ach dúradh fosta i bhfianaise fear an tacsaí dúirt sé go raibh an grúpa ceoil ag ceol sa tacsaí "There's only one Glasgow Celtic" agus gur chuir sin isteach air agus gur iarr sé orthu stopadh ach gur dhúirt duine sa tacsaí leis "ó caithfidh gur hun tusa" agus d'fhreagair seisean "Is hun mé agus mar sin stopaigí".
ÁNC: Sé.
ÁNB: Ach dúradh nár dúradh an focal hun a d'fhéadfadh bheith ciníoch nó seicteach ar bhealach a bhí bagarthach. Minister for Education and Skills(Deputy Ruairí Quinn): Táthar tar éis Aonad a bhunú sa scoil dá dtagraíonn an Teachta ó 2006 i leith chun oideachas trí Ghaeilge a sholáthar sa tsraith shóisearach. Tig an Fhírinne Amach ar Dheireadh Ach ní leor a bheith ag gearán - bhí orm fianaise a fháil chun a chruthú go raibh Gaeilge ag formhór na nÉireannach a tháinig i dtír i Learpholl sa 19ú aois. Aonach Mhaca, Ard Mhaca - La�rionad nua teanga agus ealai�on a tho�ga�il i cgroi�la�r chathair Ard Mhaca. Costas Iomla�n ar an Tionscadal �1.9 m Roinn an Phobail �947,000 An me�id geallta o� Chiste �640,000 UCIT �155,000 Comhairle ABC �90,000 Ultacht �50,000 Gael Linn �20,000 Conrai�theoir� ar shu�omh Cuideachta nua�lach chomhaimseartha ata� in Aonach Mhaca a bunai�odh le la�rionad Gaeilge, cultu�ir agus ealai�on a tho�ga�il i la�r phri�omhchathair a�rsa Chu�ige Uladh. Foirgneamh suntasach a bheas in Aonach Mhaca a bheas lonnaithe ar an chabhsa clu�iteach sin a cheanglai�onn an tseanArdeaglais a bhunaigh Naomh Pa�draig Fe�in agus an Ardeaglais Chaitliceach. Cinnteoidh an iar sta�isiu�n do�itea�in an teanga agus an cultu�r mar uirsli� eacnamai�ocha agus cotho�idh se� pobal spreagtha Gaeilge; cuirfidh se� fostai�ocht agus oiliu�int ghairmiu�il ar fa�il do na Gaeil thart ar an chontae uilig agus cuirfidh se� du�shraith le tionscnaimh u�ra pobail agus so�isialta a e�ascu�. Bhi� cuid mho�ir maoiniu� sa bhre�is de dhith leis na deachrachtai� nach raibh su�il leo, a re�itiu�. Tionscada�l pobail uilechuimsitheach e� Aonach Mhaca a thabarfas le che�ile gach rud ata� dearfach fa�n Ghaeilge agus fa�n chultu�r in Ard Mhaca. Bronnfar Céim Dhochtúireachta le Litríocht (honoris causa) ar Maureen Dowd. Bhuaigh sí Duais Pulitzer i 1999, sa chatagóir tráchtaireachta, mar gheall ar a unsparing columns on the hypocrisies involved in the Lewinsky affair and the effort to impeach President Clinton. Ceapadh ina colúnaí í ar an leathanach trasna ón eagarfhocal sa New York Times in Eanáir 1995 (áit ar thosaigh sí i 1983). Roimhe sin, d’oibrigh sí mar chomhfhreagraí i mbiúró Washington ó Lúnasa 1986. Bhí sí ina comhfhreagraí ar dhá fheachtas Uachtaránachta agus ina comhfhreagraí sa Teach Bán, áit a raibh lucht leanúna mór aici mar gheall go ndéanfadh sí cur síos barúil, gonta agus searbhasach orthu siúd a bhí i gcumhacht. Scríobh sí an colún, On Washington, don New York Times Magazine. “Níor daingníodh ach 9 gcinn de scéimeanna teanga le linn 2012 agus ar an ráta bliantúil sin d’fhéadfadh 12 bhliain a bheith i gceist sula ndéanfaí athnuachan ina niomláine ar na scéimeanna reatha,” a dúirt an Coimisinéir Teanga. Maínis

Is oileán é Maínis (nó Muighinis go traidisiúnta) amach ó chósta Chonamara i gcroílár na Gaeltachta. Tá an t-oileán gar do Charna agus ceanglaíonn droichead an t-oileán leis an mórthír. Tá Maínis suntasach mar gheall ar áilleacht na háite agus láidreacht chultúr na nGael. Tá thart ar 150 duine ag maireachtáil ar an oileán agus labhraítear an Ghaeilge ann. I ndaonáireamh 2016, dúirt 93.6% de dhaonra Mhaínse go raibh Gaeilge acu agus dúirt 79.4% den daonra go labhraíonn siad Gaeilge gach uile lá. chun soghluaisteacht agus tuiscint idirchultúrtha a chur chun cinn, d’ainmnigh an AE foghlaim teangacha mar thosaíocht thábhachtach agus maoiníonn sé an iliomad clár agus tionscadal sa réimse seo. Is cúis áthais do Chomhairle na Gaelscolaíochta agus don earnáil ar fad go mbeidh Ardmhéara Bhéal Feirste, Niall Ó Donnghaile ag pilleadh ar an alma mater s’aige leis an Chomhdháil a oscailt dúinn i mbliana. Gnó beag é FOLLÁIN a bhunaigh Máirín Ní Shúilleabháin agus Eithne Uí Shiadhail (ar dheis Dé go raibh sí) tríocha éigin de bhlianta ó shin i gCúil Aodha. Hilary NY: Lá na Gaeilge i bPetersham, Massachusetts
Ritheann sé liom arís, a Hilary, gur treise go mór é an cultúr Gaelach thar lear ná mar atá sé ag baile!
Is cosúil go raibh deireadh seachtaine an-bhreá agaibh, agus is breá an insint atá agat air.
Foirfe an lá é! Beidh mé ann an bhliain seo chugainn.
Bhíodh an tuairim sin agam uair. Ní fheadar anois, an rud is mó a bhraithimse ná tá sé níos éasca a bheith bródúil as do chultúr nuair a bhíonn tú thar lear. Nílim a rá go mbíonn speclaí bándearg orm féin ag féachaint siar, ní hé sin ar chor ar bith, b'fheidir an mhalairt! ach silim go bhfuil radharc níos soiléire agam anois.
Bíonn daoine áirithe anseo le bunadh Ghaeil agus daoine in Eirinn ar ndó, a thugann tacaíocht dár gcultúr, agus brón a rá, cuid eile ann agus is cuma leo. Ní amhain é sin ach bíonn siadsan míshasta le dream na tacaíochta, cén fáth? Ní thuigim, duirt cara agam a chaith a shaol ag obair ar son na teanga anseo i N.Eabhrac, go mbíonn náire orthu, agus mar sin go mbíonn siad i gcónaí ag gearán fúinn agus faoi ár gcuid oibre. Féach ar an rí rá faoi stádas na Gaeilge…………
Bíonn sé deacair dom teacht ar dhaoine in Eirinn a bhíonn toilteanach an Ghaeilge a labhairt, ach amháin iad siúd atá aithne agam orthu cheanna féin (agus an t-eolas agam go bhfuil an fonn orthu.) An rud céanna anseo ámh, tá dream mhaith Éireannaigh anseo i Nua Eabhrac agus mar shampla is minic a bhuailim le duine i bPub, abair, nó áit mar sin. Má luaim an teanga nó má bhím ag iarraidh a fháil amach an bhfuil suim acu sa teanga bíonn drochfhreagra, nó díchreideamh…..An rud céanna in Eirinn, má fágaim "Go raibh maith agat" i siopa éigin nó le duine éigin bíonn an freagra, "Oh tá suim agat sa teanga anois os rud é go bhfuil tú i do Yank" i mBéarla ní gá dom a rá, níl focal acu agus mar sin bíonn an tuairim acu nach bhfuil sé ceart í a labhairt. Is cuma liom anois fúthu agus a gcuid tuairimí. Níl an fuinneamh agam a mhíniú dóibh siúd cén fáth go bhfuil fonn orm an Ghaeilge a labhairt………...an bhfuil ar muintir na Fraince a mhíniú an fáth go labhraíonn siad an Fhraincis pé áit sa domhan atá siad?
Bhí eispéaras cosúil leis agam freisin sa tír seo. Bhí mé ag obair le ceimiceoir as Éirinn bliain ó shin. Chuir mé an ceist uirthi ?" An bhfuil Gaeilge agat? Duirt sé liom "Tá! " Ansin dúirt sí liom i mBéarla: " Ar ndóigh d'fhoghlaim mé Béarla ar dtús!" Is cuimhin liom smaoineamh ag an am sin an ndeireadh aon duine as tír eile mar sin? (Tíortha gan Béarla mar teanga dúchais). Ait. I gach dtír bíonn cuid maith daoine is cuma leo faoina gcultúr agus bíonn grúpa eile a bhaineann sult as a gcultúr. Pé tír. Creidim go bhfuil an seasamh diúltach seo chun an teanga i measc cuid daoine in Éirinn amháin. (síolchur sean sasanach ag obair?) Tá grúpa sa tír seo agus in Éirinn gan fonn Gaeilge a fhoghlaim agus tá fonn acu nach foghlaimíonn tú an teanga freisin!! An bhfuil éad orthu nó faitíos orthu? Eagla a bhainteá sult as an Ghaeilge agus chinn siad a bheith ina gcainteoirí Béarla amháin agus mar gheall air sin bheadh siad ar iarraidh rud éigin. Níl fhios agam. Is mearbhlach é. Tá áthas orm go bhfuil an chuid na Gaelscoileanna ag breisiú in Éirinn. Agus tá suim sa teanga sa tír seo ag breisiú fós. Tá cuimhní cairde agus gaolta Nollaig Uí Ghadhra bailithe ag iníon an iar-uachtaráin, Máirín Ní Ghadhra, sa leabhar 'Nollaig Ó Gadhra: Cuimhní Cinn' a sheolfar amárach na Forbacha
Déardaoin, Meán Fómhair 28 2017 ag 2:00 pm
Seolfar Nollaig Ó Gadhra: Cuimhní Cairde, bailiúchán aistí ó chairde iarUachtarán Chonradh na Gaeilge a bhásaigh beagnach deich mbliana ó shin, sna Forbacha amárach.
Iriseoir, léachtóir, staraí agus díograiseoir teanga a bhí i Nollaig Ó Gadhra, Luimníoch a lonnaigh agus a thóg a chlann i nGaeltacht na Gaillimhe.
Tá cuimhní a chairde agus a ghaolta bailithe ag a iníon, Máirín Ní Ghadhra, craoltóir le RTÉ Raidió na Gaeltachta, sa leabhar nua a sheolfaidh an tAire Stáit Seán Kyne in Óstán Chois Fharraige san oíche amárach.
Chaith Ó Gadhra sealanna ina iriseoir le RTÉ agus leis an nuachtán Inniu. D'oibrigh sé freisin le Fáilte an Iarthair agus i nGaeltarra Éireann sular thosaigh sé ag léachtóireacht i gCeardcholáiste Réigiúnach na Gaillimhe.
Scríobh sé beathaisnéisí ar Mahatma Gandhi, Éamonn Iognáid Rís, John Boyle O'Reilly, agus Richard J. Daley. Bhí suim ar leith aige leis an stair a bhain le bunú an Stáit agus cúrsaí polaitíochta ó shin agus scríobh sé Ríocht Roinnte agus Guth an Phobail bunaithe ar an taighde sin. Foilsíodh iliomad alt, léacht agus paimfléad leis i rith a shaoil freisin.
Chuir sé spéis sa Ghaeilge ó bhí sé ar bunscoil i Luimneach agus chaith sé a shaol leis an nGaeilge. Bhí sé páirteach san fheachtas ar son stáisiún teilifíse Gaeilge sna 1980idí agus 1990idí agus bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge tráth ar tugadh stádas oifigiúil don Ghaeilge mar theanga de chuid an Aontais Eorpaigh.
Dúirt Máirín Ní Ghadhra, a íníon agus eagarthóir an leabhair nua, gur theastaigh uaithi an leabhar a chur le chéile sula ndearnadh "dearmad ar go leor den obair a bhí déanta aige agus na scéalta a bhí ag a chairde".
"Tá an leabhar á chur le chéile le cúpla bliain. Roinnt ócáidí a raibh mé acu, labhraíodh faoi rudaí ar chuir sé spéis iontu nó rudaí a raibh baint acu leo agus chonaic mé go raibh a ainm á ligean i ndearmad," a dúirt sí le Tuairisc.ie.
Dúirt sí gur moladh beathaisnéis a scríobh ach go raibh "an t-uafás oibre" i gceist leis sin ach go raibh súil aici go dtabharfadh mac léinn ollscoile faoina leithéid amach anseo.
"Chuir mé liosta daoine le chéile a n-oibríodh sé leo nó ar chairde leis iad nó a raibh aithne éigin acu air, agus d'iarr mé orthu a gcuimhní cinn faoi a scríobh. Rinne mé iarracht réimse chomh leathan agus a d'fhéadfainn a fháil, daoine a raibh aithne phearsanta nó aithne oibre acu air.
"Tá aistí sa leabhar faoina shaol pearsanta, faoin obair ghairmiúil agus an obair dheonach a rinne sé agus faoi na rudaí ar chuir sé spéis mhór iontu, cúrsaí an Tuaiscirt agus an Ghaeilge agus rudaí eile," a dúirt Ní Ghadhra.
Dúirt sí go bhfaca sí, tríd an obair a rinne sí ar an leabhar, an "méid oibre" a rinne a hathair agus a "dhiongbháilte" is a bhí sé.
"Tharraingíodh sé aird ar rudaí a bhí neamhghnách, ach rudaí ar shíl sé gur cheart aird a thabhairt orthu, nó gurbh fhiú aird a thabhairt orthu. B'fhéidir nach ngabhfadh sé i bhfeidhm ach ar dhuine nó beirt faoi rud faoi leith ach bhí an méid sin tábhachtach dó.
"Bhí sé páirteach i go leor rudaí, an feachtas ar son na Gaeilge sna Aontas Eorpach nuair a bhí sé ina uachtarán ar an gConradh, agus an feachtas ar son TnaG mar a thugtaí air ag an am," a dúirt sí.
Cé gur thaitin sé le Ní Ghadhra a bheith ag obair ar an leabhar, dúirt sí "nach obair an-deas" é a bheith ag plé le leabhar faoi dhuine nach maireann agus go raibh sé uaigneach in amanna agus í ag cur eagar ar na haistí. Dúirt sí go bhfuil sí sásta, áfach, nach ndéanfar dearmad ar oidhreacht a hathar. Duais 1 Bliain de ranganna oíche saor in aisce (cúrsa an earraigh, cúrsa an tsamhraidh & cúrsa an fhómhair - 30 seachtain ar fad) Tá na ranganna seo á roinnt idir múinteoirí Gaeilge na scoile agus múinteoirí faoi oiliúint atá ag gabháil don Dioplóma Iarchéime san Oideachas. Síomha, GaelGÁIRÍ agus eile le bheith ag 'Half-Moon Festival' Chorcaí
Beidh an ceoltóir Síomha, an grúpa grinn Gaeilge GaelGÁIRÍ, an grúpa ceoil Cell agus go leor eile ag glacadh páirte i 'bhFéile na Leathghealaí', nó an Half-Moon Festival, a bheidh ar siúl ar líne ar feadh trí lá an tseachtain seo chugainn, an 26-28 Meitheamh.
I measc na n-imeachtaí atá beartaithe don fhéile nua, beidh dráma leis an chomhlacht amharclannaíochta Mint Productions, ceol le Síomha, suiteán ealaíne closamhairc leis an ghrúpaCell, sruthú beo den phodchraoladh Dánta agus Duanta, seó grinn le fuirseoirí GhaelGÁÍRÍ agus imeachtaí sóisialta agus pobail eile ar siúl ón mheán lae gach lá, agus beidh cuid den ábhar ar fáil ar líne suas le deich lá i ndiaidh na féile.
Is iad an grúpa Tús Nua, an chéad dream mac léinn ar an MA i mBainistíocht Ealaíon agus Léiritheoireacht Chruthaitheach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, a bheidh ag reáchtáil na féile.
Bhunaigh Tús Nua an fhéile mar chuid dá gcúrsa ollscoile, agus bhí sé le bheith ar siúl ar feadh seachtaine ag deireadh mhí Aibreán. Cuireadh na himeachtaí éagsúla a bhí le tarlú sa Green Room in Áras Ceoldrámaíochta Chorcaí agus in ionaid eile a fud na cathrach ar ceal de bharr phaindéim Covid-19. Ní raibh an dara rogha acu ach an fhéile a chur ar ceal agus plean nua a chur le chéile.
"Bhí orainn athrú iomlán a dhéanamh ar leagan amach na féile, agus beidh gach rud á shruthú beo i bhfoirm dhigiteach ar líne. Mar sin, beidh leithéid GhaelGÁIRÍ ag déanamh sceitsí in áit an ghnáthchláir fuirseoirí a bhíonn acu, agus beidh ceoltóirí ag seinm gan lucht féachana os a gcomhair," a dúirt Pax Ó Faoláin, ball den ghrúpa stiúrtha, le NÓS.
"Ba mhaith linn a léiriú gur féidir le healaíontóirí slí a aimsiú i gcónaí le bheith cruthaitheach, má thugtar ardán agus foláireamh dóibh. Beidh meascán fairsing imeachtaí ann idir cheol, phíosaí filíochta, agus gach gné eile de na healaíona thar thrí lá. Mar sin, is féile ildisciplíneach agus dhátheangach muid, agus beidh imeachtaí ann a fhreastalóidh ar gach suim agus spéis.
"Beidh imeacht againn bunaithe ar an Soláthar Díreach, dar teideal Direct Provision Experiences in Art, ina dtabharfar ardán d'ealaíontóirí atá sa chóras sin faoi láthair agus ina ndíreofar ar a saothair" a dúirt Pax.
Dúirt sé go mbeidh "rud ann do gach duine" agus go mbeidh imeachtaí na féile "feiliúnach do dhaoine a bhfuil páistí acu, daoine ar sos lóin, ealaíontóirí agus gnáthdhaoine atá sáinnithe sa bhaile".
"Tá gnéithe de gach saghas ealaíne mar pháirt den fhéile, agus ba mhaith linn deis a thabhairt do dhaoine ócáid cheiliúrtha a bheith acu, ach gan bualadh le cheile, agus creideann muid go bhfuil sin indéanta tríd na healaíona," a dúirt sé. Tuairisc ó Fredericton, New Brunswick
Ollscoil Naomh Tomás , Fredericton, Brunswick Nua
Tá an tús an Gheimhridh buailte linn anseo in Fredericton, New Brunswick, an chathair bheag a bhfuil cónaí orm ann le bliain go leith anuas. Agus mé ag tabhairt aghaidh ar an dara seimeastar den dara bliain agam le St. Thomas, caithfidh mé a rá go bhfuil mo chroí istigh san áit, sna daoine, sa cheantar álainn agus sa phobal atá cruthaithe ag muintir Fredericton agus St. Thomas. Táim faoi chomaoin mhór ag achan duine anseo i gCeanada agus siar in Éirinn a thug tacaíocht dom le linn mo thréimse anseo. Tá áit lárnach ag an gcúige seo i stair na hÉireann agus ceangail láidir idir St. John, an chathair is sine i gCeanada, agus an tír seo againne ós gurb í an áit ar tháinig formhór de mhuintir na hÉireann le linn aimsir an Ghorta Mhóir.
Thug an tAire Heather Humphreys aitheantas don cheangal seo ar 23ú Deireadh Fómhair nuair a leagadh fleasc i gcuimhne do na hÉireannaigh a tháinig chuig na cúigí Atlantacha, nó na Maritimes mar a thugtar orthu, le linn aimsir an Ghorta Mhóir i gCearnóg Naomh Pádraig in St. John.
Tá an Ghaeilge agus an cultúr Gaelach fite fuaite tríd dlúth agus inneach na cathrach seo. Tá an Ghaeilge le feiscint ar bhealach grinnslítheach agus cruthaitheach i measc lucht ealaíona na cathrach. Eagraíodh oíche scoraíocht ar siúl ar na mallaibh sa láthair nua ag Theatre New Brunswick anseo in Fredericton. Cuireadh an EP nua le Dillon Anthony (ceoltóir áitiúil) darb ainm 'Four Stories' ar an stáitse. Ní amháin go raibh na hamhráin á gceol ag an ensemble (bhí triúr duine déag mar chuid de ag ceol) bhí na scéalta laistiar de na hamhráin á n-insint ag an údar. Bhí ról nach beag ag an nGaeilge mar chuid den tionscnamh. Rinneadh aistriúcháin ar cheann de na hamhráin agus cuireadh an t-aistriúchán ar fáil mar chuid den ealaín ar chlúdach an albaim.
Beidh mé ag tabhairt aghaidh ar dhúshlán nua ar an 19ú de mhí Feabhra nuair a bheidh mé ag freastal ar an gcomhdháil atá á heagrú ag Cumann na Gaeltachta in Ottawa dar teideal 'Ceanada, an Ghaeilge agus Éirí amach na Cásca 1916'. Is le dúthracht atáim ag tnúth le tabhairt faoin dúshlán seo agus seirbhísí ateangaireachta a sholáthar don chomhdháil, áit a mbeidh cainteanna spreagúla tugtha chun cinn gan amhras.
Cuireann mic léinn s'agamsa an-spéis sa Ghaeilge agus sa dóigh a dtéitear i ngleic le teanga nua a fhoghlaim. Bíonn siad seasta ag iarraidh teacht ar bhealaigh nua a teanga a úsáid lasmuigh de shuíomh an tseomra ranga. Mar shampla, imríonn cuid de na fir óga ar fhoireann rugbaí na hollscoile agus d'iarr siad orm na treoracha a bhíonn acu don síneadh amach a aistriú le go bhféadfaidís dallamullóg a chur ar an bhfoireann eile!
Oisín Montanari le Aralt Mac Giolla Chainnigh
Ta forbairt mhór tagtha ar staid an Léinn Éireannaigh anseo in St. Thomas i mbliana. Tá an-éileamh ar na ranganna Gaeilge a bhíonn ar siúl, mar shampla, bhí ceathrar duine is fiche faoi mo chúram sa chéad seimeastar nuair nach raibh ach seachtar déag ann anuraidh. Tá cúrsa nua á sholáthar ag Roinn an Léinn Éireannaigh a chuirfear tús leis i mí Bealtaine chomh maith. Lines of Vision: Landscape, Art & Irish Writing an t-ainm atá ar an gcúrsa nua seo. Déanfar an cúrsa seo a chur ar siúl in Éirinn. Chomh maith leis sin, cuireann an ICCANB (Irish Canadian Cultural Association New Brunswick) deontas ar fáil dóibh siúd a gcuireann spéis i staidéar na Gaeilge, deontas a bhfuil buaite ag duine de na mic léinn a bhfuil mar chuid den rang Gaeilge in St. Thomas i mbliana, bail ó Dhia uirthi! Anuas air sin, cuireann muintir Fredericton i gcoitinne fíorspéis i gcultúr na hÉireann. Tá ceoltóir, fidléir anseo in Fredericton, dul a bheith ag tabhairt cuairt ar Inis Mór ar feadh seachtaine ag tús mhí na Bealtaine chun stíl fhidle an oileáin a fhoghlaim agus a thabhairt leis.
Is oth liom go bhfuil deireadh mo thréimse mar theagascóir Gaeilge anseo i gCeanada ag druidim liom. Tá taithí den scoth faighte agam, idir thaithí múinteoireachta agus taithí saoil nach sárófar go deo. Fad saoil don cheangal idir cultúr Cheanada is cultúr na hÉireann agus do mhuintir an dá thír! Tuairiscíodh in The Nation 26 Meán Fómhair 1896 gur toghadh John, Joseph agus William Shortall ina mbaill den Ard-Chraobh den Chonradh ··· Tugadh a sheoladh in Irish Weekly Times Handbook of Sinn Féin Rebellion mar 3 St Joseph’s Tce, Upr Wellington Street Sa taisce is bráisléid den chuid is mó a bhí ann ach ina measc freisin bhí sé mhuince óir agus dhá fháinne muiníl ar a laghad. Éamon Ó Cuív, TD, ar Inis Bó Finne chun pleáic a nochtadh ag ceiliúradh oscailt na cé athchóirithe agus oibreacha chosaint cósta (61 kb) Oileánach Mark Cunnane (7) ag cabhrú leis an Aire Éamon Ó Cuív pleáic a nochtadh ag ceiliúradh oscailt na cé athchóirithe agus oibreacha chosaint cósta ar Inis Bó Finne, Co. na Gaillimhe Dé hAoine, 14/11/08 Grianghraf: Andrew Downes Clár úr cnocadóireachta tosaithe - cairde teo
Clár úr cnocadóireachta tosaithe
Chuir an grúpa dátheangach cnocadóireachta Siúil tús le clár siúlóidí 2019 ar na mallaibh le turas chuig Coill Chnoc Máine in aice leis an Eochair, Contae Thír Eoghain, baile Fhionn Mhic Chumhaill sa mhiotaseolaíocht. Bhí fiche Gaeilgeoir agus foghlaimeoir i láthair le sult a bhaint as siúlóid phleisiúrtha ar maidin dheas Eanáir trí choill bhuaircíneach leathanduilleach suas leis an tuama pasáiste ar mhullach Chnoc Máine. Tugtar uaigh Áine ar an tuama agus deirtear go bhfuil sé 5000 bliain d'aois. Tá roinnt leacacha taobh istigh den charn a bhfuil ealaíon ársa le feiceáil orthu, idir chiorcail, bhíseanna, fhiarláin agus ogham. Is dócha go dtig ainm an tuama ón bhandia Ceilteach Áine atá luaite le lár an tsamhraidh agus leis an ghrian. Bhí radharc den scoth ag an ghrúpa thar thírdhreach Thír Eoghain agus thar na cnoic in aice láimhe, mar atá Sliabh Beatha i Muineachán agus i bhFear Manach.
Leanfar leis an chlár siúlóidí ar an Satharn 2 Feabhra le siúlóid ar Shliabh Crúb ó bhaile beag Fhionnais. Tá foinse an Lagáin ar an tsliabh seo, atá amuigh léi féin ar imeall na mBeann Boirche agus i measc dhroimíní beaga Dhroim Bearach. Bhíodh carn mór ar an mhullach tráth agus ba é ba cheannscríbe ag muintir na háite ar Dhomhnach na bhFraochán ag deireadh mhí Iúil, traidisiún atá á cheiliúradh go fóill ar Charraig an tSeachaic taobh amuigh d'Ard Mhacha. Cuirfear tús leis an tsiúlóid ar Shliabh Crúb ar 11am ar 2 Feabhra ag teach an phobail i bhFionnas agus siúlfaidh rannpháirtithe ar Pass Loaning a fhad leis an mhullach agus síos arís ar bhóthar an tarchuradóra ar Dree Hill. Cuirtear fáilte mhór roimh bhaill úra i gcónaí. Beidh an grúpa as Ard Mhacha ag bualadh leis an ghrúpa cnocadóireachta Gaeilge atá á reáchtáil ag Pobal ar a'n Iúil ón Ómaigh Dé Domhnaigh 3 Márta ar shiúlóid a bheas siad á reáchtáil ar Shliabh Bheatha atá lonnaithe thar thrí chontae; Muineachán; Tír Eoghain; agus Fear Manach.
Ag teacht sna sála ar na siúlóidí ar Shliabh Crúb agus ar Shliabh Beatha, tá réimse leathan turas siúlóide beartaithe ar fud thuaisceart na tíre, chomh maith le siúlóid ar bheannta Chill Mhantáin i rith an tsamhraidh. Cuimseoidh an clár siúlóidí sna Beanna Boirche, sna Cruacha Gorma i ndeisceart Dhún na nGall, sna Cúlaithe i gcontae Lú agus Cnoc Breac i Sléibhte Mhuintir Luinigh. Le tuilleadh eolais a fháil ar an ghrúpa Siúil, is féidir bualadh isteach chuig oifig Cairde Teo ag an siopa Cult Úr in Ionad Siopadóireachta Chathair Ard Mhacha nó is féidir scéala a chur chuig Seán ar sean@cairdeteo.com nó 028 3751 5229. Beidh ranganna ar fáil sa Ghaeilge do fhoghlaimeoirí ag bun, meán agus ard leibéal agus beidh rang Gaidhlig ar fáil do fhoghlaimeoirí ag gach leibhéal. Cuireadh Gaeilge ar thrí úrscéal le Dickens. Ba é Seán Mac Maoláin a d'aistrigh "A Tale of Two Cities" faoin teideal "Scéal fá Dhá Chathair" (is é sin, "Scéal faoi Dhá Chathair" sa Chaighdeán), agus chuir Seán Ó Ruadháin Gaeilge ar "David Copperfield". Bhí Gaeilge Uladh ag aistritheoir an chéad leabhar acu, agus ba as Contae Mhaigh Eo don Ruadhánach, rud a chiallaíonn go bhfuil an dá aistriúchán Gaeilge difriúil go leor le chéile ó thaobh na canúna de. D'aistrigh An tAthair Pádraig Ua Duinnín an leabhar "A Christmas Carol" faoin teideal Duan na Nollag.
Luathshaol. Bua sa Ghaelbhratach - Dé Máirt 8 Bealtaine 2018 Is cúis bróid é don scoil gur bhuaigh an Coiste Gaelbhrataí an Gaelbhratach arís i mbliana. Rinne David staidéar ar an gcumadóireacht ag TCD, agus ag an Royal Academy of Music, Londain, áit ar bhain sé céim amach le Gradam agus gradam DipRAM as a shárphunann deiridh. The Commission placed on record its view that a specific language statute is an appropriate mechanism of protection for the Irish language. Bhunaigh muid suíomh idirlíne úr do na healaíona Gaeilge (pobalealain.org) leis a chur chun cinn agus le heolas d’ealaíontóirí Gaeilge agus soláthóirí agus sonraí teagmhála s’acu.
Sholáthraigh muid réimse ceardlanna dhrámaíochta agus litríochta leis na torthaí sna cailíochtaí a ardú le béim ar litearthacht.
Thóg muid íomha na Gaeilge fríd réimse féiltí agus fríd obair ealaíona le grúpaí eitneacha agus mionlaigh agus pobail eile.
Tá rannóga rialtais, comhairlí, NGOS, eagraíochtaí ealaíona ar an eolas faoi an gá le haitheantas a thabhairt do na healaíona Gaeilge agus iad a neartú mar thoradh stocaireacht s’againn agus aighneachtaí s’againn ar cháipéisí straitéisí éagsúla. Tuismitheoiri Landing Page - Siopa Udar
Má labhraíonn do theaghlach Gaeilge sa bhaile, má tá do pháistí ag freastal ar Ghaelscoil nó má tá siad ag foghlaim Gaeilge ar scoil, is féidir leat iad a spreagadh agus tacú leo Gaeilge a úsáid go muiníneach ina saolta laethúla lenár dtáirgí do pháistí.
Is féidir leat an cineál leabhar atá á lorg agat a aimsiú go héasca tríd cuardach simplí a dhéanamh ar ár suíomh gréasáin, agus beimid lánsásta leabhar atá oiriúnach do do chuid riachtanas féin a mholadh, díreach déan teagmháil linn anseo.
Caith súil na cluichí atá againn. Tá rud éigin taitneamhach ann do pháistí ag gach aois ar nós:
Spórt agus Spraoi
Sult sa tSamhraidh
Aibítir na Gaeilge (Pacáiste de 3)
Bran agus an Cháisc – Bréagán agus Leabhar
Puzal Adhmaid – Ainmhithe
Puzal Adhmaid – Uimhreacha
Tá réimse leathan míreanna méaraí agus leabhar puzail againn chun siamsaíocht a chur ar fáil do pháistí agus iad a choinneáil nasctha leis an teanga.
Tá leabhair againn le daoine ag gach aois agus le gach suim a mhealladh anseo i Siopa Údar agus, aon rud nach bhfuil againn, beimid sásta é a ordú go spéisialta duit.
Cúraile i gCeannas
Tá réimse ollmhór téacsleabhar againn le haghaidh go leor ábhar ar phraghasanna iontacha anseo i Siopa Údar. Caith súil ar an méad atá á thairiscint anseo.
Priontaí, Éadaí agus Earraí Tí
Tá timpeallacht an bhaile ríthábhachtach i normalú a dhéanamh ar úsáid na teanga gach lá. Déan teanga infheicthe agus bheo den Ghaeilge i do bhaile le roinnt priontaí áille dár gcuid.
An Domhan A3
Tá roinnt earraí eile áille againn atá go hiontach mar bhronntanais do dhaoine muinteartha nó do do theaghlach féin. San áireamh tá práiscíní, comharthaí babaí ar bord, giuirléidí gutháin nó stáiseanóireacht. by Gaeloideachas | Nov 6, 2020 | Ceannlíne, Folúntais, Ginearálta, Múinteoirí
Cé air a bhfuil an clár dírithe?
An múinteoir ábhair tú i nGaelcholáiste, in Aonad Lán-Ghaeilge nó in iarbhunscoil Ghaeltachta?
Ar mhaith leat cur le d'inniúlacht/do chumas teanga féin sa Ghaeilge?
Ar mhaith leat forbairt ghairmiúil a dhéanamh bunaithe go sonrach ar na riachtanais ar leith a bhaineann le hábhar a theagasc trí Ghaeilge?
Ar mhaith leat díriú ar do chumas feidhmiú go héifeachtach agus go muiníneach mar mhúinteoir ábhair sa seomra ranga?
An gcuirfeá fáilte roimh an deis a bheith mar chuid de phobal mhúinteoirí ábhair eile a bhfuil na dúshláin chéanna acu?
Más ea, bheadh an clár TTA go mór in oiriúint duit agus do na riachtanais atá agat mar mhúinteoir ábhair iarbhunscoile atá ag teagasc trí Ghaeilge sa Ghaeltacht nó taobh amuigh den Ghaeltacht.
Forbairt ghairimiúil saincheaptha don mhúinteoir ábhair iarbhunscoile i gColáiste Mhuire gan Smál
Tá go leor fianaise ann go mbíonn dúshláin mhóra roimh mhúinteoirí ábhair i nGaelcholáistí, in Aonaid Lán-Ghaeilge agus in iarbhunscoileanna Gaeltachta. Tá fás ag teacht ar an laghdú múinteoirí ábhair ó ghaelcholáistí agus ó iarbhunscoileanna Gaeltachta. Tá easpa tionscnamh saincheaptha forbartha gairmiúla le dul i ngleic le riachtanais shonracha ó thaobh teanga agus oideolaíochta de. Sa chlár iarchéime seo, (TTA), déanfar freastal ar na sainriachtanais forbartha gairmiúla mar aon leis na hinniúlachtaí teanga riachtanacha chun ábhar a mhúineadh trí Ghaeilge san iarbhunscoil lán-Ghaeilge agus Ghaeltachta. Tá an TTA curtha ar fáil ag Coláiste Mhuire gan Smál i gcomhpháirt le Bord Oideachais agus Oiliúna Éireann agus leis an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta.
Ar chríochnú an chlár saincheaptha seo, beidh mic léinn in ann:
Tuiscint a léiriú ar an ról atá ag feasacht teanga an mhúinteora i dteagasc trí Ghaeilge san iarbhunscoil lán-Ghaeilge/Ghaeltachta mar aon le straitéisí feasachta agus saibhrithe teanga a fhorbairt i dteagasc an ábhair
Machnamh agus measúnú a dhéanamh ar chórais agus ar struchtúr na Gaeilge i réimsí spriocdhírithe an ábhair agus tabhairt faoi phleanáil straitéiseach fhéinstiúrtha le cur ar a gcumas feidhmiú go héifeachtach agus go muiníneach mar mhúinteoir ábhair sa seomra ranga
Eochairchoincheapa an chomhtháthaithe ábhair agus teanga a shainmhíniú agus a himscrúdú i gcomhthéacs an tumoideachais iarbhunscoile
Straitéisí teagaisc a chur i bhfeidhm agus a mheas chun an fhoghlaim teanga agus ábhair a fheabhsú agus a shaibhriú
Athbhreithniú agus measúnú criticiúil a dhéanamh ar cháilíocht ghnéithe an tsoláthair ina ranganna féin ar mhaithe le scileanna teanga agus litearthachta a chur chun cinn go leanúnach i gcomhthéacs an ábhair.
Íoslódáil Leabhrán
Níos mó eolais: https://www.mic.ul.ie/faculty-of-education/programme/an-teastas-iarcheime-i-dteagasc-abharbhunaithe-tta-san Ba é Tomás Mac Anna, iarstiúrthóir Amharclann na Mainistreach, a scríobh an t-ábhar don chomóradh sa bhliain 1991, agus thaifead Cormac Breatnach, Niall Ó Callanáin, Seán Óg Potts agus Joan McDermott ceol speisialta don chomóradh. Is í Síle Seoige, a thuigeann go maith mar a oibríonn teaghlaigh i saol na siamsaíochta, a chuirfidh an tsraith i láthair! Chaith muid oíche traenála i gcuideachta bhaill an chumainn, áit ar labhair muid leo faoi obair an chumainn agus a gcuid iarrachtaí le Gaeil a mhealladh i dtreo na liathróide láimhe. John McCormack

Teanór Éireannach de chlú domhanda ba ea John McCormack (14 Meitheamh, 1884 - 16 Meán Fómhair, 1945),
Chuaigh a chuid amhránaíochta i gcion go mór ar an bpobal. Bhí cáil air mar gheall a ghuth láidir binn, a chuid foclaíochta agus an smacht a bhí aige ar a anáil.
Saol.
Rugadh John Francis McCormack in Áth Luain. Thosaigh sé ag canadh go gairmiúil i 1904. Rinne sé méid mór taifeadadh ó 1904 ar aghaidh. Ba mhó an díol a bhí ar an tsraith a rinne sé a thaifeadadh le Victor Talking Machine Company sna 1910idí agus na 1920í ná aon chinn eile. Cuireadh ar an raidió go rialta, freisin, é, agus bhí sé i roinnt scannán.
I 1917 thóg sé saoránacht Stáit Aontaithe Mheiriceá.
I 1928 bhronn an Pápa Píó XI an teideal "Cúnta" air mar aitheantas ar an méid oibre a rinne sé do ghrúpaí carthanacha Caitliceacha. Ach mar shaoránach Meiriceánach, níor ceadaíodh dó aon teideal a ghlacadh ó rialtais nó ó eagair eachtracha.
D´éirigh McCormack as an dtaifeadadh i 1944, agus cailleadh an bhliain dár gcionn i mBaile Átha Cliath é. Fuair sé bás ar 16 Meán Fómhair 1945 i mBaile an Bhóthair. Steven Agnew. An Chomhaontas Glas, Toghcheantar Thuaisceart na hÉireann 1. Níl Gaeilge aige ná níl sé de rún aige í a fhoghlaim. 2. Ag iarraidh eolais faoi míbhuntáistí do phobal na Gaeilge de bharr an maolú. A Fhearn, nuair a dúirt mé 'de jure' ní raibh an bhrí docht dlíthiúil i gceist agam. An bhrí 'oifigiúil' a bhí á chíoradh agam, an bhrí a luann Aontachtóirí. Is cinnte go ndearna uasaicme Shasana imeallú ar chanúintí Béarla, ach bhí siad níos déine ar theangacha eile - fad is eol dom níor cuireadh cosc dlíthiúl ar dhaoine canúintí Béarla a labhairt nó ní raibh bata scor ann dóibh ach an oiread. Is féidir le gach dream sainmhíniú a dhéanamh ar a bhféiniúlacht fhéin, ach tá fimíneacht i gceist le seasamh na nAontachtóirí i leith na Gaeilge.
M'anam, ach go bhfuil na céadta de mhíle in Éirinn a bhfuil an ráiteas sin fíor ach nach Aontachtaithe iad.
Maidir le bataí scoir, ba áis foghlama iad a bhí in úsáid ar fud na hEorpa ó am go céile. Níor chuireadh d'iachaill ar éinne a n-úsáid in Éirinn ach le toil na múinteoirí agus na dtuismitheoirí. teicneolaíocht teanga language technology Bunaíodh Ling Research Ltd. i 2003 chun taighdeoirí agus lucht forbartha Teanga, Teangeolaíochta, Ríomheolaíochta agus Ríomhtheangeolaíochta a thabhairt le chéile. Cuirfidh Lidl, páirtí oifigiúil miondíola an LGFA agus urraitheoir na Sraithe Náisiúnta, lón ar fáil do na foirne a bheidh san iomaíocht. Chuaigh clú Skara Brae i bhfad agus i gcéin nuair a d’eisigh Gael Linn an t-aon albam leo sa bhliain 1971. Ón áitreabh neoliotach atá suite ar Inis Orc a thagann an t-ainm. Triúr ó chlann Uí Dhomhnaill, Maighread, Tríona agus Mícheál, ó Cheanannas, Co. Na Mí, agus Dáithí Sproule ó Chathair Dhoire na baill a bhí sa ghrúpa. Sa samhradh i Rann na Feirste a bhuaileadh siad ceol le chéile ar dtús. Bhí siad ar maos san oidhreacht shaibhir amhránaíochta ansin agus d’fhoghlaim siad a lán amhrán ó Neilí, aintín Mhuintir Uí Dhomhnaill agus óna n-athair fosta, Aodh Ó Domhnaill, amhránaí agus bailitheoir.
S’iad a bhí óg nuair a thaifead siad le Gael Linn, idir 15 agus 20, agus cé go bhfuil sé dochreidte, rinneadh an taifead in aon tráthnóna amháin.
Léiríonn an t-albam seo go cumhachtach an cóiriú uathúil agus trialach a rinne Skara Brae leis an traidisiún dúchasach amhránaíochta. Bhíothas i ndiaidh teacht faoi thionchar Bob Dylan, Joni Mitchell agus Pentangle mar shampla agus coinníonn a bhfuaim a huaire go dtí an lá atá inniu ann, leathchéad bliain ar aghaidh cé go raibh idir iontas agus amhras ar dhaoine éagsúla faoina gcuid comhcheoil agus faoin tionlacan ar an ghiotár.
Sa bhliain 2022 bhronn TG4 gradam speisialta ar Skara Brae as a raibh déanta acu le suim a spreagadh i dtraidisiún amhránaíochta a bhí i mbaol a chaillte. Tá an-áthas mar sin ar Gael Linn an t-atáirgeadh álainn seo ar vinil a chur ar fáil arís. Sa phacáiste fosta tá leabhrán 12 leathanach le píosaóna gcara Jim McCluskey agus ón fhile Gabriel Rosenstock. Seolfar an chuid nua seo den chnuasach ag Pól Ó Gallchóir, Cathaoirleach Fhoras na Gaeilge, mar chuid d'ócáid speisialta, Déardaoin 29 Samhain ar a 7pm. Fáilte roimh chách. Rachaidh an t-ábhar beo ar líne ón oíche sin freisin. Funding would work well for every company also, if Foras wasnt run by such a group of old people who cared only about themselves and thought that they were the nationalist equivalents of the Duke of Edinburgh and his brand spanking new daughter in law, Parker-Bowles. Tá tacaíocht á thabhairt ag Comhairle Chontae Phort Láirge do na ranganna úra CEOL, EALAÍNE AGUS DAMHSA ag Cumann Ceoil Riverstown sa Trá Mhór. Aonteanga
Fós ann
Tá mé fós ag cloí leis an iarracht seirbhísí i nGaeilge amháin a fháil. D'éirigh liom bearradh gruaige a fháil i nGaeilge, nó bhí mise ag labhairt i nGaeilge agus bhí an duine do mo fhreagairt i mBéarla. Sna hamanna aisteacha seo, nuair a bhíonn gach uile dhuine ag caitheamh maisc, is dóigh go bhfuilAn chuid eile de "Fós ann"
11 Nollaig, 2020 11 Nollaig, 2020
Gaeilge, gaeilge!
Bhuel tá mé fós ag cloí leis an nGaeilge amháin. Is minic a thagans lagmhisneach ort agus tú ag triail rud mar seo. Cén fáth go bhfuil mé ag labhairt i nGaeilge amháin? Mar go bhfeicim gurb é an t-aon bhealach le todhchaí na Gaeilge a chíntiú. Ní féidir liom an teanga a shábháil méAn chuid eile de "Gaeilge, gaeilge!"
28 Samhain, 2020 28 Samhain, 2020
An Ghaeilge Amháin
Is mise Ruán Ó Gliasáin agus tá cinea déanta agam gan ach Gaeilge amháin a labhairt. Feictear dom go bhfuil ag teipea ar chur chuige an dátheangachais chun an teanga a thabhairt slán. Léirigh Eliezer Ben Yehúda gur ghá páiste aonteangach a thabhairt ar an saol le go dtarlódh athbheochan teanga. https://ga.wikipedia.org/wiki/Eliezer_Ben-Yehuda Tá a fhiosAn chuid eile de "An Ghaeilge Amháin" Athbheochan na Gaeilge - Arís? | An Phoblacht
Athbheochan na Gaeilge - Arís?
Níl cur amach agam ar theanga ar bith eile a bhfuil idir bhás is bheatha fógartha di an méid céanna uaireanta leis an Ghaeilge. Gach re bliain bíonn fiosrúchán éigin ar chur chun cinn na Gaeilge; conas mar atá ag éirí léi; an bhfuil sí i mbaol an bháis; nó an bhfuil sí ag dul ó neart go neart. In ainneoin a bhfoilsítear i ndiaidh na bhfiosrúchán seo bíonn an freagra ón rialtas mar an gcéanna i gcónaí – rud ar bith. Is cosúil, áfach, nach féidir le neamhaird an rialtais bac a cur le fás ár dteanga náisiúnta ar an ábhar go bhfuil na ráflaí arís ann go bhfuil an Ghaeilge 'sa bhfaisean', agus go bhfuil sí 'fionnuar' bheith á labhairt. An t-aiséirí úr é seo don Ghaeilge don míliú uair ina saol, nó díreach iarracht sceimhle beocht a thabhairt do theanga atá ag streachailt léi leanúint ar aghaidh?
Thart ar aimsir Sheachtain na Gaeilge bhí, mar is ceart a bheith, roinnt mhaith gníomhaíochta i measc na gciorcal Gaeilge. I gColáiste na Tríonóide seoladh stáisiún raidió úr trí mheán na Gaeilge dírithe ar dhaoine óga. Chun an fhírinne a rá is céim iontach chun tosaigh seo ó thaobh na meán Gaeilge de ar an ábhar gur tugadh le fios don scríbhneoir seo go raibh daoine óga thuas tíre ag iarraidh éisteacht le stáisiún raidió trí mheán na Gaeilge ach go raibh ag teipeadh glan ar RnaG – i rith an lae ar aon nós. An méid sin ráite bhí iarrachtaí déanta ag leithéid Raidió na Life agus Raidió Fáilte, ach amháin go raibh siad ag obair ar bhonn teoranta. Beidh le feiceáil conas a éiríonn la Raidió X mar a aithnítear é faoi láthair ach is cinnte gur tús maith atá ann, agus mar a deir an seanfhocal sin leath na hoibre.
Chomh maith leis sin le linn Sheachtain na Gaeilge tháinig clár nua Des Bishop chugainn, 'In the name of the Fada'. Caithfidh mé a admháil nach bhfuil sé feicthe agam go fóill, agus níl ach corr-rud cloiste agam ina thaobh mar sin nílim chun léirmheas a dhéanamh air anseo. Déarfaidh mé an méid seo, áfach; is cuimhin liom Bishop a fheiscint ag cóisir Ghaelach thuas in Stormont nuair a bhí sé ann agus le bheith cothrom leis tá fuinneamh suntasach aige ó thaobh na Gaeilge de. Ní haon rud furasta atá ann dul agus teanga iomlán úr a fhoghlaim gan trácht ar í a úsáid ar stáitse i lár seó, agus as sin tá moladh tuillte aige. Gan dabht tá sé go maith an méid seo gníomhaíochtaí a fheiscint i measc an tsaoil Ghaeilge, ach caithfidh siad bheith ann níos faide ná díreach aimsir Sheachtain na Gaeilge.
Ní féidir le héinne a rá nach i bhfabhar na Gaeilge atá an gníomhú seo ar fad gach uair a bhíonn clár Gaeilge ar an ngnáth-theilifís nó ar fhógra éigin ar an raidió ardaíonn sé tionchar na Gaeilge, cuireann sé in iúl do dhaoine go bhfuil sí fós gan aon phlean aici imeacht in aon áit. Chomh maith leis sin, de dheasca na hinfheistíochta ar fad atá ag dul ar aghaidh na laethanta seo, tá earnáil na Gaeilge ag teacht chun tosaigh go gasta. Mar sin, tá an Ghaeilge go forleathan sna meáin, tá sí ag cruthú post, agus is teanga oifigiúil í san Eoraip anois - ach níl an chéim is tábhachtaí tógtha go fóill. Níl sí á labhairt sa chlós, agus má tá is annamh a chloistear lasmuigh de gheataí na scoile í. Ag deireadh an lae is cuma cá mhéid infheistithe nó airgid a chruthaítear tríd an Ghaeilge mura bhfuil sí á labhairt go sóisialta, sna scoileanna agus i measc an phobail, táimid ag déanamh dearmad ar an gcuid is tábhachtaí den gcath atá os ár gcomhair. Biachlár Dátheangach Lohans, Br. na Trá, Gaillimh
Comhairle do Bhialanna
Oibríonn Gaillimh le Gaeilge go seasta le hóstáin agus bialanna ar bhonn leanúnach mar chuid den togra Gaeilge Á La Carte. Tá na hóstáin agus na bialanna go bhfuil biachlár dátheangach ar fáil liostáilte anseo.
Eagraíonn Gaillimh le Gaeilge a gcuid lónta gnó rialta in Óstáin agus Bialanna a chuireann Biachláir dhátheangach ar fáil. Freastlaíonn suas le 30 duine ar an lón gnó. Tugann an ócáid neamhfhoirmeálta seo, deis duit do chuid Gaeilge a úsáid nó a chleachtadh, agus cairde & teagmhálaithe gnó a dhéanamh!
Más mian leat páirt a ghlacadh sa togra seo déan teagmháil linn inniu ag eolas@gleg.ie.
Is deis iontach é an biachlár i do bhialann nó caifé, do ghnó a dhéanamh dhátheangach. Is cuma an roghnaíonn tú na cinnlínte nó an biachlár uilig a dhéanamh dhátheangach, is bealach iontach é an biachlár dátheangach le samhlaíocht do chuid custaiméirí a shásamh, agus cuireann sé go mór lena n-am i do ghnó.
Biachlár dátheangach, cén fáth? 19ú Feabhra 2017
Saol#conallach ceolmhar
Is é an Conallach ildánach Ciarán Ó Maonaigh atá i gcathaoir an 60 soicind an iarraidh seo, an fhidil faoina ascaill aige, réidh d'oíche mhór cheoil ag Gradam Ceoil TG4 san oíche anocht!
Labhair sé linn faoina laoch ceoil, faoi na tíortha iontacha ar thug sé cuairt orthu agus faoin draíocht a tharlaíonn mall san oíche nuair a thagann baicle Gael le chéile! #fiántas!
1.Cárb as duit?
2.Trí rud a gcuimhníonn tú orthu nuair a shamhlaíonn tú do cheantar dúchais?
– daoine muinteartha,
– an cultúr áitiúil,
– daonnacht, nádúr agus dúchas
3. Ceolchoirm nó Seisiún?
Ní thig liom ceann amháin a roghnú…an dá cheann!
4.) As na tíortha ar fad ar thug tú cuairt orthu, cad iad na cinn is fearr leat agus cén fáth?
Albain, an Íoslainn agus an Iorua – tá na tírdhreacha galánta, na daoine go hálainn agus an chraic go fairsing sna tíortha sin ar fad!
5.) An ghig is mó a thaitin leat, cén fáth?
Féile Celtic Colours ar Oileán Cheap Bhreatainn. Bhí an ceol agus craic ar fheabhas, ach fosta bhí an bricfeasta ar fáil óna dó a chlog ar maidin go dtí a dó a chlog sa tráthnóna. Bhí tú ábalta bricfeasta a fháil ag dul a luí duit agus arís agus tú ag éirí. Tá a fhios acu siúd cad é an dóigh le ceoltóirí a shásamh!
6.) An t-amhrán nó píosa ceoil is mó a chuireann tú ar siúl?
'Bonnie Kate' á sheinm ag John Doherty – níl deireadh leis an mhéid ceoil atá ann. Ba ghnách leis 'Boney Kate' a thabhairt air.
7.) Cad a dhéanfá mar shlí bheatha mura mbeifeá i do cheoltóir/léiritheoir teilifíse?
Níl barúil agam. Rud éigin a bhaineann leis an chultúr, tá mé cinnte.
8.) An bhfuil aon aiféala ort?
9.) Céard í an chuimhne is mó a sheasann amach ó d'óige?
Cóisirí teaghlaigh ceolmhara ag amanna speisialta den bhliain. Tá na daoine muinteartha liom lán craice agus spraoi agus d'íocfainn airgead ar bith le bheith leofa ag aimsir na Nollag nó a macasamhla.
Is maith liom daoine a chuireann iad féin amach ansin leis an chraic a chur ag dul.
Sílim go dtarlaíonn rud éigin draíochtúil mall san oíche, nuair atá achan duine in ardghiúmar, nuair nach bhfuil an chuma ar an áit go mbeidh sé ag dúnadh go luath.
Tosaíonn achan duine ag dul ar fiáin. Tarlaíonn seo go nádúrtha le baicle Gael le chéile in áiteanna cosúil le hInis Oírr nó áiteanna eile faoin tuath. Sin an rud a chuireann ag gáire mé.
11. Dá mbeifeá ag eagrú date do Chaitlín álainn, cén sórt oíche a eagrófá?
Bialann dheas nó lón fancyáilte in áit speisialta.
12. Leabhar maith atá léite agat ar na mallaibh?
Leabhar Tommy Peoples – Ó Am go hAm
13. An t-aisteoir is fearr leat?
Breandan Gleeson
Tá meon aigne dár gcuid féin againn. Tá fuascailt intinne agus radharc eile ar chúrsaí an tsaoil againn. Ní ghlacann muid leis an chacamas ná leis an chur i gcéill a chuireann an rialtas ná na húdaráis anuas orainn. Sílim go bhfuil muid stiúrtha ag an intleacht a thagann leis an chultúr, an ceol agus an teanga.
15. Scannán maith atá feicthe agat?
Neart scannán, ach ní fhanann siad liom. Cláracha draíochtúla ceoil a fhanann liom ar nós The Magic Fiddle a rinne Davy Hammond do Channel 4 ag tús na 90í agus an clár faoi Nioclás Tóibín ar TG4 roinnt blianta ó shin.
Cheannóinn bláthanna do Chaitlín agus rachainn síos go dtí Tí Hiúdaí Beag leis an mhéid a bhí fágtha chun pionta a ól.
17. An tréith daonna is tábhachtaí dar leat?
Nádúr agus dúchas
18. Laoch ceoil s'agat?
Ag ithe mo chuid ingne agus ag piocadh mo ghaosáin
Ag pósadh mo ghrá geal, Caitlín
Tá muid ag dúil le Ciarán a fheiceáil ar an ardán lena aintín álainn, Maireád Ní Mhaonaigh, buaiteoir Cheoltóir na Bliana san oíche anocht ag Gradam Ceoil TG4, a bheas á chraoladh ag 9.30in.
Fosta, beidh sraith nua de 'Sé Mo Laoch', faoi stiúir Chiaráin, ag tosú ar TG4 ar an Domhnach, an 26 Feabhra ag 9:30in! YEOOOO! An sprioc atá le Lá Mór na Gaeilge ná lucht labhartha na Gaeilge agus iad siúd le dea-mhéin don teanga a spreagadh chun an Ghaeilge a cheiliúradh go feiceálach ar shráideanna Bhaile Átha Cliath, chun seasamh a ghlacadh ar son a gceart teanga, agus chun tacaíocht an mhórphobail don Ghaeilge a léiriú do na Rialtais thuaidh theas.
"Tá sé mar sprioc ag Lá Mór na Gaeilge brú a chur ar na Rialtais an tábhacht agus an luach a bhaineann leis an teanga don tír a aithint, móide aitheantas a thabhairt don fhíric go bhfuil grá ag móramh ar oileán na hÉireann don Ghaeilge, agus chuige sin tá lucht an lae mhóir ag lorg cothrom na Féinne don teanga."
"Níl pobal na Gaeilge agus Gaeltachta thuaidh theas sásta le ceachtar an dá Rialtas mar gheall nach bhfuil siad ag tacú leo nó ag soláthar cosaint dhlí shásúil dá gcearta bunúsacha daonna lena dteanga a úsáid. Tá muintir an oileáin ag bailiú le chéile ar 15 Feabhra 2014 agus ag siúl ar son a gceart leis an teanga a úsáid thuaidh agus theas."
Beidh péinteáil aghaidheanna agus ceol ó leithéidí Seo Linn, Kíla agus Na Fíréin ar fáil mar shiamsaíocht do na teaghlaigh ar fad a bheidh i láthair, agus tá bratacha agus éadaí dearga á gcaitheamh Dé Sathairn mar shiombail go bhfuil an pobal Dearg Le Fearg le heaspa tacaíochta an dá státchórais don teanga.
Tá busanna le lucht tacaíochta na Gaeilge ó cheithre airde na hÉireann ag teannadh ar Bhaile Átha Cliath do Lá Mór na Gaeilge ar 15 Feabhra 2014 as An Srath Bán, Co. Thír Eoghain; Ard Mhacha; Béal Feirste; Boirche Íochtar / Dún Phádraig / Caisleán Uidhlín, Co. an Dúin; Carn Tóchair, Co. Dhoire; Cathair Dhoire; Cill Dara; Cill Dhéagláin, Co. na Mí; Cluain Eois, Co. Mhuineacháin; Corcaigh; Dún Chaoin, Co. Chiarraí; Dún Dealgan, Co. Lú; Dún Geanainn, Co. Thír Eoghain; Má Nuad, Co. Chill Dara; Conamara agus cathair na Gaillimhe; Gaoth Dobhair, Co. Dhún na nGall; Ráth Chairn, Co. na Mí; agus Tiobraid Árann (*sonraí na mbusanna ar fáil thíos). Stair | Áras na nGael
Tar éis don Bhardas uimhreacha 21 agus 22 a chéannacht, tugadh don choiste gairmoideachas iad, agus úsáideadh mar ghairmscoil iad go dtí gur tógadh scoil nua dó.
"I 935, tionóladh comhdháil i gColáiste Iognáid i nGaillimh faoi choimirce Chraobh na Gaillimhe de Chonradh na Gaeilge. Bhí 'fhios ag lucht na craoibhe an t-am sin go raibh an dá theach a raibh obair cheard-sgoil na Gaillimh ar siúl iontu le díol chomh luath agus a bheadh an scoil ghairm-oideachas nua-thógtha. Ba é cuspóir na comhdhála seo a fháil amach an bhfeadfaí an dá theach seo a chéannacht agus a chur ar fáil mar árus agus mar cheannáit d'obair na Gaeilge... sula scar an chomhfháil cinneadh air comhlucht a bhunadh agus thoiligh an chuid ba mhó de na daoine a bhí i láthair scarathacha a ghlacadh ins an gcomhlucht sin."
['Gluaiseacht Ghaodhalach i nGaillimh – céim mhór chun cinn.' Anseo is Ansiúd, Connacht Tribune 29 Márta 1939.]
Trí bhliain tar éis teacht le chéile an chéad chruinniú sin ar an gcéad lá de mhí Feabhra1935 a cuireadh tús cear le hobair an chomhluchta. Ar an bhfiche seachtú lá d'Eanáir 1938, bhailigh triúir fear in oifig Thomás Ó Concheanainn féin, Tomás Ó Flanagáin, agus an captaen Rubard Ó Foghludha, bhí céad chruinniú an chomhluchta agus ghlac siad sin dualgas stiúrthóireachta go sealadach orthu féin ar an oíche sin. Go luath ina dhiaidh sin tionóladh an chéad chruinniú reachtúil i gColáiste Iognáid Dé hAoine, 4 Feabhra 1938, ag ar toghadh an chéad naonúr stiúrthóir. Ba iad sin Tomás Ó Concheanainn, iar-roinn chigire árachais, Rubard Ó Foghludha, Captaen san Airm a bhí ar lonnadh i mBearaic na Rinne Móire; Tomás Ó Flanagáin, Comhairleoir Contae; an Dochtúir Micheál Ó Máille, dochtúir leighis; Louis Ó Deaghaidh, dlíodóir; an Dochtúir Oirmh. Eric Mac Fhinn, Ollamh Ollscoile; Tomás Mac Enrí B.A., cléireach cúirte dúiche; an tOllamh Liam Ó Buachalla, Ollamh Ollscoilea agus Seanadóire, agus an tOllamh Síle Ní Chinnéide, Ollamh le Stair.
Bhí an-tábhacht ag baint le ceist an árais. Rinneadh plé ar sheomraí a fháil ar chíos, ach beartaíodh nárbh fhiú é seo a dhéanamh má bhí an comhlucht chun cuidiú le bunú agus le neartú na ngluaiseachtaí Gaelacha sa chathair. Ceapadh ar bhunú an chomluchta go raibh staid na Gaeilge agus go háirithe staid gluaiseachtaí na Gaeilge i nGaillimh, ag dul i ndonnacht, toisc nach raibh aon cheannáras seasmhach ag freastal orthu sa chathair. Mar a mhínigh na stiúrthóirí ag an gcruinniú úd a luann tuairisceoir an Connacht Tribune, thabharfadh teach mar sin deis do na cumainn uilig a bhí ag iarraidh an Ghaeilge a nearú sa Ghaillimh teacht le chéile "le gnó na gluaiseachta a riaradh agus a stiúradh." Deimhníodh nach gcuirfí aon teorainn ar na dreamanna a d'úsáidfeadh an t-áras ach amháin go ndéanfaidís a gcuid gnóthaí trí Ghaeilge. Socraíodh, freisin, go mbeadh áit faoi leith san áras seo do na daoine ógal i bhfocail Liam Uí Bhuachalla, "muna gcoinnítear na daoine óga i mbun na gluaiseachta ní bheidh aon ghluaiseacht ann, mar ghluaiseacht na hóige atá ann ó cheart." [Connacht Tribune 25 Márta 1939]
Maidir le húsáid an árais dúradh go mbeadh sé ar fáil do lucht labhartha na Gaeilge i gcóir "siamsaí agus damhsanna Gaelacha, amharclainn do dhrámaí i nGailge, do dhíospóirí i nGaeilge, co-ceandáil, taispeáint, do scannáin gurbh í an Ghaeilge an urlabhra a bheas leo, d'fheiseanna Gaelacha, d'aeríochtaí, d'amhránaíocht i nGaeilge, dornáil caraíocht, do chluichí cáraí, lúthaíocht, fithchille táiplís, bighliardaí, nó d'aon chineál caitheamh aimsire do lucht labhartha na Gaeilge." Rinneadh tagairt san alt seo den Mheabhrán chomh maith don am a mbeadh an comlucht réidh chun "botha, seomraí aoídheachta, foirgnimh agus eile a bheas seasta nó sealadach a thógáil nó a dhéanamh a athrú nó a chur i bhfeistis de réis mar 'fheilfeas don chomhlucht sin a dhéanamh; le Cumann nó cuimainn eile do bhunadh a réiteoidh a gcuspóirí le cuspóirí an chomhluchta; le húsáid an árais a ligint ar cíos nó in aisce d'aon chumann ar bith eile nó d'aon dream ar bith eile a mbeidh na cuspóirí seo atá thuas luaite, nó a mbeidh aon chuspóir eile dá macasamhail acu a mheasas stiúrthóirí an chomhluchta a rachadh i dtairbhe d'athbheochaint na Gaeilge ma ghnáthurlabhra na ndaoine." Luaigh an Meabhrachán uair sa todhchaí a mbeadh an comhlucht ag smaoineamh ar theach ósta a chéannacht, nó ar airgead a fháil ar iasacht, nó fiú don am a mbeadh a chuspóirí in aontas le haidhm an Chomhluchta Ghaeil. Níos túisce ná sin, áfach, bheadh an comlucht réidh chun duine a fhostú, rud atá luaite sa Mheabhrachán, ar ar ndóigh rinneadar amhlaidh go luath i 1939 nuair a fostaíodh Buadhach Toibín mar thimire agus mar rúnaí.
Sna rialacha a leagadh síos do na stiúrthóirí, do na sccairshealbhóirí agus dóibh siúd uilig a mbeadh baint acu leis an gcomhlucht, coscadh labhairt an Bhéarla i ngnóthaí an chomhluchta, "ach comh fada agus atá sé riachtanach úsáid a bhaint as... i gcúrsaí múinteoireachta na Gaeilge." (Alt a ceathair – Altanna Coimreachtain).
Sráid Doininic
Bhí an comhlucht bunaithe sula raibh áras faighte a bheadh feiliúnach mar cheannáras an chomhluchta agus na gluaiseachta Gaeilge. Mar sin ba i gColáiste Iognáid a bhí formhór na gcruinnithe sa bhliain 1938. Bhi súil ag na stiúrthóirí ceann de na tithe a bhí ag an gcoisste gairmoideachais i Sráid Doiminic a fháil ar cíos. Ag deireadh na bliana sin ceannaíodh an dá theach ón goiste céadna, agus tá Áras na nGael' ann ó shin i leith.
An teach faighte acu, thosaigh stiúrthóirí an chomhluchta ar a bhfíor ghnó. An chéad dá rud a chuireadar rompu ná alt a trí den Mheabhrachán a chomhlíonadh. Mar atá ráite, ceapadh Buadhach Toibín go luath sa bhliain 1939 don phost timireachta agus rúnaíochta, tar éis fógra a chur sa Connacht Tribune, agus tar éis agallaimh a chur ar siúl. Bhí Buadhach ag obair don chomhlucht agus do chraobh na Gaillimhe do Chonradh na Gaeilge; fuair sé dhá phunt sa tseachtain a d'íoc an dá dhream eatarthu. Tosaíodh, freisin, ar an gCumann Gaelach a bhunú, faoi mar a bhí luaite sa Mheabhrachán. Ba ag an gcoiste Riaracháin agus Timireachta a bhí an t-údarás chun é seo a dhéanamh. Thosaigh an coiste ar seo a eagrú láithreach; i mí Meán Fómhair na bliana 1939 a bhí céad chruinniú an Chumainn Gaeligh, ag ar toghadh coiste sealadh a mhair go dtí na Samhna. Bhí dáiréag ag feidhmiú ar an gcoiste seo; ba iad sin, an tOllamh Liam Ó Buachalla, Éamann de Bhaldron, an rúnaí Seán Mac Réamoinn, Seán Ó Laoghaire, an Dochtúir Tomás Ó Máille, Bean Uí Mháille, Eamonn Ó Chonghaile, Labhrás Ó Murchadhaó Chumann na Meán Mhúinteoirí, Tomás Ó Flanagáin, an Sairsin M.P. Ó Colmáin, Pádraic Ó Máille agus Aodh Mac Dubháin a bhí ann ar son chraobh na Gaillimhe den Chonradh.
Shocraigh an coiste go dtógfadh an Cumann Gaelach seomraí san Áras ar seasca punt sa bhliain nuair a bheadh sé eagraithe i gceart, ach go dtosnófaí le seomra amháin. Beartaíodh go ndéanfaí tréan iarracht micléinn a mhealladh don Chumann, dá bharr sin, bheadh táillí ísle le n-íoc acu siúd. Socraíodh go dtosnódh imeachtaí an Chumainn le Scoraíocht, a cuireadh ar siúl ag deireadh na bliana 1939. Tá an chosúlacht ann, áfach, nár éirigh go ró-mhaith leis an Scoraíocht chéadna; mar nuair a smaoiníodh ar cheann eile a eagrú i mí Bealtaine 1949, adhmáileadh nárbh fhiú é a athdhéanamh, nuair nár léiríodh mórán spéis ag baill an Chumainn fhéin sa cheann deireadh. Ansin, dhírigh an Cumann a aire ar léachtaí a chur ar siúl, ach theip orthu sin freisin. Ina dhiaidh sin, bhí easpa nirt ar an gCumann, de réir dealraimh, mar ba mhinic a scaiptí a chuid cruinnithe sa bhliain 1941, toisc nach raibh líon ceart i láthair chun cruinniú a thionóladh. Rinneadh an-phlé tar éis sin ar iarsmalann a bhunadh nó ar thaispeántas pictiúr agus ar cheadal a eagrú, ach níor deineadh mórán ina dtaobh sin.
Bhí a mhalairt de scéal i gceist ó thaobh na n-imeachtaí a d'eagraigh Craobh na Gaillimhe de Chonradh na Gaeilge. D'éirigh go sár-mhaith leis na céilithe a cuireadh ar siúl san Astaire – halla damhsa a bhíodh suite san áit ina bhfuil Áras Fáilte inniu ann – agus san Áras féin. Sa bhliain 1946, thóg an Chraobh halla an Astaire gach Domhnach ar luach trí phunt. Leanadh an céilí ar aghaidh ón a naoi a chlog san oíche go dtí a dó a chlog ar maidin, agus bhíodh dhá scilling sa phingin ar an doras. Ba iad na spot-duaiseanna a bhíodh acu ná caoga toitín don fhear agus bosca mileáin don chailín. Bhí ag éirí chomh maith sin leis na céilithe céadna go mbíodh an iomarca daoine ag iarraidh dul isteach chucu. Is cosúil go mbíodh cuid mhaith Gaeilge á labhairt acu siúd a bhí i láthair. D'eagraigh an Chraobh ranganna Gaeilge san Áras, chomh maith, agus d'fhreastal an-chuid daoine orthu. Bhí gaol maith ag lucht na Craoibhe leis an gCumann Éigse agus Seachais sa Choláiste, agus ba mhinic díospóireachtaí idir an dá chumann. Taispeánann sé seo uilig go raibh an-úsáid á bhaint as an Áras ag an gcraobh Ghaillimheach den Chonradh is léir go raibh baill na Craoibhe ar an lucht b'fhinniúla de ghluaiseachtaí na Gaeilge sa chathair ag an am seo.
Is cosúil go raibh úsáid mhaith á baint as an Áras ag tús na bliana 1941, mar diúltaíodh don ITGWU seomraí a fháil ann toisc nach raibh seomra saor ann. Sa bhliain 1943, bhí grúpa nua ann, Cumann Ó Gaeil na Gaillimhe, agus bhí méadú eile ar na dreamanna éagsúla a bhí in úsáid roimh dheireadh na bliana 1948; ag an am sin bhí Conradh na Gaeilge, an Réal, Feis Ceoil an Iarthair, Coiste Drámaíochta na Scol, Oireachas Connachta, Gasra an Fháinne, Guth na nÓg agus Ar Aghaidh curtha fútha ann. Bhí áthas ar na stiúrthóirí go raibh siadsan uilig ann, cé nach raibheadar ró-shásta nuair a theip ar hcuid acu na táillí cearta a íoc sa bhliain sin.
Sa tréimhse seo, chomh maith, rinne stiúrthóirí an chomhluchta tréan iarracht chun aitheantas a fháil d'áit na Gaeilge, agus go háirithe d'áit an Árais, sa chathair. Chun cuidiú leis seo, rinneadar socrú go mbeadh coiste ón gcomhlucht réidh chun Meabhrachán an chomhluchta a bhronnadh ar an Taoiseach le linn dó bheith ar cuairt sa chathair ag deireadh Meán Fómhair na bliana 1944. Bhí an tUasal de Valera ag teacht chuig an gCnoc i gConamara le freastal ar aeríocht a bhí ar siúl ann. Chomh maith le triúr Teachta Dála, bhí an Seanadóir Liam Ó Buachalla, Máire Ní Scolaí agus an breitheamh dúiche Seán Mac Giollarnáith le dul ann chun labhairt leis an Taoiseach.
Dul Ar Aghaidh an Chomhluchta sna Caogaidí
Chomh maith lena gcuid iarrachtaí chun staid na scaireanna a leasú, bhí roinnt fadhbanna ag na stiúrthóirí maidir leis na táillí a bhí a n-íoc ag ana cumainn úd a bhí ag úsáid an Árais. Ba léir dóibh nárbh leor an t-airgead a bhí ag teacht isteach ó na gluaiseachtaí éagsúla, agus ceapadh go bhfeabhsódh cúrsaí dá n-ardófaí na táillí. Go luath sa bhliain 1952 legadh síos táillí nua; socraíodh go díocfadh Conradh na Gaeilge céad punt sa bhliain; an Réalt, deich scilling in aghaidh na seachtaine; an múinteoir damhsa, seacht scilling sé phingin do ghach Satharn, agus bheadh Comhdháil Drámaíochta an iarthair ag íoc an méid céadna. Fáfadh táillí Fheis Cheoil an Iarthair, Mhícheál Uí Chonchubhair agus an choiste chontae den Chonradh mar a bhíodar, ar feadh tamaill. Bhí na stiúrthóirí chun táillí Gasra an Fháinne a árdú, freisin, cé nár socraíodh an méid ag an am sin. Is cosúil nach raibh Club na nÓg ag íoc táillí go dtí seo, mar bhí sé i gceist ag na stiúrthóirí anois ceist a chur ar phríomh-oifigeach Cheard Scoil na cathrach faoi chuidiú an Chlub d'fháil maidir le teacht isteach an Árais. Beartaíodh, chomh maith, go n-árdófaí ar an gcoiste sin drámaí a chur ar siúl ar mhaithe leis an Áras. Feictear uaidh seo uilig go raibh suas le deich ngrúpa ag úsáid an Árais ag tús na gcaogaidí, ach ar ndóigh, b'annamh a d'úsáid cuid acu é. Ní raibh an coiste contae den Chonradh ann ach ceithre nó cúig uair sa bhliain, agus tá an chosúlacht ann nach raibh ag éirí go ró-mhaithe le cuid díobh san a bhí san Áras níos mó ná uair sa tseachtain. Sampla amháin den mheath seo is ea an Réalt – go gairid tar éis táillí an chumainn sin a árdú, bhí ar na stiúrthóírí iad a laghdú arís, ó dheich scilling sa tseachtain go dtí sé scilling, toisc nach raibh an cumann in ann an táille nua a íoc.
Cuireadh stop sealadach le hobair an chomhluchta sa bhliain 1957. I mí Mhárta na bliana sin rinne gála damáiste do dhíon an Árais agus ina dhiaidh sin thosaigh na stiúrthóirí ag plé díol an Árais, nó an tÁras a ligint ar cíos – rud a léiríonn nárbh leor an t-airgead a bhí ag teacht isteach ó úsáid an Árais chun é a chur i ndeá-chaoi arís. Níor deineadh sin, áfach, ach tar éis an chruinniú chinn bliana i mí Bealtaine na bliana 1957 níor tugadh cruinniú eile den saghas sin le chéile go dtí cruinniú na scairshealbhóirí i mí Aibreáin na bliana 1967. Ní hionann sin le rá nach raibh an Áras in úsáid idir na blianta sin. De réir meastúchán na bliana 1969, bhí airgead ag teacht isteach ó chúig ghrúpa (gan cíos an Bhárdais a thógáil san áireamh), rud a léiríonn go raibh cuid de na dreamanna a bhíodh á úsáid sna caogaidí imithe as, nó tite i léig. Ní raibh an Réalt, ná Gasra an Fháinne, ná Club na nÓg á úsáid a thuilleadh, rud a fhágann nach raibh ach Conradh na Gaeilge, idir chontae agus chathair, Ar Aghaidh agus an Feis Ceoil ag iarraidh beocht a chur i ngluaiseacht na Gaeilge ón Áras faoin am seo.
Meath an Chomhlachta sna Seascaidí
Ag cruinniú na sciarshealbhóirí sa bhliain 1967, toghadh coiste stiúrthóirí sealadach a raibh cúigear ina mbaill de; ba iad sin, an Dochtúir Oirmh. Eric Mac Fhinn, an tOllamh Liam Ó Buachalla, an tAthair Oirmh. A. Ó Raghallaigh, Fursa Breathnach, agus Seán Ó Carra. Faoin am seo bhí an Áras fós in úsáid, ach ní raibh cuid de na cumainn ag íoc a gcuid cíosanna, rud a d'fhág an comhlacht gan mórán airgid. Bhí costais rátaí, árachais agus leictreachais an-ard san Áras; mar sin nuair a d'fhág an coiste gairmoideachais na seomraí a bhí ar cíos acu ann, bhí ar na sciarshealbhóirí smaoineamh ar an Áras a dhíol, nó ar an gcomhlacht a thabhairt le chéile arís agus tréan iarracht a dhéanamh fuinneamh nua a chur ann. Ní fios an mbeadh comhlacht anois ann, ach go b'é an Áras a bheith ann. Cé go raibh cúrsaí go dona sna seascaidí, níor deineadh aon iarracht dáiríre chun an comhlacht a aththógáil go dtí tús na seachtóidí nuair a bhí spéis ag dreamanna éagsúla i gcéannacht an Árais.
Athbhunadh an Chomhlachta sna Seachtóidí
Ar an bhfichiú lá de mhí Aibreáin na bliana 1972 scríobh Ambrose Roche, ceantálaí leis an mBárdas, chuig stiúrthóirí an chomhlachta féachaint an mbeadh baill an chomhlachta sásta an tÁras a dhíol nó é a ligint ar cíos mar oifigí leis an mBárdas. Ba é an toradh a bhí ar an suim seo san Áras ná gur scríobh Seasamh Ó hÓgartaigh, Liam Ó Donnchadha agus Seán Ó Carra chuig an Athar Mac Finn ag deireadh na bliana 1972 ag moladh go dtabharfaí stiúrthóirí agus úinéaraí na scaireanna le chéile chun socrú éigin a dhéanamh faoin Áras. Tionóladh an cruinniú seo ar an gcúigiú lá de mhí Aibreáin na bliana 1973. Nuair a toghadh coiste nua, méadaíodh líon na stiúrthóirí ó naonúr go dtí dáiréag agus beartaíodh gan an tÁras a dhíol nó a ligint ar cíos d'aon dream, in ainneoin an droch chaoi ina raibh sé. Mar gheall ar staid an Árais, níor úsáideadh arís le haghaidh aon chruinnithe é go dtí mí Aibreáin na bliana 1977. Idir 1972 agus 1977, bhain na scairshealbhóirí agus na stiurthóirí úsáid as an Warwick, asn an Dúrlas (a bhíodh ar Sráid a'Mhuillin, agus atá leagtha ó tógadh staisiún nua na Gárdaí) agus go háirithe, baineadh úsáid as an Atlanta ar Sráid Doiminic le haghaidh cruinnithe.
Sa bhliain 1974 tosaíodh ar an obair chun an tÁras a dheisiú. Sa mheastúchán a rinneadh, beartaíodh go mbeadh dhá mhíle dhéag cúig chéad punt ag teastáil chun caoi shásúil a chur air. Ba é Conradh na Gaeilge an chéad ghrúpa ar iarraidh orthu deontas a thabhairt don Chomhlucht. Míníodh dóíbh go mbeadh cúig mhíle ag teastáil chun an díon a dheisiú, ceithre mhíle cúige chéad chun caoi a chur ar na síleáil, ar na fuinneoga agus ar rudaí eile a raibh droch chaoi orthu. Bhí an Conradh sásta ceithre mhíle a thabhairt don obair seo agus seacht gcéad caoga ar threallaimh an Dúrlais a chéannacht. Dá bhrí sin, bhí breis agus míle punt fós de dhíth ar an gcomhlucht chun an obair a chríochnú. Beartaíodh ceist a chur ar Aire na Gaeltachta i dtaobh deontais lena haghaidh. Nuair nár éirigh leis sin, agus tar éis iarracht eile a dhéanamh chun airgead a fháil ón gConradh, socraíodh ar dul chuig Bord na Gaeilge ag lorg deontas seach mhíle cúig chéad punt d'obair an Árasi. Chuadar chun cainte leis an mbanc, freisin, féachaint an bhfaighidís iasacht cúig mhíle punt uaidh ach níor deineadh sin go dtí go raibh cuid den obair ar an Áras déanta cheana féin. Taobh amuigh d'iasachtaí agus de dheontais, áfach, ní raibh mórán slite fátha ag na stiúrhtóirí chun airgead den chineál sin a sholáthar. Rinneadh iarracht eile i mí Márta na bliana 1974, nuair a cuireadh oíche caidrimh ar siúil sa Warwick le h-airgead a dhéanamh chun cuidiú le hobair an Árais. Bhí an cead isteach saor go leor ar chapga pingin an duine – nír athraíodh praghasanna céilithe go ró-mhór ón am a mbíodh dhá scilling sé phingin mar chead isteach ar chéilithe an Chonartha sna daichidí.
Cé go raibh ganntanas airgid ar an gcomhlucht, níor chuir sé sin cosc ar an méid pleananna a bhí ag a chuid stiúrthóirí agus scairshealbhóiri don Áras. Chomh maith le deisiún an dín, na n-urlár, na bhfuinneog agus eile, bhí sé ar intinn acu, comh fada siar le mí Meán Fómhair na bliana 1973, an halla a leathnú, leithris a thógáil (roimhe seo bhíodar ag úsáid an leithris in uimhir 22 Sr. Doiminic) agus seomraí ar an dara urlár a réiteach mar oifigigh comhluchta, mar shiopa leabhar, agus mar leabhralann. Smaoiníodh ar dhíon an cheatrhú urláir a ardú sa chaoi is go mbeadh tuilleadh oifigí thuas ansin. Rinneadh plé i mí Iúil na bliana céadna ar bheár a thógáil agus ar sheomraí a chur ar fáil le haghaidh naíscoile, ach fágadh iad sin ar leathaobh ar feadh tamaill.
Cuireadh tús leis an deisiú ag deireadh na bliana 1974 – ag an am sin bhí airgead ag teacht isteach ó Bhárdas na Gaillimhe a bhí in úsáid an chlóis ag cúl an fhoirgnimh. Tairgeadh seomraí don Chumann Lúthchleas Gaeil sa bhliain 1976 agus tosaíodh ar chíosanna a shocrú don chuid eile den Áras i mí Deireadh dómhair na bliana sin – cé go raibh cruinniúthe na siúrthóirí féin fós á reáchtáil san Atlanta. Beartaíodh go mbeadh deich bpunt an oíche mar chíos ar an halla mór, agus go mbeadh sé úsáid le haghaidh imeachtaí ar nós céilithe. I gcás an seomraí eile bheadh cíos deich bpunt an uair móide punt amháin do theas orthu. Ach, ar ndóigh, bhí a lán le déanamh fós sula mbeadh an tÁras réidh d'imeachtaí nó fiú do chruinnithe na stirúthóirí féin. Cé go bhfuair an comhlucht míle punt sa bhreis ó Chonradh na Gaeilge, bhí tuilleadh de dhíth air. Mar sin, nuair a bhí an tÁrais réidh le húsáid i mí Aibreáin na bliana 1977, bhí na stiúrthóirí fós ag scrúdú bealaí chun níos mó airgid a fháil le cinntiú go mbeadh todhchaí ag an Áras mar áit faoi leith don Ghaeilge sa chathair. Léiríonn na coinníollacha len raibheadar sásta aontú – tar éis dul chuig Bord na Gaeilge ag lorg iasachta – an méid cumhachta thar ghnótha an chomhluchta a bhíodar toilteanach 'thabhairt do Bhord na Gaeilge. Ar iasacht seacht míle cúig chéad punt bhí na stiúrthóírí sásta go mbeadh ceart crosta ag an mBord ar díol nó fiú ar úsáid an Árais.
Nuair a bhí leas nua ar chlós an Árais socraithe idir an comhlucht agus an Bárdas, cuireadh tús le deisiú an triú agus an cheathrú urlár. Cé go raibh na deisiúcháin agus na feabhsúcháin faoi lán tseoil, agus cé go raibh an chéad dá urlár réidh le húsáid, is cosúil nach raibh mórán úsáid á baint as an Áras. Bhí an naíscoil oscailte agus bhí oifigí ag an gCumann Lúthchleas Gaeil ann, bhí na Teaghlaigh Gaelacha á úsáid agus, ar ndóigh, Conradh na Gaeilge; b'shin an méid, áfach, cé go raibh neart spáis san Áras do chumann agus d'imeachtaí eile. Mar sin, bhí dhá fhadhb mhór ag baill an chomhluchta ag deireadh na seachtóidí. Bhí tús maith curtha le deisiú an Árais, ach ba léir dóibh go mbeadh i bhfad níos mó airgid ag teastáil chun é a chur i gcrích. Ba mhór fós an t-ábhar imní do na stiúrhtóirí an mhoill a bhí ar chumainn éagsúla teacht le chéile chun úsáid iomlán a bhaint as Áras na nGael.
An Comhlucht sna hOchtaidí
Cé gur léir go raibh athnuachtaint an chomhluchta fuinneamhach ó thaobh deisiún an Árais, bhí sé i bhfad níos crua ar na stiúrthóírí na seomraí úd a bhí réidh don phobal Gaelach a líonadh. Ag tús na bliana 1980, áfach, nuair nach raibh cuirtíní ná bratacha urláir fós ann, bhí seomraí tógtha ag na Teaghlaigh Gaelacha, ag an gcoiste dúiche den Chonradh, agus an craobh cathrach den Chonradh agus ag an gCumann Lúthchleas Gaeil. Ní raibh na stiúrthóirí lán sásta leis seo, ach leanadar orthy ag cur caoi ar an Áras agus súil acu go dtiocfadh tuilleadh nirt i ngluaiseacht na Gaeilge sula mbeadh an tÁras críochnaithe.
Níorbh fhéidir leis na stiúrthóirí 'bheith ag brath ar airgead ó Bhord na Gaeilge, nuair nach raibh sé tagtha fós ag tús na bliana 1981, ach chuidigh deontas míle punt a fuarthas ó Chonradh na Gaeilge leis an deisiú. Ag tús na bliana 1981 tháinig tuilleadh dreamanna chuig na stiúrthóírí ag lorg seomraí – Gaeleagras agus Bord na Gaeilge ina measc. Tugadh seomraí do Ghaeleagras i mí Mhárta ach, cé go raibh ranganna Gaeilge eagraithe acu, is cosúil ó mhiontuairiscí an chruinniú chinn bliana nach raibh an ctinreamh ró-mhaith ag na ranganna céadna. Ba iad baill na craoibhe cathrach den Chonradh den chuid is mó a rinne iarracht an comhlucht a athbhunadh ach bhí an chraobh féin tite i laige ag tús na n-ochtaidí – rud a thaispeánann cé chomh deacair is a bhí sé an ghluaiseacht a ath-thógáil. Bhí an naíscoil fós san Aras agus bhí na Teaghlaigh Gaelacha ann uair sa mhí, ach níor tháinig aon chumainn nua chuig an Áras an bhliain sin, agus ag deireadh na bliana 1981 bhí an comhlucht breis is dhá mhíle punt i bhfiacha.
Níorbh fhada a mhair laige na craoibhe cathrach den Chonradh. Sa bhliain 1982 bhíodar ar ais le pleananna nua chun an Ghaeilge a chur ós comhair phobal na cathrach agus chun airgead a dhéanamh a chuideodh leis sin. Beartaíodh ar sheomra ar bhun urlár a réiteach i gcomhair siopa cártaí agus gael-earraí agus rinneadh amhlaidh i mí na Samhna 1982. Ó am a bunaíodh an comhlucht, bhí plean ann chun club a thógáil ar áitreabh an Árais. Go dtí seo cuireadh i leataobh an plean sin, ach anois bhí sé ar intinn ag craobh na Gaillimhe den Chonradh dul ar aghaidh leis an bplean. Bhí dul chun cinn an chomhluchta sách mall ag tús na n-ochtóidí; sa bhliain 1983 éiríodh as an naíscoil agus bunaíodh arís é seach mí ina dhiaidh sin. Ag tús na bliana 1985 bhí bun urlár an Árais ullamh le haghaidh céilithe agus imeachtaí eile. Bhí an naíscoil imithe as arís le píosa ach osclaíodh ceann nua i mí Aibreáin na bliana 1985. Bhí dhá sheomra ag Gaeleagras dhá oíche sa tseachtain agus bhí an coiste dúiche den Chonradh ag úsáid an Árais arís le haghaidh a chuid cruinnithe.
I mí Meán Fómhair na bliana 1985, bhí Gaeleagras fós ag eagrú ranganna san Áras, bhí an naíscoil faoi lán tseoil, agus bhí Cumann na bhFiann á úsáid chuile sheachtain. Socraíodh go gcuirfeadh Áine de Búrca caoi ar an áiléar, agus go n-úsáidfeadh sí mar stiúideo é. Lean na dreamanna thuas ar úsáid an Árais ach amháin an naíscoil, nach raibh ag feidhmiú a thuilleadh tar éis mí na Samhna 1985.
Bhraith fuinneamh an chomhluchta ar a chuid ball, ach is cinnte go raibh páirt thábhachtach ag an Áras féin anseo. Nuair a cuireadh le chéile Meabhrachán an chomhluchta sa bhliain 1938, leagadh an-bhéim ar cheannáras seasmhach a fháil do ghluaiseacht na Gaeilge i nGaillimh. Bhronn an tÁras aontas ar na cumainn agus ar na daoine éagsúla uilig a bhí ag iarraidh an teanga náisiúnta a neartú sa chathair. Mar is léir, bhí an ghluaiseacht thuas seal agus thíos seal tríd na blianta. Ach bhí teacht aniar sna scairshealbhóirí agus sna stiúrhtóirí am ar bith go raibh an chontúirt ann go gcaithfí an comhlucht a scaradh agus an tÁras a dhíol. De réir mar a cheap na stiúrthóirí i 1938, chomh fada is a bheadh Áras na nGael sa chathair, chuirfeadh sé cúis na Gaeilge i gcuimhne don phobal na Gaillimhe, fiú muna raibh móráin úsáide á baint as.
Ceannaíodh an tÁras mar cheannáras do ghluaiseacht na Gaeilge agus ceapadh ar a chéannacht go mbeadh sé ar fáil le haghaidh gach saghas oibre agus caitheamh aimsire. Dá bhrí sin, tá an-éagsúlacht ag baint leis na cumainn agus leis na himeachtaí difriúla a bhí ann le himeacht an ochto bhliain. Ó thaobh caithimh aimsire de, cuireadh céilithe, scoraíochtaí, drámaí agus clubanna óige ar bun san Áras. Maidir le cúrsaí oideachais; bhí naíscoil, ranganna Gaeilge, damhsaíochta, amhránaíochta agus sean nós, agus léachtaí ar siúl ag amantaí éagsúla ann. Rinneadh iarracht, freisin, chun gnáth phobal na cathrach a mhealladh isteach sa ghluaiseacht trí shiopa cártaí agus gaelearraí a chur san Áras fáin, agus, ar ndóigh, ba mhór an iarracht a rinneadh nuair a tógadh beár ar áitreabh an Árais.
B'éigean do na stiúrthóirí seans a thabhairt do chuile dhream a iarracht féin a dhéanamh chun aitheantas a fháil don Ghaeilge sa chathair. Chuireadar féin an-bhéim ar pháirt na ndaoine óga sa ghluaiseacht agus ba mhinic nár iarradh aon táillí ar na clubanna éagsúla a bhí dírithe ar an óige. Nuair nár éirigh leis na léachtaí ná leis na scoraíóchtaí a cuireadh ar siúl san Áras, cuireadh i leataobh iad sin agus leagadh níos mó béime ar rudaí ar nós céilithe agus ranganna a raih slua maith ag freastal orthu. Mar sin, nuair a theip ar rud amháin, baineadh triail as slí eile chun suim phobal na cathrach a mhúscailt.
Sna himeachtaí úd ar éirigh leo an gnáth Ghaillimheach a mhealladh chuig an Áras, tá fuinneamh chraobh na cathrach den Chonradh go mór le tabhairt faoi deara. 'Sna daichidí b'éigean dá chuid ball cead isteach chuig na céilithe a dhiúltú do chuid mhaith daoien de bharr easpa spáis. Ag bunú an chomhluchta, bhí naonúr léachtóír ollscoilea i measac a chuid sciarshealbhóirí agus rinne an chraobh an-iarracht an caidreamh seo idir an coláiste agus an ghluaiseacht a nearú trína cuid díospóireachtaí le cumann Éigse agus Seanchais an Choláiste. Ba iad baill na craoibhe don chuid is mó a bhí freagrach as aththógáil an chomhluchta sna seachtaidí. Ag an am sin, chomh maith, naur a bhí géar fhantannas airgid ar an gcomhlucht, chuidigh an Conradh, idir árd oifig, chraobh na Gaillimhge agus chraobh an chontae, tré dheochaintis, iasachachtaí agus trí chéannacht scaireanna, le deisiú an Árai. Le saol an chomhluchta go dtí seo, bhraith cuid mhaith dá neart ar dhíograis baill Chonradh na Gaeilge. In ainneoin a giorracht do phobal na Gaeltachta, níorbh éasca an Ghaeilge a athbheochaint i gCathair na Gaillimhe. Le caitheamh caoga bliain, ní haob iontas go dteipfeadh ar an gcomlucht i go leor dá chuid iarrachtaí. Nuair a fheiceann muid mana araidhmeannach an chomhluchta – Tír agus Teanga – áfach, is léir nach raibh agus nach bhfuil aon teorannú aigne ar an gcomhlucht teoaranta seo. Fad is atá Áras na nGael ar Sráid Doiminic, ní móide go mbeidh thiar ar iarrachtaí chun an Ghaeilge, agus a mbaineann léi, a chur chun cinn sa chathair. Fad is a sheasann Áras na nGael ní bheidh an teanga Gaeilge gan dídean ar bhruach na Coiribe.
Stiúthóirí
Idir na blianta 1938 agus 1988, d'fhreastal seisear duine is caoga ar an mbord stiúrthóireachta. Toghadh ceathrar duine is tríocha díobh sin ar níos mó ná bord stiúrthóireachta amháin agus ceathrar si fiche díobh ar níos mó ná péire bord. Sa bhliain 1938 toghadh an chéad naonúr stiúrthóír agus d'fhan ceathrar díobh sin – móide an rúnaí, Éamonn de Bhaldron – ina gcuid postanna stiúrthóireachta go dtí an bhliain 1957. Ina dhiaidh sin d'fhreastal beirt acu, an tAth. Oirmh. Eric Mac Fhinn agus an tOllamh Liamh Ó Buachalla, ar an mbord ón mbliaian 1967 go dtí 1970. Triúr fear a thosaigh an comhlucht sa bhliain 1938 agus triúr fear a rinne iarracht é a athbhunadh i 1972; ba iad sin Seán Ó Carra, Seosamh Ó hÓgartaigh agus Liam Ó Donnchadha. Toghadh iad sin don bhord stiúrthóireachta sa bhliain 1973; bhí Seán Ó Carra ina stiúrthóir go dtí 1974, d'fhan Liam Ó Donnchadha ar an mbord go dtí 1982, agus níor éirigh Seosamh Ó hÓgartaigh as 'bheith ina stiúrhtóír go dtí an seachtú lá is fiche de mhí Aibreáin 1987. Ar ndóigh, níorbh iad amháin a bhronn leanúnachas ar an mbord stiúrthóireachta tar éis athbheochaint an chomhluchta i 1973. Ba mhór an chabhair iad Fursa Breathnach, Máire Bn. Uí Bhuachalla, Neans Ó Dochartaigh, Máirín Guiomard agus Siobhán Ní Fhualáin. Toghadh Máire Bn. Uí Bhuachalla (Máire Ní Scolaí) don bhord chuile bhliain ó 1973 go dtí 1986, agus ar feadh cuid mhaith de na blianta sin ghlac sí cúram an chathaoirligh uirthi féin. Bhí Fursa Breathnach ar an mbord stiúrthóireachta ó 1967 go dtí an bliain 1982, agus bhí Siobhán Ní Fhualáin ina stiúrthóír ó 1974 go dtí 1982. Tá Máirín Guíomard ceithre bhliain déag ar an mbord agus tá Neans Ó Dochartaigh cúig bhliain déag ag freastal ar bhord stiúrthóireachta an chomhluchta. Bhí agus tá sé tábhachtach don chomhlucht agus don Ghaeilge go mbeadh daoine dá leithéid ann; ar an gcaoi seo a choinneófar leanúnachas sa ghluaiseacht.
Na stiúrthóirí a bhí ar an mbord faoi Shamain 1988
Ó chlé: Bríd Heusaff, Máirín Guimoard (Cisteoir), Peadar Mac Fhlannchadha (Rúnaí), Gearóid Ó Tuathaigh (Cathaoirleach), Neans Ó Dochartaigh
As láthair: Seosamh Ó Dea, Ite Ní Chionnaith, Maire Ní Ghráinne, Seán Mac Íomhair
Na Stiúrthóirí 1938 - 1988
Toghadh 4 Feabhra 1938
An Capt. Rubard Ó Foghludha*
An Dr. Micheál Ó Máille
Lughaidhe E. Ó Deaghhaidh
An Dr. Oirmh. Eric Mac Fhinn, M.A.
Tomás Mac Enrí B.A.
An tOllamh Liam Ua Buachalla M. Comm
An tOllamh Síghle Ní Chinnéide
Eamon de Bhaldron (Rúnaí)
*Aistrithe ón Rinn Mhór i 1938 - Seán Mac Fhloinn, innealtóir ceapaithe ina áit
Toghadh 20 Márta 1945
Seoirse Ó Conghaile
Seán Mac Floinn*
An Dr. Oirmh. E. Mac Fhinn
An Seanadóir Ó Deaghaidh
An Seanadóir L. Ó Buachalla
Eamonn de Bhaldron (Rúnaí)
*Seán Ó Maolcatha ceapaithe in áit S. Mac Floinn i 1952
An Seanaóid L. Ó Buachalla
Labhrás Ó Murchadha
Eamon de Bhaldrom
Seán Ó Maolcatha
Seán Ó Carra
Seoirse Ó Standúin (capt.)
Stiúrthóírí sealadacha 1967 - 1970
Toghadh 10 Aibreán 1967
An tOllamh L. Ó Buachalla
An tAth. Oirmh. A. Ó Raghallaigh
Fursa Breathnach
1973 - 1974*
Toghadh 5 Aibreán 1973
Máire Bn. Uí Bhuachalla, Cathaoirleach
Seosamh Ó hÓgartaigh, Rúnaí
An tAth. Ó Dubhshláine
Pádraic Ó Concheanainn
Neans Bn. Uí Dhochartaigh, Cisteoir
Antaine Ó Máirtín
*Nuair a toghadh na stiúrthóirí thuas meadaíodh líon na stiúrthóírí ó naonúr go dtí dáréag
Toghadh 23 Meán Fómhair 1974
Máire Ó Buachalla, Cathaoirleach
Neans Ó Dochartaigh, Cisteoir
Máirín Guíomard
Siobhán Ní Fhualáin
Máire Ní Shíothcháin
Máire Ní Fhlanagáin Ní Mhóráin
Donnchadha Ó hAodha
Toghadh 28 Aibreán 1975
Máire Ó Buachalla, Cataoirleach
Pádraic Ó Snodaigh
Máirín Fuíomard
Toghadh 27 Aibreán 1976
Toghadh 19 Aibreán 1977
Seosamh Ó hÓgartaigh, Comh-rúnaí
Seán Ó Drisceal, Comh-rúnaí
Liam O donnchadha
Siobhán Ní Fhualain
Toghadh 8 Bealtaine 1978
Liamh Ó Donnchadha
Toghadh 20 Samhain 1979
Seosamh O hÓgartaigh, Rúnaí
Seán Ó Drisceal
Toghadh 20 Bealtaine 1980
Toghadh 12 Bealtaine 1981
Mairéad Ní Dhonnchadha
Toghadh 26 Aibreán 1982
Síle de Búrca
Pádraic Ó Fátharta
Síle Ní Chearbhaill
Iarfhlaith Mac Aodh Bhuí
Toghadh 7 Márta 1983
Máirín Ní Ghadhra, Cisteoir
Neans Ó Dochartaigh
Caoimhín Mac Cathmhaoil
Seosamh Ó hÓgartaigh
Toghadh 30 Aibreán 1984
Pádraic Ó Fátharta, Cisteoir
Neans Ó Dochartiagh
Pádraic Ó hAoláin
Toghadh 28 Eanáir 1985
Seosamh Ó hÓgartaigh, Cathaoirleach
Máire Ó Buachalla, Cathaoirleach (Leas)
Pádraic Ó hAolain
Stiofáin Ó Comhraí
Tugadh cead do na stiúrthóírí triúr eile a chomh-thoghadh don bhord:
20 Bealtaine 1985 - Neans Ó Dochartaigh
25 Meitheamh 1985 - Máirín Guíomard
23 Meán Fómhair 1985 - Peadar Mac an Iomaire
Toghadh 27 Eanáir 1986
Seosamh Ó Deá
Eric Mac Enrí
Ite Ní Chionnaith
Toghadh 26 Eanáir 1987
Seosamh Ó hÓgartaigh*
Éamonn Breathnach
* 27 Aibreán - d'éirigh Seosamh Ó hÓgartaigh as 'bheith ina stiúrthóir agus thóg Áine de Búrca a áit ar an mbord. Llandŵ

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea Llandŵ. Tá daonra 706 ann, agus tá 105 (14.9%) in ann Breatnais a labhairt. Tá ‘Seanmóir Aoine an Chéusda’ óna láimh i lámhscríbhinn i Leabharlann na Breataine. Cuirtear spéis ar leith i rud atá aige sa díonbhrollach, gur scríobh sé a theagasc críostaí ‘chun a bheith níos coitinne ag cách dhó, ná mar a bhí sé acu go fóill, agus fós i ndóigh go sroichfeadh sé i mórán d’áiteanna dár dtír ann nach bhfuilid, agus nach sroichfidh sagairt ná Bráithre anois ar aon mhódh, tré aintreise eiriceach: agus gan labhairt ar Ghaeil Alban, ná ar oileáin iomadúla ar chóstaí na hAimérioca ina bhfuilid ró-mhórán Éireannach ar easpa daoine eaglaise óna bhfaighidís béaloideas spioradálta ar aonchor’ (an litriú leasaithe ag na húdair). Gabhann sé buíochas leis na Froinsiasaigh Giolla Brighde Ó hEodhasa agus Antoin Gearnon. Glactar leis coitianta gur fhág teagasc críostaí Uí Eodhasa a rian ar gach leabhar dá leithéid anuas go haimsir Fhroinsiais Uí Mhaolmhuaidh (‘Cúig Teagaisc Chríostaidhe den 17ú Aois: Compráid’ le Anselm Ó Fachtna in Measgra i gCuimhne Mhichíl Uí Chléirigh ..., 1944 in eagar ag Sylvester O’Brien, OFM). Deir Ó Fachtna freisin gur thóg Ó Dubhlaoich roinnt paidreacha as Parrthas an Anma le Gearnon ach gur athraigh sé iad in áiteanna. Tá sé luaite ag Oilibhéar Pluincéid i litir dar dáta an 10 Márta 1673: ‘I was also in contact for fifteen days with Dr. John Dooley, who was vicar-general of Tuam for thirty five years; all during the time of the persecution he suffered a great deal, and as a Catholic gentleman of that diocese informs me, it was he who kept alive the spark of faith which remained in that diocese and in the whole province; he is the best canonist in the province, the archbishop of Tuam informs me’ (The letters of St. Oliver Plunkett, 1979 in eagar ag John Hanly). Hildegard von Bingen

Is naomh í Hildegard von Bingen. Rugadh í i 1098 i mBermersheim vor der Höhe, Impireacht Naofa Rómhánach. Fuair sí bás ar 17 Meán Fómhair 1179, i mBingen am Rhein. Nuair a cuireadh suas Tuaisceart na hÉireann i 1921 bhí doicheall sa rialtas Aontachtach nua roimh úsáid na Gaeilge sa chóras oideachais. Fuair ár bhfísiriseoir Hannah Ní Dhubhcháin deis labhairt leis agus aithne níos fearr a chur ar Mhicheál agus ar a shaothar nua… ETag: "cc1307c14d896078c6c38e2d50dbfae6" Content-Length: 24934 Connection: close Expires: Sun, 28 Apr 2013 17:35:24 GMT Rugadh in Uachtar Ard, i gCo. na Gaillimhe. Comhordaitheoir á lorg ag An tUltach leis an iris a chaomhnú
Tá comhordaitheoir á lorg ag An Ultach le breathnú i ndiaidh chartlannú ábhar na hirise Gaeilge. Tuairiscíodh ar NÓS níos luaithe an tseachtain seo go bhfuil deireadh leis an leagan clóite de An tUltach a bhí á fhoilsiú go míosúil ó bhí 1924 ann.
Dúirt Réamonn Ó Ciaráin, ón iris, le NÓS go raibh deontas faighte ag An tUltach leis an "ábhar saibhir" atá ar leathanaigh na hirise a chaomhnú i gcartlann dhigiteach. Fógraíodh aréir go bhfuil tús curtha leis an bpróiseas sin agus comhardaitheoir á lorg.
Stair faoi cheilt — oidhreacht Ghaelach Chúige Uladh a fhiosrú trí shúile An tUltach an teideal atá ar an togra agus tá an maoiniú á fháil ón Heritage Lottery Fund.
Is ag braith ar oibrithe deonacha a bheidh an comhordaitheoir nua leis "na hailt is spéisiúla a aimsiú" i gcartlann fhisiceach na hirise. Tabharfar grúpaí d'oibrithe deonacha "de gach aois" le chéile, daltaí scoile agus scoláirí ollscoile ina measc, le tochailt sa gcartlann. Tabharfar "bunoiliúint" sa gcartlannaíocht agus i scileanna eile taighde do na hoibrithe deonacha seo.
"Tá sé iontach suimiúil amharc siar ar na ceisteanna a raibh pobal na Gaeilge i gCúige Uladh ag cur spéis iontu san am a chuaigh thart. Tá saibhreas mór seanscéalta agus amhrán a bailíodh i gceantar Rann na Feirste sna 1920idí, 1930idí agus 1940idí, mar aon le gearrscéalta agus dánta de chuid na scríbhneoirí Conallacha is clúití ar fad.
"Tá na cúrsaí polaitíochta faoi chaibidil, agus tá plé ann ó 1972 ar na buntáistí a gus míbhuntáistí a samhlaíodh le ballraíocht na hÉireann agus na Ríochta Aontaithe sa Chomhphobal Eorpach. Ar ndóigh, tá macalla a leithéid de phlé ann inniu agus an Bhreatimeacht ar na bacáin," a dúirt Gráinne Ní Ghilín, bainisteoir digiteach na hirise.
Dúirt Gráinne go bhfuil "taifead iontach" ar fhorbairt na teanga "de réir mar a bhí sí ag titim amach" ar leathanaigh na hirise agus téarmaí nua á moladh go minic ag scríbhneoirí agus léitheoirí An tUltach in imeacht na mblianta.
"De réir mar a bhíonn cúrsaí teicneolaíochta ag forbairt, bíonn gá le téarmaí nua agus bhíodh neart moltaí ag scríbhneoirí agus léitheoirí An tUltach maidir leis na gléasanna ba nua-aimseartha lena linn féin. Tá plé i gceann de na heagráin is luaithe ar fad, sna luathfhichidí, ar fhocail a bhaineann leis an cheamaradóireacht agus leis an ghrianghrafadóireacht.
"'Soilseachán' an focal a moladh faoi choinne 'photograph' agus 'deilbhmhír' a moladh i gcás 'snapshot'. Is taifead iontach é seo ar fhorbairt na teanga de réir mar a bhí sí ag titim amach," a dúirt sí.
Déanfar digitiú ar chuid den ábhar ón gcartlann "ionas go mbeidh fáil ag daoine ar fud na cruinne" ar oidhreacht shaibhir An tUltach agus tá sé i gceist ag lucht na hirise clár scoileanna a fhorbairt le hábhar ón gcartlann a rachaidh chun tairbhe do mhúinteoirí agus do dhaltaí scoile araon a chur ar fáil. Deireann Seán go bhfuil an-shuim aige i, agus an-mheas aige ar an Ghaeilge. Baineann sé triail as a chuid Gaeilge go laethiúil, agus d’fhreastal a mhac ar Ghaelcholáiste Luimnigh. Síleann seisean go gcaithfear níos mó úsáid a bhaint as Gaeilge taobh amuigh den chóras oideachais, agus mhóidh sé a dhícheall a dhéanamh ar son na teanga. Nuair a bhuail na Rómhánaigh an Carthaginians sa tSicil tháinig an commotion agus nuair a thuig siad go raibh a neart agus scil reáchtáil meaisín Rómhánach. Déardaoin, Deireadh Fómhair 29 2015 ag 6:00 am
I dtús báire, mura bhfuil sé feicthe cheana agaibh, tá rannóg speisialta Oireachtas na Gaeilge 2015 oscailte anseo againn. Is anseo a gheobhaidh sibh na tuairiscí, na torthaí agus na pictiúir is déanaí ó mhórfhéile na nGael!
Luach míle euro de leabhair le buachtaint! Mórchomórtas Tuairisc.ie i gcomhar le Cló Iar-Chonnacht
Is cúis áthais dúinn a fhógairt go bhfuil comórtas speisialta againn an tseachtain seo daoibh mar cheiliúradh ar Chló Iar-Chonnacht a bheith 30 bliain ar an bhfód. Chun cur isteach ar an gcomórtas, níl oraibh ach clárú dár Nuachtlitir anseo.
Is é an chéad duais atá againn daoibh ná beart leabhar agus earraí ceoil le Cló Iar-Chonnacht, ar fiú €500 é.
Tá cúig cinn eile de dhuaiseanna le bronnadh chomh maith, ar fiú €100 an ceann iad. Is féidir na leabhair atá foilsithe ag Cló Iar-Chonnacht le tríocha bliain anuas a cheannach ina siopa i gCois Fharraige, i gConamara, nó ar a suíomh idirlín anseo.
Is fiú go mór dul ag póirseáil sa chatalóg dá bhfoilseacháin ar fad, atá ar fáil anseo. Go n-éirí libh!
Tá Oireachtas na Samhna buailte linn an athuair agus na mílte Gael ag déanamh ar Óstán an Citywest ar bhruacha Bhaile Átha Cliath, lucht Tuairisc.ie ina measc.
Beimid ar an láthair agus seastán againn ann ag Aonach an Oireachtais, a sheolfaidh Uachtarán Oireachtas na Gaeilge, Ray Mac Mánais ag meán lae inniu.
Tá míle fáilte roimh ár léitheoirí teacht chomh fada linn agus a gcuid aiseolais a roinnt linn má bhíonn a fhonn sin orthu. Lena chois sin, féadfar féachaint ar na hearraí go léir a bheidh ar fáil ag seastán Tuairisc.ie.
Beidh neart scéalta agus cur síos againn ar na himeachtaí éagsúla a bheidh ar bun in Óstán an Citywest as seo go ceann scríbe, Dé Domhnaigh, mar aon le gailearaithe agus físeáin. Tógadh ceann ar leith den chaint spreagúil a thug Eibhlín Ághas Uí Chuinn (86) le linn an tsearmanais, faoina huncail, Tomás Ághas agus an phearsantacht agus an t-iompar státúil a bhí luaite leis Leo Weisgerber

Teangeolaí Gearmánach a rugadh i Lorraine ab ea Johann Leo Weisgerber (25 Feabhra 1899, Metz – 8 Lúnasa 1985, Bonn) a shainfheidhmigh sa teangeolaíocht Cheilteach freisin. D'fhorbair sé an teoiric "organische" nó " coibhneasaíoch " go dtáirgeann teangacha éagsúla taithí nó nó eispéiris éagsúla. Ba mhac é le múinteoir sráidbhaile a bhí ina fhear óg in arm na Gearmáine i bhFlóndras, agus mar sin ní raibh sé in ann filleadh ar a chathair dhúchais. Le linn an Dara Cogadh Domhanda comhthoghadh a idé-eolaíocht Phan-Cheilteach chun tacú le hiarracht cogaidh na Gearmáine, mar a rinne idé-eolaíocht ar son na Polainne agus na Seice ar thaobh na gcomhghuaillithe.
Gairmréim léannta.
Tar éis dó staidéar a dhéanamh i mBonn (1918–), mhúin Weisgerber mar ollamh le teangeolaíocht ghinearálta agus chomparáideach in Ollscoil Rostock (1927–), in Ollscoil Marburg (1938–) agus in Ollscoil Bonn (1942–). Bhí sé ina eagarthóir ar an iris "Wörter und Sachen", a d'úsáid sé mar fheithicil dá chuid smaointe. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda mhúin sé go príomha i mBonn. Scríobh sé go bisiúil ar feadh a shaoil. I measc gníomhaíochtaí eile bhunaigh sé an irisleabhar nua-aimseartha Gearmáinise "Wirkendes Wort" agus bhí sé ina chomhbhunaitheoir ar an Institut für Deutsche Sprache (Mannheim). Diversity in Initial Teacher Education (DITE) in Ireland: A Rationale and Initial Analysis. Dr Elaine Keane, Dr Manuela Heinz, and Dr Conor Foley, School of Education, NUI Galway. AGUS DE BHRÍ go bhfuarthas suimeanna áirithe ar iasacht ar urrús na rátaí agus na ndiúitéthe sin agus ar urrús maoine eile a dílsíodh sna Coimisinéirí, agus, fé chomhachta an Achta san a luadhadh, gur dhin na Coimisinéirí falla no bancánacht fharaige o sna céibheanna ag Dún Dealgan fan an taoibh theas den abhainn go dtí no in aice le Puinte an tSaighdiúra agus gur chasadar céad-chúrsa no céad-chainéal na habhann san idir na puintí roimhráite agus gur chuireadar suas éadtromáin mhara agus postaí festiúcháin agus gur dhíríodar agus gur dhoimhníodar an cainéal a théigheann chun na gcéibheanna san Taispeántas aonair le Susan Hiller ina léirítear téamaí cuimhne, caillteanas agus an aigne fho-chomhfhiosach. Sa saothar seo tógtar ionspioráid ó chártaí poist, páipéir nuachta, logainmeacha agus scríbhneoireacht uathoibríoch.
Taispeántas leis an ealaíontóir James Fennell. Seo saothair neamhghnácha a thugann comhfhreagairt chorpartha orthu féin nuair a dhéantar iad a chónascadh le gníomhartha fisiceacha agus taifeadta. Deir sé: Ní i gcónaí a bhíonn rudaí mar a chítear duit iad ach is féidir go mbíonn siad mar a shíleann tú iad a bheith.’
Taispeántas aonair leis an ealaíontóir Peter Finnemore. Grianghrafadóireacht agus fís ina n-úsáidtear an gháirdín mar siombal fileata – mar pháráis, reilig, gnáthóg agus spás marachtáil. http://millenniumcourt.org/
Cuireann grúpa píosála Inis Oírr Mná le Chéile líonra sóisialta ar fáil do bhreis agus cúig bhean déag idir 11 agus 80+. Beidh cuilteanna, bronntanais agus maisiúcháin tí de chuid an ghrúpa seo ar taispeáint agus ar díol. Ag roinnt an taispeántais leo, beidh Cuilteálaithe Chois Fharraige, grúpa a bunaíodh i 2005.
Grúpthaispeántas de shaothair roghnaithe ó bhailiúcháin ealaíne Niland. Saothair le Louis Le Brocquy’s, Dorothy Cross, agus ealaíontóirí mór-le-rá eile ón 20ú chéad.
Ealaín suite le Jane O Sullivan. Saothar ina n-úsáidtear cré, líníocht ar éadach, scannáin agus ábhair ón gnáth-shaol. Sa taispeántas seo déantar iarracht spás macnamhach a chruthú tré mheáin na n-ealaíon.
Comhoibriú idir an ealaíontóir Marie Hanlon agus an cumadóir Rhona Clarke. Seo líníocht ina n-úsáidtear rithim rialta méadranóim chun cruth agus structúir a thabhairt don ealaín. Tá meascán go tapa ag gluaiseacht na seasamh suas improv, agus tráth na gceist i mbéal an phobail. Hugh Dennis, Frankie Mainistir na Búille, Andy Parsons agus Russell Howard, móide aíonna Mark Watson agus Jo Caulfield, páirt a ghlacadh Dara OBriain. Mise Áine: Gairm le Gaeilge
Rinne Seán Ó Cuirreáin, An Coimisinéir Teanga, an leabhrán eolais dátheangach, Do Ghairm le Gaeilge/Your Career with Irish, a sheoladh go hoifigiúil ag an Oireachtas inniu.
Is leabhrán é atá dírithe ar chéimithe atá líofa sa Ghaeilge, é 'foilsithe ag Graduate Careers Ireland i gcomhar le GTI Ireland agus Fiontar DCU, le maoiniú ón Údarás um Ard-Oideachais agus an Roinn Gnóthaí Pobail Tuaithe agus Gaeltachta', agus is féidir é a íoslódáil ón idirlíon anseo.
Más rud go bhfuil suim ag céimithe gairm le Gaeilge a bheith acu, is fiú go mór an leabhrán seo a léamh. Tá eolas ann maidir le rudaí ar fiú aird a thabhairt orthu nuair atá post le Gaeilge á lorg ag duine, leideanna maidir le CV agus agallaimh, agus eolas faoi phoist san earnáil phoiblí, san earnáil phríobháideach, sna meáin, agus in earnáil an chultúir.
Tá cur síos ann ar na deiseanna atá ar fáil in Éirinn, le teagmhálacha úsáideacha agus le leideanna úsáideacha. Tá próifílí céimithe ann, ina gcuireann na céimithe síos ar na gairmeacha le Gaeilge atá acu féin.
Molaim go mór an Dr. Emer Ní Bhrádaigh agus a comhghleacaithe as an obair a rinneadar ar an leabhrán seo, leabhrán a bheas, i mo thuairim, ina chuidiú iontach do chéimithe atá ar thóir post, ó thuaidh agus ó dheas, ina n-úsáidtear Gaeilge.
Dea-scéal le scaipeadh, a chairde na Gaeilge!
Labels: Gaeilge, gréasán, Oireachtas
aonghus November 1, 2009 at 11:03 AM
Mh'anam ach gur fíor dhuit.
Aon nuacht eile ón Oireachtas?
Mise Áine November 1, 2009 at 11:39 AM
Beidh, ar ball, a Aonghuis - nuair a bheas na cuairteoirí uile imithe!
Ar mo bhealach go Leitir Ceanainn arís inniu ...
John M O Donoghue November 1, 2009 at 8:43 PM
Maith duit as an eolas a roinnt linn.Beidh an saothar seo an -áisiúil do cheimithe.Cosúil le h-Áongas tá mé ag snúth le do tuairisc ar an Óireachtas. Ba iad Caroline agus Iain Price a bhunaigh Beoir Oileán Éadaigh, agus faoi láthair tá trí bheoir cheirdeach á ndéanamh acu sa tsaoráid saintógtha ar an bhfeirm s’acu in Oileán Éadaí. Le blianta beaga anuas, ba é ceann de na heasnaimh is mó i searmanais chomórtha an Éirí Amach ná an easpa cinnteachta faoin leagan Gaeilge den fhorógra. Is fíor nár scríobh ceannairí an Éirí Amach leagan Gaeilge iad féin, ach tá neart leaganacha éagsúla ar fáil, agus cúpla leagan fiú in úsáid go poiblí.
De réir aiseolais faighte ag an gConradh ón bpobal, ní raibh leagan sásúil oifigiúil Gaeilge den Fhorógra ar fáil go bhféadfaí a úsáid in imeachtaí a bhaineann leis an gComóradh, in ainneoin na suime móire a bhí ag ceannairí 1916 sa Ghaeilge, agus an ról lárnach a bhí ag an nGaeilge i gcúlra imeachtaí Sheachtain na Cásca.
Rinne Conradh na Gaeilge iarracht é sin a athrú i mbliana, nuair a iarradh ar an bpobal cuidiú linn aistriúchán sásúil a sholáthar chun go mbeadh moltaí an phobail san áireamh i leagan nua den cháipéis thábhachtach seo inar leagadh síos bunchloch an stáit ó dheas.
Cuireadh na leaganacha éagsúla agus moltaí an phobail faoi bhráid phainéal saineolaithe ó cheann ceann na tíre, agus chuir siad leagan údarásach sásúil ar fáil. Tá toradh an tsaothair sin le feiceáil ach gligeáil ar an íomhá thuas, agus tá póstaer den leagan seo á chur ar fáil tríd An Siopa Leabhar anseo 20 Tá tábhacht ar leith ag baint leis an tagairt do Ghaeilge fhlúirseach an bhuachalla óig toisc gur tógadh Donnchadh le Gaeilge tráth nach raibh sé de nós ag cainteoirí dúchais a chuaigh go Meiriceá an teanga a thabhairt ar aghaidh go dtí an chéad ghlúin eile (féach mar shampla McGowan 1994: 4) agus ba chúis mhór bhróid ag an Éigeartach gur éirigh lena chuid gasúr ar fad an teanga a shealbhú (féach Irish World 1899: 9; Ó Muimhneacháin 1935: 4). Arís eile, meabhraítear dúinn anseo go mbaineann an dán seo le teaghlach ar leith i Springfield, Massachusetts, ag tús an chéid seo caite. Cork City Council announces launch of Irish Language project grants On Tuesday 28 th January Cork City Council announced the launch of its Irish Language Project Grants 2014. These grants, to a maximum value of €750, are offered to assist groups and individuals looking to promote the greater use of the Irish Language in the city. The fund is an initiative of Cork City Council’s Grúpa Forbartha Gaeilge a committee made up of elected representatives and Council staff working with local organisations to foster a culture of bilingualism in the city. Cartlanna Ealaíon & Cultúir - IntoKildare
Ón turgnamhach go dtí an traidisiúnta, déan iniúchadh ar na himeachtaí, féilte agus tarraingtí iontacha ealaíon agus cultúrtha atá le tairiscint ag Cill Dara.
Is eol gur contae cairdiúil agus sóisialta é Cill Dara, le neart ag dul ar aghaidh i rith na bliana - agus nílimid ag caint ach faoi imeachtaí rásaíochta capall. Déanta na fírinne, tá cáil ar Chontae Chill Dara mar gheall ar a iliomad imeachtaí cultúir, bíodh sé ina amharclann nó ina léiriú ceoil sa Ionad Ealaíon Bruach na hAbhann nó ceann de na féilte nó imeachtaí bliantúla iomadúla. Tá go leor le feiceáil agus le déanamh - cén fáth nach gcuirfidh tú do chuairt le chéile go hiontach ócáid freisin?
Pobail Tacaigh Áitiúil Caiféanna Rothaíochta Spraoi Teaghlaigh Tithe & Gairdíní Ag siúl & ag siúl Nádúr & Fiadhúlra rothaíocht Galf Ar an Uisce Trails Rudaí Saor in Aisce le Déanamh GEMS Hidden Laethanta Báistí Ársa Thoir na hÉireann
Baile Átha Í Claonadh Maigh Nuad Nás Cill Dara Droichead Nua Cill Droichid Léim an Bhradáin
I bhfianaise srianta Covid-19, d'fhéadfadh go mbeadh go leor imeachtaí agus gníomhaíochtaí i gCill Dara curtha siar nó curtha ar ceal agus d'fhéadfadh go leor gnólachtaí agus ionad a dhúnadh go sealadach. Molaimid duit seiceáil le gnólachtaí agus / nó ionaid ábhartha chun na nuashonruithe is déanaí a fháil.
11 toradh (í)
Greille View
Ionad Sráidbhaile Ardclough
Tá 'From Malt to Vault' i Lár Sráidbhaile Ardclough - taispeántas a insíonn scéal Arthur Guinness.
Stiúideo Ealaíne Eustace an Bhaile Mhóir
Arna reáchtáil ag an Ealaíontóir áitiúil Fiona Barrett, tá Stiúideo Ealaíne Eustace an Bhaile Mhóir suite taobh amuigh de shráidbhaile pictiúrtha an Bhaile Mhóir Eustace i gContae Chill Dara. Timpeallaithe ag páirceanna, fiadhúlra agus cearca cónaithe […]
Sráidbhaile Ceardaíochta Crookstown
GEM i bhfolach ag díol réimse ollmhór earraí bronntanais lámhdhéanta ó photairí, ealaíontóirí agus ceardaithe. Caifé agus deli ar an láthair.
Stiúideo ealaíne ceirmeach agus beár caife inar féidir le cuairteoirí an rud atá roghnaithe acu a phéinteáil agus baint phearsanta a chur leis mar bhronntanas nó mar choimeád.
Féasta Meitheamh
Tugann Féile June Fest go Newbridge an Ealaín, Amharclann, Ceol agus Siamsaíocht Teaghlaigh is fearr.
Einsteins Sóisearach Chill Dara
Is soláthraí Hands-On a bhuaigh duaiseanna iad Junior Einsteins Kildare d'eispéiris STEM spreagúla, tarraingteach, turgnamhacha, praiticiúla, idirghníomhacha, a chuirtear ar fáil go gairmiúil i dTimpeallacht Struchtúrtha, Sábháilte, Mhaoirsithe, Oideachais agus Spraoi I measc a gcuid seirbhísí tá; […]
Gailearaí Ealaíne Kilcock
Príomh-ghailearaí Chill Dara ó 1978, ag taispeáint na saothair ealaíne le go leor ealaíontóirí bunaithe in Éirinn.
Seirbhísí Leabharlainne Chill Dara
Tá leabharlann ag Seirbhísí Leabharlainne Chill Dara i ngach baile mór i gCill Dara agus tacaíonn siad le 8 leabharlann páirtaimseartha ar fud an chontae.
Caisleán Leixlip
Caisleán Normannach ón 12ú haois ina bhfuil go leor míreanna stairiúla suimiúla agus neamhghnácha.
Ionad ealaíon ildisciplíneach a thaispeánann amharclann, ceol, ceoldráma, greann agus amharcealaíona.
Amharclann na Moat
Bunaithe sa 1950idí, rinneadh an Club Moat chun áiseanna oiriúnacha a sholáthar don Nás le haghaidh drámaíochta agus leadóige boird. Bhí foirgneamh an Amharclann Moat ar dtús mar […] Searching in Gaeilge
Na Cnocadóirí
http://www.cnocadoiri.com/
Suíomh ag Na Cnocadóirí, cumann siúil na sléibhte trí mheán na Gaeilge
World Gaeilge Caitheamh Aimsire
Bord na Leabhair Gaeilge
http://www.leabhar.ie/
Eolas faoi obair an Boird, na bhaill, scéimeanna agus téarmaí, foirmeacha iarratais do MS Word agus Acrobat agus naisc.
World Gaeilge Ealaín
abhus.com Ciclipéid Ealaíne
http://www.abhus.com/
Eolas Ciclipéideach i nGaeilge ar na míndána don dilseánach, ealaíontóir, mac léinn agus don fhiosrach.
http://www.antoireachtas.ie/
Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana chun na healaíona dúchais a cheiliúradh trí mheán na Gaeilge. Trí fhéilte, comórtais, ceardlanna agus imeachtaí eile a reachtáil tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta, idir amhránaíocht, cheol, rince, litríocht, scéalaíocht agus dhrámaíocht.
http://www.ealain.ie/
Comhlacht ag forbairt agus ag cothú na nealaíon dúchasacha agus comhaimseartha sa Ghaeltacht, le cúlra agus plean, liosta foilseacháin agus eolas ginearalta.
Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabhaín
http://www.eigse.ie/
Éigse bliantúil ceoil agus amhránaíocht i gCúil Aodha, Co. Chorcaí
http://www.andrewnewland.com/
Suíomh leis an Ealaíontóir Anerew Newland. Péintéireacht agus líníocht, léaráidí agus dearadh, teagasc ealaíne agus deartha. Foclóir beag ealaíne.
World Gaeilge Ealaín Amharcealaíona
http://www.binneas.com/
Tionscnamh chun oidhreacht ceolaíochta agus amhránaíochta dheisceart Ciarraí a chruinniú agus a chur ar fáil.
World Gaeilge Ealaín Ceol
Sean-nós Beo
http://www.seannosbeo.ie/
Togra amhránaíochta Dúthaigh Gheal Déise. Eolas maidir le mórchuid amhrán a bhaineann leis na Déise agus le traidisiún amhránaíochta Ghaeltacht na nDéise. Aireofar agus chífear taifeadtaí a deineadh sa cheantar.
Dánta, le Séamas Cain
http://alazanto.org/
Dánta ón file; dátheangach.
World Gaeilge Ealaín Litríocht
Suíomh a bhfuil sé mar aidhm aige lucht na Gaeilge in Éirinn agus thar lear a spreagadh chun leabhair a léamh agus iad a phlé i bhfóram an tsuímh. Faisnéis fosta fá clubanna leabhar agus siopaí leabhar.
http://www.imram.ie/
Féile bliantúil litríochta Gaeilge
http://www.tobar.ie/
Tacaíocht da chéile - suíomh tacaíocht do mhúinteoirí agus scoileanna.
World Gaeilge Ealaín Oideachas
An eagraíocht oifigiúil a bhfuil cur chun na Gaeilge mar chúram aici, ar fud na hÉireann, Thuath agus Theas. Fáisnéis fán Ghaeilge, ranganna, 7c.
World Gaeilge Eolaíocht Teangeolaíocht Teangacha Ind-Eorpach Ceilteach Gaeilge
http://www.gaelchultur.com/
Ionad i mBarra an Teampaill, Baile Átha Cliath, mar a bhfuil cúrsaí Gaeilge agus cultúir, ceardlanna rinnce, amhránaíocht sean-nóis, ríomhaireacht trí mheán na Gaeilge, 7c.
http://www.cnag.ie/
Eagraíocht idirnáisiúnta ag saothrú chun an Gaeilge a chur á labhairt athuair mar ghnáth-theanga, le nuacht, eolas faoi ranganna, craobhanna, Oireactas na Gaeilge, Seachtain na Gaeilge, agus faoin fhoireann agus stair Conradh.
http://abair.ie/
Ríomhchainteoir (text-to-speech) don Ghaeilge. Ón Saotharlann Foghraíochta agus Urlabhra ag Coláiste na Tríonóide, BÁC.
Ceacht.ie
http://www.ceacht.ie/
Tionscadal de chuid na comhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta. Ábhar foghlama agus teagaisc do mhúinteoirí Gaeilge i scoileanna Gaeltachta agus i nGaelscoileanna.
http://www.fuaimeanna.ie/
Na consain agus na gutaí le cloiseáil agus le feiceáil in IPA do na trí chanúint: seo: Gaoth Dobhair, Ceathrú Rua agus Corca Duibhne. Catalóg na bhfuaimeanna agus taifeid shamplach, mar thaca do lucht léite an leabhair "Fuaimeanna na Gaeilge".
http://www.coislife.ie/
Comhlacht a bunaíodh i 1995 chun saothair liteartha agus taighde a chur ar fáil i nGaeilge. Foilsítear leabhair Ghaeilge d'fhoghlaimeoirí, do dhaoine óga, drámaí léirithe, ficsean agus filíocht; agus monagraif acadúla sa tsraith Lúb ar Phár
World Gaeilge Gnó Foilsitheoireacht agus Clódóireacht
http://www.cic.ie/
Comhlacht foilsitheoireachta atá lonnaithe i gConamara
http://www.coisceim.ie/
Leabhair i nGaeilge do gach aois-ghrúpa ó 1980 ar aghaidh. Tá na céadta leabhair Gaeilge le fáil anseo. Is Coiscéim an comhlucht foilsitheoireachta is mó atá ann de leabhair Gaeilge.
Clólann Bheann Mhadagáin - Leathanach Baile
http://www.benmadiganpress.com/
Comhlucht a bunaíodh sa bhliain 2001 le leabhair Ghaeilge a sholáthar, go háirithe do dhaoine fásta atá ag iarraidh an Ghaeilge a fhoghlaim agus don oideachas lán-Ghaeilge
Mentor Gaeilge
http://www.mentorgaeilge.ie/
Comhairleacht; Traenáil Ghaeilge; Caidreamh Poiblí; Scileanna Agallaimh; Scileanna Cumarsáide; Seirbhís Aistriúcháin; Tacaíocht Leantach. Is comhlacht lánpháirtíochta gnó, cumarsáide agus comhairleacht traenála é a dhéanann freastal ar na hearnála corpráide, stáit agus státurraithe. Soláthraíonn sé seirbhísí do ghnónna náisiúnta agus idirnáisiúnta a thacaíonn leis an nGaeilge laistigh den ghnó. Cuireann sé béim ar mhargaíocht agus ar thairbhí eile a bheidh ann do chomhlachtaí atá in ann a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge.
World Gaeilge Gnó Seirbhísí gnó
Iris idirlín, le nuacht, cultúr, gnó, cúrsaí spóirt, clár plé, eolas faoin iris agus altanna do foghlaimeoirí.
World Gaeilge Nuacht
http://www.ogras.ie/
Óg-eagraíocht Chonradh na Gaeilge. Bhunaigh Conradh na Gaeilge Ógras i 1969 le deis a thabhairt do dhaoine óga idir 14-19 mbliana d'aois teacht le chéile mar chlubanna a bheadh ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge. I 1988 bunaíodh Óg-Ógras do pháistí idir 8-13 bliana d'aois.
World Gaeilge Páistí agus Déagóirí
http://www.anclub.ie/
Club do lucht labhartha na Gaeilge, 6 Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath 2. Craic, ceol, damhsa, Gàidhlig na h-Albann.
World Gaeilge Réigiúnach Eoraip Éire Co. Átha Cliath
Comhchoiste Ghaeltacht Uibh Ráthaigh
http://www.uibhrathach.ie/
Scáthghrúpa des na coistí forbartha pobail ar fud na Gaeltachta in Uibh Ráthach. Trí aidhmeanna aige: cur chun cinn na Gaeilge; forbairt pobail; soláthar seirbhísí.
World Gaeilge Réigiúnach Eoraip Éire Co. Chiarraí
http://www.antaibhdhearc.com/
Amharclann i mBaile na Gaillimhe. Tá an Taibhdhearc ag déanamh thart faoi seacht léiriúcháin i nGaeilge gach bliana: ina measc tá drámaí, pantomime agus grand opera.
World Gaeilge Réigiúnach Eoraip Éire Co. na Gaillimhe
http://www.ancarn.org/
Laithreán ag Cumann Forbartha Charn Tóchair i Machaire Rátha, Contae Dhoire. Nuacht, féiseanna, grianghraif. DÉANAMH LEIS AN MUSEUM NIGHT 2018 IOMLÁN NÓTAÍOCHTA Déantar Oíche na hOllscoile Eorpaí a cheiliúradh i mBúcairist i 2018 mar a bhí sé le blianta beaga anuas. Sár-éacht sa Déantús Scannán don Léiriúchán is Fearr ó Rang Sóisearach Chefanna Sóisearacha Éireann Scoil Barra, Inis Mór, Baile an Chollaigh, Co. Chorcaí Ba ghá socrú a dhéanamh leis an mbunscoil lán-Ghaeilge áitiúl go dtabharfaí tacaíocht ar leith do na gasúir seo le go leanfaidís ag Gaeilgeoireacht lena chéile. Bhíos i láthair ag plé i Nua Eabhrac le gairid mar a raibh caint ar the seven stages of Sinn Féin ó 1905 i leith, agus nach duine mé a chreideann go dlúth sa teoiric Mharxach faoi revolutionary stagesan rud a chriog Cathal Goulding agus a chairde i 1969 nuair a bhí Béal Feirste trí thine agus a chomhairleoirí ag fanacht ar an taobh líne, mar luath nó mall bheadh ar an bpobal idirnáisiúnta, gan trácht ar rialtas Shasana, idirghabháil a dhéanamh dá leanfaí de scrios na bpobal caitliceach náisiúnach. Bronnadh céim sa Nua-Ghaeilge orthu seo a leanas: na himreoirí contae Marc Ó Sé (Ciarraí), Ruairí Caomhánach (Dún na nGall) agus Gearóid Ó Braonáin (Baile Átha Cliath); lucht teilifíse agus raidió, Muiris Ó Fiannachta, Tomás Ó Mainnín, Irene Ní Nualláin agus Alan Mac an Eala, a chloistear le Hector ar maidin! Tá dílseacht láidir ag an ngrúpa don dtraidisiún Ghaelach, ach éiríonn leo fós blas úr, nua a chruthú ina gcuid ceol. ÃƒÂx8doslÃƒÂ³dÃƒÂ¡il eagrÃƒÂ¡n an lae inniu. Todays Digital Edition. Nuacht. SpÃƒÂ³rt ... Mar iriseoir, stairÃƒÂxad scrÃƒÂxadbhneoir agus ball Chonradh na Gaeilge, rinne Nollaig an ... Oct 2013: 1 3 Alice an Dairdisigh, 15 2 Baile Átha Cliath Thoir Thuaidh, 16 2 Coláiste Pháirc Mhucrois, 17 2 Stars Dance, 18 2 An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, 19 2 Teach Uíbh Eachach, 20 2 Ealaín Mhionóch, 21 2 Ealaín Ioslamach, 22 2 Ealaín Cheanada, 23 2 Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, 24 2 Scanaill (múinteoir), 23 2 Tadhg Ó Scanaill (aisteoir), 24 2 Stephen McDonnell (iománaí), 25 2 Óige 2000 Athchruthóidh Músaem Contae an Chabháin radharc ó Bhaile Átha Cliath i 1916 i nGairdín na Síochána atá ann cheana féin. Beidh macasamhail d’Ard-Oifig an Phoist ann chomh maith le painéil eolais a chlúdaíonn ábhair na tréimhse. We are delighted to announce that due to overwhelming demand, An Droichead have organised a new level1/beginners Irish class, starting on Monday evenings from the 4th April, 7-9pm. We still have a few places available. if you would like to register for this class, please contact: ray@androichead.com Or imeachtai@androichead.com The course will run for 10 [...] Is comhléiriú é Enigma de Blaghd de chuid Scun Scan Productions agus Imagine Media agus ba iad BBC NI agus TG4 a chomhchoimisiúnaigh an clár le tacaíocht ó Chiste Craoltóireachta Gaeilge Scáileán Thuaisceart Éireann. +353 86 6016644
info@teac-campbell.com
Lonnaithe i gcroílár na Gaeltachta idir na sléibhte agus an fharraige
ÁIRIGH ANOIS
Lonnaithe i gcroílár Ghaeltacht Ghaoth Dobhair agus ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin, tá lóistín ardchaighdeáin á chur ar fáil ag Teac Campbell do chuairteoirí go Dún na nGall le breis agus 20 bliain. Táimid bródúil as ár n-aird phearsanta agus ár seirbhís chairdiúil. Cuirimid fáilte mhór roimh ár n-aíonna céaduaire nó ár gcairde iomadúla a thagann ar ais go rialta.
Scíth a ligean, Scaoil agus Athbheochan
Gaoth Dobhair, Dún na nGall
+353 74 31545
Dún na nGall Fiáin
Is mórshiúl siúlóirí é Gaoth Dobhair agus cuireann sé siúlóidí ar fáil a oireann do gach cumas, ó shiúlóidí éadroma éasca ar a lán tránna órga go dreapadóireachta níos déine ar an Earagail agus na sléibhte máguaird chomh maith le go leor bealaí suntasacha.
Oileáin Amach ón gCósta
Ar an taobh thiar, tá na hoileáin in aice láimhe laistigh d'achar cadhcáil nó inrochtana ag báid tointeála áitiúla gach lá le linn shéasúr na turasóireachta. Is féidir leat céim siar in am agus ar shiúl ó na hassles de shaol an lae inniu.
ATHBHAIRT
Is é ceantar Ghaoth Dobhair croílár cultúrtha Dhún na nGall. Anseo cloisfidh tú an Ghàidhlig fós á labhairt go forleathan mar ghnáth-theanga laethúil na ndaoine, agus ar an oíche is dócha go gcloisfidh tú ceol traidisiúnta sna tithe tábhairne áitiúla.
"Is lóistín an-phraghas réasúnta é Teac Campbell, lárnach, glan agus compordach. Tá na hóstach an-chabhrach agus cairdiúil, ag tairiscint bricfeasta an-fhlaithiúil. Moltar go mór." Níl sna tuarascálacha ó na Ranna Stáit maidir le cur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain ó 2010 – 2015 ach próiseas ticeáil boscaí i ndáiríre, dar le h-urlabhraí Gaeilge & Gaeltachta Shinn Féin, Trevor Ó Clochartaigh.
Ag labhairt dó i ndiaidh gur fhoilsigh na Ranna Rialtais ar fad a gcuid tuarascálacha thar oíche, deir Seanadóir Ghaillimh Thiar – Maigh Eo theas:
'Is mór an náire do formhór na Ranna seo a laghad atá iontu. Luaim go h-áirithe Roinn an Taoisigh, áit a bhfuil an Taoiseach mar Chathaoirleach ar an gcoiste atá in ainm is a bheith ag brú na Straitéise chun cinn. Níl le tuairisciú acu ach corr chruinniú. Is beag an dóchas a thabharfadh sé seo dhuit maidir le dáiríreacht an Taoisigh faoin ábhar seo.
'Tá roinnt dul chun cinn déanta ag Roinn na Gaeltachta féin agus ag an Roinn Oideachais, ach tá easnaimh go leor ins an méid sin féin freisin. Ach is beag dul chun cinn agus cuid mhaith cúlú ó thaobh cúraimí na Gaeilge atá le braith ó na tuairiscí eile ar fad.
'Má bhreathnaíonn tú ar an scéal níos leithne tá easpa tiomantas Fine Gael & an Lucht Oibre i leith na Gaeilge soiléir sna beartais polasaí eile atá glactha acu - mar shampla, an cinneadh gan Aire Sinsearach a bheith plé leis an gcúram ag bord an sé beartaithe ag an Rialtais, an méid atá beartaithe ó thaobh lagú a dhéanamh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla, athruithe ó thaobh earcaíocht daoine inniúil sa Ghaeilge don státseirbhís, ciorruithe ar bhuiséad Údarás na Gaeltachta, gan an maolú don Ghaeilge san Aontas Eorpach a chur ar ceall agus go leor eile.
'Cruthaíonn na cáipéisí nua seo ó na ranna an rud a bhí fhios againn le fada, nach bhfuil meas ná suim ag an státchóras ar an nGaeilge ná cúrsaí Gaeltachta agus go dteastaíonn Rialtas uainn a chuirfidh an scéal sin ina cheart.' This year Mayo County Council’s Jackie Clarke Collection (9.30 pm-late) will proudly present ‘Back to Mayo’, a night of stories, song, dance and exhibitions on Mayo culture both at home and abroad. The evening will kick off at 9.30 pm with refreshments and continue untilmidnight. Seachtain na Gaeilge á sheoladh i Maigh Eo Foilsithe an Déardaoin, 01 Márta 2012 12:22 Beidh an seoladh de Sheachtain na Gaeilge Mhaigh Eo in Óstán an Mhainéir, Sráid Bairéid, i mBéal an Átha, ar bun tráthnóna inniu, an 1 Márta ag 8pm. Ba gheall le bheith i mo shuí ar an gclaí sa bhaile a bhí mé agus mé ag éisteacht leis an nGaeilge bhreá a bhí ag na daoine a bhí i mo chomhluadar, cé go raibh muid na mílte míle i gcéin. Tán eagrán is déanaí de Nuacht 24 ar fáil agus tá go leor sna scór leathnaigh sa nuachtán seachtainiúil saor ó dheontas seo, mar a bhionn gach seachtain. Tréaslaím le hEoghan Ó Néill agus a fhoireann as a gcuid oibre. Ach cad é seo sa léirmheas ag Gráinne Nic Fhearraigh ar Ceol 09? Bhí mo [...] > Ó a Shiacais. An mhí seo caite chuala muid go raibh an Ghaeltacht i mbaol > báis agus anois tagann an drochséal seo faoin gcóála. Ní mé ach gur mó an > chumha a bhéas orm nuair a imeos an cóála bocht. Tá mé i gcónaí ag eitilt BA Gaeilge agus ar chonairí idirnáisiúnta. Tá an fhoireann taitneamhach, gairmiúla agus dícheallach. Tá sé seo comhsheasmhach ar gach eitilt BA bhfuil mé ar. seasann siad amach thuas gach aerlíne eile. Agus nach bhfuil mé aon bhaint acu le BA . Tá sé den sórt sin a náire cad atá ag tarlú anois. “Most of these are completely ungrammatical…Gaelic has loads of funny swears, none of which are on here. This is just pish… Laureate na nÓg is an exciting project recognising the role and importance of literature for children in Ireland. This unique honour was awarded for the first time in May 2010 to author Siobhán Parkinson. The position of Laureate na nÓg was held by Siobhán Parkinson for a period of two years. Illustrator Niamh Sharkey was the second laureate, and held the title until May 2014. Eoin Colfer held the role between 2014 and 2016. The current Laureate is PJ Lynch. Ceann de shiopalanna móra iarthar na hÉireann – Ionad na Faiche Móire/Eyre Square Centre i gceartlár chathair na Gaillimhe – ainmnithe mar 'Threibh Nua na Gaillimh don Bhliain 2017'.
D'fhógair an tAire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta, Seán Kyne, TD, gurb é an t-ionad siopadóireachta a bhuaigh príomhghradam an dátheangachais do ghnólachtaí na Gaillimhe – Gradam Sheosaimh Uí Ógartaigh – ag searmanas speisialta an Ghradaim in Óstán Bhóthar na Trá tráthnóna Dé Luain, an 15 Bealtaine 2017. Tá Gaillimh le Gaeilge ag ceiliúradh 30 bliain i mbun oibre i mbliana, agus ba é an searmanas seo buaicphointe an cheiliúrtha sin go dtí seo; tugtar aitheantas chuile bhliain san ócáid seo d'iarrachtaí lucht gnó na cathrach an Ghaeilge a chur chun cinn i nGaillimh – Cathair Dhátheangach na hÉireann atá le bheith ina Príomhchathair Chultúir na hEorpa in 2020.
Is é Ionad na Faiche Móire a bhuaigh an Catagóir Miondíola, faoi urraíocht Galway Bay FM, agus thug siad leo an Gradam mór féin níos deireanaí an oíche sin. Tá Ionad na Faiche Móire bainteach leis an nGradam le tamall de bhlianta anois – is comharthaí dátheangacha iad formhór na gcomharthaí san Ionad. Tá an Ghaeilge ina gcuid fógraíochta, ar a suíomh gréasáin agus ar a leathanach Facebook agus baintear úsáid as an teanga freisin sna hócáidí poiblí uile a reáchtáiltear san Ionad. Le bliain anuas, tá 'Fáilte' le cloisteáil ag custaiméirí agus iad ag teacht isteach san Ionad agus tá comharthaí dátheangacha le feiceáil freisin anois ag an bpríomhbhealach isteach go dtí an tIonad, a ndearnadh forbairt air le deireanas; tá leagan Gaeilge de lógó an Ionaid le feiceáil ansin freisin.
Bíonn an Ghaeilge le cloisteáil ar an gcóras fógartha poiblí agus baintear úsáid faoi leith aisti san áit spraoi do pháistí – Tír na nÓg. Tá siad tar éis dul i gcion freisin ar na tionóntaí atá san Ionad agus dá thoradh sin tá brandaí cáiliúla agus áitiúla ar nós DIESEL, Maple Moose, Penney's agus XL tar éis an Ghaeilge a ghlacadh chucu féin ina gcuid siopaí. Cuid de pholasaí an Ionaid anois é gnólachtaí nua isteach a spreagadh leis an nGaeilge a úsáid.
Is iad na buaiteoirí eile ar an oíche ná:
Sa Chatagóir 'Seirbhísí', urraithe ag Snap Galway, is iad Lorg Media a thug leo an duais.
Sa Chatagóir 'Comhlachtaí Eile', urraithe ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, is iad Carey Building Contractors a chroch leo an duais.
Ag labhairt faoin bpróiseás moltóireachta, dúirt Cathaoirleach an Phainéal Moltóireachta,
Ciarán Ó hÓgartaigh:
"Is é an rud is mó ar thug muid suntas dó ná an chinnteacht go bhfuil todhchaí maith i ndán don Ghaeilge, go bhfuil sí á húsáid i ngnólachtaí úra fuinniúla agus go mbeidh sí ina dlúthchuid dá straitéis amach anseo. Ní gá gur athsmaoineamh a bheadh ann. Is údar misnigh a fheiceáil freisin go bhfuil úsáid na Gaeilge ar na meáin shóisialta ar chomhchéim leis an mBéarla, mar gurb iad sin atá ag teacht chun cinn in áit an mhargaíocht thraidisiúnta agus go ndéanann siad freastal ar i bhfad níos mó daoine. Tá bhur dtionchar le feiceáil ní hamháin i nGaillimh ach níos faide ó bhaile chomh maith!"
Ina theannta sin, tháinig focail ar nós 'Aimsiú' agus 'Tionchar' chun cinn i rith an phróisis. Níor cheap úinéirí/bainisteoirí sinsearacha ach go háirithe, go bhfuil úsáid na Gaeilge teoranta dá gcuid gnólachtaí féin amháin, ach mhothaigh siad go raibh an fhreagracht orthu an teanga a úsáid agus a chur chun cinn taobh amuigh dá gcomhlachtaí. Léiríonn sé seo go mbíonn tionchar ag an nGradam ar roinnt gnólachtaí, ainneoin nach mbíonn siad féin páirteach ann."
Thréaslaigh Seán Kyne TD, Aire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta leis na buaiteoirí ar fad agus dúirt:
"Is léir ón méid atá ráite agus le feiceáil anocht go bhfuil an Gradam ina dhlúthchuid agus mar uirlis thábhachtach don cháil atá ar Ghaillimh mar chathair dhátheangach na hÉireann agus mar Phríomhchathair Chultúir na hEorpa 2020. Trí bheith páirteach sa Ghradam seo, tá tuiscint shoiléir á léiriú agaibh ar an luach a chuireann sibh ar cheann de na hacmhainní nádúrtha is fearr atá againn, ár dteanga dhúchais féin."
Ag an ócáid, d'fhógair an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta Gaillimh le Gaeilge mar an eagraíocht a bheidh ceannasach as plean teanga a ullmhú agus a fheidhmiú do chathair na Gaillimhe faoin bpróiseas pleanála teanga.
"Tá áthas orm a fhógairt anseo tráthnóna, gurb iad Gaillimh le Gaeilge atá roghnaithe mar an Cheanneagraíocht chun é sin a dhéanamh. Is i gcomhar le páirtithe leasmhara ar nós Comhairle Cathrach na Gaillimhe a tharlóidh sé seo agus ba mhaith liom an deis a thapú chun gach rath a ghuí ar Bhríd agus a leathbhádóirí san obair dhúshlánach seo. Níl aon dabht ach gur chun leasa agus chun tairbhe na Gaeilge a bheith an plean teanga seo don chathair. Cuideoidh sé chomh maith le branda chultúrtha Ghaelach na cathrach a fhréamhú don todhchaí."
Fuair buaiteoirí na gCatagóirí pacáiste gnó ar fiú €2,000 é ón urraitheoir a bhain leis an gcatagóir a raibh siad ann. Tugadh macasamhail Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh dóibh freisin, urraithe ag Údarás na Gaeltachta.
Chuir Príomhurraitheoir an Ghradaim, an Galway Advertiser Pacáiste Fógraíochta ar fiú €2,000 é ar fáil d'Ionad na Faiche Móire. Fuair siad pacáiste fógraíochta le TG4, ceithre cinn de cheardlanna ar straitéisí don idirlíon, faoi urraíocht ARÓ Internet Business Development agus ballraíocht bliana le Cumann Tráchtála na Gaillimhe agus le Gaillimh le Gaeilge. Chomh maith le sin, fuair siad píosa álainn dealbhóireachta leis an ealaíontóir clúiteach Pádraic Reaney atá sa Ghradam, agus 14 Threibh na Gaillimhe léirithe ann, mar aon le "Treibh nua na linne seo" mar shiombail de bhuaiteoir Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh agus de na buaiteoirí eile a bheidh ann amach seo.
Thréaslaigh Cathaoirleach Ghaillimh le Gaeilge, Bernadette Mullarkey, leis na buaiteoirí ar fad as a gcuid oibre dátheangaí. Dúirt sí:
"Bhí caighdeán ainmniúcháin an Ghradaim an-ard agus ó thaobh s'againne de, sin scéal an-mhaith i gcónaí, ní amháin do cháil an Ghradaim ach do staid agus ról na Gaeilge i bhforbairt thodhchaí na Gaillimhe – Cathair dhátheangach na hÉireann agus Príomhchathair Chultúir na hEorpa 2020."
Labhair Iar-Uachtarán Chumann Tráchtála na Gaillimhe, Conor O'Dowd, ag an ócáid freisin, agus dúirt:
"Toisc go bhfuil béim chomh mór ar an nGaeilge agus í fite fuaite i gcúrsaí gnó anseo, is cinnte gur áit ar leith í Gaillimh ó thaobh cultúir agus atmaisféir de; dá thoradh sin ar fad is muid an chathair is tarraingtí don infheistíocht idirnáisiúnta agus muid ar an áit is mó freisin a tharraingíonn isteach turasóireacht ar luach ard ó cheann ceann na bliana. Cuideoidh sé seo le cathair na Gaillimhe agus muid ag iarraidh buntáiste iomaíoch inbhuanaithe a chruthú le tuilleadh infheistíochta a mhealladh."
Bhí caighdeán na n-iontrálacha sa Ghradam i mbliana an-ard.
Léiriú air seo is ea Bronnadh Speisialta na Moltóirí – tugtar aitheantas anseo do ghnólacht a chuir isteach ar an nGradam den chéad uair agus a bhain caighdeán an-ard amach ar cheart aitheantas a thabhairt dó. Judy Greene Pottery a rinne urraíocht ar an duais seo, agus is ar Mary's Fish Gaillimh a bronnadh é.
Ba mhaith le Gaillimh le Gaeilge buíochas a ghabháil leis na hainmnithe ar fad a ghlac páirt i nGradam Sheosaimh Uí Ógartaigh i mbliana agus comhghairdeas a dhéanamh leis na buaiteoirí ar fad! Ár mbuíochas leis na moltóirí as ucht a gcuid ama don mholtóireacht, is iad sin: Is iad seo; an tOllamh Ciarán Ó hÓgartaigh, Déan Scoil an Ghnó, UCD; Sonya Nic Lochlainn, Bainisteoir Seirbhísí Corparáideacha, Údarás na Gaeltachta;
Clíona Ní Mhurchú, Bainisteoir Réigiúnach Top Oil (buaiteoir an Ghradaim i 2016) agus Tony Barrett, Stiúrthóir, WestBIC. Ár mbuíochas chomh maith leis na hurraí ar fad a lean lena dtacaíocht don Ghradam. Harris, J. W., An Ghaeilge labhartha sna bunscoileanna, Institiúid Teangeolaíochta Éir, Dublin, 1984 Forbairt agus caighdeánú bealtrialacha Gaeilge Institiúid Teangeolaíochta Éireann, Teangeolas, 9, 1979, p12 - 16 Múineadh na nGaeilge, an Bhéarla agus teangacha iasachta i mbunscoileanna na hÉireann, Conradh na nGaeilge Eolaíocht trí Ghaeilge do na gnáthscoileanna. Áiríonn Pádraig Ó Fiannachta in Léachtaí Cholm Cille 1972: Litríocht an 19ú hAois (‘Litríocht an Lae 1800-1850’) é i measc na sagart a bhreac a seanmóirí ar phár i litriú foghraíochta, a d’fhág ina ndiaidh, a deir sé, ‘téipeanna de chaint chuid de na cainteoirí Gaeilge is fearr a bhí thuas cúig nó sé glúinte ó shin.’ If you want to get your hands on the hottest music in the Irish language, just send your name and address to eolas and we’ll pop a copy in the post to you, totally free of charge – bain an-cheol as an gceol! The course covers six different levels from fifth class primary school right through to Leaving Cert Higher Level. Séamas Ó Máirtín has written a booklet with carefully planned exercises for each different level. Students may retain these booklets for revision purposes for their following year at school. 'Brón ar an mbás sé a dhubh mo chroí-se' – Tomás Ó Ceannabháin agus a cheol binn imithe uainn – Tuairisc.ie
Tá an ceoltóir Tommy Ó Ceannabháin imithe uainn agus poll mór eile fágtha aige i saol cultúrtha Iorras Aithneach agus i saol na hÉireann, a deir ár gcolúnaí
Déardaoin, Eanáir 7 2016 ag 6:55 am
Tamall gearr roimh an Nollaig d'éag Tomás Ó Ceannabháin, Tommy Phat Photch. Tá poll mór eile fágtha aige i saol cultúrtha Iorras Aithneach agus i saol na hÉireann go deimhin.
Tá Pádhraic Tom Phatch, Joe John Mac an Iomaire agus Tommy imithe uainn go gairid i ndiaidh a chéile.
Bhí Tommy ar dhuine de na píobairí ab fhearr in Éirinn. Thairis sin ar fad, duine uasal a bhí ann.
B'fhurasta a dhul ar cuairt chuige féin agus chuig a dheartháir Pádhraic, ceoltóir cumasach eile, ina dteach teolaí ar an Aird Mhóir. Dá dtarraingeofá anuas ceol ar chor ar bith, bhí agat. Gheofá neart eolais agus seanchais ansin go dtí go dtogrófá a dhul abhaile.
Dá mba dhuine thú a bhí ag iarraidh ceol a fhoghlaim, nó barr slachta a chur ar an méid den cheol a bhí agat, chuideodh Tommy agus Pádhraic leat ar chuile bhealach ab fhéidir leo.
Bhí an oiread fáilte roimh an strainséir acu is a bhí roimh an gcomharsa.
Anuraidh, tháinig bean as Boston darbh ainm Joanne Riley ar thuairisc eolais faoina sin-seanathair, Patrick Finlay, a bhí ag múineadh scoile ar an Aird Mhóir beagnach céad go leith bliain ó shin. B'as oirthear na Gaillimhe Patrick Finlay agus phós sé bean de mhuintir Dhonnchú as an Aird Mhóir.
Ag obair sa leabharlann in Ollscoil Bhoston a bhíonn Joanne. Bhí a compánach, Celeste, in éineacht léi.
Thug mé féin suas ag Tommy agus ag Pádhraic iad. Ní fhéadfadh siad a dhul in áit ní b'fhearr.
Shílfeá gur inné a bhí Patrick Finlay ag siúl suas bóithrín na hAirde Móire ón scoil lena raibh d'eolas acu faoi.
Nuair a labhraíodh ar cheol, mhínigh mise dóibh gur ceoltóir a bhí i mbean seo Bhoston freisin ach gur sa jazz is mó a bhí suim aici. Tharraing Tommy anuas ar an bpointe píosa ceoil jazz dar teideal 'The Entertainer' agus thosaigh sé ag caint ar Scott Joplin.
Dúirt bean Bhoston ar an mbealach anuas dúinn gur bhraith sí nach raibh tóir an-mhór ag Tommy ar an 'jazz' ach bhí an fear chomh séimh, chomh mánla agus chomh macánta nach ndéarfadh sé é sin glan amach léi.
Sular fhág muid an teach, chas Tommy port binn ar an bhfeadóg stáin do Joanne agus do Celeste.
Nuair a scríobh Joanne anall ina dhiaidh sin, ag glacadh buíochais, dúirt sí an méid seo: "Tommy played a lovely tune on tin whistle for us and I have to admit that tears came to my eyes on hearing that sweet music, in that warm company, in the townland where my grandmother grew up, as had generations of our family before her."
Mar is dual don stáisiún, chaith Raidió na Gaeltachta ómós le Tommy an lá ar cuireadh é i reilig Chill Chiaráin. Ar Iris Aniar a rinneadh é. Ba mhaith agus ba chuí gur beirt phíobairí a bhí ag caint faoi – Seán McKiernan agus Mattie Joe Shéamais Ó Fátharta. Dlúthchara le Tommy a bhí in Seán ó chuir sé aithne air tar éis do Sheán a theacht abhaile as Meiriceá. Bhí aithne mhaith ag Mattie air freisin agus meas aige dá réir ar a chuid ceoil agus ar an bhfear féin.
Dúirt Seán gur 'píobaire áirthid' a bhí ann agus rinne sé tagairt ar leith don dlúthcheirnín a d'eisigh sé féin agus Josie Mhichael Mháire an Ghabha, Ó Aird go hAird. Dúirt Seán gur mór an feall nach bhfuil an dlúthcheirnín sin ar an margadh anois ar chor ar bith. Mheabhraigh Seán freisin go raibh tuairimí láidre ag Tommy faoin gceol.
Chuir Mattie béim ar a fhaid siar sa traidisiún is a bhí píobaireacht Tommy, 'chomh fada siar agus atá an bia sa bhfaocha,' a dúirt sé. Níor thaitnigh 'ceol básaithe' leis, a dúirt Mattie. Chaithfeadh brí agus fuinneamh a bheith sa gceol, ceol a d'fheilfeadh don damhsa.
Tá ceoltóirí óga cumasacha ag teacht chun cinn in Iorras Aithneach i gcónaí. Faraor, ní bheidh Tommy ann anois le treoir agus cúnamh a thabhairt dóibh. Sin é an saol.
Fág freagra ar ''Brón ar an mbás sé a dhubh mo chroí-se' – Tomás Ó Ceannabháin agus a cheol binn imithe uainn'
Mícheál Déardaoin, Eanáir 7 2016 ag 12:18 pm
'chomh fada siar agus atá an bia sa bhfaocha'..an-chaint go léir! Cuimhneoidh mé ar an gceann sin. Is maith liom 'ceol básaithe' freisin, mar tá a leithéid coitianta is baolach
padraig Déardaoin, Eanáir 7 2016 ag 6:49 pm
An-chainteoir e Mattie agus fonnadoir agus ceoltoir den scoth, braithim uaim a chlar ceoil ar RnG, cheart athchraoladh a dheanamh ar an uile cheann acu! Tá an-tóir ar siopa.ie faoi láthair. Chun an rath sin a cheiliúradh, tá tairiscint speisialta againn do léitheoirí Nuachtlitir Ghaelchultúir an mhí seo: má cheannaíonn tú dhá cheann d’fhoilseacháin Ghaelchultúir d’fhoghlaimeoirí fásta ó siopa.ie, tabharfaimid cóip amháin de QuickGuide Irish Grammar saor in aisce duit. Is iad na foilseacháin atá i gceist ná Gaeilge gan Stró! – Beginners Level, Gaeilge gan Stró! – Lower Intermediate Level, Gramadach gan Stró! agus Gníomhaíochtaí Gasta. Focal ar fhocal | Royal Irish Academy
'Foclóir an Acadaimh'
Tá stair agus traidisiún fada ag Acadamh Ríoga na hÉireann i dtaca le scoláireacht na Gaeilge, agus le foclóireacht na Gaeilge go háirithe. Is faoi choimirce an Acadaimh a tiomsaíodh an foclóir mór Gaeilge 'Dictionary of the Irish Language, Based Mainly on Early and Middle Irish Materials'. Is iomaí scoláire iomráiteach Gaeilge a chaith seal ag obair ar fhascúil éagsúla an fhoclóra sin sular foilsíodh sa deireadh é ina iomláine i 1976. Is dócha gur fearr an t-eolas atá anois air mar eDIL; is leagan digiteach é sin den fhoclóir, agus tá foireann eDIL ag leanúint den taighde ar an bhfoclóir, á leasú agus ag cur leis mar is gá.
Tar éis gur foilsíodh an Dictionary of the Irish Language, cinneadh mar chéad chéim eile Foclóir dá leithéid don Nua-Ghaeilge a chur á dhéanamh san Acadamh. Ba é a bhí i gceist ná an obair chuimsitheach a rinneadh i dtaca leis na foinsí Sean- agus Meán-Ghaeilge a dhéanamh leis na foinsí Nua-Ghaeilge (.i. ó c.1600 anall go dtínár linn féin) agus tosaíodh láithreach ar fheachtas léitheoireachta agus cruinnithe sliopanna foclóireachta. Is ionann sliopanna (slips) agus nótaí gearra a léiríonn focail roghnaithe ina gcomhthéacs, agus an fhoinse breactha in éineacht leo. Le linn na tréimhse 20 bliain ina dhiaidh sin, cruinníodh breis agus aon mhilliún díobh seo.
Chonacthas ansin, tar éis athbhreithniú a dhéanamh ar chur chuige an Fhoclóra nua seo, go raibh gá aird a thabhairt ar mhodhanna nua-theicneolaíochta a bhí tagtha i réim i saol na foclóireachta ó ceapadh tionscnamh an Acadaimh i 1976. Bhí gá anois le corpas teanga ollmhór digiteach, rud a bhféadfaí comhchordachtaí a bhunú air agus a léireodh samplaí d'úsáid na teanga, maille le dáta, údar agus sonraí ábhartha eile, ar bhealach tapaidh cuimsitheach a bheadh inoibrithe ag ríomhchláir. Cuireadh tús le téacsanna stairiúla ilchineálacha a dhigitiú agus leanann an obair sin ar aghaidh go dtí an lá inniu. Faoi láthair tá corpas timpeall 70 milliún focal againn.
Corpas Stairiúil na Gaeilge 1600-1926
Is dócha go mbeidh an léitheoir eolach ar an CD-ROM Corpas na Gaeilge 1600-1882. Ba é sin an chéad fhoilseachán ag an Acadamh a bhí bunaithe ar na téacsanna a bhí réidh san fhormáid nua dhigiteach faoin bhliain 2004. Nuair a eisíodh é, bhíothas ábalta téarma cuardaigh a aimsiú i gcorpas ina bhfuil breis agus 700 téacs de chuid na tréimhse. Ba iontach an léiriú cuardach dá leithéid ar acmhainn na teicneolaíochta cabhrú le taighde ar fhoclóireacht agus ar theangeolaíocht na Gaeilge. Mar sin féin, tá ar ár gcumas anois, i ngeall ar fhorbairtí suntasacha i saol na ríomhtheangeolaíochta, cur leis an acmhainn seo. Tá corpas ar líne á sheoladh anois againn ina bhfuil na leasuithe seo a leanas:
tá síneadh curtha le tréimhse ama na dtéacsanna, a fhad le 1926, agus le líon na dtéacsanna dá reir;
tá filíocht, prós, agus tréimhseacháin san áireamh;
is féidir cuardaigh éagsúla a dhéanamh - bunaithe ar cheannfhocal, ar an bhunfhoirm, nó ar fhocal caighdeánach.
Is é an cuardach ceannfhocail an t-athrú is suntasaí – mar shampla, ach cuardach amháin a dhéanamh ar an cheannfhocal 'bád' tiocfaidh torthaí a chuimseoidh 'bád' chomh maith leis na foirmeacha infhillte agus neamhchaighdeánacha go léir a d'fhéadfadh bheith sa chorpas: báid, bádaí, mbád, bhád, bháid, bádaibh, seanbhád, báidín, drochbhád srl. Is féidir cliceáil ar thoradh ar bith agus seolfar thú go dtí an téacs ina bhfuil an focal, le go bhfeicfear comhthéacs iomlán an fhocail de réir mar is mian.
Is forbairt shuntasach atá i gceist anseo agus táimid lánchinnte go mbeidh ráchairt ag teangeolaithe, ag foclóirithe agus ag an phobal i gcoitinne air. Bhí dúshláin mhóra le sárú le go mbeadh an cuardach chomh cruinn agus chomh cuimsitheach agus atá, mar a thuigfeadh éinne a bhíonn ag plé le foinsí Gaeilge na coda luaithe den tréimhse seo, ina mbíonn éagsúlachtaí móra sna coinbhinsiúin litrithe ó théacs go téacs. Sáraíodh na dúshláin chéanna trí uirlisí den scoth domhanda a úsáid, agus is mór atáimid faoi chomaoin ag an Ollamh Kevin Scannell (Ollscoil St. Louis) agus ag an Dr Elaine Nic Dhonnchadha (Coláiste na Tríonóide) as na huirlisí atá forbartha acu a chur in oiriúint agus ar fáil dúinn. Táimid buíoch freisin de Choiste Eagarthóireachta an Fhoclóra Stairiúil as an dua a caitheadh leis an dearbhú cáilíochta a chur i gcrích. Faighimid maoiniú ón Roinn Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta agus táimid faoi chomaoin mhór ag an Roinn as sin a chur ar fáil.
Na chéad cheimeanna eile
Tá an corpas stairiúil iomlán (1600-c2000), a bheidh mar bhunús don obair ar an Fhoclóir Stairiúil, á réiteach i gcónaí le go mbeidh sé leordhóthanach don obair sin. Tá timpeall 70 milliún focal cruinn ann faoi láthair, agus is é 90 milliún an sprioc atá againn. Mar sin féin, is féidir tosú ar iontrálacha samplacha a dhréachtú agus tá súil cuid díobh sin a fhoilsiú ar an suíomh seo gan mhoill. Anuas air sin, beifear ag foilsiú dhá mhionchorpas eile go leictreonach - is é Corpas an Bhlascaoid an chéad cheann díobh sin, agus beidh Foclóir Mháirtín Uí Chadhain ag teacht fosta. Cuirfidh an dá áis seo go mór leis an mhéid atá ann cheana, idir an Corpas Stairiúil seo atá seolta anois agus an dá mhionchorpas eile, Irisleabhar na Gaedhilge (2016) agus Focail Fholaithe (2014). Dhiúltaigh an Rialtas glacadh le leasuithe a bhainfeadh an dochar dár gcearta axnach as an mBille.
Dá dheasca sin, iarraimíd ar chomhaltaí na Dála agus an tSeanaid gan toiliú lena rith.
Má ritheann Tithe an Oireachtais an Bille, iarraimíd ar an Uachtarán ár dtuairimi a chur san áireamh sula dtoileodh si a lámh a chur leis chun é a achtú ina dhli.
Faoi láthair, tá ceart ag gach saoránach cumarsáid a dhéanamh leis an Stát sa phríomhtheanga oifigiúil, agus tá dualgas ar an Stát an Ghaeilge a úsáid chun gach críoch oifigiúil. Faoi Airteagal 8.3 de Bhunreacht na hÉireann, áfach, tá ceart ag an Stát socrú a dhéanamh le dlí d'fhonn ceachtar den dá theanga oifigiúla 'a bheith ina haonteanga le haghaidh aon ghnó ná aon ghnóthai oifigiúla ar fud an Stáit ar fad nó in aon chuid de'. Ó bunaíodh an Stát go dtí anois, níor ritheadh aon acht a cheadódh an Béarla a bheith ina aonteanga oifigiúil le haghaidh gnóthai oifigiúla. Ma ghlactar leis an mBille seo, beidh ceart dlíthiúil ag an Stat seirbhísí áirithe a chur ar fáil tri mhean an Bhéarla amháin, mar aonteanga, do mhuintir na Gaeltachta agus do lucht labhartha na Gaeilge. Bheadh feidhm bhunreachtúil, faoi Airteagal 8.3, á tabhairt do chleachtais atá forleathan i measc na bhforas Stait cheana féin.
Silimid go bhfiiil an fhoráil seo den Bhunreacht a mí-úsáid sa reachtaíocht teanga atá beartaithe ag an Rialtas. Chuirfeadh an tAcht deireadh le huileghabhalacht na ndualgas atá ar an rialtas maidir le stádas na Gaeilge mar theanga náisiúnta agus mar phriomhtheanga oifigiúil.
D'fhéadfai faoin Acht an t-ordaitheach bunréachtúil atá ar an Rialtas an Ghaeilge a athréimniú a chur ar athló go leanúnach agus go brách, agus, dár linne, níl an t-alt sa Bhille a cheadódh a leithéid i gcomhréir leis an mBunreacht. Dealraíonn sé go mbeadh ceart ag saoránach dul chun cúirte nuair a theipfeadh ar an Stat gniomhú de réir scéimeanna a bheadh daingnithe ag Aire, da mba teoranta nó fial iad maidir le seirbhísí trí Ghaeilge a cheadú. Maidir le seirbhísí a bheadh a gcur ar fáil tri mhean an Bhéarla amháin de réir scéimeanna daingnithe, bheadh ár gcearta faoin mBunreacht dul chun cúirte chun na seirbhisi sin a fháil tri mheán na Gaeilge curtha i mbaol.
Is mithid dúinn a chur i gcuimhne don Riaitas nach ar mhaithe le héalú ó dhualgais bhunreachtúla maidir leis an nGaeilge a cuireadh an mhír cheadaitheach isteach i mBunreacht Shaorstát Éireann sa bhliain 1922. Cuireadh ann i le tabhairt le fios d'Aontachtaithe an tuaiscirt go bhféadfai ceart dlithiúil a thabhairt dóibh. I dtir athaontaithe, gnóthai áirithe a dhéanamh trí mheán an Bhéarla amháin i gceantair áîrithe, dá mba mhian leo é. Maidir le Bunreacht na hEireann, is mian linn an méid sea a leanas a ré:
1. Ní féidir Airteagal 8.3 a úsáid ar dhóigh a sháródh Airteagal i — 'Deimhníonn náisiún na hEireann leis seo a gceart doshannta, dochloíte, ceannasach chun... agus chun a saol polaitiochta is geileagair is saíochta a chur ar aghaidh de réir dhúchais is gnás a sinsear.'
2. Ná ar dhóigh a sháródh Airteagal 40.1- 'Airitear gurb ionann ina bpearsain daonna na saoranaigh uile i láthair an dlí.'
3. Ná ar dhóigh a sháródh Airteagal 40.3.1° — 'Ráthaíonn an Stát gan cur isteach lena dhlithe ar chearta pearsanta aon saoránaigh, agus rathaíonn fós na cearta sin a chosaint is a shuíomh lena dhlithe sa mhéid gur féidir é.'
Creidímíd gur sárú Bunreachta, agus gur gníomh náireach a bheadh ann, Airteagal 8.3 a úsáid chun deireadh a chur le dualgais áirithe an Stáit i leith na teanga náisiúnta, agus chun baint ó chearta teanga an tsaoránaigh. Iarraimid ar an Oireachtas gan a leithéid a cheadú. Tá an tIonad suite i lár shráidbhaile na Ceathrún Rua, áit atá i gcroílár Ghaeltacht Chonamara, timpeall agus leathuair an chloig siar ar bhóthar an chósta ó Chathair na Gaillimhe. Fág freagra ar ‘It’s been said with some authority that the children of these colleges sometimes even dream in Irish’ — cuairt ar cholásite samhraidh i 1962 Thug an Dr Mac Amhlaigh léacht na bliana 2019 dar teideal "Tá na coiscéimeanna tar éis filleadh arís': leanúnachas agus nua-aoiseachas san fhilíocht iarChadhnach" agus thug an tOll Fionntán de Brún, Ceann Roinn na Nua-Ghaeilge in Ollscoil Mhá Nuad, léacht na bliana 2020 dar teideal "Maighréad Nic Mhaicín, an Cadhnach agus comaoin an Domhain Thoir". Níl ceachtar acu mar chuid den leabhar nua seo, a bhí á chur in eagar le cúpla bliain anuas, ach tá pleananna ar bun chun an dá cheann a chur i gcló agus, idir an dá linn, is féidir éisteacht siar orthu anseo - Ó mo thaithí féin ag obair sa ghort seo, tás agam go bhfuil cosaint dian á dhéanamh ar an status quo in ainneoin go dtuigeann daoine nach bhfuil an status quo ar leas na teanga san fhadtréimhse. Is amhlaidh go bhfuil an iomarca ag brath ar thionscal na Gaeilge sna Gaeltachtaí = na Coláistí Samhraidh is eile - nach dtroidfear ar son an bheagán atá againn nuair nach bhfuil a fhios againn nó, bfhéidir, iontaoibh againn as an eigintneacht atá i ndán dúinn. Tá dhá Choláiste Samhraidh i Múscraí, ceann i mBaile Mhuirne agus ceann eile, Coláiste na Mumhan i mBéal Athan Ghaorthaidh. Tá dóchas againn freisin go ndeinfear forbairt ar Choláiste Íosagáin. Comhghairdeas le foireann shinsir peile na gcailíní agus foireann shinsear peile na mbuachaillí a dimir sa gcraobh i bPáirc Pharnell inniu. Cé nár éirigh leo an corn thabhairt abhaile táimid thar a bheith bródúil astu agus ár lucht tacaíochta iontach. Chuile phictiúr ón lá le feiceáil anseo. Congratulations to the girls’ senior football teams and to the boys’ senior football team who played in the final of the Fingal League in Parnell Park earlier today. Although they didnt take the cup home, we are very proud of their impressive displays. Our supporters were super too. All photographs can be viewed here. Roghnófar na scannáin a bheidh le taispeáint ar an oíche agus tabharfar tús áite do scannáin nua a rinneadh go speisialta d’ócáid Sheachtain na Gaeilge de chuid Phictiúrlann Bheag na Gaillimhe. Cúrsaí Staire: avril 2015
Peann ar pár
Timothy O'Neill agus na heagráin dá leabhar
Nuair a foilsíodh an dara eagrán de The Irish Hand le Timothy O'Neill anuraidh, cheannaíos cóip ar an toirt mar bhronntanas Nollag dom féin. Bhí cóip den chéad eagrán a chuir Dolmen Press amach sa bhliain 1984 i mo leabharlann le fada ach bhraitheas gurbh fhiú an t-eagrán úr a fháil ós rud é go bhfuil na léaráidí go léir ann lándaite: dubh agus bán atá siad sa chéad eagrán. Thairis sin, tá na leathanaigh níos leithne agus tá roinnt de na léaráidí méadaithe dá réir. Tá moladh ag dul do Chló Ollscoile Chorcaí as imleabhar chomh slachtmhar leis an gceann seo a fhoilsiú ar phraghas réasúnta.
Tá leagan amach an tsaothair ar aon dul leis an gcéad eagrán ach caithfear athrú amháin chun donais a lua: fágadh réamhrá tathagach leis an Ollamh F. J. Byrne ar lár agus cuireadh réamhrá atá níos giorra agus níos éadroime ina áit. Tá corp an leabhair roinnte in dhá chuid, mar a bhí an chéad eagrán. Sa chéad chuid, tá pictiúir de leathanaigh iomlána as aon lámhscríbhinn is tríocha a scríobhadh idir an 6ú céad agus an 19ú céad. Ar na leathanaigh os comhair na bpictiúr seo tá cur síos ar chúlra, ar stair agus ar thábhacht na lámhscríbhinní. Tá cíona móra na hÉireann go léir san áireamh agus iad leagtha amach in ord ama: ina measc tá an Cathach, Leabhar Dharú, Leabhar Ard Mhacha, Leabhar Cheanannais, Leabhar Dhíoma, Annála Inis Faithleann, Leabhar na hUidhre, an Leabhar Laighneach, Leabhar Ua Maine, Leabhar Bhaile an Mhóta, Leabhar Leacáin, an Leabhar Breac, Leabhar Leasa Mhóir, agus Annála Uladh. Cóip d'Annála Ríochta Éireann a chuir críoch ar an suirbhé sa chéad eagrán ach tá ceithre lámhscríbhinn sa bhreis san eagrán úr: mar atá, Leabhar Mór na nGinealach a scríobh Dubhaltach Mac Firbhisigh sa 17ú céad, cóip de stair an Chéitinnigh i láimh Aogáin Uí Rathaille ón 18ú céad, cóip de 'Chúirt an Mheon-Oíche' a scríobhadh sa bhliain 1847, agus lámhscríbhinn a bhreac Seosamh Ó Longáin in Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 1874. Sa dara cuid den leabhar tá pictiúir de shleachta ar leith as gach ceann de na lámhscríbhinní, mar aon le leagan tras-scríofa agus aistriúchán Béarla ar an mbuntéacs.
Bainfidh gach duine a bhfuil suim aige i bpeannaireacht na hÉireann taitneamh as an leabhar seo, ach is beag an chabhair é don té ar mian leis na lámhscríbhinní a léamh. Níl ach tagairt fhánach amháin sa réamhrá d'úsáid na nod – bhí cur síos níos faide sa chéad eagrán – cé go bhféadfaí tábla a chur isteach gan mórán dua chun na noda is coitianta sna lámhscríbhinní a mhíniú. Mar an gcéanna, cé go bhfuil leabhair a scríobhadh idir an 6ú agus an 19ú céad faoi chaibidil ag O'Neill, caithfear a rá go bhfuil an bhéim ar an tréimhse roimh 1500 agus go bhfuil neamart áirithe déanta sa nua-Ghaeilge. Níl ach lámhscríbhinn amháin ón 18ú céad agus dhá cheann ón 19ú céad pléite, mar shampla, i gcomórtas le trí lámhscríbhinn ón 14ú céad agus sé cinn ón 15ú céad. Is fíor go bhfuil tábhacht ar leith leis na leabhair a bhfuil trácht orthu anseo, ach is fíor chomh maith go bhfuil lámhscríbhinní na nua-Ghaeilge i bhfad níos líonmhaire ná na seanleabhair: tuairim is 250 lámhscríbhinn ar fad a tháinig anuas chugainn ón tréimhse roimh 1600 agus tá an méid céanna ar fáil ón 17ú céad, ach tá ceithre mhíle lámhscríbhinn i nGaeilge ar fáil ón 18ú céad agus ón 19ú céad. Os a choinne sin, caithfidh mé a admháil nach bhfuil formhór na lámhscríbhinní déanacha chomh maisiúil leis na sean-chíona: is mór idir an cnuasach amhrán a bhreac máistir scoile i leabhar nótaí chun a úsáide féin, agus an téacs de 'Agallamh na Seanórach' a chóipeáil scríobhaí oilte go cúramach ar phár mar choimisiún do thiarna dúiche. Glacaim leis gur ar bhonn ealaíne seachas ar bhonn staire nó litríochta a roghnaigh Timothy O'Neill na léaráidí dá leabhar agus tá an cur chuige sin inchosanta. Tar éis an tsaoil, tá sé de cheart aige hata an ghrafnóra a chaitheamh nuair is mian leis. Ní air atá an locht mura bhfuil treoirleabhar le fáil chun léamh na lámhscríbhinní Gaeilge a mhúineadh do lucht labhartha na teanga.
Tá pailéagrafaíocht na Gaeilge fágtha in áit na leithphingine le fada
Athraíonn an pheannaireacht ó aois go haois. Go deimhin, bíonn an pheannaireacht ag síorathrú i gcás gach teanga atá beo. Ní féidir liomsa lámhscríbhinní i bhFraincis ná i mBéarla a scríobhadh roimh lár an 17ú céad a léamh go saoráideach. Ní hé nach dtuigim na focail, ach nach n-aithním iad toisc go bhfuil peannaireacht na sean-cháipéisí an-éagsúil le peannaireacht an lae inniu. Féach an léaráid thíos mar shampla. Sliocht is ea é as cáipéis a scríobhadh i Meaux na Fraince, an 19 Lúnasa 1595:
Peannaireacht Fhraincise ó dheireadh an 16ú céad
Tá an léaráid thuas le fáil in Gabriel Audisio agus Isabelle Rambaud, Lire le français d'hier (Páras, 2001) agus seo mar a tras-scríobhadh an téacs:
du XIXme jour daoust
mil 5c IIIIxx quinze
Veu la requeste presentee par Jehan Lemaire archer de nostre prevost
en la residence de Meaulx par laquelle il nous auroyt remonstre
que lors de la monstre faicte par devant nous par nostre dit prevost de
Meaulx le sixieme jour de janvier dernier passé pour le
quartier doctobre novembre et decembre de lannee derniere mil ...
Agus seo téacs i mBéarla ón aois chéanna. Sliocht is ea é as litir a scríobhadh sa bhliain 1589:
Peannaireacht Bhéarla ó dheireadh an 16ú céad
Tógadh an pictiúr thuas as L. C. Hector, The Handwriting of English Documents (Londain, 1966) agus seo í an tras-scríbhinn (seasann 'L' do na focail 'lord' nó 'lordship'):
My very good L: Whereas by my late letters
yor L was advertised of hir maties pleasure for the
respiting of the repair of the souldiers appointed to be
levied in those Counties unto london from the xxth of
this month untill the 25th: Thease are now to
signifie unto yor L that for some great considerations ...
Roghnaíos na léaráidí thuas toisc go bhfuil siad níos soléite ná mórán samplaí eile sna téacsleabhair, creid é nó ná creid. D'fhéadfainn téacsanna atá i bhfad níos doiléire ná na cinn thuas a úsáid dá mba mhian liom. Ach is leor na samplaí seo le taispeáint go gcaithfidh na staraithe a bhíonn ag plé le tréimhse ar bith roimh an 17ú céad staidéar ar leith a dhéanamh ar an tsean-pheannaireacht – ar an bpailéagrafaíocht (palaeography), chun an téarma acadúil a úsáid. Ní nach ionadh, tá téacsleabhair le fáil chun an t-ábhar sin a mhúineadh do mhic léinn staire i Sasana, sa bhFrainc, agus i dtíortha eile ina bhfuil an cultúr faoi mheas.
Bítear ag maíomh gurb í litríocht na Gaeilge an litríocht dhúchais is sine san Eoraip. Ní fheadar an fíor é sin i ndáiríre, ach is cinnte go bhfuil líon mór lámhscríbhinní Gaeilge ar fáil ón 18ú céad agus ón gcéad leath den 19ú céad, lámhscribhinní a bhfuil cóipeanna digiteacha díobh á bhfoilsiú ar an suíomh Meamram Páipéar Ríomhaire de réir a chéile. Ar an drochuair, níl aon téacsleabhar le fáil a chuirfeadh ar a chumas don té a bhfuil Gaeilge mhaith aige peannaireacht stairiúil na teanga a léamh. Má shíleann tú nach bhfuil gá lena leithéid, féach an sampla thíos. Giota is ea é as lámhscríbhinn a bhreac Mícheál Óg Ó Longáin i mblianta tosaigh an 19ú céad.
Peannaireacht Ghaeilge ó thús an 19ú céad
Is é atá sna línte thuas, véarsa as amhrán a chum Eoghan Rua Ó Súilleabháin. Chuireas an t-amhrán in eagar sa leabhar liom dar teideal Washington i gCeannas a Ríochta: Cogadh Mheiriceá i Litríocht na Gaeilge (Baile Átha Cliath, 2005) ach tá difríochtaí idir an leagan a foilsíodh agus leagan an Longánaigh. Seo é an téacs thuas agus é athscríofa i gcló a dhearas roinnt blianta ó shin, cló a dtugaim Seanchló na Nod air:
An téacs céanna i bhfoirm chlóite
Agus seo é an téacs céanna i litriú an lae inniu:
I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas
faoi bharra na gcraobh cois cé na stiúrbharc
is mé ag machnamh ar éag na bhflatha is na laoch
i bhfearannaibh Chéin do turnadh
le Danair i spéirling concais,
dá gcabhair cé tréan mé i bhfiontar
ag fearadh mo dhéar gan aiteas faoi léan
go hatuirseach faon gan subhachas.
Má tá téacsleabhair ag teastáil chun pailéagrafaíocht na Fraincise agus an Bhéarla a mhúineadh do lucht labhartha na dteangacha sin, tá téacsleabhar ar phailéagrafaíocht na Gaeilge chomh riachtanach céanna.
Is é an áis is úsáidí dá bhfuil ann faoi láthair alt gearr a foilsíodh ar Irisleabhar na Gaedhilge sa bhliain 1904; cé nár cuireadh ainm an údair leis an alt, tá tuairim agam gurb é Pádraig Ó Briain a scríobh. Éacht oibre ba ea é ag an am, ach is bocht an teist é ar aos léinn na hÉireann nár scríobhadh saothar níos téagartha ar phailéagrafaíocht na Gaeilge le céad bliain anuas. Ós rud é go bhfuil an cóipcheart in éag le fada, sílim nár mhiste alt an Bhrianaigh a fhoilsiú arís i bhfoirm digiteach: féach anseo. Ar an drochuair, níl caighdeán an chló go maith sa bhunchóip a úsáideadh chun an PDF a chruthú, rud a fhágann go bhfuil an téacs doiléir in áiteanna. An té nach bhfuil scuab aige, bíodh sé buíoch as sop! Galway Film Fleadh 2017: Aithrí (Penance) review // Spooool.ie
This is a guest post "as gaeilge" from Lisa McGeough who also recently visited the Galway Film Fleadh. Catch all of our Galway Film Fleadh 2017 coverage
Aithrí a bhí ann, ceart go leor – ★★½
Bhí mé ag súil go mór leis an scannán seo a fheiceáil ag Fleadh Scannán na Gaillimhe. Thaitin scannáin eile de chuid Tom Collins go mór liom; Kings agus An Bronntanas. Ach, faraor, ní scannán ar an gcaighdeán sin a bhí romham an uair seo.
1916. Úsdáideann An tAthair Eoin O'Donnell (Peter Coonan) an tionchar atá aige mar shagart le daoine a spreagadh foréigin a úsáid i gcoinne na Sasanach agus bíonn tionchar faoi leith aige ar leaid óg, Antaine (Padhraig Parkinson). 1969. Tagann Antaine (Barry McGovern, an uair seo) chomh fada le Doire agus casann sé leis an Athair Eoin O'Donnell (Terry Byrne, an uair seo) arís.
Bhí sé deacair an scéal seo a cheidiúint, bhí sé áiféiseach, agus mar sin, níor bhain mé taitneamh as an scannán ar an iomlán. Bhí sé leadránach in áiteanna, agus cé nach bhfuil ann ach 85 nóiméad, bhraith mé go raibh an scannán fada. Ach, thaitin sé liom gur meascán den Ghaeilge agus den Bhéarla a bhí sa scannán, bhí sin nádúrtha agus d'oibrigh sé go maith.
B'fhéidir go raibh mó sháith agam de scannáin agus de chláracha faisnéise faoi 1916 anuraidh agus b'fhéidir go mbeadh sé seo níos oiriúnaí dá mbeadh sé le feiceáil i bhFleadh na bliana seo caite – bhí sé rud beag cosúil le breathnú ar scannán Nollag i mí Iúil. Mar thoradh air sin, eagraíodh faoina stiúir, imeachtaí ar nós rásaí curach ar an Life, sorcas trí Ghaeilge, seo puipéid le Eugene Lambert srl. Is é seo an póst is mó clú sa Stát ó dheas agus, d’fhéadfaí a rá, sa tír ar fad agus tá tabhacht bunreachtúil ag an nGaeilge agus ag an bpost. Tógadh mo bheirt shagart cúnta uaim i 2002 agus tugadh dom sagart díograiseach a raibh taithí saoil aige mar bhunmhúinteoir, mar mhúinteoir cúnta ar dtús agus ansin seacht mbliana déag mar phríomhoide sa bhunscoil sa bhaile i gCoiscéim na Caillí i gContae Chorcaí. Bhí togha na Gaeilge aige agus an-suim aige inti; bhí guth aoibhinn ceoil aige agus chanadh sé le gealadhram ag na searmanais. Bhí an-saol againn le chéile go dtí gur chaitheas dul ar scor. I mbliana ceapadh é ina shagart paróiste i mBaile an Fhirtéaraigh, an paróiste Gaeltachta-lena thrí séipéil-is daingine sa Mhumhain. Tá an-pháirtí ansiúd aige, an saoi Tomás Ó hIceadha a chuireann anam in aon pharóiste ina mbíonn sé lena dhrámaíocht fhreicnearcach; tá dráma á scríobh anois aige ar Lourdes agus beidh sé ar an stáitse arís agus arís eile, le cúnamh Dé, don Iubhaile. Bhí Máire Ní Annracháin, Ollscoil Mhá Nuad agus Seán Ua Súilleabháin as Coláiste na hOllscoile Corcaigh i láthair ag an Scoil agus seo iad ag baint taitneamh as ócáid i Leabharlannn Chathair na Mart nuair a seoladh leabhar na bliana. Bhí sé 1989 ionas go mbeadh an fuaimrian curtha: Fáilte chuig an Jungle ag gunnaí N Roses Just a Friend ag Biz Markie Gach Céim Bheag ag Bobby Brown Buffalo seasamh ag Neneh Cherry Scáthaigh níos doimhne ar Soul ag Scuad Rince Uirbeach (go bhfuil ceann iarbhír 1990 ach with ná Edie Brickell agus an Bohemians Nua ). Chuir An Klondike clabhsúr le Fleadh Scannán na Gaillimhe i mbliana, an chéad scannán buachaillí bó déanta in Éirinn agus as Gaeilge. Ní déarfainn go bhfuil mé mar bhall de lucht leanúna na scannán buachaillí bó ar chor ar bith, ach seans go bhfuil athrú ag teacht air sin! Chonaic mé Slow West le déanaí agus bhain mé an-taitneamh as. An íomhá a bhí agamsa i gcónaí de scannáin buachaillí bó ná torann, béiceadh agus bang bang bang ó thús go deireadh, ach bhí i bhfad níos mó ná sin i gceist le Slow West agus leis An Klondike. Coirm agus Ceol i mBailiúchán na Scol | gaois.ie
« 19 LÚNASA 2016 »
Ceol, Dúchas.ie, Inse, An Clár, Ceoltóirí, Comórtais, Síoga
Tá Fleadh Cheoil na hÉireann 2016 faoi lán seoil in Inis, Co. an Chláir faoi láthair agus is fiú súil a thabhairt ar chuid de na scéalta a bhaineann le cúrsaí ceoil i mBailiúchán na Scol mar sin. Cé go ndearnadh cur síos ar bhéaloideas an Chláir sa bhlagmhír seo ní ba luaithe sa bhliain, dírítear anseo ar roinnt cuntas a bhaineann le cúrsaí ceoil agus le baile na hInse – ceanncheathrú Fhleadh Cheoil na hÉireann 2016. Déantar cur síos breá ar stair agus ar leagan amach an bhaile féin sa scéal seo agus faightear breis eolais ar Mhainistir na hInse sa scéal seo.
Beidh scoth na gceoltóirí ag glacadh páirte i gcomórtais ceoil in Inis i gcaitheamh na seachtaine agus tugtar léargas anseo ar chuid de na ceoltóirí móra le rá atá luaite i scéalta in dúchas.ie. Mar shampla, déantar cur síos sa scéal seo ar phíobaire darbh ainm Seán Ó Digín as Loch Cárthaí i gCiarraí a raibh clú agus cáil air mar cheoltóir.
Dar leis an gcuntas seo, bhí Séan ag glacadh páirte i gcomórtas feise don phíobaire ab fhearr agus bhí píobaire ní b'fhearr ná Séan san iomaíocht ann. Léigh anseo faoin gcaoi ar éirigh leis an lámh uachtair a fháil sa chomórtas le cabhair ón gceol sí. An mbeidh an chabhair chéanna ar fáil d'iomaitheoirí na gcomórtas ceoil atá ar siúl faoi láthair? Is féidir scéal eile a léamh faoi 'Phíobaire Shliabh Shliag' as Co. Dhún na nGall agus faoi dhraíocht a chuid ceoil anseo. Ina theannta sin, sean-nath cainte ina luaitear an píobaire is ea 'píobaire an aon phoirt'. Is féidir teacht ar bhrí an natha cainte san fhoclóir anseo ach is féidir an scéal 'Phíobaire an Aon Phoirt agus Finnbhar' a léamh anseo.
Beidh ar a laghad aon phort amháin nó aon amhrán amháin ag gach duine atá san iomaíocht ag Fleadh Cheoil na hÉireann agus is féidir teacht ar go leor amhrán i mBailiúchán na Scol chomh maith. Mar shampla, tá roinnt amhrán le fáil anseo agus is fiú súil a thabhairt ar an amhrán seo ina ndéantar cur síos ar bhuntáistí shaol an bhaitsiléara. Níl anseo ach sampla an-bheag de na scéalta suimiúla atá le fáil in dúchas.ie. Déanaigí cuardach anseo chun a thuilleadh a léamh – bainigí súp as na scéalta agus as Fleadh Cheoil na hÉireann 2016! 14 Meitheamh, 2019 | Tuairisc.ie | Náisiúnta, Nuacht
Dé hAoine, Meitheamh 14 2019 ag 5:00 am
D'éirigh idir ceannaire Fhianna Fáil Micheál Martin agus ceannaire Shinn Féin Mary Lou MacDonald sa Dáil an tseachtain seo faoi cheist an achta Ghaeilge ó thuaidh.
Rinne ceannaire Fhianna Fáil Micheál Martin cáineadh ar chur chuige Shinn Féin i leith cheist an achta agus mhaígh sé go raibh 'ceist pháirtí' déanta ag Sinn Féin di.
Dúirt ceannaire Shinn Féin gurb amhlaidh gur lig Fianna Fáil agus Sinn Féin síos Gaeil an Tuaiscirt nuair nár sheas leis an ngealltanas faoin acht a rinneadh 13 bliain ó shin.
Dúirt Mary Lou MacDonald chomh maith go raibh 'masla tomhaiste á thabhairt d'aon turas" ag Rialtas na Breataine do dhaoine ar mór acu an Ghaeilge.
Mhaígh Micheál Martin gur 'teaicticí páirtí' a bhíonn ar siúl ag Sinn Féin i dtaobh cheist na reachtaíochta teanga agus ceisteanna eile.
"Is é an rud a scrios an comhoibriú ar na ceisteanna seo go bhfuil an chuma air nach ceisteanna trasphobail iad níos mó ach go bhfuil siad á gcur i láthair mar cheisteanna a bhaineann le páirtí. Nuair a dúirt an Teachta [Gerry] Adams gurb é an comhionannas 'capall na Traí ag gluaiseacht na poblachta' rinne sé an t-uafás dochair.
"Tá dochar déanta chomh maith ag an mbealach a mbíonn, nó nach mbíonn, na ceisteanna seo ina bpolasaí de réir mar a oireann sé sin do pháirtí amháin ag am faoi leith. Tuigtear go forleathan gur teaicticí páirtí seachas tiomantas dáiríre do na ceisteanna féin atá ar siúl nuair a chuirtear in iúl gurbh iad seo an t-aon siocair amháin gur theip ar an bhFeidhmeannas cé nach raibh aon bhaint acu leis."
Cháin Martin chomh maith seasamh an DUP i leith na Gaeilge.
"Ar an taobh eile den scéal, tá an cur chuige atá ag cuid de na daoine sa DUP i leith na héagsúlachta cultúrtha páistiúil agus fíormhaslach agus tá dochar mór déanta aige. Tá an dearcadh sin fós ann d'ainneoin leithscéal a bheith gafa ag ceannaire an DUP, agus fáiltím roimhe sin, agus go deimhin féin, d'ainneoin oidhreacht láidir a bheith fágtha ag cléir Eaglais na hÉireann, agus lucht léinn san Eaglais Phreispitéireach, go háirithe, maidir le caomhnú na Gaeilge san am a caitheadh."
Dúirt ceannaire Fhianna Fáil gur iontach "an dul chun cinn" a bheadh ann "dá n-admhódh na páirtithe móra an ról a bhí acusan sa tsáinn ó thuaidh agus glacadh leis gur ghortaigh cuid dá ngníomhartha féin daoine agus gur chothaigh siad an t-easaontas".
Dúirt ceannaire Shinn Féin Mary Lou MacDonald gurb amhlaidh go raibh "comhaontú ann cheana féin" faoin gcuid is mó de na hábhair atá faoi chaibidil sna cainteanna ó thuaidh agus nach raibh i gceist anois "ach iad a chur i bhfeidhm".
"Aontaíodh 13 bliain ó shin i gComhaontú Chill Rímhinn go dtabharfaí isteach Acht Gaeilge. Cuimhnímse air sin mar bhí mé i láthair. Comhaontú a bhí ann idir Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Breataine. Bhí sé an-soiléir agus cuireadh de cheangal ar Rialtas na Breataine 'acht Gaeilge a thabhairt isteach a bheadh bunaithe ar thaithí na Breataine Bige agus na hÉireann agus oibriú leis an bhFeidhmeannas nua chun dul chun cinn na Gaeilge a neartú agus a chosaint'. Sin 13 bliain ó shin.
"Ní nach ionadh bhí Gaeil sa Tuaisceart, ar caitheadh leo mar shaoránaigh den dara grád le blianta fada, ag súil go gcomhlíonfadh Rialtas na Breataine a ghealltanas. Gníomh siombalach agus praiticiúil atá san acht. Tá an t-acht riachtanach chun an Ghaeilge a chosaint, go háirithe do Ghaeilgeoirí, ach tá i bhfad níos mó ná sin i gceist leis. Baineann sé seo le féiniúlacht," a dúirt Mary Lou MacDonald.
Dúirt ceannaire Shinn Féin gur chuir Gaeil an Tuaiscirt a muinín i rialtais éagsúla de chuid Fhianna Fáil agus Fine Gael agus iad ag ceapadh go seasfaidís leis an ngealltanas faoin acht ach nár comhlíonadh é ó shin.
"Dúirt an Taoiseach nach bhfágfaí saoránaigh na hÉireann sa Tuaisceart ar deireadh níos mó. Tá saoránaigh na hÉireann sa Tuaisceart ag iarraidh go seasfadh an Taoiseach, an Tánaiste agus muid ar fad leis an ngealltanas sin. Masla tomhaiste atá á thabhairt d'aon turas ag Rialtas na Breataine, ar ordú dream de chuid na nAontachtach, dóibh siúd ar mór acu an Ghaeilge agus an cultúr Gaelach nuair a dhiúltaíonn siad seasamh leis an gcomhaontú agus tá an próiseas polaitíochta á chur dá bhoinn acu.
"Tugann sé sin leithscéal do na hAontachtaigh sin a bhí in aghaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta agus atá fós ina aghaidh." Sa bhliain sin, agus mar thoradh díreach ar Réabhlóid na Fraince agus ar an gcorraíl a bhí san Eoraip, bunaíodh coláiste i Má Nuad chun freastal ar na céadta mac léinn as éirinn a bhí fágtha gan choláiste thar lear. Rugadh e i gCill Mide, Co. Luimnigh. Dfhreastail se ar mheanscoil na mBraithre Criostai sa Rath, Co. Chorcai. Chuaigh se isteach sna Braithre i 1936. Bíonn agallóir difriúil ann gach seachtain, ina measc, Séamus Mac Géidigh, Jeaic Ó Muircheartaigh, Mairéad Uí Chuaig agus Dónall Ó Braonáin. Ar na haíonna a cuireadh faoi agallamh go dtí seo, tá Dáibhí Ó Cróinín, Trevor Ó Clochartaigh, agus Noel Ó Gallchóir. Cheannaigh daonchairde Meiriceánacha, ar pátrúin ar Poetry Ireland iad, na píosaí ealaíne seo de chuid WB Yeats ag ceant i Sotheby's Mí Mheán Fómhair seo caite ó Chiste Filíochta Adrian Brinkherhoff, agus cuirfear ar taispeáint ag ceanncheathrú Poetry Ireland i ndiaidh na hócáide seo iad. Moladh dóibh breis gníomhaíochtaí a cheapadh agus a chur ar bun le linn na gceachtanna Gaeilge i dtreo is gurb iad na scoláirí is mó atá i mbun cumarsáide don dara leath den rang. Ag labhairt dó tar éis na hócáide, dúirt Mac Aodháin: “Tá Sinn Féin ag céiliúradh Seachtain na Gaeilge. Deis atá innti chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Gach bliain, ag Celtic Connections, téann Showcase Scotland i gcomhpháirtíocht le tír chun cuidiú leo naisc idirnáisiúnta nua a chruthú agus deiseanna dá gceoltóirí a chur chun cinn. Ní ionsaí ar na rialtais an leasú seo. Tuigim go bhfuil obair mhór á dhéanamh ag an Rialtas teacht timpeall ar an mbearna ama idir Bhillí a fhoilsiú i mBéarla agus i nGaeilge agus go bhfuil obair mhór déanta ag an Rialtas agus ag roinn an aistriúcháin sna Tithe seo chun sin a chur i gcrích. Fós féin, tá sé de cheart ag poball na hÉireann, ag Gaeilgeoirí ach go háirithe, go mbéadh reachtaíocht ar fáil i mBéarla agus i nGaeilge, go háirithe má tá a leithéid de ath-chóiriú á chur orthu agus atá luaite ins an mBille seo. B'fhéidir nach bhfuil sé sin chomh tábhachtach lena chinntiú go mbíonn an teagasc trí Ghaeilge i ndáiríre sna bunscoileanna, agus go mbíonn oideachas dara leibhéal trí Ghaeilge le fáil laistigh de gach Gaeltacht sa tír. Tá sé le tabhairt faoi deara go bhfuil ag méadú ar an tábhacht a bhaineann le Seachtain na Gaeilge le tamall de bhlianta. Nár mhór an ní é dá ndeintí obair na Dála agus an tSeanaid trí Ghaeilge i gcaitheamh na seachtaine sin. An bhfuil sé sin ró-uaillmhianach? Abraimis 50% mar thús! Feasta, Meán Fómhair, 2006 Gairmeacha le Gaeilge in Éirinn - PEIG.ie
Is buntáiste luachmhar í an Ghaeilge agus tú ag lorg fostaíochta anseo in Éirinn nó níos faide i gcéin. Is iomaí deis atá ar fáil dóibh siúd a bhfuil Gaeilge acu san earnáil phoiblí, le comhlachtaí gnó agus riaracháin, in earnáil an chultúir, sna meáin agus iriseoireacht, san aistriúchán agus ateangaireacht agus sa chóras oideachais.
Tá bord folúntas ar PEIG.ie, an bord is mó úsáide Gaeilge atá ann. Is féidir cuairt a thabhairt air anseo.
Dar le tuarascáil a d'fhoilsigh an tÚdarás um Ard-Oideachas, fuair os cionn 60 faoin gcéad de mhic léinn Phoblacht na hÉireann a bhain céim baitsiléara onóracha amach in 2006. Is margadh ionchasach suntasach é pobal na Gaeilge, daoine aonair chomh maith le heagraíochtaí, do na hearraí agus na seirbhísí seo. Tá go leor cuideachtaí tosaithe ag díriú ar an margadh seo agus ag tairiscint a gcuid seirbhísí trí mheán na Gaeilge, chun sochar a bhaint as an deis seo. Mar an gcéanna le forbairt gairme in aon earnáil eile, bíonn dul chun cinn bunaithe ar fheidhmíocht, agus, sna cuideachtaí níos mó go háirithe, an cumas seasamh amach sa slua.
Is buntáiste í an Ghaeilge dóibh siúd atá ag obair leis na meáin chlóite, na meáin chraolta agus na meáin dhigiteacha. Bealach iontach le dul i gcion ar fhostóirí ionchasacha sa réimse seo is ea é léiriú dóibh go bhfuil suim agat sna meáin trí obair a dhéanamh le stáisiúin raidió phobail nó dheonacha cosúil le Raidió na Life agus Raidió Fáilte. An Castle Ceili Band: Mary Corcoran, Mick O’Connor, Michael Tubridy, James Keane, John Dwyer, John Kelly, Charlie Lennon, Sean Keane, Liam O’Connor agus Aidan Vaughan Cé gur thit Frankie Gavin agus Alec Finn amach le chéile go poiblí faoi cé ag a raibh an ceart an t-ainm De Danann a úsáid, is deas a fheiceáil go mbeidh siad ag casadh ceoil le chéile ag Traidphicnic agus go mbeidh na hiarbhaill den ghrúpa, Dolores Keane agus Colm Murphy, ar stáitse in éindí leo, chomh maith leis an sár-bhoscadóir ó Phort Láirge, Aiden Coffey. Droim Seanbhó

Baile i gContae Liatroma is ea Droim Seanbhó ("Drumshanbo" as Béarla). Bhí 857 duine ina gcónaí i nDroim Seanbhó sa bhliain 2011. Más mian leat an leathanach seo a léamh trí Bhéarla, cliceáil anseo / If you'd like to view this page in English, click here
Grúpa nua eile de mhic léinn ag tosú Meán Fómhair 2022
Pointí Iontrála CAO 2021
CM003: 513 (40 pointe ó na scrúduithe réamhriachtanacha TEG Léibhéil B1 san áireamh anseo) 528 sa bhliain 2020.
CM004: 463 (40 pointe ó na scrúduithe réamhriachtanacha TEG Léibhéil B1 san áireamh anseo) *do dhaltaí Gaeltachta. 488 sa bhliain 2020.
Taithí na Mac Léinn
Scéal Barry
Scéal Fhionnuala
Sparánacht €1000 ar fáil do gach mac léinn a chláraíonn ar an gcéim
Lóistín ar an gcampas ar fáil sa Bhloc Gaeilge. Lascaine €2,590 do mhic léinn Ghaeltachta
Socrúcháin Scoile i scoileanna Lán-Ghaeilge agus Gaeltachta.
Deiseanna Fostaíochta i scoileanna Lán- Ghaeilge agus Gaeltachta
Scrúduithe TEG ar an Satharn, 26 Feabhra, 2022 – www.teg.ie/oid
Seisiún Eolais agus Ullmhúcháin i Marino do na Scrúduithe TEG, 8 Eanáir, 2022
Caithfear torthaí do scrúduithe TEG a sheoladh chuig admissions@mie.ie roimh an Aoine, 29 Aibreán, 2022.
Beidh ar mhic léinn a thug faoi na scrúduithe TEG i Mí Feabhra nó mic léinn a bhfuil na scrúduithe sin déanta acu cheana féin, cóip dheimhnithe dá dtorthaí a sheoladh chuig: admissions@mie.ie roimh an Aoine, 29 Aibreán, 2021.Is féidir an ríomhphost a fhaigheann mic léinn ó TEG lena gcuid torthaí, a sheoladh ar aghaidh chuig: admissions@mie.ie. Nuair a sheolann mic léinn a gcuid torthaí chuig admissions@mie.ie, iarrtar orthu a bheith cinnte go luann siad:
A n-uimhir CAO
A n-ainm mar atá sé ar an iarratas CAO
cód an chúrsa don tairiscint gur mian leo
Físeán Eolais ar an mB.Oid
Is céim ar leith é an Baitsiléir san Oideachas Trí Mheán na Gaeilge (Bunmhúinteoireacht) a oireann go speisialta do mhic léinn a dteastaíonn uathu múineadh san earnáil oideachais Lán-Ghaeilge i.e. i scoileanna Gaeltachta nó i scoileanna Lán-Ghaeilge. Tá géarghá le múinteoirí do scoileanna Gaeltachta agus do scoileanna Lán-Ghaeilge agus tá cáilíocht mhúinteoireachta trí mheán na Gaeilge ag teastáil ó mhic léinn atá ag iarraidh múineadh sna scoileanna sin. Sa chéim cheithre bliana seo gheobhaidh tú amach faoin tumoideachas, faoi na bealaí ina bhfoghlaimíonn na páistí teanga, faoi na bealaí ina bhfoghlaimíonn siad conas léamh, scríobh, comhaireamh agus áireamh. Foghlaimeoidh tú conas na healaíona a chur ar shúile na bpáistí, faoin tábhacht a bhaineann leis an gcultúr Gaelach mar aon leis an draíocht agus na mistéirí mórthimpeall orthu, agus na bealaí chun fás agus forbairt ar bhealach sláintiúil.
Is trí mheán na Gaeilge amháin a dhéanfaidh tú na Socrúcháin Scoile ar fad i rith na gceithre bliana den Bhaitsiléir san Oideachas Trí Mheán na Gaeilge (Bunmhúinteoireacht). Gheobhaidh tú deiseanna réimse leathan de thaithí a fháil san earnáil oideachais Lán-Ghaeilge. D'fhéadfadh na Socrúcháin Scoile sin ar fad a bheith i scoileanna Gaeltachta agus d'fhéadfadh cuid acu a bheith i scoileanna Lán-Ghaeilge. Beidh deiseanna agat Socrúcháin a dhéanamh i scoileanna tuaithe agus i scoileanna uirbeacha, i scoileanna aon ghnéis agus i scoileanna comhoideachais, i scoileanna DEIS, i scoileanna ina bhfuil suíomhanna aon ghráid agus i scoileanna ina bhfuil suíomhanna ilghrád. Don Oideachas Speisialta déanfaidh tú Socrúchán Scoile i suíomh Lán-Ghaeilge sa Dara Bliain.
Cóid CAO: CM003/CM004 (*do dhaltaí Gaeltachta)
Íosriachtanais Iontrála don Bhaitsiléir san Oideachas Trí Mheán na Gaeilge 2022/2023:
*TEG (Teastas Eorpach na Gaeilge) Leibhéal B1 (pas 50%) le bheith ag gach mac léinn. Beidh na scrúduithe TEG ar siúl ar an Satharn, 26 Feabhra, 2022. Íocfaidh Institiúid Oideachais Marino an táille TEG ar ais do scoláirí rathúla sna scrúduithe TEG a chláraíonn ar an mBaitsiléir san Oideachas Trí Mheán na Gaeilge in Institiúid Oideachais Marino. Chun níos mó eolais a fháil faoi sin féach www.teg.ie/oid
Caithfidh iarratasóirí lánfhásta iarratais a bheith istigh acu tríd an Lár-Oifig Iontrála (CAO) faoi 5.15 i.n. ar 1 Feabhra. Caithfidh mac léinn aibí a bheith 23 bliain d'aois nó os a chionn ar 1 Eanáir na bliana ina bhfuil an mac léinn ag iarraidh an cúrsa a thosú. I lár Mhí an Mhárta, cuirfear ríomhphost chuig iarratasóirí lánfhásta ag insint dóibh an sásaíonn siad na riachtanais iontrála nó nach sásaíonn. Aon iarratasóir a shásaíonn na riachtanais iontrála agus atá ag iarraidh go ndéanfar measúnú ar a (h)iarratas mar iarratasóir lánfhásta, iarrfar air/uirthi "Foirm Iarratais Fhorlíontach ar Mhúinteoireacht Bhunscoile (Baitsiléir san Oideachas Trí Mheán na Gaeilge) do Mhic Léinn Lánfhásta (d'Institiúid Oideachais Marino)" a chomhlánú agus a chur ar ais díreach chuig: An tOifigeach Iontrálacha, Institiúid Oideachais Marino, Ascaill Uí Ghríofa, Baile Átha Cliath 9. Is é an spriocdháta le foirmeacha iarratas a bheith ar ais ná an Mháirt, 1 Márta 2022. Má tá aon cheisteanna agat faoi iontráil do mhic léinn aibí, cuir ríomhphost chuig admissions@mie.ie . Beidh deis ag na páistí bualadh leis na himreoirí uilig agus beidh na Gaeilgeoirí ar na foirne iontach sásta bualadh le páistí na ngaelscoileanna go háirithe. Deagraigh Cumann Merriman léamh drámatúil de Chúirt an Mheon‑Oíche do Scoil Gheimhridh 2005, le hEoghan Ó hAnluain, Áine Ó Ceallaigh, Audrey Ní Fhearghail, Alan Titley agus Doireann Ní Bhriain. Sheol Muiris Ó Rócháin, Cathaoirleach Chomhairle RTÉ Raidió na Gaeltachta, dlúthcheirnín de thaifeadadh a rinne an stáisiún den léamh. Tháinig sí i seilbh James Edward Hartnett Murphy[B4], Ollamh na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, agus is ag Corcaigh atá a chnuasachsan 'Teachtaireacht láidir' faoin nGaeilge do na páirtithe go léir i bpobalbhreith iarvótála | PEIG.ie
Scríofa ag Tuairisc.ie air 27th Bealtaine 2019 . Catagóir: Náisiúnta, Nuacht.
Dé Luain, Bealtaine 27 2019 ag 4:50 am
Tá ráite ag Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge Julian de Spáinn gurb ionann torthaí phobalbhreith iarvótála RTÉ agus TG4 i dtaobh na Gaeilge agus "teachtaireacht láidir do gach páirtí" faoin teanga.
Dúirt Julian de Spáinn gur "meabhrú eile" don Rialtas agus don aos polaitiúil a bhí sna torthaí sin "go bhfuil an pobal go láidir taobh thiar den teanga".
"Léiríonn na torthaí go mbeadh beannacht an phobail ag an Rialtas nó ag aon rialtas eile tuilleadh infheistíochta a dhéanamh sa Ghaeilge agus sa Ghaeltacht, polasaí náisiúnta don oideachas a thabhairt isteach don oideachas trí Ghaeilge agus tacú go láidir le bunú níos mó gaelscoileanna.
"Léargas ar mheon an phobail faoin nGaeilge atá ann agus léiríonn sé go gcuirfeadh daoine fáilte roimh chinntí suntasacha ar son na Gaeilge," arsa Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge. “Bíonn páistí óga i mbunscoileanna ag foghlaim agus ag cleachtadh Gaeilge trí ligean orthu féin go bhfuil siad ag ceannach milseán, ach is beag siopa inar féidir leo seo a dhéanamh i ndáiríre. We were very lucky at Gaelscoil Mhuscraí recently when Deborah and Jeremy from Blarney Community First Responders visited the school and gave a childrens CPR and First Aid course. The children learned many new skills during the workshop. Taste Kerry is an organisation that promotes food and drink in Kerry. While promoting food tourism and encouraging new visitors to the Kingdom, Taste Kerry also adopts a distinctively original approach by bringing together all aspects of the food industry to encourage inter-county trade and promotion of food tourism across the county. The workshop sessions will take place in Q219 on the 2 nd floor of the Business School building, opposite the Helix. COMÓRTAS: Ticéid do 'Soma Gaeilge'
An G Spota & REIC ar siúl
27ú Meitheamh 2017
Cultúr#féile ar leith
Rónán Ó Snodaigh, Dysania, Emma Ní Fíoruisce, Marcus Mac Conghail, Ciara Ní É… sin díreach cuid de na hainmneacha aitheanta a bheas ar ardán ag Soma na bliana seo, a bheas ar siúl i gCaisleán Uidhilín, Contae an Dúin, ar an mhí seo chugainn.
Féile chultúir agus ealaíon é Soma a thosaigh amach go beag faoi scáth Bheanna Boirche in 2013 agus atá i ndiaidh fás go seasta ó shin, é anois i measc na bhféilte is uathúla sa tír.
12-16 Iúil dátaí an spraoi agus beidh tarraingt sa bhreis ann do Ghaeil na tíre i mbliana mar go bhfuil fo-fhéile, Soma Gaeilge, anois mar chuid den mhórchlár den chéad uair riamh.
"Tá an-suim sa teanga ag eagarthóir na féile, an ceoltóir Tíona McSherry, ar Gaeilgeoir í agus a thóg a clann le Gaeilge," a mhínigh Ciarán Ó Meachair, cumadóir agus ceoltóir atá ag riar na n-imeachtaí Gaeilge.
"Bhí Scoil Samhraidh mar chuid den fhéile cheana, agus anuraidh tháinig Rónán Mac Aodha Bhuí lena Chabaret Craiceáilte, a bhí ar fheabhas mar is gnách.
"I mbliana bheartaíomar cur go mór lenár n-imeachtaí Gaeilge, agus, go deimhin, fo-fhéile iomlán a chruthú, mar atá Soma Gaeilge."
£5 atá ar an doras ag REIC agus £10 ag an G Spota… margadh maith gan amhras!
Ar a bharr sin beidh sraith Pop Up Gaeltachtaí thar thrí lá, Scoil Samhraidh, siúlóid ghrianghrafadóireachta agus imeacht do leanaí.
"Agus chomh maith leis sin ar fad," arsa Ciarán, "tiocfaidh an Dream Dearg le chéile leis an chéad chéim eile ina bhfeachtas ar son Achta Gaeilge a phlé, agus beidh fáilte roimh chách chuige sin."
Má tá fonn ort bheith i lár an aicsin sin ar fad, agus tuilleadh, cuir isteach ar ár gcomórtas thíos.
Tá sonraí breise na féile agus clár iomlán Soma le fáil ar somafestival.com
Chun deis bheith agat ticéad do REIC agus don G Spota a bhuachan, níl le déanamh agat ach trácht a fhágáil anseo thíos nó croí / ordóg a thabhairt don scéal ar Twitter nó Facebook agus a roinnt ansin roimh 2 Iúil. Is muidne féin a athróidh agus a chruthóidh an todhchaí trí chur le fás ár scoileanna, na meáin a neartú, ionaid, caiféanna, bialanna agus saol sóisialta feiceálach Gaeilge a fhorbairt. Belfast chathair, atá suite idir na sléibhte agus bhruacha Loch Lao, chéile an chaipitil Thuaisceart Éireann ailtireacht Victeoiriach fíneáil, dúchas tionsclaíochta suimiúil, timpeallacht radhairc álainn.
Ag an lár Bhéal Feirste é an carn Victeoiriach buadhach an Halla na Cathrach, idir an pointe fócasach an chathair agus an pointe treoshuíomh is fearr. Timpeall an Halla na Cathrach Tá Donegall Square, i gcroílár an-an chathair, agus ceann de na spásanna beaga glasa i lár Bhéal Feirste. Belfast Is féidir a rochtain go héasca trí thuras farraige ó Albain agus i Sasana. I measc na iompróirí farantóireachta Stena Line, Oileán Mhanann Paicéad Gaile agus seoltaí P & O Irish Sea ferries.Frequent fud Mhuir Éireann Bhéal Feirste ceangal le mórthír Bhreatain Mhór.
Belfast Vótáladh an ceathrú chathair is fearr sa Ríocht Aontaithe le haghaidh sos chathair sna gradaim taistil Guardian / Observer. Béal Feirste - Treoir Dúiche
Ag an lár Bhéal Feirste é an carn Victeoiriach buadhach an Halla na Cathrach, idir an pointe fócasach an chathair agus an pointe treoshuíomh is fearr. Timpeall an Halla na Cathrach Tá Donegall Square, i gcroílár an-an chathair, agus ceann de na spásanna beaga glasa i lár Bhéal Feirste.
An Ceantar Siopadóireacht Os comhair an Halla na Cathrach luíonn an ceantar siopadóireachta is mó. Tá an chuid seo de lár na cathrach an-dhlúth agus is féidir iad sa raon héasca ar shiúl na gcos. Donegall Place agus Ríoga Ascaill rith síos ó Halla na Cathrach, agus síneann an ceantar siopadóireachta i gcrích go dtí Victoria Street san oirthear, Sráid an Rí san iarthar agus suas go dtí Sráid Thuaidh sa tuaisceart. An t-ionad siopadóireachta gloine-díon Castlecourt ar Royal Avenue, iomlán, le fountains agus caiféanna é, an ceantar siopadóireachta is mó atá clúdaithe sa chathair, agus tá roinnt de na stuaraí lú eile ar na sráideanna taobh máguaird. Is fearr de na Arcade Banríona, lena raon leathan de siopaí speisialaithe. Na Iontrálacha Na pasáistí beag a ritheann idir Sráid Ann agus an tSráid Ard Tugtar na Iontrálacha. Tucked away anseo beidh tú go leor ar Saloon d'aois, cosúil le Tavern Fhaoitigh, a n-éileamh a bheith ar an teach tábhairne is sine i mBéal Feirste. Na Iontrálacha tadhlach an Cheathrú na hArdeaglaise timpeall Ardeaglais Naomh Áine. Tá an ceantar ar an chathair le feiceáil athchóiriú nach beag le blianta beaga anuas agus tá sé anois sa bhaile árasán nua go leor, caiféanna agus beáir. Bhí an Ceathrú na hArdeaglaise deartha coibhéiseach Bhéal Feirste go dtí Barra an Teampaill i mBaile Átha Cliath, agus is é an fhorbairt an ealaíon agus siamsaíochta ionad i mBéal Feirste ar cheann de na feiniméin is spreagúla go bhfuil an chathair le feiceáil le blianta beaga anuas. Míle Órga Ó dheas den Halla na Cathrach Tá Mhór Victoria Street, a ritheann suas go dtí an ceantar ollscoil agus tá sé dá minic mar an Mhíle Órga. Tá an ceantar baile chun na cathrach tiúchan is mó de bialanna, barraí agus caiféanna. Chomh maith leis an Mhíle Órga mbainfidh tú teacht ar Opera House Mhór agus an splendid Crown Deochanna Saloon, atá ar úinéireacht ag an Iontaobhas Náisiúnta. An dá sumptuously Victeoiriach, a chuireann siad cineálacha difríocht shuntasach siamsaíochta! Go leor bialanna agus caifí líne Mhór Victoria Street, mar aon leis an Óstán Europa, a raibh le blianta fada an dea-cháil unenvied a bheith ar an t-óstán is mó bombed san Eoraip. Ach tá sé chroitheadh ​​anois as sin idirdhealú dubious agus tá leathnú faoi láthair i óstán is mó i dTuaisceart Éireann, siombail de muinín aici an athuair sa chathair féin. An Ceantar na hOllscoile Téann an Mhíle Órga ar an gcomharsanacht Ollscoil na Banríona, arb iad is sainairíonna a plethora tithe tábhairne, clubanna agus áiteanna chun fanacht. Tá sé seo ar cheann de na ceantair is tarraingtí sa chathair: ghlacadh uair an chloig a stroll timpeall na forais dea-tended agus taitneamhach chearnóg dearg-bríce na hollscoile. Tá béal dorais na Gairdíní na Lus, a sholáthraíonn tranquil, ar an láthair síochánta ar feadh picnic; is é an Teach na Pailme sna gairdíní gur gaol don tithe gloine mór ag Kew agus Garraithe na Lus i mBaile Átha Cliath. Is iad na Garraithe Náisiúnta na Lus freisin baile chun an Músaem mórthaibhseach Uladh (iomlán le foilseáin dinosaur), a bhfuil cinnte áit fíneáil ar fad ar shiúl an tráthnóna. siúlóid Tá an ceantar Stranmillis Sráidbhaile thart ar deich nóiméad ar shiúl: iomlán de siopaí beaga, bialanna agus caifí, tá sé ar an láthair is suairce don lón agus tearmann iontach ón gcathair laistigh den chathair. An Thoir Ar an taobh thoir de Halla na Cathrach tá béal na habhann Lagáin. Tá an ceantar seo feicthe infheistíocht lavish le blianta beaga anuas, agus ar feadh an éadain le huisce tá go leor áiteanna chun taitneamh a bhaint an abhainn. Is é an Halla Cois Cuain bród nua Bhéal Feirste agus áthas. Fiú mura bhfuil tú ag am a ghlacadh i ceolchoirm, stopadh le haghaidh caife agus féachaint ar an halla éisteachta splendid. Níos faide chomh maith, tugann an Lookout Lagáin tuairimí den scoth ar an dá craenacha-David mór agus Goliath-an Harland & Wolff longchlós. Tá sé seo nuair is féidir leat a fháil bhraitheann ar na tionscail ar a bunaíodh Béal Feirste nua-aimseartha. Agus a ligean ar Ná déan dearmad an Chomh maith is déanaí agus is mó leis an spéirlíne Waterfront i mBéal Feirste, an réimse Odyssey, a osclaíodh i 2000 agus tá sé ar cheann de na domhan coimpléisc siamsaíochta is mó. An Iarthair Is Iarthar Bhéal Feirste i gcás na ranna seicteach an chathair ar taispeáint is tlás. Na comharsanachtaí Protastúnacha atá línithe go soiléir ó na ceantair Chaitliceach; Is é an bealach is mó tríd an gceantar Protastúnach Bhóthar na Seanchille agus is é an choibhéis Caitliceach Bhóthar na bhFál. Le gluaiseachtaí i dtreo na síochána, tá Iarthar Bhéal Feirste trí aon mheán limistéar aon-dul, ach ba chóir tact agus feasacht a bheith ar thús cadhnaíochta na aon taiscéalaíochta. Ba chóir do chuairteoirí cuimhneamh freisin, áfach, go bhfuil limistéir is dócha garbh ina gcathracha féin agus Iarthar Bhéal Feirste, in ainneoin seicteachas é, ach ceantar eile lár na cathrach ag iarraidh a rejuvenate féin. Tá Petty coireachta curtha ar fad ach anaithnid i mBéal Feirste agus ar fud Thuaisceart Éireann tríd na blianta fada de na "Trioblóidí" -a staidreamh a deir níos mó faoi chultúr na Cúige ná aon ceannlíne nuachtán. An Tuaisceart An Cnoc uaimh cionn an chúlra ó thuaidh den chathair, ag féachaint síos ar sé mar PJ O'Rourke síos air, "Is maith an Caledonian Sugar Loaf Mountain de chineál éigin". Bí ag faire amach do na gné ar a dtugtar Srón Napoleon, cosúil mar a dhéanann sé ina fhear atá suite síos leis a shrón ag cur in iúl suas. Tá sé Creidtear go raibh spreag Jonathan Swift ag an radharc ina cur síos ar Gulliver luí ar a chúl nuair a thagann sé den chéad uair i Lilliput. neadaithe Caisleán Bhéal Feirste ar na fánaí an chnoic, ach tóg go barr le tuairimí den scoth ar fud Bhéal Feirste, an tuath máguaird, Muir Éireann agus (ar lá glan) Albain. Taobh amuigh de na Cathrach - Co. Aontroma & Co. an Dúin Thuaidh den chathair, gardaí an Normannach citadel suntasach de Chaisleán Carrickfergus an béal Loch Befast. Ritheann an bóthar an chósta Aontroma trí roinnt de radharcra is iontach in Éirinn. Téann an bóthar go dtí an baile saoire deas de Bhaile an Chaistil. báid farantóireachta rialta ply an bealach idir Bhaile an Chaisil agus Reachlainn, an t-oileán ach daoine ina gcónaí amach ó chósta Thuaisceart Éireann. Iarthar na Ballycastle, an droichead rópa ag Carraig a-Rede meallann sé go leor lovers de vertigo! Is é an chósta theas na Belfast gentler, níos serene, agus tá saibhreas na nithe. Mar gheall ar an rogha cois farraige de Bangor haghaidh turas lae taitneamhach nuair a bhíonn an ghrian ar shinning, agus díreach ó dheas ón Bangor luí na tránna agus tírdhreacha glas na hArda, baile chun sráidbhailte iascaireachta go leor agus fíneáil bialanna bia mara. foscadáin An leithinis na huiscí oileán-studded de Loch Cuan, ar cheann de na refuges fhiadhúlra is tábhachtaí in Éirinn. Is féidir leis an airíonna mór National Trust Chaisleán Ward agus Mount Stewart bheith bainte amach ó leithinis. Chomh maith leis sin sa réigiún é Dún Pádraig, an áit resting Naomh Pádraig, éarlamh na hÉireann.
Ráthaíocht Belfast Ferry Ticéad Praghas is Fearr “Tá cáil ar chlúdach an chainéil ar na cluichí Gaelacha le fada agus is cúis áthais dúinn gur chruthaigh Domhnach Cásca 2011 chomh maith sin dúinn. An Codú: April 2012
Duais innealtóireachta!
Lao óg!
Tír na n-Óg!
Gach bliain, tugann Innealtóirí Éireann urraíocht do Duais an Oireachtais thar ceann An Roth (Duais €€1,000). Tá mionsonraí ar an gcomórtas tugtha thíos. Is cumann é an Roth laistigh de Cumann na n-Innealtóirí a chuireann an Ghaeilge chun cinn i measc innealtóirí.
I mbliana, táid ag iarraidh feabhas a chur ar fheasacht an chomórtais agus ag iarraidh níos mó daoine a ghríosú chun páirt a ghlacadh sa chomórtas. Comórtas A13 atá air.
Tá dualgas ar iontrálaí aiste 3000 focal ar a laghd gan dul thar 5000 focal a scríobh ar cheann de na ceithre téama tugtha thíos.
i) Is daonna an ailtireacht, is diaga an innealtóireacht;
ii) An Innealltóireacht – idir eolaíocht agus ealaín;
iii) Innealtóireacht i dtodhchaí na hÉireann; nó
iv) Aon téama eile a bhaineann le hInnealtóireacht.
Táille iomaíochta €€20.
Spriocdháta d'Iontrálacha: 1 Iúil, 2012.
Is féidir Cóipeanna de'n Fhoirm Iontrála agus tuilleadh eolais le fáil ó:- Comórtas Liteartha 2012 ag Oireachtas na Gaeilge.
Seol an Foirm Iontrála le d'Iarratas chuig:-
Comórtais Liteartha 2012
Scríofa ag Eoin Ó Riain ag 9:14 AM 0 tráchta
Lipéid An tOireachtas, Comórtas, Innealtóireacht
Bhíomar ag caint a lá faoi dheireadh faoi Tír na n–Óg a bheith ar chúl an tí sagainne.
Bhíomar as baile ar feadh cúpla lá agus méidíodh ar an méid beithigh atá ar chúl anois. Tháinig lao beag nua ar an saol ann ar maidin! Glach mé pictiúir de (nó di) agus seo hé!
Nach íontach an rúd é.
Béile breá do dhuine éigin amach anseo!
Agus ar maidin (Máirt 10 Aib) bhí lao nua eile ann..tá muid ag fás!
Scríofa ag Eoin Ó Riain ag 3:58 PM 2 tráchta
Lipéid Beithigh, Lao
Mar a dúirt an Ríordánach fadó, "Tá tír na n-óg ar chúl an tí, tír álainn tréna chéile..."
Is mar sin atá sa gharaí ar chúl ár dtí fhéin anse i gcroí lár Ghaeltacht Chonamara. Ní déantear mórán leis ó bhliain go bhliain agus ligtear beithigh ár gcomhairsan istig ann ó am go ham chun smacht a choimead ar an bhfásra ann.
Ligeadh cúig istig inné agus táid ag ithe agus ag cogaint na círe taobh amuig den bhfuinneoig agam asus mé ag scríobh. Is cosúil go bhfuil siad ag súil le lao - ní bheadh fhios agam-sa rud ar bith faoi seo mar is duine cathrach mé. Fógraíodh buaiteoirí Chomórtas Ealaíne an Fhorais Phátrúnachta, comórtas atá urraithe i mbliana ag Foras na Gaeilge. Bhí caighdeán na n-iontrálacha an-ard agus tá duaiseanna iontacha buaite ag na daltaí rathúla – táibléid, fón póca agus Wii san áireamh. Is féidir plé a dhéanamh anseo ar an Dianchúrsa Ullmhúcháin i gCruinneas na Gaeilge - Earrach 2013. Níl cead isteach san fhóram seo ach acu siúd atá cláraithe don chúrsa áirithe sin. Labhair Leat Fuair mé féin agus roinnt eile deascéal ar maidin nó tá mo chéad leabhar, Cathracha, ar an ghearrliosta do Duais an Leabhair Gaeilge ag Gradaim Glen Dimplex. Deantar na duaiseanna seo a reachtáil i gcomhar le hIonad Scríbhneoirí na hÉireann agus ar an iomlán tá duaischiste ar luach E45,000 ar tairscint, suim ollmhór do chomórtas mar é. Sa rannóg Gaeilge tá sé leabhar san iomaíocht agus is breá a fheiceáil go bhfuil triúr Gael as Béal Feirste i measc an seisir sin. Is iad, Jacqueline de Brún, Scoil an Chnoic, Fergus Ó hÍr, Mórbhealaí agus Cúlbhealaí, agus Eoghan Ó Néill, Cathracha. Is iad an triúr eile atá san iomaíocht don duais Ghaeilge ná Síle Denvir, Ciarán Ó Fatharta - Amhráin, Seán OConnor, lena leabhar, Seán Ruiséal & Iníon an Oileáin, agus Simon Ó Faoláin, Anam Mhadra. Is leabhair de chuid Choiscéim iad ceithre cinn de na leabhair atá ainmnithe sa rannóg seo mar aon le leabhar amháin de chuid Chló Iar-Chonnachta agus leabhar de chuid an Ghúm. Déanfar an bhuaiteoir a fhógairt ag ócáid i mBaile Átha Cliath ar 10 Samhain. Is iontach an rud ardán mar seo a bheith ag scríbhneoirí Gaeilge agus caithfidh mé a rá go bhfuil caighdeán iontach i gceist leis na leabhair seo ar fad. Go n-éirí go breá le gach duine. Agus i rith an ama tá mise sáite isteach in ullmhú an dara eagrán de Cathracha, leabhar a chuirfidh Coiscéim i gcló roimh an Nollaig tá súil as Dé agam. Rud a thugann faill dom arís eile Pádraig Ó Snodaigh a mholadh. Gan é ní bheadh ann do leabhar sagamsa sa chéad dul síos agus tá mé cinnte de gur amhlaidh an scéal i gcás na gcéadta duine a thug faoin pheann mar gheall ar thacaíocht is spreagadh is crá an Snodaigh. Nár laga Dia do pheann uasal. San grianghrafanna thuas, ó dheis, Des Bishop ag plugáil Cathracha agus Mórbhealaí is Cúlbhealaí, radharc ón Pholainn sa leabhar nua, Cathracha 2, radharc ón Ioslainn sa leabhar Cathracha. Gradam Ceoil TG4 2008 en.wikipedia.org Lionáird This beatiful love song came from Peig Donoghue from Baile Mhúirne, and had been almost forgotton in Muskerry until its revival by Seán Ó Riada in the sixties, when he recorded the tune on Ó Riadas Farewell. Another version of the song arranged for Iarla Ó Lionáird by Peadar Ó Riada later achieved national acclaim. Aisling gheal do shlad trím néal mé Is go rabhas-sa tréithlag seal im luí Is go rabhas i ngleann cois abhann im aonar, Is go rabhas ag aeraíocht le grá mo chroí. Go raibh na camthaí Gall agus Gaelach Is claimhte géara ag uaisle an tsaol, Ag breith barr áidh is á rá le chéile Go raibh clann an fhaoit anois le fáil gan mhoill. Ba ghearr a shamhail dom gur dhearcas Mary, Gus gruaig a cinn léi go féar a fás, A folt a tíocht mar na réaltainn Ag titim léise go barr a troighe, Ag siúl na drúchta de barr an fhéir glais S is lúafar éadtrom mar do shiúladh sí, A dá chíoch chruinne ar a hucht go néata, A grua mar chaortha, is ba gheal í a píb. Do bheannaíos-sa do mo chuid i ngaelainn Is modhail s maorga do fhreagair sí: A plúr na bhfear, mo shlad ná deinse Mar is maighdean mé nár tháinig daois Dhá dtéadh sa ghreann dúinn clann a dhéanamh, Is go mbéifeá séantach ins an ghníomh, Gur gearr ón mbás mé, is go bhfágainn Éire Im ghóist im aonar bheinn romhat id shlí. Do leagas mo láimh uirthi go béasach Ó bhun a stays go dtí barr a troighe, In aghaidh gach staire go ndeinfinn léi dhi Go bpógfainn a béilín tlath arís; Nuair ... Pádraig O Cinnéide (Roghnóir) Iarimreoir leis an nGaeltacht agus le Ballymun Kickams is ea Paddy. Seo an dara bliain mar roghnóir aige. Ba mhaith an mhaise don Chontae agus don Ghaeltacht é gur fhill sé ó Londain agus ó Baile Atha Cliath ar a fhód duchais. Conas a shamhlofá a mhac Ciarán iarimreoir na Gaeltachta atá i Meiriceá anois nó Dara mar imreoiri leis na Dubs? Bhi Paddy an-ghniomhach le peil fé aois sa Ghaeltacht agus chaith sé ceithre bliana déag i dteannta Liam O Rócháin leis na foirne fé aois sin. Tá curtha go mór aige le dul chun cinn na Gaeltachta. Cúinne Filíochta
March 30, 2022 By Aimée Ní Chonaing
An Ghaeilge Ba bholcán í faoi shuan,A bhí mar dhara chuisle chiúin.Ar feadh blianta luí sí ionam,Faoi dhromchlá mo chraiceann,'S mise go hiomlán gan chlú. B'iontas iontach í,A bhí ag preabadh i mo chroí,Tonnta ag bualadh anall 's anonn,Mo theanga dearg le fearg,Sula raibh sé ar eolas agam. Ach samhradh amháin,Cois farraige i nDún na nGall,Phleasc sí go borb,Gan … [Read more...] about Cúinne Filíochta
March 29, 2022 By Áine Ní Dhonnaile
Seo Lucy Nic Aindrís! Rugadh agus tógadh Lucy i dTuaisceart BÁC agus faoi láthair tá sí ina múinteoir Ghaeilge. Rinne sí staidéar ar an Ghaeilge agus na Meáin in Ollscoil Mhá Nuad agus í iontach bainteach le Cuallacht Cholmcille ann - áit a bhuail sí lena cairde is fearr, na @Gael_gals! Anois tá podchraoladh acu ar Raidio RíRá gach coicís Labhair Lucy liom faoi Lizzy … [Read more...] about Agallamh Quickfire — Lucy Nic Aindrís
March 17, 2022 By SIN Staff
Ambasadóirí do Sheachtain na Gaeilge: Seachtain na Gaeilge Ambassadors 120 bliain ón gcéad Seachtain na Gaeilge: 120 years since the first Seachtain na Gaeilge Ón 1 Márta go dtí an 17 Márta: From the 1 March to the 17 March Ceol, damhsa agus spraoi: Music, dance and fun Beatha teanga í a labhairt: The life of a language is to speak it Tír gan teanga tír gan anam: … [Read more...] about Seachtain na Gaeilge 2022: Bosca Foclóra Tús maith leath na hoibre! A Chairde Gaeil, deá-scéal atá againn daoibh inniú , agus deá-thoradh ag peileadóirí sóisear na scoile inné agus iad ag imirt as baile.
Scoil Uí Chonaill, 20/9/2016
Scoil An Duinnínigh 6- 8
Scoil Neasáin 4-8
Chuireamar tús íontach leis an gcomórtas peile inné . Bhí slua bailithe i bpáirc Scoil Uí Chonaill agus thaisteal ár bhfoireann i dteannta a chéile sna caranna. Bhí na buachaillí gléasta roimh ré , agus na geansaithe agus bróga peile orthu . Ba chúnamh é seo dúinn agus bhíomar in ánn roinnt cleachtaí a dhéanamh ar thaobh na páirce agus dul tríd roinnt pleanna don chluiche!
Lá breá a bhí ann ach bhí gaoth láidir ag séideadh díreach anuas i dtreo cúil amháin. Bheartaigh Captaen An Lae , Fionn Ó Beoláin go mbeadh muid ag imirt i gcoinne na gaoithe sa chéad leath. D'éirigh linn tús breá tapaigh a chur leis an gcluiche agus bhí dhá chúl agus cúpla pointe againn go h-an luath ar fad sa chluiche. Ag an stáitse luath seo ní raibh mórán le déanamh ag an gcúlbáire nua Dean Ó Brádaigh, agus leasmuigh ar an bpáirc bhí ag éirí go maith ag Conor Ó Mathúna agus Liam Aighleart stop a chur le hiarrachtaí Scoil Neasáin.
Chun tosaigh bhí cuma baolach ar Dharach Ó Gébhnaigh (a d'aimsigh dhá phointe sa chéad leath) agus Oisín Ó Riain. Cé go raibh an lámh in uachtar ag na tosaithe bhí sé de cheart againn níos mó cúil a aimsiú. Bhí roinnt de na hiarrachtaí a bhí againn ag imeacht go mór ar strae!
Agus an chéad leath ag teacht chun deiridh , fuaireamar scór mór mílteach nuair a threoraigh Piaras Ó Donnchú cic ón dtaobhlíne thar an dtrasnán ! Ní fheicfeá á léithéad i bPáirc An Chrócaigh. Faraor leagadh Conall Ó Raghallaigh go talamh, cé go raibh cluiche den scoth á imirt aige. Tháinig Tadhg Ó Dómhnaill chun páirce agus láithreach bun baoill léirigh sé a chumas le cúpla pas glic! Bhí Jonny Ó Miadaigh ag úsáid a chuid luais i lár na páirce agus a chuid taithí chun greim docht a choiméad ar chúrsaí.
Faoin am go raibh leathama bainte amach againn , bhíomar go mór chun tosaigh. B'fhéidir gur cheapamar go raibh an cluiche seo buaite againn ach, mar is eol dúinn anois , ní breac go dtí go mbíonn sé ar an bport! Thiteamar inár gcodladh agus cé go raibh cúnamh na gaoithe againn sa dara leath is ag Scoil Neasáin a bhí an cuid is mó den imirt! Tháinig Marc Mac Chonchoille agus Eoghan Ó hEathrain ar an bpáirc chun iarracht a dhéanamh breis spreagadh a thabhairt dúinn! Bhí cúrsaí ag éirí níos déine dúinn agus , cé gur dhein Dean Ó Brádaigh sábhailt íontach , ní raibh cosainteoir ar bith in aice leis chun teacht i gcabhair air agus d'aimsigh Scoil Neasáin cúl! D'aimsigh siad cúpla pointe eile ansin agus bhíomar faoi bhrú!
Sheasamar an fód go cróga agus ba cheannaire mór dúinn Christian Ó Muilleoir agus uimhir a sé ar a dhroim, ach bhí sé le feiscint gach áit ar an bpáirc. Taobh le Christian agus é ag imirt ina chéad chluiche scoile bhí Cian Ó Ceallaigh, agus bhí taispeántas den scoth ag an bhfear óg misniúil seo. D'éirigh le hAodh Ó Conchubhair seilbh luachmhar a bhuachaint dúinn ag leis an liathróid inar lámha arís, d'éirigh linn dul ar an ionsaí !
Le gan ach cúpla nóiméad fágtha ar an gclog bhí an dhá scoil ar scór cothrom. Bhí eagla ag teacht ar na tuismitheoirí a bhí ar an dtaobhlíne. Bhí eagla agus allas ag teacht ar na múínteoirí a bhí ar an dtaobhlíne! Ach in am an ghátair bhí peileadóirí na scoile beagáinín beag níós fearr ná an freasúra an uair seo. Ar an daichead slat bhí pasanna deasa á thabhairt ag Peadar Ó hIcí, agus d'éirigh le Darach Ó Géibhnaigh cúl deas a aimsiú tar éis gur sheoil Piaras Ó Donnchú pas fada ina threo. Léirigh Jordi Tortell Ó Dalaigh cosaíocht cumasach agus d'éirigh leis spás a aimsiú dó féin cé go raibh na sluaite timpeall air chun dhá phointe eile a aimsiú dúinn.
Ar chúl bhuaigh Cillain Anderson gach aon liathróid a tháinig chuige, agus bhí Eoghan Ó hEathrain ag obair go dian leis an liathróid a choiméad. Ba leoir ár n-iarrachtaí an lá seo chun an bua a thuilleamh dúinn. Le séideadh na feadóige bhíomar chun tosaigh ach tuigeann gach duine ar an bhfoireann go bhfuil orainn iarracht a dhéanamh don chluiche ar fad agus má bhíonn fonn orainn sos a ghlacadh ag pointe ar bith sa chluiche íocfar go daor as! Ar aon nós bhí an bua againn an lá seo agus , scéal mór an lae ná gur éirigh go geal le peileadóirí Rang A Trí a bhí ag imirt ar son na scoile don chéad uair ! Ar aghaidh linn go dtín céad cluiche eile!! Tá €500 á thairiscint mar dhuais don dán a bhuafaidh… Sep 26 2016 Eagrán nua de ‘Cruinnscríobh na Gaeilge’ ar fáil agus ceachtanna bunaithe ar an ngraiméar curtha ar líne Scéalta an phobail ó Bhéal Feirste – Tuairisc.ie
Scéalta an phobail ó Bhéal Feirste
Tá scéal phobal na Gaeilge i mBéal Feirste na dTrioblóidí ar fáil i gcartlann nua
Dé Máirt, Deireadh Fómhair 7 2014 ag 2:20 am
Seán Mac Seáin faoi agallamh ag Eoghan Ó Néill ó Raidió Fáilte ag seoladh Pieces of the Past, leabhar ina bhfuil sleachta ó Chartlann Dúchas Chomhairle Phobal na bhFál.
Tá daoine ann ó thuaidh a chaith a saol ag cur na Gaeilge chun cinn ag tráth a raibh coimhlint armtha ag dul ar aghaidh. Gnáthdhaoine in aimsir neamhghnách.
Anois, tá scéal chuid na ndaoine sin le cluinstin agus le léamh i mbailiúchán agallamh a chuir Comhairle Pobal na bhFál le chéile don chartlann stair bhéil, Dúchas, atá lonnaithe ina n-oifigí ar Bhóthar na bhFál in iarthar Bhéal Feirste.
Idir 2012 agus 2014 bailíodh níos mó na 100 agallamh mar chuid den togra 'Pieces of the Past'. Ba í Comhairle na bhFál a thosaigh an togra ach de réir a chéile, tháinig grúpaí éagsúla isteach sa scéim, ina measc Ionad Ban na Seanchille, Forbairt Feirste, Charter NI agus an Shankill Area Social History, le cinntiú go mbeadh a oiread grúpaí éagsúla agus is féidir a bheith páirteach ann.
Le cabhair Forbairt Feirste, rinneadh ocht gcinn déag d'agallaimh i nGaeilge inar chuir baill de phobal na Gaeilge síos ar an taithí a bhí acu mar Ghaeilgeoirí le linn na dTrioblóidí.
Ba é an Feirsteach óg, Aodh Ó Corcráin, a chuir agallamh ar bhunús na nGael ach conas a roghnaíodh na daoine a rachadh faoi agallamh?
"Roghnaíodh daoine a bhí os cionn 50 bliain d'aois mar gheall go raibh muid ag iarraidh a theacht ar dhaoine a bhí beo le linn na dTrioblóidí, a raibh Gaeilge agus arb as Béal Feirste ó dhúchas dóibh," a deir Ó Corcráin.
Ach ní stair na Gaeilge ná stair na coimhlinte atá á ríomh, dar leis, ach scéalta pearsanta na nGael a mhair fríd an tréimhse sin. Deir sé gur fhoghlaim sé féin cuid mhór ó bheith ag éisteacht leis na hagallaithe.
"Bhí sé iontach suimiúil a fháil amach faoin ról a d'imir na mná in athbheochan an Gaeilge i mBéal Feirste le caoga bliain anuas – b'fhéidir gurbh iad na fir a tháinig aníos leis na smaointe ach ba iad na mná a choinnigh na scoileanna ag dul agus mar sin de.'
'Rud eile a bhí suimiúil ná an fhealsúnacht a bhí ag cuid de na hiarchimí ar labhair mé leo. Bhí sé iontach bheith ag caint le daoine nach n-aontóinn leo. Bhí sé spéisiúil bheith ag éisteacht leo ag caint ar an fhealsúnacht a threoraigh a saol."
Bhí sé tógtha chomh maith le héirim na ndaoine a bhí faoi agallamh.
"Rud eile a thagann fríd na hagallaimh ná cad é chomh hoilte is a bhí na daoine, ar cuid den aicme oibre iad uilig. Ach mar gheall go raibh Gaeilge acu, mar gheall go raibh na heispéiris iontacha seo acu, bhí siad thar a bheith cliste, thar a bheith intleachtúil cé nár chaith bunús acu lá ar ollscoil."
Sna hagallaimh seo tá cuntas na ndaoine a bhí i gcroílár na díospóireachta ag tréimhse thar a bheith corraitheach ina raibh an foréigean ina bhagairt don uile dhuine. D'éirigh le na daoine seo fealsúnacht uilechuimsitheach Ghaelach a chur chun cinn.
I measc na ndaoine ar cuireadh agallamh orthu, tá Seamus agus Seán Mac Seáin, Bríd agus Máire Mhic Sheáin, Seán Mac Aindreasa, Marcas Mac Ruairí, Pilib Ó Ruanaí agus Séanna Breathnach.
Ba í Claire Hackett a bhunaigh an chartlann stair bhéil i 2000 agus tá corradh le 200 agallamh déanta le daoine ó gach cúlra polaitiúil i mBéal Feirste le fáil ann.
– Is féidir éisteacht le hábhar na cartlainne ach coinne a dhéanamh le Claire Hackett ag 028 (nó 048 ó dheas) 9020 2030 May | 19 | 14
Tá an Comhaontas Glas tar éis Cairt Teanga nuafhaofa a sheoladh don pháirtí, rud a leagann amach an chaoi a gcothóidh sé dátheangachas agus mar a chuirfidh sé fáilte roimh úsáid na Gaeilge sa pháirtí féin idir seo agus an chéad Olltoghchán eile. Dréachfar Cairt nua ina dhiaidh sin agus í bunaithe ar aiseolas, ceachtanna a foghlaimíodh agus taithí a fuarthas i gcur i bhfeidhm na chéad Chairte.
Agus é ag caint faoin doiciméad seo, dúirt Seán Ó Buachalla, cathaoirleach ghrúpa polasaí Gaeilge an pháirtí gur "dearbhú poiblí é an doiciméad seo faoi thiomantas an Chomhaontais Ghlais do spreagadh fhás na Gaeilge sa pháirtí féin. Ach tá sé seo difriúil le ráitis bhéalchráifeachta na bpáirtithe eile go léir i leith na teanga sa chaoi go leagann sé plean foirmiúil amach don dá bhliain amach romhainn faoin mbealach a dhéanfar seo i ngach gné den pháirtí. Beidh an plean seo ar taispeáint do chách ar an suíomh gréasáin náisiúnta, agus creidimid go gcabhróidh an trédhearcacht seo le, agus go gcinnteoidh sé cur i bhfeidhm ceart."
"Bhí an Chairt seo dréachtaithe tar éis do rún a bheith rite ar an gceist seo ag Ardfheis an pháirtí i mí an Mhárta, nuair a cuireadh an togra seo chun cinn. Scríobhadh í trí chomhairliúchán le baill uile an pháirtí agus bhí sí daingnithe ag Comhairle Náisiúnta agus Comhairle Feidhmiúcháin Náisiúnta an pháirtí, mar sin tá an-tacaíocht agus dlisteanacht bainte amach aici taobh istigh den Chomhaontas Glas féin agus cabhróidh sé seo le rath a chur uirthi," arsa an tUasal Ó Buachalla.
"Tar éis don Choimisinéir Teanga éirí as a phost agus feachtas náisiúnta teacht ar an bhfód ar son cearta Gaeilge, bhraith an Comhaontas Glas go raibh sé thar am ag páirtí polaitíochta éigin iarracht a dhéanamh deireadh a chur leis an bhfimínteacht pholaitiúil maidir le ceist na teanga agus "beart a dhéanamh de réir ár mbriathair" ó thaobh spreagadh agus tacú leis an nGaeilge de, agus é a dhéanamh ar bhealach fiúntach agus dea-phleanáilte," a dúirt sé mar fhocal scoir.
Nasc gréasáin leis an gCairt Teanga: http://greenparty.ie/assets/docs/Cairt%20Teanga%20an%20Chomhaontais%20Ghlais%20%282014%20-%202016%29.pdf
(Tá an Chairt Teanga ar taispeáint chomh maith ar shuíomh gréasáin an Chomhaontais Ghlais as Gaeilge agus as Béarla sa rannán dar teideal 'Doiciméid Eile' ar an leathanach 'Polasaithe').
Corn Cuimhneacháin Éamoinn Ghráinne le bheith ann ar 29 Meitheamh Ceiliúradh ar ghníomh Óglaigh 1790í ar son Chaitliceach Bhéal Feirste Tiocfaidh Richard, Easpag “éilitheach” Chill Dara, i láthair os comhair Bharúin an Státchiste chun bheith freagrach as James Douedall a mharú i gcíréib In this archive series, Eibhlín de Bhailís brings us a rich store of material from the service archive in Casla, Co. Galway. Today, Eibhlín brings us recordings with two wonderful actors who are sadly no longer with us, Peadar Lamb, from An Cheathrú Rua, and Mick Lally, from Tuar Mhic Éadaigh. Áth an tSléibhe

Baile beag in Éirinn is ea Áth an tSléibhe. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh. Seoladh 'Aisteoirí Ghaoth Dobhair' agus imeachtaí eile
Pop Up Gaeltacht: Ar Fud An Domhain
Satharn 27 Márta @18:00
Cothrom an ama seo anuraidh reáchtáladh an chéad Pop Up Gaeltacht ar líne mar gheall ar na srianta in aghaidh an víris chorónaigh. Beidh Pop Up idirnáisiúnta á reáchtáil an deireadh seachtaine seo le comóradh a dhéanamh ar an mbliain aisteach seo agus fáilte roimh chách ann. Beidh siamsaíocht, idir fhilíocht agus cheol, ar an oíche.
Tuilleadh eolais agus nasc ar fáil ar Facebook.
Más mian leat dán a léamh nó port a chasadh, ní gá ach teachtaireacht a sheoladh chuig eagarthóirí na hócáide!
Aisteoirí Ghaoth Dobhair 1931-81 le Noel Ó Gallachóir
Satharn 27 Márta @20:00
Tá leabhar nua scríofa ag Noel Ó Gallachóir faoi aisteoirí Gaeltachta lonnaithe i nGaoth Dobhair. Scéalta ón tréimhse 1931-1981 atá sa leabhar agus seolfar beo ar YouTube í. Tá cuntas saibhir, cuimsitheach sa leabhar ar stair Aisteoirí Ghaot Dobhair i gcaitheamh na mblianta sin agus tá sé líonta lán de ghrianghraif áille agus d'ailt agus tuairiscí ó thréimhsí éagsúla.
Caint & Cabaireacht
Dé Céadaoin 31 Márta @18:30
Seo duit deis do chuid Gaeilge a úsáid! Tá Coláiste Mhuire gan Smál, Luimneach ag eagrú tráthnóna comhrá ar líne. Tabhair leat cupán tae, cúpla briosca agus tosaigh a cabaireacht!
Le freastal ar an imeacht, tá na sonraí ar fáil ag seomracaidrimh@mic.ul.ie
Podchraoltaí le Sinéad
Dé Céadaoin 31 Márta @13:00
Tabharfaidh an craoltóir raidió agus teilifíse Sinéad Ní Uallacháin léargas dúinn ar na podchraoltaí Gaeilge is spéisiúla atá i mbéal an phobail faoi láthair ag an imeacht seo atá eagraithe ag Oifig na Gaeilge UCD.
Is féidir clárú ar shuíomh UCD
Déardaoin 1 Aibrean @15:00
Is í Máirín Ní Ghadhra, láithreoir An tSeachtain ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, ina cathaoirleach ar an imeacht seo atá eagraithe ag RnaG agus Media Literacy Ireland ina gcíorfar scaipeadh an eolais mhíchruinn ar na meáin, go háirithe i gcás Covid. Craolfar leagan taifeadta den ócáid ar RnaG trí lá ina diaidh. Bhí an Ghaeilg ag brath ar duine aonair leis na céadta bliain anall: Ní hí an Ghaeilg a chuaigh ó chion ach an dream dar dual a dídion. Dhá ainm ’oifigiúil’ atá anseo sa mhéid go bhfuil siad roghnaithe ag an institiúid atá i gceist, agus iad sna teangacha oifigiúla cuí. Ceardlann Fostaíochta na Cuallachta – University Express
home Gaeilge Ceardlann Fostaíochta na Cuallachta
D'aon mhac léinn ollscoile, ceist a bhíonn á cur go minic ná "cad atá le teacht i ndiaidh na céime?" Más rud é go bhfuil inspioráid uait i dtaobh an réimse postanna atá ar fáil do Ghaeilgeoirí, seo cad a dúirt na haoichainteoirí ag ceardlann fostaíochta de chuid na Cuallachta le déanaí. Comhghairdeas le hAntóin Ó Trinlúin is leis an gCuallacht as an ócáid iontach a reáchtáil. Léigh leat!
D'fhreastail Síomha ar Ollscoil Mhaigh Nuad, áit a bhfuair sí Céim sa Ghaeilge agus sa Cheol. D'éirigh léi post a fháil le Conradh na Gaeilge i ndiaidh di an Ollscoil a fhágaint. Tá sí ag obair leis an gConradh le 5 bliana anois agus rólanna mar Eagarthóir Sheachtain na Gaeilge, Bhliain na Gaeilge, Chlár Teicspace agus anois mar Chomhordaitheoir na nÓg aici thar na blianta. Sa ról is déanaí aici, bíonn sí ag plé le Seó Bóthair Chonradh na Gaeilge, an Comhordaitheoir Tríú Leibhéil agus ag eagrú an Chomórtais 'Dúshlán' atá díreach seolta don bhliain seo. Bíonn Síomha mar láithreoir ar TG4 chomh maith, post a deir sí nach bhfuair sí ach trí sheans trí chasadh le daoine i bpobal na Gaeilge. Ina theannta sin, tá Síomha mar léiritheoir ar BLOC TG4, a dheineann ábhair dos na meáin shóisialta mar chomhfhiontar idir Conradh na Gaeilge agus TG4. Bíonn BLOC ag cur ábhair ar fáil don aoisghrúpa idir 16-30 agus deir Síomha go dtaitníonn an taobh cruthaitheach den bpost léi mar bhíonn uirthi cruthaitheoirí a aimsiú, ábhair a chur i láthair agus an eagarthóireacht a dhéanamh air ionas go mbíonn ábhar snasta mealtach curtha ar fáil do Ghaeilgeoirí. Is breá le Síomha an cairdeas agus craic gur féidir a fháil i bpobal na Gaoluinne agus molann sí go mór a bheith páirteach; pé slí gur féidir.
D'fhreastail Eoin ar an nGaeltacht go rialta agus é ag fás aníos i gContae an Chláir agus ansin d'fhreastail sé ar Choláiste na hOllscoile Gaillimh chun staidéar a dhéanamh ar an nGaoluinn agus ar an bhFraincís.
Molann sé go mór a bheith i do cheannaire i gColáistí Samhraidh sna Gaeltachtaí agus tú i do mhac léinn toisc go gcabhraíonn sé i dtaobh líofachta agus féinmhuiníne maidir leis an nGaoluinn a labhairt. Tar éis dó bliain a chaitheamh ag múineadh i Má Nuad, chuaigh Eoin go Ottowa i gCeanada leis an scéim ICUF. Tháinig sé thar nais go hÉirinn agus thug sé faoi mháistreacht sa pholaitíocht agus ansin amach leis chuig an mBruiséil agus an tAontas Eorpach. Leis an mBreatimeacht i 2016, bhí go leor tuairiscí ag teastáil agus mar a deireann Eoin féinig, bhí sé san áit cheart ag an am ceart agus thosnaigh sé ag déanamh tuairiscí do Raidió na Gaeltachta. Bhíodh trí nó ceithre thuairisc ag teastáil gach seachtain ann agus tar éis dó chúig bliana a chaitheamh sa Bhruiséil, tháinig Eoin abhaile go hÉirinn i 2021. Anois tá sé mar eagarthóir polaitíochta do Raidió na Gaeltachta i mBaile Átha Cliath. Molann sé d'éinne le Gaoluinn súil a chaitheamh ar phostanna aistritheoireachta, ateangaireachta agus go leor eile sa Bhruiséil, chun taithí agus seans taistil a fháil leis an nGaoluinn.
File nótáilte is ea Ailbhe, ach deir sí gur thosnaigh sí ag scríobh i gceart nuair a d'fhreastail sí ar cheardlann scríbhneoireachta le Pádraig Ó Snodaigh nuair a bhí sí ní ba óige agus chabhraigh sé léi a leabhar filíochta Péacadh a chur le chéile. Chuir sí béim ar cé chomh cabhrach is atá sé aithne a bheith agat ar dhaoine eile i bpobal na Gaoluinne ionas gur féidir tacaíocht agus cabhair a thabhairt dá chéile. Léirigh sí go bhfuil an-chuid taitnimh le baint as an bhfilíocht ach nár cheart a bheith ag smaoineamh go mbeidh tú in ann do bheatha a shaothrú aisti! Léirigh sí na buntáistí atá le baint as Máistreacht sa Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile Corcaigh, chomh maith, agus í mar léachtóir i Roinn na Nua-Ghaeilge. Léirigh sí gurb iad na bunmhodúil An Scríbhneoireacht Acadúil, Scileanna Taighde agus Cumarsáide agus an Miontráchtas. Is iad An Fhiannaíocht, Beirt Bhanfhile, An tAistriúchán, Traidisiún na hAmhranaíochta, Filíocht Mhúscraí ón 18ú Céad anuas agus An Scríbhneoireacht Chruthaitheach na modúil roghnacha atá ar fáil. Má tá níos mó eolais ag teastáil uait faoin scéim mháistreachta sin, téigh chuig an nasc seo: https://www.ucc.ie/en/modern-irish/postgraduate/ma-taught/
Rugadh Muireann ar Inis Oírr agus de bharr post a hathar, bhí ar an dteaghlach bogadh go hOileán Chléire agus ansin do shocraíodar i gCorca Dhuibhne. Labhraíonn Muireann go ceanúil faoina hóige sa Ghaeltacht agus gabhann sí buíochas go raibh an Ghaoluinn agus ceol i gcónaí mórthimpeall uirthi agus í ag fas aníos. Chuaigh sí ar scoil i nDún Chaoin agus sa Daingean agus ansin d'fhreastail sí ar choláiste ealaíne i mBaile Átha Cliath, áit ar dhein sí cúrsa sa mhínealaín. Chuir sí aithne ar go leor ceoltóirí éagsúla agus í ann agus thosnaigh sí ag seinnt ceoil ar fud na cathrach. I ndiaidh di an chéim a chríochnú chuaigh sí go Luimneach chun máistreacht sa cheol traidisiúnta a dhéanamh. Tar éis di an mháistreacht a chríochnú, chuaigh sí ar an mbóthar leis an mbanna ceoil Danú agus chaith sí trí bliana déag ag taisteal agus ag seinnt i gceolchoirmeacha agus ag taifeadadh ceoil leo. Nuair a tháinig a cuid leanaí ar an saol, bhog Muireann abhaile go Corca Dhuibhne agus tá sí ag tógáil a clainne trí Ghaoluinn. Bíonn sí ag cur cláracha ceoil i láthair ar TG4, le Port agus Gradam Ceoil TG4 ina measc. Is láithreoir raidió í ar Raidió na Gaeltachta chomh maith, ar na cláracha Malairt Poirt le Muireann agus An Braon Gaelach. Tá an-chuid dóchais aici i dtaobh thodhchaí na Gaoluinne agus molann sí a bheith bainteach le han-chuid rudaí trí Ghaoluinn; an líon is mó agus gur féidir agus a bheith páirteach agus mar chuid de phobal na Gaoluinne.
Is taidhleoir í Jen atá ag obair i Roinn na nGnóthaí Eachtracha faoi láthair; sa státseirbhís. Dhein sí staidéar ar an nDlí agus Gnó i gColáiste na hOllscoile Corcaigh agus bhí sí ag staidéar lena bheith ina dlíodóir le linn 2020 agus strus nach beag uirthi. Chonaic sí an fógra don phost ar Instagram agus chuir sí isteach air is gan smaoineamh go bhfaigheadh sí é, ach tar éis 5 bhabhta agus + go leor agallamh, fuair sí an post i Márta 2021. Bíonn sí ag plé le cúrsaí idirnáisiúnta, ag iarraidh cinntiú go bhfuil polasaithe á gcur i bhfeidhm sa slí go mba chóir agus ag tabhairt cúnaimh is ag iarraidh cabhrú le daoine sa mhéid is gur féidir léi. Ta sí páirteach in Acht na Gaeilge i dTuaisceart Éireann, chomh maith. Is breá léi an post toisc nach mar a chéile aon dá lá agus is post fíor-shásúil é. Deireann sí gur buntáiste mór í a bheith in ann Gaoluinn a labhairt ina post féinig agus sa státseirbhís go hiomlán agus go mbeadh sí fíor-úsáideach d'éinne a bheadh ag iarraidh post a fháil san earnáil sin.
Thosnaigh Liadh amach mar Oifigeach Gaeilge do Shinn Féin agus de réir a chéile bhí sí mar Fheisire do Pharlaimint na hEorpa (FPE) le haghaidh Shinn Fein ó 2014 go dtí 2019. Agus í ann, bhí sí páirteach i roinnt coistí éagsúla agus chuir sí an Ghaoluinn chun cinn agus í ann, go háirithe lena stailc teanga cháiliúil nuair nár labhair sí ach Gaeilge chun stádas oifigiúil na Gaoluinne ag an am a chur chun cinn. Mar a deir sí, chuir sí an Ghaoluinn chun cinn i ngach slí is go raibh sí in ann agus í i bParlaimint na hEorpa. Chabhraigh a foireann léi é seo a bhaint amach agus Gaeilgeoirí a bhí san fhoireann go léir. Mar sin, bhíodar in ann an Ghaoluinn a labhairt go laethúil agus an stádas ann a fheabhsú. Ó Iúil 2020, bhí Liadh mar Phleanalaí Teanga do Ghaeltacht Mhúscraí go dtí le gairid. Labhair sí go fuinniúil faoi mhuintir na Gaeltachta a spreagadh chun líon na gcainteoirí dúchais a ardú agus mar gheall ar an ról atá ag plean teanga sna Gaeltachtaí. Mar phleanálaí teanga, d'eagraigh sí imeachtaí le muintir na háite ach d'fhógair sí chomh maith an easpa deiseanna a bhí ann mar phleanálaí teanga féachaint chun cinn go fadtéarmach. Tá post nua faighte aici le déanaí mar Stiúrthóir ar Ionad Cultúrtha an Dochtúra Ó Loingsigh i mBaile Mhúirne. Is bóthar portaigh atá i gcuid den chosán seo anois, Bóithrín an Loigín, agus téann sé thar mhullán cloiche, Cloch Mhór an Phríosúin. I 1939 cuireadh tús athuair le comórtais liteartha an Oireachtais agus thug siad spreagadh úr do litríocht na Gaeilge mar a rinne freisin na hirisí Comhar agus Feasta a bunaíodh i 1942 agus 1948. Blanca Castellón

File Nicearagánach iomráiteach is ea Blanca Castellón a rugadh i Managua, Nicearagua sa bhliain1958. Is údar í de 'Ama del espíritu' (filíocht, 1995), 'Flotaciones' (filíocht, 1998) agus 'Orilla opuesta' (filíocht, 2000). Bhronn an 'Instituto de Estudios Modernistas' i València na Spáinne duais filíochta uirthi. Faoi láthair, tá sí ina Leas-Uachtarán ar (Lárionad na Scríbhneoirí Nicearaguacha). Tá sí pósta le Luis Baez, agus tá triúr leanaí aici: Luis, Carlos agus Javier. L�ir�onn an fhaisn�is a bail�odh i gceistneoir sa Roinn i m� na Samhna 2004 �ileamh an�seal, agus easpa �ilimh i go leor c�sanna d��ileamh ar sheirbh�s Gaeilge � chustaim�ir�. Is é Fleadh Cheoil na hÉireann an ceiliúradh is mó de chultúr agus cheol trádisiúnta na hÉireann ar fud an domhain. Ní bheadh aon cheiliúradh ar ár gcultúr críochnaithe gan ceiliúradh í an teanga. Is í an Gaeilge ceann de na teangacha scríofa is sine ar domhan, ach is teanga bheo é freisin agus ceiliúradh Seachtain na Gaeilge seo. Seachtain na Gaeilge Irish language week promotes the Irish language during a two-week festival held at the beginning of March every year, just before Saint Patricks Day on March 17. Coiscéim 2008, 159 leathanach. Scéalta ar ardchaighdeána dúirt moltóir an Oireachtais, agus an chéad duais i gcomórtas na gearrscéalaíochta á bronnadh ar an leabhar seo. Bailiúchán an-suimiúil a dúradh, agus ní raibh bréag ar bith ansin. Sa dara cnuasach seo uaidh, tugann Gabhán Ó Fachtna léargas úrnua ar an chathair ghríobháin arb é Béal Feirste an lae inniu. Ar éigean má tá an cumasc aisteach cultúir, reiligiúin is polaitíochta atá le fáil sa tuaisceart iar-choimhlinte á chíoradh chomh grinn céanna ag aon scríbhneoir eile faoi láthair. Bainfidh cuid dá bhfuil anseo gáire as léitheoirí, agus cuirfidh cuid eile gruaim orthu. Níl aon amhras, áfach, ach go bhfanfaidh na scéalta seo ina n-intinn. Ceannaigh ó cuplafocal.ie Drei von den Kurzgeschichten aus dieser Sammlung habe ich zusammen mit meiner Frau ins Deutsche uebersetzt. Swell Festival agus imeachtaí eile
27ú Iúil 2018
Swell Festival, Oileán Árainn Mhór, Aoine 27 – Domhnach 29 Iúil '18 (Stáitse na nGael, Dé Domhnaigh 29 Iúil)
Féile cheoil agus ealaíon é Swell, a eagraítear ar Árainn Mhóir, amach ó chósta Dhún na nGall. Mairfidh sé ar feadh trí lá agus cuirfear tús leis inniu!
Seo an cúigiú bliain don fhéile a bheith ar bun, agus seo an tríú bliain do Stáitse na nGael a bheith mar chuid lárnach de na himeachtaí. Is faoin gcraoltóir agus ceoltóir Dónall Mac Ruairí, ó RTÉ Raidió na Gaeltachta, a bheidh sé aíonna an ardáin seo a chur i láthair, agus tá plúr na n-aíonna le bheith acu! Liosta le háireamh ar a bhfuil Scannal, KNEECAP, Moya Brennan, Ye Vagabonds, Clann Mhic Ruairí, Emma Ní Fhíoruisce, JJ Ó Dochartaigh agus Inni-K, chomh maith le Anne Martin as Eilean Sgitheanach, a bheidh in éineacht le ceoltóirí an cheantair, Eoghan Mac Giolla Bhríde, Niall Haicéad agus Micheál Danny Minnie Ó Domhnaill. Sin díreach blaiseadh don stáitse áirithe sin!
Beidh cad é ócáidí spéisiúla eile ar siúl le linn an deireadh seachtaine. Caith súil ar swellfestival.com do na mion sonraí ar fad!
Cúrsa Saoirseachta Cloch, Seanachoill, Baile na nGall, Co. Chiarraí; Dé Sathairn 28 Iúil @ 10.00
Beidh cúrsa ana-shuimiúil ar bun i gCorca Dhuibhne Dé Sathairn, a mheallfaidh go leor — go deimhin, ba bhreá liom féin freastal air. Cúrsa saoirseachta cloch atá i gceist, ealaín chruthaitheach, phraiticiúil faoi leith, le Breandán Pháid Ó Muircheartaigh. Beidh cur síos á dhéanamh aige ar chlathacha cloch agus conas iad a thógaint, bíodh gur claí beag tirim sa gharraí atá sa cheann agat, nó falla níos mó, beidh Breandán ag roinnt a chuid saineolais ar an ábhar. Moltar bróga oiriúnacha láidre a chaitheamh, ach seachas sin, ná bí buartha faoin mbunábhar, agus beidh clocha agus casúir ar an láthair. Bhí Breandán faoi agallamh ag Helen Ní Shé ar An Saol Ó Dheas faoin gcúrsa, i rith na seachtaine, agus is féidir éisteacht lena chuid cainte ach ghliogáil ar an nasc seo!
Bí cinnte glaoch a chur air le cinntiú go mbeidh spás ann duit ar an Sathairn, 087 6602307 a uimhir.
Coirm Fhéile na Laoch, Áras Éamonn Mac Suibhne, Cúil Aodha, Dé Sathairn 28 Iúil @ 20.00 (ar RTÉ Raidió na Gaeltachta óna 20:00)
Tá coirm ana-shuimiúil ar fad ar siúl Dé Sathairn, mar chuid d'imeachtaí Fhéile na Laoch, i gCúil Aodha. Tiocfaidh roinnt d'iarbhuaiteoirí Chorn Uí Riada, mar aon le cuid d'iarbhuaiteoirí Bhonn Óir Seán Ó Riada le chéile, do cheolchoirm a craolfar beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta. Ócáid eisceachtúil agus mé ag súil go mór le cluas éisteachta a thabhairt do. Is gach seacht mbliana a eagraítear an fhéile seo i gcuimhne ar an gcumadóir Seán Ó Riada, agus maireann sé ar feadh tréimhse sé mhí, le himeachtaí náisiúnta agus idirnáisiúnta ar an gclár.
Féile Ghort an Choirce, Gort a'Choirce, Aoine 27 – Domhnach 29 Iúil '18
Siúlóidí, ceol, rince, péinteáil aghaidhe, Aifreann agus taispeántais cheardaíochta! Tá éagsúlacht bhreá ó thaobh na n-imeachtaí de ag titim amach i nGort an Choirce an deireadh seachtaine seo, áit a mbeidh Féile Bhliantúil na háite ar siúl. I measc na mbuaicphointí, dar liom féin, tá coirm Chlann Mhic Ruairí ar an Aoine — beidh siad gnóthach an deireadh seachtaine seo! — ceardlann jivála agus comórtas bácála agus glasraí i dTeach an Cheoil! Lú ó 12 – 19 Lúnasa i mbliana, agus beidh RTÉ Raidió na Gaeltachta ansin i lár an aonaigh le craic agus ceol beo ón Ródaí a bheidh suite ar Fair Street i lár an bhaile. Fáilte go suíomh Solas Relaxation! Cuireann muid ranganna Relax Kids agus aireachais ar fáil do dhaoine fásta agus daoine óga i mBéarla agus i nGaeilge
Is mise Katie McGreal, bunaitheoir an chomhlachta. Is múinteoir Relax Kids aireachas mé agus tá mé paiseanta faoi na rudaí seo a mhúineadh do gach duine! Tuairisc ó Mhichéal Ó hUanacháin fá chúrsaí comharchumainn agus forbartha i nGleann Cholm Cille i nGaeltacht Dhún na nGall sa bhliain 1975. Ní raibh aon ghá an Indo a cheannach chun tuairimí Kevin Myers a léamh - bhí siad saor ar an lion. (Ait an scéal gur roghnaíodh an Chéadaíon chun an cholún seo a chur i gcló!). Nior chosain sé faic ach noimead orm an litir a chumadh is a sheoladh. Sin é leas an idirlín, a Shéamuis….. Ba fheirmeoir, file agus gníomhaí teanga é Niall a chum amhráin mhóra thraidisiúnta i nGaeilge agus i mBéarla mar atá ‘The Hills of Donegal’ agus ‘Mo chró beag ag bun Chnoc an Tí’.
Ag an am sin bhí na céadta cainteoir Gaeilge á gciontú ar chúiseanna a bhain le húsáid na Gaeilge, agus fíneálacha á ngearradh orthu dá bharr.
Dúirt léiritheoir an chláir, Sheila Friel, gur mhinic a chuala sí faoi Niall ina hóige agus gur iontach an deis a fháil tuilleadh a fhoghlaim faoina scéal agus faoin tionchar a d’fhág sé ar stair na hÉireann.
“Mhair scéal Niall i gcónaí i mbéal na ndaoine, ach cha raibh mórán ar eolas agam faoi agus bhí mé i gcónaí ag iarraidh é sin a fhiosrú,” arsa Shelia.
“Tá tábhacht ar leith leis an scéal seo mar gur scéal náisiúnta é, cé go bhfuil sé áitiúil agus pearsanta fosta agus feictear an dá ghné sa chlár faisnéise seo.”
Léirítear sa chlár gur mhol Conradh na Gaeilge gan an píonós a íoc, gur cúisíodh agus ciontaíodh é sular tugadh an cás chun na hArdchúirte.
Tarraingíodh an Piarsach féin isteach sa scéal, rud a chuir tús agus deireadh lena shlí bheatha mar dhlíodóir.
“Togra ón chroí é seo agus táim iontach bródúil gur bhailigh muid ábhar agus fianaise ó mhuintir agus ó phobal Mhic Ghiolla Bhríde féin,” a dúirt Shelia.
Cuirfidh ‘An Trucailín Donn’ tús le sraithchláir éagsúil Dé Máirt ag 9.30in ar TG4 a thabharfaidh léargas ar scéal an náisiúin. Trinity College, Public Theatre Introduced and Chaired by Cathal Mac Coille, Presenter, Morning Ireland, RTÉ Radio 1 Déanfaidh Cathal Mac Coille cathaoirleacht ar phlé painéala... Mar náisiúntóir traidisiúnta ba gheal liom glacadh le tiontú Mhuiris Sionóid ar shoinéid William Shakespeare ina éiric sa mhalartú cultúir a thug an t-impiriúlachas Sasanach ar Éirinn. Craoltóir le RTÉ Raidió na Gaeltachta is ea Máirtín. Eisean a dhéanann cúram de chláir Ghaeltachtaí Mhaigh Eo. Tá spéis ar leith aige sa drámaíocht agus sa chaint bheo. Dar leis an gcomhfhreagraí de chuid an Daily Mail a bhí i láthair, labhair na teachtaí trí Ghaeilge with varying degrees of fluency and the audience, at least those near me, understood with varying degrees of comprehension. (Luaite i The News from Ireland, le Maurice Walsh; IB Tauris a dfhoilsigh.) Bhain foireann shóisearach na scoile craobh na hÉireann amach sa chomórtas sin trí bliana as a chéile – an bhliain reatha 2006 san áireamh – agus bhí an bua ag foireann na scoile faoi dhó sna craobhacha sin. "Gach maidin, scríobhann leanaí bunscoile scéalta nua iontacha. Stóráiltear iad uile inár leabharlann (na scéalta, ní na páistí!)".
Tá fís shimplí ag Fighting Words – chun deis a thabhairt do leanaí agus do dhaoine óga (mar aon le daoine fásta nach raibh an deis acu mar leanaí) cumhacht a gcuid samhlaíochta agus scileanna scríbhneoireachta cruthaithí féin a fháil amach agus leas a bhaint aisti.
Baineann Fighting Words le rud éigin i bhfad níos leithne agus níos uilechuimsithí chomh maith – ag baint úsáide as scríbhneoireacht chruthaitheach agus scéalaíocht chun ár leanaí agus ár ndéagóirí a neartú le bheith ina gcruthaitheoirí athléimneacha, cruthaitheacha agus rathúla ina saolta féin. Bíonn tionchar dearfach ag an bplé seo ar a bhforbairt phearsanta, shóisialta agus acadúil – rud a fhágann go mbeidh leibhéil rannpháirtíochta méadaithe ní amháin leis an scríbhneoireacht chruthaitheach ach leis an eispéireas scoile ina iomláine, agus lena chéile chomh maith.
Sa chéad 10 mbliana tar éis do Roddy Doyle agus Seán Love Fighting Words a bhunú in 2009 – bhí Fighting Words in ann teagascóireacht, meantóireacht agus foilsiú saor in aisce i scríbhneoireacht chruthaitheach a sholáthar do níos mó ná 120,000 páiste agus duine óg. Ó shin i leith, chuaigh Éire Ildánach i gcomhar le Fighting Words chun líon na ndaoine seo a mhéadú arís – go dtí daoine i mbeagnach gach cearn den tír, ag cinntiú ar an gcaoi sin go bhfaigheann níos mó páistí agus daoine óga an deis a bheith ina n-údair.
Agus murab leor sin, leanann Fighting Words ag soláthar bealaí nuálacha lena chinntiú go leanann daoine óga i ngach áit leis an scríbhneoireacht chruthaitheach. Níos déanaí, chuir Fighting Words tús le tionscadal nua i dtuaisceart lár na cathrach i mBaile Átha Cliath darb ainm "Síolta Scéalta". Tacaíonn sé seo le daoine óga a scéalta féin a scríobh agus tá sé mar aidhm ag an tionscadal cur ar a gcumas tús a chur lena scéal féin – a scéal pearsanta, imthoisceach agus mothúchánach – agus a n-áit – áit gheografach, shóisialta nó shamhlaíoch.
Ag obair le 24 scoil DEIS, tá sé mar aidhm ag an tionscadal seo ní amháin daoine óga a chur ar an eolas faoin scríbhneoireacht chruthaitheach, ach go tábhachtach, an tuiscint dhearfach atá acu orthu féin a neartú agus ligean dóibh na rudaí diúltacha ina saol a athmhúnlú agus a mothú áite agus féidearthachta a athrú.
Tá Clár Éire Ildánach (trí mhaoiniú ón Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt & Meán agus clár Cad a Oibríonn na Roinne Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Lánpháirtíochta & Óige) ag tacú le Fighting Words chun an tionscnamh seo chur ar bun i scoileanna agus i ngrúpaí óige in áiteanna eile sa tír. Tabharfar tús áite do scoileanna DEIS i ngach réigiún. Tabharfar deiseanna nua scríbhneoireachta cruthaithí do dhaoine óga ó bheagnach 250 scoil agus grúpa óige i mBaile Átha Cliath, cathair Chorcaí, cathair Luimnigh, Bré, Co. Chill Mhantáin agus Dhroichead Átha, Co. Lú chun triail a bhaint as próis, leabhair grinn agus scríbhneoireacht scripte.
Cé go gcuireann oibrithe deonacha cuid mhaith den tseirbhís ar fáil (le níos mó ná 1,000 teagascóir / meantóir deonach oilte ar fud na tíre), chuir an tacaíocht ó Chlár Éire Ildánach ar chumas Fighting Words teagmháil a dhéanamh le scríbhneoirí cruthaitheacha gairmiúla (agus daoine gairmiúla cruthaitheacha eile) lena chinntiú gur féidir le daoine óga ar fud na hÉireann taithí a fháil ar Fighting Words – agus "an ceart chun scríobh"!
Tá tuilleadh eolais faoi Fighting Words – chomh maith le saothar foilsithe na rannpháirtithe - ar fáil anseo Fighting Words A' Bheinn Mheanbh

Sliabh sna Trosaichean is ea A' Bheinn Mheanbh (Gaeilge na hÉireann: "An Bheann Mheanbh nó Bheag"). Tá dá mhullach aici, atá ina luí beagnach 2 chiliméadar siar ó dheas de Loch Ceiteirein. Grand Lárnach Foilsitheoireacht, a bhíodh Leabhair Warner, tháinig ar an saol sa bhliain 1970 nuair a fuair an Leabharlann Paperback Warner Cumarsáide, ina dhiaidh sin a fhoilsiú bog athchlónna r ... níos mó 5. The Departments of Arts, Heritage, Regional, Rural and Gaeltacht Affairs and Social Protection will work together to devise a mechanism to assist selfemployed artists who have applied for Jobseekers Allowance. This would be a pilot scheme. 'Craic sna haon chúinne' ag Féile Ceoil Bhaile na nGall
20ú Aibreán 2022
Bhí oícheanta siar amach go búndún dearg na hoíche i mBaile na nGall an deireadh seachtaine seo caite, nuair a tionóladh an chéad Fhéile Ceoil a bhí ar an mbaile riamh. Idir mhuintir Chorca Dhuibhne agus ógánaigh a tháinig ó cheann ceann na tíre, mórán ó Fhear Manach agus an Cabhán, bhí ana-bhailiú ann – gach éinne i láthair chun éisteacht le ceol agus amhráin, agus chun dul i mbun steipeadaíola agus filíochta. Bhí bús Gaolainne le clos an chéad mhaidin, maidin Dé hAoine, nuair a tionóladh 'Allagar na hAoine', ócáid ana-mhealltach ar fad inar deineadh cíoradh ar fhocail Ghaolainne le saoi na bhfocal Toose Mac Gearailt. Is é Éanna TP Ó Conchúir, an fear óg a d'eagraigh an Fhéile, a dhein an ócáid a oscailt go hoifigiúil oíche Dé hAoine.
Bhí tús luath le himeachtaí an tSathairn, le ciorcal comhrá a bhí eagraithe ag Tobar Dhuibhne, ach mar a dúirt Oifigeach Pleanála Teanga Chorca Dhuibhne, John Prendergast, liom ba gheall le Allagar na hAoine: Téic 2 é, agus fuadar agus faobhar ar theanga Toose ag caint leis an slua a bhí ann chun éisteacht lena bhriathra breátha blasta. Bhí a thuilleadh rangáis béaldorais i dTigh Bheaglaoi, mar a raibh filíocht le clos agus scéalta á n-aithris, pé acu an fíor nó bréagach a bhí cuid acu!
Ní raibh an lá thart fós. Thosnaigh an rince seite i dTigh Bheaglaoi ina dhiaidh san agus ambaist ach ná raibh aon spás ar an urlár chun rince ag an slua a bhí bailithe isteach. Caitheadh daoine a ghlanadh! Bhí ana-éileamh ar an rince, go mór mhór toisc muintir Bheaglaoi a bheith ag seinmt agus seana-thaithí acu ar a bheith ag tionlacan na rincí. Bhí an seit ar eolas ag na héinne a bhí i mbun steipeadaíola, rud a chabhraigh leis na rannpháirtithe níos mó sásaimh a bhaint as an ócáid, a dúradar. Ba gheall leis na seana-laethanta iad.
Thall i dTigh TP bhí tráthnóna amhránaíochta. Ba é sméar mhullaigh mo dheireadh seachtaine-se ach go háirithe ná Jim Bill Ó Cathalláin (níl aon ghaol agam leis) a chlos ag amhrán The Cliffs of Dúinín leis an gceoltóir gan cháim Deirdre Granville ón nDaingean á thionlacan. N'fheadar arbh é Jim, nó muintir Fhlatharta Chonamara, aíonna speisialta na Féile ba mhó a thug an slua leo, ach bhí spás ag an bhFéile seo dos na héinne, dá mb'áil leo a bheith páirteach.
Ar maidin Dhomhnach Cásca, bhí ceann tinn ar mhórán agus isteach leo sa tsáile chun é a chur dóibh. Bhí sé ina lagtrá cheart, bhí sé deacair tú féin a thumadh. Leigheas na póite, a deirtear, ná ól arís!
Bhí ana-chuid de mhuintir na háite ag an bhFéile oíche Dé Domhnaigh. Bhí amhrán anseo, is amhrán ansúd, na héinne ar a suaimhneas, á thógaint breá bog. Fé mar a dúirt bean amháin liom, "bhí craic sna haon chúinne".
Idir sandwigí an chomhluchta CÁIS, ceol mhuintir Bheaglaoi, Ghranville, Fhlatharta Chonamara, Kyle agus Nicole, Muireann Nic Amhlaoibh, Andrea Palandri, Ciara de Mórdha, Páidí Mhárthainn Mac Gearailt agus an uile dhuine a dhein a gcuid, ba dheacair buachtaint air. Bhí sé réchúiseach scaoilte mar Fhéile, gan aon bhrú ar éinne, ach gach éinne ar a mbuille ag déanamh a gcuid ar son Bhaile na nGall, (an baile beag is fearr ar domhan)!
Ná dearúdaimís an tigín allais a bhí le hais na trá, eagraithe ag Fran, bean na dtuáillí lámhdhéanta. Bean darbh ainm Bronwyn Connolly ón gcomhlacht Wilder Wellness a tháinig ó Chorcaigh leis an mbothán te agus a d'fhan ansúd in aice na trá ar feadh ceithre lá. Bhí daoine isteach agus amach as feadh an deireadh seachtaine, pé acu an chun smúit na féile a chur dóibh é, nó chun a scíth a ligint ar chostas €5. Dheinidís snámh i ndiaidh an bhotháin allais, agus isteach leo sa bhfolcadh feamainne ina dhiaidh san in Ionad Folláine Chorca Dhuibhne le hais Thábhairne TP. Ní lá fós é mura dtiocfaidh léitheoirí NÓS chomh fada leis an bhFéile an bhliain seo chugainn, mar bhí sí nótáltha!
Más aon slat tomhais í Féile na bliana seo, déanfaidh sí ana-fhéile arís an bhliain seo chugainn agus é deimhnithe ag Éanna, go mbeidh Féile Ceoil Bhaile na nGall thar n-ais arís An Cháisc seo chugainn. Gradam Uí Shúilleabháin 2014 buaite ag léachtóir de chuid Ollscoil Mhá Nuad Maynooth lecturer, Tadhg Ó Dúshláine, wins Irish Language Book of the Year award for the best Irish language book for adults. Date: Thursday, 20 November 2014 Burning Man: Prionsabail + Pics
Gaeilge anois ag an bhFear Dóite!
28ú Lúnasa 2017
Cultúr#ollfhéile
Tá go leor Gael ag teacht ar ais chucu tar éis deireadh seachtaine mór spraoi ag Liú Lúnasa (agus tá Electric Picnic ar an mbealach!), ach ní muid an t-aon dream atá i mbun ceiliúrtha faoi láthair.
Thall i nGaineamhlach na Carraige Duibhe, Nevada SAM, tá thart ar 70,000 duine ag bailiú le chéile le haghaidh Burning Man, féile ailtéarnach a bhfuil luachanna na cruthaitheachta agus an phobail ina croílár.
Mar fhealsúnacht bhunaidh na féile speisialta seo tá 10 mBunphrionsabal an Fhir Dhóite, idé-eolaíocht atá taobh thiar den sult, grá agus atmaisféar ar leith a bhíonn le mothú ag Burning Man.
Anseo thíos, den chéad uair riamh, tá na bunphrionsabail seo curtha ar fáil i nGaeilge mar aon le roinnt íomhánna ó láthair na féile.
Cur san Áireamh Radacach Go dtí gur tháinig aistear.ie ar an bhfód, ní raibh aon suíomh idirlín ann a phléigh deascríobh, nó “cruinnscríobh” na Gaeilge. Seán Ó Riada | iGaeilge
Cartlanna Clibe: Seán Ó Riada
An Ríl Mór
Mura gcuireann sé seo brí ionat maidin Samhraidh, ní lá fós é. Bhíos féin ar an ardán le Ceoltóirí Chualann an oíche dheireannach [le Cór Chúil Aodha] le h-aghaidh coirmcheol mhór Cháirde an Riadaigh sa Malton i gCill Airne.
Ach beidh tuilleadh faoi sin ar ball…..
Foilsiú: 05/08/2010 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cultúr. Clibeanna: Ceoltóirí Chualann, Seán Ó Riada.
Ó Riada sa Gaiety – Comóradh 40(+) bliain
Seo alt a bhí agam i Foinse inniu. Tá sé beagán le cois an dhá scór bliain ó reachtáladh Ó Riada Sa Gaiety (Mí na Márta 1969) agus tá Cáirde an Riadaigh chun comóradh a dhéanamh ar an anamaithris [anniversary] suntasach seo le Coirmcheol i gCorcaigh ar 29ú Eanáir. Ar an gclár don oíche: Ceoltóirí Chulainn, Na Filí, Cór Chúil Aodha fé stiúr Peadar Ó Riada agus go leor eile].
Má tá Led Zeppelin agus na Horslips ábalta teacht ar ais tar éis na blianta fada gan seinnt le chéile, cén fath nach dtiocfadh dhá mhór ghrúpa cheol traidisiúnta ón ré céanna le chéile in athuair?
Sin í an cheist atá freagra ceolmhar á thabhairt uirthí ag Ceoltóirí Chualann agus Na Filí ag oíche stairiúil cheoil thraidisiúnta atá beartaithe chun comóradh a dhéanamh ar Sheán Ó Riada, bunaitheoir Cheoltóirí Chualainn, ag deireadh na míosa seo i gcathair Chorcaí.
In Ostán Bhaile an Róistigh a bheidh an Choirmcheol Mhór seo á reachtáil ar 29 Eanáir agus is grúpa de lucht aitheantais an cheoltóra, Cáirde an Riadaigh, atá á eagrú.
Lá Lúnasa i 2008, nochtadh dealbh Sheáin Uí Riada i gclós an tséipéil i gCúil Aodha agus tá an ocáid seo á reachtáil chun cuid de na costaisí a bhain leis an iarracht sin a ghlanadh maraon le cur le comharthaíocht agus abhar eolais turasóireachta faoin séadchomhartha cheoil.
B'é an Riadach féin a bhunaigh Ceoltóirí Chualainn agus thionscnaigh an ghrúpa sin réabhlóid sa cheol traidisiúnta atá ina spreagadh do cheoltóírí thraidisiúnta ó shin.
"B'shin an réabhlóid mór a thionsnaigh Seán Ó Riada – bhunaigh sé chun ligint do cheoltóirí thraidisiúnta sár chumasacha seinnt le cheile ar shlí nár bhain dá bhfeiniúlacht," dúirt Seán Ó Sé, amhránaí trath le Ceoltóirí Chualainn agus urlabhraí Cáirde an Riadaigh.
"Tá a shampla á leanúint ó shin in Éirinn agus ar fuaid an domhain," dúirt sé. "Spreag sé meas as an nua inár gceol, inár gcultúr agus inár dteanga."
I Mí na Márta, 1969, a tharla an coirmcheol stairiúil sa Gaiety agus áirítear é go foill mar an coirm ceol traidisiúnta is fearr riamh.
Beidh deis ag glúin nua blaiseadh den oíche stairiúil sin sa Gaiety a fháil nuair a thabharfar chun cuimhne é ar an ardán ag Ostán an Rochestown Park, ionad an Oireachtais i 2008, ar 29 Eanáir.
Cé go bhfuil Seán Ó Riada, Peadar Mercier agus John Kelly ar shlí na fírinne, beidh mic na sár cheoltóirí seo, Peadar Ó Riada, Mel Mercier agus John Kelly Junior ag glacadh a n-áiteanna i gcomhluadar Martin Fay, Michael Tubridy, Eamon de Buitléar, Seán Potts agus Ronnie McShane ón ngrúpa bhunaigh. In éineacht leo san beidh Seán Óg Potts ar an bpíb uileann (in ionad Paddy Maloney) agus Eamon McGivney (in áit Seán Keane).
Beidh na Filí ar ais mar a bhí – Matt Cranitch, Tomás Ó Canainn agus Tom Barry ar an ardán le cheile arís den chéad uair le breis is scór bliain ón trath go raibh aithne ar Na Filí ar fuaid na tíre agus na h-Eorpa de bharr a gcuid ceoil
Ní bheadh aon oíche de cheol chomórtha ar Sheán Ó Riada criochnaithe gan "An Poc Ar Buile" agus "Mo Ghile Mear" ó Chór Chúil Aodha faoi stiur Pheadar Uí Riada. Beidh go leor eile ar an ardán freisin – amhránaithe sean nóis cosúil le Máire Ní Cheilleachair, Eoiní Maidhcí Ó Suilleabháin agus Seán Ó Liatháin maraon le ceoltóirí ar nós Conall agus Máire Ní Ghráda is Muintir Luasa, Screathan.
Tá ticéid ar fáil ó na h-ionaid seo I leanas ar phraghas €20. Is féidir loistín thar oíche a chur in áirithe ag an Rochestown Park Hotel, ionad na coirme agus ostán ceithre réalt, ar €40 an duine.
Ionad Cultúrtha, Baile Mhúirne 026 45733
Rochestown Park Hotel 021 4890800
Quill's, Patrick Street 021 4271717 Dúirt Bertie Ó Feinneadha, bainisteoir Gaelsaoire (www.gaelsaoire.ie): x93Is deis iontach í seo do Ghaelsaoire an Ghaeltacht a phoibliú ar fud Mheiriceá mar shárionad saoire do na Gaeil thar lear.x94 Gaeilge Aistriúchán a dhéanamh. Táimid ag aistriú an téacs don suíomh san am i láthair agus beidh sé ar fáil go luath. Stair na Peannaireachta
Stair na Peannaireaċta
Ar an leathanach seo gheofar eolas ar stair na peannaireachta agus ar na noda a bhíodh in úsáid i lámhscríbhinní na Gaeilge.
An mhórpheannaireacht, 6ú-12ú c.
Is le teacht na Críostaíochta sa 5ú céad a tháinig an pheannaireacht go hÉirinn - is é an t-aon chóras scríofa a bhí ag na Gaeil roimhe sin an oghamchraobh a ghreantaí i gcloch. Mar a bheifí ag súil leis, d'úsáid an chléir stíl peannaireachta a bhí coitianta ar fud iarthar na hEorpa ar dtús, stíl ar a dtugtar an pheannaireacht leath-uingeach Rómhánach, ach tháinig stíleanna nua chun cinn i mainistreacha na hÉireann de réir a chéile. Cé gur féidir le saineolaithe difríochtaí caolchúiseacha a aithint ó aois go haois, tá trí phríomhstíl den pheannaireacht dhúchasach ann, mar a léirítear thíos.
Is í an mhórpheannaireacht an ceann is luaithe de na stíleanna dúchasacha agus bhí sí in úsáid ón 6ú go dtí an 12ú céad. Tá cosúlachtaí follasacha idir í agus an pheannaireacht leath-uingeach Rómhánach a tugadh go hÉirinn le teacht na Críostaíochta, agus ní gan chúis a ghlaotar 'an pheannaireacht leath-uingeach Éireannach' (nó 'an pheannaireacht leath-uingeach inseach', ós rud é gur thug misinéirí as Éirinn an pheannaireacht chéanna leo chun na Breataine) uirthi uaireanta. Is í an ghné is suntasaí a bhaineann leis an stíl seo an trasmhír thriantánach ag barr gach líne ingearach ar chlé.
Cé gurb é seo an saghas peannaireachta is mó a shamhlaítear le hÉirinn sa lá atá inniu ann - de bharr an chlú atá bainte amach ag Leabhar Cheanannais ar fud an domhain thar aon ní eile - peannaireacht fhoirmeálta ba ea í nár úsáideadh ach le haghaidh an scrioptúir agus leabhair liotúirgeacha eile i Laidin. D'fhág toirt na litreacha agus costas ard an mheamraim nár oir an mhórpheannaireacht do théacsanna nach raibh tábhacht ar leith ag baint leo.
An mhionpheannaireacht, 7ú-19ú c.
De bharr na gcúinsí a luadh thuas, bhí lámh níos simplí a d'fhéadfaí a bhreacadh go héasca ag teastáil agus tháinig an mhionpheannaireacht chun cinn ón 7ú céad amach, ní hamháin le haghaidh na Laidine ach le haghaidh na Gaeilge chomh maith. Is minic a fheictear an dá shaghas peannaireachta, mórpheannaireacht agus mionpheannaireacht, taobh le taobh sa cháipéis chéanna. Go deimhin, na sleachta is luaithe atá ar fáil sa Ghaeilge (fág na hoghamchlocha as an áireamh), is nótaí mionpheannaireachta iad a breacadh ar chiumhais leathanaigh chun téacs mórpheannaireachta as Laidin a mhíniú.
Mar a tharla i gcás na mórpheannaireachta leis, thug manaigh as Éirinn an mhionpheannaireacht chun na Breataine mar ar úsáideadh í chun an Sean-Bhéarla a scríobh anuas go dtí teacht na Normannach sa 11ú céad, tráth ar iompaigh na Sasanaigh ar an mionpheannaireacht Chairilínseach, scríbhinn a bhí in úsáid ar mhór-roinn na hEorpa ón 8ú céad amach. Ach leanadh d'úsáid na mionpheannaireachta dúchasaí in Éirinn a fhad is a bhí litríocht na Gaeilge á saothrú - is é sin le rá, anuas go dtí lár an 19ú céad nuair a thug tubaist shóisialta an Drochshaoil buille an bháis do chóipeáil na lámhscríbhinní.
Ní nach ionadh, is ar an mionpheannaireacht a bunaíodh an cló Gaelach nuair a cuireadh tús le foilsitheoireacht na Gaeilge ag deireadh an 16ú céad.
An pheannaireacht reatha, 19ú-20ú c.
Le bunú an Society for the Preservation of the Irish Language (1876), Aondacht na Gaedhilge (1880), Irisleabhar na Gaedhilge (1882), agus Conradh na Gaeilge (1893), cuireadh dlús la hathbheochaint na teanga mar mheán nua-aimseartha liteartha. Chuige sin, bhí córas éifeachtach scríofa ag teastáil agus d'fhás stíl úr peannaireachta i mblianta deireannacha an 19ú céad. Cé go raibh cruth na litreacha bunaithe ar an mionpheannaireacht thraidisiúnta, fágadh na ciútaí maisiúla ar lár agus nascadh na litreacha le chéile chun stíl reatha peannaireachta a bhí lom simplí a chruthú.
Léiríonn na gnéithe sainiúla den lámh úr - easpa ornáideachais agus litreacha reatha - go raibh sé faoi anáil pheannaireacht an Bhéarla. Go deimhin, formhór na ndaoine a d'fhoghlaim scríobh na Gaeilge i ré na hathbheochana, bhí scríobh an Bhéarla acu cheana féin. Leanadh den pheannaireacht reatha tar éis bhunú an tSaorstáit, ach cuireadh deireadh lena múineadh sna scoileanna sa bhliain 1964; an pheannaireacht Rómhánach amháin a mhúinfí sa chóras oideachais feasta. Sa lá atá inniu ann, is beag duine faoi bhun caoga bliain d'aois atá in ann an pheannaireacht Ghaelach a léamh, ní áirím í a scríobh.
Noda na lámhscríbhinní
Mínítear roinnt de na noda is coitianta a d'úsáidtí i lámhscríbhinní na Gaeilge anseo. Sna léaráidí thíos baintear úsáid as cló speisialta darb ainm Seanchló na Nod atá le fáil ó láithreán gréasáin Ghaelchló.
Nasclitir comhdhéanta as na mionlitreacha 'a' agus 'o' atá anseo. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
'Q' beag agus stríoc tríd a sheas ar dtús do quod na Laidine agus ina dhiaidh sin do 'ar' na Gaeilge. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Seo 'ar' (féach thuas) agus 'i' beag breactha os a chionn, siombail a chiallaigh'air'. D'úsáidtí í sa chlódóireacht leis.
Ciallaíonn stríoc agus ponc séimhithe os a cionn ag deireadh focail go bhfuil guta(í) agus consan séimhithe fágtha ar lár: '-(e)adh' a bhíonn i gceist go minic ach d'fhéadfadh leithéidí '-(a)idh', '-(a)idhe', '-(a)igh' nó '-(a)ighe' a bheith i gceist chomh maith.
Ciallaíonn líne chuartha mar seo os cionn litreach go bhfuil 'm' fágtha ar lár ina diaidh; 'am' an focal atá scríofa ar chlé.
An rud céanna atá i gceist anseo ach amháin go bhfuil an 'm' séimhithe; is é 'amh' an focal atá scríofa ar chlé.
Ciallaíonn líne dhíreach os cionn litreach go bhfuil 'n' fágtha ar lár ina diaidh; is é 'an' an focal atá scríofa ar chlé. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Ciallaíonn líne dhúbailte os cionn litreach go bhfuil dhá 'n' fágtha ar lár ina diaidh; is é 'ann' an focal atá scríofa ar chlé.
An litir 'b' nasctha le nod a sheasann do 'm' (féach thuas) atá sa chomhartha seo agus d'úsáidtí é le haghaidh 'b' uraithe.
Con na Laidine a bhíodh i gceist leis an nod seo ar dtús agus choinnigh sé an fhuaim chéanna sa Ghaeilge.
Centum na Laidine nó 'céad' na Gaeilge atá anseo.
Seo cecinit na Laidine, focal a chiallaíonn 'do chan'. D'úsáidtí an nod seo sna lámhscríbhinní chun údar an téacs a ainmniú: 'Eoghan Ruadh cct.' mar shampla.
Leagan ard den litir 'e' atá anseo a sheas do na litreacha 'ea' sa Nua-Ghaeilge. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Nasclitir comhdhéanta as na mionlitreacha 'e' agus 'a'. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Et (.i. 'agus' sa Laidin) a bhíodh i gceist leis an nod seo ar dtús. Ina dhiaidh sin bhaintí úsáid as le haghaidh 'agus' na Gaeilge, agus freisin le haghaidh na litreacha 'et' sa tsean-Ghaeilge nó 'ead' sa nua-Ghaeilge. Tá sé fós in úsáid le haghaidh 'agus'.
Agus síneadh fada air, seasann an nod seo don siolla 'éad'.
Agus ponc séimhithe air, seasann an nod seo don siolla 'eadh'.
Et cetera, nod atá in úsáid fós.
Nasclitir comhdhéanta as 'e' ard agus 't'. Chiallaíonn sé et sa Laidin nó 'agus' sa Ghaeilge. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Nod a sheasann do 'go' nó 'gur'.
Nod a sheasann don fhocal 'iodhon' (nó 'eadhon') agus atá fós in úsáid.
Na litreacha 'ir' a bhíodh i gceist leis an nod seo.
Sheas an litir 'k' don fhuaim 'ca', agus uaireanta don fhocal 'cath'.
Fainic! Ní 'N' mór atá i gceist leis an litir seo, ach 'M' mór.
Seo mille na Laidine nó 'míle' na Gaeilge.
Nod a chiallaigh 'mac' nó 'mar'.
'Mac' nó 'mic' a bhí i gceist leis an nod seo.
Nasclitir comhdhéanta as na mionlitreacha 'n' agus 'a'.
Agus síneadh fada curtha air, chiallaíodh an nod thuas 'ná'.
D'úsáidtí an litir 'q' mar nod le haghaidh na litreacha 'cu'.
Ba mhinic a léirítí 'r' dúbailte le nod cosúil leis seo.
Seasann an nod seo - saghas 'r' beag a scríobhtar os cionn líne na litreacha - le haghaidh 'r' nó 'ra'.
Ní fheictear an 'r' speisialta seo ach ag deireadh focail - 'tír' atá scríofa ar chlé.
Seasann 's' beag os cionn líne na litreacha don siolla 'ear' - 'fear' an focal atá scríofa ar chlé.
Nuair a scríobhadh litir os cionn (nó 'ar') litir eile, ciallaigh sé go raibh 'r' (nó 'ar') le léamh idir an dá litir nó i ndiaidh an dara litir. D'fhéadfaí na noda ar chlé a scaoileadh mar 'tra'/'tar' agus mar 'gru'/'gur' de réir mar a d'fheilfeadh léamh amháin nó eile don chomhthéacs.
Sed, focal a chiallaíonn 'ach' sa Laidin, a bhí i gceist leis an nod seo ar dtús. Sa Ghaeilge, úsáideadh é ní hamháin le haghaidh an fhocail 'ach' nó 'acht', ach don siolla '-(e)acht' freisin. D'úsáidtí é sa chlódóireacht leis.
Nod a sheas don siolla '-us' sa Laidin agus a úsáideadh sa Ghaeilge le haghaidh '-us' nó '-as' ag deireadh focail.
Nasclitir comhdhéanta as na mionlitreacha 'v' (.i. 'u') agus 'i'. D'úsáidtí an tsiombail seo sa chlódóireacht leis.
Na litreacha Gréigise 'XP' a scríobhadh le haghaidh 'Críost' go minic.
Tugtar 'ceann faoi eite' ar an gcomhartha poncaíochta seo. Chiallaigh sé go raibh clabhsúr curtha ar líne agus gur leis an gcéad líne eile den téacs a bhain gach ar lean é. Cardiff-bhunaithe Baulch, atá anois ina láithreoir teilifíse, labhair leis an lucht féachana faoina thaithí mar cheart lúthchleasaí óga trí a bhuaigh Craobh an Domhain óir agus a reáchtáil an Marathon Londain. Portráid den gCadhnach, a choimisiúnaigh Seán Ó hÉigeartaigh, Sáirséal agus Dill, don leabhar Cois Caoláire
Ar an 18ú Deireadh Fómhair, 1970 is ea a cailleadh an Cadhnach. Chun a bhás anabaí a chomóradh, beidh scata imeachtaí éagsúla á n‑eagrú ag eagraíochtaí agus institiúidí éagsúla i rith na bliana seo, ag tosú le Ceiliúradh ar Shaothar Mháirtín Uí Chadhain mar chuid de shiompóisiam i gColáiste Lehman, Nua-Eabhrac ar 22 Feabhra 2020. Céideadh

Baile in Éirinn is ea Ceideadh. Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae Ros Comáin. Is é "Keadue" nó "Keadew" (oifigiúil) a thugtar air i mBéarla.
Tá tuairim is 200 duine ina gcónaí sa sráidbhaile, atá suite ar bhóthar réigiúnach an R284 agus R285 gar do theorainneacha Chontae Liatroma agus Chontae Shligigh.
Cuireadh Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin ann agus bíonn féile agus scoil samhraidh ar siúl ann gach bliain in ómós dó. Deir Bunting go mbíodh a chloigeann i dtaisce i gcuas ann.
Ghnóthaigh Céideadh Comórtas na mBailte Slachtmhara sna blianta 1993 agus 2003 agus is minic atá craobh an chontae sa chomórtas sin buaite aige. It runs from 9.30 - 2 pm Monday to Friday and children participate in Irish language classes, music and dancing classes, games and sports. Torthaí ar 'Alicia Molloy' | ainm.ie
Ball de Chonstáblacht Ríoga na hÉireann a athair Pádraig agus ba í Alicia Molloy a mháthair Is breá liom nuair atáim in oifig ITV i Londain agus is féidir liom comhrá as Gaeilge a bheith agam le mo dheartháir atá in oifig nuachta an BBC — bíonn muid ag cúlchaint faoi na daoine atá lenár dtaobh agus níl clú ag aon duine. Bunaíodh Gaelscoil Ros Eo in 2008. Táimid ag forbairt agus fás ó shin. Creidim go láidir go mbíonn múineadh ag tarlú taobh amuigh de chomh maith le taobh istigh den seomra ranga. Mar sin, cuirtear ranganna eischuraclaim ar fáil do na páistí tar éis scoile. Ba mhaith liom mo bhuíochas a ghabháil le múinteoirí na scoile as an obair dhíograiseach a bhíonn ar siúl le linn agus i ndiaidh am scoile. Bíonn an doras i gcónaí oscailte anseo i nGaelscoil Ros Eo agus ba bhreá liom dá mbeadh tuismitheoirí páirteach i saol scoile a bpáistí. 3 November, 2009 - by Pat Sheehan
Tar éis na comórtais, na leachtanna agus an tsiamsaíocht uile dúirt GA gur chóir bualadh bos mhór a dhul go dtí na heagraithe agus na rannpháirtithe ag Oireachtas na Samhna 2009 i Leitir Ceanainn.
Dúirt GA: "Bhí mé féin ag súil go mór leis an Oireachtas i mbliana agus socraithe déanta taistil ann agus sult a bhaint as an chraic ansin. Ach tharla an chonspóid is déanaí leis an DUP agus bhí orm freastal ar roinnt cruinnithe le déileáil leis sin.
Labhair mé le Pearse Doherty agus le Gráinne Mhic Ghéidigh áfach a bhí i láthair ann agus shíl siad beirt go raibh sé ar na cinn is fearr le blianta fada. Bhí an oiread sin tallainne le feiceáil idir óg is aosta go bhfuil todhchaí na teanga agus an chultúr slán sábháilte le tamall eile.
D'amharc mé féin ar chuid den fhéile ar TG4 agus tógann sé mo chroí na sluaite óga ag ceiliúradh an Ghaelachais gan chúthaileacht. Fuair mé tuairisc ar na díospóireachtaí go háirithe ar an fheachtas in aghaidh an Bord Snip agus Plean 20 Bliain agus tá mé ag súil le forbairtí ansin roimh dheireadh na bliana.
Idir an dá linn, guím gach rath ar Choiste an Oireachtais don bhliain seo chugainn, 'sa Ríocht' níl amhras ar bith ná go mbeidh fearadh na fáilte ag muintir Chiarraí ar lucht na Gaeltachta agus lucht na Gaeilge.
Tá mé ag súil nach mbeidh aon bheart gan choinne ag ár gcairde sa chomhrialtas anseo dúinn roimh an cheann sin." CRÍOCH Fáilte go tigh Kruger - tigh tábhairne agus tigh lóistín i nDún Chaoin, Co. Chiarraí. Gheobhaidh tú céad míle fáilte anseo ó Mháiréad agus ó Mhuirisín Néill. Deir an Foras go bhfuair siad treoir ón gComhairle Aireachta Thuaidh/ Theas athstructúrú a dhéanamh ar an modh ina gcuirtear bunmhaoiniú ar fáil don earnáil Ghaeilge. Go mbeidh ceannlínte ó mhiontuairiscí na gcruinnithe i nGaeilge agus i mBéarla agus go mbeidh an téacs i nGaeilge ar dtús. That the headings of the minutes of the meetings be in Irish and English with the Irish text first. Tá ionaid Ghaeilge ag fás i gcathracha ar fud na tíre, áiteanna a mbíonn an teanga á labhairt go sóisialta ag na céadta duine, ach tá sé ag éirí níos deacra í a chloisteáil á labhairt go poiblí sa Ghaeltacht - nuair a shiúlann tú isteach i dteach tábhairne, cuir i gcás.
Ní inniu ná inné a tosaíodh ar an chaint seo faoi mheath na teanga sna ceantair éagsúla ach an rud is tábhachtaí ná go bhfuil neart Gaeilge á labhairt sa Ghaeltacht, go fóill ar aon chuma, rud a chinnteoidh go gcoinneofar í ina pobal sainiúil ar feadh glúin nó dhó eile. Tá athrú meoin ag teastáil i gcás mhuintir na Gaeltachta féin, áfach.
Níl aon easpa acmhainní ag pobal Gaeltachta an lae inniu; tá an státchóras ag infheistiú go trom i seirbhísí éagsúla: leithéidí TG4, Raidió na Gaeltachta, Foinse, Lá, www.Beo.ie agus na coláistí samhraidh. Tá ciste £30m á chaitheamh go bliantúil ag an Údarás agus tá buiséad substaintiúil ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gaeltachta agus Oileán (EOGO). Tá an Ghaeilge á teagasc sna bunscoileanna agus tá infrastruchtúr meánscolaíochta réasúnta maith ar fáil. Tá líon na gcúrsaí tríú leibhéal i nGaeilge ag méadú, go háirithe de bharr shaothar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Ach fós níl aon fhianaise ann go bhfuil an nós an Béarla a úsáid go minic seachas an Ghaeilge ag athrú.
Fiú tá comharthaí anois ag Údarás na Gaeltachta le cur in iúl do dhaoine go bhfuil siad sa Ghaeltacht. Is bocht an scéal é gur mhothaigh siad go raibh gá lena leithéid a dhéanamh. An raibh eagla orthu nach mbeadh a fhios ag daoine, cuairteoirí ná bunadh na háite, go raibh siad i nGaeltacht gan fógra a bheith á chur seo in iúl!?
Cuirtear suas fógraí agus comharthaí gnó i mBéarla go rialta sa Ghaeltacht; labhraítear Béarla le custaiméirí i siopaí agus i dtithe tábhairne; is iad na staisiúin Bhéarla raidió a bhíonn ar siúl sa chúlra agus is annamh a chloistear ceol traidisiúnta i dtithe tábhairne ná in áiteanna eile poiblí.
An bhfuil sé in am ag Údarás na Gaeltachta agus ag an Roinn EOGO laghdú a dhéanamh ar dheontais do chomhlachtaí agus fiontair nach ndéanann a ngnó i nGaeilge? Má tá comhlacht ag feidhmiú i mBéarla, nár cheart dó a chuid tacaíochta a éileamh ó Enterprise Ireland nó ó fhoinse eile? Ar cheart go mbeadh sé mar pholasaí ag Údarás na Gaeltachta agus ag an Roinn gan ach tacú le gnólachtaí atá i ndáiríre faoi fhostaíocht agus seirbhísí a chur ar fáil i nGaeilge?
Tá feachtas láidir leathan de dhíth le taispeáint do mhuintir na Gaeltachta gur fiú dóibh an Ghaeilge a úsáid. Lena chois sin, is gá díospóireacht cheart a chothú faoi chuid de na ceisteanna atá luaite thuas - is cinnte nár tharla a leithéid go dtí seo.
Tá sé soiléir gur beag fonn a bheidh ar go leor daoine a n-iompar teanga a athrú muna bhfeiceann siad go bhfuil buntáiste ann dá gcuid pócaí. Bhí baint mhór ag cúrsaí airgid le meath na Gaeilge agus, faraor géar, ní féidir í a láidriú mar theanga phobail sa Ghaeltacht gan díriú ar cheist seo an airgid. 'Náire shaolta' é an tslí a bhfuil Amharclann na Mainistreach ag caitheamh leis an nGaeilge – Tuairisc.ie
Níltear ag caitheamh leis an teanga mar rud atá 'lárnach agus luachmhar' i saol ealaíne na hÉireann, a deir Seanadóir Gaeltachta
Dé Máirt, Eanáir 23 2018 ag 6:00 am
Is "náire shaolta" é an tslí atá Amharclann na Mainistreach ag caitheamh leis an nGaeilge "le fiche bliain anuas".
B'in a bhí le rá ag an Seanadóir neamhspleách Gaeltachta Trevor Ó Clochartaigh ag an gcruinniú is déanaí de choiste cultúir, oidhreachta agus Gaeltachta an Oireachtais.
Dúirt an Seanadóir Ó Clochartaigh go raibh sé "thar am ag an amharclann náisiúnta aitheantas a thabhairt don scéal go bhfuil dhá theanga náisiúnta againn sa tír seo".
Dar leis an Seanadóir Gaeltachta gur cheart don Chomhairle Ealaíon polasaí "i bhfad níos daingne agus i bhfad níos dearfaí" a bheith acu ó thaobh na Gaeilge.
Dúirt sé le Tuairisc.ie gur chóir go mbeadh coinníoll ag baint leis an maoiniú a fhaigheann leithéidí Amharclann na Mainistreach a chuirfeadh ceangal orthu méid áirithe saothar Gaeilge a léiriú agus tacaíocht a thabhairt d'fhorbairt na drámaíochta Gaeilge.
Bhí ceist an easpa drámaí Gaeilge san amharclann náisiúnta go mór i mbéal an phobail nuair a fógraíodh clár na hamharclainne do bhliain chomórtha Éirí Amach na Cásca 1916 agus gan oiread is dráma Gaeilge amháin ann.
Sular éirigh sé as mar stiúrthóir choimisiúnaigh Mac Conghail dráma ón scríbhneoir agus stiúrthóir Darach Mac Con Iomaire. Tuigtear do Tuairisc.ie go bhfuil toradh an choimisiúin sin, an dráma nua 'Baoite', á bhreithniú faoi láthair ag lucht amharclann na Taibhdheirce sa Ghaillimh.
Dúirt Orlaith McBride, Stiúrthóir Orlaith McBride, Stiúrthóir na Comhairle Ealaíon, le linn an chruinnithe i dTithe an Oireachtais go raibh an amharclann náisiúnta ag éirí "níos oscailte do scríbhneoirí Gaeilge le tamall anuas" agus luaigh sí an tacaíocht a tugadh don Taibhdhearc faoin scéim forbartha 'Five by Five'.
Dúirt an Seanadóir Ó Clochartaigh nach ionann a bheith luaite i "scéim 'outreach' mar sin" nó "cúpla dráma Gaeilge a bheith á léiriú ag grúpaí eile sa Phéacóg" agus "tiomantas ceart" a bheith ag an amharclann náisiúnta do chur chun cinn dhrámaíocht na Gaeilge.
"I láthair na huaire, caitear le tionscadail trí Ghaeilge mar aguisín ar thionscadail eile ar nós gur rud breise nó éagsúil a bheadh iontu, in áit caitheamh leis an teanga mar rud atá lárnach agus luachmhar in earnáil ealaín na hÉireann. Cén fáth nach dtugtar treoir do na heagraíochtaí náisiúnta níos mó a dhéanamh trí mheán na Gaeilge?"
"Cruthaíonn tionscnaimh ar nós Éire Ildánach, nó Gaillimh 2020, deiseanna tábhachtach leis an nGaeilge a phríomhshruthú in earnáil na n-ealaíon. Cé gur chóir fáiltiú roimh an obair a dhéanfaidh Éire Ildánach le Comhairlí Áitiúla leis an teanga a chur isteach ina gcláir bhliantúla, tá smaointe níos uaillmhianaí agus níos samhlaíche ag teastáil le ról teanga na Gaeilge in earnáil na healaíne a aithint, go háirithe agus muid i mBliain na Gaeilge 2018," a dúirt an Seanadóir Ó Clochartaigh.
Tugadh le fios chomh maith ag an gcruinniú de choiste cultúir, oidhreachta agus Gaeltachta an Oireachtais go dtacódh clár ealaíon an Rialtais Creative Ireland, nó Éire Ildánach, le Bliain na Gaeilge 2018 trí cheangal a chur ar na húdaráis áitiúla a cuid den mhaoiniú a fhaigheann siad ó Creative Ireland a chaitheamh ar imeachtaí Gaeilge a eagrú.
Fág freagra ar ''Náire shaolta' é an tslí a bhfuil Amharclann na Mainistreach ag caitheamh leis an nGaeilge'
Roddy Dé Céadaoin, Eanáir 24 2018 ag 8:05 am
Níl leithscéal ar bith acu; an Gaeilgeoir agus Seansdóir aitheanta Fiach Mac Chongail a bhí i bhfeighil an Abbey Theatre go háirithe. Bhíodh drámaí i nGaeilge sa Peacock Theatre an amharclann bheag thíos staighre san Abbey ó am go ham. Mhuise nach íoróineach gurb í an "amharclann náisiúnta" í agus gan an teanga náisiúnta le cloisteáil inti! Cén fáth nár cuireadh brú urthu dráma amháin i nGaeilge a reachtáil nuair a bhí Bliain na Gaeilge 2013 ar siúl? ar fáil go huile is go hiomlán trí Ghaeilge, ach beidh úsáideoirí in ann teachtaireachtaí SMS a chumadh le cabhair ó fhoclóir Gaeilge an fhóin.
a chur ar fáil le cumais Ghaeilge air, go bhfuil éileamh ar theicneolaíochtaí le Gaeilge, agus go bhfuil na hacmhainní ag comhlachtaí teileachumarsáide a dtáirgí a chur in oiriúint do Ghaeilgeoirí” adúirt Seán Ó hAdhmaill, Cathaoirleach Na Gaeil Óga.
Tá an Tocco ar fáil sa Phoblacht faoi láthair agus beidh sé i siopaí an tuaiscirt ó mhí Eanáir ar aghaidh. Sinn Féin appoints Irish language development officerSinn Féin has announced the appointment of Liadh Ní Riada as the party’s Irish language development officer. Party leader, Gerry Adams TD, welcoming her appointment said that the party was committed to the revival of the language and that he was looking forward to seeing the positive results of her work.Liadh is from the Muskerry Gaeltacht of Cúil-Aodha in Co Cork. She is the youngest member of the family of composer Seán O Riada, who was famously influential in the revival of Irish traditional music in the 1960 s.She has produced and directed numerous documentaries for RTE and TG4 and most recently has been working with a group from Múscraí in developing the traditional arts, particularly sean-nós singing. Liadh and her husband, Ballyvourney man, Nicholas Forde, a statue restorer, live in the Gaeltacht of Múscraí with their three young daughters. “It is my ambition for Sinn Féin to strengthen our native language and culture and to ensure that it is a living and vibrant part of the daily lives of party members,” she said.Sinn Féin is the only political party on this island which has employed someone specifically to increase the use of Irish within it and help to develop the party’s Irish language policy. Connect with Sinn Féin Beidh Coirm Cheoil Mhór oíche Dé Sathairn i gCúil Aodha ag a mbeidh na ceoltóirí Ailean Domhallanach, Kathleen Macinnes agus Sineag McIntyre ag casadh. Beidh na ceoltóirí céanna ag casadh arís an mhaidin dár gcionn sa seanséipéal i Reilig Ghobnatan. Sa bhliain 1922, cuireadh cúrsaí ar fáil do mhúinteoirí agus ó 1923 ar aghaidh, bhí an Ghaeilge riachtanach sna Coláistí Oiliúna. Bheadh duine éigean ar an gCoiste a mholfadh col ceathrar leis do job éigin, duine ar bheagán Gaeilge, agus dhéanfaí spior spear de chuspóir na háite. Ar dtus, cheap mé go raibh an focal "désemparé" "faoi bhrón" as Gaeilge mar sin é an brí níos iondúla as Fraincis. Ach sna Gaeltachtaí, ní bheidh mé sásta ach nuair atá Gaeilge ag 95 - 100 % na ndaoine agus í á labhairt ag 90 % na nGaeilgeoirí gach aon lá. Rugadh Jacqueline Chéitinn i gCorcaigh sna seascaidí, nuair a bhí sí sé mhí d'aois thug a máthair uaithi í agus tógadh i mBaile Átha Cliath í. D’inis Seosamh do Shéamas Ennis ar Raidió Éireann (6): D’fhéadfá a rá go raibh mé á n-ól as an mbuidéal sa gcliabhán. Creideann Cumann Forbartha Chois Fharraige, áfach,go bhfuil sé ríthábhachtach go leanfaí ar aghaidh leis an tseirbhís gan aon bhriseadh agus go ndéanfaí cinnte go mbeadh ranganna ceoil, amhránaíochta agus damhsa i nGaeilge ar fáil do dhaoine óga na háite ag tús na scoilbhliana. We had our table quiz on Wednesday. There were seven rounds in the quiz. After the break, there were spot prizes to be won and the winners were delighted with their Easter eggs. There were seven tables on the night, but we are very hopeful that there will be a bigger crowd next year. We used a data projector and all questions were in Irish first and then in English. If anyone would like the Powerpoint with the questions, make contact with GaeilgeCLGNásnaRíogh and you will be very welcome to it. Is í Gaoluinn na Mumhain an chanúint is fearr liom, agus bhíos ag smaoineamh go mba ceart dom dul go gaeltacht i ndeisceart Chiarraí. Féachaimís anois an bhfuil ár sciath-chosanta leathan láidir a dhóthain chun na náimhde uile seo a choimeád uainn amach. Tá ár seasamh ar na páistíbh. Chíonn gach éinne é sin. Caillimís iad, agus tá sé chomh maith againn slán beó fhágaint ag ár mbairile go deó. Coimeádamís Gaedhealach iad, agus tá an lá linn. Ní fheadar an dtuigid do léightheóirí deacracht an nídh seo ámhthach. Labhradh éan-athair cloinne atá ag casadh le n-a leanbhaí féin a thabhairt suas mar badh chóir. Badh mhaith liom focal ó Pheadar Ó Laoidhléis ar an gceist seo. Sé lóbh is dóigh liom adeir gur cogadh síoraidhe beatha dhuine ar an saoghal. Acht deirm-se ná fuil sa chogadh so acht neamh-nídh seachas an cogadh a bhíonn ar gach teinteán i n-a mbítear ag casadh le leanbhaí do choimeád Geadhealach i n-indheóin na náimhde do áirimhigheas thuas. Agur más mar seo atá an scéal ag leanbhaí na nGaedhilgeóirí connus atá sé ag an marcsluagh ná tabharfadh a dtúismidhthe biorán buidhe ar ciaca bheidís Gaedhealach nó Gallda! Cad do dhéinimíd-na, muinntir na Gaedhilge, do sna leanbhaíbh seo. Is sna ranganna seo a cruthaíodh deiseanna ar labhairt na Gaeilge do na scoláirí, bíodh caint idir na scoláirí féin nó idir scoláirí aonair agus an múinteoir i gceist. Is cosúil go raibh Mairtín Ó Cadhain ar Inis Mhéain fadó, agus lá amháin nuair a bhí sé ag dul isteach sa tabhairne bhí madra sa tslí air. Gaelbhratach - » Cur síos ar scéim Gaelbhratach
Baile / Iar-bhunscoileanna / Béarla
Foirm Léiriú Spéise
Cur síos ar scéim Gaelbhratach
Is scéim í Gaelbhratach a thugann aitheantas do scoileanna a ghníomhann le húsáid na Gaeilge agus feasacht ar an teanga a chur chun cinn tríd an scoil ar fad agus lasmuigh di.
Má tá an scoil chun tabhairt faoin scéim seo, ní mór do struchtúr na scoile ar fad a bheith tiomanta don Ghaelbhratach a bhaint amach:
Cén fáth gur fiú don scoil páirt a ghlacadh?
Cuirfidh Gaelbhratach le híomhá dearfach na Gaeilge sa scoil agus i measc an phobail lasmuigh di
Ardóidh Gaelbhratach feasacht i measc na ndaltaí ar an saol Gaeilge lasmuigh den scoil
Cruthóidh Gaelbhratach gréasán oibre idir na mic léinn, na múinteoirí agus ceannasaíocht na scoile
Nuair a chomhlíonfar na céimeanna go sásúil beidh Gaelbhratach bronnta ar an scoil tar éis bliana. Beidh sé mar chomhartha aitheantais don obair ar fad déanta ag an scoil le húsáid na Gaeilge a chur chun cinn go gníomhach. Is próiséas leanúnach é seo, mar sin moltar tabhairt faoin scéim gach bliain ag iarraidh an Ghaeilge a chur chun cinn ó bhliain go bliain. Moltar gan dabht tabhairt faoi imeachtaí agus gníomhaíochtaí nua gach bliain.
Cuspóirí Gaelbhratach don mhac léinn:
Go mbeidh an dalta níos muiníne agus tiomáinte chun an Ghaeilge a úsáid, ní mar ábhar scoile nó teanga scoile amháin, ach mar rogha teanga níos mó ina shaol pearsanta
Go mbeidh feasacht níos fearr ag an dalta ar na deiseanna úsáide Gaeilge lasmuigh den scoil
Cuspóirí Gaelbhratach don mhúinteoir:
Mar thoradh ar an obair ar fad go mbeidh na daltaí níos spreagtha chun an Ghaeilge a fhoghlaim
Go spreagfar múinteoirí na scoile le níos mó úsáide a bhaint as an nGaeilge agus go mbeidh níos mó feasachta acu ar an teanga
Cad é ról an Mhúinteora?
Is gá go mbeidh ról lárnach ag an múinteoir chun an Gaelbhratach a bhaint amach. Beidh na mic léinn go cinnte ag tiomáint na hoibre agus freagrach as na himeachtaí a eagrú ach tá sé tábhachtach go mbeadh tacaíocht á fháil acu ón múinteoir.
Moltar don mhúinteoir na rudaí seo a leanas a dhéanamh:
A bheith mar theagmhálaí le Gael Linn
Coiste Gaeilge na scoile a eagrú
Dul tríd an lámhleabhar tacaíochta leis an gCoiste Gaeilge
Tacaíocht a thabhairt don Choiste Gaeilge na cruinnithe a eagrú (ó thaithí na scéime píolótaí, ba chóir go mbeadh an múinteoir i láthair na cruinnuithe seo, go dtí go bhfuil na daltaí dulta i dtaithí ar an scéim).
A bheith mar theagmhalaí leis na daoine seo a leanas:
Coiste Tuismitheoirí na scoile
Comhairle agus tacaíocht a thabhairt do Chathaoirleach an Choiste Gaeilge
Freastal ar cheann de na ceardlanna traenála agus tacaíochta
Céard atá le déanamh chun Gaelbhratach a bhaint amach?
Tá an cúig ghníomh riachtanach le déanamh chun Gaelbhratach a bhaint amach:
Coiste Gaeilge a bhunú
Suirbhé a dhéanamh ar an nGaeilge sa scoil
Plean gnímh a chur le chéile agus feidhmiú air
Monatóireacht agus measúnú a dhéanamh i rith na bliana
Fís don Ghaeilge sa scoil
Chomh maith leo siúd is gá do gach scoil trí ghníomh eile a roghnú ón liosta thíos:
Páirt a ghlacadh i COMHRÁ '17
Club Gaeilge iarscoile nó 'Is Leor Beirt' ag am lóin a eagrú
Tionscadal ar chearta teanga agus stádas na Gaeilge
Amhrán na bhFiann a fhoghlaim
Clár raidio
Imeachtaí le scoileanna eile
Imeachtaí do thuismitheoirí
Turas scoile chun na Gaeltachta nó chuig ionad oidhreachta le seirbhís as Gaeilge
Seomra Gaeilge nó balla Gaeilge a chur ar bun
Páirt a ghlacadh i Gaeilge 24
Ag bunú an Coiste Gaeilge:
'Sí príomh aidhm an choiste Gaeilge ná a bheith i gceannas ar an bpróiséas Gaelbhratach. Beidh an coiste Gaeilge freagrach as na rudaí seo a leanas:
Rannpháirtíocht leathan a chinntiú ar an gCoiste Gaeilge ó gach bliain sa scoil
An plean gnímh a chur le chéile agus é a chur i bhfeidhm sa scoil
Na himeachtaí agus na gníomhaíochtaí sa phlean a eagrú
Measúnú leanúnach a dhéanamh ar aon dhul chun cinn atá déanta
Feidhmiú an Choiste Gaeilge
Tá córas molta thíos chun an Coiste Gaeilge a fheidhmiú:
Ba chóir na hoifigigh ar an gcoiste Gaeilge a roghnú ag an gcéad chruinniú, tríd daoine a ainmniú agus a thogadh más rud é go bhfuil níos mó ná duine amháin ainmnithe d'aon phost faoi leith.
Ba chóir na hoifigigh seo a leanas a bheith ar an gCoiste Gaeilge: cathaoirleach, leaschathaoirleach, rúnaí, cisteoir agus oifigeach caidrimh poiblí.
Ba chóir go mbeadh clár ann do gach cruinniú.
Ba chóir go mbeadh miontuairiscí glactha ag gach cruinniú. (Aon ábhar a bhí pléite, aon chinneadh a bhí déanta agus an duine/daoine atá anois freagrach as an gcinneadh sin a chur i bhfeidhm).
Ba chóir don chathaoirleach i bpáirt leis an leaschathaoirleach monatóireacht a dhéanamh ar aon dhul chun cinn atá déanta uair sa mhí. Is féidir seicleabhar gaeilge a fháil ó chupla banc. Tá rogha gaeilge ar meaisín UMB Bhainc na hÉireann (ATM). Má lorgaíonn tú cárta creidmheasa leis na sonraí i ngaeilge air, ní féidir a leithéid a fháil. Cén fáth? Ar dhein éinne eile iarracht a leithéid a fháil ón mbanc? Is cuimhin linn ráitis an Aire sular aistríodh é, inar cheistigh sé an líon mór eagraíochtaí deonacha a bhí ag plé leis an nGaeilge agus an costas a bhain leo. Cruachán

Sliabh in iarthar Oileán Acla gar do chósta thiar na hÉireann é Cruachán. Is é Cruachán an sliabh is faide siar san oileán. Is iad aillte Chruacháin na haillte is airde in Éirinn, agus iad ar na tríú haillte mara is airde san Eoraip freisin. Tá siad 668m ar airde. Scoil Naomh Aingeal – St Angela’s Castlebar. 6. Scríobhneóireacht Buaiteoirí i gComórtas Scríobhneóireachta an I.N.T.O. Winners in the I.N.T.O. Handwriting Competitions, Norah Doyle, Wioletta Andrzejezak and Kayla Mannion. Photo: Tom Campbell. Mr. ODonnell Mr. ODonnell Mr. ODonnell: Bhead an-�thas ormsa ceantar Bhaile Mhic �da a aithint mar Gaeltacht oifigi�il d� mbeadh na coinn�ollacha comhl�onta. Forbidden Stories

Is eagraíocht neamhbhrabúis í Forbidden Stories (Gaeilge:"Scéalta coiscthe") leis an misean "obair iriseoirí eile, atá i mbaol bagairtí, príosúin nó dúnmharaithe, a leanúint agus a fhoilsiú." Chun é seo a bhaint amach, tugann sé deis d’iriseoirí a gcuid oibre a sheoladh chuig Forbidden Stories, ionas go mbeidh rochtain ag iriseoirí eile ar an ábhar ar eagla nach mbeidh an t-imscrúdaitheoir bunaidh in ann é a leanúint níos mó. Comhoibríonn sé le heagraíochtaí mar Reporters sans frontières agus Freedom of the Press Foundation.
Go hidirnáisiúnta mhol an Columbia Journalism Review, Daily Times (an Phacastáin), Deutschlandfunk, The Guardian, Le Monde, agus RTBF.
I mí an Mhárta 2018, fuair sé duais mhór “tionscadal iriseoireachta na bliana” ag Cruinniú Mullaigh Iriseoireachta Bliantúla na Fraince agus bhí sé ar ghearrliosta an European Press Prize i gcatagóir na nuálaíochta sa bhliain 2019. Comhchoiste Dála sin na Gaeilge Tá sé soiléir nach leor dea-thoil agus tacaíocht an rialtais atá ann faoi láthair don Straitéis 20 Bliain. Is minic a thagann na múinteoirí Gaeilge le chéile chun plé a dhéanamh ar nithe a bhaineann leis an nGaeilge, bíodh sé ar bhonn foirmeálta nó ar bhonn neamhfhoirmeálta. Tháinig Gaelscoil Bharra agus Gaelscoil Shliabh Rua ar cuairt chughainn ar an gCéadaoin, bhí cóisir againn le Clodagh ó Cúla Búla Parties. Fáilte go hAlban na hAlban
Roghnaigh rogha chun logáil isteach
An bhfuil dearmad déanta agat ar d'ainm úsáideora?
Fan le do thoil, logáil isteach ...
Féin Lónadóireachta
Carbhán
Teach loistín
Téamaí Cóiríochta
Tuaithe
Gluaisrothar
Gan Nollag
Ar Díol nó Cíos
ardchríocha4you.co.uk
séadchomharthaí
Dánlanna
Sléibhte
Gairdíní
Cuir Liosta Eagarthóireachta
Cuir Liosta Liosta Saoire
Cuir Liosta Taistil
Cuir Liosta
Cuir maoine le díol
Bealaí
Cuir Bealaí nó Rianta isteach
Bealaí Gluaisrothair
Bealaí Tiomána
Bealaí NC500
Bealaí Rothaíochta
Rianta Hiking
Rianta Rothaíochta Sléibhe
Treoir Rothaíochta
Treoir Siúlóide
Rialacha MOD
Le haghaidh Saoire
Painéal na gCuairteoirí
Cé a bhfuil tú, is cuma cad a lorg agat, tosaíonn sé seo ar fad.
Sa chás go
suíomh Druim na gCroí Inverness
19-06 2019-
20-06 2019-
Seomraí 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Seomra 1
Daoine Fásta 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Leanaí 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Seomra 2
Seomra 3
Seomra 4
Seomra 5
Seomra 6
Seomra 7
Seomra 8
Seomra 9
Seomra 10
Suíomh bonn
Suíomh deiridh
Raon ag praghsanna <GBP49.00 GBP50.00 - GBP99.00 GBP100.00 - GBP149.00 GBP150.00 - GBP199.00 > GBP200.00
Seiceáil anois
Fáilte Go highlands4you
Lig do Eachtraíochta i nGaeltacht na hAlban Tosaigh anseo, Na Riachtanais Riamh Do Chónaithe.
Gaeltacht na hAlban Maoine Lóistín ar Cíos. Bíonn sult as an tírdhreach á spreagadh nó a bheith taitneamhach leis an oiread sin gníomhaíochtaí lasmuigh atá ar fáil le haghaidh aon séasúr.
Carbháin
Lascaine d'Oideoirí Ar Airíonna áirithe
Sábháil 15%
Le haghaidh checkin ó 23-01-2019 go 23-01-2020
Rothaíocht na Gaillimhe
Cuireann an Ghaeltacht na huaire bealaí taistil iontach ar fáil don rothaí
Iascaireacht na Gaillimhe
Cuireann Highlands na hAlban cuid den iascaireacht is fearr ar fáil le radharc iontach
Biking Sléibhe na Gaillimhe
Tá rianta rothar sliabh mór ag Highlands na hAlban réidh le haon biker a thástáil
Gailf na Gaillimhe
Faigh cuid de na cúrsaí gailf is mó sa Ghaeltacht agus a imirt
Highlands Horse Riding
Bain sult as an scoth lasmuigh ar chapall ar ais tar éis na rianta iontach Gàidhealach
Hiking na hAlban
Bain taitneamh as hikes mór trí Ghaeltacht na hAlban agus a tírdhreach garbh
Highlands Skiing
Tabhair cuairt ar na hionaid sciála The Scottish Highlands a fhreastalaíonn ar thosaitheoirí chuig saineolaithe
Highlands Motorcycling
Gluaisrothaíocht i nGaeltacht na hAlban i gcóiríocht atá cairdiúil do ghluaisrothair
Léarscáil Cóiríochta
Treoir do Chuairteoirí na hAlban
Limistéar Roghnaithe AberdeenshireAngusArgyllBanffshireGhallaibhInvernessKincardineshireMoraySiorrachd ShirOrcOileáin AmuighPerthshireRos & CrombaShealtainnSutherland
Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe Pointe
Scríofa ar 07 2009 Deireadh Fómhair . Posted in Réamhrá
Cuireann Fáilte na hAlban fáilte roimh duit gach lá den bhliain chun taitneamh a bhaint as cúram an áit is áille i mo shaol.
Tá an Ghaeilge Sottish ag tosaigh ar fhiadhúlra agus ar chaomhnú cultúrtha, áit chónaithe ina bhfuil fiadhúlra agus daoine tar éis tairbhe a thabhairt le chéile ar feadh na mílte bliain, tá beannacht ar Albain le láithreacht speiceas éanlaithe difriúla 100, lena n-áirítear iolaire órga, coileach dubh, iolaire , barra dearg, tras-bhille na hAlban agus crann cré.
Tá éagsúlacht fhorleathan ag gnáthóga agus cuimsíonn siad talamh talmhaíochta, féarach, coillearnach, monach, bogaigh, sléibhte, aibhneacha, locháin, follabháin láibe, aillte agus farraige.
Tá áit le gníomhaíochtaí an oiread sin ar fáil do dhaoine aosta, óga agus do dhaoine óga, ó shiúlóidí, Tá éagsúlacht mhór de na himeachtaí a d'fhéadfaí a roghnú, ach nuair a bhíonn tú ag fiontair riamh, taitneamh as an tírdhreach iontach, tuiscint ar fhásach agus stair agus oidhreacht shaibhir, cuairt a thabhairt ar bhileog uisce, Gaillimh na Gaillimhe, Gairdíní, cúlchiste fiadhúlra, féarach, coillearnach, mórthrach, bogaigh, sléibhte, aibhneacha, locháin, follabháin láibe, aillte agus siúlóidí mara i dtimpeallachtaí an-éagsúil,
I mí Dheireadh Fómhair gheobhaidh tú coillearnacha a théann ar na gleannta ag dul i gcodanna dearga ómra agus ór, ag tairiscint radhairc fhuaimneacha uafásacha chun siúl agus grianghraf a dhéanamh. Líonann na caorach na ndaoine caorach na glinn nuair a ghlacann tú radhairc iontacha tríd an aer fionnuar.
Rothaíocht, tógáil i roinnt de na háiteanna fiáine is suntasaí atá ar fáil ó na sléibhte agus na lochanna i Ros an Iarthair agus i Asaint go dtí na n-aillte garbh i gCataibh.
Tógfaidh an tírdhreach atá ag athrú i gcónaí do anáil ar shiúl, agus tú ag fonn ort dul ar ais sa diallait ar mian leat níos mó a bheith ag gach rothar rothair sneachta gach lá ar an mbóthar, go minic thar tír-raon garbh, ag baint úsáide as rothair sléibhe deartha go speisialta.
Tógann rothair sléibhe cosúlachtaí le rothair eile ach cuimsíonn sé gnéithe atá deartha chun feabhas a chur ar marthanacht agus feidhmíocht i dtír-raon garbh.
Is féidir biking sléibhe a bhriseadh síos i gcoitinne éagsúla
tras-tír, marcaíocht ar siúl, gach sliabh, cnoc síos, freeride agus léim saoire. Mar sin féin, bíonn an chuid is mó den rothaíocht sléibhe i gcatagóirí stíleanna marcaíochta Trail agus Cross Country,
Fócaireacht Pony, Déan iniúchadh ar thírdhreacha fiáine agus tírdhreacha eile an domhain ar chapall nó ar chapaillíní cinnte agus a chuimhneoidh go mairfidh siad ar feadh an tsaoil.
Tá mórán tóir ar marcaíocht in Albain agus tá stáblaí agus soláthraithe marcaíochta bunaithe ar fud na tíre inar féidir leat turas siúil a chur in áirithe, hack spreagúil nó ceacht gairmiúil.
D'fhéadfá fiú dul ar saoire marcaíochta capall, Spóirt uisce, Le meascán foirfe lochanna calma, rapids tapa ag gluaiseacht agus dtonnta tuairteála, is é an raon spóirt uisce in Albain an dara ceann.
Tá níos mó ná 10,000 km den chósta in Albain, chomh maith le go leor locháin agus aibhneacha, cibé an bhfuil tú ag dul chun cinn ag an Atlantach, ag rabhadh síos abhainn grád 5 nó cadhcáil farraige timpeall na n-oileán as an gcósta thiar, tá tú i mbun eachtraíochta thrilling in Albain ,
Tá sneachta ag bróga, tá bróga sneachta ar cheann de na pléisiúir gheimhridh iontach i nGleann Afric agus i nGleannta Mórcheantar, Galf, agus os cionn cúrsaí gailf 600 chun iniúchadh a dhéanamh, is é an áit iontach atá i gceist le haghaidh saoire gailf den scoth, músaeim, mar shampla Gailearaí Ealaíne agus Músaem Kelvingrove , téigh go dtí dánlanna 22, téamaí nua-aimseartha a thaispeánann rudaí iontasacha 8000, tá bailiúcháin Kelvingrove leathan, suntasach agus go hidirnáisiúnta, lena n-áirítear stair nádúrtha, arm agus armúr, tréimhsí staire agus i bhfad níos mó.
I nGaeltacht na hAlban, is féidir leat síocháin iomlán a fháil agus deis iontach a scíth a ligean i roinnt de na radharcra is iontach, ag tairiscint gach cineál cóiríochta ó Leaba agus Bricfeasta, óstáin, féin-lónadóireachta, cíosanna saoire, carbháin, pods, frámaí, páirceanna carbháin , campáil, suíomhanna camper-van, Caisleáin, lóisteáin, teach éadrom, nó troscán ar imeall na foraoise ársa nó leathbhealach suas taobh sléibhe, in Albain ní mór dúinn gach cineál cóiríochta a shocrú le gach buiséad, chomh maith le mórán cultúir, oidhreacht iontach, Bia agus deoch, cathracha iontacha agus saibhreas gníomhaíochtaí a oireann do gach aois agus leas, gheobhaidh tú níos mó ná go leor chun siamsaíocht a thabhairt do gach cineál lucht saoire.
Mar sin, cibé an bhfuil tú ar dhá chosa nó dhá chosa, tá ráthaíocht ag saoire go bhfuil rud éigin le tairiscint agat.
Print Ríomhphost
Athbhreithniú custaiméara 1
5 as réaltaí 5
Is sine
Faigh athbhreithniú
rátálacha 9
5 vótáilte cabhrach.
An láithreán gréasáin is fearr ag taispeáint do mhaoin.
Tá an t-athbhreithniú ag fanacht le ceadú.
do athbhreithniú
Is é an láithreán gréasáin is fearr chun do laethanta saoire a fhógairt a d'fhéadfaí a bheith ar cheann de na céimeanna atá ard i dtorthaí cuardaigh ar líne, atá éasca le húsáid agus tá sé éifeachtach ag taispeáint do mhaoin.
Taispeáin níos mó
0 of 0 fuair daoine an t-athbhreithniú seo a leanas cabhrach
Ní maith liom
Seol Do Athbhreithniú
ainm Údar *
r-phost údar *
Ceannlíne *
Achoimre Rátáil *
Níos mó a roinnt? (Roghnach)
Tuairisc (Roghnach)
Gan cur síos
Réamhamhairc:
Nuashonraigh
Cuir le grianghraf nó comhad
Cuir suíomh
Ní robot tú
Cláraigh lenár nuachtlitir agus níos mó
An Stádas
Imeachtaí is Déanaí
Imeachtaí ar bith
Liostáil le RSS Feed
Fógraíodh Cóiríocht Saoire
Fógraíodh Maoin Ar Díol
Fógraíodh Turais Highlands na hAlban saor in aisce
Bainistiú Maoine
Gach Na Séasúir
highland4you © 2016-2018. Gach ceart ar cosaint
Bíonn fianáin níos éasca dúinn ár seirbhísí a sholáthar duit. Le húsáid ár seirbhísí a cheadaíonn tú dúinn fianáin a úsáid. Liosta d'Aibhneacha na hAlban

Tá an liosta seo d'aibhneacha na hAlban eagraithe go geografach, tógtha go deiseal, ó Bhearaig-a-Deas. Tá fo-aibhneacha liostaithe síos an leathanach i dtreo in aghaidh srutha. Léiríonn (T) fo-abhainn ar an bhruach clé agus léiríonn (D) fo-abhainn ar bhruach na láimhe deise agus léiríonn (gT) agus (gD) gabhail ar chlé agus ar dheas ina ndéantar abhainn ainmnithe a fhoirmiú ó dhá abhainn atá ainmnithe go difriúil.
Ar mhaithe le simplíocht, roinntear anseo iad ar an gcuid cósta inar féidir béal na habhann a fháil. Is féidir iad siúd ar oileáin na hAlban iad a fháil ag an deireadh. Maidir le hinbhir na hAlban, féach le do thoil faoi "inbhear" agus lochanna farraige.
Oirdheisceart na hAlban.
"Ag sreabhadh isteach sa Mhuir Thuaidh idir Bearaig agus Ceann Chàrdainn (An Cósta Thoir)"
"Tá fo-abhainn de bhruach deas na hAbhann Thuaidh, an abhainn Till mar aon lena craobh-aibhneacha, beagnach go hiomlán i Sasana, ach tá sé san áireamh chun iomláine dhobharcheantar na hAbhann Thuaidh a chomhlíonadh."
Dobharcheantar na hAbhann Thuaidh
Dobharcheantair chósta shimplí
Dobharcheantar an Tyne
Linne Foirthe (Inbhear)
(Lodainn) Dobharcheantar an Easg
Dobharcheantar Uisce na Leite
Dobharcheantar an Àmain
Dobharcheantar na hAbhann
Dobharcheantar an Carann Original cover of Guth na mBárdshowing title in large, bold print and underlined, name of author, printers, publisher and date with publishers emblem EPA Maynooth University Co -Fund PhD Opportunity - Survival of mobile antibiotic resistance in water -Closing date 8 th August 2018 The continued success of this Ulster GAA and Ulster University collaboration provides financial support for GAA members and continues to be a fantastic pathway to a high level of proficiency in Irish. This partnership not only opens the door to third level education for many, but also allows GAA clubs to benefit from an increased awareness and promotion of Irish language. Christmas Christmas Christmas!! That is what Fairytale of New York is to me! You can’t escape it at Christmas time. No matter where you are in the world, when you hear this song, it feels like home (if you’re Irish of course). The video is a short movie portraying a couple’s love and the difficulties. I love it because it’s like an old black and white Hollywood movie. I’m sure most of you will agree with me on this one on being one of the best Irish music video’s (and songs) of all time. Bhain formhór mór na múinteoirí úsáid ordaithe soiléir as an gclár bán nó PowerPoint chun eochairfhocail na gceachtanna a chlárú agus chun struchtúr an cheachta a léiriú. Tá alt ar chóir d'oifigigh an Chumann Lúthchleas Gael suntas a thabhairt dó ag Ciarán Ó Coigligh dar teideal: 'Gnéithe de scéal na hÉireann ina cuid logainmneacha.' Tá thart ar 600,000 focal le haistriú mar chuid den tionscadal seo agus déanfar an obair sin sna Ranna Gaeilge in Ollscoil Chúil Raithin agus Ollscoil Mhaigh Nuad. Brúigh ar leathanach gréasáin ‘Happening Now’ chun léamh faoi gníomhaíochtaí Seachtain na Gaeilge a bhí ar siúl inár scoil le cúpla seachtain anuas. Dé Céadaoin, Nollaig 21 2016 ag 6:30 am
Dé Céadaoin, 21 Nollaig
Beidh Helen Ní Shé agus criú An Saol ó Dheas ag craoladh ó Lárionad na Gaeilge i mBaile an Fheirtéaraigh agus iad ag caitheamh súil siar ar an obair atá curtha i gcrích ag Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne agus Oidhreacht Chorca Dhuibhne i mbliana. Bíonn an dá eagraíocht ag obair chun saol sóisialta, eacnamaíochta agus cultúrtha an cheantair a chur chun cinn ar bhealaí éagsúla.
Beidh painéal sa stiúideo ar maidin le Máirín Ní Ghadhra le súil a chaitheamh ar scéalta móra nuachta na bliana atá caite. Orthu siúd a bheidh ar an bpainéal, beidh an Teachta Dála Catherine Connolly, Dr. Mary Harris ó Ollscoil na hÉireann Gaillimh, Máirtín Ó Muilleoir, Aire Airgeadais Thuaisceart Éireann, an Dr Peadar Ó Muircheartaigh ó Ollscoil Aberystwyth, agus an craoltóir agus an tráchtaire Cathal Mac Coille.
An Nollaig mar a bhí
Is minic go gcloisimid go bhfuil an Nollaig an-difriúil anois thar mar a bhíodh sí sna blianta atá caite. Sa chlár seo inniu, cuirfidh Jeaic Ó Muircheartaigh míreanna i láthair ó Chartlann Bhóthar na Léinsí, ina ndéantar cur síos ar an Nollaig mar a bhí, na nósanna agus na traidisiúin a bhain léi.
Buaiteoirí Oireachtas na Gaeilge 2016
Bhí slua mór i láthair in Ionad Leitir Móir i gCeantar na nOileán i gConamara i mí na Samhna do choirm cheoil bhuaiteoirí an Oireachtais. Seo ócáid bhliantúil dóibh siúd a thug duais abhaile leo go Conamara ó fhéile an Oireachtais. Inniu, cloisfimid blaiseadh ón ócáid sin, le hamhránaithe, ceoltóirí, lúibíní agus sceitseanna grinn. Aoife Ní Chonghaile a chuirfidh an clár i láthair.
Clár speisialta faoin dornálaí trom-mheáchain Máirtín Thornton ón Spidéal, a bheadh 100 bliain d'aois i mbliana dá mairfeadh sé. Thugtaí an Connemara Crusher air, agus ba é Seaimpín Trom-Mheáchain na hÉireann i 1943 é. Orthu siúd a bheas le cloisteáil againn ar an gclár beidh Joe Ó Droighneáin, Máirtín Tom Ó Flatharta, Seán Bán Breathnach, Maidhc P. Ó Conaola, Seán Ó Coisdealbha agus Paddy Mac Giolla Phádraig. Chomh maith le bheith ina dhornálaí cáiliúil, ba jabaire beithíoch a bhí ann chomh maith le bheith ina cheoltóir agus ina fhear spóirt. Ghlac sé páirt sna scannáin The Quiet Man agus The Rising of the Moon. Máire Áine Ní Chuaig a chuirfidh an clár i láthair.
Tús an Phota
Seo clár faoi dhéanamh poitín i gConamara fadó. Cloisfimid chuile ní faoi dhéanamh poitín, na daoine a bhíodh á dhéanamh agus an garda a bhíodh ag faire ar lucht déanta an phoitín. Labhrann dochtúir agus banaltra agus iad ag cur síos ar an drochbhail a chonaic siad ar dhaoine de bharr poitín. Bhíodh an moladh agus an cáineadh ar an bpoitín.
Sa chlár seo inniu, cluinfimid faoi stair thionscal na cniotála in iarthar Dhún na nGall. Meastar go raibh 20,000 ag cniotáil geansaithe Árann ina dtithe cónaithe i gContae Dhún na nGall i lár an chéid seo a chuaigh thart, geansaithe a cuireadh timpeall na cruinne ar fad. Sa chlár seo insíonn mná as paróiste na Rosann in iarthar Dhún na nGall a scéalta pearsanta féin faoi cheann de na tionscal ba thábhachtaí a bhí sa cheantar, tionscal a chinntigh teacht isteach a bhí thar a bheith tábhachtach do na mílte teaghlach. Michelle Nic Grianna chuirfidh an clár i láthair.
Rí an Oileáin
Éire is Albain
Inniu, cloisfimid coirm a craoladh beo ó Scoil Samhraidh Willie Clancy sa samhradh. Neansaí Ní Choisdealbha a chuirfidh an choirm i láthair, ceolchoirma dhéanann ceiliúradh ar cheol traidisiúnta na hÉireann agus na hAlban, agus an gaol atá idir an dá thraidisiún. Ar chuid de na ceoltóirí a bheidh le cloisteáil againn, beidh Charlie Harris, Eamon agus Geraldine Cotter, Murdo MacDonald, Allan MacDonald, ceoltóirí óga as iarthar agus as oirthear an Chláir, Trio Touldrouzig as an Bhriotáin, agus The Lisseycasey Set Dancers chomh maith.
Ba sa bhliain 1936 a bunaíodh Cumann Chluain Ard ar Bhóthar na bhFál in iarthar Bhéal Feirste. Tá 'an Cumann' mar a bheirtear go geanúil ar an áit, 80 bliain ar an fhód i mbliana agus tá áras úrnua tógtha anois ag an choiste ar chostas €900,000. Is féidir a mhaíomh gur amach as Cumann Chluain Ard a d'éirigh gach smaointiú agus gach beart a bhain le forbairt agus fairsingiú na Gaeilge i mBéal Feirste agus níos faide anonn go fiú, agus go bhfuil toradh fónta an tsaothair sin le sonrú go láidir inniu sa chathair sin cois cuain. Sa chlár seo labhrann Damien Ó Dónaill leo siúd a bhí ar thús cadhnaíochta sa chumann san am atá thart, atá páirteach ann san am i láthair, agus a bheas ag déanamh an eolais don áit sna blianta atá amach romhainn.
Ceiliúradh Ceoil RnaG
Coirm cheoil mhór á bhí ar siúl in Óstán Lawlors i nDún Garbhán i mí Aibreáin, áit a raibh Féile na Meán Ceilteach ar siúl. Pádraig Ó Sé a chuir an choirm i láthair, le scoth na gceoltóirí ar stáitse, ina measc Danú agus Nell Ní Chróinín, Cór Fear na nDéise, Nuadán, Clann Uí Mhainnín, John Dwyer agus Neill Byrne.
Ceolchoirm Ómóis Johnny Connolly
Beidh clár an-speisialta ag Neansaí Ní Choisdealbha dúinn inniu, ceolchoirm in onóir Johnny Connolly, an ceoltóir iomráiteach mileoidin as Inis Bearachain ó dhúchas. Bhí an cheolchoirm ar siúl in Óstán na Páirce sa Spidéal i mí na Bealtaine agus bhí cairde ceolmhara Johnny i láthair le cúpla píosa a chasadh i dteannta Johnny an oíche sin. Orthu siúd a bhí páirteach bhí, Joe Burke, Máirtín O'Connor, Johnny Óg Connolly, Tommy Mellett, Steve Sweeney, John Carty, Neansaí Ní Choisdealbha, Meaití Jó Shéamuis, Luisne & Aisling Ní Neachtain, Marcus Ó hIarnáin, Emmett Gill, Gay McKeon, Caoimhín Ó Fearghail, Mary Shannon, Angelina Carberry, Caoimhín Ó Sé, Séamus Begley, Liz agus Yvonne Kane, Charlie Lennon, Seáinín Phat Mhyla Mac Donnchadha, Colm Gannon, Danny O'Mahony, Don Stiffe, Nan Tom Taimín, Caitríona & Pól Ó Ceannabháin, agus neart eile! Deir Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta, Mícheál Ó hÉanaigh gur dhúbail líon na ndaoine a rinne teagmháil leis an Údarás faoi lonnú sa Ghaeltacht
Dé Luain, Bealtaine 10 2021 ag 7:00 am
Deir Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta go bhfuil "réabhlóid thionsclaíoch nua" ann de bharr na paindéime agus gur chun leas na Gaeltachta agus na Gaeilge a bhí an 'réabhlóid sin'.
"Sílim go raibh deis ag chuile dhuine sos a ghlacadh agus machnamh a dhéanamh ar an mbealach a mbíonn siad ag obair agus an áit a raibh siad ag obair as le bliain anuas.
"Ceapaim gur thuig daoine a thug cuairt ar an iarthar anuraidh an sórt saoil a d'fhéadfadh a bheith acu, agus tá an réimse tacaíochtaí a chuireann muid ar fáil tarraingteach do ghnóthaí agus do chomhlachtaí atá ag iarraidh áit a bhunú i gceantar Gaeltachta."
Dúirt an Príomhfheidhmeannach gur tháinig méadú mór le linn na paindéime ar líon na ndaoine a rinne teagmháil leis an Údarás ag fiosrú faoi ghnó a lonnú sa Ghaeltacht.
Daoine ó Bhaile Átha Cliath a bhí i gceist cuid mhór ach tá suim níos mó i lonnú sa Ghaeltacht á leiriú chomh maith ag Éireannaigh atá ag cur fúthu thar lear, a dúirt Micheál Ó hÉanaigh agus athbhreithniú ar Straitéis 2018-2020 á fhógairt aige.
"Níos tábhachtaí fós tá sé ag coinneáil fiontraithe cumasacha sa mbaile i gCiarraí, Dún na nGall, Maigh Eo agus Gaillimh a mbeadh orthu imeacht murach sin…
"Ní chaithfidh daoine bogadh anseo láithreach, is féidir leo é a thriail amach agus cabhróidh muide leis an bpróiseas sin."
Deir Údarás na Gaeltachta gur cruthaíodh 1,609 post nua idir 2018-2020 i gcomhlachtaí a mbíonn siad ag tacú leo.
Ag tagairt don mhéid a baineadh amach le linn shaolré na straitéise trí bliana is déanaí ag an Údarás, dúirt Micheál Ó hÉanaigh gur dhíol cliantchomhlachtaí an Údaráis luach €2.5 billiún d'earraí le linn na tréimhse céanna.
Dúirt an Príomhfheidhmeannach go bhfuil infheistíocht agus fiontraithe á mealladh go dtí ceantair Ghaeltachta ar fud na tíre.
Dúirt sé go mbeadh go leor de lucht gnó na Gaeltachta ag filleadh ar ionaid oibre de réir a chéile, ach gur léirigh an phaindéim an buntáiste a bhaineann leis an gcianobair.
"Níl aon dabht ach gur léirigh an phaindéim na buntáistí a bhaineann le cianoibriú, ach léirigh sé chomh maith an tsuim atá san áit a mbíonn an obair sin ar siúl chomh maith. Dhúbail na fiosruithe a fuair ár gcuid oifigí," a dúirt Príomhfheidhmeannach an Údaráis, Mícheál Ó hÉanaigh.
Dúirt sé go raibh an gréasán de mhoil dhigiteacha is mó in Éirinn sna ceantair Ghaeltachta.
"Is ceantair fíorspeisialta iad na ceantair Ghaeltachta chun dul i mbun cónaithe agus oibre iontu. Is féidir leat nascadh leis an domhan anseo 24/7 más mian leat agus is áit aoibhinn é le bheith i do chónaí.
"Tá tránna gleoite gar do gach duine. Tá sé soiléir gur bealach oibre agus saoil é seo atá ag teastáil ó dhaoine anois agus más é sin atá uait, ní féidir an t-iarthar a bhualadh."
Fág freagra ar ''Réabhlóid thionsclaíoch nua' sa Ghaeltacht de bharr na paindéime – Ó hÉanaigh'
CoC Dé Céadaoin, Bealtaine 12 2021 ag 6:10 pm
Maith go leor, ach má tá siad ag mealladh an iomarca Béarlóirí chun cur fúthu sa Ghaeltacht, cén mhaith a bheidh ann ó thaobh an teanga de nuair atá an céatadán cainteoirí Gaeilge/cainteoirí Béarla chomh tábhachtach sin i gcás todhchaí an mionteanga seo. Tá formhór na 'rannóga sóisialta' sa Ghaeltacht caillte don Béarla cheana féin, bheadh suim orm a fheiscint cad é an saghas plean atá ag Údarás ó thaobh cúrsaí teangan chomh maith le cúrsaí gnó, mar ní hionann iad go díreach Bhí Fraincis, Gearmáinis agus Iodáilis aige agus chomh deireanach le 2005 bhí Gàidhlic á foghlaim aige i mBarra. Bhí cónaí ar feadh i bhfad air i gCluain Dolcáin, Baile Átha Cliath, agus bhí díograiseach san iarracht a bhí ar siúl ann chun an ceantar a Ghaelú a oiread is a b’fhéidir B’fhiú an plean seo a athscríobh ar mhaithe leis an mbéim a bhí ar an teanga labhartha a dhéanamh soiléir le ceannteidil. Anna Rodgers is a director and producer with Crossing the Line Films. She is producer on Alan Gilsenans feature documentary The Yellow Bittern - the life and times of Liam Clancy (IFB/ RTÉ), and his concert film in New York Liam Clancy and Friends: Live at The Bitter Endaswell as Growing up Gay (RTÉ), a series on LGBT teenagers in Ireland. Anna has directed a number other programmes and shorts for television, including Swing Talking for Dance on the Box, and is currently making a Reality Bites called If these walls could talk. Today is better than two tomorrows is her debut feature documentary as director. Plátaí cláraithe feithiclí i nGàidhlig á gcur ar fáil i Nova Scotia den chéad uair riamh – Tuairisc.ie
Tá plátaí clárúcháin cairr Gàidhlig á gcur ar fáil in Albain Nua, Ceanada, agus iarrachtaí á ndéanamh an teanga a chur chun cinn
Déardaoin, Bealtaine 3 2018 ag 5:35 am
Tá plátaí cláraithe Gàidhlig á dtabhairt isteach in Halifax in Albain Nua den chéad uair riamh, agus é mar aidhm ag na húdaráis áitiúla an teanga a threisiú i measc an phobail sa chúige.
D'fhógair an tAire Gnóthaí Gàidhlig, Randy Delorey, go mbeadh na plátaí nua Gàidhlig ar fáil i gcathair Halifax go luath, agus é i láthair ag searmanas de chuid 'Mí na Gàidhlig i Nova Scotia', féile bhliantúil a dhéanann ceiliúradh ar an teanga.
Ag labhairt dó ag an ócáid, dúirt Delorey go dtabharfadh an pláta Gàidhlig deis do dhaoine nasc a dhéanamh "lena dteanga, lena n-oidhreacht agus lena gcultúr" agus go raibh sé ag súil go rachadh sé i bhfeidhm "ar an chéad ghlúin eile" de Ghaeil na hAlban Nua.
Beidh 'Alba Nuad', ainm an chúige i nGàidhlig, le feiceáil ar na plátaí cláraithe feithiclí nua a bheas ar díol roimh dheireadh na míosa seo.
Thug an tAire Gnóthaí Gàidhlig le fios go dtabharfaí an teacht isteach ó na plátaí nua d'eagraíochtaí a bhíonn ag obair chun an Ghàidhlig a chur chun tosaigh.
Dúirt Uachtarán Chomhairle Gàidhlig na hAlban Nua, David Rankin, go raibh an pláta Gàidhlig á thabhairt isteach mar chuid d'iarrachtaí na n-údarás feasacht a ardú faoin teanga agus cur le líon na gcainteoirí Gàidhlig sa chúige.
"Is de shliocht na nGael an tríú cuid de mhuintir na hAlban Nua agus tá go leor daoine ar mian leo foghlaim faoina gcultúr," a dúirt Rankin.
Tá comharthaíocht bhóthair Gàidhlig le feiceáil in oirthear an chúige agus tá scéimeanna meantóireachta agus tumoideachais i measc na n-iarrachtaí eile atá ar bun ag na húdaráis i dtaobh na Gàidhlig.
Meastar go bhfuil cumas éigin sa Ghàidhlig ag 2,000 in Albain Nua agus tá 1,200 acu siúd ag foghlaim na teanga sa chóras oideachais.
Tá ráite ar shuíomh na Roinne Gnóthaí Gàidhlig gur fiú $23 milliún an Ghàidhlig agus imeachtaí eile a bhaineann le cultúr na nGael don eacnamaíocht áitiúil.
Cé go bhfuil éileamh déanta go minic ar a leithéid de phlátaí sa tír seo, thug an tAire Airgeadais Paschal Donohoe le fios sa Dáil níos túisce i mbliana nach bhfuil sé i gceist athrú a dhéanamh ar an reachtaíocht chun go mbeadh cead 'ÉIRE', nó 'ÉIR' a chur ar phlátaí feithiclí a gcláraítear in Éirinn iad.
"Níl aon fhoráil sa reachtaíocht le go gcuirfí an focal "Éire" ná leaganacha eile in áit na litreacha 'IRL', agus níl aon phleananna ann aon athruithe a dhéanamh ar an reachtaíocht, a dúirt an tAire Airgeadais, Paschal Donohoe.
Bhunaigh an craoltóir aitheanta de chuid RTÉ Raidió na Gaeltachta Máirtín Tom Sheáinín feachtas roinnt blianta ó shin inar cuireadh greamáin 'Eir' os cionn siombail 'IRL' ar fheithiclí. Bhuel tá dlí nua ag teacht i bhfeidhm sa tír seo amárach le dul i ngleic le tiománaithe a bhíonn ag úsáid fón póca agus iad ag tiomáint. Chuaigh Fionnuala Uí Neachtain amach i measc an phobail agus chuir sí ceist ar roinnt daoine an mbíonn siad ag úsáid fón póca agus iad ag tiomáint.
Beirtí Ó Flaithearta.
Ag labhairt ar na céadta rothaí atá ag cuir tús leis an gcamchuairt coicíse timpeall na hÉireann Cycle against Suicide.
Máirtín Jaimsie Ó Flaithbheartaigh, colúnaí; Tomás Láighléis, RIP & Tomás de Bhaldraithe, RIP.
Ag cur síos ar sheanchas Thomáis Láighléis chomh maith inniu. Chuala muid an píosa cainte a rinne Tomás Láighléis le Tomás de Bhaldraithe do RTÉ sa mbliain 1977 agus é ag caint ar Chaisleán Mhionlocha nuair a dódh é.
Siubhán Nic Grianna, bainisteoir cumarsáide agus margaíochta Údarás na Gaeltachta.
Tá scoláireachtaí nua printíseachta á dtairiscint ag Údarás na Gaeltachta, scoláireachtaí ar fiú os cionn 2,000 euro an ceann iad. Moltar úsáid a bhaint as réimse níos leithne áiseanna agus acmhainní sna ranganna Gaeilge dx92fhonn foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos spéisiúla agus níos tarraingtí do scoláirí. Moltar mar shampla, úsáid rialta a bhaint as na meáin chumarsáide Ghaeilge TG4 ach go háirithe. Is áis iontach í TG4 agus is féidir tacú le múineadh agus foghlaim na Gaeilge sa tseomra ranga trí ghiotaí as cláracha ábharacha a thaispeáint sa rang. Is féidir úsáid a bhaint as píosaí ceoil agus as pictiúir chomh maith chun tuiscint scoláirí ar cheachtanna agus ar phíosaí litríochta a fheabhsú agus a a bhuanú. Bhí Jamie Ó Tuama ó Gael Linn ina chomhchathaoirleach ar an bhfóram cainte in éineacht le Sìne NicIlleathain ó Comunn na Gàidhlig. Tá eolas ar fáil faoi cé acu a chláraigh an fágálach scoile le hinstitiúid i dtuaisceart na hÉireann nó le hinstitiúid in áit éigin eile agus tá an t-eolas sin leagtha amach sa tábla thíos. Chuir sé eagar ar láimhscríbhinn "Tóraidheacht na bhFíréan", aistriúchán Gaeilge a bhí deánta ag sagart as Condae an Dúin thart fá 1762 ar an leabhar spioradálta Imitatio Christi, agus foillsigheadh é in 1915. "I bhfilíocht MhicGill-Eain, fíoras fisiciúil is ea an taobh tíre agus tá gné mheitifisiciúil leis chomh maith. Na crainn bheithe i Hallaig', mar shampla go príomha is beitheanna geala iad ag fás i ngleann uaithne áilelacht choscrach ag baint leo, ciúin agus aonrach"
madraí allta á leanúint a chuid dánta gan scríobh go bhfuil siad ag teacht le hionsaí a dhéanamh air sin a chumhachtach is atá a ghrá. agus iad ag leanúint a ghrá, sin an spreagadh aige agus a ghrá a leanúint gan stad ná staon
tá na madraí, tírdhreach scéiniúil, sceirdiúil atá ann, fuil agus colg, ocrach, sléibhte crochta, lomáin chrua, tafann agus búireanna na gcon i gcluas an fhile. Cuing agus dualgas na cruthaíochta agus na filíochta. Ta an brú seo air , ach fágann go millfidh madraí seo na hionspráide an rud a dtugann se gra dó. Cad iad na moltaí dearfa atá ag an Aire chun an aidhm sin a luaigh an Taoiseach a bhaint amach? Agus an cheist eile faoi Bhord na Gaeilge agus plean Bhord na Gaeilge. Faoin phlean seo deirtear ar leathanach 38, there is the definite target date of October 1983 for the implementation of that particular plan of the Irish Development Committee as an integral and permanent part of the Departments structure and that appropriate authority be given to them. Can the Minister say if these structures have been established and appropriate authority given to them by October 1983. Tomás Ó Rathaile

Tharraing Tomás Ó Rathile (1882-1953) clú air féin mar scoláire Gaeilge
Rugadh Tomás Ó Rathile i Lios Tuathail, Contae Chiarraí. Ba é Thomas Francis Rahilly a athair, fear gnó agus cléireach. Bhí a mháthair, Julia Mary Curry as Luimneach, ina garneacht d’Eoghan Ó Comhraí. Bhí Tomás ar an gcúigiú duine de na trí dhuine dhéag a mhair den chlann. Tharraing beirt eile den chlann clú éigin orthu féin: Alfred, a bhí ina Uachtarán ar Choláiste Ollscoile Chorcaí agus Sisile, scoláire Gaeilge.
Chaith Ó Rathile tamall i gColáiste na Carraige Duibhe agus suim aige sa Ghaeilge óna óige amach. Fuair sé scoláireacht sna Clasaicigh i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath in 1902 agus bhain sé duais Uí Chomhraí sa Ghaeilge in 1903. É ag múineadh sa choláiste sula ndeachaigh sé i mbun oibre sna Ceithre Chúirt in 1905. Nuair a bhíodh am le spáráil aige dhéanadh sé staidéar ar chanúintí na Gaeilge agus ar lámhscríbhinní Gaeilge, cé nach raibh an tsláinte go maith aige. D’fhan sé ina chléireach go dtí 1919.
In 1903 bunaíodh Scoil an Léinn Ghaelaigh agus d’fhreastail Ó Rathile ar ranganna Sean-Ghaeilge John Strachan.
Bhí sé ag scríobh aistí d’irisí éagsúla. In 1912 bhunaigh sé an iris "Gadelica" chun fás na teanga a spreagadh, ach chlis sí cheal airgid. Bhí sé ina eagarthóir ar "Ériu" agus ar "Celtica" níos déanaí, agus scríobh sé neart alt agus roinnt mhaith leabhar i mBéarla agus i nGaeilge.
Bhí sé ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide idir 1919 agus 1929. D’aistrigh sé go Corcaigh in 1929, mar a raibh sé ina Ollamh Taighde go dtí 1925. Bhí a leithéid chéanna de phost aige i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath idir 1935 agus 1941. Nuair a bunaíodh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ceapadh é ina Ollamh Sinsearach, agus bhí sé ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh ann idir 1942 agus 1947.
D’fhoilsigh sé teoiricí dá chuid féin i dtaobh stair na hÉireann agus iad bunaithe ar dhiantaighde teangeolaíoch agus téacsúil. D’áitigh sé gur lonnaigh ceithre dhream de chainteoirí Ceiltise in Éirinn i ndiaidh a chéile, teoiric nach bhfuil an fhianaise ghéiniteach agus sheandálaíoch ag cur léi anois. D’áitigh sé freisin go raibh dhá Naomh Pádraig ann.
Phós sé Máire Ní Bhuachalla ó Bhaile Uí Annáin i Mainistir na Corann in 1918. Ní raibh clann orthu. Fuair sé bás ar an 16 Samhain 1953.
Liosta leabhar.
"Early Irish history and mythology", Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1946.
(Eag.) "Desiderius, otherwise called Sgáthán an chrábhaidh, by Flaithrí Ó Maolchonaire (Florence Conry)", Mediaeval and Modern Irish Series 12, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1941.
"Irish dialects past and present: with chapters on Scottish and Manx", Dublin: Browne and Nolan, 1932.
"Measgra dánta: Miscellaneous Irish poems", 2nd ed., Dublin and Cork: Cork University Press, 1927.
"Dánta grádha: cnósach de sna dánta grá is fearr san Ghaelge (1350–1750) ", 2nd ed. (1916), Dublin and Cork: Cork University Press, 1926.
"Miscellany of Irish proverbs", Dublin: Talbot Press, 1922.
"Dánfhocail: Irish epigrams in verse", Dublin: Talbot Press, 1921. Laoch Camógaíochta
Treasa Ní Chadhain (sa lár) ón Lochán Beag agus ó Chlub Camógaíochta Cois Fharraige a roghnaíodh ar Fhoireann SárImreoirí Sóisir na Gaillimhe don bhliain 2019, lena deirfiúracha Martina (ar chlé) agus Maggie (ar dheis).
Bronnadh gradam uirthi ag ócáid céiliúradh in Óstán Baile Locha Riach Dé hAoine seo caite.
Beidh an chéad chruinniú ag Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga do na comhaltaí ar an 30 Eanáir 2020 san ITT, ar chúl Shéipeál an Chnoic, ag tosú ag 8.00pm. Is do na heagrais sa bpobail, a bhfuil ballraíocht tógtha acu sa bhFóram, atá an cruinniú ann le go ndéanfar Bord Stiúrtha na heagraíochta a roghnú, do réir mar atá leagtha amach sna rialacha.
Fógraíodh post mar Oifigeach Pleanála Teanga do cheantar Chois Fharraige tar éis na Nollag.
Bainisteoir Nua ag na Breathnaigh
Pádraig Corbett, fear as Cárna ó dhúchas, ach a bhfuil cónaí air taobh le Páirc an Chnoic i gCois Fharraige, atá ceaptha ag Cumann Micheál Breathnach mar bhainisteoir don bhliain 2020 ar an bhfoireann sinsear peile. Beidh Cumann Micheál Breathnach ag imirt sna sinsir i mbliana tar éis dhá bhliain a chaitheamh sa nGrád Idirmheánach. Ach mar gur shrois Na Breathnaigh an cluiche ceannais idirmheánach anuraidh, thuill siad ardú céime, rud a chuir ar ais i measc na sinsear iad don bhliain seo.
Tá ballraíocht i gCumann Micheál Breathnach oscailte anois agus is féidir clárú ar an idirlíon. Ní mhór tuismitheoir amháin ar a laghad a chlárú sa gclub le gasúir faoi aois. €120 atá ar imreoir fásta nó €80 más mac léinn lánaimseartha an t-imreoir. €100 atá ar ghasúr amháin agus tuismitheoir amháin. €130 atá ar chlann a chlúdaíonn na gasúir agus na tuismitheoirí. Níl ach €40 ar bhallraíocht aonair do dhuine fásta nach imreoir é nó í.
Maidhcín Dan Ó Droigheáin, Tuar Beag, An Spidéal.
Séamas King, An Lochán Beag, Indreabhán.
Duais an Díoltóra: Tigh Dhurcáin, Baile na hAbhann.
Dearbhán Tigh Durkin: Fiadh Ní Fheinneadha, Tír an Fhia.
Tá €19,000 sa bpota óir don chéad tarraingt eile.
Seachtain ón Déardaoin seo, 23 Eanáir, cuirfear tús le séasúr nua de scoth na scannán ó thíortha éagsúla ar fud an domhain, i Seanscoil Sailearna, nuair a thaispeánfar A FAITHFUL MAN, scéal rómánsach atá suite i gcathair álainn Phárais. I measc na scannán eile a thaispeánfar le linn an tséasúir beidh ARRACHT, scannán nua i nGaeilge faoin nGorta Mór, ina bhfuil an príomhpháirt ag Dónal Ó Héalaí ó Chois Fharraige. Is ar an Déardaoin, 12 Márta, a bheidh ARRACHT á thaispeáint i Seanscoil Sailearna – an chéad taispeántas den scannán i gConamara.
Is féidir ballraíocht a fháil don séasúr ar €35 do dhuine aonair, nó €60 do lánúin, as a mbíonn cead isteach ag na scannáin go léir gan aon cheo eile a íoc. Bíonn €8 le íoc ar scannán amháin ag daoine gan bhallraíocht.
Ní ró-mhaith a thosaigh an bhliain nua do Chumann Sacair Chois Fharraige. Cé gur chríochnaigh siad an bhliain 2019 sa darna áit leis na pointí céanna le Tuam Celtic, atá ar bharr an tábla, chlis orthu seachtain ón Satharn seo caite sa gCeathrú Rua nuair a buaileadh iad 4 – 1 ag imirt in aghaidh Merlin Woods FC/Medtronic, an fhoireann a bhí ar bhun an tábla. Tá Cois Fharraige anois sa tríú áit, trí phointe ar chúl ó Tuam Celtic agus Renmore. Tá ocht gcluiche eile le imirt fós roimh dheireadh an tséasúir.
Idir an dá linn, ar an Domhnach seo chugainn, 19 Eanáir, beidh Cois Fharraige ag imirt foireann ó Ros Comáin sa gcéad bhabhta eile den Brennan Cup, comórtas idir na fóirne sacair i gCúige Chonnacht. Is sa gCeathrú Rua a bheas an cluiche ar bun ag 2.00.
Sa gcomórtas céanna ar an Domhnach seo chugainn beidh foireann na Ceathrú Rua, Mac Dara, ag taisteal go Co Mhaigh Eo le imirt in aghaidh Conn Rangers.
An Spidéal agus Gaillimh 2020
An tseachtain seo caite bhí cruinniú eolais ag Gaillimh 2020 i gColáiste Chonnacht le eolas a thabhairt faoina bhfuil beartaithe don Spidéal mar chuid de cheiliúradh oscailte Gaillimh 2020. Thart ar triúr déag a bhí ag an gcruinniú.
Seo mar atá leagtha amach don Spidéal: ar an Luan, 3 Feabhra, 'pléascfaidh ceiliúradh loiscneamh' thíos ag an Sean Chéibh. Beidh drumadóirí ann agus tine cnámh is cosúil, filíocht is amhráin. Tá thart ar dhá scór duine ó cheantar Chois Fharraige ag cleachtadh don ócáid spleodrach sa Spidéal le roinnt seachtainí anois.
Tá ócáid mar é beartaithe i sé ionad éagsúla ar fud an chontae ar oícheanta éagsúla sula mbeidh an mhír dheiridh den Searmanas Oscailte ar bun ag an bPáirc Theas i gCathair na Gaillimhe, ar an Satharn, 8 Feabhra, áit a bhfuil súil leis na mílte le tús spleodrach a chur le Gaillimh 2020 mar Phríomhchathair Chultúir na hEorpa.
Gradaim Ceoil Nós – Ainmniúcháin
Dris Óg, an grúpa ceoil ón Spidéal atá ainmnithe le haghaidh dhá ghradam ceoil Nós. Beidh na gradaim á mbronnadh sa Sugar Club, seachtain ón Aoine seo chugainn, 24 Eanáir.
Tá roinnt mhaith ceoltóirí ó Chois Fharraige ar an ngearrliosta le haghaidh Gradaim Ceoil NÓS 2020.
Dhá amhrán le Róisín Seoighe, Ros a' Mhíl – 'An Teanga Linn' agus 'Geasa' – ainmnithe le aghaidh Amhrán na Bliana.
Tá Róisín Seoighe ainmnithe chomh maith le haghaidh Gradam Ceoltóir/Banna na Bliana.
An dlúthdhiosca 'Fad Saoil' – ceol le Johnny Óg Connolly curtha le dánta de chuid Joe Steve – ainmnithe le haghaidh Albam na Bliana agus le haghaidh Gradam Ealaín na Bliana.
An t-amhrán nua chumtha 'Cor na Rón' le Gerry Tom Ó Murchú, ainmnithe le haghaidh Gradam Ealaín na Bliana.
An t-amhrán nuachumtha 'Oíche Gheal' le Pádraig Jack, ó Ros a' Mhíl, ainmnithe le haghaidh Gradam Ealaín na Bliana.
'Lig Dom Imeacht' leis an grúpa ceoil ón Spidéal, Dris Óg, ainmnithe le Físeán Ceoil na Bliana agus iad ainmnithe chomh maith le haghaidh Gradam Nuíosach na Bliana.
Beidh na Gradaim féin ar siúl sa Sugar Club, Baile Átha Cliath, Dé hAoine 24 Eanáir 2020. Is faoin bpainéal moltóirí atá sé anois na buaiteoirí a roghnú.
Ceoltóirí Óga Chois Fharraige Cóisir 2020
Tá Seisiún na nDéagóirí tosaithe ar ais ón Satharn seo caite sa gCrúiscín Lán gach Satharn ón 6.00 go 7.00pm agus tá Seisiún na gCeoltóirí Níos Óige san ITT ar an Domhnach, 12 Eanáir, ag 12.00 tosaithe ar ais chomh maith. Is ar éigean go bhfuil aon Ghaeilge á labhairt anois i nDáil Éireann, de réir taighde cuimsitheach atá déanta ag Tuairisc.ie ar an taifead oifigiúil de dhíospóireachtaí an téarma Dála seo caite. "Liúntas Gaeltachta na nGardaí ag cur as don dea-thoil"
Nuashonraithe / Dé Máirt, 11 Ean 2022 10:56
Cur is cúiteamh faoi liúntas Gaeltachta
Cé go bhfuil sé aitheanta ag an Gharda Síochána go gcaithfear dul i ngleic le ceist an liúntais Ghaeltachta ní léir go mbeidh aon liúntas san áireamh i stráitéis nua teanga na heagraíochta.
De réir miontuairiscí ó chruinnithe an Gharda Síochána atá faighte ag 7Lá faoin Acht um Shaoráil Faisnéise, tá an liúntas Gaeltachta, a bhfuarthas réidh leis d'earcaigh nua in 2012, ag cur as don "dea-thoil" i dtaobh úsáid na Gaeilge san fhórsa.
Pléadh an cheist ag cruinniú de Ghrúpa Oibre Gaeilge na nGardaí atá i mbun stráitéis nua Gaeilge na heagraíochta.
Bunaíodh an Grúpa Oibre ag deireadh mhí na Bealtaine anuraidh i ndiaidh do Choimsinéir an Gharda Síochána Drew Harris teacht os comhair Chomhchoiste Oireachtais na Gaeilge, mar ar pléadh an sárú a deirtear atá á dhéanamh ag an eagraíocht ar a dhualgais reachtúla teanga.
Tá ardbhainistíocht na nGardaí ó chéim an Choimisinéara Chúnta anuas go céim na Sáirsinte, chomh maith le hionadaithe ó na reigiúin Ghaeltachta rannpháirteach sa Ghrúpa Oibre Gaeilge.
Ag cruinniú i mí Iúil anuraidh, dúirt bainistíocht shinsearach na nGardaí gur "beag seans" go mbeadh an liúntas Gaeltachta á thabhairt ar ais agus go mbeadh cur chuige "cruthaitheach" ag teastáil chun cúrsaí Gaeilge a fheabhsú san fhórsa.
Mar chuid den chur chuige "cruthaitheach" sin, tá mana nua Gaeilge "Labhair í, is Linn í!" ag na Gardaí a bhfuil sé mar aidhm aige labhairt na Gaeilge a spreagadh.
Ag trácht di ar an stráitéis nua teanga, dúirt an Coimisinéir Cúnta Anne Marie McMahon nár cheart an iomarca béime a chur ar chúrsaí earcaíochta agus gur gá "breith ar an athoiliúint agus Fáinne Gaeilge an Gharda Síochána" má tá "dul chun cinn" le déanamh ó thaobh na Gaeilge de san eagraíocht.
700 Garda atá cláraithe don Fháinne Gaeilge go dtí seo, de réir na miontuairiscí. Tá trí chinéal fáinne i gceist, mar atá, fáinne óir do chainteoirí atá líofa sa Ghaeilge, fáinne airgid do Ghardaí le Gaeilge bhunúsach agus fáinne "cúpla focal", a léiríonn na trí cinn acu go bhfuil "seirbhís i nGaeilge ar fáil don phobal."
Tugadh le fios ag cruinniú i ndeireadh na Samhna go raibh roinnt Gardaí "neirbhíseach faoin fháinne a chaitheamh" ach go raibh "iarrachtaí a ndéanamh dul i ngleic leis."
Clár oibre chruinniú mhí na Samhna
Tá an luthchleasaí aitheanta Eve McCrystal a bhuaigh bonn óir sa rothaíocht sna Cluichí Paralimpeacha ina measc siúd a chláraigh d'Fháinne Gaeilge go dtí seo, agus í luaite le ról mar ambasadóir Gaeilge na nGardaí.
Mar chuid den athoiliúint sa Ghaeilge, beidh cúrsaí Gaeilge ar líne á gcur ar fáil do na Gardaí ag an eagraíocht Gaelchultúr de réir Chomhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha (CRET).
Dúirt an Coimisinéir Harris ag cruinniú amháin den Ghrúpa Oibre Gaeilge go raibh gá le cur chuige "níos uallmhianaí" don stráitéis Ghaeilge agus mhol sé "spriocanna" a leagan síos.
Nuair a bhí plé á dhéanamh faoi conas mar a mheallfaí Gardaí chun an Ghaeilge a úsáid, dúirt an tArd-Cheannfort i nDún na nGall David Kelly gur "deacracht" í an liúntas Gaeltachta ar gá dul i ngleic leis.
"Tá roinnt comhaltaí á fháil agus roinnt comhaltaí eile nach bhfuil. Cuireann seo isteach ar an dea-thoil i dtaobh úsáid na Gaeilge agus tá deacrachtaí ann," a dúirt an Ceallach.
Ceann de na deacrachtaí sin, a dúirt sé, is ea an cead a thugtar do Ghardaí a fhaigheann an liúntas "tabhairt faoi mhír raidió i nGaeilge mar go n-íoctar iad as."
Mar fhreagra air sin, mhaígh Anne Marie McMahon, atá i gceannas na straitéise Gaeilge, nach raibh sé d'acmhainn ag an eagraíocht an liúntas Gaeltachta a thabhairt ar ais.
"Caithfimid achainí a dhéanamh trí mhodhanna eile agus a bheith cruthaitheach," a dúirt sí.
Ag an chruinniú céanna, mhol an Coimisinéir Cúnta Barry O'Brien "breathnú ar an liúntas Ghaeltachta a athbhunú" agus dúirt go "bhféadfaí sin a dhéanamh i gcomhthéacs sainmhíniú a dhéanamh ar cad is stáisiún Gardaí Gaeltachta ann."
Fuarthas réidh leis an liúntas Gaeltacha arbh ionann é agus 7.5% den tuarastal d'iontrálaithe úra san fhórsa in 2012 ach íoctar é i gcónaí le Gardaí ar ceadaíodh dóibh é roimhe sin.
Faoi láthair, tá Gaeilge líofa ag 35 den 95 Garda atá ar dualgas sa Ghaeltacht, sin 37% den fhórsa Gaeltachta.
Tá 23 stáisiún i gceantair Ghaeltachta - cúig chinn i nDún na nGall, trí cinn i Maigh Eo, aon cheann déag i nGaillimh, dhá cheann i gCiarraí, dhá cheann i gCorcaigh agus ceann i bPort Láirge.
Ag cruinnithe an Ghrúpa Oibre, pléadh na deacrachtaí a bhí ag na Gardaí seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil i gceantair Ghaeltachta.
Mheas Anne Marie McMahon gur gá "mianta a bhainistiú" i leith an dul chun chun a d'fhéadfaí a dhéanamh chun an tseirbhís Ghaeilge a fheabhsú.
"Is í an phríomhthosaíocht ba cheart a bheith againn líon na nGardaí atá líofa sa Ghaeilge a choinneáil sna stáisiúin Ghaeltachta," a dúirt sí.
"Labhair í, is Linn í!" - mana úr an Gharda Síochána
Thug an tArd-Cheannfort Jarlath Lennon, a bhfuil freagracht na gceantar Gaeltachta air, le fios go bhfuil sólathar maith Gardaí le Gaeilge i roinnt ceantar Gaeltachta, ar nós Ghaeltacht na Gaillimhe, ach go bhfuil fadhbanna in áiteanna eile, tuaisceart Dhún na nGall ina measc.
Dúirt an tArd-Cheannfort Lennon nach ndéantar mórán iarratas ar aistriú go stáisiúin Ghaeltachta ar chúiseanna eagsúla, ar nós "fad ón bhaile."
In 2011, dúradh in imscrúdú a rinne an Coimisinéir Teanga go raibh líofacht sa Ghaeilge ag Garda amháin as naonúr a bhí ag freastal ar stáisiún an Bhun Bhig i nGaoth Dobhair.
De thoradh an imscrúdaithe sin, bunaíodh Sruth Gaeilge i gColáiste Oiliúna na nGardaí ar an Teampall Mór in 2013 ar tugadh 10% d'áiteanna bliantúla an choláiste dó.
Tá 55 Garda cáilithe ón Sruth Gaeilge agus tá cúigear acu lonnaithe i stáisiúin Ghaeltachta faoi láthair.
Aistríodh beirt Ghardaí ón Sruth Gaeilge chun na Gaeltachta anuraidh. Cuireadh duine acu go dtí an Daingean i gCo Chiarraí agus an duine eile go dtí an Rinn i gCo Phort Láirge.
Tá sé i gceist Garda eile le Gaeilge a aistriú go dtí Áth Buí i gCo na Mí i mbliana, mar a bhfuil stáisiún seirbhíse Gaeltachta.
Garda amháin le Gaeilge atá ar dualgas i mBéal an Mhuirthead, Co Mhaigh Eo, de réir na miontuairiscí.
As an 600 ábhar Garda a earcaíodh in 2020, triúr acu atá líofa sa Ghaeilge.
Tá sé admhaithe ag an Choimisinéir Harris gur theip ar iarrachtaí dóthain cainteoirí Gaeilge a mhealladh.
Bhí stráitéis Ghaeilge na nGardaí le foilsiú ar an 13 Nollaig ach cuireadh siar é mar gheall ar an bpaindéim Covid-19. “We do have to work within important constraints of environmental concerns and sustainability concerns, but to bring this in Deputy, and talking about producing a language impact study for the production of salmon, for providing jobs in the west coast of Ireland, is nothing short of a disgrace,” a dúirt Aire Stáit na Gaeltachta. Gan aon dualgas ar Ghardaí eolas a thabhairt faoi rogha teanga
Dhiúltaigh breitheamh Ard-Chúirte d'éileamh ó fhear a ciontaíodh i dtiomáint faoi thionchar an óil gur cheart go mbeadh rogha tugtha ag Garda dó ar i nGaeilge nó i mBéarla a bheadh toradh an tsampla anála curtha ar fáil dó.
'Ábhar mór buartha' costas tógála an ospidéil nua leanaí
Deir an Roinn Sláinte gur ábhar mór buartha an méadú suntasach atá tagtha ar chostas tógála an Ospidéil Náisiúnta Leanaí nua. Is léir go bhfuil an Ghaeilge i ndeireadh a ré agus nach fada eile a bheidh sé go dtitfidh an tóin aisti ar fad. Páipéir scrúduithe as Gaeilge - boards.ie
Páipéir scrúduithe as Gaeilge
AlexderFranke Registered User
21-Jan-2012 21:04 #1
Tháinig an cheist mar sin i mo hintinn: An bhfuil an cead ag daltaí na páipéir scrúduithe as Gaeilge a dhéanamh ar scoil agus san ollscoil? An bhfuil cead acu siúd foclóir a bheith acu má dhéanann siad as Gaeilge iad?
Is féidir liom a shamhlú gur easaontas an choinsiachais é do dhaltaí éigin na páipéir scrúduithe a dhéanamh as Béarla a bhfuil an cumas is fearr acu air nó as Gaeilge, an teanga dhúchasach na tíre, cé nach bhfuil an cumas céanna acu uirthi ná ar an mBéarla. D´fhéadfhaí na ceachtanna Gaeilge ar bunscoil a aidhmiú ar dóthain cumais uirthi a bheith ag na daltaí chun scrúduithe a scríobh as Gaeilge. Is dóigh liom nach mbíonn sé chomh deacair an Teastas Soiséarach a bhaint amach sin as ucht chur in iúl ná a bhaint amach an Ardteastas.
21-Jan-2012 23:04 #2
San Ollscoil, níl cead thú aon scrúdú a dheanamh trí aon teanga seachas an Bearla nó aon teanga eile má bhíonn sé múnaithe trí an teanga sin.
Níl cead aon foclóir a húsáid in aon scrudaithe, Gaeilge nó teangacha eile ach go háirthe. (ach amháin má tá míchumas foghlama agat)
Sa meánscoil tá cead agat iad a dhéanamh trí Gaeilge (iirc).
21-Jan-2012 23:28 #3
Sna hollscoileanna is tábhachtaí mar atá an Ghaillimh, BÁC, Corcaigh agus Béal Feirste, ba cheart tréimhse ábhar múnaithe trí mhéan na Gaeilge a bheith ar fáil. Tá a fhios agam go múintear den roinnt trí mheán na Gaeilge in Ollscoil na Gaillimhe. Is féadaíocht eile í ná na háiseanna an tríú léibhéil a roinnt idir iad seo a mhúineann trí Ghaeilge agus iad sin a mhúineann trí Bhéarla. Ba cheart an dá saghas a bheith in aice le a chéile chun gur féidir le hollaimh agus mic léinn a bheith ag cúpla imeacht na háise eile sa cheantar céanna.
23-Jan-2012 17:47 #4
Ní bheidh UCD nó TCD nó UL fisic, stair nó IT a dhéanamh trí mhean na Gaeilge a chor ar bith.
An bfhuil fhios agat go bhfuil Bearla ag chuile duine ón nGaeltacht?
04-Feb-2012 15:56 #5
Tá a fhios agam faoi. Ach b´fhéidir, tá an fonn ag daltaí nó mic léinn éigin an Ghaeilge a úsáid toisc go mothaíonn siad ceanúil go deo léi.
D´fhéadfadh dóthain cumais chun an Teastais Sóiséarach a dhéanamh as Gaeilge a sheasamh mar aidhm na gceachtanna Gaeilge ar scoil go dtí an uair sin. Ach amháin sna papéir scrúduithe ar an nGaeilge, ba cheart don scoil foclóirí a thabhairt do na daltaí a roghnaíonn an Teastas a dhéanamh trí Ghaeilge agus san am céanna, na pointí is breise don rogha sin a dhiothú nó a laghdú. Ar ndóigh, is léir gur chaitear i gcónaí na páipéir scrúduithe ar an mBéarla a dhéanamh as Béarla. Is fiú páipéir scrúduithe éagsúla ar an nGaeilge a thabhairt do chainteoirí Ghaeilge dúchais. An scéal is déanaí, agus níl ann ag an am seo ach scéal scéil, ná go bhfuil Eric chun fáiltiú oifigiúil a cheadú do Chonradh na Gaeilge i mí Bealtaine nuair a bheidh Ard-Fheis an Chonartha ann i mBéal Feirste. Déanaimid iarracht meon dearfach i leith na Gaeilge a chothú i measc na ndaltaí. Déanann múinteoirí é seo ina mbealaigh féin, ach ceann a thógáil de shiollabas an Roinn Oideachais. Téimid i gcomhairle le chéile go rialta, mar shampla maidir le triail scrúduithe agus scrúduithe comónta agus pleanáil ranga. Scéal casta is ea teagasc na Gaeilge, tá ceisteanna a bhaineann le modhann teagaisc, maoiniú, acmhainní, siollabais, caighdeán scrúduithe, agus gnéithe éagsúla d’oiliúint na múinteoirí náisiúnta, tá siad uilig le cur san áireamh. Teastaíonn plé náisiúnta cuimhsitheach fán scéal. B’fhéidir gur obair mhór a bheas ann ach ná cuireadh sin leisc orainn! Tá Foras na Gaeilge ag súil go mór le hobair i bpáirtnéireacht leis an ngrúpa comhairleach seo sna blianta atá romhainn le húsáid na Gaeilge sa tSeirbhís Rialtais Áitiúil a fhorbairt. Bhí Aoife ag obair mar Uachtarán in Aontas na Mac Léinn Coláiste San Aingeal (2017-2018) agus roimhe sin mar Oifigeach na Leasa agus Oifigeach na Gaeilge. Sonamus‘ 2016 National Tour follows the release of their acclaimed debut album ‘Music of Ireland’, provides audiences an opportunity to hear music that was enjoyed by all strata of Irish society from the 17 th century to the present day and reflects Ireland’s extraordinarily broad musical heritage. The concert will feature compositions by Cormac Breatnach, Roger Doyle and Donal Lunny, Traditional music, 17 th century Baroque music from France and Ireland, Irish harp tunes and Romantic arrangements of Irish traditional music. Rachainn níos faide agus déarfainn seo. Muna féidir linn dul chun cinn a dhéanamh faoi mar atá molta ag an Seanadóir Ó Tuathail bheadh an Ghaeilge go mór i mbaol mar is rudaí praiticiúla iad. Cad é an tslí is fearr le cur chuige? An bhfuil muinín againn as an gcóras atá á mholadh ins an Bhille seo? Tá an córas sin leagtha amach. Ní raibh córas ariamh ann cheana cosúil leis. Bheadh an ceart ag an Seanadóir Ó Tuathail labhairt faoi iarrachtaí eile ach níl sé seo cosúil le haon iarracht a déineadh cheana. Tá sé cuimsitheach i ngach uile slí. Tá freagracht i gceist ann. Caithfidh gach duine a bhfuil dualgas air a thaispeáint go bhfuil an obair ar siúl aige. Tá cumhacht ag an Aire agus bheadh muinín agam as an Aire atá ann faoi láthair. Bheadh muinín agam as aon Aire mar tá structúr le fáil ins an rud seo. Go minic bíonn díospóireacht ann toisc nach bhfuil aon treoir na structúr i rud. Tá structúr Stáit ann anois agus bunchloch reachtaíochta ag dul leis. Sin an rud is tábhachtaí ar fad. Léiríodh i bpróiseas comhairliúcháin a reáchtáladh ina dhiaidh sin gur thacaigh 61% de mhuintir na cathrach le ceapachán an Oifigigh Gaeilge. Tá an cúrsa nua á reáchtáil i gcomhpháirt le COGG agus an Bord Oiliúna agus Oideachais
Dé Céadaoin, Samhain 11 2020 ag 5:55 am
Tá cúrsa iarchéime nua do mhúinteoirí in iarbhunscoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta á reáchtáil ar líne ag Coláiste Mhuire Gan Smál.
Díreoidh an cúrsa nua ar mhúinteoirí iarbhunscoile in earnáil an Ghaeloideachais ar mhaith leo oiliúint bhreise a fháil sa teagasc trí Ghaeilge.
'An Teastas Iarchéime i dTeagasc Ábharbhunaithe san iarbhunscoil Lán-Ghaeilge agus Ghaeltachta', TTA, is teideal don chlár nua.
Tá an cúrsa seo á reáchtáil i gcomhpháirt le COGG, An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta, agus an Bord Oiliúna agus Oideachais (ETB).
I mí Eanáir 2021 a chuirfear tús leis an chéad chúrsa TTA, agus é mar aidhm aige tacaíocht a chur ar fáil do mhúinteoirí a bhíonn ag teagasc in iarbhunscoileanna Lán-Ghaeilge agus Gaeltachta.
Bealach a bheidh anseo chun iarracht a dhéanamh dul i ngleic leis an laghdú atá tagtha ar líon na n-ábhar a bhíonn á dteagasc trí Ghaeilge ag leibhéal na hiarbhunscoile.
Agus an cúrsa á sheoladh, dúirt an tOllamh Eugene Wall, Uachtarán Choláiste Mhuire gan Smál, go raibh "lúcháir" air go raibh "clár iarchéime ar ardchaighdeán" á chur ar fáil d'earnáil oideachais na Gaeilge.
"Tá lúcháir orainn i gColáiste Mhuire gan Smál a bheith ar thús cadhnaíochta maidir leis an nuálaíocht san fhorbairt ghairmiúil leanúnach san earnáil seo," a dúirt Uachtarán an Choláiste.
Chuir Príomhfheidhmeannach COGG, Muireann Ní Mhóráin, fáilte roimh an chúrsa nua, a thabharfaidh "aghaidh go straitéiseach ar bhearna aitheanta i bhforbairt ghairmiúil múinteoirí" in iarbhunscoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta.
"Deis iontach a bheidh ann do mhúinteoirí na sainchleachtais oideolaíochta don teagasc trí mheán na Gaeilge sa Ghaeltacht agus ar fud na tíre a fhorbairt," a dúirt sí.
Dúirt stiúrthóir an chláir iarchéime nua, an Dr. T.J. Ó Ceallaigh, léachtóir le Gaeilge i gColáiste Mhuire Gan Smál, go raibh "sainriachtanais ar leith" ag múinteoirí a bhíonn ag teagasc ábhar trí Ghaeilge.
"Ní mór do mhúinteoirí ábhair sa chomhthéacs tumoideachais an t-ábhar a theagasc agus, ag an am céanna, aird a thabhairt ar riachtanais foghlama teanga na ndaltaí agus iad ag tabhairt faoi ábhar acadúil a fhoghlaim trí mheán teanga nua, trí mhionteanga nó trí theanga bhreise.
"Sa chlár iarchéime seo, an TTA, bainfear leas as straitéisí seachadta ar líne chun tacú le forbairt teanga agus le cleachtas oideolaíochta an mhúinteora ábhair ar bhealach comhtháite," a dúirt an Dr. T.J. Ó Ceallaigh.
Dúirt Paddy Lavelle, Ard-Rúnaí Bhord Oideachais agus Oiliúna Éireann go raibh an "clár nuálaíoch agus idirghníomhach" á fhorbairt chun "tacú" le múinteoirí i scoileanna Gaeltachta, Gaelcholáistí agus Aonaid lán-Ghaeilge.
"Cuirfidh sé ar chumas múinteoirí a gcuid scileanna agus cleachtas féin a fheabhsú, rud a chabhróidh le teagasc agus foghlaim éifeachtach sa suíomh lán-Ghaeilge," a dúirt sé.
Glacfar le hiarratais ar an chúrsa go dtí an 30 Samhain. Gan amhras tá luacha an mhargaidh go mór i dtreis sa saol comhaimseartha, agus níl sé éasca i gcónaí tábhacht na Gaeilge a mhíniú san atmaisféar sin. Adeir, mar an gceudna, gurab ó'n m-Breatain Móir tángadar na trí sloinnte seo, mar atá Síol m-Brain, Tuathalaigh agus Caomhánaigh; agus ní fírinneach an suidheadh do-bheir ar an nídh seo, mar go n-abair gurab focail Bhriottáinisi na trí focail úd. D’fhéadfaí, mar shampla, fiú sa chéad bhliain, ranganna a mhalartú idir na múinteoirí ar feadh tréimhsí áirithe sa bhliain ina mbeadh an múinteoir eile ag déanamh measúnachta ar iarrachtaí na scoláirí le Gaeilge a labhairt sa rang. Filíocht chumhachtach Anama agus lasmuigh atá tugtha ag Thomas Kinsella don chathair seo agus dá Thír, mar a thug Catullus don Róimh agus do na Rómhánaigh; guthanna an phaisin agus an díomá, na duairce agus na haoire géire, cuimhní pearsanta agus cáineadh polaitíochta; véarsaí tapa, briste, de mhórdhrámaíocht, d insint ghalánta, agus iarracht i gcónaí ann tuiscint a bhaint as ábhar buartha an tsaoil. Smaointe Fánacha Aonghusa: 2012-02
Smaoineamh fánach le aonghus ag 09:26 4 Trácht
Smaoineamh fánach le aonghus ag 21:09 1 Trácht
Smaoineamh fánach le aonghus ag 09:59 0 Trácht
Smaoineamh fánach le aonghus ag 14:39 7 Trácht
Turcach von Kempelen, léaráid comhaimseartha. Ón ghnáthfhoinse.
D'fhreastail mé ar léacht Annraoi de Paor ag an Roth Déardaoin: "Wolfgang von Kempelen (1734 – 1804): Gaeilgeoir ? Ildánach Slóvaiceach". Léachtóir den scoth is ea Annraoi, a raibh sé de phribhléid agam a bheith mar mhac léinn aige scór bliain ó shin. Agus tháinig mórán nithe a bhfuil sé ceanúil orthu le chéile san léacht seo; an tSlóvác, a bhfuil nasc agus grá aige léi le tríocha cúig bliain, an innealtóireacht chun tairbhe an duine, an stair, agus an Ghaeilge.
Tá cáil ar Kempelen de bharr an Turcach Meicniúil, inneall más fíor a bhí in inmhe ficheall a imirt agus imreoirí mór le rá a bhualadh - agus sin san 17ú aois. Mar a tharlaíonn sé, cleas ab ea é, cófra deartha sa chaoi agus go raibh an cuma air nach raibh ach inneall ann. Ach i bhfírinne bhí duine istigh, ag imirt an fhicheall. Mar sin féin bhí gnéithe suntasacha innealtóireachta i gceist - ina measc an sciathán agus lámh. Bunaíodh géaga agus lámha bréige ar an dearadh sin.
Bhí inneall eile aige a bhí in ann aithris a dhéanamh ar an nguth daonna go meicniúil. Inneall a chabhraigh go mór leis mar teiripeoir urlabhra, craobh den eolaíocht a chuidigh sé go mór leis. Spreagadh suim Annraoi sa bhfear seo freisin de bhrí go raibh a chairde sa tSlóvaic cinnte gurbh sloinne Éireannach a bhí i gceist le Kempelen. Dar ndóigh, ainneoin go bhfuil sé dearmadta againn anois bhíodh Gaeil bainteach le lár na hEorpa. Luaigh sé roinnt samplaí - Art Ó Laoghaire, ar cumadh an caoineadh cháiliúil ar a bhás, mar shampla, arbh Captaen i Reisimint Ungárach é. Rinne Annraoi, mar is dual do scoláire, an scéal a fhiosrú - ar an idirlíon, agus sa mhodh traidisiúnta tré comhfhreagas le aos léinn ar fud na hEorpa, beathaisnéisí von Kempelen, an Dochtúir Alice Reiniger as Vín na hOstaire ina measc. Roinn sé na torthaí atá bainte amach go dtí seo aige linn; tagairt i bhfeartlaoi do Kempelen ag cara leis do ocht teanga a bheith ar a thoil aige sa bhreis ar an nGaeilge. A nasc le Györ san Ungáir, áit ar theith Easpag Éireannach ó Chromail.Tá Íomhá den Mhaighdean a thug sé leis fós ann. Tá teoiric ag Annraoi, agus é a leanacht dá thaighde gurbh féidir gurbh as an sloinne Campion a d'eascair Kempelen, agus go raibh sinsir von Kempelen i measc an dreama a theith leis an Easpag.
Ba léacht fíor mhaith a bhí ann, scoláireacht agus taithí saoil agus taistil fite fuaite ann. Níl ansoe ach scáth thanaí de thuairisc. Edward Elgar

Cumadóir ceoil a rugadh i mBroadheath Shasana ab ea Sir Edward Elgar (2 Meitheamh 1857 – 23 Feabhra 1934). Cáil air as "Enigma Variations" (Breachnuithe Dúthomhais, 1899) agus an oratóir "The Dream of Gerontius" (Brionglóid Ghearóintias, 1900). An Droim Mór Thiar

Sráidbhaile in iarthar Chontae Shligigh is ea An Droim Mór Thiar ("Dromore West" as Béarla).
Tá an sráidbhaile suite ar an stad leath-slí idir Béal an Átha i gContae Mhaigh Eo agus Cathair Shligigh, an príomhbhaile i gContae Shligigh, ar an N59. Ritheann Abhainn Dhún Néill tríd an sráidbhaile agus tá sí suite idir Sliabh Gamh agus an cósta Atlantach. De ghnáth anseo mar a bhíonn i dtuatha na hÉireann go coitianta, an gnó is flúirsí sa bhaile ná tithe tábhairne - agus tá ceithre cinn acu anseo. Chomh maith leis sin, tá dhá siopaí, poitigéir, bialann Shíneach, búistéir agus bláthadóir anseo.
Tá stáisiún seirbhíse Topaz le fáil sa bhaile An Droim Mór Thiar. Is tréimhse iontach í Seachtain na Gaeilge sa Ghaelscoil. Is mór an spórt a bhíonn againn idir rince, tráth na gceist,amhránaíocht, ceol, filíocht, comórtaisí eagsúla ceardlanna ar líne agus an scoil maisithe go hálainn, dár ndoigh.
Bíonn céilí mór amuigh sa chlós agus caitheann gach duine dathanna na féile. Tagann comhphobal na scoile le chéile chun rincí traidisiúnta ar nós "Fallaí Luimní" agus "Ionsaí na hÍnse" a dhéanamh. Cabhraíonn na páistí san hardranganna leis na páistí óga leis an rince I mbliana, arís rinne roinnt do na páistí "Rince na Scuaibe" faoi stiúr ag An M. Máiréad agus bhain an lucht féachana rí-taitneamh as.
Ghlac na Naíonáin Mhóra leis an M. Jill páirt san Fhéile Drámaíochta agus léirigh siad an dráma i Halla de Róiste do daltaí na Gaelscoile freisin. Dráma den scoth a bhí ann agus fuaireadar ard-mholadh ón moltóir agus dhá ghradam freisin. Bhí an dráma bunaithe ar an leabhar cáiliúil "Monkey Puzzle" le Julia Donaldson. Ghlacadar páirt i gCoirm, áit a bhuadar trí ghradaim freisin. Aontaím leat Aonghus ach amháin nach bhfuil an iomarca daoine le fáil gurb fhéidir mar shampla Spáinnis go nGaeilge a aistriú, tá níos mó daoine le cumas aistriúcháin Béarla - Gaeilge. Is ealaín é an aistriúcháin freisin i ndeireadh na dála. Ach smaointe maith é sin aon sórt European Classics as Gaeilge. Ceannódh mé é! Gan focal oifigiúil fós ar cad ba chúis leis an scoilt - ach aon uair amháin ar an péire lovey-dovey raibh smaointe éagsúla faoi matrimony. Turais Scoile | UISCE Turais Scoile
Home > Turais Scoile
MÚINTEOIRÍ – In UISCE, déantar mar is mian leat!
Tuigeann muid an obair mhór atá i gceist do mhúinteoirí, grúpa scoláire a thabhairt ar turas scoile. An sprioc atá againn ná go mbeidh an turas gan stró ó thús an go deireadh. Oibreoidh muid leat chun an turas scoile is fearr ó thaobh do riachtanais agus buiséad a chur ar fail. Anuas ar an eispearas agus an mór-éileamh atá ar an ionad eachtraíochta Gaeilge, tá Coláiste UISCE taréis paiceáistí scoile éagsúla a fhorbairt. Is feidir na nithe a leanas a bheith mar chuid den turas:
Eachtraí uisce (cóimheas 1:6 )
Dúshlain tógail foirn
Oideachas comhshaoil
Nuair a théann tú i gcomhairle lenár bhfoireann cabhrach, is fédir leat do thuras a phleanáil agus dearfaimid an cúrsa is fearr duit. Cuirimid ráta lá agus oíche ar fáil ar chostas €60 an scolaire agus turas lae amháin ar fáil ar chostas €46 an scoláire. Do gach deichniúr is feidir le múinteoir amhain teacht saor in aisce! (le grúpa 15+) Tá fáilte is fiche roimh mhúinteoirí páirt a ghlacadh sna heachtraí le linn an lae nó taitneamh a bhaint as an gciúnas agus síocháin cois farraige ar thránna bratach gorm ar an leithinis agus a gcuid radharcanna álainn. Ar an lámh eile, gur deis mahith é seo seans do na múinteoirí breith suas leis an gceartúcháin uilig. Cuireann muid maoirseoireacht 24 uair an chloig ar fáil san ionad.
Ionad UISCE
Is ionad eachtraíochta Gaeltachta ar leith é UISCE. Tá 4 sheomra ranga, seomra bia fairsing, seomra dreapadóireachta laistigh, halla boghdóireachta, cúirteanna cispheile agus páirc peil. Is áit den scoth é do thuras scoile Gaeltachta.
Is áit iontach é UISCE don oideachas comhshaoil agus gníomhaíochtaí eachtraíochta – thar barr don turas scoile!
Tá UISCE lonnaithe cois farraige ar thrá le bratach gorm i gCuan Eillí, i gcroílár Gaeltacht Mhaigh Eo. Tá cósta dochreidte álainn timpeall orainn, chomh maith le farraige, dumhcha, muiraillte garbh agus timpeallacht neamhtruaillithe.. Tá suíomh thar barr againn chun turas allamuigh timpeallachta a reachtáil. Is limistéar faoin chaomhnú speisialta cuid den leithinis faoi threoir maidir le gathóga ón Aontas Eorpach. Tugtar aitheantas don éagsúlacht gnáthóige domhanda agus mara atá ann chomh maith le méid plandaí agus speiceas ainmhíoch anamh agus an talamh portaigh atá gar deon leithinis.. Is saneolaí muid in UISCE ag meascadh na heachtraí spraíúil leis an nGaeilge. Cuidíonn sé seo le scoláirí dearcadh dearfach nua a fhorbairt i leith na Gaeilge. A luaithe is atá meon an scoláire athruithe, bíonn an fhoghlaim i bhfad níos éasca. 'Gaeilge bheo bhríomhar' an mana atá againn agus tá breis is 20 bliain taithí againn ag cur cúrsaí sábháilte eachtraíochta Gaeilge proifisiúnta ar siúl.
An tÉispearas Gaeltachta
Is féidir do chúrsa fein a roghnú chun freastal ar do riachtanais. Bíonn tumoideachas le fail nó blas Gaeilge amháin. Bíonn na heachtraí uisce, na gníomhaíochtaí eachtraíochta, dreapadóireacht, eachtraí oíche agus ceilothe trí mheán na Gaeilge. Ba bhreá linn an cúrsa is fearr a chur le chéile duit. Déanfar staidéár ar oidhreacht chultúrtha na hÉireann sa scoil seo trí cheardlanna agus turais a dhíríonn ar stair na healaíne in Éirinn agus ar an nGaeilge. Cuirtear fáilte roimh mhúinteoirí, oidí, oibrithe i ngort an chultúir agus na hoidhreachta agus daoine a chuireann spéis sa chultúr ar an gclár idirdhisciplíneach seo. Is trí Bhéarla a mhúinfear na ranganna ar stair na healaíne. 2006: 1 4 Príomh-Aire na hAstráile, 2 3 An Gaeilge na Mumhan, 10 2 An Phointe, 11 2 Virtuti Militari, 12 2 Sochtheangeolaíocht, 13 2 Günter Uladh, 20 2 Éire, 21 2 Luas, 22 2 Ficheall, 23 2 Luas (fisic), 24 2 Plútón, 25 2 Pluto 11. 2006: 1 5 Ard-Oifig an Phoist, 2 4 Għawdex, 3 4 Earnán de Blaghd (Ernest Blythe), 4 4 Peadar Mór, 5 3 Albain, 6 3 Mícheál Seosamh Ó Rathaille, 7 3 Kemmuna, 8 3 Anraí Ó Sibhleáin, 9 3 Eoin Mac Néill, 10 3 Owen Arthur, 11 3 Dúlainn, 12 3 Rinn na Callainn, 16 3 Uisce beatha, 17 3 Maciej Żurawski, 18 3 An Chluaidh, 19 3 Dlí na himtharraingthe, 20 3 Píotsa, 21 3 Feachtas Stádas22 3 Pádraig Ó Baoighill, 23 3 Iomáint, 24 3 Constance Gore-Booth Markiewicz, 25 3 Conradh na Gaeilge Is é líon na ndaltaí idir 16 – 18 bliain d’aois atá i dteideal béilí saora scoile agus atá ag déanamh staidéir ar chúrsaí A-leibhéil nó ar chúrsaí coibhéiseacha in iarbhunscoileanna sa bhliain 2009/10 ná 2,887.tábla thíos amach an meánmhaoiniú in aghaidh an dalta a tarmligeadh faoi shocruithe na Foirmle Comh-mhaoinithe um Bainistíocht Áitiúil Scoileanna i ngach ceann de na cúig bliana a chuaigh thart, do (i) bhunscoileanna comhtháite rialaithe; do (ii) bhunscoileanna rialaithe lán-Ghaeilge; agus do (iii) bhunscoileanna deontaschúnta lán-Ghaeilge. Arianna Nic Dhonnacha as Scoil Cholmcille, Lúc Mac Roibeárd as Gaelscoil de hÍde agus Sadbh Goodwin as Gaelscoil Riabhach iomatheoir an chláir seo. Sinéad is joined in studio this morning by award-winning traditional musician and vocalist Niamh Ní Charra. Niamh will be interviewed by Sinéad about her work and life, and will choose this morning’s music. Tosóimid an seisiún poiblí mar táimid faoi bhrú maidir le am. Ba mhaith liom fáilte chroíúil a chur roimh an gCoimisinéir Teanga agus a bheirt comhgleacaithe, Mr. Éamonn Ó Bróithe agus Mr. Colm Ó Coisdealbha. Tá an coimisinéir ar ais arís tar éis cúpla mhí le dea-scéal. Táimid ag tnúth lena theachtaireacht, a threoirchlár agus a thuarascáil. Tosóimid díreach anois. Tá píosa le léamh maidir leis an dlí. Bí cúramach le bhur bhfocal.
Tá trí rud i gceist, an bhfuil?
Tá trí rud. Tá an tráchtaireacht ar chóras na scéimeanna teanga. Tá cóip chrua den tráchtaireacht ar taobh an choiste má theastaíonn sí ó éinne. Tá an tuarascáil bhliantúil 2015 tar éis sin, agus ansin tá tuarascáil a chuireadh faoi bhráid Tithe an Oireachtais maidir le cur i bhfeidhm moltái imscrúduithe i gcás na Roinne Oideachais agus Scileanna.
An bhfuil an coimisinéir chun díriú isteach ar na trí rud?
I m'óráid thosaigh díreoidh mé go sonrach ar na trí rud ar feadh píosa beag, ach is í an tráchtaireacht an chéad chuid de mo chur i láthair. Gabhaim buíochas leis an gCathaoirleach féin agus leis an gcoiste as an gcuireadh teacht ina láthair anseo tráthnóna. Tá sé mhí caite ó bhí mé os a gcomhair go deireanach, tráth a raibh an coiste ag cur tús lena chuid oibre. Tréaslaím leis as an méid atá curtha i gcrích aige ó shin agus an fóram atá curtha ar fáil aige chun plé a dhéanamh ar chúrsaí Gaeilge, Gaeltachta agus oileánda. Cuirim fáilte ar leith roimh an spéis atá léirithe ag an gcoiste i gcúrsaí cearta teanga agus na céimeanna atá glactha aige chun eolas a bhailiú ar chumas Ranna Rialtais agus eagraíochtaí Stáit eile seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge.
Mar is eol don choiste, tá bóthar fada le taisteal againn más ann go mbeidh ar chumas an Státchórais seirbhísí a thairiscint go réamhghníomhach i gceachtar teanga oifigiúil do shaoránaigh na tíre. Tá taithí na mblianta ann ar an gcleachtas a fhágann go dtiteann sé ar an saoránach seirbhísí a lorg agus an crá croí a bhaineann go minic le teacht ar na seirbhísí sin ar aon bhealach sásúil. Ar ndóigh, tá eisceachtaí ann freisin agus is ceart go n-aithneofaí an méid sin. Níl aon amhras orm ach gurb é an easpa foirne le Gaeilge an bac is mó a bhaineann le cumas an Státchórais seirbhísí a sholáthar i nGaeilge. Is léir dom, ón gcur chuige atá glactha ag an gcoiste le roinnt míonna anuas, go dtuigeann sé an méid sin go maith.
I gcur i láthair an lae inniu ba mhaith liom díriú ar thrí phríomhábhar. Díreoidh mé tráchtaireacht ar fheidhm phraicticiúil an Achta atá á foilsiú agam i gcomhréir le halt 29 d'Acht na dTeangacha Oifigiúla. Sá tráchtaireacht seo tá mionscagadh, bunaithe ar fhianaise, déanta agam ar chóras na scéimeanna teanga. Díreoidh mé freisin ar an tuarascáil bhliantúil 2015 agus ar tuarascáil speisialta chuig Tithe an Oireachtais faoi alt 26(5) d'Acht na dTeangacha Oifigiúla maidir le heaspa cur i bhfeidhm moltaí imscrúduithe.
Díreoidh mé ar dtús, le cead an choiste, ar an tráchtaireacht ar fheidhmiú chóras na scéimeanna teanga atáim á sheoladh inniu. Is foilsiúcháin suntasach é seo a dhéanaim agus mé leath bealaigh trí mó thréimhse cheapacháin. Le linn dom bheith os comhair an choiste go deireanach thug mé cuntas ar mo mhíshástacht le feidhmiú chóras na scéimeanna. Dúirt mé an t-am sin go raibh níos mó scéimeanna á n-aontú anois mar a bhí le tamall de bhlianta roimhe sin ach go raibh mé thar a bheith amhrasach faoi fhiúntas na ngealltanas a bhí á n-aontú agus dá réir gur beag muinín a bhí agam sa gcóras trí chéile.
Bhraith mé gur theastaigh scrúdú grinn a dhéanamh ar na scéimeanna teanga i bhfianaise an chomhrá a bhí agam leis an gcoiste seo anuraidh chun freagra cuimsitheach, bunaithe ar fhianaise, a chur ar fáil dó. Is é sin atá deanta sa tráchtaireacht seo, an dara tráchtaireacht oifigiúil a foilsíodh ó theacht i bhfeidhm an Achta. Tá an tráchtaireacht curtha i Iáthair ina dhá cuid. Sa chéad chuid den tráchtaireacht tá anailís ghrinn déanta ar na scéimeanna teanga uile a aontaíodh le Iinn na mblianta 2015 agus 2016. Sa dara cuid den tráchtaireacht déanaim moltaí faoi bhealaí ina bhféadfaí feabhas a chur ar na socruithe atá i bhfeidhm chun seirbhísí Stáit a chur ar fáil i gcéadteanga oifigiúiI na tíre.
Léiríonn an anailís sa tráchtaireacht nach bhfuil córas na scéimeanna teanga ag baint amach na gcuspóirí a bhí i gceist leis, is é sin cur le raon agus caighdeán na seirbhísí atá ar fáil ón Státchóras trí Ghaeilge. Go deimhin, tá imní orm gur cur chuige íosta atá á ghlacadh in aontú scéimeanna teanga, gur beag fiúntas i ndáiríre atá i gcuid mhaith a bhíonn geallta agus go gcúlaítear ó ghealltanais a bhí tugtha má tharlaíonn go mbíonn a gcur i bhfeidhm ródhúslánach. Nuair a tharlaíonn an méid sin, tá seasamh reachtúil á thabhairt do chur chuige Iochtach.
Tá fianaise á cur ar fáil sa tráchtaireacht ar na laigí atá le sonrú, agus na patrúin atá le brath. Is iad seo a leanas na nithe is suntasaí a léirionn an anailís atá déanta. Bhí gealltanas a bhí mar ábhar d'imscrúdú laghdaithe nó curtha go Ieataobh in 64% de na chéad scéimeanna teanga eile a aontaíodh. As na 23 dara nó tríú scéim teanga a aontaíodh le Iinn na mblianta 2015 agus 2016, ní raibh dul chun cinn suntasach, i leith aon réimse gealltanas, le brath ach i gcás 17% díobh. Ní raibh post sainaitheanta le riachtanas Gaeilge ach i seacht gcinn den dá scór scéim a daingníodh in 2015 agus 2016. Sa bhreis ar na laigí ata le brath, Iéirionn anailís go dtógann sé ar an meán trí bliana go leith ón am a iarrtar ar chomhlacht poiblí an chéad scéim teanga a ullmhú nó go mbíonn sí daingnithe agus ceithre bliana i gcás an dara scéim teanga.
Tá trí phríomhmholadh á ndéanamh agam sa tráchtaireacht. Ar an gcéad dul síos, táim ag moladh polasaí nua earcaíochta a fheidhmiú ina sonrófar íosmhéid foirne le Gaeilge d'eagraíochtaí Stáit. Níl aon amhras orm ach gurb é an easpa foirne le Gaeilge an chonstaic is mó do sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge, agus ní mór polasaí earcaíochta a cheapadh agus a fheidhmiú a théann i ngleic leis sin. Mar chuid den mholadh sin is dóigh liom go mbeadh sé tairbheach dá mbeadh monatóireacht neamhspleách á déanamh ar fheidhmiú an pholasaí earcaíochta le tuairisciú rialta chuig coiste Oireachtais.
An dara priomhmholadh atá á dhéanamh agam ná go dtósófaí ag éabhlóidiú ó chóras na scéimeanna teanga chuig córas rialachán. Bheadh mar bhuntáiste leis seo go ndéanfaí socruithe cinnte do sholáthar réimse seirbhísí nach mbeadh ag brath ar chóras idirbheartaíochta na scéimeanna. Molaim go ndéanfaí seo go céimnitheach, agus de réir mar a bheifí ag cur le réimse na rialachán, bheadh Iaghdú ag teacht ar fheidhm agus ar éifeacht chóras na scéimeanna teanga.
An tríú príomhmholadh atá á dhéanamh agam ná go bhforbrófaí plean cuimsitheach do sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge, bunaithe ar thaighde gairmiúil. In ainneoin na ndeacrachtaí atá léirithe sa tráchtaireacht, caithfear a aithint go bhfuil muid i riocht níos fearr, de thoradh Acht na dTeangacha Oifigiúla, ná mar a bhíomar sula raibh Acht ann. Tá feasacht i bhfad níos airde ann anois i dtaobh cearta teanga, agus tá feabhas ar sholáthar seirbhísí sa dá theanga oifigiúla. Tá bunchloch ann ar féidir tógáil air. Creidim go dtacódh plean cuimsitheach do sholáthar na seirbhísí poiblí sa dá theanga oifigiúla chun muid a threorú ar an tslí cheart. Chuideodh a leithéid de phlean Iinn scrúdú a dhéanamh ar an staid reatha, pleanáil a dhéanamh do na seirbhísí is gá a chur ar fáil, na hacmhainní a thógfadh sé chun an méid sin a bhaint amach, agus an creat reachtaíochta is fearr a thacódh le soláthar na seirbhisí poiblí sa dá theanga oifigiúla.
Ní hé sin le rá, áfach, nach féidir céimeanna a ghlacadh Iáithreach chun aghaidh a thabhairt ar na laigí is eol dúinn go maith a bheith ann, go háirithe i réimse na hearcaíochta agus tabhairt faoi shocruithe do Ieathnú réimse feidhme na rialachán.
Ba mhaith liom díriú anois ar thuarascáil bhliantúil 2015. Tháinig ardú 6.5% ar líon na ngearán a rinneadh le m'oifig in 2015. Ar an iomlán rinneadh 755 gearán le m'oifig maidir le deacrachtaí a bhí ag daoine teacht ar sheirbhísí trí Ghaeilge ó chomhlachtaí poiblí na tíre. Bhain os cionn an tríú cuid de na gearáin sin le foráil de scéim teanga do sheirbhísí ar nós suíomhanna gréasáin, seirbhísí leictreonacha, foirmeacha agus mar sin de. Bhain an ceathrú cuid le heaspa Gaelige ar chomharthaíocht agus stáiseanóireacht, agus bhain 9% de na gearáin le freagraí i mBéarla ar chumarsáid i nGaeilge. Is éard a Iéiríonn na figiúirí sin ar fad ná go bhfuil cuid mhaith deacrachtaí ag an Státchóras go fóill freastal ar riachtanais teanga phobal na Gaeilge.
Tháinig formhór na ngearán, péire as chuile chúig cinn a rinneadh leis an oifig, ó Bhaile Átha Cliath, 15% as Gaillimh agus 6% as Contae na Mí. Réitítear formhór na ngearán tríd an bpróiseas neamhfhoirmiúil réitithe gearán a fheidhmíonn an oifig. Tabharfaidh an coiste faoi deara gur naoi n-imscrúdú fhoirmiúla a thug mé chun críche le linn na bliana 2015. Bhain an ceann is suntasaí acu sin le Eircode. Thug mé gearrchuntas ar an imscrúdú seo i mo chur i láthair deiridh don choiste de bharr gur cheangail sé le chéile cuid mhaith de na deacrachtaí is bunúsaí a bhaineann le cúram a dhéanamh de chúrsaí teanga i ngnóthaí oifigiúla an Stáit.
I 2015 freisin rinneadh iniúchadh ar 17 scéim teanga agus leantar próiseas caighdeánach ina mbailítear fianaise maidir le cur i bhfeidhm na scéime i bhfoirm comhfhreagrais agus cruinnithe le hionadaithe na gcomhlachtaí poiblí.
Tháinig ardú ollmhór ar líon na gcomhairlí do chomhIachtaí poibli, ardú 79% go deimhin. Tá sé mar aidhm agam go nglacfadh m'oifig ról réamhghníomhach ag cur comhairle ar chomhlachtaí poiblí. Le Iinn na bliana d'eagraíomar cruinnithe le roinnt comhlachtaí poiblí chomh maith le sraith seimineár chun an cuspóir sin a bhaint amach. Tá sé i gceist agam go leanfar agus go dtógfar ar an méid sin sa todhchaí.
Ar deireadh, ba mhaith liom diriú ar an triú hábhar a luaigh mé níos túisce, is é sin tuarascáil a sheol mé chuig Tithe an Olreachtais de thoradh moltaí imscrúdaithe gan a bheith curtha i bhfeidhm go sásúil ag an Roinn Oideachais agus Scileanna. Dúirt mé roimhe seo go bhfáiltím roimh an bpoIasaí oideachais Gaeltachta, 2017-2022 a foilsíodh i mí Dheireadh Fómhair anuraidh. Aithníonn an polasaí sin an soláthar is gá a dhéanamh don chainteoir dúchais Gaeilge agus do sheachadadh an oideachais i gcomhthéacs teangeolaíochta na Gaeltachta. Tá an creimeadh atá tagtha ar úsáid na Gaeilge sna pobail Ghaeltachta trí chéile aitheanta i roinnt píosaí éagsúla taighde atá foilsithe le tamall de bhlianta anuas. Nil aon amhras orm ach go mbeidh cur i bhfeidhm an pholasaí oideachais Gaeltachta dúshlánach, go háirithe sna pobail Ghaeltachta a bhfuil lagú suntasach tagtha ar úsáid na Gaeilge iontu. Ba bhreá, ar ndóigh, dá mbeadh an polasaí seo tagtha ar an saol ag tráth a raibh úsáid na Gaeilge níos tréine ná mar atá faoi láthair. Tá áit Iárnach ag an oideachas agus ag an scoil áitiúiI in aon phobal. In ainneoin na ndúshlán teangeolaíochta atá romhainn sa Ghaeltacht, caithfear aghaidh a thabhairt orthu ionas go dtacaíonn polasaithe an Stáit, go praiticiúil, leis na hiarrachtaí chun úsáid na Gaeilge a chaomhnú agus a láidriú sna pobail.
I gcaitheamh na mblianta tá cuid mhaith imscrúduithe déanta ag m'oifig ar an Roinn Oideachais agus Scileanna maidir le cur i bhfeidhm forálacha éagsúla de chuid an Achta Oideachais 1998. Is forálacha iad sin a bhaineann le húsáid nó le stádas na Gaeilge. Sa bhliain 2013, rinne bunscoil Ghaeltachta gearán le m'oifig go raibh an Roinn ag cur brú uirthi glacadh le múinteoir ón bpainéal ath-imlonnaithe múinteoirí in ainneoin nach raibh cumas Gaeilge na múinteoirí a bhí i gceist sách maith le go bhféadfaidís múineadh i scoil Ghaeltachta. Bhí an méid sin admhaithe ag na múinteoirí féin. Rinneadh imscrúdú foirmiúil ar an ábhar seo agus rinneadh fionnachtain gur sáraíodh fórálacha an Achta Oideachais. I ndiaidh dom teacht ar an tuairim nach raibh moltaí an imscrúdaithe sin á gcur i bhfeidhm go sásúil, chinn mé tuarascáil speisialta a chur faoi bhráid gach Tí den Oireachtas, an chéim dheiridh is féidir liom a thógáil faoin Acht.
Mheas mé ag an am nach raibh na socruithe leasaithe a bhí curtha i bhfeidhm ag an Roinn Oideachais agus Scileanna dóthanach chun a chinntiú nach bhféadfaí tabhairt ar scoil Ghaeltachta glacadh le múinteoir, gan an inniúlacht chuí sa Ghaeilge ón bpainéal ath-imlonnaithe. Táim fós den bharúil sin, fiú is go dtugann an polasaí oideachais Gaeltachta le fios go gcoinneofar na socruithe atá i bhfeidhm faoi athbhreithniú.
Ní féidir aon spás a chruthú don amhras sna cúrsai seo. Ní féidir glacadh le socruithe a d'fhágfadh an baol ann go fóill go gceapfaí múinteoir ar bheagán Gaeilge i scoileanna Gaeltachta. Tugann an tuarascáil speisialta atá curtha faoi bhráid Thithe an Oireachtais léargas níos iomláine ar an ábhar seo, agus tá mé sásta glacadh le haon cheist atá ag an gcoiste ar an ábhar.
Mar fhocal scoir, ba mhaith liom filleadh ar an gcéad ábhar a chuir mé faoi bhráid an choiste. Is é seo an dara huair, in imeacht 13 bliana ó bunaíodh Oifig an Choimisinéara Teanga, a foilsíodh tráchtaireacht ar fheidhm phraiticiúil agus ar oibriú fhorálacha an Achta. Tá aird tarraingthe ag m'oifig ar laigí chóras na scéimeanna teanga chomh fada siar le 2008. Sa tráchtaireacht seo tá fianaise bheacht againn anois, bunaithe ar fhíricí, a léiríonn go bhfuil an córas teipthe. Is léir na cuspóirí fiúntacha a bhí leis an gcóras ach teastaíonn cur chuige nua anois, cur chuige a neartóidh cearta teanga an tsaoránaigh, a laghdóidh an maorlathas a théann le haontú agus le daingniú scéimeanna don Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta agus na comhlachtaí Stáit eile agus a chuirfidh le hiarrachtaí Bille leasaithe nua a aontú a bheidh oiriúnach dá fheidhm.
Go raibh maith agat. An bhfuil comhghleacaithe an Chomisinéara ag iarraidh teacht isteach ag an bpointe seo? Níl. Tá sé oscailte do cheisteanna.
Cé mhéad ama atá againn don mhír seo?
Tosóidh an cruinniú maidir leis an ollscoil ag 6.30.
Tá sé sin tábhachtach. Ba mhaith liom, i dtosach báire, fáilte a chur roimh Mr. Ó Domhnaill agus na Státseirbhísigh atá in éineacht leis. Is léir go bhfuil ollfhadhbanna ann. I gcásanna áirithe tá neamhaird á déanamh ar dhlí atá thar a bheith soiléir agus beacht, mar shampla, maidir le comhfhreagras i nGaeilge agus comharthaí. Tar éis a bheith ag feiceáil, má bhreatnaítear ar an Luas nua i mBaile Átha Cliath agus an síneadh atá á dhéanamh uirthi, tá na comharthaí i mBéarla níos soléite ná na comharthaí i nGaeilge má seastar siar uathu mar tá dath faoi leith orthu. De réir mar a thuigim, ó na rialacháin a thug mé féin isteach, tá sé sin in aghaidh an dlí. Níl an Luas fiú oscailte agus tá an dlí á shárú aici. Tá sé an-deacair, ar bhealach éigin, do siceolaíocht sa tír seo cur ina leith ar dhaoine rudaí beaga simplí a dhéanamh ar chomhchéim idir an Ghaeilge agus an Béarla. Is sampla ollmhór é sin agus má chuirtear ina ceart é, beidh colúnaithe ag gearán faoin gcostas. Dá mbeadh sé i gceart ón tús, ní bheadh aon costas.
Mar a deireann an tAire, táimid uile anseo sa Teach seo, cinnte na Teachtaí Dála agus na Seanadóirí, ag déanamh scrúdú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla. Is ceart go ndéanfadh muid é sin, ach tógfaidh sé tamall. Ar ndóigh, fiú má athraítear an tAcht, má tá an dearcadh céanna ann agus atá ann i láthair na huaire, ní éireoidh linn é a fheidhmiú.
Ba mhaith liom ceist a chur ar an gcomisinéir. Feictear domsa, faoin Acht atá ann i láthair na huaire, nach bhfuil úsáid á mbaint as na feidhmeanna atá ann. An bhféadfadh an comisinéir a rá cé mhéad rialacháin nua a tugadh isteach ó rinne na rialacháin maidir le cúrsaí comharthaíochta nuair a bhí mé féin mar Aire? Ag an am sin bhí rialacháin beagnach réidh againn faoi, mar shampla, cúrsaí fógraíochta. Bhí plé ar bun i measc na nGaeilgeoirí maidir leis an gcaoi a gcuirfí é sin i bhfeidhm. Is ceist theicniúil í. Bhí dhá thuairim ann agus bhí mé ag iarraidh sin a phlé agus tharaibh as an Roinn mé.
An bhféadfadh an Coimisinéir a rá liom cé mhéad rialachán nua a tugadh isteach, mar d'fhéadfaí go leor eile a dhéanamh faoi na rialacháin láithreach gan aon phríomh-Acht?
Faoi alt 12(1), tá sé de chumhacht ag an Aire treoirlínte a eisiúint chuig comhlachtaí poiblí i ndáil le hullmhú dréachtscéimeanna. Is í an bhrí atá le sin ná go bhféadfadh an Roinn treoirlínte a eisiúint a deireann gur chaithfidh comhlachtaí a phléann le pobal na Gaeltachta ó lá go lá é sin a dhéanamh trí Ghaeilge. D'fhéadfadh sí rangú ar na comhlachtaí poiblí a dhéanamh faoin bhfo-alt sin, agus a rá más i gcatagóir A comhlacht, go gcaithfidh sé seo siúd agus uile a dhéanamh. Bhí obair tosaithe ar sin sa Roinn sa mbliain 2009. An bhfhéadfadh an Coimisinéir an cheist sin a fhreagairt - cé mhéad treoirlínte atá eisithe le sé bhliain anuas faoin bhfo-alt sin? An bhfuil treoirlínte eisithe ag an Aire a chuir ceangail ar na comhlachtaí rudaí áirithe a dhéanamh? Tá fo-mhíreanna eile ansin a thugann an chumhacht don Aire an rud céanna a dhéanamh.
An bhfuil an Coimisinéir sásta go bhfuil na comhlachtaí poiblí ag tabhairt aird ar na treoirlínte atá eisithe faoi alt 12 sna pleananna atá á ndaingniú ag an Roinn? An bhfuil sé sásta go bhfuil siad ag cinntiú - mar atá de dhualgas orthu faoin Acht atá ann i láthair na huaire - go bhfuil líon leordóthanach d'fhoireann atá inniúil sa Ghaeilge acu chun go mbeidh siad in ann a seirbhís a sholáthar trí Ghaeilge agus trí Bhéarla? An bhfuil sé sásta go bhfuil an Roinn ag daingniú scéimeanna a chinntíonn go bhfreastalófar na riachtanais áirithe Gaeilge a bhaineann le seirbhís a sholáthar i limistéir Gaeltachta? Faoi alt 13(2)(e), tá sé ar chomhlachtaí poiblí "a chinntiú go mbeidh an Ghaeilge ina teanga oibre ina chuid oifigí sa Ghaeltacht tráth nach déanaí ná cibé dáta a chinnfidh sé le toiliú an Aire". An bhfuil aon chás ann gur chinneadh, le toiliú an Aire, ar dháta?
Dá ndéanfaí an méid sin, agus dá gcuirfí an méid sin - atá san Acht - i bhfeidhm, dhéanfadh sé an-leas ó thaobh chur i bhfeidhm an Achta, roimh aon Acht nua a thabhairt isteach, agus mar a deirim, creidim go bhfuil Acht nua ag teastáil. Is í mo cheist go simplí - an bhfuil teipthe ag an Roinn agus ar an Rialtas an tAcht a fheidhmiú mar a bhí sé leagtha amach?
Is í sin mo cheist dheireanach, beidh áthas ar an gCathaoirleach a chloisteáil. Bhí Rory Brady - go ndéana Dia ghrásta ar an bhfear - a bhí mar Ard-Aighne nuair a tugadh isteach an tAcht den tuairim, de bharr stádas bunreachtúil na Gaeilge, nach bhféadfadh plean nua leasaithe a thabhairt isteach a bheadh níos laige ná an ceann a chuaigh roimhe. Bhí Mr. Brady an-oilte ó thaobh chúrsaí dlí. Ba ceann de na habhcóidí is fearr sa tír é. Sa tuarascáil a chuir an Coimisinéir faoinár mbráid dúirt sé go bhfuil go leor de na pleananna nua níos laige ná na pleananna a chuaigh rompu. An bhfuair Oifig an Comisinéara aon tuairim abhchóide ar sin? Ar tástáladh an cheist sin sna cúirteanna? Mar a deirim, bhí Mr. Brady an-láidir den tuairim nach féidir dul siar ar phlean, go gcaithfidh gach plean bheith níos láidre agus nach féidir le haon cheann bheith níos laige. Bhí go leor de na cinnidh a rinne me préamhaithe ar an tuairim an-láidir a thug sé dom.
B'fheidir go bhfreagróidh an Comisinéir an cheist dheireanach ar dtús?
Fuair muid comhairle dlí faoi dhaingniú scéimeanna. Fiú mar a dtugann sí aird ar fhorálacha de chuid an Achta, mar a luaigh an Teachta, ó thaobh alt 12, ó thaobh líon leordóthanach foirne a bheith ann, ó thaobh seirbhísí sa Ghaeltacht agus mar sin de, an chomhairle atá faighte againne ná nuair atá scéim teanga daingnithe, go bhfuil se daingnithe agus go bhfuil stádas reachtúil ag an scéim daingnithe sin chomh maith.
An bhfuil an tAire ag sarú an dlí mura gcuireann sé faoin Aire don scéim clóigh leis an dlí?
An chomhairle atá againne ná nuair atá an scéim daingnithe-----
Tá fhios agam, ach an bhfuair an Comisinéir comhairle - an bhfuil an tAire ag sárú an dlí nuair nach gcuireann sé faoi deara do na dreamanna atá ag cur na scéimeanna isteach cloígh leis an dlí?
Cén chaoi is féidir plean níos laige a thabhairt isteach faoin dlí? Sin an cheist.
Is léir, sa gcéad dul síos, go bhfuil scéimeanna níos laige ag teacht i bhfeidhm agus sin a léiríonn an anailís anseo ó thaobh alt 12. An t-aon chomhairle go bhfuil mise ar an eolas faoi ná go bhfuil stádas reachtúil dlíthiúil ag an scéim teanga atá daingnithe, fiú mura bhfuil aird tugtha ar alt de chuid an Achta ar nós alt 12 agus alt 11.
Sin mar gur dhaingnigh an tAire é. Sa gcás go dtagann scéim nach bhfuil ag teacht leis an Acht isteach chuig an Aire, ó tharla go bhfuil an méid seo sa dlí agus gurb í an tOireachtas a cheap an dlí, nár cheart don Aire é a chur ar ais agus a rá nach bhfuil sé seo ag teacht leis an dlí? Sa gcás go ndiúltíonn fós an comhlacht poiblí, mar a dtugtar orthu san Acht, an scéim a leasú le teacht leis an dlí, nár cheart don Aire ansin dul chuig an Rialtas agus aontú an Rialtas a fháil go ndéarfaí leis an Aire atá i gceannas ar an gcomhlacht poiblí áirithe sin, a insint don chomhlacht chloígh leis an dlí. Sa gcás nach ndéantar é sin, nach bhfuil an tAire féin ag briseadh an dlí?
Níl comhairle dlí faighte agam ar an gceist sonrach sin. Tá rud san Acht ó thaobh gur féidir leis an Aire a thuairisc a chur chuig an Oireachtais mura féidir teacht ar shocrú agus aontú le comhlacht poiblí maidir le daingniú scéime.
Ar tharla sé sin riamh?
Níor tharla sé sin riamh, in ainneoin go raibh scéim teanga ag seasamh amach le blianta fada ag naoi gcomhlacht poiblí ag deireadh 2016 .
An féidir liom ceist bheag amháin a chur?
Tiocfaimid ar ais because is ceist thar a bheith tábhachtach é. Tiocfaimid ar ais ar an gceist because muna bhfuil Oifig an Choimisinéara in ann rud a dhéanamh tá bearna sa reachtaíocht. Tiocfaimid ar ais go dtí an ceist sin agus tabharfaidh mé deis daoibh leanúint ar aghaidh leis na ceisteanna eile mar tá na Seanadóirí agus na Teachtaí Dála ag iarraidh teacht isteach freisin. Gabh mo leithscéal, bhí cúpla ceist eile.
Díreoidh mé ar an gcéad cuid ina raibh an Teachta ag caint faoi comharthaí Luas agus mar sin de agus nach bhfuil na comharthaí as Gaeilge chomh feiceálach. Sílim go bhfuil sé go dona go bhfuil an tAcht i bhfeidhm anois ó 2003 agus go bhfuil botúin mar seo fós ag tarlú. Ba cheart go mbeadh comhlachtaí poiblí ar an eolas go soiléir faoi na dualgais atá orthu ó thaobh comharthaíochta ag an tráth sin, agus ó thaobh comhfhreagrais i mBéarla ar litreacha i nGaeilge agus mar sin de chomh maith. Ní cheart go mbeadh sé ag tarlú go mbeadh na botúin ceannann céanna ag tarlú arís agus arís eile. Mar a dúirt an Teachta féin, nuair a chuirtear na comharthaí sin ina gceart ardaítear an cheist ansin faoin gcostas a bhaineann leis. Sin ceann de na cúiseanna gur shocraigh mé a bheith an-réamhghníomach ó thaobh comhairle a chur ar chomlachtaí poiblí. An teachtaireacht a bhíonn agamsa dóibh ná sula gcrochtar comharthaíocht, nó sula ndéantar aon rud den tsaghas sin, tá muidne ar fáil chun comhairle a chur ar fáil. Is fearr i bhfad saíocht roimh a leithéid í sin, seachas a bhéith á gceartú i ndiadh sin, ach ní cheart go dtarlódh sé sa gcéad dul síos.
Chuir an Teachta ceist chomh maith faoi na rialacháin atá i bhfeidhm agus ar tugadh stádas d'aon rialacháin breise ó d'fhág an Teachta féin mar Aire, maidir le cúrsaí fógraíochta, fógraí béil a bheith beo agus mar sin. Ní dhearna sin riamh ach an oiread. Sin cuid eile den Acht nár chuireadh i bhfeidhm.
Bhí ceist ag an Teachta chomh maith faoi na treoirlínte. Cé is moite d'orduithe logainmneacha, níor chuireadh iad sin i bhfeidhm ach an oiread.
Níor tharla tada?
Níor tharla.
Ní raibh an Roinn gníomhach ó thaobh fheidhmiú an Achta. Níor bhreathnaigh sí ar gach a bhfuil ann agus níor dúirt sí, fiú mar atá sé, fiú má tá sé lochtach, tá míle rud gur féidir linn a dhéanamh. Theastaíonn siad a bhreathnú air ach ní chuireadh aon rud i bhfeidhm. Níor bhaineadh an méid-----
O thaobh na treoirlínte freisin, tá feidhm reachtúil acu. Chomh maith le sin tá treoirleabhar eisithe ag an Roinn freisin, ach níl feidhm reachtúil aige sin.
Is iad na treoirlínte ar a mbíonn muid ag breathnú orthu nuair a bhíonn muid ag breathnú ar na scéimeanna teanga seo.
Feicim é sin. Sin atá san Acht.
Gabhaim mo leithscéal nach raibh mé i láthair nuair a bhí an coimisinéir ag cur a rud i láthair mar bhí vótaí thuas staighre againn ag an am céanna ach tá a chuid oibre léite agam. Cuireann an méid a chur sé in ár láthair alltacht agus olc orm. I gcead don gcoimisinéir, sílim i ndáiríre gur cheist pholaitiúil í seo. Tá an coimisinéir agus a oifig ag feidhmiú de réir an dlí atá leagtha amach dóibh ach is léir nach bhfuil an Státchóras ag tacú leis an Acht ó thaobh brí an Achta agus an cineál bunspioraid a bhí taobh thiar de bhunú an Achta. Is léir go dtéann an cheist seo siar go maith. Táimid ag feiceáil comhlachtaí poiblí nach bhfuil scéim daingnithe acu le naoi mbliana agus os a chionn. Is léir gur beag suntais a thugadar sin d'Acht na dTeangacha Oifigiúla fiú chomh fada sin siar. Cuireann sé sin an-olc orm.
Tá na príomhthorthaí agus na moltaí sa tuairisc atá réitithe ag an gcoimisinéir thar a bheith suntasach ó thaobh an 122 iarratas atá fós le daingniú agus an tréimhse suntasach atá ag baint le haontú na scéimeanna. Is léir go bhfuil na comhlachtaí poiblí ag tarraingt na gcos agus is léir nach bhfuil an Roinn, ar chúis amháin nó ar chúis eile, ag dul i bhfeidhm orthu.
Deir an coimisinéir go mbeadh se ina raic dá dtarlódh a leithéid de rud le Ombudsman na Leanaí, leis an gnáthOmbudsman nó Ombudsman na Fórsaí Cosanta. Bheadh an cheist seo ar phríomhleathanach The Irish Times, the Irish Independent agus a leithéidí. Bheadh raic sa Dáil agus sa Seanad faoi. Mar gheall go bhfuil muid ag plé le cúrsaí Gaeilge, cén fáth nach bhfuil raic faoi? Céard atá an Rialtas ag déanamh faoin gceist seo? Níl a fhios agam an bhfuil aon samplaí ann. Tá a fhios agam nach féidir gach Ombudsman a chur i gcomparáid lena chéile, ach an raibh aon chúlú i gceist ó thaobh dualgais a bhí ar dhaoine maidir le Ombudsman eile ar nós Ombudman na Leanaí agus mar sin de sa stair ó thaobh na hOmbudsmen agus na hoifigigh atá acu?
I gcead don gCathaoirleach, sílim go bhfuil muid i bhfad ró-bhog sa gcoiste seo. Tá olc orm le roinnt míonna anuas nach bhfuil muid ag feiceáil an Taoiseach ag teacht os ár gcomhair agus é an cathaoirleach ar an gcoiste comh-Aireachta atá in ainm is a bheith ag brú na straitéise chun cinn. Ba cheart go mbeadh Cinn Bille den Acht nua Teangacha Oifigiúla le fáil againn. Ba cheart go mbeadh an tAire Caitheachais Phoiblí agus Athchóirithe istigh anseo agus os ár gcomhair le ceisteanna a fhreagairt faoin fáth nach bhfuil na Ranna Stáit agus na comhlachtaí poiblí ag comhlíonadh a gcuid dualgais faoin dlí. Ar deireadh thiar thall, seo dlí na tíre atá aontaithe ag Tithe an Oireachtais agus níl siad á chur i bhfeidhm. Dá mbeadh sé sin amhlaidh in aon réimse eile den saol poiblí sa tír seo, bheadh sé ina chogadh dearg.
Tá mé thar a bheith buíoch den gcoimisinéir faoi na sonraí atá curtha os ár gcomhair. Ó thaobh an ghnáthphobail, 'séard atá muid ag súil leis agus 'séard a bhí sna céad scéimeanna - mar a bhí súil againne leis - ná na bunrudaí tosaigh a bheadh i gceist ó thaobh páipéarachais, freagraí ar línte teileafóin, comharthaíocht agus mar sin de. Bhí muid ag súil de réir a chéile go mbeadh gnáthsaoránaigh na tíre in ann dul isteach chuig an gcomhairle contae agus na húdaráis éagsúla ar nós na gailearaithe náisiúnta agus a gcuid Gaeilge a úsáid dá mba mhian leo é gan cheist agus gan choinníoll ach tá muid i bhfad i bhfad ó sin i ndáiríre.
Bheinn ag iarraidh go dtiocfadh na hAirí éagsúla atá ag plé leis seo os ár gcomhair. Sílim gur gcaithfimid an diabhal a thabhairt le n-ithe dóibh i ndáiríre píre. Tá muid i bhfad ró-dheas leo i bhfad ró-fhada. Is léir go bhfuil an Rialtas seo ag ligint do na comhlachtaí poiblí seo an dlí a bhriseadh ar bhonn leanúnach agus nach bhfuil sé ag déanamh tada faoi.
Tá cúpla ceist ansin.
Tá. Cuireadh ceist faoi chúrsaí Ombudsman agus mar sin de. Ar an gcéad dul síos, tá cumhachtaí éagsúla ag Ombudsmen difriúla. Mar shampla, tá ról comhairleach ag an Ombudman Leanaí don Roinn Gnóthaí Leanaí agus Óige nuair a bhíonn reachtaíocht á dhréachtú, rud nach bhfuil agamsa mar Choimisinéir Teanga.
Rud amháin a tháinig chun cinn i bpríomhthorthaí an taighde atá déanta maidir leis an tráchtaireacht ar aidhmeanna chóras na scéimeanna teanga ná é seo: Nuair a rinne Oifig an Choimisinéara Teanga imscrúduithe ar chomhlachtaí poiblí de thoradh gearán amháin le scéim teanga nó le faireachán a dhéanamh ar scéim teanga, i ndá thrian den uair a daingníodh scéim teanga ina dhiaidh sin, laghdaíodh nó baineadh amach an gealltanas a bhí mar thoradh den imscrúdú. Dá mbeadh sé sin tarlaithe d'aon oifig Ombudsman eile, bheadh sé ina raic amach is amach. Ní ceart go mbeadh a leithéid ag tarlú.
Tabharfaidh mé sample amháin de sin a bhain leis na Tithe seo go speisialta maidir le Comhairle Contae na hIarmhí. Rinneadh gearán faoi shuíomh gréasáin Chomhairle Contae na hIarmhí. Bhí sé geallta ag an gcomhairle sa scéim teanga go mbeadh an suíomh gréasáin dátheangach. Rinneadh imscrúdú air sin agus frítheadh nach raibh an chomhairle ag comhlíonadh an méid a bhí geallta sa scéim teanga. Rinneadh moltaí ag rá go mba cheart cloí leis an scéim agus an suíomh a bheith dátheangach. Ní dhearnadh sin. Cuireadh tuarascáil faoi sin faoi bhráid Thithe an Oireachtais. Is gníomh an-shuntasach é go gcuirfear tuarascáil faoi bhráid Thithe an Oireachtais mar gheall go bhfuil comhlacht poiblí ag diúltú moltaí atá déanta ag m'oifig a chur i bhfeidhm. In ainneoin go raibh tuarscáil ina leith curtha faoi bhráid Thithe an Oireachtais, nuair a daingníodh an chéad scéim teanga eile le Comhairle Contae na hIarmhí, 'séard a tharla ná go mbaineadh amach agus laghdaíodh go suntasach an gealltanas sin. Sílim nach nglacfaí agus ní cheart go nglacfaí lena leithéid sin.
An raibh aon idirphlé idir Oifig an Choimisinéara Teanga agus an Roinn Gaeltachta go raibh i gceist acu é sin a dhéanamh? An raibh aon treoir glactha? Ní raibh aon phlé. As a stuaim féin, rinne an Roinn an scéim a dhaingniú. Is dóigh go raibh sé ar iarratas ó Chomhairle Contae na hIarmhí go raibh an chomhairle ag iarraidh cúlú ar an dualgas agus ghlac an Roinn leis.
Tá sé sin fíor. Tá deighilt shoiléir idir cúraimí na Roinne agus cúraimí an Aire ó thaobh na scéimeanna a dhaingniú le comhlachtaí poiblí. An dualgas atá orm ina dhiaidh sin ná monatóireacht a dhéanamh ar na scéimeanna agus a chinntiú go gcuirtear iad i bhfeidhm. An chéad uair go raibh a fhios agamsa go raibh a leithéid ag tarlú ná nuair a tháinig an scéim teanga isteach ar ríomhphost ag rá gurb é seo an scéim teanga nua atá daingnithe le Comhairle Contae na hIarmhí.
An mbíonn aon phlé ginearálta fiú ar dhaingniú an dara scéim agus ar an gcur chuige atá acu nó aon rud mar sin? B'fhéidir nach bpléann Roinn na Gaeltachta cásanna sonracha nó scéimeanna sonracha ach, i bhfeidhmiú ginearálta an Achta, sa gcás is go bhfuil an chéad scéim a bhí i bhfeidhm gabhta in éag agus an dara scéim le haontú, an bhfuil aon phlé idir Oifig an Choimisinéara Teanga agus Roinn na Gaeltachta nó an tAire maidir leis an gcur chuige a bheadh ann ó thaobh dhaingniú an dara scéim?
Ní bhíonn i ndáiríre. Bíonn plé ginearálta againn le hoifigigh na Roinne faoi chóras na scéimeanna agus tá an Roinn agus an tAire ar an eolas go sonrach faoin míshástacht atá orm mar choimisinéir faoi chóras na scéimeanna teanga. Tá eolas agus fíricí le feiceáil go heolaíoch dúinn, más féidir é a chur mar sin, leis an bhfianaise sa tráchtaireacht seo go bhfuil cúlú á dhéanamh ar ghealltanais de thoradh chóras na scéimeanna teanga. Tá cúlú á dhéanamh ar ghealltanais i 52% de na dara agus tríú scéimeanna teanga atá daingnithe le dhá bhliain anuas. Ag deireadh an lae, áfach, is iad Aire na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta atá freagrach as daingniú na scéimeanna sin.
Tá sé sin náireach amach is amach.
Aon duine eile?
Gabhaim buíochas leis an gcoimisinéir agus le gach duine ina oifig as an obair go léir atá déanta acu ar an ábhar seo. Tá sé soiléir on tuarascáil go bhfuil a lán rudaí le déanamh againn chun é seo a fheabhsú. Tá na pointí sa tuarascáil déanta go héifeachtúil. Gabhaim mo bhuíochas leis an gcoimisinéir as sin. Mar Theachta, beidh mé ag déanamh mo chuid oibre air seo. Níl sé maith go leor go bhfuil na fadhbanna seo fós ann. Tá a lán le déanamh againn chun iad a réiteach.
Maidir leis an méid atá ráite ag an Seanadóir, ní mór dom a rá nach bhfuil an coiste seo ar an bhfód ach sé mhí. Bhí an chéad chruinniú againn i Mí Mheán Fómhair agus tá an t-uafás oibre déanta. Nílimid ró-bhog le ró-fhada agus nílimid ró-dheas. Tá an t-uafás oibre déanta ag an gcoiste agus níl ach sé mhí i gceist. Tháinig a lán daoine os ár gcomhair agus is é seo an dara uair don choimisinéir. Tá rudaí nochtaithe againn agus tá ar a laghad ceithre chuireadh tugtha ag an gcoiste don Taoiseach teacht os ár gcomhair. Ar eagla na heagla go raibh míthuiscint i gceist, tar éis an dara cuireadh, sheolamar an tríú cuireadh agus an ceathrú cuireadh mar cheap mé go raibh míthuiscint i gceist. Dúirt an Taoiseach go raibh an dualgas ar an Aire sóisearach. Mar sin, thugamar cuireadh arís dó ag cur in iúl dó go raibh ról faoi leith aige mar chathaoirleach ar an gcoiste comh-Aireachta Gaeilge. Sin an chaoi a luíonn rudaí faoi láthair.
Chomh maith leis sin, tá ceistneoir seolta againn chuig chuile Roinn agus tá na haisfhreagraí ag teacht isteach. Táimid ag fanacht le hoibrí breise chun an obair a dhéanamh orthu. Ní haontaím leis an Seanadóir ach amháin le rá nach bhfuil an Rialtas i ndáiríre faoin nGaeilge. Ba mhaith liom é sin a rá. Tá cur i gcéill i gceist, gan dabht.
Tá súil agam nach bhfuil an Cathaoirleach ag cur i mo leith gur cur i gcéill atá i i gceist agamsa.
Ní hea, ach ag an Rialtas.
Gabh mo leithscéal. Maidir le mo cheist féin, luaigh an coimisinéir tráchtaireacht eile. Seo an dara tráchtaireacht. Cad é an difríocht idir an chéad tráchtaireacht agus an ceann seo? Léigh mé é go léir agus ní féidir ach alltacht agus olc a bheith ar dhuine agus é á léamh. Tá an cosúlacht ar an scéal go mbíonn píonós ar an gcoimisinéir agus ar a fhoireann nuair a dhéantar gearán. Is dona an rud é sin. Níl aon spreagadh ann dá oifig chun gearán a dhéanamh mar tá an cosúlacht ar an scéal go mbíonn rudaí níos measa tar éis an ghearáin.
Tá sé soiléir anois céard atá ar siúl agus tá eolas fíriciúil ann faoi céard atá ag tarlú, go mórmhór ó thaobh lagú ar ghealltanais a bhí mar ábhar d'imscrúdú agus cúlú ar ghealltanais sa dara agus sa tríú scéim. De thoradh na tráchtaireachta seo agus de thoradh go bhfuil aird an choiste dírithe air anois, bheinn ag súil go bhféachfaí chuige go bhfuil córas na scéimeanna anois imithe in amhréidh agus go bhfuil sé seo deacair. In ainneoin an dea-chuspóir a bhí leo, is léir go bhfuil fadhbanna ollmhóra ann agus tá gá féachaint ar bhealaí eile ar nós rangú a dhéanamh ar chomhlachtaí poiblí agus rialacháin a leagan síos atá bunaithe orthu sin.
Ó thaobh na tráchtaireachta féin, is de thoradh cruinniú leis an gcoiste seo i Mí Dheireadh Fómhair gur chinn mé an tráchtaireacht a dhéanamh. Cuireadh ceisteanna go sonrach orm faoi chóras na scéimeanna teanga agus iarradh orm samplaí a thabhairt don choiste agus léiriú a thabhairt ar aon phatrún a bhí le brath faoi lagú ar ghealltanais. Is de thoradh sin gur shocraigh mé tabhairt faoin tráchtaireacht. Bhí barúil mhaith agam go mbeadh na torthaí sa tráchtaireacht lom agus go léireofaí go sonrach cé chomh lag is a bhí an córas ach níor thuig mé i ndáiríre go mbeadh siad chomh dona agus chomh lag agus atá. Tá sé sin le feiceáil.
Cuireadh ceist faoin tráchtaireacht eile a rinneadh. Rinne an chéad Choimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, é in 2011. Rinneadh an tráchtaireacht sin ar fheidhmiú iomlán an Achta seachas cuid amháin sonrach mar atá déanta agamsa le córas na scéimeanna teanga. Bhain an chéad tráchtaireacht le cur i bhfeidhm iomlán an Achta agus moltaí faoin Acht a leasú. D'eascair sé sin as aidhm a bhí ann. Fógraíodh in 2011 go mbeadh leasú á dhéanamh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla agus is mar chuid de sin gur cinneadh tráchtaireacht ar fheidhmiú an Achta ina iomláine a fhoilsiú an uair sin. Caithfidh mé a rá go díreodh aird an uair sin chomh maith ar laigeachtaí agus na deacrachtaí a bhain le seirbhísí Stáit trí Ghaeilge, go mórmhór ó thaobh chóras na scéimeanna.
Dá mbeadh Aire gníomhach sa Roinn, an n-aontódh an coimisinéir liom go bhféadfadh sé, ar an gcéad dul síos, céimeanna a ghlacadh i gcás an 51 scéim teanga atá imithe in éag, agus 600 dóibh níos faide ná seacht mbliana, agus go bhféadfadh sé na daoine sin ar fad a thuairisciú don Dáil - rud nach bhfuil déanta. Bheadh sé suas don choiste seo anois agus is mór an mhaith go bhfuil an coiste ann mar, dar liom, níl muid ach ag tús ár gcuid oibre. Go dtí seo, bhí rudaí ag teacht isteach go dtí an tOireachtas agus - deirim an fhírinne - bhí sé báite san Oireachas agus á fhágáil ar leataobh.
Ag éirí as cruinniú an lae inniu, tá súil agamsa go n-iarróidh muid ar an Aire teacht isteach agus míniú a thabhairt cén fáth nach bhfuil sé ag feidhmiú an Achta. D'fhéadfadh an tAire rud éigin a dhéanamh faoin mhoill ag feidhmiú nó ag tabhairt scéimeanna nua. D'fhéadfadh sé thuairisciú a dhéanamh don Rialtas agus do Thithe an Oireachtais. Sa gcás sin, ba cheart don Taoiseach, atá ceaptha mar chathaoirleach ar an gcoiste comh-Aireachta Gaeilge, ordú a thabhairt do gach Aire agus do gach comhlacht poiblí feidhmiú de réir an Achta.
Maidir le dul siar ar na gealltanais, tá comhairle curtha ormsa nach bhfuil sé sin bunreachtúil. Is léir go bhfuil comhairle eile nach bhfuil ag teacht leis sin agus is mór an trua é sin. Ar ndóigh, fós is féidir leis an Aire diúltú aon scéim a dhaingniú. An bhfuil an ceart agam? An aontaíonn an coimisinéir liom go bhféadfadh an tAire diúltú ar aon scéim a dhaingniú a bhfuil dul siar ar ghealltanais a bhí ann cheana?
Maidir le soláthar seirbhísí sa Ghaeltacht, bheadh an tAire go hiomlán taobh istigh de chearta agus d'fhéadfadh sé tuairisc a chur chuig an Oireachtas dá ndiúltófaí scéim a dhaingniú de bharr nach bhfuil sé ag teacht leis na forálacha atá san Acht maidir le cúrsaí Gaeltachta agus seirbhísí trí Ghaeilge. Fiú mar atá an teacht i láthair na huaire, an rud atá mé ag rá ná go raibh go leor uirlisí ag an Aire scríofa isteach san Acht dá dteastódh uaidh nó uaithi iad a fheidhmiú. Tá cinneadh polaitiúil déanta, áfach, gan iad agus an tAcht a fheidhmiú. Cuireann sé sin an-bhuairt orainn. Is cuma cé chomh láidir is atá sé, muna bhfuil daoine sásta é a fheidhmiú níl aon fheidhm leis an Acht.
Dá mbeadh Aire gníomhach ann, an bhfuil an ceart agam go bhfuil go leor uirlisí ann a bhféadfadh feabhas a chur ar rudaí le hais mar atá siad i láthair na huaire ó thaobh an méid a bheadh sna pleananna agus cén uair a bheadh na pleananna réidh, ach nach bhfuil na huirlisí sin á n-úsáid?
An bhfuil an Seanadóir ag iarraidh teacht isteach anois?
Níl anois.
Chun beagán stair a thabhairt dóibh seo, bhí go leor casaoid déanta faoi líon na scéimeanna a bhí a dhaingniú sna blianta a bhí caite. Mar shampla, níor daingníodh ach scéim amháin nó dhá scéim in imeacht aon bhliain amháin. Sílim in 2011 a bhí sé. Bhí go leor casaoid faoi sin. 'Séard a tharla ina dhiaidh sin ná gur cuireadh dlús faoi sin agus tá líon na scéimeanna atá á dhaingniú ag méadú. Ar an meán, bhí scór scéim teanga daingnithe le dhá bhliain anuas. Cibé faoi líon na scéimeanna atá á dhaingniú, an bhuairt atá ormsa ná gurb é caighdeán na scéimeanna atá á dhaingniú an áit a bhfuil an fhadhb. Léiríonn anailís atá déanta againn sa tráchtaireacht seo go dtógfaidh sé os cionn sé bliana breith suas ar na hiarratais sin amháin atá ag seasamh amach ag deireadh 2016 agus sin ag dul leis an luas atá ann faoi láthair.
Maidir leis an cheist sonrach a chuir an Teachta faoin gcumhacht atá ag an Aire é sin a thuairisciú, níl a fhios againn cén tionchar a bheadh aige sin. An mbeadh dea-thionchar nó droch-thionchar? Níor tharla sé riamh. Cén fáth nár tharla sé? Sin ceist nach féidir liomsa a fhreagairt. An rud gur féidir liomsa a dhéanamh ná aird a tharraingt ar na fadhbanna atá ann agus a rá leis an gcoiste nár tharla se sin ariamh, nár tuairisciú é sin ariamh agus go riabh deacrachtaí le daingniú scéimeanna. Mar a luadh, tá go leor ag seasamh amach le blianta fada. Bhí seacht n-iarratas ag seasamh amach le naoi mbliana anuas nó mar sin. Ó cuireadh an tuarascáil seo le chéile, bunaithe ar figiúirí 2016, tá péire den seacht scéim sin daingnithe ó shin. Is iad sin scéimeanna Chomhairle Contae Uíbh Fháilí agus Ard-Mhúsaem na hÉireann.
Tá imní orm, áfach. Céard faoin mhoill a bhain leis é sin a dhéanamh? Tá imní orm faoi na gealltanais atá istigh ann freisin. Tabharfaidh mé sampla beag amháin dó sin: Comhairle Contae Uíbh Fháilí. Cuimhnigh cé chomh fada is a thóg sé an scéim teanga sin a dhaingniú ach fós, tar éis na mblianta sin ar fad, tá an comhairle ag rá: "Déanfaimid iniúchadh ar an bhféidearthacht atá ann Oifigeach Gaeilge a earcú chuig Comhairle Chontae Uíbh Fhailí." Tar éis naoi mbliana, tá an chomhairle ag rá go ndéanfaidh sí iniúchadh ar an bhféidearthacht maidir le hoifigeach Gaeilge.
An bhfuil an ceart agam go bhféadfaí go leor de sin a ghlan amach as an mbealach dá n-eiseofaí tuilleadh treoirlínte. Dá dteastódh an Rialtas é a dhéanamh, d'fhéadfaí treoirlíne a eisiúint le toil an Aire agus mar sin de ag rá go gcaithfidh oifigeach Gaeilge a bheith ag chuile chomhairle contae sa tír nó ag chuile chomhairle contae a bhfuil os cionn méíd áirid nó go gcaithfidh ceann a bheith roinnte idir comhairlí contae beaga. Is féidir é sin a dhéanamh le treoirlínte.
Mar sin, d'fhéadfaí go leor den fhadhb seo a réiteach ó thaobh moill a bheith ar réiteach pleananna dá ndéarfaí leo, más eagraíocht de chineál áirid iad, go gcaithfidh siad an gréasáin-----
Nach ceist pholaitiúil é sin?
Baineann an cheist le cumhachtaí-----
Tuigim-----
Labhróidh an tUasal Ó Coisdealbha, stiúrthóir na hoifige, faoi na treoirlínte.
Ní raibh againn riamh ach na céad treoirlínte a heisíodh agus tá siad ginearálta. Bhain siad leis an am: am a raibh Acht nua ann agus mar sin de. Dá mbeadh treoirlínte ann agus dá leanfaí na treoirlínte sin, d'fhéadfaí ansin dul agus a rá go gcaithfear an nósaireacht seo a leanúint i ngach uile chás. Ar an mbealach céanna, is é an pointe atá muid ag iarraidh a dhéanamh ná go laghdaítear an spás idirbheartaíochta ma tá rialacháin ann. Fiú na rialacháin a tháinig amach in 2008, ceadaigh siad sin go bhféadfaí socruithe a dhéanamh do chuile chomhlacht poiblí, aicme de chomhlachtaí poiblí nó aon aicme sheirbhísí chomhlachtaí poiblí. Bhí sé scríofa san Acht. Tugann an reacht cead rialacháin a scríobh ar bhealach sonrach nó ar bhealach an-leathan. An rud atá muid ag rá ná go bhfuil próiseas idirbheartaíochta ar siúl leis na scéimeanna. Fiú le troeoirlínte agus chuile shórt-----
Le do chead----
De réir mar a thuigim é-----
A Theachta, lig dó é a fhreagairt.
Táim ag lorg soiléiriú.
An bhfuil dhá chathaoirleach ann?
De réir mar a thuigim é, má thugann an tAire treoirlínte isteach, tá sé ráite go sonrach san Acht go bhfuil feidhm dlí acu. Tá an seasamh céanna acu siúd de réir dlí agus a bheadh ag rialacháin. Mar sin, níl aon spás idirbheartaíochta ann. Is de facto rialacháin atá ann. An bhfuil mé ceart nó mícheart?
Breathnóidh mé air le bheith cinnte dó. Ba é an rud gur mhaith liom breathnú air, sula-----
Tóg t'aimsir agus tiocfaidh mé ar ais-----
Déarfainn an méid seo. Nuair atá na rialacháin ann, agus má tá siad scríofa amach go sonrach nó ar bhealach atá sórt leathan, is féidir na dualgais a bheith in oiriúint do pé aicme comhlachtaí poiblí atá i gceist. Feiceann muid go n-oibríonn sé do chomharthaíocht, do stáiseanóireacht agus d'fhógairtí taifeadta béil. Dá bhrí sin, d'fhéadfadh treoirlínte a bheith ann dóibh siúd chomh maith, ach is fearr a oireann - go pointe - rialacháin. Ceann de na cúiseanna atá leis sin ná nach bhfuil scéim teanga ag chuile eagraíocht Stáit. Nuair atá rialacháin ann, tá siad i bhfeidhm do chuile eagraíocht Stáit. Is féidir rangú a dhéanamh taobh istigh dó sin agus aicme a dhéanamh taobh istigh dó sin agus iad a dhéanamh chomh casta nó chomh simplí agus is mian linn ach ar a laghad, táimid ag tabhairt chuile eagraíocht Stáit faoi scóip na rialacháin sin gan gá dul tríd próiseas scéimeanna teanga. Sin ceann de na príomhbhuntaistí a bhaineadh le rialacháin le hais dul tríd treoirlínte. Ní bheidh scéim teanga ag chuile eagraíocht nó chuile aicme eagraíocht.
Le cur leis sin, tá thart ar 116 scéim teanga as thart ar 400 comhlacht poiblí ina n-iomláine sa tír. Ag brath ar scéimeanna teanga, bheadh muid ag fágáil na comhlachtaí eile sin ar fad amach as an áireamh. Le rialacháin atá leagtha síos go sonrach san Acht féin, tá na comhlachtaí sin ar fad istigh ann.
Níl mise in aghaidh leasuithe a dhéanamh ar an Acht ach an pointe atá agam air seo-----
Tá mé oscailte do dhíospóireacht, a Theachta, ach ní mór dom deis a thabhairt do dhaoine eile. Tiocfaidh mé ar ais chuig an Teachta. Glaoim ar an Seanadóir Ó Clochartaigh.
Dá mbeadh carr ceannaithe agam in 2003, bheadh sí imithe as dáta faoin am seo mura mbeadh an-aire tugtha agam di ar fad nó mura mbeadh sí ar ard-chaighdeán. Sílim gurb é an rud atáimid ag plé leis anseo. Bhí an-dea-mhéin ó thaobh an Achta ag an am agus bhí muid ag súil go raibh sé snasta agus oiriúnach don fheidhm a bhí á leagan amach. Is léir ón méid a bhí le rá ag an bhfear a chuaigh roimh an coimisinéir, Seán Ó Cuirreáin, an méid atá an coimisinéir féin ag rá, an méid atá muid féin ag feiceáil agus an méid atá ráite ag na heagraíochtaí Gaeilge go bhfuil sé in am i ndáiríre Acht nua a thabhairt isteach.
D'fhéadfadh muid an t-uafás ama agus acmhainní a chaitheamh ag iarraidh a bheith ag cur na scéimeanna in oiriúint agus daoine a tharraingt chun cinn leis na scéimeanna a chur i bhfeidhm. Ach, mar a deir na finneithe, nár bhfearr go mór fada ag an bpointe seo dlús an sciobtha a chur faoi Acht a thabhairt isteach, na rialacháin sin a chur i bhfeidhm agus ansin bogadh ar aghaidh ón taobh sin de. Is bun agus barr an scéil ná go bhfuil muid agus b'fhéidir daoine ag éisteacht linn sa mbaile ag argóint faoi chúrsaí teicniúla agus dlíthiúla agus mar sin de ach níl an t-é atá ag iarraidh dul isteach ag Comhairle Chontae na Gaillimhe, comhairle cathrach na Gaillimhe, leabharlann áirithe, an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara chun gnóthaí a dhéanamh trí mheán na Gaeilge in ann é a dhéanamh. An rud a bhí muid ag iarraidh ná go mbeadh an duine atá ag úsáid na Gaeilge mar ghnáththeanga labhartha in ann dul isteach ag na comhlachtaí poiblí seo agus a leithéidí a dhéanamh. Dá mbeadh muid fírinneach faoi, tá ag teip orainn. Nach é an rud is tábhachtaí a bhféadfadh muid a bheith ag déanamh ná dlús a chur ó thaobh an Acht nua a thabhairt isteach, na rialacháin agus na moltaí eile a chuir an coimisinéir os ár gcomhair cheana a chur i bhfeidhm san Acht nua agus gan a bheith ag dul anonn is anall ag an bpointe seo faoi.
An féidir liom ceist a chur maidir leis na comhlachtaí poiblí ar iarradh orthu dréacht scéim a ullmhú os cionn naoi mbliana ó shin? Ina measc, tá Amharclann na Mainistreach, an Ceoláras Náisiúnta, Ard-Mhúsaem na hÉireann, an Comhairle Oidhreachta, Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte agus Comhairle Contae Uíbh Fháilí. Ós rud é nach bhfuil scéim ar bith daingnithe acu sin, agus glacaim leis gur b'shin an cás ina bhfuil siad, ní féidir leis an coimsinéir i ndáiríre drannadh leo. An féidir? Níl cumhacht dá laghad aige go dtí go bhfuil scéim daingnithe ag dul gar dóibh sin. Dá bhrí sin, is cineál joyriders atá iontu ó thaobh Acht na dTeangacha Oifigiúla mar níl licence acu agus agus níl cáin acu. Tá siad ag imeacht leo agus ní féidir leis an ngarda atá i gceist - agus é ós ár gcomhair anseo - drannadh leo mar go bhfuil siad faoin aois. Sin go bunúsach é. Nach é sin an samhail atá againn? B'fhéidir gur cheart don choiste iad siúd a thabhairt ós ár gcomhair le feiceáil cén fáth nach bhfuil siad tar éis na scéimeanna a ullmhú.
Má tá aon cheann de na dreamanna seo ag sárú an dlí mar gheall nach bhfuil scéim daingnithe acu agus mar gheall nach bhfuil siad ag cur i bhfeidhm na cearta atá agam mar shaoránach faoin mBunreacht, ar féidir liom cás dlí a thógáil ina aghaidh? An bhfuil muid gabhta go dtí an staid gur cheart do na heagraíochtaí Gaeilge nó daoine aonaracha cuimhneamh ar chásanna a thógáil in aghaidh de chuid de na comhlachtaí poiblí seo? Cén seasamh faoin dlí a bheadh acu leis é a dhéanamh?
Ó thaobh an cheist faoi Acht nua, d'aithin mé i m'aitheasc ag an tús agus tá mé á aithint anois arís go bhfuil cúrsaí níos fearr de thoradh Acht na dTeangacha Oifigiúla a thugadh isteach in 2003. Caithfear é sin a aithint. Tá daoine níos eolaí anois faoina gcuid cearta teanga agus tá dul chun cinn ó thaobh chomharthaíocht, stáiseanóireacht agus mar sin de. Ba reachtaíocht úr nua ceannródaíocht a bhí ann ag an am. Déanfadh sé ciall chomh maith, áfach, 13 bliain ó tháinig an tAcht i bhfeidhm, go bhféachfaí in athuair chun féachaint cén chaoi gur féidir an tAcht a fheabhsú anois. Tá an saol athruithe ó shin chomh maith. Tá níos mó seirbhísí idirghníomhacha ann anois ná mar a bhí. Tóg, mar shampla, na dualgais ar cheart a bheith ar chomhlachtaí poiblí faoi na meáin shóisialta agus a leithéidí sin. 'Sé sin, rudaí atá tagtha chun cinn ón am sin. Is rudaí iad sin go bhféadfaí a bheith mar chuid d'aon díospóireacht faoi Acht nua. Cuideodh sé sin.
Bhain an dara cheist le comhlachtaí poiblí agus gan aon chumhacht a bheith agam mura bhfuil scéim teanga ann. Agus muid ag caint níos luaithe faoi rialacháin agus na buntáistí a bhaineann le rialacháin, b'fhiú a lua go gcaithfidh siad cfós loí leis na rialacháin atá leagtha síos san Acht féin ó thaobh fógairtí, taifeadta béil, stáiseanóireacht agus comharthaíocht agus mar sin de. Fós tá de dhualgas ar na comhlachtaí sin na dualgais sin a chomhlíonadh agus is féidir linn iad sin a fhiosrú.
Luadh Ard-Mhúsaem na hÉireann. Sin ceann de na comhlachtaí a bhfuil scéim teanga daingnithe leo ó dheireadh 2016 go dtí an am anois ar a bhfuil na fíricí seo bunaithe. Is fiú a lua chomh maith go bhfuil dualgais ar an gcomhlacht sin freisin bunaithe ar an reachtaíocht faoinar bunaíodh é. Baineann sé sin le 2005 go sonrach. Tá sé spéisiúil go bhfuil san Acht a bhain le bunú an Ard-Mhúsaem foráil go mbeidh líon leor dhóthanach foirne ag an músaem chun seirbhisí a chur ar fáil i nGaeilge. Sa scéim teanga, atá daingnithe ó dheireadh 2016, deir sé go sainaithneofar poist mar riachtanais Gaeilge ag baint leo faoi dheireadh chéad bliana na scéime. Is léir go bhfuil deighilt ansin ar bhealach idir an méid atá ráite san Acht inar bunaíodh an músaem agus ag méid atá ráite sa scéim teanga.
Chun é sin a leathnú amach beagánín ó thaobh obair na hoifige, ní faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla amháin a bhíonn muid ag feidhmiú. Bíonn muid in ann breathnú ar Achtanna Oireachtais eile a bhfuil dualgais leagtha síos ar chomhlachtaí poiblí - Acht an Gharda Síochána agus an tAcht Oideachais ina measc.
Bíonn níos mó imscrúduithe déanta i mbliain amháin faoin Acht oideachais ná faoi aon Acht eile. Léiríonn sé sin go bhfuil cumhachtaí agam taobh amuigh de Acht na dTeangacha Oifigiúla féin. Maidir le cás dlí a thógáil in aghaidh eagraíochtaí, i ndeireadh na dála is dóigh gur ceist í sin do pé eagraíocht nó duine aonair, más mian leo. Má théann muid siar inár gcuimhne go bunú na hoifige, cás Uí Bheoláin agus rialú Breitheamh Hardiman ag an am sin faoi sheirbhísí Stáit a bheith ar fáil, is as sin a d'eascair Acht na dTeangacha Oifigiúla sa gcaoi go mbeadh Coimisinéir Teanga ann le go bhféadfadh daoine dul chuige nó chuichi chun a gcearta a lorg. Má tá ceist bhunreachtúil ann faoina bhfuil an Stát ag comhlíonadh a chuid dualgas, is ceist í sin atá taobh amuigh de mo chuid cumhachtaí agus is ceist í do na cúirteanna.
Má dhéantar neamhaird ar thuairisc a leagann an Coimisinéir Teanga os comhair an Oireachtais agus má leanann an eagraíocht ar aghaidh ag feidhmiú díreach mar atá siad gan na moltaí a chur i bhfeidhm, an bhfágann sé sin oscailte gurb é an chéad chéim eile atá ag an duine aonair ná cás dlí a thógáil tríd na cúirteanna i gcoinne na heagraíochta sin muna bhfuil cearta an duine aonair á chur i bhfeidhm?
Is rogha é sin atá ag an saoránach. Ní minic a tharlaíonn sé go gcuirtear tuarascáil faoi bhráid an Oireachtais. An chéim dheireanach gur féidir liomsa mar Choimisinéir Teanga a thógáil ná tuarascáil a chur faoi bhráid Thithe an Oireachtais. Níl sé sin déanta agamsa ach uair amháin, maidir leis an Roinn Oideachais agus Scileanna. Bheinnse ag súil go mbeadh Tithe an Oireachtais sa gcás sin in ann díriú ar an gceist sin.
Maidir le na rialacháin a tugadh isteach, glacaim leis gur faoi alt 4 den Acht a tugadh isteach iad. Rinneamar rialacháin ar fógraí taifeadta agus ar chomharthaíocht.
Faoi alt 4, tá an tAire in ann rialacháin a dhéanamh le ní ar bith a bhaineann leis an Acht freisin. Tá cumhacht ginearálta ann rialacháin a dhéanamh ar chomharthaíocht nó fógraíocht, nach ea?
Is ea. Aon rialachán a tugadh isteach go dtí seo, is faoi alt 9 den Acht a tugadh isteach iad.
An t-imní atá ormsa faoin rud seo ar fad ná nach bhfuil aon mhaith an dlí a dhaingniú má tá daoine ag dul ag déanamh neamhaird iomlán den dlí. Mar a luaigh mé faoi na comharthaí don seirbhís Luas, an seirbhís nua traenach, má thugann duine do dhúshlán an Choimisinéara Teanga agus mura dtagann na meáin agus an tOireachtas ar a shon, tá fadhb ag an gCoimisinéir Teanga. Glacfaimid leis go bhfuil gearrán oifigiúil déanta agus go bhfuil sé tugtha chun suntais ag an gCoimisinéir Teanga. Má théann sé síos go dtí Faiche an Choláiste, feicfidh sé nach bhfuil na comharthaí chomh feiceálach i nGaeilge is atá siad i mBéarla. Teist iontach a bheadh ann feiceáil an éireoidh leis an gCoimisinéir Teanga, ainneoin go bhfuil sé dubh agus bán agus nach bhfuil aon what ifs or where buts. Más buan mo chuimhne, tá sé leagtha síos sa dlí go gcaithfidh comharthaí a bheith comhfhéiceálach i nGaeilge agus i mBéarla. An bhfuil an ceart agam?
Feictear domsa nach bhfuil. Is sárú iomlán glan é seo ar an dlí. Beidh le feiceáil céard a tharlóidh. Is í seo an fhadhb atá agamsa leis an rud seo ar fad. Is féidir linn a bheith ag déanamh Achtanna istigh i dTithe an Oireachtais, ach an t-am ar fad tá an Státchóras ag tabhairt an dúshláin agus ag rá go bhfuil an-trua orthu gur seo siúd. Tá an-trua acu don taobh eile atá ag troid leo nuair a thugann siad neamhaird. Bíonn siad ag caint i Meiriceá ar an Monroe Doctrine. Tá an Ó Beoláin doctrine againne. Is é sin an rud a dúirt Ó Beoláin sa gcás cúirte cáiliúil. Dúirt sé má tá trua ar an Stát, go gcuirfidh an Stát go leor trua ar an saoránach agus mar sin de. Is fadhb í sin don Stát. Caithfidh sé glacadh leis an trua. Is cuma cén trua atá ar an Stát, caithfidh an Stát glacadh leis an dlí. Ní léir go dtuigeann an Stát é sin i gcás na Gaeilge. Go dtí go dtuigfidh siad é sin, is féidir linn reachtaíocht a rith ó mhaidin go oíche, ach beidh fadhb ann fós mar go dtabharfar ár ndúshlán ag eagraíochtaí móra Stáit chuile lá den tseachtain.
Tá dhá chuid de fhreagra agam ar sin. Tabharfaidh mé an dara chuid ar dtús. Ceann de na bealaí go bhféadfaí teacht i dtreis ar sin ná i gcúrsaí earcaíochta. Is é sin an áit a bhfuil bunfhadhb ó thaobh seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge. Níl a ndóthan daoine le Gaeilge ag obair sa Státchóras. Níl a ndóthan earcú ar siúl faoi láthair le sin a chur ina cheart. Níl postanna á shainaithint, mar atá leagtha síos sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, ina deir sé go mbeidh postanna sainaitheanta i gcomhlachtaí poiblí go bhfuil riachtanas Gaeilge leo. Níl sé sin ag tarlú ar aon bhealach chórasach ná chuimsitheach ar chor ar bith. Tá sé soiléir le feiceáil sa tráchtaireacht atá déanta agam nach bhfuil post le riachtanas Gaeilge sainaitheanta ach i gcás 17.5% de na scéimeanna a dhaingníodh le dhá bhliain anuas agus nach bhfuil socruithe cinnte de earcú comhaltaí foirne le Gaeilge luaite ach i gcás 7.5% de chuile scéim teanga a dhaingníodh i 2015 agus 2016. Is áit í sin ina bhfuil fadhb shuntasach. Is léir nach bhfuil an Roinn, córas na scéimeanna teanga agus na comhlachtaí poiblí ag dul i ngleic le sin le daingniú scéimeanna ina bhfuil an figiúr sin chomh híseal.
Tá an dara chuid de mo fhreagra faoi na comharthaí. Tagann gearráin isteach againne go rialta faoina leithéidí go bhfuil luaite ag an Teachta faoi chomharthaí gan aon Ghaeilge orthu ar chor ar bith, le Gaeilge ar scríobh níos lú ná an Béarla, nó - i gcás an Luas - le Gaeilge ar chomh-mhéid ach nach bhfuil comhfheiceálach mar gheall ar an dath atá air. Tagann an trí shaghas gearráin sin isteach chugainne go rialta. Don chuid is mó, éiríonn linn iad a réiteach agus dul i gcion ar chomhlachtaí poiblí chun iad a chur ina gceart. An áit a mbíonn díospóireacht ann le comhlachtaí poiblí go minic, rud a luaigh an Teachta Ó Cuív, ná go dtagann siad ar ais go minic leis an gcostas a bhaineann lena leithéid. Dá dtiocfaí linn sa gcéad dul síos sampla den chomhartha atá i gceist a ardú, ní cheart go dtiocfadh a leithéid de fhadhb chun cinn arís.
Glacaim leis an rud atá á rá faoin earcaíocht. Is ceist í sin go gcaithfear dul i ngleic leis, ach ní fhreagraíonn sé sin an cheist. Dá ndéarfaí liomsa go gcaithfinn comharthaí a chur suas sa Seapáinis agus níl focal Seapáinise agam, chuirfinn suas sa Seapáinis iad más é sin atá ráite sa dlí. Gheobhainn duine le Seapáinis cheart le na comharthaí a scríobh agus chuirfinn suas iad de réir mar a bhí leagtha amach. Is féidir le haon Béarlóir é sin a dhéanamh mar tá go leor daoine agus cuireann muid go leor áiseanna agus dreamanna ar fáil le haistriú ceart a dhéanamh ar chomharthaí. Is rud é a rinneadh ag tús an Achta le rudaí a dhéanamh éasca do na comhlachtaí poiblí. Ach fós féin, tugann siad an dá mhéar dúinn chuile uair. Níl a fhios agam céard atáimid ag dul ag déanamh mar Stát le cur isteach ina gcloigne má tá rud sa dlí, tá sé sa dlí agus caithfear é a chomhlíonadh. Más Gaeilge, Béarla, Fraincis nó Gearmáinis atá ag duine, caithfear an dlí a chomhlíonadh. Full stop. Tá fadhb uafásach ann go bhfuil dea-thoil don Ghaeilge ar lámh amháin, ach ar an lámh eile, ná bí dáiríre faoi actually rud a dhéanamh faoi. Is dóigh liom go bhfuil fadhb anseo nach bhfuilimid ag aithint. Tá sé ag cothú faidhbe ollmhór. Fuair an coiste seo litir ar ais ón tAire Caiteachais Poiblí agus Athchóirithe agus bhí an litir i mBéarla. Scríobh sé chuig comhchoiste na Gaeilge é. Cad a cheapann an Coimisinéir Teanga faoi sin? Seo hé an meon le feiceáil arís. Caithfimid cur ina luí ar an Rialtas go gcaithfear dul ar ais ag na heagraíochtaí Stáit agus a dhéanamh soiléir go gcaithfidh siad cloí leis an dlí. Ní ceist roghnach é d'aon eagraíocht Stáit cloí nó gan cloí le dlí na tíre. Má dhéanann an tOireachtas dlí, tá sé ina dlí go leasaítear é. An aontódh an Coimisinéir Teanga go bhfuil fadhb ollmhór ann leis an meon sin?
D'aontóinn, gan dabht. Tá sé sin soiléir. Luaigh mé nuair a bhí mé ag caint faoin tuarascáil bhliaintiúil gur ábhar díoma é go dtagann na fadhbanna céanna chun cinn go minic. In ainneoin go bhfuil an tAcht ann ó 2003 agus in ainneoin go bhfuil cuid mhaith de na rialacháin ann ó 2006, tá na fadhbanna ceannann céanna ag teacht aníos an t-am ar fad. Ní cheart go dtarlódh sé. Ní dóigh liom gurb é réiteach na faidhbe misneach a chailleadh agus gan dul i dteagmháil liomsa nó le mo oifig. Is chuige sin atáimid chun ceisteanna mar sin a réiteach, más féidir linn é sin a dhéanamh.
Faigheann muid gearráin go rialta faoi chúrsaí cóiríochta. Is é sin an rud is sofheicthe don duine atá ag siúl timpeall na cathrach nó ag siúl timpeall aon bhaile: go bhfeicfeadh an duine an comharthaíocht mar ba chóir dó a bheith ar chomh-chaighdeán, ar chomhleibhéal, leis an size céanna agus leis an nGaeilge ar dtús. Tagann daoine chugainn agus déantar gearráin linn. Go minic, ach ní an t-am ar fad, éiríonn linn teacht ar shocrú ina leith sin.
An aontódh an Coimisinéir Teanga go bhfuil sé lárnach don cheist seo, má tá go leor comhlachtaí ag déanamh neamhaird agus má bhíonn ar an Coimisinéir Teanga dul chuchu, go bhfuil sé in am ag an Rialtas dul ag na comhlachtaí seo ar fad mar go bhfuil gach aon cheann acu faoi cheannas Roinn éigin den Stát? Tá 16 rannóg den Stát sa chaoi a bhfuil sé leagtha amach. An bhfuil sé in am ag an Rialtas a rá go dtugann sé faoi deara go bhfuil sárú i ndiaidh a chéile ag tarlú agus a rá nach nglacann an Rialtas leis an neamhaird sin ar dlithe Oireachtais Éireann? An mbeadh sé ina chuidiú dá mbeadh an Rialtas ag tógáil seasaimh láidir taobh thiar d'Oifig an Choimisinéara Teanga le rá nach nglacann sé go mbíonn ar dhaoine dul chuig an Coimisinéir Teanga go rialta?
Sílim gur cheist cheannaireachta é i ndáiríre le go mbeadh an teachtaireacht tugtha go soiléir. Má bhreathnaíonn muid ar sceideal an Achta, tá na comhlachtaí poiblí seo ar fad luaite. Is faoin sceideal a chaithfidh mise a fheidhmiú.
Tá na comhlachtaí poiblí seo ar fad luaite. Má dhéantar gearrán faoi chomhlacht poiblí atá faoi sceideal an Achta - rud nár uasdátaíodh le blianta fada ach sin ceist eile - tá rogha ann nach mbeadh luaite sa sceideal ach le Ranna Stáit amháin ina aonar. Dá mbeadh comhlacht poiblí éigin ag sárú an Achta, bheinnse ag déanamh fiosrú nó imscrúdú ar an Roinn Stáit a dtagann an comhlacht poiblí sin faoina chúram. Is bealach eile í sin le breathnú ar an bhfadhb. D'fhéadfaí breathnú ar sin dá mbeadh Acht nua nó sceideal nua, agus tá súil agam go mbeidh sceideal nua-----
Beidh sceideal nua.
Tar éis an méid oibre agus taighde atá déanta ag Oifig an Choimisinéara Teanga, tá sé ag rá nach bhfuil na pleananna teanga ag feidhmiú agus nach bhfuil siad cuí nó feiliúnach níos mó. An é sin an teachtaireacht?
Sílim go raibh an chuspóir a bhí leo an-mhaith. D'fheil sé ag am mar gur b'shin an dea-chleachtas a bhí ann ag an am. D'fhéadfaí scéimeanna aonaracha a dhaingniú agus a aontú le comhlachtaí aonaracha, ag brath ar na seirbhísí a bhí á gcur ar fáil acu. Is léir, tar éis na mblianta, nach bhfuil sé ag obair agus go bhfuil bealaí eile ar nós-----
Agus go bhfuil siad ag brath ar idirbheartaíocht.
Tá siad ag brath ar idirbheartaíocht idir an comhlacht poiblí agus Roinn na Gaeltachta.
Okay. Tá ceist amháin agamsa. I measc na gcomhlachtaí go léir, an raibh aon dea-shampla ann? An raibh aon eiseamlár i gceist?
Abair linn.
As an 23 dara nó tríú scéim teanga a aontaíodh le linn na mblianta 2015 agus 2016, ní raibh dul chun cinn suntasach i leith aon réimse gealltanais ach i gcás 17% dóibh. Bhí roinnt feabhais ar roinnt scéimeanna teanga. Is fiú a rá má tá feabhas ar scéim in áit amháin gur féidir cúlú a bheith in áit eile chomh maith. Bhí feabhas, mar shampla, in áiteanna ar nós an Roinn Sláinte, an Garda Síochána, Comhairle Cathrach na Gaillimhe agus a leithéidí sin.
An raibh siad ag tosnú ó chaighdeán an-íseal? Cur i gcás an Fheidhmeannais Seirbhísí Sláinte.
An Roinn Sláinte seachas an Feidhmeannas Seirbhísí Sláinte.
Maidir leis an Roinn Sláinte, sa chéad scéim, dúirt siad go mbeadh 10% de na preasráitis eisithe i mBéarla agus i nGaeilge. Sa dara scéim, dúirt siad go ndéanfadh siad iarracht chuile phreasráitis a chur ar fáil sa dá theanga. Bhí dul chun cinn ar bhealaí áirid ina leithéidí sin. An teachtaireacht iomlán ón tráchtaireacht ar fad ná, seachas mar atá leagtha síos san Acht go mbeadh seirbhísí ag fás agus go mbeadh cearta teanga ag forbairt de réir mar atá scéimeanna á dhaingniú, go bhfuil cúlú á dhéanamh go ginearálta.
Tá sé beagnach 6.30 p.m.
Ba mhaith liom soiléiriú a fháil ar chúpla phointe. Bhí an finné ag rá go raibh cúlú sna scéimeanna. An raibh na scéimeanna sin aontaithe leis an Roinn? An raibh an Roinn tar éis scrúdú a dhéanamh ar na dréacht-scéimeanna agus glacadh leo?
Bhí. Is iad Aire Stáit na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta a dhéanann an plé leis na comhlachtaí poiblí. Is iad an Roinn agus an tAire Stáit a dhaingníonn an scéim. Ansin, cuirtear an scéim faoi mo bhráid mar Choimisinéir Teanga chun monatóireacht a dhéanamh air, ach is iadsan a dhéanann an obair chun an scéim a dhaingniú.
So bhí an tAire Stáit tar éis glacadh leis an gcúlú. Maidir leis an liosta comhlachtaí nó eagraíochtaí agus an uasdátú atá riachtanach ansin, an bhfuil puinn comhlachtaí nó eagraíocht nua nó athraithe ann nó an bhfuil cinn a gcaithfear a bhaint ón liosta? An féidir leis an bhfinné é sin a shoiléiriú?
Measaimid go bhfuil thart ar dhá scór chomhlacht poiblí ann nach bhfuil faoi scáth an Achta ar chor ar bith. Níl aon dualgas orthu ó thaobh na scéime teanga-----
Thart ar dhá scór, ina measc comhlachtaí móra ar nós Uisce Éireann agus an tÚdarás um Shábháilteacht ar Bhóithre. Ní dhearnadh aon uasdátú ar an sceideal ó 2006. Tá 11 bliain imithe óna rinneadh aon uasdátú air. Is léir go bhfuil géarghá lena leithéid. Ní shin le rá nach bhfaigheann muid gearráin faoi na comhlachtaí sin, mar shampla, an tÚdarás um Shábháilteacht ar Bhóithre. Déanann muid teangmháil neamh-fhoirmeáilte leo cé nach dtagann siad faoin Acht. Go minic, is féidir fadhbanna atá ag daoine a réiteach, ach níl aon dualgas reachtúil ar an gcomhlacht.
Nach raibh an NRA faoin Acht cheana féin? Shamhlófá gur shíolraigh TII ón NRA faoi bhráid an Acht.
Táimse ag caint faoin Údarás um Shábháilteacht ar Bhóithre.
Tá roinnt comhlachtaí atá nasctha isteach i gcomhlachtaí eile, ach go ginearálta, níl aon chomhlacht nua a tháinig ar an saol ó 2006 faoin chumhacht an Achta. Níl sé sin fíor i gcás coistí gairmoideachais a d'eascair isteach go heagraíochtaí eile i ndiaidh sin, cosúil le Boird Oideachas agus Traenála agus mar sin de.
Tá bealach ag oifig an ombudsman go gclúdaítear iad go huathoibreach agus teastaíonn sé sin san Acht don choimisinéir. Tháinig sé sin isteach tar éis 2003. Níl aon cheist i m'intinnse go bhfuil leasú iomlán le déanamh ar an Acht. Nílim ag cur ina aghaidh sin, ach tá mé ag rá fós nach bhfuil an tAcht ag feidhmiú. Ní haon mhaith Acht nua mura bhfuil an tAire sásta rialacháin a scríobh. Cén fáth go scríobhfadh sé rialacháin faoin Acht nua nuair nach bhfuil sé sásta gníomhú faoi sean-Acht, mar shampla le rialacha-----
Sílim gur b'shin a léiríonn na torthaí anseo. Léiríonn siad an rud ceanann céanna is atá an Teachta ag rá.
Ní hamháin nach bhfuil 40 comhlachtaí nach bhfuil istigh sa chóras, ach tá príobháidiú i gceist le seirbhísí eile. Is ceist eile í sin, mar shampla, an bailiúchán bruscair i nGaillimh. Tá príobháidiú déanta ar an tseirbhís sin agus mar sin níl aon dualgas ar chor ar bith orthu maidir leis an nGaeilge. Tá seirbhísí poiblí á phríobháidiú an t-am go léir.
Sa Bhreatain Bheag, ní comhlachtaí poiblí amháin a thagann faoin Acht. Tá dualgais leagtha ar chomhlachtaí príobháideacha freisin.
In Acht na dTeangacha Oifigiúla, is comhlachtaí poiblí amháin atá i gceist.
Tá sé tugtha chun suntais go bhfuil dream amháin ag comhlíonadh an Achta go thar a bheith beacht. Go deimhin, tá sé ag dul thar an Acht agus ag cur an Ghaeilge níos mó ná an Béarla. Sin dream na gcomhlachtaí tobaic. Tá siad ag cur an Ghaeilge níos mó ná an Béarla. Faraor géar, an t-aon údar atá acu ná go gcuireann siad an dallamullóg ar na stráinséirí agus na heachtrannaigh nach dtuigeann an Ghaeilge. Nach bocht an scéal é nuair an fheileann sé do na comhlachtaí féin go bhfuil siad in ann é a fheidhmiú agus a thuiscint. Baineann sé sin leis an rud ar fad atá mé ag rá. Is fadhb meoin go leor de seo.
Mar phointe deireanach, sílim go bhfuil sé tábhachtach go ngabhann muid buíochas leis an gCoimisinéir Teanga as ucht an obair atá a oifig ag déanamh. Leis an bpolaitíocht nua atá sna Tithe seo, má sheasann muid an fód, is féidir linn brú a chur le go gcuirfear an méid atá ag teastáil i bhfeidhm. Baineann sé sin le na moltaí a thagann ón gcoiste. Má sheasann na páirtithe agus na baill neamhspleách atá anseo le chéile ar an leagan amach atá againn, ba chóir go bhféadfaí an rud seo a bhrú chun cinn. Ba cheart go bhféadfaí an scéal a fheabhsú. Ba cheart dúinne a bheith ag díriú ar sin mar bhunsprioc in obair an choiste seo.
Gabhaim buíochas leis na finnéithe as a gcuid oibre.
Tá fhios agam go bhfuil an t-uafás oibre taobh thiar den chur i láthair seo. Go raibh míle maith agaibh agus slán abhaile. Beidh sos beag againn anois. Leag an Coimisiún síos dhá chineál Gaeltachta: Fíor- Ghaeltachtceantar ina raibh an Ghaeilge ag níos mó ná 80 faoin gcéad den phobal agus Breac-Ghaeltacht ceantar ina raibh an teanga ag idir 25 faoin gcéad agus 79 faoin gcéad. Obair mhór dhúshlánach a dhein Coimisiún na Gaeltachta ar feadh níos mó ná bliain. Gairmeadh 26 cruinniú ar fud na tíre agus glaodh ar 100 fínné (Walsh, 2001: 4). Cuireadh agallaimh ar fheirmeoirí, múinteoirí, sagairt agus oifigigh áitiúla. Chuathas i mbun suirbhéanna cuimsitheacha maidir le cumas Gaeilge an phobail. Deineadh anailís eacnamaíochta ar an nGaeltacht féin. Meabhraíodh don Chomhchoiste go bhfuil scéim teanga i bhfeidhm i 165 as 600 comhlachtaí poiblí agus ba é meastachán Uí Chlochartaigh go dtógfaidh sé 40 bliain ar an Roinn Gaeltachta scéim teanga a chur i bhfeidhm i ngach comhlacht poiblí a ainmnítear san Acht Teanga má leantar leis an gcur chuige reatha. Sarah bhí bainte amach dócha airde facilities, Tehran fading faoi bhun na Oman Ríoga scaird a chuir an Sultan di agus gur mhaith ach fuair muid ár ticéid. Ach ní raibh an rás os a chionn. Díreach mar a bhí againn le haghaidh slándála gceannteideal muid amach ar eitilt níos luaithe, agus tar éis Fleasc mire agus beagán undignified go dtí ceann eile críochfort thóg muid ár suíocháin ar 777 BA mar a bhí na doirse dúnta. Anuraidh, mar chuid de Seachtain na Gaeilge, rinne sí taispeántais fuinneoga de seanfhocail, mar shampla; "Níl aon tinteáin mar do thinteáin féin". Nuair Tuairiscíodh seo chuig an Franks, adeir siad amach le guth amháin: “”thréigean muid déithe mortla, a rí pious, agus go bhfuil siad réidh chun leanúint leis an Dia bás a fháil a bhfuil preaches Remigius.”” Ach tá an meon "Ní dhíolfaidh Gaeilge an Bó" laidir fós, agus is beag Gaeilge atá le clos anseo seachas ag na ocaidí speisialta céanna. #CeannaighsaGhaeltacht | Údarás na Gaeltachta
#CeannaighsaGhaeltacht
Feachtas seolta chun tacú le gnólachtaí na Gaeltachta le linn na Nollag
Sheol na hOifigigh Pleanála Teanga feachtas úrnua dar teideal 'Stuif na Nollag' leis an haisbhlib #CeannaighSaGhaeltacht i mí na Nollag 2020. Ba í aidhm an fheachtais pobal na Gaeltachta i gcoitinne agus níos faide ó bhaile a mhealladh i dtreo gnólachtaí agus táirgí Gaeltachta le linn thréimhse na Nollag. Tugadh deis ar leith do ghnólachtaí fud fad na Gaeltachta poiblíocht i nGaeilge a dhéanamh ar a gcuid táirgí agus ar a gcuid seirbhísí ina gceantair áitiúla féin agus go náisiúnta ar mheáin shóisialta na LPT. Ní hamháin sin, ach ba bhealach éifeachtach é leis an gcomhghuaillíocht idir an pobal agus lucht trádála na Gaeltachta a neartú agus an luach ar leith a bhaineann leis an bpoiblíocht i nGaeilge do na gnólachtaí go léir a léiriú.
"Bhí tionchar ar dóigh ag feachtas #ceannaighsaGhaeltacht ar mo ghnó, lean cuid mhór daoine úra mó leathanach Facebook, fuair mé léir ordaithe mar gheall air, bhí mé ar chúpla clár raidió agus ar na meáin sosialta mar gheall ar an fheachtas agus fuair mé tuilleadh deiseanna poiblíochta ó shoin."
—Aindriú Ó Cearbhaill, caoladóir & úinéir gnó i Ráth Chairn
'Ba í an aidhm a bhí leis ná tacú le gnólachtaí na Gaeltachta pobal níos leithne a mhealladh ina dtreo. Is minic a bhíonn ar na gnónna áitiúla bheith in iomaíocht leis na comhlachtaí móra aitheanta ar líne agus thug an feachtas seo an deis do phobail na Gaeltachta tacú le chéile agus iad i mbun a gcuid siopadóireachta don Nollaig. Ba iontach an deis é do mhuintir na Gaeltachta tacú lena chéile le linn an am deacair seo agus ar ndóigh bhí féiríní gleoite le fáil'. Dóibh siúd nach bhfuil ar an eolas, an Archers Is ceoldráma gallúnach thart ar shaol na tuaithe, a craoladh ar BBC Radio 4. a láithreán gréasáin a bhí athchóirithe le déanaí. Níl ríomhaire ag gach Gael agus íomhá an bhochtanais orainn go fóill, ach má tá deis agat breathnú ar an idirlíon, áfach, seans go mbeidh suim agat i www.craiceailte.com. Seoladh an suíomh idirghreasáin úr go sealadach le linn an cláir 'Cúl a' Tí' ar Raidió na Gaeltachta Dé hAoine 20 Meán Fómhair. Tá sé cineál 'rúnda' go fóill óir níl sé le seoladh go hoifigiúil go dtí Mí na Samhna. Is ionann 'rúnda' agus 'níl muid go hiomlán réidh go fóill'. Cibé ar bith, caithfidh tú a bheith rud beag craiceáilte le suim a chur ins sa suíomh seo. Free article The route will include The Linenhall Arts Centre, The Castlebar Town Band at Super Valu, The Castle Book Shop, Collins Music Shop, RUA, Spencer St. and De Búrca Butchers, finishing off at Bridge St. Bronnadh scoláireachtaí agus duaiseanna liteartha an Dr Henry Hutchinson Stewart ar: Nicola de Faoite agus Róisín Egan, Gaeilge; Leisha Marlow, Gearmáinis; agus Jennifer Bent, Spáinnis. Aithníodh le linn na cigireachta gur iomaí rud atá ar siúl sa scoil a thacaíonn go mór leis an nGaeilge agus bunús daingean ag baint leo ar fad. Dúirt Peadar Mac Fhlannchadha gur 'ábhar faoisimh' dó go bhfuil a chás in aghaidh an Stáit tagtha chun críche ach go bhfuil ábhar machnaimh ann maidir leis an gcaoi a gcuirfear treoracha an AE i bhfeidhm amach anseo
Dé Céadaoin, Eanáir 12 2022 ag 6:01 am
Deir an fear Gaeltachta a bhuaigh cás in aghaidh an Stáit maidir le húsáid na Gaeilge ar phacáistiú táirgí leighis d'ainmhithe go n-ardaíonn an cás "ceisteanna tromchúiseacha" don Stát maidir le cearta teanga do phobal na Gaeilge agus maidir le cur i bhfeidhm threoracha an Aontais Eorpaigh.
Dhiúltaigh an Chúirt Achomhairc inné d'achomharc a rinne an Stát i gcoinne chinneadh na hArd-Chúirte mí an Mheithimh seo caite gur cheart go mbeadh Gaeilge agus Béarla ar na lipéid ar tháirgí leighis d'ainmhithe.
Dearbhaíodh gur theip ar an Stát feidhm mar is ceart a thabhairt sa dlí do threoir de chuid na hEorpa go gcaithfeadh Gaeilge agus Béarla a bheith ar na lipéid agus pacáistiú.
Peadar Mac Fhlannchadha, atá ina Leas-Ardrúnaí ar Chonradh na Gaeilge, a thug an cás in aghaidh an Aire Talmhaíochta agus an Stáit agus é ag maíomh gur sárú ar threoir Eorpach é gan an Ghaeilge a bheith á húsáid freisin ar tháirgí leighis sa tír seo.
Dúirt Mac Fhlannchadha gur "ábhar faoisimh" dó go bhfuil an cás tagtha chun críche ach go bhfuil ábhar machnaimh ann don Stát maidir leis an gcaoi a gcuirfear treoracha an Aontais Eorpaigh i bhfeidhm amach anseo.
"Agus an próiseas cúirte críochnaithe anois, agus é dearbaithe gur theip ar an Stát Treoir de chuid an AE a d'éiligh pacáistiú dátheangach ar tháirgí leighis d'ainmhithe a thrasuí i gceart isteach i nDlí na hÉireann, ardaítear ceisteanna tromchúiseacha don Stát maidir leis an gcaoi a ndéileálann siad le Rialacháin Eorpacha," a dúirt Mac Fhlannchadha.
"Baineann ceisteanna tromchúiseacha freisin le cinneadh an stáit Treoir de chuid an AE a thabharfadh cearta teanga do phobal na Gaeilge a chur ó mhaith. Cé a rinne an cinneadh seo agus an raibh údarás polaitiúil acu chun é a dhéanamh?
"Tá réimse ceisteanna anseo go gcaithfear filleadh orthu i bhfóraim eile."
Cuireann cinneadh na Cúirte Achomhairc i mBaile Átha Cliath inné clabhsúr ar chás arbh é an chéad chás as Gaeilge a tháinig os comhair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh i Lucsamburg.
Dúradh sa bhreithiúnas go raibh Mac Fhlannchadha "i dteideal" an Ghaeilge a bheith ar fáil dó ar na lipéid "mar chainteoir Gaeilge agus mar thomhaltóir táirgí tréidliachta".
Ar bhonn práinne a éisteadh an cás mar ón 28 Eanáir 2022 ar aghaidh, beidh saoirse ag ballstáit an Aontais Eorpaigh maidir le lipéadú agus beidh cead ag an Stát Béarla nó Gaeilge a roghnú do na lipéid.
Ar an mbonn sin, leasaíodh sa Chúirt Achomhairc an chuid sin de chinneadh na hArd-Chúirte go gcaithfí rialacháin a thabhairt isteach a d'éileodh go mbeadh na lipéid i nGaeilge agus i mBéarla.
Cé go bhfágann sin nach mbeidh aon éifeacht phraiticiúil ag an gcinneadh ar chás na lipéad, meastar go bhfuil prionsabal tábhachtach leagtha síos ag an gCúirt Achomhairc.
Is é sin go bhfuil an ceart ag an saoránach tabhairt ar Rialtas na hÉireann treoir de chuid an Aontais Eorpaigh a chur i bhfeidhm i gceart sa stát seo má theipeann ar an Rialtas sin a dhéanamh agus má chuireann an teip sin isteach ar an saoránach.
D'ordaigh an Chúirt Achomhairc go mbeadh costais iomlán dlí Pheadair Mhic Fhlannchadha le híoc ag an stát.
Mhaígh an Stát – an tAire Talmhaíochta agus an tArd-Aighne – nár bhain ceist na Gaeilge ar na lipéid le hábhar mar go raibh an treoir ag dul in éag agus mar nach raibh aon éifeacht ag an treoir.
Mhaígh lucht dlí Pheadair Mhic Fhlannchadha go raibh an treoir chéanna 'soiléir, beacht agus neamhchoinníollach'.
I ndiaidh an chinnidh, ghabh Mac Fhlannachadha buíochas leis an bhfoireann dlí a bhí aige don chás.
"Ar bhonn pearsanta, is ábhar faoisimh é go bhfuil ceann scríbe bainte amach againn sa deireadh thiar. Is mian liom buíochas ó chroí a ghlacadh le m'fhoireann dlí, an tAbhcóide Sinsearach, Séamus Ó Tuathail, an tAbhcóide Sóisearach, Dáithí Mac Cárthaigh agus na haturnaetha Seán Ó Cearbhaill agus Sarah O'Dowd ó Ghaillimh." “Fiú i nDún Éideann, caithfidh an cuairteoir siúl leath bealaigh tríd an taispeánatas go dtí go dtagann siad ar aon rian de na teangacha Ceilteacha.” Éilíonn an obair sin cumas ar leith chun imeachtaí ranga agus na scoláirí féin a bhainistiú mar aon le líofacht sa teanga. Iarracht níos fearr ó 'Gaelscéal' | iGaeilge
← Dá bhfaighinn mo rogha den bheirt acu…. Ná h-ábair é, dein é! →
11 de thuairimí ar "Iarracht níos fearr ó 'Gaelscéal'"
séamus Mac Seáin 03/04/2010 ag 12:02
tá rud amháin cinnte a Choncubhair ní tú "blás na míosa" ag bunaíocht na Gaeilge nó ní hé amháin go bhfuil imeallú déanta ag Gaelscéal ar igaeilge má's fíor duit ach tá na Poblachtóirí 'do imeallú chomh maith.Tá alt ag Eoghain Mac Cormac ar Phoblacht na seachtaine seo ina a luann sé cúpla rud a hardaíodh go sonrach ar igaeilge mar gheall ar Gaelscéal ach is "blag amháin" a thug sé ar igaeilge seachas an tainm a lua. Is sean chleas é sin (agus páistiúl dar liom) ag iriseoirí a shéanann poiblíocht ar an rud nach dtáitníonn leo. B'fhéidir gur cheart duit "blag amháin" a bhaisteadh ar igaeilge feasta go díreach mar a thugann Gerry Adams " "this blog" air féin ina bhlag "léargas". Beidh cuimhne ag leitheoirí igaeilge ar Eoghain Mac Cormac mar an leas chathaoirleach ar Fhoras na Gaeilge a d'fhógraigh go poiblí, am druidte Lá Nua, agus a chuir focal i gcluais Nelson Mac Causland ó thuaidh san am chéanna nach raibh pobal léitheoireachta ann do pháipéar Gaeilge. is féidir mar sin gur maith an rud nár luaigh sé igaeilge! Dala an sceil ní bheidh An Phoblacht ag teacht amach ach uair sa mhí feasta cé go ndeireann siad gur dul chun tosaigh é sin sin. Cad é faoi theacht amach uair sa bhliain ? nach dul chun tosaigh níos fearr arís a bheadh ansin?
Ciarán 03/04/2010 ag 13:36
Caithfidh mé a admháil gur chuir an píosa sin ó na blaganna isteach orm. De réir an tsampla a soláthraíodh, bhí fadhb ag cuid daoine teacht ar an nuachtán, ach mhol achan duine eile go hard na spéire é. Ní raibh focal criticiúil amháin le feiceáil.
B'fhéidir go bhfuil mé ag dúil leis an iomarca má shílim go bhfuil siad dul iad féin a cháineadh (rud a chuireann éadóchas orm faoi leathanach na litreach amach anseo) ach mheas mé go raibh sé fós i bhfad ró-luath dóibh bheith á moladh féin mar a rinne siad leis an mhír úd.
Eoghan 04/04/2010 ag 18:55
Trevor, nach tú atá trom ar an nuachtán úr…ta an cuma air go bhfuil cuid mhór 'sour grapes' i gceist….agus ó thaobh cursai daileadh leis an Irish Examiner…ní thagann an Examiner fhad le Gaeltacht Dhún na nGall agus san chas sin ni bheadh Gaelsceal againn ach an oiread…
igaeilge Údar an Ailt 05/04/2010 ag 09:39
Eoghan – caithfidh go bhfuil tú ar an mblag mí cheart. Ní mise 'Trevor'!
Maidir le do chaint ar 'sour grapes' – tá a fhios agam go bhféadfaí sin a chur im leith ach ag an am chéanna nílim ach ag iarraidh mo bharúil a chur in iúl. Creidim go bhfuil lochtanna ar Gaelscéal agus tá súil agam, ar mhaith leis an nuachtán, go gceartóidh siad na laigí sin agus go mbeidh nuachtán – seachas foilseachán ina bhfuil, mar chomhtharlúint, scéalta i nGaeilge (ní dhéarfaidh mé 'nuacht') – ag pobal na Gaeilge.
Ní mise amháin a chaill dála an scéil nuair a roghnaíodh iarratas 'Torann na dTonn" ach go leor grúpaí eile a chur isteach ar an gcomórtas céanna agus a bheidh ag iarraidh a fháíl amach cén fath ar roghnaíodh 'Gaelscéal' thar na h-iarratais eile ar fad.
Maidir leis an Examiner, ní doigh liom gur ghá duit bheith buartha ach go mbeadh an nuachtán a bheadh á dháileadh againn ar fáíl i dTír Chonaill agus in áíteanna eile nach bhfuil Gaelscéal ar fáíl ann go fóíll ón gcéad lá. Is é an rud leis an Examiner ná go mbeadh leas thaithí an ghrupa le fáíl againn. Is cinnte gur fearr nuachtán náisiúnta ar nós an Examiner ar do chúl, seachas nuachtán áítiúíl ar nós an Connacht Tribune.
Maidir leis an méid a dúirt Eoghan Mac Cormaic san alt sin, is féidir an méid seo a rá, Cheapfá go raibh sé ag maíomh gurb é seo an plean i rith an ama – go dtiocfadh Foinse amach leis an Indo gan airgead an Fhorais agus go mbeadh Gaelscéal san iomaíocht leis don ghannchuid fógraí stáit. Tá súíl agam nach gcreideann Eoghan a chuid bolscaireachta féin – cé go bhfuilim den bharúil gurb é bolscaireacht an teanga atá i réim i measc SF/Foras na Gaeilge anois.
Ceapann Eoghan gur comhartha líon cáirde Facebook atá ag Gaelscéal ar dea fheachtas margaíochta. Mo léan lom. Ní gá gur ionann an méid cara Facebook agus an méid coip a dhíolann nuachtán, ach an oiread. Ach déarfaidh mé an méid seo, ní thabharfadh 984 cara facebook díolachán ró mhór duit fiú má bhi gach cara ag ceannach an nuachtáin. Más buan mo chuimhne b'é an maíomh a bhí ag Ferdie Mac an Fhailigh nuair a chin an Fhoras gan maoiniú Lá Nua a athnuachan nach leor 1,000 coip in aghaidh an lae chun an nuachtán a choimead sa tsíúl. Bhí díolachán Lá i gcónaí níós mó ná 1,500 agus ar an lá ab fhearr bhí 4,404 coip in aghaidh á dhíol. Cad a deir Ferdie Mac an Fháilí anois faoi níos lú ná 1,000 coip in aghaidh na seachtaine.
Eoghan 06/04/2010 ag 23:47
Buartha a mhac go dtug me Trevor ort…bhi me ar an fon ag an am le duine d'arbh ainm Trevor agus me ag scriobh.
Ar a laghad tabhair cupla seachtain do Gaelsceal sula gcuireann tu chun bais iad.
Concubhar O Liathain 07/04/2010 ag 13:30
Mise ag cur Gaelscéal chun báis – beag an baol. is é plamás a gcáirde bréige a dhéanfaidh sin.
An Dubhaltach 06/04/2010 ag 09:27
"Ní dócha go raibh sé ag tagairt den léirmheas a rinne iGaeilge ar 'Gaelscéal' nó ní raibh oiread is tagairt amháin ar an mblag seo sa mhír 'Ar na mBlaganna'"
B'fhéidir go bhfuil siabhrán mórgachta ag teacht ort a Chon!
Níl agat anseo ach blag a mhac… agus ceapann tú gur chóir d'fhoireann Ghaelscéal a bheith ag sodar i ndiaidh do thuairimí?
igaeilge Údar an Ailt 06/04/2010 ag 09:47
Ní slabhra órga atá á lorg agam – ach cheapas go mbeadh suim ag a léitheoirí cé a bhuaigh an chomórtas ar thagair an nuachtán do an seachtain roimis sa cholún céanna. Agus anuas ar sin, ós rud é go raibh siad ag trácht ar thuairimí faoi Ghaelscéal agus gur cheap leithéidí An Ghlór Anoir (RTE RnaG) agus fiú Páidí Ó Lionaird féin go raibh an 'cáíneadh' a bhí déanta agam úsáideach, cheapas b'fhéidir gurb fhiú mír é ina gcolún faoi na blaganna. Ach is dócha go raibh an oiread sin spáis tugtha acu dod thuairimí féin chun mo bharúlacha a chur san áireamh!
Maidir le foireann Gaelscéal bheith ag sodar i ndiaidh mo thuairimí, bhuel bhí scéal amháin sa chéad eagrán bunaithe ar rud éigean a mholas – go n-iarrfaí ar Trevor Sargent é féin a chur chun tosaigh don Uachtarántacht agus, sa dara eagrán, bhí an cuma ar an eagarfhocal faoi Chonradh na Gaeilge gur ar an méid a bhí scríte faoin Chonradh ar iGaeilge a raibh sé bunaithe!
Agus, dála an scéil, is é 'a mhic' seachas 'a mhac' an úsáid cheart den tuisceal gairmeach. Os rud é nach bhfuil aon ghaol agat liom, is féidir leat Concubhar a thabhairt orm 😉
Cuma slachtmhar ar do bhlag féin na laethannta seo. Go n-eirí leat….
An Dubhaltach 06/04/2010 ag 10:05
a Choncubhair! a mhac! Rinne mé dearmad comhghairdeas a rá as an bhua. Maith thú, bhí sé tuillte go maith.
"bhí scéal amháin sa chéad eagrán bunaithe ar rud éigean a mholas – go n-iarrfaí ar Trevor Sargent"
Tá Trevor á mholadh don phost sin le fada an lá. Ní do mholadh féin atá ann!
Cad a tharla don bhlagmhír seo thíos a chuir tú suas?
"Gaelscéal – spriocam idirlín caillte
from iGaeilge by igaeilge
Gan é ach dhá eagrán d'aois, tá an chéad sprioc am shuntasach ligthe thairis ag Gaelscéal. De réir an Chonradh leis an bhForas tá ar an nuachtán leagan digiteach a chur ar fáil dhá lá tar éis an fhoilseachán chló.
Ach níl aon rian den eagrán nua ar an suíomh go fóill agus seo an Mháirt, ceithre lá tar éis an fhoilseachán chló! An dtabharfaidh Foras na Gaeilge faoi ndeara? An bhfuil einne san Fhoras múscailte?"
An bhfuil aon ghá leis an chineál cáinte seo dar leat?
Concubhar O Liathain 06/04/2010 ag 10:54
Mar a tharlaíonn sé is mise a bhunaigh an leathnach Facebook, ar a raibh an scéal sin bunaithe.
Bhaineas anuas an mhír sin mar gheall ar an rud a deir tú. Níl gá leis. Ag an am chéanna, tá sé tugtha faoi ndeara agat agus mar sin tá an bobailín sin amuigh san aer. Pen y Fan

Is é Pen y Fan (886m) an sliabh is airde i ndeisceart na Breataine Bige atá suite sna Bannau Brycheiniog idir Llanymddyfri agus . Tá sé suite ar an iomaire is airde de na , idir agus Corn Du.
Rangaítear beanna na Breataine Bige, agus an chuid eile den Bhreatain, i liostaí speisialta de réir airde agus de réir starraiceach na mbeann; sainmhínítear beanna 'Maryln' mar bheanna le suntasacht de 150 méadar nó níos mó. Is í an 'suntasacht' ná an airde a ardaíonn an bhuaic os cionn an tsléibhe is gaire. Déanann go leor cumann na liostaí seo a thomhas, a sheiceáil agus a bhailiú agus tagann siad iad le chéile ar an suíomh Gréasáin " Database of British and Irish hills ". Is é airde Phen y Fan ó leibhéal na farraige go dtí mullach an tsléibhe 886 méadar. Rinneadh an airde a thomhas agus a dhearbhú an 28 Deireadh Fómhair 2001.
Ceann Scríbe.
Tá an mullach ar cheann de na príomhmhullaí ar Ffordd y Bannau (Gaeilge: Slí na nBeann), cosán a ritheann ó Oirthear go hIarthar trasna na masaífe, agus atá oscailte do gach siúlóir. Tá cosán grádaithe an-mhaith ón Storey Arms ar an A470, atá 457 m thíos. Tá an cosán seo, agus cosáin eile ar an sliabh, faoi réir a dheisithe agus a chothabhála ag "Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol" (Gaeilge: An tIontaobhas Náisiúnta) chun teorainn a chur leis an gcreimeadh a dhéanann na céadta agus na mílte siúlóirí a théann ar aghaidh gach bliain. Tá príomhbhealach ann freisin ó Cribyn, buaic in aice láimhe go dtí an tOirthear.
An Storey Arms.
Is ionad oideachais faoin aer é an Storey Arms, in aice leis an A470, an príomhbhealach idir Tuaisceart agus Deisceart na Breataine Bige i "Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog", gar don Libanus, Sir Powys, sa Bhreatain Bheag. Arna reáchtáil ag "Cyngor Caerdydd" (Comhairle Caerdydd) ó 1971 i leith, is féidir leis an ionad cónaithe cóiríocht a thairiscint do 58 duine. I measc na ngníomhaíochtaí tá uaimheadóireacht agus curachóireacht, ailleadóireacht, dreapadóireacht carraige agus raftú bánuisce. Tá an t-ionad 440 méadar os cionn leibhéal na farraige, feadh an bhóthair idir Pen y Fan agus Fan Fawr, ag bun 'Corn Du'. Tagann sé a ainm ó theach tábhairne le díon sclátaí (a ainmníodh i ndiaidh úinéir talún áitiúil, Storey Maskelyne), a leagadh i 1924. Tá suíomh an tí tábhairne bunaidh lastoir den lár, ar imeall thoir thuaidh charrchlós 'Pont ar Daf'.
An logainm.
Is éard atá san logainm 'Pen y Fan' ná na focail Breatnaise 'pen' (' barr, ceann, buaic, cruinniú, mullaigh ', srl.), 'y' (agus) agus 'fan' leagan claochlaithe de '"ban"' (beann, buaic, iomaire, rabhchán, círín, sliabh', srl. ). Tá an t-ainmfhocal céanna, ina fhoirm iolra bannau (beanna), le fáil san ainm Breatnaise : Bannau Brebreiniog. Middle Class Dub: Caithfidh Tuaisceart Éireann glacadh le rogha na n-imreoirí
Posted by Colm Ó Broin at 17:49
Anonymous 3 June 2011 at 16:55
Níl mé cinnte an é "Go Sábhála Dia an Bhanríon" amhrán náisiúnta an Ríochta Aontaithe nó tá amhrán náisiúnta ag foirne sacair na hAlban agus na Breataine Bige.
Sílim gur gá don IFA amhrán eile náisiúnta a úsáid. Chuala mé gur baineadh úsáid as Danny Boy tráth, ach ní rabhthas tógtha leis!
Colm Ó Broin 3 June 2011 at 17:31
Is é GSDB amhrán náisiúnta de facto na RA, de réir dealraimh sheinn Sasana, Albain, an Bhreatain Bheag agus Albain an t-amhrán tráth ach d'athraigh an Bhreatain Bheag agus Albain sna 80í/90í. Rinneadh moltaí go seinnfeadh Sasana amhrán ar nós Jerusalem nó Land of Hope and Glory ach níor tharla sé go fóill. Éin cur síos ar beagnach 200 déin na hÉireann agus na Breataine maille le léaráidí daite Mike Lambert agus Alan Pearson ; Máirtín Ó Cleirigh a rinne an leagan Gaeilge Beidh seirbhís bhreisithe i nGaeilge ar fáil ón Oifig ar an suíomh gréasáin, mura gcuirfidh aon srian teicniúil a thiocfaidh chun solais fad is a bheidh athdhearadh á dhéanamh air isteach air, agus beidh na seirbhísí seo a leanas, ar a laghad, san áireamh Baile an Tràill

Is sráidbhaile suite in oirthear Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain, é Baile an Tràill. Tá an baile ar an mbóthar A839, san eastát Rogart. Cá bhfuil Wolf Hall na Gaeilge? – Tuairisc.ie
Cá bhfuil Wolf Hall na Gaeilge?
Is iontach an clár Wolf Hall ar an BBC ach deinimid dearmad go bhfuil scéalta spéisiúla, drámatúla ón tréimhse chéanna againn féin
Dé Máirt, Márta 3 2015 ag 7:30 am
Ní dócha gur mise amháin a bhí faoi dhraíocht ag Wolf Hall a bhí á thaispeáint ar an mBBC le déanaí agus ní dócha, ach oiread, go bhfuil aon cheist ná go bhfuil an tsraith seo ar cheann de na cláracha is fearr dá bhfuil déanta ag an stáisiún céanna le fada an lá. Go deimhin, tá an chuma ar an scéal gur chosain sé pingin dheas airgid ach thar aon ní eile, dar liom, bhí samhlaíocht agus cruthaitheacht laistiar de. Mar atá fhios ag an saol faoin am seo, bunaíodh an tsraith seo ar na húrscéalta stairiúla a scríobh Hilary Mantel, urscéalta ina bhfuil cur síos ar na himeachtaí a chuir tús leis an reifirméisean i Sasana sa séú haois déag ó pheirspictíocht Thomas Cromwell, fear a chuirtear inár láthair mar dhuine réasúnta tríd síos murab ionann agus fadó nuair a d'fhéachtaí air mar dhuine cruálach míthrócaireach a chuir mórán daoine chun báis.
Ar aon nós, dealraíonn an scéal go bhfuil sé ina raic thall i Sasana toisc go gceapann daoine áirithe ansúd (Caitlicigh a bhformhór, is cosúil) go raibh Thomas Moore á léiriú sa tsraith seo mar dhuine brúidiúil a bhí sásta eiricigh a chéasadh seachas é a léiriú mar fhear cráifeach, naofa agus an milleán ar fad a chur ar Chromwell agus Anraí a hOcht faoi mar ba cheart, dar leo. Tá a leagan féin den stair ag gach dream agus gach duine dínn, gan amhras. Ní chiallaíonn sé seo faic in aon chor gan dabht ach amháin go mbeidh tóir arís ar úrscéalta Hilary Mantel agus go ndíolfaidh an tríú húrscéal den tríológ atá beartaithe aici na milliúin cóip nuair a thagann sé ar an bhfód i gceann tamaillín eile. Tá sé i gceist agam féin iad ar fad a léamh ach an t-am a bheith agam – samhradh breá éigin atá le teacht, le cúnamh Dé.
Dar ndóigh, níor mhaolaigh riamh ar an tsuim a chuir is a chuireann daoine i scéal fuilteach Anraí a hOcht lena chuid scéiméirí, a chuid spiairí agus go háirithe a chuid ban: Anne Boleyn, Catherine of Aragon, Jane Seymour agus an triúr eile más féidir leat iad a ainmniú. Dhealródh sé, ina theannta sin, nach inniu ná inné a thosnaigh na Gaeil ag cur spéise sa scéal agus is cinnte go raibh sé go maith ar eolas in Éirinn ó thosach. Cad ina thaobh nach mbeadh agus an tionchar a bhí ag na céafair seo ar fad ar an tír bhocht seo agus ar gach aon tír eile san Eoraip?
Is cinnte nach raibh an file Piaras Mac Gearailt, a mhair in oirthear Chorcaí san ochtú haois déag, dall ar an scéal mar go luann sé roinnt mhaith de na carachtair a fheictear i Wolf Hall i gceann dá dhánta móra, 'Aisling Bhaothlaigh Mhic Criomhthain', dán ina gcuireann sé sagart a d'iompaigh ina Phrotastúnach i gcomparáid leis na boic mhóra Shasananacha atá luaite thuas. Murab ionann agus Hilary Mantel, áfach, chuir an Gearaltach an scéal i mbéal Thomas Cranmer agus ní raibh aon amhras air faoina raibh i ndán dóibh ar fad – bheidís dá róstadh in ifreann ar feadh na síoraíochta! Seo roinnt dá raibh le rá ag an nGearaltach leis an sagart bradach (col ceathar leis féin, dála an scéil) agus é le tuiscint gur ó bhéal Cranmer a thagann na línte seo:
Do leanais-se lorg na mborbaibh céasta
'tá thíos romhat fá bhrón is daorchnead,
an t-ochtú Hanraí 's a bhanríon taobh ris,
Anna damanta an bastard Boléna.
'S a hiníon scólta dóite i ndaorchnead,
Eilís, threascaradh eaglais naofa,
easpaig is sagairt is barrfhionnaibh maorga
do bhíodh ag cantain na psalm go séanmhar.
Do chífir Cromwell 'na stollaire céasta ann
gan trua do threascaradh seascad do chéadaibh;
dho naíonán, leanbh ná an seanduine aosta,
níor chorraigh a chroí chum saoirse dhéanamh.
Uilliam an prútach brúite in éagruith
is mar mhnaoi acartha aige Jane Seymour;
Éadbhard coirpe imeartha, traochta
is mise dhá dteagasc gan lagadh ar mo bhéalsa.
Beidh sibhse i bpianta diana daora
go damanta úr loscadh gan sosadh gan saoradh;
pé faid do bheid diabhail ag pianú a chéile
i dtaoibh úr masladh don eaglais naofa.
Rithfeadh sé le duine, b'fhéidir, go dtaitneodh an leagan seo den scéal níos fearr leo siúd atá ag gearán faoi Wolf Hall thall i Sasana. Níl le déanamh acu, más ea, ach leabhar nua dem chuidse, Piaras Mac Gearailt, A Shaol agus a Shaothar, a bheidh á fhoilsiú ag An Sagart an mhí seo chugainn, a cheannach agus a léamh seachas a gcuid airgid a thabhairt do Hilary Mantel. Bheadh orthu léamh na Gaeilge a fhoghlaim ar dtúis, áfach, rud nach dócha a dhéanfaidh siad, faraor. Mar sin, nílim ródhóchasach go ndíolfad an líon cóipeanna atá díolta ag Hilary ach b'fhéidir go mbeadh suim ag léitheoirí Tuairisc.ie sa leabhar agus, gan amhras, éinne a bhraitheann beagáinín ciontach tar éis a bheith ag cur an iomad suime i stair na gcomharsan, féadann sé nó sí léamh mar gheall ar chuid de stair agus de litríocht na hÉireann sa leabhar seo.
Mar is é oighear an scéil, dar liom, go ndeinimid dearmad go minic ar ár scéal agus ar ár stair féin agus táim cinnte gur rith sé le daoine eile anseo in Éirinn agus iad ag leanúint scéal Anraí a hOcht agus dream sin na séú haoise déag i Sasana go bhfuil scéalta spéisiúla, drámatúla ón tréimhse chéanna, agus ó thréimhsí ina dhiaidh sin, le hinsint againne chomh maith. Dob fhéidir a áiteamh, áfach, gur fearr an cur amach atá ag cuid mhaith againn ar stair Shasana ná mar atá againn ar ár stair féin. Faillí na meán físe – na meáin is cumhachtaí dá bhfuil ann anois – faoi ndeara é seo go pointe áirithe dar liomsa. Fiafraímis mar sin, más aon mhaitheas duinn é, cá bhfuil Wolf Hall na Gaeilge nó Wolf Hall na hÉireann, nó an fada go gcuirfidh TG4 nó RTÉ scéal Aodha Mhóir Uí Néill, gan ach sampla amháin a lua, ar an scáileán beag dúinn? Feitheamh fada ar chosa laga atá i ndán dúinn a déarfainn féin, agus más amhlaidh gurb iad na comharsain, an BBC, a dhéanfaidh ar dtúis é, ná cuireadh sé sin aon ró-iontas orainn.
Fág freagra ar 'Cá bhfuil Wolf Hall na Gaeilge?'
Fearn Dé Máirt, Márta 3 2015 ag 11:59 am
Maith an fear, a Bhreandáin, fógraíocht ní b'fhearr leabhar ní fhaca mé riamh. Go n-éirí leis.
Maidir le /Wolf Hall na Gaeilge, níl de dhith ach airgead ina slaoda, agus tá infheisteoirí gortach na laetha seo.
Glór í Eo Dé Domhnaigh, Márta 8 2015 ag 6:00 am
Ag súil go mór le do leabharsa. Arbh é an Gearaltach a scríobh na línte?: Ná trácht ar an ministir Gallda lena chreideamh gan bheann ná bhrí/ Mar níl mar bhunchloch a chreideamh ach magairlí Aonraoi Rí ! Moltar na féidearthachtaí maidir le hócáidí Gaeilge breise a eagrú ní hamháin i rith “Seachtain na Gaeilge” ach i rith na scoilbliana freisin, a iniúchadh. Bronnfaidh OÉ Gaillimh Céim Mháistreachta Oinigh ar an seisear seo a leanas: Lorna Siggins, Michael Murphy, Bernard Kirk, Liam Mac Con Iomaire, Micheál Ó Conghaile agus Thomas Roche. Tá Beckett i measc na n-údar is mó a phléitear agus is mó a raibh meas air ón bhfichiú haois agus tá tionscal criticiúil spreagtha aige atá beagnach chomh fairsing céanna is atá spreagtha ag James Joyce. Samhlaíonn an t-úrscéal is déanaí de chuid Dawn Tripp “Georgia” an saol istigh agus an gaol atá ag an ealaíontóir nua-aimseartha Meiriceánach, Georgia O'Keeffe, a dtógadh an t-atmaisféar muiníneach poiblí uaidh, bunaithe ar fhondúireacht dhian agus dhiongbháilte ar fhéin-shainmhíniú. Tá na léitheoirí a chloistear ag léamh ar an gclár seo muinteartha leis na scríbhneoirí agus i measc na scríbhneoirí a chloistear saothar uathu ar an gclár tá Liam Ó Flaithearta, Máirtín Uí Dhireáin, Breandán Ó hEithir, Maitiú Ó Maoláin, Éamonn Ó Tuathail, Colm P. Ó hIarnáin, Dónal Ó Flannagáin. Méabh Lowe agus Siún Ní Dhomhnaill os comhair an tionscnaimh “An Titanic” agus iad beirt réidh chuig an fharraige ar Chanáil an Iúir! Vancouver Oileán cónaitheoirí banna le chéile a shábháil ar Mhuire Loch ... agus i gcuimhne go bhfuil sé ar ár gcumas beats nádúr forbartha. Sleamhnán FHONN + Dara Ó Maoldhia, Cathaoirleach Chomharchumann Fuinnimh Árann.
D'fhógair Údaras Fuinnimh Inmharthana na hÉireann, nó an SEAI, le gairid go bhfuil scéim á seoladh anois acu a dhéanfadh maoiniú ar theas a shábháil i bhfoirgnimh, is é sin insliú níos fearr a chuir orthu. De réir na scéime seo beidh 13.5 milliún ar fáil agus tá an SEAI ag lorg iarratas ina leith as seo go deireadh mhí Aibreáin.
Tá Máirtín ag aithris píosa eile as leabhar Mháire Pheaits Mhóir Uí Churraidhín as Aill an Phréacháin inniu.
Mairéad Uí Dhomhnaill, ó Forum Chonamara.
Tá Forum Chonamara ag eagrú seiminéair eolais do fheirmeoirí maidir le ''Sábháilteacht Feirme'' i dhá cheantar i gConamara.
Jimmy O'Brien Moran, píobaire.
Chuala Jimmy trácht ar an bpíobaire iomráiteach, Paddy Conneely as an gCaisleán Nua i nGaillimh le linn staidéir a bhí ar bun aige. Mhair Paddy Conneely le linn aimsir an drochshaoil agus bhí meas ag uasal agus íseal ar a chuid píobaireachta. Tá dlúthdhiosca nua amuigh ag Jimmy O'Brien Moran.
Caitlín Nic Dhonncha, úinéir Corrib Princess.
Tá ocht milliún euro nó mar sin le caitheamh ag Fáilte Éireann ar Bhealach an Atlantaigh Fhiáin, mar atá á thabhairt ar an mbealach ar fad anuas an cósta thiar Dhún na nGall go dtí an deisceart. An dara leabhar, Siamsán na Beanna Fada (1907), meascán de ábhar as Inis Meáin agus as oirthear Uladh atá innti — ní luaidhtear áit ar bith áirid ach Inis Meáin agus Gleann na Beanna Fada ina bhfuil baile Dhún Geimhin i gCo Dhoire. Cartlann Sheosaimh U� �ana�
♦ Baile ♦ Cuardaigh ♦ Joe �inni� ♦ F�ile Chom�rtha ♦ Breis staid�ir ♦ F�se�n ♦ Bu�ochas ♦ Foireann ♦ Teagmh�il T�arma� agus coinn�ollacha
Tá Cartlanna Sheosaimh Uí Éanaí (www.joeheaney.org) faoi chóipcheart © 2010 - 2011 ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Tá gach ceart ar cosaint. T� c�ipcheart i mbuntaifid agus i mbun�bhar tugtha ina dteannta, agus iad d� gcur i l�thair sna Cartlanna. Tá cosc ar ábhar na gCartlann a athúsáid in, nó a stóráil ar, aon láithreán nó aon mheán eile d'uireasa cead scríofa.
Níl aon iarracht déanta cóipcheart daoine nó institiúidí eile a shárú. Tá gach dícheall déanta sna Cartlanna le cóipcheart nó ceart eile um mhaoin intleachtúil a shannadh leis na daoine nó leis na hinstitiúidí cuí. Má haimsítear ábhar gur le tríú páirtí é, agus nach bhfuil an chreidiúint chuí tugtha dhó, cuirtear in iúil é do Cheannaire an Tionscadail agus cuirfear an scéal ina cheart.
Tá gach dícheall déanta ar a dheimhniú go bhfuil an fháisnéis atá sna Cartlanna seo ceart ach ní bheidh Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, freagarach as aon chailliúint, díobháil nó costas de bharr an fháisnéis a bheith amú. Téarmaí & Coinníollacha | © Ollscoil na h�ireann, Gaillimh 2010 - 2011 FÓRAM PhD IASIL 2019 - School of English - Trinity College Dublin
FÓRAM PhD IASIL 2019
Dé Luain 22 Iúil, 9:00-14:00
Ar na hOidí beidh Lucy Collins (COBÁC), Eugene McNulty (OCBÁC), Michał Lachman (Ollscoil Łódź), agus Ondřej Pilný (Tionólaí an Fhóraim, Ollscoil Shéarlais, Prág).
Iarrtar iarratais ar Fhóram PhD bliantúil an Chumainn Idirnáisiúnta le Staidéar ar Litríochtaí na hÉireann (IASIL), imeacht a thugann deis do mhic léinn iarchéime an obair atá idir lámha acu a chur i láthair agus aischothú a fháil uirthi ó scoláirí socraithe. Beidh an Fóram ar siúl roimh oscailt chomhdháil an Chumainn i gColáiste na Tríonóide. Caithfidh iarrthóirí bheith ina mic léinn iarchéime le léann litríochta na hÉireann agus ina mbaill láníoctha den Chumann. Is é a theastaíonn chun cur isteach ar an deis seo: cáipéis 3000 focal ag déanamh cur síos ar thionscnamh iarchéime an iarrthóra agus ag míniú cén pointe atá sroichte ag an taighde sin go dtí seo, CV gearr (500 focal) agus dearbhú ó Chisteoir an Chumainn gur ball den Chumann é/í an t-iarrthóir.
Roghnófar na rannpháirtithe de réir an oird ina bhfaighfear iarratais inghlactha. Beidh slí ag an bhFóram do suas le deichniúr mac léinn. Roinnfear iad sin ina dhá ngrúpa de réir na réimsí taighde ina bhfuil siad ag obair. Ag an bhFóram, iarrfar ar mhic léinn a gcuid oibre a chur i láthair don ghrúpa ar feadh cúig nóiméad (ag baint úsáide as bogearraí láithreoireachta más féidir), ansin tabharfaidh beirt oidí freagra cuimsitheach agus, ar deireadh, beidh plé ginearálta ann. Cuirfear lón ar fáil do na rannpháirtithe.
Níl aon bhac ar pháirt a ghlacadh san Fhóram agus páipéar a thabhairt ag an gcomhdháil féin freisin. Tugtar faoi deara gur as Béarla a reáchtálfar an Fóram.
Beidh fáilte is fiche roimh mhic léinn iarchéime eile freastal ar an bhFóram agus páirt a ghlacadh sa phlé.
Cuirtear iarratais nó ceisteanna faoin gceannteideal 'PhD Forum' chuig iasil19@tcd.ie faoi 31 Bealtaine 2019. Deimhneofar faoi 7 Meitheamh 2019 cé na hiarratais ar glacadh leo. Chuir se eagar ar Bui an Fhomhair (BAC: Na Braithre Criostai, 1979). Ta dha chnuasach filiochta scriofa aige: Cill chre (BAC: An Clochomhar, 1976); agus Crainn ceoil (BAC: An Clochomhar, 1990). Ta alt critic ear a chuid filiochta scriofa ag Sean OBriain in Gniomhartha na mBraithre (BAC: Coisceim, 1995), in eagar ag Micheal OCearuil. Bhí siad sásta sean-náisiún na gCeilteach a fhágáil ar leataobh, agus pobal ilchultúrtha a chur chun cinn; ‘a nationality which may embrace Protestant, Catholic and Dissenter – Milesian and Cromwellian – the Irishman of a hundred generations and the stranger within our gates’ (Bruce, 2000: 29). Bhí tionchar ag rómánsaíocht na Gearmáine ar Davis, a chreid ‘that culture, rather than religion should define a nation’ (Ó Giolláin, 2000: 38). Cé gur Protastúnach a bhí ann, chuir Davis agus na Young Irelanders béim faoi léith ar náisiún agus ar rialtas nach mbeadh craplaithe ag laincisí creidimh aonaraigh; Éire hibrideach, chros-chineálach. Tá iarratais á lorg chomh maith do Chomórtas Díospóireachta an Phiarsaigh atá dírithe ar iarbhunscoileanna nach ndéantar teagasc trí Ghaeilge iontu. Tá sé mar chuspóir ag an leathanach Facebook tacaíocht a bhailiú don rogha chéanna a bheith ar fáil ag lucht na Gaeilge. Fáthanna le teacht chuig Fiontar & Scoil na GaeilgeCeannródaíoch! Forbairt ghairmiúil! Úsáideach & spreagúil! Scileanna nua in ábhair shuimiúla! Saineolas dúchasach agus idirnáisiúnta!- Mic Léinn ag labhairt faoi Céimeanna FiontarAithníonn mic léinn Fiontar agus Scoil na Gaeilge go ndearna siad an rogha cheart teacht chuig Fiontar, scoil ina bhfuil atmaisféar cairdiúil spreagúil, agus gaol maith idir an fhoireann agus na mic léinn. I bhfocail na mac léinn féin, tá na cúrsaí nuálaíoch agus uathúil, i réimse leathan ábhar. Bíonn deis ag mic léinn obair phraiticiúil a dhéanamh, go minic le heagrais sheachtracha mar chuid de mhodúl nó mar chuid den taithí oibre fhoirmeálta INTRA. Bíonn an deis ann seal a chaitheamh sa Ghaeltacht, nó thar lear. Trí theagasc den scoth agus trí obair i ngrúpaí, cothaítear scileanna cumarsáide agus muinín gach mic léinn. Bíonn deis ag mic léinn na teicneolaíochtaí cumarsáide agus faisnéise is déanaí a úsáid le linn na gcúrsaí. Toisc go bhfuil dea-cháil ar chéimithe Fiontar agus Scoil na Gaeilge i measc fostóirí, go háirithe in earnáil na Gaeilge, bíonn siad chun tosaigh agus poist á lorg acu.Toisc go bhfeidhmíonn an scoil go hiomlán trí mheán na Gaeilge, agus toisc go bhfuil áiseanna teanga den scoth ar fáil sna ríomhlanna, téann mic léinn i dtaithí ar an téarmaíocht agus ar a bheith ag obair trí Ghaeilge gan mórán dua. Le breis agus 15 bliain de thaithí i dteagasc trí mheán na Gaeilge, is é Fiontar agus Scoil na Gaeilge an áit is fearr leis an teanga a nascadh le saol an lae inniu. Cuirtear fáilte ar leith roimh gach mac léinn, lánaimseartha agus páirtaimseartha, chuig pobal Fiontar agus Scoil na Gaeilge. Tagann céimithe na gcúrsaí ar ais go rialta lena saineolas agus a dtaithí a roinnt le mic léinn mar aoiléachtóirí, nó mar chuid den fhoireann lánaimseartha teagaisc agus taighde.Faigheann mic léinn taighde deis den scoth a bheith ag obair ar thograí trasdisciplíneacha nuálaíocha a bhfuil cáil dhomhanda á baint amach acu, go háirithe sna daonnachtaí digiteacha. Student Email Nuair a bhí sé ann thosaigh siad ag labhairt na Gaeilge lena chéile, agus bhí sé ag smaoineamh go raibh siad ag pleanáil dó a dhúnmharú. Nótaí Imill: lámhscríbhneoireacht reatha
arna scríobh ag Dennis King ag 12:50
Míshásta 29 Márta 2010 13:50
Maidir leis an 'gceartúchán' ar an bhfocal 'baoch' tá an litriú céanna in úsáid fós, go mórmhór i 'baochas le Dia'. Sin mar a fhuaimnítear an focal i nGaolainn na Mumhan. Nach deas ealaíonta an pheannaireacht a bhí ag an Críomhthánach?
Mise Áine 29 Márta 2010 13:56
Is ealaíonta, go deimhin, a Mhíshásta.
Taithníonn an cineál lámhscríbhneoireachta sin liom, a Dennis, agus chonaic mé é in úsáid ag gaolta liom fadó, ach ní dóígh liom go mbeadh foighne agam triail a bhaint as mé féin - go n-éirí leat!
ormondo 30 Márta 2010 03:21
Tá mo chuid lámhscríbhneoireachta loite ag an méarchlár. Is ar éigean a n-éiríonn liom na cártaí Nollag a thabhairt chun críche!
Dennis King 31 Márta 2010 08:44
Dennis King 31 Márta 2010 08:46
Chuala mé go bhfuil a lán daoine óga sa tSín a bhfuil a chuid Sínise scríofa loite ag an méarchlár. Tá a bpeannaireachta go dona, agus níos measa fós, tá an "litriú" mícheart chomh maith. Aithníonn siad na carachtair gan dua ach ní bhíonn siad cinnte i gcónaí cé mhéad stróc atá iontu agus mar sin de.
SeanO 31 Márta 2010 11:42
Ar na slite atá ann chun teacht i bhfoclóir ar bhrí charachtair Shíneach tá líon na strócanna. Ar ndóigh, ní féidir iad a chomhaireamh más scríbhneoireacht reatha atá i gceist. Caitear an carachtar a scríobh sa mhodh clasaiceach agus ansin líon (X) na strócanna a chomhaireamh. Sin déanta agat, téann tú go dtí an chuid den fhoclóir ina bhfuil na carachtair le X strócanna ann. B'in an deacracht ba mhó a bhí agam agus mé ag iarraidh Seapáinis a fhoghlaim. The highlight of the school year is the annual Céilí Mór. The Céilí Mór was first established in the year 1977 and has been an integral part of school life ever since. Over four hundred students attend the céilí each year and tickets are always in great demand. Ceol, damhsa agus craic – the Céilí is an invaluable tradition that students immensely enjoy and have memories of to treasure for years to come. It has continuously been the talked about event in the school calendar and continues to go from strength to strength. Féilire 2014 ar fáil anois. Maisithe go gleoite le h-obair ealaíne Bhríd Ní Rinn. Dánta na míonna ó Pádhraic Ó Láimhín, Bríd Dáibhís, Bernadette Nic an tSaoir, Seán Ó Leocháin, Máire Wren, Ceaití Ní Bheildiúin, Philip Cummings agus Doireann Ní Ghríofa. Bíodh ceann agat ar do bhalla, nó insa halla. B'é Mícheál Ó Coileáin a bhí i gceannas sa bhaile agus de Valera as láthair, nó bhí an Coileánach ina Aire Airgeadais ag an am. The Aonach Na Leabhar will be back with us soon. As usual there are loads of great books to suit all ages and the prices start from as low as ten cent! Dúirt urlabhraí an Fheisire Martina Anderson go bhfuil sí go mór ar son na Gaeilge cé nach bhfuil Gaeilge ar a toil aici. Tá an-áthas ar Ghaillimh le Gaeilge a fheiceáil go bhfuil gnólachtaí fós ag leanúint ar aghaidh ag úsáid na Gaeilge ina gcuid gnólachtaí. Creidimid go bhfuil sé thar a bheith tábhachtach dóibh siúd atá san earnáil thurasóireachta, ach go háirithe, mar go gcuidíonn an Ghaeilge leo soláthair a dhéanamh ar an x93taithí uathúilx94 agus ar an x93céad míle fáiltex94 a mbíonn ár gcuid turasóirí ag tnúth go mór leis agus iad ag tabhairt cuairte ar ár gcathair chultúrtha. Chuaigh rang a 3 chuig an bpáirc ar an Aoine. Bhí picnic dheas againn agus bhí an-am againn ag súgradh sa pháirc spraoi. Thuill rang a 3 é seo mar gheall ar an iarracht mhór a rinne siad leis an nGaeilge le tamall anuas. Maith sibh rang a 3. Gaeilge abú! Osclaíodh Gaelscoil Cois Feabhail sa bhliain 2000 i mBun an Phobail– ní raibh ach dornán daltaí ag freastal uirthi i mbliain a bunaithe. I mbliana, beidh Cruinniú na nÓg, lá náisiúnta cruthaitheachta na hÉireann do leanaí agus do dhaoine óga, ar siúl ar an Satharn 13 Meitheamh 2020.
De bharr na srianta sláinte poiblí atá i bhfeidhm i láthair na huaire, tá Clár Éire Ildánach agus comhpháirtithe an chláir ag iarraidh go mbeidh leanaí agus daoine óga ábalta dul i mbun na cruthaitheachta ina dteach agus ina ngairdín féin. Tá liosta thíos de chuid de na himeachtaí a bheas ar siúl i nGaeilge.
Céilí sa Chistin – Iarrann muid ar leanaí, daoine óga agus a muintir céilí a bheith acu ina gcistin féin do Chruinniú na nÓg. Beidh Áirc Damhsa á threorú tríd an traidisiún Gaelach a bhaineann leis na himeachtaí sóisialta poiblí seo agus muid ag fanacht sa bhaile. (Beidh ceann de na físeáin ar fáil i nGaeilge). (Twitter, Facebook agus Instagram)
Bí i do Choimeádaí Scéil – Tá Fighting Words agus Great Lighthouses of Ireland ag tabhairt cuireadh do scríbhneoirí óga idir 7 agus 12 bliana d'aois a bheith ina gCoimeádaithe Scéil - scéal a chumadh ina bhfuil tionchar tithe solais le brath air. Is áiteanna iad tithe solais atá lán le hiontas, áiteanna a choinníonn daoine slán agus iad á dtreorú ó bhaol agus iad ar thuras farraige. Is 19 Bealtaine an sprioc dhó seo. (Tá an físeán Gaeilge ar fáil anseo – ar Facebook agus Twitter. Físeán le Máire Treasa Ní Dhubhghaill freisin maidir le cén chaoi scéal a scríobh anseo.)
Cuir Aip Físchluiche le chéile – Dá mbeadh tú ábalta d'aip físchluiche féin a chruthú, cén sórt aip a bheadh inti? Cuir scéal againn agus in éindí le Whizz Kids Training trína Seomra Ranga Fíorúil, cuideoimid le daoine óga cuairt a thabhairt ar dhomhan dearaidh bogearraí le 4 rang éasca. (Beidh ceann de na físeáin ar fáil i nGaeilge. Ar fáil ar twitter, facebook and instagram).
Filíocht le Branar Téatar: Beidh scríbhneoirí agus ealaíontóir ar nós Inni-K, Mary Murphy, Tadhg Mac Dhonnagáin agus Liz Weir ag cruthú filíochta nua i nGaeilge agus i mBéarla. Beidh na dánta agus scéalta nua a chur i láthair i gcomhar leis an ealaíontóir Maeve Clancy agus ar fáil ar líne. (ar fáil ar líne ar Facebook, Twitter agus Instagram)
Is #CreativeIreland agus #InThisTogether na haisclib atá á n-úsáid ag Éire Ildánach ar na meáin shoisialta agus tá naisc chuig a gcuntais thíos. D’fhill Murphy ar an stáitse idir Samhain na bliana 2006 go dtí Feabhra na bliana 2007 i bpríomhpháirt dhráma John Kolvenbach, Love Song, in éineacht le Neve Campbell, sa West End i Londain. Meascra ón Aer – An Siopa Leabhar
Marcus Mac Conghail (Eagarthóir)
6660012200221
Líon Meascra ón Aer
Tagann ábhar an leabhair seo ón tsraith raidió 'Meascra' a rinne Marcus Mac Conghail do Raidió na Gaeltachta. Iarracht a bhí sa tsraith ardán a thabhairt don scríbhneoireacht nua agus ábhar siamsaíochta (agus machnamh, b'fhéidir) a chur ar fáil. Meascra ceart atá sa leabhar – aistí agóide, gearrscéalta, dánta, cuimhní cinn agus eile agus is iontach an réimse ábhar, stíleanna agus guthanna atá ann le 40 scríbhneoir éagsúil lena n-áirítear Caitríona Ní Chléirchín, Eoghan Mac Giolla Bhríde, Biddy Jenkinson, Antain Mac Lochlainn, Réaltán Ní Leannáin, Aindrias Ó Cathasaigh, Caitlín Nic Íomhair agus Cathal Póirtéir, gan ach dornán acu a lua. Is minic a scríobhann daoine as Béarla sa chuid Ghaeilge den fhóram... déanaimse é mé féin mar déanaim dearmad ar go mbím sa chuid Ghaeilge.
Mholfainn "scáileán idirmheánach" a chur idir an post a scríobh agus an post a phóstáil -- rud éigin mar seo:
Sa chuid Ghaeilge den fhóram atá tú... bíodh do chuid scríofa as Gaeilge!
Posted on Monday, October 24, 2005 - 12:57 pm:
Aontaim leatsa ar fad... Tá an chuma céanna ar an dá leagan den suiomh, tá sé ró-éasca an botún seo a dhéanamh.
Táimse ciontach ann chomh maith. Níl difriúil ar bith ann le feiceáil i gcosúlacht den dá thaobh den fhóram. Ní deacair an chuid "Gaeilge amháin" a truailliú le Béarla de thaisme.
Caithfidh a bheith tearmann againn ó Bhéarla an tsaoil timpeall orainn.
Cúpla bliain ó shin, bhí mé ag bord i mbialann le triúr Gaeilgeoirí eile ag déanamh comhrá sa teanga agus tháinig duine chugainn (tá Gaeilge réasúnta maith ag an duine seo). Sheas sí ar an gceann den bhord agus labhraigh sa Bhéarla. Bhuail gairbhe a cuid focal mo chluasa mar chasúr trom crua. Tháinig pian ghéar ar mo cheann láithreach.
Nuair nach mbeinn ag súil leis an mBéarla, baineann sé geit asam.
Posted on Tuesday, October 25, 2005 - 05:29 am:
Pointe íogair intinne is ea an cnaipe sin faoina ngabhann 'croí' an duine le teanga amháin seachas a chéile. B'fhéidir go bhfuil an triúr agaibh sa chompal intinne sin faoi láthair, nó gar dó, compal nach ndealaítear glan i snámh an lae le haon teanga ar leith amháin seachas a chéile. Tá an dá theanga ar comhshnámh nach mór. Má chloíann sibh le réidh an achair mar a bhí le cúpla bliain anuas, bail ó Dhia oraibh, neartófar sa Ghaeilg tuilleadh sibh agus titfidh an Béarla ar bhur gcúl feasta.
Tá sibh slán, nó i mbéal bhur slánaithe, le Gaeilg, measaim. Tréaslaítear libh bhur dteacht fad an achair, bhur dteacht slán! Fogha furasta le fána a bhfuil romhaibh. A Ghaela, fáilte romhaibh abhaile.
Thug mé faoi deara go mbíonn téada ann san fhóram eile nach bhfuil ach as Gaeilge. Sin an rud is fearr domsa, ach ní dóigh liom gur ceart iad a scríobh sa roinn siúd ach oiread.
Posted on Tuesday, October 25, 2005 - 10:13 am:
Scrím go minic as Gaeilge sa chuid eile toisc go bhfuil fhios agam gur iomaí duine atá in ann a bhfuil scríofa agam a léamh, ach nach bhfuil ar a chumas freagra a scríobh as Gaeilge (nó nach bhfuil sé de mhisneach aige ar eagla na beachtóirí).
Posted on Tuesday, October 25, 2005 - 11:29 am:
Bím féin ag scríobh go dátheangach
Bím ag scríobh rudaí i mBéarla mar gur mhaith liom go mbeadh gach duine in ann mo theachtaireachtaí a thuiscint.
Ach is breá liom Gaeilge.. Cabhraíonn mo phíosaí i nGaeilge le Athbheochan na Gaeilge agus is dóigh go spreagann sé freagraí i nGaeilge.
E sin ráite ní maith liom an chaoi nach mbaintear mórán úsáid as an gcuid seo den fhorum.
Tá taobh so na Gaeilge go breá gnóthach inniu ar mh'anam.
B'fhéidir gur cheart dúinn tathaint ar roinnt dá bhfuil amuigh ar thaobh an Bhéarla gan a bheith faiteach agus teannadh isteach le cúpla nath a breacadh abhus: Tháinig Beryl McCrainey Slevin go hÉirinn ar chuairt ó San Francisco don chéad uair i 1995, agus thit sí i ngrá leis an tír agus an teanga. Mr. C. Murphy Mr. C. Murphy Mr. C. Murphy: Ba mhaith liom failte a chur roimh an mBille agus t� s�il agam go spreagfaidh s� na daoine an teanga a labhairt. Daoine ag caint agus ag baint �s�id as an teanga, sin � an rosc catha ba mhaith liom a chloiste�il. Ba mhaith liom go mbeadh meas n�os m� ag na daoine a bhfuil �ifeacht agus l�ofacht acu sa Ghaeilge ar iarrachta� na ndaoine nach bhfuil acu ach beag�in�n Gaeilge. Is m�r an dualgas at� ar an ghl�n seo c�ram a thabhairt don teanga agus teanga bheo bhr�omhar a thabhairt do na gl�nta at� ag teacht. B�onn daoine ag d�anamh machnamh ar sin ach n� fhanann siad ag machnamh fada go leor, m�r an trua �. T� c�ram ar an Teach seo an teanga a shl�n� agus � a choime�d. Beidh Cór Duibhlinne faoi stiúir Róisín Ní Bhlinne ag fáiltiú roimh cuairteoiri agus muintir na hÉireann atá ag filleadh abhaile don Nollaig ag Ceann Cúrsa 1 (Terminal 1) in Aerphort Bhaile Átha Cliath ar an Luan 19 Nollaig idir 8 agus 10 ‘stoíche. Déanann an tIonad Buail Isteach obair iontach i mBaile Atha Cliath agus tá ceangal acu sin le himeacht iontach a bheidh ar bun sa chathair ar an tseachtain seo. Beidh Colleen Dollard ag stiúrú Lá Cead Cainte sa Chorr Dhubh - Lá scléipe le 40+ imeachtaí difriúla do gach leibhéal Gaeilge, ó tosaitheoirí go Gaeilgeoirí Dúchais. Tá sé bunaithe ar na deireadh-seachtainí a deagraigh sí do Daltaí na Gaeilge i SAM. Bíonn rogha ag gach duine de 6 nó 7 imeacht difriúl gach uair an chloig, imeachtaí do pháistí san áireamh. Tá cead ag gach duine dul ag leibhéal níos airde, nó níos ísle ná atá leagtha síos dá gcuid Gaeilge (ach ní féidir le tosaitheoirí ceisteanna a chur in ard rang, srl.) Tá 3 rang Gaeilge sa cheantar cheana féin ach ní ar dhaoine sa cheantar amháin atá sé dírithe ach ar Ghaeilgeoirí ó áit ar bith a ba mhaith leo a bheith páirteach ann. Imeachtaí trí Ghaeilge do phobal na Gaeilge agus dfhoghlaimeoirí - Ionad Acmhainní Chorr Dhubh, Baile Bhlainséir, Ceardlanna ó 10 a.m. - 6 p.m. Satharn 4 Deireadh Fómhair 2008. Imeacht de chuid The Corduff Resource Centre, An tIonad Buail Isteach agus Comhluadar. Tuilleadh eolais: ceadcainte@ionad.org, 087-2583067. Bar-B-Q agus Céilí 6-10 p.m. Busanna 38A, 38B & 38C , 236 & 220 go dtí Ionad Corduff ar Bhóthar Blackcourt, Baile Bhlainséir, BÁC 15. Parceáil sábháilte saor-in aisce. Tuilleadh eolais, An tIonad Buail Isteach (www.ionad.org) agus (ceadcainte@ionad.org) agus Comhluadar (www.comhluadar.ie.) Have you got talent? Can you sing, dance, talk to animals, play the air-guitar, speak your own language or do anything else that is interesting? If you can, and you are between 8 and 12 years of age, you have the opportunity to take part in a new television programme called Show Off or Get Offas part of the RTÉ series elev8. People from the programme will be in Lalors Hotel in Dungarvan on 26th July to provide children with an opportunity to show off their talent. This is an excellent opportunity for children from Gaeltacht na nDéise to show off their talent to the world! Entrants are invited to perform individually or in groups of no larger than eight people. Further information is available from Aoife or Rebecca at 01-6703880 or macallateo@gmail.com, or Macalla Teoranta, 7 Sráid Lombaird, Baile Átha Cliath 2. Details of, dates, times and locations will be available on the elev8 website http://www.rte.ie/trte/elev8/. I gcómhthéacs rialacha agus cláracha na Roinne, agus i gcomhthéacs Chearta an Phatrúin mar a leagtar amach in Acht Oideachais 1998 iad, tacaíonn Gaelscoil Shliabh Rua leis na prionsabail a leanas: Tá cuntas air ag Deasmumhan Ó Raghallaigh in Studies, Meitheamh 1941, in Irish Book Lover, Eanáir-Feabhra 1930, ag Séamus Mac Cnáimhín in Éireannaigh san eolaíocht, 1966, arb é an cuntas is cuimsithí ar fad é, b’fhéidir, agus gan amhras tá caibidil iomlán ina thaobh ag R.R Click on any of the links below for information about bookclub meeting times and venues and how to join. Book club membership is informal and free of charge. Imeachtaí – Seachtain na Gaeilge
Baile/Imeachtaí
Tá imeachtaí Sheactain na Gaeilge le Energia 2021 le feiceáil anseo
Smaointe & Moltaí
Féach thíos go bhfuil roinnte smaointe & moltaí d'imeachtaí go bhféadfaí a reáchtáil mar imeacht Sheachtain na Gaeilge le Energia.
Sula leanann tú ort ag breathnú ar na moltaí thíos, ná dearmad gur féidir imeacht ar bith a reáchtáil as Gaeilge agus is féidir leis a bheith mar imeacht de chuid na féile. Ní gá don imeacht a bheith faoin teanga amháin
– is féidir leis a bheith bunaithe ar chultúr na tíre nó ábhar eile ar bith.
Imeachtaí Lae
Maidin Tae / Caife
Turas Dúlra / Stairiúil
Picnic Ghaelach
Turas chuig leabharlann áitiúil
Turas chuig iarsmalann áitiúil
Léamh gearrscéalta do ghasúir
Cuairt chuig Dánlann
Seó Puipéid
Smidiú Aghaidhe & Balúin
Cóisir do Pháistí
Mórshiúl Sráide
Turas Rothaíochta
Díolachán Cácaí / Bácáil
Scríbhneoireacht / Filíocht
Cniotáil / Fuáil
Cóiriú Bláthanna
Scileanna Sorcais
Ábhar Ceardaíochta
Cultúr / Oidhreacht
Scannáin Ghaeilge
Imeachtaí Tráthnóna
Céilí / Ceolchoirm
Oíche seanchais / scéalaíochta
Seisiún Ceoil Traidisiúnta
Blaiseadh Fíona / Bia
Comórtas Haiku
Cáirióice as Gaeilge
Dioscó Gaelach
Seoladh Leabhair / Albaim
Taispeántas Scannán
An Ghaeilge Factor
Comórtas Talainne
(ceol, damhsa, amhrán, dán, dráma, greann, hiopnóiseachas, draíocht!)
Bréagchomórtas Teilifíse
Coinne Chéad Aithne
Babhláil
Peil / Iománaíocht
Snámh & Spórt eile
Culaith Bhréige
Taispeántas na bhFuinneog
Gúrú Gramadaí na Gaeilge
Imirt Cártaí
Púl / Snúcar
Cad é an pictiúr?
Dúrún Dúnmharaithe
Milliúnaí?
Clasaic Gailf
Clár raidió ar an stáisiún áitiúil
Bronnadh na bhFáinní
Téama i siúlóid Lá Fhéile Pádraig
Níos mó smaointe
Le socrú:
Ionad, ceol beo más féidir nó iPod, córas fuaime, damhsaí a bheith ar eolas ag na heagraithe, fear/bean an tí den scoth a spreagfaidh daoine.
Cuireann spotduaiseanna & cluichí ar nós Damhsa na nDealbh go mór le céilí (nuair a bhíonn ar dhaoine stopadh nuair a stoptar an ceol, is féidir é a dhéanamh níos suimiúla agus srón le srón agus tuilleadh a dhéanamh!)
Banna mór le rá le Gaeilge nó ceann a chanann amhráin Ghaeilge ar na halbaim Ceol; Póstaeir; Cinntiú go labhraíonn an banna Gaeilge leis an slua agus/nó go gcanann siad amhráin as Gaeilge má tá siad acu; Bannaí áitúla a bhfuil amhráin Ghaeilge acu a chur ar siúl roimh ré, ionad, slua mór, beár, slándáil, córas fuaime, is fearr seo a shocrú in ionad a bhfuil siad seo ann cheana.
Ionad; stáitse; cúlra; aisteoirí nó grúpa drámaíochta.
Is féidir dráma atá ann cheana a léiriú, ceann úr a scríobh nó ceann i dteanga eile a aistriú. Caithfear stiúrthóir a bhfuil taithí aige/aici a fháil. Is fearr líon na gcarachtar a choinneáil íseal don chéad iarracht.
Is féidir scoileanna meánleibhéal a mhealladh más drama é a bhfuil baint aige leis an gcuraclam scoile.
Ionad le suíocháin, am oiriúnach do dhaoine (i ndiaidh páistí a fhágáil ar scoil / roimh léacht), áit le caife/tae a dhéanamh.
Le fáil:
málaí tae, caife, brioscaí, bainne, siúcra, cupáin, spúnóga, bosca bruscair.
Póstaeir a chrochadh, ríomhphost & téacsanna a scaipeadh.
Cuir stáisiún raidió Gaeilge nó ceol Gaeilge ar siúl!
Pinn, páipéar, clár bán agus maircéirí buana, ceartaitheoirí na mbabhtaí, 7 nó 8 mbabhta do 8 go 10 gceist.
Tá go leor ceisteanna sa lámhleabhar tacaíochta agus ar snag.ie ach déan cinnte roimh ré go bhfuil siad oiriúnach don ghrúpa! Ba chóir babhtaí ceoil agus pictiúir a bheith ann; duaiseanna; leathanaigh, ionad, ar nós tí tábhairne nó eile, suíocháin agus boird. Is féidir tráth na gceist a chur ar siúl do charthanacht. Is fiú duine a bhfuil taithí aige/aici caint os comhair slua a fháil.
Dhá fhoireann de thriúr a bhfuil taithí acu. Is fearr rún spéisiúil/greannmhar/conspóideach a roghnú, ionad ar nós léachtlainne, fear nó bean an tí chun daoine a chur i láthair, moltóirí, duine leis an am a thomhas, cloigín nó díreach cnag ar an mbord ag am faoi leith. Uisce do na cainteoirí, póstaeir/ríomhphost le daoine a spreagadh le teacht, nascadh le foireann díospóireachta áitiúil. Is féidir seo a dhéanamh níos feiceálaí/tarraingtí trí chainteoirí mór le rá a fháil ann le caint ar na hábhair chomh maith.
Ná dearmad, nuair atá na smaointe ar fad tagtha le chéile agus an t-imeacht réidh le dul, cláraigh an t-imeacht ar PEIG.ie leis an scéal a scaipeadh. Tá Conradh na Gaeilge ag éileamh le tamall ar an NTA le tamall go mbeadh lógó Gaeilge le feiceáil ar bhusanna na príomhchathrach
Dé hAoine, Bealtaine 28 2021 ag 5:59 am
Beidh lógó dátheangach le feiceáil ar bhusanna i mBaile Átha Cliath amach anseo.
Tá an tÚdarás Náisiúnta Iompair (NTA) i mbun teagmhála le Bus Átha Cliath faoi láthair faoin libhré ar na busanna a bheith i nGaeilge agus i mBéarla.
Tá deimhnithe ag an NTA go bhfuil sé i gceist acu lógó nua dátheangach a chur in ionad an ceann i mBéarla amháin atá in úsáid faoi láthair.
Tá Conradh na Gaeilge ag éileamh le tamall ar an NTA go mbeadh lógó Gaeilge le feiceáil ar bhusanna na príomhchathrach.
Tá an NTA agus Bus Átha Cliath anois chun a chinntiú go mbeidh an lógó nua le feiceáil ar gach feithicil nua.
Is amhlaidh go gcuirfear an leagan nua ar an seanlibhré gach uair a bheidh na feithiclí istigh le hathphéinteáil.
Chuir Conradh na Gaeilge fáilte roimh an scéala go mbeadh na lógónna ar na busanna feasta i nGaeilge agus i mBéarla agus dúirt go gcuideodh sin an Ghaeilge chun cinn sa chathair.
"Cuireann Conradh na Gaeilge fáilte roimh an gcinneadh atá déanta ag an Údarás Náisiúnta Iompair agus Bus Átha Cliath glacadh leis an éileamh a rinne an Conradh le lógó dátheangach a chur ar bhusanna de chuid Bhus Átha Cliath amach anseo. Cuirfidh seo le stádas agus le feiceálacht na Gaeilge sa chathair," a dúirt Caoimhín Ó Cadhla, Feidhmeannach Anailíse agus Taighde an Chonartha.
Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge go "léiríonn an cinneadh seo d'aon chomhlacht stáit nó gníomhaire eile stáit a bhfuil lógó Béarla amháin acu gur féidir agus gur chóir an lógó a athrú go lógó dátheangach nó lógó Gaeilge.
"Tá foráil geallta ag an Aire Stáit Jack Chambers do Bhille na dTeangacha Oifigiúla 2019 a chinnteoidh go mbeidh lógónna dátheangacha nó Gaeilge ann faoi dháta faoi leith ach is maith an rud é idir an dá linn go bhfuil dea-shampla againn ar cé chomh simplí is atá sé an Ghaeilge a chur san áireamh."
Cháin an Teachta Dála Éamon Ó Cuív an tÚdarás Náisiúnta Iompair níos luaithe an mhí seo as cinneadh Béarla amháin a bheith ar lógónna ar bhusanna poiblí ar fud na tíre.
Dhiúltaigh an NTA aistriúchán a dhéanamh ar an lógó 'Transport for Ireland'. Dúradh gur branda, seachas eagraíocht, a bhí i gceist agus nach raibh dualgas reachtúil aistriúchán i nGaeilge a chur ar fáil ar bhrandaí. Osclóidh ionad do dhaoine fásta i nGort na gCapall, an baile inar rugadh an scríbhneoir Liam Ó Flaithearta, sa bhliain 2004. Fionnradharc

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Fionnradharc, idir Baile Bocht agus Cluain Tarbh. Tá sé teorainn ar theorainn le Marino, An Trá Thuaidh agus Baile Bocht freisin. Tá an bóthar iarainn ar an dteorainn theas thoir den cheantar agus Abhainn na Tulchann ar an dteorainn theas thiar.
Tá an ceantar faoi dhlínse Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.
Téann an príomhbhóthar ó lár na cathrach go dtí oirthuaisceart na cathrach tríd an ceantar. Tá páirc mhór, Páirc Fhionnradharc, ann agus tá linn snámha 50 méadar san "Westwoood Club". Tá stáisiún DART ar Bhóthar Chluain Tarbh, gar d'Fhionnradharc. Téann Tollán Calafoirt Bhaile Átha Cliath faoi Fhionnradharc. Tá cuid mhaith d'Fhionnradharc ar thalamh a gabhadh ón bhfarraige.
Tá Scoil Íosaif (bunscoil agus meánscoil) lonnaithe i bhFionnradharc. D'fhreastail an t-iarthaoiseach Cathal Ó hEochaidh ar an scoil sin. Tá bunscoil do chailíní, Scoil Naoimh Mhuire, sa cheantar freisin.
Tá an reilig Ghiúdach is sine i mBaile Átha Cliath sa cheantar freisin. Feictear an dáta 5618 ón bhféilire Giúdach ar bhalla na reilige. Cuireadh an corp deireanach ann sa bhliain 1958.
Rugadh an scríbhneoir Bram Stoker, údar an úrscéil Dracula sa cheantar. Beidh dráma nua Eoin Colfer, My Real Life, le Don Wycherley ag cur faoi in Rainy Hall, Assembly Hall agus beidh To Hell in a Handbag, cumtha agus á chur i láthair ag Helen Norton agus Jonathan White, ar an stáitse ag The Assembly Rooms. Ceartúchán: Ní raibh ach Gaeilge amháin ag máthair a máthar, seachas a mháthair féin. Chuaigh sí go Cooper Union i Nua-Eabhrac chun Béarla a fhoghlaim. Bhí Deirdre neirbhíseach, agus dúirt sí rud mícheart mar gheall air sin. Daltaí na hIdirbhliana ó Choláiste Chroí Mhuire, An Spidéal, a chuir gearrdhráma nuascríofa faoi bhunú Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ar an stáitse, Dé Domhnaigh seo caite i Seanscoil Sailearna, mar chuid den chomóradh ar bhunú na gluaiseachta a bhí eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige.
Bhí Seanscoil Sailearna lán go doras don ócáid a bhí eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige le comóradh a dhéanamh ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, a bunaíodh 50 bliain ó shin i Scoil an Chnoic (Seanscoil Sailearna anois) ar an 23 Márta 1969.
Gearóid Ó Fátharta, Cathaoirleach Chumann Forbartha Chois Fharraige, a rinne fear a' tí.
Seosamh Ó Cuaig agus Máire Áine Ní Fhlatharta ag nochtadh na leachta ar bhalla Seanscoil Sailearna, an áit ar bunaíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, 50 bliain ó shin.
Nochtaíodh an leacht ar an Domhnach seo caite ag an gcomóradh ar bhunú Cearta Sibhialta na Gaeltachta, a bhí eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige i gcomhar le Acadamh na hOllscoilíochta Gaeilge.
Bhí cuid mhaith de na daoine a bhí bainteach le Cearta Sibhialta na Gaeltachta i láthair, cuid acu tagaithe ó Bhleá Cliath, ina measc Peig Ní Choinceanainn agus a fear chéile Maolsheachlainn Ó Caollaí, beirt a raibh baint mhór acu leis an bpicéad a eagrú ar Theach Furbo (Óstán Connemara Coast), nuair a bhi an clár Quicksilver á thaifeadadh ag RTÉ 50 bliain ó shin. Is ag éirí as an bpicéad sin a eagraíodh an cruinniú poiblí i Scoil an Chnoic, ag a bunaíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta sa mbliain 1969.
Peg Ní Choincheanainn is a fear chéile Maolsheachlainn Ó Caollaí, a bhí i láthair ag Comóradh 50 Bliain de bhunú Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta an deireadh seachtaine seo caite i Seanscoil Sailearna, Indreabhán.
Beirt de bhunaitheoirí na gluaiseachta, Máire Áine Ní Fhlathartaigh ón gCeathrú Rua agus Seosamh Ó Cuaig ó Chill Chiaráin, a nocht leacht nua chuimhneacháin ar bhalla na Seanscoile i gcuimhne ar an gcruinniú 50 bliain ó shin.
Taispeánadh píosaí fuaime agus físe ar an scáileán mór sa tSeanscoil, ábhar a bhain le Cearta Sibhialta na Gaeltachta a bhí curtha le chéile ag Seathrún Ó Tuairisg agus Domhnall Ó Braonáin ó Acadamh na hOllscoilíochta Gaeilge.
Le críoch a chur leis an ócáid chuimhneacháin, léiríodh an gearrdráma C.E.A.R.T.A, curtha ar stáitse ag daltaí ón Idirbhliain i gColáiste Chroí Mhuire, An Spidéal, faoi bhunú Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Bhí garchlann cuid de bhunaitheoirí na gluaiseachta páirteach sa dráma, a bhí léirithe ag Bróna Ní Uallacháin.
Joe Steve Ó Neachtain ag breathnú ar ábhar stairiúil a bhain leis na Cearta Sibhialta
Cuireadh an-spéis san ábhar stairiúil a bhí curtha ar taispeántas sa tSeanscoil idir cáipéisí, irisí, nuachtáin, litreacha agus pictiúir a bhain le tréimhse na gCearta Sibhialta.
Cuid den slua a bhí i láthair ag Comóradh 50 Bliain ón uair a bunaíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta i Seanscoil Sailearna ar an Domhnach seo caite.
Ar chúl tá an leacht chuimhneacháin a nochtadh ar bhalla Seanscoil Sailearna i gcuimhne ar an gcruinniú ar an 23 Márta 1969, ag a bunaíodh Cearta Sibhialta na Gaeltachta.
Scríbhneoir na Míosa
Pádraic Breathnach ó Mhaigh Chuilinn
Tá tús á chur ag Cló Iar-Chonnacht le sraith léamha ar a thugtar 'Scríbhneoir na Míosa', i siopa leabhar Chló Iar-Chonnacht sa Spidéal ar an Luan seo chugainn, 1 Aibreán ag 5.30pm. Is é Pádraic Breathnach ó Mhaigh Chuilinn an chéad scríbhneoir a bheas ag léamh, le tús a chur leis an sraith.
Beidh Club Leabhar Chois Fharraige ag teacht le chéile ar an gCéadaoin, 10 Aibreán ag 9.00 i.n. i dTigh Mholly, leis an úrscéal gearr Fonn a Níos Fiach le Pádraig Ua Maoileoin a phlé. Insíonn sé scéal an fhir atá á thiomáint ag an ocras chun seilg a dhéanamh ar son a theaghlaigh agus cuirtear é i gcomparáid le clasaic an Bhéarla le Hemingway, The Old Man and the Sea.
Comórtas Amhránaíochta Náisiúnta
Dairíona Nic Donnacha ón dTeach Mór, Indreabhán, a chan an t-amhrán a roghnaíodh ag an gComórtas Náisiúnta Amhránaíochta i gCeatharlach, an deireadh seachtaine seo caite.
Dairíona Nic Dhonnacha, ón Teach Mór, Indreabhán, a chan an t-amhrán a phiocadh Dé Satharn seo caite ag an gComórtas Amhránaíochta Náisiúnta i gCeatharlach le ionadaíocht a dhéanamh ar son na hÉireann ag an gComórtas Idirnáisúnta Pan Cheilteach 2019, a bheas ar bun i Leitir Ceanainn, aimsir na Cásca.
Áine Ní Dhurcáin a chum an t-amhrán buacach, ar a thug sí Ní Thuigim. Tá cónaí ar Áine i mBun Chranncha ach is as Anach Mheáin í ó thús. Sí Dairíona atá mar amhránaí leis an ngrúpa Sult, a bhfuil an-tóir orthu i gConamara le bliain nó dhó anuas.
Léacht faoin nGorta
Ar an Déardaoin seo, 28 Márta, tabharfar léacht i gColáiste Chonnacht, An Spidéal, faoin teideal An Gorta Mór i gCois Fharraige.
An staraí Lochlainn Ó Tuairisg a thabharfadh an léacht a thosóidh ag 8.00pm. Bhí alt fíorspéisiúl ag Lochlainn faoin nGorta san iris BISEACH 2018. Tá an léacht eagraithe ag Cumann Seanchas is Staire Chois Fharraige.
Dhá Leabhar le Seoladh
Ar an Déardaoin seo, 28 Márta, ag 7.00pm beidh dhá leabhar á seoladh sa Droighneán Donn, An Spidéal, ag an gcomhlacht foilsitheoireachta COISCÉIM: Rianta Mhordáin le Paddy Mhéime Ó Súilleabháin agus Misneach Bacach le Andreas Vogel.
Sé Rónán Mac an Iomaire ó Údarás na Gaeltachta a sheolfaidh an dá leabhar.
Tá tuilleadh eolais faoi na leabhra seo ar fáil ar shuíomh idirlín Coiscéim:
Rianta Mhordáin le Paddy Mhéime Ó Súilleabháin
Misneach Bacach le Andreas Vogel
Camchuairt Na Rógairí le Críochnú sa gCeathrú Rua
Radharc as An Méar Fhada le Johnny Chóil Maidhc
Tá sé ós cionn bliana ó shin ó thosaigh na Rógairí ag fáil faoi réir don chamchuairt ar Ghaeltacht Chonamara is Árann leis an dráma de chuid Johnny Chóil Maidhc, An Méar Fhada. Sa gCistin/Tigh Sé ar an gCeathrú Rua a rinneadar a gcuid ullmhúcháin agus cleachtadh, agus is sa gCeathrú Rua a bheas an céad léiriú eile ar an Aoine beag seo, 29 Márta, i Halla Éinne.
Tosnóidh an dráma ag 8.30 i.n., agus mar is iondúil beith raifil ann ar an oíche. Cé go bhfuil roinnt cuireataí faighte ag na Rógairí dul níos faide ó bhaile leis an dráma, tá costas mór i gceist agus beidh orthu smaoineamh go géar ar na tairiscintí. Níl sé éasca ag buíon dráma amaitéarach dul ag taisteal le dráma, an fhad is a bhaineann sé le drámaíocht na Gaeilge de.
Beidh na Rógairí sa gCeathrú Rua i Halla Éinne, an Aoine beag seo, 29 Márta ag 8.30 i.n. Cead isteach €10, €5 ar ghasúir agus €20 ar chlann. Seo é an seans deireannach a bheas ag daoine an dráma iontach seo ó pheann Johnny Chóil Mhaidhc a fheiceáil ar stáitse.
Daltaí ó Scoil Éinne, An Spidéal a ghlac páirt i gCOIRM, seó in Amharclann na Cathrach, Gaillimh, le déanaí.
Ghlac beagnach 500 aisteoirí, ceoltóirí, amhránaithe agus damhsóirí óga páirt i bhféile bhliantúil Coirm Gael Linn in Amharclann na Cathrach, Gaillimh, le déanaí. Reáchtáladh an fhéile thar dhá lá, Dé Luain 4 agus Dé Máirt, 5 Márta, chun freastal ar an líon mór iontrála ó scoileanna ó chathair agus ó chontae na Gaillimhe. I measc na rannpháirtithe, bhí scoileanna Cois Fharraige – Scoil na bhForbacha, Scoil Éinne, An Spidéal, agus Scoil Cholmcille, Ros a'Mhíl. D'éirigh le Scoil Éinne, An Spidéal, dhá ghradam a bhuachaint ag an bhféile leis an seó Peadar Piongain.
Scannán ón nGearmáin sa tSeanscoil
I Seanscoil Sailearna ar an Déardaoin seo, 28 Márta, taispeánfar THE CAPTAIN, scannán ón nGearmáin ag tosú ag 8.15pm. Baineann scéal an scannáin le saighdiúr a thréigeann Arm na Gearmáine ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda agus éiríonn leis dallamullóg a chur orthu san a thagann a bhealach.
An tseachtain seo chugainn tiocfaidh deireadh leis an séasúr scannán nuair a thaispeánfar scannán faisnéise faoin léiritheoir cáiliúl Ingmar Bergman, a bhí i mbarr a réime i 1957.
Seachtain ón Satharn seo chugainn, 6 Aibreán, beidh an Glanadh Suas bliantúil ar bun i gCois Fharraige, eagraithe ag an bhFochoiste Timpeallachta de chuid Cumann Forbartha Chois Fharraige i gceantar an Chumann Forbartha. Tá sé i gceist an bruscar ar an bpríomhbhóthar agus ar na bóithríní idir Tigh Nancy soir chomh fada le Tigh Chualáin a phiocadh suas, ach a dhóthain daoine a bheith ar fáil.
Beidh daoine ag tíocht le chéile ag Seanscoil Sailearna ag 10.00 maidin Shathairn, 6 Aibreáin. Beidh tae/caifé agus scónaí ar fáil ag an am sin. Leagfar amach an obair atá le déanamh agus tabharfar amach miotóga agus málaí bruscair.
Ar an Satharn seo chugainn, 30 Márta, 2019 a bheas Bál an Chathaoirligh ar bun in Óstán Chois Fharraige, nó An Connemara Coast sna Forbacha.
An Comhairleoir Seán Ó Tuairisg ó Na hAille atá ina Chathaoirleach ar Chomhairle Chontae na Gaillimhe i mbliana agus tá an ócáid á eagrú aige le airgead a bhailiú do thrí charthannacht a bhfuil bá faoi leith aige leo: Pieta House, Fondúireacht Deontóirí Strange Boat agus Tionscadal Tithíochta i Zambia. Gaelscrinte
Gaelscrínte
This is the beginning of a full re-publication of Cardinal Tomás Ó Fiaich's book on the work of Celtic monks across Europe from the 6th century onwards. In this introduction and first chapter, Tomás explains why these communities of monks left Ireland and recounts the story of Columbanus.
Nuair a foilsíodh GaelscrÍnte i gCéin sa bhliain 1961 (1960 a bhi cloíte air ach níor tháinig sé amach go dtí 1961), bhí sé de chinealtas i m'easpag féin, an Cairdinéal D'Alton, réamhrá spéisiúil a scríobh don leabhar lena sheoladh chun bealaigh. Beag a shíl mé an t-am sin, nuair a bheinn ag saothrú an leabhair athuair, go mbeinn i mo chomharba air.
Tá go leor cúiseanna le hiarracht nua a dhéanamh chun an t-ábhar seo a phlé i bhfoirm leabhair. Chuaigh Caelscrínte i gCéin as cló go luath agus is iomaí duine a dúirt liom ó shin go ndearna siad dianchuardach agus gur theip orthu cóip a fháil. Le linn na tréimhse céanna rinneadh ceiliúradh ar Mhór-Roinn na hEorpa ar chuid mhór naomh agus misinéirí agus scoláirí ó Éirinn de réir na mblianta ina bhfuair siad bás, agus úsáideadh an bhliain chuimhneacháin chun taighde nua a dhéanamh agus toradh an taighde a chur i gcló. Cuimhním go háirithe ar chuimhneachán N. Padraig in Auxerre (1961), N. Columbán i mBobbio (1965), N. Fiachra i Meaux (1970), chéad ardeaglais Salzburg (1974), Ollscoil Chaitliceach Lovain (1975), Colaiste na nGael i bPáras (1978), N. Fearghal i Salzburg (1984) agus N. Columbán i mBregenz (1985). Bhi sé d'ádh orm a bheith ábalta freastal ar a lán de na hócáidí seo agus eolas a chur ar a bhfuil ar siúl ag scoláirí na Mór-Roinne le cúig bliana fichead anuas. Lena chois sin d'úsáid mé cuid de mo laethe saoire i Maigh Nuad chun cuairt a thabhairt ar a lán áiteanna nua nach raibh siúlta agam nuair a foilsíodh Gaelscrínte i gCéin.
Ar an dóigh sin tá an oirid ábhair nua bailithe agam le fada agus shíl mé nár cheart an 25ú bliain ó fhoilsiú Gaelscrínte i gCéin a ligean thart gan é a chur amach i bhfoirm leabhair. Tá an chuid is mó den ábhar a bhí sa seanleabhar le fáil sa leagan nua dá bhrí sin - go fiú a lán alt nár athraigh mé ar chor ar bith, go háirithe sa chéad chuid den leabhar. Ach tá an oiread sin áiteanna nua i gceist - go mór mór sa Ghearmáin agus san Iodáil - gurbh éigean teideal nua a cheapadh don leabhar ionas nach gcuirfí léitheoirí amú.
Is beag Éireannacha a tugadh cuairt ar Mhór-Roinn na hEorpa sna blianta sular foilsíodh Gaelscrínte i gCéin. Tá an scéal sin athraithe ó bhun go barr ó shin, go háirithe ó cheangail ár dtír le Comhphobal na hEorpa. Dar liom gur mór an trua go mbeadh na mílte Éireannach ag tarraingt ar an Róimh gach bliain anois nó ag obair sa Bhruiséil nó ag bádóireacht ar an Réin nó ag taisteal trí chathracha na Gearmáine ar nós Wurzburg, agus Nurnberg agus Regensburg, gan a fhios a bheith acu gur shiúil a sinsir an bóthar céanna tráth agus gur fhág siad iarsmaí so-aitheanta ina ndiaidh. Má chabhraíonn an leabhar seo le cuid de na hÉireannaigh sin a chur ar an eolas, beidh mé breá sásta.
Is minic a d'fhiafraigh mé de Éireannach agus é tar éis fillte ó chuairt ar cheann de na cathracha sin an bhfaca sé cloigeann N. Cillian nó scrín N. Marianus Scottus nó Coláiste na nGael agus gur admhaigh sé nach raibh a fhios aige a leithéid a bheith ann. Is eagal liom gur beag a dhéanann na haisínteachtaí taistil de ghnáth (tá eisceachtaí ann, ar ndóigh) chun cuairteoirí ó Éirinn a threorú ar áiteanna ina gcuirfeadh Éireannaigh spéis ar leith. Mar sin féin, tar éis dom a bheith i gceannas ar a lán dreamanna as Éirinn a thug cuairt ar chuid de na Gaelscrínte seo ó d'imigh 'Oilithreacht na nGael' go Munchen i 1960, agus tar éis dom a lán léachtaí a thabhairt fúthu i ngach cearn d'Éirinn agus go leor alt a fhoilsiú agus scannáin teilifíse a dhéanamh orthu, is léir dom go bhfuil an bhród ar an ghnáth-Éireannach as saothar na nGael ar an Mhór Roinn agus go bhfuil tóir as cuimse aige ar eolas cruinn iontaofa mar gheall ar na misinéirí agus na scoláirí seo. B'fhéidir go dtiocfadh an lá go fóill nuair a b'fhiú le háisínteacht taistil éigin turas nó oilithreacht a eagrú chuig Gaelscrínte na Beilge nó na Gearmáine nó na hIodáile, díreach mar a eagraíonn siad a leithéid chuig scrínte eaglasta na Fraince faoi láthair. I 1989, mar shampla, céiliúrfar mairtíreacht Chillian i Wurzburg; i 1990 beidh 1400 bliain imithe ó d'fhag Columban Éire.
Ní fhéadfainn an t-eolas atá sa leabhar seo a bhailiú gan a bheith faoi chomaoin mhór ag a lán daoine, go háirithe iad siúd a chabhraigh liom agus mé ar mo shiúlta éagsúla ar fud na Mór Roinne. Luaitear cuid acu sin san Fhocal Buíochais i ndeireadh an leabhair. Anseo ba mhaith liom mo bhuíochas ó chroí a thabhairt don Athair Diarmuid Ó Laoghaire, S.J., mo fhear spreagtha agus mo fhear cúnta le caighdeán agus innéacs agus ceartú profaí. Go raibh naoimh na hÉireann mar idirghuítheoirí aige agus ag na léitheoirí go léir.
† TOMÁS CAIRDINÉAL Ó FIAICH,
Ardeaspag Ard Mhacha.
Lá Fhéile N. Cillian,
8 Iuil 1986.
SAOTHAR NA NAOMH
BUNÚ AN TRAIDISIÚIN
'Tá náisiún na nGael chomh cleachtach sin le nós na deoraíochta anois gur beag nach den dúchas iontu é', a scríobh Walahfrid Strabo faoi chine Gael sa 9ú haois. I mainistir Reichenau ar oileán i Loch Constance (an Bodensee), mar a raibh sé ina ab ó 838 ar aghaidh, nó i gcúirt an Impire, Searlas Maol, bhí sé tar éis aithne a chur ar na scórtha deoraithe ó Éirinn a thug a gcúl go buan lena n-oileán dúchais. Fir naofa agus díthreabhaigh agus lucht aithrí; scoláirí scrioptúir agus gramadaí agus Gréigise; fir a bhí ar bior chun soiscéal Chríost a scaipeadh agus fir nach raibh uathu ach uirlísí an léinn; filí agus fealsaimh: bhris siad isteach thar dhíoga na hEorpa, i Volkerwanderung nua Críostaí a bhí inchurtha ar a dhóigh féin le hionsaí na dtreabh on Oirthear ar an Impireacht Rómhánach. Ó dheireadh an 6ú haois ar aghaidh a thosaigh an tuile ag líonadh, agus sula dtáinig trá uirthi i ndeireadh na meánaoise bhí an iomad séala fágtha aici ar léarscáil na hEorpa nár díbríodh go dtí an lá inniu.
Cad é an spreagadh docheansaithe a chuaigh i bhfeidhm ar naisiún iomlán sa chruth gur fhág na mílte slán go deo le teaghlach is tír agus go dtug siad a n-aghaidh ar terra incognita thar lear? An té a d'fhanfadh i muinín chúiseanna nádúrtha déarfadh sé nach raibh ann ach comhartha eile de mhíshuaimhneas síoraí ár gcine, blas éigin den Wanderlust sin nach ligfeadh dóibh a bheith cuachta ceangailte in oileán mara. Maíonn savant clúiteach de chuid an 20ú haois gurbh iad an aimsir mhíthaitneamhach agus an tsíor-streachailt leis an saol sa bhaile a las iontu 'a passion for wandering which they cleverly disguised under the appearance of voluntary exile and heroic mortification'.
Ach tá míniú den chineál sin róshimplí ar fad do ghluaiseacht a bhfuil lámh Dé le feiceáil ar gach cor di. Tá litríocht na nGael-deoraithe rólán de chuimhní do-scartha ar a dtír dhúchais, tá a gcuid saothair rólíonta den íobairt agus den troscadh agus den urnaí, lena ndeoraíocht a chur síos do mhianta pearsanta amháin. Is é fírinne an scéil gur gléas píonóis, gur uirlis féiníobartha, gur dréimire i dtreo na foirfeachta a chonacthas dóibh a bheith sa deoraíocht. Ba é an cuspóir céanna a bhí roimh an troscadh fada ar arán agus uisce nó roimh chrosfhighil na hoíche agus a bhí roimh thréigbheáil na gcarad ar son Dé. Rinneadh peregrinatio pro Christi nomine den turas, oilithre ar son ainm Chríost agus ar mhaithe le grá Dé.
Nuair a bhí an cuspóir seo in uachtar, ba chuma mórán cén treo a rachadh siad. D'imigh corrdhuine, gan amhras, ar a oilithre (i gciall an lae inniu den fhocal) ag taisteal faoi ghríosú na deabhóide nó na haithrí chun na Róimhe nó b'fhéidir go hIarusailéim agus ag filleadh abhaile nuair a bhí an turas déanta. Ach ba é an gnáth oilithreach ó Éirinn ar an Mhór-Roinn an té a bhí i bhfách le gach ceangal de chuid an tsaoil seo a réabadh. Dá leithéidsiúd ba é a phríomhchúram a bhaile féin maille lena ghaolta agus a chairde a thréigbheáil. Ba ionann ina dhiaidh sin dá dtéadh sé ó thuaidh nó ó dheas. 'Tháinig triúr Éireannach ag triall ar an Rí Alfred', a deir croinic na Sacsan don bhliain 891-2, 'agus iad i mbád gan maide rámha ar bith. Bhí siad i ndiaidh Éire a fhágáil mar gur mhian leo dul ar oilithre ar son Dé, ba chuma leo cá háit'. Sin an manadh a bhí taobh thiar de imeacht na nGael.
Má bhí cuspóir na féiníobartha chun tosaigh in intinn na nGaeldeoraithe, níorbh fhada gur fhás an dara cuspóir chun a bheith beagnach ar chomhchéim léi, mar a bhí, cuspóir na hAspalachta. D'fhág ionradh na mbarbarach ar an Impireacht treibheanna págánacha ar fud Iarthar na hEorpa athuair. Bhí an gort aibí chun a bhainte agus má tharla buanaithe ó Éirinn ar an chlaí níorbh fhéidir dóibh ligean don fhómhar úr feochadh de easpa mheithle. Bhí an soiscéal le craobhscaoileadh, an mhóráltacht Chríostaí le daingniú, an scrioptúr le múineadh, léann na Laidine le caomhnú. Agus ar an dóigh sin chuaigh manaigh na hÉireann ar an Mhór-Roinn i gcionn an tsaothair chéanna a bhí ar siúl ag mainistreacha na hÉireann le céad bliain anuas. Thug siad roinnt dá dtréithe náisiúnta don mhisean nua–neamhspleáchas na mainistreach, géire an riail bheatha, cóipeail na scrioptúr. Thug siad dó chomh maith dornán gnásanna deabhóide a chuaigh i bhfeidhm ar an Eaglais i gcoitinne–an fhaoistin phearsanta, úsáid na leabhar píonóis, tine na Cásca.
Tá staraithe ar aon intinn faoi thabhacht na nGaeloilithreach seo i gcraobhscaoileadh an chreidimh; ach níl an aontacht chéanna le fáil ina measc faoin ionad a bhí ag na Gaeil i gcúrsaí cultúir agus léinn. Is dócha go ndeachthas thar fóir ar an dá thaobh san am atá thart ag plé chaighdean an léinn a bhí le fáil i mainistreacha na hÉireann agus an tionchair a bhí ag scoláirí ó Éirinn ar athbhunú an léinn ar fud na Mór-Roinne. Bhí an t-am ann agus chonacthas do Zimmer agus Meyer gur in Éirinn a caomhnaíodh traidisiún na gclasaicí tar éis thitim na hImpireachta sa 5ú haois. Bhain lucht molta na nGaelscoláirí barr buaice amach nuair a chuir Benedict Fitzpatrick síos dóibh, ina leabhar Ireland and the Foundations of Europe, gurbh iad na Gaeil a shábháil an cultúr clasaiceach agus a d'fhigh isteach i ngréasán na Críostaíochta den chéad uair é.
Bhí sé nádúrtha go leor go spreagfadh a leithéid frithghníomh ina haghaidh féin ach is cosúil go ndeachthas thar fóir sa treo eile freisin le cúpla scór bliain anuas. Rinne Esposito iarraidh a chruthú go raibh na scoláirí Éireannacha ionann's a bheith dall ar an Ghréigis go dtí gur bhain siad talamh na Mór-Roinne amach. Lean Cappuyns a threoir ina leabhar údarásach ar Eriugena agus ba bheag an t-ionad a thug sé don chúlra Éireannach i bhforbairt aigne an ardscoláire úd. Ba mhian le Masai a chruthú gur threise na hiasachtaí ón Oirthear ná ó Éirinn i lámhscríbhinní mar Leabhar Dharú agus Leabhar Lindisfarne. Rinn Smit sáriarracht beagán blianta ó shin lena thaispeáint nách féidir a chruthú ó scribhinní N. Columbán go raibh eolas ar na clasaicí in Éirinn sa 6ú haois. Agus bhi go leor eile ann a chuaigh thar fóir ar an dá thaobh.
Ní miste dúinn an Iromania agus an Irophobia seo, mar a thug Duft ar an dá eite, a fhágáil i leataobh agus cloí leis na rudaí a bhfuil fianaise dhobhréagnaithe ar fáil faoina gcoinne. Ní shéanann scoláirí ar bith go raibh eolas domhain ag manaigh na hÉireann ar an Scrioptúr agus gurbh iomaí tráchtas a chum siad ag cur síos ar leabhair éagsúla an Bhíobla. Shíolraigh an dúrud filíochta uathu chomh maith–liricí pearsanta sa Laidin agus sa Ghaeilge nách raibh a leithéidí á scríobh ag aon dream eile den lucht léinn san am. Agus d'fhág siad ina ndiaidh corpus mór scríbhinní faoi ábhair éagsúla: gramadach, féilte na naomh, dinnseanchas, gineál-ólaíocht, tíreolas, taisteal, foclóireacht, ciall na n-uimhreacha etc. Ligfimid do scoláirí na haimsire seo leanúint den argóint faoi chaighdeán an léinn seo, ach úsáidfimid na foinsí mar léiriú ar aigne na manach de réir mar a oireann dúinn.
Na Gaelimirceóirí seo ar an Mhór-Roinn, idir naoimh agus scoláirí, níor scar siad lena dtréithe dúchais nuair a d'fhág siad slán ag Éirinn. Bhí oiread dúile acu i gconspóidí thar sáile agus a bhí acu sa bhaile. Má bhí cáil ar a gcráifeacht agus ar a léann, bhí cáil freisin ar na himreasáin a raibh siad páirteach iontu–Columbán in aghaidh ríthe agus easpaig na Fraince, Cillian in aghaidh Geilana, Fearghal in aghaidh Bonafas. Agus sin tréith nár chaill siad go deireadh an bhóthair–chomh déanach leis an 18ú haois dúirt scríbhneoir Francach go raibh na sagairt Éireannacha i bPáras beo ar 'Aifrinn agus argóintí'.
Ar chúis éigin ní dheachaigh ealaín na hÉireann i bhfeidhm ar ealaín na Mór-Roinne faoina gceannas agus is beag fianaise atá le fáil in ailtireacht, i ndealbhadóireacht nó i bpéintéireacht na Mór-Roinne idir 600 agus 1200 a thabharfadh le fios gur sheas Gael riamh ar thalamh na Mór-Roinne sa tréimhse sin. Níor thug siad an Ardchros 'Cheilteach' in éineacht leo ná an cloigtheach cruinn. Ar aon ghné amháin den ealaín, agus uirthi sin amháin, a chuaigh siad i dtionchar–maisiú na lámhscríbhinní. Thug siad samplaí in éineacht leo den chuid a b'fhearr de na lámhscríbhinní maisithe a bhí acu sa bhaile. Agus tá na lámhscríbhinní sin agus a gcuid mac-leabhar ar mhórsheoda leabharlanna na hEorpa go dtí an lá inniu. Níor tháinig ach deich lámhscríbhinní níos sine ná an bhliain 1000 A.D. slán ar thalamh na hÉireann; tá níos mó ná caoga lámhscríbhinní Éireannacha ón tréimhse chéanna i leabharlanna na Mór-Roinne. Cá hionadh mar sin, gur ó lámhscríbhinní ar an Mhór-Roinn–i Wurzburg, St Gallen, Milano–a tharraing Johann Kaspar Zeuss agus a lucht leanúna an bunábhar a chuir ar a gcumas gramadach na Sean-Ghaeilge a athchruthú?
Agus iad ag tabhairt aghaidhe ar an Fhrainc chun mainistreacha nua a bhunú inti, ní raibh manaigh na hÉireann, ar bhealach, ach ag díol an chomhair leis an tír a thug an inspioráid do N. Pádraig agus é ag bunú an mhanachais in Éirinn. Ní dócha go raibh teagmháil phearsanta aige le Máirtín Tours–cé go bhfuil sráid bhaile atá baiste ón naomh Éireannach i gceantar Tours go fóill. Ní féidir a chruthú gur ina dheisceabal ag N. Honoratus ar oileán Lerins a chuir sé eolas ar an mhanachas, ach luaitear na hoileáin sin i gceann amháin de na Dicta Patricii i Leabhar Ard Mhacha agus tá cuimhne Phádraig beo ar oileán Lerins go fóill. Maíonn na beathaisnéisí is sine gur chaith sé tréimhse faoi N. Germanus in Auxerre agus feicfimid ar ball go bhfuil muintir Auxerre bródúil as an pháirt a ghlac siad in oiliúint Phádraig. 'Tá a fhios ag Dia', a scríobh sé ina sheanaois, 'cé chomh mór is ba mhian liom dul chun na Gaille le cuairt a thabhairt ar na bráithre agus le bheith ag breathnú ar aghaidh naoimh an Tiarna'. Ní dócha go bhfuair sé a mhian, ach bhain a chlann spioradálta amach í céad bliain tar éis a bháis.
Seo chugainn thar dhroichead na n-aoiseanna ceann de na díormaí Gael seo ar a mbealach chun na Mór-Roinne. Tá siad i ndiaidh Beannchar nó Cluain Mac Nois a fhágáil de shiúl na gcos, agus is mar sin a thaistealóidh siad go deireadh an bhóthair. Triúr déag atá ann ar fad, ceannaire agus dosaen deisceabal i gcuimhne ar Chríost agus na hAspail. Tá clóca bán ar gach duine acu, an chorainn bearrtha ó chluas go cluas ar a éadan, bata ina lámh aige, a bhuidéal uisce déanta de leathar ar a chrios, agus a shoiscéal ar crochadh i mála thar a ghualainn. Tugann siad aghaidh i dtús báire ar an Bhreatain Mhór agus trasna na tíre leo go sroicheann siad calafort éigin ar chósta Kent. Richborough, in aice le Sandwich, b'fhéidir–calafort a bhí in úsáid ó aimsir na Romhánach anall. Téann siad ar bord loinge arís agus tugtar aghaidh an tsoithigh ar thuaisceart na Fraince nó ar Fhlondras. Tá go leor áiteanna ar an chósta sin luaite ina gcuid Vitae mar bhailte cuain a thaithigh siad: Quentovic agus Boulogne agus Wissant agus eile. Ansin an chuid dheireanach agus an chuid is measa den turas–an taisteal trí limistéar nách eol dóibh, i measc daoine nách dtuigeann siad, i dtreo ceann scríbe nách léir dóibh. Má tá mainistir éigin ar a n-aigne acu cheana féin, ceanglóidh siad iad féin, b'fhéidir, le scaifte ceannaithe atá ag tabhairt a gcuid earraí chuig aonach Aachen nó Lagny nó Limoges. Má tá siad ag brath talamh úr a bhriseadh, fualaingeoidh siad a ndóthain den ocras agus den ainnise, den tuirse agus den síon, sula bhfaighe siad bronntanas talaimh ó thaoiseach éigin lena mbacán a shá sa deireadh:
Nocte dieque gemo quia sum peregrinus et egens.
Caoiním d'oíche 's de ló mar níl ionam ach oilithreach bocht.
Agus as an fhulaingt agus an taisteal uile a ghinfear ina gcroíthe an fuinneamh iontach sin, an chomhbhá leis an dúlra agus le creatúir bheaga Dé, an mheanma dhobhriste, a chuirfeas sceoin ar a gcomhaimsearaigh. Féach orthu amuigh san fhásach ag guí, nó ag bagairt dhíoltas Dé ar ríthe agus ar phrionsaí, nó ag dul suas an Réin ina gcuid bád anbhann agus amhrán aigeantach ar a mbéal:
Féach an choite a gearradh as na coillte
ag gluaiseacht leis an sruth
Ar Réin an dá adharc, agus í ag snámh
mar ongfaí í ar muir:
agus déarfaidh an té is lú ba leo gurbh fhearúil an dream iad.
Ba dhoiligh a rá cérbh é an chéad mhanach ó Éirinn a thug bóthar na Mór-Roinne air féin. Tá an Bhriotáin, mar shampla, breac le hainmneacha naomh ó Eirinn–Briac, Fiac, Ciara, Lugh trna, Maudez, Ninnoc, Rónán (Renan) agus go leor eile–agus cuirtear roinnt acu chomh fada siar le haimsir Naomh Pádraig féin. Ní fhéadfadh traidisiún chomh forleathan sin teacht chun cinn murab é go raibh tionchar tréan ag misinéirí ó Éirinn ar an Bhriotáin. Ach is beathaisnéisí áibhéalacha déanacha na cinn a thugann 'eolas' dúinn faoi na naoimh féin agus ní féidir mórán iontaoibhe a chur iontu.
Caithfear an rud céanna a rá faoi bheathaí na naomh Éireannach eile a deirtear a bhí ag obair i gcodanna éagsúla den Eoraip sa 6ú céad: N. Gibrian in aice le Reims (tá sráidbhaile darb ainm St Gibrien ann go fóill), N. Tressan in aice le Reims (cuirtear bunú na heaglaise in Avenay ina leith), N. Fridolin, a bhunaigh mainistir Sackingen ar an Réin, N. Frediano, a bhí ina easpag ar Lucca sa Tuscáin c. 560-588, N. Ursus, patrún Aosta san aois chéanna, agus N. Cathal, easpag Taranto sa 7ú haois. Is cinnte go raibh a leithéidí seo ann mar dhaoine agus is cosúil go mba Éireannaigh a mbunús, ach is gá a bheith iontach faicheallach faoina gcuid beathaisnéisí– ní théann siad níos faide siar de ghnáth ná an llú haois.
Murar féidir a bheith cinnte dá bhrí sin cérbh é an chéad naomh Éireannach ar an Mhór-Roinn, is léir cérbh é an chéad mhanach mór agus cé a bhunaigh an traidisiún. Is aisteach go raibh an t-ainm céanna ar an chéad bheirt a threoraigh misinéirí na hÉireann i gcéin –Colm na cille, a bhunaigh miseán na Breataine Móire, agus an Colm beag. a sheol níos faide ó bhaile iad. Ach ní raibh fear na Mór-Roinne beag i gcomparáid lena chomhainmneach ach sa mhéid gur lean sé a lorg. Leanbh de chuid Laighean, dalta de chuid mhanachas na hÉireann ina óige, d'fhág sé a thír dhúchais mar aon le dosaen deisceabal timpeall 590 agus thug aghaidh na loinge soir ó dheas. Chaith sé tamall beag sa Bhreatain Mhór ar an bhealach agus tháinig i dtír ar chósta thuaidh na Fraince. Bhunaigh sé trí mhainistir sa Bhurgainn go gasta i ndiaidh a chéile–Annegray, Luxeuil agus Fontaine.
An t-údar: Tá mórán scríofa aige ar chúrsaí staire, ailt a bhfuil toirt iontu. Tá scríofa go domhain aige ar ár naoimh féin agus leabhar taitneamhach aige ar Naomh Columbán. Scríobh sé Beatha Naomh Oilbhéar Pluincéid i nGaeilge agus i mBéarla. Tá filíocht scríofa aige agus comheagarthóireacht déanta aige ar shaothar fileata ó Chúige Uladh agus ar leagan Nua-Ghaeilge de Theitheadh na nlarlaí Thaidhg Uí Chianáin, maidir le notaí luachmhara staire. Is maith a thuigeann sé agus a léiríonn sé mórthabhacht na Gaeilge agus na haigne Gaelaí i ndaingniú ár gcreideamh, ár ndúchais agus ár ndaonnachta in Éirinn. Ní beag de theist ar an tuiscint sin a thuras ar fud Ghaeltacht na hÉireann, an saothar a chaith sé le Glór na nGael - agus an leabhar seo.
Author: Tomás Ó Fiaich was a professor of history at St Patrick's College, Maynooth before being appointed archbishop of Armagh and primate of all-Ireland. He died in 1990.
Source: Gaelscrínte san Eoraip by An Cairdinéal Tomás Ó Fiaich, published by Foilseacháin Ábhair Spioradálta, Baile Átha Cliath, 1986. San agallamh réamhthaifeadta leis an iriseoir Cóilín Ó Neachtain a craoladh ar Nuacht a hAon ar RnaG inniu, labhair Chambers faoi na tosaíochtaí atá aige, achtú bille teanga roimh dheireadh na bliana ina measc.
"Tá a lán prióireachtaí agam mar Aire Stáit na Gaeltachta – an Bille Teanga a achtú roimh dheireadh na bliana, an Bille seo a bheith níos láidre, beidh sé sin an-tábhachtach. Agus an plean cúig bliana a chur i bhfeidhm, agus an próiseas pleanála teanga a chur i bhfeidhm freisin."
Dúirt an tAire Stáit go bhfuil sé ag "súil" go mbeifear in ann na coláistí samhraidh a oscailt ar an bhliain seo chugainn ach go bhfuil sé "ró-luath" a rá go cinnte cad a tharlóidh mar gheall ar an choróinvíreas.
Dúirt Chambers go raibh sé "an-tábhachtach" go dtabharfaí tacaíocht do na coláistí agus do na mná tí.
Maidir leis an scéal a foilsíodh ar an suíomh seo ar maidin faoi fhreagraí i mBéarla a bheith faighte ag an Teachta Dála Aengus Ó Snodaigh ar cheisteanna Dála a chuir sé i nGaeilge, dúirt Chambers go mbeadh an scéal a fhiosrú aige.
Tuairisc · Jack Chambers
"Mar Aire Stáit, tá sé tábhachtach dom féin go mbeadh na ceisteanna á bhfreagairt as Gaeilge. Beidh mé ag déanamh mo dhícheall chun an Ghaeilge a fheabhsú i ngach roinn sa rialtas. Beidh mé ag caint leis na hoifigigh…agus ag scrúdú an scéil."
Labhair an tAire Stáit Jack Chambers, a rugadh i nGaillimh, faoin cheangal atá aige leis an Ghaeltacht agus faoin dtrí thréimhse a chaith sé ar choláistí samhraidh i gConamara. Dúirt Paisley chomh maith gurb é a bhí i gceist le ráiteas Campbell ná léiriú ar an imní a chuireann aontachtaithe in iúl do pholaiteoirí faoin nGaeilge a bheith á húsáid mar “political weapon” ina gcoinne.
Dúirt Paisley gur míniú ar leithéidí ráitis Campbell a bhí sa mhéid sin seachas leithscéal, agus thug sé le fios gur labhair sé leis an teachta tionóil faoin scigaithris a rinne sé ar an nGaeilge.
Ní ann don vótálaí aistreach ó thuaidh atá báúil don Ghaeilge agus ní mór do pholaiteoirí ó thuaidh labhairt lena “lucht éisteachta” féin dá bharr.
Dúirt Paisley Jr go raibh súil aige go gcruthófaí amach anseo dóthain “spáis” chun go bhféadfadh daoine tuiscint a bheith acu dá chéile agus do chultúir a chéile agus thagair sé don ról lárnach a bhí ag Protastúnaigh in athbheochan na Gaeilge. Tá Clare líofa san Ollainnis anois, agus múineann sí Béarla i meánscoil san Ísiltír. Thug na mic léinn faoi deara go raibh blas Éireannach ar a cuid cainte, agus d’iarr siad uirthi Gaeilge a labhairt leo, ar feadh cúig bhomaite, rud nach raibh sí ábalta a dhéanamh ag an am. But you ARE Irish,’ they said. They put me on the spot and I was embarrassed, dúirt Clare liom. Bhí sí sásta cúrsa mar sin a dhéanamh le hOideas Gael nuair a labhair Liam Ó Cuinneagáin léi. Ba mhaith liom a bheith líofa. Tá mé ag leibhéal a dó, agus ar a laghad, tá mé ábalta labhairt ar feadh cúig bhomaite, dúirt si liom. Uraicecht Becc

Dréacht dlí Sean-Ghaeilge maidir le céimíocht is ea Uraicecht Becc (nó Bunleabhar Beag). Molann T.M. Charles-Edwards gurbh as an Mumhain é, toisc go maítear an ardcheannas rí Mumhan agus go ndéantar trácht ar mhainistreacha Imligh agus Chorcaí.
Céimíocht.
I gcomparáid le dréachtaí eile, tá ag an bunleabhar seo réimse leathan cumhdaigh ó thaobh ghairmeacha de, san áireamh ní amháin ríthe, chléirigh agus filí, ach i dteannta sin gairmeacha éagsúla eile, breithimh san áireamh. Tá áfach níos lú mionsonra le fáil ann.
Tugtar sa Bhunleabhar sonraí maidir le stádas na bhFilí i measc na nGael. Faightear liosta de sheacht gcéim na bhFilí, agus san áireamh a gcuid airgead oinigh, agus céard is féidir leo a thuilleamh le haghaidh a gcuid meadarachta.
Sanasaíocht.
Leagan is ea "uraicecht" den fhocal "airaiccecht", "air-" (iar- réamh-) + "aiccecht" ((ai)ceacht, teagasc, múineadh), fréamhaithe ón Laidin "acceptum", bunleabhar Tá an t-am tagtha arís do chruinniú bliaintúil MISNEACH. Is i dtreo Chúige Mumhan atá muid ag dul an uair seo agus Gaeltacht Chorca Dhuibhne le bheith mar áit chruinnithe againn. Mar is gnáth, beidh meascán de phlé daonlathach agus cainteanna poiblí ann, mar aon le neart siamsaíochta, ceoil agus craic. Drámaíocht don Óige : Tá Beocht ar ais arís i mbliana le Campaí Drámaíochta ar fud na Gaillimhe. Dírithe ar dhaoine óga idir 7 agus 12 bhliain daois, a bhfuil suim acu sa drámaíocht agus san ealaín, beidh na campaí ar siúl i rith mhí Iúil ar fad. Beidh béim ar ardchaighdeán amharclannaíochta agus neart spraoi do na gasúir uilig. D’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht monagraf bunaithe ar an thráchtas sa bhliain 2002 dar teideal Ar Chreag i Lár na Farraige: Amhráin agus Amhránaithe i dToraigh. Question 135: To ask the Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta cén céatadán de na státseirbísigh ina Roinn atá dátheangach sa Ghaeilge agus sa Bhéarla agus cén tionchar a bheidh ag Acht na dTeangacha Oifigiúla agus ag stádas oifigiúil don Ghaelige san Aontas Eorpeach, AE, ar an riachtanas Gaeilge a bheith ag státseirbhísigh agus ag daoine eile amach anseo. [23281/04] A Big Thank to to Rang a 6 from Múinteoir Muireann and the rest of the teachers and staff of Gaelscoil Donncha Rua. You have all been working so hard at singing, reading and playing the tin whistle in preparation for the Confirmation and other masses. You have all been co-operative and we are delighted with the way you all represent the school with such enthusiasm. Maith sibh, Lean oraibh! Bhí cás cúirte á thógáil ag Joan Lucey as Corca Dhuibhne i gcoinne an HSE nuair a bhásaigh sí
Dé Máirt, Feabhra 23 2021 ag 10:00 am
Tá ómós léirithe sa Ghaeltacht d'iarbhanaltra as Corca Dhuibhne a bhí i mbun cás cúirte i gcoinne Fheidhmeannacht na Seirbhísí Sláinte agus atá imithe ar shlí na fírinne.
Bhásaigh Joan Lucey (Ní Bhrosnacháin roimh phósadh di) sa bhaile sa Daingean ag an deireadh seachtaine.
Bhí cás cúirte á thógáil aici i gcoinne an HSE agus saotharlann Mheiriceánach tar éis di torthaí míchruinne a fháil ar thástálacha smearaidh. Fuair Joan Lucey torthaí diúltacha ar thástálacha a cuireadh uirthi idir 2011-2019 ach i mí Iúil 2019 dúradh léi go raibh ailse cheirbheacs uirthi.
Bhí cás Joan, a chaith na blianta ina banaltra i gCorca Dhuibhne, le dul chun na hArd-Chúirte ach rinneadh cinneadh Dé hAoine seo caite, an lá sular bhásaigh í, dul i mbun idirghabhála.
Cuireadh Joan i gcré na cille inné agus tugadh ómós di ar an An Saol Ó Dheas ar RTÉ Raidió na Gaeltachta.
"Bean ghalánta a bhí inti. Sin an focal a bhaineann le Joan i gcónaí," a dúirt Pádraig Ó hAiniféin, duine dá mbíodh Joan ag déanamh cúraim tar éis dó a bheith fágtha i gcathaoir rothaí de bharr timpiste ina fhear óg.
"Thiocfadh sé chuig an tigh le mo chúntóir Kathleen," a dúirt Pádraig. "An triúr againn, bhíodh an-chraic againn ar maidin agus muid ag gáire agus ag magadh fúinn féin i rith na maidine ar fad."
Dúirt Pádraig go raibh Joan an-díograiseach faoin gcúram a bhí uirthi agus nach mbeadh sí sásta é a fhágáil go dtí go mbíodh sé ar a chompord.
"An phríomhaidhm a bhí aici i gcónaí ná go mbeinn compordach agus go mbeinn sásta nuair a bhí sí ag fágaint an tigh. Is cuma cén fhad a thógfadh sé, d'fhanfadh sí ann go mbeinn sásta agus compordach sa chathaoir."
Bhí Pádraig ina fhear óg agus é fós ar scoil nuair a tharla an timpiste agus mheas sé gur chabhraigh sí go mór leis ag an am.
"Bhí an-mheas againn ar a chéile. Mar bhean, bhí suaimhneas ag baint léi i gcónaí. Bhí sí ciúin ach bhí sí cneasta agus macánta," a dúirt Pádraig.
"An suaimhneas a bhí aici agus an suaimhneas a thug sí isteach sa seomra léi gach maidin, bhí sé sin tábhachtach dom."
"Bean fhlaithiúil í agus gan dabht bhí croí ollmhór aici. Bhí meangadh gáire uirthi i gcónaí."
Bhíodh Joan Lucey ina banaltra i gColáiste Íde sa Daingean agus mheabhraigh iarscoláirí a cineáltas agus an meas mór a bhí uirthi sa scoil do lucht éisteachta An Saol Ó Dheas.
Ní fios go fóill cén tionchar a bheidh ag bás Joan ar na cainteanna idirghabhála a bhí ar bun.
Dúirt a mac Seán go raibh an chlann trína chéile mar go raibh a máthair tar éis bháis agus gan a ceart faighte aici. Is ócáid speisialta í seo i dtimpeallacht álainn Pháirc Naomh Éanna i Ráth Fearnáin chun ról agus tábhacht na Gaeilge a cheiliúradh agus machnamh a dhéanamh ar shaol Phádraig Mhic Phiarais agus an méid a chuir sé le healaíona agus cultúr na hÉireann. Nuair a bhris na Gréagaigh an Traí Nomeriska éalaigh an ENEA mighty ó Traí agus socraithe san Iodáil. Sa chás go a bunaíodh a mhac Ascanius (ar a dtugtar Julius) chathair Alban Longa. Ainmníodh Ceann de chuid shliocht Numitor, bhí a iníon maighdean VESTAL. Chomh maith leis an Dia cogadh fuair Mars an cúpla. Bhí Numitor freisin deartháir níos óige, deposed sé Numitor agus d'ordaigh an cúpla a thrown isteach sa Tiber. Tar éis seo, bheadh ​​aon duine a thabhairt éileamh chuig an ríchathaoir. Mar sin féin, bhí na páistí i trough an adhmad, ar an mbealach seo leis an tráidire chumhacht snámh stranded nó fasting ar feadh cúpla toir. Bhí mac tíre aire a thabhairt dóibh agus nursed iad. Tar éis fás aníos i aoire bailíodh an cúpla (ainmnithe anois Romulus, Remus) le chéile ar ghrúpa de fir a dúnmharú a sheanathair deartháir agus lig grandpa á ordú arís. Tar éis sin a bunaíodh an dá deartháireacha na Róimhe, ach ag an bpointe i gcás ina n-tráidirí floated dtír. Ach ní raibh na deartháireacha i gcomhaontú. Romulus tógtha balla ar fud na cathrach, ach Remus léim contemptuously níos mó ná é. Feargach agus díomá ag an magadh Romulus maraíodh a dheartháir. Tar éis sin bhí rath agus bláth Róimh le Romulus mar a n-rialóir. Thug an daonra fireann méadú Romulus na teifigh Haven sábháilte. Sholáthair sé na saighdiúirí a bhfuil hustruar ag mná abducting ó na daoine Sabine. Bhí Romulus bás mistéireach agus tar éis a fuair sé bás, bhí sé ar an dia Quirinus.
Is é seo an scéal ar conas a bunaíodh na Róimhe. Tá sé ach trí am agus a bheith ina laoch. Is iarsma de Etruscan vargkultur.Men sé i ndáiríre go bhfuil an eachtra sin a bhfuil tús curtha le daoine hiking Ind-Eorpacha socraithe thart ar 1000 bliain f. Kr ar na machairí torthúla ó dheas den Tiber freisin. Tharla Seacht Hills mar aon bhanc ar cheann de na habhann. D'fhás sráidbhailte beaga ar na cnoic. Bhí cosanta siad ó ionsaí agus litters na tuilte Tiber bhuíochas taobh géar. Idir na cnoic fhás margadh ar aghaidh. Ag an bpointe sin a bheadh ​​ina dhiaidh sin Fóram, an Róimh cearnach, a cruthaíodh. An t-am nuair a bunaíodh ar fud na bliana 753 RC bhí an Róimh 700 haois RC. Bhí AD Etruscans bheith ar na daoine le rá ar fud an Tiber.
Ba é an Etruscans mar a rinne na Rómhánaigh aithne leis na carachtair litir Gréige agus ealaín na bhfoirgneamh. Nuair a tháinig na lonnaíochtaí Rómhánach do na Etruscans bhí cheana forbraíodh go mór ó thaobh an chultúir. Tháinig an chathair a rialaigh ag ríthe Etruscan dtí 510 f. Kr. Nuair a bhris an Róimh ar shiúl ó na spleáchas Etruscan. Briseann A cogadh amach, agus roinnt de na cathracha Etruscan atá i gceist. Éiríonn an thoradh ar an chogaidh ar Róimh neamhspleách. Chónaitheoirí an bhaile chinneann a rialú féin, a dhéanann sé seo an 500 bliain. Poblacht roinnte ina dhá consail. Ba iad na consail beirt a bhí i gceannas ar an stát. Resembled siad an lae inniu uachtaráin agus bhí siad ceannasaithe sa chogadh. Ba iad na consail de ghnáth ar an cathaoirleach Seanad agus Cumann na dTeachtaí.
Tá Impireacht Rómhánach 500 chéad bhliain ar a dtugtar de ghnáth "Poblacht ama." Tagann an focal Poblacht as foilseacháin an Laidin res, rud a chiallaíonn an tsochaí nó an stát.
An cogadh i gcoinne Carthage
Bhí léigear Carthage ar chósta thuaidh na hAfraice, bhí sé curtha le chéile ag an Phoenicians thart ar 800 RC. Kr. Bhí an chathair lena coilíneachtaí ón bPortaingéil san iarthar go dtí an tSicil san oirthear agus trádála phoist ar fud na Meánmhara, tar éis éirí cumhacht mhór. Bhí Carthage monaplacht ar an trádáil, a bhuíochas sin a longa cleverly-tógtha. Ba é an chéad Clash mar gheall ar an chumhacht na Sicile i 264 f. Kr. Na Rómhánaigh throid ar muir i gcoinne a dtola. Ach d'éirigh na Rómhánaigh a chóipeáil ar longa Carthaginian stranded agus a thógáil sa tslí seo suas cabhlach. Leis an gcabhlach, d'éirigh leo a conquer an tSicil i 241f.Kr. A fear darbh ainm Hannibal mhionnaigh díoltas agus ullmhú le haghaidh cogadh nua. I 218 f. Kr thosaigh sé a máirseáil ar an Róimh, a chuaigh thar na cosáin sléibhe Piréiní, ar fud an Abhainn Rhône agus suas i an sneachta-clúdaithe hAlpa. An bhliain chéanna shroich sé a sprioc. Bhuaigh sé chomh maith go leor victories in aghaidh na Rómhánaigh, ach d'fhan sé sa Róimh ar feadh 15 bliain ag fanacht treisithe óna dheartháir. Na Rómhánaigh a fhios fhan sé, mar gheall ar a ghearradh siad a chaidreamh leis an Chartaig. Na Rómhánaigh shipped ina ionad arm ó tSicil go dtí an Afraic agus ionsaí na Cartagaigh. Faoi stiúir seo le Hannibal ar a dtugtar sa bhaile.
Bhí sé ó dheas den chaipiteal, Carthage, ag an Zama, go raibh throid an cath cinntitheach ar fud na bliana 202 f. Kr. Ba é an Rómhánaigh a bhuaigh ar deireadh, agus bhí na Carthaginians a scaradh a gcuid coilíneachtaí sa Spáinn agus tSicil, beagnach a gcabhlach ar fad a chur in iúl agus a íoc ar reparations éagsúla ar feadh caoga bliain. Na Rómhánaigh, bhí tús curtha ar mar Rialóir de na seacht cnoic, ag leanúint leis an Iodáil a tháinig chun bheith máistrí na Meánmhara thiar agus tógtha ar láimh trádáil kartagernas. Tar éis an tsíocháin le Carthage thosaigh na Rómhánaigh conquering Macadóine agus na Gréige chathair-stáit. Chun a scrios an trádáil Gréige ghlac na Rómhánaigh míle príosúnach tosaigh Gréagaigh ó chathair na Gréige Corinth. Na Gréagaigh éirigh ansin, na Rómhánaigh throid ar ais crua agus scrios an chathair Corinth 146 f. Kr. Na Rómhánaigh conquered an chuid is mó de Spáinn, agus na limistéir ar chósta na Mion-Áise. Na Rómhánaigh rialaigh níos mó ná an Mheánmhuir agus d'iarr sé "Mare Nostrum", 'ár farraige'.
Chomh maith leis na Rómhánaigh 146 f. Kr chur Corinth i fothracha sin scriosta Chartaig siad an bhliain sin. An chúis go mbeadh an chathair a scrios ná go chreid na Rómhánaigh go raibh an chathair ina bhagairt, ach chomh maith leis na Carthaginians ionsaigh an Numiden cathrach. Bhí sé i gcoinne namhad go mór lagú go na Rómhánaigh tríú huair, dearbhaithe cogadh ar. Bheadh ​​sé seo a chiallaíonn an deireadh do chathair Carthage, mar chuid is mó mhair ar thrádáil agus loingseoireachta, agus mar sin shocraigh Carthage townsfolk chun iad féin a chosaint i gcoinne na Rómhánaigh. Ar feadh trí bliana na Carthaginians bhainistiú a shealbhú amach i gcoinne na Rómhánaigh, ach ansin tháinig an cath sexdygnslånga deiridh. Looted siad an chathair agus díoladh go léir na marthanóirí mar sclábhaithe. An talamh i gcás an baile curtha ar treabhadh agus salann sprinkled ar an domhan ionas go bhféadfadh nach bhfuil níos mó ag fás ann.
Fadhbanna Intíre
Bhí fadhbanna tar éis na cogaí Carthaginian Róimhe. Bhí meath ar an daonra fireann suntasach, agus an níos saibhre a bhí níos saibhre agus daoine bochta níos boichte. Brawl Intíre bhris amach idir plejber - ní úinéireacht maoine agus partriciser teaghlaigh -egendomsägande. Bhí an, seasaimh reiligiúnacha agus magistrala sóisialta is tábhachtaí sa Róimh Partriciserna. Tháinig Seanad Baill ó na teaghlaigh seo. Rinne Plejberna éilimh áirithe a bhí go dtí an liús gcruinniú. Tá na riachtanais a bhí: * an ceart chun pósadh iad féin i dteaghlaigh a chéile * isteach sagairt an ceart chun dlíthe a dhéanamh coláiste naofa consal * an ceart a bheith tofa *. Bhí eastáit tír i bhfad níos mó a fuarthas an saibhir sa Róimh i ndiaidh an chogaidh agus na réimsí bochta a fuair ar an mbealach.
Beirt deartháireacha Tiberius agus Gaius Gracchus iarracht a athrú dáileadh éagórach talún. Lorg Tiberius tacaíocht ón bhfreasúra in aghaidh an Seanad, sa tslí sin iarracht a áitiú ar an Seanad chun a gcuid eastát a roinnt do plejberna. Ach theip ar an dá deartháireacha. Ba é an fear seo chugainn chun troid ar son na daoine Marius. An arm Rómhánach raibh ach comhdhéanta de na fir partricisiska. Ach fuair Marius tríd go fiú na mbocht / plejberna bheadh ​​saighdiúirí ar an mbealach seo airgead a dhéanamh. Marius cruthaíodh ar an mbealach seo ar arm na saighdiúirí gairmiúla.
An chéad trinmuiratet
Sosanna A cogadh nua amach, an cogadh sóisialta ("sociis"). D'fhéadfadh go léir na cathracha na hIodáile ar an leithinis bheith ina saoránaigh Rómhánacha, shuigh an Seanad síos go dtí seo. D'fhéadfadh iarrataí den sórt sin a laghdú a dtionchar garbh. Bunaíodh caipiteal nua nuair na bailte eile "Italia". Lean an cogadh ar feadh 2-3 bliana d'aois agus dar críoch leis an Seanad thabhairt suas. Tugadh ceart na saoránach do allies Róimhe Iodáilis. Mar a ghlac seasamh an Seanad a laige ag an fear darbh ainm deis Lucius Cornelius Sulla chumhacht a chur ar ais. Rinne sé amach le gach leanúna Marius agus líonadh an Seanad lena chairde féin agus bhí deachtóir na Róimhe. Bhris rí Pontes hairgeadh fiú na hAithne. Ní raibh sé seo gné meas de dhaonra na Róimhe ó na Rómhánaigh an-ard suas a fheiceáil cultúr agus seandálaíocht Gréige. Bhí Lt go sulfa Gaius Poimpéas.
Tháinig sé chun rialú a Róimh (i ndiaidh Sulla), mar aon le financier Crassus am -sin rá agus Ceasar-an polaiteoir tóir. Na trí chéile an chéad trinmuiratet. Ach an cairdeas ní raibh fada anuas, d'iarr Caesar tacaíocht míleata don conquest Gaul agus Brittannien. Crassus fuair bás sa bhliain 53 RC Caesar agus Poimpéas ar aghaidh le troid ar son cumhachta. An deacracht a tháinig go dtí ceann nuair a bhí cosc ​​iomlán ar Caesar in absentia a seasamh i dtoghchán consal, dhiúltaigh sé fiú scor a arm ar Poimpéas agus orduithe an Seanad araon. Marched sé isteach Róimh agus defeated Poimpéas i 48 RC Poimpéas theith go dtí an Éigipt, ach a maraíodh nuair a thuirling sé. Caesar ina dhiaidh sin go dtí an Éigipt agus ghlac Cleopatra ar a máistreás, agus ansin ar ais go dtí an Róimh mar deachtóir. Thug sé an rialtas láidir rialú agus atheagrú an riarachán. Ach rugadh go leor iomaitheoirí agus bhí sé maraíodh i 44 RC
Rugadh Dá bhrí sin streachailt cumhachta nua. An triumvirate nua comhdhéanta de Caesar glacadh mac Octavian, Mark Antony -Octavianus fear is gaire in arm agus Lepidus - an seanadóir tionchar. Defeated siad Caesar dúnmharfóirí páirtí i 42.f.Kr. ach tháinig sé frictions i triumvirate de Antony agus Octavian. Bhí Antony á cheating ar a bhean chéile Octavia le Cleopatra, a bhí ina botún mór toisc go raibh an Octavia agus Octavian siblíní. Thóg sé díoltas ar Anthony trí taispeáint doiciméad bréagach don Seanad líomhnaítear bheidh Antony. An mbeidh a bhí ann go mbeadh Cleopatra a fháil ar gach ceann de na neirt thoir na Róimhe nuair a fuair bás Anthony. An Seanad iarr ansin an leathanach Octavian. Bhuaigh Octavian cath Actium i 31 RC Bhí sé seo pointe ag casadh i stair na Róimhe mar a marcáilte sé deireadh na Poblachta.
Octavian chonaic sé mar sin, bhí sé síocháin tar éis na blianta de chogadh. Relinquished sé cumhacht agus ar ndóigh, dúirt sé go raibh athchóiriú an phoblacht. An Seanad a rinne sé an chéad saoránach láithreach princeps-. Fuair ​​sé freisin an t-ainm Agustus - an exalted. Ach bhí seo go léir pleanáilte ón Octavian agus an taobh Seanad, bhí an phoblacht unkempt agus korupperad. Ní raibh ach fear amháin a d'fhéadfadh a riail an ríocht, ach bhí Octavian cúramach go riamh glaoch féin emperor. Ní raibh lucht tacaíochta Poblachta a thabhairt suas súil a fháil ar ais ar an phoblacht le blianta fada. Ach i ndáiríre, lean Róimh a rialaigh ag emperors do na 500 bliain atá romhainn. Na Rómhánaigh ceiliúradh Ágastas (Octáivian) mar dhia, agus ceann labhraíonn de ghnáth ar an "aois Agaistíneach". Thóg sé suas an riarachán na cathrach, a cheadaítear na mbocht chun dul isteach ar oifigigh Seanad. Ar ais sé suas foirgnimh ársa na Róimhe. Thug sé an traidisiún comharbais ordúil.
Cumhacht Athrú
Ágastas (Octáivian) a fuair bás i 14 AD A leanúna bhí a leasmhac Tiberius. Rinne sé a chuid is fearr a stiúradh an stát, ach a eagla de shíor á raibh thiomnú sé cruthaithe ag réimeas terror ar chumhacht. Faoi dheireadh éalaigh Tiberus go Capri agus ar láimh chumhacht chun an Sejanus neamhthrócaireach. Bhí sé fuath ag gach agus thit fiú sé. Tar éis a thosaigh seo a labhairt faoi a thabhairt ar ais chuig Poblacht, thosaigh an Seanad a bhreithniú a bheadh ​​siad a roghnú. Fear ainm againn Cladius tofa. Bhí sé dírithe roimhe féin a scríobh leabhair staire, bhí sé chomh maith le cáil ar a bheith ina amadán. A riarthóir maith léirigh sé é féin a bheith agus a leathnú sé calafoirt na Róimhe, thug níos mó cumhachta do na gobharnóirí sa chúige agus bhí liobrálacha le saoránacht d'eachtrannaigh. Sé "Latinized Impireacht".
Bhí sé murdered le nimh a bhean chéile féin, nuair a dhiúltaigh sé a ligean ar a mac Nero a bheith impire in ionad a Britannicus féin. Nero maraíodh Britannicus agus fiú a mháthair féin. Sé bliana déag bhí sé, bhí sé emperor, ach fuarthas sé go tapa droch-cháil. Tá sé notorious as a rannpháirtíocht sa tine mór na Róimhe i 64. Chomh maith leis sin chun géarleanúint na Críostaithe a dar leis bhí freagrach as an tine. Thug sé na cluichí gladiatorial nua. Filíocht, ceol agus seónna, bhí sé an-spéis agus iachall sé go minic daoine a bheith ag éisteacht a thabhairt dó canadh nó a imirt. Bhíodh sé fiú Críostaithe mar torches daonna chun solais suas na drámaí. Ach friotaíocht choinne ardaigh agus cuireadh iallach air teitheadh ​​an chathair. An Seanad ciontaithe air chun báis, ach tiomanta sé féinmharú agus "lax" pionós.
Na cúig emperors maith.
Ansin, lean cogadh cathartha idir na cathracha bliain Galba-Otho 68-69. A fear ag an ainm Vespasian ón Spáinn ghlac cumhacht sa Róimh agus athchóirithe an emperor agus údarás an Seanad ar. Bhí Rialaigh an Róimh don chéad uair ag neamh-Patrician. Bhí Vespasian ginearálta rathúil agus athchóirithe ord an Impireacht, síneadh sé freisin cearta na saoránach, teorainneacha a neartú, bhí ar siúl i airgead. Coilíneachtaí a cruthaíodh i cúigí bhfad i gcéin. Tháinig sé fiú Seanad muinín an emperor. Tar éis Vespasian Rialaigh a dhá mhac, Títeas agus Domitanus. Titus mhair ach dhá bhliain ach Domitanus mhair ar feadh 15 bliana, bhí sé assassinated i 96. An Seanad Thóg ansin nithe isteach ina lámha féin agus roghnaigh a gcuid Impire féin. Tháinig Tráian a rogha. Le linn a reign a bhí faoi bhláth Impireacht. Bhunaigh sé córas iasachtaí saor mar thacaíocht do dílleachta / leanaí bochta.
A chomharba Hadrian a chuirtear teorainneacha ar bith leathnú breise. Stádas an Iodáil sa Impireacht tonandes síos freisin. Tá Hadrian dike i Sasana ar cheann de na a n-oibreacha cáiliúil. Bhí sé deartha chun na dualgais barbaric choinneáil ar shiúl. An smaoineamh a aontú leis an Impireacht ar fad i bpobal amháin de na tíortha agus na coilíneachtaí a bhí faoi cheangal go chéile ag a ritheadh ​​go comharba Hadrian Antony dlíthe coitianta. An ceann deireanach de na cúig emperors maith Marcus Aurelius - an fealsamh ar an ríchathaoir. Le linn na fir taithí acu slándáil mó na Róimhe agus splendour. Ach brúite ag na barbarians ar an taobh ó thuaidh rinne suntasach agus bhí Aurelius a chaitheamh cuid mhór ama ag na teorainneacha a suímh a bhainistiú. An plague swept ar fud an Impireacht agus Aurelius féin thit íospartach i 180
Seo é an deireadh ar conas a bunaíodh na Róimhe. Gach na cumhachta feuds, cogaí agus peaces Tá deireadh. Ina áit sin, ar féidir le duine a iarraidh ar an gceist;
- Cén cineál na sochaí na cathrach ar an seacht cnoic a bheith?
- Conas a eagraíodh é agus cad iad na deiseanna atá ann?
Sochaí Rómhánach
Tá sé deacair a shainiú Rómhánach vardaglige toisc go raibh an tsochaí ag an am sin arna roinnt ar an-. Bhí daoine roinnte i ngrúpaí ag brath ar a stádas agus ar shaibhreas. Mar scaipeadh an chumhacht na Róimhe ar fud na Meánmhara agus tháinig an Iodáil saoránacht Rómhánach an-tábhachtach. A bheith ina shaoránach Rómhánach gceannas leith i go leor tíortha. Na daoine a bhí iallach a teacht ar chomhghuaillíocht le Róimh a bhí go huathoibríoch leis na hoibleagáidí céanna leis na Rómhánaigh, ach ní na cearta céanna. Ní raibh sé seo glacadh leis agus athrú aontaithe ag teastáil. I 88 iachall f.Kr Róimh a thabhairt ar an daonra leithinis na hIodáile ar fad saoránacht Rómhánach. 212 e.Kr Fuair ​​gach "áitritheoir saor in aisce" sa Róimh ballraíocht saor in aisce.
Tá Impireacht Rómhánach 500 chéad bhliain ar a dtugtar de ghnáth "Poblacht ama." Tagann an focal Poblacht as foilseacháin an Laidin res, rud a chiallaíonn an tsochaí nó an stát. Foirm an rialtais sa Róimh bhí roinnte mar seo:
Impire: An bhfuil an chumhacht i mbaol autocracy a fháil faoi 6 mhí. Bhí tháinig an bunús an adhartha chuig an emperor agus a theaghlach i Hellenism an adhartha ríoga. Bhí Ágastas an ceann a tugadh isteach ar dtús leis an cult an emperor "genius". Chreid na Rómhánaigh go raibh an emperor chuid Dhiaga de dhéantús an duine. Gach emperors i ndiaidh Augustus tógtha ar an cult féin. Rinne Nero dealbh de féin a d'ullmhaigh sé mar an dia ghrian. Thug Domitian ag an ainm an Tiarna (dominus) agus Dia (Deus). Seanad: comhdhéanta de 300 ball (méadaithe go dtí 600 le linn an t-am Ágastas). Bhfuil de chúram a bhí ord gheilleagar an náisiúin, atá freagrach as na fórsaí armtha a choimeád ar bun, chomh maith leis an chaibidlíocht le tíortha comharsanacha a bhainistiú agus a mhaoirsiú daoine conquered a rialaigh ón Róimh. Ba é an Seanad an t-ionad na cumhachta. Ba é an Seanad an ceannaire godsägarsläktena, bhí siad go raibh cumhacht i bhfad ní domhain i bhfad. Rinneadh na cinntí is tábhachtaí a rinneadh sa Seanad. Chun a bheith i gá le comhalta den Seanad a lán airgid. Ministration ar feadh an tsaoil.
Le linn am Sulla, is é comhaltas an tSeanaid oscailte do oifigigh fiú níos ísle. Baile Átha Troim an mbarra ar a dtugtar toga, ar chineál an gúna bán le stripe leathan corcra. An teach bhuail siad i ar a dtugtar an Curia. Bhí roinnt guthanna sna toghcháin polaitiúla a mheá níos troime leis an airgead ná gan ann freisin (go raibh an Seanad airgead.) Ar an mbealach seo, go raibh sé ach an saibhir a raibh "acmhainn" a bhaint amach na suímh polaitiúil barr. Daoine Tionól: A bheith oscailte do gach fir saor in aisce a bhí níos sine ná 17 bliain. Bheadh ​​siad dlíthe agus toghadh na n-oifigeach a dhéanamh. Bhí rialaithe an toghchán oifigeach a bhí i ndáiríre ag an Seanad, a chinnteodh go raibh na daoine a bhí siad beagán ar roghnaithe. I siar, bhí an Seanad go léir príomhchinntí, ós rud é na plandaí Impireacht Rómhánach agus go leor saoránaigh bhí ar chúrsa taistil fada go dtí an Róimh, agus dá bhrí sin nach bhféadfadh páirt a ghlacadh sa Phobail Tionól. Na consail: Cá beirt daoine a bhí i gceannas ar an stát. Resembled siad an lae inniu uachtaráin, bhí siad freisin máistreachta cogaidh. Ba iad na consail de ghnáth ar an cathaoirleach Seanad agus Cumann na dTeachtaí. D'fhéadfadh siad cinneadh a dhéanamh gan iarraidh an taobh eile, ach ní raibh siad stop cinntí chéile trína crosta, rud a chiallaíonn "forbid mé". Áirimh: Fíoraithe gur íocadh na cánacha agus monatóireacht ar a raibh na Rómhánaigh seirbhís mhíleata.
Fhíorú siad freisin go raibh na Ridirí freastal go rialta in arm. Folktribunerna: Ar mhaith a thabhairt ar na gníomhartha na daoine bochta agus bhí sé in ann, ag a crosadh a stopadh an gcinneadh. Folktribunerna tugtha ar aghaidh freisin ar thograí do stoc nua. Na Seanadóirí, áfach, bhí an chuid is mó in ann folktribunerna a rialú. Equites-ridire: Arna fhorbairt le linn an 3ú haois RC Le linn Gaius Gracchus fuair siad le haicme ar an ainmníocht atá féin a tháinig i ndiaidh Seanad. Rang comhdhéanta de lucht gnó saibhir d'fhéadfadh a acmhainn capall. Le linn an t-am Ágastais, d'fhéadfadh siad fónamh freisin mar eacnamaithe agus poist eile gnó sinsearacha. Na fir Chaith freisin togas cé go raibh siad stríoc corcra caol ná an Seanad. Sa Róimh bhí clique beag daoine a bhí saibhir agus bhí cónaí go flúirseach, agus bhí cónaí ar an chuid is mó bocht.
Rang seanadóir: H ade chuid is mó cumhachta. Beagnach gach na polaiteoirí le rá, tháinig Ard ó anseo.
Fir Ollmhargadh: Dá mbeadh airgead oiread agus is rang senatorial, ach bhí annamh teaghlaigh mar deas.
An rang lár: comhdhéanta de jewelers, dlíodóirí, dochtúirí, dealbhóirí, shopkeepers, ballaí curadh agus restaurateurs.
Na proletarians: An raibh siúd nach raibh a rud ar bith féin. Bhí siad dífhostaithe de ghnáth.
Na sclábhaithe: I gcás an bun an bun
Dlí agus Dlí
An chéad fhoireann dlí tábhachtach tháinig i lár 400 RC, an Dhéag Táblaí. Na pictiúir a chlúdaíonn gach réimse dlí de a cuid ama. Ní raibh aon ionchúisitheoir, ach an t-íospartach a fuair a ghlacadh é féin leis an tionscnamh chun trialach. Ba iad na cúirteanna poiblí, bhí an Fóram Rómhánach na cúirteanna. 100 haois e.Kr bun cúirteanna speisialta do coireanna in aghaidh an stáit. Na pionóis meted amach do stádas sóisialta. D'fhéadfadh fir agus mná a bhain leis an rang uachtair na sochaí a daoradh chun deoraíocht, caillteanas a seasamh sóisialta nó beheading. Cuireadh pianbhreith daoine ó na ranganna níos ísle do pionóis den sórt sin mar prygling poiblí agus a fhorghníomhú. An príosún sa Róimh ar a dtugtar Carcer. Bhí siad tógtha sa chéad céad AD
Saol laethúil sa Róimh
Ba é an fear is sine sa teach ceann an teaghlaigh "familias pater": Pósadh & Teaghlaigh. Bhí sé an caomhnóir ar fad sa teaghlach go dtí go fuair bás siad. Ach amháin tar éis bhás a athar fhéadfadh an mac iad féin a bhunú féin mar cheann an teaghlaigh. Na buachaillí förmyndardag cheiliúradh den chuid is mó idir a n-14ú e 19ú lá breithe. Cheiliúradh siad go shiúil sé i fásta. Sula raibh Ágastas bhí na buachaillí a dhéanamh seirbhís mhíleata ag aois 17 ach nuair a thug sé a chuid arm na saighdiúirí gairmiúla a bhí teoranta ama san Arm ar feadh 25 bliain. Nuair a tháinig isteach san saighdiúir arm, bhí sé bronntar le píosa talún agus dámhachtainí eile.
Cuireadh an bhean a cuireadh i gcónaí faoi an fhir tutelage. Ágastas isteach le bean a rugadh triúr leanaí ovh baintreach bheadh ​​caomhnóireacht saor in aisce. Cén chaoi a raibh bhraith cailín Rómhánach ar upbringing go hiomlán ar a stádas sóisialta. Ní raibh iníon saibhir cead a bheith ag obair lasmuigh den bhaile. Phós siad ag aois 12 de ghnáth le fir a bhí i bhfad níos sine (guys phós ag 14 bliana d'aois). Mhínigh Agustus go mbeadh fir agus mná neamhphósta faoi 25 a phionósú de réir dlí. Bhí Póstaí Socraíodh an-choitianta.
A bhean Rómhánach oibrigh go leor sa bhaile. Bhí sé í a raibh an fhreagracht as an teaghlach, leanaí, agus sclábhaithe. Cuireadh stádas A mná a chinnfear de réir stádais a fir chéile. D'fhéadfaí Pósadh a dhíscaoileadh gan rialtas / tionchar tráchtála. Ní raibh colscaradh coitianta toisc go raibh an fear éigean ansin a íoc ar ais an spré (a tugadh dó ag an cailín tuismitheoirí). Na páistí a fuair go raibh coimeád fear de colscartha. I 18 Bhí f.Kr Póstaí coireachta coireanna poiblí, ach ní raibh sé go dtí go bhféadfadh an titim na laethanta Constantinople roimh na fir a phionósú freisin. Dá bhfaighfí bean agus a lover le chéile, bhí siad a sheoladh isteach ar deoraíocht i dtreonna difriúla. An bhean caillte chomh maith 1/3 de a gcuid maoine agus cosc ​​a remarry.
Oideachas: An teaghlach níos saibhre páirt is minic in éineacht lena mhac i n-oiliúint. Ní raibh Cailíní cead dul ar scoil, ach gur athraigh le linn an t-am Ágastas agus rinne dlí. Ach ní raibh na daoine faoi chúram air. Cuireadh scolaíocht roinnte ina thrí leibhéal: bunrang scoil, scoil ghramadaí agus scoil reitric. Ba iad na ranganna níos ísle ach amháin i scoil tosaigh. Bhí siad mhúin léamh / thar. Ranganna ar siúl sa clabhstraí nó in áiteanna poiblí. Múineadh na páistí saibhir sa bhaile. Cuireadh fhostaigh an múinteoir ag na tuismitheoirí. Ba é an chéad chéim eile an ghramadach Greco-Laidin. Ní raibh go leor mac léinn a chuaigh i mbun ag an leibhéal seo. Ar na 3ú leibhéal a mhúintear ar retor, mhúin sé reitric.
Obair: saibhreas rang uachtair tógtha ar na tailte faoi úinéireacht siad lasmuigh den chathair. An fás na trádála Thug a lán daoine suim acu sa allmhairiú / onnmhairiú. Trádáil áitiúil mar díoltóirí de cumhrán / thug síoda freisin brabúis mór. Bhí Guilds (collegia) ról tábhachtach in eagraíochtaí fiontraithe beaga agus ceardaithe sa Róimh, is maith leo ár gcuid ceardchumainn am. Cuireadh Gillen ceadaithe freisin ag an stát. Róimh Bhí clú ar a aos ceirde oilte.
Antiquity mar shochaí daor
Sclábhaíocht ar fud an domhain ársa chomhlíonann linn scríofa cheana féin sna pictiúir dhéag. Bhí A Rómhánaigh välställd ag tús ca. f.Kr 300 haois 50 sclábhaithe. Thóg siad faoi chúram na príomhthascanna sa bhaile, bhí siad cócairí, póirtéirí agus uppasserskor. Sheirbheáil siad fiú an stát mar sweepers sráide agus executioners. Bhí an tuath thiomáint Seanad lasta ollmhór sclábhaithe. Arastatail thuig an geilleagar na Gréige mar an rialú a bhaineann le brath ar saothair daor. Bealaí dlíthiúla equated sclábhaithe le maoin shochorraithe eile. D'fhéadfaí iad a dhíol agus ar cíos amach agus nach bhféadfadh fianaise ar an gceartas. Arastatail labhair; - Tá roinnt daoine a rugadh a obey agus dá bhrí sin ag nádúr ndán do sclábhaíocht. Ach feabhas ar an "post ofrias 'de réir a chéile. Binsí Huss tháinig go dtí pointe áirithe a mheas mar bhaill teaghlaigh. D'fhéadfadh siad páirt a ghlacadh i gceiliúradh reiligiúnach go leor agus uaireanta faoi thalamh i uaigh an teaghlaigh. Sclábhaithe stats chomh maith leis an príobháideach a bhí ag obair le trádáil agus ceardaíocht roghnaigh an áit chónaithe. Ba iad na dara ceann is minic mar chuid de na brabúis agus d'fhéadfadh airgead a shábháil a cheannach iad féin saor in aisce. Cuireadh simplithe scaoileadh i rith 200 haois f.Kr trí dhíol foirmiúil le Dia. Ní raibh an saoirse daor gan teorainn, nuair a n-úinéirí roimhe seo in áirithe go minic ar an cearta áirithe thar dó.
Hellenism agus an tréimhse impiriúil Rómhánach: Highlight shroich sclábhaíocht sa Mheánmhuir le linn na tréimhse 200f.Kr-200 e.Kr, nuair a bhí a tháirgeadh brath go mór ar an "unfree" saothair. Píoráideacht agus cogadh a bhí ón tús ar an mbealach ceannasach chun sclábhaithe a fháil. Ach ní raibh siad i bhformhór na bhfeirmeoirí beaga agus ceardaithe a bheith mó i gcónaí. Ach is féidir le duine labhairt fós le sochaí daor sa chiall go raibh sé ó tháirgeadh bunaithe ar saothair unfree. An talmhaíocht conversions ndearnadh ndiaidh Hannibal Na ravages an chogaidh bhí gá an úsáid a bhaint maiseanna daor níos mór. Maidir leis an rang uachtair, bhí sé chomh maith ceist stádas sóisialta, ag go leor sclábhaithe. D'fhéadfadh sclábhaíocht athrú i gach rud ó ballraíocht teaghlaigh leis an obair chrua de na mianaigh. Cuireadh sclábhaithe tí chóireáil go maith ag a n-úinéirí agus bhí na deiseanna is fearr chun a bheith saor in aisce. Mar gheall ar tháinig siad de ghnáth an-gar a n-úinéirí agus a dteaghlaigh. Bhí ionsaithe ar an máistir ó thaobh an daor ar neamhghnách agus mheall nuair nach raibh disgust mór. Ach thóg is deacra de na uprisings móra ar siúl i nDeisceart na hIodáile, an éirí amach faoi stiúir an gladiator Spartacus. Dar críoch Cuireadh feabhas ar ranníocóir do na uprisings caighdeáin mhaireachtála.
Le linn senrepubliken ghlac an smaoineamh go raibh sclábhaithe iarbhír anam. Achtaíodh sraith de dlíthe a theorannú cearta an úinéara Le linn na tréimhse impiriúil luath. Ní raibh daor a cheadaítear gan eiseachadadh rialú cúirte chun troid ainmhithe sa amphitheatre nó a dhíoltar mar oiliúnóir gladiator. Faoi raibh sclábhaithe an Nero Impire an ceart chun gearán a dhéanamh go dtí an chathair go foirfe le cóireáil lag agus ó lár na 100 s, B'ionann an marú de daor le dúnmharú. Le linn tháinig an Phoblacht déanaí scaoileadh, go háirithe in uacht, mar is gnách, chonaic Ágastas féin a thabhairt cabhair a theorannú ó thaobh dlí a raon feidhme. Bhí Freedman Rómhánach fós ar an saol ar fad ag brath ar a n-úinéirí. Thóg sé níos mó ná ainm teaghlaigh an úinéara ach choinnigh fhorainm ainm daor. Bhí an Freedman freisin roinnt teorainneacha (m.sh. nach bhféadfadh sé a bheith ina seanadóir) murach a dhaoine FREEBORN, bhí sé saor in aisce. Easpa rochtana ar sclábhaithe dar críoch an tsochaí daor ársa. Go mbeadh an eaglais Chríostaí bhí ról suntasach dearfach, áfach, Myth. Ba iad na Fathers Eaglais thar cuimse uninvolved san ábhar agus ina ionad sin dhírigh a n-ús ar an tsaoirse ag fanacht sa saol eile.
Reiligiúin agus deasghnátha sa Róimh
Bhí Creideamh ról mór i saol Rómhánach agus dá bhrí sin freisin tábhacht ar ár dtuiscint ar chultúr Rómhánach ina iomláine. Cad tugaimid go traidisiúnta "reiligiún Rómhánach" Is é i ndáiríre le raidhse de chreidimh éagsúla, theagasc guda, miotais, deasghnátha agus piseoga. Na codanna is sine ar an reiligiún Rómhánach, is dócha go mbeidh an ceann is tábhachtaí don daonra tuaithe freisin, ionann foirm de animism. Ie, sléibhte, crainn, carraigeacha agus rudaí eile ó nádúr measadh go go bhfuil anam. Le am a bhí chomh maith Gréigis miotaseolaíocht tionchar ag méadú a chuir leis na déithe Rómhánach bhí níos daonnachtúil agus fuair gnéithe nua. Chun tháinig níos déanaí Impire cult atá difriúil ó cults eile. Ina theannta sin forger a piseog an-creidimh, ba lyckoamuletter an ceann is coitianta as jewelry sa Róimh. Coincheapa reiligiúnda Éagsúla chuma ag leibhéil éagsúla, ag brath ar cé acu a bhí sé an teaghlach, an duine aonair nó an stát. Ní raibh aon téacsanna reiligiúnacha lárnach, cosúil leis an Bíobla nó an Koran. Codanna éagsúla Creideamh Ní crochadh i gcónaí le chéile ar bhealach loighciúil. Cad é an Rómhánaigh comhdhéanta féin mar a bhí scripture traidisiún.
Ba bhealach Ancestral an treoirphrionsabal mó i gcúrsaí creidimh. Bhí Reiligiúin fheidhmiú ar bhealach chun dea-chaidreamh leis na déithe a choimeád ar bun. Bhí a bhformheasta riachtanach agus bhí siad míshásta leis na daoine a léirítear seo i dtimpistí agus misfortunes. Fachtóir tábhachtach ná go bhféadfadh an teip ar leith i gcoinne na déithe backfire ar an tsochaí ar fad. Bhí sé seo ar cheann de na cúiseanna is mó an stát a bheidh dírithe féin a fheidhmiú cult poiblí, mar shampla, cheiliúradh poiblí. Bhí sé go bunúsach saoirse creidimh, chomh fada agus nach raibh tú a dhéanamh rud ar bith déithe missbehagade. Chríostaíocht bhaineann leis na reiligiúin go bhfuil ag amanna thwarted ag na Rómhánaigh, ní raibh i bhfad chun an Críostaithe ag iarraidh a sacrifice do na déithe. Chun na Rómhánaigh a bhí chun smaoineamh níos ceist ghníomhartha seachas creideamh síol. Is féidir é seo a roinnt ina dhá chuid. 1) An chéad daoine chuimsítear iarracht a bheith gods leis an dlí, den chuid is mó ag a chuid dualgas a chomhlíonadh i dtreo leo. 2) Bhí sé seo faoi ag iarraidh a fháil amach an toil na déithe nó iarr orthu le haghaidh comhairle. D'fhéadfaí é seo a dhéanamh i roinnt bealaí.
Chonacthas Siar ealaín níos mó mar cheird ná le bronntanas prophetic. Ní raibh na Rómhánaigh averse do dhaoine aonair a d'fhéadfadh cumarsáid a dhéanamh leis na déithe. Bhí an chumarsáid á reáchtáil ag sagairt. Chun a bheith ina shagart, ní raibh sé critéir an-mhaith is gá duit a bhaint amach; 'Saoránach Rómhánach * saor a rugadh' gan díobháil choirp tromchúiseach. Bhí na sagairt a toghadh ar a seasaimh don saol. Tháinig siad de ghnáth ó na echelons uachtair na sochaí. Tá cuid de na príomh-sagairt a bhí augurerna, bhí a n-UPPP pósta le cur chuige gods chun iompar an duine a léirmhíniú. Stoirmeacha clocha sneachta Tobann, teipeanna barr, laonna míchumtha léiriú go minic mar chomhartha nach raibh na déithe sásta. Chun léirmhíniú a comharthaí a d'fhéadfadh dul ar iontaoibh baint úsáide as "Leabhair Sibylline", bailiúchán de scríbhinní prophetic de na Gréige. Comhdhéanta Coláiste pontificate an príomh-ghrúpa agus a ionadaí príomhfheidhmeannach "Pontifex Maximus" Bhí roinnt de na Rómhánaigh ar chléir. Tógadh an teideal ar dtús ag an emperor agus caite inniu ag an Pápa.
Íobairt do na cumhachtaí níos airde comhdhéanta dócha gurb é an chuid ar fad thábhachtach den cult. Unfastened a bhí sé fear a gods fir agus mná a mná íobairt. Ach d'fhéadfadh sé a bheith díreach chomh maith torthaí, cácaí agus fabraicí. An t-acht Chiallaigh sé sin go cuireadh na déithe chun béile. Loscadh Gods chuid an íospartaigh don chuid is mó ar altóir, ach na daoine iad féin ith suas an chuid eile. Bhí ceithre cúiseanna íobairt; * Chun a iarraidh cabhair ó na déithe * feabhas raibh míle maith as an gcabhair a fuarthas * appease an dia feargach * ceiliúradh idirghabháil diaga. Leas an duine aonair i gcaidreamh pearsanta leis an Dhiaga fhás go láidir le linn Phoblacht déanach. Sraith theagasc ó oirthear na Meánmhara ar a dtugtar "Mystery". Ar fáil na Rómhánaigh taithí reiligiúnacha mhothúchánach agus rialacha eiticiúla a thug treoir i saol chomh maith le súil tar éis bháis. Samtidigt som Augustus var i färd med att lägga grunden till det romerska kejsardömet föddes i Judeen den mysteriekult som skulle komma att bli den allra största och efter romarrikets fall föra dess arv vidare- kristendomen.
Romarna hade smak för grym underhållning och gladiatorspelen var det yttersta uttryck för detta. Colosseum, den enorma arenan i Rom, invigdes av Titus år 80 e.Kr och fungerade som centrum i den underhållningsindustri som omfattade hela imperiet.
Spelen utvecklades i samband med begravningar inom aristokratin. Spelen iscensattes på de stora amfiteatrarna och uppstod i samband med veteranernas bosättningar. Den första dokumenterade gladiator kampen ägde rum år 264 f.kr. De var då 3 gladiatorer som kämpade, under Julius Ceasars tid var det 300 stycken. Under denna tid var de flesta gladiatorer krigsfångar/slavar. Det fanns även special inrättade skolor där de tränade i kriget och striden alla "konster". Mot slutet av republiken försvagades länken mellan gladiator kamp och religion. Politik kom in i bilden, män ur eliten började arrangera kamper för att vinna anhängare. Det fanns många olika kampformer: djurkamp (venationes), kamp mellan gladiatorer samt avrättningar av brottslingar. Alla kamper var öppna frö allmänheten.
Innan speciella byggnader uppkom höll man till på forum romanum -staden sociala och rituella centrum.
De tidigaste och mest kända skolorna låg i Capua, ägaren till dessa blev både förmögna och framgångsrika. Det var på dessa skolor som Spartacus startade sin revolt år 73 f.Kr. Barackerna som de bodde i var bekväma och ägarna såg till att de blev omhändertagna, eftersom de var värdefulla för ägaren. Träningarna var oftast brutala likaså bestraffningarna. För att hålla sig vid liv på arenan var goda kunskaper i strid och disciplin nödvändiga. Under kejsartiden fanns det fyra välkända skolor i rom; Ludus Magnus, Ludus Dacicus, Ludus Gallius och Ludus Matutinus. Förmodligen grundades alla av Domitianus. En procurater ledde skolorna och utsågs av kejsaren, han var riddare och ansvarig för skolans tekniska och finansiella skötsel. Vapensmeder, träningspersonal och egna läkare hade varje skola. Ludus Magnus var den största skolan i Rom, en underjordisk tunnel ledde från denna skola till Colousseum. I Ludus Matutinus tränades venatones, de män som kämpade mot vilda djur. Ludus Gallicus fick namnet efter roms traditionella keltiska fiender, gallerna. Ludus dacius hade sitt namn efter dakerna, folket som var bosatta vid Donau. Tillfångatagna daker användes oftast till gladiatorspelen vid de stora segerfesterna.
Under kejsartiden var de fria medborgare som frivilligt ställde upp under en begränsad tidsperiod. Missnöjda ägare sålde även sina slavar till skolorna för att de skulle dö på arenan. Denna bestraffning förbjöds senare av Hadrianus. Kejsaren Marcus Aurelius utvidgade förbudet till att omfatta även sådan som kämpade mot djur. De tog många år att tränas till en duktig gladiator därför var det många strider som utkämpades till döden. En framgångsrik gladiator kunde bli både förmögen och populär, överlevde han kunde han dra sig tillbaka bekvämt. Senatorer och riddare förbjöds delta i kamperna, det ansågs vara under deras rang. Kvinnliga gladiatorer existerade med det var mycket ovanligt. År 200 e.Kr förbjöds även kvinnor att delta.
De första var gjorde av trä och var provisoriska byggnader. Första teatern i sten byggdes under 2:a århundradet. Men det var vespasianus amfiteater som skulle bli den mest berömda. Den blev känd som amfiteatern flavium, som nu i vår tid är känd som Colosseum.
Bygget påbörjades av vespasianus under 70-talet e.Kr. De finansierades med krigsbyte från plundringen av Jerusalem (70 e.Kr.) Endast norra halvan är intakt. År 1749 dedicerade påven Benedictus XIV bygganden till kristi lidande och förklarade området helgat. Det fanns otroligt många ingångar för att åskådarna lätt skulle kunna flytta mellan sektionerna. Huvudkorridorerna (4st) löpte ovanpå varandra parallellt med ytter väggen. De högre uppsatta i samhället hade egna ingångar som var numrerade. Mittemot varandra i längdaxelns riktning fanns två ingångar, avsedda för de tävlande. Läktarna var indelade i fem nivåer, varv den lägsta låg närmast arenan och var avsedd för senatorerna. De andra åskådarna fick marker som visade var de skulle sitta. Colosseum rymde ungefär 45000-55000 åskådare. Från och med Augustus regent period var varje åskådar sektion reserverad för en viss sektor av befolkningen. Detta var en del av kejsarens sociala reform politik som syftade att förstärka klasstrukturen och den sociala stabiliteten. De enda kvinnor som fick reserverade plaster var de vestaliska jungfrurna (vaktade den heliga elden i vestas tempel), andra kvinnor satt längst bak.
Ett soltak var även byggt för att skydda åskådarna från solen. Golvet på arenan finns inte kvar men man har upptäckt underjordiska gångar, under golvet som ledde ut till utrymmen där gladiatorer och djur väntade på kamp.
Colosseum invigdes sommaren år 80 e.Kr av Titus. Festen pågick i 100 dagar. Festivalen hölls på det öppna området bakom Tibern där kejsaren Augustus anlagt en konstgjord sjö. Det hölls många djurkamper och jaktuppvisningar. Djuren som dödades hade transporterats från Afrika. Ett ex. på spelens politiska funktion var när Titius anordnade en parad med spioner han avslöjat. De hånades och förlöjligades av publiken. Detta var ett effektivt sätt för Titus att avskräcka andra motståndare till hans "kamp". Varje kamp inleddes med trumpetare, djuruppvisningar och venationes hölls på förmiddagen. De följdes av tre kamper mellan gladiatorerna. Varje kamp dömdes av en lanista med en lång stav. Det hela pågick till någon blev allvarligt skadad. Den skadade mannen bad om nåd (misso) genom att höja handen. Spelets finansiär Titus bad åskådarna avgöra om nåden beviljades eller inte. Avrättningar ägde rum på eftermiddagen och under lunchen på arenan. Mosaik på väggarna i Colosseum visar hur fångar rullar fram på en bår till hetsade tigrar som sedan lemlästar och dödar fången.
Romarriket hade drabbats av en mängd problem, som ekonomisk kris, jordbruksproblem och pest. Rom delades i två delar väst/öst Rom. Detta skedde under Theodosius den stores död år 395. Riket delades mellan hans söner Honroius i väster och Arcadius i öster. Roms arméer hade inte längre den styrka som den en gång haft. De germanska trupperna tilläts komma allt närmare och på så sått ta över styrelsen. Väst sidan hade problem med det administrativa. Vandalerna (gav upphov till dagens ord "vandalism") etablerade sig först i Spanien men även Nordafrika, de skapade ett sjövälde i västra Medelhavet. Det var klart att väst sidan hade stora problem men för Östrom var det tvärtom. Men även de fick kämpa för sina gränser, mot germaner och avarer på norra Balkan och sasadinriket i öster. Ekonomin och stadskulturen hade varit i kris i väster ända sedan 200-talet men fortsatte att blomstra i öster. Städerna i öster var ända in på 500-talet knutpunkter för det ekonomiska livet. Kejsar Arcadius var liksom hans bror starkt beroende av militärbefälen. Kejsare Konstantin regerade 307-337 e. Kr och var den första kristne kejsaren.
Konstantin införde en ny huvudstad, Konstantinopel i Östrom. Västroms huvudstad var fortfarande Rom. Konstantinopel var tidigare en grekisk koloni vid namn Byantion. När Konstantinopel grundades som huvudstad i öst blev staden nytt centrum i det romerska riket, tyngdpunkten sköts bort från Rom. Många av de senromerska kejsarna besökte inte längre rom. Barbar folken gjorde allt tätare attacker mot det romerska imperiet, framförallt de västra delarna. Men en rad kejsare fortsatte arbetet med att återinföra Medelhavsvärlden under Roms styre. Kejsar Diocletianus, som styrde Rom 284-305 e.Kr, försökte få bukt med den dåliga ekonomin genom att införa pris/lönestopp. Han förbjöd också alla andra religioner än de gamla romerska. Västrom splittrades snart i småstater.
År 476 e. Kr avsattes den siste kejsaren i Rom och genrealen som gjorde skrev ett brev till ledningen i Rom. Han berättade att ingen ny kejsare behövdes sättas in eftersom de lilla som fanns kvar av Västrom kunde hans sköta själv. År 550 e. Kr fanns det inte mycket kvar av Rom. Invånarantalet hade sjunkit från 1 miljon till 50 000. Orsakerna till att Västrom gick under var många. Brist på slavar, tillbakagång inom jordbruket, ekonomisk kris och höga skatter, övergivna städer, pest, mm Västrom upphörde att existera officiellt år 476 men goternas anfall år 410 innebar att romersk administration upphörde att fungera i västra medelhavet. Rom var nu ett viktigt centrum för kristendomen, men inte längre för den världsliga makten. Något mer än 1200 år från det år, då Rom enligt traditionen grundades hadedet romerska riket upphört att existera.
Antikens Rom , 2.4 out of 5 based on 30 ratings
Betygsätt Antikens Rom
Nedanstående är skolarbeten som handlar om Antikens Rom eller som på något sätt är relaterade med Antikens Rom .
6 Responses to "Antikens Rom"
Ulla Ståhl on 28 Mar 2008 at 11:23 em #
Vet ej om Du är intresserad av just min åsikt. Jag satt och sökte något om Rom och detta som jag hittade var verkligen intressant. Jag har lärt mig en hel del.
anonym on 08 Okt 2009 at 1:32 em #
bra text, med det skulle vara bra om du tog med roms början.
sven on 15 Okt 2009 at 11:03 fm #
skriv nått om kvinnorna också!
Emil on 14 Feb 2010 at 7:33 em #
Vad sägs om att skriva MASSVIS om Arvet efter Rom
Per on 26 Jul 2010 at 3:22 em #
En av dem mera framstående anledningarna till att västrom förr kan vara att dem var så fruktansvärt beroende på slavar och germanska lydstater mot slutet. Och man kan ju gissa vad som händer när det uppstår brist på dessa slavar och mot slutet mera rebelliska germanska lydstater!. Jättekul att läsa igenom dock! bra jobb!.
Ståhl-Ulla on 20 Sep 2010 at 1:25 em #
Bra skrivet och bra fakta, men du borde tänka på att stava rätt och se över speciellt texten i början, det är dåligt skrivet. Chomh maith leis sin tá stór maith d’acmhainní forbartha ag na múinteoirí Gaeilge le blianta agus bíonn an fhorbairt seo comhtháite leis an bpleanáil don ábhar go ginearálta. 2018 Annual Mint Set
Foireann na Bliana 2018
Le Foireann na Bliana seo, comórtar na seanscéalta Éireannacha atá bailithe agus comhroinnte ag muintir na hÉireann leis na céadta bliain.
Le seoladh Fhoireann na Bliana 2018 ag Banc Ceannais na hÉireann, cuirtear beocht i roinnt de na carachtair is mó cáil i scéalaíocht mheánaoiseach na hÉireann. Le Foireann na Bliana seo, comórtar na seanscéalta Éireannacha atá bailithe agus comhroinnte ag muintir na hÉireann leis na céadta bliain.
Tá an fhoireann speisialta seo, atá comhdhéanta de na hocht mbonn atá i gcúrsaíocht, bunaithe ar roinnt de na finscéalta Éireannacha is spéisiúla, lena n-áirítear Clann Lir, Cú Chulainn agus Deirdre an Bhróin.
Is gné lárnach de dhearadh fhoireann na bliana seo í an éifeacht scáthchrutha ina léirítear carachtair agus scéalta ó shé cinn de sheanscéalta clúiteacha na hÉireann.
Ar an gcás seachtrach den tiachóg taispeántais, taispeántar trí fhinscéal lena n-áirítear Clann Lir, an Bradán Feasa agus duine de na laochraí miotasacha is mó clú in Éirinn, Cú Chulainn. Ar an taobh istigh den sciorrchás, léirítear an Táin Bó Cuailnge, Faolfhir Osraí, mar aon le Deirdre an Bhróin.
Tá foireann na bliana 2018 le fáil i dtiachóg álainn taispeántais agus léiríonn sí roinnt de na scéalta agus de na carachtair is ansa le muintir na hÉireann ó mhiotais agus ó fhinscéalta na hÉireann.
Eiseoidh Banc Ceannais na hÉireann Foireann na Bliana seo an 30 Aibreán 2018 agus cosnóidh an fhoireann €29. Beidh ainmníochtaí uile bhoinn na hÉireann don bhliain 2018, ó 1 cent go dtí €2, ar áireamh san fhoireann seo agus beidh siad séalaithe laistigh den tiachóg. Tá teorainn eisiúna 6,000 bonn ag gabháil leis an bhfoireann seo. There is a substantial workforce in Achill which is available for long-term employment. The workers are also willing to avail of any training opportunities to improve their skills. None of the closures was caused by a lack of working skills among the workforce or the availability of people for work. These people are only waiting for the opportunity to work. Tháinig siad chun cinn in 1990 mar chuid d’Fhéile Ceoil Tíre Bhéal Feirste agus ghnóthaigh siad ainm dóibh féin lena meascán eicléictiúil agus bríomhar de cheol traidisiúnta na hÉireann agus réimse leathan de seánraí eile, lena n-áirítear rapcheol, roc-cheol deisceartach, snagcheol, na gormacha, bluegrass, polcaí, luasc-cheol tíre, agus fiú amháin salsa. Féachnóirí tSín agus scríbhneoirí Ian Buruma, Yan Lianke, Linda Polman, David Rieff, agus Zha Jianying labhair an Domhain ag Féile PEN Glórtha na Litríochta Idirnáisiúnta chun plé a dhéanamh ar chearta an duine sa tSín ag an Halla Mór ag Cooper Aontais. Bhí an Ghaeilge ann i bhfad roimh Google agus Facebook agus beidh sí fós ann nuair bheidh na comhlachtaí sin “imithe”, a dúirt Scannell. Chaith sé tréimhse ansin ag obair mar shaoririseoir, mar Eagarthóir Cúnta leis an iris Comhar agus ag léachtóireacht san iriseoireacht in Fiontar DCU. Comórtas Peile na Gaeltachta agus imeachtaí eile
31ú Bealtaine 2019
Comórtas Peile na Gaeltachta, Leithinis Chorca Dhuibhne, 31 Bealtaine – 3 Meitheamh '19
Tá cuma an-bhreá ar an dá pháirc a bheidh á úsáid do Chomórtas Peile na Gaeltachta i gCorca Dhuibhne an deireadh seachtaine seo os na pictiúir atá á gcur in airde ag CLG na Gaeltachta, a bhaineann úsáid go rialta as na hacmhainní ó dheas!
'Sprid. Croí. Caid. Teanga.' mana an chumainn, agus léireofar amhlaidh ar an leithinis mar gur ann a bhaileoidh lucht na bhfoirne do dheireadh seachtaine na Cincíse agus don gcomórtas aitheanta, spraíúil, Gaelach seo, atá 50 bliain ar an bhfód i mbliana. Beidh an áit faoi dháir le cluichí agus imeachtaí eile siamsiúla. Mura féidir leat a bheith ann, éist le RTÉ Raidió na Gaeltachta, beidh clúdach cuimsitheach ag an rannóg spóirt ar na cluichí ar fad, mar aon le tuairiscí agus anailís, ó mhaidin go tráthnóna.
'An Bealach go Baile Ghib', Solstice Arts Centre, An Uaimh, Co. na Mí Dé Sathairn 1 Meitheamh @ 19:30
Díoladh iomlán na dticéad le An Bealach go Baile Ghib a fheiscint, nuair a thaispeánadh faoi dhó é in Ionad Ealaíona Solstice san Uaimh i mí an Mhárta. Is ríléir go bhfuil tóir air, agus chuige sin beidh deis arís eile saothar Ronan Carley a fheiscint Dé Sathairn.
Sa bhliain 1937 bhog go leor daoine ó cheantair Ghaeltachta go Baile Ghib i gContae na Mí, de dheasca scéim athlonnaithe a chuir an Coimisiún Talmhaíochta i bhfeidhm, agus díríonn an clár faisnéise ar stair agus ar fhiúntas na scéime sin, le hagallaimh leo siúd a bhog mar chuid de chomh maith.
Oíche cheiliúrtha le Seán Ó Sé, Lárionad Cathrach Bhéal Tairbirt, Co. an Chabháin Dé Domhnaigh 2 Meitheamh @ 20.00
Is i mBéal Tairbirt i gContae an Chabháin a bheidh Fleadh Cheoil na háite sin ar siúl an deireadh seachtaine fada seo. I measc na n-ócáidí atá eagraithe, beidh seisiún le Seán Ó Sé sa Lárionad Cathrach, atá beartaithe d'oíche Dé Domhnaigh. Scéalta, amhráin agus ceol ón gCorcaíoch a chloisfear agus ní leis féin a bheidh sé! Tá liosta le háireamh díobh siúd a bheidh ina chuideachta, cuirim i gcás Séamus Fay, a bhfuil cáil bainte amach aige lena phortaireacht bhéil; an t-amhránaí Cathal Lynch; cairde áitiúla Sheáin agus baill ó Chomhaltas NYAH. Níl ansin ach méid áirithe, beidh scata eile ag tabhairt faoin stáitse i gcaitheamh na hoíche chomh maith!
Ó Bhéal (mar chuid d'imeachtaí Fhéile Chuan Chorcaí), The Hayloft Bar, Corcaigh Dé Luain 3 Meitheamh @ 20:30
Cuirfear tús le Féile Chuan Chorcaí (Cork Harbour Festival) Dé Sathairn beag seo agus imeachtaí go leor ar an gclár acu. Dhírigh mo shúil ar ócáid faoi leith in ómós do Dhomhnall Mac Síthigh, mar chuid de shraith ar a dtugtar Ó Bhéal, a bhíonn ar siúl rialta go leor ó dheas. Is i gcomhar le Foras na Gaeilge atá an oíche filíochta dhátheangach áirithe seo eagraithe, ag a mbeidh Ceaití Ní Bheildiúin, Eibhlís Carcione, Billy Ramsell, Bríd Ní Mhóráin, Bernadette Nic an tSaoir, Julie Field agus Paul Casey, agus iad ag léamh dánta Dhomhnaill agus sleachta óna leabhair. Beidh aistriúcháin ar a shaothar teilgthe os a gcionn in airde. Anuas ar sin, beidh cara mór an fhile agus an údair, Breanndán Ó Beaglaoich le clos i mbun an cheoil. Welen gwawrio. by Tomos, Angharad Publication: Talybont Y Lolfa, 1997 . 172 p. 19 cm. Availability: Items available: Main Library [891.665 T] (1), Ábhar imní eile dom, go háirithe, is ea líon na gcomhlachtaí poiblí atá ag baint úsáid as córais mheaisínaistriúcháin le freagra i nGaeilge a eisiúint, mar a luadh i dtuarascáil na bliana seo caite. videocast | eactivo | Spáinnis d'inimircigh
Seo físeán nua. Léiríonn muid an deis ann i láthair neamhfhoirmiúil, tá seans níos mó, ach cuimhneamh i gcónaí a thabhairt ar dhá póga! Begona isteach dom a dheirfiúr. Is cás teaghlaigh é agus pógann muid faoi dhó. 1. An Beannacht: I measc cairde: Dia duit conas atá tú? An freagra: An-mhaith (dos Besos) 2. An cur i láthair: Léiríonn tú: Radharc nativity, […] Dul chun cinn i dtreo bhunú an Choimisiúin fhiosrúcháin ar Aráis Mháithreacha agus Leanaí agus nithe gaolmhara áirithe, lena n-áirítear toil an Bhreithimh Yvonne Murphy tabhairt faoi ról Chathaoirleach an Choimisiúin. Is trí shruthú beo ar www.snag.ie a nasctar an tsraith de chiorcail chomhrá Ghaeilge ó áiteanna ar fud na cruinne i rith na seachtaine ar leith seo. Bíonn deis ag an bpobal trí chéile páirt a ghlacadh tríd an gcomhrá a leanúint beo ar www.snag.ie agus teachtaireachtaí Twitter a chur chuig na rannpháirtithe agus lucht féachana trí úsáid a bhaint as an haischlib #Comhrá14.
I measc na ngrúpaí le páirt a ghlacadh fós, beidh comhráite ag teacht ó scoileanna ar fud na hÉireann, cumainn Ghaelacha tríú leibhéal, foghlaimeoirí Gaeilge in Ollscoil Notre Dame, Stáit Aontaithe Mheiriceá agus beidh fiú comhrá speisialta ag teacht ó Réadlann Dhún Sinche, áit a mbeidh daltaí de chuid Ghaelcholáiste Chill Dara ar cuairt ann maidin Dé hAoine ag 10.00rn, mar chuid de Sheachtain Dhomhanda an Dearbhspáis 2014.
Tá bearnaí ama fós i sceideal na curiarrachta áfach, go háirithe ag an deireadh seachtaine, agus níos mó grúpaí á lorg chun na bearnaí sin a líonadh. Má tá Gaeilge agatsa agus ag cara nó cairde de do chuid agus má tá fonn dúshláin, cainte agus craic oraibh, féach ar chlár ama na curiarrachta ar www.snag.ie agus déan teagmháil le hoifig Sheachtain na Gaeilge ar +353 (0)1 4757401 nó comhra@cnag.ie gan mhoill chun lá agus am a chur in áirithe.
Sinn Féin, Fine Gael ar aon thacaíocht i bpobalbhreith nua Irish Times Ábhar Bhailiúchán na Scol ó Chontae na Gaillimhe ar www.duchas.ie An aidhm atá ag Gaelcholáiste Na Mara ná a bheith mar scoil digiteach a rachaidh le rath na nua h-eacnamaíochta Ghaelacha, ag neartú gach gné den mhúinteoireachta, de foghlama agus de bhainistíochta na scoile le teicneolaíochta nua-aimseartha. Gach seachtain cuireann Aodh Ó Corcráin oideas ar fáil do léitheoirí NÓS agus d’éisteoirí Raidió na Life – is féidir éisteacht lena mhír bhia ar chlár maidine an stáisiúin, An Bricfeasta Blasta, anseo thíos. Inniu tá ómós scríofa aige do bhricfeasta friochta na hÉireann!
Ní amháin go mbíonn bricfeastaí deasa againn in Éirinn ach tá siad mar dhlúthchuid den saol sóisialta agus de gach cuimhne atá agam de laethanta tábhachtacha m’óige, nó den mhaidin i ndiaidh oíche mhaith amuigh, nó deireadh seachtaine ar shiúl le cairde.
Úsáid táirgí de chuid na hÉireann, putóg dhubh de chuid Bhaile Cloich na Coillte, ispíní agus bagún áitiúil… agus gan Heinz Baked Beans agus trátaí ón Spáinn!
Nó, má tá cónaí ort i mBéal Feirste, go síos chuig do bhácús áitiúil chun cuid a cheannach – tá áit mhaith a mholfainn ar Shráid an Chaisleáin.
Níl páipéar nuachtáin clóite ag na Gaeil sa lá atá inniu ann ach tá neart meáin idir Tuairisc, NÓS, RnaG, TG4 agus eile.
Is maith na cuimhní atá agam ag éisteacht leis an raidió, cara amháin ag léamh amach na nuacht óna ghuthán nó ón pháipéar agus na leaids uilig ag caint air agus ag léiriú barúlacha faoi. D’fhéadfaí a mhaíomh fosta go bhfuil “Stormont held to ransom” ag an DUP ar mhaithe le polaitíocht. Maíonn siad go bhfuil meas acu ar an nGaeilge 7 rl ach fós tá siad chomh stuacach le dream ar bith eile. </img> Chum Petrarch an smaoineamh go raibh An Ré Dhorcha ann san Eoraip, agus diaidh ar ndiaidh, tháinig an smaoineamh chun cinn mar thréimhsiú trípháirteach de chuid stair an Iarthair; a leithéid agus an tSean-Mheánaois, an Meán-Mheánaois agus an Nua-Mheánaois. Bhíos i láthair inné ag Cruinniú dEagrais Pobalbhunaithe na Gaeltachta sna Forbacha i gConamara, cruinniú a ghairm an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon O Cuív, chun sinn a chur ar an eolas faoina mholtaí do struchtúr nua do na h-eagrais seo mar chuid den Straitéis (Dréacht) 20 Bliain don Ghaeilge. Reachtáladh an chruinniú in Ostán Chois Fharraige/Conamara Coast Hotel, foirgneamh atá treasna an bhóthair ó cheannaras na Roinne Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta. Is beag Ghaeilge a bhí le clos san ostán ón bhfoireann ann - rud is dócha nár cheart íontas a chur ar aon duine nó is é seo Teach Furbo, mar a bhí, agus is ann a bhíodh ocáidí móra - ie Quicksilver, Seó Bibi Baskin is eile - nuair a deineadh iarracht an Bhéarla a bhrú siar scórnaigh phobal na Gaeltachta. Sin mar a bhí - agus ní h-é an stair sin atá mar abhar agam anois. Luaim é mar phointe stairiúíl mar spreag na h-ocáidí thuasluaite gluaiseachtaí éagsúla i measc phobal na Gaeilge is na Gaeltachta, ceann acu a thug TG4 dúinn. Ar aghaidh linn. Beidh an scoil seo ar an ‘Gaelchampas’ is mó sa tír, dar leis an eagraíocht Gaelscoileanna Teo. Beidh bunscoil agus iarbhunscoil lán-Ghaeilge chomh maith le scoil do pháistí le riachtanais speisialta ar aon suíomh amháin. Ní 'Páirc' i mBaile Átha Cliath amháin atá i gceist anseo ach b'fhéidir go leor páirceanna eile ar fud na tíre. Oíche Chéadaoin, tar go dtí Oíche Ghaelach sa Grand Social, nuair a thagann pobal Gaelach na cathrach le chéile le gáire a dhéanamh ar mhuintir "Tóg Amach Mé" ó a 8.i.n. ar aghaidh. Beidh damhsa, beidh ceoil. Tá Gnó Mhaigh Eo agus Gaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir ag cur deis ar fáil do dhuine ó Mhaigh Eo nó duine a bhfuil cónaí orthu i Maigh Eo taisteal go Ceanada chun obair mar mhúinteoir ann le linn an chúrsa samhraidh a bhíonn acu ón 11-18 Lúnasa, íocfar costaisí taistil agus lóistín. Cé go bhfáiltíonn Coláiste Ghobnatan roimh gach scoláire a éilíonn rolú, tá an bhainistíocht agus pobal na scoile díongbháilte gurb í an ghaeilge teanga na scoile. Ina theannta leis don gclár speisialta seo mar chomhláithreoir, beidh Leas-Uachtarán / Runaí Chuallacht na Gaeilge, Alswyn Ní Aonghusa Ní Dhúill. Ar an ngalfchúrsa bhí an Corrán thar barr chomh maith le bua i gCraobhchomórtas Sóisearach Scoileanna na Mumhan do Clodagh Moloney agus Nicole Power. Séamus Bán Ó Gallachóir, Seán Mac Giolla Bhuí, Bridget Ní Ghairbheith, Nóirín Ní Mhaoldomhnaigh, Seán Michéal Ó Domhnaill, Fiona Pasoma, Nóirín Uí Dháimhín agus Dónall Ó Cnáimhsí. Anois tá deis aige beart a dhéanamh de réir briathar agus dramaí i dteanga náisiúnta - an chéad teanga náisiúnta fiú - a chur ar an árdán ag an Amharclann Náisiúnta! De bharr comhoibriú den scoth idir bhainisteoirí, mhúinteoirí agus thuismitheoirí, bhogamar isteach i bhfoirgneamh úrnua, laistiar den Chuarbhóthar Theas agus taobh le Bóthar Theas na Dúglaise. Doscail Micheál Ó Máirtín an scoil go hoifigiúil i1996. Bhí ocht seomra ranga in éineacht le halla agus le seomraí breise - seomra foirne, leabharlann/seomra acmhainní, seomra an rúnaí, oifig an phríomhoide sa scoil. Níorbh fhada,áfach, go raibh sé an shoiléir nach raibh an scoil mór a dhóthain agus osclaíodh síneadh scoile le hocht seomra ranga eile agus seomra ríomhaireachta i 2004. Tá Gaelscoil na Dúglaise fréamhaithe i saol an phobail sa Dúglas anois. An Ghaeilge faoi bhláth i Nua-Eabhrac (Cuid 1)
Thug Cóilín Ó Floinn cuairt ar scoil Ghaeilge i Nua-Eabhrac an mhí seo caite agus chuaigh díograis na bhfoghlaimeoirí i bhfeidhm go mór air.
Ag spalpadh Gaeilge 'i bpríomhchathair na hEorpa'
Rachel Mac Gowan
Tá an lámh in uachtar ag an mBéarla sa Bhruiséil ach tá Rachel Mac Gowan agus roinnt cairde léi ar a ndícheall ag iarraidh a bheith ag cur na Gaeilge chun cinn.
Ag Gaeilgeoireacht i gceartlár na Gréige
Konstantinos Sakellares
Is duine de theaghlach seisir a tógadh faoin tuath sa Ghréig é Konstantinos Sakellares. Is é an t-aon Ghaeilgeoir amháin sa teach é agus gach seans, fiú amháin, gurb é an t-aon duine sa réigiún ar fad a bhfuil an teanga aige.
Andúil sa Ghaeilge!
D'éirigh Bob Burke as a phost mar fhiaclóir i mBaltimore, Maryland anuraidh ach ní hionann sin is a rá go bhfuil sé ar tí éirí as a chuid iarrachtaí an Ghaeilge a chur chun cinn ina thír dhúchais.
Faoi dhraíocht ag an chultúr Gaelach
Conallach ar an choigríoch
Colm Ó Baoill
Is as Gaoth Dobhair ó dhúchas é Colm Ó Baoill ach tá cónaí air anois lena bhean chéile Seapánach i Sydney na hAstráile. Míníonn sé anseo na deacrachtaí a bhaineann le páistí a thógáil trí Ghaeilge i bhfad ó bhaile.
Ag filleadh ar an fhód dúchais
Cé gurbh as Éirinn tuismitheoirí Paula Kehoe, níor chuala sí trácht riamh ar an nGaeilge agus í ag éirí aníos san Astráil. Nuair a thug sí cuairt ar Éirinn den chéad uair i lár na nóchaidí, áfach, chuaigh an teanga agus an cultúr go mór i gcion uirthi.
Ar maos sa Ghaeilge agus sa cheol Gaelach (Cuid 2)
Bhí Galt Barber, ceoltóir agus cláraitheoir ríomhaireachta a bhfuil cónaí air i gCalifornia, ocht mbliana is fiche sular chuala sé trácht ar an Ghaeilge. Luigh sé isteach ar fhoghlaim na teanga ag an am sin agus tá líofacht bainte amach aige, in ainneoin nach raibh sé in Éirinn ach uair amháin. Sa dara cuid seo dá alt, labhraíonn sé faoin turas sin go hÉirinn.
Ar maos sa Ghaeilge agus sa cheol Gaelach (Cuid 1)
Bhí Galt Barber, ceoltóir agus cláraitheoir ríomhaireachta a bhfuil cónaí air i gCalifornia, ocht mbliana is fiche sular chuala sé trácht ar an Ghaeilge. Luigh sé isteach ar fhoghlaim na teanga ag an am sin agus tá líofacht bainte amach aige, in ainneoin nach raibh sé in Éirinn ach uair amháin.
Rí na Bananaphoblachta
Cé gur as an Ísiltír ó dhúchas é Alex Hijmans d'éirigh leis caighdeán ard go leor Gaeilge a bhaint amach le hiriseoireacht, craoltóireacht agus scríbhneoireacht a dhéanamh sa teanga. Faoi láthair, tá sé ag reáchtáil caife Gaelach i nGaillimh. Labhair Beo! leis faoina spéis sa Ghaeilge.
Ó München go Ráth Cairn
Tá éirithe le Christoph Wendler an Ghaeilge a fhoghlaim, in ainneoin go bhfuil cónaí air sa Ghearmáin agus gur beag deis a bhí aige ar feadh i bhfad an teanga a labhairt.
Gaeilgeoir ilteangach na Fionlainne (Cuid 2) »»»
Gaeilgeoir ilteangach na Fionlainne
Tá cónaí ar Panu Petteri Höglund in iardheisceart na Fionlainne agus tá ocht dteanga ar a thoil aige, an Ghaeilge ina measc. Sa chéad chuid d'agallamh ríomhphoist a chuir Beo! air, déanann sé cur síos, i measc rudaí eile, ar a chúlra, an chaoi ar spreagadh a shuim sa Ghaeilge agus an tslí ar fhoghlaim sé an teanga.
Glórtha lácha an bheoshrutha
Tá cónaí ar Brent Miles in Ontario Cheanada. Léiríonn sé anseo an chaoi a bhfuil Raidió na Gaeltachta ar an idirlíon ina áis luachmhar aige féin agus acu sin go léir a bhfuil cónaí orthu taobh amuigh d'Éirinn agus atá ag iarraidh teagmháil leathúil a bheith acu leis an nGaeilge.
Mo bheannacht ar an nua-theicneolaíocht!
AnneMarie Uí Chonaill
Is as Toulouse i ndeisceart na Fraince í AnneMarie Uí Chonaill agus tá spéis aici sa Ghaeilge le fiche bliain anuas. Míníonn sí anseo cén fáth ar fhoghlaim sí an teanga agus cén chaoi a bhfanann sí i dteagmháil léi ó lá go lá.
An tsuim sa Ghaeilge ag fás i Frankfurt na Gearmáine
Stiofán Ó Foghlú
Tá suim ag na Gearmánaigh i gceol traidisiúnta na hÉireann le fada agus tá siad ag cur an-spéise sa Ghaeilge anois chomh maith, mar a mhíníonn Stiofán Ó Foghlú, Éireannach atá ag cur faoi i Frankfurt.
Spéis mhór ag na Polannaigh i dteanga na nGael
Bhí an-ionadh ar chairde Mark Uí Fhionnáin nuair a chuala siad go raibh sé ag tabhairt aghaidhe ar Lublin in Oirdheisceart na Polainne chun an Ghaeilge a mhúineadh. Nuair a shroich sé an chathair, áfach, fuair sé amach go raibh an-suim ag bunadh na háite i gcultúr na hÉireann.
Níl na teangacha ach ina gcodladh
Marc Ó Conaill
Tá an Ghaeilge á labhairt agus á múineadh i gcathracha móra na hAstráile na laethanta seo agus, mar a mhíníonn Marc Ó Conaill, tá tuiscint níos fearr sa tír anois ar an tábhacht a bhaineann le héagsúlacht ó thaobh teangacha agus cultúr de.
Cóilín cumasach
Níl Cóilín Ó Floinn as Nua-Eabhrac ag foghlaim na Gaeilge ach le dhá bhliain go leith ach tá an teanga ar a thoil aige cheana féin. Míníonn sé san alt seo cad é a spreag a spéis sa teanga. Is cearta bunúsacha iad cearta teanga agus is sárú scannalach de na cearta sin é an chinneadh a thóg an Roinn gan freastal ar éileamh an 733 teaghlach a lorg Gaelscoil I dTuaisceart Chathair Átha Cliath.” Mínigh dóibh am éigin agus (arís bí ar nós cuma liom faoi) an chúis go bhfuil Gaeilge á húsáid agat an t-am ar fad. Cnuasach de shodea ceoil ó thermann deireannach na gcainteoirí dúchais Gaeilge a mhair in oirdheisceart na tíre ag tús an20ú aois. NÍ SHÉAGHDHA, Nóra (1905–1975) | ainm.ie
dáta breithe 20 Eanáir 1905
dáta báis 20 Iúil 1975
áit bhreithe Baile an Mhúraigh, Co. Chiarraí
scoil Scoil Chill Chuain, Co. Chiarraí
Clochar Thobar Mhuire, Trá Lí, Co. Chiarraí
Tomás Ó Séaghdha [tuismitheoir]
Nóra Ní Shéaghdha [tuismitheoir]
Pádraig Ó Héalaí [páiste]
I mBaile an Mhúraigh i bparóiste an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh Nóra Ní Shéaghdha ar 20 Eanáir 1905. Ba é Tomás Ó Séaghdha, Baile an Mhúraigh, a hathair agus ba í Nóra Ní Shéaghdha nó Norrie Dan ón mBaile Loiscthe a máthair. Col ceathracha í Nóra agus athair Mhichíl Uí Shé, craoltóir agus iar-Cheannasaí Raidió na Gaeltachta. Leasuncail di athair an fhile Micheál Dainín Ó Sé.
Fuair sí bunscolaíocht i Scoil Chill Chuain agus cuireadh ansin í go dtí meánscoil Chlochar Thobar Mhuire i dTrá Lí agus bhuaigh sí áit i gColáiste Oiliúna Mhuire gan Smál i Luimneach. Nuair a cháiligh sí mar bhunmhúinteoir in 1927 fuair sí post i Scoil an Bhlascaoid. Chaith sí seacht mbliana ann agus baineann a céad leabhar Thar bealach isteach (1940) leis an tréimhse sin. Deir sí ann: "Ní raibh aon tuairim ná aon eolas agam ar an mBlascaod ach oiread is bhí agam ar an Afraic". Bhí sraith alt i gcló aici in Inniu (8 Márta, 26 Aibreán, 24 Bealtaine, 26 Iúil 1974) ar Thomás Ó Criomhthain, ar Pheig Sayers agus ar shaol an oileáin.
Fuair sí post cúntóra i Scoil Naomh Erc ansin. Phós sí Dónall Ó Héalaí ó Chill Gharbháin. Bhí seisean ina bhainisteoir ar uachtarlann na Feothanaí. Bhí triúr clainne acu: Pádraig Ó Héalaí, scoláire Gaeilge agus béaloidis, agus beirt iníonacha.
Scríobh sí freisin: Peats na baintreabhaighe (1945), úrscéal; Dún an Óir, dráma trí ghníomh a chraol Radio Éireann in 1960; an chaibidil 'Póstaí agus cleamhnaistí' in Céad bliain 1871–1971 in eagar ag Micheál Ó Ciosáin (1973).
D'aistrigh sí drámaí le Lady Gregory, Synge, M.J. Molloy, B. G. McCarthy, John Murphy. Ní chun a bhfoilsithe a rinne sí an obair seo ach le haghaidh a léirithe. Bhí ardspéis aici i gcúrsaí drámaíochta ina ceantar féin. Ba í a d'áitigh ar Radio Éireann An Baile Seo 'Gainne a chraoladh mar shraith drámatúil agus cainteoirí dúchais ó Chorca Dhuibhne sna páirteanna. Chraoladh sí cainteanna ar ábhair éagsúla ar an raidió. In Leoithne Aniar, 1982 tá agallamh a rinne sí le Pádraig Tyers i dtaobh na mblianta a chaith sí sa Bhlascaod. Foilsíodh An Blascaod trí fhuinneog na scoile, cnuasach scríbhinní Nóra ar ghnéithe éagsúla de shaol an Bhlascaoid, in eagar ag a mac Pádraig Ó Héalaí in 2015. tá mo scéal díreach cosúil le do chean. er... ní rinne mé Gaeilge a labhairt i tamall fada go leoir... agus is oth liom a rá, go bhfuil sé an deacar dom smaoineamh ar na focail agus na phrásaí atá uaim agus mé ag scríobh. freisin, fadhb eile ná níl aon rud tábhactach(t?) agam le rá, mar sin chuirfidh mé críoch leis an er.. cad sa diabhail atá an focail Gaeilge le haghaidh post? cad sa diabhail... cé chomh er... chornáilte is a bhfuil sin? Tá an t-achomharc ar rialú na hArd-Chúirte ag iarraidh teacht roimh réiteach an bhealaigh dhlíthiúil.
I gcinneadh iomráiteach i mí Mheán Fómhair, rialaigh an Ard-Chúirt go raibh Rebecca Carter i dteideal athcheartúcháin ó Choimisiún na Scrúduithe Stáit ar scrúdú teastais shinsearaigh a bhí ceartaithe go mícheart.
D'aithin an Breitheamh Richard Humphries leis an chinneadh seo ceart nach raibh le fáil sa Bhunreacht go dtí seo – "rochtain réasúnta ar ardoideachas agus ar ghairmoiliúint".
Ar an chéad spléachadh ar chinneadh na seachtaine seo ón Aire Oideachais, Joe McHugh, chun achomharc a dhéanamh in aghaidh an chinnidh seo, tá an chuma ar an scéal arís gur beag an gean atá ag an rialtas ar chúrsaí ardoideachais le mímhacántacht mar seo.
Is lú fós an dul chun cinn atá déanta ag an rialtas ar chúrsaí mhaoiniú ardoideachais, blianta tar éis foilseacháin an tuairisc Cassells, le coláistí ar fud na tíre ar an dé deiridh i ngéarchéim airgeadais.
Ach níl achomharc an rialtais chomh bithiúnta. Le fírinne, tá an gníomh seo praiticiúil seachas idé-eolaíoch. Bhí conclúid na hArd-Chúirte – go bhfuil ceart neamháirithe chun ardoideachais sa Bhunreacht – gan fasach. Nuair a bhris an scéal, cuireadh ionadh ar neart daoine i measc lucht an dlí leis an chinneadh agus lena thionchar forleathan féideartha sna cúirteanna Eireannacha.
Cé nach bhfuil conspóid le rochtain ar bhunoideachas agus ar mheánoideachas, is annamh a aithnítear ceart chun ardoideachais – fiú sna tíortha a cheaptar go bhfuil siad forbartha cothromaíoch.
Agus é ag déanamh fasaigh le tuiscint chomh leathan ar an cheart chun ardoideachais anseo, tá an stát ag mealladh an chineál agóide dlíthiúla a chuirfeadh sceimhle ar aon rialtas ar bith.
Níl achomharc McHugh ag séanadh go raibh áit ar an choláiste tuilte ar Carter – tá córas comhairimh na bpointí don Teastas Sinsearach, de bharr an cháis seo, athchóirithe cheana féin. Níl séanadh an chirt bhunúsaigh chun ardoideachais mar phríomhrún ach an oiread, cé gur rialtas Fine Gael atá i gceist.
Ag deireadh na dála, is gníomh réadúil é seo ón rialtas chun teacht roimh réiteach an bhealaigh dhlíthiúil, agus chun soiléiriú riachtanach a fháil – go fiú má shoiléiríonn an Chúirt Uachtarach go bhfuil an ceart seo ann. Scéal iontach é ‘Beirt Eile’ a thugann spléachadh ar shaol crua Chonamara, ar shaol míshona an phríomhcharachtair, Micil, fear atá pósta de ghrá réitigh le bean atá i bhfad níos sine ná é agus atá searbh, feargach, míshuaimhneach ann féin agus lan de fhrustrachas agus féintrua. 'Obair thábhachtach is ea í agus is pribhléid a bheidh ann' – Oifigeach Pleanála Teanga ceaptha do Chiarraí Thiar – Tuairisc.ie
Is é John Prendergast an naoú duine a ceapadh ina oifigeach pleanála faoin Phróiseas Pleanála Teanga sa Ghaeltacht.
Déardaoin, Feabhra 7 2019 ag 5:50 am
Is é John Prendergast atá ceaptha ina Oifigeach Pleanála Teanga i nGaeltacht Chorca Dhuibhne i gCiarraí.
Is é Prendergast an naoú duine atá ceaptha ina oifigeach pleanála faoin Phróiseas Pleanála Teanga sa Ghaeltacht.
Dúirt an Ciarraíoch tráthnóna inné go raibh "ríméad" air an post a fháil agus go mbeidh sé ag tosú ina ról nua faoi cheann cúpla mí.
Tá Prendergast, arb as Trá Lí dó, ina Theagascóir Gaeilge le Fulbright in Ollscoil Notre Dame in Indiana faoi láthair.
"Táim ag tnúth go mór le tabhairt faoin obair. Obair thábhachtach is ea í agus is pribhléid a bheidh ann domsa a bheith ina bun agus, le cúnamh Dé, beidh linn agus beidh ré mhaith i ndán dúinn."
Is é Prendergast a bheidh i bhfeighil ar phlean teanga Chiarraí Thiar a chur i bhfeidhm agus deir sé gur ceann de na spriocanna is tábhachtaí a bheidh aige ná labhairt na Gaeilge a spreagadh i measc aosa óig an cheantair.
"Ba dheas liom go mbeadh sé sin neartaithe go mór agus beidh an dul chun cinn le haithint fad agus a bheidh an obair á déanamh againn, le cúnamh Dé. Ba dheas liom go mbeadh an pobal ar fad ag tarraingt le chéile chun an mhórsprioc seo a bhaint amach."
Tá céim sa dlí agus sa Ghaeilge ag Prendergast ó Choláiste na hOllscoile, Corcaigh agus tá sealanna caite aige ag teagasc na Gaeilge in Éirinn, i Meiriceá, i gCeanada agus sa Bhreatain Bheag.
Cé gur as Trá Lí do Prendergast tá ceangal láidir aige le Corca Dhuibhne, óir is as an gceantar sin a mháthair chríonna.
"Is as Trá Lí dom féin ach bím siar agus aniar gach aon uair go mbím ag baile. Tá cur amach agam ar an gceantar ach b'fhéidir go mbeadh léargas difriúil ag duine nach ón áit é," arsa Prendergast. "B'fhéidir go mbeadh léargas eile nó rud éigin le baint as sin ach tá mo chroí san áit agus níl uaim ach an rud is fearr don cheantar a dhéanamh."
Táthar ag súil le fógra go luath faoi cheapachán Oifigigh Pleanála Teanga i gCiarraí Theas agus ar an gCeathrú Rua i nGaillimh Cód deonach nua don chleachtas is fearr is ea Q-Mharc Gnó le Gaeilge, atá deimhnithe de réir chaighdeán idirnáisiúnta ISO 9001:2008 ag an NSAI agus atá forbartha ag Foras na Gaeilge i gcomhar le sonraíocht an rialtais agus an tionscail. Cheapfá uaidh sin nár mhaith leis an tUasal Murphy go mbeadh an Mhandairis á mhuíneadh go h-éifeachtach. Is é an fadhb is mó leis an Ghaeilge san Ard Teist nach bhfuil sí á mhúineadh go h-eifeachtach agus an chúis is mó le sin go bhfuil sí á múineadh de réir mar a bheadh teanga á múineadh san Aois Victoriach, gan an bhéim ar labhairt na teanga, le litríocht atá seanachaite agus leadránach den chuid is mó agus le béim ar ghramadach nuair is eol do chach go bhfuil seo leadránach. Fáiltíonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge roimh thuairisc an Choimisinéara Teanga a foilsíodh inniu i dtaca le hAthbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Tagann an t-athbhreithniú ar an Acht seo leis an athbhreithniú atá á dhéanamh ar an tseirbhís phoiblí i gcoitinne, agus tá sé mar mhír ar Chlár an Rialtais 2011-2016. Dar le Dolores O’ Shea, urlabhraí ó Ireland Reaching Out, bhí an chéad Seachtain na bhFáiltí an-rathúil agus ba bhreá leis na paróistí a ghlac páirt ann an méid céanna a dhéanamh arís an bhliain seo chugainn. Dé Sathairn 3 Márta Óstán na Páirce Ceolchoirm na hÉigse Tommy agus Siubhan Peoples agus Murty Ryan, Scoth na bhfidléirí as Tír Chonail i dteannta le Neol Hill Brian Mc Grath. Iadsan ar mian leo freastal ar rang agus nach bhfuil cinnte cén leibhéal cumais atá acu sa Ghaeilge, is féidir leat tabhairt faoi Thriail Ghaeilge ar Líne Ghaelchultúir, atá le fáil saor in aisce ar shuíomh ríomhfhoghlama an chomhlachta, www.ranganna.com. An Scoil Nua: Scáth Nasctha Téigh in Brooklyn-bhunaithe George Lewis Jr (Scáth Nasctha), a rachaidh a spreagadh ceoil ó scóir scannán seachtóidí agus a stíl leideanna ó James Dean. 'Beag rath atá i ndán do phobal nach bhfuil fréamhaithe ina chultúr agus ina stair féin'
19ú Aibreán 2021
Foilsíodh leabhar le déanaí dar teideal Long Live Latin: The Pleasures of a Useless Language. Déantar cosaint ann ar an Laidin mar ábhar scoile agus mar theanga ar fiú dúinn go léir eolas níos fearr a chur uirthi. Caoineann an t-údar Iodálach, Nicola Gardini, an t-ísliú céime atá tugtha don Laidin ar scoil agus sa saol i gcoitinne le cúpla scór blianta anuas.
Dar le Gardini, atá ina ollamh ollscoile, gur botún é a rá nach fiú staidéar a dhéanamh ar an Laidin toisc gur teanga 'mharbh' í. Óir ar mhórán slite, tá an Laidin fós beo. Baintear leas aisti go fóill san Eaglais Chaitliceach: is i Laidin a d'fhógair an Pápa Benedict XVI go raibh sé ag éirí as an bpápacht in 2007 (bhí Laidin ag iriseoir amháin ag an bpreasócáid agus ise a fuair an scúp dá bharr). Baineann díograiseoirí ó gach cearn den domhan úsáid as an teanga ag comhdhálacha idirnáisiúnta. Casadh dochtúirí agus innealtóirí ar an údar a tógadh le Laidin agus faigheann sé ríomhphoist i Laidin ó chara leis atá ina chuntasóir.
Ach tá an Laidin fós beo ar bhealach níos tábhachtaí fós, dar le Gardini: maireann oidhreacht chultúrtha agus liteartha na teanga anuas go dtí ár linn féin trí mheán na litríochta. A bhuí leis na clasaicí agus leis an iliomad saothar a d'eascair astu, is í an Laidin 'guth na marbh', í ar an teanga is fearr a thugann léargas dúinn ar shibhialtacht ársa na hEorpa. Más féidir linn na clasaicí a léamh sa bhunteanga inar cuireadh cuid mhaith acu ar pár – sa Laidin – is amhlaidh is fearr a théann siad i bhfeidhm orainn agus is mó tairbhe a bhainimid astu.
Faraor géar, le tamall de bhlianta anuas táthar ag déanamh beag is fiú den Laidin faoi mar a dhéantar beag is fiú den litríocht agus den fheidhm a bhí aici tráth: ciall agus ord a thabhairt don saol le scéalta agus meafair, an aigne a leathnú trí mheán na samhlaíochta, modhanna úra smaointe agus tuiscintí nua ar an saol a chur in iúl agus mothúcháin agus luachanna a léiriú, cuir i gcás.
Is gráin le Gardini an bealach traidisiúnta ina múintí an Laidin le ceachtanna gramadaí tura agus cleachtaí saorga aistriúcháin, é mar a bheadh 'aclaíocht intinne' ann. Cé go bhfuil sochair chognaíocha ag baint le foghlaim na Laidine agus teangacha ársa eile, a deir sé, ní hé sin an phríomhchúis ar cheart tabhairt fúthu. Más ea, tuige nach gcuirfimis daltaí i mbun teanga níos 'úsáidí', cosúil le Sínis nó Spáinnis?
Ina áit sin, ba mhian le Gardini go gcuirfí béim athuair ar áilleacht na Laidine, ar a litríocht shaibhir agus ar a tábhacht stairiúil – is fíor nach teanga úsáideach í sa chiall is cúinge den téarma sin, ach is iomaí rud luachmhar nach bhfuil úsáideach sa chaoi sin. Baineann an Laidin leis an spiorad, leis an gcuimhne, leis an tsamhlaíocht, leis an gcruthaitheacht, leis an bhfealsúnacht agus leis an bhféiniúlacht.
Nach tearc teoranta a bheadh an curaclam scoile mura mbacfaimis ach leis na hábhair phraiticiúla? Mura gcuirfimis oiliúint ach ar phluiméirí, innealtóirí agus dochtúirí chun freastal ar na riachtanais is práinní atá againn, cá bhfágfadh sé sin na healaíona agus an saol intleachtúil?
Níl gradam ag an Laidin a thuilleadh, a deir Gardini, toisc nach mbactar leis an rud atá sean nó atá imithe i léig. Ina áit sin, bíonn súil in airde againn leis an rud nua agus lonrach, leis an teicneolaíocht is nua-aimseartha mar shiombail den fhorás agus den tsláinte eacnamaíoch.
Ach nach minic a bhíonn an athbheochan agus an athnuachan – agus an cumas nuálaíochta, dá bharr sin – ag brath ar an ní atá sean agus ag dul i léig? Cuimhnímis gur eascair an Réabhlóid Eolaíoch as an Renaissance, an bláthú cultúrtha agus ealaíonta sin a tharla san Iodáil i ndiaidh na Meánaoise. Is é a bhí sa Renaissance, go bunúsach, a deir Gardini, ná athbheochan ar an léann clasaiceach agus filleadh ar an Laidin mar fhoinse inspioráide.
Go deimhin, meabhraíonn sé sin dom corraíl chultúrtha na hÉireann ag deireadh an 19ú haois agus tús an 20ú haois – tháinig réabhlóid pholaitíochta sna sála ar an athbheochan teanga agus liteartha. Trí fhilleadh ar an dúchas agus ar na nithe dar dínn sinn, tháinig borradh faoin gcruthaitheacht agus faoin bhféinmhuinín náisiúnta.
San Iodáilis a scríobhadh an leabhar seo ar dtús (foilsíodh an t-aistriúchán Béarla le déanaí) agus ba é aidhm an údair suim na nIodálach a mhúscailt in oidhreacht chultúrtha na Laidine, an teanga ónar shíolraigh an Iodáilis. Ach maidir le bunargóint an leabhair – go bhfuil an Laidin i gcroílár na sibhialtachta Eorpaí agus gur loitiméireacht chultúrtha í a chaitheamh i dtraipisí – is linn ar fad a bhaineann sé sin. Agus feictear dom go bhfuil ceacht eile le foghlaim ón leabhar: is beag rath atá i ndán do phobal nach bhfuil fréamhaithe ina chultúr agus ina stair féin agus a thugann cúl do na seoda stairiúla agus don oidhreacht chultúrtha atá tagtha anuas chucu. “Easpa Ionadaíochta” a deir Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge faoi Bhille na Gaeltachta 2012 Foilsithe an Dé Máirt, 19 Meitheamh 2012 15:35 Tar éis stocaireacht leanúnach ó eagrais Ghaeilge le blianta anuas, foilsíodh Bille na Gaeltachta 2012 inniu. Sa bhliain 2011 é comh-scríobh le Kieran Yates aiste faoi na círéibeacha Londain, Giniúint vexed: Cad é Ná na círéibeacha Inis Linn Maidir ár Náisiúin Óige (Teach Random). Graham Linehan

Is scríbhneoir teilifíse Éireannach é Graham Linehan (mar seo a fhuaimnítear é /ˈlɪnəhæn/. Rugadh é ar an 22 Bealtaine 1968). Is aisteoir agus stiúrthóir freisin é. Is minic a oibríonn sé i gcomhpháirt le Arthur Mathews, agus gean an phobail ar roinnt cláir ghrinn a scríobh sé uaidh féin nó le daoine eile. As "Father Ted", "Black Books" agus "The IT Crowd" is mó a thugtar aitheantas dó. Féile Bia na Mara: 15 Iúil - 18 Iúil The Achill Féile Bia na Mara celebrates Achill Islands maritime culture and the rich harvest of its Atlantic waters. Déanfar ceiliúradh ar an 34 speiceas déisc atá le fáil ar chósta Acaill. Beidh Jenny Bristow mar aoi-chócaire le linn na féile i mbliana. Iontach! Is cuid dár oidhreacht náisiúnta an dá rud - an teanga agus Taytos Is breá liom an teanga a fheiceáil ar thairgí - ceannaím taos fiacla "péarla" nó "fiacla" i gcónaí mar bíonn sé tábhachtach an teanga a bheith sofheicthe mar seo. Mar an gcéanna le "Ispíní" Clonakilty. Bíonn muintir na Briotáine ana-bhródúil as an "Breizh Cola" a bhíonn ar díol - i roinnt siopaí ní féidir Coca-Cola nó Pepsi a fháil, Breizh-Cola amháin a bhíonn ann. Buille beag i gcoinne an impiriúlachas teanga agus na comhlachtaí móra idirnáisiúnta is ea é! gaeltacht21: Gaeilge go luath????
Tá suíomh facebook ag Houses of the Oireachtas (Béarla) agus baintear úsáid as an leathanach sin le preas ráitaisí a fhogairt.
Gach uair a fhógraítear ráiteas nua téim chuig an suíomh. Bíonn ráiteas i gcónaí i mBéarla ann ach thuas ar bharr tá cnaipe "Gaeilge"ann. Brúaim an cnaipe sin lá le dóchas ach cad a bhfaighim?
Gaeilge Notice
Tá an leagan Gaeilge de shuíomh gréasáin an Oireachtais á réiteach agus beidh sé ar fáil go luath.
(The Irish version of the Oireachtas website is under construction and will be available shortly).
Anois tá nós agam an píosa sin a cóipeáil agus greamú an píosa seo (i nGaeilge amháin) mar thracht ar an iontráil.
Meas tú má deineann níos mó daoine é sin le gach ráiteas - ní thógann sé ach noiméad, an ndéanfadh sé an proiseas Ghaelú an suímh a ghiorrú beagáinín? Meas tú? Seo a bhí le rá ann.
Ag cruinniú de bord Fhoras na Gaeilge, a bhí ar siúl inniu, i mBaile Átha Cliath, rinneadh plé ar réimse leathan ábhar, an conradh le nuachtán seachtainiúil Gaeilge a sholáthar ina measc.
Bhí sé riamh mar pholasaí ag Foras na Gaeilge, ó bunaíodh é i 1999, go bhfuil sé riachtanach go mbeadh nuachtán uile-oileánda, seachtainiúil ann agus rinneadh an polasaí sin a athdheimhniú ag an gcruinniú inniu.
Tuigeann Bord an Fhorais go bhfuil deacrachtaí ag Móinéar Teo. agus tá sé i gceist ag Foras na Gaeilge go leanfar leis an gcomhphlé leo. Tá sé de rún ag Coiste Nuachtán agus Irisí an Bhoird bualadh le bainistíocht Móinéar Teo. chomh luath agus is féidir an tseachtain seo chugainn leis na deacrachtaí atá ag an gcomhlacht a phlé go mion. Tá Bord Fhoras na Gaeilge dóchasach gur féidir teacht ar réiteach.
Is féidir tacaíocht a thabhairt d'fheachtas Foinse ar go leor bealaí – labhair le do Theachta Dála nó do Sheanadóir. Cuir glaoch ar Fhoras na Gaeilge agus iarr labhairt le Ferdie Mac an Fhailigh le do thacaíocht don nuachtán a chur in iúl agus/nó sínigh an achainí seo. Moltar go bhforbrófaí plean don Ghaeilge a chuimseodh pleananna fad-téarmacha agus gearrthéarmacha do na ranganna agus do na bliainghrúpaí difriúla agus go leagfaí plean gnímh, le spriocanna ama réadúla, amach don obair gan mhoill. Tá níos mó ná 53% de na Teachta Dála nuathofa ag tacú le trí mhóréileamh phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta anois, agus tá Conradh na Gaeilge ag éileamh ar bhaill nuathofa Dháil Éireann na móréilimh seo a leanas a chur ag croílár na gcainteanna reatha i dtaca le clár Rialtais nó athchóiriú ar an Dáil láithreach: Éamonn Ó Dálaigh - Vicipéid
Luimneach, 25 Feabhra 1891
Príosún Chill Mhaighneann, 4 Bealtaine 1916
Ba cheannasaí an Chéad Cathlán, de Dhrong Bhaile Átha Cliath, Óglaigh na hÉireann é Éamonn Ó Dálaigh (28 Feabhra, 1891 – 4 Bealtaine, 1916) le linn Éirí Amach na Cásca. Ba an ceannfort ab óige san éirí amach é.
Rugadh i gCathair Luimnigh é agus ba dheartháir óg é Chaitlín Ní Dhálaigh, bean Thomáis Uí Chléirigh, duine dos na taoisigh a d'eagraigh an t-Éirí Amach agus a shínigh Forógra na Poblachta.
Ba bhall de Bhráithreachas na Poblachta (IRB) é. B'uncail dó an sean-Fhiníneach Seán Ó Dálaigh a ghlac páirt in éirí amach na bhFíníní sa bhliain 1867.
Ghlac cathlán Uí Dhálaigh seilbh ar na hArdchúirteanna agus ar láthair eile ar an dtaobh iar-thuaisceart Bhaile Átha Cliath.
Ghéill an cathlán tar éis ceithre lá, ar an 29ú lá d'Aibreán. Ba é tuairim a chathlán agus oifigigh Shasanacha a throid ina choinne araon gurbh ceannaire míleata den scoth é An Dálach.
I ndiaidh triail rúnda míleata, lámhaigh Arm na Breataine é ar an 4ú Bealtaine. Ní raibh sé ach 25 bliain d'aois ag an am. Aire St�it ag Roinn na Gaeltachta (Mr. D. Gallagher) Aire St�it ag Roinn na Gaeltachta (Mr. D. Gallagher) Aire St�it ag Roinn na Gaeltachta (Mr. D. Gallagher): T� m� s�sta go bhfuil obair fhi�ntach ar si�l ag �dar�s na Gaeltachta ar mhaithe le muintir na Gaeltachta. Foils�onn an t�dar�s Tuarasc�lacha Bliant�la ina dtugtar sonra� ioml�na faoi na deontais a �ocadh in aon bhliain ar leith. Ar nd�igh, leagtar na tuarasc�lacha sin faoi bhr�id gach T� den Oireachtas. An tseachtain seo, labhair Doimnic Mac Giolla Bhríde linn faoin amhrán ‘Beatha Úr’, scríofa ag an fhile Albanach Niall Ó Gallchóir agus á cheol agus á thionlacan ag Doimnic féin. Thóg an Roinn agus an Roinn Oideachais agus Scileanna ar naisc bhunaithe le linn 2013 chun feabhas a chur ar chomhoibriú faoi phríomhchláir oibre polasaí roinnte. Cuireadh tús le hathbhreithniú ar an gClár Críochnaithe Scolaíochta i 2013. Dícheadaíodh chomh maith leasú a mhol breis is deichniúr Teachtaí Dála ar mhaithe le ceangal a chur ar eagraíochtaí stáit méid áirithe fógraíochta a dhéanamh i nGaeilge
Dé hAoine, Eanáir 22 2021 ag 6:00 am
Ní dhéanfar aon leasú ar an reachtaíocht teanga chun a chinntiú go mbeidh seirbhísí an stáit ar fáil i nGaeilge sa Ghaeltacht mar go mbeadh costas breise ag baint lena leithéid.
Cuirfear tús inniu sa Dáil leis an gcéad chéim eile d'aistear an bhille teanga trí Thithe an Oireachtais nuair a phléifear na leasuithe ar an mbille atá molta ag Teachtaí Dála.
Ach tá breis is 90 den 300 leasú a moladh dícheadaithe cheana féin, ina measc leasuithe a chuirfeadh ceangal ar an stát seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil do mhuintir na Gaeltachta.
Tá ráite ag an gCoimisinéir Teanga, polaiteoirí, Conradh na Gaeilge agus saineolaithe teanga gurb é ceann de na laigí is mó atá ar an mbille atá molta ag an Rialtas nach bhfuil foráil dhíreach ann a chuirfeadh ceangal láidir ar an stát freastal ar mhuintir na Gaeltachta ina dteanga féin.
Ach tá na leasuithe go léir inar moladh forálacha Gaeltachta dá leithéid curtha as an áireamh roimh theacht le chéile Choiste na Gaeilge agus na Gaeltachta sa Dáil inniu chun tús a chur leis an gcéad chéim eile den bhille.
Dícheadaíodh chomh maith leasú a mhol breis is deichniúr Teachtaí Dála ar mhaithe le ceangal a chur ar eagraíochtaí stáit méid áirithe fógraíochta a dhéanamh i nGaeilge.
De réir an leasaithe sin, bheadh dualgas ar eagrais stáit 20% dá gcuid fógraíochta a dhéanamh i nGaeilge agus 5% di a dhéanamh ar na meáin Ghaeilge. Dícheadaíodh freisin leasú a chuirfeadh ceangal ar Aire na Gaeltachta rialacháin a dhéanamh faoi chúrsaí fógraíochta, cead atá aige faoin Acht ach nár bhain aon aire leas as le 17 bliain.
Tá aird á tarraingt le tamall ar a laghad fógraíochta a dhéanann an stát i nGaeilge mar gheall ar a laghad di a bhíonn le feiceáil i bhfeachtais eolais an Rialtais le linn na paindéime.
I measc na leasuithe eile nach ndéanfaidh Coiste na Gaeilge plé sa Dáil orthu, tá gach ceann inar moladh go ngearrfaí pionós airgid ar eagras stáit as an dlí teanga a shárú.
Breis is 300 leasú a bhí molta ag Teachtaí Dála ar an mbille a dhéanfaidh leasú ar an Acht Teanga, ach tá breis is 90 de na leasuithe sin curtha as an áireamh, a bhformhór toisc go meastar go gcuirfidís costas breise ar an stát.
Níl cead ach amháin ag aire nó aire stáit leasú a mholadh ar bhille má shíltear go mbeadh éileamh breise ar an státchiste mar thoradh ar an leasú sin.
I measc na leasuithe a bhfuarthas réidh leo ar an gcúis go mbeadh costas breise ag baint leo bhí roinnt leasuithe a bhain le seirbhísí sa Ghaeltacht.
Dícheadaíodh, mar shampla, leasú ó Gary Gannon, Teachta Dála de chuid na nDaonlathach Sóisialta, a d'fhágfadh go mbeadh "gach seirbhís poiblí i Limistéir Pleanála Teanga Gaeltachta ar fáil trí mheán na Gaeilge faoin 31 Nollaig 2030".
Costas breise don státchiste an chúis a tugadh leis an leasú sin a chur as an áireamh.
Diúltaíodh ar an mbonn céanna do leasú de chuid Catherine Connolly agus leasú de chuid Shinn Féin inar moladh go mbeadh seirbhísí uile an Stáit ar fáil i nGaeilge sa Ghaeltacht faoin 31 Nollaig 2025.
Costas breise an chúis a tugadh chomh maith le dícheadú leasú a bhí molta ag Sinn Féin maidir le seirbhísí sláinte.
De réir an leasaithe sin, bheadh dualgas ar an HSE a chinntiú go mbeadh seirbhísí sláinte agus meabhairshláinte ar fáil i nGaeilge sa Ghaeltacht faoi dheireadh 2025 d'aon duine a mbeadh sin uathu. Mhol Sinn Féin go gcinnteofaí go mbeadh an ceart céanna ag muintir an stáit go léir faoi 2030.
Costas breise an chúis a tugadh le dícheadú roinnt leasuithe a thabharfadh cumhachtaí breise don Choimisinéir Teanga.
De réir ceann acu sin, a mhol scata Teachtaí Dála, bheadh cead ag an gCoimisinéir Teanga scagadh a dhéanamh ar aon bhillí, straitéisí nó scéimeanna nua féachaint an mbeadh aon impleachtaí acu ó thaobh na teanga de.
Tugadh an t-eiteach chomh maith do leasú eile de chuid Shinn Féin a mhol go mbeadh cead ag an gCoimisinéir "an prionsabal a chosaint nach gcaithfear leis an nGaeilge ar bhonn is lú fabhar ná mar a chaithfear leis an mBéarla".
Costas breise ba chúis le dícheadú an leasaithe sin agus b'amhlaidh an scéal i gcás an mholaidh go gceapfaí 'príomh-shochtheangeolaí an Stáit' a bheadh lonnaithe i Roinn na Gaeltachta.
Cúrsaí costais a luadh chomh maith le dícheadú leasú a d'fhágfadh go mbeadh gach seirbhís tacaíochta a chuireann Tithe an Oireachtais ar fáil i mBéarla ar fáil i nGaeilge chomh maith.
Cúrsaí costais ba chúis le dícheadú leasuithe faoi fhoilsiú comhuaineach, i mBéarla agus i nGaeilge, billí, achtanna agus ionstraimí reachtúla.
Baineadh leas as an riail faoi leasuithe a mbeadh impleachtaí acu don státchiste chun go leor moltaí eile a bhí ag Teachtaí Dála an fhreasúra a chur as an áireamh.
Bhain cuid na leasuithe eile a dícheadaíodh le stádas na Gaeilge ar chomharthaí tráchta, le húsáid na Gaeilge sna cúirteanna agus le fíneálacha d'eagrais a dhéanfadh sárú ar an reachtaíocht teanga.
Theip chomh maith ar iarrachtaí a rinne Teachtaí Dála bainc mhiondíola agus comhlachtaí príobháideacha a thabhairt isteach faoi scáth an achta.
Dícheadaíodh freisin leasú a mhol go mbeadh maoiniú ag TG4 arbh ionann é agus 33% den mhaoiniú a bheadh ag RTÉ agus cuireadh as an áireamh leasú a moladh d'fhonn toghchán Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais.
Sna cásanna sin, dúradh gurb amhlaidh nár bhain na moltaí le forálacha an Achta Teanga.
Dúirt Aengus Ó Snodaigh, Cathaoirleach Choiste Oireachtais na Gaeilge agus na Gaeltachta, go raibh "díomá" air faoi na leasuithe dícheadaithe.
"Tá díoma orm faoi seo. Tuigim cén fáth go ndéantar dícheadú ar leasuithe anois agus arís, toisc go bhfuil costas i gceist nó pé rud. Ach déanann sé an-deacair é dúinne mar fhreasúra bheith gníomhach faoi chúrsaí reachtaíochta mura féidir na tuairimí agus na moltaí atá agat a chur isteach."
Dúirt Ó Snodaigh go raibh sé dóchasach mar sin féin go mbeidh acht níos láidre ann ach nach mbeadh aon deis eile ann go ceann i bhfad cearta teanga a neartú.
"Beidh sé beagáinín níos láidre toisc go bhfuil leasuithe ón Aire féin ann, ach ní théann siad fada go leor in aon chor. Má ghlacann sé le haon leasú ó dhuine ar bith eile againn, déanfaidh sé an Bille níos láidre.
"An fhadhb is mó atá ann ná go bhfuil deis againn anois teacht ar an gcur chuige ceart agus ní bheidh muid ag teacht ar ais go dtí an Bille seo, i mo thuairim féin, go ceann 20 bliain eile. 2002 an uair dheireanach, sin an uair ar toghadh mé ar dtús, 19 bliain ó shin. Is fíor-annamh a thagann reachtaíocht faoin nGaeilge chun cinn agus mura dtapaíonn muid an deis seo, pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta a bheidh thíos leis."
Dúirt Ó Snodaigh go raibh Oifig na mBillí "imithe thar fóir" i roinnt de na cásanna inar chinn siad nár bhain leasuithe le forálacha an bhille nó go mbeadh costas ag baint leo.
"Tá an Stát i gcoitinne éirithe an-choimeádach ó thaobh cad a áiríonn siad mar chostas ar an Stát. Tá díospóireacht ar bun sa chúlra maidir le céard go díreach atá i gceist leis an bhforáil sa Bhunreacht ina ndeirtear nach bhfuil sé de cheart ag an bhfreasúra costas a ghearradh ar an Stát.
"Tá muidne [sa bhfreasúra] den tuairim gur mí-léamh atá ann agus léamh an-choimeádach atá ann. Faoi láthair, an t-aon bhealach gur féidir linn rud a chur chun cinn, fiú dá mbeadh buntáiste don stát ann, ná impí ar Airí an smaoineamh a ghlacadh chucu féin agus go gcuirfeadh siadsan isteach an leasú ansin faoina n-ainm féin. Is fíor-annamh a tharlaíonn sé sin. Déanann sé sin an-deacair plé i gceart le reachtaíocht nua."
Fág freagra ar 'Moltaí ó Theachtaí Dála faoi sheirbhísí Gaeilge sa Ghaeltacht dícheadaithe mar gheall ar chostas'
Sibéal Dé hAoine, Eanáir 22 2021 ag 12:52 pm
Má tá an Teachta Aengus Ó Snodaigh Sinn Féin comh feargrach sin faoi chás na Gaeilge sa Státchóras sna 26 contae cén fáth go gceadaíonn sé suíomh idirlín i mBéarla do bheith ag a pháirtí? Nuair a bhrúitear cnaipe na Gaeilge ar shuíomh SF seoltar daoine ais go dtí an suíomh Bhéarla! https://www.sinnfein.ie/ga/
Ní easpa airgid is cúis leis an suíomh idirlín Bhéarla seo atá ag SF mar is iad an páirtí polaitíochta is saibhre ar an oileán.
Is fiú comparáid a dhéanamh le Sinn Féin ag na samplaí seo thíos.
Pádraig Dé hAoine, Eanáir 22 2021 ag 4:02 pm
Ar ceadaíodh leasú ar bith?! Mo náire iad na polaiteoirí! Is ceart bunúsach é go mbeadh seirbhísí uile an Stáit ar fáil i nGaeilge sa nGaeltacht…
S. Mac Muirí Dé Sathairn, Eanáir 23 2021 ag 4:59 pm
Tá an ceart ag Sibéal thuas faoin seanghalar Éireannach, an fhimíneacht, ar SF a léiriú. Tá siad ag cruthú níos measa ná FG tharla nach ligeann FG aon den nGaeilg fána gcomhar 7 tuigeann achan duine againn gur Gaill gan náire amach iad.
Ligeann SF orthu féin gur Gaeil iad ach léiríonn an suíomh idirlín nach bhfuil sa mbuaileam sciath ar fad ach an tseanbhréag aríst ar ais.
Pól Ó Braoin Dé Domhnaigh, Eanáir 24 2021 ag 5:49 am
Ní chuirtear luach ar bith ar an teanga ársa eisiach s'againne. Ní ghlactar leis an ngéarchéim atá ann maidir léi ach an oiread. Táthar ag tagairt ar an mbliain 2030… ní bheidh aon ghaeltacht ann ar chor ar bith faoin mbliain sin má leantar ar aghaidh le cúrsaí mar atá siad faoi láthair…
Liam Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 3:32 pm
Bhí mé ag féachaint ar an gcoiste ar Oireachtas TV aréir. Bhí 45 nóiméad imithe agus bhí siad ag caint faoi sainmhíniú an Choimisinéir Teanga ón mbille 2003. Ní raibh fhios acu má sheasann an sainmhíniú sin fós nó má bheadh sé orthu an sainmhíniú a chur isteach arís.
Sin ráite, bhí sé deas an Ghaeilge a chloisteáil sa Dáil, (tá an coiste ansin chun scaradh sóisialta a dhéanamh). Seo mar a labhair Rita Nic Amhlaoibh, Cigire de chuid na Roinne Oideachais agus í ag seoladh an leabhair, Ceathrú Céid ar an Chnoc. Ní mór cuireadh a thabhairt do Fhoras na Gaeilge comhairle a chur ar an GISS agus ar an Aonad Straitéise sa Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta. 5.10 Ní mór don GISS: I gcás ceachta san Idirbhliain díríodh aird chuí ar na heochairfhocail a bhain le mír de réamhaisnéis na haimsire ar TG4 a thuiscint. Tá an t-ádh leis an scoil go bhfuil múinteoir againn atá cáilithe mar mhúinteoir Reading Recovery agus gur tugadh faoi a leathnú trí Ghaeilge agus Béarla ar leibhéal uile scoile. John B. Keane - Vicipéid
Lios Tuathail, Iúil 21, 1928
Lios Tuathail, Bealtaine 30, 2002
úrscéalaí, scríbhneoir agus drámadóir
The Field (en)
Ba drámadóir agus scríbhneoir as Ciarraí é John B. Keane[1] (rugadh é ar an 21 Iúil 1928 agus d'éag ar an 30 Bealtaine 2002). Fear grinn den chéad scoth a bhí ann. Carachtar é a gcuirfeá dúil ann mar gheall ar a rógaireacht agus bhí sé lán d'aer an tsaoil.[2] Ina chuid scríbhneoireachta, bhí a fhios aige go raibh an-chumhacht ann sa mhaolaisnéis.
Ar chúrsaí reatha, níor sheachain sé an chonspóid riamh.
2.2 Leabhair
Rugadh agus tógadh i Lios Tuathail, Co. Ciarraí é. Ba é an ceathrú duine é den naonúr páistí ag William Keane, bunmhúinteoir, agus Hannah Purtill.[3]
Tar éis dó an mheánscoil a fhágaint, chaith sé na blianta idir 1946 agus 1951 ag obair mar chúntóir i siopa poitigéara. Ó 1951 go dtí 1955 chuaigh sé ar imirce go Sasana, áit ar bhain sé a shlí bheatha amach ar neart bhealaí éagsúla. Sa bhliain 1955 d'fhill sé ar a áit dhúchais agus ó shin go shíothlaí sé, bhí teach tábhairne, mar gnó, idir láimhe aige.
Sa bhliain 1991 bronnadh ballraíocht buan den Royal Dublin Society air. Bhí sé ina uachtaráin ar PEN agus bhí sé ina bhunaitheoir den Irish Playwrights Society (Cumann na Drámadóirí Éireannacha). San am céanna bhain sé amach ballraíocht in Aosdána.
Carachtar a bhí ann ar an uile bhealach. Bhí sé ina bhall de Fhine Gael, agus níor sheachain sé díospóireacht chonspóideach riamh
Bhronn Coláiste na Tríonóide, Ollscoil Luimnigh agus Marymount College (Manhattan) dochtúireachtaí oinigh air.
Bhí sé pósta le Mary O'Connor agus bhí ceathrar chlainne acu, iníon agus triúr mac.
Fuair sé bás ina theach féin de bharr ailse i measc a phobail fhéin sa bhliain 2002 agus in aois 73 bliain dó.Go leor saothar a d'fhoilsigh sé le linn a shaol torthúil.
Lios Tuathail, Co. Ciarraí
Saothar spleodrach, barrúil agus greannmhar atá ann. A dhráma Sive a tharraing aird na hÉireann air i 1959. Is iad The Field (1965) agus Big Maggie (1969) na drámaí is clúití leis.[4]
Scríobh sé leabhar i nGaeilge ar fhear déanta cleamhnas, Dan Pheaidí Aindí, i 1977, chomh maith le gearrscéalta, úrscéalta agus saothar ilchineálach eile. Éigse na Tríonóide Éagsúil Romhainn – The University Times
Éigse na Tríonóide Éagsúil Romhainn
Beidh féile Gaeilge an Choláiste, Éigse na Tríonóide á ceiliúradh ag muintir an Choláiste an tseachtain seo chugainn 26ú-30ú Eanáir.
Seachtain iomlán d'imeachtaí éagsúla a curtha ar siúl ag an gCumann Gaelach, Oifig na Gaeilge, Aontas na Mac Léinn agus cumann eile.
Tosófar le bricfeasta gach maidin i Seomra na Gaeilge ag a 9, agus tá clár ama plódaithe i ndán don tseachtain.
Ar an Luan, beidh Clíona Ní Chíosain, an phríomh-aisteoir sa sraith teilifíse TG4 Afric, ag seoladh na seachtaine. Beidh scaoileadh na mbalún, mar is traidisiúin le blianta beaga anuas, ag an gCampainíl ag a 12, agus beidh turas de Chaisleán Bhaile Átha Cliath as Gaeilge ina dhiaidh.
Chomh maith le rang Gaeilge do thosaitheoirí, beidh óráid ag láithreoir ó Raidió Fáilte, Béal Feirste faoin nGaeilge sa Tuaisceart ar an Máirt. Cé go bhfuil TAF ar súil ar an tseachtain ceanna i mbliana, beidh ceardlann drámaíochta i nGaeilge ar súil ag an gCumann Gaelach in éineacht le TAF.
Leanfaidh an tseachtain ar aghaidh le Lón Mór na hÉigse ar an gCéadaoin. Beidh an díospóireacht mhór ar siúl ar an lá seo ag claí le traidisiún chomh maith. An rún a bheidh le plé ná 'Creideann an teach seo inár ndlíthe blaisféime.' Cuireann an rún sin muid ag smaoineamh faoi shaoirse cainte, i bhfianaise na heachtraí gránna a tharla i bPáras le déanaí. Is cosúil go mbeidh sé an-suimiúil ar fad.
Lá mór eile a bheas an Déardaoin. Chomh maith le tráth na gCeist, beidh 'Fugitive na Gaeilge' ar siúl le han-chuid duaiseanna móra. Beidh Oíche Mhór na hÉigse, Solas, á heagrú ag Trinity ENTS agus an Cumann Gaelach, ar siúl an oíche seo.
Chun deireadh a chur leis an tseachtain bhríomhar, tá cluiche sacair á eagrú an an gCumann Gaelach i gcoinne COBÁC. Seolfar an Scríbhneoir Óg, leabhar próis agus filíochta an Chumainn sa Gingerman ag a seacht, agus beidh scéalaí agus ceoltóirí ann chun siamsaíocht na tíre á thaispeáint.
Is cuma cén caighdeán Gaeilge atá agat, is cinnte go mbeidh imeacht a oireann duit ar siúl i rith na seachtaine éagsúla seo. Tá tuilleadh eolais ar fáil ag www.tcd.ie/gaeloifig, nó ón gCumann Gaelach. Tá socruithe maithe pleanála i bhfeidhm a chinntíonn go mbíonn na múinteoirí sin ar an eolas faoi imeachtaí roinn na Gaeilge agus go mbíonn siad cothrom le dáta maidir le cúrsaí pleanála. Please go to for more information. 2010 Bhí sé ina údar ar stair Chontae Luimnigh agus tar éis a bháis líonadh breis is leathanach den Limerick Leader 8 Iúil 2006 le cuntais ómósacha a scríobh Proinnsias de Priondargast, duine eile de scríbhneoirí Gaeilge Luimnigh, agus iriseoirí de chuid an nuachtáin féin ··· Luimnigh, a rugadh é ar 18 Lúnasa 1920 Is mór an seans go bhfaighidh céimithe an chláir seo fostaíocht in institiúidí Gaeltachta, cuntasaíocht, sainchomhairleoireacht bhainistíochta, margaíocht, bainistíocht acmhainní daonna, airgeadas (baincéireacht & árachas), agus seirbhísí comhairle beartais eacnamaíoch. No, nil se, Ta teanga da chuid fein aici, agus an cultur a theann leis. Is trua nach dtuigeann tu sin. Breathnaíonn an Duine ar bith a cuí Albain, caisleáin fionnuar agus fortresses, tírdhreach garbh agus éagsúil dromanna fadaithe, bailte stairiúla saibhir áit a raibh scríofa stair, agus ar ndóigh le daoine bródúil, le kilt agus bagpipe ní amháin ar laethanta arda a tógadh amach an closet. Am chun foghlaim faoi na tíre seo suimiúil. Agus is é má tá tú ar bhruach ar cheann de na lochanna is mó a labhair ar fud an domhain, Loch Nis? Cé a fhios Nessie bataí díreach a cheann amach water.Doedelzakken & kiltsWie go hAlbain agus a cheapann tú de bagpipes agus kilts! Raibh a fhios agat nach bhfuil an bagpipe dtús ó Albain? Fuarthas go raibh an tagairt do bagpipes is luaithe i bhfeidhm ar an cloch Hittite ón Áise Mion, ag dul ó 1000 bliain RC. Cé go bhfuil an Albanach nach bhfuil an bagpipes invented, féadfaidh siad a éileamh fós go bhfuil a n-ionstraim toisc go bhfuil siad choimeád beo mar chuid dá thraidisiún ceoil agus is cuid thábhachtach de a gcultúr exalted. Is é an kilt le hAlbain mannenrok mar is eol dúinn inniu, ach ós rud é an 18ú haois agus a thagann ó plaid caite le tionóladh crios suas. Faoi láthair, an kilt caite ach amháin ag na páirtithe, póstaí foirmiúla agus imeachtaí tábhachtacha cosúil leis na Cluichí Highland. Is é Dún Éideann Amidst an tírdhreach álainn na hAlban Auld Reekie (Smokey daois), mar atá i nDún Éideann ar a dtugtar affectionately ag a áitritheoirí. Is é seo an caipiteal na hAlban ar cheann de na cathracha is áille san Eoraip. Tógtha ar cnoic roinnt, tá an chathair go leor foirgnimh stairiúla álainn, lena n-áirítear an caisleán cáiliúil, suite ar Caisleán na Carraige ag tús an Mhíle Ríoga. Ritheann an bóthar seo príomh-iar-trí lár na cathrach daois agus ceanglaíonn an Caisleán a Holyrood Pálás ina bhfuil cónaí ar na Banríona nuair in Albain. Cillian Ó Maolmhuaidh, mac léinn de chuid na scéime ag caint le mic léinn dara leibhéal ag seastán Bhord na Gaeilge, Laetheanta Oscailte na hOllscoile, 10 & 11 Nollaig 2010 Ag an am chéanna, agus níl a fhios agam an bhfuil an é seo an cur chuige ceart nó nach é. Ach ós rud é go bhfuil gach dream eile ag gabhail don phort céanna, agus nach féidir iad a shasamh, go bhféadfaí corr nua a chur sa scéal le cur chuige éagsúil. Is cosúil go bhfuil pairtithe an fhreasúra ar fad aontaithe gur cheart go mbeadh airgead á chaitheamh ar chur chun cinn na Gaeilge agus go gcreideann siad gur cur amú airgid é an caiteachas ar chaipéisí a aistriú. Sin doras leath oscailte dar liom. Aontaímís leo - agus molfaimís an cur chuige atá á moladh agam mar uirlis chun ioncam a ghiniúint don Ghaeilge seachas an cur chuige atá ann faoi lathair - nach bhfuil i gceist ach caiteachas gan luach saothair ar chorr ar bith. Archaeologica hibernica: A hand-book of Irish antiquities, pagan and Christian: especially of such as are easy of access from the Irish metropolis (1) Is beag spéis atá ag gníomhaithe teanga Mhanann cúrsa Manainnise a fhorbairt ar Duolingo. Tá dhá theanga Ghaelacha, an Ghaeilge agus an Ghàidhlig anois ar fáil ar an aip foghlama teanga is mó ar domhan, ach deir gníomhaithe móra teanga san oileán Gaelach nach fiú dóibh am a chaitheamh ag forbairt cúrsa Gaelg don ardán agus go bhfuil rudaí eile atá níos tábhachtaí le déanamh acu.
Bhí an Dr Custal Y Lewin, Manannach ilteangach agus gníomhaí teanga i Manainn, níos cáintí fós faoi Duolingo agus in amhras go mór faoi fhiúntas na haipe i gcomhthéacs na Manainnise. Dúirt sé go bhfuil “go leor acmhainní” ar fáil cheana féin do lucht foghlama na Manainnise ag an mbun- agus an meánleibhéal, agus cheistigh sé arbh fhiú “go leor ama agus fuinnimh” a chaitheamh ar chúrsa Gaelg ar Duolingo.
Dúirt sé go bhfuil acmhainní agus daoine gann i saol na Manainnise agus go gcaithfí machnamh a dhéanamh faoi na tosaíochtaí atá ag an ngluaiseacht faoi láthair agus faoin gcostas a bhainfeadh le cúrsa Gaelg a chruthú. Mhaígh sé gur thóg sé go leor leor fuinnimh agus ama an cúrsa Gàidhlig a chur le chéile agus go bhféadfaí gurbh fhearr go gcuirfí an fuinneamh agus an t-am sin isteach i bhforbairt acmhainní d’fhoghlaimeoirí Manainnise ag an ardleibhéal.
Tá Custal den tuairim go bhfuil i bhfad níos lú daoine ann ar mhaith leo an Mhanainnis a fhoghlaim ná mar atá i saol na Gàidhlig agus gur beag a bheadh aon fheachtas ar son an chúrsa Duolingo. Dúirt sé freisin gur cuma leis má mhúsclaítear spéis sa Manainnis thar lear trí chúrsa teanga ar Duolingo a fhorbairt agus gur mó i bhfad a chuid spéise i ndaoine atá ina gcónaí san oileán cheana féin. Deir John Grant, ó WNED Buffallo (stáisiún baile Reading Ranbows) Mhúin Reading Rainbow na fáthanna a léifeadh siad do pháistí,... grá don léamh — spreag sé [an clár] páistí leabhar a phiocadh suas agus é a léamh. Sa cháipéis A Programme for Partnership deirtear gur ghá don chéad rialtas eile an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a chur i bhfeidhm agus cur le líon na ndaoine a labhraíonn Gaeilge gach lá. Deirtear chomh maith go gcaithfidh an rialtas nua a chinntiú go mbeidh an Ghaeilge ‘níos feiceálaí’ agus níos lárnaí ‘sa tsochaí’ mar theanga labhartha agus ar chomharthaíocht phoiblí. Má tá tú ag bronnadh BA / BSc (Onóracha) Staidéar Eorpach beidh tú go mbeadh tuiscint ag na smaointe éagsúla agus tuairimí faoin Eoraip, agus de thionscadail éagsúla don Eoraip araon san am atá caite agus i láthair. Feicfidh tú a bheith in ann áit a fhorbairt agus a fheidhmiú an Aontais Eorpaigh i gcomhthéacs níos leithne Eorpacha agus domhanda. Feicfidh tú go mbeadh meas ar oidhreacht chultúrtha na hEorpa, agus a bheith in ann cumarsáid a dhéanamh i amháin ar a laghad teanga Eorpach eile seachas an Béarla. WCECW22200 Ag tosú i rang ASD, ní mór duit fios a bheith agat-Bunscoil - Ionad Oideachais Iarthar Chorcaí Cúrsaí FGL do Mhúinteoirí agus Oideachasóirí English Gaeilge
WCECW22200 Ag tosú i rang ASD, cad a chaithfidh a bheith ar eolas agat
Reáchtáiltear an imeacht seo i gcomhar le ESCI
Tá an cúrsa seo dírithe ar mhúinteoirí atá nua nó atá ag bunú rang nua ASD nó ar mhúinteoirí a bheidh ag obair le leanaí uathacha don chéad uair.
Pléifidh an seimineár gréasáin na struchtúir agus na tacaíochtaí éagsúla a theastaíonn chun oibriú i suíomh ASD nó i suíomh riachtanas speisialta. Tairgfimid moltaí ar chur chuige teagaisc éagsúla agus comhairle maidir le conas an curaclam a oiriúnú chun freastal ar shainriachtanais foghlama. Tabharfar leideanna freisin maidir le struchtúr a chur ar thimpeallacht an tseomra ranga agus conas iompar dearfach a bhainistiú agus a spreagadh
Is iad an múinteoir SEN Libby Conroy agus an Dr, David Jordan a chuirfidh an seimineár gréasáin seo ar fáil. Is í Libby Conroy bunaitheoir South Education Services (South Ed. Services) agus tá cúrsaí á seachadadh aici do mhúinteoirí, do thuismitheoirí, do CRSanna agus do ghairmithe atá ag obair i réimse an Uathachais agus RSO ó 2015 i leith.
Is múinteoir bunscoile í Libby le breis agus 15 bliain taithí ag obair i réimse na Riachtanas Speisialta. Tá Máistreacht san Oideachas aici a dhíríonn ar Uathachas, dioplóma Iarchéime in RSO agus teastais éagsúla eile a bhaineann le RSO. D'oibrigh sí le leanaí agus le daoine fásta i seirbhísí scoile agus cónaithe agus le daoine a bhfuil míchumais choirp agus intleachtúla éadrom go trom orthu.
Is é aidhm Chúrsaí Libby cumhacht a thabhairt do dhaoine atá ag obair nó a chónaíonn le riachtanais speisialta cleachtais dearfacha a thuiscint agus a fhorbairt chun leasa leanaí, a dteaghlach agus na sochaí i gcoitinne.
Bhain an Dr. Jordan céim Ph.D. sa gheolaíocht ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath i 2008. Sa bhliain 2002, le linn céimeanna luatha a Ph.D. rinneadh diagnóis air le Siondróm Aspergers.
Chabhraigh sé le clár tacaíochta piaraí a bhunú do mhic léinn ollscoile le Siondróm Asperger i gcomhar leis an Dr. Rita Honan agus bhunaigh sé i 2002 an chéad ghrúpa sóisialta d'aosaigh le Siondróm Asperger agus
uathachas in Éirinn. Leanann an grúpa seo le chéile go seachtainiúil, ar Zoom. D'fhreastail os cionn 200 duine ar speictream an uathachais thar na blianta.
Bhí an Dr. Jordan le feiceáil i gclár faisnéise teilifíse ar RTE faoi Shiondróm Asperger i 2005 agus tá roinnt agallamh raidió tugtha aige. Bíonn sé i láthair freisin do thuismitheoirí, do mhúinteoirí agus do shíceolaithe ag comhdhálacha cúpla uair sa bhliain Tá Ray ina mhúinteoir le fada an lá, agus ina phríomhoide ar Ghaelscoil Míde i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath ó 1983. Tá taithí na Deir Peadar Ó Caomhánaigh, a d’ainmnigh an pairtí mar iarrthóir i mBaile Átha Cliath Thiar Lár sa chéad toghchán eile ag tosach Mhí na Samhna, gur comhartha é den easpa measa atá ag Fine Gael do streachailt na Gaeltachta agus don teanga. D’fhéadfadh le meon dearfach (positive attitude) maidir le hoidhreacht, cultúr, pobal teanga, cur chuigí foghlama agus ceartúcháin (corrections) cur go mór leis an bhfoghlaim teanga, de réir an taighde. Beathaisnéis.
Níl mórán eolais againn faoi shaol Phriscian. Ba de shliocht na Gréige é, agus rugadh agus tógadh é i Caesarea (Cherchell an lae inniu, an Ailgéir) príomhchathair an cúige Rómhánach Mauretania Caesariensis. Dar le Cassiodorus, mhúin sé Laidin i gCathair Chonstaintín. I measc a mhionoibreacha tá an dán molta (Sean-Ghréigis: πανήγυρις (panégyris)) chuig Anastasius (491-518), scríofa sa bhliain 512 (circa), a chuidíonn len a thréimhse ama a fháil amach dúinn. Ina theannta sin, tá foscript sna lámhscríbhinní "Institutiones grammaticae" a thugann le fios gur chóipeáil Flavius Theodorus, a bhí ina chléireach san rúnaíocht impiriúil, an obair (526, 527). Dar liom, is botún é glacadh leis an méid atá, de reir GGN, i mbéal na nGael go coitianta. Ní h-iad san atá ag déanamh an chinnidh agus níl a fhios acu faoi fhiúntas na n-iarratasaí eile. Bhuaigh an leabhar seo duais Oireachtais agus Gradam Réics Carló in 2014. Bhuaigh sé freisin an duais le haghaidh ficsin ó Leabhar Pháistí Éireann (CBI), duaiseanna leabhair na bliana, in 2015, agus sa bhliain chéana Gradam Leabhar do Pháistí ó Chumann Litearthachta na hÉireann. Tuairisc ó Shéamus Mac Géidigh faoi chluiche ceathrú ceannais faoi 21 Chúige Uladh Dún na nGall v Fear Manach Tuairisc ó Liam Mac an Mhaoir faoi chluiche leathcheannais faoi 21 Chúige Mumhan Corcaigh V Luimneach. Fáilte chuig suíomh idirlíon Chonradh na Gaeilge, Cill Chainnigh. Tá súil againn go mbainfidh tú tairbhe as agus go bhfaighigh tú gach eolas anseo faoi stair agus imeachtaí an Chonartha anseo i gCathair Chill Chainnigh. Bíonn oifigigh Ghaeilge do chur chun cinn agus dfhorbairt na Gaeilge fosaithe ag údaráis áitiúla chun comhoibriú le heagraíochtaí ealaíon áitiúil agus le heagraíochtaí teanga sa phobal. Éadbhard Ó Dufaigh 1840-1868 Pádraig G. Ó Laighin Coiscéim 1994 Beathaisnéis ar chinnire áitiúil de chuid na bhFíníní, Connachtach ar a dtugtaí “Emmet na bhFíníní”. Cáilíochtaí | Gaeloideachas
Home » Múinteoirí » Cáilíochtaí
Molann Gaeloideachas go mbeadh leibhéal TEG B2 (nó a chomhionann) ag príomhmhúinteoir an naíonra agus leibhéal TEG B1 (nó a chomhionann) ag múinteoirí cúnta. Déantar an moladh seo toisc go bhfuil na hinnúlachtaí ag na leibhéil sin oiriúnach don dea-chleachtas sa naíonra. Níl aon riachtanais i dtaobh cáilíochtaí teanga luaite sna Rialacháin fán Acht um Chúram Leanaí, 1991 (Seirbhísí Luathbhlianta), 2016. Oíche Aoine beidh Cóisir Thrá ar siúl sa Chultúrlann le Daithí, Lauren Ní Chasaide, Pádraig Jack agus Séamus Barra ar ardán. Seo éacht stairiúil den chéad uair do scannán as Gaeilge agus é ag caint fén duais dúirt Colm Bairéad, an Stiúrthóir:
"Ba fhíor-onóir é ár gCéad Taibhiú bheith againn ag an Berlinale i mbliana in aice leis an oiread sin scannán iontach mar chuid den chlár Generation Kplus.
"Is léiriú ollmhór gur bhain 'An Cailín Ciúin' an Grand Prix go ndearna TG4, Screen Ireland agus an BAI an cinneadh ceart ina bhfís maidir le scannánaíocht dhúchasach as Gaeilge agus a hacmhainn le síniú amach thar lear. Is mór an dea-theist álainn ar obair éachtach ár gcriú agus ár bhfoirne aisteoirí í, ar Chaitríona Clinse aoibhinn ach go háirithe, arbh í an solas í a threoraigh sinn trí dhéanamh an scannáin seo."
Insíonn 'An Cailín Ciúin' (The Quiet Girl) scéal Cháit (Caitríona Clinse) – girseach naoi mbliana d'aois ó theaghlach athá róphlódaithe, mífheidhmiúil agus a chuirtear ar shiúl chun cónaí le túismitheoirí altrama don samhradh.
D'ainneoin fáilte chroíúil ón bhean, Eibhlín (Carrie Uí Chrualaoich), d'fhan fear an tí, Seán (Aindriú Mac Beinéid) amach ó Cháit, agus íse uaidhsean, ach le himeacht ama thosnaigh cairdeas ag neartú eatarthu.
Go mall, fé chúram na gCinsealach, bláthaíonn Cáit agus aimsíonn sí slí úr beatha. Ach sa tig seo nár chóir aon rúin a bheith ann, tagann sí ar aon fhírinne phianmhar amháin.
Thá 'An Cailín Ciúin' bunaithe ar an ghearrscéal ardmholta Foster le Clár Nic Aogáin, agus dráma casta, cigilteach is ea é fé theacht in aois a dhéanann iniúchadh ar cheisteanna teaghlaigh, neamairt agus cumha trí shúile a phríomhcharachtair óig.
Agus í ag caint fé ghnóthú na duaise dúirt Désirée Ní Fhionnagáin, Príomhfheidhmeannach Fís Éireann/Screen Ireland:
"Athbheodh léiriú scannán as Gaeilge le blianta beaga anuas, ag cothú guthanna nua agus éiritheacha a bhfuil scéalta uilíocha le hinsint acu." Cuirtear spéis mhór i gcultúr na hÉireann anseo freisin: tá an-chuid scoileanna damhsa Ghaelaigh ann, cuirtear suim sna scannáin Éireannacha ag Féile Scannán Shágraib agus bíonn ceiliúradh ar leith ar Lá Bloom ar siúl in Pula, áit ar chaith Joyce seal gearr dá shaol. Bhí mé dhá bhliain thar an tríocha d'aois nuair a fuair mé an chéad aithne ar shaothar Jorge Luis Borges. Mar is dual don Fhionlannach, b'iad na húrscéalta móra éipiciúla ab fhearr liom mar ghné liteartha, nuair a bhí mé óg, agus thóg sé na blianta fada orm a thuiscint go bhféadfaí na dánta is na gearrscéalta a ghlacadh dáiríre ar aon nós. Nó, mar a dúirt an Cadhnach féin lena lá, ní hiad a liricí beaga neamhurchóideacha a thabharfaidh tarrtháil agus athshlánú don Ghaeilge, ach na húrscéalta móra troma, agus b'é sin an tuairim a bhíodh ag na Fionlannaigh go dtí le déanaí, ar na cúiseanna céanna dar liomsa. Ós rud é gur teanga bheag neamhfhorleathan í an Fhionlainnis i bhfarradh is teangacha móra an domhain, is é is cuspóir le litríocht na Fionlainnise ná an teanga a choinneáil beo breabhsánta bíogúil, agus níl aon mhaith i mionlitríocht lena aghaidh sin, ach is iad na húrscéalta móra atá ag teastáil; mar sin agus ar an ábhar sin, an té a bhí le bheith ina scríbhneoir, chaithfeadh sé an teideal sin a thabhú dó féin le leabhair ar aon mhéid le bríce. (Sin é an nós atá againn san Fhionlainnis: "bríce d'úrscéal" nó tiiliskiviromaani a thugtar ar mhórúrscéal den chineál a thiocfadh ó pheann Charles Dickens nó na seanmháistrí Rúiseacha, gan aon trácht a dhéanamh ar Gone with the Wind le Margaret Mitchell. Dála an scéil, nuair a chuirfidh mé Gaeilge ar an gceann sin, an lá is faide anonn, ní hé Imithe leis an nGaoth ach Séidte ar Shiúl a bhaistfidh mé air. Nó tá brí eile leis an abairtín sin imithe leis an ngaoth sa Ghaeilge, mar atá, as do mheabhair. An té atá imithe leis an ngaoth, níl ciall aige, tá sé le ceangal, tá sé craiceáilte.)
An cineál scríbhneoir atá ann, mar Bhorges, is é díreach an cineál é nach bhfuil mórán glacadh leis san Fhionlainn, i bhfianaise ár dtraidisiúin ar a laghad. Más eol dom, níor chum sé oiread agus aon úrscéal amháin riamh. B'é an gearrscéal an ghné ba dual dó, ach b'aisteach an cineál gearrscéalta a bhíodh sé a bhreacadh síos. Rud éigin idir ghearrscéal agus aiste ab fhearr liom a rá, nó ba mhinic a scinneadh sé ón insint lena mharana a dhéanamh ar cheisteanna fealsúnachta, agus na haistí a scríobhadh sé faoi na ceisteanna sin, d'fhoilsíodh sé iad sna bailiúcháin chéanna leis na fíor-ghearrscéalta. Fabhalscéalta a bhíodh sna gearrscéalta féin agus a bhformhór dírithe ar na ceisteanna fealsúnachta a chardáil agus a phlé.
Ina leabharlannaí a chaith Borges an chuid ab fhearr dá shaol, agus a aithne sin ar a chuid scríbhinní. Tá sé ina nath cainte inniu ar fud an tsaoil ná gur chóir do dhaoine den chineál seo nó siúd saol ceart a fháil dóibh féin, nó to get a life, mar a deir an Sacs-Bhéarlóir. Ar bhealach, tuigim dóibh siúd a shíleann nach raibh saol ceart den chineál a mhaíonn siad ag Borges. Mar sin féin, níl sé mórán as cosán a rá go raibh Borges féin sórt criticiúil (nó féinchriticiúil) i leith an tsaoil fhulangaigh i measc na leabhar. Ar a laghad, sin ciall amháin is féidir a bhaint as an scéal El Sur, nó An Deisceart.
Is é is ábhar don scéal seo ná an saol atá ag fear dárbh ainm Juan Dahlmann. Fear de phór na Gearmáine é, ach más inimirceoir Gearmánach a bhí ina athair mór, mothaíonn sé féin gur Airgintíneach go smior atá ann - hondamente argentino, mar a deir an t-údar. Ansin, baineann taisme dó, i gcruth is go bhfaigheann sé mionbhriseadh cnáimhe sa chloigeann - i gcnámh an éadain, más buan mo chuimhne - agus fágtar ag éileamh é le sórt fiabhras inchinne go ceann seachtain nó dhó. (Níl an leabhar i m'aice anseo, le go bhféadfainn na mionsonraí ar fad a sheiceáil, ach seo mar a ritheann na himeachtaí liom.) I ndiaidh dó biseach a fháil ón tolgadh seo, ritheann leis aghaidh a thabhairt ar dheisceart na hAirgintíne, tír na ngauchos, agus i ndiaidh dó an áit a bhaint amach, éiríonn iaróg idir é agus duine de na gauchos ar chúiseanna neafaiseacha, mar is gnách éirí idir fir atá goilliúnach fá chúrsaí na honóra - buachaillí bó atá iontu go bunúsach, mar ghauchos, cosúil leo siúd a bhain amach a chlú d'iarthar fiáin na Stát Aontaithe. De réir mar a éilíonn dlíthe onóra na mbuachaillí bó seo, caithfear an scéal a shocrú le troid na scian, agus ós rud é nach bhfuil an dóigh ag Dahlmann ar an scian mar atá sí ag na buachaillí bó, is léir go bhfuil an bás aige anois. Glacann sé ina mhórmhisneach é, áfach, gurb é seo an deireadh a bhí daite dó. Tuigtear dó, freisin, nach bhfuil sna dlíthe onóra ag na ruifínigh seo ach leithscéal le fear na cathrach a mharú agus a chreachadh - ach is cuma leis faoi sin, chomh maith, ós cinnte dó nach bhfuil i gceist leis an dúnmharú féin ach an chinniúint dhosheachanta nach féidir leis a chur ó dhoras. Na focail dheireanacha a léimid, taispeánann siad Dahlmann ag dul amach as an tábhairne - sílim gur sórt tábhairne a bhí san áit inar casadh na buachaillí bó air - chun teagmhála lena dhúnmharfóir.
I gcomparáid leis na hollchruinní is na para-dhomhain chasta a chruthaíonn Borges ina chuid scéalta de ghnáth, nó na radharcraí strainséartha sna tíortha coimhthíocha agus sna tréimhsí cianmhara staire, is iontach an eisceacht é El Sur. Taispeánann sé chomh domhain agus a bhí Borges fréamhaithe in ithir a thíre féin, siúd is gur scríbhneoir mór domhanda a bhí ann. An t-iltíreachas bréige a deir go gcaithfidh an scríbhneoir a chuid féin a thréigean agus cúl a thabhairt lena chine féin le comhshamhlú a dhéanamh leis na múnlaí domhanda, tá sé bréagnaithe ó thús go deireadh ag Borges, a bhí ag anailisiú filíocht na ngauchos féin chomh réidh agus a bhí sé ag déanamh grinnscrúdú ar na scríbhneoirí Béarla.
Tá sé níos deacra a fháil amach, cad é a bhí mo dhuine ag iarraidh a rá leis an scéal. Tá a fhios againn go raibh sé ar an scéal ab fhearr leis an scríbhneoir féin dá raibh scríofa aige, agus mar sin, caithfidh sé gur eochairscéal é ar bhealach éigin, scéal a thugann léargas dúinn ar an bhfear féin agus ar an dearcadh a bhí aige ar a raibh scríofa aige. AR SON NA CÚISE: Deir an scoláire mór Gaeilge an Dr Séamus Ó Piarmheasta gur ‘bailiúchán fíorthábhachtach’ atá sa chnuasach nua litreacha nach raibh coinne ag aon duine leis Haigh gach duine! Clare Austick is ainm dom agus is mise an tOifigeach Leasa agus Comhionannais i mbliana. Ceimic a rinne mé anseo in OÉG, agus bhain mé céim amach san eolaíocht anuraidh. Tá mé páirteach i gComhaltas na Mac Léinn le roinnt blianta anuas. Bhí mé i m’Ionadaí Ranga agus bhí mé i m’Oifigeach Comhionannais anuraidh. Is é Comhaltas na Mac Léinn glór na mac léinn ar fad agus is é a dhéanann ionadaíocht ar a son. Ar scáth a chéile a mhaireann na daoine. Bíonn an saol san ollscoil deacair ó am go chéile. Ná bíodh aon drogall oraibh teagmháil a dhéanamh liom má bhíonn cabhair ag teastáil. Tá mise anseo chun cabhrú agus chun tacú libh. Is iomaí cumann, club, tionscnamh agus deis obair dheonach a dhéanamh ar féidir páirt a ghlacadh iontu chun taitneamh agus tairbhe iomlán a bhaint as do thréimhse anseo in OÉ Gaillimh. Guím gach rath ar gach aon duine, agus tá mé ag súil le casadh libh!
Is í Clare an tOifigeach Leasa agus Comhionannais agus tugann sí cúnamh do mhic léinn a mbíonn fadhbanna acu maidir le cóiríocht, cúram leanaí, staidéar, sláinte, cúrsaí airgid, agus leas sóisialta. Má bhíonn comhairle uait maidir le ceann ar bith de na réimsí sin nó má bhíonn ceisteanna agat maidir le cúrsaí leasa nó comhionannais, buail isteach chuig Oifig an Chomhaltais nó cuir glaoch ar Clare. Leabhar iontach is ea an saothar seo chun an Ghaeilge, nó an litearthacht go ginearálta, a spreagadh i bpáiste óg. Scéal simplí atá i gceist, ach é sin ráite, turas taitneamhach suimiúil atá ar fáil don léitheoir. Tá bua faoi leith ag an maisitheoir Stephanie Longfort agus a scileanna ealaíontóra le feiceáil go soiléir ó… Chagrin 14 ceoltóir a bhí ar stáitse Dé hAoine ag an ócáid in Óstán an Rochestown Park. Ba é Cian Smith,12, as Port Láirge an duine ab óige sa chomórtas agus ba ag Aislinn Gagliardi a bhí an t-aistear ab fhaide, thaisteal sí anonn ó Chicago, Mheiriceá. February 20, 2019 Gaeilge, Náisiúnta
Bíonn Seachtain na Gaeilge i gcónaí ar cheann de na seachtainí is tábhachtaí agus is gnóthaí sa bhliain do Ghaeil.
Seans maith go mbíonn sé in áirithe sa bhféilire ag daoine cúpla mí roimh ré. Is beag am sa bhliain ina mbíonn an Ghaeilge níos so-fheicthe nó go mbíonn sceitimíní chomh mór sin orthu siúd a labhraíonn é.
Ritheann Seachtain na Gaeilge gach bliain ó 1-17 Márta, an choicís roimh Lá Fhéile Pádraig. Bíonn imeachtaí ar siúl go náisiúnta agus bíonn chuile dhuine i saol na Gaeilge le feiceáil áit éigin, más láithreoir teilifíse ag cur agallamh ar stáitse, scríbhneoir ag déanamh ceardlanna scríbhneoireachta, nó fiú do DJ Raidió na Gaeltachta áitiúil ag ithe brioscaí ag maidin chaife.
Ní haon difríocht é 2019, le hAmbasadóirí Sheachtain na Gaeilge 2019 fógratha; láithreoir 2FM Tracy Clifford agus peileadóir Átha Cliath Michael Daragh Macauley ina measc. An jab a bheidh acu ná freastal ar na himeachtaí, an fhéile a chur chun cinn trí labhairt ar phainéal cainte, scéal a scaipeadh ar na meáin sóisialta agus bheith ag gníomhú leis an bpobal trí labhairt na Gaeilge.
Níor thosaigh an fhéile go fóill i mbliana ach is léir go bhfuil rogha láidir Ambasadóirí roghaithe i mbliana; ar an bpainéal chomh maith tá Sibéal Ní Chaiside, a bheadh aithne ag daoine uirthi ó bheith ag canadh 'Mise Éire' mar chuid de chomóradh Éirí Amach a Cásca i 2016 agus cúpla mí ó shin, chuir Tracy a clár 2FM i láthair go dátheangach mar chuid de Bhliain na Gaeilge.
An chéad bhliain inar eagraíodh Seachtain na Gaeilge ná 1902 le seachtain amháin eagraithe. Thosaigh sé ag fás, go háirithe leis an náisiúnachas a cothaíodh san éirí amach, agus beartaíodh tamall ina dhiaidh go mairfeadh an fhéile ar feadh coicíse chun freastal ar an éileamh a bhí air.
Anois bíonn imeachtaí le fáil i ngach scoil, coláiste agus baile sa tír. Sa bhunscoil bheadh céilí againn gach bliain agus bheadh cead againn uilig gléasadh in éadaí glasa ar feadh an lae.
Is cuimhní cosúil le sin a chuireann Seachtain na Gaeilge i d'aigne gach bliain agus go mbíonn tú ag iarraidh páirt a ghlacadh ann.
Bíonn an ócáid seo an-tábhachtach do dhaoine a labhraíonn Gaeilge. Is é an deis is fearr é gach bliain le bheith gníomhach le Gaeilge.
Bíonn deis ag daoine le Gaeilge an teanga a úsáid níos minicí ná mar a bheadh de ghnáth agus bualadh le daoine nua a roinneann an grá sin. Bíonn ócáidí agus imeachtaí ann do gach leibhéal Gaeilge, cosúil le ranganna saor in aisce ó thosaitheoirí go cainteoirí líofa.
Má theastaíonn uait triail a bhaint as do chuid Gaeilge a úsáid, is é seo an t-am is fearr sa bhliain é a dhéanamh, bíonn imeachtaí ar siúl i ngach áit, ní gá ach iad a chuardach.
Bhí neart imeachtaí againn anseo in DCU anuraidh mar chuid de Sheachtain na Gaeilge. Bhí Pizza & Plé, bhí DCUfm ag craoladh beo trí Ghaeilge, agus bhí Lá na Meán Sóisialta, ócáid oifigiúil de chuid Sheachtain na Gaeilge, á hóstáil sa Seomra Caidirimh le láithreoi TG4 Caitlín Nig Aoidh agus an 'Snapchatter' James Patrice ar an bpainéal cainte.
Beidh neart imeachtaí íontacha á eagrú arís i mbliana, a bheidh fógraithe go han-luath.
Má theastaíonn uait páirt a ghlacadh i Seachtain na Gaeilge in DCU i mbliana le haon leibhéal Gaeilge, más cupán tae a fháil nó bheith ag damhsa le do ghrá ag céilí atá ann, coinnigh súil ar leathanaigh na meáin sóisialta an Chumann Ghaelaigh agus an SU. Bígí ann. Ar do rothar leat anois!
TÁ TÚ ANSEO Gnéithe Taisteal Ar do rothar leat anois!
Déardaoin, 12 Bealtaine 2011 09:15 Discover Ireland
Má tá saoire dhifriúil uait, bíodh saoire rothaíochta agat in Éirinn — féadfaidh tú dul ag rothaíocht faoi luas mór trí na sléibhte, nó do scamhóga a líonadh le haer úr farraige feadh an iliomad bealaí cois farraige atá againn. Ceantair ainmnithe rothaíochta d'ardchaighdeán iad áiteanna ar nós Chathair na Mart, Dhúlainn, an Mhuilinn Chearr, an Sciobairín, Chill Mhocheallóg agus Loch Garman. Tá bealaí níos faide líneacha ar fáil freisin dóibh siúd a bhfuil bealaí níos eachtraí uatha. Ina measc siúd tá Bealach an Iarthuaiscirt, bealach trasteorann scéimhe 326km a chuireann tírdhreacha áille ar fáil feadh bóithre ciúine tuaithe i gcontaetha Fhear Manach, Liatroma agus Dhún na nGall.
Éad an domhain ar Ghlasbhealach Mhaigh Eo
Cuireann Glasbhealach Mór an Iarthair idir Baile Uí Fhiacháin agus an Mhala Raithní 18km de bhealaí rothaíochta agus siúlóide ar fáil d'eachtránaithe a leanann bealach Iarnród Bhaile Uí Fhiacháin agus na Mala Raithní a bhfuil a cháil amuigh. Ach le cois na mbealaí iontacha rothaíochta atá ar fáil i gcinn scríbe ar nós Bhaile Uí Fhiacháin, tá réimse mór gníomhaíochtaí ann a oirfidh do do shaoire rothaíochta agus a chinnteoidh gur féidir leat súp a bhaint as gach a bhfuil ar fáil sa chuid álainn seo d'Éirinn. Téigh chuig an Gaelforce Adventure Race, a bheidh ar siúl an 21 Lúnasa, nó The Get Out There Festival, atá ar siúl i gCathair na Mart an tseachtain chéanna. Tá trí bhealach iontacha rothaíochta ar Acaill, agus tosaíonn gach bealach ag an gCaol. Tá éagsúlacht ag baint leis na bealaí ar fad, ó thaobh an achair agus an ama a thógfaidh sé iad a chríochnú, ach tá radhairc iontacha agus tír-raon malartach acu ar fad. Is féidir siúlóid dheas a bheith agat cois farraige ar an Trá Mhór, agus Caisleán agus Séipéal Kildownet ina mbíodh Gráinne Mhaol a fheiceáil. Ceann scríbe iontach rothaíochta é Cathair na Mart, agus is féidir taitneamh a bhaint as áilleacht nádúrtha an cheantair i rith an lae, agus ansin as atmaisféar spleodrach na mbialann agus na dtithe tábhairne nuair a théann an ghrian faoi!
Faigh an ceann is fearr ar Chonamara
Bunáit iontach é an Clochán, i gcroílár Chonamara, do cheithre lúb-bhealach den scoth a théann trí bhailte máguaird Chloch na Rón, an Chloiginn agus Bhaile Chonaola. Is iad na ceithre phríomhbhealach: Lúb-bhealach Sky Road a bhfuil radhairc áille ar fáil ar an Atlantach uaidh, agus ar oileáin Inis Toirc agus Thairbirt, agus ar bhaile an Chlocháin. Tá Lúb-bhealach Iorras Fhlannáin ann freisin, a chuireann radhairc lánléargais de Chuan an Chlocháin ar fáil. Tugann Lúb-bhealach an Chloiginn rothaithe thar Oileán Iomaí, inar féidir dul isteach ar an oileán beag álainn de chois nuair atá an taoide tráite. Is é an bealach deiridh sa Chlochán an ceann is faide freisin; tá Lúb-bhealach Bhaile Chonaola agus Chloch na Rón 40km ar fad.
Aer úr Chontae an Chláir
Is é seo an t-am is fearr le dul ar shaoire rothaíochta i gCo. an Chláir mar gur roghnaigh The Lonely Planet Guide é mar cheann de na 10 mbealach rothaíochta is fearr ar domhan in 2010. Laistigh de Réigiún na Sionainne, tá go leor bealaí iontacha rothaíochta ar fáil trí thírdhreacha scéimhe. I measc na mbealaí rothaíochta tá bóithre tuaithe a théann go cuainíní cois trá, go háiteanna picnice cois locha, nó go raonta scéimhe cois cósta. Is féidir le rothaithe sa cheantar stopadh i mbailte tuaithe, cuairt a thabhairt ar shuíomhanna stairiúla, ar chaisleáin agus ar pháirceanna, agus aer úr athbheochana an Atlantaigh a shú isteach.
Féilte agus imeachtaí den scoth
Chomh maith le tírdhreach den scoth agus lúb-bhealaí rothaíochta spreagthacha agus dúshlánacha, tá imeachtaí agus féilte rothaíochta ar fáil ar fud na tíre le linn an tsamhraidh. Beidh Turas Rothaíochta Oidhreachta na Mí ar siúl i mbaile oidhreachta Bhaile Átha Troim ar an 25 Iúil. Beidh imeacht rothaíochta an Sky Ride Etape Hibernia International ar siúl i gCo. an Chláir an 22 Lúnasa. Beidh an Sean Kelly Tour of Waterford ar siúl i bPort Láirge, contae dúchasach Sean Kelly an 28 Lúnasa. Beidh an Rebel Tour ar siúl i gCo. Chorcaí an 11 Meán Fómhair, a fheilfidh do gach duine, ó rothaithe atá gairmiúil beagnach go tosaitheoirí díograiseacha. Téigh go www.discoverireland.ie le haghaidh sonraí. Walker Éireann, an imprint of Walker Books, has recently teamed up with Foras na Gaeilge Ullchabháin Óga (Owl Babies) by Martin Waddell.... Tomhais Méid Mo Ghrá Duit Síol 2019
24th May 2019 adminuser
Síol 2019 – Féach anseo chun an iris iomlán a léamh faoi scoileanna ERST timpeall na tíre
Cur i Láthair McAfee
McAfee Ar an Máirt chuaigh grúpa ón Idirbhliain go dtí bunscoil North Pres chun cur i láthair McAfee a dhéanamh . Bhain siad an-taitneamh as an lá. Bhain na daltaí bunscoile go léir taitneamh as an lá freisin. Bhí na daltaí Read More …
Cluiche Iománaíochta Bhuaigh an fhoireann fé15 Craobh na Mumhan an tseachtain seo chaite . Bhí an cluiche seo i gcoinne CBC. Cluiche iontach a bhí ann. Bhí an AG taobh thiar CBC agus bhí 5 phointe idir na taobhanna. Fuair Read More …
Ceardlann Leighis Ar an aonú lá déag de mhí Aibreáin tháinig iar dhaltaí ón scoil Roisín Ní Dhomhnaill agus Conchúr Ó Murchú thar n-ais go dtí an scoil chun cainte le daltaí na hidirbhliana. Bhí siad ag caint faoi UCC Read More …
Seaimpíní uile-Éireann!!! An fhoireann dheireanach ón scoil a bhuaigh Craobh na hÉireann! Chuaigh na buachaillí chuig a n-iarbhunscoileanna leis an gcorn – Scoil Mhuire Fatima, Scoil Íosagáin, agus Blarney Street CBS.
Bhí taispeántas treoirghairme ag tarlú sa halla scoile ar an Máirt 15ú Eanáir 2019 ó 9.30 ar maidin go dtí a 1 a chlog sa tráthnóna. Bhí na coláistí aitiúla, iar-dhaltaí agus roinnt gnóthaí áitiúla sa scoil chun eolas treoirghairme a thabhairt do dhaltaí Read More …
Comhghairdeas le Mícheál Ó Muimhneacháin, iarscoláire na bliana! Bhronn Mícheál scoláireacht Uí Chéilleachair ar Chonchúr Ó Murchú chun cur le scoláireachtaí JP McManus agus UCC Quercus atá buaite aige cheana féin agus é i mbun leighis! Comhghairdeas speisialta le Kayleigh Read More …
Oíche na nGradam Bhí Oíche na nGradam ar siúl sa scoil ar an gCéadaoin seo chaite. Bhí sé go hiontach aitheantas a thabhairt do na daltaí go léir go bhfuil éachtanna éagsúla bainte amach acu. Táimid fíor-bhródúil astu go léir. Read More …
9th November 2018 adminuser
Ciarán Ó Muirthile is ainm dom. Déanaim lúthchleasaíocht le Carraig na bhFear AC. An rud a dhéanaim ná an rás siúlóide. Thosaigh mé ag déanamh é trí bliana ó shin agus is bréa liom é. I rith an tsamhraidh, bhí rás Read More …
Ionduchtú ERST
7th November 2018 adminuser
Bhí ionduchtú ar siúl sa scoil ar an Luan idir múinteoirí meánscoile agus bunscoile nua sa líonra de scoileanna ERST agus ionadaithe ERST Leo Hogan agus Helen O'Brien. Primary and secondary school teachers new to Edmund Rice schools took part in Read More … Is ócáid í #TrasnaNadTonnta a chruthaíonn cibearGhaeltacht ar líne agus beidh sé ar siúl i mbliana ón Luan, an 22 Eanáir, go dtí an Aoine, an 26 Eanáir 2018.
Ag labhairt dó inniu, dúirt an tAire Stáit:
"Anuraidh, agus mé i m'Aire Stáit um an Diaspóra agus Chúnamh Forbartha Thar Sáile, ghlac me páirt i #TrasnaNadTonnta ar Twitter. Bhí sé iontach na teachtaireachtaí ar fad a bhí á seoladh faoin haischlib sin ar fud an domhain a fheiceáil. Tugann sé léargas iontach dúinn ar an obair atá ar bun chun an Ghaeilge a chur chun cinn ar fud na cruinne, chomh maith le deis a thabhairt do Ghaeil teagmhálacha nua a dhéanamh ar líne. Faoi láthair, tá mo Roinn féin ag tacú le múineadh na Gaeilge in os cionn dhá scór coláiste 3ú leibhéal thar lear agus tá méadú ag teacht ar an éileamh ar na cúrsaí sin bliain i ndiaidh bliana.
"Tá borradh fosta faoin Ghaeilge ar na meáin shóisialta, agus tugann #TrasnaNadTonnta deis do níos mó daoine páirt a ghlacadh sna díospóireachtaí faoin teanga ar líne, agus go deimhin, le nasc a dhéanamh le hÉireann, cuid acu don chéad uair b'fhéidir. Anuraidh, ghlac daoine i 30 tír éagsúil páirt san fheachtas agus tá súil agam go dtiocfaidh méadú air sin i mbliana.
"Le linn na seachtaine seo chugainn mar sin, tá muid ag iarraidh go mbeidh an oiread daoine agus is féidir, ar fud an domhain, ag tvuíteáil i nGaeilge agus ag úsáid an haischlib #TrasnaNadTonnta chomh minic agus is féidir. Ba mhaith liom tréaslú le Fondúireacht Ollscoile Éireann Cheanada a tháinig aníos leis an choincheap ceannródaíoch seo." dochonradh a scríobh 1 year ago: Daithí Mac Cárthaigh, IarUachtarán Chonradh na Gaeilge Tá feachtas Sheáin Uí Adhmaill dUachta … breis → Bunaíodh Cathaoir na Gaeilge i Scoil na Diagachta sa bhliain 1840 agus bhí sí faoi scáth na Scoile sin anuas go dtí an bhliain 1918. Ina measc siúd a bhí ina n-ollúna le Gaeilge sa chéad seo áirítear beirt de mhórscoláirí na dteangacha Ceilteacha, T. F. Ó Rathaile agus Daithí Ó hUaithne, agus duine de mhórscríbhneoirí cruthaitheacha na linne seo, Máirtín Ó Cadhain. Is mór an t-ábhar mórtais don Scoil an caighdeán ard scoláireachta a bhain siad siúd amach i léann na Gaeilge agus déanaimid ár ndícheall an caighdeán sin a chothú i gcónaí. Feic de Noraidh, L. Ceol ón Mumhain, Baile Átha Cliath; 1965 agus Ó hÓgáin, D.(Eag.) Binneas Thar Meon, Comhairle Bhéaloideas Éireann, Baile Átha Cliath; 1994. Ag tógáil ar dhea- chleachtas Litearthacht na Gaeilge agus McF thosaigh grúpa focús amháin ag obair ar litearthacht an Bhéarla agus grúpa focús eile ar uimhearacht. GA: Is mian leis an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí (SCP) aistritheoir a bhfuil taithí aige/aici a cheapadh lena chinntiú go gcomhlíonfar a ngealltanais don phobal mar atá leagtha amach in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Beidh an té a cheapfar freagrach as téacsanna éagsúla earcaíochta agus roghnaithe, comhfhreagras le hiarrthóirí agus le páirtithe eile a bhíonn i dteagmháil leis an SCP trí Ghaeilge, Tuarascálacha Bliantúla agus foilseacháin oifigiúla eile a aistriú go Gaeilge agus uaireanta go Béarla. Chomh maith leis sin beidh sé/sí páirteach i gcumas Gaeilge na n–iarrthóirí a mheas. 2013 Iniúchadh ar an dTionchar a Imríonn Club Gaeilge i Meánscoil Lán-Bhéarla ar Inspreagadh Daltaí i Leith Fhoghlaim na Gaeilge (Lúnasa 2013) Tráchtas ó Tammy Ní Laoire á chur faoi bhráid Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, d’fhonn cuid de na coinníollacha a bhaineann le bronnadh an M.A. i dTeagasc Teangacha (An Ghaeilge) a chomhlíonadh. Dochreidte! Táim iontach sásta gur bhain an chéad cheann agus an tríú ceann le an nGaeilge as an líon ard moltaí ar déanadh ar an lá. LÉIRMHEAS LEABHAIR: Stíl ghonta, sholéite an iriseora a chleachtar ó thús deireadh in 'Éagóir' le Seán Ó Cuirreáin cuntas uafar beoga ar chás Dhúnmharuithe Mhám Trasna
Dé Luain, Bealtaine 23 2016 ag 3:32 pm
Is cuimhin liom seasamh sa bhfuacht i gcarrchlós na hArdeaglaise i gcathair na Gaillimhe mí na Nollag 2012 nuair a deineadh comóradh ar Mhaolra Seoighe agus ar na fir eile a ciontaíodh go héagórach i ndúnmharuithe Mhám Trasna i 1882. Bhí tuairiscí léite agam faoin gcás brúidiúil, truamhéalach sin cheana agus bhínn á bplé le mic léinn ar chúrsa faoi chearta teanga ar an BA sa Ghaeilge. Tá bunfhíricí an cháis ar eolas cheana: ar 18 Lúnasa 1882, i ngleann iargúlta faoi shleasa na gcnoc i Mám Trasna, dúnmharaíodh Seán Seoighe agus a bhean Brighid, a iníon Peigí agus a mháthair Mairéad go brúidiúil faoi choim na hoíche. Cailleadh duine de mhic Sheáin Seoighe, Micheál, an lá dár gcionn. Bhain an t-uafás creathadh millteach as pobal an cheantair agus tuairiscíodh i bhfad is i gcéin é. Tar éis a gciontaithe i gcúirt i mBaile Átha Cliath an fómhar sin, ar 15 Nollaig 1882 crochadh triúr fear as Dúiche Sheoigheach – Pádraig Seoighe, Pádraig Shéamuis Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe ar chol ceathrar le Seán Seoighe é – lasmuigh de phríosún na Gaillimhe agus cuireadh a dtaisí ansin, san áit a bhfuil an Ardeaglais anois. Coimisinéir Teanga na linne, Seán Ó Cuirreáin a d'eagraigh an ócáid chomórtha 130 bliain go díreach tar éis an chrochta. Ar dhuine de na daoine eile a bhí sa charrchlós an lá feannta geimhridh sin bhí an Tiarna Alton as Learpholl, ar chainteoir Gaeilge as Tuar Mhic Éadaigh í a mháthair agus a bhfuil go leor déanta aige chun tabhairt ar rialtas na Breataine a admháil gur go héagórach a crochadh Maolra Seoighe.
Seo chugainn anois leabhar faoin dhúnmharuithe Mhám Trasna ó pheann an fhir a d'eagraigh an ócáid chomórtha sin, Seán Ó Cuirreáin. Foilsíodh leabhair agus aistí eile i mBéarla faoin uafás cheana ach seo an chéad chuntas cuimsitheach i nGaeilge ar eachtra a scoilt pobal labhartha Gaeilge go domhain ag deireadh an 19ú hAois agus arbh í an Ghaeilge an t-aon teanga a bhí ag formhór na bhfear áitiúil ar cuireadh na dúnmharuithe ina leith. Is ceart agus is tráthúil go dtabharfaí aitheantas dá scéal ina dteanga féin sa saothar tábhachtach seo.
Seán Ó Cuirreáin, údar "Éagóir"
Trí chuid atá sa leabhar: cur síos ar na dúnmharuithe féin, cuntas ar an gcás cúirte a lean iad agus tuairisc ar na cora drámatúla polaitiúla a thit amach ina dhiaidh sin agus a thuill míchlú níos mó fós don chás ar fud na hÉireann agus sa Bhreatain féin. Cuntas uafar, scanrúil a thugtar ar an marú i ndoircheacht na hoíche agus tugtar isteach faoi screamh na hingne sinn nuair a mhínítear an naimhdeas pearsanta a bhí idir cuid de phobal na háite agus Seán Seoighe féin. Déantar cur síos ar na cuntais a thug an tríur príomhfhinnéithe – ar chol ceathracha iad leis an bhfear a maraíodh – do na húdaráis, fianaise bhréige ba chúis le ciontú ochtar fear áitiúil i dtriail a reáchtáladh i mBaile Átha Cliath. Tugtar cuntas ar an mbealach inar mheall dlíodóirí na Corónach beirt de na fir a cúisíodh le bheith ina mbrathadóirí díreach roimh thús na trialach. Déantar cur síos máistriúil ar an triail féin: buíon fear bocht as iarthar na hÉireann nár thuig an Béarla ach a raibh dlíodóirí gan Ghaeilge acu, armlón iomlán na Corónach ina gcoinne, giúiré arbh fhir ghustalacha Phrotastúnacha as Baile Átha Cliath a bhformhór agus iad ullamh len iad a chiontú. Cé go raibh poill mhóra i bhfianaise na bhfinnéithe, gearradh pionós an bháis ar Mhaolra Seoighe, Pádraig Seoighe agus Pádraig Shéamuis Ó Cathasaigh agus cuireadh príosún saoil ar chúigear eile. Déantar cur síos beoga, corraitheach ar laethanta deireanacha an triúir i bpríosún na Gaillimhe agus bhainfeadh an cuntas ar an gcrochadh féin deoir as cloch.
Téann cúrsaí teanga go cnámh na huillinne sa scéal seo: Gaeilge amháin a bhí ag go leor de na fir a ciontaíodh agus Béarla amháin a bhí ag na húdaráis. Ba i mBéarla amháin a éisteadh an cás cúirte, teanga nár thuig formhór na bhfear a bhí ar a dtriail. Póilíní de chuid an RIC a d'úsáidtí go minic chun ateangaireacht a dhéanamh, daoine a mbíodh an-amhras orthu i measc an phobail. Níor thuig an crochadóir féin, William Marwood, focal den achainí chráite dheireanach a dhein Maolra Seoighe nuair a bhí sé an tí an bháis lasmuigh de phríosún na Gaillimhe. I gcuid a trí den leabhar, léirítear impleachtaí polaitiúla an cháis i bhfianaise na corraíola a bhí ar siúl i bpolaitíocht na hÉireann ag an am. Tugtar tuairisc chuimsitheach ar na hiarrachtaí a dhein Feisirí Éireannacha i Westminster – go háirithe Tim Harrington a bhí ina fheisire do Cho. na hIarmhí – aird a tharraingt sa pharlaimint ar an éagóir a deineadh. Ghlac an Príomh-Aire Gladstone féin páirt sna díospóireachtaí sin agus go deimhin bhí tionchar ag cás Mhám Trasna ar thitim an rialtais in 1885. Níor admhaíodh iomrall ceartais riamh, áfach.
Chaith Seán Ó Cuirreáin blianta fada i mbun iriseoireachta sular ceapadh ina Choimisinéir Teanga é agus tá a rian sin ar an leabhar seo. Stíl ghonta, sholéite an iriseora a chleachtar ó thús deireadh agus ropann an léitheoir ar aghaidh ó leathanach go leathanach dá bharr sin. Scríobhtar sa réamhrá gur deineadh 'cinneadh coinsiasach' gan tagairtí acadúla a úsáid ar mhaithe le leanúnachas an scéil agus cé gur chuir an easpa foinsí isteach ormsa ar dtús, níorbh fhada go rabhadar ligthe i ndearmad agam de bharr a sholéite agus a bhí an scéal féin. Luaitear na príomhfhoinsí sa réamhrá mar áis do thaighdeoirí ar mhian leo tuilleadh póirseála a dhéanamh agus ar cheann de mhórbhuanna an leabhair, tá na bunfhoinsí cartlainne faoin gcás a athfhoilsítear ann. Ina measc tá an teileagram ón RIC chuig na húdaráis i mBaile Átha Cliath a chuir in iúl gur tharla an t-uafás, litir thruamhéalach a scríobhadh thar ceann bhean chéile Mhaolra Seoighe ag impí ar na húdaráis a bheith trócaireach agus faoistiní ón mbeirt eile a bhí le crochadh inar mhóidíodar go raibh Maolra Seoighe neamhchiontach ar fad.
I ndeireadh na dála, leabhar don ghnáthphobal é seo seachas staidéar acadúil agus éiríonn leis an sprioc sin a bhualadh go críochnúil. Tá sé deartha agus leagtha amach go tarraingteach agus is mór an chabhair í an léarscáil de Mhám Trasna a fhoilsítear laistigh den chlúdach don léitheoir a bheadh ag iarraidh an ceangal idir na daoine éagsúla a thuiscint. Thar aon rud eile, tugann an leabhar seo ómós cuí d'fhir bhochta as iarthar na hÉireann ar chiontaigh an Choróin go héagórach iad agus léiríonn sé bá agus tuiscint lena gcultúr agus lena dteanga. Is sárleabhar ar fad é a mbaineann tábhacht mhór leis ní hamháin ó thaobh na staire ach ó thaobh cearta teanga chomh maith. Beidh meascán iontach damhránaíocht agus de cheol ann, agus ina measc beidh: Billy Bragg agus Martin & Eliza Carthy ó Shasana, Julie Fowlis agus Kris Drever ó Albain, Na Mooneys, Lynched agus No Crows as Éirinn agus Joe Henry agus Special Consensus ó Mheiriceá. Líon isteach an fhoirm thíos. Clárófar do chuid sonraí agus seolfar an pacáiste amach chugat chomh luath agus is féidir ina dhiaidh sin.
Cad atá le fáil sa phacáiste?
Bíonn dlúthcheirnín, leabhar tagartha agus leabhair léitheoireachta atá oiriúnach do leanaí faoi bhun 5 bliana d'aois san áireamh sa phacáiste chomh maith le heolas úsáideach i bhfoirm leabhráin do thuismitheoirí atá ag tógáil a gclann le Gaeilge. Athraíonn an t-ábhar ó am go ham.
Cén leas is féidir a bhaint as an bpacáiste?
Is iontach an leas is féidir a bhaint as leabhair agus as dlúthdhioscaí chun an Ghaeilge a úsáid sa mbaile mar theanga labhartha sula dtéann na páistí ar scoil. Más Gaeilge a úsáideann tú sa mbaile cothóidh sé grá do léamh na Gaeilge agus deis dóibh sult a bhaint as na scéalta agus treiseoidh sé an caidreamh idir an tuismitheoir agus an leanbh mar nach bhfuil rud ar bith níos deise ná bheith ag léamh i gcomhluadar a chéile.
Más tuismitheoir thú atá ag iarraidh níos mó Gaeilge a labhairt sa mbaile, is deis é chun grá don Ghaeilge a chothú mar theanga bheo seachas mar ábhar scoile.
Bíonn deis ag tuismitheoirí sásamh a bhaint as a bheith ag léamh lena bpáistí agus eolas a chur ar fhocail/frasaí/ téarmaí nua nó cur lena stór focal.
Cé atá i dteideal an Pacáiste Tacaíochta Teaghlaigh a fháil?
Is féidir le tuismitheoirí/caomhnóirí ó cheann ceann na tíre a bhfuil páistí acu faoi 5 bliana d'aois iarratas a dhéanamh ar an bpacáiste. Tá sé mar aidhm leis an bpacáiste teaghlaigh a spreagadh le bheith ag labhairt agus ag léamh na teanga sa mbaile.
Is aintín/uncail/daideo/mamó mé. An bhfuil mé i dteideal an pacáiste a fháil?
Níl. Is é tuismitheoir/caomhnóir an pháiste a dhéanann an t-iarratas.
Tá gasúir agam os cionn 5 bhliana d'aois agus tá siad ag freastal ar scoil Lán-Ghaeilge. An bhfuil muid i dteideal an phacáiste?
Níl. Tá an scéim seo dírithe ar thuismitheoirí/caomhnóirí a bhfuil leanaí réamhscoile acu faoi bhun 5 bliana d'aois – nílid oiriúnach do leanaí níos sine.
Fuair mé an pacáiste roimhe seo do mo chéad leanbh. An féidir liom iarratas a dhéanamh ar an bpacáiste arís má tá leanaí eile agam ó shin nó má fuair mé pacáiste roimhe seo ón Roinn/ó Thuismitheoirí na Gaeltachta?
Tá gach teaghlach i dteideal pacáiste tacaíochta teaghlaigh amháin. Tá fáilte romhat do chuid sonraí a chur ar liosta teagmhála na heagraíochta agus seolfar aon eolas nua chugat. Téigh i dteagmháil linn.
Tá mé i mo chónaí thar lear. Táim ag súil le leanbh agus beidh muid ag filleadh ar Éirinn sula rachaidh an páiste ar scoil. An féidir liom iarratas a dhéanamh ar an bpacáiste?
Is féidir cinnte. Déan iarratas ar an bpacáiste nuair a thiocfaidh tú abhaile. Idir an dá linn, brúigh ar an nasc seo chun eolas cuiditheach a fháil.
An bhfuil mé i dteideal Pacáiste Tacaíochta Teaghlaigh má tá cónaí orm thar lear?
Ní sheoltar pacáistí thar lear faoi láthair. Tá comhairle agus cúnamh ar fáil faoi na hacmhainní éagsúla atá ar fáil do thuismitheoirí ar líne ach brúigh ar an nasc seo.
An bhfuil aon chomhairle ar fáil dom má tá cónaí orm thar lear?
Tá cinnte. Brúigh an nasc seo le liosta acmhainní atá curtha le chéile ag Tna G a fheiceáil.
An féidir liom clárú chun eolas a fháil ó Thuismitheoirí na Gaeltachta fiú mura mé i dteideal an phacáiste?
Is féidir cinnte. Seol ríomhphost chugainn ag an seoladh seo teanga@tuismitheoiri.ie
An mbeidh deis agam aiseolas a thabhairt faoin bpacáiste?
Cinnte. Fáilteofar roimh aon aiseolas a bheadh ag tuismitheoirí. Bí i dteagmháil linn.
An bhfuil gach pacáiste mar an chéile?
Bíonn an soláthar sa phacáiste bunaithe ar an rogha a dhéanann an tuismitheoir ar an bhfoirm iarratais. Roghnóidh an tuismitheoir cén chanúint a bhíonn á chleachtadh acu féin sa mbaile idir chanúint na Mumhan, Uladh nó Connacht ach beidh an líon céanna áiseanna ann.
Fuair mo chara pacáiste atá éagsúil ón gceann a fuair mise – cén fáth?
Braitheann an rogha atá sa phacáiste ar na leabhair a bhíonn ar fáil agus i gcló ag an am, chomh maith leis an rogha canúna a dhéantar agus mar sin bíonn éagsúlacht bheag idir na pacáistí ach bíonn an an líon céanna áiseanna ann.
Tá an pacáiste agam. Is breá liom é. Tá na leabhair uilig léite arís agus arís eile againn. Cén áit is féidir liom a theacht ar thuilleadh ábhar?
Téigh chuig do leabharlann áitiúil. Féach ar an rogha mór leabhar Gaeilge atá ann. Déan iarratas ar leabhair eile.
Féach ar shuímh idirlín na bhfoilsitheoirí Gaeilge, An Gúm, Futa Fata, Leabhar Breac, Cló Iar Chonnacht, Éabhlóid, Doimnic Mac Giolla Bhríde, Oidhreacht Chorca Dhuibhne, An tSnáthaid Mhór
Tar ar cuairt chugainn. Buail isteach chuig Splanc – lár-ionad Thuismitheoirí na Gaeltachta ar an gCeathrú Rua chun an rogha mór leabhar atá ar fáil a fheiceáil duit féin.
Coinnigh súil ar aon eolas nua a bheidh á scaipeadh nó á roinnt ag Tuismitheoirí na Gaeltachta ar na meáin shóisialta agus ar an suíomh idirlín.
Mura bhfuil freagra do cheiste anseo, cuir scéala chugainn chuig teanga@tuismitheoiri.ie agus beidh muid ar ais chugat chomh luath agus is féidir.
An roinnfear mo chuid eolais le haon duine eile/tuismitheoirí eile?
Ní roinnfear aon eolas pearsanta. Roinnfear aon chomhairle a theastaíonn uaibh a roinnt ach ní thabharfar ainm/sonraí pearsanta an duine.
Cén sort eolais a roinnfear go poiblí?
D'fhéadfaí go lorgófaí eolas uainn faoin líon daoine a bheidh ag éileamh an phacáiste ó chontaetha, ó limistéir phleanála teanga etc. ach NÍ roinnfear aon eolas pearsanta leo, díreach figiúirí a roinnfear. Díol suime gur mhol Seán Ó Tuama Croker agus Copely i ndánta dá chuid,7 agus ba ­amhlaidh don Mhangaire Súgach sa dán a thiomnaigh sé do Fitz Odell.8 Ba dhóigh leis an Dálach, áfach, gurbh iad an dream sin a thréig an fíorchreideamh, is a réab na Gaeil. Thar na blianta bhí an tAire Ó Cuiv i gcónaí sásta a thuairimí a phlé go hoscailte leis na meáin uile ach, den chuid is mó, ba iad na meáin Ghaeilge a thug an deis sin dó. Cé gur fear Gaeltachta mé a thug an teanga leis ón gcliabhán, agus a thug tamall maith dá óige ag éisteacht le Bill Hainin agus Micilín Walsh agus Neil a’ Cheannaí agus seanfhondúirí blasta eile an Riaisc, braithim go bhfuilim ag dul thar m’eolas anseo. Tá dhá ghné i gceist leis an bpróiseas comhairliúcháin, teimpléad le haghaidh aighneachtaí agus suirbhé. Tugann an teimpléad, a chuimsíonn príomhréimsí feidhmiúcháin an Achta, deis d'fhreagróirí tuairimí cuimsitheacha a nochtadh faoi na réimsí éagsúla sin. Is í aidhm an tsuirbhé ná eolas níos gonta a bhailiú maidir le soláthar seirbhísí Stáit trí Ghaeilge, ar bhonn cainníochtúil agus cáilíochtúil.
Is é an 31 Eanáir 2012 an spriocdháta le haghaidh an teimpléad agus/nó an suirbhé a chur faoi bhráid na Roinne i nGaeilge nó i mBéarla. Tá tuilleadh eolais faoi Bheartas Teanga Údaráis Áitiúla Mhaigh Eo le fáil anseo. Ag tagairt dó do chás Eircode, deir an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, gur “dlúthchuid dár gcéannacht é ár n-ainm agus sloinne” agus nár chóir “go dtógfadh aon duine nó eagraíocht orthu féin é a ghalldú”.
Spreag cás Eircode níos mó gearán ón bpobal ná mar a spreag aon chás eile ó bunaíodh Oifig an Choimisinéara Teanga in 2004 agus thug an Coimisinéir le fios go bhfaigheann a oifig gearán go minic faoi na deacrachtaí a bhíonn ag daoine ainm agus seoladh Gaeilge a úsáid le forais Stáit éagsúla.
Tá gealltanas maidir le húsáid logainmneacha Gaeltachta sa scéim teanga a d’aontaigh an Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha sa bhliain 2014.
Dúirt an Coimisinéir gur léir dó go bhfuil géarghá leis an reachtaíocht a leasú chun cosaint a thabhairt don cheart atá ag duine ainm agus seoladh i nGaeilge a bheith aige.
“Ba chóir go mbeadh stádas reachtúil ag ainmneacha agus seoltaí Gaeilge. Ba chóir freisin go mbeadh sé de dhualgas ar chomhlachtaí poiblí na leaganacha oifigiúla de logainmneacha Gaeltachta a úsáid do gach gnó oifigiúil,” a deir an Coimisinéir ina thuarascáil.
“Níl aon leithscéal ann go ndéanfadh aon duine, comhlacht nó eagraíocht, ní áirím foras de chuid an Stáit, galldú ar an gcéannacht sin trí shonraí daoine a chlárú i mBéarla nuair nach é sin a t(h)oil ná a rogha,” a deirtear i dtuarascáil an Choimisinéara. Beidh Feachtas Óg-Ghluaiseacht na Gaeilge ag cur tús le hAgallaimh na bhFáinní go luath. Beidh sé ar siúl againn i rith... Níos mó / More The Choir rehearses every Monday evening in An Draighean and sings every Sunday at 10:00 Mass in Cúil Aodha - if they are not traveling. Shortly after their formation Seán also arranged them into a claisceadal or group-singing of traditional songs. The choir performs consorts of this secular music as well as their liturgical singing. Over the years they have found themselves bridging the spiritual divide to the afterlife at many emotional funerals. I think of our friends such as an t-Uachtarán Cearabhal Ó Dálaigh, and musicians such as Willy Clancy, Denis Murphy agus Frankie Kennedy and Johnny Leary but it would be fair to say that it is at the parting ceremonies of one of their own members that the full choir assembles and can be heard at their most powerful and moving voice. Here I think of occasions such as Sean Ó Riada’s funeral and those of the younger members such as Diarmuid Ó Suilleabháin or even the teenager Micheal Ó Lionáird. But as life goes on many members have passed over and even as they do, younger members grow up, marry and in turn bring their own sons once they are two or three years old. I find that there is usually a hiatus in attendance when a youth moves to third level or apprenticeship stage of their life. More often then not, they return in there twenties, particularly when they themselves ‘settle down’ Fear Gaeltachta ainmnithe do ghradam ag Fleadh Scannán na Gaillimhe - PEIG
22 July, 2021 | NÓS Suíomh Gréasáin | Culture, NOS, Film
Is é Dónall Ó Héalaí as Indreabhán atá i bpríomhpháirt an scannáin, aisteoir a thuill ardmholadh anuraidh dá ról sa scannán faoin nGorta Mór, Arracht. Ar na haisteoirí eile atá sa scannán, tá Macdara Ó Fátharta agus Nuala Flaherty as Árainn; Máire Ní Mháille as Cois Fharraige; Cillian Garvey, as Rath Caola; Diarmuid de Faoite as Contae an Chláir; agus Eoghan Geoghegan. Lean díospóireacht theasaí foilsiú an Bhille Tinrimh Scoile i 1942, agus ba í ceist na Gaeilge éigeantaí agus cás na mionlach ba mhó a tharraing caint i dTithe an Oireachtais. Fear a d'fhill ar ais ar an Ghaeilge agus é fásta agus a bhfuil suim ar leith léirithe aige i stair agus sean cháipéisí stairiúil na Fraince.
Cé nach raibh John ar scoil Ghaelach, bhí Gaeilge mhaith ag a thuismitheoirí agus an-bhá acu don teanga freisin. D'fhreastail John ar choláiste samhraidh de chuid Choláiste na bhFiann i gcontae Longfoirt agus Rath Chairn i gcontae na Mí.
D'fhoghlaim John teangacha nach raibh ar fáil in scoileanna eile ar nós Laidin agus An Ghréigis, bunchloch iontach le teangacha eile a fhoghlaim.
Bhain John céim sa dlí amach i gColáiste na hOllscoile Baile Átha Cliath sular thug sé faoin gcúrsa in Óstaí an Rí leis an gcleachtas gairmiúil a bhaint amach. Cé nach raibh mórán Gaeilge in Óstán an Rí nuair a bhí John ann, dúirt sé go bhfuil neart cúrsaí anois ar fáil.
Ag caint ar na nithe a spreag John le tabhairt faoin nGaeilge luaigh John an clár raidió ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, An Taobh Tuathail san oíche, mar gheall go bhfuil spéis mhór aige teicnicheol chomh maith le ranganna le Gaelchultúr agus an Siopa Leabhar ar Sráid Fhearchair. Mhair roinnt mhaith cainteoirí dúchais sa cheantar seo san fhichiú haois agus cumadh cuid de na dánta agus amhráin Ghaeilge is iomráití anseo i ndeisceart Ard Mhacha, agus ar ndóigh is as deisceart Ard Mhacha don sár-Ghael iomráiteach nach maireann, Tomás Cairdinéal Ó Cairde Teo Twitter Dé hAoine, Feabhra 20 2015 ag 7:33 pm
@AimsirTG4 (An Aimsir Láithreach TG4)
Cuntas oifigiúil na mban agus na bhfear aimsire ar An Aimsir Láithreach TG4. Is ó na láithreoirí i mBaile na hAbann a thagann na giolcacha.
An aimsir, ar ndóigh! Bíonn scéal na haimsire fud fad na tíre á scaipeadh ar an gcuntas ar bhonn rialta. Tá an cuntas an-ghníomhach lena leantóirí freisin agus déanann sé athghiolc ar theachtaireachtaí agus ar ghrianghraif uathu. Bíonn giolcacha freisin aige faoi chláracha ar TG4.
Ar an gcéad dul síos tá an cuntas seo an-mhaith le haghaidh scéala aimsire. Bíonn dornán giolcacha uaidh gach uile lá ar an aimsir agus is iontach an áis í sin don té atá ag iarraidh léargas ginearálta ar aimsir na hÉireann. Freagraíonn sé ceisteanna ó leantóirí freisin maidir le háiteanna ar leith sa tír, má bhíonn an t-eolas aige, agus is deas an nós é sin. Cuirfidh an cuntas seo go mór le saibhreas do chuid Gaeilge ó thaobh na haimsire de. Fágann gach láithreoir a rian féin ar na teachtaireachtaí agus aithneoidh tú na canúintí éagsúla a thagann chun cinn ar laethanta difriúla – tá cuid acu níos canúnaí ná an chuid eile! Is álainn na pictiúir a chrochann an suíomh seo freisin agus feicfidh tú na háiteanna is deise in Éirinn in aon áit amháin.
Níor mhaith linn go dtabharfaí an iomarca poiblíochta d'aon dream amháin ar an gcolún seo, ach thaitin an giolc seo ó @logainm.ie (a bhí mar Ghaelghiolcaire na Seachtaine againn coicís ó shin) go mór linn!
Is éard atá ann ná léarscáil gharbh de na háiteacha ar fad a bhfuil an focal "baile" mar chuid dá logainm. Mar is léir ón léarscáil is sna háiteacha a tháinig na Gaill i dtír iontu (Port Láirge, Loch Garman, Baile Átha Cliath, Cionn tSáile srl) a bhfuil an líon is mó "bailte".
Foilsíodh an tsraith pictiúr seo (ná bíodh faitíos oraibh, ní bhaineann siad leis an ardteist) den chéad uair ar an suíomh www.collegehumor.com thart ar sé mhí ó shin ach tá sí i mbéal an phobail arís ar líne ar chúis eicínt. Is dóigh go mbaineann sé leis an Lad Bible atá tar éis iad a fhoilsiú in athuair (amhail is gurb iad féin a chum…ach sin scéal eile).
Is cuimhneach le cách, is dóigh, na leabhra "Where's Wally" nó "Waldo" mar a thugann na Poncánaigh (agus College Humor) air. An sprioc ná an firín beag stríocach a aimsiú i measc slua mór daoine.
Thóg College Humour orthu féin fear a ghléasadh in éadaí Wally agus a chur in áiteachaí éagsúla (ionad siopadóireachta, ar an trá, ag cluiche peile) agus grianghraif a thógáil de. Féadfadh sibh seacht gcinn déag de phictiúir a fheiceáil anseo. Thaitin an ceann thuas ag an gcluiche peile linne!
Arís eile bhí seachtain chorraitheach ag na Gaeil. Roimh mheán lae inniu tháinig an scéala chugainn gur éirigh leis an gCoimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, sa chás cúirte in aghaidh na gCoimisinéirí Ioncaim agus reáchtáil Conradh na Gaeilge a gComhdháil Idirnáisiúnta ar Chearta Teanga i mBaile Átha Cliath, áit ar fhógair an Feisire Eorpa Liadh Ní Riada go mbeadh sí ag cur suas stailc teanga.
Bhí caint bhríomhar agus bheochta ann faoi na nithe seo uilig ach ba é an comhrá ba theasaí a chuala muid an tseachtain seo ná an ceann a bhí ag Donncha Ó hÉallaithe le hUachtarán Chonradh na Gaeilge Cóilín Ó Cearbhaill ar an gclár Cormac ag 5 ar RTÉ Raidió na Gaeltachta.
Dúirt Donncha gur theip ar Chonradh na Gaeilge an teanga a shábháil in Éirinn agus go raibh an iomarca ama á chur amú ar an smaoineamh gur féidir an tír ar fad a Ghaelú. Bhí caint freisin ar an éileamh a rinne an Dochtúir Pádraig Ó Laighin ag Comhdháil Chonradh na Gaeilge go gcuirfí deireadh le maolú na Gaeilge san Aontas Eorpach. D'easaontaigh Donncha go láidir leis an tuairim seo mar a mhínigh sé i dtrácht a d'fhág sé faoi scéal Tuairisc.ie ar Facebook:
'Is de bharr éilimh mar seo, nach dtógtar dáiríre ceist cearta na Gaeilge. Níos measa ná sin, tugann éileamh mar seo an bata do lucht ár gcáinte. Níl státchóras na tíre seo in ann freastal ar cainteoirí Gaeilge sa nGaeltacht tré Ghaeilge ach tá an éileamh seo ag iarraidh ar institiúdaí na hEorpa comhionannannas a thabhairt don Ghaeilge san Eorap le teangacha oifigiúla eile, le go mbeidh níos mó airgid a chur amú ag aistriú cáipéisí go Gaeilge nach léifear. Ag an am céanna, tugadh Project Maths isteach sna scoileanna gan aon teacsleabhar i nGaeilge ar fáil len' é a mhúineadh. Tá ár bpríorachtaí bun os cionn uilig más comhionannas don Ghaeilge le teangacha oifigiúla eile an AE an gníomh suntasach atá muid ag cuartú mar chomóradh ar 1916,' a dúirt sé.
Tá muide, Scéalta ón gCibearspás, den tuairim go gcaithfear an dá thrá a fhreastal agus go bhfuil an dá chath chomh tábhachtach céanna. Mura mbeidh aitheantas idirnáisiúnta ag an teanga, ní bheidh aitheantas náisiúnta aici – déarfar gur cuma faoin nGaeilge toisc nach féidir tada a dhéanamh léi taobh amuigh d'Éirinn.
Agus mura mbeidh aitheantas náisiúnta aici, ní bheidh aitheantas idirnáisiúnta aici. Ar ndóigh, ní bheadh an Ghaeilge ina teanga oifigiúil de chuid an Aontais Eorpaigh murach alt a hocht de Bhunreacht na hÉireann a shonraíonn mar phríomhtheanga oifigiúil an Stáit í.
Páid Ó Donnchú Dé Sathairn, Feabhra 21 2015 ag 11:10 am Is i bpobal na Gaeilge i mBéal Feirste a tógadh Diarmaid agus bhí a thuismitheoirí mar bhunaitheoirí ar Bhunscoil Phobal Feirste, an chéad bhunscoil lán-Ghaeilge sa bhliain 1971. Ó DHÚCHAS: Fuair sé an bonn óir ag an Oireachtas mar gheall ar dhán breá a chuir sé isteach agus tá a chuid dánta scaipthe ar fud na nDéise… – Tuairisc.ie
Ó DHÚCHAS: Fuair sé an bonn óir ag an Oireachtas mar gheall ar dhán breá a chuir sé isteach agus tá a chuid dánta scaipthe ar fud na nDéise…
Uair sa tseachtain, i gcomhar le Dúchas.ie, foilsítear mír ó Bhailiúchán na Scol. An tseachtain seo cloisimid faoi Riobárd Bheldon, file an Chomaraigh, a fuair duais ag an Oireachtas i mblianta luatha na féile
Dé hAoine, Samhain 2 2018 ag 5:05 am
Is é Riobárd Bheldon an príomhfhile a bhí inár gceantar aon uair. Do rugadh agus tógadh Riobárd Bheldon i gleann aoibhinn na Machan trí mhíle ónár scoil i gCúil na hEorna sa bhliain 1837. Tá Gleann na Machan i bParóiste Chill Rosanta ag bhun Shléibhte an Chomaraigh i gcontae Phort Láirge. 'File an Chomaraigh' a tugadh mar ainm ar Riobárd Bheldon.
File ó dhúchas ceart dob ea é. Do bhí a shinsir roimhe ina bhfilí. Bhíodh fáilte roimhe ag gach feis agus ar gach aonach ar fud na nDéise. Fuair sé an bonn óir ag an Oireachtas mar gheall ar dhán breá a chuir sé isteach. Tá a chuid dánta agus a chuid amhrán scaipthe ar fud na nDéise.
Fear oibre dob ea Riobárd Bheldon. Bhíodh sé ag obair sa mhuileann i Machan ag gearradh adhmaid. Bhí áit chónaithe aige i gclós an mhuilinn. Ní raibh sé lá dá shaol ar scoil ach chaith sé a bheatha ag tuilleamh a pháigh. Níor chuir sé síos ar pháipéar focal dá chuid dánta riamh. Bhí an fhilíocht aige ina dhúchas.
Seo iad na hamhráin a cheap Riobárd Bheldon: Teanga na nGaedheal, Múscail a Bhamba, A Stuaire an Chúil Bhúclaigh, A Chumann is a Stór, Fáilte go Com Machan, An Bhean Rocaidé, Máire Ní Mheachair, Caoineadh ar an Athair Risteard Paor agus An Bháirseach.
Cheap sé an t-amhrán 'Caoineadh ar an Athair Risteard Paor' san mbliain 1900 nuair a fuair an tAthair Risteard Paor bás ag Fora Liath i bParóiste na bhFíd. Cois Abhann na Machan a rugadh agus a tógadh an sagart. Bhí sé ina Shagart paróiste i Sasana agus fuair sé bás fad a bhí sé ar a laethanta saoire ina bhaile dúchais i 1900.
Nuair a bhí Dochtúir Ó Ícheadha agus an Dochtúir de Hendebre ag cur craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun i bParóiste an Chomaraigh sa mbliain 1898 chuir Riobárd fáilte rompu agus cheap sé an dán, 'Sé do beatha Chugainn thar Caladh'. San bhliain chéanna chuir sé ar triall ar Fheis na Mumhan an dán breá álainn 'Múscail a Bhanba', agus rug sé leis an chéad duais. Fuair sé bás cois na Machan, a bhaile dúchais sa bhliain 1900 agus cuireadh i Reilg Chill Rosanta é.
Is é Donncadh Ruadh Mac Conmara an file eile a bhí inár gceantar. Rugadh é sa Chreatalach i gCo. an Chláir. Bhí sé ag múineadh scoile ag Sliabh gCua, leathshlí idir Dún Garbháin agus Cluain Meala. Bhí sé ag múineadh ar feadh tamaill i gCoill Mhic Thomáisín. Chaith sé formhór a shaoil sna Déise i ndúthaigh Phaorach idir Sléibhte an Chomaraigh agus Carraig na Siúire.
Tá cuntas ag na daoine go dtagadh Donncadh ar cuairt go minic i dtigh mhuintír Uí Chathasaigh i Móin Mionáin (timpeall dhá míle ónár scoil) leathshlí idir Cill Mhic Thomáisín agus Carraig na Siúire. An fhad a bhíodh sé ann bhíodh sé ag scríobh seanmóirí agus dánta. Do scríobh sé dánta ins an nGaeilge agus ins an Laidin.
Seo iad na hamhráin a cheap Donncadh Ruadh:- "Eachtra" an dán is faide do scriobh Donnchadh.'Bánchnoic Éireann Óigh'– do scríobh sé an t-amhrán breá seo nuair a bhí sé san bhFrainc. Bhí a chroí lán den uaigneas. 'An tAthair Seán Ó Cathasaigh'– Scríobh sé an dán seo fad a bhí sé ag fanacht i dtigh Mhuintir Uí Chathasaigh i Móin Mionáin. 'Achainí Dhonnchadha Ruaidh'.
Do bhi Donnchadh gan radharc ar feadh cúig bliana sula bhfuair sé bás. Cuireadh i Reilig an Bhaile Nua lámh le Coill Mhic Thomáisín é agus gan fiú leac os cionn a uaighe (idir 1810 agus 1820).
Eibhlín Ní Chuilleanáin, Ros, Co Phort Láirge a fuair an cuntas seo ó Philib Ó Cuilleanáin (45) Coinneáil Orainn - Vicipéid
dráma le Darach Ó Scolaí
Bhuaigh Coinneáil Orainn, an chéad dráma stáitse leis an scríbhneoir agus ealaíontóir Darach Ó Scolaí, Duais Bháitéir Uí Mhaicín i 2004, agus Gradam BBC NI Stewart Parker i 2006. D'fhoilsigh Leabhar Breac script an dráma i 2005. Is é an chéad cuid den tríológ drámaí Trí Bhraon[1].
Clúdach Coinneáil Orainn
2 Léiriú
Tá rúnaí deireanach na Roinne sa tóir ar an mbeirt Ghaeilgeoirí deireanacha, agus tá go maith, nó go dtagann sé orthu! Ach ní mar a síltear bítear. Aor grinn atá sa dráma faoi theanga, bhréaga, mhaorlathas agus deontaisí Gaeltachta, i dtraidisiún Myles na gCopaleen, dar le Norma-Jean Kenny sa Galway Advertizer, ina ndéanann an t-údar tráchtaireacht agus cáineadh gan staonadh ar institiúidí na Gaeilge in Éirinn.
Is é Darach Mac Con Iomaire a léirigh an dráma do Thaibhdhearc na Gaillimhe i 2005. Cuireadh an dráma ar an stáitse sa Taibhdhearc i nGaillimh, in amharclann an Axis i mBaile Átha Cliath, i Ráth Cairn, i nGaoth Dobhair, i dTír an Fhia agus in Árainn. Sna príomhpháirteanna bhí Brídín Nic Dhonncha, Peadar Ó Treasaigh, Donncha Mac Con Iomaire agus Morgan Cooke. Is é Dara Magee a dhearaigh an seit. Gaeilge Oiriall

Is í Gaeilge Oiriall an chanúint a labhraíodh in Ard Mhacha, Lú agus Muineachán fadó.
Litríocht.
Tá cáil ar fhilí Oirghialla ón ochtú haois déag – Séamas Dall Mac Cuarta, Peadar Ó Doirnín, Art Mac Cumhaigh agus Cathal Buí Mac Giolla Ghunna.
Bhí ceangal láidir idir Seosamh Mac Grianna agus ceantar Oirghialla. I samhradh 1935, thug Mac Grianna cuairt ar Ghaeltacht dheireanach Chúige Laighean in Ó Méith Mara. Bbhí sé ag teagasc i gColáiste Bhríde. Is ann, trí thionchar an Athar Uí Mhuirí, a chuir sé eolas ar fhilí Oirghialla ón ochtú haois déag.
Nuair a d'imigh an Ghaeilge as ceantar Oirghialla sa 20ú haois, tháinig glúin nua ar an tsaol lena hoidhreacht a thíolacadh do ghlúnta eile, Peadar O Dubhda agus a leithéid. Chuir scoláirí Eigse Oirghialla sraith leabhar ar fáil. Scríobh Pádraigín Ní Uallacháin leabhar, "A Hidden Ulster: People, Songs and Traditions of Oriel" (2003). Cearta teanga : litir ón líne tosaigh | An Tuairisceoir
Posted on Márta 16, 2013 le Tuairisceoir
Clibeanna: gaeilge, gaeltacht, irish language, language rights
← "Mickey Harte is a Disgrace"
Léirmheas eile ar an 'An Litir' iontach →
4 Responses "Cearta teanga : litir ón líne tosaigh" →
Márta 16, 2013
Cosúil le Othello rinne tú "seirbhís éigin"dúinn nuair a dhírigh tú ár n-aird ar chruachás chuid de lucht na Gaeltachta nach bhfuil Béarla ar a dtoil acu agus de bharr sin nach bhfuil in ann páirt iomlán a glacadh i saol na tíre, fiú ina n-áiteanna dúchais féin, toisc an easpa seirbhís stáit agus pobail a bhfuil ar fáil dóibh trí meán na Gaeilge. Seo iad daoine, cibe reasún, nár tháinig go huile is go hiomlán faoi thionchar an Bhéarla riamh agus de bharr sin daoine a bhfuil fíorthabhachtach do slanú nó fiú mairthiúint na Gaeilge.
Ach fiú muna bhfuil slánú nó mairthiúint in ndán don Ghaeilge tá ceist ann fós maidir le sárú chearta daonna na ndaoine seo. Níl pobal na hÉireann sásta freastal ceart a dhéanamh orthu ina dteanga dúchais féin, an t-aon teanga a bhfuil ar a dtoil acu agus teanga a bhfuil pobal na hÉireann in ainm is a bheith ag cur chun chinn. Is fíorshárú chearta daonna é, sárú a bhfuil as an scála Richter i gcomparáid le chuid de na sáraithe eile a chloistear go minic fúthú.
Mar shampla, bheadh sé ina áibhéil mhór do leithéidí mise, a bhfuil cónaí orm i lár na tíre agus a bhfuil Béarla agam mar phríomhtheanga ón lá ar rugadh mé, a mhaíomh go bhfuil mo chuid cearta daonna sáraithe ag an stát toisc nach féidir liom mo chuid ghnó le hoifig an phoist nó leis na gárdaí (Dia idir sin agus an t-olc!) a dhéanamh trí meán na Gaeilge. Ní chuireann sé sin cosc nó bac orm ná ar mo leithéidí na gnóthaí sin chríochnú.
Ag breathnú siar ar staire na hathbheochana ó bunaíodh an stát is deacair ealú ón gconclúid gur rinneadh botún mór nuair nár dhírigh an stát a gcuid acmhainne ar na háiteanna ina raibh an teanga fós beo agus ina raibh seans maith fós ann go sabhálfaí í.
'Sé mo thuairim féinig ná go gcaithfimíd cuimhneamh go bhfuil áiteanna sa tír ina bhfuil an Ghaelainn níos láidre agus áiteanna eile 'na bhfuil an Béarla níos láidre. Ceapaim gur cheart go mbéadh ar gach duine sa tseirbhís poiblí atá ag obair sa Ghaeltacht caighdeán ard Gaelainne 'bheith acu agus go mbéadh ar gach duine sa tseirbhís poiblí atá ag obair lasmuigh den Ghaeltacht caighdeán cuíosach Gaelainne 'bheith acu. Ar an gcuma chéanna, ceapaim go bhfuil caighdeán cuíosach Béarla ag teastáil ó oibrí poiblí laistigh den Ghaeltacht agus caighdeán ard Béarla ag teastáil ó oibrí poiblí lasmuigh di. Chomh maith leis sin, creidim gur cheart go mbéadh daoine leis an dá theangain ar fáil ar fuaid na tíre dá dteastódh go macánta iad ó dhuine éigin.
A Owen, ní dóigh liom go bhfuil sé indhéanta go mbeadh Gaeilge ar a dtoil (nó gar dó) ag lucht na seirbhíse poiblí ar fud na tíre. Níl líofacht Ghaeilge leathan a dhóthain nó doimhin a dhóthain i measc an phobail a thuilleadh chun sprioc uaillmhianach mar sin a fíorú. Maidir leis an sprioc , b'fhearr do na húdarais chuí díriú ar an nGaeltacht, áit a bhfuil eileamh suantasach ann fós (agus tá mé ag glacadh le sin ar thrust) dá leithéid de sheirbhís. Beo! - 'Défense de cracher par terre et de parler breton'- Cosc ar Chaitheamh Seilí agus ar Labhairt na Briotáinise
Brat agus comharthaí
(le RNGI)
An dream óg
(le Anne Yven)
Comharthaí aonteangacha caite ag halla na cathrach
Óg agus aosta in éindí faoin Gwenn ha Du
Slua ag cruinniú isteach don cheolchoirm
Ar an tsráid i gKemper
Na léirsithe ar an teilifís
Na teangacha mionlaithe
An stát frith-theangach
Na Briotánaigh
Cairt na dteangacha
Níl cruthú ann go raibh comhartha mar seo ar bhallaí seomraí ranga na Briotáine fadó, ach maireann an nath go fóill in aigne daoine. Tá fírinne áirithe ag baint leis mar sin, sa chaoi go léiríonn sé an drochmheas a bhí ag údaráis náisiúnta na Fraince ar theangacha réigiúnda – agus an chaoi a chuaigh sé sin i bhfeidhm ar fhéiníomhá na gcainteoirí.
Eagraíodh siúlóidí (31ú Márta) i gKemper (sa Bhriotáin), Ajaccio (sa Chorsaic), Strasbourg (san Alsáis), Toulouse (san Ocsatáin), Perpignan (sa Chatalóin), Bayonne (i dTír na mBascach), gan trácht ar Martinique, Guáin na Fraince agus Réunion. Ag lorg aitheantas oifigiúil agus tuilleadh tacaíochta agus ag éileamh go gcuirfeadh an Fhrainc Cairt Eorpach do Theangacha Réigiúnacha i bhfeidhm a bhí siad. Chuaigh mé féin go Kemper na Briotáine an tráthnóna grianmhar sin chun an ghníomhaíocht a bhlaiseadh. Bhí imeachtaí éagsúla ar siúl i rith an deireadh seachtaine.
Thaistil Elisabeth Merceron, Uachtarán Div Yezh Brest (cumann tuismitheoirí na scoileanna dhátheangacha) chuig an agóid lena beirt iníonacha, Bleuenn (7) agus Maï (5). "Tá sé ríthábhachtach éagsúlacht teanga agus cultúir a chothú, mar is é seo a chuireann le saibhreas an tsaoil dhaonna". Deir sí go bhfuil an-ghá le tuilleadh féidearthachtaí foghlama do dhaoine óga agus fásta, chun go mairfidh an teanga sa saol comhaimseartha. Tá Bleuenn agus Maï ag freastal ar bhunscoil dhátheangach i mBrest ina bhfuil an-bhéim ar an amhránaíocht freisin.
Mian an tSlua
Tá borradh ag teacht faoi scoileanna dátheangacha agus faoi scoileanna lán-Bhriotáinise ó thosaigh an chéad scoil lán-Bhriotáinise 'Diwan' (síol) i bPloudalmézeau, sráidbhaile beag cois farraige, i 1977. Dar le Ofis ar Brezhoneg (oifig na Briotáinise), bhí 45,000 cainteoirí ann i 2008, figiúr 10,000 níos ísle ná mar a bhí ann i 1999. Ach le tamall anois, tá fás ag teacht faoi líon na gcainteoirí óga. Tá thart ar 9000 páistí agus níos mó ná 1000 daoine fásta ag foghlaim na teanga anois. Maidir le lucht na ranganna oíche, tá go leor acu a raibh an teanga cloiste acu le linn a n-óige, ach nach bhfuair deis riamh í a labhairt iad féin. Faraor, tá sé fós deacair teacht ar mhúinteoirí líofa chun freastal ar an éileamh seo.
Tá an Bhriotáinis níos feiceálaí in áiteanna poiblí ó na 1990í i leith, agus bíonn comharthaí bóthair dátheangacha á gcur suas ag Comhairle Ginearálta Penn ar Bed (Conseil Général du Finistère). Tá toisc í a bheith chomh uileláithreach=as she gets around, is fairly mobile">="gloss" title="some">roinnt siopaí tar éis an deis a thapú, an t-ollmhargadh Intermarché i bPougerneau, cuirim i gcás, áit a mbíonn custaiméirí agus oibrithe ag comhrá i mBriotáinis.
Thosaigh ceolchoirm ag 17.00 iarnóin na siúlóide le neart amhránaithe mór le rá (ina measc Nolwenn Korbell, Les Ramoneurs de Menhirs agus Louise Ebrel) a chan saor in aisce chun a ngrá don teanga a léiriú. Mheall an chuid sin den lá neart daoine óga freisin. Labhair mé le beirt atá ag staidéar in Ollscoil Bhrest (UBO), Gurvan Guelennec agus Klervi Ily. "Ar vanifestadeg a oa dreist, ur bern tud 'oa! Leun a fent ha startijenn!" (Bhí an siúlóid go hiontach, agus bhí go leor daoine ann! Siamsa agus fuinneamh go leor!"
Mic Léinn Diwan
Cé go bhfuil líon na mac léinn sa Roinn Briotáinise íseal go leor, tá neart fuinnimh agus díograis acu. Tá Klervi ag déanamh iarchéim eitneolaíochta anois agus ag iarraidh breathnú ar thurasóireacht sa Bhriotáin. "Tógadh mé le Briotáinis ar scoil agus le Fraincis sa bhaile", arsa Klervi, "Bunaíodh scoil Diwan i Landerne tar éis gníomhú mo thuismitheoirí, agus d'fhreastail mise agus mo bheirt dheirfiúr ar an scoil sin." Tá mórtas uirthi a rá le daoine go bhfuil an teanga aici. Is maith le seanmháthair Klervi seanfhocail a mhúineadh di nuair a thugann an bhean óg cuairt uirthi, agus deir Klervi go bhfuil go leor daoine óga tógtha leis an teanga freisin. "An tri c'hard eus va mignoned a zo brezhonegerien ha dedennet gant ar sevenadur" (Is cainteoirí Briotáinise iad trí ceathrú de mo chairde agus tá suim acu i gcúrsaí saíochta). Cloiseann sí an Bhriotáinis chuile lá, cé go mbíonn uirthi dul i muinín na Fraincise, toisc í a bheith chomh uileláithreach.
Téann Gurvan i muinín seanfhocail aitheanta chun tábhacht na Briotáinise a léiriú: "Hep brezhoneg, Breizh ebet" (gan Briotáinis, Briotáin ar bith). Dar leis an mbeirt mhac léinn, tugann an Bhriotáinis léargas ar stair an cheantair. Deir Gurvan, "Ní dóigh liom gur féidir labhairt faoi theangacha mionlaithe. Is scáil ar chultúr faoi leith atá i ngach teanga, agus é sin droim ar ais".
'Pep yezh zo un teñsor' (Is saibhreas é gach teanga).Tá an fear óg an-bhródúil as a bheith in ann an teanga a úsáid ina shaol laethúil. Tar éis dó ranganna bunúsacha a dhéanamh sa mheánscoil, rud a chuir lagmhisneach air toisc an easpa líofachta a fuair sé ann cheal ama, rinne Gurvan cúrsa tumoideachas STUMDI ar feadh sé mhí agus anois tá sé sa dara bhliain in UBO.
An bhagairt is mó don Bhriotáinis, dar leis, ná nach bhfuil a dóthain seachadadh idirghlúine ann, agus i gceann deich nó fiche bliana, ní bheidh cainteoir dúchais ar bith fágtha. Nuair a smaoinítear siar ar an méid dul chun cinn atá déanta ó na 70í i leith ó thaobh athshealbhú na teanga de, is léir go mbeidh sé ríthábhachtach na scoileanna, comharthaí dhátheangacha, mórtas sa chultúr a choinneáil. An chéad chéim eile ba mhaith le Gurvan agus Klervi araon a fheiceáil ná go gcuirfeadh An Fhrainc An Chairt Eorpach do Theangacha Mionlaithe i bhfeidhm láithreach.
Tá an conradh Eorpach sin sínithe le fada agus curtha i bhfeidhm i gcuid mór tíortha, ach níl sé daingnithe sa Fhrainc go fóill. Bhí ionadh orainn nár tharla a leithéid cheana agus bhí riméad orainn nuair a d’imigh Foras na Gaeilge i gcomhar linn” a dúirt sé. Cara mór na Gaeilge ar shlí na fírinne Tugadh buille mór do phobal na hÉireann agus do phobal na Gaeilge nuair a tugadh le fios an tseachtain seo caite go raibh an t-aisteoir cáiliúil Mick Lally i ndiaidh bás a fháil. Ar lean Farewell to a great friend of the Irish languageThe Irish public were saddened to hear of the passing away of the Irish renowned actor and public figure Mick Lally last week. More Ghlacamar páirt i ndráma le déanaí. Bhí na drámaí ar siúl i Muileann gCearr. An t-ainm air ár dráma ná Shrek. Is aoibhinn linn Shrek go háirithe na hamhráin a théann leis. Bhí an dráma ar siúl san iarnóin dá bhrí sin dfhágamar ag leathuair tar éis a dó dhéag. Ní raibh aon trácht ar an mbóthar, shroicheamar Muileann gCearr ag leathuair tar éis a haon. Bhí cúig drámaí ar siúl an lá seo. An ceann a thaitin is mó linn ná ceann bunaithe ar an ngearradh siar ar chursaí eacnamaíochta. Bhí dráma eile iontach agus bhí sé bunaithe ar Séan agus an gas pónaire. Bhí éadaí álainn acu agus thaitin an dráma seo go mór linn. Bhíomar an neirbhíseach ag dul suas ar an stáitse ach déirigh go breá linn. Bhíomar chomh sásta linn féin nuair a bhuamar dhá chorn. Táimid ag déanamh an dráma sa scoil arís le haghaidh Seachtain na Gaeilge agus beidh seans ag na ranganna agus tuismitheoirí an dráma a fheiceáil. Thaitin an dráma seo go mór mór linn. Féach ar na griangrafanna atá againn. Ardtráthnóna Dé Céadaoin 7 Márta 2018
Ardtráthnóna: Dé Céadaoin 07 Márta 2018.
Bridie Uí Chonaire - Soláthar uisce: Deirdre Ní Fhlatharta agus Josie Choilí Óg Ó Cualáin - Ros na Rún: Mír na Cartlainne.
Bridie Uí Chonaire, as Doirín Glas.
Ag labhairt ar an bhfadhb atá leis an soláthar uisce faoi láthair i nDoirín Glas go háirithe, thiar sna hOileáin. Tá máthair Bhridie 92 bliain d'aois agus í fágtha gan uisce le coicís.
Deirdre Ní Fhlatharta, léiritheoir Sraithe Ros na Rún agus Josie Choilí Óg Ó Cualáin,
Bhí Deirdre ag cur síos ar an scéal atá le bheith ar Ros na Rún amárach. Bhí Josie ag labhairt faoi go bhfuil Ros na Rún ag cuartú aisteoirí óga.
Mír na Cartlainne - Maitias Ó Cosgratha as Carna ag comhrá le Máirtín Jaimsie sa mbliain 1988 nuair a tháinig sé ar cuairt ag an raidió. D'fhógair An tOireachtas inniu (26 Iúil 2016) sonraí an chomórtais, Gradam Réics Carló 2016. An aidhm atá ag Gradam Réics Carló ná leabhair Ghaeilge do leanaí agus do dhéagóirí óga (suas go 15 bliana d'aois) a chur chun cinn agus aitheantas a thabhairt don chuid is fearr acu siúd a foilsíodh idir 15 Meán Fómhair 2015 – 31 Lúnasa 2016. Glacfar le hiarratais anois suas go dtí Dé Céadaoin, 31 Lúnasa 2016.
"Is cúis áthais dúinn Gradam Réics Carló a fhógairt arís i mbliana. Bíonn ríméad orainn i gcónaí faoi chaighdeán ard na n-iarrachtaí a thagann isteach don chomórtas seo agus táimid ag súil go mór le leabhair na bliana seo a fheiceáil agus a léamh", a deir Stiúrthóir an Oireachtais, Liam Ó Maolaodha. "Ar ndóigh, tá sé ríthábhachtach go mbeadh na leabhair Ghaeilge a fhoilsítear i saol iomaíoch an lae inniu ar chaighdeán chomh hard agus, go deimhin níos airde, ná aon leabhair a fhoilsítear i dteangacha eile. Tugann Gradam Réics Carló aitheantas do dhea-chleachtais, do chruthaíocht agus do chur i láthair proifisiúnta ag gach aon leibhéal den phróiseas a bhaineann le leabhar a ullmhú don mhargadh", a deir sé. Undemocratic because minority languages are under attack worldwide due to the encroachment of majority ethnic languages. Even Mandarin Chinese is attempting to dominate as well, although not yet in Europe! The long-term solution must be found and a non-national language, which would place all ethnic languages on an equal footing is long overdue. Aistri�ch�n proifisi�nta B�arla - Gaeilge Gearm�inis - Gaeilge don earn�il phoibl� agus don earn�il phr�obh�ideach C�rsa� Gaeilge do dhaoine f�sta ullmh� dagallaimh Ghaeilge Comhartha� Gaeilge agus c... Gaelscoil Chluain Dolcáin will strive to promote, both individually and collectively, the professional and personal development of teachers through staff development programmes. Páirtí polaitiúil gearrshaolach Éireannach ab ea an Lár-Pháirtí Náisiúnta (An National Centre Party as Béarla) a bhí ar an bhfód idir 1932 agus 1933. Úsáideadh an t-ainm Léag Náisiúnta na bhFeirmeoirí agus na nÍocóirí Rátái (National Farmers' and Ratepayers' League) ar dtús. Bunaíodh an páirtí i mí na Nollag 1932. Thacaigh roinnt mhaith Teachtaí Dála leis an bpáirtí nua, ceathrar ó Pháirtí na bhFeirmeoirí agus 13 Theachta Dála neamhspleách ina measc. Ba é Frank MacDermot, TD ó Ros Comáin, ceannaire an phairtí nua, agus Séamus Diolún, TD ó Dhún na nGall agus mac Sheáin Diolún go mór chun cinn.
Toghadh 11 Theachta Dála de chuid an pháirtí in olltoghchán Eanáir 1933. Bhíodh gníomhaithe de chuid Fhianna Fáil (go minic le cabhair ó bhaill den IRA) ag cur isteach ar chruinnithe an pháirtí roimh an olltoghcháin. Ba iad na heachtraí seo, agus ionsaithe ar chruinnithe páirtithe eile, príomh-chúis bunú na Léinte Gorma. An aidhm a bhí ag na Léinte Gorma ná cruinnithe páirtithe coimeádaigh a chosaint. Cé gur sheas an Lár-Pháirtí Náisiúnta le Cumann na nGaedheal in éadan Fhianna Fáil, dhiúltaigh Frank MacDermot do chomhcheangal idir an dá pháirtí. Ach nuaír a chuir an rialtas cosc ar na Léinte Gorma i Lúnasa 1933, tháinig Cumann na nGaedheal, an Lár-Pháirtí Náisiúnta agus na Léinte Gorma le chéile chun páirtí nua, Fine Gael, a bhunú. Ceapadh MacDermot mar Leas-Uachtarán an pháirtí nua, ach níor réitigh sé ró-mhaith le polasaithe an pháirtí nua agus tar éis tamaill d'éirigh sé as chun bheith ina Theachta neamhspleách. Ina alt, píosa atá stuama agus loighiciúil, deir Breandán Delap:
Ní áibhéil atá sa mhéid sin, gan aon amhras, ní scríobhnóir é Delap tugtha don ghearrthóg tablóideach.
Sin an chéad sonc d'Fhine Gael, mar sin féin, ó Bheo na míosa.
An dara sonc, is é Donncha O hÉalaithe sa chúinne dearg a thugann é agus is buille íseal go leor é, ionsaí gangaideach ar an chead beart ó Frank Feighan, urlabhraí Gaeltachta gan Ghaeilge Fhine Gael, pobal Oilean Chliara i Maigh Eo a chur ag labhairt Gaeilge mar ghnath theanga phobail arís.
Nílim cinnte an feidir an Ghaeilge a shlánú ar Oileán Chliara mar a cheapann Frank Feighan – agus creidim go bhfuil beagáinín den pholataíocht sa bheartas. Ag an am chéanna, is iad na h-iarrachtaí a dheintear ar bhonn áitiúil an teanga a bheathú agus a chothú na beartais is tabhachtaí agus níl aon chúis nach dtabharfai faoi ar oileán ar nós Cliara, chomh maith le h-áiteanna eile.
Is é an dearcadh a dhiultaím go h-iomlán 'Teoiric Titanic' Uí hÉallaithe. Is é sin go gcreideann sé, is cosúil, go bhfuil an Ghaeilge ag dul faoi, mar a chuaigh an Titanic faoi, agus nach bhfuil le déanamh anois ach aire a thabhairt do na daoine atá ar bhórd na báid tarrthála (ie an phíosa bheag den Ghaeltacht ina bhfuil an Ghaeilge in uachtar).
Níor chuala mé aon rud go fóill a thugann muinín dom go dtabharfar feidhm don Raiteas iomráiteach i leith na Gaeilge a deineadh i mbéal na Nollag 2006. Fiú dá gcreidfinn gur chreid an Rialtas ina raiteas, bhí go leor débhríochas sa Raiteas a thabharfadh le fios duit ná raibh sé i gceist aon chéim shuntasach chun tosaigh a ghlacadh. Chuir an 'Ráiteas' ar an méarfhada an uair go mbeadh straitéis ann agus chuir an proiseas chun straitéis a chumadh ar athló an uair go mbeadh beart le déanamh.
Anois tá an aeráid pholatúil athruithe go mór agus níl an diospóireacht teorannta anois do cheisteanna faoi 'theorainn na Gaeltachta'. Tá beatha is bás na Gaeltachta mar cheantar intí féin i gceist. Agus is cuidiú mhór don dream atá le fada an lá ag iarraidh deireadh a chur leis an nGaeltacht an fhealsúnacht go bhfuil an Ghaeltacht ar an dé deiridh.
Má cheapann Donncha O hÉallaithe gur ar leas na Gaeltachta atá sé sceannairt a dhéanamh anois mar gheall go bhfagfar an chuid den Ghaeltacht ina mhaireann sé mar atá, tá dul amú air. Uair amháin go dtosnaíonn an scian ag gearradh, ní stopfaidh sé.
Is amhlaidh NACH mbeidh breis acmhainní ann don Ghaeltacht, fiú mura fhagtar ann ach cúpla pobal scaipithe i gCiarraí, i gConamara, i dTír Chonaill. Go deimhin beidh níos lú arís nó maífear nach bhfuil gá níos mó le hUdarás na Gaeltachta mar nach bhfuil fagtha sa Ghaeltacht ach dornán teaghlach.
Ní bheidh breis acmhainní ann mar nach bhfuil siad ann. Is é an rud is gá a dhéanamh anois cás dearfach a dhéanamh ar son na teanga, conas is féidir lei ar leas na tíre, conas is féidir an Ghaeilge a úsáid, mar shampla Gaelscoileanna, chun ard chaighdeáin a bhaint amach i riar na tíre. Tar éis gur bhuail stróc an tír i 2008, mar thoradh ar na blianta rachmais agus an amplacht a ghabh leis, tá gá le teacht ar 'spiorad na tíre' aris. Creidim gurb é sin an scéal atá le h-ínsint againn faoin teanga.
Chun go dtabharfar cluas dúinn ar seo, tá orainn féachaint ar nithe ar nós 'Acht na dTeangacha Oifigiúla' agus 'Maorláthas na Gaeilge' agus tús áite a thabhairt do dhá bheartas – an Ghaeilge a bheith fite fuaite sa chóras oideachais níos fearr agus an Ghaeilge mar chuid riachtanach dár saol tar éis an seal ar scoil.
Nuair a leagtar an bhéim ar fad ar 'an nGaeltacht', ar 'dheontaisí' agus 'oifigiúlachas' – agus deintear dearúd i gcónaí go bhfuil na céadta míle duine sa tír seo atá báúil don teanga, ar mhaith leo í a fhoghlaim ach an 'dara seans' a fháil agus ar mhaith leo í a labhairt.
An rud atá romhainn na deiseanna sin a thabhairt doibh. Maidir le teorainneacha na Gaeltachta, ní chreidim iontu. Mar a dúirt mé i bhfad ó shin – agus is port é seo anois ar shuíomh Gaelscéal – Gaeltacht gan teorainn atá uaim.
An dtarlóidh sé seo ? Ní dócha é. Tá an iomarca suimeanna leasmhara ag iarraidh a slis den phíóg a chosaint go tréan agus fhaid is atá an troid ag dul ar aghaidh eadrainn féin, ní thabharfar cluas do dheascéal na Gaeilge.
Foilsiú: 06/09/2010 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cúrsaí Reatha. Clibeanna: Beo.ie, Breandán Delap, Donncha Ó hÉallaithe, Fine Gael, Frank Feighan, Gaelsceal.
← I mBéal Feirste cois cuain Tar abhaile Sam Maguire! →
2 thuairim ar "An Ghaeilge i leamhsháinn pholatúil"
seamus mac seain 06/09/2010 ag 19:00
Ní bhíodh Máirtín Ó Cadhain i gcónaí ceart a Choncubhair ach dúirt sé aon uair amháin " nach mairfeadh an Ghaeilge gan an Ghaeltacht ach nach mairfeadh an Ghaeltacht gan cuma a bheith ar an Ghaeilge go raibh sí ag dul a theacht arais sa chuid eile den tír". Ní shílim go bhfuil an fhealsúnacht sin ag teacht salach ar dhearcadh Dhonncha Uí hÉalaithe. Tá an ceart aige dar liom nuair a deir sé go bhfuil an Ghaeltacht ag teastáil le go mairfeadh an teanga agus gur cheart gach fuinneamh agus achmhaoín Rialtais a chur taobh de sin ach san am céanna don chuid againn nach den Ghaeltacht thráidisiúnta sinn ní thig linn ach ar saol agus ar gceantracha féin a thiontú ina Ghaeltacht má's féidir linn é. Má tá aon rud agam i gcoinne theachtaireacht Dhonncha is é an rud é go mbíonn cuma air go bhfuil sé ag cothú dearcadh "sinn agus iad" ar feadh a mbaineann sé leis an chuid againn nach bhfuil inar gcónaí sa Ghaeltacht agus creidim nach mbíonn neart go cur le chéile. Gluaisimis le chéile mar sin go ndéanfar "Gaeltacht athuair de Éirinn gan roinn"
Natália Danzmann 12/09/2010 ag 01:13
Dia dhuit ón Bhrasaíl. (Dia dhaoibh go léir atá á léamh anseo). Tá Gaeilge saghas briste agam fós, ach tá orm talamh slán a dhéanamh gur iontach suimiúil an bhlag seo. Maith thú!!!
Is cosúil nach féidir liom tuairisc a thabhairt ar an nGaeilge in Éireann mar ní raibh mé ansin riamh, ach creidim nach mharaíonn teanga ar bith atá ag forbair gach lá. "Cumaimid focail ó am go ham", mar a deir cara liomsa. Seans go bhfuil suim mhór i dteanga éigin, de chuid na cainteoirí, agus saoirse rogha acu. (Seans go bhfuil dul amú agam, chomh mhaith). FISEÁN: 'Scannalach agus maslach' – easaontas sa Dáil faoin méid ama atá curtha ar fáil do bhille teanga – Tuairisc.ie
Deir an tAire Gnóthaí Eachtracha Simon Coveney gurb amhlaidh go bhfuil an Rialtas agus pobal na Gaeilge ag iarraidh go ndéanfaí an bille teanga a achtú gan a thuilleadh moille
Dé Máirt, Deireadh Fómhair 5 2021 ag 4:58 pm
Dúradh sa Dáil tráthnóna go raibh sé "scannalach agus maslach" nach bhfuil níos mó ama curtha ar fáil chun díospóireacht a dhéanamh faoin mBille Teanga sa Dáil.
Amárach a bheidh an chéad chéim eile d'aistear an bhille trí Thithe an Oireachtais agus d'éirigh tráthnóna idir an Rialtas agus an freasúra faoin méid ama atá curtha ar fáil chun é a phlé.
Trí uair an chloig agus 20 nóiméad atá curtha ar leataobh tráthnóna amárach do Chéim na Tuarascála den bhille a bhfuil faoi láidriú a dhéanamh ar an Acht Teanga agus cur le cearta teanga phobal na Gaeilge.
Deir an freasúra nach leor é sin chun an bhreis is 300 leasú atá molta a phlé.
Dúirt an Teachta Dála de chuid Shinn Féin Pádraig Mac Lochlainn go mba ionann sin agus 40 soicind do gach leasú. Dúirt Mac Lochlainn go raibh Sinn Féin ag éileamh go gcuirfí tuilleadh ama ar fáil Dé Céadaoin seo chugainn chun "scagadh ceart" a dhéanamh ar na leasuithe.
Dúirt Mac Lochlainn go raibh daoine ag fanacht naoi mbliana ar an mbille teanga nua agus nach ndéanfadh seachtain amháin eile "mórán difríochta" dá gciallódh sé go mbeadh an bille "ceart" sa deireadh ann.
Dúirt an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly go raibh "díomá agus fearg" uirthi faoi chur chuige an Rialtais i leith an bhille. "Tá sé scanallach agus maslach…Nílimid chun glacadh leis," a dúirt an Teachta Dála neamhspleách.
Mhaígh Catherine Connolly nach bhféadfadh an Rialtas a áitiú go bhfuil siad dáiríre faoin mbille nua agus "srian" á chur acu leis an díospóireacht faoi.
Rinne an tAire Gnóthaí Eachtracha Simon Coveney cosaint ar chur chuige an Rialtais i leith an bhille agus dúirt sé go raibh 25 uair an chloig caite ag plé na leasuithe cheana féin ag céim an Choiste den Bhille.
B'amhlaidh go raibh an Rialtas agus pobal na Gaeilge ag iarraidh go ndéanfaí an beart anois agus an bille a achtú gan a thuilleadh moille, a mhaígh Coveney.
Dúirt Catherine Connolly nach bhféadfaí glacadh beag ná mór le caint an Aire Coveney. Caitheadh oiread ama ag plé an bhille ag céim an Choiste toisc go raibh sé chomh "lochtach" sin, a dúirt sí.
Dúirt an Teachta Dála neamhspleách gur gheall Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers don fhreasúra go mbeadh cruinniú aige leis an bhfreasúra leis na leasuithe a phlé, rud nár tharla.
Thart ar 320 leasú ar fad atá molta do Chéim na Tuarascála den Bhille Teanga, céim a gcuirfear tús léi sa Dáil an tseachtain seo.
Beagnach leathchéad leasú atá molta ag Aire na Gaeltachta, ina measc leasú a d'fhágfadh go mbeadh ceangal reachtúil ar an stát a chinntiú gur Gaeilgeoirí a bheadh i 20% d'earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030.
Ó thaobh leasuithe an fhreasúra de, tá os cionn 230 leasú molta ag Teachtaí Dála Shinn Féin agus tá 37 leasú eile ar an mbille curtha chun cinn ag an Teachta Dála Neamhspleách Catherine Connolly.
Dúirt an Ceann Comhairle Seán Ó Fearghaíl go raibh lucht Oifig na mBillí agus Rannóg an Aistriúcháin ag obair go dtí 5.10am ar maidin chun go mbeadh na leasuithe go léir réidh don phlé faoin mbille teanga amárach.
Níor glacadh le moladh Shinn Féin agus Catherine Connolly go gcuirfí tuilleadh ama ar fáil do Chéim na Tuarascála den bhille
Níl sé curtha as an áireamh ag príomhpháirtí an fhreasúra, Sinn Féin, go siúlfar amach as an Dáil amárach mar agóid in aghaidh chur chuige an Rialtais i leith achtú an bhille teanga. Gan amhras beidh go leor eile le rá ar ball san iris seo, agus fiú b’fhéidir sa chúinne seo faoi A New View of the Irish Language. Ó BUACHALLA, Domhnall (1866–1963) | ainm.ie
dáta breithe 5 Feabhra 1866
dáta báis 30 Deireadh Fómhair 1963
áit bhreithe Maigh Nuad, Co. Chill Dara
áit adhlactha Reilig Láithreach Briúin, Co. Chill Dara
scoil Coláiste Belvedere, Sráid na Danmhairge Mhór, Baile Átha Cliath
Scoil na hOllscoile Caitliclí, Sráid Líosain, Baile Átha Cliath
Cornelius Buckley [tuismitheoir]
Sarah Jacob [tuismitheoir]
Ó BUACHALLA, Liam (1899–1970)
I Maigh Nuad, Co. Chill Dara, a rugadh é 5 Feabhra 1866. Cainteoir dúchais Gaeilge ó Chontae Chorcaí ba ea a athair, Cornelius Buckley, siopadóir i Maigh Nuad. Ba í Sarah Jacob a mháthair. Iníon ba ea í siúd le bunaitheoir na Quakers Bána (1843), Joshua Jacob (d'éag 15 Feabhra 1877), fear a áiríonn Peter Somerville-Large i measc na gcarachtar in Irish eccentrics; a selection, 1975. Ba dheartháir le Domhnall an J. J. Buckley a bhí ag feidhmiú tráth mar Stiúrthóir ar an Ard-Mhúsaem. Bhí beirt deartháireacha eile agus deirfiúr amháin aige. Tar éis bunscolaíochta i Maigh Nuad cuireadh go dtí Coláiste Belvedere é agus ansin go dtí an Coláiste Muireach i mBaile Átha Cliath.
Bhí Domhnall ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus de Chumann Lúthchleas Gael i Maigh Nuad. Chuir sé a ainm i nGaeilge ar a chairt. Tharraing sin an dlí anuas air i 1905. Tá cuntas ar an gcás ag Seán Mac Mathúna faoin teideal 'Dhá chás dlí an Phiarsaigh agus feachtas na gcairteacha' in Feasta, Samhain 1979. Nuair nár íoc sé an fhíneáil thóg na póilíní earraí ón siopa agus tugadh amach postaer i dtaobh na heachtra sin, dar le tuairisc in An Claidheamh Soluis 16 Nollaig 1905. 'An effective poster has been staring Maynooth folk in the face during the past week: "AUCTION. ON FRIDAY last the 8th inst. a well-planned and desperate attack was made on the premises of DOMHNALL UA BUACHALLA, Maynooth, by a company of his Majesty's forces in Ireland, who succeeded in carrying off TWO ROLLS OF CLOTH in satisfaction for NON-PAYMENT OF FINE imposed on the said D. UA BUACHALLA for the crime of having his own name on his cart. It is the intention of His Majesty's Forces aforesaid to sell said cloth by auction, Monday 11th, in Maynooth. Then, and not till then, shall the Majesty of the Law be vindicated, and the safety of the Empire be assured. ÉIRE GHAEDHEALACH ABÚ!".' Cúisíodh Domhnall arís cé gur sa chló rómhánach a bhí an t-ainm scríofa an babhta seo. An uair seo dúirt na breithiúna go raibh na litreacha inléite ach nach raibh an teanga, ag an té nárbh eol dó an Ghaeilge.
Baint eile a bhí ag Domhnall leis an bPiarsach go raibh mac leis i Scoil Éanna an chéad lá.
Cheangail sé le Sinn Féin agus ar ball leis na hÓglaigh. Nuair a chuala sé Luan Cásca 1916 go rabhthas tar éis éirí amach i mBaile Átha Cliath chuaigh sé ar a rothar ann ar dtús chun an scéal a dheimhniú. Ansin bhailigh sé a dhíorma le chéile, scór díobh ar fad, agus chuaigh siad feadh na Canálach Ríoga gur chaith siad oíche i Reilig Ghlas Naíon. Maraíodh beirt díobh ag trasnú Sráid Anraí agus iad ag iarraidh Ardoifig an Phoist a bhaint amach. Is ag Domhnall amháin a bhí raidhfil. Chaill sé é i ndamhach suibhe ar tharla dó léimt isteach ann agus é ar a bhealach trí shiopa chun na hArdoifige. Gabhadh é i ndiaidh an Éirí Amach agus chaith sé tamall i bpríosún. Bhí sé gníomhach in aghaidh an Choinscríofa agus toghadh é i gCill Dara in olltoghchán 1918. Toghadh arís é 1921. Bhí sé in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh agus bhí sé sna Ceithre Cúirteanna nuair a bhris an Cogadh Cathartha amach. Bhí sé i bpríosún Dhún Dealgan go dtí gur ghlac na poblachtaigh seilbh air. Chaill sé a shuíochán sa Dáil i 1923. Bhí tamall caite aige ina chathaoirleach ar Chomhairle Chontae Chill Dara agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Fhianna Fáil. Toghadh arís é sa dá thoghchán i 1927. Chaill sé an suíochán i 1932 agus ceapadh é ina chathaoirleach ar Choimisiún na Gaeltachta.
Nuair a chinn de Valera an bhliain sin ar dheireadh a chur le hoifig an Phríomh-Ghovarnóra bhí gá le duine oiriúnach a chur go sealadach sa phost sin, duine a thuigfeadh cad é an lomdhóthain ba ghá chun na dualgais a chomhlíonadh agus nach rachadh thairis sin. Smaoinigh de Valera ar a chara Domhnall agus ghlac sé mionn an Ghobharnóra 26 Samhain. An Seanascal an t-ainm a thugtaí air. Bhí sé sásta cur faoi i ngnáththeach i mBaile na Manach agus is ar rothar a théadh sé timpeall an cheantair agus go dtí Áras Fhear Ionaid an Rí. Dhiúltaíodh sé dul chuig aon chomóradh nó ócáid shóisialta. Bhí deireadh leis an bpost nuair a leasaíodh Bunreacht an tSaorstáit 11 Nollaig 1936 tar éis do Edward VIII an choróin a thabhairt suas.
Bhí sé ar an duine ba shine dá raibh fágtha de lucht an Éirí Amach nuair a d'éag sé 30 Deireadh Fómhair 1963. Cuireadh sochraid stáit air agus adhlacadh é i Reilig Láithreach Bhriain, Maigh Nuad. Bhí sé pósta ar Shinéad Breathnach agus rugadh seachtar leanaí dóibh. Ba é a sheoladh i mBaile Átha Cliath Lios na Craoibhe, Páirc Stigh Lorcáin, An Charraig Dhubh.
In Scéala Éireann 31 Deireadh Fómhair 1963 dúradh gur thug sé triúr buachaillí ón Rinn uair lena bprintíseacht a dhéanamh ina shiopa agus gur chabhraigh sé leo ina dhiaidh sin chun gnó dá gcuid féin a chur ar bun. Gaeilge amháin a labhraíodh an triúr seo agus leanaí Dhomhnaill le chéile. Oíche Dhaonáireamh 1911 is cinnte go raibh ceathrar printíseach ó Phort Láirge ar chainteoirí Gaeilge iad ag fanacht i dteach Dhomhnaill. Agus cuireadh síos go raibh Gaeilge ag gach duine de chlann Dhomhnaill seachas an leanbhán. Bhí an fógra seo i gcló in An Claidheamh Soluis 15 Meán Fómhair 1906: 'Wanted a steady young Irish Irelander 14 years, total abstainer, to serve his time to the Hardware, Drapery, Provision business. Is riachtanach dó bheith ina chainteoir dúchais. Cuir litir chuig Domhnall Ua Buachalla, Maigh Nuad'.
Tá aiste le Nioclas Ó Gríobhtháin, 'Domhnall Ua Buachalla agus Óglaigh na Rinne', i gcló in An Linn Bhuí 5, 2001. Tá eolas breise ann ar a athair agus deir an t-údar go dtugadh seisean a theaghlach chun na Rinne in ochtóidí an 19ú haois agus ar ball go dtugadh Domhnall a theaghlachsan ann. Is buachaillí ón Rinn a thugadh Ó Buachalla go dtí Maigh Nuad mar phrintísigh ina shiopa agus tá cuntas orthu sin ag Ó Gríobhtháin. Deis do mhuintir na cathrach ar fad a bheas ann ceol ó leithéidí Griogair, Dysania agus Boss Sound Manifesto a chluinstin. Airdate: May 6, 2010 Jackie Parker is a poet and novelist who employs meditation and interactive experiences in the classes she teaches at UCLA and to professional groups. We will explore her process of No Thinking Writing, the necessary qualities every artist needs, and how our writing can connect us to a greater awareness and [...] We will be continuing next Sunday, 6 th May, between 5 pm – 6 pm, with Shay Quinn, a local Irish teacher. We have more work to do on the 20 “series of pictures”. 80 out of 240 marks are awarded for this portion of the oral Irish. Tá an comórtas filíochta Gaeilge agus Gàidhlig seo eagraithe mar ócáid lárnach le linn Thuras na bhFilí Albanacha agus ba í an file Ailbhe Ní Ghearbhuigh a bhuaigh an corn seo anuraidh. Cover page of Abhráin Ghaedhilge an Iarthair with title and relevant information about book. Information in both Irish and english with title and relevant information about book. Tá mé ag obair le TG4 le seacht mbliana anuas agus is iad “GLEO”- clár nua do dhéagóirí agus “Rugbaí Beo”- beochraoladh TG4 den tsraith “Guinness Pro12” agus buaicphointí Craobh na hEorpa – na cláir is mó a bhfuil baint agam leo i láthair na huaire. Iriseoirí pinn na Gaeilge – Cois Life
Baile»Acadúil»Iriseoirí pinn na Gaeilge
Product ID: 641 ISBN: 978-1-901176-84-1 Catagóirí: Acadúil, GA, Léirmheasanna, Neamhfhicsean, Regina Uí Chollatáin
Is éard atá sa leabhar seo ná bailiúcháin d'ailt a foilsíodh i dtréimhseacháin éagsúla na Gaeilge ó 1901 go dtí an lá inniu, nach mór. Rompu sa leabhar toirtiúil seo tá aiste fhada léannta dar teideal 'An téacs a chuireann amú sinn: na dánta nár tháinig'. Is trua nach bhfuil an méid sin níos soiléire ón teideal mar go gceapaim go mbeadh tarraingt níos leithne ag an leabhar lasmuigh de chúrsaí tríú leibhéal dá mbeadh. Aithneoidh an-chuid léitheoirí na scríbhneoirí agus na hirisí as a roghnaítear iad éasca go leor, ach, cé go bhfuil seoda aitheanta i measc na n-alt a roghnaíodh, tá cinn eile a mbeidh nuaíocht ag baint leo d'fhormhór againn. Téann Gluais le gach alt, agus cé gur maith ann í do mo leithéid féin nach léann ábhar dá leithéid seo chomh minic is ba mhaith liom, fós féin, b'úsáidí gluais d'aiste Uí Chollatáin féin a phléann go domhain agus go mion le gnéithe éagsúla den chritic liteartha.
Níl na nithe thuasluaite ró-thábhachtach in aon chor nuair a thumann tú isteach sa leabhar. Is taisce eolais agus tuairimíochta aiste Uí Chollatáin agus is taisce iontach samplaí na hailt atá roghnaithe. Luaitear 231 tréimhseachán/iris sna nótaí ar chúl an leabhair. Níl ailt tógtha as gach ceann acu seo ach is léiriú amháin é ar scóip an leabhair agus ar mháistreacht an údair ar an ábhar. "Iarracht atá sa leabhar seo an díospóireacht ar chritic na hiriseoireachta a chur i mbéal phobal léitheoireacht na Gaeilge trí ghrinnstaidéár a díriú ar theoiricíocht litríochta agus iriseoireachta a chur i láthair, ó bhunchlocha na hiriseoireachta clóite Gaeilge ag tús an fichiú haois go tús an aonú haois is fiche. Mionscagadh ar shainghnéithe fhorbairt na litríochta agus na colúnaíochta Gaeilge atá á ríomh agus á gceistiú i gcomhthéacs fhorás na nualitríochta Gaeilge i rithe an fichiú haois. San alt seo pléifear an criticeas i gcomhthéacs litríochta agus iriseoireachta ar dtús agus díreofar isteach ar an gcritic sa tsochaí chomhaimseartha faoi rúibricí neamh-chomhfhiosacha agus comhfhiosacha na pros-iriseoireachta." Nuair ata an méid sin curtha i do phíopa agus caite is féidir tabhairt faoin gcuid eile den leabhar.
I ndáiríre, is aiste thomhaiste, chúramach í seo. Tá rud le rá i ngach abairt ann agus sleachta gearra curtha mar thacaíocht le pointí áirithe nuair a oireann. Féach seo faoi theanga na hiriseoireachta; 'Toisc forbairtí staire atá fite fuaite i bhforbairtí teanga cuirtear béim ar leith ar rangú cróineolaíoch teanga i gcás staidéar scolártha teanga sa Ghaeilge. Fo-rannóg theangeolaíocht í teanga na hiriseoireachta seo a rangaíonn teanga de réir úsáide, múnlaí agus foirmeacha scríbhneoireachta agus labhartha, mar atá, an focal clóite, agus craolta agus úsáid phoiblí na Gaeilge.'
Ní léitheoireacht éadrom an t-alt seo, agus b'fhearr do mo leithéidse, b'fhéidir, tumadh isteach is amach as de réir na dteideal ar na caibidlí éagsúla. Leis an gcur chuige seo d'fheadfaí cúpla leathanach a léamh faoi 'An chritic agus an tsochaí chomhaimseartha'. Nó 'Peirspictíocht shochtheangeolaícoht agus staidéar an meán litríochta' nó 'An léitheoir aonair agus an pobal léitheoireachta' gan a bheith báite.
Deir Uí Chollatáin in áit eile (lch. 56) go bhfuil sí ag iarraidh an fhaillí a rinneadh in iriseoireacht na Gaeilge a chur ina ceart. Tá sé sin déanta go maith aici. Tá údarás ag baint le gach abairt, nach mór. Ba dheacair aon alt, sliocht nó abairt a fhágaint ar lár gan an saothar a bheith bearnach. 'Gontacht, cruinneas agus deisbhéalaíocht nuair is ceart' (lch. 57) a chleachtann sí mar a deir Uí Chollatáin féin i gcomhthéacs theanga na hiriseoireachta. Tá léamh cuíosach iomlán le fáil ar shaol litríochta na Gaeilge sna haistí atá roghnaithe. Tá siad rangaithe de réir ábhair, m.sh. Drámaíocht, An aiste tuairimíochta agus Guth na mban (n'fheadar mé cá bhfuil Guth na bhfear) agus ord cróineolaíoch orthu sna rannóga sin.
Ach is léamh pléisiúrtha é seo. Féach alta Bhiddy Jenkinson ar an nua-fhilíocht. 'Creidim i mBé na filíochta - Bé seachas cuisle. Creideann go leor filí inti. Bheadh scoláire ag iarraidh a dhéanamh amach go tomhaiste cé hí an bhé. Déanaimse, im' scríbhneoir dom laistigh den traidisiún Gaelach, talamh slán de go bhfuil a fhios againn cé hí, gurb í an Mór-Ríon í, gurb ó flaitheas na hÉireann i riocht mná í, gurb í spiorad na héigse í. Bé na hinghninúna í.' Lch. 282 Is tráthúil go bhfuil an iris Comhar ar ais ar an bhfód arís. Ní haon ionadh go bhfuil cuid mhaith ábhar tógtha as. Tá cúig alt as a chéile sa roinn Filíochta ina bpléann Seán Mac Réamoinn le filíocht Mhaire Mac an tSaoi, Máirtín Ó Díreáin leis an Nuafhiliocht, Gabriel Rosenstock le saothar Chathal Uí Shearcaigh agus Michael Davitt, Louis de Paor le filíocht Nuala Uí Dhomhnaill agus Alan Harrison le Tost Sheáin UÍ Ríordáin, ar tógadh as Comhar iad. San iarfhocal atá ag Uí Chollatáin leis na hailt sa leabhar deir sí, 'Tá na meáin Ghaeilge in Éirinn á ndearbhú féin i gcúrsaí cultúrtha agus is fúthu anois an talamh thorthúil a beathaíodh i rith an fichiú haois a threabhadh, agus iarracht a dhéanamh an fhéiniúlacht chultúrtha agus theanga atá á ndearbhú féin trí meáin Ghaeilge, a chothú i mbealach aontaithe, cumarsáideach, criticiúil'. Luann sí in áiteanna ina haiste féin go bhfuil gá le breis scagadh a dhéanamh ar ghnéithe éagsúla atá clúdaithe sa leabhar seo. Ní beag an méid atá sa leabhar seo féin gan aon chur leis. Ceannaigh do do chara é. Déan bronntanas Samhna de seachas bronntanas Nollag.
Leabhar fíor-acadúil é seo - toradh ar thaighde agus ar mhachnamh roinnt blianta. Scoláire a bhfuil leabhar eile dá cuid, An Claidheamh Solais agus Fáinne an Lae 1899-1932, againn uaithi cheana féin agus duine de na saineolaithe is mó ar iriseoireachta liteartha na Gaeilge í an t-údar. Réimse nua in Éirinn is ea an chritic iriseoireachta agus táthar ag tuil go mbeidh an saothar seo in bhunchloch do thaighdeoirí amach anseo. Dírítear ar ábhar liteartha faoi na rannóga na seánraí prós, filíocht, aistí tuairimíochta, drámaíocht, scríbhneoireacht na mban agus aistí critice; baineann na sleachta ionadaíochta a roghnaíodh le prós-iriseoireacht an fichiú haois. Éilíonn an cíoradh a dhéantar léamh grinn agus ath-léamh ach cúitíonn torthaí an aistir an iarracht. Clár na Lámhscríbhinní Gaeilge i Leabharlainn Phoiblí Bhéal Feirste Lámhscríbhinní Samuel Bryson agus Roibeaird Mhic Ádhaimh ón 18ú agus ón 19ú céad. Tá rudaí deasa, sách nua ann: John Beag ( i nGaeilge); amhrán nó dhó scriofa ag Pádraig Ó hAolain - Coilín Phadraig Shéamais agus ceann éigin faoi monarchan. I láthair na huaire tá Michal ag obair mar chuid dfhoireann Fiontar ar thionscadal nua logainmneacha a chuirfidh bunachar sonraí le chéile, i nGaeilge agus i mBéarla, de logainmneacha na tíre. Reachtáladh an chéad chruinniú de Dáíl Éireann go h-iomlán i nGaeilge. Cad é an seans go mbeidh níos mó ná an cúpla focal ag ocáidí Shinn Féin nó an chruinniú atá á bheartú ag Coimisiún an Oireachtais i nDáil Éireann féin an tseachtain seo chugainn. Ionaid Náisiúnta Oideachais Bhaile Bhúirne Tionóladh cruinniú den Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta ar an 11ú Aibreán 2006, agus tar éis plé cuimsitheach a dhéanamh ar cheist Bhaile Bhúirne, glacadh leis na rúin seo: Ar lean Tá an chúl an bhosca ar an gcaighdeán il-teanga ngearrthóg, chomh maith leis an ghreamáin agus fuinneog a léiríonn an líon chuid den taobh istigh SSD. Labhair Peter agus Theresa Ó Miacháin as Machaire Rabhartaigh, i dTír Chonaill le Áine Ní Churráin ar Bharrscéalta ar RTÉ Raidió na Gaeltachta faoin saol atá caite acu le chéile agus a gclann mhór, 14 páiste!
Rinne an lánúin an seasca bliain dá bpósadh a cheiliúradh i nDún na nGall i measc a gcairde agus a gclann. Labhair Áine le gach uile dhuine de chlann na beirte faoi a bheith fás aníos i dteach lán le 14 páiste!
Bhuail an bheirt le chéile nuair a bhí siad sna déaga agus deir siad go raibh mí na meala acu i nDún Éideann. Deir Theresa gur 'obair chrua' a bhí in tógáil clainne a bhí chomh mór sin ach nár thug sí mórán ceann dó ag an am ach ag féachaint siar go n-aithníonn sí an dúthracht a bhain leis.
Tá cuid de chlann Theresa agus Peter ina gcónaí gar dóibh in Machaire Rabhartaigh ach cuid eile acu níos faide i gcéin, beirt in Nua Eabhrac, duine in Londain, duine ar oileán Thoraí agus in Leitir Ceanainn.
Léiríonn gásúir na beirte éagsúlacht an tsaoil, cuid acu ag obair le daoine óga, cuid eile acu ag obair le hobair thógála.
Deir Theresa gurb í an té is óige a bhí millte agus go raibh 'am amuigh' aici mar go raibh daoine ag tabhairt aire di. Seolann Uachtarán Slógadh Bliantúil Shinn Féin | Sinn Féin
Seolann Uachtarán Slógadh Bliantúil Shinn Féin
Sheol Uachtarán Sinn Féin Gerry Adams MP MLA Slógadh bliantúil Shinn Féin i mBaile Átha Cliath (19-21 Deireadh Fómhair) inniu agus mhol sé do Ghaeilgeoirí agus do fhoghlaimeoirí a bheith páirteach agus sult a bhaint as na himeachtaí éagsúla.
"Tá Sinn Féin ar thús cadhnaíochta i dtábhacht na teanga agus an chultúir Ghaelaigh a chur chun cinn agus a háit a chosaint le linn na hidirbheartaíochta a raibh Comhaontú Aoine an Chéasta agus Comhaontú Chill Rímhinn mar thoradh uirthi ar bhonn uile-Éireann.
"Is iad Sinn Féin an t-aon pháirtí polaitiúil a eagraíonn comhdháil bhliantúil Ghaeilge.
"Tugann an Slógadh Gaeilgeoirí le chéile le haghaidh díospóireachta, ceoil agus craic.
"Tá sé oscailte do chách.
"Is í maireachtáil agus athbheochan na Gaeilge scéal bhua cultúrtha ár dtíre. Tá níos mó daoine ag úsáid na Gaeilge in aghaidh an lae. Tá páistí óga go háirithe á n-oiliúint trí mheán na Gaeilge in uimhreacha atá ag dul
i méad agus caithfear a dtodhchaí agus a gcearta a chaomhnú.
"Molaim go gach duine, idir óg agus aosta freastal ar an taispeántas seo ar chultúr na hÉireann agus le leanstan ar aghaidh ón deireadh seachtaine thar barr anuraidh i mBéal Feirste." CRÍOCHNAÍONN Chuir daltaí na scoile go leor taifeadtaí fuaime ar fáil chomh maith ina bhfuil teacht ar cheartfhuaimniú na mionainmneacha.
Thug Meitheal Logainm.ie cuireadh do dhaltaí iarbhunscoile sonraí maidir le mionainmneacha ina gceantar a chur ar fáil do Mheitheal Logainm.ie, uirlis sluafhoinsithe chun sonraí a bhaineann le mionainmneacha a bhailiú, a stóráil agus a roinnt.
Thug lucht Mheitheal Logainm.ie le fios go raibh "bailiúchán an-suntasach" déanta ag daltaí Choláiste Pobail Cholmcille, bailiúchán "a chuireann go mór le caomhnú oidhreacht logainmníochta Thoraí agus an cheantair máguaird".
Dúradh go raibh taifead sa bhailiúchán "ar eolas luachmhar stairiúil, tíreolaíochta agus logainmníochta don chéad ghlúin eile chomh maith".
Áirítear carraigeacha, scoilteanna, páirceanna, uaimheanna agus neart mionlogainmneacha eile mar chuid den bhailiúchán agus is féidir na mionlogainmneacha ar fad a bailíodh mar chuid den togra a chuardach anseo.
Tá treoir chuimsitheach maidir le hionchur logainmneacha ar fáil sna leathanaigh eolais ar shuíomh Mheitheal Logainm.ie.
Cead ag mná tí triúr scoláirí ar a mhéad a choimeád faoi rogha amháin i dtreoirlínte Covid-19 do choláistí samhraidh Nuair a bhí an taighde seo á phleanáil i dtosach báire, bhí téarmaí ar nós sealbhú teanga agus saibhriú teanga in úsáid. Bhí na téarmaí seo sách trioblóideach do thaighdeoir nach bhfuil cúlra teangeolaíochta aige de bharr na tuisceana go bhfuil tomhas de shaghas éigin ag teastáil le sealbhú nó le saibhriú a mheas. Tháinig an téama ‘athshondas’ aníos i rith plé le mo chuid comhghleacaithe le cur síos a dhéanamh ar an gcineál ceangal a bhí á gcruthú ag na gasúir leis na míreanna cartlainne a mbíodar ag glacadh úinéireachta orthu tríd an ngrinnéisteacht, an sioncrónú agus an t-athmheascadh a bhí ar bun acu agus iad ag cruthú a gcuid déantán digiteach. Maím mar sin gur chothaigh an idirghabháil an t-athshondas teanga i measc na ngasúr agus iad ag roghnú, ag éisteacht le, agus ag cruthú déantán nua as acmhainní dílse ó chartlanna raidió agus ó acmhainní a thóg siad isteach ón mbaile. Maím freisin gur fheidhmigh an teicneolaíocht mar éascaitheoir leis na déantáin seo a chruthú agus a chraobhsaoileadh agus gur ábhar bróid a bhí san aiseolas dearfach a fuair na gasúir nuair a léirigh siad a saothar os comhair a muintire agus os comhair an phobail agus go mbeidh na DVDanna a fuair siad ina meabhrúchán buan dóibh air seo. Tá Cillian ag obair sna meáin ó bhí sé ar coláiste i mBéal Feirste. “Bhí mé ag obair go deonach le Raidió Fáilte ar dtús báire sular bhog mé ar aghaidh go BBC Raidió Uladh, agus 4FM augs Raidió Rí-Rá i mBaile Átha Cliath.” George labhair a Faigh Surrey ó bhailiú de roinnt de na réigiúin is mó in Oirthear na buaiteoirí crannchuir Grinstead ar an Máirt. “Dá chlann, a mhic Pádraig Óg, Brendan, Jerry agus Kerry, agus dá chairde go léir, deinim comhbhrón ó chroí leo as bás an sár-Chiarraíoch seo.” The school library is in use as a learning support classroom at present. Class libraries are well stocked and well presented overall. Some class libraries are excellently laid out and provide creditable reading and research centres for pupils. It would be worthwhile now to provide an even more impressive and continuous supply of books for readers at all levels of age and ability. This should aid in the creation of valuable centres of learning in all classrooms. “Cén fáth nach líonfá í?” a fhreagra siúd, agus bhí Eoghan le dhá scór agus ceithre bliana a chaitheamh ag ‘lionadh spásanna’, agus ag scaipeadh LÁ i gcomhar le Gearóid, Áine Nic Gearailt agus scata de dhíograiseoirí eile. Tá na gnáthshocraithe ann sa scoil do scrúduithe coimreacha do na bliain ghrúpaí difriúla. Tuairiscítear gur scrúduithe comónta iad na scrúduithe tí a chuirtear ar na scoláírí. Cuirtear tuairisc chuig baile faoi dhó in imeacht na scoilbhliana bunaithe ar thorthaí na scrúduithe coimreacha seo. Chomh maith le sin tugann gach dalta ón dara bliain ar aghaidh faoi bhéaltriail le scrúdaitheoir seachtrach. Tréaslaítear go láidir leis an bhfoireann as an gcur chuige seo. Moltar an grád a ghnóthaíonn scoláirí sna scrúduithe cainte a bheith léirithe sa tuairisc a chuirtear chuig baile mar a dhéantar le torthaí daltaí Ardteiste i láthair na huaire. Eagraítear cruinniú bliantúil idir tuismitheoirí nó caomhnóirí do gach bliain ghrúpa. Tá ráite ag Bertie Ó hAinmhire, iar-státseirbhíseach sinsearach i Roinn na Gaeltachta a d'éirigh as le déanaí, go gcothaíonn an cur i gcéill maidir leis an nGaeilge sa státchóras soiniciúlacht a chuireann bac ar dhul chun cinn na teanga
Dé Céadaoin, Meán Fómhair 20 2017 ag 7:14 am
https://tuairisc.ie/wp-content/uploads/2017/09/Bertie.mp3
Tá an "cur i gcéill ag gach uile leibhéal" ar cheann de na rudaí is mó a chuireann as do dhul chun cinn na Gaeilge, dar le Beirtí Ó hAinmhire, iar-státseirbhíseach sinsearach i Roinn na Gaeltachta.
Dúirt Ó hAinmhire, a d'éirigh as a chúram an samhradh seo, an méid sin agus é faoi agallamh ag ar an eagrán is déanaí den chlár cúrsaí reatha An tSeachtain le Máirín Ní Ghadhra ar RTÉ Raidió na Gaeltachta.
"Mhothaigh mé go minic go pearsanta gurb é ceann de na rudaí ba mhó a chuir as don teanga, ag breathnú siar air, ná cur i gcéill, cur i gcéill ag gach leibhéal, cur i gcéill ag leibhéal an rialtais, cur i gcéill ag leibhéal na polaitíochta, cur i gcéill ag leibhéal stáit, ag leibhéal státseirbhísigh agus mar sin de.
"Cruthaíonn cur i gcéill soiniciúlacht agus má tá tú soiniciúil faoi rud éicint, níl tú chun dul chun cinn a dhéanamh leis," a dúirt an t-iar-phríomhoifigeach a thug os cionn 20 bliain ag obair i Roinn na Gaeltachta.
Dúirt Ó hAinmhire chomh maith go bhfuil "dúshlán ollmhór" roimh an bpróiseas pleanála teanga agus go mbeadh fuar aige mura mbeadh "úinéireacht" ag an bpobal uile ar an bpróiseas.
Agus é ag labhairt faoina chuid oibre mar dhuine a bhí ag plé go mion le cúrsaí teanga agus cúrsaí Gaeltachta, dúirt Ó hAinmhire nach raibh sé "éasca" agus gur minic a bhíonn ar státseirbhíseach "dul in aghaidh" rudaí agus é ag caint faoin teanga.
Dúirt sé go bhfuil a fhios ag gach duine nach bhfuil sé éasca gnó a dhéanamh leis an stát i nGaeilge, "fiú sa Ghaeltacht", agus go gcaithfeadh "paisean" a bheith ag duine don teanga le haon dul chun cinn a dhéanamh.
Mar sin féin, dúirt sé go raibh "misneach" aige maidir lena bhfuil i ndán don Ghaeilge amach anseo, cé nach bhféadfadh sé a rá an mbeadh sí ina teanga phobail áit ar bith sa tír i gceann deich mbliana.
"Mar dhuine atá ina chónaí sa Ghaeltacht, tá misneach agam. Cloisim an Ghaeilge timpeall orm anseo ag go leor daoine óga. Deirtear liom nach mar sin atá sé in áiteanna eile, ach tá garghasúir agam agus cloisim go leor daoine ag úsáid an teanga agus tugann sé go leor misnigh dom.
"Is ceist an-deacair í. Feictear dom go mbeidh an Ghaeilge ann, níl aon amhras faoi sin, beidh sí ann inár ndiaidh, ach an mbeidh sí mar theanga iomlán an phobal in aon áit amháin? Sin ceist. Tá gréasáin an-láidir i mBéal Feirste agus i mBaile Átha Cliath, ach is gréasáin iad — an cheist mhór ná an mbeidh áiteanna sa tír amach anseo a mbeidh an teanga in úsáid iontu mar theanga phobail laethúil?" a dúirt sé.
Mhaígh Ó hAinmhire go bhfuil go leor "dea-thoil" don Ghaeilge taobh istigh den státchóras agus sa tír ar fad trí chéile ach go bhfuil an bac céanna ar dhaoine taobh istigh agus taobh amuigh den chóras. Dúirt sé go gcloiseann sé go minic ó dhaoine ar fud na tíre gur mhaith leo an Ghaeilge a úsáid agus a fhoghlaim, ach nach ndéanann siad an beart. Dúirt sé gur mar sin atá an meon sa státchóras freisin.
Fág freagra ar 'FUAIM: 'Cur i gcéill ag gach leibhéal den státchóras faoin nGaeilge' – iar-státseirbhíseach i Roinn na Gaeltachta'
Mánus Dé Céadaoin, Meán Fómhair 20 2017 ag 10:33 am
Is é an cur i gcéill sa Státchóras an namhad is mó atá ag an Ghaeilge. Tá na heagraíochtaí Ghaeilge ag braith an Stát céanna, faraor. Teastaíonn tuilleadh "whistleblowers" sa Státseirbhís chun patfhuaracht an Stáit agus rialtais FFFG i leith na Gaeilge a léiriú don saol mór. Mar aon le gach aon pháirtí eile sa tír sé TUIL an polasaí atá acu. Ní nach íonadh nach bhfuil seirbhís Gaeilge ar fáil ón státchóras is cuma cén chuid den tír ina bhfuil tú. Tá Coláiste na Rosann cláraithe mar Choláiste Gaeilge leis an Roinn Oideachas agus Eoláiochta, le Roinn na Gaeltachta agus le CONCOS. Tháinig athrú tapa ar an saol sa chéad leath den fichiú haois. Dathraigh stáit na hÉireann go drámatúil. I rith an cogadh cathrach bhreith cúinsí na hÉireann ar an Tiarna Osraí, mac leis an Marcas dOrmonde. Scríobh sé níos deireanaí: It was on the morning of 2nd May 1922 that, at the unreasonable hour of 5.30, I was awakened by a knock at the door. My butler appeared and greeted me withExcuse me disturbing your Lordship but the Republicans have taken the Castle. Chuir saighdiúirí Saorstát Éireann faoi léigear iad ar an toirt ach tugadh an caisleán ar ais do na Buitléirigh tar éis léigear a mhair dhá lá. Our local Guard from Blarney, Seán, visited the school this week to talk to the pupils about being safe during Halloween. The infants, in particular, enjoyed his visit as seen from the pictures below.ufeff Leag an Seanadóir Andy OBrien béim arís ar an tábhacht a bhain le úsáid na Gaeilge ag polaiteoirí agus daoine go bhfuil eolas poiblí acu agus daoine sa bpobal trí chéile. Thug sé figiúirí dúinn a foilsíodh i 1970 a theaspáineann go bhfuil tacaíocht an phobail taobh thiar den Ghaeilge. Ach, ar ndóigh, an pobal a thugann tacaíocht don Ghaeilge, ag an am gcéanna is beag atá siad sásta a dhéanamh iad féin ar son na Gaeilge. Rinne sé tagairt do na figiúirí, go bhfuil duine as gach deichniúir ábalta Gaeilge a labhairt mar ghnáth-chomhrá. Sin de réir na bhfigiúirí a bhí á léamh aige as cuntas a cuireadh ar fáil cúig bhliana déag ó shin. Níl a fhios agam go baileach cén chaoi a bhféadfaí breathnú air sin inniu. Agus dúirt sé go raibh “slippage” an-mhór ann tar éis do dhaoine an scoil a fhágáil. Agus tá. Cailleann daoine taithí ar fhoghlaim na Gaeilge agus ar úsáid na Gaeilge sa gcéad deich mbliana tar éis dóibh dul as córas an oideachais. Cailltear taithí ar úsáid na teanga níos mó sa tréimhse ná [1182] mar a chailltear, is dócha, ar feadh saol an duine ina dhiaidh sin. Níl a fhios agam cén bealach ar féidir a thógaint. Tá mé cinnte go bhfuil bealaí ann gur féidir suim an duine a choinneáil agus blianta ina dhiaidh sin bíonn brón orthu go bhfuil an Gaeilge agus taithí ar an dteanga caillte acu. Labhróidh ionadaithe ó Ghlór na nGael agus ón Droichead i mBéal Feirste leis an gcruinniú chomh maith agus déanfaidh an tOll. Colin Williams ó Ollscoil Cardiff cur i láthair faoi thaithí na Breataine Bige. Metro Gael: Beckett: Faoi Scáth 'du gaélique'
Beckett: Faoi Scáth 'du gaélique'
Tá sé fíordheacair uaireanta do chuid smaointe a scríobh síos go cruinn agus go ceart. Ach is dúshlán as cuimse é scríobh i dteanga iasachta! B'shin dúshlán a ghlac Samuel Beckett leis nuair a tháinig claochlú air i 1948 agus é ag spaisteoireacht cois fharraige i nDún Laoighaire. Uaidh sin amach, scríobhfadh sé sa Fhraincis. Dá mba rud é go raibh a chaighdeán níos lú ná milisbhriathracht an chainteora dúchais ag an am, bhí a fheasacht, cruinneas agus líofacht sa teanga gan amhras. Ba é an 'níos lú' ó thaobh focal agus friotail de an rud a theastaigh uaidh. Ag míniú a chinnte cumadh as Fraincis, dúirt sé 'parce que c'est plus facile d'ecrire sans style' - tá sé níos fusa scríobh gan stíl. Stíl shimplí, chruinn gan a bheith iomarcach a bhí á lorg aige. Lena ghraiméar docht, díreach, d'éirigh le Beckett stíl nua avant-garde a chruthú. Le roinnt teangacha ar a thoil aige cheana féin, agus é an-léannta i litríochtaí éagsúla na hEorpa, bhí Beckett sách ilchultúrtha. Ach mar scríbhneoir Éireannach i ndiaidh Joyce agus Synge, bhí brú air a bheith níos réabhlóidí fós ó thaobh friotail agus stíle de. Bhí Beckett den tuairim chéanna le Mangan, Joyce, Synge, Moore agus Douglas Hyde, go raibh Béarla mar theanga thrádáil an domhain tnáite agus folamh. Agus dá dheasca sin, míchuí don litríocht nuálach. Bhí féidearthachtaí eile ag Synge, Moore agus Hyde, áfach, litríocht nua a dhearadh le hathbheochan na Gaeilge. Mar is ghnáth le saoithe Éireannacha, bhí na scríbhneoirí úd ina dteangeolaithe den scoth chomh maith. An difríocht a bhí idir iadsan agus Beckett, áfach, ná gur theastaigh ó Beckett machnamh a dhéanamh ar sháinn ointeolaíoch an duine mar choimhthíoch, deoraí an domhain chrua sa chaoi theibí gan trácht a dhéanamh ar thír nó áit ar leith. Is iad an fhulaingt agus an t-éadóchas na tréithe is suaitheanta i saothair Beckett. Cé go bhfuil sé fíorghreannmhar chomh maith gan amhras, is gáire an éadóchais é i dtólamh.
Go deimhin, feictear tionchar a lán scríbhneoirí Francacha ar a chuid saothar. Go háirithe Louis Ferdinand Celine agus Proust. Chuaigh an leabhar cáiliúil de Celine 'Voyage au bout de la nuit' go mór i bhfeidhm ar Beckett, agus d'fhéadfaí a áiteamh go raibh a shaothair féin mar thuras de chineál go deireadh na hoíche. Bhí sé an-tugtha leis an bhfealsamh Gearmánach Schopenhauer freisin agus bhí ardmheas aige ar a chara ó Romáine Cioran, deoraí eisíoch eile a scríobh i dteanga iasachta.
Ach cé go bhfuil sé ceart Beckett a léamh mar scríbhneoir Francach, tá a scríbhneoireacht lán de thagairtí Éireannacha chomh maith. Cuimhnítear dúinn na frithlaochra Molloy agus Malone ar na fánaí a bhíodh ag stácáil bóithre na hÉireann anallód. Sa chaoi sin meabhraítear Ó Conaire dúinn. Ag scríobh sa Fhraincis, bhí sé níos fusa teacht ar na rudaí bunúsacha faoin saol agus faoin mbás ag baint úsáide as buanchruthuithe dúchais chun éifeacht choimhthíoch fhileata a bhaint amach. Dá bhrí sin, bhí sé in ann éalú on 'Éireannachas' mar a thuigtear de ghnáth. Ach nuair a fhéachann tú ar na nathanna fileata a chruthaíonn sé sa Fhraincis agus an chaoi a n-aistríonn sé go Béarla nó 'Hiberno- English' iad is léir go bhfuil sé ar duine de na filí is éirimiúla dá mhair riamh. Féach ar an gcaoi a n-aistríonn sé an nath seo a leanas go Béarla- Ibeirneach – 'il y a la de quoi se regalar pendant un moment' – 'there's a thought to be going on with'. Nach ndealraíonn sé go mbeadh fréamh 'du Gaelique' taobh thiar de sin?
Lena ghnáthsheilbh theangeolaíoch agus a mhacnamh fealsúnach faoin mbás, tá cosúlachtaí suntasacha idir Beckett agus Ó Cadhain freisin. Sa leabhar 'Idir an dhá chultúr' scríobh Declan Kiberd 'thuig Beckett mar a thuig an Cadhnach agus an Seoigheach go raibh cathú éigin sa Bhéarla don Éireannach ar mhian leis a chuid a rá ar a bhealach neamhleathscéalach féin. B'shin é an chúis gur athraigh sé go Fraincis agus gur cloígh sé leis an Eorpachas.'(p.252).
Cé nach raibh ach cúpla focal Gaeilge ag Beckett, is léir go ngnáthaíonn sí a chuid saothar ina aistriúcháin álainn ón bhFraincis. Cosúil le Joyce agus Synge, bhí cluas iontach aige don nath áirithe sa Bhéarla-Ibeirneach. Léimeann focail Ibeirneacha amach chugat go tobann agus gaireann siad ort mar thaibhse chaillte. D'aithin sé an sprocht agus an doilíos a bhí sna nathanna de bhunús Gaelach, agus sceitseál sé tírdhréach gruama, stéigiúil astu. C'est Gaélique pour moi: Do Beckett tá an 'Gaélique' mar chomhartha de gach rud dophollta, doscrúdaithe. Teanga stoite den tír mar chorp marfach gan anam. Ach thar rud ar bith eile, is é ceol binn dólásach na Gaeilge i bhfuath taibhseach an Bhéarla- Ibeirnigh a bhraitheann tú anonn is anall san éadóchas gáireach, faoi scáth na línte agus i dteannas na tosta. Tears and laughter, they are so much Gaelic to me - Watt. Múinimíd páidreacha Gaedhilge dhóibh, ach is i mBéarla déanfaidh an sagart agus an t-Easpog iad do cheistiughadh; múinimíd dóibh connus Gaedhilg do léigheamh, acht óir is scoil Bhéarla í, caithfidh an Béarla bheith i mbun s i mbárr ár gcuid oibre. Múinimíd rinnce Gaedhealach dhóibh, acht is i mBéarla dhéanfaid siad cainnt air agus úsáid de n-a dhiaidh sin. Sé an scéal céadna ag gach nídh eile é. Níl an fear soin cruthanta fós a dhéanfadh nídh do bhfearr de leanbhaíbh leis an saghas so oideachais ná Anglo Irishmen. Sin é go cruínn atá againn dá dhéunamh díobh. Níl ann acht ag casadh le baraile na tóna briste do líonadh. Bhí slua mór i láthair i Scoil Mhic Dara ar an gCeathrú Rua inniu do sheoladh Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022 Déantar obair réamhscolaíochta trí mhéan na Gaeilge anseo agus tuairiscítear go gcuidíonn sé seo go tairbheach le páistí an Ghaeilge a chur ar a dtoil sula dtosaíonn siad i rang na Naíonán. B'fhéidir go dtarlaíonn sé nach n-úsáideann daoine na cluasáin, de ghnáth bíonn na comhairleoirí Gaeltachta ag caint faoin nGaeltacht agus is dócha nach mbíonn suim ag daoine ón taobh eile den chontae sna hábhair a mbíonn faoi chaibidil acu. Úrscéalaí, gearrscéalaí agus file. Rugadh James Joyce agus d'fhás sé aníos i Ráth Garbh, Baile Átha Cliath, in 1882.
D'fhreastal Joyce ar Choláiste na mBráithre Críostaí, Coláiste Clongowes agus Coláiste Belvedere. Tar éis seo, bhog sé ar aghaidh go Coláiste Ollscoile Baile Átha Cliath, áit a rinne sé staidéar ar an Béarla, an Fraincis agus an Iodáilis. Bhog sé go dtí an Fhraince go gearr i ndiadh a thréimhse ag UCD a chríochnú, leis an aidhm staidéar a dhéanamh ar an Leigheas, ach níor éirigh ró-mhaith leis.
Chaith sé an chuid is mó dá shaol mar dhuie fásta, thar lear. Idir an Elvéis, an Iodáil agus an Fhrainc. Níor scríóbh sé go lánaimsire; chaith sé am ag múineadh, mar cléireach i mbanc, ionadaí pictiúrlanna agus mórán eile. Cé gur bhog sé chuig Mór-Roinn na hEorpa le Nora, a bhean chéile, chuir sé iachall ar a dheartháir Stanislaus teacht chucu comh maith le deirfiúireacha le Nora; Eva agus níos déanaí, Eileen. Le linn na hama seo, bhí sé ag streachailt le fadhbanna airgeadais agus fadhbanna leis an olachán, ach bhí sé i mbun an scríbhneoireacht. Rinne sé iarracht Portrait of the Artist a foilsiú i 1904, ach níor éirigh leis. Rinne sé iarracht arís tar éis beagán athrú agus an ainm Stephen Hero ní raibh aon rath aige leis an leabhar go dtí 1916, le mórán athscríobh, agus ar deireadh foilsíodh é leis an ainm Portrait of the Artist as A Young Man.
Is é an leabhar is cáiliúla dá chuid ná Ulysses, a foilsíodh i 1922 mar leabhar iomlán. Roimhe seo foilsíodh é i sraitheanna in iris Meiriceánach "The Little Review". Tá mórán de na carachtair i Ulysses bunaithe ar dhaoine go raibh aithne pearsanta ag Joyce orthu. Cuireadh cinsireacht ar in sna Stát Aontaithe ar feadh tamaill, as gur ceapadh go raibh codanna áirithe do gáirsiúil agus graosta. In Éirinn, ní raibh cinsireacht oifigiúil ar an leabhar, ach de thoradh ar poll lámhaigh i dlíthe chustaim a bhain Rialtas na hÉireann úsáid as, ní raibh cóip de ar fáil in Éirinn go dtí na 1960idí.
Is mórán éifeacht agus tionchar a bhí ag a scríbhneoireacht ar scríbhneoirí eile, ina measc an file Seán Ó Riordáin agus scéalaí Flann O'Brien. Go dtí seo, is é Shakespeare and taon scríbhneoir atá ann go bhfuil níos mó scríte faoi, ná mar atá ag Joyce. Scéim Iasachta Trealaimh : Gaelscoileanna – Irish Medium Education
Cuireann an scéim seo trealamh forbartha/oideachasúil agus leabhair ar ardchaighdeán ar fáil ar bhonn iasachta do naíonraí. Tá sé mar aidhm acu bheith ina n-áiseanna luachmhara foghlama agus forbartha sa seomra naíonra agus go spreagfar na páistí bheith ag caint as Gaeilge. Tá réimse leathan trealaimh againn agus is féidir é a úsáid mar bhonn taca le téamaí Aistear a phlé. Is féidir iarratas a dhéanamh thíos, agus rogha a dhéanamh maidir le Bosca Spéise, Cistin nó Siopa.
Trealamh ar ardchaighdeáin atá anseo, féach ar an ngrianghraf thall. Ní thagann sé le páistí nó le hearraí grósaera, áfach!
Boscaí Spéise
Tá 10 mbosca curtha le chéile againn bunaithe ar théamaí ginearálta faoi leith: Bia, Ainmhithe (An Fheirm agus An Zú), Dathanna agus Cruthanna, Timpeall an Tí, Ó Lá go Lá, Siopadóireacht agus Ainmhithe. Tá an t-ábhar céanna i ngach bosca.
Tá réimse éagsúil trealaimh agus leabhar iontu agus tá foclóir úsáideach agus lipéid curtha le chéile againn do gach mórthéama. Is féidir leis an stiúrthóir naíonra leas a bhaint as ábhar na mboscaí i mbealaí cruthaitheacha éagsúla chun téamaí Aistear a phlé:
Gheobhaidh tú liosta agus grianghraif den trealamh agus de na leabhair éagsúla atá sna boscaí spéise anseo: Boscaí Spéise
Trealamh ar ardchaighdeán atá anseo, féach ar an ngrianghraf thall.
Téarmaí Iasachta
Is féidir le naíonra iarratas a dhéanamh ar iasacht trealaimh – Bosca Spéise, Siopa nó Cistin – don téarma Meán Fómhair – Nollaig. Tabharfar deis do naíonraí eile buntáiste a bhaint as an scéim sa dara tréimhse iasachta, ó Eanáir – Meitheamh.
Dáileadh agus tabhairt ar ais an Trealaimh
Socróidh an t-oifigeach forbartha seachadadh agus bailiú an trealaimh leis an naíonra agus ní bheidh costas ar an naíonra ina leith.
Tá costas €40 in aghaidh an téarma iasachta ar na boscaí spéise agus déanfar na táillí ar fad a chur i dtreo trealaimh nua a cheannach. Beidh an táille le híoc nuair a dheimhnítear rannpháirtíocht an naíonra sa scéim. Déanfar teagmháil dhíreach le naíonraí maidir lena gcuid iarratas.
Cothabháil an Trealaimh
Tá an naíonra freagrach as gach trealamh agus leabhar a fhaigheann an tseirbhís mar chuid den scéim. Is le Gaeloideachas an t-ábhar i gcónaí agus beidh sé de dhualgas ar an naíonra aire réasúnach a thabhairt dó agus é a thabhairt ar ais in am tráth. Rachaidh oifigeach forbartha ó Gaeloideachas trí sheicliosta leis an naíonra agus an trealamh á dháileadh agus á thabhairt ar ais. Síneoidh an dá pháirtí conradh aontaithe.
Tá an scéim seo ar fáil do naíonraí sna 26 chontae lasmuigh den Ghaeltacht ina bhfuil an luath-thumoideachas iomlán i bhfeidhm.
Is gá iarratas i scríbhinn a dhéanamh ar an Scéim Iasachta Trealaimh tríd an bhfoirm thíos a chomhlánú.Tabharfar tús áite d'iarratais ar bhonn dáta de réir mar a thagann siad chun na hoifige, agus de réir líon an trealaimh atá ar fáil mar chuid den scéim.
Cuirfear iarratais nach féidir a cheadú de bharr ró-éilimh ar liosta feithimh.
Nuair a faightear an trealamh tar éis dó a bheith seachadadh leis an gcúiréir, caithfear Gaeloideachas a chur ar an eolas láithreach. Tá cead ag an naíonra é a úsáid ar feadh téarma aontaithe. Is féidir le Gaeloideachas síneadh ama a thabhairt sa chás nach bhfuil naíonra ar bith eile ag fanacht ar an liosta feithimh don trealamh úd.
Tá cead ag Gaeloideachas trealamh a aisghairm ag am ar bith má bhraitear go bhfuil sé á mhí-úsáid.
Tá an naíonra freagrach as gach trealamh fad agus atá sé ina sheilbh acu.
Ní ghlacann Gaeloideachas freagracht ar bith as aon timpistí, gortú, díobháil nó damáiste a tharlaíonn agus an trealamh seo in úsáid.
Ba chóir go mbainfear úsáid as an trealamh mar is cuí. I gcás aon damáiste don trealamh nach mbaineann le gnáthchaitheamh agus cuimilt, nó sa chás go mbristear nó go gcailltear aon phíosa trealaimh, beidh sé de dhualgas ar an naíonra an costas a chlúdach.
Má tharlaíonn sé nach bhfuil an naíonra ábalta an pacáiste a thabhairt ar ais ar an dáta cuí, ba chóir go ndéanfadh siad teagmháil le Gaeloideachas agus iad a chur ar an eolas.
Nóta: CAITHFEAR AN ÍOCAÍOCHT + AN FOIRM SEO A CHOMHLÍONADH AGUS A SHEOLADH CHUIG OIFIGÍ GAELOIDEACHAS ROIMH DON NAÍONRA AN TREALAIMH A FHÁIL. Na Mistéalaigh Bíonn ról lárnach ag an nGaeilge sa Chumann Lúthchleas Gael ar bhonn náisiúnta agus d’éirigh le Mistéalaigh Chaisleán an Bharraigh béim bhreise a chur ar thábhacht na Gaeilge go háitiúil nuair a chroch siad comhartha nua ar an Spórtlann. Mar buile ar son an rud beag ríomhann sé na bealaí ina bhféadfadh an Daingean/ Dingle? féin aghaidh a thabhairt ar an nuashaol i bhforbairt na sainturasóireachta agus seo tré feidhm níos fearr a bhaint as acmhainní an réigiúin agus as a shaintréithe is a shainoidhreacht dúchais. Tá go leor buntáistí, sílim, ar nós áilleacht radharcach, idir shléibhtiúil agus fharraige, sa cheantar máguaird cheana féin go meallfaí cuairteoirí. Is liosta le háireamh líon a leithéidí a chuireann Gearóid os ár gcomhair. An Luibheolaíocht - Tá Corca Dhuibhne saibhir i mórán lusaAireagal Gallaras agus Riasc lena stair sheanda agus a insint le cur os comhair cuairteoirí, Éireannaigh agus eachtrannaigh, fothrach Cill Mhaoilchéadair, na leaca Ogham, Cnoc Bhréanainn le dreapadh go fisiciúil ach scéal an fhir féin le roinnt go samhaltach, An Blascaod, a scríbhneoirí agus an saol a chaitheadar ina ábhar dúspéise ainneoin nach mbeidh a leithéidí arís ann. Nach bhféadfaí, rith sé liom, beatha, gaiscíocht, filíocht agus crochadh éagórach Phiarais Feirtéir, fear go raibh an Ghaeilge agus an Béarla ar a ghob aige, deirtear, a scannánú agus a scaipeadh ina DVD nó ar You Tube. A bhféadfaí turasanna báid a eagrú chuig an phluais inar bádh Sibéal Ní Loinsigh nó an bhfuil na farraigi róchontúirteach! Tá an t-ádh liom bheith mar Phríomhoide anseo mar go bhfuil pobal na scoile ag iarraidh an sprioc céanna a bhaint amach le chéile- Foghlaim ghníomhach, leathan, spraíúil trí mheán na Gaeilge. La náen do ghabh teine caislen righ na nDeisi .i. Cinaedh, agus do las go dasactach. Agus tarla go raibhe Declan ag dol dionnsaighe an chaislein le gnouigibh eiccin, agus rob olc leis mar do connairc an caislen ar lasadh agus tucc urchar don bachaill adubramar leis ar traighedh an muir dionnsaighe an chaislein agus do chúidh si ona scciatanaibh diadha ar foluamhain isin aer go rainicc medhon na lasrach agus do much go hopann an lasair uaithe fein do grasaibh Dé, agus tre miorbhuilibh na bachlae agus Declain ag a raibhe sí. Agus dob fada an mile on ionadh asar chaith Declán an bhachall gus an ccaislen agus ar bfaicsin na míorbuili sin don rígh .i. do Chinaed agus do chách uile rob iongnadh leo hé. Agus tuccattar buidechus do Dhía agus do Dheclan ar na aithne doibh gur ab e do rinne sin. Agus ní fada on tSiuir an t-ionad ina bfuil an caislen sin .i. don taobh theas dhi. Agus is ann atá an t-ionadh asar chaith Declan abachall laimh sir an ath atá ar an Siuir, no sruth gabhus laimh sir an mainistir do rinneattar na hogha naomhtha ingheana righ na nDeisi, .i. Cinaodh, a nonoir do Dhia dar ab ainm Madlaca agus ata carn cloch agus cros annsan ionad sin do cuimniughad na míorbhuile sin. Titley | COMHARTaighde
Eagrán 7 | Léirmheas | DOI: https://doi.org/10.18669/ct.2021.06
LeabhairCOMHAR (2018) | 264 lch | ISBN: 9780993494628 | €20
10.18669/ct.2021.06
© Radvan Markus, 2021
Ollscoil Shéarlais, Prág
radvan.markus@ff.cuni.cz
1 Níl amhras ar bith ach go bhfuil Alan Titley ar na scríbhneoirí is nuálaí agus is ildánaí i litríocht chomhaimseartha na Gaeilge. Ní hamháin go bhfuil dánta, gearrscéalta, fabhalscéalta, síscéalta, drámaí agus úrscéalta den iliomad seánraí scríofa aige, ach is scoláire aitheanta é chomh maith agus téann sé go mór i bhfeidhm ar phobal na Gaeilge ina cholúin spraíúla (agus dána) in The Irish Times. Ina ainneoin sin, chuirfeadh sé ionadh ar dhuine a laghad ábhair scolártha atá ar fáil chun conairí a thairiscint don léitheoir trí chathair ghríobháin na hilghnéitheachta seo. Tá géarghá lena leithéid — dála Uí Chadhain roimhe, tá cáil na deacrachta, bíodh sé tuillte nó eile, ar Titley, agus is fiú suim a mhúscailt agus a athmhúscailt ina shaothar saibhir spreagúil. Sa chomhthéacs seo, tá obair mhór cheannródaíoch déanta ag Máirtín Coilféir ina leabhar Titley. Baineann dua agus dúshlán thar cuimse lena leithéid de mhonagraf a scríobh, go háirithe toisc go gcuireann Coilféir beagnach gach scríbhinn fhoilsithe de chuid an údair ó 1966 go 2016 san áireamh — teastaíonn trí leathanach déag chun na foilseacháin ar fad a liostáil. Is díol suntais an chaoi a sníomhann Coilféir an t‑ábhar ar fad le chéile chun íomhá dhea-chumtha chuimsitheach a chur os comhair an léitheora.
2 Shocraigh Coilféir lionsa na heitice a úsáid mar phríomhuirlis léirmhínithe. D'fhéadfaimis a leabhar a áireamh i measc na dtionscnamh suntasach scolártha de chuid na haoise seo a dhíríonn ar sheasamh údar Gaeilge i leith ceisteanna eitice, go háirithe ceisteanna a bhaineann leis an saol lasmuigh d'Éirinn. Smaoinímis, cuir i gcás, ar aistí Mháirín Nic Eoin (2004, 2018) nó ar an tionscnamh reatha Republic of Conscience: Cearta an Duine agus Nuafhilíocht na hÉireann atá faoi stiúir Rióna Ní Fhrighil. Tá ciall le fráma na heitice a úsáid chun saothar Titley a iniúchadh. Is údar eiticiúil go smior é Titley, é ag cíoradh ceisteanna moráltachta ina chuid próis, filíochta agus drámaíochta, agus ag spreagadh léitheoirí chun gnímh ina mhíreanna paiseanta iriseoireachta. Is minic, chomh maith, a bhíonn Titley ag breathnú amach ó Éirinn — go háirithe ar an Afraic agus ar an Meánoirthear, agus ar ghéarchéim na dteifeach san Eoraip. Tá leagan amach an mhonagraif loighciúil agus soiléir — déanann Coilféir sruthanna i saothar Titley a liostáil de réir tréimhsí ama sa chéad chaibidil agus díríonn sé ar ghnéithe ar leith sna caibidlí eile. Ar an mbealach seo, faighimid léargas eolach leathan ar théamaí éagsúla atá lárnach i saothar Titley — an bhéim ar chearta na hindibhide agus an chomhphobail, critic na sainte agus an tomhaltachais, agus ceiliúradh ar chruthaitheacht an ealaíontóra. Ag an am céanna, scrúdaítear tréithe tábhachtacha liteartha ar nós an ghrinn agus na hidirthéacsúlachta. Dearbhaíonn Coilféir gur fiú leas a bhaint as lionsa na heitice chun scagadh a dhéanamh ar na heilimintí seo go léir agus gur féidir dúshraith sheasta a aimsiú faoi éagsúlacht scríbhinní Titley ar fad.
3 Tá cáil ar Titley mar gheall ar 'An Cogadh in aghaidh na Critice,' le teideal a aiste ó 1994 a lua, sa mhéid is gur dóigh leis go gcuireann teoiricí liteartha srianta ar thuiscint an léitheora, agus nach féidir leo riamh fairsinge na litríochta cruthaithí a mhíniú. Cé go gcáineann Coilféir tuairim radacach Titley go pointe, tá sé á leanúint, cuid mhaith, ina leabhar féin. Ní thugann sé aon phlé fealsúnach ná teoiriciúil dúinn ar an eitic féin agus cé go n‑admhaíonn sé go bhfuil lipéid mar 'liobrálaí den mhúnla clasaiceach,' 'ainrialaí' nó 'rómánsaí iar-nua-aoiseach' (xvi) úsáideach chun cur síos ar an údar in amanna, socraíonn sé gan 'leas leanúnach' a bhaint astu (xvii). Ina ionad sin, b'fhearr leis go dtabharfaí 'tús áite (…) do fhriotal agus do thuiscint an údair féin i gcónaí.' (xvii) Ní hionann sin is a rá, áfach, go bhfuil Coilféir beag beann ar an teoiric ar fad. Go deimhin, baineann sé tairbhe shuntasach aisti nuair a thugann sé míniú ar ghnéithe de shaothar Titley ar féidir míréir a shamhlú eatarthu. Is sampla maith é an séú caibidil ina bhfaigheann Coilféir réiteach idir éileamh na heitice agus doshriantacht an ghrinn trí tharraingt ar theoiric Mikhail Bakhtin maidir leis an gcarnabhalachas. Ar an mbealach céanna, aimsíonn sé, sa chéad chaibidil eile, freagra ar chriticeoirí a chuireann éilíteachas i leith na hidirthéacsúlachta trí aird a tharraingt ar choincheap inchuimsitheach na hidirthéacsúlachta de chuid Umberto Eco.
4 Is é an cur chuige leathan uileghabhálach an buntáiste is mó ag leabhar Choilféir. Ach laistigh den fhráma fairsing, faighimid pictiúir bheaga luachmhara freisin, nuair a roghnaíonn Coilféir saothair ar leith chun mionanailís a dhéanamh orthu taobh istigh de chaibidlí éagsúla. Ar an mbealach seo, déantar scagadh ar léiriú fhéiniúlacht an chomhphobail agus na féiniúlachta pearsanta in Méirscrí na Treibhe (1978) agus scrúdaítear téama shaoirse an ealaíontóra in An Fear Dána (1993). Breathnaítear go grinn ar chritic an tomhaltachais in Tagann Godot (1991) agus ar cheist dhínit an duine in An Bhean Feasa (2014). Ar an mbealach seo, cruthaíonn Coilféir, i measc flúirse scríbhinní an údair, canóin áirithe, liosta saothar a maireann a luach agus ar fiú tuilleadh iniúchta a dhéanamh orthu.
5 Is léir gur ceann de chuspóirí an leabhair ná saothar ilghnéitheach Titley a cheiliúradh. Ach dála Mhuirígh Albanaigh Uí Dhálaigh, príomhcharachtar an úrscéil staire thuasluaite, is fear dána é Titley, duine ar maith leis an chonspóid agus ionsaithe spraíúla ar dhearcthaí seanbhunaithe. Tarlaíonn sé go gcaitear urchar amú i gcoimhlintí mar sin agus níl Coilféir dall ar an taobh seo de shaothar an údair. Is éasca aontú leis go bhfuil claonadh ag Titley, chomh fada is a bhaineann lena shaothar tráchtaireachta, neamhaird a dhéanamh ar a chasta atá cuid de na ceisteanna polaitiúla atá faoi chaibidil. Mar shampla, rinne sé léamh róshimplí ar roinnt coimhlintí san Afraic le linn na n‑ochtóidí, é ag moladh Robert Mugabe agus Muammar Gaddafi a d'iompaigh ina ndeachtóirí foréigneacha ar ball (Coilféir 41). Níl an locht seo ar an gcuid is fearr de shaothar litríochta an údair, áfach, mar a thugann Coilféir faoi deara. Pléitear téama an fhoréigin ar bhealach i bhfad níos caolchúisí in An Bhean Feasa, cuir i gcás, áit a ndearbhaítear dlisteanacht na ceannairce i gcoinne úinéirí sclábhaithe i mBarbadós, ach nach gceiltear gráinne na ngníomhartha a leanann as. Ar leibhéal níos ginearálta, tá buntáiste ag cur chuige na heitice más maith linn míniú a fháil ar an teannas idir an chastacht agus an tsimplíocht i saothar Titley, teannas a chuireann mearbhall ar léitheoirí go minic. Cé gur casta an mhaise ceisteanna na heitice, tá dualgas orainn freagra simplí a aimsiú má éilítear gníomh orainn in am géarchéime. Bíonn Titley misniúil a dhóthain chun an freagra simplí a thabhairt, in ainneoin go dtéann sé ar strae in amanna.
6 Maidir le saothar léirmheastóireachta Titley, áitíonn Coilféir go gcaitheann an t‑údar an oibiachtúlacht san aer go rómhinic ar son an ghrinn agus na háilteoireachta, rud a bhaineann d'éifeacht na tráchtaireachta (185). Ach d'fhéadfaí breathnú ar scríbhinní critice Titley ar bhealach eile chomh maith. Nuair a léimid An tÚrscéal Gaeilge (1991) nó ceann d'iliomad alt scolártha an údair, is léir nach saothar meáite an eolaí atá idir lámha againn, ach scríbhinn údar cruthaitheach atá ag trácht ar údair chruthaitheacha eile. Is minic a bhíonn tráchtaireacht mar seo claonta toisc nach féidir leis an scríbhneoir a thaobh cruthaitheach agus a thaobh 'scolártha' a choinneáil scartha óna chéile. Bíonn sé ag dearbhú a fhíse pearsanta féin agus ag cáineadh, nó ag spochadh as, údair nó scoláirí a bhfuil a mhalairt de chur chuige acu. Ní chloíonn an cineál seo léirmheastóireachta le rialacha na heolaíochta, ach ina dhiaidh sin, caithfear an cheist a chur: an eolaíocht oibiachtúil é léann na litríochta trí chéile? Ar aon nós, tagann cuid den léirmheastóireacht is fearr agus is tairbhí ar an domhan ón gcur chuige cruthaitheach, pearsanta a chleachtann Titley — cuimhnímis ar Wordsworth agus Coleridge, T.S. Eliot, Milan Kundera, Umberto Eco agus údair eile nach iad. Bíodh go dtéann Titley thar fóir leis an áilteoireacht ina chuid leabhar agus aistí scolártha scaití, b'fhiú níos mó suntais a thabhairt freisin do bhuanna a shaothar critice.
7 Thar aon rud eile, léiríonn Coilféir imní go bhféadfadh scéalta áirithe de chuid Titley ('Scéal i mBarr Bata' nó 'Cibé Scéal É,' cuir i gcás, maille lena gcarachtair mhíthaitneamhacha) teacht salach ar na prionsabail eitice a léiríonn an t‑údar sa chuid eile dá shaothar. An féidir réiteach a fháil idir an seasamh eitice agus neamhspleáchas na litríochta, an cur chuige l'art pour l'art a bhíonn á dhearbhú ag Titley anois is arís (Coilféir 162)? Ardaítear an cheist achrannach seo i gcaibidil a cúig a bhfuil 'Scéal Casta' mar theideal uirthi. Mar atá luaite ag Philip O'Leary (2019), tá an cheist cheannann chéanna i lár na conspóide níos déanaí idir Anna Heussaff agus Titley mar gheall ar an úrscéal aige Lámh, Lámh Eile (2018). Bhain an chonspóid leis an gceist ar chóir don údar carachtair a chruthú a bhfuil réamhchlaonta agus a bhfuil dearcthaí amhrasacha acu — i gcoinne an luchta siúil i gcás an úrscéil atá faoi chaibidil (Heussaff 2019, Titley 2019). Ach léiríonn an díospóireacht idir an bheirt fadhb níos doimhne agus níos bunúsaí. Áitíonn Coilféir go gcaitheann an cur chuige l'art pour l'art 'eitic na litríochta trí chéile faoi thóin cártaí' (162). Is féidir linn, ámh, breathnú ar l'art pour l'art mar sheasamh eitice ann féin — dearbhú go bhfuil saoirse ag an indibhid é / í féin a chur in iúl go healaíonta beag beann ar éilimh an phobail nó na polaitíochta. Ar an taobh eile den scéal, mhaífeadh tráchtairí ar nós Anna Heussaff go bhféadfadh neamhspleáchas doshrianta ealaíne cur isteach ar phrionsabail eile, ar nós cearta mionlach. Cá seasann Titley, nuair is léir go gcuireann sé ar son cearta mionlach agus saoirse iomlán ealaíne araon? Is clochach achrannach é gort na heitice agus is deacair anailís a dhéanamh ar an teannas dosheachanta idir na prionsabail éagsúla gan cúlra cuimsitheach teoirice agus fealsúnachta.
8 Is féidir le cuid de na 'lipéid' thuasluaite leid a thabhairt dúinn, go háirithe mura dtuigimid mar bhoscaí sórtála iad, ach mar choincheapa a bhfuil stair agus doimhne ag baint leo. Tá sé sin fíor, go háirithe, maidir le fráma léirmhínithe an Rómánsachais a ndéanann Coilféir tagairt dó ó am go chéile. Is féidir cosúlachtaí suntasacha a aimsiú idir na prionsabail eitice i saothar Titley agus buntréithe an Rómánsachais. Dhearc na Rómánsaithe ar an ealaín mar bhealach chun intinn an údair a chur in iúl, chosain siad saoirse an duine aonair agus chuir siad béim ar luach an té atá ar imeall na sochaí. Ag an am céanna, is ón Rómánsachas a d'eascair an náisiúnachas cultúrtha agus chuir go leor Rómánsaithe go tréan ar son chearta an chomhphobail — ní gá ach cuimhneamh ar an Tiarna Byron agus cúis na Gréige. An teannas céanna eitice atá i gcroílár shaothar Titley, is féidir é a aithint i gcomhthéacs an Rómánsachais chomh maith. Chomh maith leis sin, cabhraíonn an Rómánsachas agus idéal na saoirse atá ceangailte leis saothar Titley a lonnú i gcomhthéacs litríocht na Gaeilge. D'eascair gluaiseacht na Gaeilge as an náisiúnachas cultúrtha, a leagann béim ar shaoirse féinléirithe an chomhphobail, ach bhí údair laistigh den ghluaiseacht ón tús — Pádraic Ó Conaire agus Micheál Mac Liammóir, cuir i gcás — a thug tosaíocht do shaoirse phearsanta agus do shaoirse na n‑ealaíon. Cosnaíonn Titley na trí chineál saoirse ag an am céanna, cé nach réitíonn siad le chéile an t‑am ar fad.
9 Agus neamhspleáchas na litríochta á dhearbhú acu, is minic a chuaigh Ó Conaire, Mac Liammóir agus scríbhneoirí eile na Gaeilge i ngleic le cinsireacht a linne, rud a mhúsclaíonn roinnt ceisteanna achrannacha. Nach bhféadfadh an córas eitice is fearr baic dhochracha a chur ar shaoirse na cruthaitheachta? Nach féidir leis na gluaiseachtaí is forásaí, gluaiseachtaí ar son cearta mionlach agus an cheartais shóisialta, tiontú de réir a chéile ina gcórais dhochta Fhairisíneacha a chuireann srian ar an gcruthaitheacht? Ní thugann saothar ilghnéitheach Titley freagra ar na ceisteanna sin, ach cuireann sé ag smaoineamh fúthu muid, rud nach beag. Is féidir le Titley cúis a leanúint go paiseanta, cur ar son na dteifeach, mar shampla, ach ag an am céanna, taispeánann sé nach féidir teoiric dhaingean mharbh a dhéanamh de chúis ar bith agus go bhfuil beocht, conspóid agus greann ag teastáil sa saol agus san ealaín araon. B'fhiú go mór, mar sin, plé a dhéanamh ar shaothar Titley i gcomhthéacs théama na saoirse i litríocht na Gaeilge.
10 B'éagórach an mhaise, áfach, locht a fháil ar mhonagraf Choilféir mar gheall ar shnáithí áirithe a fágadh gan forbairt. Ar an gcéad dul síos, tá saothar Titley róleathan chun é a chuimsiú go hiomlán in aon saothar critice amháin. Agus níos tábhachtaí fós, ní thugann na saothair chritice is fearr freagraí deifnídeacha ach músclaíonn siad ceisteanna, spreagann siad taighde eile. Níl aon amhras ach go bhfuil an bua áirithe seo ag leabhar Choilféir. Is iomaí gné de shaothar Titley ar fiú tuilleadh iniúchta a dhéanamh orthu: an éagsúlacht foirme agus conas a réitíonn sí leis an ábhar, na bealaí ina dtarraingíonn an t‑údar ar litríocht na Gaeilge i saothair ar leith, na tionchair iasachta a ndeachaigh sé faoina n‑anáil, léiriú na staire ina chuid úrscéalta agus a lán eile. Chomh maith leis sin, tá gá le plé scolártha ar scríbhinní Titley ó 2016 ar aghaidh, an t‑úrscéal Lámh, Lámh Eile san áireamh. Ach i ngach uile chás, beidh leabhar Choilféir mar bhunchloch agus mar phointe seasta tagartha na fionnachtana. Ní beag an gaisce é seo! Bíodh dóchas ann, chomh maith, go spreagfaidh monagraf Choilféir tionscnaimh taighde eile dírithe ar nuascríbhneoirí na Gaeilge. Is míorúilt bheag é go bhfuil corpas chomh saibhir den litríocht chomhaimseartha ag teanga mhionlaithe ar nós na Gaeilge. Ach d'fhéadfaí na húdair ar scríobhadh leabhair scolártha fúthu a chomhaireamh ar mhéara lámh amháin. Scríobhadh cuid mhaith faoi Nuala Ní Dhomhnaill agus tá monagraf faoi Michael Davitt ar na bacáin, ach cá bhfuil na leabhair ar Louis de Paor, ar Liam Ó Muirthile, ar Liam Mac Cóil agus ar údair eile nach iad? Tá saothar Biddy Jenkinson díreach chomh hilghnéitheach, chomh dúshlánach agus chomh hidirthéacsúil le saothar Titley ach táimid fós ag feitheamh ar leabhar critice fúithi.
11 A scoláirí, brostaígí chun pinn!
12 Fuair an léirmheas seo tacaíocht ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa — tionscadal 'Cruthaitheacht agus Inoiriúnaitheacht mar Choinníollacha Rath na hEorpa i nDomhan Idirnasctha' (No. CZ.02.1.01/0.0/0.0/16_019/0000734).
13 Tato práce vznikla za podpory projektu Kreativita a adaptabilita jako předpoklad úspěchu Evropy v propojeném světě, reg.č.: CZ.02.1.01/0.0/0.0/16_019/0000734, financovaného z Evropského fondu pro regionální rozvoj.
Coilféir, M. (2018) Titley. Baile Átha Cliath: LeabhairCOMHAR.
Heussaff, A. (2019) 'LÁMH, LÁMH EILE Alan Titley'. In: Comhar 79, Eanáir 2019. Ar fáil ag: https://comhar.ie/iris/79/1/lamh-lamh-eile-alan-titley-cic-2018/ [faighte 5 Eanáir 2021].
Nic Eoin, M. (2018) '"We are no Longer Gaels": War and Conflict in Modern and Contemporary Irish Poetry'. In: Litteraria Pragensia 28 (55): 96–116.
O'Leary, P. (2019) 'Pinning Down the Protean'. In: Dublin Review of Books, 1 Bealtaine 2019. Ar fáil ag: https://www.drb.ie/essays/pinning-down-the-protean [faighte 5 Eanáir 2021].
Titley, A. (2019) 'Ní mise é, I swear'. In: Comhar 79, Feabhra 2019. Ar fáil ag: https://comhar.ie/iris/79/2/ni-mise-e-i-swear/ [faighte 5 Eanáir 2021]. Deirtear in DIB faoin bhfile: ‘His familiarity with classical Irish and the obsolescent syllabic metres of bardic verse indicates that his education included some elements of the curriculum of the bardic schools.’ [Is é a thabharfá leat ón eolas maith a bhí aige ar an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach agus ar mheadaracht na seanfhilí gur chuid den oideachas a cuireadh air ba dh’eadh ábhar éigin de churaclam na scoileanna filíochta] Cruinniú Mullaigh EAFT 2021 | Grúpa taighde Gaois
Téarmeolaíocht, Terminologue, Imeachtaí foirne, Comhoibriú idirnáisiúnta, EAFT, Comhdhálacha
Tuairisc ghearr atá sa bhlagmhír seo ar na téamaí a pléadh ag Cruinniú Mullaigh Chumann Téarmeolaíochta na hEorpa (European Association for Terminology, EAFT), a d'eagraigh foireann Gaois ar líne ar 25/26 Samhain 2021. 'An Téarmeolaíocht faoi Dhúshlán' an téama a roghnaigh muid siar i 2019, sna laethanta soineanta úd sula raibh iomrá ar Zoom nó ar chomhdhálacha fíorúla. Bhí sé i gceist ócáid ar an láthair a eagrú, ach níor mhór cúrsa a athrú. D'oibrigh an cur chuige ar líne go réasúnta maith, is d'fhág sé go raibh cainteoirí in ann a bheith i láthair as SAM, as an Úcráin agus as an tSeoirse. Tá na cainteanna uile ar fáil ar chainéal Youtube Gaois.
Agus an Cruinniú Mullaigh á oscailt, d'fhiafraigh muid díobh siúd a bhí i láthair faoin bpríomhdhúshlán a bhí roimh an obair théarmeolaíochta, dar leo. An maoiniú, cúrsaí foirne, agus stádas na teanga na príomhrudaí a tháinig aníos:
Ba í an téarmeolaíocht ghéarchéime an chéad téama, agus phléigh beirt chainteoirí leis an nasc idir an imirce, an chumarsáid, agus an téarmeolaíocht. D'ardaigh Jessica Mariani (Straitéisí Cumarsáide, an Coimisiún Eorpach) ceisteanna faoi bhrí na dtéarmaí 'teifeach', 'iarrthóir tearmainn' agus 'imirceach' - agus impleachtaí na dtéarmaí seo do na daoine atá faoi chaibidil. Lean Veronica Crosbie (SALIS, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath) an cheist chéanna: nuair a bhíonn ar dhaoine teitheadh as a dtíortha dúchais, deir sí, tá an baol ann nach iad a n-áiteanna cónaithe agus a slite beatha amháin a chaillfidh siad ach a gcuid pearsanúlachta freisin, de bhrí go gcuirfidh oifigigh stáit, gníomhaithe áitiúla, agus na meáin sa chatagóir 'Eile' iad, lena n-áirítear lipéid mar 'dídeanaí' agus 'iarrthóir tearmainn'.
'In the first place, we don't like to be called "refugees". We ourselves call each other "newcomers" or "immigrants"' (Arendt, 1943).
The importance of correct terminology. #EAFTSummit2021 pic.twitter.com/vgiGBSVa6H
— Úna Bhreathnach (@unaeb) November 25, 2021
Phléigh Sharon O'Brien agus Patrick Cadwell (SALIS, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath) ról na n-aistritheoirí le linn géarchéimeanna agus an gá atá le téarmaíocht chruinn don aistritheoir agus don phobal trí chéile. Ar deireadh, labhair Lotte Weilgaard Christensen (Ollscoil Dheisceart na Danmhairge) agus Bodil Nistrup Madsen (Scoil Ghnó Chóbanhávan) faoin gcaoi a raibh sé de thoradh ar phaindéim COVID-19 gur tugadh isteach go leor téarmaí nach bhfuil intuigthe go hiomlán don phobal agus nach bhfuil sainmhínithe go beacht. Is éard a bhí mar thoradh air seo ná an téarmaíochtú agus an díthéarmaíochtú tapa mar aon le téarmaíocht shíorathraitheach a bheith ag dul i bhfeidhm ar phobail idir náisiúnta agus idirnáisiúnta. Mhínigh siad an cur chuige Danmharagach ina leith seo. Tar éis seisiún póstaer, lón, agus comhthionól ginearálta, leanadh ar aghaidh tráthnóna Déardaoin leis an dara téama, an téarmeolaíocht i dteangacha mionlaigh agus i dteangacha i mbaol. Labhair Sue Ellen Wright mar gheall ar threoirlínte téarmeolaíochta le haghaidh teangacha dúchais. Tá an tionscadal Zero to Digital, de chuid Translation Commons, ag forbairt modheolaíochtaí agus ábhair oiliúna chun tacú le doiciméadú teangacha dúchais. Is í an aidhm atá leis an tionscadal tacú le digitiú iomlán ar theangacha ar mhian lena gcainteoirí an sprioc seo a bhaint amach, mar shampla do Cherokee, Fulfulde (sa Sahel) agus Chakma (an Bhanglaidéis). Chuala muid chomh maith ó Emil Molander (LYS Publishing agus Ollscoil Umeå) mar gheall ar théacsleabhra téarmaíochta do ghairmithe nár rugadh sa tSualainn.
Thug Sergio Portelli (Ollscoil Mhálta) caint dar teideal 'Tuige a mbacfá? Na dúshláin roimh obair théarmaíochta sa Mháltais'. Teanga náisiúnta is ea an Mháltais i dtír atá ina ballstát den AE agus ar tír dhátheangach go hoifigiúil í ach ina bhfuil forlámhas mór ag an mBéarla don chumarsáid scríofa. Rinneadh teanga oibre san Aontas Eorpach den Mháltais in 2004 agus chun doiciméid an AE a aistriú bhí gá le hobair théarmaíochta ollmhór, ach ní raibh an t-infreastruchtúr ann lena haghaidh. Bíonn amhras ann faoin téarmaíocht fós i measc na n-úsáideoirí deiridh arbh fhearr leo leanúint le húsáid an Bhéarla mar gheall ar chleachtais sheanbhunaithe, lucht saothair ilteangach, srianta ama agus airgid, sábháilteacht agus slándáil, cleamhnacht idirnáisiúnta agus caighdeánú. Aithneoidh lucht labhartha na Gaeilge cuid de na fadhbanna seo.
Ar an Aoine, tar éis físeán fáilte ó Uachtarán na hOllscoile Daire Keogh, thosaigh muid an lá leis an tríú téama, maidir leis na dúshláin a bhaineann le grúpobair théarmeolaíochta. Tháinig COVID-19 aníos arís, agus Rute Costa (NOVA CLUNL, An Phortaingéil) ag labhairt faoin téarmeolaíocht agus réaltacht fhíorúil i suíomh athshlánaithe iar-COVID-19. Phléigh Begoña Arrate, UZEI (Basque Centre for Terminology and Lexicography) na bealaí le comhaontú téarmeolaíoch a thógáil i measc gairmithe ó earnálacha ar leith, cosúil go maith le hobair an Choiste Téarmaíochta i gcás na Gaeilge. Thug Anca-Marina Velicu (Ollscoil Bhúcairist) tuairisc ar Chumann Téarmeolaíochta na Rómáine, agus na géarchéimeanna atá roimhe - ní dhearnadh uasdátú ar a mbunachar téarmaíochta ó 1999 i leith, agus níl ach dhá bhall sa chumann! Labhair Victoria Ivashchenko (Borys Grinchenko Kyiv University) faoi chúrsaí téarmeolaíochta san Úcráin, agus ar deiridh thug Marta Grané Franch (TERMCAT, an Chatalóin) cur síos ar an gcaoi ar chuir TERMCAT, eagraiocht eiseamlárach ar go leor bealaí, bailiúchán téarmaí cibearshlándála le chéile.
Tráthnóna Dé hAoine dhírigh muid ar an téarmeolaíocht ar bhuiséid éagsúla. Labhair Sarah Cogan (Meta) mar gheall ar an gcaoi a mbainistíonn Meta (nó Facebook) an téarmaíocht a úsáidtear don logánú. Thug Barbara Karsch (BIK Terminology) dearcadh seanfhondúra, mar thug sí air, ar thírdhreach obair na téarmaíochta agus ar an easpa tuisceana ar thábhacht obair an téarmeolaí. Phléigh Lia Karosanizde (Vukol Beridze Association of Terminology of Georgia) ceist na téarmeolaíochta don tSeoirsis. Mar a dúirt sí, beidh ar thír nach bhfuil in ann an deighilt dhigiteach a thrasnú teanga éigin eile a úsáid chun cumarsáid a dhéanamh leis an gcuid eile den domhan, agus ba thubaisteach an rud é mura mbeadh eolas ar cheann de na teangacha is sine, is saibhre agus is ilghnéithí atá ann. Thug Rodolfo Maslias agus Angelica Marino (an tAonad um Chomhordú Téarmaíochta, Parlaimint na hEorpa) léargas ar thionscadal YourTerm de chuid na Parlaiminte Eorpaí le mic léinn ollscoile a thabhairt isteach i gceartlár na hoibre téarmeolaíochta. Agus, ar deireadh thiar, labhair Brian Ó Raghallaigh agus Michal Boleslav Měchura s'againne mar gheall ar Terminologue agus réitigh théarmeolaíochta foinse oscailte. Cuireadh an-spéis san acmhainn, a bhí luaite ag cainteoirí eile le linn an Chruinnithe chomh maith, go háirithe don teagasc.
Ba léir tríd an dá lá ar fad, go háirithe ag an bplé deiridh, tuiscint i measc a raibh i láthair ar chuid de na dúshláin atá roimh an téarmeolaí: an maoiniú, ar ndóigh, ach easpa tuisceana ar cheisteanna teanga agus ar thábhacht na téarmaíochta chomh maith. Luadh go bhfuil an easpa tuisceana seo le feiceáil le linn na paindéime reatha, mar shampla. Agus tá dúshláin ar leith ann do theangacha ar beag obair théarmeolaíochta atá déanta dóibh, nó atá ag cailleadh fearann.
Very interesting presentations on small languages such as Maltese and Welsh today at #EAFTSummit2021. I see many similarities with my own language Luxembourgish for which terminology work yet remains to be done, but I am more than ever convinced that it CAN and SHOULD be done. https://t.co/UFhkYZRRNQ
— Christine Schmit - Juriste-linguiste (@Iwwersetzerin) November 25, 2021
Mar fhocal scoir, ní miste a rá gur thasc nach beag ócáid ar líne chomh mór leis seo - le os cionn 100 duine cláraithe agus ateangaireacht bheo idir Fhraincis agus Bhéarla - a eagrú. Tá buíochas ag dul dár gcomhghleacaithe ar Bhord EAFT, do SALIS, agus do bhaill uile fhoireann Gaois a tharraing le chéile le hócáid bhríomhar, spéisiúil a reáchtáil. Beidh muid ag súil leis an gcéad ócáid eile, ar a mbeidh muid ag freastal i 2023.
finally got my #eaftsummit2021 goodie bag @_eaft. thank god the chocolate didnt melt🤪 pic.twitter.com/pYuSKyTkZV Folúntas ag Gaillimh le Gaeilge Folúntas ag Gaillimh le GaeilgeTá Gaillimh le Gaeilge ar thóir Bainisteoir Tograí chun saoire mháithreachais a chlúdach. Cairde Ghaillimh le GaeilgeTacaigh lenár scéim Cairde chun íomhá uathúil & cultúrtha na Gaillimhe a neartú Tá foireann,tuismitheoirí agus bainistíocht Ghaelscoil na Cruaiche tar éis polasaí ar chosaint drochusáid leanaí atá ag teacht leis na moltaí agus na treoirlínte reatha i Tús Áitedo Leanaí:Treoir Náisiúnta um Chosaint agus Leas Leanaí(2011) agus i ndoiciméad an Roinn Oideachais agus Eolaíochta, Cleachtais um Chosaint Leanaíafhorbairt agus a aontú. Thug Stéphanie Stoll, uachtarán Chumann na Scoileanna Diwan le fios go mbeadh ar thuismitheoirí seirbhísí naíonra a sholáthar agus sealanna oibre a dhéanamh i mbialanna na scoileanna. Chuaigh sé isteach sna Bráithre agus fuair oiliúint mar bhunmhúinteoir ina gcoláiste oiliúna in Marino; níor thug sé a phroifisiún mar bhráthair riamh ach chaith tréimhse ag múineadh i scoil na mBráithre i Sráid Uí Sheasnáin, Luimneach bhráthair, go dtáinig ar teitheadh a fhionghaile, go ráinig Éire, gonadh aire sin do chuir Dia pláigh ar a shliocht lér marbhadh naoi míle re haoin-sheachtmhain díobh i m-Beinn Eadair. Ag tosú ag Cearnóg na hEaglaise, na bliana seo fáltais bealach timpeall Eaglais Pharóiste, suas Shráid na hEaglaise agus Shráid Ormskirk, ag casadh i Sráid na Bearú, ansin Victoria Square. Leagan amach agus príomhghnéithe an Churaclaim Gaeilge agus a bhfuil i gceist leis an gcur chuige cumarsáideach san ranganna láir a mhíniú Ar dtús rinne an Coimisinéir Teanga nua, Rónán Ó Domhnaill, píosa cainte faoi thábhacht na hiriseoireachta agus sheol sé saothar nua Bhreandáin Delap Scéal Scéil. Foilseoidh agus scaipfidh Conradh na Gaeilge ainmneacha na n-iarrthóirí a roghnaíonn todhchaí dár dteanga ar phobal na Gaeilge agus Gaeltachta le haitheantas a thabhairt dá dtacaíocht, agus scaipfear an t-eolas i measc an mhórphobail freisin chomh fada is gur féidir roimh na toghcháin. Claremorris Community Radio are looking for Irish speakers who are interested in Radio and Media to join the station...Beidh traenáil tugtha do na hoibrí deonach i scríbhneoireacht scripte, léiriúchán agus clár a cur i láthair. Fáilte mór romhaibh uilig chuig an Ard Fheis Sinn Féin.Tá sé iontach ag seasamh anseo ag labhairt libh agus tá mé bródúil as an deis. Is é 2018 Bliain na Gaeilge go hoifigiúil, tráth a ndéanfar comóradh ar ár dteanga dhúchais sa bhaile agus thar lear. Is é an príomhlocht a bhí agam riamh ar Myers ná an dóigh a mbíodh sé ag spalpadh bréag fá dtaobh den Ghaeilge. Bhí sé i dteideal bheith míshásta leis an Ghaeilge, le staid na Gaeilge agus le teagasc na Gaeilge. Ach ba chóir dó, ar a laghad, an mhíshástacht sin a mhíniú go sásúil agus fíricí an scéil a ríomh, le go mbeadh fios fátha a shiocrach againn. Sin é an rud nach dtearn an bithiúnach suarach riamh. Bhí sé go hiomlán i dtuilleamaí réamhbhreithiúnaisí, scéalta de chuid chailleach an uafáis, agus deargbhréaga bolscaireachta, agus é ag stealladh a chuid barúlach i dtaobh na teanga agus na gluaiseachta. Ba chuma ins an diabhal le mo dhuine fá dtaobh den fhírinne. Mar sin, drochiriseoir amach is amach a bhí ann, agus an té a chrothnóchas an leathdhuine sin ba chóir dó a inchinn a chur faoi x-ghathú. Chonaic mise an clár ar RTÉ aréir agus chuala mé an clap trap ó Fhianna Fáil is na Glasaigh le tamall anuas faoi bheith unpatriotic dul ag siopadóireacht i mbaile Éireannach ( an tIúr) atá faoi smacht ag Gallaibh. Aisteach go leor ní raibh na Galasaigh glórach nuair a tugadh isteach crann bhréagach ón Fhrainc seachas crann Éireannach le bheith mar chrann na Nollag i mBaile Átha Cliath dhá seachtain ó shin. Agus biontach a chiúine is a bhí siad nuair a bhí Shell (comhlacht eachtrannach barrshaibhir) ag tromaíocht ar phobal Ros Dúmhach. Agus nach raibh Eibhlín Byrne, Ard Mhéara Baile Átha Cliath, ag moladh dúinn ar fad siopáil i mBaile Átha Cliath i mbliana seachas dul áit ar bith eile. Show a little patriotism mhol Eric. Tá sé patriotic a bheith ag bualadh bob ar an ísealaicme leis na blianta agus ansin a bheith ag tabhairt amach go bhfuil siad unpatriotic cionn is go dtéann siad sin ag lorg slad mhargadh ar an Iúr. Is é póca an phobail a shocróidh ceist na siopadóireachta i mbliana beag beann ar chaint John is Conor is Brian, tírgráthóirí páirt aimseartha. Más mian leo a bheith patriotic thig leo fáil réidh leis an teorainn a fhágann go bhfuil muid uilig níos boichte ná mar a ba cheart. An Gearailteach Trodach Bhí cónaí ar chlann Mhic Gearailt i bPáirc Thurlaigh, agus bronnadh an t-eastáit orthu faoi na lonnaíochtaí talún Cromalacha i lár na 17ú haois. Theastaigh ó Yeats an obair a phléadh a dhéanamh mar thopaic den mhiotaseolaíocht, ag glaoigh ‘Tragic Generation’ air ina beathaisnéis,[26] agus d’fhoilsigh sé dhá duanaire de obair na Rhymers; an céad cheann in 1892 agus an dara cheann in 1894. Múinteoirí Nuacháilithe agus Ábhair Oidí: An Chomhairle Mhúinteoireachta
Tá leithscéal faighte agam ón Teachta Calleary, ón Teachta Daly agus ón Seanadóir Ó Donnghaile. Ní bheidh siad i láthair. Dúirt an Teachta Connolly go mbeidh sí anseo. Tá sí déanach toisc go bhfuil sí díreach tar éis a bheith sa Chathaoir san Ionad Comhdhála, Baile Átha Cliath. Iarraim ar chomhaltaí a bhfóin phóca a mhúchadh más féidir. Táimid anseo inniu chun plé a dhéanamh ar chaighdeán Gaeilge múinteoirí nuacháilithe agus ar dheontais le hábhair oidí atá ag tabhairt faoi thréimhsí foghlama sa Ghaeltacht mar chuid dá n-oiliúint. Tá ionadaithe ón gComhairle Mhúinteoireachta linn inniu chun an t-ábhar seo a phlé. Gabhaim buíochas le Tomás Ó Ruairc, stiúrthóir, agus Phil Fox, leas-stiúrthóir, as teacht anseo inniu agus a dtuairimí agus a dtaithí a roinnt linn. Thugamar cuireadh do Ghael-Taca freastal ar ár gcruinniú freisin ach, faraor, ní raibh ionadaí ar fáil.
Ba mhaith liom a chur ar an taifead go bhfuil na finnéithe lonnaithe i Seomra na Dála le linn an chruinnithe seo. Ba mhaith liom a chur ar aird na bhfinnéithe go bhfuil siad, de bhua alt 17(2)(l) den Acht um Chlúmhilleadh, 2009, faoi chosaint lánphribhléid maidir leis an bhfianaise a thugann siad don choiste seo chomh fada is atá siad lonnaithe sa seomra coiste féin. Má ordaíonn an comhchoiste dóibh, ámh, éirí as an bhfianaise a thabhairt i leith ní áirithe agus má leanann siad dá tabhairt, níl siad i dteideal dá éis sin ach pribhléid cáilithe i leith na fianaise acu. Ordaítear dóibh nach dtabharfar ach fianaise a bhaineann le hábhar na n-imeachtaí seo agus fiafraítear dóibh cleachtadh parlaiminte a urramú nár chóir, más féidir, daoine nó eintiteas a cháineadh ná líomhaintí a dhéanamh ina n-aghaidh, ina ainm, ina hainm nó ina n-ainm ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Ba mhaith liom iad a chur ar an eolas go ndéanfar na ráitis tionscnaimh a chur siad faoi bhráid an chomhchoiste a fhoilsiú ar shuíomh gréasáin an chomhchoiste tar éis an chruinnithe seo.
Ba mhaith leis an gComhairle Mhúinteoireachta buíochas a ghabháil leis an gcomhchoiste as an gcuireadh seo a eisiúint le ceist chaighdeán Gaeilge múinteoirí nuacháilithe a phlé. In éindí liom anseo tá mo chomhghleacaí, leas-stiúrthóir na comhairle, Phil Fox. Aithníonn muid uile go bhfuil dul chun cinn mór déanta ag earnáil na Gaeilge le blianta anuas agus aithníonn muid chomh maith go bhfuil dúshláin nach beag romhainn i gcónaí. Fáiltíonn an chomhairle roimh an deis an cheist seo a phlé, nó is cosúil go gcaithfear dlús a chur leis an gcomhoibriú eadrainn ar fad le tacú le labhairt na Gaeilge sa phobal i gcoitinne.
Tuigtear don chomhairle go bhfuil an deontas Gaeltachta d'ábhar oidí ar an gclár chomh maith. Is mian linn a shoiléiriú don chomhchoiste go bhfuil an Roinn Oideachais freagrach as an gceist áirithe seo. Tá an chomhairle freagrach as na caighdeáin don tréimhse fhoghlama Gaeltachta mar atá leagtha amach in Céim: Caighdeáin d'Oideachas Tosaigh Múinteoirí.
Is í an Chomhairle Mhúinteoireachta an comhlacht um chaighdeáin ghairmiúla don mhúinteoireacht a dhéanann caighdeáin ghairmiúla na gairme a chur chun cinn agus a rialáil. Feidhmíonn sí ar mhaithe le leas an phobail agus, ag an am céanna, tacaíonn sí agus cuireann sí le caighdeáin na múinteoireachta. San áireamh anseo cuireann muid comhairle ar an Aire Oideachais maidir le critéir iontrála do chláir oideachas tosaigh múinteoirí agus déanann muid cláir oideachas tosaigh múinteoirí a athbhreithniú agus a chreidiúnú. I measc ár bhfreagrachtaí eile tá faomhadh An Gharda Síochána le haghaidh múinteoirí cláraithe; clárú múinteoirí; ionduchtúchán múinteoirí nuacháilithe sa phróiseas Droichead; foghlaim múinteoirí nó forbairt ghairmiúil leanúnach, FGL, faoin gcéad chreatlach náisiúnta, Cosán; gearáin maidir le múinteoirí cláraithe faoi ábhair dháiríre, oiriúnacht um theagasc mar a dtugtar air; agus taighde a chur chun cinn i ngairm na múinteoireachta.
Maidir le cláir oideachas tosaigh múinteoirí a chreidiúnú, is gá idirdhealú a dhéanamh idir creidiúnú gairmiúil agus creidiúnú acadúil. Tá an chomhairle freagrach as creidiúnú gairmiúil, is é sin, cé chomh maith is a ullmhaíonn an cúrsa ábhar oide do riachtanais laethúla an tseomra ranga. Creidiúnú acadúil is ea an próiseas a dheimhníonn cé acu an bunchéim nó máistreacht é an cúrsa. Tá na hollscoileanna, nó na seanaid s'acu, freagrach as an bpróiseas sin.
Más ar scoil a mhúintear an Ghaeilge, is i mbaclainn an phobail a bhláthaítear í. Más feabhas ar labhairt, ar shealbhú agus ar mhúineadh na Gaeilge atá uainn, is gá breathnú ar chomhthéacs an phobail ina bhfuil múinteoirí ag obair agus ar cheist na n-acmhainní agus na dtacaíochtaí leanúnacha atá ar fáil dóibh. Díol suime is ea tuairisc an phríomhchigire i gcomhair 2016 i gcomhthéacs na ceiste seo. Thug an tuairisc chéanna faoi deara go raibh feabhas tagtha ar na caighdeáin teagaisc ón uair a foilsíodh an tuairisc dheireanach uaidh, ó 86% de scoileanna ar tugadh cuairt orthu go 88% go 94%. Is fíor a rá, i gcodarsnacht le teagasc an Bhéarla agus na matamaitice, nár tugadh aon fheabhas faoi deara i múineadh na Gaeilge i scoileanna idir 2013 agus 2016. Go deimhin, dúirt an tuairisc ó 2016 go raibh caighdeán mhúineadh na Gaeilge ar fheabhas i 12% de na ceachtanna a chonacthas agus go maith i 60%. Dúirt an tuairisc gur thug sé seo le fios go láidir go bhféadfaí an-dul chun cinn a dhéanamh ar an ábhar seo.
Léiríonn díomá na tuairisce nach é caighdeán Gaeilge na n-ábhar oidí ná na múinteoirí nuacháilithe an chloch is mó ar ár bpaidrín anseo. Faoi láthair, tá timpeall 109,000 duine cláraithe mar mhúinteoirí leis an gComhairle Mhúinteoireachta. Gach bliain, déanann an chomhairle idir 3,000 agus 4,000 duine ar an meán a chlárú don chéad uair mar mhúinteoirí. Mar sin, is í an cheist is mó a ardaíonn tuairisc an phríomhchigire 2016 ná céard iad na háiseanna agus na hacmhainní breise atá de dhíth ar mhúinteoirí, agus ar na scoilphobail ar a bhfuil siad ag freastal, le tacú, le sealbhú agus le labhairt na Gaeilge ina measc?
In Céim, leagtar amach go dtabharfaidh gach clár oideachas tosaigh múinteoirí, OTM, ag leibhéal na bunscoile faoi mhuinín agus chumas na múinteoirí faoi oiliúint sa Ghaeilge, lena n-áirítear an Ghaeilge labhartha, agus an fhorbairt den leibhéal céanna go dtí leibhéal leordhóthanach le go mbeidh siad in ann Gaeilge an churaclaim bhunscoile a mhúineadh. Clúdaíonn sé seo foghlaim na teanga mar chuid de thréimhse fhoghlama sa Ghaeltacht, cé nach bhfuil sé teoranta di.
Tá torthaí foghlama na siollabas teanga a leantar ar na cláir oideachais don bhunmhúinteoireacht ar an mbaitsiléir san oideachas agus ar an máistreacht ghairmiúil san oideachas ar fad bunaithe ar leibhéal B2 de chomhchreat tagartha na hEorpa um theangacha agus ar na hinniúlachtaí éagsúla atá leagtha amach sa cháipéis sin. Maidir le mic léinn ar an mbaitsiléir san oideachas trí mheán na Gaeilge, tá torthaí foghlama na siollabas teanga a leantar bunaithe ar leibhéal níos airde, leibhéal C1 de chomhchreat tagartha na hEorpa um theangacha agus ar na hinniúlachtaí éagsúla atá leagtha amach ansin.
Bíonn ar mhic léinn oideachais a bhíonn ag staidéar don bhunmhúinteoireacht ar an dá chúrsa sin, an baitsiléir san oideachas agus an mháistreacht, ar fad freastal ar thréimhsí foghlama sa Ghaeltacht, is é sin le rá, dhá thréimhse choicíse. Ar na tréimhsí foghlama sin, leanann na coláistí Gaeltachta siollabais chomónta, is é sin, na siollabais oifigiúla do na tréimhsí foghlama sa Ghaeltacht do mhic léinn oideachais, na siollabais a dhear na hinstitiúidí ardoideachais go léir le chéile i gcomhpháirt le Comhchoiste Náisiúnta na gColáistí Samhraidh, CONCOS, leis an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán agus, ar ndóigh, leis an Roinn Oideachais.
Tugtar Céim, mar a dúirt mé, ar na caighdeáin d'oideachas tosaigh múinteoirí toisc nach bhfuil sa staid seo i ngairm beatha na n-ábhar oidí ach céim amháin. Léiríonn an taighde go bhfuil ábhar oidí ag foghlaim an chaoi le múineadh ó thosaigh siad ag freastal ar an scoil, go minic i ngan fhios dóibh féin. Tá a fhios ag an saol go bhfuil siad ag foghlaim na Gaeilge le linn na tréimhse céanna ar feadh 14 bliana beagnach. Anuas air seo ar fad, is fiú go mór tacaíocht an Stáit do na meáin Ghaeilge a aithint anseo, nó is dlúthchuid de ghréasán an phobail don teanga í. Áirítear anseo TG4, Raidió na Gaeltachta, Raidió na Life, Raidió Fáilte, tuairisc.ie, an iris Nós, agus Comhar.
Ar nós aon scil, go háirithe sealbhú teanga, tógann sé tamall fada caighdeán barr feabhais a bhaint amach. Tógann sé tamall fada an caighdeán céanna a chailliúint agus is gá le daoine filleadh ar thobar na foghlama go minic ar feadh an saol leis an scil chéanna a chothú agus a choimeád ag an leibhéal céanna. Tá creatlach náisiúnta le haghaidh foghlaim múinteoirí faofa ag an gComhairle Mhúinteoireachta faoinar féidir linn uile an dua a chaitheann an ghairm lena bhfoghlaim ghairmiúil i ngach aon réimse, an Ghaeilge san áireamh, a aithint agus a cheiliúradh. Cosán an teideal atá ar an gcreatlach seo. Deis iontach is ea Cosán do gach eagraíocht a chuireann deiseanna foghlama ar fáil do mhúinteoirí a gcuid oibre a fhí isteach le creatlach ghairmiúil ardchaighdeán.
Tá neart eagraíochtaí agus scoileanna ag múineadh na teanga do na céadta mílte daoine le beagnach 100 bliain anuas. Tá na ceisteanna seo á bplé i bhfad sular bunaíodh an chomhairle. Má tá bearnaí sa chur chuige straitéiseach, tugann an fhianaise uile le fios nach laigí sa soláthar oideachais an fhadhb is mó. Cad iad an dá dhúshlán is mó atá againn? Ar an gcéad dul síos, tá sé mar dhúshlán againn meon a chothú a thuigeann gur próiseas saoil is ea foghlaim de chineál ar bith, sealbhú teanga san áireamh. Ar an dara dul síos, caithfimid tacaíochtaí pobalbhunaithe dár múinteoirí a neartú go mór. Gabhaim buíochas leis na baill agus táim ag súil go mór lena gcuid ceisteanna.
An bhfuil ceist nó ráiteas ag na baill mar gheall ar seo?
Gabhaim buíochas le Tomás Ó Ruairc as ucht an méid atá ráite aige. Tá deirfiúr agam agus tá sí ina múinteoir bunscoile. Nuair a dhein sí an ardteistiméireacht, ní raibh ach an gnáthleibhéal aici. Bhí uirthi dul ar ais ar scoil chun an ardteistiméireacht a dhéanamh arís chun an t-ardleibhéal a bheith aici. Tá a fhios agam go bhfuil an-suim aici sa Ghaeilge anois. Fuair sí an grá sin, nach raibh aici nuair a bhí sé ar scoil, an tarna huair. Feicim an benefit atá leis an ngá go mbeadh an Ghaeilge ag na múinteoirí bunscoile. Tá mé ar aon intinn leis an méid atá ráite ag an bhfinné.
Tá a fhios agam gur chur an t-iar-Aire Oideachais, an Teachta McHugh, nuair a bhí sé in oifig, athrú ó thaobh aidhme go mbeadh an corpoideachas i scoil, fiú sna scoileanna Béarla, déanta trí Ghaeilge. Táimid ag labhairt faoi dhaltaí atá ag déanamh na n-ábhar sóisialta, más féidir liom é sin a rá, agus iad ag teacht le chéile ag labhairt, ag pleidhcíocht agus ag súgradh, agus araile. Sá chás sin, más rud é go bhfuil siad ag labhairt Gaeilge nó má tá seans acu níos mó Gaeilge a labhairt, múineann sé an Ghaeilge go héasca dóibh. Cad is dóigh leis na bhfinnéithe faoi sin? Ar cheart dúinn rud éigin mar sin a dhéanamh nó a chur i bhfeidhm? Conas is féidir linn an saol sóisialta scoile a theagasc trí mheán na Gaeilge ar an ábhar sin, mar shampla? An bhfuil múinteoirí ann chun é sin a dhéanamh? Bhí Tomás Ó Ruairc ag labhairt faoi na figiúirí. Tá 60% ann go bhfuil Gaeilge mhaith acu. An bhfuil Gaeilge mhaith go leor acu chun corpoideachas a dhéanamh trí Ghaeilge, labhairt leis na leanaí agus iad a theagasc freisin? Uaireanta bíonn tionscnaimh á ndéanamh ag scoláirí ar thíortha Eorpacha nó imeachtaí staire. Ar chóir go mbeadh cur i láthair á dhéanamh ag scoláirí trí mheán na Gaeilge, mar sin?
Tá ceist amháin eile agam, más féidir liom. De ghnáth, bíonn neart imeachtaí seach-churaclaim á ndéanamh ag scoláirí na hidirbhliana freisin. Tá a fhios agam go bhfuilimid ag labhairt faoi leibhéal difriúil ansin, ach cén taithí a bhíonn ag scoláirí ar an nGaeilge san idirbhliain, i scoileanna lán-Bhéarla? An bhfuil tuairimí ag na finnéithe faoin ábhar sin?
Ó thaobh an tairbhe a bhaineann le hábhair a mhúineadh trí Ghaeilge, agus an bhfuil na múinteoirí ann chun é sin a dhéanamh, tá freagra níos casta ar ndóigh ach an freagra is simplí ar an gceist ná is cinnte go bhfuil siad ann. Tá 109,000 duine ar an gclár agus é ag fás. Tá idir 3,000 agus 4,000 múinteoir nua á gclárú gach bliain. Ar ndóigh, tá múinteoirí ag éirí as ach ó bunaíodh an chomhairle, d'fhás an clár i gcónaí - níor laghdaigh sé riamh.
Léiríonn sé sin cé chomh tábhachtach is atá ceist an tSeanadóra. Tabhair faoi deara gur fhógair an Roinn Oideachas i mbliana trí chúrsa uas-scilithe, is é sin le rá ná cúrsaí a chuirfeadh ar chumas múinteoirí a gcuid scileanna agus eolas a neartú in ábhar ar leith, an fhisic, an Spáinnis agus an mhatamaitic go bhfios dom. Bhí an-éileamh go deo ar na cúrsaí seo. Bhí an iomarca éilimh. Bhí éileamh dúbailte ar an gcúrsa nuair a bhí áiteanna ar fáil. Tá a fhios againn mar chomhairle, go dtí seo aon uair a chuireann an Stát nó an pobal deiseanna ar fáil do mhúinteoirí iad féin a fheabhsú ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, agus an taithí chuí a théann leis sin, tógann siad an deis sin gan aon stró. Is dóigh liom, mar mhúinteoir Gaeilge mé féin, go gcaithfimid uilig a admháil go dtógfaidh sé tamall. Tá difríocht ar leith idir cumas labhairt na teanga a fheabhsú agus cumas eolais a neartú. Mar sin, b'fhéidir go dtógfaidh sé níos mó ama é sin a dhéanamh ach is léir dúinne sa chomhairle go bhfuil an-dúil ag múinteoirí i bhfoghlaim ghairmiúil leanúnach, foghlaim a bheadh spreagúil, tarraingteach, a neartóidh an saol sóisialta dóibh féin, ach an oiread leis na daltaí b'fhéidir chomh maith. Tá an taighde a thacaíonn leis an gcur chuige sin an-soiléir - níl aon dabht faoi sin. Tá na múinteoirí ann, ach is fiú na deiseanna cuí a chur ar fáil dóibh.
Maidir leis an dara ceist, a bhaineann le taithí na ndaltaí san idirbhliain i scoileanna lán-Bhéarla, caithfidh mé a admháil nach bhfuil an oiread sin eolas agam ar sin, faraor. Is shampla é sin den phointe céanna a bhíomar á phlé i gcás múinteoirí - timpeallacht, ábharthacht, dearfach – ionas go mbeadh sí á fhoghlaim ar bhealaí neamhghnácha. B'fhéidir go gcaithfimid uilig mar shochaí a bheith ag breathnú ar na bealaí neamhghnácha sin agus cén chaoi a mbeidís níos gnáiche.
Tá na ceisteanna go léir freagartha. Tá an Seanadóir sásta.
Gabhaim buíochas leis an bhfinné as an gcur i láthair. Tá an-chuid eolais úsáidigh ann. Cén saghas teagmháil a bhíonn ag an gComhairle Mhúinteoireachta leis na hollscoileanna agus na heagraíochtaí éagsúla a bhíonn ag traenáil na múinteoirí, ní hamháin mar gheall ar chaighdeán na Gaolainne a bheadh ann dá bharr, ach fresin mar gheall ar dhaoine a mhealladh i dtreo sruth na Gaolainne chomh maith? An léiríonn an chomhairle é sin dóibh siúd, go bhfuil bearna le feiceáil sna figiúirí atá tugtha dúinn? Cad iad na hiarrachtaí atá á dhéanamh chun daoine a mhealladh isteach sa sruth Gaolainn?
Bhí mé ag caint le scoil ag tús na seachtaine. Tá múinteoir miotalóireachta á lorg ag an scoil agus tá sé á fhógairt arís is arís eile. Tá an scoil ag caint le daoine maidir le múinteoireacht adhmadóireachta agus ní fheadar an bhfuil thart ar leath dosaen duine ag dul i dtreo sruth na Gaolainne ann. Tá breis oibre le déanamh acu chun an cháilíocht a bhaint amach. An bhfuil an Chomhairle Mhúinteoireachta i dteagmháil leis na coláistí mar gheall ar dhaoine a mhealladh sa treo sin? Cén saghas teagmhála atá ag an gcomhairle leis na coláistí?
Luaigh Tomás Ó Ruairc go mbíonn idir 3,000 agus 4,000 múinteoir nuachláraithe ann in aghaidh na bliana. An bhféadfadh sé eolas a thabhairt dúinn ar na figiúirí sin? Cén split atá ann idir bunscoileanna agus meánscoileanna? Cé mhéad duine atá cáilithe i gcomhair múineadh trí Ghaolainn? Tá mé ag smaoineamh ar mheánscoileanna go háirithe ach má tá figiúirí aige mar gheall ar dhaoine ag múineadh as Gaolainn, bheinn buíoch astu. Táim ag fiafraí mar gheall ar na múinteoirí nua. Leag sé roinnt mhaith béime, go háirithe i dtreo dheireadh na tuairisce, mar gheall ar fhoghlaim leanúnach agus go bhfuil sé ag súil le múinteoirí a chur snas ar a dteanga, agus ag déanamh dul chun cinn ansin. An bhfuil sé sin le feiceáil sna figiúirí? An bhfuil sé really ag tarlú? An bhfuil daoine ann, cur i gcás, a raibh cáilithe mar mhúinteoir fisice le 20 bliain anuas agus atá ag teacht anois chuig an gcomhairle ag clárú chun múineadh as Gaolainn?
Ní dóigh liom go bhfuil ach dá mbeadh figiúirí aige chuige sin, chuirfeadh sé ionadh orm. Bheadh an-suim agam ann. An bhfuil iarrachtaí á ndéanamh chun a leithéid de sin a chur i gcrích?
Chomh maith le sin, maidir leis na múinteoirí agus na bearnaí a luaigh mé ansin, is minic a bhíonn ar scoileanna múinteoir a thabhairt isteach nach mbeadh cáilithe as Gaolainn agus go mbeadh sé nó sí sásta dul ar aghaidh agus feabhas a chur ar a chuid nó a cuid Gaolainne. Tuigim go mbeadh na daoine sin ar phá níos ísle, pá neamhcháilithe, ar feadh tamaill. An bhféadfadh le Tomás Ó Ruairc soiléiriú a thabhairt air sin? Más fíor é sin, is soiléir nach mbeadh daoine ag lorg a leithéid de phost nuair a d'fhéadaidís siúl isteach go dtí scoil Bhéarla síos an bóthar agus an rang a mhúineadh agus pá níos airde a fháil. B'fhéidir go bhféadfadh leis an Uasal Ó Ruairc soiléiriú a thabhairt ar na hábhair sin ar dtús.
Bíonn teagmháil an-rialta againn leis na hollscoileanna, ar an gcéad dul síos, tríd an bpróiseas athbhreithnithe ar na cúrsaí chun na gaiscí uile a thaispeáint don chomhairle go bhfuil siad ag comhlíonadh na gcaighdeán a leagadh síos le haghaidh na gcúrsaí ar fad. Ach mar a thuigeann an comhchoiste, bíonn an-teagmháil le bliain go leith anuas, maidir le tacaíocht a chur ar fáil do scoileanna ionadaithe a fháil agus solúbthacht a thabhairt isteach sna cúrsaí ar fad, na cinn lán-Ghaeilge san áireamh. Tá ceann ag an Institiúid Oideachais Marino, is é sin an BA trí mheán na Gaeilge. Tá siad ag tógáil solúbthachta isteach le go mbeadh daoine ar fáil chun ionadaíocht a chur ar fáil de réir mar a d'fhéadfaí.
Má tá duine á mhealladh i dtreo scoileanna lán-Ghaeilge, cuireann An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta, COGG, cúrsa ar fáil, uair sa bhliain ar an meán, chun díriú ar an gceist a d'ardaíodh, is é sin le rá, feabhas a chur ar chumas múinteoirí ábhair a mhúineadh trí Ghaeilge. An bhféadfaí cur leis sin? D'fhéadfaí, ar ndóigh, ach ar a laghad tá an soláthar sin ann.
Bhunaigh Institiúid Oideachais Marino BA trí mheán na Gaeilge dírithe go huile is go hiomlán ar riachtanais na hearnála lán-Ghaeilge. Tá an mháistreacht ghairmiúil san oideachas ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Ar ndóigh, tá na hollscoileanna uile a bhfuil na cúrsaí iarchéime acu tar éis dlús a chur leis an bhfócas a dhíríonn siad isteach ar riachtanais na scoileanna.
Go stairiúil, bhí an tuiscint sa chóras nach raibh múinteoirí ag teacht amach as na cúrsaí sin a mbeadh na hábhair chuí acu chun freastail ar riachtanais na scoileanna. Tá sé sin feabhsaithe le cúpla bliain anuas ag an leibhéal iarchéime, an máistir gairmiúil san oideachas, MGO, mar a thugtar air i nGaeilge, san áireamh. Tá na hiarrachtaí sin tosaithe ag an gcóras. Thug muidne creidiúnú don chúrsa sin in Institiúid Oideachais Marino mar a thug muid do na cúrsaí oideachais do na múinteoirí ar fad. Is tús iad, is dóigh, agus tiocfaidh mé ar ais ar sin.
Maidir le bunscoil agus meánscoil agus an bhfuil siad ullmhaithe mar is cuí do riachtanais na hearnála lán-Ghaeilge, tá siad ullmhaithe mar is cuí do riachtanais an chórais oideachais ar an gcéad dul síos. Má thugtar aghaidh, agus is é sin an fáth a luann muid é san aighneacht agus san aitheasc, ar an gcóras ionduchtúcháin, Droichead, tá sé sin an-tábhachtach agus tá aiseolas faighte ann ó earnáil na Gaelscolaíochta a chur fáilte ar leith roimh an scéim sin. Cuireann sé ar chumas na scoileanna, don chéad uair riamh, foghlaim na múinteoirí nuacháilithe a chur in oiriúint dá riachtanais féin.
An córas a bhí ann go stairiúil ná an cur chuige profa inar tháinig cigire isteach, rinneadh dhá chuairt ar an múinteoir, díríodh isteach ar riachtanais ar leith agus bhí an cigire sásta nó míshásta leis ag an deireadh. Anois, tá Droichead ar bun, is é sin foireann múinteoirí lonnaithe sa scoil a thuigeann comhthéacs na scoile, an meántheagasc san áireamh. Nuair a leaindeálann múinteoir nuacháilithe isteach an doras an chéad lá, deireann an fhoireann seo an chaoi a bhfuil siad ag múineadh sa scoil agus na riachtanais atá acusan. Caithfidh múinteoir nuacháilithe sa chás sin réimse foghlamtha ar leith a roghnú dó nó di féin i gcomhairle leis an bhfoireann múinteoirí sin ar bhealach a bheadh oiriúnach do riachtanais lán-Ghaeilge na scoile.
Sin dul chun cinn mór atá déanta. Ar bhealach íorónta, is scéim ghinearálta í. Tá sí dírithe ar an gcóras scolaíochta ar fad ach, a bhuíochas leis sin, cuireann sé ar chumas earnáil Ghaelscolaíochta foghlaim múinteoirí a mhúnlú in oiriúint dá riachtanais féin. Tá sé sin ráite go díreach linn ón earnáil sin le blianta anuas.
Maidir le foghlaim leanúnach, an bhfuil na sluaite ag triail air seo? Níl na figiúirí agam os mo chomhair anseo. Tá an soláthar ar fáil ag COGG agus caithfimid ar fad fáilte a chur roimhe sin. I mo thaithí féin, chaith mé cúig bliana ag obair in earnáil oideachais múinteoirí agus bhunaigh mé cúrsa roghnach ag iarraidh múinteoirí i m'ábhar oide a mhealladh i dtreo na hearnála. Ní raibh aon mheasúnú ar an gcúrsa sin. Ní raibh aon mharcanna ag dul dó. Murab ionann agus a raibh mé ag súil leis, sin an chúis gur tháinig daoine isteach ar an gcúrsa. Bhí deis acu socrúcháin scoile ar leith a dhéanamh i scoileanna lán-Ghaeilge.
Mar a thug ceist an Teachta Moynihan le fios, is ó earnáil an Bhéarla a tháinig siad mar ábhair oidí agus bhí go leor tuairimíocht acu faoi earnáil na Gaelscolaíochta, cé go mb'fhéidir nach raibh mórán bunúis léi. Nuair a fuair siad an deis, gan aon rud ag brath air ó thaobh marcanna de, tamall a chaitheamh i seomra ranganna Gaelscoileanna, thuig siad gur féidir é seo a dhéanamh agus, níos tábhachtaí fós, thuig siad an caighdeán Gaeilge a bhí de dhíth. Tháinig siad amach as an gcúrsa roghnach sin ag smaoineamh ar an dá bhliain a bhí fágtha acu ina gcúrsa agus ar an bhfíric dá mba rud é go raibh siad ag iarraidh a ndeiseanna fostaíochta a neartú, agus leis an gcaoi a bhfuil na huimhreacha ag dul ag an mbunscoil, thuigfí cén fáth go mbeidís ag iarraidh é sin a dhéanamh, go gcaithfidís é sin a chur ar a gcumas le go mbeidís in ann freastal ar na scoileanna.
Tá smaointe mar sin sa chóras. Tá daoine ag iarraidh iad a mhealladh i dtreo na hearnála. Mura bhfuil na sluaite ag triail, caithfimid ar fad an cheist a chur cén fáth. Bunaithe ar mo thaithí féin, is easpa féinmhuiníne agus tuisceana ar riachtanais na hearnála atá ann. Cén chaoi a bhféadfaimis mar chomhairle, ollscoileanna agus mar scoileanna comhpháirtíochtaí a bhunú idir na hollscoileanna agus na scoileanna féin le deiseanna mar sin a chur ar fáil d'ábhair oidí? Léiríonn an taithí, má chuireann muid na deiseanna ar fáil dóibh go mbeidh siad níos oscailte roimh dheiseanna a lorg san earnáil sin.
Maidir leis na bealaí clárúcháin agus ceist an phá, ní bhaineann sé sin i ndáiríre le ceist an mheántheagaisc. Baineann sé sin leis an mbealach clárúcháin, is é sin le rá, go bhfuil bealach a haon, a dó a trí nó a ceathair ann, bunscoil, iar-bhunscoil, breisoideachas agus eile, mar is dóigh go dtugtar ar bhealach a ceathair. Más ábhar oide thú ar chúrsa iarchéime agus bunchéim agat, tá tú in ann clárú ar bhealach a ceathair. Tá tú cláraithe leis an gComhairle Mhúinteoireachta ach níl na cáilíochtaí cuí agat don earnáil, bíodh sé i mbunscolaíocht nó in iar-bhunscolaíocht. Sin an fáth a dtagann ceist an phá isteach. Ní bhaineann sé le ceist an mheántheagaisc.
Tá ceist amháin agam maidir leis na figiúirí. An mbeadh tuairim ag an Tomás Ó Ruairc mar gheall ar dhaoine a fhaigheann an cháilíocht bhreise? Tá buntáiste mór ag an gComhairle Mhúinteoireachta. Tá sí ag clárú na daoine agus feiceann sí. Glacaim leis nach gá go mbeadh na figiúirí ar bharr na teanga ag an Uasal Ó Ruairc ach an bhféadfadh sé tuairim a thabhairt air sin agus figiúirí cruinne a sheoladh ar aghaidh chuig an gcoiste níos déanaí? An bhfuil céad duine, cúigear nó cúpla míle duine ag clárú in aghaidh na bliana atá ag déanamh na cúrsaí leanúnacha agus ansin iad féin a chur ar fáil mar mhúinteoirí Gaolainne? An bhfuil aon tuairimíocht aige ar na figiúirí sin? Anuas air sin, maidir leis na figiúirí idir thrí agus cheithre mhíle duine nua, cén tslí a bhfuil sé sin scaipthe amach?
Is féidir liom ceann de na ceisteanna a fhreagairt, maidir leis na trí nó ceithre mhíle, go réasúnta soiléir agus an t-eolas cruinn a chur ar aghaidh níos deireanaí. Ar an meán, bíonn sé 50-50 idir an bhunscolaíocht agus an iar-bhunscolaíocht agus b'fhéidir céatadán áirithe den bhreisoideachas chomh maith. Cuirfimid na figiúirí cruinne ar fáil don chomhchoiste.
Maidir le foghlaim ghairmiúil leanúnach, áfach, níl ár gcuid cumhachtaí reachtúla tosaithe ansin fós. Mar sin, ní bheadh na figiúirí sin againn ar chor ar bith. Tá mé ag tagairt do mhír 39 d'Acht um Chomhairle Mhúinteoireachta faoina bhféadfadh an chomhairle athbhreithniú agus creidiúnú a dhéanamh ar chúrsaí sa réimse fhoghlaim ghairmiúil leanúnach. Níl an mhír sin den reachtaíocht tosaithe fós agus níl muid ag plé leis ar an mbealach a chuirfeadh ar ár gcumas na figiúirí a chur ar fáil, faraor.
Gabhaim mo bhuíochas le Tomás Ó Ruairc as ucht an cur i láthair. Fiú go bhfuil muid anseo chun labhairt faoi mhúinteoirí nuacháilithe, b'fhéidir go bhféadfainn iompú ar mhúinteoirí go ginearálta. Tá roinnt tagairtí anseo faoi acmhainní a chur ar fáil do mhúinteoirí ach ó thaobh teanga agus fhoghlaim teanga de, níl aon acmhainn níos tábhachtaí ná an múinteoir agus leibhéal na Gaolainne atá ag an múinteoir. Bhí an t-ádh liom freastail ar Choláiste Mhuire Marino mar iarchéimí agus traidisiún láidir Gaolainne ansin. Ní raibh an cúrsa lán-Ghaeilge sin ar fáil nuair a bhí mé ann.
Luaigh an tUasal Ó Ruairc an easpa féinmhuiníne agus is cinnte go bhfuil easpa féinmhuiníne ag daoine, ag na múinteoirí agus iad ag iarraidh Gaolainn a mhúineadh trí mheán na Gaeilge.
Caithfidh mé a adhmháil go bhfuil sé i bhfad níos fusa an Ghaolainn a mhúineadh trí mheán an Bhéarla ná trí mheán na Gaeilge. Níl sé sin go maith in aon chor. Tá léargas éigin agam mar mhúin mé mar mhúinteoir TEFL san Iodáil uair amháin na blianta fada uainn anois, agus ní raibh an deis agam aistriú a dhéanamh mar ní raibh Iodáilis agam ag an bpointe sin.
Rud eile a dúirt Tomás Ó Ruairc ina ráiteas ná gur gá dúinn filleadh ar thobar na foghlama go minic ar feadh ár saoil agus aontaím go mór leis sin ach ní chreidim go bhfuil an méid sin tacaíochta ar fáil do mhúinteoirí chun an fhorbairt ghairmiúil leanúnach, FGL nó CPD, a dhéanamh. An cóir dúinn níos mó infheistíochta a dhéanamh sna múinteoirí atá againn faoi láthair chomh maith leis na múinteoirí nuacháilithe? Mar is ionann le haon rud sa saol, mura bhfuil an duine ag déanamh dul chun cinn tá an duine ag dul ar gcúl. Ní raibh mórán deise agam mar mhúinteoir bunscoile cur le mo stór Ghaeilge sa ghnáthshaol. Bhí mé ag labhairt Gaolainne leis na paistí a bhí os mo chomhair. Bhí mo chuid Gaolainn i bhfad níos fearr ná na paistí. Ní raibh mé féin ag foghlaim Gaolainn agus ní raibh mórán deise agam cur le mo stór Gaolainne dá bharr. An gcaithfear infheistíocht a dhéanamh chun an FGL sin a chur ar fáil?
Ina theannta sin luaigh Tomás Ó Ruairc gurb é ceann de na spriocanna atá ag an gcomhairle ná taighde a dhéanamh agus go bhfuil an chomhairle ag cloí faoi láthair le Comhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha ag leibhéal B2 ansin. Tá sé sin ann i gcomhair na múinteoirí nuacháilithe, ach an bhfuilimid ag déanamh aon taighde ó thaobh leibhéal na Gaolainne atá ag gnáthmhúinteoirí faoi láthair? An bhfuil an leibhéal B2 acu? Ní fheadar an bhfuil. Nuair a d'fhreastail mé ar Choláiste Mhuire i Marino bhí an-deis agam an Ghaolainn a labhairt. Bhí daoine istigh i mo ranganna agus bhí mé in ann cur le mo stór Gaolainne, ach nuair a chuaigh mé isteach go dtí an seomra ranga mar mhúinteoir, is é sin an méid Gaolainn a bhí agam agus bhí mé ag cailleadh mo chuid Gaolainn gach uile bhliain mar ní raibh an deis agam an Ghaolainn sin a chleachtadh. Mar sin, an bhfuil aon taighde ar fáil ar an leibhéal Gaolainne atá ann go ginearálta i measc na múinteoirí atá againn faoi láthair?
Tá ceist an Teachta ag teacht go dtí an chloch is mó ar ár bpaidrín ar go leor bealaí. Fiafraítear dínn an bhfuil níos mó infheistíochta de dhíth le feabhas a chur ar an scéal agus ní léir dom go bhfuil fós. Ní hé más rud é go raibh sé ann go ndéanfadh tuilleadh infheistíochta tairbhe. Cuimhnímid go bhfuil an infheistíocht sa chóras bunscolaíochta ó thaobh an churaclaim, na tacaíochtaí atá ansin agus na múinteoirí iad féin, mar a dúirt an Teachta, an acmhainn is luachmhaire dá bhfuil againn sa chóras oideachais. Tá an rud céanna fíor ag leibhéal na hiar-bhunscolaíochta maidir leis na siollabais, na curaclaim, na háiseanna agus araile. Tá na cúrsaí agus na soláthairtí Gaeltachta, na deiseanna foghlama sa Ghaeltacht, an infheistíocht sna choláistí tríú leibhéal agus sna mheán cumarsáide, agus na grúpaí pobail ar fud na tíre ann a chuireann cúrsaí Gaeilge ar fáil do dhaoine fásta san oíche agus ag an deireadh seachtaine.
Sula dtabharfainn freagra soiléir ar cheist na hinfheistíochta, is túisce a thabharfainn freagra ar an gceist faoi chomhordú agus comhtháthú. Is é ceann de na rudaí a ritheann linn anois nuair a chuirtear san áireamh na ceithre seachtaine a chaitheann múinteoirí nó na hábhair oide ag freastal ar an nGaeltacht mar chuid dá gcúrsa ná céard a tharlaíonn nuair a fhilleann siad ar phobal labhartha an Bhéarla? Is é sin díreach ceist an Teachta. Cad iad na deiseanna dáiríre a fhaigheann siad le Gaeilge a labhairt go nádúrtha? Táthar ann, ach ag teacht i dtreo cheist an Teachta eile, is léir nach bhfuil siad ag freastal orthu ó fhianaise na n-uimhreacha a thabharfadh le fios go bhfuil timpeallacht mar sin ann agus í fite fuaite le chéile.
Ní déarfainn nach ndéanfadh tuilleadh infheistíochta tairbhe mar, ar ndóigh, dhéanfadh sé, ach sula ndéanfaimis é sin, cén áit go díreach a bhfuil na bearnaí? Ceann de na bearnaí a fheicimid ná na naisc idir a bhfuil ann, is iad sin soláthar pobail, soláthar Gaeltachta, na soláthairtí oideachais, agus na múinteoirí iad féin. Tá an Teachta ag labhairt ar a thaithí féin agus tá fírinne leis, ar ndóigh. Is é sin le rá mura bhfuil duine ag labhairt Gaeilge ach le gasúir óga de sheacht mbliana d'aois ar feadh 20 bliain as a chéile, céard a tharlóidh? Is é sin mo fhreagra ar chéad cheist an Teachta Uí Chathasaigh.
Maidir leis an dara ceist dá chuid ó thaobh taighde de, caithfidh mé a admháil go bhfuil mé beagáinín as dáta. Tá a fhios agam go ndearna an t-Ollamh Harris dhá mhórthionscadal taighde, ceann sna 1980dí agus ceann ag tús na haoise seo ag díriú agus ag déanamh an-scrúdú ar cheist chaighdeán na Gaeilge agus ar mhuinín mhúinteoirí agus, iontas na n-iontas, bhí easpa féinmhuiníne le tabhairt faoi deara. De réir mar is cuimhneach liom, agus b'fhéidir go bhfuil dul amú orm, bhí an figiúr tar éis dul in olcas agus go raibh níos mó d'easpa féinmhuiníne le haireachtáil. B'fhéidir go bhfuil taighde déanta ó shin ar an gceist maidir leis an gcóras go ginearálta agus is dúshlán sách maith ar bhealach é sin le go dtuigfimid na fadhbanna sin, is é sin ó thaobh na naisc idir an soláthar pobail agus an soláthar oideachais.
Ba mhaith liom díriú ar pholasaí an Rialtais mar a aontaíodh é sa bhliain 2010, nár séanadh ó shin é ach a cuireadh ar leataobh. Is minic go gcuirtear an cheist faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus ar theip nó ar éirigh leis. Deirimse i gcónaí nár triaileadh é. Ba mhaith liom a fháil amach ón gComhairle Mhúinteoireachta an bhfuil siad ag tacú don mhéid atá sa straitéis, os rud é go bhfuil sé freagrach as ceist oiliúint do mhúinteoirí.
Is iad na rudaí atá molta ná na rudaí seo a leanas:
Lena chinntiú go mbainfear caighdeán 'Gaeilge Ghairmiúil' amach i ngach coláiste oideachais múinteoirí, táthar ag súil go neartóidh an Chomhairle Mhúinteoireachta, mar chuid den athbhreithniú atá luaite thuas, teagasc na Gaeilge feadh an tsoláthair tosaigh d'oideachas múinteoirí ar fad agus go ndéanfaidh sí caighdeánú air.
Moltar na nithe seo a leanas:
Déanfar bearta le húsáid na Gaeilge tríd is tríd a spreagadh sa seomra ranga agus lasmuigh de.
Déanfar ábhair eile atá sa churaclam d'oideachas tosaigh do mhúinteoirí, chomh maith le Gaeilge Ghairmiúil, a sholáthar trí mheán na Gaeilge.
I réimse an oideachais múinteoirí, leanfaidh ábhair mhúinteoirí clár sainithe do theagasc teanga sa Ghaeltacht. Cuirfear freisin leis an am teagaisc agus freastail d'ábhair mhúinteoirí a dhéanann freastal ar chúrsaí Gaeltachta.
Tabharfar scéim scoláireachta Gaeltachta nua isteach do bhunmhúinteoirí le freastal ar dhianchúrsaí sa Ghaeltacht.
Spreagfar Coláistí Oideachais chun tionscnaimh a thosú chun mic léinn a mbeidh cumas ard acu i nGaeilge ón nGaeltacht, ó ghaelscoileanna agus ó scoileanna eile a mhealladh. Coinneofar suas le 20% de na háiteanna i gColáistí Oideachais do mhic léinn a fhaigheann a gcuid oideachais trí Ghaeilge i scoileanna Gaeltachta agus i ngaelscoileanna agus beidh mic léinn as scoileanna a bhfuil an Béarla mar mheán iontu incháilithe freisin faoi réir tairseach ard feidhmíochta i nGaeilge a bhaint amach san Ardteistiméireacht.
Socrófar tréimhse fhada sa Ghaeltacht do go leor de na hábhair mhúinteoirí, tréimhse ina leanfaidh na mic léinn clár sainmhínithe ó thaobh teagasc teanga.
Cuirfear leis na comhpháirteanna Gaeilge agus teagaisc trí Ghaeilge atá sa chúrsa céime Baitsiléir san Oideachas chomh maith le dianchúrsaí Gaeilge a sholáthar mar is cuí i gcomhar leis an gComhairle Mhúinteoireachta.
Tabharfar isteach speisialtóireacht nua i dteagasc bunscoile trí mheán na Gaeilge (páirt-tumadh nó tumadh iomlán) i gColáistí Oideachais.
Tá go leor ansin agus tá cúpla leathanach eile ach ní léifidh mé iad uile amach. An bhfuil tacaíocht na Comhairle Mhúinteoireachta leis an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge a chur i bhfeidhm?
An freagra simplí ná "Tá". Tá roinnt rudaí luaite ag an Teachta a thagann faoi réim an Roinn Oideachais ach tá siad i bhfeidhm agus bainte amach. Tá an baitsiléir san oideachas trí mheán na Gaeilge bunaithe in Institiúid Oideachais Marino, agus mar a bhí le fada tá an máistir gairmiúil san oideachas, MGO, don iar bhun-mhúinteoireacht in Ollscoil na hÉireann Gaillimh. Cé nach dtagann sé faoi réim na Comhairle Múinteoireachta, mar a mhínigh mé don Teachta eile ar ball beag maidir le mír 39 den Acht, tá cúrsa iarchéime maidir le teagasc na Gaeilge trí mheán na Gaeilge bunaithe ag Coláiste Oideachais Mhuire gan Smál i Luimneach. I gcás an chéad dá chúrsa sin, an tacaíocht a chuireann muidne ar fáil ná ár gcúramaí reachtúla, sé sin, athbhreithniú a dhéanamh ar na cúrsaí agus creidiúnú a thabhairt dóibh de réir mar is cuí. Caithfidh siad na caighdeáin a bhaint amach le go mbeadh a gcuid múinteoirí cáilithe in ann clárú mar mhúinteoirí sa tír seo agus oibriú mar mhúinteoirí thar lear. Tá sé sin déanta againn i gcás an chúrsa lán-Ghaeilge in Institiúid Oideachais Marino agus i gcás an MGO in Ollscoil na hÉireann Gaillimh.
Maidir leis an tréimhse sa Ghaeltacht, faoin gcéad bhabhta den chaighdeán oideachais tosaigh múinteoirí, méadaíodh an tréimhse ó thrí seachtaine go ceithre seachtaine faoi chomhairle ó ghrúpa oibre ar a raibh na hollscoileanna ag freastal thar ceann na comhairle thart ar deich mbliana ó shin. Tá sé sin i bhfeidhm ó shin agus tá sé neartaithe a thuilleadh sna caighdeáin leasaithe d'oideachas tosaigh múinteoirí a foilsíodh anuraidh. Luaigh mé an cháipéis sin, Céim, níos túisce. Mar a mhínigh mé don Teachta ar ball, bíonn gá le comhtháthú. Ní amháin go gcaithfidh múinteoirí an cúrsa ceithre seachtaine a chaitheamh sa Ghaeltacht, agus tá sé sin thar a bheith luachmhar, ach caithfidh dlúthbhaint phraiticiúil a bheith idir an tréimhse sin agus an soláthar ar láthair na hollscoile nó an choláiste féin, mar shampla, an fillteán foghlama a dhéanfaidís sa Ghaeltacht. De réir na gcaighdeán nua, caithfidh siad an cód teagaisc taisce, sin le rá a dtaisce fhoghlama, a chomhlíonadh mar chuid den chúrsa. Go ginearálta caithfidh siad naisc a dhéanamh idir an méid oibre a dhein siad sa Ghaeltacht agus an méid oibre a dhéanann siad ar láthair an choláiste. Ó thaobh cur i bhfeidhm na n-aidhmeanna sa straitéis, sin an áit a bhfuil ár ndua á gcaitheamh againn le deich mbliana anuas nó mar sin.
Luadh an t-ábhar churaclam trí mheán na Gaeilge. Sin an cúrsa i gcás Institiúid Oideachais Marino. Maidir le soláthar áiteanna sa choláiste sin, sin ceist don Roinn, ach de réir mar a thuigim, tá an scéim sin i bhfeidhm le fada. B'fhéidir go raibh pointí eile a luaigh an Teachta nár thug mé aird orthu. Gabh mo leithscéal murar thug.
Le dul ag múineadh i scoil lán-Ghaeilge, bunoideachas nó meánoideachas, an gcaithfidh cáilíocht faoi leith a bheith ag duine go bhfuil siad oilte le múineadh trí mheán na Gaeilge?
Ó thaobh na reachtaíochta s'againne, tá caighdeán le baint amach le clárú mar mhúinteoir. Mar a mhínigh mé níos túisce, tá an scéim Droichead i bhfeidhm le go bhféadfadh na Gaelscoileanna foghlaim agus caighdeán na múinteoirí nuacháilithe a chur in oiriúint dá riachtanais agus dá gcomhthéacs féin.
An bhfuil Tomás Ó Ruairc ag rá liomsa i ndáiríre gur féidir le haon mhúinteoir sa tír siúl isteach i nGaelscoil agus feidhmiú trí Ghaeilge, i meánscoil nó bunscoil? Ní chreideann aon duine anseo é sin. Ní múinteoir mise, buíochas le Dia. Ní dheachaigh mé le múinteoireacht mar níl fheilfeadh sé mé agus ní fheilfeadh sé na scoláirí bochta faoi mo chúram. Tá an-mheas agam ar mhúinteoirí, ach é sin ráite, an gcreideann Tomás Ó Ruairc ina chroí istigh gur féidir le formhór mór na múinteoirí atá oilte sna coláistí oideachais múineadh i suíomh atá go hiomlán trí Ghaeilge? Ní dhearna mise aon chigireacht in aon scoil, ach ó bheith ag caint le múinteoirí atá oilte, ní féidir le cuid mhaith acu comhrá simplí a choinneáil i nGaeilge. An bhfuil Tomás Ó Ruairc ag rá liom, tar éis an méid a dúirt sé roimhe sin, go bhfuil siad chomh hoilte is go bhféadfadh siad múineadh trí Ghaeilge i scoil lán-Ghaeilge agus an Ghaeilge a bheith ar bun acu, ní amháin taobh istigh den rang ach i seomra na múinteoirí, amuigh sa chlós agus chuile áit eile? Chreid mé i gcónaí go raibh cáilíocht faoi leith ag teastáil le dul ag múineadh trí Ghaeilge. B'fhéidir fadó go raibh na múinteoirí ar an gcaoi sin ach níl anois. Shíl mé go mbeadh cáilíocht faoi leith ag teastáil le bheith in ann dul ag múineadh trí Ghaeilge i scoil lán-Ghaelach. Fadhb shíoraí sheasta a chloisimid ó na múinteoirí ná go mbíonn daoine ar na painéil agus iad ag glaoch orthu agus ag guí nach dtógfaidh siad an post.
Tuigim an tuairim go mbeadh buntáiste ann dá mbeadh cáilíocht faoi leith de dhíth le múineadh i scoileanna lán-Ghaeilge. Ar an gcéad dul síos, sin ceist fhostaíochta nach dtagann faoi réim na Comhairle Múinteoireachta. Tá freagrachtaí ar leith ag na boird bhainistíochta agus na scoileanna maidir leis na múinteoirí a earcaíonn siad. Mar a deirimid sa ráiteas, is ea Céim an cúrsa oideachais tosaigh múinteoirí a leagan síos an bhunchloch. Dá ndéarfadh an córas go gcaithfeadh cáilíocht ar leith a bheith ag múinteoirí le múineadh i scoil lán-Ghaeilge, go háirid ag leibhéal fochéime nuair atá siad ag tosú amach, bheadh an baol ann go mbeadh faitíos orthu. Tá sé sin cloiste agam i réimsí eile ó thaobh soláthar na Gaeilge de. Tá baol ann go gceapfadh daoine má dhéanann siad an cúrsa sin nach mbeidh siad cáilithe ach le haghaidh na hearnála sin.
Sin an fáth go bhfuil an soláthar ó Institiúid Oideachais Marino chomh tábhachtach, mar comhlíonann sé an gá sin. Is cúrsa é a chuirtear ar fáil trí mheán na Gaeilge ina bhfuil béim ar leith ar riachtanais na hearnála lán-Ghaeilge. Freastalaíonn sé ar an-chuid de na pointí a d'ardaigh an Teachta, agus comhlíonann sé na caighdeáin uilig le hoideachas tosaigh múinteoirí. Ar an gcaoi sin, is féidir leis na céimithe ón gcúrsa sin poist a lorg in aon scoil sa tír, scoileanna lán-Ghaeilge san áireamh, ach beidh sain-oiliúint faighte acu a leagan béim ar riachtanais na hearnála. Dá mbeadh forbairt bhreise le déanamh ar an soláthar sin, agus b'fhéidir go mbeadh gá leis sin, bheadh sé an-tábhachtach nach ndéanfadh muid an soláthar a chúngú. Nílimid ag iarraidh go mbeadh daoine ag rá leo féin go bhfuil suim acu san earnáil ach nach bhfuil siad ag iarraidh cúrsa a dhéanamh mar nach gcáileodh sé iad ach amháin le haghaidh na hearnála sin. Is féidir le múinteoirí foghlaim. Tá Droichead tábhachtach le go bhfaigheadh múinteoirí tuiscint dáiríre ar na caighdeáin atá ag teastáil.
Maidir leis na caighdeáin atá leagtha síos againn le haghaidh socrúcháin scoile ar an gcúrsa céanna, is gá do gach ábhar oide an socrúchán scoile a dhéanamh in ar a laghad dhá láthair éagsúil agus d'fhéadfadh an earnáil lán-Ghaeilge a bheith san áireamh ansin. Mar a dúirt mé níos túisce, léiríonn mo thaithí féin ag obair san earnáil oideachais tosaigh múinteoirí go mbeadh an-deiseanna agus an-bhuntáiste ann d'earnáil na Gaelscolaíochta dá gcuirfidís fáilte bhreise roimh na deiseanna sin. Má tá scoileanna lán-Ghaeilge ag rá go gcuirfidís fáilte roimh ábhar oidí le socrúchán scoile a dhéanamh trí mheán na Gaeilge, tá mé siúráilte go gcuirfeadh an Chomhairle Mhúinteoireachta agus na coláistí féin an-fháilte roimhe sin chomh maith. Is ag iarraidh cur le héagsúlacht na socrúchán atáimid. Mar sin, feicim go bhfuil deiseanna iontacha ann ag cur leis an bhfás atá tagtha ar líon na nGaelscoileanna sa tír seo le blianta anuas. Má tá áiteanna breise ar fáil d'ábhar oidí sna scoileanna sin le go mbeidís in ann an taithí chuí a fháil go dtuigfidís na caighdeáin agus an cur chuige teagaisc atá de dhíth, is cinnte go mbeadh an-suim ag na coláistí agus na hollscoileanna sa tairiscint sin.
Má thuig mé ceart an rud atá ráite, tá mearbhall orm. De réir mar a thuig mise, ní féidir dul ag múineadh in aon bhunscoil mura bhfuil an duine cáilithe mar bhunmhúinteoir. An rud a bhí mise ag rá ná dá mbeadh duine ag dul ag múineadh i mbunscoil a bhí ag feidhmiú go hiomlán trí Ghaeilge, go gcaithfeadh cáilíocht bhreise a bheith acu ó thaobh na Gaeilge de, ag tógáil san áireamh an fhírinne atá ann nach bhfuil sé ar a gcumas ag go leor múinteoirí oilte múineadh trí Ghaeilge. Níor chas mise riamh ar mhúinteoir a bhí cáilithe go hiomlán mar mhúinteoir nach raibh a dóthain Béarla acu le múineadh trí Bhéarla. Is áiféiseach an rud é a rá dá mbainfeadh duine an cháilíocht seo amach nach mbeadh siad in ann múineadh sna scoileanna Béarla. Sin an bhrí a bhain mise as an bhfreagra sin. Nuair a dúradh é sin bhí mé ag smaoineamh ar Alice in Wonderland. Is í fírinne an tsaoil ná nach bhfuil a leithéid de rud ann in Éirinn le múinteoir atá in ann teagasc trí Ghaeilge nach mbeadh in ann teagasc trí Bhéarla, ach tá go leor múinteoirí sa tír seo atá in ann teagasc trí Bhéarla agus nach bhfuil in ann teagasc trí Ghaeilge.
Déanaim iarracht a bheith praiticiúil faoi seo. B'fhéidir go bhfuil míthuiscint iomlán bainte agamsa as a chuid cainte. An rud atá mise ag moladh ná go gcaithfeadh daoine an clár iomlán bunmhúinteoireachta a dhéanamh ach, dá mbeadh siad ag iarraidh dul ag múineadh i scoil lán-Ghaelach, go gcaithfeadh cáilíocht bhreise a bheith acu, mar atá luaite sa straitéis 20 bliain maidir le múineadh trí mheán na Gaeilge. Bhainfeadh an rud céanna leis an dara leibhéal freisin.
Is fiú an soiléiriú sin a fháil. Tá sé an-úsáideach domsa. Más ag caint ar cháilíocht bhreise atáimid, is léir go bhfuil an soláthar ansin cheana féin ó thaobh an chúrsa de. Tá an cúrsa MEd trí mheán na Gaeilge i gColáiste Oideachais Mhuire gan Smál dírithe ar theagasc na Gaeilge agus earnáil na Gaelscolaíochta agus cuirtear ar fáil é trí mheán na Gaeilge. Ní dhéanaimid an cúrsa sin a chreidiúnú mar níl na cumhachtaí reachtúla againn fós. Tá ceist thábhachtach ardaithe ag an Teachta. Má thuigim é, tá sé ag moladh go mbeadh sé mar riachtanas le hoibriú i scoil lán-Ghaeilge an cháilíocht sin a bheith ag an duine roimh ré. Tuigim an tuairim sin agus tá sé an-choitianta. Mar chomhairle, tá leanúntas in oideachas tosaigh múinteoirí mar pholasaí againn. Ní stopann foghlaim mhúinteora ag leibhéal a gcéad cháilíocht. Tá an tréimhse ionduchtúchán, atá curtha in oiriúint d'earnáil Gaelscolaíochta ag an earnáil féin, fíorthábhachtach. Dá gcuirfí tacaíocht ar fáil agus dá meallfaí múinteoirí i dtreo an chúrsa sin agus iad ag obair ar an láthair, b'fhéidir go mbeadh sé níos tairbhí mar chur chuige.
Is dóigh go n-aontaíonn muid uilig faoin bprionsabal go mbeadh sé tairbheach don chóras agus do na Gaelscoileanna go mbeadh an cúrsa sin ann agus go ndéanfadh múinteoirí é agus iad ag obair san earnáil Gaelscolaíochta. Tá sé ann. An t-aon cheist atá fágtha ansin ná cén uair a dhéanann siad é. Ar chóir dóibh é a dhéanamh roimh an fhostaíocht a thosú - b'fhéidir nach mbeadh sé sin iomlán praiticiúil - nó tar éis dóibh an post a fháil, le linn bheith ag obair? Is dóigh go mbeadh sé sin níos éifeachtaí mar go dtuigfeadh na múinteoirí a gcuid riachtanais foghlama féin agus iad ag obair ar an láthair agus d'fhéadfadh siad iad sin a chur in oiriúint don chúrsa agus vice versa. Tá an cúrsa sin ann agus tá an soláthar sin ag tosú i gColáiste Oideachais Mhuire gan Smál. Níl aon amhras ach go bhfuil an ceart ag an Teachta go mbeadh sé an-tairbheach don earnáil dá ndéanfadh múinteoirí an cúrsa sin. An t-aon cheist ina dhiaidh sin ná cén uair go díreach a dhéanfadh siad é agus cén cur chuige a b'fhearr a thabharfadh luach airgid don Stát agus don mhúinteoir féin agus a bheadh éifeachtach don scolaíocht agus muid ag lorg múinteoirí go práinneach faoi láthair ó thaobh na hionadaíochta agus ó thaobh poist a líonadh in earnáil na hiar-bhunscolaíochta.
Gabh mo leithscéal as a bheith déanach. Bíonn na ráitis thosaigh cabhrach dúinne. De ghnáth bheadh an ráiteas léite agam roimh an chruinniú ach níor éirigh liom é a léamh inniu. Ba mhaith liom dul ar ais aige nuair a bheidh am agam. Tá sé suntasach go ndeir sé faoi dhó ar leathanach 3, "Más ar scoil a mhúintear an Ghaeilge, is i mbaclainn an phobail a bhláthaítear í." An féidir teacht ar ais agus díriú air sin go sonrach? Léimeann sé amach ón leathanach.
Tá cúpla ceist phraiticiúil agam. Tá duine atá bainteach liom – níl mé chun é a náiriú – atá in ainm is a bheith ina ábhar oide ach, de bharr Covid, níor éirigh leo freastal ar aon chúrsa sa Ghaeltacht an bhliain seo agus is dócha go mbeidh an scéal mar an gcéanna an bhliain seo chugainn. Cén moltaí atá ag an gcomhairle chun dul i ngleic leis an bhfadhb sin? Tuigim nach féidir aon rud a dhéanamh faoi láthair ach nach mbeidh easpa oideachais, taithí agus Gaeilge i gceist? Bhí cúrsa ar líne ach ní leor é sin don eispéireas uilig a bheith ag duine óg.
De réir mar a thuigim, tá trí choláiste ag feidhmiú trí Ghaeilge d'ábhar oidí: i Luimneach, i mBaile Átha Cliath agus i nGaillimh. Feidhmíonn na cúrsaí eile trí Bhéarla. Cé mhéad múinteoir atá ag teacht as na coláistí sin nach bhfuil ag feidhmiú trí Ghaeilge, cosúil leis an gceann i Marino, atá Gaeilge ar a dtoil acu? An bhfuil na finnéithe ag rá go bhfuil na múinteoirí sin ag teacht amach le Gaeilge líofa agus go bhfuil siad in ann daoine a spreagadh? Níl mé ag caint faoi líofacht i ndáiríre. Uaireanta níl botúin ró-dhona má tá duine in ann daoine eile a spreagadh chun an Ghaeilge a úsáid agus muinín a chothú. Nach bhfuil sé sin i bhfad níos tábhachtaí? Tá mé ag breathnú ar Marino ach tá coláistí eile ann freisin. An bhfuil siad ag teacht amach leis na scileanna sin?
Luaigh Tomás Ó Ruairc saol foghlama fadsaolach agus aontaím go huile leis. Tá foghlaim fhadsaolach i gceist le gach ábhar agus déanaimid dearmad go rialta ó thaobh na Gaeilge de gur foghlaim fhadsaolach atá i gceist. An bhfuil na múinteoirí ag teacht amach tar éis dhá bhliain nó trí bliana leis an scil sin chun daoine a mhealladh chun an Ghaeilge a úsáid? Tá géarchéim ann. Bhí géarchéim ann ó thaobh caighdeán na múinteoireachta de agus tá fós. Tá dul chun cinn déanta ó thaobh na dtrí chúrsa agus tá sé sin go maith ach táimid i dtrioblóid.
D'fhiafraigh mé faoin abairt atá sa ráiteas faoi dhó ach tá ceann eile ag an deireadh a léimeann amach. Níl sé ag caint faoi na hábhar oidí nó faoi chaighdeán na Gaeilge nó aon rud mar sin. An rud atá ráite ná:
An dá dhúshlán is mó atá againn? Meon a chothú a thuigeann gur próiseas saoil is ea foghlaim de chineál ar bith, sealbhú teanga san áireamh; agus tacaíochtaí pobalbhunaithe dár múinteoirí a neartú go mór.
Bheinn buíoch dá bhféadfá é sin a leathnú amach dom.
Bhí an Teachta an-ghéarchúiseach ansin. Tá an abairt ann faoi dhó le go leagfaí béim uirthi. Sin an áit is mó a thugtar dúinne mar chomhairle. Cé nach bhfuilimid ach freagrach as clárú múinteoirí agus as na caighdeáin atá acu agus mar sin de faoina ngairm agus a dtréimhse fhoghlama, feicimid an córas uilig le chéile chomh maith. Cuir san áireamh an soláthar, an infheistíocht atá déanta i gcuraclam agus áiseanna ag leibhéal na bunscolaíochta, na hiar-bhunscolaíochta, an tríú leibhéal, soláthar na gcúrsaí Gaeltachta go ginearálta agus d'ábhar oidí go pointeáilte, agus an soláthar pobail. Ní déarfainn nach ndéanfadh tuilleadh infheistíochta maitheas. Dhéanfadh, ach caithfidh muid a bheith an-chinnte faoi na bearnaí atá ann sula ndéanfadh muid é sin.
Cuireann muid in iúl go praiticiúil agus go pointeáilte go gcaitheann na hábhar oidí ceithre seachtaine, nó dhá thréimhse choicíse, sa Ghaeltacht le linn a gcúrsaí ceithre bliana. Is ceist shimplí atá ann, ach le tús a chur leis an bplé, céard a tharlaíonn nuair a fhilleann siad ar phobal labhartha Béarla ina bhfuil grúpaí pobal ag tacú leis an teanga? B'fhéidir go bhfuil siad á maoiniú ag Foras na Gaeilge nó an Roinn Ghaeltachta. Feictear dúinne mar chomhairle nach easpa infheistíochta nó tacaíochta ón Stát an fhadhb ach go dteastaíonn uainn na ceangail agus na naisc idir na tacaíochtaí sin a neartú go mór. Go praiticiúil, mar shampla, tá clubanna ag Cumann na bhFiann ar fud fad na tíre ina bhféadfadh na daoine óga tréimhse thumtha sa teanga a chaitheamh tar éis dóibh na cúrsaí Gaeltachta a chríochnú. Bheadh siad i bpobail labhartha Béarla ach bheadh na himeachtaí ag an gclub trí mheán na Gaeilge. Sin sampla praiticiúil amháin. Cén fáth nach bhféadfaí é sin a leathnú amach do na hábhar oidí? Bheadh siad cúpla bliain níos sine ná an dream atá sna clubanna ach tuigimid an tábhacht a bhaineann le deiseanna breise úsáide a chur ar fáil. Rinne comhalta éigin tagairt don tionscnamh atá ag an Roinn Oideachais ag breathnú ar na féidearthachtaí maidir le corpoideachas a mhúineadh trí mheán na Gaeilge. Teastaíonn an cineál sin cur chuige, ach níos leithne. Sin an rud a bhí i gceist againn leis an abairt, "Más ar scoil a mhúintear an Ghaeilge, is i mbaclainn an phobail a bhláthaítear í."
Cé go bhfuil trí cheist ar leith leagtha amach ag an Teachta, tá siad uilig nasctha le chéile. Tá na coláistí ag comhlíonadh na gcaighdeán atá leagtha síos againne mar chomhairle agus mar rialtóir ar an earnáil. Déanann siadsan na scrúduithe a chur ar na hábhar oidí agus a chinntiú go mbaineann siad amach na caighdeáin chuí le pas a bhaint amach.
Tá cúrsa comónta atá bunaithe ar chomhchreat tagartha na hEorpa aontaithe ag na soláthraí oideachais ar fad san earnáil seo, agus tá siadsan ag deimhniú dúinn go mbainfidh na hábhair oide na caighdeáin sin amach.
Is dócha go bhfuil an cheist ag díriú ar rud éigin atá beagnach níos tábhachtaí fós, is é sin an meon agus an dearcadh le go mbeadh siad sásta agus go mbeadh an muinín agus an fuinneamh acu na páistí a mhealladh i dtreo na teanga. Feictear dúinne go bhfuil, ach amháin nach leor é a fhágáil ansin. Sin an fáth go bhfuil polasaí le haghaidh leanúnachais oideachais múinteoirí ag an gcomhairle mar ní stopann sé ag geata an choláiste nó ag geata na scoile ach an oiread. Tá an tréimhse ionduchtúcháin fíor-thábhachtach le go dtaobhaí isteach na múinteoirí nua-cháilithe i gcomhthéacs agus i dtimpeallacht na scoileanna lán-Ghaeilge agus na scoileanna Béarla a mhúineann an Ghaeilge - ná déanaimís dearmad orthu siúd - agus ansin tá cosán na creatlaí náisiúnta le haghaidh foghlama múinteoirí.
Sin an áit a bhfuil sé tábhachtach don cheist a bheith ag foghlaim fhad saoil agus foghlaim ghairmiúil mhúinteoirí. Táim cinnte go bhfuil sé cloiste againn uilig go bhfuil múinteoirí ag iarraidh freastail ar chúrsaí, agus má tá ionadaí ag teacht isteach, b'fhéidir go mbeadh na tuismitheoirí buartha faoi cén fáth nach bhfuil an múinteoir sa rang ag múineadh. Aithníonn an saol uilig go bhfuil an-tábhacht ag baint le foghlaim ghairmiúil le haghaidh aon ghairme. Caithfidh siad foghlaim agus caithfidh siad deiseanna éagsúla a fháil leis an teanga. Mar a bhí an Teachta ag tabhairt le fios níos túisce, ní h-amháin go bhfuil sé tábhachtach an teanga a fhoghlaim ach tá sé tábhachtach í a úsáid agus iad á thumadh sa teanga. Tá deiseanna mar sin ann ach b'fhéidir nach bhfuil siad á n-úsáid chomh minic agus gur cheart.
Caithfimid uilig, mar eagraíochtaí Stáit, mar ghrúpaí pobail agus mar Ranna Stáit, fiafraí dúinn féin cén fáth nach bhfuil siad á n-úsáid, agus má tá bearna ann, is féidir linn feabhas a chur orthu agus tugaimis aghaidh orthu siúd. Beidh sé an-simplí an fhadhb sin leis na naisc idir na hábhair oidí agus na tréimhsí sa Ghaeltacht a réiteach. Tá na grúpaí pobail ann a bhfuil ag tacú leis an nGaeilge sna bailte. Tá siad ag múineadh na Gaeilge do dhaoine fásta. Tá na hábhair oidí ag freastail ar an nGaeltacht agus ag filleadh ón nGaeltacht agus ag cur futhú sna bailte céanna. Ní léir dúinne go dtógann sé an oiread sin dua na naisc sin a chothú mar chéim tosaigh. Caithfear cur san áireamh chomh maith go maíodh i dtuarascáil an phríomhchigire ar an iomlán go raibh feabhas tagtha ar na caighdeáin mhúinteoireachta. An pointe imní is mó a bhí i dtuarascáil an phríomhchigire ná an difríocht idir an céatadán ranganna ina raibh caighdeán teagaisc ar fheabhas agus go maith i gcás an Bhéarla, na matamaitice agus na Gaeilge. Sin an fáth go bhfuil an fhoghlaim ghairmiúil chomh tábhachtach. Tá súil agam go bhfuil freagra tugtha agam ar cheisteanna an Teachta.
Chuir mé ceisteanna praiticiúla maidir leis an Covid.
Is taithí dhifriúil í. Bhí an-phlé idir-----
Tá a fhios agam gur taithí difriúil atá inti agus go bhfuil fadhbanna ann, ach amach anseo cad atá molta ag an gComhairle Mhúinteoireachta do na hábhair oidí sin chun go n-éireoidh leo freastail ar an nGaeltacht?
An raibh an taithí sin acu nó na hábhair oidí sa tréimhse atá romhainn?
Ní raibh na hábhair oidí in ann freastail ar an nGaeltacht an bhliain seo agus ní bheidh siad. Mar sin beidh an cúrsa críochnaithe acu agus ní bheidh an taithí acu. An bhfuil moladh ag an gComhairle Mhúinteoireachta ó thaobh na n-ábhar oidí sin?
Tuigim an cheist níos fearr anois. Bhí taithí Ghaeltachta acu ach ar líne.
Tá sé déanta againne, ag an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán agus ag an Roinn Oideachais go gcomhlíonfadh sé sin an coinníoll sin ar bhonn eisceachtúil.
Bheinn díomách faoin bhfreagra sin. Tá gá le taithí sa Ghaeltacht-----
-----agus tá a fhios againn go bhfuil géarchéim ann, ach ní mór dúinn smaoineamh cén chaoi is féidir deis a thabhairt do na hábhair oidí sin freastail ar chúrsa sa Ghaeltacht amach anseo.
Tar éis dóibh cáiliú, mar shampla?
Tagann sé sin faoi réim na foghlama fad saoil.
Ní bhaineann sé leis sin.
Tá an ceart ag an Teachta.
Gabhaim buíochas leis an Teachta Ó Cuív.
Chreid mise go mba cheart cáilíocht shealadach a thabhairt dóibh agus dhá bhliain a thabhairt dóibh chun dul go dtí an Ghaeltacht mar ní mar a chéile rang a dhéanamh ar líne i Sínis agus dul go dtí an tSín ag foghlaim Sínis. Tá a fhios ag chuile dhuine dá dtiocfaí go dtí an tSín ag foghlaim Sínis go bhfoghlaimeofaí i bhfad níos mó. In aon teanga is é an chaoi le hí a fhoghlaim ná a bheith i gcomhluadar daoine atá á húsáid mar ghnáth-mheán cumarsáide. Tacaím go hiomlán leis an Teachta Connolly faoi seo.
An fhadhb atá agam leis an méid atá ráite go dtí seo ná go bhfuil sé go maith agus go bhfuil rudaí leagtha síos but tá fadhb mór millteach ann. Tá mise cáilithe mar mhúinteoir agus ní dhearna mé ach sealanna beaga oibre mar mhúinteoir anseo agus ansiúd. Níor cáilíodh mé riamh chun Gaeilge a mhúineadh but is í an Ghaeilge a bhí mé ag múineadh don chuid is mó. Ag an am, bhí orm teastas breise a dhéanamh chun múineadh i scoileanna Gaeilge. Tá an cuma ar an scéal nach bhfuil sé sin ann anois, agus bhí sé sin ar pháipéir, so bhí sé sin seafóideach ann féin.
Roinnt den fhadhb atá ann anois ná go bhfuil a lán den chúrsa ó thaobh bunmhúinteoirí de dírithe ar litríocht seachas ar labhairt na Gaeilge. Má táthar ag déileáil le páistí, táthar ag triall grá a chothú iontu ó thaobh na Gaeilge de i scoileanna Béarla agus siúd atá Gaeilge nó beagán Gaeilge acu a mhealladh i dtreo na Gaeilge. Ní gá go mbeadh an cúrsa dírithe ar litríocht nó a bheith ró-acadúil. Sin an tslí a rinne múinteoir cur síos air agus sé nó sí ag caint liom le linn na seachtaine. Caithfimid díriú isteach air sin. Níl a fhios agam an bhfuil ról na Comhairle Mhúinteoireachta chun cuidiú leis na hinstitiúidí atá an cúrsa comónta acu féachaint an féidir leo é sin a athrú ionas go mbeidh siad dírithe ar oidí a bheith acu a bheidh in ann labhairt i nGaeilge. Nílim ag caint ar chomhrá beag gairid, mar tá Tomás Ó Ruairc tar éis a rá, má tá duine cáilithe, tá cead aige nó aici a bheith mar mhúinteoir i nGaelscoil agus tá an ceart ag an mbord bainistíochta nó ag an bpríomhoide an duine sin a roghnú.
An fhadhb is mó atá ag teacht chun cinn le tamall de bhlianta anuas, sna Gaelscoileanna i mBaile Átha Cliath ar aon chaoi, agus tá mise ag déileáil leo, ná nach bhfuil go leor daoine a bhfuil inniúil ar an nGaeilge ag cur isteach ar na poist. Níl siúd atá ag cur isteach líofa ó thaobh labhartha le páistí nó fiú ó thaobh labhartha agus mar sin bíonn deacrachtaí ann. Más léir do pháiste go bhfuil deacracht ag an múinteoir agus nach bhfuil an sruth ann leis an tslí atá siad ag labhairt, bíonn sin deacair. B'fhéidir go mbíonn ionadaíocht ag teastáil. Is minic a chuala mé faoi mhúinteoirí ag teacht isteach i nGaelscoileanna agus i nGaelcholáistí a raibh cúpla focal acu ach nach raibh maith go leor chun an t-ábhar a raibh acu a mhúineadh. Níl an locht orthu mar tá siad ag lorg post agus tá siad sásta cur isteach air. B'fhéidir go bhfuil an iomarca féinmhuinín acu. Dúradh go raibh daoine ann go raibh easpa féinmhuiníne acu. Tá fadhb ann leis sin.
B'fhéidir gur cóir suirbhé a dhéanamh ar an leibhéal atá ann agus conas is féidir leo siúd ar mhaith leo go mbeadh siad cáilithe don Ghaelscolaíocht é a dhéanamh. Tá an ceart ag an Teachta Ó Cuív. B'fhéidir go bhfuil gá le cáilíocht breise ach ní hé go mbeadh cosc ar dhaoine múineadh sa Ghaelscolaíocht ach go mbeadh aitheantas breise ann do dhaoine a dhéanann cúrsaí breise. Ní gá gur baitsiléir nó máistreacht a bheadh ann ach cúrsa breise a léiríonn gur féidir le duine seasamh os comhair ranga lá i ndiaidh lae ag labhairt le páistí nó le daltaí trí Ghaeilge agus go bhfuiltear in ann an t-ábhar a mhúineadh trí Ghaeilge, rud atá go hiomlán difriúil. Ní féidir le gach Gaeilgeoir ábhar a mhúineadh i nGaeilge. Má táthar ag múineadh staire, caithfear an bhuncháilíocht staire a bheith ann agus mar an céanna le tíreolaíocht, agus sin na cáilíochtaí atá agam.
An chuid is mó den am a bhí mise ag múineadh bhí mé ag múineadh Gaeilge nó Béarla ar an ardleibhéal agus ní raibh an ardleibhéal ach díreach agam. Bhí mé ag múineadh ábhair nár oir dom i slí amháin ach post a bhí ann agus bhí mé ag lorg cíosa. Tá súil agam go ndearna mé jab maith agus tá roinnt díobh siúd a raibh mé ag múineadh staire dóibh ag tréimhse fós ag déanamh iriseoireachta. Glacaimid leis gur féidir le duine dul isteach agus múineadh trí Ghaeilge toisc go ndearna siad an cuid seo den chúrsa comónta.
Cad iad na rudaí breise? Tá a fhios agam go raibh Tomás Ó Ruairc ag caint faoi na heagrais phobail agus sin ar fad, agus aontaím leis gur féidir linn múinteoirí a mhealladh chun ról a bheith acu ansin. Tá a lán múinteoirí tuirseach tar éis lae oibre agus iad ag dul abhaile. Go minic tá a pháistí féin acu agus níl siad ag iarraidh tabhairt faoi aon rud breise. B'fhéidir gur peileadóirí iad nó b'fhéidir go bhfuil siad ag gabháil do rud éigin eile agus táthar ag cur ualach orthu. Thar na blianta, an bealach chun é a dhéanamh gan ualach a chur orthu ná éarlais nó rud éigin dá shórt a chur ar fáil. Bhíodh aitheantas ann ó thaobh múinteoireachta. Dá mbeadh máistreacht ag duine, fuair sé nó sí £500 ag an am. Go bhfios dom tá sin imithe ach b'fhéidir go bhfuil gá le rud éigin mar sin. Ní gá gur airgead a bheadh ann. D'fhéadfaí go mbeadh sé mar voucher chun caitheamh sa Ghaeltacht nó rud éigin agus arís táthar ag tarraingt iad isteach sa bhealach sin.
Má aithnímid go bhfuil fadhb ann, conas gur féidir linn déileáil léi? Caithimid déileáil leis seo. An caint is mó a bhí againne anseo le bliana anuas ná an díospóireacht faoi Bhille na dteangacha oifigiúla. Tá sin bunaithe ar an gcoincheap go mbeidh Gaeilgeoirí ar fáil chun na poist sa státseirbhís a líonadh agus go mbeidh Gaeilgeoirí ann ag lorg na seirbhísí atá muidne ag iarraidh go mbeadh siad ag lorg. Níl sé seo ar fad ag cur an locht ar an gcóras oideachais, ach má tá fadhb sa bhealach, cuirfidh sé moill ar gach rud eile.
An príomh-rud ná go bhfuil go leor múinteoirí ag an mbunleibhéal agus ag an meánleibhéal ar fáil do Ghaelscoileanna agus do Ghaelcholáistí, ach go háirithe agus iad ag fás. Ní féidir Gaelscoileanna nó scoileanna sa Ghaeltacht a bheith ann gan múinteoirí nó oidí a bheith acu a bhfuil in ann pé ábhar a mhúineadh nó a bheith os comhair ranga. Tuigim na cúrsaí nua agus tá sé go hiontach go bhfuil siad ann. Bheadh sé go maith dá bhféadfaí níos mó díobh sin a chur ar siúl ionas go mbeidh cúrsaí ag bronnadh an cáilíocht iomlán go bhfuil múinteoirí cáilithe trí Ghaeilge a mhúineadh. Sin aitheantas ann féin go bhfuil leibhéal difriúil ann agus b'fhéidir amach anseo, má tá spéis ag duine a bheith i nGaelscoil nó sin, go mbeadh muid in ann é sin a lorg agus go mbeadh ar an gComhairle Mhúinteoireachta é sin a lorg. Níl go leor ann faoi láthair leis an gcáilíocht sin.
Tosnóidh mé ag an deireadh leis an bpointe maidir le soláthar agus an obair atá ar siúl ag Tithe an Oireachtais le Bille na dteangacha oifigiúla agus oibreoidh mé droim ar ais. Feicimid an rud céanna i gcás soláthar múinteoirí go ginearálta, ní h-amháin don Ghaeilge agus do ghairm na Gaelscolaíochta. Sa dhá chás, caithimid breathnú ar a bhfuil againne mar sholáthar, is é sin le rá, an 109,000 duine atá ar chlár na múinteoirí. Ag an am céanna, tá an ceart ag an gCathaoirleach gur ceart breathnú ar a mbeidh ag teacht isteach amach anseo, is é sin le rá, na hábhair oidí sa todhchaí agus obair ar an dá cosán ag an am céanna. In amantaí, bíonn an plé agus an dioscúrsa taobh amuigh de na Tithe ag breathnú ar oideachas tosaithe múinteoirí amháin. Déanann sin dearmad ar na riachtanais phráinneacha atá ag scoileanna anois díreach.
Tá an ceart ag an gCathaoirleach go bhfuil céimeanna áirithe go bhféadfaimis tógáil anois díreach leis an soláthar atá ann a fhás, is é sin le rá, COGG agus an córas atá aici le haghaidh múineadh ábhair iar-bhunscoile a mhúineadh trí Ghaeilge mar shampla. D'fhéadfaí é sin a fhorbairt amach anseo. Tagraím don soláthar atá ag Institiúid Oideachais Marino, an chéim BEd, agus d'fhéafdaí breathnú ar cén chaoi a fheidmíonn sé sin. Dhá shampla an-mhaith iad an dá chúrsa sin den soláthar reatha, is é sin le rá, uasoiliúnt i gcás COGG agus, ag an am céanna, i gcás Institiúid Oideachais Marino, an soláthar don todhchaí. Bheadh an Chomhairle Mhúinteoireachta ag tacú go láidir leis an gcur chuige sin nó tá an cur chuige céanna a ghlacadh againne don soláthar go ginearálta. Má bhreathnaítear ar na cúrsaí uasoiliúnt atá ag an Roinn Oideachais do na hábhair a luaigh mé níos túisce agus ag an am céanna an obair mhór a dhéanann muid, tá beagnach 70 cúrsa oideachais tosaithe múinteoirí sa tír idir bhunscolaíocht, iar-bhunscolaíocht agus breisoideachas. Caithfidh an Chomhairle Mhúinteoireachta iad sin a athbhreithniú agus a chreidiúnú gach cúig bliana ar an meán.
Ceist eile a luaigh an Cathaoirleach ag an tús ná an teannas - más féidir liom an téarma sin a úsáid - idir Ghaeilge ghairmiúil agus Gaeilge acadúil nó an litríocht agus mar sin. Tá sin athraithe go mór ó 2011 mar b'shin ceann de h-athruithe ba mhó a bhí ann ag an am nuair a rinneadh an-athstruchtúrú ar an soláthar sna cúrsaí oideachais tosaithe múinteoirí don bhunscolaíocht leis an méid ama a bhí á chaitheamh ar an nGaeilge acadúil agus a mhéadú i dtreo na Gaeilge gairmiúla. Tugadh aghaidh ar leith ar an gceist sin ag an am sin.
Is cinnte go bhfuil an ceart ag an gCathaoirleach chomh maith céanna maidir le ceiste an aitheantais do na cúrsaí breise a dhéanfadh múinteoirí nó an cháilíocht breise mar a luadh níos túisce. Tá a fhios againne ón obair atá muidne ag déanamh le múinteoirí ó thaobh taighde de agus ó thaobh ionduchtúcháin agus mar sin de gur cinnte go bhfuil siad ag lorg aitheantais. Go minic tá siad ag lorg aitheantais soiléir agus sofheicthe. Táim ag caint ar nós suaitheantais digiteacha nó digital badges. Tá an-bhéim air sin ag an soláthar tríú leibhéal go ginearálta.
Mar a dúirt an Cathaoirleach, bíonn daoine gnóthach agus bíonn siad tuirseach tar éis lae oibre. Mar sin is minic a bhíonn daoine ag cuardach soláthair solúbtha ionas go bhféadfaidís na credits a mhéadú thar thréimhse ama, mar shampla, agus obair de réir a chéile i dtreo céime nó i dtreo iarchéime maidir le foghlama breise. Bheadh an-seans ag an gcur chuige sin.
Is cinnte go bhfuil sé á sholáthar do mhúinteoirí. Tá siad ag freastail ina mílte ar chúrsaí éagsúla. Táim ag caint ar an bhfoghlaim ghairmiúil go ginearálta. An rud is mó atá uathu ná go dtuigfeadh an pobal céard atá siad ag déanamh agus cén fáth le go bhfaighidís an t-am atá de dhíth leis an bhfoghlaim sin a dhéanamh, go háirithe i gcás sealbhaithe teanga mar tógann sé sin tamall réasúnta fada mar atá a fhios againn ar fad.
Níl aon cheisteanna eile mar sin cuirfimid clabhsúr leis an díospóireacht. Gabhaim buíochas le Tomás Ó Ruairc agus le Phil Fox as a bheith anseo linn. Gabhaim buíochas le Tomás Ó Ruairc as an méid a dúirt sé agus na tuairimí a roinn sé linn. Tá sé ábharach go bhfuilimid ag déanamh déileáil leis seo, agus má tá aon rud eile a ritheann leis gur cóir a chur chugainn, cuir chuig cléireach na coiste é agus gheobhaimid é. Bhí Tomás Ó Ruairc chun freagra a thabhairt ar cheist a chuir an Teachta Moynihan chomh maith. Bhí sé ag lorg figiúirí. Tionscnamh bunscoile – Oileán an Bhulla : Gaelscoileanna – Irish Medium Education
Tionscnamh bunscoile – Oileán an Bhulla
Meitheamh 24, 2014
Nach mór 7 gciliméadair ó lár Bhaile Átha Cliath tá Oileán an Bhulla. Tá sé suite i mBá Átha Cliath agus bíonn na mílte daoine ag tabhairt cuairt air gach lá. Téann daoine ag siúl agus ag súgradh ar an oileán álainn seo. Téann daoine ag imirt gailf agus ag snámh agus le déanaí ag déanamh surfáil-ghaoithe ann.
Tá an leabhrán seo dírithe ar scolairí na Bunscoile. Baineann an t-eolas ann leis an nádúr atá le feiceáil go luath sa samhradh. Phiocamar an séasúir seo mar gur féidir le rang dul chuig an Oileán chun staidéar imshaoil a dhéanamh thart faoin am sin.
Phiocamar trí shuíomh chun staidéar faoi leith a dhéanamh orthu.
A An Riasc Goirt L 1 – 6
B Na Dumhcha Féaracha L 7 – 10
C An Trá L 11 – 14
Sna trí shuíomh seo faightear an-chuid den dúlra, idir phlandaí, shliogáin, agus éin. Chuireamar béim ar ocht ngné nádurtha i ngach ceann de na suímh dhifriúla seo. Tá níos mó gnéithe le feiceáil sna suímh seo ach nílimid chun an iomarca a bhrú isteach sa tionscnamh áirithe seo.
Roimh chuairt a thabhairt chuig an Oileán ullmhaigh tionscnamh sa rang roimh ré. Ansin nuair a bhíonn sibh ar an Oileán bainfidh sibh níos mó tairbhre as an turas. Ar an turas tabhair an leabhrán seo libh, comh maith le pinn dhaite, déshúiligh (binoculars) agus ceamara. Aimsigh an bláth nó éan nó sliogán, agus cuir tic faoin bpictiúr i do leabhrán ag taispeáint go bhfaca tú é. Déan sceits de agus dathaigh é. Tá roinnt sceitseanna le dathú ar chúl an leabhráin seo L 15.
Tá Ionad Eolais tógtha ar an Oileán ag Comhairle na Cathrach (féach an léarscáil L1) agus is fiú cuairt a thabhairt air seo, chun eolas breise a bhailiú. Fágann Bus Átha Cliath, an 130, ó Sráid na Mainistreach i lár na cathrach go rialta agus fágtar tú an-chongárach don Oileán. Uaidh sin is gá duit siúl thar an Droichead Adhmaid nó an Cabhsa, chun an tOileán a shroicheadh (féach an léarscáil). Is féidir le bhur mbus féin taisteal chuig an Oileán ar an gCabhsa agus pairceáil in aice leis an Ionad Eolais.
Tá súil againn go mbainfidh sibh tairbhre as an leabhrán seo. Táimid cinnte go mbainfidh sibh an-taitneamh as cuairt a thabhairt ar an Oileán.
Ba mhaith linn ár mórbhuíochas a ghabháil do Pheadar Ó Báille, as ucht na moltaí agus na ceartúcháin a rinne sé sa théacs. gov.ie - An Ardteistiméireacht 2020
An Ardteistiméireacht 2020
Ó An Roinn Oideachais
Foilsithe 8 Bealtaine 2020
An t-eolas is déanaí 16 Márta 2021
1. Torthaí Scrúdú Scríofa na hArdteistiméireachta 2020
2. Achomhairc na nGrád Ríofa
3. Uasghrádaithe ar Ghráid Ríofa áirithe
4. Torthaí na nAchomharc
5. Teachtaireacht ón Aire Foley chuig mic léinn Ardteistiméireachta
6. Freagraí ar do Cheisteanna
7. Míniú ar na Gráid Ríofa
8. Tacaí agus folláine – Faisnéis agus Acmhainní Folláine
9. Lár-Oifig Iontrála
10. Na scrúduithe Ardteistiméireachta a dhéanamh i mí na Samhna
11. Gráid Ríofa - Leabharlann Doiciméad
Torthaí Scrúdú Scríofa na hArdteistiméireachta 2020
Féadfaidh scoláirí na hArdteistiméireachta rochtain a fháil ar thorthaí na scrúduithe scríofa ar an Tairseach Féinfhreastail d'Iarrthóirí atá ag Coimisiún na Scrúduithe Stáit (CSS)
Ardteistiméireacht Fheidhmeach
Eiseofar a gcuid torthaí do scoláirí na hArdteistiméireachta Feidhmí go díreach ar ríomhphost.
Gheobhaidh scoláirí na hArdteistiméireachta na torthaí do na scrúduithe scríofa agus dóibh sin amháin, ach i gcás cúig cinn d'ábhair, ar ábhair iad ina ndearnadh an obair chúrsa a bhí i gceist a mharcáil mar go raibh sí críochnaithe roimh dhúnadh na scoileanna agus go bhfuil na marcanna sin curtha san áireamh i ngráid na n-ábhar sin. Is iad na hábhair atá i gceist ná:
Dialanna na hEacnamaíochta Baile (atá marcáilte cheana féin ag CSS)
Punann GCAT
Obair chúrsa a bhaineann le Grafaic Dhearaidh & Chumarsáide
An Tionscadal Gníomhaíochta Coirp don Chorpoideachas (PE)
Obair chúrsa a bhaineann leis an innealtóireacht.
Próiseas Achomharc
Beidh fáil ag scoláirí nach bhfuil sásta lena gcuid torthaí ar phróiseas achomharc. Beidh sonraí maidir leis an bpróiseas sin ar fáil ag an am a n-eiseofar na torthaí.
Teastais Deiridh
Eiseofar na teastais deiridh d'iarrthóirí na hArdteistiméireachta go léir níos déanaí sa bhliain. I gcás scoláirí a fuair Gráid Ríofa agus a roghnaigh na scrúduithe a dhéanamh, beidh an grád is fearr a bronnadh orthu ar taispeáint ar a gcuid teastas. Féadfaidh scoláirí rochtain a fháil go fóill ar a nGráid Ríofa tríd an Tairseach Féinfhreastail.
Lár-Oifig Iontrála (CAO)
Soláthróidh CSS an t-eolas seo a leanas don Lár-Oifig Iontrála (CAO):
Torthaí scrúduithe scríofa na hArdteistiméireachta i gcás scoláirí nach bhfuair Gráid Ríofa agus,
i gcás scoláirí a fuair Grád Ríofa agus a rinne na scrúduithe scríofa a cuireadh siar, torthaí na scrúduithe scríofa i gcásanna inar baineadh amach grád níos airde.
Gheobhaidh iarrthóirí atá i dteideal tairiscint CAO níos airde a fháil de bharr na dtorthaí sin, tairiscint iarchurtha ar áit i gcoláiste chun tús a chur lena gcúrsa sa bhliain acadúil 2021/22. Beidh na hinstitiúidí ardoideachais a bheidh ag tabhairt tairiscintí níos fearr do scoláirí i dteagmháil leo le linn na seachtaine dar tús an 8 Feabhra. Chun glacadh le tairiscint iarchurtha, ní mór do scoláirí iarratas do 2021 a chur chuig an CAO mura bhfuil sin déanta cheana féin acu. Eiseofar tairiscintí foirmiúla an CAO i dtaca le háiteanna iarchurtha i mí Iúil.
Má tharlaíonn sé go mbeidh scoláire a bhfuil an chéad bhliain de chúrsa tosaithe aige nó aici i dteideal tairiscint CAO níos airde i ndiaidh na scrúduithe scríofa agus má roghnaíonn sé nó sí glacadh leis an tairiscint sin i mbliain acadúil 2021/22, beidh an freastal ar an gcéad bhliain den chúrsa nua incháilithe go fóill i gcomhair táillí in aisce agus maoiniú SUSI de réir mar is cuí.
Líne cabhrach
Beidh líne chabhrach á soláthar ag Comhairle Náisiúnta na dTuismitheoirí - Iar-Bhunscoil (NPC-PP) le tacaíocht ó Institiúid na dTreoirchomhairleoirí (IGC) le treoir a cur ar fáil do scoláirí atá ag fáil a gcuid torthaí Dé Máirt seo chugainn, an 2 Feabhra 2021. Is treoirchomhairleoirí cáilithe a bheidh i mbun na líne agus tabharfaidh siad comhairle do scoláirí agus dá dtuismitheoirí maidir leis na torthaí scrúdaithe. Tá an líne ar fáil ar 1800 265 165 go dtí oíche Dé hAoine, an 5 Feabhra.
Torthaí scrúduithe na Sraithe Sóisearaí
Eiseofar torthaí scrúduithe na Sraithe Sóisearaí i dtaca le foghlaimeoirí lánfhásta agus luathfhágálaithe scoile do na hionaid a ndearna siad na scrúduithe iontu.
Achomhairc na nGrád Ríofa
Cuirfidh na Scrúdanóirí Neamhspleácha Achomharc toradh Achomhairc na nGrád Ríofa ar fáil do scoláirí ar an Máirt an 2 Feabhra. Gheobhaidh scoláirí an toradh ar ríomhphost agus gheobhaidh siad teachtaireacht téacs chun a n-aird a dhíriú air sin.
Uasghrádaithe ar Ghráid Ríofa áirithe
Fógra is déanaí ar Uasghrádaithe ar Ghráid Ríofa áirithe, 30 Meán Fómhair 2020:
Freagraí ar do chuid ceisteanna
Ráiteas ón Aire Oideachais agus Scileanna Norma Foley 03 Deireadh Fómhair 2020
Ráiteas ón Aire Oideachais agus Scileanna Norma Foley 30 Meán Fómhair 2020
Torthaí na nAchomharc
Athosclaíodh Tairseach na nGrád Ríofa do Scoláirí ar an Aoine an 16 Deireadh Fómhair chun torthaí a chur ar fáil do scoláirí a rinne achomharc i gcoinne na nGrád Ríofa a fuair siad san Ardteistiméireacht
Féadfaidh tú teacht ar Thairseach na nGrád Ríofa do Scoláirí anseo.
Cuireadh isteach iarratais ar achomhairc idir 9am ar an 14 Meán Fómhair 2020 agus 5pm ar an 16 Meán Fómhair 2020.
Tá freagraí ar chuid de na ceisteanna is coitianta maidir leis an bpróiseas achomharc ar fáil anseo.
Is é an dáta deiridh chun glacadh le foirmeacha comhlánaithe lena n-athbhreithniú ag Scrúdanóirí Neamhspleácha Achomhairc ná 5pm ar an Aoine an 23 Deireadh Fómhair 2020.
Teachtaireacht ón Aire Foley chuig mic léinn Ardteistiméireachta
Féach anseo.
Tugtar freagraí anseo ar roinnt de na ceisteanna is coitianta atá ag daltaí agus ag tuismitheoirí maidir le Gráid Ríofa, maidir leis an bpróiseas lena mbaineann agus maidir le hArdteistiméireacht na bliana 2020.
Míniú ar na Gráid Ríofa
Tá Treoir Eolais do Scoláirí ar Ardteistiméireacht 2020, Torthaí na nGrád Ríofa, ar fáil anseo.
Ardteist 2020 Torthaí na nGráid Ríofa: Treoir um Fhaisnéis do Mhic Léinn
Treoir ghairid maidir le próiseas na ngrád ríofa agus conas a bhaineann sé le cohórt scoláirí na hArdteistiméireachta, Ghairmchlár na hArdteistiméireachta agus na hArdteistiméireachta Feidhmí in 2020
Freagraítear roinnt ceisteanna comónta a bhíonn ag scoláirí agus a dtuismitheoirí mar gheall ar na Gráid Ríofa, an próiseas atá i gceist agus Ardteistiméireacht 2020, anseo.
Tá níos mó eolais mar gheall ar chóras na nGrád Ríofa, caighdeán agus dearbhú cáilíochta ar fáil anseo.
Is bailiúchán ábhair é seo , a foilsíodh roimh Mheáb Fómhair 2020, a bhaineann le próiseas na nGrád Ríofa de chuid Ardteistiméireacht 2020. San áireamh ann tá treoirdhoiciméid le haghaidh scoláirí, tuismitheoirí agus scoileanna.
Tacaí agus folláine – Faisnéis agus Acmhainní Folláine
Iarradh ar gach scoil socruithe a chur i bhfeidhm chun tacú le daltaí ag am torthaí. Déan teagmháil le do scoil chun tuilleadh faisnéise a fháil.
Tá tuilleadh faisnéise faoin líne chabhrach ar fáil ón gComhairle.
Féach an rannán seo a leanas chun teacht ar na bearta is féidir leat a dhéanamh chun tacú le d'fholláine ag an am seo.
Lár-Oifig Iontrála
Eiseofar tairiscintí chéad bhabhta Lár-Oifig Iontrála chuig iarratasóirí Dé hAoine an 11 Meán Fómhair.
Na scrúduithe Ardteistiméireachta a dhéanamh i mí na Samhna
Líne Cabhrach do na Scrúduithe
Tá fáil ar eolas faoi scrúduithe na Sraithe Sóisearaigh agus na hArdteistiméireachta, ar a n-áirítear uasdátuithe go rialta le linn tréimhse na scrúduithe, ar láithreán gréasáin Choimisiún na Scrúduithe Stáit www.examinations.ie . Is í an uimhir ghutháin do na fiosruithe go léir ná1800 111 135 and 1800 111 136.
Le linn tréimhse na scrúduithe scríofa (16 Samhain go 11 Nollaig 2020), beidh fáil ar bhaill foirne chun plé le fiosruithe ó 8.30am go 9.00pm ar laethanta scrúduithe agus ó 9.30am go 5.00pm ag an deireadh seachtaine. Lasmuigh de na huaireanta seo, is féidir teagmháil a dhéanamh ar an bpríomhuimhir 090 6442700 agus teachtaireacht ghairid a fhágáil leis an bhfoireann slándála.
Fiú amháin i gcás gur roghnaigh tú Gráid Ríofa a fháil, beidh deis agat go fóill na scrúduithe scríofa Ardteistiméireachta a dhéanamh in ábhar amháin nó níos mó. Seolfar na scrúduithe sin i mí na Samhna 2020.
Féach anseo chun tuilleadh mionsonraí a fháil. Déanfar an leathanach seo a nuashonrú de réir mar a chuirtear tuilleadh faisnéise ar fáil.
I gcás go ndéanfaidh tú an scrúdú Ardteistiméireachta, léireofar i do theastas deiridh Ardteistiméireachta na torthaí is fearr a bronnadh ort.
i gcás go ndéanfaidh tú na scrúduithe i mí na Samhna agus gurb ísle an grád a gheobhaidh tú ná an Grád Ríofa a fuair tú san ábhar, is é an Grád Ríofa an grád a léireofar ar do theastas toisc gurb é sin an ceann is airde
i gcás gurb airde an grád a gheobhaidh tú sa scrúdú i mí na Samhna ná an Grád Ríofa, is é an grád a fuair tú sa scrúdú an grád a léireofar ar do theastas
Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, áfach, nach mbeidh gráid ó na scrúduithe i mí na Samhna ar fáil don Lár-Oifig Iontrála ná do UCAS don bhliain acadúil 2020/2021. Tá mé i mo conaí i lár M.eirica Theas agus mar sin níl seans agam chun aon duine a ra as Gaeilge. Ní féidir an Ghaeilge a chosaint in os cionn 50% den limistéar le aitheantas oifigiúl Gaeltachta mar is fada an Ghaeilge imithe sna ceantracha sin. Bhain muid fíor sult as Seachtain Chairdeas in GSBB an tseachtain seo. Bhí cluichí, ealaín, scéalta agus caidreamh idirghníomhach le feiceáil ar fud na scoile. Chríochnaigh an tseachtain le lá na stocaí craiceáilte agus bhí spórt, spraoi is neart gáire ar fud na háite. Uime sin, tá Suirbhé Léitheoireachta Gaelscéal curtha le chéile againn agus tá sé ar fáil ar líne tríd an nasc thíos. 17 Meitheamh go dtí an 19 Meitheamh a thabharfaidh grúpaí Gaeilge ó áiteanna ar fud na Stát Aontaithe le chéile d'fhonn plé a dhéanamh ar an ról a bhí ag an nGaeilge agus ag an gcultúr Éireannach in Éirí Amach 1916 agus sa chéad bliain ó shin i leith. [Foilsitheoirí: An Sagart; €15] Cnuasach litreacha, mar aon le scata aguisíní, atá sa saothar seo atá curtha in eagar ag an Dr Tracey Ní Mhaonaigh, léachtóir le Nua-Ghaeilge in Ollscoil Mhá Nuad. Contemporary Irish poetry; the portrayal of Jews in the Irish-language literary tradition; literary translation; travel writing; language teaching and learning. I am currently involved in an Arts and Humanities Research Council (UK) funded project entitled Representations of Jews in Irish Literature. Principle Investigator: Professor Pól Ó Dochartaigh Books Year Publication (2008) Briathra, Béithe agus Banfhilí: Filíocht Eavan Boland agus Nuala Ní Dhomhnaill. Rióna Ní Fhrighil (2008) Briathra, Béithe agus Banfhilí: Filíocht Eavan Boland agus Nuala Ní Dhomhnaill. Baile Átha Cliath: An Clóchomhar. [Details] Dar le hOifig na Gaeilge, beidh siad "ag cloí le treoracha maidir le COVID-19 chun gach duine a choimeád sábháilte."
Beidh an seomra oscailte ó 11-4i.n. gach lá, agus ceadaítear deichniúir sa seomra ag aon am amháin. Caitear áit a chur in áirithe sula dtéann tú ann. Is féidir áirithint a dhéanamh anseo.
Dúirt an Oifig gur deis mhaith é seo "do chuid Gaeilge a chleachtadh, bualadh le daoine nua, [agus] sos a thógáil ar an gcampas".
Ní hamháin sin, ach is filleadh éigin é go gnáthimeachtaí an tsaoil do mhic léinn agus do bhall foirne araon. Le formhór na múinteoreachta déanta ar líne faoi láthair, agus le laghdú ollmhór ar líon na ndaoine ar champas ó mhí Márta, beidh seans ag mic léinn teacht le chéile i mbealach neamhfhoirmeálta, compordach agus sábháilte.
Is seans maith é chomh maith do na daoine atá ag brath uathu Anraith agus Áran gach Céadaoin, chun é a athchruthú duit féin. Nó, do lucht na céad bliana ach an oiread chun blas a fháil ar chultúr Gaeilge an Choláiste faoi dheireadh.
I ráiteas a thug sí do Trinity News, dúirt Oifigeach na Gaeilge Gretchen Ganly go bhfuil sí "ag tnúth go mór le bheith ar ais agus moille a dhéanamh ar mo chuid oibre!"
Ag labhairt le Trinity News, dúirt Ciara Ní Murchú, Reachtaire an Chumainn Ghaelaigh, go bhfuil siad "an-bhuíoch as an Oifigeach Gaeilge Áine Ní Shúilleabháin as athoscailt an tseomra a eagrú."
Leanann Ciara ar aghaidh, ag rá go dtugann "an seomra deis do lucht labhartha na teanga teacht le chéile, agus is cinnte go bhfuil sé ríthábhachtach go mbíonn spás caidrimh ann do mhic léinn atá ag iarraidh a gcuid Gaeilge a úsáid le chéile".
"Táimid ag súil go mór le bheith ar ais ann agus le croílár phobal Gaeilge an Choláiste agus croílár an Chumainn Ghaelaigh a roinnt le chuile duine." Is comhairleoir teicniúil féinfhostaithe é Antaine Ó hÉimhín a bhíonn ag taisteal go minic mar chuid den obair, agus ba é a bhí sásta go raibh cúrsa Gaeilge, an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil (TGG), ar fáil ar líne, rud a d'fhág go bhféadfadh sé an cháilíocht a bhaint amach gan freastal ar sheisiúin aghaidh ar aghaidh sa seomra ranga.
"Is iontach an cur chuige atá i gceist sa TGG," a deir Antaine. "Is féidir an cúrsa seo a dhéanamh ó aon áit - fiú amháin as carrchlós." Chuir sé in iúl do Nuachtlitir Ghaelchultúir go raibh sé in ann freastal ar ranganna an chúrsa, ba chuma cén áit ar thug a chuid oibre é. Luann sé Gaoth Dobhair, Béal Feirste, Co na Mí agus Baile Átha Cliath mar shamplaí. Bíonn Antaine siúlach ina chuid ama féin chomh maith, agus d'éirigh leis freastal ar ranganna fiú agus é ar saoire ar láthair champála in Nice na Fraince agus i Nua-Eabhrac, áit ar aimsigh sé Starbucks ciúin le tabhairt faoin rang!
Ar shlí, is sampla neamhghnách é Antaine de mhac léinn de chuid an TGG, sa mhéid is nach státseirbhíseach é agus go raibh an teanga á húsáid aige cheana féin ina chuid oibre, ach níor chuir sé sin ó dhoras é. "Mholfainn an cúrsa seo d'aon duine," a deir sé, "cé acu atá sé féinfhostaithe, ag obair mar státseirbhíseach nó eile. Tá an cúrsa féin agus an t-aiseolas a fhaigheann tú faoin obair bhaile ar ardchaighdeán, agus bhí an múinteoir thar barr."
Thaitin an ghné shóisialta le hAntaine chomh maith: bíonn béim láidir ar chaint i ranganna an TGG, na cinn ar líne san áireamh, agus cuireann na mic léinn aithne ar a chéile de réir mar a éiríonn siad níos muiníní.
Cad é a spreag é le tabhairt faoin gcúrsa ar an gcéad dul síos?
"D'fhreastail mé ar mheánscoil lán-Ghaelach ach ní raibh aon staidéar déanta agam ar an teanga ó shin, agus níor éirigh chomh maith sin liom san Ardteist, fiú. Is dócha gur theastaigh uaim feabhas a chur ar mo chuid Gaeilge, aon laige a aithint agus caighdeán mo chuid Gaeilge a thomhas ionas go mbeadh a fhios agam cén leibhéal ag a raibh mé."
Anois agus an leibhéal is airde den TGG déanta aige, tá fonn ar Antaine cúrsaí eile a aimsiú a bhfuil an múnla céanna i gceist iontu - agus tá sé ag súil go gcuirfear Leibhéal 7 ar fáil lá breá éigin!
An rud is fearr faoin gcúrsa, dar leis, ná "go dtugann sé cruinneas agus misneach duit agus tú i mbun do chuid Gaeilge a úsáid, san obair nó sa ghnáthshaol". Luann Antaine sampla an-bhreá den dá chomhthéacs sin: "Tharla sé le linn an chúrsa go raibh orm déileáil le An Post, agus d'iarr mé seirbhís i nGaeilge. Tá sé an-tábhachtach é sin a dhéanamh: má tá an t-éileamh ann, déanfar daoine a bhfuil Gaeilge acu a fhostú. Ar aon nós, de ghnáth deir siad go gcuirfidh duine éigin glaoch ar ais ort – agus fuair mise glao ó dhuine a bhí ar an gcúrsa liom! Cruthaíonn sé sin go bhfuil an TGG ag cabhrú le comhlachtaí seirbhís trí Ghaeilge a chur ar fáil, chomh maith le deiseanna oibre a chruthú do mhic léinn an chúrsa ar bhealach a théann chun leasa an phobail freisin."
Is cuma cén post atá agat nó cá bhfuil tú ar domhan, más mian leatsa an Ghaeilge a úsáid i do chuid oibre, b'fhéidir gurbh fhiú duit tabhairt faoin gcúrsa spreagúil, spéisiúil seo a bheidh ag tosú gan mhoill, ar na dátaí seo a leanas: A group of parents and residents from Dublin 15 and South Meath who have come together to lobby for the provision of a second level Irish language school More> D’eascair an dlúthdhiosca seo as tionscadal atá ar bun i nGaeltacht Chorca Dhuibhne, áit a dtugann amhránaithe cuairt ar bhunscoileanna áitiúla chun amhráin a mhúineadh dóibh. Tá sé oiriúnach do pháistí atá ag freastal ar naíonraí nó ar an mbunscoil, cé go mbainfidh daoine fásta an-sult as na hamhráin a chanadh chomh maith. Tá roinnt mhaith fonn a fhanfaidh leat, ina measc tá an fonn Seanfhear Grinn a thaitníonn go mór leis na páistí! Agus ná déanaimis dearmad ar an gcumann idirnáisiúnta Daltaí na Gaeilge, bunaithe ag an Eabhracach as Ard Mhacha Ethel Brogan, atá ag eagrú cúrsaí Gaeilge timpeall Chuan Nua-Eabhrac anois! Rugadh mo mháthair i Pórtó Ríce. Rugadh mo athair sa Phoblacht Dhoiminiceach. Ag fás suas mar an chéad ghlúin a rugadh sa mhol inimirceach na Nua-Eabhrac, tá mé athruithe feicthe ar an mbealach ár bpobail Hispanic fhorghníomhú leith. GA2030 Cásanna Dlí agus an Lámhscríbhinní na Gaeilge (5 credits) GA2014 Logainmníocht na Gaeilge (5 credits) GA2016 Dialanna na Gaeilge (5 credits) Moladh mór ag dul do Blindboy as an láimh a bhí aige in athmhúscailt an tsaothair thábhachtaigh seo
Fuaireas teachtaireacht ó chara cúpla seachtain ó shin agus ceist na teangan ag dó na geirbe aige. An ón nGaeilge, a d'fhiosraigh sé, a tháinig an focal 'kawpeist' isteach i mBéarla na hÉireann. Níor léir dom ar dtús go raibh a leithéid cloiste roimis cheana agam.
Gan dabht, is mó focal aduain réigiúnda dá shórt a bhuailfeadh leat ag taisteal duit trí thír fhairsing na hÉireann. Bíonn mo mhuintir féin i ndeisceart Chill Chainnigh ag caint ar 'shillig-a-booka' mar shampla agus is beag duine a dtuigtear dóibh ciall an fhocail sin ach an oiread.
Is ea, tháinig a lán Éireann focal ón nGaeilge isteach i mBéarla na hÉireann le linn don phróiseas fada iompaithe teangan sa tír. Uaireanta bíonn léargais le fáil sna focail sin ar chanúintí Gaeilge a chuaigh i léig, ach is minic chomh maith a fágadh an bunfhocal Gaeilge ó aithint ar fad i rith an phróisis. Ar an dea-uair, tá dornán foinsí maithe ar fáil don té a chuirfeadh suim i scéal so na bhfocal iasachta ón nGaeilge isteach sa Bhéarla.
Maidir le 'kawpeist', deimhnítear in A Dictionary of Anglo-Irish le Diarmaid Ó Muirithe gur ar 'cáipéis' na Gaeilge atá an focal san bunaithe. Agus is é a deir Terence Dolan linn faoi 'shillig-a-booka' san iontráil chuí in The Dictionary of Hiberno-English ná gur 'seilide búrc' is bunús dó.
Níl bualadh amach ar Dhiarmaid Ó Muirithe! "He had a bag full of cáipéises with him": pic.twitter.com/nBuG3ycUz6
— Sıonnaċ (@SeaghanSionnach) April 28, 2021
A Dictionary of Anglo-Irish is túisce a tháinig amach (1996) agus is é is fearr liom féin – is dílse de ghnáth a chuid ceannfhocal do litriú na Gaeilge, cuirim i gcás. Sna nóchaidí a foilsíodh an dá fhoclóir sin, agus cé nach rófhada ó cuireadh amach iad an chéad lá, bhíodar araon as cló ar feadh roinnt mhaith blianta.
Ansan tá tamall eile de bhliantaibh ó shin do fuair Blindboy Boatclub amach fé mhórshaothar Dolan. Bhí Blindboy tosnaithe ar a bheith ag foilsiú faoi bhrat an fhoilsitheora chéanna a d'fhoilsigh The Dictionary of Hiberno-English, Gill Books, fén dtráth ar cailleadh a chomhscríbhneoir Terence Dolan – sa bhliain 2019. Ó tharla gur ghoill sé ar Blindboy gan fáil a bheith ar sheoid chultúrtha an fhir mhairbh go forleathan, chuaigh sé ag tathant ar a fhoilsitheoir féachaint an gcuirfí an scéal ina cheart arís.
Tá a sheanchas san go léir le fáil ina iomláine ó bhéal an Luimnígh dheisbhéalaigh féinig mar chuid de phodchraoladh inar labhair sé le scríbhneoir eile arís a bhíonn ag foilsiú le Gill Books.
Manchán Magan an t-údar san, chuir sé siúd amach Thirty Two Words For a Field anuraidh. Ach ba é críoch agus deireadh na mbeart ná gur tugadh fén gceathrú heagrán de The Dictionary of Hiberno-English a chur i gcló – agus tháinig sé sin amach anuraidh i dteannta réamhrá gairid ó Blindboy Boatclub.
Tá go deimhin moladh mór ag dul do Blindboy as an láimh a bhí aige in athmhúscailt an tsaothair thábhachtaigh seo. Ach b'ait liom le feiscint, caithfead a rá, gur mhó go mór a ainm siúd ar chlúdach an cheathrú eagrán ná ainm Terence Dolan, an té a thiomsaigh an foclóir! Ní dócha go raibh aon bhaint ag Blindboy leis an dearadh grafach, agus ní ceart a bheith anuas air, ach sin an sórt cleasaíochta a mbíonn earnáil na foilsitheoireachta thíos leis na laethanta so. Tionchaire tábhachtach é Blindboy agus canathaobh ná tiocfaí i dtír ar an gcumas margaíochta a bhaineann lena phearsain a úsáid? "Ag fiarthú thar ceann carad" atáim sa cheist sin…
Bhain íoróin nach beag le réamhrá so an eagráin is déanaí de The Dictionary of Hiberno-English. Dhein Blindboy scéal mór ann den difear a thug sé fé ndear lena óige idir a Bhéarla dúchais féin agus Béarla a chol ceathrair ó Mheiriceá. Tagann tuiscint chanúineolaíoch mar í go dtí gach Éireannach óg ag pointe éigin ina shaol gan dabht.
Ach is léir i ndeireadh na gcéadlínte dá dtagraím rian an Mheiriceánachais ar chaint Blindboy féin: "I'd no idea what had gotten him upset" arsa Blindboy mar chuid de shliocht inar dhein sé plé beag ar iarmhairtí cumarsáide na ngnéithe doicheallacha cosantacha is féidir a bheith i gceist le Béarla na hÉireann agus ar an gcomhthéacs coilíneach as ar fáisceadh an chanúint áirithe sin.
An 'gotten' sin a bhí aige san abairt sin, is é leagan Mheiriceá Thuaidh é den aidiacht bhriathartha 'got'. Fianaise é sin ann féin ar an síorathrú atá ag teacht ar Bhéarla na hÉireann le tionchar an Oileáin Úir agus le tionchair eile nach é. Fianaise is ea é sin chomh maith ar luach fhoclóirí Bhéarla na hÉireann go nuige seo – cáipéisí sóisialta atá iontu, taifeadtaí ar sheanchaint na tíre seo sna blianta aníos go dtí an tréimhse inar ghéaraigh ar fad ar an domhandú.
Ach ní cosúil gur rith an tionchar Meiriceánach le Blindboy, nó más rud é gur rith, níor admhaigh sé anso é. Dhein sé rud is fearr ná san. Tharraing sé aird ar an mbunús tíoránta coilíneach ónar eascair traidisiún an Bhéarla in Éirinn, agus thug sé aitheantas don nGaeilge agus do theanga na mincéirí mar na príomhtheangacha a d'imir tionchar ar Bhéarla na hÉireann.
Scrígh Diarmait Mac Giolla Críost tráth ar an mbealach inar fhorbair canúint 'Jailtachta' i measc cimí poblachtánacha an fhichiú haois. Ar an gcuma chéanna, bhí Blindboy Boatclub ag tagairt ina réamhrá gairid le The Dictionary of Hiberno-English d'fhorbairt leanúnach Bhéarla na hÉireann i measc na dteifeach istigh in ionaid soláthair dhírigh.
Fáilte á cur aige roimh an bhforbairt a dhéanfar amach anso ar Bhéarla na hEireann de dhroim na dtionchar ón Afraic, ó Oirthear na hEorpa agus ón Áis sna glúinte le teacht. Agus sa mhéid sin, bhí géarchúis shochtheangeolaíoch ar taispeáint aige, géarchúis lena dtuilltear dó an gradam a bhaineann le bheith ina údar réamhrá i bhfoclóir dá shuntas seo. Bímis aontaithe san éagsúlacht teangan, bíodh san ina Ghaeilge nó ina Bhéarla na hÉireann. Ráitis maidir le Seachtain na Gaeilge - Seanad Éireann - Pádraig Ó Céidigh
Ráitis maidir le Seachtain na Gaeilge – Seanad Éireann
9th March 2018 by Pádraig Ó Céidigh
Cuirim fáilte roimh an Aire Stáit. Ní hí seo an chéad uair againn labhairt anseo agus in áiteanna eile ó thaobh na Gaeilge de. Caithfidh mé buíochas ó chroí a ghabháil leis agus lena fhoireann i dtaobh an dáiríreacht atá aige ó thaobh na Gaeilge de. Bhí beagán Gaeilge aige, ach d'fhoghlaim sé níos mó. Thóg mé faoi deara inné sa Dáil go raibh an fáinne óir á chaitheamh aige.
Ba mhaith liom achainí a chur ar chuile dhuine sa Seanad. B'fhéidir go rachaimid síos go dtí Conradh na Gaeilge an tseachtain seo chugainn leis na fáinní seo a cheannach agus go n-úsáidfimid iad ina dhiaidh sin. Ní gá go mbeadh togha na Gaeilge acu siúd a gcaitheann iad. Tá fáinne óir, fáinne airgid agus mar sin de ann. Ní chosnaíonn siad ach cúpla euro. B'fhéidir go léireodh sé sin go bhfuilimid níos dáiríre faoin Ghaeilge.
Molaim an tAire Stáit. Tá sé lándáiríre faoin Ghaeilge. De réir mar a thuigim, beidh sé ar phainéal na Dúnaibh le haghaidh Comórtas Peile na Gaeltachta agus ag imirt corner back. Níor mhaith liom bheith i mo corner forward agus an Aire Stáit i mo mharcáil más rud é go bhfuil sé sa pheil mar atá sé sa pholaitíocht. Go bhfóire Dia orainn, ní bheadh seans agam. B'fhéidir go mbeidh mé ag an gcomórtas ag breathnú ar an Aire Stáit agus ag féachaint cén sórt peileadóir é.
Ba mhaith liom bheith níos dáiríre faoi chúpla rud ó thaobh na Gaeilge de. Ar nós mo chomhghleacaí, an Seanadóir Ardagh, cuirim fáilte roimh an infheistíocht thábhachtach de €2.5 milliún atá déanta. Léiríonn sé sin go bhfuil dáiríreacht éigin ann ó thaobh an Rialtais de maidir le forbairt na Gaeilge. Bíonn imní orm ag an am seo den bhliain, agus Seachtain na Gaeilge ar siúl agus muid ag teacht suas le Lá Fhéile Pádraig, nuair atáimid ag caint ar an nGaeilge. Ní gá dom tuilleadh a rá ach go gcuireann sé i gcuimhne dom an fógra, "a pet is not just for Christmas", a bhíonn ar an teilifís ag teacht suas go dtí an Nollaig gach bliain. Táimid uilig dáiríre faoin Ghaeilge. Táimid an-bhródúil as an teanga agus as dreamanna ar nós Cumann Lúthchleas Gael. Nuair a bheidh muintir na hÉireann ag imirt rugbaí ag an deireadh seachtaine, agus geansaithe na hÉireann orthu, beimid an-bhródúil astu freisin.
Seasann muid mar chuid den Eoraip agus mar chuid den domhain mhór. Is féidir linn ár bhfóin póca á úsáid chun ceangal a dhéanamh le chuile dhuine. Tá sé tábhachtach sa chomhthéacs sin go seasaimid suas ar son who we are. Dúirt mé cheana le mo chara, Trevor Ó Clochartaigh, atá tar éis an Teach a fhágáil – tá sé an-dáiríre faoin Ghaeilge agus tá súil agam go n-éireoidh go breá leis agus é ag obair anois le TG4 – go bhfuil motto beag scríofa agam ar whiteboard sa bhaile: "success is not what you have; success is who you are". Who we are as Irish people is the Irish language and culture. Tá na nithe seo an-tábhachtach agus táimid an-bhródúil astu. Tá sé fíorthábhachtach go mbrúfaimid ar aghaidh mar ionadaithe pobail na tíre seo agus go mbeimid mar cheannródaithe agus leaders in this area. Glacaim leis go n-aontaíonn an tAire Stáit go bhfuil go leor eile le déanamh go fóill.
Ba mhaith liom cúpla rud beag fánach eile a lua. Níl siad fánach, ar bhealach. Is fiú níos mó infheistíochta a dhéanamh sna coláistí Gaeilge. Nuair a thagann go leor scoláirí as gach cuid den tír chucu, feiceann siad na Gaeltachtaí agus céard atá ar siúl iontu don chéad uair. Nuair a bhí mé ag caint le beirt dhuine i dTeach Laighin ar maidin, dúirt siad liom gur thuig siad an Ghaeilge agus an Ghaeltacht don chéad uair nuair a bhí siad ag freastal ar choláistí Gaeilge i nDún na nGall agus i gConamara. Nuair a bhí mé in Árainn, ar Inis Oírr, an tseachtain seo caite, dúradh liom go bhfuil scoláirí as an nGalltacht ag freastal ar scoileanna meánscoile, ach go háirithe, agus bunscoile sa Ghaeltacht. Tá sé seo ag tarlú sa Rinn, mar shampla. Tagann daoine ó Bhaile Átha Cliath chun freastal ar na meánscoileanna sna Gaeltachtaí sin agus an Ghaeilge a fhoghlaim. Bíonn na daoine seo fite fuaite leis an bpobal áitiúil. Tá mé ag iarraidh go gceanglófar le chéile pobal na Galltachta agus pobal na Gaeltachta. Is mar a chéile muid – we are two sides of the one coin.
Ba mhaith liom cúpla rud a rá ó thaobh na Gaeltachta de. Níl aon mhaith plean Gaeilge a bheith againn don Ghaeltacht muna bhfuil daoine in ann postanna a fháil sa Ghaeltacht. Tá mise in ann cónaí sa Ghaeltacht. Tá fadhbanna móra le cúrsaí pleanála agus cúrsaí taistil sa Ghaeltacht. Caithfear joined-up thinking ó na Ranna éagsúla a bheith ann. Maidir le cúrsaí oideachais, tá go leor scoileanna a bhí le dúnadh. Níl a fhios agam cén chaoi ina bhfuil siad anois. Molaim go láidir an plean an-mhaith atá ag an Roinn Oideachais agus Scileanna ó thaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta de. Molaim go láidir Foras na Gaeilge freisin, ach tá fadhb mhór ag an bhforas, mar is eol don Aire Stáit. Mar gheall nach bhfuil Rialtas ag teacht le chéile i dTuaisceart Éireann, níl an tacaíocht airgid gur chóir go mbeadh ag an bhforas ag dul chuige. Tá srianta móra ar Fhoras na Gaeilge mar gheall ar sin. Faigheann Údarás na Gaeltachta idir 50% agus 60% den mhéid airgid a fhaigheann IDA Ireland agus Fiontraíocht Éireann chun postanna a chruthú. Nílim, agus níl éinne eile anseo, ag iarraidh go mbeadh dímheas á dhéanamh ar dhaoine díreach má labhraíonn siad an Ghaeilge. Tuigim nach bhfuil sé sin ag teastáil ón Aire Stáit.
Tá mé an-bhuíoch don Aire Stáit gur labhair sé faoin ócáid speisialta a bheidh againn ar an 21 Márta seo chugainn. Tá tacaíocht an tSeanaid agus tacaíocht an Aire Stáit faighte agam don lá speisialta sin. Tá sé i gceist go dtiocfaimid uilig le chéile sa Seanad chun tacaíocht a thabhairt don Ghaeilge. Beidh aoichainteoir ag teacht isteach. Tá roinnt moltaí agam don Aire Stáit ó thaobh polasaithe an Rialtais ag dul ar aghaidh. Ba bhreá liom casadh leis roimh ré agus labhairt leis faoi na moltaí sin. Beidh mé ag lorg tacaíocht na Seanadóirí ar fad, le cúnamh Dé, ionas go mbeimid le chéile ar aon lá amháin. Is rud deimhneach, seachas rud polaitiúil, é seo. Tá súil agam go mbeimid in ann bunábhar phlean Seanad Éireann ó thaobh forbairt na Gaeilge de a aontú le tacaíocht an Aire Stáit.
Filed Under: News & Videos Tagged With: Gaeilge, Irish Langauge, Pádraig Ó Céidigh, Seachtain na Gaeilge, Seanad Éireann, TG4 December 5 th, 2013 Ráiteas ón Aire Stáit Donncha Mac Fhionnlaoich, T.D., faoi fhógra an Choimisinéara Teanga go mbeidh sé ag éirí as a phost i mí Feabhra 2014 Níl aon áiseanna againn agus níl aon pointe seirbhísí mar thuas luaite a chur ar fáil mar áirím go bhfuil ach leathchéad le Gaeilge maith sa Chontae. —Féadfaidh an tAire, tar éis dul i gcomhairle leis an gCoiste, pé socruithe do dhéanamh ó am go ham a mheasfaidh is ceart chun foirmeacha agus fasaí Gaeilge dionstraimí agus de scríbhinní dlíthiúla dullmhú agus dfhoillsiú. Cuirfidh ealaíontóirí píobairí, damhsóirí, amhránaithe agus ceoltóirí ó Stirling na hAlban an siamsaíocht ar fáil i gcomhar le Seisiúin na Gaillimhe. Tá áthas ar Ghaillimh le Gaeilge go bhfuil urra na bliana seo caite Stewart ar ais linn arís i mbliana. Tugadh an loighic chéanna, dar leis an Choiste Saineolaithe san Eoraip (COMEX), chun acmhainní cuí a dhiúltú don teanga trí bhréagchomparáid le hAlbanais Uladh agus an ‘éilimh mhíchuí ar son cothromaíochta idir an Ghaeilge agus an Ultais’. Sa Ghaeltacht, leanadh ag cur leis na scéimeanna cultúrtha atá á reáchtáil ag an Roinn; Campaí Samhraidh, Cuairteoirí Baile, Cúntóirí Teanga agus anois Scéimeanna Pleanála Teanga Pobail. Tá tionchar mór ag na scéimeanna seo ar na pobail ina bhfuil siad ag feidhmiú. Chomh maith leis sin tá mórstaidéar teangeolaíochta ar an ??????beagnach críochnaithe. Úsáidfear torthaí an staidéir sin mar bhunús oibre amach anseo. Beo! - Samhain 2013
EAGRÁN #151 · SAMHAIN 2013
Comórtas Mhí na Samhna »»»
Buaiteoirí Chomórtas Mhí Dheireadh Fómhair Beo! »»»
Tost na Tuaithe 1»»»
Dara Ó Cinnéide 14
Caitríona Budhlaeir
Tá trí bhonn uile Éireann ag Dara Ó Cinnéide agus ba é a bhí mar chaptaen ar fhoireann bhuacach Chiarraí i gcluiche ceannais na hÉireann 2004. Tá sé ag baint a shlí bheatha amach sna meáin anois. Ghaibh sé isteach chun cainte le Caitríona Budhlaeir i nDún Chíomháin, Baile an Fheirtéaraigh. Fear séimh, socair gan aon fhuadar fé agus ba léir go bhfuil an chaid, an Ghaelainn agus Corca Dhuibhne go smior ann.
Éilimis an Fhírinne i gCás Uí Lubhlaí 13
Caithfidh pobal na Gaeilge seasamh lena chéile agus brú a chur ar an Aire Dlí is Cirt an fhírinne a nochtadh faoi fhiosrúchán na nGardaí ar chás Dhomhnall Uí Lubhlaí dar le Breandán Delap.
Amuigh faoin Aer ar Son an Chultúir 6
D'fhreastail Tony Birtill ar imeachtaí Fhéile Learphoill, ceann acu i mballóga teampaill a scriosadh sa Dara Cogadh Domhanda.
An Raibh an Cháinaisnéis Cothrom? 1
D'ainneoin ghéire na gciorraithe sa chóras sláinte tá Ciarán Mac Aonghusa den tuairim go bhfuil léas beag dóchais ag sileadh chugainn ó fhoinsí éagsúla.
Na Dragqueens agus an Cultúr Gaelach 4
Thug Seán Mac Risteaird cuairt ar Poorhouse, oíche spraoúil spleodrach Gaylach, sa Panti Bar i mBaile Átha Cliath an mhí seo caite.
Teorainneacha an Aontais Eorpaigh: Níos Daingne & Níos Cliste 2
Dearcadh cúng craplaithe an AE is údar báis (sa Mheánmhuir go minic) do dhaoine a shantaíonn tearmann san AE. Cíorann Alan Desmond gné na teorann.
Na Gaeil Óga 6
Chuaigh Colm Mac Séalaigh i dteagmháil le dream iontach aislingeach san ardchathair, dream gníomhach a chuaigh i mbun fíorú a n-aislinge, Na Gaeil Óga.
Comórtas Áilleachta na bPáistí 4
Dúnadh Rialtas Mheiriceá: Obama versus an Tea Party 10
Tony Abbott, Príomh-Aire Gnéasaíoch? 3
Tá Bearnaí Ó Doibhlin ag dearcadh san alt seo ar chlaonadh an Aba .i. leithcheal Phríomh-Aire na hAstráile ar mhná na polaitíochta sa domhan theas.
Adele – Cé hÍ Féin? 11
Muireann Ní Bhaoill
Chuaigh Adele i bhfeidhm go mór ar Mhuireann Ní Bhaoill, Gaillimheach óg a bhain duais na hógiriseoireachta ag Gradaim Liteartha an Oireachtais i mbliana.
Bhuail Sé a hAon a Chlog Faoi Thrí 1
Bhí Daragh Ó Tuama ag tiomáint ar feadh seachtaine carr as an gCóiré a d'fhill ar mhargadh na hÉireann i n-éis cúig bliana de shos díolaíochta. Nochtann sé a thuairim fúithi san alt seo.
Gan Dídean 2
Mheas Balor go raibh fíor niamhrach dhiamhrach neamhaí ar ár dTaoiseach tuisceanach macríúil tomhasta, ach ní fios an log a dtitfidh céad chnap eile na firmiminte anuas ar neach dearóil daonna.
An Fear Iarainn 3
Shiúil John-Paul Mc Carthy seal i ndomhan nár mhair aon ghreann riamh ann nuair a léigh sé an bheathaisnéis a scríobh Charles Moore ar Margaret Thatcher.
Na Meánmhúinteoirí i Sáinn? 1
Tar éis don ASTI vótáil in aghaidh glacadh le socrú Bhóthair Haddington, ceapann Donncha Ó hÉallaithe go n-aimseofar bealach éalaithe do na meánmhúinteoirí le deis a thabhairt dóibh tíocht as an tsáinn ina bhfuil siad. Imelda May, Bláthnaid Treacy, agus Declan Hannon fógartha ina n-ambasadóirí do SnaG 2021
23ú Feabhra 2021
Is iad an ceoltóir aitheanta Imelda May, an t-iománaí Declan Hannon, agus an craoltóir Bláthnaid Treacy a bheidh ina n-ambasadóirí do Sheachtain na Gaeilge 2021. Fógraíodh an triúr ina n-ambasadóirí aréir.
Beidh Seachtain na Gaeilge ar siúl idir an 1-17 Márta agus beidh Imelda, Declan, agus Bláthnaid ag cur na féile chun cinn ar bhonn náisiúnta agus idirnáisiúnta. Seo an chéad bhliain nach mbeidh aon chainteoir líofa Gaeilge ina ambasadóir don fhéile.
Léirigh an ceoltóir Imelda May spéis sa Ghaeilge anuraidh le linn na Dianghlasála agus tharraing teachtaireacht a sheol sí ar Twitter faoin aiféala agus an "briseadh croí" a bhí uirthi i dtaobh na teanga náisiúnta go leor airde. Go gairid ina dhiaidh sin, thosaigh sí ar chúrsa ranganna le Conradh na Gaeilge.
Tá a ghrá don Ghaeilge léirithe ag Declan Hannon freisin, agus ghlac sé páirt go fonnmhar i bhfeachtas de chuid Chonradh na Gaeilge leis an bhFáinne Óir a chur chun cinn in 2019. Ba é a bhí ina chaptaen ar fhoireann Luimnigh nuair a bhuaigh siad Corn Liam Mhic Cárthaigh in 2018 agus dúirt sé gur bhreá leis a óráid a thabhairt i nGaeilge dá mb'fhéidir leis.
Tá an cúpla focal ag an láithreoir raidió Bláthnaid Treacy a chuireann an clár StaidAir i láthair ar RTÉ 2FM. Dúirt sí go bhfuil "ríméad" uirthi a bheith ina hambasadóir i mbliana agus go bhfuil sí "ag tnúth go mór leis an bhféile".
Tá sé mar aidhm ag Seachtain na Gaeilge daoine a bhfuil caighdeáin éagsúla Ghaeilge acu a spreagadh le páirt a ghlacadh in imeachtaí atá dírithe ar an teanga. Eagraítear imeachtaí ar fud an domhain ar bhonn áitiúil, náisiúnta agus idirnáisiúnta leis an teanga a cheiliúradh agus beidh neart ar siúl ar líne i mbliana.
"I mbliana beidh go leor imeachtaí ar siúl ar line, mar sin tá níos mó deiseanna ná riamh ann do dhaoine páirt a ghlacadh san fhéile, is Cuma cá bhfuil siad. Molaim d'éinne, is cuma cén leibhéal Gaeilge atá acu, páirt a ghlacadh in imeachtaí i mbliana. Ó dhaoine ag tosú ar a dturas teanga, iad siúd atá ag foghlaim arís agus daoine atá líofa ach nach bhfaigheann an deis a gcuid Gaeilge a úsáid chomh minic agus ba mhaith leo, tá ócáid ann do gach duine," a dúirt Conchubhair Mac Lochlainn, cathaoirleach Sheachtain na Gaeilge. Bhain an chuid ba mhó ar fad díobh sin le scríobh na teanga, tascanna a bunaíodh ar riachtanais na scrúdpháipéar teistiméireachta. Más mian leat an mórtas foirne céanna a mhúscailt i do ghnó/d’eagraíocht agus poiblíocht fhorleathan a ghnóthú de bharr úsáid na Gaeilge, glac páirt i nGradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2017. Ar an drochuair, bhí muid a chailleadh ar an tosaigh oscailte-mindedness nuair a bhí an Thoir ró-fonn a dhíol amach chuig an Iarthar. Neamhaird muid an méid a bhí foghlamtha againn san idirthréimhse, gur féidir le beagnach rud ar bith a athrú. Dá bharr sin caillte againn chomh maith an deis a thógáil rud bunúsach nua, ag lánpháirtiú cultúir an dá Thoir agus Thiar i amháin stát Gearmánach daonlathach. Feall ar ár n-Bunúsach Dlí, an bunreacht réamh-Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine, i gcás ina leagtar síos an aithreacha bunaitheach atá againn a dhearadh bunreacht aon uair amháin go bhfuil an Ghearmáin aontaithe i saoirse. In ionad a ghlacadh an chuid is fearr ó na Thoir agus an chuid is fearr as an Iarthar, choinnigh muid Thiar-Ghearmáin díreach cosúil go raibh sé roimh agus chas muid le saol na saoránach a bhí ar an Thoir bunoscionn. Bhí an aisteoir Robert Shaw ina chónaí i dTuar Mhic Éadaigh go dtí a bhás i 1978. Bhí cáil air mar gheall ar a chuid oibre ar na scannáin “Jaws” agus “The Sting”. MAC GIOLLARNÁTH, Seán (1880–1970) | ainm.ie
ainm eile Tadhg Ó Ceallaigh
dáta breithe 13 Meán Fómhair 1880
dáta báis 28 Eanáir 1970
áit bhreithe Coill an Bhogaigh, Co. na Gaillimhe
Brigid Curley [tuismitheoir]
DE BÚRCA, Proinnsias (1904–1996)
Is i measc lucht bailithe béaloidis is minice a luaitear é, ach bhí spéis mhór sa litríocht aige. B'fhéidir gur mhó an toradh a bhí ag an mbéaloideas ar a phrós ná ar dhéantús aon duine eile de scríbhneoirí a linne, an chuid díobh nár chainteoirí dúchais Gaeilge iad.
I gCoill an Bhogaigh, Goirtín i bparóiste Bhaile Mhic an Bhaird, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 13 Meán Fómhair 1880. Bhí naonúr clainne ag a athair Pádraig (bhí tamall caite aige i Meiriceá; d'éag sé in aois seachtó bliain dó 23 Feabhra 1912) agus a mháthair, Brigid Curley, agus ba é Seán an buachaill ba shine. Bhí siopa agus feirm bheag ag an lanúin. Breac-Ghaeltacht ba ea an ceantar ach ní raibh an teanga ag an máthair, cé go raibh cailín aimsire ó Ros Muc sa teach agus gan ach beagán den Bhéarla aici. Tar éis bunscolaíochta fuair Seán breis oideachais óna uncail ar mhúinteoir scoile in aice an Ghoirtín é. D'éirigh leis post státseirbhíse a fháil i Roinn loncam an Stáit, Teach Somerset, Londain.
I gConradh na Gaeilge thall dhéanadh sé freastal ar na ranganna agus d'éirigh sé cairdiúil le Micheál Breathnach agus Pádraic Ó Conaire. Tá cuid dá chuimhní ar Phádraic i gcló ag Tomás de Bhaldraithe in Pádraic Ó Conaire: clocha ar a charn (1982). Is i Londain a ghlac sé mionn Bhráithreachas na Poblachta.
D'fhill sé abhaile 1908 agus bhí ina eagarthóir ar An Connachtach, iris nár mhair ach tamall gairid. Níos deireanaí an bhliain chéanna ceapadh é ina leaseagarthóir ar An Claidheamh Soluis agus ar ball ina eagarthóir i gcomharbacht ar an bPiarsach. 'Mac Giolla an Átha' an leagan dá shloinne a d'úsáideadh sé ag an am. Scríobhadh sé féin san iris faoi na hainmneacha 'Maine' agus 'Tadhg Ó Ceallaigh'. San iris freisin a foilsíodh a chéaduair in 1913 Mac na mná déirce, aistriúchán ar The Shuiler's child le Seamas O'Kelly a rinne sé féin agus Micheál Mac Ruaidhrí . D'fhoilsigh an Gúm é 1933.
Cheangail sé leis na hÓglaigh ach bhí sé i nGoirtín Seachtain na Cásca 1916. Bhí litir ag an gcruinniú den Choiste Gnó uaidh 9 Lúnasa 1917 á rá leo gur mhian leis éirí as eagarthóireacht An Claidheamh Soluis.
Bhí sé ina theachtaire ag Arm na Poblachta i rith Chogadh na Saoirse. Thosaigh sé ag freastal ar léachtaí an Incorporated Law Society. Bhí cead aige bheith ag tuilleamh a bheatha i rith an chúrsa bliana. Cháiligh sé mar aturnae 1920 agus thosaigh ag cleachtadh na ceirde seo i mBaile Átha an Rí.
Tá cuntas ag Criostóir Mac Aonghusa in Scéala Éireann 28 Feabhra 1970 ar an gcaoi ar roghnaíodh é mar bhreitheamh sna cúirteanna poblachtacha i gConamara. Cúntóir ag Aibhistín de Staic, a bhí ag feidhmiú mar Aire Gnóthaí Baile, ba ea Seoirse Mac Niocaill (an Seoirse ba dheartháir le hEibhlín) agus d'fhiafraigh seisean de Phádraic Ó Domhnalláin i Sráid Uí Chonaill lá cé a chuirfí siar. Insíonn Mac Aonghusa scéalta i dtaobh an chaoi a stiúradh Seán na cúirteanna a bhí faoina chúram tar éis gur ceapadh ina bhreitheamh dúiche é 1925. Ba mhinic duine dá lucht aitheantais féin á chúiseamh agus ba mhinic a d'íocadh sé an fhíneáil má shíl sé an duine a bheith róbhocht. Tá a ainm luaite i leagan den amhrán 'Oakum an Phríosúin'. Chuaigh sé ar pinsean 1950 agus thosaigh ag cleachtadh ceird an aturnae arís. Bhí se pósta ar Thríona Ní Fhearáin. B'as Machaire Fíolta di agus bhí deirfiúr léi pósta ar an Dr Séamus Ó Ceallaigh. Bhí sí síolraithe go díreach ó Neilí Óg Ní Cheallaigh an amhráin (in Dhá chéad de cheoltaibh Uladh). Bhí cónaí orthu i nGaillimh agus triúr mac acu. D'éag Seán 28 Eanáir 1970. Bhronn Ollscoil na hÉireann LL.D. air in 1959 i ngeall ar a raibh d'obair an bhéaloideas a bhailiú déanta aige.
Thapaíodh sé an deis a thug obair na gcúirteanna dó chun scéalta agus seanchas a bhailiú. Ba iad na bailiúcháin ab iomráití dá ndearna sé Peadar Chois Fhairrge (1934), ábhar a thóg sé ó Pheadar Mac Thuathaláin (d'éag 1930), agus Loinnir mac Leabhar agus sgéalta gaiscidh eile (1936), a scríobh sé síos ó Sheán Ó Briain, Micheál Mac Donnchadha, Tomás Mac Con Iomaire, agus Seán Mac Con Rí, agus Annála beaga ó Iorras Aithneach (1941). Ba é Mac Giollarnáth a chuir Seán Ó Briain in aithne don scoláire Séamus Ó Duilearga agus dúirt seisean ina thaobh: 'He was the finest storyteller I have ever known' (Irish folk tales collected by Jeremiah Curtin, 1943).
Bhí spéis ar leith aige i seanchas a bhain le héin agus le hainmhithe. Scríobh sé Saoghal éanacha (1925), agus Féilire na nÉan (1940). D'aistrigh sé Birdland le Oliver G. Pike faoin teideal Ríoghacht na nÉan (1935), agus The seashore le J. H. Kelman agus Rev. T. Wood (Cladach na fairrge, 1947). Thug sé liosta d'fhocail a bhain le héin don Duinníneach.
Is é Mo dhúthaigh fhiáin (1949) an sampla is fearr den chaoi ealaíonta a ndéanadh sé eolas faoin dúlra, an béaloideas, agus a fhealsúnacht féin a fhí le chéile i bprós simplí nádúrtha. Bhuaigh an leabhar sin Duais an Chraoibhín agus déanann Proinsias Mac Cana cur síos ar a cháilíochtaí in Comhar, Iúil 1950.
Scríobh Seán i mBéarla Patrick H. Pearse, a sketch of his life, c.1917 – bhí tamall caite aige ag múineadh i Scoil Éanna – agus Conamara (1954), leabhrán do Chomhar Chultúra Éireann. Leabhar do pháisti is ea Fí-fá-fum (1931). D'aistrigh sé Emil und die detektive le Erich Kastner faoin teideal Emil agus na lorgairí (1938). D'fhoilsigh an Gúm Éirghe na gealaighe, a aistriúchán ar dhráma an Bhantiarna Gregory in 1935; in aon cheangal leis tá Rogha Ruaidhrí, aistriúchán ar Rory wins le Seamus MacManus.
Ag Risteárd Ó Glaisne in Ceannródaithe: tuairisc iriseora (1974) atá an cur síos is cuimsithí ina thaobh. dochonradh a scríobh 1 year ago: Tithe an Oireachtais Seo a leanas ceist a diarr Chonradh na Gaeilge ar Pat Breen, Fine Gael a … breis → I 1999 fuair Giordai Ua Laoghaire cuireadh ón scríbhneoir/cumadóir Tadhg Mac Dhonnagáin teacht isteach go Montrose chun ceiliúradh a dhéanamh ar a chuid ceol. This... In 2007, total expenditure on social and affordable Tithíocht, improvement and regeneration measures exceeded €2.15 billion. This investment meant that the needs of some 18,800 households were met from the full range of social and affordable Tithíocht measures - an increase of 28% on 2006. Exchequer expenditure of €497 million on the provision of water services infrastructure supported the completion of 44 major schemes, up from 23 in 2006, and continued to maintain a focus on the achievement of quality standards in the groups schemes sector. €36 million was spent on the Programme for the Conservation and Protection of Built Heritage. Is aisteach é, a Chathaoirligh. Déanfaidh mé i mBéarla é, ach faoi agóid. Tharla sé seo cheana féin i gcás eile a raibh an-chaint faoi fadó. Is é sin nuair a tháinig an Coimisinéir Teanga anseo leis an tuairisc bhliantúil a phlé. Tharla an rud ceannann céanna. Dúradh liomsa sular tháinig mé anseo go mbeadh an córas aistriúcháin ar siúl. Táimid ag iarraidh labhairt sa phríomhtheanga oifigiúil. Sa chás eile sin, ní raibh sé ar fáil, agus sa chás seo arís, níl sé ar fáil. Tá ceist an-mhór faoi chúrsaí dáiríreachta ó thaobh dhátheangachais de sna Tithe. Ach, leanfaidh mé ar aghaidh i mBéarla. Is é bun agus barr an scéil, fiú más maith ann í an Ghaeltacht, nó pé iarsmaí di atá fágtha, gur féidir le foghlaimeoirí beagnach gach bua a bhaineann léi mar Ghaeltacht a sholáthar dóibh féin feasta. http://www.feargalmac.org/articles/history-and-culture-of-gaa-under-attack-by-the-modern-imperialism-of-peace/
Mar sin féin, ní gá ach sracfhéachaint a ghlacadh ar insint sna meáin le déanaí le foghlaim go bhfuil athscríobh na staire agus comhshamhlú cultúrtha i mbarr a réime agus oidhreacht shaibhir an chumainn ar tabla 'diosctha' na móruaisle. D'oscail an próiseas síochána ó thuaidh an spás do reitric úr an 'athmhuintearais' a bhru loighic an comhshamhlaithe anuas ar chumann neamhpléach s'againn agus thosaigh ceannasaíocht an CLG a chreidbheáil go mbeadh orthu stair bhrodúil s'acu a threigint le maireachtáil sa domhan úr. Mar an deir an teoiricí díchoilínithe, Alberto Memmi, 'in order to free himself, or so he believes, the colonised agrees to destroy himself'.
Bhí sé 'forásach' mar sin in 2001, ligint do fhorsaí armtha na Breataine, bheith páirteach i gcluichí s'againn, ainneoin go raibh críochdheilight mídhaonlathach daingnithe; baill s'againn á mharú go fóill ag gníomhairí na bhforsaí céanna, agus an impireacht chumhachtach ag leanúnit an clár géarleanúna céanna ar fud an domhain.
Bhí sé 'aibí' go leor mar sin, ár macantacht agus neamhpléachas a caitheamh uainn chun cuairt impiriúl na banríona a eascú go páirc an chrócaigh anuraidh agus muid ag fógairt deireadh an staire Éireannaí' leis an 'Tuaisceart Éireann nua' a cheiliúradh mar áit 'normálta'. Bhí muid 'fásta aníos' go leor le haithaint gur rud 'fiúntach' agus 'seasmhach' é an críochdheighilt, ar eagla go gcuireann éinne dushlán roimhe.
Bhí muid 'neamhpholaitiúil' go leor le haithaint gur 'bhroicéirí neodrach' iad Rialtas na Breataine sa choimhlint idir dhá threibh seicteacha sa 'dhá náisiún' síochanta in Éirinn. Bhí muid 'oscailte' go leor glacadh leis an 'carve up' idir 'oraiste agus glas' nuair a thóg muid 'droichead síochana' leis an Ord Oraisteach amháil agus go raibh coibhéis eadrainn féin agus eagraíocht sheichteach a bunaíodh chun comhionnanas a cheilt ar Chaitlicigh agus Presibítéirigh agus meon uaisleachta na coilíneachta a dhaingniú sa phobal aontachtach.
Is mar gheall ar an 'dul chun cinn iontach' seo a d'eascair ó chur chuige reitithe coimhlinte na dispeansáide úire go bhfuair muid ardmholadh ónar príomháire nuachoilíneach, Peadar Mac Roibín. Is ar eigeán go raibh an t-am ag íobairtaigh an coilíneachas titim thairis a chéile le fáiltiú roimh na moltaí 'cineálta' seo, nuair a léirigh comhghléacaí ainsctoisceach dá chuid, Greagóir Mac Cathmhaoil, nár leor ár bpolasaithe 'forasacha' san am i láthair, agus go mbeidh athscríobh agus ath-ainmniú le déanamh fosta chun an 'turas' a chríochnú. Is léir nach nglacann an coilíneachas cultúrtha nó polasaí comhshamhlaithe an próiseas síochana le leathmhiosúir. Mar a dúirt an reábhlóidí Algéireach Frantz Fanon féin, 'colonialism is not satisfied merely with holding a people in its grip and emptying the native's brain of all form and content.…it turns to the past of the oppressed people, and distorts, disfigures and destroys it'.
Os a choinne sin, léiríonn eachtaí Gaeil Naomh Éanna nach n-aontaíonn gach díograiseoir le turas seo an comhshamhlaithe agus nach nglacfar le dictats an Tuaisceart Éireann nua ina luí. Is léir go bhfuil spiorad bunaithe an eagráis beo beathach i measc na cosmhuintire ag leibheál áitiúil, go háirithe in áiteanna cosúil le Dun Géibhinn inár ainmniú cumann in omós do Ghaeil Chróga, ní amháin mar gheall ar na heachtaí spóirtúla a rinne Caoimhín Ó Loingsigh i bpáirc na hiomána, ach de bhrí gur nár umhlaigh sé riamh roimh Ghall nuair sheas sé an fod go deireadh in éadan impiriúlachas reatha na Breataine in Éirinn.
Scríofa ag Nuacht24 ar 30.10.2013 Rannóg gné-ailt/tuairim, náisiúnta, nuacht.
1 Nóta Tráchta ar "Stair agus cultúr CLG faoi ionsaí ag Impiriúlachas comhaimseartha na 'Síochana"
01.11.2013 - 07:17
Alt breá, spreagúil, eolgasach eile ó Fheargal, ní hionadh.
Gealann sé mo chroí a chloisteáil go bhfuil cumainn mar Naomh Éanna ann (nó an é an t-aon cheann in Éirinn é?) "atá fréamhaithe i bhfógógra na Cásca … 'in no spirit of timid apology' ".
Cheapfá agus 'saoirse' bainte amach ag an stát a nglaonn 'Poblacht' na hÉireann uirthi féin go mbeadh formhór na gclubanna ó dheas fréamhaithe go smior i bhfógógra na Cásca faoin am seo ach is dócha gurb é CLG ceann de na samplaí is suntasaí d'fheidhmiú fhealsúnacht na críochdheilte – corrchlub mar Naomh Éanna ann ach formhór mór de na clubanna ar an oileán lán de 'ghéillsinigh dhílse' an choilíneachais. “Agus lena chois, chuir Basil bonn maith eacnamúil faoi The Andersonstown News, rud a bhí deacair sna 1970í nuair nach raibh mórán acmhainn airgeadais i mBéal Feirste Thiar.” Pianadóir, amhránaí agus ceannródaí ceoil leictreonach í Seasta atá tar éis a cruthaíocht a dhíriú le déanaí ar cheol clasaiceach don bpianó. Siad an rince agus an ghluaiseacht croílar a cuid saothair ó thaobh mothúchán agus struchtúir araon. Ó Dhaingean Uí Chúis ó dhúchas, sí Mo Benison an pearsa a bhfuil an t-ainm cleite Seasta uirthi. Beidh seoladh a halbaim nua sa Lab ar an 29ú lá de mí Iúil. Bígí ann! Rinneadh formhór na n-amhrán a thaifead gan aon réamh-chleachtadh. Cloistear iontu leaganacha áitiúla damhráin mhóra, ar nós Róisín Dubh agus Na Connerys, amhráin eile a bhí coitianta sa cheantar ach ná cloistear puinn a thuilleadh ar nós Príosún Chluain Meala, agus amhráin eile fós ná cloiseadh puinn riamh lasmuigh de bhailte fearainn áirithe, mar atá Barra an Ghlinn Aird ó Chom Dhineoil. Cloistear iontu chomh maith saibhreas teanga gan sárú, agus léargas iontach atá sa bhailiúchán ar chanúint Chorca Dhuibhne. aonghus 10 August 2009 at 17:42
M'anam gurbh fíor dhuit.
Bíonn sé deacair orm mo mhac - ar léitheoir craosach é i mBéarla agus i nGearmáinís a mhealladh chun Gaeilge a léamh.
Feictear dó é bheith ró dheacair. Agus is fíor dó go minic. Ach is fáinne fí atá ann - easpa cumais de bharr easpa abhár, agus ansin easpa ábhar de bharr easpa cumais...
Tadhg Mac Dhonnagáin 10 August 2009 at 18:12
Tá sé sin fíor - ach an méid sin ráite, is minic leabhair Ghaeilge do ghasúir (idir aistriúcháin agus bhunleabhair) a bheith curtha ar fáil agus iad ró-chasta ó thaobh teanga de. Ní ceist canúna í sin ach ceist stíle. Má léann tú Jacqueline Wilson, bean a scríobhann i mBéarla, do léitheoirí aonteangacha Béarla, feicfidh tú an grádú cúramach atá déanta ar an teanga ina cuid leabhar. Agus ní bhaineann sé sin blas den scéalaíocht - sainscil atá ann. Mionachas teanga a theastaíonn agus an aidhm a choinneáil romhainn na leabhair a bheith inléite agus PLÉISIÚRTHÁ le léamh.
Dála an scéil (ní ag tarraingt uisce ar mo mhuileann féin atá mé anois) ach an bhfuil do mhac ró-shean don tsraith Fiannaíochta atá déanta agam leis an nGúm? Tá siad dírithe ar ghasúir idir 8 - 10, ó thaobh ábhair agus teanga de. An Gúm a d'fhoilsigh: http://www.educationmatters.ie/2008/11/15/an-gum-dha-leabhar-nua-do-phaisti-8-mbliana/ Ón taispeántas Rapsóid/ Rhapsody a osclaíonn ag Ionad Ealaíon Bhanc na hÉireann, Clúdach: 'Duenda' leis an ealaíontóir aitheanta Denise Cassidy atá againn ar chlúdach Feasta na míosa seo. Tá Glaschú chomh lán Gael (Albannaigh is Éireannaigh) agus go bhféadfá bualadh le duine eigin i gcúilín eigin ag am eigin agus labhairt leo i pé rogha teanga atá agat, Gáidhlic nó Gaeilge. Lá éigin le linn Oireachtas Chois Fharraige bhí mé ag éisteacht le Iris Aniar ar RTÉ RnaG agus mé ag útamáil thart ag seachaint obair an tí nuair a cheap mé gur chuala mé Eibhlín Ní Chonghaile ag cur agallaimh ar dhaoine a phós nó a thosaigh ag siúl amach le chéile ag an gcéad Oireachtas Chonamara, dhá scór bliain ó shin. Déanann Foras áisitheoireacht agus gríosadh ar úsáid na Gaeilge san earnáil phoiblí agus phríobháideach i bPoblacht na hÉireann agus i dTuaisceart Éireann nuair a bhíonn éileamh cuí ann. Máirtín agus Máirtín Eile | Comhar
Máirtín Ó Direáin agus Máirtín Ó Cadhain. Beirt mhórscríbhneoirí Gaeilge sa bhfichiú céad. Is cinnte go raibh neart cosúlachtaí eile idir an bheirt Chonnachtach, seachas a dtábhacht i gcultúr na Gaeilge. Má bhí, is é is dóichí gurbh in árach a chéile a chuireadh na cosúlachtaí úd iad, chomh minic lena athrach, nó fiú níos minice ná sin, b'fhéidir. Ní mé cén uair a casadh an chéad Mháirtín ar an Máirtín eile den chéad uair, ach bhí an bheirt i láthair ag an gcéad chruinniú de Chumann na Scríbhneoirí in Óstán Jury i mBaile Átha Cliath i Meitheamh na bliana 1939. Bhí roinnt dócúil ar an tionól céanna mar gheall ar Shéamus Ó Grianna nach raibh róchinnte, is cosúil, cén mhaith a dhéanfadh an Cumann. Níor tháinig sé go dtí aon chruinniú eile.
Ní raibh deis ag an gCadhnach freastal ar imeachtaí an Chumainn sna blianta a leanfadh, mar gur gabhadh go gairid ina dhiaidh sin é. Pébrí scéal é, bhí cantal ar an gCadhnach mar níor tugadh cuireadh d'fhilí na nGaeltachtaí chun an Chumainn, filí pobail. An freagra a bhí ag Pádraic Óg Ó Conaire air, 'Bhuel an dtuigeann tú, ní raibh Thom's Directory agam nuair a bhí mé ag cur amach na gcuirithe'. Ach is dócha gurb é sin faoi deara an coimhthíos a bheadh ar an gCadhnach le nuafhilí na Gaeilge uaidh sin amach, coimhthíos a thiontódh ina naimhdeas de réir a chéile. Daoine nach furasta a ligfeadh rud tharstu a bhí sa mbeirt Mháirtíní, cóir ná éagóir. Idir an dá linn, bhí an t-aighneas ag glugarnach, ina uisce faoi thalamh.
'Dar príosta, tá misneach aige a dhul ag cur amach fhilíochta ar a chostas féin ins an prosy age seo,' a scríobh an Cadhnach i litir chuig Tomás Bairéad ó Shibéir na hÉireann agus é ag tagairt do chéad chnuasach filíochta de chuid an Direánaigh. Bhí a lán litríochta Fraincise dhá léamh aige ag an am sin, roinnt mhaith filíochta nach dtaitneodh cuid di leis, a deir sé. Ní mé an na siombalaithe a bhí i gceist aige, Stéphane Mallarmé agus Paul Valéry, cuir i gcás. Ag caint faoin méid is féidir a scagadh as an aiste 'An Nuafhilíocht' a d'fhoilsigh Máirtín Ó Direáin in Comhar (Feabhra 1961) agus as na páipéir bhána iomráiteacha a bhreac an Cadhnach ocht mbliana ina dhiaidh sin atá mé anseo, go príomha.
Bhí Máirtín Ó Direáin an-tugtha do Valéry agus ní foláir nó gur thaithnigh cuid de dhoilfeacht álainn sin na siombalaithe leis an gCadhnach. Go deimhin, luann an dís Valéry agus T. S. Eliot agus iad ag míniú a gcuid tuairimí faoin litríocht agus faoin bhfilíocht go háirid. Bhí siad ar aon intinn go raibh sé dlite ar scríbhneoir cruthaitheach caint na treibhe a íonghlanadh nó brí níos glaine a thabhairt di, mar a d'fhógair Mallarmé agus Eliot ina dhiaidh siúd. Ní haon ionadh, is dócha, gur éagsúil an tuiscint a bhí ag an mbeirt scríbhneoirí Gaeilge ar an gcaoi ba chuí le dhul ina bhun sin. Shílfeá go ngabhfadh Ó Cadhain leis an bhfile go gcaithfí cúl a thabhairt le friotal agus téamaí na hAthbheochana agus gurb é easpa traidisiúin bheo scríbhneoireachta ba mhó a chuirfeadh isteach ar an té a thabharfadh faoi litríocht a scríobh sa nGaeilge. Chomh maith leis sin, ba í caint bheo na ndaoine an fhoinse ba thábhachtaí leis an mbeirt ach go mbeadh an Direánach ní ba bháúla leis an gcaighdeán, b'fhéidir. Os a choinne sin, bhí an Cadhnach dúghafa leis an nGaeilge mar mheán agus mar sheilbh a mhuintire, é grámhar, éadmhar, craosach, gangaideach ina taobh.
'Ní bhíonn cuma ná caoi ar a chuid Gaeilge leath na cuarta,' a deir sé i litir eile chuig an mBairéadach faoin 'bhfile ó Hy-Brazil', agus é dhá fheannadh dhá chraiceann nua-aoiseach lena theanga bhiorach, gan trua gan trócaire, fearacht a liachtaí uair eile a criogadh, púróga an domlais a bhí ag dul i méid ann ón gcéad lá a tháinig sé ar an saol, cheapfá. 'Ní bhraitheann an file an spleáchas céanna leis an gcomhthionóil,' a dúirt Máirtín Ó Direáin. Is é is dóichí gur ghoill an abairt sin ar an Máirtín eile go mór, gur dhaingnigh sí an tseanbharúil ann nach raibh an file dílis, gur 'luifearnach galánta a labhraíos daoine galánta' a bhí ina chuid ranntaíochta. Is cinnte go raibh bród ar an gCadhnach as gur léití a shaothar ina dhúiche féin, nó gur mhoilligh sé ar a éadóchas, roinnt bheag, gurb ann dóibh a léadh é, dhá theirce iad is dhá laghad a mbá leis.
Tá sé chomh siúráilte céanna, dar liomsa, gur cheap an sean-Óglach Sóisialach nach raibh tábhacht ar bith ag baint le nuafhilíocht na Gaeilge, ná le nuafhilíocht i gcoitinne ach oiread leis sin. Ní raibh, arae bhí na liricí deasa neamhurchóideacha i bhfad ó ábhar shaol an phobail, b'fhacthas dhó. Ba chuma sa diabhal faoi na seanmheadarachtaí, faoin gcomhardadh slán, uaim, ná amas, rinn nó ardrinn, d'aontódh na Máirtíní, b'fhéidir, ach níor chuma faoin bpobal! Shíl an Cadhnach 'go bhféadfadh feidhm eicínt a bheith ag an bhfilíocht ... go bhféadfadh na filí teacht i dtír air'. Is é an t-aon fhile a luas Máirtín Ó Cadhain le gean Johnny Chóil Mhaidhc – 'má cheadaíonn sibh dhom chor ar bith an t-ainm a thabhairt air,' a fhiafraíos sé den lucht éisteachta, mar dhóigh dhe, ag cuimhneamh ar an tseancheist ó chéad chruinniú Chumann na Scríbhneoirí, cheapfainn. Thaithnigh Seán Ó Coistealbha leis an gCadhnach, arae bhí sé 'ar an gcaoi a raibh sé ag filí ariamh sa nGaeilge,' é bainteach doscaoilte le saol na sochaí. Bhí marbhna poiblí ar mhodh Raiftearaí aigeasean in ómós a charad, seachas 'múisiam beag príobháideach bhuidéilín an phoiticéara'.
Ní mé an é sin a thug an Cadhnach ar oscar An Bhile a Thit, an dán a scríobh an Direánach ina ómós, má chuala sé i gcré na cille é? Ar ndóigh, ba shuarach dóchas an Chadhnaigh as chuile shórt gnaithe daonna faoin spéir is faoin talamh agus bhí sé in éadóchas ar scríbhneoireacht i gcoitinne, dhá réir sin. Ní raibh i ndán don scríbhneoireacht chruthaitheach ach dubhchinniúint dothuisceana. Pébrí scéal é, chreid sé go mb'fhéidir go bhféadfadh filíocht maireachtáil i bprós, go bhfuil 'an domhan próis ag dul timpeall faoi chulaith na filíochta' feasta. B'fhéidir gurb í an chreidiúint sin faoi deara 'an t-ualach trom de mheafair mheasctha is de shamhailtí neamhoiriúnacha' i saothar an Chadhnaigh, mar a dúirt an tOllamh Seán Ó Tuama. An ea go raibh Máirtín Ó Cadhain ag iarraidh a bheith ina Iar-Nua-Fhile? File a thit? Ceist. Is ansa.
'Ní thuigimse an fhilíocht,' a dúirt cara liom, fear Gaeltachta, na blianta ó shin, agus níor thuig mise ag an am é ach oiread. Tháinig mar a bheadh dúnáras ann eadrainn. B'fhéidir gurbh fhearr a thuigfinn anois é, ainneoin nár mhaith liom an dúnáras a mhúradh le caise cainte ná le tuaradh clóbhuailte. Ní dhéanfaidh bainne dubh na féile ramallae an dúnáras sin a leá ina shruth carthanais, a scríobhfadh an Cadhnach. Ní leáfaidh, arae is é bainne dubh Phaul Celan a óltar sa lá atá inniu ann, Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie abends wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts wir trinken und trinken...
Ar aon chaoi, ní scaoilfinn liom ná ní déarfainn cé hé an cara úd. B'fhéidir go scaoilfeadh ollamh cúramach eicínt dúrún an dúnárais sin. Amach anseo—é ag clipeadh na ngearb seasc de chraiceann seargtha mhumaí na Gaeilge—an seargán screamhach curtha, mar a dúirt an Direánach, i '[g]carnán trodán faoi ualach deannaigh inár ndiaidh in Oifig Stáit'. Is cuma an fiontar nua nó comhlacht seanbhunaithe é tá deiseanna iontacha ag dul le húsáid na Gaeilge san earnáil gnó. Each time you see this icon next to an Irish term on tearma.ie, you can click the icon to search for usage examples of that term in the New Corpus for Ireland. Rugadh Antain Mac Lochlainn i gCúil Raithin, Contae Dhoire i 1965. Tá BA agus PhD sa Léann Éireannach aige ó Ollscoil Uladh ar an mbaile sin. Tréimhsí caite aige le Foinse, Bord na Gaeilge agus RTÉ. Tá sé anois ina Phríomhtheagascóir san Ard-Dioplóma san Aistriúchán, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. D’fhoilsigh Cois Life treoirleabhar leis faoi cheird an aistriúcháin, Cuir Gaeilge Air (2000). Is iontach an áis an deachtú[sílím gur sin an Ghaeilge atá air]! Tá obair iontach déanta ansin agat. Léigh mé féín alt ar an teicneolaíocht ansin. Is doiligh an rud é am a fháil dachan rud. Líonfar tráthnónta na bliana seo chugainn dúinn is dócha … Gallán an Ghúim: Caidreamh an Stáit le Scríbhneoirí na Gaeilge: Máirtín Ó Cadhain, Seosamh Mac Grianna agus Seán Tóibín | COMHARTaighde
Eagrán 7 | Léirmheas | DOI: https://doi.org/10.18669/ct.2021.10
Gallán an Ghúim: Caidreamh an Stáit le Scríbhneoirí na Gaeilge: Máirtín Ó Cadhain, Seosamh Mac Grianna agus Seán Tóibín
Coiscéim (2017) | clúdach bog, xvi + 348 lch | ISBN: 10: 6660012170326; 13: 6660012170326 | €12
10.18669/ct.2021.10
© Brian Ó Conchubhair, 2021
Brian.OConchubhair.1@nd.edu
1 Cuntas tuairisciúil stairiúil ar bhunú an Ghúim agus ar chaidreamh triúr scríbhneoirí leis an eagraíocht sin atá sa leabhar taighde seo ó Choiscéim. Mar ba dhual do mhonagraf a bhfuil leabhair an Ghúim mar ábhar aige, is breá agus is toirtiúil an leabhar é a bhfuil 348 leathanach ann agus a thugann léargas cuimsitheach ar stair agus ar straitéisí foilsithe na heagraíochta. Tá an t‑údar, an Dr Gearóidín Uí Laighléis, iomlán mícheart agus míchruinn, áfach, nuair a deir sí nach nochtann a cuid taighde ach 'cúinne beag' de stair ghabhlánach an Ghúim. Seo an anailís agus an mionscrúdú is fearr agus is mine dá bhfuil foilsithe faoin nGúm. Ní minic a fhoilsítear leabhar a chruthaíonn gur 'beo ar mhiotas atáimid leis na blianta fada' (x). Is dána an ráiteas é a rá nach bhfuil i gcuid mhaith den tráchtaireacht a bhíonn ar bun ag scoláirí agus iad ag cáineadh an Ghúim ach iad 'ag déanamh macalla clichéúil ar a chéile agus ar na scríbhneoirí thuasluaite' (279) (Ayant péché moi aussi, je me trouve parmi les coupables). An mó leabhar a chuireann iallach ar scoláirí athmhachnamh a dhéanamh ar bhuntuiscintí dá gcuid faoi ghné lárnach den ghort léinn? Is leabhar den chineál sin é Gallán an Ghúim.
2 Athraíonn an leabhar seo ár dtuiscint ar an nGúm go hiomlán; soláthraítear anseo eolas nua beathaisnéise, tugtar cúlra agus stair cuid de na leabhair mhóra agus déantar mionanailís ar chur chuige aistritheoirí. Is beag leabhar a dhéanann a leithéid sin. Ba bhotún é, dar leis an údar, a cheapadh go raibh aon intinn amháin ag an nGúm. D'fhás an Gúm as an idirphlé leanúnach idir saineolaithe a raibh an oiread éagsúlachtaí eatarthu agus a bhí idir na scríbhneoirí féin, a bhí go minic in earraid leo (85). Tugann an leabhar iontach seo sárléargas cuimsitheach soléite dúinn ar an idirphlé leanúnach sin agus ar éagsúlachtaí an Ghúim, idir mhaith agus olc.
3 Tá obair na gcapall curtha i gcrích ag an nGúm ó bunaíodh é agus is léir sin go háirithe le tamall de bhlianta anuas. Cuimhnigh ar fheabhas na leabhar — maidir le hábhar, dearcadh, cur i láthair agus slacht de — a d'fhoilsigh an Gúm le déanaí: Gluaiseacht (Alan Titley); An Fear a Chuireadh Crainn (Jean Giono/Antain Mac Lochlainn); Amsterdam (Éamonn Ó Ruanaí); Úbalonga (Áine Ní Ghlinn); An Saor Cloiche Míshona (Charlotte Guilain); Drubal (Maolíosa Ní Chléirigh) agus Cén Fáth a mBím ag Broimneach? (Thomas Kingsley Troupe) gan trácht ar athfhoilsiú na gclasaiceach: leagan nua de Dracula (Maolmhaodhóg Ó Ruairc); An Leon, an Bandraoi agus an Prios Éadaigh (aistriúchán nua le hAntain Mac Lochlainn); Pádhraic Mháire Bhán (Seán Ó Ruadháin) agus Seanchas na Féinne (Niall Ó Dónaill). Ach in ainneoin na hoibre sin idir fhoilseacháin, aistriúcháin, thaighde ar stair na heagraíochta féin (agus bhí comhdháil den scoth ann a bhfuil a himeachtaí ar fáil) maireann na scéalta agus na hachasáin cháiliúla. Mar a deir an t‑údar: 'Glacadh gan cheist gur chun aimhleasa na scríbhneoireachta ba ea an Gúm riamh anall. Bhí an drochscéal sin amuigh ar an scéim a thionscnaigh siad de bharr na polaitíochta agus de bharr an tseasaimh a bhí ag scríbhneoirí…' (ix). Ba chuid de bhéaloideas na Gaeilge na scéalta seo agus ipso facto, b'fhíor iad, ach 'tharlódh nach raibh an ceart ag Máirtín Ó Cadhain, ná ag Seosamh Mac Grianna. Tharlódh gur beo ar mhiotas atáimid leis na blianta fada' (x).
4 Sa leabhar seo roghnaíodh triúr údar — Máirtín Ó Cadhain, Seosamh Mac Grianna agus Seán Tóibín — agus rinneadh mionscrúdú orthu agus ar a gcaidreamh leis an nGúm le solas a chaitheamh ar mhodh oibre, ar thuiscint agus ar fhealsúnacht an Ghúim. Dá bharr sin, aimsíodh eolas luachmhar faoin triúr scríbhneoirí úd agus faoi thuiscint na linne maidir le dea-stíl na Gaeilge, le caighdeán na Gaeilge, le moráltacht agus le meon na linne. Is fiú go mór d'aon duine ar spéis leis nó léi saothar an Chadhnaigh nó saothar Mhic Grianna, an leabhar seo a chíoradh go mion. Tá go leor anseo atá nua agus nár tugadh chun solais roimhe seo. D'fhéadfaí ceist a chur cén fáth nár roghnaíodh údar mná ar bith ach ceist shuarach shimplí a bheadh ina leithéid nuair a chuimhnítear ar theirce na mban — scéal ann féin — a d'fhoilsigh ábhar leis an nGúm. Cosnaíonn an t‑údar í féin go ciallmhar, go macánta agus go hionraic ar an gceist seo (xi). Mura mbeadh ach an réamhrá agus Caibidil 1 agus 2 (70 leathanach) sa leabhar seo, bheadh leabhar breá ann agus cleite eile ina sciathán ag Gearóidín Uí Laighléis, scoláire a d'fhoilsigh Seán Mac Maoláin agus Ceart na Gaeilge (Cois Life 2003), monagraf léannta eile. Is i gCaibidil 3, 4 agus 5 a fheictear toradh an taighde cartlainne, tar éis don taighdeoir a bheith ag póirseáil agus ag fiach sna comhaid sa Chartlann Náisiúnta ar Shráid an Easpaig. Agus a bhfuil de mhioneolas agus eolas nua sa leabhar seo, is díol trua é nach bhfuil innéacs cuimsitheach ag dul leis mar is cinnte go gcabhródh a leithéid le scoláirí amach anseo agus go gcuirfeadh se le luach an leabhair. Ina ainneoin sin, tá Innéacs na bPríomhphearsanra ann agus cé gur maith ann é, is trua easpa an innéacs thraidisiúnta. Ach is mionlocht é sin. Is iontach mar a chuirtear litreacha ó údair éagsúla agus ó eagarthóirí éagsúla ar fáil ar chúl an leabhair agus is mór an t‑ábhar spéise iad na 55 litir don ghnáthléitheoir agus don speisialtóir araon. Is í breith an údair gur 'dual go mbeadh teannas idir an scríbhneoir cruthaitheach agus an maorlathas a bhíonn ag iarraidh é a thachtadh, dar leis' (62) ach go gcaithfear 'a rá gur dream cantalach gearánach ba ea go leor de na scríbhneoirí a bhí ag obair don Ghúm ach nach gcluintear faoi sin go minic' (61). Plus ça change, plus c'est la même chose!
5 Tá Caibidil 2 ar an gcaibidil is spéisiúla sa leabhar don té ar spéis leis nó léi an Gúm mar eagraíocht Stáit agus de bharr an eolais a thugtar ann faoi staid na Gaeilge, faoi mheon lucht labhartha na Gaeilge agus faoi chás na Gaeilge ó cuireadh tús leis. I measc na mblúirí eolais agus na seod feasa atá anseo tá a leithéidí seo a leanas: an ráta a socraíodh ar an 1 Nollaig 1927 ná cúig scillinge déag in aghaidh gach míle focal den teanga bhunaidh agus cead ag an gcoiste an tsuim a mhéadú go dtí fiche scilling de réir dheacracht na hoibre (25). In 1930 chuir 79 duine isteach ar an gcéad chomórtas agus an duais airgid a d'fhógair an Gúm (27). Fuair léitheoirí an Ghúim punt in aghaidh an leabhair/na lámhscríbhinne agus ardaíodh na rátaí sin go dtí £1 agus £2 i mí an Mhárta 1945 (30). Ceapadh bean, Miss Maire Walsh, mar leaseagarthóir cé nár ghlac sí leis an bpost i ndeireadh na dála (31). Bhí leisce ar an nGúm 'seandaoine' nó daoine nach raibh i mbarr a sláinte a earcú — is léir nárbh ann do rannóg na n‑acmhainní daonna — agus tugadh le fios faoi rún go raibh Seán Tóibín róshean. Bhí sé 47 mbliana d'aois. Léadh na heagarthóirí — Domhnall Mac Grianna agus an Seabhac — idir 1,500,000 agus 2,000,000 focal in aghaidh na bliana (32). Tar éis don eagarthóir agus na léitheoirí glacadh le leabhar, théadh an leabhar ó pheann an scríbhneora go hinnill an Ghúim, go dtí Oifig an tSoláthair, go dtí na clódóirí, as sin ar ais go dtí Oifig an tSoláthair, agus ar ais go dtí an Gúm le go léifí na profaí (37). Ba chrá croí don Ghúm iad na haighnis inmheánacha agus na himpireachtaí beaga a bhí ag fás taobh istigh den Státseirbhís agus na cluichí cumhachta ag fáil an ceann is fearr ar ghnóthaí polasaí (37–8). Agus an Gúm ag tosú amach diúltaíodh do shaothair le Séamus Ó Grianna agus le Pádraic Óg Ó Conaire ar an ábhar go raibh siad rólag (45). Diúltaíodh do leabhar a scríobh triúr ollamh le Gaeilge as Coláiste Oiliúna, Coláiste Phádraig, Droim Conrach (48). Tarraingíodh aighneas de bharr leabhair le Tomás Mac Thomáis inar cuireadh teoiric na héabhlóide 'the non-christian application of the theory of evolution' chun tosaigh (51). Cuireadh an focal 'cros' in áit 'abhlann' in Dracula, 'b'fhéidir, an píosa scríbhneoireachta is fearr ar fad a rinneadh faoi scéim an aistriúcháin' (52). Duine ar bith ar spéis leis stair na hÉireann agus stair na Gaeilge sa tréimhse sin, bainfidh sé / sí an-sult, an-leas agus an-tairbhe as an gcaibidil seo.
6 I gCaibidil 3, 4 agus 5 déantar anailís ar chaidreamh triúr údar leis an nGúm: Máirtín Ó Cadhain (a raibh 'pearsantacht throdach neamhghéilliúil … spleodrach easaontaitheach' aige), Seosamh Mac Grianna agus Seán Tóibín (a d'fhéadfadh 'a bheith cancarach agus ceartaiseach'). Eagraítear gach caibidil de réir na leabhar a d'fhoilsigh an Gúm leis an údar áirithe sin agus is cinnte go mbeidh scoláirí Gaeilge ag tarraingt ar na ranna éagsúla seo agus iad ag trácht ar úrscéalta agus ar aistriúcháin faoi leith agus bheadh súil agat go spreagfaí a thuilleadh scoláirí le dul ag tochailt sa chartlann nuair a osclófar í — le cúnamh Dé — arís tar éis COVID. Ríomhtar dea-chaidreamh an Chadhnaigh leis an nGúm i dtús báire ach a chuaigh in olcas le himeacht na mblianta. Rud nach ionadh, is dócha, agus Seán Mac Giollarnáth á cháineadh de bharr easpa tagairtí do Dhia a bheith sna scéalta in An Braon Broghach (74–75). Ach mar a dhearbhaíonn an t‑údar dúinn, scáthán ba ea an Gúm ar luachanna mhuintir na hÉireann agus ar an dearcadh a bhí acu. D'iarr an Cadhnach in 1946 cead ar an nGúm a chuid scéalta a aistriú go Béarla agus a chur i gcló i Meiriceá. Tugadh an cead cé nár tháinig aon toradh ar an iarracht sin. Is é an Corcaíoch Seán Tóibín is ábhar do Chaibidil 4 agus is anseo a fheictear an fhéinchinsireacht. Murab ionann agus an bheirt eile, bhí go leor aistrithe ag an Tóibíneach ('An Fear Faire', 'Lugh Mac Céin', 'Seán na Sguab', 'Seán na Tiachóige', 'Simeon Mac Stairm') sular bunaíodh an Gúm agus bhí caidreamh níos fearr agus níos béasaí aige le foireann an Ghúim in imeacht na mblianta seachas an bheirt údar eile. Caidreamh ab ea é seo, 'a chuaigh chun sochair dóibh ar aon. Is léir gur caidreamh é a chuaigh chun leas na Gaeilge chomh maith céanna' (131), ach seachas an bheirt eile níorbh aon 'mhórscríbhneoir ó thaobh na samhlaíochta é an Tóibíneach, ba scríbhneoir cruinn Gaeilge é' (131).
7 Murar bhain mórán coimhlint ná drámaíocht le taithí an Tóibínigh, níorbh amhlaidh do Sheosamh Mac Grianna, an té a ndéantar plé air i gCaibidil 5. Ba é an tUltach seo 'is mó a tharraing achrann agus droch-chlú' (132). 'Scéal spéisiúil tragóideach truamhéalach' is ea scéal chaidrimh leis an nGúm 'ar scáthán é ar bhealaí ar shaol an Ghriannaigh' (133). Tugann an chaibidil seo an bhréag don bhéaloideas gur 'de dheasca an Ghúim a thráigh an tobar ar Sheosamh, agus gur éirigh sé tinn dá bharr. Ní mar sin a bhí …' (134). A mhalairt a bhí fíor. Léiríonn na comhaid gur caitheadh go maith leis 'maidir le híocaíocht an chuid is mó den am' (155). £1,300 a thuill sé in imeacht deich mbliana go leith agus íocadh £200 leis do Ben Hur. Soláthraítear an-chuid eolais nua faoina shaol agus beidh beathaisnéisithe Mhic Grianna ag tarraingt go fial as an taighde seo amach anseo. Tugtar le fios nárbh é Mac Grianna é féin a d'aistrigh The Wreck of the Grosvenor 'ar an iomlán' (209). I measc na n‑imeachtaí a tharla, chaill Oifig an tSoláthair profa gaille, rud a chuir moill ar Teacht Fríd an tSeagal. Aistríodh a ainm ar chlúdach An Grá agus an Ghruaim go 'Mac Grianna' i ngan fhios dó. Bhí an fhreagracht ar Sheosamh na cóipeanna léirmheasanna a chur chuig na nuachtáin; dhá chóip déag a tugadh dó chuige sin. Léirítear anseo an teannas agus an t‑aighneas idir an t‑údar agus a fhear gaoil, Domhnall, duine arbh fhiú do scoláire éigin taighde a dhéanamh air. Is spéisiúil leis gurbh é an Béarla teanga na cumarsáide go minic. Agus nochtar an tuairim gur 'Seoid aistriúcháin is ea Ivanhoe, eiseamláir den saghas oibre a d'fhéadfaí a dhéanamh chun an Ghaeilge a shaibhriú ar bhealach nádúrtha' (150).
8 Fócas eile ar fad atá i gCaibidil 6 ar caibidil í a mbeidh ríspéis inti ag aistritheoirí agus iadsan ar spéis leo dul, saibhreas agus stíl na Gaeilge. Is é atá ann ná mionléamh agus mionchomparáid idir na haistriúcháin agus na bunsaothair le cur chuige agus rogha an aistritheora a iniúchadh — is mionbheachtú é seo. Mar a admhaíonn an t‑údar tar éis di na leabhair a léamh 'dhírigh mé ar iad a léamh go mion, alt ar alt, agus abairt ar abairt, uaireanta, an dá leabhar (an bunleabhar agus an t‑aistriúchán Gaeilge) os mo chomhair ag an aon am amháin' (xiii). Cur chuige an scoláire, cur chuige traidisiúnta léannta, an téacs a léamh, a athléamh agus a léamh go mion. Ach ní hé sin le rá gur anailís leamh é seo, ní hea ná baol air. Is de bharr na mionléitheoireachta sin, arb é croílár an léinn í, gur aimsigh an scoláire críochnúil mionchúiseach seo na difríochtaí maidir le habairtí, le nathanna, agus le foclóir an scéil féin. Bhí sé sin le feiceáil, go háirithe, sa láimhseáil a rinneadh ar chúrsaí cultúir agus ar chúrsaí creidimh (xiii). Bréagscéal eile a tháinig chun solais sa leabhar seo ná go ndearnadh cinsireacht fhorleathan ar leabhair. Ní fíor sin, dar le húdar Gallán an Ghúim. Rinneadh cinsireacht ar chuid bheag de na leabhair ach gur chinsireacht phearsanta ba ea cuid mhór de seo agus 'níos minicí ná a chéile is féinchinsireacht, nó féinchoiriú a bhí a dhéanamh ag an aistritheoir' (xiv).
9 Feictear féinchinsireacht an Tóibínigh anseo, mar is léir nuair a d'aistrigh sé an abairt: 'Do I understand that you admitted to the lady that you were the father of the child' mar 'an amhlaidh a dheinis admháil léi gur …' (215). Pléitear seachantacht an aistritheora seo tagairt ar bith a dhéanamh do chíoch nó do bhrollach mná. D'aimsigh Uí Laighléis neart samplaí a chruthaigh nach raibh sé sásta aon tagairt a dhéanamh do bhrollach mná (219–220). Níorbh amhlaidh don Chadhnach, áfach, in Saile Ní Chaomhánaigh rud a thugann le fios gur féinchinsireacht a bhí i gceist. Ós rud é go mbaineann na haistriúcháin seo leis na 1950idí, is fiú an glacadh a bhí ag leithéidí an Tóibínigh, agus a mhacasamhail, le saothar na n‑údar óg Gaeilge a fhiosrú: 'An Scáthán' le Liam Ó Flaithearta; 'Máire Ní Ógáin' le Máire Mhac an tSaoi; agus 'Adhlacadh mo Mháthar' le Seán Ó Ríordáin, nó fiú 'Cúirt an Mheán Oíche' le Merriman, gan trácht ar na hamhráin ghrá atá ag cur thar maoil le cíocha? Praeteritum alienam. Dá thoradh seo, is minic maolú ar an aistriúchán ag an Tóibíneach, go háirithe nuair a bhaineann sé le mothúcháin agus le paisean. I dteannta na gcíoch a ndearnadh cinsireacht orthu, sheachain sé frasaí ar nós: 'ladies of damaged reputation' — rud nach raibh riamh i gCorcaigh ar ndóigh — agus tagairt ar bith d'fhéinmharú. Ní hamháin, dar leis an údar, gur 'ag cur Gaeilge na hÉireann ar an mBéarla atá sé, ach nósanna cainte na Gaeilge Caitlicí chomh maith céanna' (227). Athinsint agus athscríobh seachas aistriúchán a bhí ar bun ag an gCadhnach go minic agus ba é an tuiscint a thug sé don Ghúm ar an dea-Ghaeilge ná 'Gaeilge fhir graftha' (239). Tá neart le foghlaim sna sleachta anseo ó shaothar an Chadhnaigh: mar shampla 'he had not been familiar for years / go raibh an brochan doirte eatorra leis na cianta'; 'Sally Cavanagh was a remarkable fine specimen / Go dearrbhtha, chuirfeá slat ar pharáiste sul a bhfuighthea leitheide eile Shaile Ní Chaomhánaigh'; '… better, perhaps, than a long description / ná dhá ndéanfadh muid clogán streille den sgéal'; 'He went directly / Níor bhain sé méar dhá shróin'. Is fiú praghas an leabhair seo don saibhreas seo amháin. Agus nuair a chuimhnítear ar an saibhreas seo, is mór an trua é gan an chéad dréacht de Saile Ní Chaomhánaigh, dréacht a bhí níos faide, a bheith ar fáil níos mó.
10 In ainneoin na n‑ainneoin, tá an Gúm ar cheann de na heagraíochtaí Gaeilge is fearr ar éirigh léi. Ní bréag ar bith í sin agus is maith agus is cuí mar a thugann an leabhar seo léamh nua ar an nGúm agus an eagraíocht sin ag tarraingt ar an gcúig scór. Aithnítear éacht an Ghúim anseo, agus moltar é ar an gcúis gur chothaigh sé dúil i leabhair agus sa léitheoireacht 'ar doiligh í a thomhas, gur oil siad glúin nua i scileanna eagarthóireachta' gan trácht ar dheis a thabhairt do scríbhneoirí airgead 'réasúnta' a thuilleamh.
11 Táthar ag druidim le 2026 agus comóradh bhunú an Ghúim. Is minic an Gúm cáinte, damnaithe, is minic locht faighte air, is minic an milleán curtha air, ach ó chuaigh an Gúm i mbun oibre den chéad uair in 1926 tá tuairim is 2,000 leabhar agus tuairim is 350 píosa ceoil foilsithe aige agus tá tithe eile foilsitheoireachta tagtha agus imithe: Sáirséal agus Dill, An Clóchomhar, Cois Life, FNT agus An Sagart. Agus stair an Ghúim idir chamáin ní féidir neamhshuim a dhéanamh de staid na foilsitheoireachta Gaeilge i gcoitinne. Bhí tráth ann agus ba é an Clóchomhar an caighdeán ab airde do leabhar taighde Gaeilge. Tháinig deireadh leis an inphrionta sin cúpla bliain tar éis bhás Stiofáin Uí Annracháin. Ó chlis ar an Tíogar Ceilteach, tá foilsitheoireacht na Gaeilge i ndroch-chaoi, rud atá ag dul chun donachta de bharr COVID de réir dealraimh. Ó tháinig deireadh le Cois Life, An Sagart, An Clóchomhar, is lú leabhair thaighde atá á bhfoilsiú. Beidh olltionchar ag an gcasadh seo ar chúrsaí léinn. Ní bheidh na scoláirí sin a bhfuil an dochtúireacht bainte amach acu, gan trácht ar lucht MA, in ann 'an tráchtas leasaithe' a chur i gcló, rud a thiocfaidh ina gcoinne agus iad ag dul faoi agallamh nó ag cur isteach ar ardú céime. Ní bheidh de rogha acu ach iompú ar an mBéarla. Má tá toradh an taighde le foilsiú i mBéarla, cén fáth nach ndéanfaí an buntaighde i mBéarla? Bíonn leisce, ní nach ionadh, ar fhoilsitheoir ar bith leabhar mór taighde, nach ndíolfaidh níos mó ná cúpla cóip, a sholáthar. Is creidiúint é do Coiscéim go rabhthas, agus go bhfuiltear, sásta, leabhair mhóra a fhoilsiú ar nós: An Béaslaíoch (Pádraig Ó Siadhail); Pobal an Stáit agus an Ghaeilge, 1920–1939 (Seán Breandán Ó hUallacháin); An Séimhiú (Micheál Ó Cearúil). Is leabhair iad seo a mbeidh miondíol orthu fiú i dtéarmaí mhargadh na Gaeilge ach tá scoth na scoláireachta iontu; tá taighde, tuiscintí agus tuairimí iontu nach bhfoilseofaí murach Coiscéim. Tá le sonrú go bhfuil Coiscéim ag teacht chun cinn mar fhoilsitheoir leabhair acadúla, i bhfad níos mó ná mar a bhíodh tráth dá raibh. Le tamall anuas tá cuid de na monagraif is tábhachtaí, is snasta agus is fearr á bhfoilsiú ag Teach Uí Shnodaigh i mBinn Éadair agus ba chóir sin a aithint. Ní hamháin sin ach is leabhair snasta iad a bhfuil feabhas leanúnach ag teacht orthu in imeacht na mblianta. Sampla den cheardaíocht sin is ea Gallán an Ghúim, lena chlúdach tarraingteach, dea-dhearadh le neart spáis ar an leathanach ionas go bhfuil an leabhar soléite idir leagan amach, chló trom, chló iodálach agus cheannteidil.
Giono, J. (1997) L'homme qui plantait des arbres. Aistrithe ag Mac Lochlainn, A. An Fear a Chuireadh Crainn. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Guillain, C. (2018) The Unhappy Stone Mason. Aistrithe ag Ó hIcí, C. An Saor Cloiche Míshona. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Kickham, C.J. (1934) Sally Kavanagh. Aistrithe ag Ó Cadhain, M. Saile Ní Chaomhánaigh. Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseacháin Rialtais.
Kingsley Troupe, T. (2016) Cén Fáth a mBím ag Broimneach? Agus Mórcheisteanna Eolaíochta Eile. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Lewis, C.S. (2014) The Lion, the Witch and the Wardrobe. Aistrithe ag Mac Lochlainn, A. An Leon, an Bandraoi agus an Prios Éadaigh. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Mac Grianna, S. (1929) An Grá agus an Ghruaim. Baile Átha Cliath: Muinntir C.S. Ó Fallamhain, Teo., i gcomhar le hOifig an tSoláthair.
Mathers, H. (1933) Comin' thro' the Rye. Aistrithe ag Mac Grianna, S. Teacht fríd an tSeagal. Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseacháin Rialtais.
Ní Ghlinn, Á. (2010) Úbalonga. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Ní Chléirigh, M. (2014) Drubal. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Ó Cadhain, M. (1948) An Braon Broghach. Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
Ó Cearúil, M. (2016) An Séimhiú ar an ainm briathartha agus ar an ainmfhocal éiginnte sa ghinideach ar lorg ainmfhocal eile. Baile Átha Cliath: Coiscéim.
Ó Dónaill, N. (1996) Seanchas na Féinne. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Ó Flaithearta, L. (1953) 'An Scáthán'. In: Dúil. Baile Átha Cliath: Sáirséal agus Dill: 31–36.
Ó hUallacháin, S.B. (2010) Pobal an Stáit agus an Ghaeilge, 1920–1939. Baile Átha Cliath: Coiscéim.
Ó Ríordáin, S. (1985) 'Adhlacadh mo Mháthar'. In: Scáthán Véarsaí. Baile Átha Cliath: Sáirseal Ó Marcaigh: 32–34.
Ó Ruadháin, S. (1994) Pádhraic Mháire Bhán. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Ó Siadhail, P. (2007) An Béaslaíoch: beatha agus saothar Phiarais Béaslaí (1881–1965). Baile Átha Cliath: Coiscéim.
Ó Ruanaí, E. (2010) Amsterdam. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Mhac an tSaoi, M. (1988) 'Máire Ní Ógáin'. In: An Cion go Dtí Seo. Baile Átha Cliath: Sáirséal Ó Marcaigh: 56–59.
Ó Murchú, Liam P. (eag.) (1982) Cúirt an mheon-oíche le Brian Merriman. Baile Átha Cliath: An Clóchomhar.
Russell, W.C. (1955) The Wreck of the Grosvenor. Aistrithe ag Mac Grianna, S. Báthadh an Ghrosvenor. Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
Stoker, B. (1997) Dracula. Aistrithe ag Ó Cuirrín, S. In eagar ag Ó Ruairc, M. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Titley, A. (2009) Gluaiseacht. Baile Átha Cliath: An Gúm.
Uí Laighléis, G. (2003) Seán Mac Maoláin agus Ceart na Gaeilge. Baile Átha Cliath: Cois Life.
Wallace, L. (1933) Ben Hur. Aistrithe ag Mac Grianna, S. Ben-Hur, scéal fá Chríost. Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foillseacháin Rialtais. Táimid fíorbhuíoch do Chomharchumann Forbartha an Leith Triúigh Teoranta a bhronn an duais iontach seo orainn. Comhghairdeas le Pilib O Duinn a bhuaigh cóip den leabhar Cruinnscríobh na Gaeilge san eagrán seo caite. Cuireann Áras na nGael an colún Cúpla Focal ar fáil don nuachtán Foinse agus an colún Lár Sráide ar fáil don Galway Advertiser agus craoltar an clár Do Ghuth ar Galway Bay FM gach Máirt ag 10.00i.n. Comhghairdeachas ó chroí le foireann caide na scoile a bhuaigh Corn Uí Éalaithe i gcomórtas Sciath na Scol inné. Lá stairiúil do Ghaelscoil Chionn tSáile a bhí gceist. Ní dhéanfar dearúd ar ró-thapaidh!! Ba mhaith liom an deis seo a thógaint mo bhuíochas a ghabháil le Múinteoirí Ciara agus Siobhán Ní Núnáin a bhí i mbun traenáil caide le blianta anuas. Mo bhuíochas leis do mhúinteoir Aodán atá ag cabhrú amach i mbliana. Bhuaigh sé an corn mar dhalta agus inné mar thraenáilí.
Mo bhuíochas leis le tuismitheoirí na scoile a thugann tacaíocht duinn i gconaí , cabhrú le traenáil , síobanna a thabhairt ó am go chéile srl. Ba fiú an obair ar fad! Bhí mé chomh bródúil as gach pháiste a bhí linn inné! Maith sibh. Le cúnamh Dé beidh i bhfad níos nó laethanta mar sin againn amach anseo! 'Cá bhfuil na múinteoirí Gaeilge?'
Scríofa ar 13 Nollaig 2018 . Catagóir Nuacht
Baileoidh Conradh na Gaeilge, AMLÉ agus mic léinn na tíre le chéile ag Teach Laighean inniu.
Inniu, Déardaoin 13 Nollaig, éileoidh Conradh na Gaeilge agus Aontas na Mac Léinn Éirinn ar an Aire Oideachais Joe McHugh tacaíocht a chur ar fáil do na hábhair oidí. Baileoidh siad le chéile ag Teach Laighean ag 1i.n. in éineacht le múinteoirí agus mic léinn na tíre.
Mar chuid riachtanach den chúrsa oideachais, bíonn ar ábhair oidí tréimhsí a chaitheamh sa Ghaeltacht. Faoi láthair, íocann múinteoirí bunscoile faoi oiliúint thart ar €750 le tabhairt faoi chúrsa coicíse amháin sa Ghaeltacht. Níl costas taistil nó ábhair clúdaithe sa phraghas sin. Seo costas anuas air táillí ollscoile €3000 in aghaidh na bliana agus gan íocaíocht ar bith don obair a dhéanann siad ar shocrúchán scoile.
Is cuid ríthábhachtach d'aon chúrsa oideachais é tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht le hardchaighdeán na teanga a shealbhú, dar le Conradh na Gaeilge, ach is minic a chuireann na costais breise seo bac ar mhic léinn tabhairt faoi na cúrsaí múinteoireachta. Le dul i ngleic le géarchéim na múinteoirí Gaeilge, caithfidh an rialtais an deontas seo a thabhairt ar ais.
Deir Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí, Conradh na Gaeilge: Níl aon leithscéal ann don Rialtas gan táillí Gaeltachta na n-ábhar oidí a bhaint, mar a bhí ann roimh an gcruachás sa gheilleagar. Is ceist tosaíocht í don Rialtas agus tá Conradh na Gaeilge ag éileamh ar an Aire Oideachais Joe Mc Hugh, TD, fear atá tiomanta do spreagadh foghlaim na Gaeilge, an beart a dhéanamh agus cothrom na féinne a thabhairt do na hábhair oidí. Creideann an Conradh go spreagfadh an beart seo na mic léinn agus iad ag foghlaim agus ag cleachtadh na Gaeilge mar chuid riachtanach dá gcúrsa tríu leibhéal.
Deir Síona Cahill, Uachtarán Aontas na Mac Léinn in Éirinn: Is ualach mór é na táillí Gaeltachta ar na ábhair oidí. Bíonn ar mhúinteoirí meánscoile dhá mhí a chaitheamh ina gcónaí sa Ghaeltacht, fad is bhíonn ar mhúinteoirí bunscoile ar a laghad dhá tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht. Tógann sé seo an-chuid ama ó poist páirt-aimseartha na múinteoirí i rith an tsamhraidh, am a bhíonn siad ag sábháil airgid don bhliain acadúil. Tá Aontas na Mac Léinn in Éirinn ag éileamh go dtabharfad ar ais an deontas Gaeltachta láithreach mar gheall ar an mbrú airgeadais a bhíonn ar na hábhair oidí agus is iad na daltaí atá acu a bhíonn ag fulaingt sa deireadh. an Ros (see An Láithreach agus an Ros (An Láithreach agus an Ros), Droim an Teampaill Paróiste Sibhialta, Co. Contae Ros Comáin) Tagann beirt duine eile de chuid chlann Butler chun tosaigh le linn an séú haois déag. Ba iad sin Piers Butler (a dx92éag sa bhliain 1539), 8ú hIarla Ormond agus Iarla Ossory, agus a gharmhac, Thomas Butler (1532-1614), 10ú hIarla Ormond. Bhí Piers ina chol ceathrair de chuid iarlaí Ormond roimhe sin agus, le linn iad a bheith as láthair ó Éirinn ar feadh tréimhsí fada, rinne a athair, Sir James Butler (a dx92éag sa bhliain 1487) éileamh ar thalamh agus ar theidil Ormond. Bhí sé sin ina chúis le géarchéim i gcomharbas Ormond nuair a fuair an seachtú hiarla bás gan oidhre. Bhí Thomas Boleyn, a raibh a mháthair ina Butler, i measc oidhrí ginearálta mhuintir Ormond. Ba é Boleyn athair Anne a bhí ag teacht chun cinn i gcúirt Henry VIII. Mar thoradh ar fhabhar an rí, dx92éirigh le Thomas teidil Ormond agus Wiltshire a fháil. San idirlinn, ghabh Piers Caisleán Chill Chainnigh (c.1498) agus is dócha gurbh é féin, agus a bhean chéile, Margaret fitzGerald (a dx92éag sa bhliain 1542), iníon dhinimiciúil iarla Chill Dara, a rinne feabhsúcháin ar an gcóiríocht mhaireachtála sa chaisleán. Tar éis tréimhse fada coimhlinte, agus tar éis cúnamh a fháil ó Seansailéir Henry VIII, an Cairdinéal Thomas Wolsey, deonaíodh iarlacht Ossory do Piers agus, sa deireadh, déirigh leis teideal Ormond a fháil ar ais sa bhliain 1538. Fuair a mhac James, 9ú hIarla Ormond agus Iarla Ossory, an teideal sin le huacht. Bhí sé ina mhac léinn ag Seán Ó Riada ag Ollscoil Chorcaí agus ar ball bhí sé ina léachtóir san Ollscoil. Please see the slideshow below to have a better idea of the estate belonging to the Château de Bellefond; cliceáil ar na híomhánna más mian leat an sleamhnán chun dlús a chur… Moltar don Tánaiste agus Aire Oideachas agus Scileanna, feidhmiú anois chun a chinntiú go bhfuil oideachas lánGhaeilge ar fáil i Ráth Tó, le iomlán tacaíocht na Roinne, tríd aitheantas a bhronnadh ar Gaelscoil Ráth Tó. Fuair sé BA le céad onóracha. Bronnadh bonn óir air. Oirníodh ina shagart de chuid Eaglais na hÉireann é in eaglais an pharóiste sa Chabhán ar 29 Meitheamh 1904. De réir threoirleabhair Eaglais na hÉireann bhí sé an bhliain roimhe sin ina dhéagánach i mBéal Tairbirt. Chaith sé tamaill i mbun oibre in Ardcharn i Mainistir na Búille, i gCoill an Ghairr i gContae Liatroma, i gClóirtheach in Uíbh Fhailí, agus i nDroim Tairbh i gCorcaigh. I 1910 bhí sé i mBaile Mhic Airt, Béal Feirste, agus an bhliain dár gcionn bhí sé ina chúráideach ag an easpag sa chathair sin. Ní léir go raibh aon phost aige ar feadh tamaill. I bPort Chluain Eoghain a bhí sé 1913–14 agus ar ais i mBéal Feirste 1915. As sin amach bhí sé i Loch gCaol i gContae Aontroma, de réir threoirleabhair Eaglais na hÉireann. the public good (also the common good, the general good) leas an phobail, an mhaith choiteannhe said he did it in the interests of the public good dúirt sé gur ar mhaithe le leas an phobail a rinne sé é Chaith sé seal ina Gharda sna háiteanna seo a leanas: Cionn Átha Gad; Dún Guairne; Bóthar Chúrsa an Uisce; agus Sráid Mhic Curtáin, áit a raibh sé ina Chigire Bia & Drugaí, ina Chléireach, agus d’oibrigh sé i ngnáth-éadaí freisin sular aistríodh é go Brainse na mBleachtairí i gCé an hAontachta in 1937. The Frames

Is banna ceoil Éireannach iad The Frames. Tá siad lonnaithe an chuid is mó den am i mBaile Átha Cliath. Ag tús na bliana 2006 b'iad Glen Hansard (giotár, guth), Joe Doyle (dordghiotár, guth), Colm Mac Con Iomaire (veidhlín, méarchlár, guth) agus Rob Bochnik (giotár, guth) agus Johnny Boyle (drumaí) an cúigear ceoltóirí sa bhanna seo. Níl drumadóir stiúideo ar leith acu agus is é an nós atá acu ná go seinneann daoine éagsúla na drumaí ar a gcuid dlúthdhioscaí. Bhain siad úsáid as an ainm The Frames DC don albam "Fitzcarraldo" (an dá leagain) i 1995/1996 ionas nach dtagadh siad salach ar bhanna ceoil eile a bhí an t-ainm céanna acu i Meiriceá.
Bunaíodh an banna sa bhliain 1990 tráth a raibh cultúr láidir rac-cheoil i mBaile Átha Cliath ag tús na 90í. Bhí an baill an bhanna cairdiúil le baill de Kíla agus na Mary janes. Chuaigh siad ar chamcuairt le Damien Rice, le Josh Ritter agus le Bell X1, agus móráin daoine eile.
Deirtear go dtagann an t-ainm "The Frames" ón gceird ar chleacht Hansard nuair a bhí sé níos óige - deisiúcháin rothar a chuid cairde. Is cosúil go mbíodh an ghairdín aige lán go dorais le framaí rothar agus mar sin, thug na comharsana a bhí aige an t-ainm "teach na bhFramaí" air.
Tá Gaeilge líofa ag Colm Mac Con Iomaire agus tá focail an amhráin "Locusts" i nGaeilge le fáil ar shuíomh idirlín an bhanna faoin ainm "Locaistí" . Bhí Lócaistí ar an dlúthdhiosca SnaG 05, agus thug na Frames amhrán eile, Pian agus Ciúnas, do dhlúthdhiosca Seachtain na Gaeilge 2006, Ceol '06. Tá leagan speisialta trí Gaeilge den singil “Human Relations” le cloisteáil ar CD Rí-Rá le Hector, ar fáil saor in aisce inniu le Foinse/ Tá ár siúr eagraíocht Scoil an Droichid lonnaithe ar an suíomh chéanna, a chuireann gaeloideachas ar fáil do 150 dalta ón naíscoil go dtí an réamhscoil agus an bhunscoil. Tá an tUachtarán Donald Trump tar éis a chur ina luí ar na meáin a chuid tuairimí níos luaithe faoi Meghan, an Bandiúc de Sussex, a chur amú i agallamh le Piers Morgan, a chraol ITV maidin Dé Céadaoin. Úsáidtear ‘eolas’ sa ghnáthchaint gan dealú idir na cialla knowledge agus information. B’éigean d’aistritheoirí oifigiúla an dealú sin a dhéanamh, áfach, agus is mar gheall air sin a úsáidtear an focal ‘faisnéis’ le haghaidh information i gcomhthéacsanna oifigiúla agus teicniúla. Tá míréir shuntasach sna foinsí téarmaíochta maidir leis na téarmaí seo. Tá ‘Eolas do Thurasóirí’ (Tourist Information) ann agus ‘Saoráil Faisnéise’ (Freedom of Information). Ba cheart d’aistritheoirí teidil oifigiúla Ghaeilge a sheiceáil agus gan talamh slán a dhéanamh de gur ‘eolas’ nó ‘faisnéis’ atá i dtreis. An Oileán | Inis Iron Meáin (Gaeilge)
INIS MEÁIN – Traidisiún Beo
Is trí oileán bheaga agus mhórthaibhseacha ar chósta iarthar na hÉireann iad Oileáin Árann. San iarthar, cruthaíonn agus múnlaíonn an tAigéan Atlantach na sceirdeacha aolchloiche seo, rud a fhágann iargúlta agus garbh iad ach ag am céanna coinníonn siad a ndraíocht agus a suaimhneas.
Den trí oileán, tá rud éigin speisialta faoi Inis Meáin. Is é Inis Meáin an t-oiléan lárnach idir Inis Mór agus Inis Oírr. Mar gheall ar an neamhspléachas traidisiúnta seo ó chósta an Chláir agus Chonamara, d'fhás meon oileánach neamhspléach i measc na ndaoine. In áit é a shaothrú, mhair na hoileánaithe seo ar cheiliúradh a n-oidhreacht, mar sin is é Inis Meáin an t-oileán is lú a dtugtar cuairt air d'Oileáin Árann agus a labhraítear an Ghaeilge ina foirm fhíorghlan. Tá an t-oileán saor ó choimpléascacht agus éilimh na mórthíre agus cé go nglacann Inis Meáin le háisiúlacht an tsaoil nua-aimseartha, ag an am céanna, coinníonn sé an t-áilleacht, cultúr agus tradisiún atá uathúil don oileán.
Mhol W.B. Yeats don scríbhneoir John Millington Synge cuairt a thabhairt ar an oileán. Thaithin sé an oiread sin leis, gur chaith sé roinnt samhraí ar an oileán agus bhí Inis Meáin mar ionsparáid dá chuid oibre. Tá Inis Meáin ar cheann de na h-áiteacha is tábhachtaí de chultúr traidisiúnta na hÉireann.
Tá an t-oileán 2.5km ar leithead agus 5km ar fhad agus tá na tírdhreacha mórthaibhseach. Tá an t-oileán clúdaithe le haolchloch Karst agus tá ailltreacha, tránna agus claíocha cloiche le feiceáil go forleathan. Baineann na daltaí Éireannacha tairbhe, go háirithe ó thaobh scileanna béil/éisteachta de, as cainteoir Gearmáinise ó dhúchas a bheith acu sa scoil. Bhí dream maith i láthair i mbliana ó Cheanada agus ó Mheiriceá a raibh Gaeilge líofa acu, chomh maith le daoine ó Albain, ó Shasana agus ó achan chuid den Eoraip, go háirithe ón Pholainn, ó Phoblacht na Seice agus ón Rúis. Agus an dá chuid den leabhar seo á sheoladh aige, dúirt an tAire Stáit Kyne, “Blianta fada de thaighde cuimsitheach atá os ár gcomhair sa leabhar seo, leabhar a thugann léargas iontach ní amháin ar chúrsaí logainmneacha féin ach ar go leor réimsí eile de stair an chontae. DIT Dublin Institute of Technology - Rannpháirtithe na Scéime
Oifig na Gaeilge > Scoláireacht na Mac Léinn - BÚA in DIT > Rannpháirtithe na Scéime
Eolas faoi BÚA in DIT
Rannpháirtithe na Scéime
Seo chugaibh na Mic Léinn i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2015/16
Ag tús mhí Mheán Fómhair, bhog seisear mac léinn isteach i Scéim Chónaithe Ghaeilge Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. Deis iontach atá in árasán Gaeilge na hinstitiúide chun aithne a chur ar dhaoine eile agus an tsuim chéanna acu úsáid a bhaint as an Ghaeilge sa bhaile san árasán agus ar an gColáiste. Is í an Ghaeilge atá in úsáid ag na mic léinn seo agus iad ag rith timpeall na cistine ag iarraidh bricfeasta fiorthapa a ithe céad rud ar maidin.... ag teacht abhaile tuirseach ón gcoláiste i ndiaidh lá fada de léachtaí ... iad ag eagrú imeachtaí spraoíúla do mhic léinn na hInstitiúide agus ag ullmhú iad féin le haghaidh oíche amach!!! Is iomaí feidhm atá ag an nGaeilge sa timpeallacht chorraitheach seo agus is teanga chomhaimseartha uirbeach í san árasán seo atá suite i lár na príomhchathrach, Baile Átha Cliath!
Ar na mic léinn atá páirteach i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC in 2015, tá, ó chlé, Cathal Bhéaid ó Ghaoth Dobhair agus é sa dara bliain in ITBÁC Shráid Bolton ag déanamh staidéir ar an Innealtóireacht; tá Caitlín Ní Rabhartaigh ó Anagaire i nGaeltacht Dhún na nGall agus í ag staidéar Dearadh - Cumarsáid Amhairc i nGráinseach Ghormáin. Tá cailín eile ó Ghaeltacht Thír Chonaill, Sinéad Ní Ghallachóir ó Ghort a' Choirce ag staidéar sa chéad bhliain ar an gcúrsa, Fiontraíocht Cócaireachta. Tá Kate Colivet ó Phort Lairge sa chéad bhliain ar an gcúrsa Eolaíocht Tomhais Chliniciúil i Sráid Chaoimhín; tá Deborah Ní Riain ó Chorcaigh ag déanamh staidéar ar an gCócaireacht i Sráid Chathail Brugha agus tá Jack Ó Tuathail atá páirteach sa Scéim don dara bliain ag staidéar Eolaíocht Tomhais Chliniciúil chomh maith i Sraid Chaoimhín.
Go dtí seo, tá turas go dtí Oireachtas na Samhna, Céilí Mór, seisiúin cheoil, grúpaí comhraite Gaeilge agus oícheanna sóisialta eagraithe acu do mhic léinn DIT. Beidh neart imeachtaí ar siúl ó seo go dtí mí Aibreáin, ina measc, turas go Gaeltacht na Rinne; féile Sheachtain na Gaeilge ón 1-3 Márta; scóráil scioptha agus neart eile! Coinnigh súil ar: www.facebook.com/cumanngaelach.dit
Mic Léinn i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2014/15
Agus cé hiad na mic léinn a roghnaíodh le bheith san árasán in 2014/15? Is mac léinn é Jack Ó Tuathail atá díreach bogtha go Baile Átha Cliath ó Cheatharlach le staidéar a dhéanamh ar an Eolaíocht Tomhais Chliniciúil i Sráid Chaoimhín. Chuir Jack isteach ar spás a fháil san árasán Gaeilge de dheasca an tsuim atá aige i gcultúr na Gaeilge agus mar an gCathaoirleach nua ar an gCumann Gaelach san institiúid i mbliana, is cosúil go mbeidh gach deis aige an ghné seo a chur chun cinn go suntasach!
Suimiúil go leor, tá bean óg eile san árasán ag déanamh staidéir ar an gcúrsa ceannann céanna le Jack, an Eolaíocht Tomhais Chliniciúil. Is mac léinn í Cíobha Hennessy as Contae Shligigh atá tar éis bogadh ó thaobh amháin den tír go dtí an taobh eile i mbliana! Tá Cíobha lonnaithe i Sráid Chaoimhín anois ar bhonn laethúil chomh maith agus chuir sí isteach ar an scéim 'chun feabhas a chur ar mo chuid Gaeilge agus chun deiseanna í a labhairt a thapú'.
Is as Co. Loch Garman í Hayley Miller agus tá sí sa chéad bhliain chomh maith. Tá Hayley ag déanamh staidéir ar an Oideachas Luath-Óige agus tá sí lonnaithe ar champas nua na hinstitiúide i nGráinseach Ghormáin ar bhonn laethúil, a thaitníonn go mór léi. D'fhreastail Hayley ar ghaelscoil agus tá grá aici don Ghaeilge ó shin.
Tá mac léinn ailtireachta san árasán leis atá ag léiriú an-tallann cheana féin agus Diarmuid Wolfe an t-ainm atá air. Is as Baile Bhúirne, Co. Chorcaí do Dhiarmuid agus tá sé ag déanamh staidéir ar an Ailtireacht i Sráid Bolton. Tá an-spéis ag Diarmuid an Ghaeilge a inspreagadh i scoláirí ar shlí éifeachtach nua agus tá go leor smaointe cruthaitheacha léirithe aige cheana féin agus é díreach trasna thairseach an árasáin!
Is mac léinn eile í Ciara Ní Mhathúna as Droichead na Corann, Áth Dara, Luimneach. Tá Ciara sa chéad bhliain agus tá sí ag déanamh staidéir ar an Optaiméadracht i Sráid Chaoimhín. Deir Ciara gur chuir sí isteach ar an scéim chónaithe toisc gur fhreastail sí féin ar ghaelcholáiste, Laurel Hill Coláiste, agus go bhfuil sí ag iarraidh spiorad na Gaeilge a choimeád léi ón scoil le linn a saoil agus gur chreid sí go mbeadh an t-árasán an modh is fearr chun é seo a dhéanamh. Chomh maith leis sin, creideann Ciara go bhfuil an teanga páirt dár gcultúr agus dár dtraidisiún mar Éireannaigh agus gurb é an t-aon bhealach leis an teanga a chaomhnú ná í a spreagadh i measc daoine óga. Is iad seo na daoine a chinnteoidh go ndéanfar an teanga a sheachadadh ó ghlúin go glúin sa todhcaí dar léi. Mar a deir an seanfhocal, 'Tír gan teanga, tír gan anam!'
Is mac léinn eile í Ailbhe Nic Eoin atá sa dara bliain in ITBÁC. Is as Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí í Ailbhe agus tá sí ag déanamh staidéir ar na hEalaíona Cócaireachta i Sráid Chathail Brugha. Bhí spéis ag Ailbhe a bheith ina cónaí san árasán chun a fheiceáil an mbeadh sí in ann maireachtáil as Gaelainn le scoláiri eile thuas i mBaile Átha Cliath!
Tá leathanach Facebook ag na mic léinn (An tÁrasán Gaeilge ITBÁC) a léireoidh na himeachtaí a bheidh ar siúl acu i mbliana leis an nGaeilge a chur chun cinn in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath!
Guímid gach rath orthu!
Mic léinn Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC, 2013/14
Cuireann Oifig na Gaeilge, ITBÁC scoláireachtaí ar fáil do mhic léinn le Gaeilge chun árasán a roinnt lena chéile trí mheán na Gaeilge. Is í an Ghaeilge teanga labharta an tí agus bíonn ar rannpháirtithe na scéime imeachtaí sóisialta agus cultúrtha a eagrú chun úsáid na Gaeilge a chur chun cinn sa choláiste agus i measc mhic léinn na hInstitiúide. Faigheann rannpháirtithe na scéime scoláireacht i dtreo táillí cíosa an árasáin agus is deis iontach í an scéim le bheith i do chónaí trí mheán na Gaeilge le mic léinn eile na hInstitiúide.
I mbliana tá seisear mhac léinn ag cónaí le chéile trí Ghaeilge agus beidh siad ag cur go leor imeachtaí Gaeilge spraíúil ar siúl do mhic léinn ar champais na hInstitiúide i mbliana. Beidh na himeachtaí go léir fógraithe ar leathanach Facebook an Chumainn Ghaelaigh ag https://www.facebook.com/cumanngaelach.dit agus tá rannpháirtithe na scéime sásta cabhrú le mic léinn ar spéis leo an Ghaeilge; bí ag fáire amach dóibh agus bí i dteagmháil leo.
Ó Chlé: Dermot Watchorn, chéad bhliain Eagrú Imeachtaí in ITBÁC Shráid Chathail Brugha a d'fhreastal ar Ghaelcholáiste Cheatharlach agus taitníonn damhsa HipHop go mór leis!
Tara Ní Cheilleacháir, chéad bhliain Scannánaíocht & Craoltóireacht le Gaeilge in ITBÁC, Sráid Aungier ón Mhuileann gCearr agus ionadaí ar fhoireann Seoltóireachta na hÉireann.
Carisa Ní Shioradáin, chéad bhliain Cothú an Duine agus Diaitéitic i Sráid Chaoimhín ón gCeannanas Mór i gContae na Mí, Cinnire i gColáiste na bhFiann agus is spéis léi Drámaíocht, Snámh agus marcaíocht ar chapall.
Siobhán Nic Uidhir, mac léinn ceathrú bliana le hIriseoireacht agus Fraincis i Sráid Aungier ó Bhaile Chláir, Contae na Gaillimhe agus tá Siobhán tar éis filleadh ó théarma Erasmus sa Fhrainc agus is ball an-ghníomhach í ar choistí, Cumann Gaelach agus Cumann Drámaíochta ITBÁC.
Robbie Ó Cearrbhaill atá ag déanamh staidéir ar an gCeol sa chéad bhlain i Ráth Maonais agus Rae Chatham ó Bhearna i gContae na Gaillimhe agus tá á chroí sa cheol-casann sé an pianó agus an orgán.
Stiofáin Ó Connachtaigh (le feiceáil sa ghrianghraf thíos) Cathaoirleach, Cumann Gaelach ITBÁC i 2012/13 páirteach sa Scéim arís i mbliana, mac léinn tríú bliana le hIriseoireacht agus Gaeilge i Sráid Aungier, imríonn sé Péil Ghaelach agus casann sé an bosca ceoil.
Na Mic Léinn i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2012/2013
Clé go deas: Ó Chumann Gaelach ITBÁC, Ciara Hogan, Stiofán Ó Connachtaigh (Scéim Cónaithe 2012 agus 2013), an tOllamh Brian Norton, Uachtarán ITBÁC, Pádraig Ó Dúbhshláine (Scéim Chónaithe 2012), Ailbhe Ní Riain agus a gcara ag Bronnadh Ghradaim na gCumainn, ITBÁC 2012/13.
Na Mic Léinn i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2011/2012
Mic léinn Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2010/11 suite i gCúl an Tí, Cúinne na Gaeilge, Shráid Aungier:
(clé go deas) Jack de Faoite, Christina Nic Aodha, Jenny Goggin, Niall Ó Murchú, Micheál Ó Breasail agus Caitlín Ní Cholmáin.
Na Mic Léinn i Scéim Chónaithe Ghaeilge ITBÁC 2009/2010
Roinnt de rannpháirtithe na scéime, 2009/10 i dteach na scéime i Ráth Maonais – (ar chúl, clé go deas) Deaglán Mac Aoidh & Jennifer Goggin (chun tosaigh, clé go deas) Sinéad Ní Bhriain & Sorcha Ní Laoire. D’fhoilsigh Crawford Municipal Art Gallery, Corcaigh George Petrie (1790-1866): The Rediscovery of Ireland’s Past, 2004. Joep Leerssen a scríobh an réamhrá agus tá aiste le Tom Dunne ann. Is léir gurb é Peter Murray a scríobh bunús a bhfuil de phrós ann. Le léaráidí agus le saothar ársaíochta a bhaineann sé agus is beag atá ann faoin gceol a bhailigh sé. Tá cur síos déanta air sna cuntais seo a leanas freisin: Proceedings of the Royal Irish Academy 72, Roinn C, uimh 6–9; ‘Aspects of George Petrie: George Petrie 1789–1866: a reassesment’ le J. Raftery; ‘George Petrie and the collecting of Irish manuscripts’ le David Greene: ‘George Petrie and a century of Irish numismatics’ le M. Dolley; ‘George Petrie’s contribution to Irish music’ le Aloys Fleischmann. San imleabhar céanna a foilsíodh den chéad uair an aiste lenar bhain sé bonn óir in 1834. ‘An Essay on military architecture in Ireland previous to the English invasion’. Tá súil agam go mbeidh cuid den téagar sin le feiceáil ar leathanaigh Gaelscéal amach anseo, ní níor mhaith liom a shílstean go n-imeoidh sé leis an sneachta. I measc na iar-mhic léinn eile iar-Leas-Uachtarán Dick Cheney, The Aviator Charles Lindbergh, naturalist John Muir agus ailtire Frank Lloyd Wright. Los Patricios – An Siopa Leabhar
× Macallaí na Cásca 5: Loch Garman agus Éirí Amach 1916 1 × €5.00
Fo-iomlán: €5.00
Féach sa chiseán Cuireadh "Macallaí na Cásca 5: Loch Garman agus Éirí Amach 1916" sa chiseán.
Catagóir: Stair
Sa mbliain 1821, bunaíodh Cóilíneacht Naomh Pádraig i dtuaisceart abhantrach an Rio de las Nueces gar do Matamoros (i ndeisceart Texas anois) Scéal iontach stairiúil ar shaol, eachtraí & cogaíocht na saighdiúirí Gael – Los Patricios – sa chogadh idir Mheicsiceo agus na Stáit Aontaithe thart ar 1846-1848 a bhí mar chuid mór de bunadh fuilteach Mheiriceá. Leabhar eachtrúil, stairiúil, fíor-spéisiúil atá sa dhá theanga – Gaeilge & Spáinnis
Macallaí na Cásca 17: Inniu – Cuimhne na hAiséirí 1916-1966
€5.00 Léigh tuilleadh
Macallaí na Cásca 6: An Réabhlóid mar Ghníomh Dínite
Macallaí na Cásca 4: Na Príompalláin 1916
Iomramh Bhréanainn – Ón nDaingean go hÍoslainn €40.00
Mise an fear ceoil – Séamus Ennis – Dialann Taistil 1942–1946 (Buaiteoir – Gradam Uí Shúilleabháin 2007) €45.00 Is í príomhfhoinse a bhí ag an gCéitinneach tráchtaireacht Mhéan-Ghaeilge (ón 11ú haois) ar an ndán Amra Choluim Chille. Bé Dallán Forgaill a chum an dán so, bfhéidir chomh fada siar le 597 (nó 593) an bhliain a fuair Colm Cille bás. Fén 11ú haois déag ba dheacair le daoine teanga an dáin seo a thuiscint, agus scríobhadh an Tráchtaireacht mar a bheadh nótaí mínithe. Tugtar breis eolais mar gheall ar nithe atá luaite san Amra sa Tráchtaireacht. Tá seacht gcóipeanna den Tráchtaireacht so i lámhscríbhinní. Tá scéal Labhraidh Loingsigh i gceithre chóip acu san. Opere scelte. : Cioè: Le mie prigioni colle addizioni di Maroncelli, Dei doveri degli uomini, Tancreda, Rosilde, Eligi e Valafrido, Adello, Eugilde dalla Roccia. Volume unico. Cé go gcreideann Breandán go bhfuil gaoth fuar na ngiorruithe ag séideadh i gCearnóg Mhuirfean, aithníonn sé freisin ná raibh aon laghdú ar dheontas an Fhorais de bhrí gur institiúid tras teorainn é. [Nior chosain sin an Fhoras i 2002/3 nuair a baineadh €2m óna chiste sara cuireadh feachtas ar bun i measc eagrais Ghaeilge an tuaiscirt chun an t-airgead seo a fháil ar ais - ní raibh eagrais an deiscirt ró bhuartha ag an am más buan mo chuimhne!] Ba chraoltóir agus aisteoir cumasach é agus amhránaí den scoth – mac dearthár leis an amhránaí clúiteach sean-nóis, Seán 'ac Dhonncha. Oide bunscoile as an Aird Thiar i gCarna, Co. na Gaillimhe, ab ea a athair, Maitias, a phós oide eile as an Leathbhaile in aice Thuama darbh ainm Chris McHugh ··· Ón lá sin amach ba le Gaeilge a tógadh é féin agus a dheirfiúr, Eilish. Chuir an teaghlach fúthu i mBaile an Doirín, lámh le Cinn Mhara, Co. na Gaillimhe, i ndeireadh na 1950idí nuair a fuair Maitias post mar phríomhoide ansiúd agus ba ann a fuair Seosamh an chuid ba mhó dá chuid bunoideachais. Is ann freisin a d'fhoghlaim sé bunscileanna na hiománaíochta ··· Bhí an cluiche ag dul i léig i gCo. na Gaillimhe ag an am agus teipthe glan ar an mbeartas a d'fhág foirne an chontae ag iomaíocht i gCraobhchomórtais na Mumhan, áit nár bhuaigh na sinsir ach aon chluiche amháin in imeacht deich mbliana ··· Bunaíodh Coiste Iomána na Gaillimhe féachaint le bonn a chur faoin gcluiche athuair sna scoileanna agus i measc na hóige, agus bhí baint mhór ag Maitias Mac Donncha leis óna thús agus éifeacht dá réir ag an iarracht ar a mhac. In 1970 bhí Seosamh ar fhoireann mionúr na Gaillimhe a bhain Cluiche Ceannais na hÉireann amach den chéad uair le bliain agus fiche agus, cé gur bhuaigh Corcaigh orthu, bhí sé féin agus formhór a chomrádaithe ar an bhfoireann faoi 21 a thug an chraobh sin go Gaillimh den chéad uair riamh dhá bhliain dár gcionn ··· Phós siad agus chuir siad fúthu i gcathair na Gaillimhe ar dtús agus ansin i mBearna, áit ar thóg siad a dtriúr clainne, Eoin, Muireann agus Eilís. Chaith Seosamh na sé bliana ba thúisce dá shaol oibre ag teagasc i gColáiste Éinde, an scoil ar a ndearna sé féin freastal
na Gaillimhe, a rugadh é ··· San iris sin 13 Aibreán 1901 tuairiscíodh go raibh Scoil Leach [sic] na mBocht, Gaillimh, ar na scoileanna a bhuaigh duaiseanna an Chliabhraigh agus gurbh é Labhrás Ó Tuathail an múinteoir sa scoil sin ··· Ní léir aon áit den ainm sin a bheith i nGaillimh ··· Toole ag múineadh agus ag cur faoi i dTeach na mBocht, Townpark, i gcathair na Gaillimhe ··· I gContae na Gaillimhe a rugadh é agus bhí Gaeilge aige
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 'Ba duine é Seoirse a bhfuil a ainm fite fuaite le gluaiseacht na Gaeilge agus a mbaineann léi, go h-áirid i gContae na Gaillimhe ··· Faoi 1915 bhí post páirtaimseartha aige faoi Choiste Teagaisc Teicniúil agus Talmhaíochta Chontae na Gaillimhe ··· Ceapadh é go lánaimseartha i 1922 agus faoi 1925 bhí sé ina chigire agus ina thimire ag an gcomhairle chontae i nGaillimh thuaidh (Na Timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) ··· I rith an ama sin go léir chaitheadh sé dúthracht mhór le hobair Chonradh na Gaeilge agus le feiseanna i gcathair agus i gcontae na Gaillimhe, go mór mór le Feis Cheoil an Iarthair ··· Deirtí gur mhór a bhí Comhlacht Gael na Gaillimhe ag brath air le háras an Chonartha i nGaillimh a choimeád ag imeacht
San Ospidéal Láir, Gaillimh, a rugadh é (Daniel Peter McCawley) 10 Nollaig 1926 ··· B'as Cnoc na Cathrach, Gaillimh, dá mháthair Mary Condon; bhí Pádraic Ó Conaire [B2] mór lena muintir (Nollaig Ó Gadhra in Connacht Tribune 3 Feabhra 1989) ··· 'James McCawley, Free State soldier' an cur síos atá ar a athair sa taifead beireatais agus is é Cnoc na Cathrach, Gaillimh, a sheoladh ··· Cundúnaigh Thiobraid Árann a d'aistrigh go Gaillimh a bhí i muintir mo mháthar.' Dar le cuntas Hutton ba i Scoil Naomh Uinsionn de Pól, Sráid Anraí, Luimneach, a bhí Dónall ar scoil ar dtús agus ba mhúinteoir ansiúd (Miss Hanrahan) ba thúisce agus ba mhó a spreag a spéis sa Ghaeilge ··· Ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Scoil Fhursa, Gaillimh
Gan amhras bhí fir go leor ón taobh sin i bpríosúin eile sa Bhreatain. I dTuar Beag tamall taobh thiar den Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 20 Eanáir 1889 ··· Bhí sé gníomhach i gCogadh na Saoirse i rith an ama ach i Lúnasa 1919 bhí sé ar dhuine de phríomhbhunaitheoirí Choláiste Gaeilge Mhic Phiarais i gCathair na Gaillimhe ··· Tá cuntas aige ar a chaidreamh ar an údar in Clocha ar a charn, 1982 in eagar ag Tomás de Bhaldraithe. Bhí sé ar son an Chonartha Angla-Éireannaigh i 1922 agus chaith tamall gairid ina ghovarnóir ar phríosún na Gaillimhe ··· 'É ina scríbhneoir oilte agus ina aisteoir clúúil, ar ardán na Taibhdheirce, an t-am ab fhearr don drámaíocht Gaeilge i nGaillimh', a dúradh in Ar Aghaidh, Márta 1964 ··· Deirtear go raibh spéis mhór aige i gcúnna ráis agus bhí sé ina bhainisteoir oinigh tráth ar ráschúrsa na Gaillimhe
Cé gurb i gContae na Gaillimhe atá an Fhairche is é Clár Chlainne Mhuiris, Co ··· In An Connachtach, Samhain 1907 tuairiscíodh go raibh sé ag obair i gcathair na Gaillimhe ··· D'eagraigh sé Seachtain na Gaeilge i gceantar na Gaillimhe (idem 21 Márta 1908) ··· D'fhill sé ar Ghaillimh ansin ina dhiaidh sin (An Claidheamh Soluis 17 Deireadh Fómhair 1908) ··· Bhí sé ag timireacht i gceantar na Gaillimhe, soir go hÓrán Mór agus siar go hUachtar Ard
Is ó Mhairéad a scríobh Bean Mhic Choisdealbha na foinn atá le naoi gcinn déag de na hamhráin atá sa chnuasach sin. Sa Bhaile Dóite, Béal Chláir, Co. na Gaillimhe, a rugadh í 24 Feabhra 1892 ··· Ghlac Áine páirt i gceolchoirm an Oireachtais i nGaillimh i 1913 ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis ar 2 Meán Fómhair 1916 go raibh sí ag múineadh scoile i Sailearna, taobh thiar den Spidéal; ar 10 Márta 1917 go raibh sí ag cruinniú de Chumann Múinteoirí Ghaeltacht na Gaillimhe; agus ar 23 Meitheamh na bliana céanna sin go raibh sí féin agus Éamonn Ó Gógáin ina gcomhrúnaithe ar Chumann Gaelach na Múinteoirí Scoile. Fostaíodh Áine chun amhráin ar an sean-nós a mhúineadh i scoileanna Chill Scíre (An Claidheamh Soluis 26 Deireadh Fómhair 1907) ··· Bhí sé mar ollamh Gaeilge i gColáiste Sheosaimh i nGaillimh ar feadh dhá bhliain ··· Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i nGaillimh agus bhí ranganna á múineadh aige sa Choláiste Ollscoile, áit a raibh sé ag staidéar le bheith ina dhochtúir gur cháiligh sé i 1922
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 'In the early years of Saorstát Éireann the city's [Gaillimh] most prominent politician was Máirtin Mór Mac Donough', a dúirt Breandán Ó hEithir in Irish Times 4 Feabhra 1984 ··· D'éirigh thar cionn le siopa a bhí aige i Sráid Flood i gCathair na Gaillimhe ··· Ba bheag gné de shaol gnótha na Gaillimhe nach raibh baint ag Máirtín Mór léi ··· Tuairim ceithre chéad oibrí a bhí fostaithe aige. Léiriú eile ar a thábhacht i nGaillimh go raibh sé ina bhall de bhord stiúrtha an Choláiste Ollscoile, ina chathaoirleach ar an Galway Steamship Co., ina bhall de Choimisinéirí Chalafort na Gaillimhe. Is inspéise go raibh sé ina ionadaí ag an Irish Convention úd a raibh Horace Plunket ina chathaoirleach air in Iúil 1917-Aibreán 1918 ··· Ba gheall le lá saoire phoiblí i nGaillimh é lá na sochraide. Bhí píosa ina thaobh in The Observer ag Stephen Gwynn, fear a bhí ina bhall parlaiminte sa chathair uair, agus chuir an Connaught Tribune i gcló é 8 Nollaig 1934: 'Galway is the most Irish city in Ireland and nothing in Galway was more Irish than the big man who was buried there last week - Martin McDonagh, Máirtín Mór as the whole county and its islands called him ...
Ar an Turlach i gceantar Ros Muc, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 28 Eanáir 1913 ··· Chaith sé trí bliana ina shaighdiúir sa Rinn Mhór i nGaillimh agus bhí fostaithe tamall ag Matthew O' Reilly, Teachta Dála Fhianna Fáil i dtoghlach na Mí 1927-54 ··· Deir Mac Con Iomaire: 'Chaith sé tréimhse eile i Sasana níos deireanaí nó gur fhill sé ar Éirinn go buan agus go ndeachaigh sé ag cónaí i nGaillimh, áit ar chaith sé an chuid eile dá shaol.' Fiche bliain a chaith sé i nGaillimh, is cosúil. Faoi Dheireadh Fómhair 1989 is fear singil a bhí ann agus cónaí air ag 50 Árasáin Uaitéir Uí Mhaicín sa Bhaile Bán, Gaillimh, nuair a bhain timpiste dó sa chathair ··· Chaith sé tamall i dTeach Banaltrais Pháirc Mheirlinne i nGaillimh sular aistríodh é go hOspidéal Naomh Breandán i mBaile Locha Riach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar 24 Samhain 1904 a rugadh an bailitheoir béaloidis seo i dTír An Fhia, Corr na Móna, Co. na Gaillimhe ··· Cuireadh oideachas air i gCorr na Móna féin, in St Mary's i nGaillimh agus i gColáiste de La Salle i bPort Láirge, mar ar cháiligh sé mar bhunoide ··· Bhí sé ar fhoireann peile na Gaillimhe a bhuaigh Craobh na hÉireann i 1934 ··· I gcontaetha na Gaillimhe agus Mhaigh Eo a chaith sé a shaol oibre ··· Ach is ceart tagairt a dhéanamh anseo chomh maith don éacht oibre a rinne an Búrcach in iarthar chontae na Gaillimhe
Bhunaigh Proinsias Ó Maolaithe C.SS.R cuid dá alt 'Graiméar Mhionlaigh' (Éigse, earrach 1954) ar chaint Thomáis agus seo é an cur síos a rinne seisean ar an mbaile beag: 'Is é Mionlach an ceantar Gaelach is goire do chathair na Gaillimhe ··· Go deimhin, tá sé ag dul isteach go "doras na Gaillimhe" féin: is é teach Pháraic Uí Cheallaigh, ceann de na cainteoirí a bhfuil an trácht seo bunaithe orthu, an teach is goire do Ghaillimh ar bhóthar Áth Cinn—i bhfoisceacht ceathrú míle don chathair ··· Tá sé trí mhíle bealaigh ó Ghaillimh, san uillinn a dhéanas an abhainn leis an loch ··· Tá tuairim 30 teach fós ann, ach deir [William] Wilde go raibh 1,100 de líon daoine ann in 1841.' Deir de Bhaldraithe: 'Cois na Coiribe, ar an mbruach thoir den abhainn, atá Mionlach, i bhfoisceacht timpeall trí mhíle do Chathair na Gaillimhe de shiúl cos agus níos cóngaraí ná sin di bealach na habhann ··· Nuair a phléideáil sé nach raibh iontu ach páistí beaga is é a d'fhreagair an giúistís: 'The small children, Mr Lawless, of the old block.' Chaith Tomás tamall de 1917 ag obair do Bhord na gCeantar gCúng sular thosaigh sé ag obair 'i stór an leasú i nGaillimh'
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sna Doiriú, Casla, Co. na Gaillimhe, a rugadh an ceoltóir agus cigire scoile seo ar 20 Márta 1938 ··· an Chláir dó, agus Máire McGann as ceantar Thuama, Co. na Gaillimhe, a thuismitheoirí ··· D'fhill an teaghlach ar chontae na Gaillimhe go gairid ina dhiaidh sin agus rinne Micheál an Ardteist i gColáiste Mhuire, Gaillimh ··· Shligigh agus é i mbun cigireachta ach fuair sé post i nGaillimh a thug abhaile é in 1972 ··· Chas sé leis an Loch Lurgan Céilí Band agus é ina mhac léinn i nGaillimh agus bhí sé sa Brosna Céilí Band le linn dó a bheith i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2015 Ní raibh aon rian den áibhéil i gceist nuair a tugadh 'Banríon na Taibhdheirce' ar Mháire Stafford ag aifreann a sochraide i Séipéal na nÍosánach ar Bhóthar na Mara i gcathair na Gaillimhe agus arís ag an ócáid san amharclann sin cúpla mí dár gcionn nuair a rinneadh comóradh agus ceiliúradh ar na trí scór bliain a chaith sí ansiúd mar aisteoir, mar stiúrthóir, mar léiritheoir, mar dhrámadóir, ag dearadh feistis, ag aistriú ceoldrámaí agus i mbun geamaireachtaí. Osclaíodh na doirse ar Thaibhdhearc na Gaillimhe den chéad uair ar 27 Lúnasa 1928 nuair a léiríodh dráma Mhichíl Mhic Liammóir, Diarmuid agus Gráinne, ansiúd ··· Sheas sí freisin ar an stáitse in Amharclann na Mainistreach i mBaile Átha Cliath, d'oibrigh sí le compántais drámaíochta Druid agus an Town Hall Theatre Company i nGaillimh agus bhí páirteanna go leor aici i ndrámaí teilifíse, i bpríomhscannáin agus i ndrámaí raidío. In Newport na Breataine Bige a saolaíodh Máire ar 6 Márta 1923 ··· Bhíodar geallta in imeacht trí seachtaine, cé nár phósadar go dtí an bhliain 1950 nuair a bhí a chuid cáilíochtaí múinteoireachta bainte amach ag Seán, post faighte aige i gCeardscoil Bhóthar an Athar Uí Ghríofa i gcathair na Gaillimhe agus cúpla punt curtha i dtoll a chéile. Thógadar teach gar don Bhóthar Ard ar imeall thiar na cathrach agus ba ansiúd a thógadar cúigear clainne, Ruaidhrí, Fionnuala, Maelíosa, Órfhlaith agus Conall. Thug Máire Stafford (agus Seán lena hais) an chuid eile dá saol agus dá dúthracht ag cur na Gaeilge agus an chultúir Ghaelaigh chun cinn i gCathair na dTreabh ··· Ba í a bhí i mbun deartha ar an bhfeisteas i dtríocha léiriúchán de chuid na Taibhdheirce agus lasmuigh den amharclann bhí sí thar a bheith cumasach i mbun ealaíne, sceitseála agus i ndéanamh mósáice. In 2003 bronnadh an gradam Rehab Galway People of the Year uirthi féin agus ar Sheán as ucht a raibh déanta acu ar son na teanga, an chultúir agus na hamharclannaíochta, agus an bhliain dár gcionn bhronn Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, céim oinigh sa Ghaeilge agus sa stair ar an mbeirt acu. Bhásaigh Máire Stafford ar 1 Iúil 2014 agus tá sí curtha i Reilig Rathúin i nGaillimh.
I nGaillimh a rugadh é 30 Nollaig 1915 ··· Níor spíd leis an mhaoin sin a chaitheamh ar chúis na hÉireann, ná ar aon chúis eile a rachadh i dtairbhe do chall an duine bhoicht.' Cuireadh oideachas ar Shéamus i Scoil Naomh Seosamh agus i gColáiste Iognáid i nGaillimh ··· Nuair a d'fhill sé ar Ghaillimh chaith sé tamall eile sa Taibhdhearc ··· Deir a mhuintir gur fhan sé dílis riamh do bharrshamhail an phoblachtachais, agus gurbh é an Piarsach a rogha den laochra—sa mhéid gur cheannaigh sé teach in Ascaill an Phiarsaigh i nGaillimh ··· Bhí a dheartháir Fursa gníomhach i gConradh na Gaeilge i nGaillimh, i gCumann Cearta Sibhialta na Gaeltachta agus i gClann na Poblachta.
D'éirigh leis i scrúduithe Oifig an Phoist agus thosaigh ag obair i nGaillimh Eanáir 1928; bhí sé ann go deireadh Iúil 1937 ··· Ba é Liam Ó Briain[B3] a mheall isteach sa Taibhdhearc é nuair a bhí an amharclann sin ar tí a hoscailte agus bhí páirt aige sa chéad léiriú de Diarmuid agus Gráinne 27 Lúnasa 1928; is insuime gur ghlac sé an phríomhpháirt ina dhráma féin, Éisc Aduain (a scríobh sé le linn dó a bheith i nGaillimh ach a foilsíodh in Comhar, Bealtaine 1988), sa Damer 22 Samhain—9 Nollaig 1967, agus go raibh baint leanúnach aige leis na hiarrachtaí i mBaile Átha Cliath chun go mbunófaí amharclann Ghaeilge ··· Is i rith na tréimhse i nGaillimh a thosaigh sé ag scríobh agus pléann Mac Craith an prós a scríobh sé, ón gcéad phíosa in An Stoc, Márta 1931 anuas go 1938, 14 píosa ar fad, an chuid is mó díobh in Ar Aghaidh; taispeánann sé go bhfuil 'snáth leanúnach aontachta idir na chéad aistí próis agus ceapadóireacht fhileata Uí Dhireáin.' Bhí sé ina rúnaí ar an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge i nGaillimh ··· Is le beatha agus saothar Uí Dhireáin a bhain Scoil Gheimhridh Merriman 2010 i nGaillimh agus céad bliain Uí Dhireáin á chomóradh acu
Murar leor sin chuala sé léacht a thug Séamus Ó Duilearga[B5] tamall de blianta ina dhiaidh sin ag cúrsa do mhúinteoirí Gaeilge. Múinteoir Gaeilge i gceantar Charna, Co. na Gaillimhe, faoin gCoiste Gairmoideachais, a bhí ann um an dtaca seo ··· Seachas a chuid oibre i gCarna, bhailigh sé ábhar in áiteanna éagsúla i gContae na Gaillimhe, i gContae Shligigh agus i gContae Mhaigh Eo ··· Phós sé Neóiní (Honoria Philomena) Joyce, arb as Baile Chláir na Gaillimhe di, 12 Lúnasa 1939 agus rugadh iníon agus beirt mhac dóibh ··· Tuairim na bliana sin a thosaigh sé ag múineadh Gaeilge i gCeardscoil Chathair na Gaillimhe; ba é an chéad mhúinteoir Fraincise acu é agus bhí Gearmáinis aige freisin ··· D'éag sé ar 9 Aibreán 1996 in aois 89 bliain dó agus adhlacadh é i Rathún, Gaillimh.
Sa Chnoc i gCois Fharrraige, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ··· Dhíol sé an fheirm agus chuaigh isteach i gcathair na Gaillimhe ag saothrú a phá ··· Ach d'oir Gaillimh dó féin agus dá bhean toisc Gaeilge a bheith ag gach tríú duine, b'fhéidir, sa chathair san am sin agus go mbíodh tarraingt mhuintir Chois Fharraige ar an bhFatha Bheag mar a raibh cónaí orthu ··· Bhíodh sé ag obair gach lá margaidh i siopa báicéara agus ceannaí plúir agus thaitníodh leis comhrá a dhéanamh ann lena chairde aniar. Obair eile a dhéanadh sé beithigh a thiomáint soir do cheannaithe na Gaillimhe ··· Na daoine, na rudaí, na himeachta a chonnaic sé, d'iompaigh a intinn ina bpictiúirí iad agus choinnigh sé na pictiúirí seo beo úr i riocht is gur fhéad sé nuair a thogair sé é an duine, an rud, nó an tarlú a chur gan dua ina scéal.' Cailleadh é ina theach ar an bhFatha Bhig i nGaillimh ar 30 Meitheamh 1930.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhailigh sé béaloideas in oirthear na Gaillimhe agus ar an teorainn idir Gaillimh agus an Clár i rith 1937-40 nuair a bhí cainteoirí dúchais Gaeilge beo go fóill sna dúthaí sin ··· Scríobh Pádraig Ó Baoill cuntas gairid air in Glórtha Ár Sinsear: Béaloideas Oirdheisceart na Gaillimhe, 2005 curtha in eagar ag Pádraig Ó Baoill agus Feargal Ó Béarra (i gcomhar le Loughrea History Project). Sna Cairthíní Beaga i bparóiste Sheaneaglais in aice leis an nGort, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 25 Márta 1908 ··· an Chláir agus Co. na Gaillimhe.' Ó phointe éigin ama ina dhiaidh sin bhí sé ina mhúinteoir i scoileanna náisiúnta i gcontaetha na Gaillimhe, an Longfoirt, Ros Comáin agus Uíbh Fhailí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Leamhchoill, Maigh Cuilinn, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 12 Bealtaine 1883 ··· Cainteoirí dúchais Gaeilge iad agus thóg siad le Gaeilge an chlann mhór a bhí acu. Fuair Tomás bunoideachas i Maigh Cuilinn sula ndeachaigh sé go dtí Meánscoil Sheosaimh Naofa i gCathair na Gaillimhe ··· Fuair sé post múinteora i mBaile Chláirna Gaillimhe i 1916 ··· D'aistrigh sé as sin go dtí Coláiste Sheosaimh Naofa i nGaillimh agus fuair Máire Sinéad post i scoil an Chladaigh ··· Thogh céimithe na Gaillimhe é ar Choiste Riartha an Choláiste ar feadh dhá thréimhse
D'fhéadfadh sé bheith ina Uachtarán ar an gConradh ón mbliain 1917 amach, le deá-thoil gach éinne, dá mba mhian leis é". Is i 1917 a phós sé Sinéad Ní Bheag (Jane Louise Little, The Crescent, Gaillimh) ··· I nGaillimh a bhí cónaí air i rith an ama agus bhí sé i ndrochshláinte faoin am seo. Dar le Tomás Bán go raibh sé ag doras an bháis go minic sna naoi mhí deiridh dá shaol ··· Trí lá roimh a bhás chuaigh sé chun an ospidéil i nGaillimh chun obráid a dhéanamh ar thincéir a raibh faithne ailse ar a shúil ··· D'éag sé ina theach cónaithe, Avondale, An Bóthar Ard, Gaillimh ar 15 Aibreán 1930 ··· Adhlacadh é sa Reilig Nua i nGaillimh. Bailíodh airgead chun leacht cuimhneacháin a thógáil os cionn na huaighe agus nochtadh é ar 17 Márta 1935
Tá cuntais ar a bheatha is a shaothar in Pádraic Ó Conaire (1947) le hÁine Ní Chnáimhín, Pádraic Ó Conaire agus aistí eile (dara heagrán 1939) le Seosamh Mac Grianna, Scothscéalta (1956) in eagar ag Tomás de Bhaldraithe, Aistí Phádraic Uí Chonaire (1978) in eagar ag Gearóid Denvir, Clocha ar a charn (1982) in eagar ag Tomás de Bhaldraithe, Gaillimh agus aistí eile (1983) le Proinsias Mac Aonghusa, in Léachtaí cuimhneacháin (1983) in eagar ag Gearóid Denvir, in aiste in The Irish Times 13 Deireadh Fómhair 1983 ag Nollaig Ó Gadhra agus in Saoirse Anama Uí Chonaire (1984) le Tomás Ó Broin[q.v.] ··· .'. I dteach tábhairne The Lobster Pot ar na dugaí i nGaillimh a rugadh é ar 28 Feabhra 1882 ··· Tuairimíonn Proinsias Mac Aonghusa in Gaillimh agus aistí eile gur bhualadh a thug scata ógánach dó i nGaillimh tamall roimhe sin a ghiorraigh a shaol. I 1935 nocht Éamon de Valera dealbh de Phádraic ar Fhaiche Mhór na Gaillimhe agus mar chomóradh céad bliain i 1982 nocht Máirtín Ó Direáin leacht ag a uaigh sa Reilig Nua, Gaillimh. Tá a shaothar liostaithe in Pádraic Ó Conaire: léachtaí cuimhneacháin (1982), Nóra Mharcais Bhig agus sgéalta eile (1909), Deoraidheacht (1910), An chéad chloch (1914), Seacht mbuaidh an Éirghe Amach (1918), An crann géagach (1919), Síol Éabha (1922), M'asal beag dubh (g.d.) na leabhair is minice faoi thrácht
Bhí sé sa láthair i nGaillimh nuair a bunaíodh an Conradh ann 25 Eanáir 1894 (Irisleabhar na Gaeilge, Feabhra 1894) ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin in Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 gur thosaigh sé ag obair 24 Bealtaine faoi threoir Phádraic Uí Mháille[B3] i nGaillimh, Ros Comáin, Sligeach agus Maigh Eo ··· Oirthear na Gaillimhe agus Ros Comáin Thiar a bhí faoina chúram i 1904 (idem 13 Feabhra 1904) ··· Tuairiscíodh 13 Bealtaine 1905 gurbh i gcathair na Gaillimhe a bhí a cheanncheathrúna ··· In Sinn Féin 1 Meitheamh 1907 bhí an píosa seo: 'Tomás Ó Míodhcháin is at present working in Béal Átha na Sluaighe district, Co. na Gaillimhe
Idir dhá linn bhí aistrithe go Gaillimh ag an teaghlach agus siopa, más fíor, ag an athair ann ··· Déanann Robert Welch stíl agus aidhmeanna liteartha na n-aistritheoirí a mheas in A History of verse translation from the Irish 1789-1897, 1988. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Irish Archaeological Society in 1840 agus den Chumann Ceilteach in 1846. Nuair a cuireadh deireadh le hOifig na dTaifead Poiblí in 1830 d'aistrigh Hardiman go Gaillimh ··· Níor mhaith Eoghan Ó Comhraí [q.v.], ná go leor eile, sin dó mar bhí geallta aige nach ligfeadh sé an leabhar amach as Éirinn. Bhí sé ina dhlíodóir oifigiúil ag Coimisinéirí na Gaillimhe agus deir Ó Túinléigh gurbh é a bhí ag plé thar ceann an Bhardais nuair a bhíothas ag iarraidh an bóthar iarainn a thabhairt chomh fada le Gaillimh ··· Tairgeadh ollúnacht na Gaeilge dó nuair a bhí Coláiste na Banríona á bhunú i nGaillimh ach níor ghlac sé leis ··· Cuireadh é i reilig mhainistir na bProinsiasach i nGaillimh
Ceapadh é ina uachtarán ar na hAisteoirí nuair a bunaíodh iad i nDeireadh Fómhair 1912. Ar 31 Eanáir 1859 i dTulach Lathraigh, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ··· Fear saibhir a hathair James agus talamh aige i Masonbrook, Co. na Gaillimhe ··· In 1888 d'iarr sé cead ar Easpag na Gaillimhe leabhair ar an Index expurgatorius a léamh ··· Tugadh faoi deara gur chaith sé go hainmheasartha le carachtair ban an scéil. I dtús a shaoil agus go háirithe le linn Chonradh na Talún ní raibh sé pioc difriúil, ó thaobh na polaitíochta de, le tiarnaí talún na Gaillimhe ··· Tuairim an ama chéanna d'éirigh sé as na coimisiúin a bhí aige i gContae na Gaillimhe mar leasleifteanant an chontae agus mar ghiúistís
Tá cuntas cuimsitheach in Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900–1970, 1993 le Pádraig Ó Siadhail ar an dul chun cinn go léir a d'éirigh leis a dhéanamh, i dTaibhdhearcna Gaillimhe go háirithe ··· Ag 18 Ardán Naomh Seosamh, Gaillimh, a rugadh é (Walter Augustine) 3 Bealtaine 1915 ··· Fuair sé scolaíocht i gColáiste Naomh Máire i nGaillimh ar feadh bliana agus ansin ó Bhráithre Phádraig sa chathair. Thosaigh sé ag aisteoireacht ar scoil agus é i ról Shean-Mhaitias in Íosagán ··· D'aithin sé cad iad na drámaí ní hamháin a thaitneodh le pobal amharclainne na Gaillimhe ach a d'oirfeadh dá fhoireann pháirtaimseartha agus scríobh a leithéidí
Chaith sé tamall i mBeairic Portobello i mBaile Átha Cliath agus i 1925 aistríodh go Gaillimh é agus bhí sé ina bhall den Chéad Chath Gaelach ansin i mBeairic na Rinne Móire. I 1928 thosaigh sé ag aisteoireacht sa Taidhbhearc agus bhí páirt Oisín aige sa chéad léiriú de Diarmuid agus Gráinne le Micheál Mac Liammóir [B4] an bhliain sin ··· Deacracht a bhí sa tslí ar Mhac Diarmada sa Taibhdhearc, is cosúil, an drochmheas a bhí, más fíor, ag meánaicme na Gaillimhe ar ghnáthshaighdiúirí airm ··· Sholáthair sé freisin ábhar do roinnt mhaith clár raidió a craoladh as Gaillimh ··· Agus é ag scríobh in Irish Times i ndiaidh bhás Mhic Dhiarmada ba chuimhin le Seán Mac Réamoinn an draíocht a bhain le cúrsaí amharclainne i nGaillimh
I nGaillimh a rugadh é ··· Bhí sé ag obair i gCill Choirín in oirthear na Gaillimhe, i mBéal Átha hAmhnais, i measc na nÉireannach i Londain, agus i mBéal Easa, mar ar chuir sé múinteoirí an Irish Society faoi scrúdú ··· Bhí sé ina mhisinéir ar fud iarthar na Gaillimhe agus chaith séasúr in Acaill ··· Bhí sé ina reachtaire ar pharóiste Bhaile na Cille, Co. na Gaillimhe, ag an am sin
Cháiligh seisean mar dhochtúir in 1859 agus chaith dhá bhliain ag obair i gColáiste na Ríona i nGaillimh ··· Deir garchlann Chonchubhair gur le linn do Edward bheith ina dhochtúir íoclainne ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe, a rugadh Conchubhar (Conor O'Loughlin a baisteadh air) ansiúd ··· Phós an t-athair faoi dhó agus d'fhág sin go raibh leasdeartháireacha aige, ar dhuine díobh Edward a bhí tráth ina eagarthóir ar an Irish Independent. Ní raibh toradh ar chuardach a rinneadh i dtaifid bheireatais na Ceathrún Rua agus pharóistí chathair na Gaillimhe ··· Is ansiúd a chuir an Tiarna Ardilaun as seilbh a thí é toisc baint rómhór a bheith aige le náisiúnachas. Cháiligh sé mar dhochtúir i gColáiste na Banríona, Gaillimh, in 1882 agus bhí ina dhochtúir íoclainne i gConga, Co
Is é a deir muintir Uí Chadhain: (1) gur chreid Máirtín féin agus a dheartháireacha agus a dheirfiúracha gurbh in Eanáir 1906 a rugadh é agus gur cinnte gurbh acusan is fearr a bheadh an t-eolas (2) gur léir ar Leabhar na mBaistí sa Spidéal gurbh ar 4 Eanáir i mbliain 1906 a rugadh é (3) gur saolaíodh an chéad leanbh a bhí ag tuismitheoirí Mháirtín ar 25 Feabhra 1905 (Cáit a fuair bás go hóg), rud a fhágann soiléir nach in Eanáir 1905 a rugadh Máirtín (litir ó nia Mháirtín, Seán Ó Cadhain, thar ceann a mhuintire, 21 Samhain 2004). Ba é Máirtín an duine ba shine dár mhair de thrí dhuine déag a rugadh do Sheán Ó Cadhain, talmhaí ar an gCnocán Glas taobh thiar den Spidéal, Co. na Gaillimhe, agus dá bhean Bríd Ní Chonaola ··· Tar éis tréimhsí gairide ag múineadh i scoileanna i nDaighinis agus i gcathair na Gaillimhe ceapadh ina phríomhoide i gCamas é agus bhí ann go 1932 ··· Thacaigh sé le Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta agus rinne canbhasáil dá n-iarrthóir i dtoghchán na Gaillimhe Thiar i Meitheamh 1969 ··· Bhí ómós agus onóir le fáil aige i gcónaí ó mhuintir a cheantair fhéin chuile áit ó chathair na Gaillimhe go Tor Cheann Gólaim i Leitir Mealláin'. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Griffin 1892–1920, 1994. I nGoirtín, tuairim 10 míle ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 18 Meán Fómhair 1892 ··· Cé gur bhain sé le deoise Chluain Fearta tugadh do dheoise na Gaillimhe é ··· Tháinig sé go Gaillimh i 1918 agus is maith is cuimhin liom an t-áthas a bhí air nuair a fuair sé amach go mbeadh Gaeltacht dáiríre faoina stiúrú ··· Tógadh séipéal ina chuimhne i nGoirtín agus ainmníodh bóthar agus club peile i nGaillimh as.
In Soupers and Jumpers: The Protestant Missions in Connemara 1848-1937, 2008 tugann Miriam Moffitt léiriú ar sheal Uí Fhotharta mar mhúínteoir scoile in Iorras Fhlannáin, Co. na Gaillimhe ··· Ó na hochtaidí luatha amach is ina phríomhoide i gCalla a bhí sé. Ba é Michael Faherty, feirmeoir as oileán Iomaí Co. na Gaillimhe, a athair, de réir an teastais pósta ··· Níl a fhios cén áit i nGaillimh a rugadh é ··· Seanfhear san áit a raibh cáil an eolais air, dúirt sé le húdair an chuntais seo (Aibreán 1994) gur shíl sé go mba strainséir é; ní raibh de sheanchas aige ina thaobh ach gur chuala sé riamh aon duine a bhí ar scoil ag Dan Faherty go mba scoláire maith é. Tá a ainm ('Daniel Louis Faherty') i measc shíntiúsóirí Irisleabhar na Gaedhilge in 1883 agus i measc an scór múinteoir i nGaillimh a bhí cáilithe in 1893 chun Gaeilge a theagasc (liosta i gcló in Micheál Ó Locháin agus 'An Gaodhal', 1990 le Fionnuala Uí Fhlannagáin). Bhí ábhar i gcló aige den chéad uair in An Gaodhal, páipéar i Nua-Eabhrac, in 1890
Nuair a d'éag an t-athair thug an mháthair, Ann Costello, abhaile go dtí an Clochán, Co. na Gaillimhe, é ··· Bhí baint aige le Sinn Féin agus bhí ina chaptaen ar na hÓglaigh sa Chlochán agus gearradh mí príosúnachta i nGaillimh air i ndiaidh dó tine a lasadh ag dealbh John Darcy sa bhaile sin chun bua Shinn Féin i Longfort i mBealtaine 1917 a cheiliúradh ··· Bhí sé in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh agus gabhadh é 18 Deireadh Fómhair 1922 agus bhí i bpríosún i nGaillimh agus sa Churrach. Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae na Gaillimhe ó 1925 go 1931 ··· Toghadh ina Theachta Dála thar ceann Fhianna Fáil i nGaillimh é i 1932 agus i 1933, agus ag gach toghchán i nGaillimh Thiar ó 1937 amach gur éirigh sé as i 1965
Is leis an eolas sin a bhain sé an ceann de scéal a bheatha, Mise (1943), agus níl de bhuneolas le cur leis ach gur in Inbhear, Ros Muc, Co. na Gaillimhe, a rugadh é, agus gur mhairnéalach a thaistil an domhan ba ea a athair ach a bhí anois ag tráchtáil ar bhád mór idir Gaillimh agus Conamara ··· Tar éis do Cholm bheith ag gabháil don chrua-obair sa Chlochán ar feadh tamaill de 1911 b'éigean dó cúig sheachtain a chaitheamh in ospidéal i mBaile Átha Cliath. Ag Oireachtas 1913 i nGaillimh thug Seán Mac Diarmada mionn Bhráithreachas na Poblachta dó, chomh maith le húdarás chun an ghluaiseacht a bhunú i gConamara ··· Nuair a ceapadh Colm mar fhothimire i gContae na Gaillimhe i nDeireadh Fómhair 1917 rinneadh tagairt in An Claidheamh Soluis 3 Samhain dó féin, do Thomás Ághas[B1] agus de Valera beith 'i ngarraí prátaí i bpríosún Lewes i Sasana ag leogaint orthu bheith ag rómhar agus gan pioc ar siúl acu mar chúrsaí cainte ach an Ghaeilge agus obair náisiúntachta na hÉireann'. Toghadh é ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge in 1919 agus toghadh é ina chathaoirleach ar an gComhairle Dúiche in Uachtar Ard in 1920 (Fáinne an Lae 26 Meitheamh 1920)
I nGaillimh a rugadh é (Pádraic Gearóid) ar 12 Aibreán 1924 ··· Bhí Máire Sinéad ag múineadh ar feadh 35 bliana i Scoil Náisiúnta an Chladaigh i gcathair na Gaillimhe agus is ann a bhí Pádraic ar scoil ar dtús; ceantar bocht ba ea é agus thosaíodh an mháthair go luath gach maidin chun go mbeadh an tine coigilte agus cócó te ullamh do na leanaí ocracha ··· Gheofar tuairim dá shaol i nGaillimh, agus go háirithe maidir le Cumann Drámaíochta na hollscoile agus Taibhdhearc na Gaillimhe, san alt a scríobh sé ar Shiobhán Nic Cionnaith[q.v.] in Comhar, Deireadh Fómhair 1977
Chill Mhantáin, a máthair (d'éag sise i dteach Mháire, Inis Ealga, An Bóthar Ard, Gaillimh 19 Deireadh Fómhair 1961) ··· Is chun páirt a ghlacadh sa bhFeis a chuaigh sí go Gaillimh i 1927 ··· San Oileán Ealtanach i nGaillimh a bhí cónaí uirthi ag an am sin. Is dóigh gurbh i ndiaidh di aithne a chur ar Liam a thosaigh sí ag bailiú amhrán; bhí suirbhé canúineolaíoch de chineál éigin ar bun aigesean agus ag Tomás Ó Máille [B3] agus bhailigh sí amhráin ó chuid de na cainteoirí dúchais a bhí páirteach sa suirbhé ··· Tuairiscíodh in An Saol, Nollaig 2002 gur seoladh dlúthdhiosca Chór na Mara, Gaillimh, Carúil na Nollag—Ó bhailiúchán Mháire Ní Scolaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 'Last trading skipper of a Galway hooker' an cheannlíne ar thuairisc bháis an mháistir báid mhóir seo san Irish Times 2 Deireadh Fómhair 2004 ··· Sa Doirín Glas, Leitir Móir, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 25 Márta 1932 ··· an Chláir, go hÁrainn agus go Gaillimh le ceithre ghlúin ar a laghad ··· Ag pointe éigin d'aistrigh an teaghlach isteach go cathair na Gaillimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCathair na Gaillimhe a rugadh an scoláire litríochta seo ar 22 Feabhra 1933 ··· B'as Luascán i gceantar Phort Omna, Co. na Gaillimhe, do mhuintir Stewart ach rinne tiarnaí talún iad a dhíshealbhú ansiúd agus chuir seanathair James gnó tógála ar bun i gcathair na Gaillimhe tuairim 1889 ··· Tar éis bunoideachais i Scoil Fhursa, Gaillimh, chuaigh sé go Coláiste Iognáid agus as sin go Coláiste Ollscoile na Gaillimhe agus ar ball go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
The candidate stood up and delivered himself of a lecture on Plato in Blasket Irish to the astonishment of the interview board.' Is é a dúirt sé féin in Gach Órlach de mo Chroí go raibh baint ag Earnán de Blaghd[B5] leis an gceapachán agus leis na pleananna a bhí á ndéanamh aige. Thomson a mhol do Mhuiris Ó Súilleabháin scéal a bheatha a scríobh agus a thug an-chabhair dó lena dhéanamh, go háirithe nuair a bhí sé lonnaithe i nGaillimh, tharla Muiris a bheith ina gharda in Indreabhán i gCois Fharraige ··· Bhronn Thomson lámhscríbhinn Uí Shúilleabháin ar an Leabharlann Náisiúnta i 1986. Chuir sé roimhe i nGaillimh téacsleabhair a scríobh agus blas den oideachas ollscoile a roinnt ar mhuintir Chonamara ina dteanga féin ··· Maidir leis an aidhm eile níorbh fhéidir í a bhaint amach murarbh fhéidir úsáid a bhaint as na scoileanna náisiúnta mar ionaid ach is cosúil nár thug bainisteoir scoile ar bith i nGaeltacht na Gaillimhe an cead sin dó ··· Chuir Seoirse, Osborn Bergin[B2] agus Séamus Ó Séaghdha[B2] leagan giorraithe de Leabhar na nUrnaithe Comhchoiteann ar fáil i 1938-39 do APCK faoin teideal Leabhar na n-Urnaihi Cóchoitteanna. Is léir ar an aguisín ('Taibhdhearc na Gaillimhe: Clár na Léirithe 1928-1970') a chuir Pádraig Ó Siadhail le Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970, 1993 gur chuir sé spéis mhór sa drámaíocht le linn dó a bheith i nGaillimh
D'aistrigh siad go Gaillimh i 1928 nuair a ceapadh Eoghan ina léachtóir i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe ··· Bhí an pobal Gaeilge tógtha go mór leis an iarracht mhisniúil seo ag lucht na Gaillimhe; bhí siad bródúil as Siobhán Nic Cionnaith a mb'fhiú léi a clú mar aisteoir i mBéarla a chur i leataobh tamall lena thaispeáint don saol ar fad agus do lucht na Gaeilge go speisialta cá raibh rún a croí ... ··· Ach ní raibh deireadh fós lena caithréim: ar 5 Nollaig 1985 i nGaillimh a tharla 'her last and perhaps her greatest triumph as Mommo in Bailegangaire by her friend Tom Murphy' (Ó hAodha) ··· Cuireadh í i Rathún, Gaillimh. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí feirm mhaith ag a mhuintir i gCluain Dúlais, Cill Íomair, Co. na Gaillimhe, agus ann a rugadh é 5 Feabhra 1903 ··· Tá fianaise in Ó Thrá Anoir, 1985 le Dónal Ó Flannagáin [q.v.] go raibh sé ag múineadh i gColáiste Éinde le linn don choláiste sin a bheith tamall i mBaile Átha Cliath agus deir an Flannagánach faoi aistriú an choláiste sin go Gaillimh i 1937: 'Ghoill sé go mór orainn, agus orm féin go mór mór, go raibh Séamas Mac Cnáimhín ar iarraidh ··· níor thréig sé muid ar fad, mar tháinig sé go Gaillimh seachtain nó mar sin roimh oscailt don choláiste gur eagraigh sé an seomra eolaíochta nua don fhear a bhí le teacht ina dhiaidh.' Faoi 1937 bhí sé ina ollamh le matamaitic agus le heolaíocht i gColáiste Oiliúna Dhún Chéirí, áit a dtugtaí an t-ainm ceana 'Paddy Maths' air, agus bhí sa phost sin go ndeachaigh ar pinsean ··· Bhí spéis ar leith aige in William James MacNeven (1763-1841) [B6], an tÉireannach Aontaithe ar tugadh 'The Father of American Chemistry' air, agus d'fhéach sé chuige go n-ainmneofaí bóthar ina dhiaidh i mBéal Átha na Sluaighe, agus scríobh an cuntas is cuimsithí dá bhfuil ar fáil air in Éireannaigh san Eolaíocht; tá sa leabhar sin freisin cuntas ar mhuintir Mhic Cnáimhín in oirthear na Gaillimhe ó timpeall 1150
Ar an Aird Thiar i gCarna, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ('Johnny Jó Phaitsín') 2 Deireadh Fómhair 1919 ··· Chaith sé na 25 bliain deiridh dá shaol oibre mar phríomhoide in Áth Eascrach, Co. na Gaillimhe ··· Ag múineadh sa scoil sin freisin bhí a bhean Bríd Ní Eidhin arbh as an Droichead Nua, an Creagán, Co. na Gaillimhe, di ··· Nia leis is ea Seosamh Mac Donncha, captaen ar fhoireann iomána na Gaillimhe uair, iaruachtarán Chumann Lúthchleas Gael agus Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge.
Ba baint mhór aige le leacht a chur á thógáil i 1978 i reilig Chill Fhinín ('Reilig na bhfilí') in aice le Creachmhaoil, Co. na Gaillimhe ··· Ar an gCluain, Baile Chláir, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 22 Feabhra 1916 ··· Chabhraigh a dheartháir Peadar leis san obair freisin; gabhann Ciarán Ó Coigligh buíochas leis an mbeirt acu faoi fhoinn roinnt d'amhráin Raiftearaí a thabhairt dó. Tar éis bunoideachais i Scoil Náisiúnta Bhaile Chláir na Gaillimhe agus i Meánscoil Naomh Seosamh, Gaillimh, cháiligh sé mar mhúinteoir i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, i 1936 ··· Chaith sé trí bliana ag múineadh san Oileán Iarthach i Ros Muc agus seacht mbliana i nDaraidh Braoin i ndeisceart na Gaillimhe sular ceapadh é ina phríomhoide sa bhunscoil i gCreachmhaoil 3 Bealtaine 1948
Bhí mórmheas aige ar an nGaeilge agus d'aistrigh Foras Feasa ar Éirinn go Laidin. I nGaillimh a rugadh é ··· Sular tugadh cead i 1642 eaglaisí Caitliceacha a oscailt léadh sé aifreann i dtithe príobháideacha agus in áiteanna uaigneacha, agus bhí scoil aige i nGaillimh, de réir an DNB ··· Bhí sé páirteach in dhá shionóid i nGaillimh, i 1632 agus i 1640 ··· The Alithinologia, in particular, showed that a man who had been a citizen of Galway saw the history of his country very differently from a member of the one-time ruling family of Annaly.' Coigistíodh tailte na nGael ach tháinig an cuid ba mhó de na Sean-Ghaill slán. Scríobh sé dán Laidine agus d'fhoilsigh James Hardiman [B6] é in Miscellany of the Irish Archaeological Society, 1, 1846
Meastar gur fhoghlaim sé Béarla, Laidín agus beagán Gréigise sa scoil a bhí ag Alasdar de Linse nó ag Séamus de Línse i nGaillimh agus gur lena linn sin, b'fhéidir, a chuir sé aithne ar John Lynch[q.v.]. I dtús na 1640idí, b'fhéidir, a scríobh sé Chronicum Scotorum (in eagar ag W.M ··· I nGaillimh a bhí cónaí air 1645–c.1652 ··· Le linn a thréimhse i nGaillimh d'aistrigh sé go Gaeilge rialacha a bhain le hOrd San Clára, a raibh clochar acu sa chathair (i gcló ag Eleanor Knott[B2] in Ériu, 15, 1948: 'A seventeenth century Irish version of the Rule of St ··· Deirtear go minic gur mhúinteoir i gcoláiste San Niocláis ba ea é i rith a thréimhse i nGaillimh ach deir Ó Muraíle gur míthuiscint ar an mbrí áirithe a bhaineann le 'college' sa chás seo ba bhun leis an tuairim sin
Ceannaí saibhir i gcathair na Gaillimhe ba ea a hathair; bhí sirriamacht an chontae le fáil aige ach é a bheith sásta Mionn an Ardcheannais a ghlacadh ··· Chuaigh sí isteach i Siúracha Bochta Naomh Clára i gclochar Bheithil in aice le Baile Átha Luain agus bhí ann go 1647 nuair a ceapadh í ina ban-ab i nGaillimh ··· Thug si léi as Clochar Bheithil go Gaillimh an chóip a rinne Michél Ó Cléirigh [q.v.] i 1636 dá raibh déanta acu ··· with her from Bethlehem.' Cuireann Ó Muraíle leis sin: 'It is also an interesting index of the status of the Irish language in a community whose members were drawn so predominantly from the Old English section of the Irish population ...'. Nuair a ghéill Gaillimh d'arm na Parlaiminte i 1652 d'éalaigh na siúracha go dtí an Spáinn
Phós sise Deáirbí Mac an Adhastair a tháinig ag obair go Conamara as Ros Cam ar imeall thoir chathair na Gaillimhe nuair a tosaíodh ar tharra a chur ar na bóithre ··· Ba iad scannáin na mbuachaillí bó, scannáin chogaidh agus scannáin ghrinn Laurel and Hardy agus Abbot agus Costello ab ansa leis. Tosaíodh ag reáchtáil damhsaí ansin Tigh Deáirbí agus cé is moite d'achar gairid a chaith sé i Sasana, ba ina bhfeighil siúd agus i bhfeighil an tí ósta a chaith Diarmuid Mac an Adhastair an chéad leath dá shaol oibre, agus é críochnaithe lena chuid scolaíochta i Scoil Náisiúnta an Tuairín, i nGairmscoileanna na Ceathrún Rua agus Bhóthar an Athar Uí Ghríofa i gcathair na Gaillimhe. Ba faoi smacht na sagart a bhí na hallaí pobail a bhí i gConamara ag an am agus cosc dá réir iontu ar 'dhamhsaí Gallda', ar jeighbheáil agus ar válsáil ··· Dheisigh sé bád seoil a chaith 35 bliain i mBostún nuair a dhíol sé í agus a tháinig ar ais go Leitir Calaidh, Co. na Gaillimhe, ina dhiaidh sin arís. Bhí an-suim riamh aige i gcúrsaí spóirt ··· Bhí sé ar fhoireann na bPiarsach a bhuaigh Craobh Shóisear Peile Iarthar na Gaillimhe agus ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Naomh Anna nuair a shocraigh muintir Leitir Móir agus Leitir Mealláin foireann dá gcuid féin a chur chun páirce in 1964. Níor mhaolaigh sin uilig a ghrá don aisteoireacht ag tráth den saol ina raibh cúrsaí drámaíochta thar a bheith láidir i gConamara agus cumainn i dTír an Fhia, Leitir Móir, Carna, Cois Fharraige, ar an gCeathrú Rua agus ar an Spidéal. Ba dlúthchara de chuid Dhiarmada an t-údar, an file agus an t-aisteoir Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha agus ba mhinic ar an stáitse le chéile iad – Pionta amháin uisce, Ortha na seirce, Mar a chéile muid agus An tincéara buí ar na drámaí ab fhearr le Diarmuid. Tar éis dó a ghnó a dhíol i dtús na 1990idí, thug Mac an Adhastair an chuid eile dá shaol ag plé leis an aisteoireacht go gairmiúil
Sárscoláire agus duine a bhí thar a bheith fial lena chuid eolais. Ar an Meall Mór, Baile an tSagairt, an Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh Tomás ar an 9 Márta 1921, do Shéamus Tom Shadhbha Ó Concheanainn agus Neain (Ní Chualáin roimh phósadh di), ón Teach Mór, Indreabhán, Co. na Gaillimhe. Bhí Tomás ar an duine ba shine de cheathrar clainne ··· Fuair sé scoláireachtaí le dul ar Choláiste Mhuire i nGaillimh agus in 1940 le freastal ar Choláiste na hOllscoile, Gaillimh ··· Ar an mballa sa bhaile bhíodh pictiúr ar crochadh aige a tógadh i nGaillimh i dtús na 1940idí, ina raibh sé féin agus ceathrar de lucht a chomhaimsire sa choláiste: Seán Mac Réamoinn, Siobhán Nic Cionnaith, Breandán Mac Giolla Choille agus Pádraic Ó Raghallaigh. Mar léachtóir labhraíodh Tomás sách íseal agus gan an tuin chainte a athrú mórán, ach fiú don mhac léinn gan spéis ar leith san ábhar ba phléisiúr i gcónaí a chuid Gaeilge
Bhásaigh Tomás go tragóideach i dtimpiste a tharla ar dhuganna na Gaillimhe i mí Mheán Fómhair 1995 in aois a thríocha seacht bliain ··· Rinne a fhear gaoil, Macdara Ó Conaola as Inis Oírr, cóiriú nua-aimseartha ar cheann díobh, 'Slán leis an Dún Aengus' – dán faoi dheireadh ré an bháid cháiliúil a théadh as Gaillimh go hÁrainn roimh ré an 'Naomh Éanna' agus na seirbhísí nua-aimseartha a théann anois as Ros an Mhíl, Co. na Gaillimhe, agus as Dúlainn, Co
I bhfoirgneamh Choláiste Phádraig, Droim Conrach, Baile Átha Cliath, a bhí an coláiste ullmhúcháin sin i rith Éigeandáil 1939–45, agus sin toisc seilbh ar fhoirgneamh an choláiste i nGaillimh a bheith ag an Roinn Cosanta agus gur tharla Coláiste Phádraig folamh ag an am i ngeall ar bhac a bheith i bhfeidhm ag an Roinn Oideachais ar ábhar múinteoirí a earcú (Jones 2006) ··· An bhliain dár gcionn is i bhfoirgneamh an choláiste i nGaillimh a bhí siad ··· Chuaigh sé féin, a bhean agus a mhuirín óg chun cónaithe i dTuismeáin , Co. na Gaillimhe
Bhí caisleán ag athair Ruairí, Aodh Ó Flaithbheartaigh, 'captain of the nation of the O'Flahertys,' i Maigh Cuilinn, Co. na Gaillimhe, mar a raibh réimse mór talún ag a mhuintir, agus is ann a rugadh é ··· Cuireann Ó Muraíle in amhras na nithe a scríobh James Hardiman[B6], sa réamhrá a chuir sé le leabhar Ruairí, A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught..., 1846, faoin oideachas a cuireadh ar an bhFlaithbheartach, go raibh sé ag freastal ar scoil John Lynch[q.v.] i nGaillimh ··· Deir Nollaig Ó Muraíle in Oxford DNB gur chaith Ruairí 1696-7 i bpríosún i nGaillimh i ngeall ar fhiacha gan ghlanadh agus le cabhair dlí gur éirigh lena mhac cuid dá dtalamh a fháil ar ais ó na Máirtínigh
Chaith sé seacht mí i gColáiste na hOllscoile i nGaillimh ag foghlaim na teanga agus ag múineadh na Gearmáinise sular thosaigh sé, i mBealtaine 1939, ar thaighde a dhéanamh ar bhéaloideas na mara i Ros an Mhíl. Bhí sé ar lóistín i dteach Pheadair Uí Fhaoláin sna Doiriú nuair a bhris an cogadh amach ··· Bhí 150 pictiúr sa taispeántas úd. Bhí sé i gContae na Gaillimhe go 1941 agus as sin go 1952 i mBaile Átha Cliath, é ag saothrú a choda ann ag múineadh na Gearmáinise agus ag seinm an veidhlín ··· Chuir sé réamhrá i nGaeilge le Deutsche Lieder aus 7 Jahrhunderten: German Songs of seven centuries (1943) agus deir: 'Ba mhinic dom ag éisteacht le hamhráin Ghaeilge cois tine in Árainn is i gConamara agus i measc cuideachtan Ghaelach i nGaillimh is i mBaile Átha Cliath, agus is mé a bhaineadh taitneamh astu
Ar an gCnoc, Indreabhán, Co. na Gaillimhe, a rugadh í 7 Aibreán 1919 ··· Bhí siad ina gcónaí sna Forbacha, Co. na Gaillimhe, ar dtús agus ansin i gcathair na Gaillimhe
Go luath ina saol bhí sí ina ball den Réalt i nDún Laoghaire agus ba bheag samhradh nach raibh sí ag foghlaim Gaeilge sa choláiste samhraidh ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe, nó le linn di a bheith ar saoire sa cheantar sin ··· Deirtear in eagarfhocal na hirise sin, Meán Fómhair 1994: 'Chuir sí chun na hoibre le fuinneamh agus le samhlaíocht agus ba chaibidil éachtach i stair fhorbairt Comhar a tréimhse sise sa "suíochán te".' Catalógú a rinne sí ar amhráin Ghaeilge oirthear na Gaillimhe i mbailiúchán Choimisiún Béaloideasa Éireann is ea Clár Amhrán an Achréidh, 1974; a tráchtas máistir atá ann go bunúsach agus chiallaigh an saothar sin gur scrúdaigh sí lámhscríbhinní an Choimisiúin leathanach ar leathanach chun na hamhráin ó oirthear na Gaillimhe a aimsiú, agus go ndearna sí na hamhráin a scagadh agus a chlárú agus a aicmiú de réir téama
Níl aon amhras ach gur chuir na haistriúcháin sin go mór le stair na drámaíochta Gaeilge: Cara an Phobail; An Fear Siúil; Éirí na Gealaí; An tUbhall Óir; Dubhairt sé Dábhairt sé; Aireagal Teach na mBocht.... In Roxborough House in aice le Cill Chríost, Co. na Gaillimhe, a rugadh í 15 Márta 1852 ··· In 1880 phós sí Sir William Gregory (1817- 92), baintreach fir ar leis eastát Pháirc na Cúile, An Gort, Co. na Gaillimhe ··· Is fiú a lua freisin gur bhunaigh sí craobh de Chonradh na Gaeilge i gCill Tartan, Co. na Gaillimhe. Níor mhiste a bhfuil le rá fúithi ag Proinsias Mac Aonghusa[q.v.] in Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1993 a lua freisin: 'Bhí Augusta Gregory an-tógtha le Gaeilge agus le Gaelachas agus le cur chun cinn an Chonartha, rud nach raibh éasca do dhuine dá cúlra sise
B'as Cathair na Gaillimhe dó ··· Ba iad a thuismitheoirí Martin Newell, 'merchant' i Sráid Lombard, Gaillimh, agus Annie Corr ··· Newell, ball d'fhoireann peile na Gaillimhe a bhuaigh Craobh Shinsearach na hÉireann trí bliana as a chéile.
Sa Lochán Beag, Indreabhán, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 23 Eanáir 1913 agus ba dhuine é den dáréag, ochtar buachaillí agus ceathrar cailíní, a bhí ag Micheál Ó Finneadha agus Bríd Ní Fhualáin ··· I ndiaidh bunoideachais cuireadh Pádraig go Coláiste Éinde i nGaillimh ··· Fuair sé post an bhliain dár gcionn mar Oifigeach Leighis Cheantar Charna, Co. na Gaillimhe
Dúirt Eoghan Harris faoi: 'Bhí Breandán Ó hEithir ar an iriseoir ab fhearr dár chas mé leis riamh, bar nobody, i nGaeilge nó i mBéarla.' I dteach banaltrais ar Bhóthar na Trá, Gaillimh, a rugadh é 18 Eanáir 1930 ··· D'éirigh leis de thoradh scrúdaithe i 1943 áit a fháil i gColáiste Éinde, Gaillimh, ceann de na coláistí ullmhúcháin úd a bunaíodh i 1927 chun oideachas den dara leibhéal a chur ar ábhar múinteoirí (i ngeall ar chúrsaí na héig­eandála 1939-45 is i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, a bhí an coláiste sa bhliain sin 1943-44) ··· Is toisc gurbh i nGaillimh a d'fhás sé suas ina fhear a rug an chathair sin greim ar a shamhlaíocht
Sa Spidéal a fuair sé a chuid bunscolaíochta agus de thoradh scoláireachta fuair sé meánoideachas i gColáiste Éinde agus i gColáiste Mhuire i nGaillimh, áit ar ghnóthaigh sé bonn airgid na Gaeilge sa Mheánteistiméireacht agus bonn óir na Gaeilge san Ardteistiméireacht ··· Nuair a rinneadh cónascadh idir an scoil sin agus Scoil Cholmcille ar an Tulach, d'aistrigh sé go dtí an mheánhúinteoireacht: mhúin sé i gColáiste Sheosaimh i nGaillimh agus ansin bhog go dtí Coláiste Chroí Mhuire sa Spidéal ··· Chaith sé blianta fada mar stiúrthóir ar Thaibhdhearc na Gaillimhe; i measc na ndrámaí a d'aistrigh sé bhí Monserrat (le Emmaneul Roblès) 12-15 Bealtaine 1960 agus Robáil gan stró ("Anyone can rob a bank" le Tomás Coffey) 27-30 Aibreán 1961 (Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970, 1993 le Pádraig Ó Siadhail). Spreag sé peil, iománaíocht agus lúthchleasaíocht sa phobal áitiúil agus bhí ina thraenálaí ag Cumann Naomh Éinde ar feadh na mblianta
Luaitear go háirithe ar bhailigh sé d'ábhar ar an gCarn Mór agus i bparóiste Bhaile Chláir, Co. na Gaillimhe ··· D'éag sé 18 Lúnasa 1976 in Ospidéal Pháirc Mhuirlinne, Gaillimh ··· 'Beechmount', An Turlach Mór, Co. na Gaillimhe, agus 'Ferndale', Bóthar Whitehall, Baile Átha Cliath, a tugadh mar sheoltaí san fhógra báis
Agus é ina bhall de Chraobh na Carraige Duibhe de Chonradh na Gaeilge is ea a casadh air Máirín Ní Chonaire, bunmhúinteoir arbh as Carna, Co. na Gaillimhe, di ··· Arís in 1976, ag comhdháil i nGaillimh i dtaobh thionscal na hiascaireachta, bhagair sé go gcuirfeadh polasaí an rialtais deireadh leis an tionscal traidisiúnta sin ··· Ba é ba mhó faoi deara stáisiún bitheolaíochta a bhunú i Maínis, Co. na Gaillimhe
na Gaillimhe, a rugadh é mí Iúil 1981 ··· An bhliain dár gcionn ghnóthaigh an tráchtas 'Clár Amhrán Chois Fharraige' M.Litt dó, é bunaithe ar a bhfuil i Roinn Bhéaloideas Éireann d'amhráin a bailíodh i mbarúntacht Mhaigh Cuilinn, Co. na Gaillimhe, agus i 2004 bhronn Ollscoil na hÉireann scoláireacht taistil air agus chaith sé an dá bhliain in Ollscoil Dhún Éideann, Albain ··· Ní raibh aon choinne lena bhás i mBaile Átha Cliath ar 3 Feabhra 2009 agus sin go ríghairid roimh pháirt a bheadh aige an deireadh seachtaine dar gcionn in imeachtaí Scoil Gheimhridh Merriman i nGaillimh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhain an Ciarraíoch seo cáil amach mar mhúinteoir i gCois Fharraige, Co. na Gaillimhe, agus bhíodh amhráin a bhailigh sé agus dánta agus scéalta a d'aistrigh sé i gcló ó 1930 ar aghaidh in Gearrbhaile, Ar Aghaidh, An Stoc, An Phoblacht, The Standard... ··· I nGaillimh dó ina dhiaidh sin bhí sé in ann freastal ar an gColáiste Ollscoile ··· Bhí sé ar feadh i bhfad ina bhall de Choiste Leabharlann Chontae na Gaillimhe
Tugadh coimisiún dó in 1947 agus cuireadh siar é chuig an Chéad Chath i nGaillimh ··· Chuir Pádraig Ó Siochrú go mór leis an gcomhluadar sin, lena sháracmhainn grinn agus lena scéilíní spéisiúla agus barrúla faoina shaol san Arm, go háirithe sa Chéad Chath ar an Rinn Mhóir i nGaillimh idir 1948 agus 1958, agus faoi Thaibhdhearc na Gaillimhe, áit a raibh sé ina dhlúthchara ag daoine mar Aodh Mac Dhubháin[q.v.] agus Siobhán Nic Chionnaith[q.v.]. D'éirigh sé as an bpost in RTÉ in 1986. Drámaí a d'aistrigh sé agus a léiríodh sa Taibhdhearc is ea The odd couple (An cúpla corr)(Simon 1966), Rossa (McHugh 1948); Is the priest at home
Ach ba dhóigh lena mháthair (Imeall, TG4, 4 Samhain 2010) gurbh iad drámaí Radio Éireann gach Domhnach sna 1950idí luatha a chuaigh i gcion air. Seanathair leis i Stáit AontaitheMheiriceá a d'íoc costais an oideachais a cuireadh air i nGaillimh: bhí sé ina dhalta cónaitheach i gColáiste Mhuire, Gaillimh, agus Gaeilge agus stair na hábhair chéime aige i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh ··· Bhí sé páirteach go minic i léiriúcháin na Taibhdheirce, ach go háirithe i rith na sé bliana sin a chaith sé mar mhúinteoir sa cheardscoil i dTuaim, Co. na Gaillimhe ··· B'fhéidir a rá go raibh aird phobal amharclainne na Gaillimhe air mar aisteoir
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Maíros, Carna, Co. na Gaillimhe, a rugadh Joseph William Mongan 4 Márta 1880 ··· Ba é an duine ba shine sa chlann é agus bhí triúr deirfiúracha aige. Sheas sé do Chumann na nGaedheal i nGaillimh in olltoghchán Mheitheamh 1927 agus d éirigh leis suíochán a bhuachan in olltoghchán Mheán Fómhair na bliana céanna ··· I nGaillimh thiar d'éirigh leis sna holltoghcháin go léir idir 1937 agus 1948
Gabhadh é i nGaillimh go luath i ndiaidh Éirí Amach 1916 agus cuireadh go príosún Wandsworth é ··· Toradh eile a bhí ar an iarracht seo ar é a mharú go mbíodh air oícheanta a chaitheamh go minic i dTithe an Rialtais in éineacht le hAirí i rith an Chogaidh Chathartha. D'éirigh le Pádraig i mórthoghchán 1923 nuair ba aon toghlach amháin Gaillimh ··· Sheas sé i nGaillimh in olltoghchán 1927 agus ní bhfuair ach 3.1% den vóta
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Muintir Eoghain, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 30 Márta 1880 ··· Dúirt Liam Ó Buachalla faoi in Ar Aghaidh, Feabhra 1938: 'Bhí aithne agus eolas faoi leith ar bhochta na Gaillimhe aige agus is fial flaithiúil a chuidigh sé leo uair ar bith a raibh a fhios aige go raibh siad ina chall'. Phós sé Eibhlín Ní Scannláin ón bhFearann Fuar, Co ··· Ba é a sheoladh ag an am Roighne, Bóthar an Choláiste, Gaillimh
Chaith sé tamall ansin ag obair do ghrósaeir i gcathair na Gaillimhe go dtí gur thosaigh sé ag freastal ar Choláiste Sheosaimh, meánscoil a bhí ag na Bráithre Phádraig in Oileán Altanach i gcathair na Gaillimhe ··· Is cinnte go raibh sé ar ais i nGaillimh samhradh 1900 mar ba é a stiúraigh Feis na Gaillimhe 23 Lúnasa na bliana sin (An Claidheamh Soluis 8 Meán Fómhair 1900)
Dhealródh sé gur aistrigh an chlann go dtí cathair na Gaillimhe nuair a bhí Tomás ina bhuachaill óg ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge ó 1910 ar aghaidh. I 1911 chuaigh sé ar ais chun na hAfraice Theas chun airgead a bhailiú 'i gcóir an Ard-Teampaill agus i gcóir an Choláiste nua atáthar a thógáil i nGaillimh', mar a dúradh in An Claidheamh Soluis 7 Deireadh Fómhair 1911 ··· Deirfiúr leis, Bean Emerson, a bhunaigh Óstán Eglinton i nGaillimh.
Busher beathaisnéis faoin teideal oiriúnach Consecrated thunderbolt (1971) Rugadh Peter Yorke sa Bhalla Fada, Gaillimh, ar 13 Lúnasa 1864 ··· Bhí sé ar scoil i gColáiste Iognáid i nGaillimh ··· Tá seanchas le fáil in Tales of the West of Ireland (1967) le James Berry [q.v.] faoin mbaint a bhí ag long de chuid mhuintir Yorke na Gaillimhe le bunú San Francisco. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Átha Mó, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 21 Meán Fómhair 1881 ··· (25), gníomhaire tithe a rugadh i nGaillimh; Michael (22), clóscríobhaí a rugadh i nGaillimh; Edward Thomas (19), cléireach sa Bhardas; Richard (17), dalta scoile
Cuireadh síos go raibh Gaeilge aicisean agus gurbh i gContae na Gaillimhe a rugadh í ··· B'fhéidir gur leagan de 'Lahiff', atá le fáil sa Chlár agus in oirthear na Gaillimhe, an sloinne sin. Bhí litir aige in An Claidheamh Soluis 7 Deireadh Fómhair 1899 á chosaint féin ar chúiseamh ina aghaidh a bhí i gcuntas 23 Meán Fómhair ar an timire nuacheaptha Tomás Ó Concheanainn[B2] ··· Sa chúirt i nGaillimh 2 Márta 1912 chuir an máistir i leith an tsagairt gur chuir sé míchlú air
As sin amach bhí sé an-ghníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge i gcathair na Gaillimhe ··· D'éag sé 16 Meán Fómhair 1970 i nDroichead Átha agus adhlacadh é i reilig Rathúin i nGaillimh ··· Bhí sise ag cur fúithi san Oileán Ealtanach i nGaillimh ag an am
Bhí sé ar scoil ag na hÍosánaigh i nGaillimh agus i Mungairit sula ndeachaigh sé go Maigh Nuad ··· Nuair a bhí bailiú do chiste an Chonartha ar siúl an lá úd ní raibh a dhóthain aige dá chuid féin chun síntiús oiriúnach a thabhairt uaidh, agus fuair sé ar iasacht é agus níor éirigh leis é a aisíoc go dtí go ndearnadh bailiú do na sagartaibh Domhnach Cásca !'. Aistríodh ansin é go dtí paróiste theas Naomh Nioclás i nGaillimh ··· Ceapadh ina shagart paróiste é i gCaisleán Gearr, Co. na Gaillimhe, i 1921
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 'Fear séimh cneasta cuirtéiseach deá-ionramhálach ab ea é ach é fós go dígeanta dobhogtha nuair ba ghá sin agus dea-mheas dá réir sin ag a chomhpháirtithe agus a chomhchointinnigh air' Ag scríobh ar a oiriúnaí a bhí sé i bpost Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge a bhí Aindrias Ó Muimhneacháin in Dóchas agus duainéis: scéal Chonradh na Gaeilge 1922–32 ach is dóigh go n-oireann sé mar chur síos ar na cáilíochtaí a bhí aige agus é ina Cheann Comhairle i nDáil Éireann. I nGleann an tSalainn, Cill Chonaicne, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 23 Bealtaine 1879 ··· Gabhadh é Meitheamh na bliana dár gcionn agus bhí i bPríosún Reading nuair a toghadh é i nGaillimh Theas in olltoghchán 1918 ··· Fuair sé an vóta ab airde i dtoghlach na Gaillimhe i 1932. Níor cheap de Valera ina aire oideachais é an bhliain sin, cé go raibh talamh slán á dhéanamh den cheapachán anseo is ansiúd
D'fhág sé an Blascaod i Márta 1927 agus tar éis oiliúna mar gharda cuireadh go dtí Indreabhán, Co. na Gaillimhe, é ar 12 Samhain 1927. Thuig Thomson go raibh mianach scríbhneora ann ··· Cuireadh Muiris ar diúité sealadach i nGaillimh féin ar 21 Meitheamh ··· Chaith sé ceithre bliana i gColáiste Éinne, Gaillimh, agus bliain i gColáiste Phádraig, Droim Conrach
Taispeánann sé go raibh John Killeen 10 mbliana d'aois ag an am agus ina chónaí i Roisín Thoir, Co. na Gaillimhe, in éineacht lena mháthair Mary, baintreach a bhí 45 bliana d'aois ··· Dúradh gurbh i gContae na Gaillimhe a rugadh é, go raibh Béarla agus Gaeilge aige féin agus a bhean Mary (57), múinteoir scoile a rugadh i gContae Mhaigh Eo ··· D'éag sí ar 28 Aibreán 1956 i dteach a mhic Cillian i Lenaboy Gardens, Gaillimh, in aois 81 di
Bhí cónaí uirthi ag an am i gCillín, Páirc Moinseal, Gaillimh ··· Tá sí curtha i reilig Ráthún, Gaillimh
Bhí seachtar dá chuid oibrithe sa teach agus bhí Gaeilge ag duine díobh, Mary Molloy as Gaillimh, a bhí ag obair mar 'nursery maid' ··· Bhí máistreás cónaithe sa teach a raibh Gaeilge aici, Agnes Curtin ó Chontae Chiarraí, agus buime, Julia Connolly ó Chontae na Gaillimhe, a raibh Gaeilge aici. B'fhéidir gur tamall roimh 1901 a thosaigh a spéis i gConradh na Gaeilge
Fuair sé post taobh thiar de cathair na Gaillimhe ··· Phós sé Catherine Bergin i nGaillimh i 1919
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Bhaile Thíos, Mionloch, Gaillimh, a rugadh an scéalaí seo ··· Leis an láí a thuilleadh sé a bheatha, é ag saothrú na talún nó mar oibrí coitianta sna scéimeanna móra tógála ar nós an duga nua i nGaillimh nó na heaglaise Doiminicí, nó ag obair sa choiléar marmair in aice le Mionloch. Nuair a bhí tuairim daichead bliain d'aois aige phós sé Cáit Ní Fhathaigh
Faoi 1908 bhí sé ina rúnaí ar Chumann Dátheangach Chontae na Gaillimhe agus bhí alt i gcló aige, 'Cois Fhairrge as a resort for Gaels' (An Claidheamh Soluis 11 Iúil 1908) ··· Is amhlaidh a mhalartaigh sé poist le múinteoir sna Forbacha, Co. na Gaillimhe, i dtreo go mbainfeadh sé amach líofacht sa Ghaeilge
Bhí sé ina bhall de choiste an Oireachtais an bhliain sin (idem 27 Lúnasa 1909) agus arís i 1911. Tá mórchuid tagairtí dó sa Claidheamh i rith 1909-11: é ina mholtóir agus ina scrúdaitheoir ag feiseanna ar fud na hÉireann; é ag seinm an veidhlín ag aeraíocht i mBaile na Carraige san Iarmhí; ag seinm i gceolchoirm sa Chreagán i nGaillimh; ina rúnaí ar an bhfochoiste le breathnú isteach i meastacháin an Chonartha; dráma nua a bheith scríofa aige, Áine Ní Ruairc, a léireofaí ag an Oireachtas (4 Meitheamh 1910); é ina Ollamh Cúnta i gColáiste Chonnacht sa Spidéal; é a bheith ag breacadh síos cuid de na foinn a bhí á seinm ag Feis Chonnacht i 1910; comhfhreagras le Tomás Ó Máille[B3] ar siúl aige i dtaobh staid na teanga i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe; gur aistrigh sé 'The Wreath' le Sir Julius Benedict ar mhaithe le ceolchoirm ag an Ard-Chraobh (17 Feabhra 1912); gur léiríodh dráma beag a scríobh sé i gcomhair Fleadh na Nollag—staicín áiféise a dhéanamh de dhream an Litrithe Shimplí fáth a scríofa (14 Eanáir 1911). In alt ar Scoil Éanna in Irish Independent 2 Aibreán 1938 scríobh Jerome F ··· D'eagraigh sé mórshiúl na heagraíochta i nGaillimh i 1910
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Ráth Teis, Cill Chonla, Tuaim, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 7 Bealtaine 1882 ··· Is i gCill tSeanbhoithe sa pharóiste céanna a bhí an teaghlach nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh: Michael McHugh (50), feirmeoir a rugadh i gContae Mhaigh Eo; a bhean Ellen (50) a rugadh i gContae na Gaillimhe; deirfiúr a chéile, Margaret Keville (52); a iníonacha Maggie (15), Mary (12), Norah (10)
Bhí baint aige le cúirteanna Shinn Féin in oirthear na Gaillimhe. Bhí baint aige le Coiste Gairmoideachais Chontae na Gaillimhe ó thosach agus bhí ina chathaoirleach ar feadh tríocha bliain ··· Bhí sé ina shagart paróiste in Áth Eascrach, Co. na Gaillimhe, le 37 bliana nuair a cailleadh é ar 27 Márta 1967 agus is ann atá sé curtha.
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i nGaillimh agus bhí ina theachta acu ag Ard-Fheis 1931 ··· Bhí cónaí air ag 'Cúilín', An Caisleán Nua, ag am a bháis, 29 Eanáir 1967, agus tá sé curtha i Rathún, Co. na Gaillimhe
Chaith sé tamall i nGaillimh ar dtús agus d'fhreastalaíodh ar ranganna Gaeilge a bhí ar bun ann ag na Proinsiasaigh ··· Deir Proinsias Mac an Bheatha go mba dhlúthchara ag Pádraic Ó Conaire [B2] é ach níl tagairt dó ag beathaisnéisithe an údair sin; deirtear freisin gur aistrigh sé scéalta de chuid Uí Chonaire agus go raibh baint aige le tógáil na deilbhe ar Fhaiche Mhór na Gaillimhe
Baisteadh é 9 Eanáir 1864 ar an gCamdhoire i gCill Bheagnait i gContae na Gaillimhe ··· Tugadh go Gaillimh é chun go ndéanfaí ceirníní dá chuid cainte
'The Conamara Crusher' a thugtaí air ach i mbarr a réime i 1944 thugtaí 'The Pride of Conamara' air freisin. Sa Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 13 Deireadh Fómhair 1916 ··· Bhí ochtar mac agus beirt iníonacha aige. Bhí sé ar scoil ag na hÍosánaigh i nGaillimh agus i 1936 chuaigh go Sasana agus d'fhaigheadh obair mar bouncer sna hallaí rince
Sa Leathbhaile Rua i bparóiste Chill Tulach, Baile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ··· Bhí sé ina shagart paróiste sa Dún Mór, Co. na Gaillimhe
Beidh faill aige feasta bheith ag cruinniú litríochta Gaeilge i nGaillimh' ··· Faoi Bhealtaine 1917 bhí sé ag timireacht i gContae Liatroma agus sa bhfómhar chuir an Coiste Gnó i gceannas ar Ghaillimh agus Ros Comáin é
Toghadh é ina fheisire thar ceann na Gaillimhe níos deireanaí an bhliain sin ··· Bhí sé ar dhuine de chisteoirí an choiste a bhunaigh an Conradh i 1908 chun troid in aghaidh na heitinne in iarthar na Gaillimhe. Bhí sé ina chogadh faoin nGaeilge in Ollscoil na hÉireann an bhliain dár gcionn agus d'áirigh Pádraic Mac Piarais[q.v.] Gwynn mar dhuine de na Gaeilgeoirí i Seanad nuacheaptha na hOllscoile
Tá tuairim ag a muintir go ndeachaigh sí isteach in ord crábhaidh i nGaillimh ar feadh tamaill de 1916 ··· D'fhoghlaim an tAthair Tomás Ó Ceallaigh[B1] uaithi é agus thug do bhean i nGaillimh é agus thug sise é d'Eileen Costello.
Bhí sé sa láthair i nGaillimh nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge ann 25 Eanáir 1894 ··· Bhí fógra báis in Irish Independent, agus in Irish Catholic Directory na bliana dár gcionn, ach ní léir go raibh tuairisc cheart air in aon pháipéar i Maigh Eo ná i nGaillimh ná in aon iris Ghaeilge timpeall an ama sin.
Chuaigh scata ollúna ollscoile, Tomás Ó Máille ina gceann, amach ar ród na Gaillimhe le fáiltiú roimhe ··· Tugadh fleá agus féasta dó sa Royal Hotel i nGaillimh
Faoi 1915 bhí sé ina riarthóir i Lios Ceannúir agus ceapadh é an bhliain dár gcionn ina shagart paróiste i mBaile Chláir, Co. na Gaillimhe ··· I nGaeilge a thugadh sé a sheanmóirí i gcónaí agus tá sé tugtha suas dó gurb é a dhúthracht seisean a choinnigh an Ghaeilge beo i measc a phobail timpeall Bhaile Chláirna Gaillimhe'
D'fhág sé Baile Uí Fhiacháin i 1945 agus chaith sé deich mbliana ag múineadh i gColáiste Iognáid i nGaillimh ··· 'Naomh Breandán', Bóthar an Chaisleáin Nua, Gaillimh, a sheoladh ag an am (Inniu 7 Meitheamh 1955)
Bhíodh sé ag teagasc i gColáiste Uladh. Ceapadh ina chigire bunscoileanna é i 1930 agus chaith sé tréimhsí sa Chaisleán Riabhach, i nGaillimh agus i mBaile Átha Cliath ··· Bhí an dúspéis aige i stair Ghaoth Dobhair agus bhí sé ag bailiú eolais le linn dó bheith i nGaillimh agus i mBaile Átha Cliath agus é de rún aige leabhar a fhoilsiú.
Múinteoir scoile a rugadh i nGaillimh ba ea a mháthair, Brigid Murray ··· Sheas sé ar son Pháirtí an Lucht Oibre i nGaillimh Thiar in olltoghchán 1944 agus ní bhfuair ach 442 vóta sa chéad chomhaireamh. Bhí cónaí air ar feadh i bhfad agus anuas go 1956 le muintir Schweppe ag 35 Cearnóg Mountjoy
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Bhaile Nua, an Líonán, Co. na Gaillimhe, a rugadh 'Conall Cearnach' (Frederick William O'Connell) ar 22 Deireadh Fómhair 1876 ··· Thaistil a bhean, a pháistí agus a thuismitheoirí leis an gcónra ar an traein go dtí an Clochán i gContae na Gaillimhe
Ach thuigfeá ón litir nach raibh puinn Gaeilge ag an gCeallachánach le linn do Thomás bheith ar scoil aige, gur ina dhiaidhsean a d'fhoghlaim sé an teanga. Chaith Tomás tamall gairid i Scoil na mBráithre Paitríseacha i nGaillimh agus i samhradh 1887 d'fhág sé Inis Meáin le dul go dtí na Stáit Aontaithe ··· I gCluain Eois a bhí sé ina chónaí ach i nGaillimh a bhí sé ag cur faoi ó dheireadh 1912 amach agus lean sé ar aghaidh ag obair go toildheonach don Chonradh ansiúd agus bhíodh sé i láthair ag Ard-Fheiseanna thar ceann Chraobh Inis Meáin anuas go dtí 1917
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Nuair a nocht Éamonn de Valera dealbh Phádraic Uí Chonaire i nGaillimh ar 9 Meitheamh 1935 is ar Phádhraic Ó Domhnalláin a thit sé labhairt ar shaothar an údair mhairbh ··· Fós féin moltar a iarrachtaí ar stíl phróis a fhorbairt. Rugadh Pádhraic in Íochtar Ard i bParóiste Uachtar Aid, Co. na Gaillimhe, ar 1 Márta 1884
Ba thábhachtach an scríbhneoir é Tomás Bairéad agus is cinnte nár tugadh an t-aitheantas ceart dá thallann i measc ghearrscéalaithe na Gaeilge" (An Gearrscéal sa Ghaeilge 1898-1940, 1981). Sa Bhaile Dóite, Maigh Cuilinn, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 7 Iúil 1893 ··· Bhí gach rud ar a mhian aige ann: "bád ar an loch agus gléas iascaireachta; gunna, cú, leathbhrocaire agus mada caorach; trapanna agus súilribeacha agus capall agus carr cruinn a thabharfadh chuig an Aifreann muid agus isteach go Gaillimh corrlá". Bhí sé sna hÓglaigh ó thosach agus ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta
Thugadh sé cuairt ar na ceantair Ghaeltachta i bPort Láirge, i gCiarraí, i nGaillimh agus i dTír Chonaill. Bhí sé meáite ar Ghaeilgeoir a phósadh agus d'iarr sé lámh Josephine Ahearne, múinteoir i nDurlas ··· Is minic a thugadh sé cuairt ar Ghaillimh is ar Árainn mar is í Gaeilge Chonnachta ab fhearr leis labhairt
a fháil i 1908 cháiligh George Nicolls mar aturnae agus bhí sé ina Chláraitheoir i gContae na Gaillimhe ··· Gabhadh é i nGaillimh roimh an Éirí Amach agus chaith sé tamaill in Reading agus in Frongoch
'Amhrán an Tae' agus 'Cúirt an tSrutháin Bhuí' an dá amhrán is mó cáil dá bhfuil sa chnuasach. Dar le Colm gur rugadh é ar 2 Bealtaine 1796 i Leitir Mealláin, Co. na Gaillimhe ··· Ba chuimhin leis an rosc 'Cuirfimid an choróin ar Bhonaparte' bheith coitianta i measc an phobail, scéala a theacht faoi Waterloo, Raiftearaí a fheiceáil ag fidléireacht ar an mBóthar Mór i nGaillimh ('fear garbh' a thug sé air) agus Fuascailt na gCaitliceach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Loch Cútra, an Gort, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 6 Meitheamh 1878 ··· Chaith sé an tréimhse 1938–42 i nGaillimh mar chigire ranna ag anRoinn Sláinte, post a bhí ag Tomás Bán Ó Concheanainn roimhe
Eisean a chuireadh cibé airgead a bhailítí i nGaillimh don Iasacht Náisiúnta chuig Micheál Ó Coileáin ··· Tá sé curtha in aice le Nice. Le linn dó bheith i nGaillimh chuir sé tacar amhrán le chéile, 77 ar fad
Ba dhóigh le duine go raibh i ndán don Bheirneach ón gcéad lá amach go mbainfeadh doiléire agus rúndiamhracht féin lena bheatha. I gCeathrú na Gaoithe, Baile an Mhuilinn, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ··· Oirníodh ina shagart é ar 19 Samhain 1899 i nGaillimh (Maynooth students and ordinations index 1795–1895)
Fuair sé bunoideachas i dTamhain agus chaith tamall i gColáiste na nÍosánach i nGaillimh ··· Faoi 1916 bhí siad ar ais i nGaillimh agus cleachtas ar bun ag Séamus ann
Rugadh é in Áit Tí Bhreasail in aice Eachroma, Co. na Gaillimhe ··· I dTeannmhagh, Co. na Gaillimhe, a fuair sé bunscolaíocht agus ansin chuaigh sé isteach sa choláiste deoiseach i mBaile Locha Riach
He was a devoted angler, and, I understood, he had the freedom of Lord Ardilaun's fishing rights in Co. Galway ··· Deir Mac Néill freisin gur éirigh Bushe cairdiúil le Gaeilgeoir ó Eanach Dhúin, Co. na Gaillimhe, darb ainm Séamus Ó Muiris, a bhí ag obair mar ghlantóir sráide do Bhardas Bhaile Átha Cliath agus go mbíodh Séamus istigh in oifig Bhushe sna Ceithre Chúirt ar an Satharn ag tabhairt focal, frásaí agus giotaí seanchais do Bhushe
B'fhéidir gur mhó an toradh a bhí ag an mbéaloideas ar a phrós ná ar dhéantús aon duine eile de scríbhneoirí a linne, an chuid díobh nár chainteoirí dúchais Gaeilge iad. I gCoill an Bhogaigh, Goirtín i bparóiste Bhaile Mhic an Bhaird, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 13 Meán Fómhair 1880 ··· Bhí cónaí orthu i nGaillimh agus triúr mac acu
Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i Londain ó 1896 go 1908 agus ba phearsa ríthábhachtach é i saol na nÉireannach thall. I gCinn Mhara, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 27 Méan Fómhair 1854 ··· B'as Boirinn, baile beag sa Chlár siar an bóthar ó Chinn Mhara, dá athair Tomás, agus b'as Ráth Torpa in aice le Gort, Co. na Gaillimhe, dá mháthair, Celia Marlborough
Bhí sé i mBéal Feirste, in Iúr Cinn Trá, i Londain agus i Learpholl sular aistrigh sé go Gaillimh ··· I nGaillimh bhí baint aige le Conradh na Gaeilge
na Gaillimhe, ag múineadh scoile sa Drom Bán ag an am agus pósadh iad i bhfómhar 1917 ··· Sloinne coitianta é in iarthar na Gaillimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Lorgain i mBaile an Mhuilinn, Co. na Gaillimhe, a rugadh an timire seo ar 14 Eanáir 1881 ··· Phós sé Bríd Nic Ghloinn ón gCaisleán Gearr, Co. na Gaillimhe, i 1944 agus rugadh beirt mhac dóibh
Dar leis an iontráil in Celtic who's who 1921 gurbh sa Leathcheathrú, An Droichead Nua, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 2 lúil 1874 ··· Ba iad John Crehan agus Mary Farrell a thuismitheoirí, Rushestown, an Creagán, Co. na Gaillimhe, an chaoi a gcuirtear síos ar a áit bhreithe in Galway authors
Thuigfeá ó thráchtas Uí Chonghaile gur foinse shaibhir fhianaise i dtaobh ghnéithe den saol sin is ea saothar Phádraic Óig. Sa Turlach Beag, Ros Muc, Co. na Gaillimhe a rugadh é 11 Márta 1893 ··· I nGaillimh a bhí sé ar feadh cuid den tréimhse 1911–17. Ceapadh é ina mhúinteoir taistil i dtuaisceart Uíbh Fhailí i nDeireadh Fómhair 1917
D'imir sé mar chúl báire ar fhoireann peile Chorcaí ar bhuaigh Gaillimh orthu i gCraobhchluiche na hÉireann in 1956 – tharla Seán Purcell agus Frankie Stockwell a bheith ar fhoireann na Gaillimhe
Sna Forbacha, Co. na Gaillimhe a bhí cónaí ar an teaghlach. Óna lámh a tháinig: Gandhi (1969); John Boyle O'Reilly agus an glór Gael-Mheiriceánach (1976); Éamann Iognáid Rís (1977); Richard J ··· Taom croí ba thrúig bháis dó ina theach sna Forbacha, Co. na Gaillimhe, ar 13 Lúnasa 2008
Leis an drámaíocht agus an amharclannaíocht i gcoitinne, i gCorcaigh ar dtús agus ansin i nGaillimh, a chaith sé cuid mhór dá dhúthracht ··· D'athbhunaigh sé an Cumann Drámaíochta san ollscoil i nGaillimh
Cuireadh bunoideachas air i gCnoc an Stollaire agus meánscolaíocht i gColáiste Éinde, Gaillimh ··· na Gaillimhe (mionúr)
Chraol TG4 an clár 'Sin í an fhírinne – Johnny Chóil Mhaidhc' 27 Nollaig 2006. In Indreabhán, Co. na Gaillimhe, a rugadh an mac seo le Cóil Mhaidhc Ó Coisdealbha, gabha, agus Máire Ní Dhonnchadha ar 21 Meitheamh 1929 ··· Is amhlaidh a bronnadh duais air i dTaibhdhearc na Gaillimhe mar an aisteoir ab fhearr
Tar éis tamaill ina feighlí páistí ag dochtúir i dTuaim, Co. na Gaillimhe, chaith sí dhá bhliain mar bhean an tí ag an Athair Mathúin Ó Riain[B1] i bparóiste Chnoc an Bhile, Co ··· Aistríodh í go dtí teach altranais sa Chaisleán Nua, Gaillimh, i 1996 agus is ann a d'éag sí 31 Nollaig 2003.
Maidir leis na comharchumainn i gConamara luaitear é in aon anáil le Pádraig Ó hAoláin, Tarlach de Blacam agus Éamon Ó Cuív. Is mar iarrthóir neamhspleách a sheas sé i bhfothoghchán 1975 i nGaillimh Thiar nuair is ag Máire Geoghegan-Quinn a bhí an bua ··· I 2002 theastaigh uaidh a bheith ina iarrthóir Dála thar ceann Fhine Gael i nGaillimh Thiar
Baineann cuid mhaith de chuntas Uí Ghadhra leis an tionchar a bhí aige ar shaol na hollscoile agus na Gaillimhe; is leis ba thúisce, mar shampla, a rith an smaoineamh go ndéanfaí 500 bliain Chathair na Gaillimhe a chomóradh i 1986
San Aird Thoir, Carna, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 1 Deireadh Fómhair 1919 ··· Chaith sé tamall ag obair d'fheirmeoir in oirthear na Gaillimhe
Chuaigh sé as sin go Coláiste Naomh Muire i nGaillimh ··· Anuas go 1966 bhí sé ag múineadh na Laidine agus an Teagaisc Chríostaí i gColáiste Éinde, Gaillimh, agus bhí tamall ina uachtarán ann
Ar an gCnoc, Cois Fharraige, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 24 Márta 1912 ··· Chuaigh sé isteach in Ord na gCairmilíteach Díbhrógacha i mBaile Locha Riach, Co. na Gaillimhe, 7 Meán Fómhair 1931 agus oirníodh i mBaile Átha Cliath é 11 Meitheamh 1938
I ndiaidh oideachais i gColáiste Éinde, Gaillimh, cháiligh sé mar bhunmhúinteoir i gColáiste Phádraig, Droim Conrach ··· Bhí sé ag múineadh scoile i gContae na Gaillimhe agus i gContae an Chláir agus bhí ina phríomhoide i scoil Chora Finne, Co
Chaitheadh sé tamaill i Ros Muc, Co. na Gaillimhe; le scríbhneoireacht na Gaeilge i rith 500 bliain a bhain a thráchtas dochtúra ··· Bhí sé pósta ar Mháire Ní Mhurchú, múinteoir náisiúnta ón gCluain i gceantar an Chloiginn, Co. na Gaillimhe, agus bhí iníon agus triúr mac acu
Sa Lochán Beag ceithre mhíle taobh thiar den Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 12 Samhain 1932 ··· Sna Fotharaí Maola, Bearna, Co. na Gaillimhe, a bhí cónaí air féin agus a bhean Máire Ní Chartúir
In Indreabhán, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ··· Ghabh fórsaí an tSaorstáit é i 1923 agus chaith sé tamall i bpríosún i nGaillimh agus i ngéibheann sa Churrach
Rinne Barry taighde ar shiúcraí ann agus deir Mollan: 'His work on sugars at Galway quickly led to the establishment of an industry based on seaweed.' Monarcha Atlantic Alginate i mBaile Conaola, Co. na Gaillimhe, a bhí i gceist, ní foláir. I 1943 thug an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, Comhaltacht sa Cheimic Orgánach dó, rud a mhol an Medical Research Council of Ireland dóibh i ngeall ar imní Rialtas na hÉireann i dtaobh na heitinne, agus dhírigh sé ar úsáid an cheimiteiripe in aghaidh an ghalair sin a iniúcadh
Shíl cuid dá lucht aitheantais gur bhain contrárthacht uaireanta lena dhearcadh i leith na hathbheochana agus na polaitíochta, agus is cur síos ar an taobh sin dá phearsantacht a rinne Kevin Dawson in The Sunday Tribune 20 Bealtaine 1990 ('Gulliver of the Gaels') go gairid i ndiaidh do Phroinsias a bheith tofa mar Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge. I dTeach Altranais 'Seamount', Bóthar na Trá,Gaillimh, a rugadh é ar 23 Meitheamh 1933 (sa teach céanna a rugadh Breandán Ó hEithir breis is trí bliana roimhe sin) ··· Sa Ghort Mór, Ros Muc, Co. na Gaillimhe, a bhí cónaí ar a thuismitheoirí, Criostóir Mac Aonghusa [B8] agus Mairéad de Lappe
Bhí sé ar ais i nGaeltarra Éireann, a aistríodh ó Shráid na bhFíníní, Baile Átha Cliath go dtí Coismeig Móir sna Forbacha, Co. na Gaillimhe, mar bhainisteoir ginearálta, tharla muinín a bheith aige as an mbord a bhí ceaptha, as Íomhar Ó Cionnaigh agus Colm Barnes go háirithe ··· Sna Foraí Maola, Bearna, Co. na Gaillimhe, a bhí cónaí orthu
Ar an Tulach i gCois Fharraige, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 29 Aibreán 1907; ba é Pádhraic (Pat Shéamais) Ó Conghaile a athair agus ba í Bridget Flatharty ó Bhánrach a mháthair ··· Deir Mac Lochlainn: 'Dealraíonn sé go mba eagras poiblí eile den IRA, Muinntir na Gaedhealtachta, a bhí taobh thiar d'aighneas an locha, agus Séamus, [Máirtín] Ó Cadhain[B4] agus [Seán] Ó Coisdealbha mar cheannairí air.' Páirc Moyola, An Caisleán Nua, Gaillimh, seoladh Shéamuis nuair a d'éag sé ar 6 Aibreán 1989
Ó Conaola ar an gceoltóir seo ón Spidéal, Co. na Gaillimhe, in Foinse 10 Meitheamh 2001 agus cuntas ag Liam Mac Con Iomaire in Conamara: an Tír Aineoil ··· Ba é an dara duine ab óige é den deichniúr páistí a bhí ag Micheál Ó Conluain, múinteoir Gaeilge ón Muileann gCearr, agus Cáit Ní Choisdealbha, amhránaí cáiliúil ó Bhaile an tSagairt, an Spidéal, Co. na Gaillimhe
B'as an mBóthar Dubh, Baile Locha Riach, Co. na Gaillimhe, dó; bhí sé gaolmhar leis na filí Marcas agus Peatsaí Ó Callanáin [B6] agus bhí sé i seanchas a mhuintire go bhfanadh Raiftearaí[B6] ina dteach. Bhí triúr deirfiúracha ag Tomás ··· Bhí baint aige le Clann na hÉireann i ndeireadh na 1930idí agus ar feadh cúpla bliain bhí sé i gceannas ar champa samhraidh do bhuachaillí ar an gCnoc, taobh thiar den Spidéal, Co. na Gaillimhe
Cuireadh oideachas uirthi i gclochar na nDoiminiceach sa Bhóthar Ard i nGaillimh ··· Dhéanadh sí aisteoireacht i dTaibhdhearc na Gaillimhe, sna drámaí a d'aistrigh a hathair ón Fhraincis go mór mhór
I gCill Tormóir, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 30 Lúnasa 1909 ··· D'aistrigh an teaghlach go cathair na Gaillimhe agus d'fhreastail sé ar bhunscoil Bhráithre Phádraig
I Lios Maine, i bparóiste Chluain Tuaiscirt agus in aice le Míleac, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 8 Márta 1895; foilsíodh léacht a thug sé ar a áit dhúchais faoin teideal Mílic, 1943 ··· Chaith sé tamall timpeall 1981-82 in Áras Mhic Dara ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe, agus na blianta deireanacha in Ospidéal Portiuncula i mBéal Átha na Sluaighe
Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Fhianna Fáil in iarthar na hÉireann agus toghadh ina chomhairleoir contae é i 1934; bhí sé ina bhall de Choiste Leabharlann Chontae na Gaillimhe ar feadh i bhfad ··· Chaith Mairéad tamall ina múinteoir Gaeilge agus ghlac páirt i gCogadh na Saoirse agus sa Chogadh Cathartha, agus chaith tréimhsí i bpríosún i nGaillimh agus i gCill Mhaighneann
Chaith siad tamall i nGaillimh sular shochraigh siad síos i mBaile Átha Cliath ··· Le linn dóibh a bheith i nGaillimh bhí tionchar mór uirthi ag George L
Bhí samhlaíocht agus stuaim san fhíodóireacht a ndearna sé ar fhocail agus ar véarsaí.' Ar Fhínis, oileán in aice le Carna, Co. na Gaillimhe, a rugadh Seán Cheoinín 1 Nollaig 1918 ··· Ba leis an iascaireacht agus le hiompar earraí ar an bhfarraige idir Conamara agus Gaillimh a thuill sé a bheatha roimh ré na leoraithe
na Gaillimhe, in 1647 ainmníodh ina ghairdian é ar chlochar Dhún Dealgan ··· naGaillimhe, agus d'iarr maithiúnas ar an bproibhinsial. Is cosúil go raibh air teitheadh thar lear ag an am seo
B'as an mBroscach i gContae na Gaillimhe dó ··· Bhuail scríbhneoir darbh ainm Jeremiah O'Donovan ó Phittsburgh leis agus cuireann seisean síos air in A Brief Account of the Author's Interview with his Countrymen and of the parts of the Emerald Isle whence they emigrated together with a direct reference to their present location in the land of their adoption, during his travels through various states of the Union in 1851 and 1855, 1864: 'To omit the name of an Irish gentleman from County Galway of the name of Michael Burke, Esquire, would be an unpardonable sin and show much ingratitude on my side of the question
I gcathair na Gaillimhe a rugadh é ar 3 Feabhra 1766 ··· I measc na gcáipéisí sa Leabharlann Náisiúnta tá litir a scríobh Francis Blake i nGaillimh i 1783 chuig Francis Martin i nGreanáda ag iarraidh air cuidiú leis an bhfear óg
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile na hAbhann, Eachroim, Co. na Gaillimhe, ar 21 Márta 1763 a rugadh an ball seo de na hÉireannaigh Aontaithe ··· Madden in The United Irishmen, their lives and times, 1843-46; thug a iníon, Jane Maryanne, eolas don Mhaidíneach. Mar 'innocent papists' agus i gcúiteamh an ghabháltais mhóir in Ulaidh a chaill siad in aimsir Chromail is ea a fuair a shinsir eastát i nGaillimh, dar le R.R
Faoi 1637 bhí sé ina ghairdian ar an gcoinbhint i nGaillimh ··· Froinsias a ba mhó a bhí ag cothú ceannairce, gur chuir sé a ainm, nuair a bhí sé i nGaillimh, leis "an bhfógra fuilteach", agus gur cháin sé go scannalach an Ardchomhairle agus a lucht leanúna ina chuid scanmóirí, agus ar mbeith i Luimneach dó, go raibh sé páirteach in uisce fá thalamh in aghaidh an rí, mar shúil is go mbainfi an choróin de.' Tá fianaise ann go raibh sé ar a choimeád i sléibhte Chúige Uladh i 1656
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar 22 Eanáir 1930 i gcathair na Gaillimhe a rugadh Éamon Óg de Buitléar, tharla gur sa chathair sin a bhí a athair Éamon (1902–1981) [q.v.] i gceannas ar an gCéad Chath d'Arm na hÉireann ··· Níorbh fhada ina dhiaidh sin gur thug sé cuairt arís ar Ghaeltacht na Gaillimhe, é ar an 'ordóg' an uair seo
Fear mór béaloidis a bhí ann freisin agus bhailigh sé an t-uafás ábhair i gCarna, Co. na Gaillimhe, a d'fhoilsigh sé ar na nuachtáin chéanna thar na blianta ··· Chuir siad fúthu i mBaile na mBúrcach ar imeall Chathair na Gaillimhe agus thóg siad triúr clainne, mar atá, Róisín, Dónal agus Eoin. Duine a bhí i nDiarmuid a thaistil ar fud an domhain i rith a shaoil go dtí an deireadh, ó uachtar go híochtar na cruinne
Léachtóir spreagúil le Sean-Ghaeilge a mbíodh mic léinn faoi gheasa aici, bean chúise a thug dúshlán an Stáit faoi scrios suíomhanna stairiúla i dTeamhair na Rí agus Scrín Cholm Cille, gníomhaí pobail i gceantar Mhaigh Nuad agus scríbhneoir ficsin do dhéagóirí. I mBóthar na Trá, Gaillimh, a rugadh Muireann Ní Bhrolcháin ar an 15 Bealtaine 1955, iníon le Cillian Ó Brolcháin, ollamh le fisic i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, Baile Átha Cliathach a raibh ceangal aige le Co ··· Ba é Treo 2000 (1997) an toradh a bhí ar obair an Choimisiúin sin. I saol na hamharclainne i nGaillimh in 1975 chas Muireann ar Jim Cunningham
In 1934, tar éis na hArdteistiméireachta, chaith sé mí ar an gCeathrú Rua, i nGaeltacht na Gaillimhe, ach in 1935 bhí sé ar ais arís i Rann na Feirste ··· Mhaigh Eo, agus leis na mná rialta i Mainistir na Coille Móire, Co. na Gaillimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. Seachrán Cló Iar-Chonnacht Eisithe ar Croí na cloiche (1995). I Roisín na Mainiach, Carna, Co. na Gaillimhe, a rugadh Seosamh Ó Guairim, nó Josie Joe Pheadair mar ab fhearr aithne air, ar an 22 Nollaig 1955 ··· D'fhill sé ar Éirinn agus chaith roinnt blianta ag obair i monarcha i gcathair na Gaillimhe sula bhfuair sé jab mar fhear poist i gCarna ag tús na 1980idí, jab a rinne sé go dtí cúpla lá sular bhásaigh sé
Nuair a d'aistrigh Nuala siar go dtí an Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe, chuir sí seisiún ceoil agus amhránaíochta ar bun ansin
Éamon a Búrc as Aill na Brón, Carna, Co. na Gaillimhe a d'aithris an scéal don bhailitheoir Liam Mac Coisdeala in 1938
Fiú ina dhiaidh sin, agus é ag obair mar stiúrthóir réigiúnda leis an tSeirbhís Náisiúnta Daonchumhachta i nGaillimh i dtosach, agus ina dhiaidh sin i Maigh Eo, bhí Ó hÉalaí sáite sa Chonradh. Sa bhliain 1969 phós sé Finóla Togher as Béal an Mhuirthead agus bhí triúr clainne orthu: Fionán, Ruairí agus Tríona agus iad ina gcónaí i gCeathrú Chalaidh, i gCathair na Mart agus faoi dheireadh i gCaisleán an Bharraigh. D'fhág a thaithí féin ar an imirce agus an briseadh croí a lean tubaiste inar bhásaigh deichniúr ógánach as Acaill i dtine i mbotaí i gCair Cheann Tulaich na hAlban in 1937 gur thug Seán Ó hÉalaí go leor dá chuid ama agus dá chuid allais le hiarrachtaí a chinnteodh níos mó fostaíochta dá phobal féin sa bhaile
Ó hUiginn, tar éis do Hardiman bás a fháil uaireanta an chloig sula raibh sé le labhairt ag Comhdháil Idirnáisiúnta na gCoimisinéirí Teanga i nGaillimh i Márta 2016
Ba é an dualgas a bhíodh air ná a bheith i dteagmháil leis na bainteoirí feamainne i gcontaetha na Gaillimhe agus Mhaigh Eo agus a bheith ag ceannach na feamainne uathu
Fearacht Londan, ba ghearr go raibh sé le cloisteáil ag seinm an bhosca ceoil i dtábhairní móra Gaelacha na cathrach, áit a mbíodh sé ar stáitse le Joe Cooley, an boscadóir cáiliúil as Tobar Pheadair i gContae na Gaillimhe, agus d'éirigh cairdeas eatarthu. Ba ag a leithéid de sheisiúin ceoil a chas Caitlín Nic Gearailt as an nGleanntán in aice le hOileán Ciarraí ar Mhaidhc agus phós siad in 1962
I mblianta deiridh a shaoil bhain sé MA amach sa Ghaeilge Fheidhmeach in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath.Bean Ghaeltachta a phós sé, Áine Ní Fhéinne as an bPáirc, an Spidéal, Co. na Gaillimhe, a bhí ina hiriseoir í féin le Raidió na Gaeltachta agus le RTÉ
Toghadh ar Choiste an Chumainn le Béaloideas Éireann é i mí Eanáir 1936 agus bhí sé ina bhall den Choiste ó 1936 go 1961. Thagadh sé féin agus Treasa agus a gclann go Carna, Co. na Gaillimhe, ar laethanta saoire sna 1930idí agus thógaidís teach ar cíos i Maíros
Fad agus a bhí an ceol á shaothrú aici sa teaghlach i rith na tréimhse seo, bhí ceoltóirí áitiúla á gcur chun cinn aici ag leibhéal náisiúnta chomh maith agus ghlac cór dá cuid, Ceoltóirí Óga Mhíobhaigh, páirt i gCraobh na hÉireann i nGaillimh i lár na 1970idí sa chomórtas Cór na nÓg
Faoi 1596 bhí sé ina léachtóir ann nuair a cuireadh go Gaillimh é chun go gcabhródh sé le hEaglais na hÉireann ansiúd
I gContae na Gaillimhe a rugadh é
Is cosúil gurbh é Cill na Manach, Eanach Dhúin, Co. na Gaillimhe, a bhí i gceist
Sa Pháirc, Co. na Gaillimhe, mar a raibh scoil ag muintir Mhic Aodhagáin, a rinneadh cuid den obair sin
Bhí muintir Uí Sheachnasa i nGort, Co. na Gaillimhe, síolraithe ó Ghuaire an Oinigh, mar shampla, ach dúirt Aonghus fúthu: 'Do bhádhas oíche gan digh, / I dtigh an Ghiolla Dhuibh, is gan bhia, / Ní buíoch fear aon uaire, / I nGort Inse Guaire riamh.' Ach ba mheasa fós an dara ceathrú: 'Ní aoraimse ach mná maithe, / Clann rithe nó ró-fhlatha, / Atá sibhse saor, mar sin, / Níor aor mise bhur máthair.' Tháinig sé ar deireadh go teach Uí Mheachair i nDroim Saileach in aice le Ros Cré
Tar éis tamaill i mBaile Átha Cliath cuireadh go Gaillimh é i 1644 agus bhí sé ina uachtarán ar na Caipisínigh ansiúd nuair a shroich Rinuccini an chathair um Meitheamh 1648
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I nDún Mór, Co. na Gaillimhe, a rugadh an soiscéalaí Modhach seo ar 24 Feabhra 1762
Ag fánaíocht ar Achréidh na Gaillimhe a chaith sé an chuid eile dá shaol
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Chreagán, Co. na Gaillimhe, a rugadh an fear seo a bhí i gcathaoir na Gaeilge i Maigh Nuad ar feadh nach mór leathchéad bliain nuair is géire a bhí gá ag pobal na Gaeilge le cabhair shagartúil
Tá an bheirt curtha i reilig na bhfilí i gCillín Fhínín Mhór i gCreachmhaoil, Co. na Gaillimhe
Deir Seosamh Mac Mathúna in Kilfarboy: a history of a West Clare parish, 1974 go raibh sé pósta roimhe sin ar bhean i nGaillimh
Chaith sé tamall i dteach Phádraig Mhic an Iomaire i gCarna, Co. na Gaillimhe, ag foghlaim Gaeilge agus chaith sé tamaill i dTeileann agus sa Bhun Beag
Um Nollaig 1934 agus é ar saoire bhailigh sé béaloideas in Áth an tSléibhe d'Institiúid an Bhéaloidis agus an bhliain dár gcionn is air a thit sé an t-eitneolaí Sualannach Äke Campbell a thabhairt timpeall Mhaigh Eo agus na Gaillimhe; meastar gurbh iad an dá thasc sin a d'adhain a spéis in ailtireacht dhúchasach tuaithe na hÉireann
I gCorr na Móna, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 1 Deireadh Fómhair 1911
Chaith sé cúpla tamall san arm agus tamaill eile ag spailpínteacht in oirthear na Gaillimhe
Is dá thoradhsan a chuir Propaganda Fide fainic ar uachtaráin Mhic Ghabhráin sa Róimh gan cead a thabhairt do shagairt a raibh drochamhras orthu moill a dhéanamh i Londain. I Lúnasa 1687 ceapadh é ina sheanmóíri agus ina athair faoistine i Mainistir an Rois, Co. na Gaillimhe
I mBaile Uí Ogáin in aice leis an Tobar, Co. na Gaillimhe, ar theorainn Chontae an Chláir, a rugadh é
Bhí talamh aige i Ros Comáin agus i nGaillimh freisin
Ag an gComhdháil Nordach-Ceilteach ar fhinnscéalta a tionóladh i nGaillimh in 1992 d'inis sé scéalta do dhaoine as tíortha éagsúla, seisiún a chuir go mór le himeachtaí na comhdhála
I ndiaidh bunoideachais i scoil an Toir, bhí sé i gColáiste Éinde i nGaillimh
Casadh ar an bhFlathartach den chéad uair é i 1933 ag Ardscoil Mhichíl Bhreathnaigh i gCnoc na hAille, Co. na Gaillimhe
Dúradh san Irish Times i dtaobh fhoilseacháin a roinne i nGaillimh: 'Perhaps the most impressive single piece of work to emerge from the geography department in its early years was the Galway Gaeltacht Survey [An tSuirbhéireacht ar Ghaeltacht na Gaillimhe, 1969]
i nGaillimh. Bunaíodh Dún Mhuire agus a fhoireann taighde i gCill Iníon Léinín, Co
Sa Mháimín, Leitir Móir, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 30 Meán Fómhair 1922
Ar an gCoilleach i bparóiste an Spidéil, Co. na Gaillimhe, a rugadh é 15 Lúnasa 1923
Tar éis dó freastal ar scoil an Oileáin chuaigh sé féin leis an iascaireacht. Chaith sé bliain i rith 1936-37 i nGaillimh, mar a raibh a dheirfiúr pósta
I mBaile na gCrann sna hAille, trí mhíle taobh thiar den Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh é i nDeireadh Fómhair 1903
Cháiligh sé mar bhunmhúinteoir ach chuaigh isteach san Arm agus i 1942 tugadh coimisiún captaein dó agus bhí sé sa Chéad Chath i nGaillimh
Chuirtí siar go Baile na hAbhann, Co. na Gaillimhe, é tharla aithne ag a mhuintir ar theaghlach i nDroichead na hInse arbh as an áit sin dóibh
Bhí sé ina Stiúrthóir Múnlaithe i gColáiste Antoine, Gaillimh, 1972-78
Is é an t-údar atá leis sin go bhfuil úsáid shóisialta i bhfilíocht Joe Shéamais Sheáin do phobal Chois Fharraige.' I mBaile na mBrobhach atá in aice leis an Spidéal, Co. na Gaillimhe, a rugadh an Filí 1 Eanáir 1908; b'as an áit sin dá athair, arbh fheirmeoir é de réir thaifead an bheireatais, agus b'as Baile na hAbhann dá mháthair, Nóra Ní Chualáin
D'éag sé ar 9 Márta 2004 agus tá sé curtha sa Reilig Nua i nGaillimh
Bhí sé in aois mheánscoile nuair a d'aistrigh an teaghlach go Gaillimh
Ba iad a thuismitheoirí Mícheál Ó Briain [B8], aisteoir gairmiúil arbh as an gCoilleach, An Spidéal, Co. na Gaillimhe, dó, agus Caitlín Ní Fhaoláin arbh as Co
I 1917 aistríodh é go dtí Oifig na gCoimisinéirí Ioncaim i nGaillimh
Maigh Locha, Co. na Gaillimhe, a seoladh um Nollaig 1921 nuair a chuir Cumann Gaelach na hEaglaise fáilte roimh Éamonn de Valera (An Ghaeilge in Eaglais na hÉireann, 1990 le Risteárd Giltrap). In alt san Irish Times 25 Feabhra 1967 féachann Beatrice siar ('One Protestant's claim to Irish identity'): 'Despite my involvement with the Gaelic League at the beginning of the century, was I really justified in maintaining a completely Irish stance, in view of my Anglo-Irish Ascendancy background
na Gaillimhe, a lonnaigh in Árainn timpeall 1815
D'aistrigh sé drámaí ón mBéarla don Chomhar agus scríobh bundrámaí a stáitsíodh sa Gheata, in Amharclann na Mainistreach, sa Phéacóg, i dTaibhdhearc na Gaillimhe agus in Halla Damer
D'athfhoilsigh Nuascéalta Teo The house of gold, le réamhrá ag Tomás Mac Síomóin, agus sheol an tAthair Pádraig Standún an leabhar i Leabharlann Cathrach na Gaillimhe ar 13 Meitheamh 2013. Foilsíodh an t-úrscéal Famine in 1937 agus meastar gurb é an saothar is foirfe dá chuid scríbhneoireachta é
a bhí ag Cóil Choilm Deáirbe agus ag Nan Mharcuisín (Ní Chualáin) as Inis Oirc, ar Inis Mhic Cionnaith (An tOileán Mór), sular athraíodar amach go Doire Fhátharta [an Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe] i 1969.' Tar éis bunscolaíochta agus meánoideachais ar an gCeathrú Rua chaith sé tamall i Sasana sula ndeachaigh sé go Bostún mar ar chaith sé tuairim is deich mbliana
Chuaigh sé isteach sa Chéad Chath ar an Rinn Mhór, Gaillimh, i 1940 agus chaith blianta an chogaidh ann
I 1950 phós sé Máire Ní Mhuirí, múinteoir ón gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe (d'éag sí 27 Aibreán 1998)
Ó hÉigeartaigh[B5] .... Bhronn Ollscoil na hÉireann DLittCelt air um Meitheamh 1995 i nGaillimh
Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i nGaillimh ar feadh tamaill
Is cosúil gurbh i gContae na Gaillimhe a rugadh é
Foilsíodh in Comhar, Feabhra 1981 agallamh a rinneadh léi ar fiú é a léamh chun teacht ar léirthuiscint ar fhoilsitheoireacht Ghaeilge 1945-80 agus ar a mhéid a d'éirigh le comhlacht beag a dhéanamh de thoradh misnigh, grá tíre, éirime agus spiorad na fiontraíochta. I dteach a seanathar Hubert Breathnach (1849-1905) i gCill Fhínín, Co. na Gaillimhe, a rugadh í 26 Aibreán 1920
Bhí sé ag múineadh ar feadh bliana i nGaillimh sular ceapadh é ina mhúinteoir ceimice sa Choláiste Teicneolaíochta, Sráid Chaoimhín, Baile Átha Cliath
na Gaillimhe, a rugadh é ar 5 Samhain 1910
na hIarmhí, gach seans gur tháinig cuid eile de Dhomhnallánaigh Bhaile Uí Dhomhnalláin, Co. na Gaillimhe, aniar in éineacht leis
Ábhar i mBéarla is mó a bhailíodh Séamas ach bhailigh sé ábhar i nGaeilge freisin ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe, mar a raibh sealla saoire acu
Tá a dhealbh de Raiftearaí[B6] i gCreachmhaoil, Co. na Gaillimhe, agus ceann den Bhantiarna Gregory[q.v.] taobh leis
Ghnóthaigh sé Duais (seachas Scoláireacht) Chiste Theach an Ard-Mhéara sa Ghaeilge i 1934.' Mar chomhalta den Chumann Éigse agus Seanchais a bhí sé i láthair oíche Dhomhnaigh an 17 Feabhra 1935 in Óstán Eglinton, Bóthar na Trá, Gaillimh, ag díospóireacht idirollscoile, agus mhol sé comheagraíocht a bhunú, rud ar aontaigh teachtaí eile chumainn Gaelacha na n-ollscoileanna leis go fonnmhar
Chaith sé tamall i gColáiste Naomh Antaine i nGaillimh ag múineadh fealsúnachta agus stair na bhFroinsiasach sular ceapadh é ina Ollamh le Fealsúnacht i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe i 1937
B'éigean dó scor den obair de dheasca drochshláinte i 1973 agus d'éag sé i nGaillimh 13 Nollaig 1976
Cuireadh go Gaillimh é agus bhí sé ag déileáil ansiúd le seandaoine a bhí i dteideal an phinsin; Gaeilgeoirí i gConamara ba ea cuid mhaith díobh agus chabhraigh sin le Pádraig cur leis an nGaeilge a bhí foghlamtha ar scoil aige
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe, a rugadh an scoláire clasaiceach seo ar 18 Deireadh Fómhair 1907
Cúram na n-ábhar sagart i mBaile Átha an Rí agus i gCluain Mhuire, Gaillimh, ab obair dá laetha ó 1939 agus ó 1947 bhí sé ina cheannaire ar na nóibhísigh i Luimneach
Chaith sé tamaill i gCathair Saidhbhín, i dTír Chonaill, sa Daingean agus bhí sé i nGaillimh ó 1937 go ndeachaigh ar pinsean in 1957. Chaill Séamus a phost i gCarraig an Tobair mar gheall ar 1916 agus ceapadh Seán Ó Curraoin ón Rinn ina ionad
I ndiaidh bunoideachais i gCora Finne cuireadh go Coláiste St Mary i nGaillimh é agus ar ball bhí sé ina mhac léinn i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh
Bhí sé pósta ar Mháirín Ní Chionnaith as Carna, Co. na Gaillimhe, agus bhí iníon agus triúr mac acu
Is sa phost sin dó, agus é ag fiosrú i dtaobh Gaeilge logainmneacha Chreachmhaoil in oirthear na Gaillimhe, a chuir sé aithne ar fhear a bhí eolach ar a leithéid, Máirtín Furey (1877–1963), Manainn Ard, Creachmhaoil, Gaeilgeoir a bhí i láthair ar 26 Lúnasa 1900 nuair a cuireadh cloch ar uaigh Raiftearaí
Scoláireacht Ghaeltachta de chuid Choiste na bPáistí a thug go Conamara, Co. na Gaillimhe, í
I gCaisleán Achadh Raithin (Caisleán Uí Cheallaigh), Béal Átha Ghártha, Co. na Gaillimhe a rugadh é ar 8 Lúnasa 1797
na Gaillimhe, agus i gCill Chainnigh
'Tá an Pháirc Gharbh tuairim is sé mhíle soir ó Ghaillimh, an taobh ó thua den bhóthar atá ag dul go Muine Mheadha'
na Gaillimhe do mhuintir Threasaigh
Tar éis dó tamall a chaitheamh ag cairéalú agus tamall ag sclábhaíocht do thiarna talún agus d'fheirmeoirí láidre chaith sé tréimhse na hÉigeandála ina shaighdiúir in Arm na hÉireann (ó 1939 go 1947), é sá Chéad Chath sa Rinn Mhór i nGaillimh cuid mhaith den am
Chaith Peadar gach samhradh ó 1925 amach i gColáiste Chonnacht sa Spidéal, Co. na Gaillimhe, é ina mhac léinn ann ar dtús agus ina ollamh ar ball
Bhí cónaí orthu anseo is ansiúd: i nDeilginis ar dtús, i mBinn Éadair ar feadh i bhfad, tamall i seanteach an RIC in Indreabhán, Co. na Gaillimhe agus, ar deireadh thiar, i mBré
Ceithre bliana a chaith sé ansiúd, é ag freastal ar bhunscoil Chéim an Fhia, agus bliain ansin in aice an Spidéil i nGaillimh mar a raibh Mairéad agus Aodán ar scoil
XIII, 1996, in eagar ag Pádraig Ó Macháin agus Nessa Ní Shéaghdha, tá cur síos ar chuid dá bhfuil ina lámhscríbhinní. I Móinin an Chumair, Béal Átha Glúinín, Co. na Gaillimhe, a rugadh é
Is dóigh lena mhuintir nach le Gaeilge a tógadh iad. Oirníodh Mártan tuairim 1904 agus bhí sé ina shagart cúnta sa Spidéal, Co. na Gaillimhe, 1909–10 tar éis dó bheith ina shéiplíneach i mBéal Átha Bhearaigh roimhe sin
(1979), in eagar ag Stiofán Ó hAnnracháin. I gCurrach an Doire, Baile an Mhuilinn, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 29 Meán Fómhair 1836
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Muintir Eoghain, trí mhíle taobh thoir den Líonán, Co. na Gaillimhe, a rugadh é
Clódóir ag an bpáipéar sin, Micheál Mac Aodha ó Chontae na Gaillimhe, fear a mhúineadh rang i Halla na gCeard, Sráid Chéipil, an chéad mhúinteoir Gaeilge a bhí ag Séamus
Scríobh sé péire leabhar: Irish pronunciation: practice and theory (1895) agus An introduction to the study of the Irish language based upon the preface to Donlevy's Catechism(1891). Chaith sé an bhliain 1894 agus an tréimhse 1900–1905 in Eaglais Naomh Iognáid i nGaillimh – bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Chonartha ansiúd – agus an chuid eile dá shaol i Sráid Gardnar agus i mBaile an Mhuilinn mar ar éag sé ar 9 Eanáir 1919.
Deirtear freisin gurbh ann a d'fhanadh sé nuair a bhíodh Feis an Chontae ar siúl i dtús an chéid. Is léir óna leabhar go raibh sí cairdiúil freisin le Pilib de Bhaldraithe, leis an Athair Tomás Ó Ceallaigh, le Neilí Ní Bhriain agus le hAntoine Ó Dochartaigh. Bhí a hathair ina ghiúistís i gContae na Gaillimhe freisin agus teach "Doohulla Lodge" aige ann
Gabhadh é i 1915 agus, mar a deireadh sé féin, d'ith sé dinnéar na Nollag i bPríosún Chroimghlinne i mBéal Feirste. Go luath i 1916 bhí feachtas in aghaidh liostála in Arm na Breataine ar siúl aige i gContae na Gaillimhe
Ag Aifreann chuairt an Phápa ar Ghaillimh chas Seán "Seacht súáilcí na Maighdine" ("Seinn Aililiú")
Phós duine díobh, Margaret, Henry Carey, pílear ó Ghlinnte Aontroma agus bhí mac leosan, Hugo Carey, ar fhoireann na Gaillimhe a bhuaigh Craobh na hÉireann sa pheil i 1934. Dúirt Berry gur ó bhéalaithris a scríobh sé na scéalta
Deirtear gur scríobh sí dráma trí mhír i nGaeilge freisin. In aice le Gaillimh a bhí cónaí orthu ar dtús agus ansin i dTeach an Rosa i Ros Cathail in aice le hUachtar Ard
Ó 1929 amach is gColáiste Éinne agus i gColáiste Iognáid i nGaillimh a bhí sé ag múineadh
De Loingsigh na Gaillimhe seanmhuintir Jane. I Scoil Ghramadaí Leeds bhí Robin chomh tugtha sin don léitheoireacht go bhféadfadh sé leabhar a léamh agus rothar a stiúradh in éineacht
Casadh isteach i dteach beag i nGaillimh é agus is ann a fuair sé mo phíobaire bocht Máirtín
Thug sé óráid ag mórchruinniú i nGaillimh lá Fhéile Pádraig 1908. Théadh sé rófhada leis an díograis, más fíor
Deir Íosold Ní Dheirg, an té is mó a rinne taighde ar a beatha, go ndeireadh sí féin gurbh i gCill Chonaill, Co. na Gaillimhe, a rugadh í
I bhFeabhra 1920 ceapadh é ina bhreitheamh sna cúirteanna poblachtacha i gContae na Gaillimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Mac ba ea é le Paitsín Mhicil Thaidhg Ó Catháin, an tógálaí a thóg cé Chaladh Thaidhg ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe, agus a bhean, Saile Ní Fhiontain ó Thismeann
Ar an Domhnach tháinig an chéad charr isteach i Sráid Uí Chonaill tar éis na troda agus ba iad an Dr Tomás agus Sir Joseph Glynn a bhí tagtha chun Eibhlín agus a hiníon Nuala a thabhairt abhaile. Le linn Chogadh na Saoirse bhí sí tamall ina Cathaoirleach ar Choimisinéirí Baile Thuama agus ina ball de Chomhairle Cheantar Tuaithe na Gaillimhe Thuaidh
I ndiaidh dó bheith ina mhúinteoir ionaid i gCora Finne cuireadh a thuilleadh oiliúna air sa Mhodhscoil Láir i mBaile Átha Cliath agus in 1866 ceapadh é ina phríomhoide i scoil náisiúnta Loch Cútra in aice le Gort, Co. na Gaillimhe, scoil a raibh an 2ú Bíocunta Gough ina bhainisteoir air. Ar 16 Deireadh Fómhair 1871 chuaigh sé i mbun poist i gColáiste Cholmáin san Iúr i gContae an Dúin ag teagasc bunmhatamaitice agus cuntasaíochta
Bhí sé ina údar idirnáisiúnta ar charbaihiodráití agus ar fheamainn agus bhí baint aige le bunú monarcha Atlantic Alginate i mBaile Conaola, Co. na Gaillimhe
Ar 10 Samhain 1844 i gCill Chonla, Co. na Gaillimhe, a rugadh é
An t-ordú a bhí faighte aige dul siar go Gaillimh chealaigh Eoin Mac Néill é agus ní bhfuair sé aon ordú nua
na Gaillimhe a d'fhoghlaim sí Gaeilge: 'Bhí seanchaí iontach agus de réir chosúlachta togha múinteora ar an oileán san am darbh ainm Micheál Ó Fathaigh
Mhaíodh sé gur air a thit sé óráid dheireanach úd Pharnell sna Creaga, Co.na Gaillimhe, ar 27 Meán Fómhair 1891 a thuairisciú
D'éag sé ar 26 Nollaig 1946 agus trí lá ina dhiaidhsean bhí de Valera ag labhairt ag comóradh chéad bliain Pharnell sna Creaga, Co. na Gaillimhe, agus dúirt sé: 'Inné bhíos ar shochraid an fhir a rinne an chéad bhunleagan Gaeilge de Bhunreacht na hÉireann—Micheál Ó Griobhtha, go ndéana Dia maith air'.
I went home, alone, very tired indeed at 11.30.' Ar 1 Eanáir 1903 scríobhann sí: 'Here I am down at Letterfrack, Co. Galway, trying to get practice in Irish speaking
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In aice Phort Omna, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 15 Deireadh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh é i gCluain Bú in Eanach Dhúin, Co. na Gaillimhe, i Meán Fómhair 1881
Bhí a dhóthain aige sa deireadh chun scéalta a scríobh síos go han-chruinn i nGaillimh, i Maigh Eo agus i dTír Chonaill
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Amhrán Grá Vietnam Gael-Linn Eisithe ar Caitlín Maude (2003). Rugadh í sna Doiriú, Casla, Co. na Gaillimhe, ar 22 Bealtaine 1941
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCarna, Co. na Gaillimhe, a rugadh an scéalaí cáiliúil seo ar 2 Aibreán 1866
Shamhlaítí do lucht a mholta, i bhfad i ndiaidh a bháis, go mbeadh sé ar dhuine d'ardcheannairí 1916 dá mairfeadh sé. Sa Lochán Beag, Indreabhán, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 16 Meán Fómhair 1881
Ó hÉigeartaigh air tráchtaireacht raidió a dhéanamh ar an gcluiche leathcheannais iomána idir Gaillimh agus Cill Chainnigh ar 29 Lúnasa 1926
Bhí sé lonnaithe i nGaillimh in 1879 nuair a thosaigh sé ag staidéar chun áit a fháil i Saotharlann na Ribhíneach Intíre
Bhí sé ina chathaoirleach tamall ag múinteoirí náisiúnta an Chláir. Cúpla bliain sula bhfuair sé bás d'aistrigh sé féin agus Eibhlín go dtí Órán Mór, Co. na Gaillimhe
Bhí duine de na mic, Aindrias, ina shagart paróiste sa Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe
Bhí sé in éineacht le de hÍde agus Micheál Cíosóg [B2] i nGaillimh 25 Eanáir 1894 chun an chéad chraobh den Chonradh a bhunú ann
Ba é a n-athair Máirtín Gorham, feirmeoir i Roisín na Mainiach taobh thoir de Charna, Co. na Gaillimhe, agus ba í Catherine Burke a máthair
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 An Ceannaí Fírinneach agus an Ceannaí Bréagach Cló Iar-Chonnacht Eisithe ar Blaiseadh (1995). Ba í Sorcha an duine ab óige den aon duine déag clainne a bhí ag Máirtín Gorham, feirmeoir i Roisín na Mainiach, Carna, Co. na Gaillimhe, agus a bhean Catherine Burke
Tuairim 1924 phós sé Máire Ní Mhurchadha, oide scoile as Baile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe
Bhí sé tamaill i nGaillimh, i Mainistir na Búille, i gCill Airne, i mBaile Átha Cliath agus i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Mhuileann, an Ghráig, Dún Mór, Co. na Gaillimhe, a rugadh an múinteoir taistil seo 17 Márta 1878
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Lios Coill sa Droichead Nua, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 5 Eanáir 1875
Chuir sé craobh den Chumann ar bun i nGaillimh nuair a d'aistrigh sé ansiúd tar éis gur ceapadh ina Roinn-Chigire é i 1935
Sa tréimhse 1940-43 bhí sé ag múineadh i gColáiste Iognáid i nGaillimh, é ag freastal ar Choláiste Ollscoile na Gaillimhe agus ag cur a thráchtais dochtúra le chéile i rith an ama
Ansin in earrach 1928 shocraigh Mac Liammóir le Liam Ó Briain[B3] gurbh é an leagan Gaeilge den dráma sin an chéad dráma a léireofaí san amharclann úrnua i nGaillimh, An Taibhdhearc, ar 27 Lúnasa 1928
Ina leabhar tá tagairt aige d'Ard-Fheis 1913 an Chonartha i nGaillimh ar léir dhá ní shuimiúla uirthi: an teannas idir an dá eite, Sinn Féin agus na Réamonnaigh, mar a mheas sé, agus an méid Gaeilge a bhí aige féin: 'His [de hÍde] rulings from the chair were distinctly one-sided...
Níl cur síos ar an spreagadh atá tugtha aige dá chuid scoláirí agus ní le seanmóireacht é' ('An Mhuintir s'againne' in Scéala Éireann 21 Samhain 1959). Múinteoirí ó Chontae an Chláir a bhí ag múineadh scoile i dTír an Fhia, Co. na Gaillimhe, ba ea a thuismitheoirí
Bhí sé ina phríomhoide i scoil an Spidéil i gContae na Gaillimhe ina dhiaidh sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba é an duine ba shine é den naonúr clainne a bhí ag Máirtín Ó Caoidheáin, Glinsce, Co. na Gaillimhe, agus a bhean Máire Nic Chon Iomaire
Sa Tulach Mhór i gceantar Rinn Mhaoile, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 2 Eanáir 1884 agus ba é an mac ab óige é ag Festus Quigley agus a bhean Mary Murray
Bhí sé ag obair i bparóiste Dhún an Uchta i nGaillimh ar dtús agus ansin i gCill Tulach
Ach léiríonn Buttimer gur lú fós a bhí ag fear na Gaillimhe agus nach raibh mac léinn riamh ag Seán Ó Donnabháin i mBéal Feirste
Mac ba ea é leis an bpolaiteoir Denis Daly (1747–1791) ó Dhún Sandail, Co. na Gaillimhe, agus a bhean Henrietta Maxwell, iníon leis an chéad Iarla Farnham
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine de cheannródaithe Chonradh na Gaeilge i gCathair na Gaillimhe
Ina thimire in oirthear na Gaillimhe i 1920
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I nGaillimh a rugadh c.1921
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh (c.1900) agus tógadh sa Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe
Is i gcoláiste Doiminiceach in Eiscir, Baile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe, a thosaigh sé ag staidéar le haghaidh na sagartachta, agus in 1830-33 bhí sé ina nóibhíseach i gColáiste Cheatharlach, mar a raibh Proibhinseal na nDoiminiceach ina ollamh ag an am
Nuair a bhuail Walker leis bhí sé ina chónaí lena iníon ag Baile an tSamhaidh, in aice leis an Dún Mór i gContae na Gaillimhe
Ba iad a thuismitheoirí Micheál Ó Flaithearta, Gort na gCapall, Árainn, Co. na Gaillimhe, agus a bhean Maggie Ganly
Sa teach an oíche sin bhí Máire (27), BA, 'Irish Organiser, National Board', Florence (24) ar Béarla amháin a bhí aici, agus John (17) ar Béarla amháin a bhí aige sin freisin. Bhí Máire ar scoil i nGaillimh agus i mBaile Átha Cliath
Léiríodh i dTaibhdhearc na Gaillimhe é ó 25 Samhain go 2 Nollaig 1979
D'éag sé ar 14 Bealtaine 1969 san Ospidéal Réigiúnach i nGaillimh
Is i gCorcaigh, Gaillimh agus Sligeach a cuireadh bunoideachas air
Nuair a fuair seisean bás ag an seoladh céanna ar 31 Márta 1893, dúradh go mba mháistir scoile san Arm é. I nDaonáireamh 1901 bhí cónaí ag 47 Moyne Road ar Sarah Honora Scarlett (69), baintreach, a rugadh i mBéal Átha Feorainne, Co. na Gaillimhe (i gContae Ros Comáin atá an baile seo de réir Gaisitéar na hÉireann ), agus ar a hiníon Mary Emma Scarlett (32), a rugadh i Málta Ach is é bun agus barr an scéil faoi láthair go bhfuil córas maoinithe atá iomlán nua agus éagsúil fógartha ag Foras na Gaeilge do na naoi n-eagras déag. An mbéarfar ort ag léamh?
Ba mhaith le Seirbhís Leabharlainne Chontae Dhún na nGall íomhánna a fháil a léiríonn daoine i mbun léitheoireachta i mí na Bealtaine seo, bíodh sin díot féin nó de do pháistí i mbun gnímh, b'fhéidir ag léamh leabhair, nuachtán áitiúil nó ár n-irisí digiteacha sna háiteanna is ansa libh. Muna bhfuil íomha agat, is féidir grianghraf cruthaitheach leis na teidithe nó leis na peataí is fearr libh a sheoladh isteach chugainn. Ba bhreá linn a chur in iúl do gach duine nach bhfuil an léitheoireacht teoranta d'am luí amháin.
Tá na leabharlanna druidte go fóill ach cronaíonn foireann na leabharlainne i ngach brainse ar fud an chontae – 13 ar fad - an teagmháil rialta lena gcuid léitheoirí agus ba bhreá leo a fheiceáil cad atá á léamh agaibh agus cá háit a mbíonn sibh i mbun léitheoireachta?
Agus í ag labhairt thar ceann Sheirbhís Leabharlainne Chomhairle Contae Dhún na nGall, d'impigh an Leabharlannaí Feidhmiúcháin Sinsearach Donna Cavanagh ar gach léitheoir spraoi a bheith acu ionas 'go mbéarfar orthu ag léamh i mí na Bealtaine seo' – 'níos mó as an ghnáth an grianghraf, is amhlaidh is fearr é ', a dúirt sí.
'Cuidíonn an léitheoireacht le sláinte mhothúchánach, loighic agus le cúrsaí intinne, nithe atá thar a bheith tábhachtach dúinn go léir le linn na paindéime seo.
Tá neart léitheoireachta ar siúl amuigh ansin, agus tá súil againn na híomhanna sin a bhailiú le chéile sna seachtainí amach romhainn ionas gur féidir linn taispeántas a chur le chéile amach anseo, 'a deir Donna.
Mas duine cúthalach tú, ná bíodh imní ort. Ní gá go mbeadh d'aghaidh le feiceáil sa ghrianghraf. Thig leat a bheith chomh cruthaitheach agus is main leat le do cheamara – is é an rud is tábhachtaí ná gníomh na léitheoireachta a thaispeáint agus sult a bhaint as lena linn' a deir sí mar fhocail fhaoisimh.
Ciara ó Leabharlann Bhealach Féich – Shrath an Urláir –
Beireadh uirthi ag léamh!
Is féidir le duine fásta, leanbh, peata nó bréagán ar bith ar spéis leo suim sa léitheoireacht a léiriú le linn na paindéime seo tuilleadh eolais a fháil ar leathanach facebook na leabharlainne @DonegalCountyLibrary nó trí chuardach a dhéanamh ar facebook do #GetCaughtReading agus #DonegalLibrary agus d'íomhá a sheoladh chuig 'An mbéarfar ort ag léamh'.
Is acmhainn iontach iad ár leabharlanna chun claochlú, saibhriú agus spreagadh a dhéanamh agus táimid ag tnúth le seirbhís fhisiciúil a sholáthar arís nuair atá sé sábháilte sin a dhéanamh.
Go dtí sin, cuirimid réimse leathan acmhainní ar líne ar fáil lena n-áirítear, r-leabhair, ríomhleabhair, r-greannáin, r-nuachtáin agus r-irisí atá go hiomlán saor in aisce. Seiceáil - www.donegallibrary.ie
Téigh i dteagmháil leis an leabharlann ar 074 91 53900 nó seol ríomhphost chuig [email protected] má tá aon cheist ghinearálta agat. Tá sé deimhnithe ag Roinn na dTeangacha agus na Litríochtaí Ceilteacha in Ollscoil Harvard, Meiriceá go bhfuil sé i gceist acu dhá amhrán le Tadhg Mac Dhonnagáin a chur i gcló sa bhfoilseachán nua uathu Buntús na Gaeilge an Fómhar seo. T�thar ag d�ri� ar riachtanais na ndaoine �ga, go h�irithe. T� an t�dar�s tar �is cl�r faisn�ise a chur ar f�il do scoileanna ar mhaithe le daoine �ga a chur ar an eolas faoi na roghanna at� ann d�ibh in earn�il na me�n agus an chlosamhairc sa Ghaeltacht. Ba mhaith le Gaelchultúr buíochas a ghabháil leis an gcaifé The Queen of Tarts i mBarra an Teampaill, Baile Átha Cliath, as cead a thabhairt cuid den fhíseán thuas a scannánú ansin. While we strive to conserve our Irish heritage, Coláiste Mhuire is a progressive, visionary school in which the use of ICT and modern teaching and learning methodologies play a key role. Of equal importance to us, is the attention given by staff in nurturing our boys and girls into mature young men and women during their time in our care. Spainnis : Senora Donnely
Eolaíocht: Maistir Norman
Ba mhaith linn "Fáilte arais"ará le maistir ó mhúrchú.
Blian:1: Fáilte is fiche roimh Blian:1. Tá 29 sa rang i mbliana. Tá súil againn go mbeidh an am acu sa meanscoil!!
Tá Meitheal ar siúl arís I mbliaina. Ciallaíonn Meitheal go gcabhraíonn daltaí ó bhliain a 4 agus 6 le daltaí I mbliain a 1. Tá na daltaí níos sine ann chun labhairt leis na daltaí níos hóige mar gheall ar an scoil. Tugann daltaí bliain a 4 agus 6 treoir do dhaltaí bhliain a 1. Cabhraíonn said leo dul I dtaithí ar an mheánscoil. Tá ana-chairdeas eatarthu cheana féin!
Daltaí Bliain 1, Meánscoil San Nioclás 2011-2012.
I mbliana tá beirt dhalta is fiche san Idirbhlian. Tháing deichniúr gcuairteoirí go dtí an scoil ó Phort Láirge, Cill Mháintáin agus Ceatharlach. Tá na daltaí ag fanacht i dtithe áitiúile sa Rinn. Ba mhaith linn fáilte a chur roimh gach dalta.
An tAifreann.
Chuir Maistir Ó Murchú Aifreann ar siúl chun tús a chuir leis an bhliain scoile nua. Bhí Aifreann againn ar an 20/09/2011. Bhí an tAthair Ó Ceallaigh an sagairt a bhí ar bhfeighil ar an Aifreann. Chanamar amhráintí éagsúla mar shampla, An Gloria, Críost Liom, Mo Ghrása mo Dhia, Análaigh Ionam agus amhráintí eile. Bhí Pax agus Carthach Ó Faoláin ag seinnt ar an lá agus chuireadar go mór leis an Aifreann.
Daltaí Meitheal Bliain 1 & 6
Maidin Chaife don Ospís
D'éirigh go hiontach leis an mhaidin chaife sa scoil a d'eagraigh an Máistir ó Murchú agus Bliain a 4. Bailíodh €500.90 ar son Ospís Phort Láirge.
Thug daltaí na scoile rudaí ar nós malaí tae, caifé agus brioscaí srl. isteach go deonach. Bhí cupán tae agus caifé ar fad sa lár ag gach rang ar an lá. Bhuail tuismitheoirí agus muintir an pharóiste isteach chun cupán caife a ól linn.
Buíochas leis an scoil agus an pobal a thug tacaíocht don mhaidin
Buaileann an grúpa ceoil tradisiúnta le chéile gach Máirt tar éis scoile ag leathuair tar éis a trí.
Ansin ag 4.30 tosnóidh an grúpa pop.
Tá Iníon Ní Fhathaigh i gceannas ar an ngrúpa. Na huirlisí ceoile atá ann ná na Veidhlín, Concertina, Bosca Ceoil, Giotar, Drumaí agus na Feadóig Stáine.
Tá an grúpa ag cleachtadh is ag cóiriú píosaí ceoil chun páirt a ghlacadh i gceolchoirm na scoile is gcomórtais áirithe.
Tá an Grúpa Tradisiúnta ag déanamh an Comórtas Siansa, Gael Linn i mí na Samhna. Beidh orthu CD 12 nóiméad de cheol a thaifead don chéad bhabhta.
Tar éis na Nollag beidh said ag ghlacadh páirte i Scléip. Tá comórtais aonair, pop, trad agus grúpaí pop & trad.
Bian Kenny, Lisa Boyle agus Clare Meskill ag baint taitneamh as an maidin caife.
Camógaíocht na Rinne
Bhí an-bhua ag cailíní na Rinne an deireadh seachtaine seo caite i gCraobh an Chontae i bPáirc Uí Fhraher. D'imir na cailíní sár-chluiche i gcoinne Ceapach Choinn. Bhí an scór 5:8 – 1:3. Comhghairdeas le Ríoghnach, Natalie, Muireann agus an fhoireann go léir.
Maith sibh, a chailíní!!
Peil na gCailíní faoi 16
Cuireadh tús le traenáil peile na gcailíní faoi 16. Bíonn an traenáil ar siúl gach Céadaoin ag 4:00-4:45 sa Pháirc. Tá an Máistir Ó Murchú i gceannas ar foirne cailíní na scoile.
Tá fáilte roimh gach cailín. Bígí linn!
Peil buachaillí fé 14
Beidh peil do bhuachaillí fé 14 ag tosnú le cluiche in aghaidh Coláiste Naomh Agaistín an tseachtain seo chugainn. Beidh cleachtadh ann dé Máirt tar éis am scoile, ó 15:45-16:45.
Sean scéalta ar fad sa Chartlann (Archive)
Abhaile | Faoin Meánscoil | Seirbhísí Acadúla | Seach-churaclaim | Cartlann | Nuacht & Eachtraí | Teagmháil | Site Map Paula Meehan. Rugadh Paula Meehan i mBaile Átha Cliath i 1955. Siad na cnuasaigh filíochta atá foilsithe aici ná Pillow Talk agus The Man That Was Marked By Winter. Bhíodh an dhá ceann acu ar ghearrliosta filíochta an Irish Times. Tá drámaí scríobtha aici do pháistí agus do dhaoine fásta. Bhronnn an Comhairle Ealaíon duais Marten Toonder uirthi agus bhronn an Institiúd Cultútha Mheiriceá an duais de Buitléir uirthi. Tá cónaí uirthi i mBaileÁtha Cliath. Is tréith í an dílseacht láidir atá ag ardbhainistíocht reatha na scoile maidir le húsáid na Gaeilge mar an ghnáth-theanga chumarsáide agus theagaisc. 10 Samhain, 2016
Is lá stairiúil do phobal Ros Muc agus pobal Chonamara é an lá inniu (Déardaoin 10 Samhain) nuair a dhéanfaidh An Taoiseach, Enda Kenny T.D . Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh, Conamara ag Teach an Phiarsaigh a oscailt go hoifigiúil.
Dúirt Anna Ní Ghallachair, Cathaoirleach Údarás na Gaeltachta, "Tá bród ar Údarás na Gaeltachta go raibh ról ceannaireachta aige i gcur chun cinn agus i bhforbairt an togra seo ón chéad lá i gcomhar le pobal Ros Muc agus pobal Chonamara. Is ionad turasóireachta d'ardchaighdeán é seo a dhéanann ceiliúradh ar shaibhreas cultúrtha na Gaeltachta, ar oidhreacht an cheantair agus ar áilleacht thírdhreach Chonamara. Déantar ceiliúradh ar an Ghaeilge mar theanga chomhaimseartha agus bheo tríd na taispeántais go léir atá le feiceáil ann. Déantar léiriú ar na gnéithe sin, físeanna Phádraig Mhic Phiarais faoi chultúr na hÉireann a chur i láthair san Ionad trí shúile an Phiarsaigh. Nach fóirsteanach go bhfuil an oscailt oifigiúil seo á déanamh inniu ar bhreithlá an Phiarsaigh féin agus cuirfidh an tIonad nua seo leis an oidhreacht atá fágtha ina dhiaidh aige."
Dúirt Príomhfheidhmeannach an Údaráis, Steve Ó Cúláin, "Tá Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh ar cheann d'ocht mórthionscadal a forbraíodh mar chuid den Chlár Comórtha Céad Bliain agus tá lúcháir ar an Údarás go raibh sé d'acmhainn aige páirt lárnach a bheith aige sa gcomóradh stairiúil sin. Is ionann an tIonad seo agus seoid luachmhar le breis cuairteoirí a mhealladh chuig an cheantar. Cuirfidh an tIonad agus na háiseanna atá forbartha mar pháirt de, le Teach an Phiarsaigh mar shéadchomhartha náisiúnta agus beidh sé mar cheann scríbe tarraingteach le turasóirí a tharraingt ar feadh na mblianta fada amach romhainn."
"Ba mhaith liom mo buíochas a ghlacadh leis na geallsealbhóirí go léir a bhí páirteach i bhforbairt an togra seo, ina measc An Roinn Ealaíon, Oidhreachta Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta, Oifig na nOibreacha Poiblí, Fáilte Éireann agus Comhairle Contae na Gaillimhe. Ba mhaith liom ach go háirithe mo bhuíochas chur in iúl d'fhoireann an Údaráis a d'oibrigh go dian dícheallach ar an togra seo, a bhrúigh chun cinn é agus a rinne é a bhainistiú chun críche." a dúirt sé.
Is mian le hÚdarás na Gaeltachta agus Oifig na nOibreacha Poiblí a fhógairt go mbeidh ócáid speisialta á eagrú don phobal in Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh, Conamara ar an Aoine, 11 Samhain le ceiliúradh a dhéanamh ar oscailt an ionaid nua cuairteoirí. Beidh saorchead isteach ag an phobal ar an lá leis an ionad nua agus na taispeántais go léir a fheiceáil. Beidh sólaistí ar fáil agus beidh ceol agus siamsaíocht ar siúl idir meán lae agus a 3.i.n. Tá fáilte roimh chách.
Tags: Cultúr, Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh, Oidhreacht, Ros Muc, Teach an Phiarsaigh, Turasóireacht Èirisgeigh

Is oileán é Eirisgeigh sna hOileáin Siar, Comhairle nan Eilean Siar, de chuid thuaisceart na hAlban. Tá ainm an oileáin díorthaithe ón tSean-Lochlannais i gcomhair "Inis Eric". Luíonn sé idir Uibhist a Deas agus Barraigh agus é ceangailte le Uibhist a Deas le cabhsa a osclaíodh sa bhliain 2001. Sa bhliain chéanna rinneadh teirminéal farantóireachta as i gcomhair taistil idir Uibhist a Deas agus Barraigh. Taistealaíonn long fharantóireachta Caledonian MacBrayne idir Ceann a' Gháraidh in Eirisgeigh agus Aird Mhór i mBarraigh. Tógann an trasnú thart ar 40 nóiméad. Bhí 133 duine ag cur fúthu ar an oileán sa bhliain 2001. Bhí Gaoluinn na hAlban ag 79% don daonra ag an am. Tá muid sona sásta téarma nua de ranganna Gaeilge a fhógairt lena n-áirítear bunrang, meánrang & ardrang ina forbraítear abáltacht agus scileanna teanga i dtimpeallach oscáilte agus idirghníomhach. Áiseanna agus sóláistí curtha ar fáil. Bhí deirfiúr aici nach raibh dainm uirthi ach Miss Watson. Seanchailín cruthanta a bhí inti agus spéaclóirí uirthi, agus í díreach tar éis socrú síos i dteach na Baintrí. Anois, ghabh sí den leabhar litrithe orm. Chaith sí timpeall ar uair an chloig do mo chéasadh, go dtí go ndúirt an Bhaintreach léi scíth a thabhairt dom. Ní sheasfainn mórán eile de. Ansin, chuaigh an saol chun leadráin orm ar feadh uair an chloig eile, ionas gur tháinig corrthónacht orm. Deireadh Miss Watson rudaí liom ar nós: Ná cuir do chuid cos suas ansin, a Huckleberrynó: Ná bí do do chrapadh mar sin, dírigh amach do dhroim agus ansin arís: Ná bí do do shearradh mar sin, a Huckleberry, cén fáth nach féidir leat béasaíocht a chleachtadh? Ansin dinis sí dom a raibh deolas aici ar Ifreann, agus is é an t-aon rud a rith liom a rá ná, ba mhéanar don té a bhí ansin. Chuaigh Miss Watson ar an daoraí ansin, ach ní ar son urchóide a bhí mé ar aon nós. Ní raibh ann ach go raibh malairt áit de chineál éigin de dhíth orm, ba chuma liom cén áit, ní raibh mé tormasach. Dúirt sí go raibh rud uafásach olc ráite agam ansin, rud nach ndéarfadh sí féin ar ór ná ar airgead. Í féin, bhí sí meáite ar a saol a chaitheamh ar bhealach a thabhódh áit ar Neamh di. Bhuel, bfhearr liom an áit a sheachaint a bhí sise ag iarraidh a bhaint amach, agus mar sin, shocraigh mé liom go seachnóinn. Ní dúirt mé os ard é ach an oiread, nó ní tharraingeoinn ach na seantithe anuas orainn dá ndéarfainn. Ag ócáid in Óstán na Páirce, An Spidéal tráthnóna (7 Nollag) inniu bhronn Pádraig Ó hAoláin, Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta duaiseanna Réigiúnach an Iarthair agus Gaeltacht na Mí sa scéim Gníomh don Ghaeltacht 2006 . Is Briseadh Times Theatre Company cuideachta téatair gairmiúil a bhfuil baint acu i láthair drámaí gairmiúla agus a bheith rannpháirteach in oideachas pobail le daoine fásta agus an óige ar fud oileán na hÉireann. Tá taithí fhairsing ag obair ar thionscad ...
"Is Comhphobal ag croílár EPALE" agus an mhí na Seirbhísí Tacaíochta Náisiúnta a bhainistíonn an t-ardán le chéile in Éirinn chun an spiorad an phobail a chothú. D'óstaigh an cruinniú ag Léargas mar an tseirbhís tacaíochta náisiúnta (NSS) i ...
Aimee Charman - 15/11/2016 - 16:44 Beidh Tuarascáil ar Staid Reatha na Scoileanna Gaeltachta 2004, a rinne Coláiste na hOllscoile Gaillimh agus An Díseart don Chomhairle, á seoladh i mí Márta. Beidh tátail agus moltaí maidir le riachtanais na h-earnála á gcur i láthair sa tuarascáil. AN GHAEILGE SA PHOBAL | Aidhm: Tacú le grúpaí pobail imeachtaí a reáchtáil leis an Ghaeilge a chur chun cinn ar bhonn logánta. Tá leagan saor in aisce agus leagan íoctha (níos iomláine: ceachtanna 50 le leibhéil éagsúla deacrachta, focail agus frásaí 3200, níos mó íomhánna dath 2600). Do do pháistí Clibeanna: Nuacht, Eagrais, An Ghaoluinn, Comharchumann Forbartha Mhúscraí, Baile Mhuirne, Reidh na nDoirí, Udarás na Gaeltachta, Pádraig Ó hAoláin, Meitheal Forbartha na Gaeltachta Ar an Mháirt, oíche fhuirseora an fhéile chonacthas ceann de na lochtanna sin. Is cosúil gur cuireadh iontas an domhain ar an lucht féachana nó bhí tús maith leis an oíche le Patrick McDonnell agus Jarlath Regan, tháinig na Cuban Brothers ar stáitse. Mar phríomh-fhuirseoir na hoíche bhí an tslua ag súil le rud éigin speisialta, rud go gcuimhneoidís air. Fuair siad é sin nuair a bhain duine de na Cuban Brothers a bhriste de, agus chaith go leor don tseit lom nochta óna gcoim síos! Tuigtear do Tuairisc.ie go bhfuil cás conspóideach Choláiste Lú, an t-aonad Gaeilge i gColáiste Chú Chulainn, anois á fhiosrú ag an gCoimisinéir Teanga.
Tuigtear go bhfuil an cás a fhiosrú ar an mbonn go bhfuil gearán déanta leis an gCoimisinéir go bhfuil údaráis na scoile ag sárú gealltanais i scéim teanga de chuid Bhord Oideachais agus Oiliúna Lú agus na Mí, an LMETB.
Tá Coláiste Lú go mór i mbéal an phobail mar gheall ar aighneas faoin soláthar oideachais lán-Ghaeilge ann.
Deirtear i scéim teanga LMETB go bhfuil dhá "iarbhunscoil lán-Ghaeilge faoina gcúram, Coláiste Pobail Ráth Chairn agus Coláiste Lú. Tugtar le fios gur i mBéarla amháin atá scoileanna eile go léir an Bhoird á reáchtáil.
Ní raibh urlabhraí ó oifig an Choimisinéara Teanga sásta a dheimhniú cé acu an bhfuil nó nach bhfuil an cás a fhiosrú toisc, a dúirt sé, nach ndéantar ráiteas ar bith faoi chásanna ar leith.
Dúirt Príomhoide Choláiste Chú Chulainn, Tomás Ó Searcaigh, ar Nuacht a hAon ar RTÉ Raidió na Gaeltachta inné gur ganntanas múinteoirí ba chúis leis an athrú san aonad agus nach bhféadfadh sé "óna chroí istigh" geallúint a thabhairt do thuismitheoirí go bhféadfaí oideachas lán-Ghaeilge a chur ar fáil sa scoil.
Deir tuismitheoirí Cholásite Lú gurb amhlaidh go bhfuil "athrú éitis" i gceist le cur chuige na scoile i leith an aonaid agus an oideachais lán-Ghaeilge. D'fhéadfá cuireadh a thabhairt do dhuine mór le rá áitiúil, náisiúnta nó Eorpach teacht chuig do scoil nó d'fhéadfá a lán gníomhaíochtaí spéisiúla eile a phleanáil. Blag – Page 3 – Imbolc
Imbolc 2014 – Clár an Lae
Tá Imbolc 2014, an chomhdháil Ghaeilge inspioráideach, ag dul ar aghaidh ar an Satharn 8 Feabhra 2014, san Ionad Cultúrtha, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí. Is tionól aon lá amháin é, a thosnaíonn ag 10:00 r.n., agus beidh Gaeilgeoirí iontacha ag caint ann, daoine a bhfuil obair agus taighde ceannródaíoch ar […]
Bí linn ar 7/8 Feabhra 2014!
Táimid gnóthach i mbun ullmhúchán d'Imbolc 2014, agus an-sceitimíní orainn faoi na cainteoirí arís i mbliana! Is leor a rá faoi láthair go bhfuil siad díreach ar chaighdeán ar a laghad chomh hard leis na daoine a bhí againn na blianta eile – agus mar is léir ó na fiseáin […]
Fáilte chuig an suíomh nua!
Bhuel tá na físeáin ó 2013 thuas faoi dheireadh, agus ní amháin san ach tá suíomh nua curtha le chéile againn chomh maith. Go dtí seo bhíomar ag iarraidh coincheap Imbolc a mhíniú thar aon rud eile – ach faoin am seo tá 31 físeán againn ar an suíomh, agus […] An Gobharnóir agus Príomh-Aire na gCríoch Aontais Indiach na Puducherry, a bhfuil Tamil tromlach eitneach, felicitated an pobal don bhliain nua Tamil i mí Aibreáin 2010. Is clár céimnithe fónaice / litearthachta é 'Mar a Déarfá!' chun líofacht léitheoireachta agus cruinneas scríofa agus litrithe a mhúineadh don chainteoir dúchais Gaeilge.
Dírítear ar dtús ar An Cód Soiléir — nó na 41 bunlitriú do phríomhfhuaimeanna na Gaeilge. Is iad na 41 bunlitriú sin an chéad chéim agus an bhunchloch don léamh agus don scríobh.
Leantar le céimeanna eile an chláir ansin (An Cód Doiléir, nó na bealaí eile le príomhfhuaimeanna na Gaeilge a litriú) go dtí go mbaineann foghlaimeoirí amach ardchaighdeán cruinnis i léamh agus i scríobh Anois ó tá Gaeilge mhaith ag an Uachtarán, tig linn bheith ag súil leis go dtapóidh lucht Oideas Gael an seans cúrsa san Uas-Ghaeilge a reáchtáil. Ná bac na canúintí eile - cuirimis fáilte roimh an Chanúint Ríoga agus aistritheoirí na teanga ar a ndícheall ag aistriú Och, och, mo mhadadh bocht go Och, och, mo corgi bocht. Feargus FinnbhéilCúrsaí an tSaoghail - Léigheann & Oideachas An Claidheamh SoluisAn Claidheamh Soluis1905
Léigheann & Oideachas.
Coláisde Gallda
Árd-scoil gur fiú trácht uirthi, nó gur fiú an ainm a thabhairt i n-aon chor uirthi, bíonn gach aon chineál léigh- inn dá uaisle agus dá thairbhighe dá múin- eadh innti, nó dá múineadh lasmuich dhi fé n-a riaghlachaibh. Bíonn go háir- ithe dá múineadh innti na healadhna gur mó bhíonn gábhadh leo, agus na heal- adhna is giorra a bhaineann leis an dtír 'na mbíonn an árd-scoil suidhte. An t-ógánach a théidheann isteach 'na leithéid sin d'áit, ní hé amháin go bhfuigheann sé an t-oideachas is fearr ins na healadhnaibh a bhíonn le fogh- luim aige, agus ins na healadhnaibh is mó raghadh chum a mhaitheasa, acht bíonn buntáisde eile aige chomh tairbheach b'fhéidir, leis an méid sin féin. Bíonn fhios aige cad é an fhaid a théidheann eolus na coda eile ar a n-ealadhnaibh féin, nó cad é an méid eoluis atá le fághail ar aon ealadhain áirithe. Dá éaghmuis sin, snaidhmeann sé cáir- deas leis na fearaibh is eoluisighe agus is aoirde céim sa tír, agus cuireann sé aitheantas ar a mheon agus ar a n-aigne.
Tomhais leis an méid seo atá ráidhte agam an Coláisde Gallda so i mBaile Átha Cliath go bhfuil an t-éileamh go léir 'na dhiaidh ag daoinibh áirithe. Chonnaiceamair an tseacht- mhain seo ghabh tharainn na healadhna a bhíonn ag an muinntir a thagann as, agus gan na healadhna soin féin foghlumtha aca acht go breallach. Ní fheacamair, agus níl sé ann le feicsint, aon tuairisg ar na brainnsibh léighinn a bhaineas go speisialta le hÉirinn. Ní áirighthear go bhfuil aon chúram ag an gColáisde sin i dteangain dhúthchais ná i seanchus na hÉireann. Ní áirighthear go bhfuil aon chúram i dtalamh acu ámhthuigh, an cíos a bhailiughadh isteach, nó na daoine bochta a chaitheamh amach ar thaobh an bhóthair.
Ba dheacair do lucht an Choláisde sin an t-eolus a sgaipeadh ná raibh riamh acu féin. Níor chuala riamh gur ráinig le haon ollamh dá raibh ann ár gcuid eoluis ar aon chineál léighinn a mhéadughadh. Ní mór go deimhin gur chuala aon trácht ar aoinne acu riamh acht ar aoinne amháin, fear a thug smut maith dhá shaoghal a d'iarraidh dhá sgiathán a chur air féin chum eitilt sa spéir. Gan dul níosa sia leis, bhí dhá ealadhain dá múineadh againn anuiridh i mBéal Átha an Ghaorthaidh, .i. módh chum teanga do mhúineadh le comhrádh béil, agus eolus ar fhuaimeannaibh. Tá eolus maith ar an dá ealadhain sin ins gach aon árd-sgoil lasmuich d'Éirinn, acht níor chuala fós ná níor chualaidh aoinne eile go bhfuil aon tuisgint ionnta i gColáiste na Tríonóide.
Féach arís cia hiad na mic-léighinn a bhíonn ann. Cia hiad a bhfurmhór, acht clann na muinntire a thugann slighe bheathadh do Mhícheál Mhac Cár- thaigh, clann na lag-uaisle agus na mboc- airí atá ag maireachtaint riamh ar Ghaedhealaibh, mar na daoine shaidhbhre go bhfuil neart acu ar dhíol go maith as a gclainn cuirid siad anonn go Sasana ar sgoil iad. Cad é an cúram a bheadh agá leithéidí sin i nGaedhealaibh, ná ins na healadhanaibh a raghadh chum tairbhe na hÉireann? Cad é an cúram a bheadh acu i n-aon- nídh acht ins an méid d'fheadfadís a shlad uainn? Go deimhin agus go dearbhtha is cumhaing a raghadh an saoghal ar an nGaedheal a chuirfeadh a mhac 'na measg súd isteach. Má tháinig fó- dhuine as an gColáisde sin agus croidhe dílis Gaedhealach aige, is duine as an míle duine é.
Tá anois idir lámhaibh ag an muinn- tir chéadna cúpla cleas a thaisbeán- fadh an mianach atá ionnta. Is mór leo a bhfuil de ghuth agus de neart ag Gaedhealaibh i bPáirliment Shasana, agus táid siad ag tathaint ar Shacsanaibh an neart soin a laigheadughadh. Seo cleas eile. Tá aon Ghaedheal amháin go bhfuil ughdarás i gCaisleán Bhaile Átha Cliath aige, sin é Antoine Mac Domhnaill, agus táid siad, cóir cam dír- each, a d'iarraidh an fhir sin a ruagadh amach as. Sin dhá nídh go bhfuil baint acu le ceist an léighinn, agus muna mbeadh féin aon bhaint acu leis an gceist sin, tagaid siad isteach le brígh mo sgéil .i. dá chiúine bheidhmís le Gallaibh na hÉireann gur'b amhlaidh is mó luighfidís cos orainn. 128 results for "An Bille um Gharchabhair agus Meabhairshláinte i Scoileanna (Oiliúint Tosaigh ar Mhúinteoirí), 2018" filtered by Gach díospóireacht agus gach suí.
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2019-01-22/22/
22 Ean 2019 - -iarAire Bruton agus liom féin chun deis a chur ar fáil do scoileanna i limistéir phleanála teanga na... inár scoileanna ar fad mar thosaíocht i mo ról mar Aire Oideachais agus Scileanna. ... aitheantais scoileanna Gaeltachta i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna Gaeltachta mar phríomh... a chur i bhfeidhm agus ar an gcoinníoll go mbíonn siad páirteach sna próisis teanga-bhunaithe... scoileanna Gaeltachta. Tugadh deis bhreise in Imlitreacha 0021/2018 agus 0022/2018 do na scoileanna
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_na_noilean/2018-07-10/2/
10 Iúil 2018 - ar fheidhmiú an riachtanais do mhúinteoirí Gaeilge chun go soláthrófaí fianaise neamhspleách ar... Theangacha, CTET. Rachaidh an chomhairle i dteagmháil leis an Roinn agus cuirfidh sí comhairle ar fáil, de réir mar is gnáth. ... mhúineadh na Gaeilge. B'shin an fáth a bhfuilimid ag breathnú ar an dtumoideachas agus ar pholasaí... an Chomhairle Múinteoireachta athbhreithniú ar na riachtanais chlárúcháin don Ghaeilge agus súil aige... chumas gach ceann de na cúig scil teanga ag aois leibhéal B2.2 ar Chomhchreat Tagartha na hEorpa um
18 Meith 2019 - gColáiste Mhuire gan Smál i Luimneach. Tá an mháistreacht sin dírithe ar mhúinteoirí atá ag obair sna... scoileanna faoi láthair. Díríonn sé ar an tumoideachas, ar a cur i bhfeidhm, agus ar thuiscint na... acmhainní breise a sholáthar agus tacaíochtaí éagsúla a thabhairt do na scoileanna. Tá cur i bhfeidhm... ina chur i bhfeidhm. De bharr sin, ó 2017 ar aghaidh tá buiséad bliantúil breise agus beirt oifigeach... a ghabháil le COGG as an tacaíocht agus as an gcomhoibriú a chuireann sé ar fáil don Roinn i gcur i
Úsáid na Gaeilge i dTithe an Oireachtais: Ard Rúnaí, Seirbhís Thithe an Oireachtais
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_na_noilean/2018-01-23/2/
23 Ean 2018 - an gcoiste faoi sholáthair seirbhísí Gaeilge agus dátheangacha i Seirbhís Thithe an Oireachtais, ar... a fheabhsú, oiliúint agus forbairt, agus faireachán agus tuairisciú maidir le comhlíonadh. Maidir... agus 1919, déanfar ócáidí i nGaeilge a eagrú mar chuid den chomóradh ar Cheart Vótála na mBan agus ar... téacs statach uile ar an suíomh. Maidir le cláir chomórtha do 2018 agus 2019, tá an póstaer..., an bileoigín agus an leabhrán le haghaidh chomóradh 2018 ar fad ar fáil go dátheangach. Tá an t-ábhar ar
13 Samh 2018 - - An Bille um Fhorbraíocht na hAfraice (Banc agus Ciste) 2018 - Ordú don Dara Céim agus An Dara Céim... inniu ná An Bille um Bearta Tithíochta Éigeandála ar Mhaithe le Leas an Phobail 2018 - An Dara Céim...); Uimh. 11 - An Bille um Fhorbraíocht na hAfraice (Banc agus Ciste) 2018 - An Dara Céim (arna... an mBreitheamh Seán Ryan a cheapadh mar chomhalta ar an mBinse um Nochtaí Cosanta; Uimh. 37, An Bille um...; Uimh. 38, An Bille Rialtais Áitiúil 2018 - An Dara Céim (atógáil); agus Uimh. 39 - Tairiscintí
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/seanad/1962-07-25/5/
25 Iúil 1962 - tagairt a dhéanamh dó, sé sin, tréanáil nó oiliúint meán-mhúinteoirí. Is ar éigin atá rialtas ar... ábhar léinn agus ins na cúrsaí le haghaidh an ard-teastas oideachais tugtar sár-oiliúint i modhanna... bheadh íocaíocht ar leith ag dul dó sin as an oiliúint a thabharfadh sé don mhac léinn agus seo é... a thógáil isteach agus oiliúint i gceard na múinteoireachta a thabhairt dóibh. Rinne an Seanadóir Ó... Teachtaí agus orainn ar fad a mhéid atá muide ar deireadh i gcomparáid le tíortha eile maidir le
An Ghaeilge sa Chóras Oideachais: Cuir i Láthair
12 Feabh 2019 - ó a cuireadh tús leis i 2015 Ó Mheán Fómhair 2018, tá 23 tosaithe ar an gclár sin. Tá sparánachtaí... siad e-phunann ansin agus caithfidh siad C1 a bhaint amach ar an gcomhchreat tagartha na hEorpa um... múinteoirí ag an mbunleibhéal agus ag an iar-bhunleibhéal sa Ghaeltacht agus taobh amuigh den Ghaeltacht i... ar chúrsaí teanga, ar chúrsaí ceannaireachta agus ar chúrsaí bainistíochta, rud nach raibh... bolscaireachta faoi lán tseol againn i mbliana, níor éirigh linn ach ceathrar a mhealladh ó scoileanna
Díospóireacht Scoile
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_na_noilean/2019-03-12/2/
12 Márta 2019 - Senator Niall Ó Donnghaile Tá mise i mo bhall den choiste um Dhlí agus Ceart agus Comhionannas... agus tá Bille ag comhghleacaí de mo chuid, an Teachta Ó Laoghaire as Corcaigh, chun post a chruthú... a leithéidí Facebook agus iad siúd a chuireann na meáin shóisialta ar fáil sa Stát seo ionas go mbeadh ról... acu cineál eolas a thógáil i measc an phobail ar shábháilteacht, ar a bheith níos tuisceanaí faoi na... meáin shóisialta agus a leithéid, tríd fógraí nó a bheith ag idirghníomhú linne nó sna scoileanna nó
Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-22: An Roinn Oideachais agus Scileanna
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_na_noilean/2016-12-13/2/
13 Noll 2016 - monatóireacht ar chur i bhfeidhm an pholasaí sna scoileanna. Agus í ag tacú leis na scoileanna, oibreoidh... mheán na Gaeilge ar fáil do na daoine óga uile atá ina gcónaí i limistéir Ghaeltachta agus, ar... an teagaisc trí mheán na Gaeilge i scoileanna Gaeltachta. Glactar leis go bhfuil muinín agus tacaíocht na... dtuismitheoirí agus an phobail áitiúil d'obair na scoileanna i limistéir Ghaeltachta rí-thábhachtach... scoileanna sin acmhainní breise teagaisc agus acmhainní breise eile ar bhonn céimnithe de réir mar
15 Iúil 1975 - Rialtas a bhí ann cheana féin "industrial estate" ar siúl i nGaoth Dóbhair agus cuireadh brainse de AnCO... a chur i n-áirithe chun daoine óga —agus tá saoroideachas anois sna Gaeltachtaí ar fad, tá coláistí... agus scoileanna teicniciúla, scoileanna réigiúnacha, agus pobal-scoileanna ar fáil acu—ón Ghaeltacht... a thraenáil i gcóir na bpostanna sin. Sé an dóigh is éasca agus is fearr ná daltaí óna scoileanna... seo a chur go dtí AnCO. Chuir Rialtas Fhianna Fáil brainse d'AnCO ar siúl i nGaoth Dóbhair agus ba
20 Márta 2018 - na nGnáthchomhaltaí den Bhord Pleanála), 2018 (Tarchur chuig Coiste); agus Uimh. 31, an Bille um... Fáil. Is é gnó an Déardaoin Uimh. 31, an Bille um an Séú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht 2018... eolas do vótálaithe i ndáil leis an mBille um an Séú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht 2018 le..., an Bille um Tháscairí maidir le Dul Chun Cinn Iarbhír agus Cuntais Dáiliúcháin Náisiúnta 2017, a thógáil i... Rialacháin faoin Acht um Ghairmithe Sláinte agus Cúraim Shóisialaigh (ar ais ón gCoiste); Uimh. 12
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/comhchoiste_na_gaeilge_na_gaeltachta_agus_na_noilean/2017-01-17/4/
17 Ean 2017 - a mbeidh cosc ar scoileanna a chur i bhfeidhm i gcásanna a bhfuil róéileamh ann" agus seo í an fhadhb... ár bpáistí le Gaeilge, nó b'fhéidir a bhfuil i ndiadh ár gcuid páistí a thógáil le Gaeilge, agus tá... buairt orainn mar gheall ar an pholasaí oideachais ligean isteach i scoileanna atá ag teacht tríd... Richard Bruton, an Bille Oideachais (Ligean Isteach i Scoileanna) 2016 i mí Iúil na bliana seo caite... an bpolasaí iontrála do scoileanna sa dóigh is go mbeidh córas cothrom, comhionann agus ilchultúrtha ar fáil
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/1965-06-16/10/
16 Meith 1965 - an soláthar le haghaidh oiliúint mhúinteoirí. Agus an tseirbhís ag leathnú mar atá sé ní mór, ar... roimhe sin. Bhí cúig chéad is dhá mhíle, dhá chéad agus a haon de dhaltaí ar na rollaí i scoileanna... móra i gCathair Átha Cliath. Chuige sin deineadh atheagrú ar ranganna i scoileanna aonair agus i... ar líon na scoileanna agus ar líon na n-áiteanna atá dá gcur ar fáil, is fianaise shásúil í ar na... tráthnóna Ollscoile agus na dian-chúrsaí samhraidh do mhúinteoirí Matamaitice atá dá reachtáil arís i
11 Noll 2013 - na scoileanna lán-Ghaeilge a bheith mar thosaíocht i mbeartas ar bith a chuirtear i bhfeidhm i... teanga scoileanna lán-Ghaeilge agus moltar go leanfar leis na tograí nach gcuirfidh bac ar scoileanna... moltaí a chur os bhur gcomhair inniu agus tá mé lánsásta aon cheist atá agaibh i dtaobh an ábhair seo a fhreagairt ar báillín. ... Náisiúnta na Gaeilge ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an gComhchoiste um Oideachas agus... chun bá agus chun tacaíocht don Ghaeilge mar bheotheanga a neartú agus a bhuanú i ngach gné de
An Bille um Bord na Gaeilge, 1978: An Dara Céim (Atógáil) Bord na Gaeilge Bill, 1978: Second Stage (Resumed).
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/seanad/1978-06-14/6/
14 Meith 1978 - béim ar chláracha Gaeilge ar RTE 2 nuair a chuirtear ar bun é, agus go mbeidh cláracha speisialta i... nGaeilge agus i mBéarla. Ba mhaith an rud é go mbeadh cláracha mar sin ar siúl ar an dteilifís, mar... Mr. Kitt Ar an gcéad dul síos ba mhaith liom fáilte a chur roimh an mBille agus comhgháirdeas... Gaeilge a chur ag feidhmiú i gceart agus go gcuirfidh sé an Ghaeilge chun cinn i measc an phobail... tagairt ar an bhfadhb a fheicimse sna scoileanna, sé sin, easpa téacsleabhar do na daltaí scoile. Níl
11 Noll 2013 - bpátrúnacht i láthair na huaire. Tá scoileanna an fhorais oscailte, trédhearcach agus daonlathach i gcur i...-Ghaeilge dá bpáistí. Tá níos mó scoileanna lán-Ghaeilge agus soláthar ag teastáil ar fud na tíre, ní... an mbunleibhéal agus ag an dara leibhéal nuair a bhéadh sé á lorg. Tá dualgas ar scoileanna lán-Ghaeilge... ról lárnach na scoileanna lán-Ghaeilge anseo agus, dá bhrí sin, a ndualgas. Ar nós gach scoil le... ró-éileamh, bhí ar scoileanna lán-Ghaeilge critéir a leagan chun dul i ngleic leis. Tugadh
Vocational Education (Amendment) Bill, 1950—Second and Subsequent Stages.
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/seanad/1950-12-20/7/
20 Noll 1950 - a bhfuil fonn ar mhúinteoirí an obair sin a dhéanamh, is feidir leo é a dhéanamh agus é a dhéanamh go...-Oideachais dul go speisíalta chun na scoileanna sin, um deireadh an chúrsa, chun féachaint ar... scoile agus do na daoine ar an oileán. Do chonaic mé an obair ar siúl sna scoileanna. Do chonaic mé... son na Gaeltachta. Na cúrsaí sin a bhíonn ar siúl againn maireann siad timpeall sé seachtaine agus... bíonn cúig scoláireacht déag is triocha ar fáil. Múintear an cúrsa frí chéile i nGaeilge. Ní
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2018-03-06/3/
6 Márta 2018 - Sóisialta agus an Chomhaontais Ghlais; agus Uimh. 52, an Bille um Chosaint Tomhaltóirí (Gnólachta... son an Athraithe. Is é gnó an Déardaoin Uimh. a 5, an Bille um an Séú Leasú is Tríocha ar... an mBunreacht, 2018 - an tOrdú don Dara Céim agus an Dara Céim. I dtaobh chraoladh na socruithe atá... Árais Mháithreacha agus Naíonán (atógáil); Uimh. 29, an Bille Sláinte Poiblí (Alcól), 2015 [ Seanad... Tuarascáil Eatramhach ón gCoimisiún Imscrúdúcháin i dtaobh Árais Mháithreacha agus Naíonán (atógáil); Uimh
29 Beal 1974 - Éireann ag cur iarsheirbhísí ar fáil cosúil le cuntasaíocht, módhanna oibre agus oiliúint do na... ceardaíochta bunaithe ag Gaeltarra chun oiliúint agus gach deis ceardaíochta a fhorbairt agus go... fáil do na gnáthdhaoine. Cuireadh an taispeántas sin ar fáil i dTráighlí agus i Luimneach ó shin agus... an mBille seo ó Aire na Gaeltachta, An Bille um Thionscail na Gaeltachta (Leasú), 1974 faoi mar... bliain anuas go dtáinig breis agus 500 fhoráis ar an méid sin agus nuair a bheidh deire báire ann go
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2019-02-12/4/
12 Feabh 2019 - Jurisdiction) 2018, ar ais ón Seanad, An Dara Céim agus Uimh. 2, an Bille um Chosaint Tomhaltóirí (Gift.... 38, An Bille um Thorann Aerárthaí (Aerfort Bhaile Átha Cliath) a Rialáil 2018, Ordú don Tuarascáil..., tairiscint maidir le daoine gan dídean, Independents 4 Change agus Uimh. 59, an Bille um Chumainn... Minamata na Náisiún Aontaithe ar ais ón gcoiste; Uimh. 14, tairiscint maidir le róta na nAirí i... Tuaisceart Éireann a tharchur chuig roghchoiste; Uimh. 1, an Bille um an Dlí Coiriúil (Extraterritorial Ar ndóigh tuigimíd cén fath go mbeadh an Late Late Show, an seo beó teilifíse is fad bhunaithe ar an dteilifís ar chlár cruinne, agus ní de bharr go bhfuil suim as an nua ag RTÉ i bhfilíocht na Gaeilge. Bunú, stair agus aidhmeanna Chumann Merriman á bplé, i dteannta cur síos ar Bhrian Merriman agus ar a dhán cháiliúil, Cúirt an Mheán Oíche. Thionóil breis agus 300 ionadaí agus baill de choistí Gaeilge ó fhud fhad na tíre, agus thar lear, in Óstán Teach Carton, Maigh Nuad an mhí seo d’imigh tharainn ag ceiliúradh Comóradh 50 bliain de chomórtas Ghlór na nGael agus do Bhronnadh Duaiseanna 2010. Cé go n-aithnítear an stiúrthóir Robert J. Flaherty (1884-1951) mar athair na scannánaíochta faisnéise, is iomadh míchruinneas atá sa scannán, ina measc, seilg an liamháin mhóir, cleachtas a bhí gaibhte i léig in Árainn faoi 1932-3 nuair a rinneadh Man of Aran. Smaointe Fánacha Aonghusa: Múnlaíonn teanga tuiscint
Dhá alt a tháinig mo threo ar Twitter le déanaí. Bhain ceann acu ón IASS i bPotsdam na Gearmáine le tábhacht na leaganacha a húsáidtear chun cuir síos ar imbhualadh ar na bóithre, agus an teanga a úsáidtear chun athrú córasach a bhaint amach i gcúrsaí iompair.
Déanaimis iarracht an teanga a úsáid. Tá malairt cathracha de dhíth orainn. Éilíonn sin malairt tuisceana. Agus múnlaíonn teanga tuiscint.
Roinnt moltaí san alt:
faiche stórais cairr seachas áit páirceála.
bóthar oscailte (don iliomad trácht seachas carranna) seachas bóthar dúnta.
Imbhualadh seachas tionóisc
D'eascair roinnt plé ansin ar Twitter agus luadh réimse eile - gur dóigh eile amharc ar teanga nuair a deirtear "teanga mionlaithe" seachas "teanga mionlaigh" agus "Iar-Ghaeltacht" seachas "Galltacht".
Le intleacht shaorga seachas le daoine a bhaint an dara alt, nó le bheith cruinn an úsáid a bhaineann a leithéid as cnuasach teanga ar an idirlíon agus scéalta á mhúnlú aige do chluiche. Is cosúil de bharr a raibh "foghlamtha" aige ón cnuasach ar líne go raibh claonadh ag an inneall scéalta a chumadh ina raibh foréigean collaíochta ar leanaí go láidir iontu. Agus nuair a cuireadh cosc ar fhocail áirithe níor athraigh na hábhar mórán, d'aimsigh an inneall dóigh leis an ngraostacht a chuir in iúl le sofhriotal.
Bhí siar is aniar san alt faoi ach bhí abairt amháin a sheas amach dom "Lig sé dom taiscéaladh a dhéanamh ar ghnéithe de mo sícé nárbh eol dom bheith ann".
Tá amhras orm go bhfuil a leithéid de thaiscéaladh bunaithe ar na cúinní is dorcha den idirlíon iomlán folláin. Níl gach rud san fo-chomhfhios gur ceart scóip a thabhairt dó! Tá sé go háirithe baolach dar liom barraíocht scóip a thabhairt d'fhantaisíocht faoi fhoréigean - gan amhras, is mionlach a dhéanfaidh iarracht é sin a thabhairt isteach san fíorshaol - ach is leor an mionlach sin chun eachtraí tubaisteacha a mbíonn tionchar leathan acu a chruthú. Meabhraíonn sé, mar shampla, uafás dúnmharú Ana Kriegel dom.
Tá cumhacht le teanga, ach athraíonn úsáid teanga an brí agus an tionchar. Is fiú a bheith airdeallach faoi - agus faoi cé atá á mhúnlú. Is cuimhin liom LTI - Lingua Tertii Imperii - Teanga an Treas Ríocht le Klemperer a léamh. Nótaí a thosaigh sé ag breacadh síos agus é san leathshaol ag seachaint a ghabháil ag na Naitsithe. Thosaigh sé air nuair a chuala sé freagra bean den lucht oibre ag trácht ar tuige a ghabh an Gestapo í - "Wejen Ausdruecke" - de bharr nathanna.
Tá amhras faoi leaganacha áirithe sa Ghearmáinis fós de bharr an mí-úsáid teanga a rinne na Naitsithe.
An ndóigh chíor Orwell an cheist leis an Newspeak i 1984. B'shin lomadh teanga. Tarlaíonn rudaí ar dhóigheanna níos caolchúisí anois sa dóigh is gur críonna an té a thuigeann go baileach cén brí atá le nathaíocht tráchtála agus údarásach - tá foghlamtha acu gur fearr iliomad focail bláfara d'fhonn an bhrí a cheilt! Téann an rannpháirtíocht seo i bhfeidhm go mór ar fhoghlaim is ar fhéinmheas gach scoláire sa rang agus mar a léiríonn an taighde is déanaí is minic a bhíonn bua na teanga ag scoláirí ó thíortha eile. Beagán de bhreis ar naocha leabhar Gaeilge a chonaic solas an lae le bliain anuas. Níl sa rogha seo dá réir ach cuid an bheagáin ach seo iad na teidil do dhaoine fásta is mó a chuaigh i bhfeidhm ar ár léirmheastóir…
Dé Máirt, Nollaig 18 2018 ag 6:05 am
Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh: Ceannródaí, Celia de Fréine, LeabhairCOMHAR, €15 bog
Tá an-dílseacht ag léitheoirí na Gaeilge don bheathaisnéis agus tá sárábhar san fhoilseachán toirtiúil seo: duine de na chéad mhná ar bhronn Ollscoil na hÉireann céim orthu, gníomhaí agus aighneasóir ar son vóta na mban, ball de Chraobh Lárnach Chumann na mBan agus duine de bhunaitheoirí Scoil Bhríde i Raghnallach. Dea-scéala é go bhfuil an seánra neamhfhicsin á fhorbairt ag LeabhairCOMHAR.
Riobard Mac Góráin: ceannródaí ildánach
Máire Nic Fhinn, Coiscéim, €10 bog
Staidéar meáite a thugann a cheart do Riobard Mac Góráin ó thaobh na ceoleolaíochta de go mór mór. Pléitear an saothrú a rinne sé ar éigse bhéil na Gaeltachta sna 50idí (cabaret agus oícheanta seanchais Ghael Linn), teacht chun cinn Cheoltóirí Chualann, a chuid oibre le Seán Ó Sé agus Seán Ó Riada, chomh maith leis an nglúin iar-Riadach: Clannad, Skara Brae, Bothy Band agus Cloigne Folmha na Ceathrún Rua sna 70idí. Cuntas spéisiúil, slachtmhar ar cheannródaí cultúrtha.
Bríd Ní Mhóráin, LeabhairCOMHAR, €12 bog
Filíocht nua as an bpíosa mar aon le rogha dánta ón mbliain 1992 i leith atá i gceist leis an leabhar seo. Géarchúis, grinneas teanga agus saíocht neamhchoitianta na tréithe is túisce a ghoineann aire léitheora. File poiblí freisin í Bríd nach gceileann 'glioscdhánta' ar phobal na litríocha ó dheas ach go háirithe. Ealaín mhealltach le Saturio Alonso, brollach léirmhínithe le hAilbhe Ní Ghearbhuigh.
Peter Fallon & Aifric Mac Aodha (Eagarthóirí), Gallery Press €12.95 bog
Nach pras freagra na bhfilí ar a chéile? Ar shála Leabhar na hAthghabhála (Bloodaxe/CIC, 2016, €16) seo chugainn barr an bhainne ó ghlúin na comhaimsire. Dánta le deichniúr, maille le haistriúcháin agus cothromaíocht chomhionann inscne, a chuirtear os coinne an tsaoil. Is maith liom go dtugtar aitheantas do Mharcas Mac Conghail go háirithe, ar foilsíodh sárchnuasach leis, Ceol Baile, in 2014. Fág faoi Mháirtín Coilféir cuimsiú cumair a dhéanamh ar ghnó misniúil an dáin: 'Cad eile a dhéanfainn go deimhin/ ach an mianach atá ionam a fhógairt?'
Alan Titley, Cló Iar-Chonnacht, €12 bog
Clúdach suaithinseach, greann gáifeach, eachtraíocht áiféiseach, seamlas liteartha d'úrscéal. Bogshodar cruabhruite ar feadh na hÉireann, soncanna scigliteartha de réir míleáiste, agus an bleachtaire Shamus ag lorgaireacht an fheasa fhuiltigh san fhuirseoireacht fhoclach. Scéalta siamsa a scríobhadh Graham Greene tráth ach scód ceart ligthe leis an spraíscríbhneoireacht sa krimi seo.
Pádraic Breathnach, Cló Iar-Chonnacht, €12 bog
Máistir aitheanta ar an ngearrscéal, tá an fhadscéalaíocht ar a thoiliúna féin freisin ag Pádraic Breathnach. Athrú glan poirt ar Deargadaoil i mBád fó Thoinn (CIC, 2012). Cuntas corraitheach agus eachtraíocht mhion ar bhás mall caidrimh é seo. Tá léarscáil de bhlár catha an ghrá agus nochtadh íogair ar uaigneas pósta san insint, de réir dhialann an phríomhcharachtair Péarla.
Diarmaid Johnson, Leabhar Breac, €16 crua
Is deacair adhmad a bhaint as scéalaíocht na Sean-Ghaeilge amanta agus ní furasta breith ar mhaithe na miotaseolaíochta. Tá idir chumadóireacht chruthaitheach, scrupall scolártha agus compilatio na meánaoise i gceist le Tuatha Dé Danann ina bhfitear scéal flaithiúnais Inse Fódla ó snáitheanna Chath Mhaighe Tuireadh agus Oidhe Chlainne Tuireann. Ardmholadh tugtha ag Máire Ní Fhinneadha ar Tuairisc.ie do 'shimplíocht, nádúr agus deilbh na Gaeilge' sa saothar. Buaiteoir Leabhar Gaeilge na Bliana ag Irish Book Awards An Post.
Feargal Ó Béarra, Leabhar Breac, €16 crua
Aoir de chuid na Nua-Ghaeilge Moiche Tromdhámh Ghuaire agus cló úr curtha ar an téacs chun leas léitheoirí na linne seo. Is iontach an fiodmhagadh cruachainte a dhéantar ar phostúlacht scothaicme na n-ollúna agus is iomaí gáilleog de chomhairle a leasa a chuirtear ar lucht ceannais ann. Déanfaidh sé léitheoireacht thráthúil don té a shantaíonn póitmhearbhall próis agus iar-mheisce ioróine idir dhá Nollaig.
Liam Ó Muirthile, Cois Life, €12, bog
Prós léir glan é seo ar credencial é don turas liteartha agus intleachta a rinne Liam Ó Muirthile de Chosán na bhFrancach idir Saint-Jean-Pied-de-Port agus Santiago de Compostela, aistear de bheagnach 800km. Cuntas taistil, dialann ionraic mhachnaimh, spléachadh ar cheisteanna cultúrtha, féiniúlachta agus staire atá ann. Grianghraif le Moira Sweeney. Buaiteoir Ghradam Uí Shúilleabháin 2018.
Mar a Bhí ar dTús: Cuimhne Seanghasúir, Joe Steve Ó Neachtain, Cló Iar-Chonnacht, €12 bog
Tá ardán mór déanta de bhaile beag leis an bprós cumasach seo. Léargas ar an seansaol, ar an nádúr, ar stuaim láimhe agus líofacht bhéil ann. Is iad eachtraí Phádraic Chóil Ruaidí agus a mhuintir a iompraíonn téamaí an leabhair. Cé go bhfuil greann, spraoi agus dea-chaint go barra bachall ann éilíonn an t-uaigneas a chuid féin i dtreo dheireadh an tsaothair. Scéal daonna, scéal pobail ach scéal Joe Steve freisin é.
Ag Caint leis an Simné: Dúshlán an Traidisiúin agus Nualitríocht na Gaeilge
Louis de Paor, Cló Iar-Chonnacht, €15 bog
Caibidil ar oidhreacht na canóine atá sa scagadh criticiúil seo: cé chomh mór is atá an nualitríocht faoi chomaoin béascna bearnaithe agus cén chomaoin a chuir gaiscígh na nua-aoise ar an dúchas féin? Tá Eochaidh Ó hEodhasa, Máire Mhac an tSaoi agus Seán Ó Ríordáin i measc na n-ábhar anailíse chomh maith le píosa ríspéisiúil clabhsúir maidir le teoiric, praitic agus polaitíocht chultúrtha an aistriúcháin. Téacs éigeantach feasta.
Amhráin agus Dánta Raiftearaí, Dúghlas de Híde, Leagan Athchóirithe
le Nollaig Ó Muraíle, Futa Fata, €21.95 crua
Cnuasach téagartha tábhachtach é seo de véarsaíocht Raifeartaí, bunaithe ar fhoilseacháin an Chraoibhín Aoibhinn ar an ábhar sna blianta 1903 agus 1933. Seo leagan soléite don ré seo a bhfuil tráchtaireacht bheoga an chéad eagarthóra slánaithe ann. Tugtar ceart don fhile agus dá chumadóireacht a bhuíochas den ardchaighdeán foilsitheoireachta agus de shaibhreas taighde phríomhéigeas Chonnacht, Nollaig Ó Muraíle.
Antain Mac Lochlainn, Cois Life, €18 bog
Saothar praitice a bhfuil struchtúr céimniúil tomhaiste leis an foilseachán seo agus áis thar a bheith luachmhar d'aon duine ar cás leis an focal scríofa. Líon ollmhór moltaí i dtaca le gábha gramadaí, timchainteanna, cóiriú stílíochta agus múnlú abairtí. Údarásach, iontaofa agus thar a bheith soiléir.
Tadhg Ó hIfearnáin & John Walsh (eag.), Cois Life, €18 bog
Deoladh eile den dioscúrsa teanga sa gcnuasach alt seo a chíorann gnéithe de mheon folaithe na sochtheangeolaíochta. An-aiste ar éagsúlacht na Gaeilge beo le Noel Ó Murchadha agus agus alt géarchúiseach eile le Laoise Ní Dhúda maidir le creideamh teanga sa mbreacbhaile ann. Aistí eile le Hugh Rowland maidir leis an LFM, Helena Ní Ghearáin, Cassie Smith-Christmas agus Timothy Currie Armstrong.
An Chuid Eile Díom Féin: Aistí Próis le Máirtín Ó Direáin
Síobhra Aiken (eag.), Cló Iar-Chonnacht, €15 bog
Prós ócáideach leis an Direánach atá sna haistí seo ó thréimhseacháin nach furasta teacht anois orthu (An Stoc, Ar Aghaidh, An Glór, Scéala Éireann) formhór na míreanna seo atá tiomsaithe ag Síobhra Aiken. Cumadóireacht ar ala na huaire cuid mhór den soláthar ach stílí maith próis a bhí in 'Ruairí Beag', mar a thugtaí air, agus cuireann na píosaí seo go mór leis an gcnuasach Feamainn Bhealtaine. Leabhareolas agus clár saothair ar fónamh ann chomh maith. The people of Dingle were happy as things were. As the Minister pointed out, more than 2,300 placenames were involved and it is great that only one is giving difficulty. I do not see history as being of major importance in this issue. We have a difficulty. I believe we should put it right and I have no doubt this can be done. Beidh taispeántas den saothar ealaíne ag na bpáistí ó Naíonra Réalta Geala, an t-aon réamhscoil lán-Ghaeilge amháin i gContae Ros Comáin, atá lonnaithe san ionad pobail. Níl fáil ar ghaelscoil i 9 gceantar ón 38 ceantar sin – An Pasáiste, Ros Cré, Biorra, Ceanannas, Ros Mhic Triúin agus na Sceirí, Mullach Eadrad, Port Mearnóg agus Baile Formaid/Séipéal Iosóid/Baile Phámar. Cuireann na bhfoghlaithe mara ceol fearann u200bu200bpoiblí agus amhráin Aidbhint Nollag le híoslódáil dlí. Tá siad a athshocrú agus féadfar é a chóipeáil go dlíthiúil saor in aisce agus ní mór gan aon chóip a íoc le haghaidh úsáid an GEMA. Is é an leabhar Nollag i. .. Suíomh idirlín nua le hEolaire Gaeilge agus léarscáil idirghníomhach ar a bhfuil cuid de na hionaid i gCiarraí a chuireann seirbhísí ar fáil trí Ghaeilge
Dé Céadaoin, Nollaig 2 2015 ag 6:36 pm
Seoladh 'Eolaire Gaeilge Chiarraí' in Áras an Chontae i dTrá Lí Dé Luain seo caite. Tá an tEolaire ar fáíl ar shuíomh idirlín nua do phobal na Gaeilge i gCiarraí.
Eolaire atá ann d'eagrais agus de ghnólachtaí ar fud Chontae Ciarraí, idir Ghaeltacht agus Ghalltacht, a chuireann a gcuid seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge. Ba í Oifig Ghaeilge agus Rannóg IT Chomhairle Contae Chiarraí a d'fhorbair an suíomh idirlín le tacaíocht ó Fhóram Gaeilge Chiarraí.
"Tugann an tEolaire pobail éagsúla na Gaolainne 's na Gaeltachta le chéile ar ardán amháin, ag cur lena bhfuil ar fáil i gCiarraí do chuairteoirí i gcóngar 's i gcéin" a dúirtJ ohn Brassill (FF) Cathaoirleach na Comhairle.
Tá sé rannóg ar an eolaire: An Ghaeilge; Cultúr agus Oidhreacht; Gnó agus Turasóireacht; Scoileanna agus Naíonraí; Féilte agus Siúlóidí; agus Seirbhísí Poiblí.
Tá léarscáil idirghníomhach ar an suíomh freisin a bhfuil cuid de na hionaid a chuireann seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge le feiceáil uirthi. Is féidir le gnólachtaí i gContae Chiarraí a chuireann seirbhísí ar fáil i nGaeilge nach bhfuil ar an eolaire fós clárú leis trí fhoirm atá ar fáil ar an suíomh a líonadh agus a chur isteach.
"Cuideoidh an tEolaire ar-líne seo go mór le próifíl na Gaolainne a ardú ar fud an chontae, ag liostáil na seirbhísí Gaolainne go i gCiarraí, mar aon le na Gaeltachtaí a chur chun cinn mar phríomh chinn scríbe do Thurasóireacht na Gaolainne" a dúirt Moira Murrell, Príomh-Fheidhmeannach Chomhairle Contae Chiarraí
Fág freagra ar 'Eolaire Gaeilge seolta ag Comhairle Contae Chiarraí'
Cordelia Nic Fhearraigh Déardaoin, Nollaig 3 2015 ag 2:54 pm
Maith iad muintir Chiarraí! 'Turasóireacht na Gaolainne' – nach seo an sprioc a ba cheart d'achan réigiún Gaeltachta bheith acu?
Diomaite do bheith ar shiúl ag caoineadh fan 'Wild Atlantic Way' déan rud inteacht fiúntach don teangaigh dúchais agus do bhuanú na Gaeilge sa Ghaeltacht.
Nár cheart do na ceantracha Gaeltachta uilig bheith ag mealladh iad siúd chun na Gaeltachta a bhfuil suim acu cleachtadh a dhéanamh ar a cuid Gaeilge agus í a fheabhsú? Nollaig In Éirinn Ar TG4 | Here comes the new Belfast
Má tá, ba mhaith le Waddell Media cloisteáil uait. Tá Waddell Media ag déanamh cláir faisnéise speisialta uair an chloig, Nollaig in Éirinn Fadó, do TG4 faoin tréimhse (1920-1990).
Ba mhaith linn labhairt le daoine a bhfuil scéalta suimiúla acu faoina gcuimhní ón Nollaig agus iad óg. B'fhéidir go bhfuil scéalta ag duine a spreagadh as béaloideas na linne agus a mhair ar feadh na mblianta i saol ár dtuismitheoirí agus a dtuistí siúd nó a ngaolta. Chomh maith leis sin má tá earraí cuimhneacháin ar bith agat, grianghraif nó físeáin Super 8 ón Nollaig agus tú óg, ba bhreá linn cloisteáil uait.
Más maith leat bheith páirteach sa tsraith seo, le do thoil, gabh i dteagmháil le Sorcha ag Waddell Media ar 02890 427646 nó seol r phost chuig sorcha@waddellmedia.com Beidh na Ranganna Gaeilge agus na Grúpaí Comhrá Gaeilge ag tosú arís ón Luan 30 Eanáir; beidh na foirmeacha iarratais do Scéim Scoláireachta na Mac Léinn BÚA - Bain Úsáid Aisti in DIT - scéim nua chun úsáid na Gaeilge a spreagadh ar fud na hInstitiúide ar fáil ón 1 Feabhra agus beidh Seachtain na Gaeilge ar siúl ón Mháirt 28 Feabhra - Déardaoin 1 Márta 2017 anseo in ITBÁC. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ag na himeachtaí seo sa bhliain úr! Séamus Jaimsie Ó Flaithearta.
Bhí Séamus ag cur síos ar an droch aimsir agus é ag cur as go mór do na daoine atá ag iarradh file ar an mbaile le haghaidh na Nollag. Níl aon chumhacht aibhléise ar Oileán Árann de bharr na droch aimsire.
Bairbre Bn Mhic Dhonncha RIP.
Chuala muid Bairbre ag aithris Scéal Nollag ''Eachtraí San Nioclás'' mar a rinne sí ar Chlár na bPáistí agus Aingeal Ní Chonchubhair ar an 17 Nollaig, 1982.
Bhí scéal ábhartha go maith sa gCurradh Connachta an tseachtain seo caite faoi cheann d'ainmhí na Nollag, sé sin an tasal.
Páid, Bróna agus Aisling Ní Neachtain.
Sceitse le Páid & Bróna agus Aisling Ní Neachtain.
Seán Ó Conghaile, as Cois Fharraige RIP.
Tá Seán ag cur síos ar Oíche Nollag fadó agus an gnás a bhí ag baint leis an Nollaig sna blianta atá caite. Rinneadh an taifead sa mbliain 1974.
Bridie Uí Chonghaile, as Seanadh Phéistín.
Tá comhlacht nua fo-éadaí oscailte in Eastáit Údarás na Gaeltachta ar an Spidéal. Ní gnáth fo-éadaí atá siad ag díol, mar deireann siad go gcuideoidh na fo-éadaí seo leat meáchan a chailleadh agus tú i do chodladh.
Noel Sonaí Ó Domhnaill, as an gCeathrú Rua.
Is breá an rud a bheith ag caint le daoine atá tagtha abhaile faoi choinne na Nollag go háirithe agus an baol ann go mbeidh tuilleadh acu sáinnithe de bharr drochaimsire. Tá Noel tagtha abhaile as an Ísiltír.
Tá sé ina Nollaig agus tá Máirtín ag Roilleachas. Tá an turcaí agus dinnéar mór na Nollag i gceist aige idir anraith agus milseog. Bhí scéal grinn aige faoin gcéad chúrsa a bhí ag fear as Árainn ag bainis i nGaillimh fadó. Bhí sé ag cur síos gur aimsir uaigneach í an Nollag freisin do go leor daoine.
Dé hAoine 23 Feabhra
Petie Ó Ceallaigh, ó Scoil Thiomána Uí Cheallaigh.
Tomás Mac Pháidín, Stiúrthóir Scoileanna Bhord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin.
John Breathnach, Lúthchleasaí as Camus.
Máirín Uí Ráinne, Oifigeach Forbartha le Comhairle Ceantar na nOileán.
Barry Ó Coistealbha, Bainisteoir Óige le Muintearas & Christina Bhreathnach, Oifigeach Forbartha Óige Chonnacht/Laighean le Muintearas.
Ciarán Ó Cofaigh, Léiritheoir an Scannáin 'Murdair Mhám Trasna'.
Veronica Ní Loideáin, Teiripeoir Suathaireachta.
Bríd Ní Chonghóile, ArdFheidhmeannach Gaillimh le Gaeilge.
Craobh Reigúnach an Chomórtais Fiontraíochta do Scoileanna Iar bhunoideachais.
Brian Terry Mac Donnacha ó Choiste Athchóirithe Chill Treasa i Ros a'Mhíl.
Jackie Mac Donnacha, Scéalaí agus Údar.
Peadar Ó Treasaigh, Fionnuala Ní Fhlatharta & Peadar Ó Cualáin.
Tadhg Ó Curraoin, David Knowles, Bríd Treasa Ní Ghaoithín, Baba Uí Loingsigh.
An tAire Stáit Seán Kyne; Éamon Ó Cuív, T.D; An Comhairleoir Contae Séamus Breathnach & An Comhairleoir Cathrach Cathal Ó Conchubhair. Sa ghrianghraf, Judy-Meg Ní Chinnéide Labharfaidh agus an tUachtarán Michael D Higgins
Uachtarán na hÉireann Mícheál D. Ó hUiginn le Raidió na Life inniu, Dé Céadaoin 18ú Nollaig in agallamh eisiach uair a' chloig ar fhad, óna 12 i.n. go dtína 1 i.n. mar chuid den tsraith '20 Bliain', agus muid ag cur clabhsúr le ceiliúradh '20 Bliain Beo' Raidió na Life, comóradh chothrom 20 bliain bhunaithe an stáisiúin. Tá tuilleadh eolais ar fáil sa phreas ráiteas faoi iamh.
Uachtarán na hÉireann Mícheál D. Ó hUiginn faoi agallamh ar '20 Bliain' ar Raidió na Life Dé Céadaoin 18ú Nollaig, 12:00 – 13:00
Tá áthas ar Raidió na Life a fhógairt go mbeidh Uachtarán na hÉireann Mícheál D. Ó hUiginn ag tabhairt mór-agallamh don stáisiún Dé Céadaoin beag seo 18ú Nollaig ag a meánlae mar chuid den tsraith '20 Bliain', sraith ina labhrann mórphearsantachtaí ó shaol poiblí na hÉireann le láithreoirí deonacha éagsúla ó Raidió na Life faoin méid a thit amach i saol an duine sin idir na blianta 1993 agus 2013, an tréimhse chéanna go bhfuil Raidió na Life ag soláthar seirbhís raidió pobail do phobal na Gaeilge i mórcheantar Átha Cliath.
Beidh Judy-Meg Ní Chinnéide i mbun cainte leis an Uachtarán an tseachtain seo agus é ag caint faoin méid a thit amach ina shaol le fiche bliain anuas agus ag roghnú roinnt ceoil. I measc ábhair chainte eile, labhrann an tUachtarán faoina chuimhní faoi bhunú Raidió na Life féin i 1993, a ról féin mar Aire Ealaíona, Cultúir agus Gaeltachta le linn bhunú Theilifís na Gaeilge, agus a dhearcadh i dtaobh chur chun cinn na Gaeilge sa sochaí Éireannach le linn an ama sin freisin. Ná caill an t-agallamh fíor-spéisiúil seo! Éist leis Dé Céadaoin ag a 12 i.n. ar 106.4FM in Átha Cliath nó ar líne ar raidionalife.ie.
Bíonn an clár 20 Bliain" le cloisteáil gach Céadaoin ag a 12 meánlae, le deis éisteacht arís leis ag a 7 i.n. gach tráthnóna Déardaoin. Tá réimse leathan d"aíonna tar éis páirt a ghlacadh sa sraith, idir aisteoirí, polaiteoirí, craoltóirí aitheanta, ceoltóirí srl. Is féidir éisteacht siar leis na hagallaimh ar fad a craoladh go dtí seo ar shuíomh Raidió na Life http://www.raidionalife.ie/20bliain/, áit a thiocfaidh tú ar agallaimh le leithéidí
An Taoiseach Enda Kenny, an fuirseoir Dara Ó Briain, an t-aisteoir Peter Coonan (Fran" i Love/Hate), an láithreoir teilifíse Bláthnaid Ní Chofaigh, Stiúrthóir Amharclann na Mainistreach Fiach Mac Conghail agus neart daoine eile nach iad.
Arsa Cian Mac Cárthaigh, Clár Reachtaire Raidió na Life, "Bhí sé soiléir dúinn go bhfuil réimse leathan daoine i saol poiblí na hÉireann agus scéal le hinsint acu faoin méid a thit amach ina saolta idir 1993 agus 2013. Bhí sé tábhachtach dúinn na scéalta seo a chur ar an dtaifead trí Ghaeilge agus tá súil againn go mbeidh daoine fós ag éisteacht leo nuair atá Raidió na Life ag ceiliúradh 40 bliain ar an bhfód. Bhí sé go deas freisin deis a thabhairt do láithreoirí deonacha RnL a gcuid talainne mar iriseoirí a léiriú agus iad i mbun agallaimh uair a" cloig le cuid de na daoine is mó le rá i saol poiblí na tíre."
Tá físeán de thuras Raidió na Life chuig Áras an Uachtaráin déanta ag an scannánóir óg Laura Gaynor, oibrí deonach leis an stáisiún.
Féach: http://www.youtube.com/watch?v=ooJ9gNI-rxo
Agallaimh roimhe seo ar '20 Bliain':
Seo thíos liosta díobh siúd a cuireadh faoi agallamh ar an tsraith "20 Bliain" ar Raidió na Life go dtí seo, mar aon le naisc áit gur féidir éisteacht siar leo in athuair:
25ú Meán Fómhair – Dara Ó Briain – https://soundcloud.com/rnl/dara-briain
2ú Deireadh Fómhair – Cynthia Ní Mhurchú – https://soundcloud.com/rnl/cynthia-n-mhurch-ar-20-bliain
Tá an tsraith seo léirithe ag Deirdre Callanan agus Cian Mac Cárthaigh agus is é Fearghal Saxe an t-innealtóir fuaime ar an tsraith. Tá láithreoirí deonacha éagsúla ón stáisiún ag cur na cláracha i láthair. Is féidir teagmháil a dhéanamh linn faoin gclár ag cian@raidionalife
Faoi Raidió na Life:
Buaiteoir ghradam Stáisiún Raidió na Bliana" ag Féile na Meán Ceilteach sa Bhreatain Bheag i 2013, tá Raidió na Life ag soláthar seirbhís raidió pobail lán-Ghaeilge do mhórcheantar Átha Cliath ar bhonn oideachasúil agus pobail ó 25ú Meán Fómhair 1993 mar stáisiún pobail sainspéise. Faigheann an stáisiún tacaíocht airgeadais ó Fhoras na Gaeilge, a chuireann ar a chumas triúr foirne lánaimseartha a fhostú mar aon le Maor Deireadh Seachtaine páirtaimseartha. Is ar bhonn deonach a oibríonn láithreoirí uile an stáisiúin agus bíonn idir 100 agus 150 duine ag glacadh páirte sa stáisiún ar bhonn deonach chuile sheachtain. Feidhmíonn sé faoi stiúr Bhord Stiúrtha deonach.
Tá suas le dhá mhíle craoltóir tar éis taithí chraolacháin a fháil le RnaL thar na blianta, ina measc Sharon Ní Bheoláin, Aoibhinn Ní Shúilleabháin, Aedín Gormley (RTÉ Lyric FM), Colm Ó Mongáin (RTÉ Raidió 1), Clíona Ní Chíosáin (Aifric TG4), Aodhán Ó Ríordáin TD, Rónán Ó Muirthile (Láithreoir 'Splanc' ar Newstalk & Léiritheoir Teilifíse), Cearbhall Ó Síocháin (RTÉ RnaG), Fachtna Ó Drisceoil (RTÉ/RnaG), Barbara Nic Dhonnachadha (i102-104), Darragh Ó Tuama (Newstalk), Cormac Ó hEadhra (RnaG) agus neart eile nach iad. Craolann RnaL 7 lá sa tseachtain ar 106.4FM in Átha Cliath agus beo ar líne ag raidionalife.ie freisin.
Tá cáil ar an stáisiún as ard-chaighdeán na gclár cainte a fhreastalaíonn ar réimse leathan aoisghrúpaí & sainspéiseanna i measc lucht na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus a thugann dearcadh eile ar chúrsaí nuachta is cúrsaí cultúrtha d"éisteoirí.
Aithnítear an stáisiún freisin as ucht a réimse eicléictiúil ceoil, lena n-áirítear popcheol, rac-cheol, ceol traidisiúnta, snagcheol, ceol ailtéarnach, reggae, ceol clasaiceach, ceol domhanda, ceol leictreonah/damhsa, dord & droma, hip hop, r"n"b srl. – agus na cláir go léir, nach mór, curtha i láthair trí Ghaeilge.
Déanann an stáisiún obair luachmhar le pobail mhionteangacha eile sa phríomhchathair freisin, le cláracha á gcur i láthair ar an stáisiún i dteangacha phobail inimirceacha ar nós an Pholainnis is an Spáinnis, mar aon le mionteangacha cosúil leis an Chatalóinis leis.
Bhronn Oireachtas na Gaeilge gradam speisialta ar Raidió na Life níos luaithe i mbliana as "Scoth na Seirbhíse le 20 Bliain ó 1993 – 2013' mar aon le "Láithreán Gréasáin na Bliana" Amanta, nuair a bhuailimid le duine fÃƒÂ¡sta a bhfuil Gaeilge aige/aici, bÃƒÂxadonn an ... agus nathaÃƒÂxadocht mhuintir an bhaile agus ag foghlaim rudaÃƒÂxad nach gcloisfinn go ... Seo ár n-iontráil sa chomórtas ‘Choirs for Christmas’ ar Lyric FM! Nollaig Shona ó achan duine i nGaelscoil Dhún Dealgan x x x... Tugann múnla comhtháite Mhic Dhonnacha na spéacla le staid reatha na Gaeilge i gceantar feidhme Comhairle Contae Átha Cliath Theas a thuiscint. Is ceist fhíorthábhachtach í don phleanálaí teanga an cur chuige agus na gníomhaíochtaí is feiliúnaí a aithint le haghaidh an phróisis pleanála (Mac Donnacha 2000: 14). Toisc chomh casta is atá iarrachtaí pleanála teanga go nádúrtha tá sé deacair anailís a dhéanamh air ina hiomláine. Chuige sin molann Mac Donnacha múnla comhtháite go bhféadfaí a úsáid ag na leibhéil éagsúla den phróiseas pleanála mar uirlis phleanála nó mar uirlis anailíse (Mac Donnacha 2000: 31). Is féidir, mar a bheidh á dhéanamh agam, é a úsáid le tabhairt faoi anailís ar phobal ar leith. Is i mBaile Átha Cliath a tógadh is a rugadh mé. Is ann a d'fhreastail mé ar scoil agus ar an ollscoil. Táim i mo chónaí i mBéal Feirste le fada an lá agus táim breá sásta bhei Read More... Inis Céidhe | dúchas.ie
The Schools' Collection, Volume 0136, Page 94
"Inis Céidhe"
Inis Céidhe
Ar an oileán ó Thuaidh tá teach cloiche déanta in áit darb ainm an Dún agus tá sé annsin le na céádta bliadhain. Tá uaigh mhór ag béal dorais an tighe agus sé an t-ainm atá uirthi ná Uaigh an Mharbhthóir.
Ba fhear as Dún na nGall a rinne an teach dhó. Ní raibh sé indhon é ioc agus mar sin ba mhaith le fear Dún na nGall a shásamh a bheadh aige ar chaoí éicint. Dimthigh sé abhaile go Dún na nGall agus i lár na h-oidhche thainig sé féin agus a mhuinntir i ngan fhios is rinne siad dúnmharbhú ar fhear Innis Céide is tá an teach sin annsin a riamh ó shin.
Istigh san tigh tá dhá leabhaidh déanta as chloich, bord, cloiche dhá stól, cloiche cuinneóg cloiche gan aon luithne agus paol cloiche í lár an urláir. Tá siad go léir greamuighthe do'n urlár. Tá áit teineadh ann agus poll i mbárr an tighe leis an deatach a leigint amach. Tá trí cinnn de dhórsai agus dó ná trí fuinneóga air. Bhí trí cinn de sgeanna troda ann gearrtha as chloich acht nuair a bhíodh bruf mór ag dul isteach ann sguab sé leithe iad agus bhí cupáin déanta as ádhmad ann chomh mhaith Déantar plé faoi stát na Iaráice, faoi agóid thionsclaíoch Aer Lingus, agus faoi chonspóid Áras na Máthar agus Linbh ar chlár an lae inniu, é curtha i láthair ag Cormac Ó hEadhra.
Mícheál Ó Máirtín, ceannaire Fhianna Fáil.
Ag labhairt faoina dhíomá i leith fiosrúcháin na mbanc agus cinntí an rialtais.
Fiosrúcháin, banc, Rialtais
Paddy Duffy.
Tugann Paddy Duffy léargas dúinn ar reibiliúnaithe Ioslamacha atá ag tarraingt aird an domhain orthu faoi láthair.
Eoin Corry.
Tugann an t-eagarthóir ar Travel Extra eolas dúinn faoin agóid thionsclaíoch Aer Lingus agus na téarmaí is deireanaí eatarthu.
Travel Extra, Aer Lingus
Victoria White.
Ag labhairt faoin gcolún a scríobh sí ar ábhar na n-Áras Máthar agus Linbh.
Concubhar Ó Liatháin, Bainisteoir Margaíochta CeangalG
Mír faoi CeangalG, tionscnamh maoinithe ag an AE chun treisiú ar an gcomhobair idir aisíneachtaí i gceantair theorainn na hAlban agus Poblacht na hÉireann, rud a chuireann béim ar an nGaeilge agus ar Ghaidhlic na hAlban.
Eimear Ní Dhroighneáin.
Dialann Shóisialta:
Labhrann Eimear faoi shacair, faoi mhaidin ealaíne, faoi Taste of Dublin agus faoi Rásaí Curracha i mBaile Átha Cliath. Sí is dóichí a fuair bás ar Rockfleet Caisleán timpeall 1603, an bhliain chéanna Elizabeth, cé na bliana agus Is é Teach Chathair na Mart i gContae Mhaigh Eo, Éire, baile chun an 11ú Marcas Shligigh agus a chlann. Rinne sé óráid iontach agus ghabh sé buíochas le Gael-Taca as ucht an saothar atá idir chamáin ag an eagras ar mhaithe le cur chun cinn theanga agus chultúr na Gaeilge i gcathair Chorcaí. Scéal ó chailíní WAC
...& teachtaireacht ón údar buach!
5ú Samhain 2015
Leabhair#comórtas
Reáchtáil muid comórtas le roinnt seachtainí anuas agus tá cailíní WAC ar ais le cuidiú linn léitheoir ádhúil amháin a roghnú don duais iontach seo atá le tabhairt amach againn, a bhuíochas le hOireachtas na Gaeilge.
Is éard atá sa duais ná beart de scoth na leabhar a bhain áit amach ar ghearrliosta Ghradam Uí Shúilleabháin, mórchomórtas litríochta an Oireachtais a dhéanann ceiliúradh ar shárleabhair Ghaeilge a foilsíodh le linn na bliana.
I mbliana bronnadh Gradam Uí Shúilleabháin ar Thadhg Mac Dhonnagáin, údar Mise Raiftearaí – An Fíodóir Focal, a insíonn scéal Antaine Uí Raiftearaí ó bhreith go bás.
Ag labhairt dó le NÓS, dúirt an t-údar buach go raibh "an-iontas" air an gradam a fháil i mbliana as siocair an gearrliosta a bheith chomh láidir sin agus "cuid de na scríbhneoirí is aitheanta dá bhfuil ag scríobh sa Ghaeilge le fada" luaite ar an liosta.
"Níl aon leabhar den tsórt sin scríofa agam cheana, leabhar toirtiúil mar seo do dhaoine fásta, agus tá mé sásta gur aithin daoine eile go raibh fiúntas éigin ann," arsa Tadhg arb as oirthear Mhaigh Eo dó ó dhúchas, an ceantar inár rugadh Raiftearaí féin!
Murar chuala sibh trácht ar Raiftearaí, seo mionbheathaisnéis 60 soicind ó Thadhg é féin….
"Rugadh Antaine Raiftearaí sa bhliain 1779. Nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, chaill sé radharc na súl nuair a bhuail tinneas é. Mharaigh an tinneas sin an t-ochtar páistí eile sa chlann.
"Chaith sé a shaol ag fánaíocht thart ar oirthear Chontae na Gaillimhe, agus é ag seinm na fidle agus ag cumadh dánta agus amhrán a chuir síos ar imeachtaí a linne féin: an grá, an pholaitíocht, an greann agus chuile rud faoin spéir.
"Tá cáil air i gConnachta go háirithe."
Tá an 60 soicind thart, beidh oraibh greim a fháil ar an leabhar le tuilleadh a fhoghlaim faoin mhórfhile seo as Maigh Eo!
Cad atá sa bheart leabhar?
Mise Raiftearaí agus cúig leabhar eile atá sa bheart iontach seo, ina measc: I dTír Strainséartha le Liam Mac Cóil, Na Comharthaí le Darach Ó Scolaí, Ibíotsa le Labhrás Ó Finneadha, Idir Neamh is Talamh le Joe Steve Ó Neachtain agus Sáirséal agus Dill 1947-1981: Scéal Foilsitheora le Cian Ó hÉigeartaigh agus Aoileann Nic Gearailt.
Is é Seán Ó Fearghail, as Tír Eoghain, buaiteoir na duaise iontaí seo, agus míle buíochas le Caoimhe agus Éadaoin! 15.45 - 16.45 - Léamha - Gabriel Rosenstock agus Tomás Mac Síomóin File agus fear Hiaku é Gabriel, ball dAosdána, agus is údar / aistritheoir breis agus 100 leabhar é. Doibrigh sé san iriseoireacht, sa chraoltóireacht agus san fhoilsitheoireacht. Déirigh sé as An Gúm chun dul ag scríobh go lánaimseartha. Ag léamh ina theannta beidh an t-úrscéalaí agus file aitheanta Tomás Mac Síomóin. Bronnadh príomhdhuais liteartha an Oireachtais air i 2006. Please go to for more information. 2010 I léacht údarásach Osborn Bergin[B2] ar fhilíocht na scol i 1912 (i gcló in Irish Bardic Poetry: texts and translations together with an introductory lecture, 1970, in eagar ag David Greene[B3] agus Fergus Kelly) dúirt sé: ‘The best description of a bardic school is in the memoirs of the Marquis of Clanricarde, published in 1722, which gives us a fair idea of the training as practised in the early seventeenth century.’ Is é teideal na gcuimhní sin Memoirs of the Right Honourable the Marquis of Clanricarde, Lord Deputy-General of Ireland .. Lia is fiseolaí plandaí a rugadh i mBreda na hOllainne ab ea Jan Ingenhousz (8 Nollaig 1730 – 7 Meán Fómhair 1799). Lean muid ar Twitter: Follow @CloIarChonnacht Foghlaimeoirí Fásta » Spléach-chartaí Múin Gaeilge bunúsach duit féin leis an gcárta tagartha seo ar a bhfuil bunfrásaí i nGaeilge. Is é Déardaoin 16 Iúil Féile Mhic Dara, agus craolfar Iris Aniar ar RTÉ Raidió na Gaeltachta beo ó chéibh an Mhása i gCarna an mhaidin sin, áit a mbeidh daoine ag fanacht le dul isteach ar Oileán Mhic Dara. Tá sé deacair don Ghaeilge teacht slán ón mBéarlachas, áfach, nuair atá focail nua á chumadh i rith an ama i mBéarla agus nuair is pobal dhá theangach iad pobal na Gaeilge. Ardtráthnóna Dé Luain 12 Márta 2018
Ardtráthnóna: Dé Luain 12 Márta 2018.
Bríd de Róiste agus Pádraig Seighe - Comórtas Pan Ceilteach: Mícheál Ó Catháin agus Seán Ó Gallchóir - Heileacaptar tarrthála R116.
Bríde de Róiste, Comótas Náisiúnta an Pan Ceilteach agus Pádraig Seoighe, amhránaí as Ros a' Mhíl.
Bhí comórtas Náisiúnta Pan Ceilteach ar siúl in Óstán an Seven Oaks i gCeatharlach oíche Dé Sathairn seo caite. Is é Pádraig Seoighe, as Ros a' Mhíl a bheas ag déanamh ionadaíocht ar son na hÉireann i gcomórtas Idir Náisiúnta Pan Ceilteach i Leitir Ceanainn i mí Aibreán leis an tamhrán "Ar Saoire".
Mícheál Ó Catháin, as an bhFál Mór agus Seán Ó Gallchóir, Cathaoirleach Chomharchumann Deirbhle.
Bhí Mícheál ar dhuine de na daoine a bhí ag rothaíocht ó Aerfort Bhaile Átha Cliath go dtí an Fód Dubh ar an deireadh seachtaine. Is i gcuimhne ar chriú héileacaptar tarrthála R116 de chuid an Gharda Cósta a bhásaigh nuair a chuaigh an héileacaptar i bhfarraige gar de Charraig an Tóir amach ón bhFód Dubh. Cuir le do stór amhráin Gaeilge. Beidh Ciorcal Amhránaíochta Gaeilge ag tosnú ar an gCéadaoin, an 27 Feabhra ag a 8 i siopa leabhair Síle na gCíoch i gCloch Shiurdáin. Beidh Annemarie Nugent ag stiúradh na hamhránaíochta, agus beidh na liricí (agus an t-aistriúchán) le fáil. Tá fáilte roimh chách, agus más maith leat, is féidir tabhartais a bhronnadh. Canfar ‘Cúnnla’ ar an gcéad oíche. I mí an Mhárta 2006, d'oscail an tUachtarán Máire Mhic Ghiolla Íosa an t-ionad acmhainní pobail nua i nDobhar. Freastalaíonn an tIonad ar dhaoine de gach aois sa phobal, agus i measc na n-imeachtaí a bhíonn ar siúl, tá club óige, ranganna ióga, ranganna drámaíochta, damhsa Gaelach, ranganna teanga, cúirt cispheile, áiseanna chun peil a imirt laistigh, chomh maith le himeachtaí d'aostaigh, do thuismitheoirí agus do pháistí óga. Tá ionad fiontraíochta, seomra ríomhairí agus seomra cruinnithe san fhoirgneamh freisin.
Is comhbhunaitheoir den Ionad seo é Údaras na Gaeltachta, in éineacht leis an gCiste Idirnáisiúnta d'Éirinn (IFI), leis an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, le MFG (Leader) agus le Tascfhórsa Dhún na nGall II. Chruinnigh an pobal áitiúil ciste suntasach freisin.
Rinneadh leathnúchan suntasach a chur leis an bhfoirgneamh le cúpla bliain anuas chun go mbeadh comhlacht ábalta freastail ar an éileamh ón phobal. San áireamh san leathnúchán tá seomraí ranga, seomraí fuaime, seomra siamsaíochta, oifigí agus seribhísí. Rinne an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta (mar a bhí) páirt mhaoiniú ar an fhorbairt agus arís bhailigh an pobal áitiúil an fuílleach.
Tá idir óg agus aosta ag baint tairbhe as an bhfuinneamh agus as an bhfócas a thugann an t-ionad don cheantar. Féach www.ionadnp.ie/
Deir Máire Uí Chomhaill, bainisteoir an Ionaid: "Bhí an tÚdarás go hiontach, ní hamháin ó thaobh an airgid de, ach lena gcomhairle agus lena dtacaíocht. Bhí siad in ann cúnamh a thabhairt dúinn i gcónaí, is cuma cén fhadhb a bhí ann. Ní raibh inár ngrúpa ag an tús ach cuigear ban agus fear amháin nach raibh mórán de thaithí acu, ach tá ag éirí go hiontach linn anois a bhuíochas ar an Údarás. Ualach trom breise a bhí ann dfhoireann agus coiste beag ar bheagán airgid, ach ghlac muid go dáiríre leis an fhreagracht an Ghaeilge a chur chun cinn ar an bhealach is fearr. bhunmhaoinithe féin nó a lucht tacaíochta. Uair sa tseachtain, i gcomhar le Dúchas.ie, foilsítear mír ó Bhailiúchán na Scol. Scríobhadh an t-amhrán ‘The Foggy Dew’ trí bliana i ndiaidh Éirí Amach na Cásca 1916, anseo tá leagan Gaeilge den amhrán a bailíodh in Anagaire, i dTír Chonaill 190Ceol agus AmhrÃƒÂ¡in Music and Song. 60AmhrÃƒÂ¡in & Ceol Song & Music ... ScÃƒÂ©al eile ÃƒÂ© seo sa tsraith Sos a lÃƒÂ©ifidh pÃƒÂ¡istÃƒÂxad arÃƒÂxads agus arÃƒÂxads. ... Ar mhaith leat níos mó a fhoghlaim faoi do Leabharlann Náisiúnta? Ar mhaith leat foghlaim faoi stair, oidhreacht agus ailtireacht na Leabharlainne? Ar mhaith leat é seo a dhéanamh as Gaeilge? Buailigí le Niamh Ní Riain mar sin, le haghaidh turas treoraithe ar Stair agus Oidhreacht na Leabharlainne Náisiúnta. Foghlaimeoidh tú faoi stair na Leabharlainne, faoi conas a cruthaíodh í (140 bliain ó shin an bhliain seo!), faoi ailtireacht na Leabharlainne agus faoi cad atá sa Leabharlann inniu. Gheobhaidh tú amach freisin faoi roinnt teachtaireachtaí rúnda atá laistigh do bhallaí na Leabharlainne. Críochnóidh an turas le cuairt ar Sheomra Léitheoireachta álainn na Leabharlainne (áit a mbeidh tú in ann suí síos agus grianghraif a thógáil!) Is deis ar leith é seo chun foghlaim faoi do Leabharlann Náisiúnta agus do chúpla focal a úsáid, in áit neamhfhoirmeálta. Is oibrí óige í Luíseach Nic Threinfhir leis an sochfhiontar Gaeilge CAIRDE Teo agus dúirt sí go raibh meon ilchultúrtha ar siúl sa chathair mar gheall ar an Giro d’Italia: Welcome to the Mary Immaculate College sports website. 2014, promises to be an exciting year for all associated with Sports in Mary Immaculate College. Over the coming semester this website will feature details of training, fixtures and upcoming competitions as well as keeping you informed of classes and events taking place in the Tailteann building. Mary Immaculate College caters for a number of sports including, Gaelic Football, Hurling, Athletics, Basketball, Badminton, Soccer and others. Dont forget there are excellent gym facilities available here at Mary I and membership is available for as little as 60 euro a semester or 2 euro per session. A new offer allows students use of the gym for 5 euro a week, provided payment is made by 4:00 p.m on the Monday of that week. Joining is easy and new members are simply required to do a very brief induction. An appointment can be made by calling in to Tailtreann reception and booking a time which suits you. As well as these facilities, there are a number of fitness classes available in the Tailteann and these include I measc na saothar atá le fáil ar an diosca tá na sárscannáin “Yu Ming is Ainm Dom” le Daniel O’Hara agus “Lip Service” le Paul Mercier. 1. Le titre de l’organisation est : l’Association des études françaises et francophones d’Irlande (ADEFFI) (Association for French and Francophone Studies in Ireland – An Cummann le Léann na Fraincise in Éirinn). Dar le Robin Swann nach bhfuil san éileamh ar Acht Teanga ach cleas ag Gerry Adams ina 'fheachtas in aghaidh aontachais'
Dé Céadaoin, Iúil 12 2017 ag 7:10 am
Bheadh an chumhacht chéanna atá ag breitheamh de chuid na hArd-Chúirte ag Coimisinéir Teanga a cheapfaí faoi Acht Gaeilge ó thuaidh "le dul i ndiaidh cainteoirí Béarla", dar le ceannaire an UUP Robin Swann.
Níl san Acht Gaeilge atá á éileamh ag Sinn Féin ach "Capall Adhmaid na Traí eile" de chuid an pháirtí le cur in aghaidh an aontachais ó thuaidh, a dúirt ceannaire an pháirtí aontachtaigh.
Dúirt Swann go bhfuil "fíorbhunús an éilimh" ag éirí níos soiléire anois agus gur léir nach bhfuil san éileamh ar reachtaíocht teanga ach "Capall na Traí eile" ag Gerry Adams le húsáid ina "fheachtas in aghaidh aontachais".
"Níl sé i bhfad ó shin ó bhí Gerry Adams ag maíomh go raibh sé ag iarraidh an comhionannas a úsáid leis na bastaird a bhriseadh — aontachtóirí a bhí i gceist aige. Níl san Acht Gaeilge atá á mholadh ach an chéad Chapall na Traí eile a rith taobh le Adams agus ar léim sé sa diallait air," a dúirt sé.
Mhaígh Swann go ndéanfadh Acht Gaeilge státseirbhís a mbeadh "dhá leibhéal" ann trí chuóta a thabhairt isteach do líon na gcainteoirí Gaeilge a d'fhostófaí ann, agus go mbeadh an chumhacht chéanna ag Coimisinéir Teanga ó thuaidh is a bheadh ag breitheamh de chuid na hArd-Chúirte le "dul i ndiaidh cainteoirí Béarla".
Mhaígh sé freisin go mbeadh Tuaisceart Éireann ina stát dátheangach "do-aitheanta" dá dtabharfaí an reachtaíocht molta isteach, agus nach raibh aon ghá lena leithéid.
"Is oileán ina labhraítear Béarla é seo. Ba cheart dúinn díriú ar mhuinín agus ar mheas a chothú idir gach duine, agus gan a bheith ag polaitiú teanga ar le gach uile dhuine í. A fhad is a bheidh Sinn Féin ar mhuin Chapall seo na Traí, tógfar tuilleadh ballaí dofheicthe idir na pobail anseo," a dúirt sé.
Dúirt sé níos luaithe an mhí seo nach bhféadfadh "duine stuama" glacadh le hAcht Gaeilge agus go bhfuil an t-éileamh go mbeadh 10% d'oibrithe na hearnála poiblí ina gcainteoirí Gaeilge "do–ghlactha ar fad".
Mhaígh sé go mbeadh costas an-mhór ar chóras a chinnteodh go mbeadh Gaeilge ag 10% de na státseirbhísigh ó thuaidh. Dúirt sé freisin nach raibh aon amhras air ach go ndíreofaí freisin ar an tseirbhís póilíneachta agus eagraíochtaí eile stáit gan mhoill agus go mbeadh costas mór ag baint leis sin freisin.
'Fianaise ar bith' go raibh baint ag buíon as Éirinn le gáinneáil ar na daoine a fuarthas i leoraí in Essex Tá an-tóir uirthi mar dhamhsóir agus mar mhúinteoir damhsa ar an sean-nós ag ionaid agus ag féilte ar fud na tíre agus is iomaí camchuairt tugtha aici thar lear. Is é rud atá sa tráchtas seo ná eagrán deifnídeach d’aislingí polaitiúla Eoghain Rua Uí Shúilleabháin (1748-1784). Is cuid shuaithinseach de shaothar liteartha Eoghain Rua atá tagtha anuas chugainn iad na haislingí, nach mór trian de ar fad. Ábhar inspéise iad na haislingí polaitiúla a chum sé mar gheall ar an léiriú a thugann sé ar chumas an fhir óig toisc an láimhseáil chruthaitheach a dhein sé ar an saghas áirithe sin filíochta, go háirithe. Soláthraítear anseo eagrán scolártha de cheithre cinn is fiche de na haislingí a chum an file. Catagóir amháin sa tráchtas is ea na dánta polaitiúla gur féidir a rá le cinnteacht go mbaineann siad le hEoghan Rua. Baineann éiginnteacht le catagóir eile de dhánta atá curtha i leith an fhile ach nach féidir a bheith cinnte mar gheall orthu. Braitheadh nach gan fáth a bheadh na dánta seo leagtha ar Eoghan Rua, ámh. Pléitear an timpeallacht chultúrtha, shóisialta agus pholaitiúil san ochtú haois déag ar eascair an saghas seo filíochta aisti. Scrúdaítear go mion traidisiún na lámhscríbhinní ina bhfaightear leaganacha d’aislingí Eoghain Rua sna nótaí téacsacha. Nochtar faoi mar a glacadh leo sa traidisiún sin agus an t-éileamh a bhí ar shaothar an fhile i bhfianaise a bhfuil sna foinsí Gaeilge. Dírítear, go príomha, ar an seachadadh leathan a deineadh ar a chuid aislingí i gCúige Mumhan agus ar dháileadh na n-aislingí polaitiúla a chum sé laistigh den traidisiún sin. Maille leis na dánta féin, cuirtear fearas criticiúil ar fáil anseo don chéad uair. Léirítear an modh eagarthóireachta a leanadh. Cuirtear aistriúcháin Bhéarla d’ aislingí Eoghain Rua ar fáil chun sochair don léitheoir. An Tulach (An Clár)

Baile is ea an Tulach (Béarla: "Tulla") i gContae an Chláir. Tá an baile suite thart ar 15 ciliméadar ón Inis. Is ionad tráchtála é dá pharóiste ar fad agus an cheantair. Bunaíodh a chill timpeall na bliana 620 ag Mochuille; fuair an baile a chairt baile sa 13ú haois. Tá brúghrúpa nua bunaithe ag Béarlóirí a thaithíonn Oireachtas na Gaeilge gach Samhain – Sacsbhéarlóirí Tírghrácha Éireannacha i bPriacail, nó STEIP. Leis an bhorradh leanúnach atá ar earnáil na Gaelscolaíochta in Ard Mhacha, tá brú ar na h-acmhainní agus ar an bhonneagar atá ar fáil le freastal ar an éileamh d'áiteanna naíscolaíochta agus réamhscolaíochta. Cuidiú mór a bhí sa tríú naíscoil in Ard Mhacha, Naíscoil na Caille, a osclaíodh i Meán Fómhair 2017, leis an bhrú sin a laghdú.
Agus 500 páiste anois ag freastal ar Ghaelscoileanna i gcathair Ard Mhacha féin, tá lucht déanta polasaithe agus ionadaithe pobail anois ag iarraidh pleananna gearrthéarmacha agus meánthéarmacha a chur i bhfeidh a thabharfaidh faoin easnamh sna seirbhísí a bhaineann leis an earnáil, lena n-áirítear seirbhísí réamhscoile, áiteanna cúraim lae, clubanna iarscoile, áiseanna crèche, srl.
Mar sin de, beidh cruinniú pleanála ar siúl in Óstán Chathair Ard Mhacha ar 4.30pm Déardaoin 1 Feabhra le plé a dhéanamh ar áis ionaid chúraim lae trí Ghaeilge bheith lonnaithe sa chultúrlann úr, Aonach Mhacha.
Tá CAIRDE Teo, atá ag eagrú an chruinnithe, ag lorg daoine agus grúpaí a bhfuil taithí acu i réimse an chúraim leanaí agus a bhfuil spéis acu taithí agus cailíochtaí a bhaint amach sa réimse sin. Tá Cairde Teo ag dréim leis go gcruthófar suas le sé phost do Ghaeilgeoirí san áis úr agus é oscailte agus ag feidhmiú mar is ceart in 2018.
Má tá suim agat, nó ag duine a bhfuil aithne agat orthu, eolas a fháil nó páirt a ghlacadh i mbunú an fhiontair úir shóisialta seo, cuirfear fáilte mhór romhat ag an chruinniú in Óstán na Cathrach ar 4.30pm Déardaoin.
Le tuilleadh eolais a fháil, déan teagmháil le Gearóid ar 028 37515229 nó cuir r-phost chuig eolas@cairdeteo.com. Tá iarracht déanta agam é sin a dhéanamh. Má cheaptar go bhfuil an chothromaíocht mícheart in aon slí, tá a fhios agam go mbeidh Seanadóirí agus pobal níos leithne na Gaeilge lánsásta léirmheas a thabhairt agus leasuithe a mholadh. Tá a fhios agam nach féidir le hairí an rogha a bheith acu maidir le cén bunús a ndírítear an léirmheas air, ach iarraimse orthu siúd ar fad ar luachmhar leo an teanga, breithiúnas a thabhairt ar an mBille seo leis an slat tomhais seo a leanas Anuas ar seo, there are two prizes up for grabs ar Lá Fhéile Phádraig ag Paráid Bhéal an Mhuirthead! Duais for the float is fearr at incorporating the ‘Oscail do Bhéal’ campaign, duais eile for the organisation who embraces and promotes the ‘Oscail do Bhéal’ campaign best throughout their company for the duration of Seachtain na Gaeilge (1-17 Márta). Tá Doire Fhíonáin, coill bheag darach Naomh Fionán, ag bun Leithinis Uíbh Ráthaigh i gContae Chiarraí. Is istigh i lár na coille atá Teach Dhoire Fhíonáin, teach muintire Dhónaill Uí Chonaill, dlíodóir, polaiteoir agus státaire atá ar cheann de na daoine is tábhachtaí i stair nua-aimseartha na hÉireann.
Tá go leor iarsmaí de shaol agus de ghairm an Chonallaigh i dTeach Dhoire Fhíonáin, ach tá níos mó i gceist leis an teach ná ionad iarsmalainne. Bhí Doire Fhíonáin ar cheann de na tionchair ba mhó ar shaol Dhónaill Uí Chonaill, mar a d'admhaíodh sé féin go minic. Ba é teach muintire na gConallach é ar feadh cúpla glúin. B'ann a chónaigh sé agus é ina pháiste agus, ar feadh a ghairme ar fad, ba é a theach tuaithe é. Chaitheadh sé féin agus a chlann beagnach gach samhradh i nDoire Fhíonáin. B'ann a d'óstáladh sé go leor cuairteoirí sa chomharsanacht ab ansa leis agus b'ann freisin a bhaineadh sé an-sásamh as seilg le pocadáin bheaga. Scríobhadh go leor leabhar faoin gConallach ach seans gur mó an léargas a gheofá ar a nádúr mar fhear as cuairt a thabhairt ar a theach i nDoire Fhíonáin agus aithne a chur ar an gcomharsanacht a raibh aithne aige féin uirthi le linn a shaoil.
Sa lá atá inniu ann tá 120 heicteár (300 acra) de na tailte i nDoire Fhíonáin, i dteannta Theach Dhoire Fhíonáin, i bPáirc Náisiúnta Stairiúil Dhoire Fhíonáin, atá á bainistiú ag na hIonaid Náisiúnta Réadmhaoine Stairiúla de chuid Oifig na nOibreacha Poiblí. D'oscail an tUachtarán Éamon De Valera an Teach go hoifigiúil don phobal i mí Lúnasa 1967 mar iarsmalann a dhéanann comóradh ar Dhónall Ó Conaill, agus d'fhógair an tUachtarán Cearbhall Ó Dálaigh an Pháirc mórthimpeall ar an teach a bheith oscailte go hoifigiúil i mí Lúnasa 1975 mar cheiliúradh ar 200 bliain ó bhreith an Chonallaigh. Joe Nichols Tá suas le haghaidh na Tíre Gradaim Mheiriceá Aonair de na Bliana agus Aonair de na Bliana: Fireann as a chuid hit, Gimme Cailín Sin . ... Read More » Labhair Tuairisc.ie le Lester Ryan, captaen Cill Chainnigh, faoin óráid a thug sé i ndiaidh do na Cait Corn Mhic Cárthaigh a bhuachan agus faoin bhfíséan de i mbun cleachtaidh – i 1998!
Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 8 2014 ag 6:37 pm
Lester Ryan ó Inpho
Nuair a dhreap Lester Ryan céimeanna Ardán Uí Ógáin chun glacadh le Corn Mhic Cárthaigh, is dóigh gurb é a cheap tromlach na ndaoine ná nach gcloisfí de Ghaeilge uaidh ach "Tá an-áthas orm an corn seo a ghlacadh ar son mhuintir Cill Chainnigh."
Ach mar a léiríonn físeán youtube a scaipeadh go forleathan ar líne an tseachtain seo caite, ní inniu ná inné a thosaigh Ryan ag cuimhneamh ar óráid Ghaeilge a thabhairt.
Tá Ryan le feiceáil sa bhfíséan atá á roinnt go tréan ar na meáin shóisialta le breis agus seachtain anuas, é deich mbliana d'aois agus é á shamhlú féin mar chaptaen buachach Chill Chainnigh, ag tabhairt óráide ó Ardán Uí Ógáin.
Má tá an Rianach le creidiúint, ní raibh aon chuimhne aige ar an gcleachtadh a bhí déanta aige i 1998 nuair a shuigh sé síos lena chara chun óráid mhór na bliana seo a chumadh. Déanann sé gáire agus é ag cuimhneamh siar anois ar an scéal.
"Ceapaim gur le haghaidh féile a bhí ar siúl i gcathair Cill Channaigh a rinne mé é. Scríobh an múinteoir a bhí agam i rang a ceathair, John Bulger, an óráid dom agus rinne mé é. 'Sé an gnáthrud a rinne daoine ná dán a fháil as Gaeilge, gléasadh suas, agus aithris a dhéanamh air, ach rinne mise an óráid agus ba shin í an rogha cheart, is dóigh liom.
"Níor smaoinigh mé riamh air, tharla sé chomh fada sin ó shin. Nuair a chonaic mé an fhís, tháinig sé uilig ar ais agam, ach bhí dearmad glan déanta agam air. Sé bliana déag ó shin a tharla sé!"
Bhí Ryan sa scoil ina bhfuil sé ag múineadh nuair a chonaic sé an fhís den chéad uair.
"Múinteoir eile i gColáiste Chiaráin a bhí á thaispeáint dom. Ní raibh tada ag dul tríd m'intinn ach, 'Céard atá ag tárlú, cén chaoi sa diabhal go bhfuair sé é seo?'"
Is col ceathrar le Ryan a scaip an físeán, agus tá captaen Cill Channaigh ag bain suilt as daoine a bheith ag magadh faoi.
"Ní chuireann sé isteach nó amach oramsa! Níl aon dochar ann, go háirithe an tseachtain áirithe sin ," a deir sé agus é ag gáire.
Déanann taithí máistreacht, is cosúil, mar coicís ó shin thug an fear as Clárach a óráid uile as Gaeilge. Cé nach bhfuil mórán den teanga ag Ryan, rinne sé an cinneadh go mbeadh beagán Gaeilge ina chuid óráidí i rith na bliana.
Ar ndóigh, mar chaptaen ar fhoireann iománaíochta Chill Chainnigh, ní raibh air fanacht i bhfad chun corn a bhuachan.
"Bhí a fhios agam roimh chluiche ceannais na Sraithe Allianz go mb'fhéidir go mbeadh orm óráid a dhéanamh agus bhí mé ag iarraidh go mbeadh píosa beag Gaeilge ann. Is múinteoir é cara liom, an Bráthair Damien Brennan, agus thug seisean cabhair dom," a deir Ryan le Tuairisc.ie.
Dúirt an fear lár páirce go raibh suim aige sa Ghailege i gcónaí. Cé nach í an t-ábhar ba láidre a bhí aige sa bhunscoil ná sa mheánscoil, bhí sé ina chónaí le cainteoir líofa nuair a d'fhreastail sé ar an ollscoil i Luimneach.
"Bhí cara liom, Cairbre Ó Cairealláin as Co. Aontrama, agus is Gaeilgeoirí iad a mhuintir uile. Bhíodh mé féin agus na daoine eile sa teach i gcónaí ag iarraidh go labhródh sé cúpla focal linn nó bhíodh muid i gcónaí ag éisteacht leis nuair a bhí sé ar an bhfón lena mhuintir, cé nach raibh a fhios againn céard a bhí á rá aige."
Nuair a thug Cill Chainnigh aghaidh ar Bhaile Átha Cliath i gcluiche ceannais Chúige Laighean, bhí ar an mBráthair Brennan cúpla focal eile a réiteach dá chara, ach bhí coinníoll amháin ag roinnt leis an margadh: go mbeadh an óráid do Chluiche Ceannais na hÉireann go hiomlán as Gaeilge.
"Ghlaoigh mé air tar éis dúinn Luimneach a bhualadh sa chluiche leathcheannais agus thosaigh muid ag obair ar an óráid le chéile. Tá togha na Gaeilge ag an mBráthair Damien agus chuaigh muid trí chuid do na rudaí a bhí muid ag iarraidh a chur isteach agus na seanfhocail a bheadh feiliúnach. Bhí cúpla ceann – 'ar scáth a chéile a mhaireann na daoine' go háirithe – a raibh mé ag iarraidh iad a bheith ann."
Cé go raibh beagán deacrachta ag Ryan leis an nGaeilge agus "an séimhiú go háirithe", bhí sé ag iarriadh go mbeadh sí iomlán ceart aige.
"Shuigh an bheirt againn síos lena chéile cúpla uair agus d'oibrigh muid amach an rud uile, an fhuaimniú agus rudaí mar sin," a deir sé.
Cé go raibh air óráid a thabhairt ós comhair 80,000 duine i bPáirc an Chrócaigh, agus go raibh na milliúin eile ag féachaint ar an gcluiche ceannais in Éirinn agus ar fud an domhain ar an teilifís, dúirt Ryan nach raibh aon imní air nuair a sheas sé in aice le hUachtarán CLG, Liam Ó Néill, chun an corn a ardú.
"Bhi an oiread lúcháire orm tar éis an chluiche, nach raibh seans ar bith go mbeadh imní orm. Bhí a fhios agam go mbeadh mé ag déanamh rud éigin a bhí beagáinín difriúil agus rud a bheadh go deas dom féin agus do gach uile dhuine eile.
"Tá aithne ag JJ Delaney agus ag Jackie Tyrell ar an mBráthair Damien, agus mar sin dúirt mé leo tar éis an chluiche go mbeadh mé ag labhairt as Gaeilge amháin, ach ní raibh an plean ar eolas ag aon duine eile."
Tá an-aitheantas faighte ag Ryan ó shin ó dhaoine atá líofa sa teanga agus ó dhaoine nach bhfuil focal Gaeilge acu. Thuig sé féin chomh tábhachtach is a bhí an teanga agus an oidhreacht a bhaineann léi don Chumann Lúthchleas Gael ba léiriú paiteanta ar an méid sin an glacadh a bhí lena óráid Ghaeilge.
Maidir leis an séasúr iománaíochta féin, ní nach ionadh, tá Ryan fíorshásta leis an gcaoi ar thit rudaí amach.
"Bhuaigh muid gach uile chomórtas inar ghlac muid páirt ann. Bhí go leor daoine amhrasach fúinn ag tús na bliana, ach caithfidh tú creidiúint a thabhairt do na himreoirí agus do Bhrian Cody mar taispeánann an méid a bhaineamar amach cé chomh crua agus a oibríonn muid.
"Nuair a bhí me ag cur na hóráide le chéile, theastaigh uaim tagairt a dhéanamh dó sin agus cuid de na daoine sinsireacha atá ar an bpainéal a lua, daoine ar nós Cody agus Henry Shefflin, a bhfuil deich gcraobh buaite acu le ceithre nó cúig bliana déag anuas." In Gaelscoil Chluain Dolcáin we believe that co-operation and manners are essential for the effective running of the School and that it also benefits the children academically. Scoil stairiúil í Scoil an Bhaile Nua. Tá sí suite roinnt bheag mílte taobh thiar de shráidbhaile Mhaigh Cuilinn agus go deimhin bhí conspóid faoin scoil seo sna 1970í nuair a bhí bagairt ar an scoil i nDún Caoin agus bhí bagairt an go ndúnfaí an scoil seo freisin. Bhí cur in aghaidh ag an am toisc gur scoil Ghaeltachta í agus gurbh í an Ghaeilge meán teagaisc na scoile agus tá sí mar sin ó shin. Is iomaí duine a chuaigh ar scoil ansin atá ina Ghaeilgeoir breá sa lá atá inniu ann mar gheall ar an oideachas iontach a fhaigheann na daltaí ar scoil ansin. Tá Arbiters FIDE Seimineár ag dul a bheith eagraithe 16-20 Eanáir 2012 i Queenstown, Nua-Shéalainn, an Chónaidhm Ficheall Nua-Shéalainn agus faoi choimirce an ... Scéalaí Mór Mhín an Líneacháin

Ocht scéal béaloideasa atá sa leabhar seo ó bhéalaithris Shéamais Mhic Amhlaoibh sna Saileacha, na Frosa, i bparóiste Inbhir i dTír Chonaill. Ba i Mín an Líneacháin i bparóiste na nGleanntach a rugadh Mac Amhlaoibh in 1879, ach i ndiaidh dó Mháire Ní Dhomhnaill, as ceantar na bhFrosa a phósadh, sa taobh tíre sin a chaith sé an chuid eile dá shaol.
Tá cuir síos anseo ar an scéalaí cáiliúil a bheatha, a dúiche, a chairde is a mhuintir. Tá dhá diosca ag dul leis an leabhar 124 leathanach seo, ar a gcloistear an scéalaí é féin ag nósadh dhá scéala dúinn.
Seo an cúigiú leabhar déag scríofa ag Pádraig Ó Baoighill ó chuaigh sé le scríbhneoireacht lánaimsire i 1993. Á fhoilsiu ag an chomhlacht foilsitheoireachta Coiscéim sa bhliain 2010. Moltar go gcoimeádfadh na múinteoirí Gaeilge cuntas ar aon imeachtaí agus tacaíochtaí eile a chuirtear ar fáil do na scoláirí, lasmuigh de na ranganna Gaeilge féin, sa phlean don Ghaeilge. Croke Park | Tabhair Cuairt Orainn | Turais Staidiam Pháirc an Chrócaigh
Turais Staidiam Pháirc an ChrócaighGrúpaí
Cuir eolas ar ghaiscí laochra spóirt na hÉireann sa Turas seo ar Pháirc an Chrócaigh !
Fáigh léargas ar dhúchas na hÉireann i bPáirc an Chrócaigh !
Le breis agus 100 bliain tá baint lárnach ag Páirc an Chrócaigh le stair agus le saol spóirt agus cultúrtha na hÉireann. Tabhairt cuairt ar an áit agus bain spraoi as na cluichí idirghníomhacha nua-aoiseacha. Cuir eolas ar Chluichí Náisiúnta na hÉireann, ar an bPeil Ghaelach agus ar an gcluiche-páirce is tapúla ar domhan – an iománaíocht.
Téigh go Páirc an Chrócaigh agus cuir eolas ar an gcaoi a mbuaileann cuisle-spórt na hÉireann. Seas sna seomraí feistis san áit a mbíonn na laochra móra, sula siúilfidh tú ciumhais na páirce. Suígh síos sa bhosca ina mbíonn na daoine móra le rá. Téigh go barr an tseastáin agus bain lán do shúl as an bpáirc atá 30 méadar fút.
Tabhair cuairt ar an Músaem, áit a bhfuil gailearaithe taispeántais nua a léiríonn go soiléir scéal na gCluichí Gaelacha ó thús aimsire. Tástáil do chuid scileanna peile agus iománaíochta féin ar na cluichí idirghníomhacha – cuma óg nó sean tú !
Amanna na dTuras
Eagraítear turais threoraithe ar Staidiam Pháirc an Chrócaigh i rith na bliana, mar a leanas.**
Eanáir go hAibreán agus Meán Fómhair go Nollaig
Luan go Satharn: 11.00, 13.00 agus 15.00
Dé Domhnaigh: 11.00, 12.00, 13.00, 14.00 agus 15.00
Aibreán go Meitheamh
Luan go hAoine: 11.00, 13.00 agus 15.00
Dé Sathairn: 10.00, 11.00, 12.00, 13.00, 14.00 agus 15.00
Iúil go Lúnasa
Luan go Satharn: 10.00, 11.00, 12.00, 13.00, 14.00, 15.00 agus 16.00
Dé Domhnaigh: 11.00, 12.00, 13.00, 14.00, 15.00 **ní eagraítear an gnáth-thuras staidiam ar laethanta cluiche/imeachta – féach na himeachtaí a tharlaíonn i Músaem CLG laethanta na gcluichí.
Turas a Dhéanamh
Iarrtar ar gach pátrún na nithe seo a leanas maidir leis an turas a nótáil:
• Leanann an turas ar aghaidh timpeall ar uair an chloig agus fiche nóiméad. Maireann an turas féin timpeall ar uair an chloig agus taispeántar gearrscannán A Sunday in September roimhe (20 nóiméad).
• Moltar bróga compordacha agus éadaí teo a chaitheamh ar laethanta fuara.
• Nótáil go mbíonn cuid mhaith siúil i gceist sa turas agus go mbíonn céimeanna, fánáin agus staighrí beo i gceist ach nach mbíonn ardaitheoirí.
• Ní foláir do phátrúin fanacht leis an treoraí turais i rith an turais ar fad.
• Ní ceadmhach in imthosca ar bith dul isteach ar an bpáirc imeartha.
• Bíonn na turais go léir oiriúnach le haghaidh daoine i rothchathaoireacha.
• Ní foláir do ghrúpaí 20 duine nó níos mó réamháirithint a dhéanamh.
Ionad oibre is ea Páirc an Chrócaigh agus oibrítear na turais staidiam i rith na bliana. Uaireanta, mar sin, féadfaidh an sceideal broidiúil imeachtaí sa staidiam cur isteach ar na turais. Dúirt modhnóir nuacheaptha na hEaglaise, an tUrramach Noble McNelly, gur cheart smaoineamh ar an mbaint mhór a bhí ag Preispitéirigh le slánú na Gaeilge
Déardaoin, Feabhra 9 2017 ag 11:58 am
Tá ráite ag ceannasaí nua Eaglais na bPreispitéireach in Éirinn gur údar imní dó go bhfuil "mí-úsáid" á baint as an nGaeilge ar mhaithe leis an bpolaitíocht agus gur trua leis nach léirítear "meas mar ba chóir" ar an teanga.
"Is é an trua é, sílim go bhfuil leas bainte ag daoine áirithe as an teanga chun aidhmeanna polaitiúla a chur chun cinn. B'fhearr liomsa mura mbeadh an scéal amhlaidh agus go gcuirfí fáilte roimh an teanga agus go léireofaí meas uirthi mar theanga."
Mheabhraigh modhnóir nuacheaptha na hEaglaise, an tUrramach Noble McNelly do dhaoine chomh maith go raibh baint mhór ag Preispitéirigh le slánú na Gaeilge nuair a bhí sí i mbaol san 18ú haois déag.
"Go stairiúil, bhí baint thábhachtach ag Preispitéirigh leis an nGaeilge agus is minic ráite gur chabhraigh Preispitéirigh leis an teanga a thabhairt slán. Is dóigh liom go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh meas ceart uirthi agus go dtabharfaí urraim di."
Is as an gCrois Ghearr i gContae an Dúin ó dhúchas don Urramach McNeely. Is é an 178ú modhnóir ar Eaglais na bPreispitéireach in Éirinn.
Tá ceist na teanga go mór i mbéal an phobail faoi láthair agus aighneas toghcháin ann go háirithe faoi Acht Gaeilge agus faoi dhearcadh an DUP i leith na teanga.
Dúirt ceannaire an DUP Arlene Foste Dé Luain nach dtacóidh sí le hAcht Gaeilge a thabhairt isteach mar choinníoll le hathbhunú fheidhmeannas Stormont i ndiaidh an toghcháin.
I ráiteas uaithi a chuir leis an aighneas ba chúis le titim Stormont, dúirt Arlene Foster nach ionann a cur chuige féin agus géilleadh do Shinn Féin ar mhaithe leis an bpáirtí sin a chur ar a shuaimhneas.
Tá ceist na Gaeilge i lár an aonaigh ó d'fhógair an tAire Pobal Paul Givan nach mbeadh na sparánachtaí Gaeltachta 'Líofa' ar fáil in 2017. Luaigh an t-iarLeas-Chéad Aire Martin McGuinness "biogóideacht" an DUP i leith na Gaeilge ina litir éirí as an mhí seo caite agus tá agóidí agus feachtais teanga ar bun ó thuaidh agus ar fud na tíre ó shin.
Idir an dá linn, bhí Conradh na Gaeilge os comhair na hArd-Chúirte i mBéal Feirste inné agus cás in aghaidh an Fheidhmeannais ó thuaidh á ghlacadh acu.
Maíonn an eagraíocht teanga nach bhfuil a dhualgais i leith na Gaeilge á gcomhlíonadh ag an bhFeidhmeannas.
Fág freagra ar ''Bíodh meas againn ar an nGaeilge' – ceannasaí nua Eaglais na bPreispitéireach in Éirinn'
Mánus Dé Céadaoin, Feabhra 22 2017 ag 8:30 pm
Is cóir cuimhniú urthu na Preisbitéirigh. Ó bhunú Seimineár Mháigh Nuadhait an plean a aontaíodh idir an Vatacáin agus Londain ná go mbeadh an Béarla in uachtar in Éirinn 9 rudaí a d'athraigh mé don Ghaeilge – Gaeilgeoir Again
Nuair a rinne mé an cinneadh chun níos mó Gaeilge a labhairt, a úsáid agus a fheiceáil gach lá, d'athraigh mé cúpla rudaí i mo shaol. Seo liosta de na rudaí sin:
Chuir mé mo Gmail ar fáil trí Ghaeilge
Cé go bhfuil 'bosca isteach' fós greannmhar i mo cheann, táim an-dáiríre faoin athrú seo. Is trua é nach bhfuil an aip ar fáil as Gaeilge comh maith. D'athraigh mé Facebook and Twitter comh maith.
Cheannaigh mé fáinne óir
Tá a fhios agam nach mbeidh daoine ró-shásta faoin rogha seo, go háirithe nuair a léann siad mo scríobhneoireacht. Tuigim nach bhfuil ard-cruinneas nó ard-chaighdeán agam, ach bhí siad agam deich mbliana ó shin – so feck it mar a deirtear.
Thosaigh mé dialann Gaeilge
Fuair mo dheartháir bronntanas iontach dom don Nollaig: dialann nua. Is dialann dearg é agus nuair a scríobhaim tá cuma Bridget Jones orm – más féidir liom é seo a rá. Níl suim agam dul ar aiste bia, ach is maith liom a bheith ag scríobh faoin saol.
Thosaigh mé ag tvuiteáil as Gaeilge
Is BREÁ liom an focal nua seo – tvuít. Ní raibh sé timpeall nuair a bhí mé ag freastal ar an mheanscoil. Ní raibh againn ach MySpace agus ní raibh a leithéid de 'MySpace-áil' ann. Bhí Bebo againn áfach, an cuimhin libh Bebo?!
Léann mé Tuairisc.ie
Déanaim iarracht mo chuid nuacht a fháil ar líne trí mheán na Gaeilge. Léigh mé cúpla rudaí ó Tréibh ar irishtimes.com ach uaireanta níl mé in ann an Gaeilge a thuiscint. Caighdeán difrúla agus níos deacra domsa i mo thuairim.
Cúrsaí, cúrsaí, cúrsaí
Thosaigh mo spraoi caiteachais le Gaeilge Gan Stró – Lower Intermediate Level ó Gaelchultúr i mí na Samhna 2017. Bhuel, i 2016 d'fhreastail mé ar ranganna oíche le Gael Linn ar feadh 8 seachtain (cúrsa maith a bhí ann ach bhí in iomad caint ann, bhí scriobhneoireacht uaim really…). I mhí Feabhra tosóidh mé Dianchúrsa Ullmhúcháin i gCruinneas na Gaeilge le Gaelchultúr – breis faoi seo nuair a thosaím an cúrsa.***Ag deireadh na míosa seo beidh mé ag tosú Irish 101 le DCU (ar líne, saor in aisce – bígí liom!)
Gach lá bíonn orm rud éigin a sheiceáil ar an bhfoclóir seo, go háirithe nuair a bím ag scríobh i mo dhialann sna tráthnóna. 'An bhfuil an focal seo firinscneach nó baininscneach? Fuck,' a deirim liom féin. Agus gach uair bíonn 'Ah, bhí a fhios agam é seo. Urgh.' i mo cheann tar éis.
Geallaim go rachfaidh mé chuig níos mó ócáidí Gaeilge, Pop Up Gaeltacht mar shampla. Chun an fhirinne a rá, is breá liom an coinceap, ach is fuath liom an caoi go dtarlaíonn siad tráthnóna Déardaoin. Níl an fuinneamh agam níos mó chun cúpla uair a chaitheamh i dteach tábhairne agus dul chuig an obair an lá ina dhiaidh. Ach, geallaim, geallim go ndéanfaidh mé iarracht an bhliain seo!
Ag caint nuair a fheicim Gaeilgeóir eile
I mo sheomra foirne tá múinteoir ann atá in an Gaeilge a labhairt. Oibrím i scoil Béarla sa chathair, so tá sé deacair Gaeilge a úsáid i rith an lae. Ach nuair a bhíonn an múinteoir seo ar an amchlár, ní féidir liom fanacht – go hionraic (ná habair léí, like. Morto domsa)
An ndéanann sibhse na rudaí céanna?
Eanáir 21, 2018
Dhá seachtain fágtha
2 fhreagra ar "9 rudaí a d'athraigh mé don Ghaeilge"
Arsa InternationalSpyGuy:
Eanáir 28, 2018 ag 19:56
An-adh leat. Níl gaeilge go leor agam, ach tá suim agam faoi.
Bainneann mé sult as, agus go mhór mór mar tá a lán daoine óga á caint anois.
Arsa Aileen Donegan:
Eanáir 28, 2018 ag 22:42
GRMA as ucht do theachtaireacht. Tá an t-adh liom, aontaím leat. Is iontach an rud é na daoine óga, ar Twitter go hárithe, a fheiceál ag úsáid an Ghaeilge. Beidh Cairde Ghaillimh le Gaeilge, McCambridge’s ag cur tús le Ciorcal Comhrá seachtainiúil, ‘Is leor Beirt’ Thuas Staighre i McCambridge’s ar an Máirt, 23 Deireadh Fómhair 2012 ag 10.30r.n.Níl aon chostas chun páirt a ghlacadh agus cuirfear fáilte roimh chách. Beidh a fhios ag daltaí agus ag foireann na scoile (agus ag mic léinn agus ag tuismitheoirí féideartha) go bhfuil spéis faoi leith ag an scoil sa Ghaeilge agus i gcur chun cinn úsáid na Gaeilge Mr Jamie Mc Garrigle completed a B.A. in Modern Irish and Music at UCD. Having been awarded a scholarship, he then graduated from the postgraduate studies programme in Irish Writing and Communications there. He is currently completing a Professional Masters in Education through Irish and undertaking research on ‘The Use and Effects of Music in Language Acquisition‘ at NUI Galway, and has been working as a secondary school teacher of Irish and Music as part of this course. As a Fulbright FLTA, he will teach the Irish language and take courses at Davidson College. Seachtain na Gaeilge is a non-profit organisation, which promotes the use of Irish language and culture both at home and abroad within a two-week festival held in March every year. This years festival will take place between the 4 th – 17 th March 2013. A date for your diary! Seachtain na Gaeilge will take place on 4 th – 17 th March 2013! Pollmann, L. (1967) Sartre and Camus: Literature of Existence. Aistrithe ag Sebba, G. agus Sebba, H. New York: Frederick Ungar Publishing Co. Le linn na Cré-Umhaoise Luaithe rinneadh na príomhtháirgí as leatháin óir, agus ina measc sin bhí griandioscaí agus muincí óir corránacha ar a dtugtaí luanlaí. Timpeall ar an mbliain 1200 RCh forbraíodh teicnící nua chun ór a shaothrú. Le linn na tréimhse sin rinneadh mórán toirc éagsúla trí bharraí nó stiallacha óir a chasadh. Clochar Ard Fhíonáin

Tá iarsmaí Chlochar Ard Fhíonáin nó Mhainistir Mhuire le fáil i bparóiste Bhaile Uí Bheacáin i mBarúntacht Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar, Contae Thiobraid Árann. Tá an láithreán suite timpeall trí chiliméadar laisteas d’Ard Fhíonáin.
Síltear gur bunaíodh an mhainistir in 1314 mar láithreán Cairmilíteach. Bhí teach de chuid Mhanaigh Ard Fhíonáin ann in 1541, agus b’fhéidir gurb é teach an Tríú hOrd Proinsiasach den mhainistir atá i gceist.
Tá sleachta as Rollaí an Státchiste maidir le cíosanna atá amuigh ag an gCoróin ar mhainéar "Wonaght" i gContae Thiobraid Árann, ar chuid de Mhainistir Ard Fhíonáin agus ar thailte eile i gContae Chill Chainnigh agus i gContae Thiobraid Árann ó Mhí Mheán Fómhair 1606 go dtí Mí Aibreáin 1610.
Féach freisin.
Mainistreacha Thiobraid Árann Micheál Mac Liammhóir - Vicipéid
Micheál Mac Liammhóir
Fógra san iris 'Éire' sa bhliain 1940
Aisteoir, drámadóir, gníomhaí ealaíne (nó agent artistique), scríbhneoir, file agus péintéir Éireannach ba ea Micheál Mac Liammhóir (25 Deireadh Fómhair 1899 – 6 Márta 1978).
Rugadh Micheál Mac Liammhóir (25 Deireadh Fómhair, 1899 - 6 Márta 1978) i Sasana ('Alfred Willmore' ar a theastas breithe) agus Phrotastúnaigh ba ea a thuismitheoirí. Ar dtús a shaoil, bhí Micheál ina chónaí leo i i gcomharsanacht Kensal Green, Londain.
Mar Alfred Willmore, bhí sé ar cheann de na haisteoirí leanbh tosaigh ar stáitse Shasana, i gcomhlacht Noël Coward. D'fhreastail sé ar an Slade School of Art, agus lean sé ar aghaidh ag péinteáil ar feadh a shaol. Sna 1920í thaistil sé ar fud na hEorpa.
Thit Willmore faoi dhraíocht chultúr na hÉireann: d'fhoghlaim sé Gaeilge agus labhair sé agus scríobh sé í go líofa. D'aistrigh sé a ainm/sloinne go Gaeilge. Thuil sé clú lena chéad Dráma The Factory Girls (1982) agus neartaigh a chlú nuair a chuireadh a dráma Observe the Sons of Ulster Marching towards the Somme (1986) ar an stáitse, ar dtús, in Amharclann na Mainistreach agus ansin go forleathan. Chaith sí roinnt blianta ina cathaoirleach ar Glór na nGael, ina ball de choiste stiúrtha Shabhal Mòr Ostaig in Albain agus de Choimisiún na Logainmneacha. Saol : Gaelscoileanna – Irish Medium Education
Seal i nGaoth Dobhair
Ré na gcúrsaí éagsúla faoi lán seoil i nGaoth Dobhair le linn míonna Iúil agus Lúnasa. D'fhreastail 120 cloigeann cúrsaí Ghael Linn agus 200 ábhar múinteora cúrsa trí seachtaine Hibernia. Mar is leir ón chuntas a thug Eamonn Mac Niallais, Riarthóir Ionad na Gaeilge de chuid Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, i nGaoth Dobhair, ba chun tairbhe na ndaltaí agus gheilleagar na háite na cúrsaí seo.
Chuir mic léinn Ghaeilge borradh mór fá cheantar Ghaoth Dobhair
Bhí beagnach 200 mac léinn ó Choláiste Hibernia, Baile Átha Cliath, ar chúrsa trí seachtaine i nGaoth Dobhair mar pháirt den Ard-Dioplóma sna Dána (Bunoideachas). Bhí an cúrsa á reáchtáil ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Coláiste Lán-Ghaeilge de chuid OÉ, Gaillimh. Dúirt Príomhoide an chúrsa, Diarmaid Ó Tuama, go raibh sé breá sásta leis an dóigh ar éirigh leis an chúrsa.
"Bhí foireann teagaisc den scoth againn agus bhí na háiseanna san ionad agus sa cheantar thar barr. Bhain na mic léinn an-sult as agus d'fhoghlaim siad neart Gaeilge."
Mhínigh Riarthóir Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge (Gaoth Dobhair), Éamonn Mac Niallais, go raibh borradh mór fá cheantar Ghaoth Dobhair le linn na míosa de bharr na mac léinn uilig:
"Bhí 60 duine fásta anseo ag tús na míosa fá choinne chúrsa Ghael Linn. Thóg cuid acu a dteaghlach leo go Gaoth Dobhair. Bhí an grúpa mór ó Choláiste Hibernia anseo go deireadh na míosa."
Lean Mac Niallais ar aghaidh agus mhínigh sé go mbíonn ról ríthábhachtach le himirt ag an phobal le linn chúrsaí an tsamhraidh:
"D'iarramar ar phobal Ghaoth Dobhair cuidiú leis na mic léinn seo a sprioc a bhaint amach, .i. snas a chur ar a gcuid Gaeilge. Tá mic léinn ábalta méid áirithe a fhoghlaim ins na ranganna ach ba ghá go labhródh muintir na háite Gaeilge leo ins na siopaí, ins na tithe tábhairne agus araile. Tá sé tábhachtach go bhfaca siad gur ceantar beo Gaeltachta é Gaoth Dobhair."
Chuir Cathaoirleach Chumann Tráchtála Ghaoth Dobhair, Éamonn Mac Giolla Bhríde, béim ar na buntáistí eacnamaíochta a bhaineann leis an Ghaeilge don gheilleagar áitiúil:
"Chuir na mic léinn seo go mór le roinnt mhaith gnónna áitiúla. Bhí cuid de na mic léinn ag roinnt tí le chéile. Bhí teaghlaigh in éineacht le daoine eile agus tithe aonair faighte ar cíos acu. Mar sin, d'fhéadfá a rá go raibh suas le 400 cuairteoir i nGaoth Dobhair mar gheall ar chúrsa Gaeilge amháin! Bhain mná tí, óstáin, tithe tábhairne, bialanna, comhlachtaí tacsaithe srl. tairbhe as iad a bheith sa taobh seo tíre. Tá an Ghaeilge agus an cultúr Gaelach an-luachmhar mar acmhainní. Tá an turasóireacht chultúrtha riachtanach do Ghaoth Dobhair le linn an laig trá eacnamaíochta seo."
As gach cearn den tír iad na mic léinn ar an Ard-Dioplóma de chuid Choláiste Hibernia. Seo an chéad uair do roinnt mhaith acu bheith i nGaeltacht Dhún na nGall. Is léir go raibh siad ag baint an-sult as. Chuir an Baile Átha Cliathach, Nicola McGowan, síos ar an dóigh a mothaigh an grúpa ar fad:
"Níl bealach ar bith níos fearr le Gaeilge a fhoghlaim ná seal a chaitheamh i gceantar Fíor-Ghaeltachta. Níl tú ábalta ach méid áirithe a fhoghlaim sna ranganna. Bhí sé ina chuidiú mhór dúinn go rabhamar ábalta éisteacht le muintir na háite agus iad ag caint Gaeilge go nádúrtha. Ba chúrsa den scoth seo, in ionad den scoth, i gceann de na ceantair is deise sa tír! Is breá linn Gaoth Dobhair!"
I measc na gcúrsaí a bhíonn ar siúl san Acadamh tá Dioplóma sna Dána (Scileanna Teilifíse), Dioplóma sna Dána (Scileanna Aistriúcháin), Dioplóma sa Ghaeilge, Dioplóma sna Dána (Teicneolaíochtaí Gnó), Dioplóma sna Dána (Ríomhaireacht don Riarachán Gnó), Dioplóma sna Dána (Cleachtas Ealaíne), Teastas agus Dioplóma sa Bhéaloideas.
Saol – Nuacht na Scoileanna
Scata de dhea-scéalta againn anseo daoibh ar an fhás atá ag teacht i gcónaí ar líon na nGaelscoileanna fud fad na tíre. Flosc faoin fhás i líon na naíonraí nua – 32 cinn – chomh maith. Síolta mustaird gan aon agó. Ta roinnt eolais thíos faoi staid na Gaelscolaíochta chomh maith, ach ar dtús tuairiscí ó Ghaelscoil na Mí i gCill Dhéagláin, ó Ghaelscoil Neachtain i nDún Geimhin, Co Dhoire, ó Ghaelscoil an Chuilinn i mBaile an Tirialaigh, Baile Átha Cliath 15 agus ó Ghaelscoil Eiscir Riada (Leamhcán, Co. B.Á.C.). Is i dtús a dara bhliain atá Gaelscoil na Mí. D'eascair buanú agus fás na scoile ó céadbhunaíodh í i Ráth Tó le deichniúr ar na rollaí. Anois táid lonnaithe 10 míle thíos an bóthar i bhfoirgneamh sealadach snasta ar thailte Chumann Lúthchleas Gael Dhomhnach Mhór /Chill Dhéagláin. Bhí sé de phribhléid ag SAOL seal a chaitheamh, le gach cead chuige seo faighte, sa scoil féin agus go fiú bualadh leis an fhoireann agus 65 scoláire. Is le Trish Ní Mhaolagáin, príomhoide, le Clár Ní Mhaoláin agus le Fionnuala Nic Cába, múinteoirí, le Pauline O Néill, treoraí, agus le Joanna Uí Mhíocháin, rúnaí nuacheaptha na scoile, a bhuaileamar. De bhunadh Phort Laoise í Trish, agus seal caite aici ar fhoireann Ghaelscoil 'iontach' Thaobh na Coille ag bun shléibhte Bhaile Átha Cliath. Bhí a sháith deacrachtaí le sárú le linn bhunú na scoile i Ráth Tó, ach is uisce faoin droichead an léinn sin uile anois agus todhchaí chinnte dhóchasach roimh Ghaelscoil na Mí. Ainneoin nár tógadh le Gaeilge í féin, seoladh chuig scoil chónaithe Choláiste na Rinne í agus í dhá bhliain déag d'aois agus, mar a deir an té a chum, 'claochlaíodh a saol' ó shin. Chaith sealanna samhraidh i gColáiste Lorgain Chonamara ina dalta, ina ceannaire agus ina múinteoir, agus bhain a cuid cáilíochta amach i gColáiste Mhuire gan Smál Luimnigh. Nuair a chéadoscail doirse na scoile i gCill Dhéagláin bhí 35 dalta cláraithe agus an líon sin dúbailte nach mór i mbliana. Ina measc sa chéad bhliain bhí triúr páistí On Laitvia – Julia Saicenko, Adrians Zmijs agus Nokita Markule. Táid triúr líofa i dtrí theanga anois! Lúcháir ar a dtuismitheoirí go ndearnadar an rogha a rinneadar ainneoin iad beagán amhrasach ar dtús. Bíonn Trish ag moladh na dtuismitheoirí go spéir agus, ina dteannta, Aeidín Ní Mhaoilidigh, an múinteoir rince. Ta cáil nach beag ar Aedín, iníon Mhattie Maleady, ar dheis De go raibh sé ag rince, ac ucht a feabhais mar oiliúnóir rincí Gaelacha. Gan amhras, agus áiseanna den scoth ar fáil sa chlub agus ar an bpáirc buailte leo, imrítear peil agus iomáint. Snámh á theagasc chomh maith ach ní in aghaidh aon sórt easanna! Maidir leis na tuismitheoirí tá seisiúin Mhamaí Linigh le atosú. Tagann na mamanna lena bpáiste is óige agus cleachtar comhrá agus amhránaíocht Ghaeilge a fhad is a bhíonn na rudaí beaga ag súgradh. Sea, táid ar liosta tógála na Roinne Oideachais le haghaidh foirgneamh buan, ach níl aon rian den sean-sealadachas – cabáin liatha réamhdhéanta scartha óna chéile – bainteach leis an bhfoirgneamh atá acu. An ród rompu geal go maith ach i ndathanna glas agus buí na Mí.
D'oscail Gaelscoil nua, Gaelscoil an Chuilinn, a doirse den chéad uair tá coicís ó shin. Is scoil nua Lán-Ghaeilge, comhoideachais le héiteas idir-chreidmheach í Gaelscoil an Chuilinn, faoi scáth An Fhorais Pátrúnachta i mBaile an Tirialaigh, Baile Átha Cliath 15. D'oscail an scoil le ranganna naíonáin sóisir agus sinsir agus bhí lá iontach ag an bhfoireann agus ag na daltaí nua, dar le Príomhoide nua na scoile, Fergus Ó Conghaile. Is féidir tuilleadh eolais a fháil maidir le Gaelscoil an Chuilinn, nó daltaí a chlárú leis an scoil nua, trí ghlaoch a chur ar an bPríomhoide Fergus Ó Conghaile ag 086-3236187 nó ríomhphost a sheoladh chuig gaelscoilanchuilinn@gmail.com
Foirgneamh breá úrnua a osclaíodh i Leamhcán le lucht uilig Ghaelscoil Eiscir Riada, idir scoláirí, mhúinteoirí, thuismitheoiri, ionadaithe an chomhlachta tógála agus na Roinne Oideachais i láthair chun an eochair a chasadh den chéad uair agus ré úr don scoil a sheoladh chun bóthair.
Triúr is seasga scoláire atá ar rolla na gaelscoile nua i nDún Geimhin, Co Doire. Neamhspleachas ón 'sruthachas' atá bainte amach ag an scoil tareis naoi mbliana i gcomhar le Bunscoil Naoimh Chainnigh ar an bhaile. Suimiúil go maith agus briseadh fód nua ar fad go naithníoitar Gaelscoil Neachatuin mar Scoil Rialaithe ('controlled school' ). Is gnathach leo seo bheith ina scoileanna Phrodastúnacha ó thuaidh. Is i bhfoirgnimh scoil rialaithe i nDún Geimhin, a dhúnadh cúpla blian o shoin, a bheas Gaelscoil Neachtain lonnaithe i gceann bliain go leith nuair a deintear athchoiriú ar seo. Idir seo agus sin fanfar mar ionad i mBunscoil Naoimh Chainnigh ach beidh Priomhoide dá cuid fein acu agus an neamhspleachas uile a ghabhann le seo ina sheilbh. Mar comhrtha dóchais agus cinnteachta ta 25 páiste cláraithe sa naíscoil i mbliana.
Ciarraí na heolaíochta abú!
Ócáid a chuireann gliondar ar SAOL i gcónaí é Taispeántas Eolaí Óg BT na bliana san RDS i dtús gach bliana. Níos mó fós i mbliana mar bhí an chuma ar an scéal i mbliana go raibh líon na n-iontrálacha i nGaeilge dulta i méid.
Lucy Nic Sandair agus Mairéad Ní Mhurchú, beirt daltaí i gColáiste Íde, An Daingean, Co. Chiarraí, a chroch leo Duais Speisialta Fhoras na Gaeilge mar aon le hArdmholadh sa Taispeántas dá n-iontráil. Rinneadar scagadh ar 'An gcuireann súile agus lámha ceannasacha isteach ar spóirt?' Thug na cailíní an cur síos seo ar an méid a rinneadar.
'Táimid ag cruthú go gcuireann lámha agus súile ceannasacha isteach ar spóirt trí thriail bheag a dhéanamh lenár gcomhscoláirí. Chun an tionscnamh seo a dhéanamh, bhí orainn a lán scoláirí ó scoileanna éagsúla a fháil chun 10 saorchaitheamh a dhéanamh ar an chúirt chispheile agus an teist Miles a dhéanamh. Is é atá i gceist leis an triail seo ná go raibh ar na scoláirí a lámha a shíneadh amach ar leathanach a raibh spota air agus bhí orthu triantán beag a dhéanamh lena lámha. Bhí ar na scoláirí féachaint tríd an triantán lena dhá súile oscailte, ansan bhí orthu a lámha a tharraingt suas chuig a n-aghaidh. Níor thugadar faoi ndeara é ach tharraingíodar a lámha suas chuig súil amháin.
Rinneamar ár dtrialacha le 88 scoláire agus fuaramar amach go raibh 39.08% díobh crosaithe, 54.02% neamhchrosaithe agus ní raibh aon súil cheannasach ag 6.89% díobh. Bhí ar na scoláirí 10 saorchaitheamh a dhéanamh, fuair na daoine a bhí neamhchrosaithe 25% de na ciseáin isteach agus fuair na daoine nach raibh aon súil cheannasach acu 41% de na ciseáin isteach.' Iad beirt san RDS i dteannta a bpríomhoide, Áine Ní Chearbhaill.
Ray Mac Mánais, Oideachasóir agus Oirfideach
Deireadh Fómhair 19, 2011
Fear ildánach gan aon agó é Ray Mac Mánais Feirsteach. Aithne mhaith ag lucht freastail imeachtaí cultúrtha na Gaeilge air féin agus ar a chomrádaí i ndeisbhéalaíocht, Joe Lena Ó Dónaill. Iliomad duaiseanna agus gradam bainte acu dá gcuid cumadóireachta d'agallaimh bheirte agus lúibíní gan trácht ar an ngliondar curtha acu ar dhaoine ó cheann ceann thír Éigse na Gaeilge. Tá fosta a cháil féin ar Ray mar oideachasóir agus é ina phríomhoide ar Ghaelscoil Míde na hardchathrach. Fear é a chruthaigh a dhintiúir mar eagraí agus foirgneamh breá athchóirithe na scoile á aimsiú ag Coiste na dTuismitheoirí tar éis dóibh tús na scoile a fhréamhú i seanfhoirgneamh Halla an Bhaile i mBaile Dúill. Tá anois scoil den scoth acu i gceantar an Ghleanntáin Ghlais, i gCill Bharróg, le háiseanna cuí don 236 dalta atá ar an rolla agus don fhoireann aon mhúinteoir déag. Faoi láthair tá Ray ag díriú cuid dá éirime agus tallainne ar chruthú nuachúrsa Gaeilge d'ábhar múinteoirí.
Anois chun cleite eile a chur ina chaipín neamhghnách bhí ina oide Gaeilge ag Máire Mhic Giolla Íosa, Uachtarán na hÉireann, ó chéadtoghadh í tá ceithre bliana deag ó shin. Fillfimid chun léargas a thabhairt ar na réimsí suime agus taithí saoil seo ar ball.
Is i mBéal Feirste a rugadh agus a tógadh Ray. Chan le Gaeilge ón chliabhán ach go raibh an teanga bheo i gclann ghaolta ar thaobh a mháthar de. Ní raibh an teanga ar churaclam scoile na Croise Naofa in Ard Eoin ach chuir seanfhondúir, Arthur McGuinness, ranganna Gaeilge ar fáil tar éis am scoile. Thart faoin choirnéal, d'fhéadfá a rá, bhí clann na girsí a bheadh ar ball ina hUachtarán na hÉireann! Agus é ag freastal ar mheánscoil na mBráithre ar Bhóthar a'Ghleanna bhí se tugtha don pheil agus don iomáint, don cheol agus don Ghaeilge. An fheadóg agus an pianó á seinm aige. Beirt mhúinteoirí anseo, An Br. Aidan Quinlan agus an Br. Beausang a spreag é chun drámaí a scríobh do chomórtais an Chumainn Scoldrámaíochta. Ba seo a chéadchothaigh féith na scríbhneoireachta sa stócach óg.
D'fhreastail ar Choláiste Traenála na mBráithre i Muirinne agus tháinig faoi anáil na mBráithre Ó Nuallain agus Ó Cinnsealbha ann. Chaith 3 bliana ag teagasc i 'mBrunner' agus ar ball 7 mbliana i Scoil Lorcáin Chill Bharróg. Bhí freastal ar pháistí faoi mhíchumas i gceist anseo in dhá rang agus ghlac sé bliain saor ón teagasc i lar na tréimhse sin go ndearna cúrsa in oiliúint a leithéidí. Saibhriú ina shaol ab ea é seo agus eolaithe ar gach réimse d'fhadhbanna leanaí i gcomhar sa saothar oiliúna. Thuill stiúrthóir an chúrsa seo, Páid McGee, a ardmheas.
An t-aon easnamh a bhí ina shaol ab ea beotheagmháil leis an Ghaeilge. De sheans chonaic fógra san Evening Herald go raibh príomhoide á lorg ag Gaelscoil úrnua ar thuaisceart na cathrach. Chun scéal gasta a dhéanamh de chuir iarratas isteach chuige seo gur ceapadh é ina phríomhoide ar Ghaelscoil Míde sa bhliain 1983 tar éis dó dul faoi agallamh ag Liam Bairéid, Pádraicín Ní Mhaoileoin agus Michéal Ó Fathaigh – triúr fathach go deimhin i gcúrsaí oideachais Gaeilge. Beirt mhúinteoirí eile ar an fhoireann gur mhéadaigh a líon seo ó bhliain go bliain agus go dtáinig ar bord ina measc Joe Ó Dónaill. D'fhás nasc na cruthaíochta agus an charadais eatarthu gur saolaíodh raidhse des na hagallaimh bheirte agus lúibíní a bhí le clú speisialta a thuilleadh dóibh ar ball. Táid beirt ina bhaill d'Aisteoirí Bulfin fosta agus feidhmíonn Ray mar chumadóir agus mar thionlacaí dá gceoldrámaí siúd. Tháinig Gearóid de Mórdha i gcomhar leo gur buan ball de chriú cultúrtha seo Bulfin é ó shoin.
Ní gá a rá ach go bhfuil Gaelscoil Míde féin lán de cheol, idir uirlise, amhránaíochta agus córach.
Chum Ray agus Joe a gcéad agallamh beirte do Chomórtas an Oireachtais sa Daingean sa bhliain 1988 nuair a thug Joe Steve agus Máirín Ó Neachtain an chraobh leo. B'oscailt chluas agus spreagadh meanma do Ray agus Joe scileanna cumadóireachta na gConamarach seo. An bhliain dar gcionn bhi beirt ghaiscíoch Bhulfin sa dara háit sa chomórtas céanna ag Oireachtas Dhún Laoire agus ó shin is mó céad duais atá tógtha abhaile faoina n-ascaill acu. Bhain Ray féin go leor gradam dá amhráin nuachumtha. Bronnadh Gradaim Aitheantais Speisialta an Oireachtais orthu beirt de bharr fheabhas na n-agallamh beirte agus na lúibíní atá cruthaithe acu. Ní beag san!
Ré Ray san Áras
Is le linn an toghcháin d'Uachtarántacht na tíre sa bhliain 1997 a tháinig na hiarrthóirí uile, ar cuireadh an Chathaoirligh, Mícheál Ó Muircheartaigh agus an Phríomhfheidhmeannaigh, Mícheál Ó Gruagáin, ar cuairt chuig ceannáras Bhord na Gaeilge. Gealladh gach tacaíocht ón Bhord chun a gcuid Gaeilge a fheabhsú don té a cheapfaí ina Uachtarán. Go luath tar éis di bheith ceaptha tháinig glaoch ó Áras an Uachtaráin ag cur in iúl go raibh an tacaíocht sin de dhíth ar Mháire Mhic Giolla Íosa. Tugadh cuireadh do Ray an 'folúntas' a líonadh agus tar éis dó dianmhachnamh soicind go leith a dhéanamh bhí sé ceaptha agus seolta ar bhóthar a cuireadh casadh neamhghnách ina shaol. Mhair a chéad chruinniú leis an Uachtarán dhá uair a' chloig gur roinneadar cuimhní ar dhaoine, ar imeachtaí agus ar go leor leor eile dár bhain lena saol in Ard Eoin! I mBéarla a bhí an comhrá seo uile ach tar éis naoi mí ba í an Ghaeilge, beagán malltriallach, a bhí mar ghléas comhrá eatarthu beirt. Déanann Ray iontas dá cumas agus dá dúthracht chun an chéad smacht sin agus an feabhas leanúnach go líofacht a lean seo a bhaint amach. Dhoimhnigh suim an Uachtaráin sa teanga agus i gcultúr na Gaeilge gur chinn sí freastal ar chúrsaí leanúnacha Gaeilge mar chuid dá saoirí bliantúla. Tá anois ceithre bliana déag caite ag Máire Mhic Giolla Íosa ar chúrsaí Oideas Gael i nGleann Cholmcille agus i mBaile na Finne. Is mó duine a d'fhreastail ar na cúrsaí sin a bhain taitneamh as comhluadar réchúiseach Uachtarán na hÉireann.
Nuair a roghnaigh an bhean uasal go scríobhfaí a beathaisnéis údaraithe i nGaeilge ar dtús, is ar Ray a bhronn sí an dualgas é a scríobh. Cló Iar-Chonnacht a d'fhoilsigh é sa bhliain 2003. Bliain go leith ina dhiaidh sin a chuir Ray an leagan Béarla den scéal eachtrach ar fáil i mBéarla nuair a d'fhoilsigh Brandon 'The Road From Ardoyne'.
D'fhás cairdeas buan idir Ray agus Jenny (fillfimid ar Jenny ar ball) agus Máire agus Máirtín Mac Giolla Íosa. Tá feabhas beag tagtha ar chumas gailf Ray de bharr na hoiliúna atá faighte aige ó Mháirtín agus feabhas nach beag é ar chumas Gaeilge Mháirtín de bharr na hoiliúna faighte aige ó Ray! Tuigtear do Ray gur duine as an ghnáth ar fad í Máire Mhic Giolla Íosa – í ildánach agus le cumas chun príorachtaí a leagadh amach di féin agus iad a bhaint amach. Léirigh sí chomh maith féin crógacht ina saothrú seo. "Níl," a deir sé, "teorann lena cumais".
Tar éis di sos a ghlacadh beidh an saoránach Máire Mhic Giolla Íosa ag déanamh dianstaidéir ar Dhlí Canónach na hEaglaise. Is spéis léi go háirithe a creideamh Caitliceach agus na dúshláin mhóra atá roimhe sa lá inniu. Beidh sí, dá bharr san, ag caitheamh sealanna staidéir in Ollscoil Ghreagóireach na Róimhe. Ní bheidh sí, bí cinnte, díomhaoin.
Ceol a thóg Jenny Hyland agus Ray Mac Manáis le chéile don chéad uair. Bhí Sean Creamer, saoi Chantairí Avondale, i bponc agus dordghuth in easnamh roimh don chór páirt a ghlacadh sa chomórtas Pan-Ceilt i gCill Airne sa bhliain 1974. Thoiligh Ray an ghuthbhearna a líonadh. Ansan iarradh air cúram breise a ghlacadh air féin mar go raibh ball den chór á bhodhrú ag an té a bhí ina shuí taobh léi sa bhus. An mbeadh Ray sásta suí taobh leis an bhean óg folt-órgach tar éis an chéad bhriseadh san aistear. Seans go ndearna sé leathshoicind de mhachnamh gur thoiligh! Shuigh isteach taobh le Jenny agus táid anois pósta le 33 bliana. Beirt clainne orthu – Aoife ina múinteoir i nGaelscoil Lios na nÓg, í lán de cheol agus seal caite aici ag saothrú ar mhaithe leo siúd a mhaireann ar éigin ar an imeall in Ghana. Tá Colm ag obair le Aergrid agus ceolann an giotár go hoilte. É tugtha don spórt fosta – an tonnmharcaíocht go háirithe. Saol teaghlaigh beo beathach gan dabht i dtigh Mhic Mhánais! Go maire sé féin agus Jenny na blianta fada go sona agus go beocheolmhar le chéile.
Spléachadh atá tugtha agam díobh anseo ar shaol Ray Mhic Mhánais. Is féidir blaiseadh beo dá chuid cumadóireachta a éisteacht agus é i ndianagallaimh le Joe nó Gearóid ach Ray Mac Mánais a Ghoogleáil.
Saol, Agallamh na Míosa Fintan Ashe Paddy Bán Ó Brosnacháin Bille Dillon Daithí Ó Géibheannaigh Mícheál Ó Géibheannaigh Pól Ó Géibheannaigh Seán Ó Géibheannaigh Tomás Ó Grifín Diarmuid Ó Murchú Vincent O Connor Kenneth H. Jackson

Bhí Kenneth Hurlstone Jackson ar na taighdeoirí ab fhearr a d’oibir ar na teangthacha Ceilteacha ina am. Rugadh i gCroydon Shasana sa bhliain 1909 é.
Rinne sé a chuid staidéir faoi stiúrthóireacht Nora Kershaw Chadwick.
Bhí na sé theangaidh Cheilteacha ar a thoil aige: Briotáinis, Coirnis, Gaeilg na hAlbana, Breatnais, Gaeilg agus Manainnis. Fáilteofar, mar sin le heolas ó fhoilsitheoirí agus lucht soláthair dlúthdhioscaí, DVDanna, fístéipeanna nó áiseanna foghlama nó teagaisc a bhaineann go dlúth leis an Ghaeilge. Ar chlár na hoíche anocht déanfar saol Bill Doyle a cheiliúradh, tugann Boudewijn Zwart fear a bhíonn ag baint ceoil as cloigíní cuairt ar Éirinn agus caithfear súil freisin ar an siompóisiam Ealaín ar Oileán. Éiríonn an scéal níos casta fós nuair a chuirtear san áireamh Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí, ar foilsíodh atheagrán de sa bhliain 1999 agus atá ar an leabhar gramadaí is cuimsithí dar foilsíodh riamh i nGaeilge. Nó cur tús le ceiliúradh Lá Fhéile Pádraig níos luaith i mbliana agus buail isteach chuig Leabharlann Bhaile Chathail le haghaidh oíche cheoil agus craic! Bhí urraim mhór do Tom Munnelly ag lucht mór ceoil agus amhránaíochta traidisiúnta in Éirinn agus thar lear, agus bhí cáil agus meas tuillte aige mar shaineolaí ar thraidisiún Éireannach na n-amhrán Béarla tíre, agus déanfaidh an slua i láthair ar an oíche a gcuidsean chun cur le stór na n-amhrán Éireannach agus amhrán nua le cumadh ann. 1916 Eanáir 2019
Ón tús ar fad, bhí an Ghaeilge in úsáid i rith ócáidí sollúnta chun aird a tharraingt ar a dtábhacht. Ar an mbealach sin, is i nGaeilge a rinneadh an gnó le linn chéad suíonna na Chéad Dála agus an Dara Dáil den chuid is mó. Taighdeoirí na Breataine, ag obair den chuid is mó leis an gCumann Náisiúnta Geografaí, deir siad go bhfuair teampall-mhaith struchtúir, sráidbhaile na botháin dfhéadfadh a bheith in úsáid le haghaidh imeachtaí séasúrach, agus fianaise nua ginearálta de chuid an chumainn a tógadh Stonehenge i Sasana thart ar 4600 bliain ó shin nó amhlaidh. Pillíní páirtí Bfhéidir, freisin. Insíonn Ceann taighdeoir an Washington Post le Marc Kaufman ar an obair nua soiléiríonn an tsuímh críche sin fíor. Dealraíonn sé go bhfuil a lán le déanamh le searmanas a úsáidtear san áireamh go bhfuil de, henges eile adhmaid. Is féidir ticéidí a cheannach ó Óstán an Rochestown Park i gCorcaigh ar €10, agus tá margadh speisialta acu don oíche – Leaba agus Bricfeasta agus cead isteach chuig an gcoirm ar €40 an duine. The Spanish Exposition: Review: No Béarla II
Luaigh mé cheana an díomá a bhí orm le No Béarla nuair a craoladh anuraidh é agus an phríomhlocht a bhfuair mé air ná cur chuige Manchán féin. Chonaic mé clár ón sraith nua tráthnóna inné, agus bhí díomá orm athuair.Tá formáid an chláir athraithe acu; in áit Magan a bheith ag spaisteoireacht go hionsaitheach timpeall na tíre tá sé os comhair lucht féachana, ag óráidíocht leis agus ag taispeáint scannáin den taighde eolaíochta atá déanta aige ar cheist na teangan. Chuir na turgnaimh éagsúla na tionscnaimh a rinne mé féin is mo chairde don Young Scientists Exhibition i gcuimhne dom - bhí siad seafóideach, ró shimplithe; ní bhuamar aon trófaithe. Ina measc bhí an cheann seo a bhíonn de shíor ag teacht idir mé agus codladh na hoíche: Cad a tharlódh dá gcuirfeá lucht na Gaeltachta faoi scrúdú polygraph le fáil amach conas a réitíonn siad le foghlaimeoirí Gaeilge? Fuck all, is cosúil.Teilifís leamh, leadránach a bhí ann, le blas na seanmóireachta air. Ag pointe amháin luaigh sé go raibh roinnt eachtrannach, inimircigh go hÉireann ina measc, go raibh Gaeilge foghlamtha acu agus go bhfuil sí ar a dtoil anois acu. Mar a tharla sé, bhí ceathrar acu sa lucht féachana. Suas leo ar stáitse, bualadh bos, comhghairdeas libh as an éacht seo atá déanta agaibh. Mo náire sibh, muintir na hÉireann, nach bhfuil sibh féin chomh dílis don teanga. What bollocks. Cuireann an cineál sin smaoineamh olc agus cantal orm. Cloisim go minic é; chomh luath is a thuigeann daoine go bhfuil Gaeilge líofa agam, gabhann siad leithscéal liom agus míníonn siad dom go bhfuil náire orthu nach bhfuil siad féin in ann í a labhairt. Cén fáth? Cad chuige go mbeadh náire ort? Léigh mé tuairimí den chinéal seo ar roinnt blaganna le déanaí chomh maith, cinn Patrick agus Maria ach go háirithe (agus caithfidh mé a admháil anois go bhfaighimse blag Mharia thar a bheith coimeádach agus uaireanta cúngaigeanta ó thaobh na tuairimíochta de, ach is dóigh liom go bhfuil go leor daoine amuigh ansin a bheadh ar aon intinn léi). Tuigim go mbíonn aiféala ar dhaoine nach bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu i ndiaidh dóibh í a fhoghlaim ar scoil, go mb'fhéidir go mbraitheann siad gur chuir siad deis amú. Níl gá leis na mothúcháin diúltacha seo ar chor ar bith. Lig leis agus beidh leat. Ní dhéanann siad maitheas ar bith d'éinne seachas, b'fhéidír, Manchán.No Béarla III, anyone?
Níl sé feicthe agam ach ní bheadh ard mheas agam ar Manchain cibé scéal. Domsa, is shiombal é den saghas Gaeilgóir a gortaíonn an teanga(agus níl easpa dóibh siúd)
Blag suimiúil. Tá an ceart agat. Caithfimid an "aimsir chaite" a scaoileadh uainn agus an deistin a ghabháil léi...nuair a bheidh sé déanta againn, is féidir leis an todhchaí a thosnú agus beimid ábalta feidearthacht nua a mhúscail sa theanga.
chuirfeadh an clár colg ort, Rua. maith sibh as an ngradam a bhaint an oíche cheana, dála an scéil!ní fheadar an bhfuil an ceart agam, PJ, níl ann ach mo léamh phearsanta ar an scéal. cruthaíonn an clár plé agus más sin an sprioc a bhí leis tá sé sin togha, an beef atá agam leis ná go bhfuil formhór den phlé sin diúltach agus nach gá dó a bheith.
No Béarla III, anyone?Freagra ó RTÉ: TÁ!Freagra uaimsa: NÍL!An bhfaca éinne agaibh an clár darbh ainm Thar Sáile? Bhain mé an sult as. Tá sé i bhfad níos suimiúil ná No Béarla."Serious Linguistic Tests" - mar dhea! Tá taithí ag Máire agus Séamus ar cheardlanna amhránaíochta a thabhairt i nGaeilge agus i mBéarla, i Muineachán, Rann na Feirte agus i mBaile Átha Cliath. 11.30 r.n SEOLADH LEABHAIR: Seolfaidh Uachtarán an Oireachtais, Pádraig Ó Héalaí, saothar nua le Breandán Mac Gearailt, ‘Seanfhocail gan Sárú agus nathanna eile’. Tá ciall, taithí agus greann na ndaoine le fáil sna seanfhocail agus comhairle ár leasa go minic. Leis an leabhar seo anois, ní bheidh aon leithscéal ag aon duine a rá ná tuigeann siad seanfhocail. Tá ann leis ráitis agus crua-fhocail a thabharfadh caoi do dhaoine deisbhéalacha a gceird a chleachtadh. Dómhnal Ó Bric a mhaisigh an leabhar agus Aindrias Ó Cathasaigh á chóirigh. Arna fhoilsiú ag Coiscéim. Ionad: Ionad na Seastán, Leibhéal 1, INEC 1. Ní féidir Coinnigh Johnny Síos 2. Is dócha gurb é sin an féidir liom a fháil Lot 3. Bosca Pine Sean 4. Canajoharie 5. Cloisonne 6. Lig Do ghruaig Croch an Dúin 7. Ceiliúradh 8. I Fíoras 9. An mbeidh tú Nuair a Die 10. Protagonist 11. Tá Judy Do Viet Nam 12. Bhí a fhios Ná Grá 13. An Mhuire agus an Tíogair 14. Alert Spoiler 15. Madraí Walker 16. 2082 17. Dfhéadfadh go mbeadh a Trí Duende 18. Ná tú Cosúil le Me Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile Tá comhthéacs dúshlánach ann mar a bhaineann le seasamh na Gaeilge i bPobalscoil Rosmini. D’ fhoghlaim muid conas brioscáin ríse seacláide a dhéanamh ,mar chuid de chéad chéimeanna. Bhain muid an-taitneamh á ndhéanamh. Bhí seans againn go léir a bheith páirteach. Bhí cuid de na páistí ag briseadh an tseacláid, dhoirt páistí eile an bhrioscáin ríse isteach agus bhí na páistí eile ag meascadh an tseacláid agus an bhrioscáin ríse le chéile. Scríobh muid amach an modh le go mbeadh sé ar eolas againn arís conas é a dhéanamh. Bhí an-spraoi againn agus bhí cead againn na brioscáin ríse seacláide a thabhairt abhaile! Cliceáil anseo chun éisteacht le cór na scoile ag canadh “Let it Linger” as Gaeilge. Caighdeán den scoth sroichte acu mar is gcónaí. Tá Club Peile sacair Ghaoth Dobhair Aontaithe suite i gCarraig Uí Bhaoill, Gaoth Dobhair. Bunaíodh an club i 1977 agus cuireann siad peil ar fáíl dó imreoirí de gach aois ó faoi 6 (gasúrí agus girseachaí) go dtí an fhoireann sinsearach. Bíonn campaí sacair a réachtáil acu ag an cháisc agus sa tSamhradh do phaistí ó 6 bliana d'aois. Ta páirc uile aimsire acu agus ligeann siad amach ar cíos go príobháideach í agus tig áirithint a dhéanamh ar an pháirc fríd leathanach fb an chlub: Gaoth Dobhair Aontaithe. Tionscnaimh gharraíodóireachta faoi bhláth mar thoradh ar rath chomórtas na n-óg
Tue, 28 Jul, 2020 - 11:15
Jerh Ó Loingsigh, Réidh na nDoirí, buaiteoir an chomórtais gharraíodóireachta 8-12 bliain de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí.
TÁ an rath a bhí le comórtas garraíodóireachta do dhaoine óga i nGaeltacht Mhúscraí tar éis pleananna a spreagadh le haghaidh tionscnaimh ghairneoireachta eile ar bhonn áitiúil agus náisiúnta araon.
Bhí lucht eagraithe Comharchumann Forbartha Mhúscraí thar a bheith sásta le líon na n-iontrálacha dá chomórtas garraíodóireachta glasraí do dhaoine óga agus do dhéagóirí, ag mealladh freagra ollmhór ón gceantar trí chéile.
Bhí a leithéid de thionchar ag an gcomórtas go bhfuil iarratais tagtha chun cinn maidir le comórtas comhchosúil a reáchtáil amach anseo do gharraíodóirí fásta.
Táthar ag déanamh roinnt machnaimh chomh maith ar mhalartú síolta agus gearrthóga do cheantar Mhúscraí, agus táthar ag smaoineamh ar nascadh le comharchumainn Ghaeltachta eile le haghaidh togra náisiúnta 'Gairdín na Gaeltachta'.
B'iad srianta taistil agus imeachtaí sóisialta Covid-19 a spreag an comórtas garraíodóireachta is déanaí, a mhínigh cathaoirleach an chomharchumainn Seán Ó Cuill.
"Tháinig Covid-19 agus theastaigh uainn rud éigin suimiúil a dhéanamh do na daoine óga i gceantar Mhúscraí," a dúirt sé.
Bhí tairiscint na nduaiseanna airgid thar a bheith éifeachtach chun daoine óga a mhealladh le tosnú i mbun garraíodóireachta, cuid acu don chéad uair, a dúirt sé.
"Thosnaíomar é gan fhios dá laghad againn conas mar a éireodh linn, ach bhí an-éileamh air, agus chabhraigh an dea-aimsir le linn Covid go mór. A leithéid d'fhreagra a fuaireamar — chuir daoine ó cheann ceann cheantar Mhúscraí isteach ar an gcomórtas — agus chuireamar ceist ar dhaoine ó choistí na mbailte slachtmhara cabhrú leis an moltóireacht.
"B'iad Conchúr Ó Luasa ó Bhaile Mhúire, Jer Ó hÉalaithe ó Chúil Aodha, Niall Ó Cróinín ó Chill na Martra, agus Maura Uí Longaigh ó Bhéal Átha 'n Ghaorthaidh a bhí i mbun moltóireachta dúinn. An rud a sheas amach go mór ná cé chomh bródúil a bhí gach duine óg faoin obair a bhí déanta acu iad féin ina gcuid gairdíní agus an t-eolas ar fad a bhí acu ar na cineálacha éagsúla cabáiste, prátaí — nó cuiríní. Bhí sé dochreidte i ndáiríre," a dúirt an tUasal Ó Cuill.
Tá na daoine óga i mbun gairneoireachta ar cheann den iliomad céimeanna i dtreo Múscraí a fhorbairt mar cheantar Gaeltachta níos éicea-chairdiúla, féinleorga, a dúirt sé.
"An slí ina bhfuil an domhan ag dul ceapaim go dtuigeann daoine anois gur féidir leo a bheith féinleorga go pointe áirithe, agus tá an comharchumann ag féachaint ar conas mar is féidir linn Múscraí a fhorbairt mar cheantar níos glaise," a dúirt sé.
"An bhliain seo chugainn ceapaim go mbeidh orainn comórtas a reáchtáil do dhaoine fásta mar bhí go leor daoine ag teacht chugainn ag rá 'is iontach an rud é do na daoine óga agus cad fúinn?' mar ní raibh na seónna talmhaíochta acu i mbliana chun a gcuid táirgí a thaispeáint.
"Bhí roinnt smaointe eile á bplé againn chomh maith: Malartú síolta, áit ina dtiocfadh daoine le chéile b'fhéidir dhá uair sa bhliain lena gcuid síolta nó gearrthóga agus d'fhéadfadh daoine malartú lena chéile.
"Tá comharchumann i ngach ceantar Gaeltachta agus bhíomar ag rá b'fhéidir go bhféadfaimis dul i mbun teagmhála leo chun iarracht a dhéanamh comórtas náisiúnta cosúil leis an gcomórtas peile a fhorbairt, ionas go mbeadh gairdín na Gaeltachta agat.
"Tá an t-uafás rudaí a d'fhéadfaí a dhéanamh i ndáiríre," a dúirt sé.
Torthaí an chomórtais gharraíodóireachta do dhaoine óga: An garraí is fearr, 13-18 bliain: Gearóid Ó Céilleachair, Béal Átha 'n Ghaorthaidh (€300); 8-12 bliain: Jerh Ó Loingsigh, Réidh na nDoirí (€250); 4-7 bliain: Holly Ní Chríodáin, Cúil Aodha (€100).
Duaiseanna speisialta: Athchúrsáil: Gráinne agus Róisin Ní Thuama (€50); An réimse glasraí is fearr: Páidí Ó hArgáin, Béal Átha 'n Ghaorthaidh (€50); An eispéaras foghlamtha is fearr agus an glasraí neamhghnách (kiwi): Muintir Luanaigh, Dan, Matilda, Irene agus Frances, Baile Mhic Íre (€50); Sáriarracht don phaiste féin, Finín Ó Conaill, Leac Fhinín (€50) ; Gairdín na síog: Erin agus Dylan Ó Céilleachair (dearbhán); An-iarracht: Aaron agus Jack Ó Cathaláin (dearbhán). Is é an teach Hancox halla Tudor faoin tuath in Sussex áit ar fhás suas an t-údar, agus áit a bhfuil cónaí uirthi. Baineann sé le bheith sa chlann ó chuaigh sí sinsear Milicent Ludlow, óg, singil agus dílleachta, sé ar siúl i 1891 agus thosaigh sé a mhéadú ar an teach agus an fheirm a bhainistiú. Insíonn an teideal ar an scéal ar an teach agus an teaghlach. RnaG ag na Rásaí!
Nuashonraithe / Dé Luain, 29 Iúil 2019 07:38
Seán Bán Breathnach agus Bláthnaid Ní Chofaigh
Is í Bláthnaid Ní Chofaigh a chuirfidh i láthair cláracha RTÉ Raidió na Gaeltachta i mbliana beo ó Rásaí na Gaillimhe i mBaile an Bhriota ón Luan 29 Iúil go dtí Lá na mBan ar an Déardaoin.
"Tá ríméad orm a bheith ag obair ag Rásaí na Gaillimhe i mbliana, agus an ceiliúradh mór 150 bliain ar bun.Beidh sé go deas seachtain a chaitheamh i measc mhuintir an iarthair, go leor cairde agus gaolta ina measc, agus an tír uilig ag faire toradh na rásaí!"Beidh na rásaí uilig ó Luan go Déardaoin á gcraoladh beo ar RTÉ RnaG ón Ródaí taobh leis an ráschúrsa, agus is é Seán Bán Breathnach a bheidh i mbun tráchtaireachta.Bhí Seán ag ceiliúradh 50 bliain ar an aer i mí Aibreáin, agus is léir go bhfuil a chroí's a anam go fóill sa chraoltóireacht.Ba sna seascaidí a tháinig Seán Bán chuig na rásaí don chéad uair, agus tá sé ag súil go mór le hócáid stairiúil na bliana seo agus iad ag ceiliúradh 150 bliain.Tá sé ar bís, freisin, a bheith ar ais ag obair le Bláthnaid Ní Chofaigh i ndiaidh beagnach 30 bliain.
Foireann RnaG ag Rásaí na Gaillimhe
"Tá sé iontach a bheith ar ais i mBaile an Bhriota arís i mbliana, agus a bheith ar ais ag obair le Bláthnaid beagnach tríocha bliain théis dúinn a bheith ag obair le chéile go deireadh ar Scaoil Amach an Bobailín nuair nach raibh sí ach ag tosú amach ar an teilifís. Beidh deis agam bheith ag obair le mo mhac, Cárthach, freisin. Ní bhíonn muid ar aon intinn maidir leis na caiple i gcónaí, ach bíonn neart spraoi againn á phlé! Chaithfinn a rá go raibh sé díreach ceart anuraidh le cuid de na nodanna a thug sé - an chéad cheann, tháinig an capall sin isteach ag 10 in aghaidh 1, agus ghnú sé i Cheltenham ansin ina dhiaidh sin.Beidh orm cluas ghéar a bheith agam leis i mbliana mar sin!"
Beidh Paddy Beag Ó Gríofa ó fhoireann spóirt RnaG thíos ag an bhfáinne gach lá ag tuairisciú, agus beidh sé amuigh i measc an phobail chun scéalta agus tuairimí na ndaoine a bhailiú.Beidh nodanna le fáil ag na héisteoirí ó Mhánus Ó Conghaile agus Cárthach Bán Breathnach do gach rás.
Beidh duaiseanna den scoth ag Bláthnaid le tabhairt uaithi ar feadh na seachtaine, ina measc saoire ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin, oíche in Óstan an Galmont, earraí áilleachta Lancôme, agus duaiseanna speisialta do Spéirbhean agus Spéirfhear na Rásaí Déardaoin, mar sin coinnigh cluas leis na cláracha.
Beidh Rásaí na Gaillimhe 2019 á gcraoladh beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ón Luan 29 Iúil go dtí Déardaoin 1 Lúnasa. Tosóidh na cláracha ag 5 pm ó Luan go Céadaoin, agus ag 2 pm Déardaoin.Beidh pictiúirí agus físeáin le feiceáil ar mheáin shóisialta an stáisiúin ar feadh na seachtaine. Ar 26 Deireadh Fómhair 2007 cheadaigh an Chomhairle Aireachta Thuaidh/Theas an moladh feidhmeanna Bhord na Leabhar Gaeilge a aistriú go Foras na Gaeilge ó 1 Eanáir 2008. Tá sé de cheart ag Gaelchultúr Teoranta cur le coinníollacha úsáide an tsuímh nó iad a athrú. Déanfar aon athruithe ar an suíomh a fhógairt ar an leathanach seo agus beidh an fhreagracht ortsa mar úsáideoir cinntiú go mbeidh tú ar an eolas faoi athruithe ar bith a dhéanfar ó am go chéile, agus measfar gur ghlac tú le hathrú ar bith a bheidh déanta má leanann tú ort de bheith ag dul isteach sa suíomh ina dhiaidh sin.
Creidimid go bhfuil na ráitis atá le fáil inár mbróisiúir, ár suíomh gréasáin agus ar ábhair eile mhargaíochta cruinn agus ceart ag an am a dhéantar iad. Tá gach iarracht réasúnta déanta cur síos a thabhairt ar na cúrsaí agus aon seirbhís eile a luaitear. Ní féidir linn glacadh le freagracht as athruithe ar bith a tharlaíonn tar éis don bhróisiúr nó don ábhar margaíochta eile a bheith curtha ar fáil. (Bíonn eolas cothrom le dáta le fáil ar ár suíomh gréasáin). Ní féidir linn glacadh le dliteanas maidir le cúinsí nach bhfuil aon smacht againn orthu.
Is le Gaelchultúr Teoranta an suíomh gréasáin seo agus is é atá ina bhun, agus tá gach eolas agus ábhar atá le feiceáil ar an suíomh ("an t-ábhar") chun úsáide pearsanta amháin, agus ní chun úsáide tráchtála. Maoin Gaelchultúr nó a chuid gníomhairí is ea gach bogearra atá le fáil ar an suíomh seo agus gach ábhar atá ar fáil ar an suíomh seo (an fhaisnéis, an t-ábhar, na grafaicí, an téacs, na fuaimeanna, na híomhánna, na cnaipí, na trádmharcanna, na hainmneacha trádála agus na lógónna) faoi chosaint cóipchirt, ceart trádmharcanna, ceart bunachair sonraí, ceart sui generis agus dlíthe eile na maoine intleachtúla, faoi dhlíthe náisiúnta agus faoi chonarthaí idirnáisiúnta.
Is é an comhlacht Realex Payments a chuireann an tseirbhís íocaíochtaí ar líne ar fáil ar an suíomh gréasáin ranganna.com. Dearbhaíonn Realex Payments agus a pháirtí Gaelchultúr nach roinnfear na sonraí pearsanta a chuirfidh tú ar fáil riamh le haon tríú páirtí gan do chead agus go mbainfidh pé teachtaireachtaí ríomhphoist a gheobhaidh tú ó Realex Payments agus a pháirtí Gaelchultúr le d'áirithint amháin. Dearbhaíonn Realex Payments agus Gaelchultúr nach seolfaidh siad turscar chugat riamh.
Ag clárú do chúrsaí agus imeachtaí eile
Má bhíonn tú míshásta ar aon chúis leis an gcúrsa atá ceannaithe agat, tá tú i dteideal aisíocaíocht iomlán a fháil suas go dtí seacht lá tar éis an dáta ar íoc tú as an gcúrsa, ach amháin má tá an cúrsa féin tosaithe agat. Má bhíonn an cúrsa tosaithe, is féidir leat fós aisíocaíocht a fháil go dtí an tríú seachtain, ach déanfar luach an mhéid uaireanta an chloig teagaisc atá imithe sa chúrsa a bhaint as an táille atá íoctha agat agus íocfar an fuílleach leat.
Má tharraingíonn tú siar ó chúrsa, ní bheidh cead agat teacht ar ábhair an chúrsa (ábhar le híoslódáil, etc.) ar an suíomh gréasáin ranganna.com a thuilleadh. The Deep - Club Scannán Sailearna
Ar siúil Déardaoin 20 Feabhra 2014, 8:15 pm
(Djúpi)
Stiúr: Baltasar Kormákur
An Íoslainn, An Iorua 2012
95 nóiméad
Roimhe seo taispeanfar Íobairt an Iascaire, gearrscannán le Micheál Ó Conghaile
Is fíorscéal é seo faoi iascaire ón Íoslainn a mhair ar feadh sé huaire an chloig i bhfarraigí fuara an Atlantaigh Thuaidh, tar éis gur bádh a bhád agus a chuid compánach. Plubaire d'fhear é Gulli atá róthugtha do na toitíní ach athraíonn a shaol go huile is go hiomlán i ndiaidh na heachtra seo. Tá fo-théacs sa scannán seo, sin é tubaiste eacnamaíochta na hÍoslainne agus mar a tháinig an tír chuici féin in ainneoin na ndeacrachtaí ar fad. Beidh cuimhne go deo agat ar an scannán cumhachtach seo.
Íobairt an Iascaire
Stiúr: Micheál Ó Conghaile
Éire 2013
25 nóiméad
Roimh an scannán seo taispeánfar gearrscannán atá léirithe ag an iascaire ó Oileán Árainn agus mac léinn de chuid Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge Micheál Ó Congaile. Sa scannán spéisiúil seo, a rinne sé mar chuid den cúrsa MA sa Chumarsáid agus a bheidh á chraoladh ar TG4 leanaítear criú an Iuda Naofa amach go dtí Eitear an Torcáin ar thóir cloicheáin. Tugtar leargas ar shaol an iascaire ar an fharraige, na dúshláin a bhaineann leis an jaib, an sracadh leis an aimsir agus an spraoi a bhíonn acu ar an fharraige. Seo linn ag iascach! The other family, Muintir John Ghráinne have a shorter journey, travelling only from Rann na Feirste, but nevertheless, they typify the hardy families who were forced onto poorer land, an internal migration which so often has been forgotten. Those made landless and displaced within the country often had to find alternative ways of earning what was a subsistence living. Muintir Uí Ghráinne want to explore their own family history and honour the resilience and ingenuity of their forbears. Sa dara cuid d’aistriúchán Dharach Uí Scolaí ar ‘Na Cioclóip’, tá Uiliséas agus a chuid compánach sáinnithe i bpluais ag an gCioclóp agus tá sé siúd tar éis beirt den chompántas a ithe
Tá léargas grinn géarchúiseach ar shaothar Alan Titley sa chéad mhórleabhar critice faoin údar iomráiteach, a deir Gearóid Denvir
Labhair Comhar le Sionainn Ní Ghréacháin, scríbhneoir óg as cathair Luimnigh, faoina cuid filíochta féin agus faoi thábhacht Mhichael Hartnett di
Cuireann an scríbhneoir Catherine Foley síos ar lá a chaith sí i dteannta an ghrianghrafadóra Máirín Seoighe le haghaidh Portráidí na Scríbhneoirí Gaeilge.
I sliocht as a leabhar nua ‘Titley’, déanann Máirtín Coilféir scagadh ar an teannas i saothar an údair idir an magadh agus an dáiríre, an eitic agus saoirse na samhlaíochta
Tá a rian fágtha ag nuachainteoirí Chorca Dhuibhne agus Uíbh Ráthaigh ar thraidisiún litríochta na gceantar sin, a deir Shane Grant
Bhí an fhilíocht i gcéad chnuasach Sheosaimh Uí Mhurchú tathagach dea-scríofa agus is amhlaidh atá an scéal ina dhara cnuasach, a deir Máirín Nic Eoin
Bhí Séamus Barra Ó Súilleabháin meallta go mór ag dráma le Mick Finn agus imeachtaí ceiliúrtha eile Shóivéid Luimnigh
Labhair Eagarthóir Liteartha Comhar, Tristan Rosenstock, leis an scríbhneoir agus stiúrthóir Darach Mac Con Iomaire faoina dhráma Baoite > > is beag a dathraigh rudaí i gcúrsaí Teilfíse le daichead bliain anúas > de > > réir cosùlachta. Cúpla bliain roimhe a bhás tugadh foirm Bhéarla do > > Mháirtín Ó Cadhain le síniú agus é ag dul ar chlár de chuid RTÉ. > > Dhiúltaigh sé glacadh leis an cheann Bhéarla agus rinne siad ceann ar > > leith dó féin a chlóscríobh amach ach nuair a thairig siad sin dó > > dhiúltaigh sé sin fosta ag rá gur mhaith leis foirim snásta > chlóbhuailte > > a bheith aige cosúil leis an cheann Bhéarla agus ní dheachaidh ar an > > chlár. Bhaineamar 40 cártaí glasa amach le déanaí chomh maith agus bhí áthas orainn méad mór ma sin a thuilleamh ó na múinteoirí timpeall na scoile.
Yum Yum ! Bhí sé beartaithe againn “brownies” a dhéanamh sa rang. Bhailigh na páistí uibheacha, plúr, im, seacláid, cócó agus níos mó.
Bhí neart postanna le déanamh againn agus neart céimeanna le leannúint. Bhí páistí ag glanadh , ag gearradh, ag leá, ag meascadh agus fiú amháin ag blasadh ! Bhí éad ar mhúinteoirí agus páistí eile nuair a bhfuaireadar boladh breá seacláide ag teacht ón oighean!
Thóg sé tamall maith orainn gach rud a dhéanamh , agus tamall níos faide fós orainn an áit a ghlanadh !
Ag deireadh an lae bhí seacláid orainn ar fad , ar na méara agus na beola fiú amháin agus bhí an t-ádh linn gur éirigh linn cúpla slsine beag a thabhairt abhaile dár dtuismitheoirí freisin ! An Ghaeltacht i mBliain an 2000 - Pobal nó Ionad Oidhreachta?
'Ní shílim fhéin go bhfuil aon ghá a dhul i bhfad leis an díospóireacht áithrid seo, maidir leis an bhliain, bliain an 2000. Sílim go mba leor a bheith ag éisteacht le pobal lnis Oírr ag an Aifreann inniu, ag freagairt an Aifrinn go…
Céard é Cunús?
Ní fios cén chéad duine a raibh an oiread sin drochmheasa ar a comharsa aige gur cunús a thug sé air. Focal coitianta anois é cunús (conús an litriú caighdeánach) i gcaint Chonamara, cé go mba rí-annamh sa litríocht é go dtí gur…
'lt just goes to show,' a dúirt an Bhean mheasúil sa slua ag déanamh ar an doras amach ón Town Hall, 'that it wasn't worth it.' Ag an bpremiere Éireannach de Some Mother's Son a bhíomar, scannán déanta ag Terry George bunaithe ar an Stailc…
An Stáisiún Ginte Leictreachais i Scríb
1957 osclaíodh an stáisiún ginte leictreachais i Scríb, Ros Muc, Conamara. Móin a d'úsáidtí ann le leictreachas a ghiniúnt. Ag an am ba fhreagra é ar an dífhostaíocht agus ar an imirce a bhí ag bánú Chonamara, chomh maith le ceantair…
Tatarstan agus Sean Nós Chonamara
Rinne Bill Whelan, a chum Riverdance, ceol an phobail a ghalántú ach cén dochar? Rud ar bith a tharraingíonn uisce ag an muileann agus bíonn uisce sa bhfuisce de dhíth ar ghoile an lucht éisteachta cathrach, ar a raibh Riverdance dírithe.…
Gaeltacht Chonamara, Fóram Chonamara: Céard iad féin?
Níl an t-aontas céanna 's a bhíodh i nGaeltacht Chonamara. Forás na Gaillimhe údar amháin atá leis seo. Is cuid de bhruachbhailte na Gaillimhe go leor de cheantar Chois Farraige anois. Fágann seo difríocht mhór idir é agus Iorras Aithneach…
Cúrsaí Teangan sa nGaeltacht
An scéal is mó atá i mbéal gach duine sa nGaeltacht le tamall, an méid Béarla atá dhá labhairt ag daoine óga i gConamara. Thug mé an cheist aníos i gcomhrá le daoine éagsúla lena dtuairimí a fháil agus rinne mé nótaí níos…
Duais AIB Better Ireland Awards: Céard a rinne Pléaráca leis an Duaischiste?
Bhí an-bhliain ag Pléaráca Teo., an scéim ealaíon phobail i 1998/99. Chomh maith leis na gnáthimeachtaí bliantúla a reáchtáil, fostaíodh oifigeach ealaíon don óige i Meán Fómhair 1998 a chuir borradh faoi imeachtaí ealaíona don óige…
Eagarfhocal 2000
Eagraíodh Pléaráca Chonamara don chéad uair i 1991. Ní raibh i gceist ag an am ach an fhéile amháin sin a eagrú, mar fhreagra ar 'Tuarascáil' a réitigh Breandán Ó hEithir do Bhord na Gaeilge ar Stáid Láithreach na Gaeilge. Caint…
Céilidh san Iar Thuath
Cuireann Gearóid ó Murchú síos ar chuairt a thug grúpa ceoltóirí agus damhsóiri as Conamara ar Oileáin na hAlban.
Eagarfhocal 2001
Ráiteas Misean Phléaráca Teo. – 'Tá Pléaráca ag forbairt glór, ról agus páirtíocht an phobail Ghaeltachta tríd na healaíona agus tríd an cultúr agus an teanga a chur chun cinn.'
Mianach Ghleann Gabhla
Tá an mianach seo a bhí tréigthe agus faoi uisce le 130 bliain i ngleann dhá mhíle siar ó Uachtar Ard. Is é an t-aon mhianach sa tír é atá oscailte do chuairteoirí agus tá stair an-spéisiúil ag baint leis.
Déanann Gearóid Ó Cosgora, ball de choiste oibre Fhóram na Gaeltachta, cur síos ar an méid atá déanta go dtí seo chun an fóram a bhunú.
Eagarfhocal 2003: Scéimeanna Fostaíochta Pobail i mBaol
ls léir le tamall anuas go bhfuil sé ar intinn ag an Tánaiste Mary Harney an plug a tharraingt ar na scéimeanna fostaíochta pobail. An fáth a thugtar ná go bhfuil folúntais fostaíochta sna cathracha agus sna bailte móra nach bhfuiltear in…
Eagarfhocal 2004: Turasóireacht i gConamara: bás nó beatha?
Bhuel tá sé tagtha agus imithe, séasúr na turasóireachta. An raibh sé go maith nó go dona? Braitheann sé cén cineál turasóireachta a bhfuil tú ag caint air. Mar tá an dá chineál anseo i gConamara.
Ba mhór i gceist ag an seandream agus iad ag caint ar laethanta aonaigh, Tigh Pheter William. Is ann a buaileadh smugairle ar bhois is an margadh déanta agus is ann a hóladh an luckpenny. Is maith an scaitheamh blianta anois ó bhí aonach i…
Eagarfhocal 2009
Tá súil agam anois agus an tíogar ceilteach imithe agus an pota óir a chuir an dallamullóg orainn ar fad, follamh, go mbeidh deis againn filleadh ar an saol deas suaimhneach a bhí againn roimhe. Go dtí sin ba linn féin a raibh againn. B'…
Rath Cairn 75
I mbliana tá pobal Rath Cairn ag ceiliúradh 75 bliain a mbunaithe. Déanann Pádraig Mac Craith cur síos anseo ar an aistriú a rinne a mhuintir as Conamara go Co na Mí. Beidh an scannán ag dul isteach ar an ngradam Young Animator of the Year a bhíonn ar siúl le linn Animation Dingle i mí Márta gach bliain. Joe Steve Ó Neachtain will present Marie Reddan, the University Librarian, with a copy of Baile an Droichids original manuscript, after his own lecture on Saturday afternoon. Ag labhairt dó leis an slua dúirt Pat Carey go raibh Glór na nGael agus na coistí Gaeilge ag feidhmiú i dtréimhse úrnua i bhforbairt na Gaeilge i measc an phobail. "Níos mó ná riamh tá an Stáit, ó dheas ach go háirithe, ag gníomhú ar bhealach díreach leis na pobail." a dúirt Carey. "Fáiltíonn muid i nGlór na nGael roimh rannpháirtíocht Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge san obair phobail. Tugann sé deis nua dúinn cúnamh a chur ar fáil in áiteanna nach raibh ar ár gcumas cúnamh a chur ar fáil roimhe seo."
Bronnadh mórdhuaiseanna eile ar Coiste Forbartha Charn Tóchair, Co. Dhoire agus Glór na Móna, Béal Feirste agus Cairde Teo., Ard Mhacha.
Bronnadh an gradam speisialta, Gradam Ghlór na nGael, ar Shéamuis agus ar Sheáin Mac Seáin. Rugadh agus tógadh an bheirt deartháir i mBéal Feirste agus, ar a bealaí féin, tá siad beirt tar éis cur le saol na Gaeilge i mBéal Feirste agus níos faide i gcéin.
Áislann Rann na Feirste a bhain an príomhdhuais. Is comhlacht pobalbhunaithe, neamhbhrabúis é Áislann Rann na Feirste Teoranta. Tá an cultúr, an dúchas agus an teanga lárnach i gcúramaí na hÁislanna. Bhí béim faoi leith ar an bhforbairt pobail i mbliana, le fochoistí timpeallachta, comhshaoil agus teanga ag baint amach spriocanna móra. Ach tá siad ceannródach in obair óige agus teaghlaigh chomh maith.
Agus é ag déanamh cur síos ar an obair atá ar bun san Áislann mhol Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Ghlór na nGael, an coiste go hard as an obair a dhéanann siad ar son phobal Rann na Feirste agus phobal Dhún na nGall – idir óg agus aosta.
"Chaithfí an Club Obair Bhaile a lua mar bhuaicphointe agus, ar ndóigh, Club Óige Rann na Feirste a bhfuil cáil air ar fud na tíre mar chlub gníomhach a bhfuil polasaí teanga an-láidir agus an-éifeachtach á chur i bhfeidhm ann." a dúirt Mac Gabhann.
Bíonn an Áislann in úsáid chuile lá agus chuile oíche den seachtain.
Baineann an coiste úsáid éifeachtach as scéimeanna eile chomh maith ar nós scéim Theanga Tí Ghlór na nGael.
Dúirt Mac Gabhann gur "dea-shampla é Áislann Rann na Feirste do choistí Gaeilge agus do choistí pobail ar fud na hÉireann." SeanPhádraic ar ais ar a sheanléim! Dealbh nua de Phádraic Ó Conaire le nochtadh i nGaillimh mí na Samhna – Tuairisc.ie
Tógadh dealbh cloiche Uí Chonaire ón bhFaiche Mhór in 2004, i ndiaidh di 70 bliain a chaitheamh i lár na cathrach
Dé Luain, Meán Fómhair 18 2017 ag 4:23 pm
Táthar ag súil go nochtfar an dealbh nua den scríbhneoir mór le rá Pádraic Ó Conaire ar an bhFaiche Mhór i nGaillimh an geimhreadh seo.
Tá bosca mór adhmaid anois ar an bhFaiche Mhór, mar a mbeidh an dealbh nua, agus súil ag an gComhairle Cathrach í a nochtadh i mí na Samhna. Beidh searmanas oifigiúil ann an uair sin leis an dealbh a thaispeáint don phobal den chéad uair.
Tá an dealbh nua chré-umha d'Ó Conaire, a chuirfear in áit an chinn chloiche a bogadh ón láthair roinnt mhaith blianta ó shin, níos troime ná an dealbh a bhíodh ann. Ní féidir an dealbh a chur san áit a mbíodh an seancheann mar go mbeadh an baol ann nach mbeadh an talamh fúithi in ann a meáchan a iompar.
Cuireadh go teilgcheárta i mBaile Átha Cliath an dealbh in 2015 i ndiaidh don Chomhairle Contae a fhógairt go raibh sé i gceist acu macasamhail na deilbhe a chur sa chathair arís. Chaith an dealbh tamall ansin a fhad is a bhí na saoir chré-umha ag déanamh múnla de le go mbeadh an leagan nua chomh cosúil le bunsaothar Albert Power agus ab fhéidir.
"Is iomaí rud a rinne damáiste do Phádraic i gcaitheamh na mblianta, ina measc aois, aimsir agus mailís. Tá mantanna ar a shrón agus ar a chaipín agus ar ndóigh, baineadh an cloigeann ar fad de ag deireadh na nóchaidí.
"Ach tá cion ag pobal na cathrach air agus níl rud ar bith sa chathair ar tógadh níos mó grianghraf de. Tá muid ag súil go mbeidh sé ar ais i mí an Mheithimh agus go mbainfidh sé an gradam sin amach arís gan mhoill," a dúirt Gary McMahon ón gComhairle Cathrach.
Bhí an dealbh le nochtadh an samhradh seo caite mar chuid de Chlár Comórtha 1916 na cathrach ach níor tharla sé sin. Ní raibh baint dhíreach ag Ó Conaire leis an Éirí Amach ach ba mhinic é i gcomhluadar na ndaoine a raibh baint acu leis trína chuid oibre le Conradh na Gaeilge. Bhí Ó Conaire i láthair ag Oireachtas na Samhna 1913 a reáchtáladh sa chathair agus tá sé le feiceáil sa ghrianghraf cáiliúil a tógadh ag an ócáid sin, cé go bhfuil a éadan i bhfolach faoina hata sa chaoi is nach n-aithneodh a fhostóirí i Sasana é.
"Ar ndóigh, ba é Ó Conaire a scríobh Seacht mBua an Éirí Amach agus tá muid ag obair le Diarmuid de Faoite agus le Cló Iar-Chonnacht le leagan Béarla den chnuasach cáiliúil sin a chur ar fáil. Is í 'Seachtain Éamoinn Cheannt', idir 13-19 Meitheamh, buaic an chláir chomórtha agus tá súil againn Pádraic Ó Conaire a chomóradh le linn na seachtaine sin leis an dealbh nua agus le taispeántas de ghrianghraif den seandealbh sa Mhúsaem," a dúirt McMahon. Mholfainn daoine dhul chuig An Cupán Eolais. Cur i láthair iontach gairmiúil a bhí sa rud ar fad agus bhraitheadh duine gur an-tacaíocht atá á thabhairt do dhaoine ar bheagán is mórán gnó a dhéanamh agus labhairt i nGaeilge. Déanann duine dearmad ar an méid atá ar fáil i nGaeilge agus bfhiú buaileadh isteach chun tú fhéin a chuir ar an eolas in áth-uair Rossa Ó Snodaigh, Kila OÉG > Roinn na Gaeilge >An tSibhialtacht Cheilteach
An tSibhialtacht Cheilteach
BA sa tSibhialtacht Cheilteach
Fáilte go láithreán gréasáin na Sibhialtachta Ceiltí. Is éard atá i gceist leis an ábhar seo staidéar ar oidhreacht na gCeilteach ón 6ú aois RC anuas go dtí gnéithe de scéal na gCeilteach san Eoraip sa nua-aois luath agus in iarthar na hEorpa sa nua-aois.
Tá stair, seandálaíocht, teangacha, litríochtaí, miotaseolaíochtaí agus cultúir na gCeilteach i gceist leis an tSibhialtacht Cheilteach. Breis eolais SN Naomh Cholmáin, Baile an Mhóta, Co. Sciobann Maigh Eo an chéad duais léi, Gradam Aileen MacKeogh d’Éacht Suaithinseach i nDéanamh Scannáin ag Féile Scannán FIS 2013 lena scannán “Deireadh Laethanta Scoile”. Éadaoin Ní Mhuircheartaigh: Drámaíocht ó Dhúchas? Stáitsiú na nÉalaíon Béil san Fhichiú hAois. Taighde dochtúireachta faoi stiúir ag an Oll. Gearóid Denvir. Teach an Ard-Mhéara | Dublin City Council
Is éard atá i gceist le Teach an Ard-Mhéara ná áit chónaithe oifigiúil chéad saoránach Bhaile Átha Cliath, an tArd-Mhéara, agus is é ceann de na foirgnimh is áille agus is mó a thaitníonn le daoine inár gcathair.
Áit Chónaithe Ard-Mhéara Bhaile Átha Cliath
Sampla d'ailtireacht de stíl na Banríona Áine arb annamh a dtagtar air i mBaile Átha Cliath atá i dTeach an Ard-Mhéara agus is é áit chónaithe oifigiúil chéad saoránach Bhaile Átha Cliath, an tArd-Mhéara, agus is é ceann de na foirgnimh is áille agus is mó a thaitníonn le daoine inár gcathair.
Bhí Teach an Ard-Mhéara i gceartlár rialtas na cathrach ón mbliain 1715. Beartaíodh i dtosach gur theach baile mhóir le haghaidh Joshua Dawson a bheadh ann, forbróir Shráid Dhásain agus Shráid Nassau, agus tosaíodh an tógáil sa bhliain 1705. B'annamh a chónaigh Joshua Dawson sa teach. Deich mbliana ina dhiaidh sin agus fós gan é a bheith críochnaithe go hiomlán, díoladh é le Bardas Bhaile Átha Cliath ar £3,500 (€4,444), anuas ar chíos bliantúil 40 scilling agus comhaontú chun builín siúcra a mínphróiseáladh faoi dhó ar meáchan sé phunt a thabhairt um Nollaig.
Áit ar leith é Teach an Ard-Mhéara ar go leor cúiseanna:
Is é an t-aon áit chónaithe do mhéara in Éirinn a úsáidtear go fóill dá bhunchuspóir.
Is é an áit chónaithe Méara is sine in Éirinn agus sa Bhreatain (tógadh teach oifigiúil dá mhéara i mBaile Átha Cliath 15 bliana sular tógadh a mhacasamhail de theach i Londain).
Is é an teach saorsheasaimh is sine i mBaile Átha Cliath.
Cuireadh cruinniú tionscnaimh Dháil Éireann ar siúl sa Chruinnseomra an 21 Eanáir 1919.
Cuairt a thabhairt ar Theach an Ard-Mhéara
Má tá cruinniú agat leis an Ard-Mhéara nó má tá tú ag freastal ar chruinniú nó imeacht atá á chur ar siúl ag an Ard-Mhéara, is é an bealach isteach chuig an teach ná tríd an doras ag barr na gcéimeanna ar thosach an fhoirgnimh. Buail cloigín an dorais, le do thoil, agus cabhróidh Stíobhard an Tí leat.
Má tá tú ag freastal ar imeacht sa Seomra Darach a d'eagraigh eagraíocht eile, tá an bealach isteach chuig an seomra seo ar thaobh na láimhe clé den fhoirgneamh agus tríd an doras ar dheis agus deireadh an tsiúláin. Tá córas fuaime éisteachta sa Seomra Darach (nó 'closchóras lúb ionduchtúcháin') do dhaoine a bhfuil áiseanna éisteachta á n-úsáid acu, agus is féidir é a chur i ngnímh tríd an socrú 'T' (Telecoil) a roghnú.
Is féidir le húsáideoirí cathaoir rothaí Teach an Ard-Mhéara a bhaint amach trí ardaitheoir ardáin atá suite ar thaobh na láimhe clé den fhoirgneamh. Ar chuspóirí slándála, tá CCTV i bhfeidhm taobh amuigh de Theach an Ard-Mhéara.
Níl aon pháirceáil ag Teach an Ard-Mhéara ach tá carrchlós poiblí suite díreach taobh thiar de, díreach laistiar de Lána Theach na Scoile. Cliceáil anseo chun teacht ar bhreis faisnéise agus treoracha. “This was a truly marvellous experience… de Faoite brings us on a roller coaster of emotion… The story may be Ó Conaire’s, but the genius in this particular work is undoubtedly de Faoite’s.” Irish Theatre Magazine Seo an m�id a d�irt Joanne N� Choile�in, m�inteoir Gaeilge i gCol�iste �osag�in i mBaile �tha Cliath, maidir le TEG sa scoil sin • Cén fáth? Tá ról mór ag an oideachais i gcaomhnú teangacha agus feictear dom go gcabhróidh saineolas/ taighde ar an ábhar seo post a fháil san earnáil amach as seo. Ní raibh cuid mhaith de na hÉireannaigh i Learpholl dá bhrí sin in ann dul chuig faoistin ós rud é nach raibh mórán Béarla acu. Oct 2010: 1 4 An Cholú, 2 3 Montpellier, 3 3 Veikko Huovinen, 4 3 Giúdaigh Aisceanazaíocha, 5 3 Anton Graff, 6 3 Oileáin Mhuir nIocht, 7 3 Na Scillí, 8 3 Valery Leontiev, 9 3 Craobh Sinsear Iomána Bhaile Átha Cliath, 10 3 Michael Chaistil (Oileán Mhanann), 17 3 Agaiméamnón, 18 3 Contaetha Shasana, 19 3 Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise, 20 3 Tirpitz, 12 3 Alistair MacLean, 13 3 Hairicín Tomas, 14 3 Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta, 15 3 Americana, 16 3 Akron, Ohio, 17 3 Gradam Grammy, 18 3 Diagacht an Choirpteagasc de chuid an Phápa Eoin Pól II., 19 3 An tAontas Eorpach, 20 2 Lucht leictreach, 21 2 Críocha an Iarthuaiscirt, 22 2 Dallán Forgaill, 23 2 Gluaiseacht na Oileáin Galápagos, 21 3 WikiLeaks, 22 3 Dún Droma, 23 3 Bogearraí saora, 24 3 Pompeii, 25 3 Navarra Teanga Tí - Scéim nua do Theaghlaigh an Scoilphobail - Glór na nGael
Teanga Tí – Scéim nua do Theaghlaigh an Scoilphobail
Frainc Cionnaith Scríofa Márta 21, 2017
2.0K Amharc
Tá tús á chur le scéim nua, Teanga Tí, le labhairt na Gaeilge a spreagadh i measc teaghlaigh an scoilphobail. Beidh ciste tacaíochta de luach €900 ag dul leis an scéim in aghaidh na scoile a thacóidh le heagrú imeachtaí do na teaghlaigh rannpháirteacha.
Agus tá Glór na nGael ar lorg léiriú suime ó phríomhoidí gaelscoileanna agus scoileanna Gaeltachta ar mhaith leo scoil s'acu a chlárú leis an scéim a mhairfidh trí bliana ó 2017-2020.
Is é is sprioc le Teanga Tí ná spreagadh agus tacaíocht a thabhairt do theaghaigh an Ghaeilge a labhairt níos minice sa bhaile. Is scéim uile-ghabhálach í a fhreastalóidh ar riachtanais teanga teaghlaigh difriúla agus beidh ról lárnach ag gaelscoileanna agus scoileanna Gaeltachta ina éascú. Is ar theaghlaigh a bhfuil páistí acu sa rang Naíonán Shinsir (rang a haon ó thuaidh) ar a bhfuil an scéim dírithe.
Beidh ciste tacaíochta mar chuid de. Bronnfaidh an scéim €600 ar gach scoil a ghlacfaidh páirt agus cuirfidh na scoileanna airgead maitseála de €300 ar fáil. Tacóidh an maoiniú seo le heagrú imeachtaí do na teaghlaigh rannpháirteach.
Sa bhreis ar an mhaoiniú d'imeachtaí, gheobhaidh gach teaghlach a ghlacfaidh páirt dearbhán de luach suas go €140 a chuideoidh leo timpeallacht Ghaeilge a chruthú sa bhaile.
Le suim a léiriú sa scéim ní gá do phríomhoidí gaelscoileanna nó scoileanna Gaeltachta ach litir A4 a chur chuig Marcas Mac Ruairí roimh 7 Aibreán 2017 ag marcas@glornangael.ie ag míniú cén fáth go gur mhaith leo go mbeidh scoil s'acu féin páirteach sa scéim. Moltar teagmháil a dhéanamh le Marcas roimh ré le critéir iomlán na scéime a fháil. Tá an scéim á riarú le tacaíocht Gaeloideachas Teo. agus Foras na Gaeilge. Is scéim phíolóta í Teanga Tí. Tá taithí leis ag an múinteoir eile mar scrúdaitheoir do na scrúduithe cainte agus scríofa chomh maith le teagmháil rialta ag an mbeirt acu leis an nGaeltacht. Dá ndéanfaí de réir an phróisis, bheadh ar an aire an córas céanna a úsáid le haghaidh eisiúint an chiorcláin inar ordaíodh go mbeadh ar ghaelscoileanna dhá uair an chloig go leith de cheachtanna Béarla a theagasc in aghaidh na seachtaine. Ó ‘Baby Rave’ go taispeántais d’ealaín PJ Lynch, Laureate na n-Óg agus ó seóanna damhsa go léiriú stáitste de How to Catch a Star le Oliver Jeffers déanta ag Branar Téatar do Pháistí. Bhí clár Gaeilge ar fáil freisin. Is ceantar beag tuaithe é Carn Tóchair atá suite i ndeisceart Chontae Dhoire. Le blianta fada, bhí bánú daonra ag tarlú sa cheantar agus meath ag teacht dá réir ar an oidhreacht chultúrtha agus ar an Ghaeilge agus, ar na mallaibh, ar earnáil na talmhaíochta. The ten students photographs above who received excellent results in their Junior Certificate in Coláiste Oiriall. Ar chúl ó chlé: Meabh Ní Ruanaí, Kianna Nic Cionna, Seimhín Ní Dhonnghaile, Máire Ní Fhearghais, Sarah Ní Fhailigh, Aimee Ní Ghallchóir agus Eabha Ní Fhlanagáin. Chun tosaigh: Tomás de Búrca, Múinteoir Annette Ní Thuathail, Príomhoide Tánaisteach, Caoimhe Ní Ghallchóir, Múinteoir Dermot Jack Mac Cionna, Ceann Bliana agus Amy Ní Chuinneagáin Bhí Conamara in ann seasamh in aghaidh na taoille níos fearr ná ceantracha eile, ach.... is é croí an scéil, ceist ama agus athraithe sa Ghalltacht. We live in a world of great linguistic diversity. More than half of the world’s population grows up with more than one language. There are, on the other hand, language communities that are monolingual, typically some parts of the English-speaking world. In this case, bilingualism or multilingualism can be seen as an extraordinary situation—a source of admiration […] Agus muid ag tarraingt ar dheireadh na bliana 2017 tá sé doiligh a chreidbheáil gur bliain, chóir a bheith, atá ann ó d'fhógair Peter Weir gur glacadh an cinneadh chun maoiniú £50,000 a bhaint den scéim 'Líofa' do dhaltaí scoile le freastal ar chúrsaí Gaeltachta i dTír Chonaill.
Cuimhneoidh na Gaeil i gcóngar agus i gcéin ar 2017 mar gheall ar theacht an Dream Dearg ar an tsaol le teachtaireacht láidir an fheachtais á scaipeadh go forleathan ar na meáin shoisialta ag léiriú nach raibh siad sásta glacadh le tuilleadh den slad in éadán na Gaeilge.
Tugadh tacaíocht don fheachtas ag formhór na bpáirtithe polaíochta ó thuaidh agus an tacaíocht sin go fóill á léiriú do chosaint na Gaeilge ó thuaidh.
Cuimhnroidh muid fosta go ndeachaigh na céadta chun sráide san earach le páirt a ghlacadh in agóid phoiblí i mBéal Feirste de thairbhe gur fhógair an tÚdarás Oideachais ó thuaidh go raibh siad le deireadh a chur le maoiniú do sheirbhisí óige agus clubanna óige.
Sin cinneadh a chuaigh i bhfeidhm ar an ghrúpa pobail in iarthar Bhéal Feirste Glór na Móna a raibh ceathrar oifigeach óige fostaithe acu.
Cuireadh deireadh le ceithre chumann óige sa chathair i mí Aibreáin agus dhiúltaigh an tÚdarás glan a thuilleadh maoinithe a chur ar fáil do na cumainn óige Gaeilge.
Throid Glór na Móna a cás áfach agus d'éirigh leo sa deireadh thiar a n-éileamh a fháil ar ais.
Bhuail Meon Eile isteach chuig an ghrúpa díograiseoirí pobail seo le fáil amach faoi na dúshláin a bhí rompu in 2017 agus faoi na héachtaí atá bainte amach acu agus na mianta atá acu is iad réidh le dul isteach chuig 2018, Bliain na Gaeilge. Cuireann líon chomh hard sin scoláirí dúshlán mór roimh an scoil chun socruithe cuí a dhéanamh dóibh an uair a mbíonn an Ghaeilge ar an tráthchlár. Sa lá atá inniu ann is é balla thoir Theampall Mòr Naomh Muire, a tógadh sna 1200í mar an teampall paróiste áitiúil, an fothrach is mó atá fágtha. Tá dhá fhuinneog ón teampall bunaidh sa bhalla. Agus tú ag amharc siar tig leat an suíomh a bhíodh ag an teampall a fheiceáil - thart ar 20 méadar ar fhad. Cíll Cháis
Cad a dhéanfaimid feasta gan adhmad? Tá deireadh na gcoillte ar lár; níl trácht ar Chill Cháis ná ar a teaghlach is ní bainfear a cling go bráth. An áit úd a gcónaiodh an deighbhean fuair gradam is meidhir thar mhnáibh, bhíodh iarlaí ag tarraingt tar toinn ann is an t-aifreann binn á rá.
Ní chluinim fuiaim lachan ná gé ann, ná fiolar ag éamh sois cuain, ná fiú na mbeacha chun saothair thabharfadh mil agus céir don tslua. Níl ceol binn milis na n-éan ann le hamharc an lae a dhul uainn, náan chuaichín i mbarra na ngéag ann, ós í chuirfeadh an saol chun suain.
Tá ceo ag titim ar chraobha ann ná glanann le gréin ná lá, tá smúid ag titim ón spéir ann is a cuid uisce g léir ag trá. Níl coll, níl cuileann, níl caor ann, ach clocha is maolchlocháin, páirc an chomhair gan chraobh ann is d' imigh an géim chun fáin.
Anois mar bharr ar gach míghreanni, chuaigh prionsa na nGael thar sáil anonn le hainnir na míne fuair gradam sa bhFrainc is sa Spáinn. Anois tá a cuallacht á caoineadh, gheibbeadh airgead buí agus bán; 's í ná tógladh sillbh na ndaoine, ach cara na bhfíorbhochtán.
Aicim ar Mhuire is ar Iosa go dtaga sí arís chughainn slán, go mbeidh rincí fada ag gabháil timpeall, ceol veidhlín is tinte cnámh; go dtógtar an baile seo ár sinsear Cill Chais bhreá arís go hard, is go bráth nó go dtiocfaidh an díle ná feictear é arís ar lár. Ní Mór don Chúirt Gníomh A Dhéanamh In Éagmais Ghníomh an Fheidhmeannais - Conradh na Gaeilge | Ar son phobal na Gaeilge
Ní Mór don Chúirt Gníomh A Dhéanamh In Éagmais Ghníomh an Fheidhmeannais
Éisteacht iomlán d'athbhreithniú breithiúnach Chonradh na Gaeilge san Ard-Chúirt i mBéal Feirste de thairbhe theip an Fheidhmeannais glacadh leis an Straitéis Ghaeilge ó thuaidh
Bhí éisteacht iomlán ag Athbhreithniú Breithiúnach san Ard-Chúirt i mBéal Feirste inniu (8 Feabhra 2017) de thairbhe theip an Fheidhmeannais glacadh leis an Straitéis Ghaeilge (2015-35) faoi mar a gealladh i gcomhaontú Chill Rimhinn (2006) agus i gClár Rialtais an Fheidhmeannas 2011-2015. Baineann an cás fosta le teip an Fheidhmeannais alt 28d d'Acht TÉ 1998 a chur i bhfeidhm. Fuair Conradh na Gaeilge 'Cead na Cúirte' i mí na Bealtaine 2016.
Chruinnigh páistí ó Gaelscoileanna áitiúla taobh amuigh den Ard Chúirt leis an Dream Dearg chun tacú leis an chás ar son na Straitéise Gaeilge.
Deir Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Cóilín Ó Cearbhaill:
"Ghlac Conradh na Gaeilge ról fíor-ghníomhach i gcomhairliúchán Roinn CEF ar an Straitéis, mar a rinne go leor eile laistigh de phobal na Gaeilge. Tá muid ag fanacht breis agus 10 mbliana leis seo agus tá cuid mhór frustrachais sa phobal de dheasca theip an fheidhmeannais seo a chur i bhfeidhm. Tá muid ag caint ar rudaí simplí bunúsacha anseo, a bhaineann le páistí, an Ghaeilge sa bhaile, infheictheacht na teanga srl; rudaí a mbeidh tionchar sodhearfa soléirithe acu do daoine sin ar suim leo a saol a chaitheamh trí Ghaeilge. Ní Mór don Chúirt Gníomh a dhéanamh in éagmais Ghníomh an Fheidhmeannais".
Deir Ciarán Mac Giolla Bhéin, Conradh na Gaeilge agus Ionadaí do 'An Dream Dearg':
"Cuireann muid fáilte roimh an deis a thug an Ard Chúirt dúinn dúshlán an fheidhmeannais a thabhairt ar cheist seo na straitéise. Ní féidir le Stormont neamhaird a dhéanamh de phríomh-dhualgas dlíthiúil atá orthu ó chomhaontú idirnáisiúnta atá anois mar dhlúthchuid den phróiseas síochána; dualgas a bhí aontaithe fosta i gClár Rialtais an fheidhmeannais féin 2011-15. Tá sé rí-thábhachtach go mbeidh straitéis ann chun cur chun cinn na Gaeilge a fheabhsú agus a chosaint de réir mar a thagann méadú ar phobal na Gaeilge agus á gcearta á n-éileamh acu. Ní féidir le Stormont neamhaird a dhéanamh ar phobal na Gaeilge – anois an t-am don reachtaíocht." Léann Liam Ó Muirthile dánta as a chnuasach 'Sanas' (Cois Life, 2007) agus labhraíonn sé faoin tionscadal foilsitheoireachta neamhghnách seo ar ghlac Iarla Ó Lionaird páirt ann. Tá dlúthdhiosca a théann leis an gcnuasach ar a bhfuil reacaireacht agus ceol a chum an bheirt ealaíontóirí. Bille leis an Acht Teanga a leasú le foilsiú roimh dheireadh an tseisiúin nua Dála – Aire Stáit na Gaeltachta - PEIG.ie
Bille leis an Acht Teanga a leasú le foilsiú roimh dheireadh an tseisiúin nua Dála – Aire Stáit na Gaeltachta
14 Meán Fómhair, 2019 | Tuairisc.ie | Náisiúnta
Dé Sathairn, Meán Fómhair 14 2019 ag 5:50 am
Roimh dheireadh an tseisiúin nua Dála a fhoilseofar an bille le leasú a dhéanamh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla de réir an eolais is deireanaí atá tugtha ag Aire Stáit na Gaeltachta.
Rachaidh an seisiún sin, a thosóidh amárach, ar aghaidh go dtí saoire na Nollag.
Dúirt an Taoiseach Leo Varadkar ag cruinniú deiridh an Rialtas i nGleann Cholmcille roimh shos an tsamhraidh go bhfoilseofaí an bille mí 'Meán Fómhair nó Deireadh Fómhair seo chugainn'.
Dúirt sé go raibh díomá air nach raibh an bille réidh le foilsiú do chruinniú na comhaireachta sa Ghaeltacht.
Tá beagnach ocht mbliana caite ó d'fhógair iar-aire stáit na Gaeltachta Dinny McGinley go rabhthas chun athbhreithniú a dhéanamh ar an Acht Teanga. Tá dáta foilsithe an bhille leis an leasú sin a dhéanamh curtha ar athlá go minic le roinnt blianta anuas.
I bhfreagra ar cheist Dála ón Teachta Catherine Connolly dúirt an tAire Stáit Kyne go raibh oifigigh a Roinne agus an dréachtóir parlaiminte in Oifig an Ard-Aighne, tar éis 'dian-obair a dhéanamh' ar an dréacht den Bhille Teanga agus go mbeadh sé le cur faoi bhráid an Oireachtais 'chomh luath agus is féidir'.
Dúirt an tAire Stáit go raibh sé 'tiomanta' an bille a fhoilsiú 'roimh dheireadh an tseisiúin seo' agus go raibh súil aige súil aige go n-achtófaí an bille 'gan mhoill' ina dhiaidh sin.
Dúirt sé freisin go raibh sé mar 'ollchuspóir' sa Bhille go mbeidh 20% de na daoine nua a d'earcófaí don tseirbhís phoiblí inniúil sa Ghaeilge, go mbeidh gach oifig phoiblí atá lonnaithe sa Ghaeltacht ag feidhmiú trí Ghaeilge agus go mbeidh comhlachtaí poiblí in ann freastal ar an éileamh ón bpobal ar sheirbhísí trí Ghaeilge.
"Is í an earcaíocht croílár na ceiste agus táim dóchasach gur féidir tógáil, ar bhonn céimiúil, ar líon na bhfostaithe le Gaeilge sa státchóras agus, ag eascairt as sin, go mbeifear in ann feabhas a chur ar sholáthar seirbhísí trí Ghaeilge, mar is cóir," a dúirt an tAire Stáit.
Dúirt an tAire Stáit Kyne chomh maith go mbeadh 'tuilleadh deiseanna fostaíochta' ann do dhaoine le Gaeilge san earnáil phoiblí amach anseo. Tá ráite ag colúnaí nuachtáin agus podchraoltóir aitheanta i Meiriceá “go mb’fhearr dó a chuid fíricí a sheiceáil” maidir le staid na Gaeilge in Éirinn tar éis d’éisteoir dá chuid a dhúshlán a thabhairt ar Twitter. Bhí infheistíochtaí €1.7 bhilliún ceadaithe ag NAMA faoi dheireadh 2012, agus bhí os cionn €1 bhilliún den mhéid sin tarraingthe anuas. Tithíocht Shóisialta soláthar tithíochta Sóisialta a mhéadú March 2017 – Page 2 – Teic
Teic na nGael
Posted on 16/03/2017 17/03/2017
Lá na Meán Sóisialta i Facebook
Inniu bhí imeacht do dhéagóirí i gCeanncheathrú Facebook i mBaile Átha Cliath mar chuid de Lá na Meán Sóisialta…
Pictiúr: Conor McCabe Photography
Tá Lá na Meán Sóisialta ar siúl inniu (Déardaoin, 16 Márta) mar chuid de Sheachtain na Gaeilge le Energia 2017.
Is í aidhm Lá na Meán Sóisialta úsáid na Gaeilge ar na meáin shóisialta a mhéadú thar cuimse sa dara lá deireanach de Sheachtain na Gaeilge le Energia 2017 agus í ag druidim i dtreo cheiliúradh mór na Féile Pádraig. Tá Seachtain na Gaeilge le Energia ag súil leis an oiread daoine, scoileanna, eagraíochtaí agus grúpaí agus is féidir a spreagadh chun Gaeilge agus an haischlib #LNMS17 a úsáid ar na meáin shóisialta ar an lá.
Mar chuid de Lá na Meán Sóisialta, bhí ócáid ar siúl do dhaltaí meánscoile in oifigí Facebook i mBaile Átha Cliath. Bhí beirt ambasadóirí de Sheachtain na Gaeilge le Energia 2017 i láthair; Miriam O'Callaghan a bhí ina bean an tí, agus Micheál Ó Ciaraidh a bhí ar an bpainéal cainteoirí, in éineacht le Cara Nig Fhearraigh ó Facebook, Cormac Breathnach ón bhFoclóir Nua, Niamh Ní Chróinín ó Raidió Rí-Rá agus Edel Ní Bhraonáin ó CLG Na Gaeil Óga.
Is féidir leat fós páirt a ghlacadh i Lá na Meán Sóisialta trí phostáil as Gaeilge ar leithéidí Facebook, Twitter, Instagram agus Snapchat agus an haischlib #LNMS17 a úsáid.
121 Digital . ie
Céard é 121 Digital.ie ?
Ceachtanna idirlíne d'fhoghlaimeoirí ar bith, tosaitheoirí go leor acu sin ach ní gá ach oiread. Cuma más tosaitheoirí nó ar leibhéal idirmheánach – daoine ábalta idirlíon a úsáid ach ceisteanna acu nó spéis acu rudaí a fhoghlaim. Bíonn na ceachtanna saor in aisce dóibh agus téann na teagascóirí agus na ceachtanna ar aghaidh ar comhchéim leis an bhfoghlaimeoir.
Tá ós cionn 70 ionad foghlamtha ar fud na tíre, idir gnólachtaí, scoileanna, ollscoileanna agus Coláistí IT ina measc iad siúd atá á reachtáil.
Tarraingíonn 121 Digital pobal le chéile, go minic idirghlúine a bhíonn i gceist agus is féidir le daoine fásta teicneolaíocht agus cúrsaí idirlíne a fhoghlaim ó duine óg atá ag tabhairt a gcuid ama go dheonach chun na scileanna atá acu a roinnt.
Cé go mbíonn go leor difríochtaí idir ghlúnta éagsúla, trí 121 Digital tá na glúine ag foghlaim óna chéile.
Go dtí seo níor thriall ach ionad foghlamtha amháin an tionscnamh rathúil seo a reachtáil trí Ghaeilge, agus b'shin buíochas le Pádraig Ó Dubhaigh an múinteoir Fraincíse agus teicneolaíocht faisnéise i bPobalscoil Corca Dhuibhne sa Daingean i gContae Chiarraí.
Tá na cáipéisí agus an leagan nua de na ceachtanna 121 Digital anois ar fad á aistriú go Gaeilge agus beidh Scoil Chuimsitheach Chiaráin ar an gCeathrú Rua i gConamara Contae na Gaeillimhe ag tabhairt faoi an togra trí Ghaeilge an tseachtain seo chugainn.
Lá na Meán Sóisialta
Amárach, Déardaoin 16 Márta 2017 is Lá na Meán Sóisialta a bheas ann. Cosúil le aon imeacht eile ar líne, cuma cá bhfuil tú lonnaithe ar domhan, is féidir linn ar fad páirt a ghlacadh. Níl orainn ach an haischlib #LNMS17 a úsáid agus beidh an haischlib céanna á núsáid ar na meáin shóisialta ar fad.
Bheartaigh foireann Sheachtain na Gaeilge céiliúradh a dhéanamh ar an méid Gaeilge a úsáidtear ar líne, atá ag fás in aghaidh an lae. Ar ndóigh tá an ceiliúradh seo á dhéanamh le linn Sheachtain na Gaeilge le Energia. Tá Facebook agus comhlachtaí idirnáisiúnta teicneolaíochta eile ag obair seasta leis an teanga a chur chun cinn agus bíonn na mílte ag baint úsáid as a gcuid Gaeilge ar na meáin shóisialta.
Deis atá anseo chun daoine fud fad an domhain a spreagadh le níos mó Gaeilge a úsáid ar an lá seo ach go háirithe. Is í an Ghaeilge ceann de na 100 teangacha is gníomhaí ar líne. Is léir an t-éileamh atá uirthi ó na seirbhisí atá ar fáil anois trí Ghaeilge; téacsáil réamhaithriseach, aipeanna agus na céadta suíomhanna idirlíne.
Tá imeachtaí ar fad Seachtain an Gaeilge ar an suíomh gréasáin agus ar an Aip atá ar fáil saor in aisce ar GooglePlay agus Apple.
Posted on 14/03/2017 24/03/2017
Cluasraon.ie
Tá suíomh gréasáin cluasraon.ie beo ar líne ón chéad lá mí Márta 2017. Cuireadh tús leis an togra ag tús na bliana agus is Críostóir Ó Faoláin agus a bhean chéile Natália atá taobh thiar dhe.
Labhair Teic na nGael le Críostóir chun níos mó eolas a fháil..
"Cathaim an t-úafás ama ar líne, ar Facebook/Twitter, ag léamh scéalta nuachta, ag breathnú ar físeán YouTube agus ag éisteacht le podchraoltaí."
D'inis Críostóir dúinn gur thug sé faoi deara gur Béarla is mó a bhí san ábhar YouTube a bhí sé ag feachaint air agus an scéal céanna le na podchraoltaí a bhí sé ag eisteacht leo.
"Mhothaigh mé go raibh easnamh ann ó thaobh ábhar físeán agus fuaime ar líne."
"Chuaigh mé ag lorg ábhar den tsaghas sin i nGaelainn, ach is fíor bheagán de a bhí ar fáil. D'fhéadfá na cainéil YouTube a chuireann ábhar Gaelainn ar fáil go rialta a áireamh ar aon lámh amháin."
Shocraigh siad beirt sraith físeán a chur amach agus sraith a chur muide go leor spéise ann ach go háirithe ná na sraithe darbh ainm 'Fios' ina bhfuil cúrsaí eolaíochta agus teicneolaíochta á phlé.
Cuireadh an céad ceann amach le déanaí ag plé an Nintendo Switch a seoladh tús na míosa.
"Tá uainn ábhar nua a chur ar fáil i nGaelainn ar YouTube. Ó thaobh na podchraoltaí de, seachas ábhar d'fhoghlaimeoirí amháin, agus ábhar na stáisiún raidió, déanaim amach nach raibh ach ceann amháin ar fáil i nGaeilge. Bím ag éisteacht leis an t-úafás podchraoltaí Béarla agus tá uaim go mbeidh níos mó ar fáil i nGaelainn."
Ardán d'ábhar digiteach ar ardchaighdéan is ea cluasraon.ie ar féidir a leanacht ar na meáin shóisialta chomh maith ar Twitter, Facebook agus Instagram.
Ná dearmad an cainéal YouTube. Guímid gach rath orthu!
Posted on 13/03/2017 14/03/2017
Leagan nua 'Rasberry Pi' seolta
Go dtí seo, má bhí tú ag iarraidh an Raspberry Pi Zero (an leagan is lú atá ar fáil den Raspberry Pi) a nasctha leis an wifi, bhí ort dongle a úsáid agus ceann de do chuid usb ports. Ach anois…
Tá an wifi ar fad in éineacht, go uilechuimsitheach, ag fágáil do chuid USB ports saor agus dá mbeadh tú ag iarraidh an Rasberry Pi a bheith i cás beag, beidh an Wifi chomh maith (gan na sreanga sin a bhíodh agat lasmuigh cheana)
Bíonn suim san Rasberry Pi 'Zero' in áit leagan eile den Rasberry Pi más rud go mian leat úsáid a bhaint as ceann níos eadroime, níos lú agus nach úsáídeann an oiread cumhacht.
An bhfuil Rasberry Pi agat sa bhaile?
Posted on 12/03/2017 22/03/2017
An Aip is fearr liom…
Micheál Ó Ciaraidh – Cé hé?
Is láithreoir teilifíse é Micheál Ó Ciaraidh ar Cúla4 (rannóg na ndaoine óga) TG4 agus oibríonn sé ar cúntais na meáin shóisialta TG4 chomh maith! #Teic
Nuair nach mbíonn Micheál ag snapáil nó ag déanamh míreanna beo ar Facebook agus meáin shóisialta eile, seineann sé an fidil le banna ceoil darbh ainm Spats Colombo. Táimid ar fad ag tnúth go mór le iad a fheiceáil ag an Electric Picnic arís i mbliana agus tá EP le Spats Colombo 'Caught in a Bind' ar fáil le híoslódáil. D'aithneá ó chanúint bhreá Micheál gurb as Leitir Ceanainn, Co. Dhún na nGall dó.
D'iarr Teic na nGael ar Micheál – Cén Aip is fearr leat?
"Bímse gafa le mo fón agus mar sin de, tá mé ag ceapadh go bhfuil na haipeanna ar fad agam faoin am seo! Is iad na cinn a úsáidim don chuid is mó ná Facebook agus Twitter le bheith ionraic, ach 's an aip is fearr liom ar domhan ná 'Soundhound'.
"na cinn a úsáidim don chuid is mó nó Facebook agus Twitter, ach an aip is fearr liom ar domhan ná Soundhound"
"Ní aip nua atá inti ach fos féin ceapaim go bhfuil cumhachtaí osnádúrtha aici! Tá sí iontach cosúil le 'Shazam' san doigh 's gur féidir leis an aip seo ceol a aithint ó a bheith ag 'éisteacht' le píosa gairid uaidh.
"Mar cheoltóir, tá sé seo iontach mar is minic an am a thagann corr-séis istigh i mo cheann agus déanaim iarracht é a chanadh amach – le fáil amach go díreach cén t-amhrán atá ann. É sin ráite, agus tá mé i ndáiríre faoi seo, tá aip nua den scoth foilsithe ag Foras na Gaeilge an tseachtain seo.
"tá aip nua den scoth foilsithe ag Foras na Gaeilge an tseachtain seo le téarmaí nua ar nós 'selfie stick', 'marriage equality' agus 'eejit' ann"
"Sé 'Foclóir' Béarla – Gaeilge atá inti ach tá i bhfad níos mó ná seo amháin i gceist leis. Mar shampla, tá stóir focail nua aige le téarmaí nua ar nós 'selfie stick', 'marriage equality' agus 'eejit' ann. Ach 's an rud is glic faoi ná tá samplaí fuaime ann le ngach aon focail agus is féidir an bhealach a ndeirtear iad sna canúintí ar fad a chloisteáil. Samhlaigh dá mbeadh a leithéid ann nuair a bhí mé féin ar scoil 's ag iarraidh ullmhúcháin a dhéanamh don Ardteist. 'Fá dtaobh de' ABÚ!!!!!"
Ár mbuíochas le Micheál as ucht labhairt linn, tá sé freisin gnóthach faoi láthair mar duine de ambassadóirí Seachtain na Gaeilge na bliana seo. Bíonn sé freisin ag láithriú clár raidió ar stáisiún pobail Gaeilge Cathair na Gaillimhe Raidió na dTreabh.
Posted on 11/03/2017 13/03/2017
Deisceart ó thiar theas
Comhdháil & Féilte SXSW – Deisceart ó thiar theas (South by Southwest® Conference & Festivals)
Inniu 11 Márta tá cailín óg darbh ainm Niamh Scanlon as Baile Átha Cliath ag labhairt ar painéal ag plé 'Why Women in Tech Matter' in Austin, Texas, Meiriceá.
Is ócáid ag ceiliúradh teacht le chéile tionscal na scannán, tionscal an cheoil agus idirgníomhach atá san SXSW (nó DóTT) a bhíonn ar siúl gach bliain ó 1987.
Thosaigh Niamh Scanlon ag códú nuair a bhí sí 9 mbliana d'aois ag Coderdojo in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath agus bronnadh an teideal Cailín Dhigiteach AE na bliana 2015 uirthi. Tá Will.i.am. le feiceáil in aice léi ina íomhá próifíl Twitter, níl aontas ar bith 's an méid daoine atá sí tar éís castáil le agus an méid atá bainte amach cheana féin ag an cailín 14 bliana d'aois óg seo.
– Níl tú ariamh ró-óg a bheith mar dea-shampla, a bheith mar 'role-model'. (eiseamláir / patrún – nó Gaeilge éicint mar sin ar'role-model')
Deisceart ó Thiar Theas – SXSW ar siúl Márta 10-19 2017
Posted on 05/03/2017 06/03/2017
Conchubhair Mac Lochlainn – Cé hé?
Is físghrafadóir tráchtála agus sainchomharlaí digiteach agus cumarsáide é Conchubhair Mac Lochlainn, gur leis Acmhainní Teoranta – an t-aon gníomhaireacht digiteach iomlán dhá-theangach sa tír. Muineachánach ó dhúchais, tá sé anois lonnaithe idir Baile Átha Troim agus lár na Cathrach Átha Cliath. Agus rochtain aige ar leathanbhanda réasúnta gasta, is féidir leis feidhmiú ar son réimse leathan cliaint fud fad an domhain ar-líne, gan fiú tír ná teach a fhágáil. Is Cathaoirleach é ar Seachtain na Gaeilge le Energia ar siúl anois.
D'iarr Teic na nGael ar Conchubhair – Cén Aip is fearr leat?
"An aip is fearr liom faoi láthair, agus déarfainn go gcuirfeadh sé seo iontas ar roinnt mhaith daoine, ná feidhmchlár 'SnaG 2017' atá ar fáil ar iTunes agus Google Play. Is liosta cuimsitheach ar gach imeacht áitiúl, is cuma cá háit ar domhain, atá ag tarlú don Féile is mó riamh d'ár dteanga dúchais faoi láthair."
An aip is fearr liom faoi láthair, agus déarfainn go gcuirfeadh sé seo iontas ar roinnt mhaith daoine, ná feidhmchlár 'SnaG 2017'
"Tá Seachtain na Gaeilge le Energia ag dul ó neart go neart le cúpla blian anuas, a bhuíochas leis an bhfoireann cumasach atá againn, ach is tábhachtach cuimhniú gur bunaithe ar an phobal atá an rath sin, agus ar an pobal céanna a mbraitheann an féile fhéin."
"Sin an fáth gur go h-uile is go h-iomlán slua-fhoinnsithe atá na sonraí don aip. Ní bheadh muid in ann gach imeacht a chlárú fé mar a tháinig na sonraí chugainn san oifig, agus mar thoradh tá an inneal taobh thiar den aip, a d'fhorbair Pangr dúinn, thar a bheith cliste. Agus na sonraí leagtha amach mar is ceart ar an bhfoirm ar líne, cruthaítear an t-imeacht d'aon ghnó. Ansin, agus é ina luí ar an mbunachar sonraí, níl le déanamh ag an úsáideoir ach rogha a dhéanamh cén saghas imeacht atá uathu, agus cé chomh chongaireach dóibh – is féidir leas a bhaint as an GPS ar an ngléas atá acu imeachtaí a thaispeáint de réir cóngaireacht."
Níl le déanamh ag an úsáideoir ach rogha a dhéanamh ar cén saghas imeacht atá uait, agus cén fhaid uait – is féidir leas a bhaint as an GPS ar do ghléas chun imeachtaí a thaispeáint de réir cóngaireacht
"Is dócha gurb iad san na smaointí is fearr ó taobh an saol digiteach de: Rudaí thar a bheith simplí ag breathnú, atá rúinín beag d'éirimiúlacht taobh thiar dóibh, agus a dhéanann saol an úsáideora – ach go háirithe dóibh san l'Acmhainní teoranta (boom boom!) – giota beag níos éasca."
Ár mbuíochas le Conchubhair as ucht labhairt linn (agus as ucht an imeartas focal) Is féidir níos mó eolas a fháil faoi a ghnó ''Achmhainní Teo.' ar líne
Is féidir Aip Seachtain na Gaeilge a íoslódáil saor in aisce ó iTunes nó GooglePlay.
Posted on 01/03/2017 04/03/2017
Try Teic
Give Technology through Irish a go for Seachtain na Gaeilge (or/and beyond)
There are quite a number of ways you can choose 'Teic as Gaeilge' do you own a Facebook account?
Socruithe = Settings
Twitter? Tweet = Giolc
Your Google Drive? Tiomántán. Your Gmail can also be used through Irish.
Have you checked if your mobile phone has an Irish language option?
When taking a selfie on my android people see the words 'aghaidh áille' and it feels great!
More info about Seachtain na Gaeilge on their website.
Iontrálacha blag is déanaí
Fadhbanna Facebook
Lá na Meán Sóisialta 2018
Giuirléid 2017
Teic na Mara
Slán iPod
Aip is Fearr Liom
as Béarla / English
Céard a chiallaíonn 'Teic' duitse
Altanna Teic ar NÓS.ie
Teic Tuairisc.ie
Liosta Blaganna Gaeilge
Learn Gaeilge for free with Duolingo
Meit-
Úsáidtear cookies anseo chun deis a thabhairt duit an eispéireas is fearr a bhaint as an suíomh seo. Má leanann tú ar aghaidh ag úsáid an suíomh gréasán seo, glacaimid leis go bhfuil tú sásta leis seo. Ceart go leor Agus mé ag déanamh athnuachan ar mo cheadúnas tiomána le déanaí is trí Ghaeilge a rinne mé an gnó ar fad leis an té a bhí ag freastal orm. Ní raibh stró ná éileamh ag baint leis. A luaithe a chonaic sé go raibh an fhoirm líonta isteach i nGaeilge sin an teanga a úsáid sé. Chuirfeadh sé ardú croí ort. Is trua nach mar sin a tharlaíonn go coitianta. > Tá sé ar nós ábhar breise a dhéanamh sa Bhreatain Bheag, mar sin bheadh > pointí breise ar fáil. Agus thabharfadh siad aitheantas breise fosta dóibh > siúd a bhaineann ardchaighdeán Gaeilge amach sa earnáil Ghaeloideachais. Ní bhíonn an ráidhte sin — abair í mar "Tír na nohg" nó "Tír na nawg" — ag na scríobhnóirí Conallacha. TUARASCÁIL: TÁ NA heagrais Ghaeilge agus lucht na teanga ag stocaireacht go fóill faoi pholasaí teanga Fhine Gael agus feachtas an olltoghcháin ag teacht chun deiridh. Agus mé ag labhairt le roinnt daoine ar na mallaibh fán argóint ar son an chinnidh sin gan Lá Nua a mhaoiniú níos mó. Cuireadh ar mo shúile domh nár pháipéar ceart nuachta é agus ba léir sin ón leagan amach agus an méid nuachta a bíos le léamh ann. Agus luadh nach ndíoltar ach líon beag páipéar ach an oiread. Agus cé go raibh an argóint seo ag dul i bhfeidhm orm agus mé ag glacadh le tuairimí an duine sin, bhí ceist i mintinn féin ag cur isteach ar an chomhrá sin. Cad chuige nach raibh sin amhlaidh? Cad chuige nach raibh Lá Nua cosúil le páipéir laethúla an Bhéarla? Ní raibh mé in ann an freagra sin a aimsiú ag an phointe sin! Labhair mé le roinnt daoine eile a raibh a mhilleadh de thuairim acu fán chinneadh agus dúirt duine amhain acu sin liom nach raibh go leor airgid ariamh ag an pháipéar le caighdeán pháipéar an Bhéarla a bhaint amach. Níor tugadh ach £180,000 sa bhliain agus de réir cosúlachta chaitheann na mórpháipéir eile 20 oireadh sin anseo ó thuaidh amháin. Agus trí oiread sin ar chúrsaí margaíochta amhain. Chuir sé seo iontas orm, nó níor smaoinigh mé air seo roimhe. Is iontach liom gur mhair Lá Nua chomh fada seo ar an chéad dul síos agus an méid íseal sin airgid acu. Agus mé ag déanamh machnaimh air seo, tógadh ceist eile i mintinn. Cad chuige nár tugadh go leor airgid daofa ariamh? Ní thiocfadh liom theacht ach ar aon fhreagra amháin. An amhlaidh nach raibh Foras na Gaeilge dáiríre fán tacaíocht seo, nach raibh an Foras den tuairim gur fiú páipéar laethúil a bheith ag lucht na Gaeilge ar chor ar bith. Anois agus mé ag machnamh air seo, is maith is cuimhin liom an troid fhíochmhar a bhí ann cúpla bliain ó shin leis an deontas seo a ghlámadh uathu den darna huair. Creidim féin anois go bhfuil rud níos tábhachtaí ag tarlú anseo agus nach n-aithíonn daoine a thábhachtaí atá an troid seo. Baineann seo le cúrsaí smáchta agus cumhachta. Cé tá i mbun chur chun cinn na Gaeilge sa tír seo idir Thuaidh agus Theas? Tá go leor don chaimiléireacht agus don chealgaireacht ag dul ar aghaidh anseo, an amhlaidh go bhfuiltear ag cur dallamullóg orainn? Sílim anois gur troid stiúrtha na Gaeilge atá ag dul ar aghaidh anseo agus ní amháin sa chás seo ach ar fud saol na Gaeilge, agus tá tuairim iomlán éagsúil ag lucht stiúrtha an Fhorais ar bhealach chun cinn na Gaeilge agus cé a bheas dá stiúradh! Ná bíodh dallamullóg ort níos mó, ba chóir dúinn anois a bheith ag troid go fiáin ar son go leor airgid le páipéar ceart laethúil a bheith againn, mar atá ag lucht a Bhéarla sa tír seo. Nó ma chiaillann muid an ceann seo is mó i bhfad a chailltar ná Lá Nua amháin. Cothrom na Féinne do na Gaeil! Braithim chomh maith leis sin, gur taidhleoir mé ar son na Gaeilge nuair a théim i measc an tsluaigh ag craobhscaoileadh. Céad míle fáilte! Is iontach an pléisiúr dhomsa tírdhreach álainn éagsúil Chonamara a roinnt leat – seanachas na háite, tránna álainn gainmheach, nach bhfuil fhios ag mórán go bhfuil siad ann, na cuanta gorma, flóra agus fána ó phortaigh srathach go barr sléibhe; le léargas a thabhairt dhuit ar chultúr agus ar oidhreacht ársa na ndaoine agus an tírdhreach.
Is i mbaile beag Charna, i gceart lár na Gaeltachta a rugadh mise agus a d'fhás mé suas. Baile beag é ach bhí go leor tionchar aige ar chultúr agus ar oidhreacht na tíre. Is é áit dhúchais go leor amhránaí sean-nóis, damhsóirí agus ceoltóirí é.
Tháinig go leor tógálaí bád agus déantóirí seoil as an gceantar. Bhí mise fite fúite sna traidisiúin agus
nósanna seo agus mé ag fás suas i gCarna agus thug sé inspioráid dhom an cleachtas saoil áirid seo a roinnt le nár gcuairteoirí. Tá rud do chuile dhuine, sean agus óg i gConamara; ón aoibhneas a bheith ag seoladh ar húicéir na Gaillimhe, ag marcaíocht capall ar thránna fada folamh, ag piocadh faochan nó sméara dubha. Tar agus feic Conamara liom agus muid ag siúl ar Oileán tréigthe Fhínse, ag tóraíochta faochan ar thaoille íseal ar chladaigh Mhuighinse nó ag ól pionta ar do sháimhín só i measc mhuintir na háite. Seo libh siúl siar go Conamara! Bhí scoth na gceoltóirí ar an ardán le Shane Hennessey, Mo Hat Mo Gheansaí, Seo Linn agus an sárghrúpa reggae as Béal Feirste Bréag. D’fhoghlaim sé Gaeilge agus deirtear gur faoi stiúir Kuno Meyer a rinne sé staidéar ar an Sean-Ghaeilge. Chaith sé féin agus Ada a laethanta saoire i mBaile Bhuirne i 1913 agus d’fhill siad ar feadh ráithe i 1914. Scríobh sé céad amhrán síos sa cheantar. Tá siad foilsithe, idir fhocail agus cheol, mar aon le haistriúcháin agus nótaí, in Journal of the Irish Folk Song Society, nos. 23–25 (1920–21). Dúirt Dónall Ó Súilleabháin faoin mbailiúchán sin: “Incomparably the finest collection in our time of Irish songs noted from oral tradition”. I réamhrá an leabhair deir an t-údar linn gur i nGaeilge a scríobh Sadhbh an chuid is mó dá dialann, (a thosaigh sí in 1913) ach ó am go céile gur iompaigh sí ar an dá theanga eile a bhí aici; ar an bhFraincis nuair a bhí sí ag obair le grúpa ealaíontoirí ó thíortha éagsúla i bPáras, agus ar an mBéarla nuair a bhí brú ama orthu, mar a bhí, le linn Éirí Amach na Cásca. Siocair a laghad sin bunfhoinsí Gaeilge ar fáil don tréimhse chorraitheach seo i stair na hÉireann is mór an trua nach bhfuil an bunleagan Gaeilge ar fáil, fiú mar aguisín ag deireadh an leabhair. I ráiteas a chuir RTÉ Raidió na Gaeltachta amach tráthnóna dúradh go bhfuil aitheantas á thabhairt don Ollamh Emeritus le Stair in Ollscoil na hÉireann Gaillimh mar dhuine de mhórscoláirí “ár linne” agus mar thráchtaire géarchúiseach ar chúrsaí polaitíochta agus staire nach “leasc leis riamh a chuid léinn agus saineolais a roinnt go fial leis na héisteoirí”. Tagraíodh chomh maith don mheas mór atá ag daoine ar Ó Tuathaigh mar gheall ar an “ómós a léirigh sé féin don teanga agus do phobal na Gaeltachta riamh anall”.
Is iarChathaoirleach é ar Chomhairle RTÉ Raidió na Gaeltachta, bhí sé ina chathaoirleach chomh maith ar Údarás na Gaeltachta agus ar Bhord na Gaeilge. Bhí sé ina leasuachtarán ar Ollscoil na hÉireann Gaillimh agus d’ainmnigh an tUachtarán Micheál D Ó hUigínn é ar an gComhairle Stáit.
Tá sé pósta ar Mharie Gleeson as Leitir Ceanainn, agus tá triúr clainne orthu, Colm, Eimer agus Caoimhe. D'ionsaigh polaiteoirí ón DUP agus NI21 torthaí 'dearfacha' an phróisis comhairliúcháin a rinneadh ar Acht Gaeilge i dTuaisceart Éireann cúpla mí ó shin. Deir POBAL go gcaithfidh pobal na Gaeilge a chinntiú nach ndéanfar maolú ar a n-éilimh
Déardaoin, Deireadh Fómhair 1 2015 ag 6:47 pm
Ní mór an fháilte atá curtha ag polaiteoirí ón DUP agus ó NI21 roimh thorthaí an phróisis comhairliúcháin faoin Acht Gaeilge i dTuaisceart Éireann, a cuireadh i láthair an Tionóil inné.
Dúirt Nelson McCausland, David Hilditch agus Gordon Dunne ón DUP agus Basil McCrea ó NI21 nach raibh torthaí dearfacha an phróisis ionadaíoch ar an mórphobal ar fad.
Mhaígh na polaiteoirí aontachtacha ag an gcruinniú de chuid an choiste Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta inniu go mbeadh Acht Gaeilge róchostasach agus go gcuirfeadh sé an dea-chaidreamh atá ann idir phobal an réigiúin as riocht.
Tugadh tacaíocht láidir d'Acht Gaeilge i bhformhór na bhfreagraí a fuarthas le linn an phróisis comhairliúcháin. Thug an tAire Cultúir Carál Ní Chuilín le fios i mí Bealtaine gur léiríodh tacaíocht i 90% de na haighneachtaí ach dar le hoifigigh a Roinne, a bhí ag an gcruinniú inné, bhí beagnach 95% de fhreagróirí an cheistneora ar son na reachtaíochta.
Tagraíodh don reachtaíocht shamplach a d'fhoilsigh an t-eagras POBAL ina cháipéis Acht na Gaeilge TÉ, Eis 2. Dúirt Janet Muller, stiúrthóir POBAL, gur "tacaíocht shuntasach" an méid sin don obair atá déanta ag an eagras i gcaitheamh na mblianta.
"Tá sé sin thar a bheith tábhachtach mar ní hamháin go bhfuil moltaí POBAL saineolach agus cuimsitheach, tá siad comhaontaithe le pobal na Gaeilge. Chomh maith leis sin, is ar reachtaíocht cheartbhunaithe atá moltaí POBAL dírithe. Is mór d'aon Acht réimse leathan de chearta ráthaithe a chruthú do phobal na Gaeilge.
"Agus bóthar fada romhainn, gan dabht, caithfidh pobal na Gaeilge a bheith cúramach nach ndéantar maolú ar ár gcuid éilimh réadúil, réasúnta. Caithfear a bheith airdeallach as seo amach agus stop a chur le haon iarrachtaí tochailt faoin bhuncheist; acht ceartbunaithe a fhíorú agus réimse leathan de sheirbhísí trí Ghaeilge a fhorbairt don phobal," a dúirt Muller inniu.
Chuir Conradh na Gaeilge fáilte roimh thorthaí an phróisis inniu. I ráiteas a rinne sé le Tuairisc.ie, dúirt Tánaiste an Chonartha, Niall Comer, go raibh "ardmholadh" tuillte ag gach aon duine a ghlac páirt sa phróiseas.
"Tháinig an comhairliúchán seo sna sálaí ar suirbhé a rinne Conradh na Gaeilge ag tús na bliana a léirigh go raibh an phobal i bhfách le seirbhísí Gaeilge a bheith ar fáil don phobal, thuaidh agus theas. Tá teachtaireacht soiléir don rialtas ó na torthaí seo agus ní mór daofa beart dá réir briathar an phobail a dhéanamh. Caithfear cearta lucht labhartha na Gaeilge a dhaighniú i reachtaíocht agus na huirlisí a thabhairt don phobal, a ghlac páirt i gcomhairliúcháin an rialtais go fonnmhar agus le díograis, forbairt na Gaeilge a thiomáint sna bliantaí amach romhainn. Is trí reachtaíocht cheartbhunaithe a dhéanfar seo," a dúirt sé. Mar is léir ón albam seo, chomh maith le bheith ina hamhránaí cumasach tá ceol galánta ag Máire ar an bpianó, ar an gcairdín agus ar an ngiotár. Is féidir le teaghlaigh taitneamh a bhaint as an taispeántas Yeats: the life and work of William Butler Yeats ar feadh na bliana ar fad.
Tá treoir 'My Yeats' againn chun cuidiú le leanaí agus a gcuid tuismitheoirí iniúchadh a dhéanamh ar an taispeántas le chéile. Tá an treoir seo oiriúnach do leanaí atá níos mó ná 7 mbliana d'aois agus tá sí ar fáil saor in aisce ag an limistéar taispeántais.
Oscailt ó thriall teaghlaigh 'My Yeats'.
Mar chuid den chlár 'My Yeats' do leanaí, reáchtáladh sraith maidineacha scéalaíochta gach maidin Sathairn san Aibreán, Bealtaine agus Meitheamh do leanaí atá níos mó ná 4 bliana d'aois agus ina dhiaidh sin tugadh turas speisialta dóibh den taispeántas. Tairgeadh freisin roinnt ceardlanna cruthaitheacha do leanaí ar feadh an tSamhraidh. We are delighted to announce that a summer camp will take place in Gaelscoil Uí Earcáin from 30 th June to 4 th July inclusive for pupils from 3 rd to 6 th Class. The camp is sponsored by the Department of Education and aimed to provide pupils with enjoyable, interesting opportunities to learn Irish. As Irish will be at the forefront of the camp, the school’s rules and policies regarding the Irish language as well as other school policies will be in place during the camp. The camp will provide opportunities for your child to improve and build upon their Irish as well as to develop language skills in a safe enjoyable environment. Few schools in Ireland are awarded the opportunity to host these summer camps and we extend a huge welcome to all from third class to sixth class to apply for a place on the camp. There are a limited number of spaces available and therefore it is advisable to apply in time to avoid disappoint.sport, art, dance, music, drama, maths and language games and outdoor and adventure tasks will be among the activities taking place during the camp. The camp will take place every day from 30 th June to 4 th July from 9:30 am to 2:00 pm, a healthy lunch will be provided for all pupils. Teachers Richard, Mairéad Bríd and Eoin will be facilitating the summer camps in school hall in Gaelscoil Uí Earcáin. If require further information, please do not hesitate to contact at the school. This Summer Camp is free to all children from Gaelscoil Uí Earcáin. Darragh from 5 th class and Alex from 6 th class attended the launch of the book in the community center in Finglas along with their Classroom teacher. Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924

Achtaíodh an tAcht Cúirteanna Breithiúnais, 1924. ar an 11 Meitheamh 1924. Mar sin, cuireadh córas cúirteanna agus córas breithiúnach an lae inniu ar bun sa Stát. Bhain an stáit a neamhspleáchas amach le gairid.
Ó thaobh na praiticiúlachta de, tharla go raibh roinnt de na hathruithe ba thábhachtaí ag leibhéal íseal,
San Acht seo, glacadh leis an gcomhairle, den chuid is mó, a thug coiste a raibh Séamas Mac Cathmhaoil, 1ú Bharún Lann Abhaigh, ina chathaoirleach air (bhí sé ina Chathaoirleach ar Sheanad Éireann ag an am céanna).
Osclaíodh na hUaschúirteanna nua go hoifigiúil ag Caisleán Bhaile Átha Cliath ar 11 Meitheamh 1924.
Sa bhliain chéanna, athainmníodh an Roinn um Ghnóthaí Dúiche mar an Roinn Dlí agus Cirt faoin Acht Airí agus Rúnaithe, 1924.
Achomhairc.
Rinneadh achomhairc faoi alt 29(2) sa bhliain 2007.
Gaeilge.
Luaitear i bhforálacha alt 71 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924:
'Sa mhéid gur féidir é agus gach ní a bhaineann leis an scéal d'áireamh, beidh ag an mBreitheamh den Chúirt Dúithche, a ceapfar do Dhúthaigh ina bhfuil líomatáiste ina bhfuil an Ghaedhilg in úsáid ghenerálta, oiread eolais ar an nGaedhilg agus chuirfadh ar a chumas déanamh in éamais conganta o fhear teangan agus fianaise á tabhairt sa teangain sin.'
Is é an rialtas atá freagrach as an moladh seo a chur i bhfeidhm. Ach tá deacrachtaí ann go hannamh.
Ar 20 Meitheamh 2019, de réir breithiúnais san Ard-Chúirt, sa chás Ó Cadhla v an tAire Dlí, tá dualgas ar an Stát gach iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil le cás a éisteacht in aon chúirt dúiche sa tír, Ó BAOIGHEALLÁIN, Anraí (1911–2007) | ainm.ie
dáta breithe 21 Samhain 1911
dáta báis 24 Bealtaine 2007
Mary Coleman [tuismitheoir]
I nDroichead Átha, a rugadh an beathaisnéisí agus an t-ard-státseirbhíseach seo ar 21 Nollaig 1911. Tá eolas cuimsitheach air sa dírbheathaisnéis A voyage around my life (2002). Máistrí loingis trádála ba ea a shinsir. John a bhí ar a athair agus phós seisean Mary Coleman in 1900 agus rugadh naonúr dóibh, cúigear mac agus ceathrar iníonacha. Bhí a sheanmháthair in aontíos leo agus bhí cuimhne aicise ar an nGorta Mór. Bhí Anraí ar scoil ag na Bráithre Críostaí i nDroichead Átha ach, toisc a dhonacht a bhí trádáil mhara timpeall 1930, ní le mairnéalacht a chuaigh sé. In 1930 ceapadh é ina fheidhmeannach sóisearach sa státseirbhís agus chaith sé tamall i gCoimisiún na Talún sular aistríodh é go dtí Radio Éireann mar oifigeach riaracháin foirne in 1936. Ní raibh ach foireann bheag, caoga, b'fhéidir, sa stáisiún ag an am sin agus níor dheacair d'Anraí aithne a chur ann ar leithéidí Rhoda Coghill (1903–2000), Frank Gallagher (1893–1962), T.J. Kiernan (1897–1967), John McDonagh (1880–1961), Vincent O'Brien (1870–1948) agus Roibeárd Ó Faracháin. Comhartha ar a thábhachtaí a bhí siad i saol na hÉireann go bhfuil iontráil i dtaobh gach duine díobh in DIB. Ní foláir nó ba é an comhluadar laethúil seo a chuir le féinmhuinín Anraí óig. An post sin a spreag é sna 1930idí déanacha chun dráma raidió a scríobh agus chun The moonstone (1868) le Wilkie Collins a chóiriú mar dhráma. Is i ngeall ar chlár filíochta a bhí á stiúradh ag Austin Clarke a thug sé taitneamh do ghuth anamúil Patricia Clancy (a rugadh ar 12 Márta 1913), aisteoir, agus phós siad ar 18 Meán Fómhair 1941. Nuair a thosaigh an Éigeandáil 1939–45 aistríodh Anraí go dtí an Roinn Soláthair.
Is beag tagairt aige don Ghaeilge roimh 1941, an bhliain a thosaigh sé ar staidéar a dhéanamh ar litríochtaí an Bhéarla agus na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Anuas go 1944 ní raibh bac ar Chaitlicigh dul go dtí an ollscoil sin. Bhí baint aige ann leis an gCumann Gaelach agus leis an gComhchaidreamh. Bhí sé ina bhall de choiste eagarthóireachta Comhar agus bhí beagán alt, léirmheasanna agus gearrscéalta i gcló aige ann idir 1947 agus 1989. Is dóigh gurbh i ngeall ar an gComhchaidreamh go raibh dlúthbhaint aige le Gael Linn ó 1953 amach. Aistríodh é go na Seirbhísí Gaeltachtain 1949. Faoi 1952 bhí sé ina stiúrthóir cúnta ann agus ina Stiúrthóir ar ball. 33 bliana a chaith sé ann agus dlúthbhaint aige i rith an ama leis na tionscail Ghaeltachta: bréidín, gnó na cniotála, an fheamainn agus Arramara (bréagáin).
Tar éis dó dul ar pinsean is ea a thug sé faoi A dictionary of Irish biography (1978). Cé is moite de na gearriontrálacha in Concise dictionary of Irish biography (Crone 1928), ní raibh a leithéid d'fhoinse eolais ann ó foilsíodh A compendium of Irish biography (1878) le Alfred John Webb (1834–1908). Deir Anraí sa réamhrá: 'The present work appears a further fifty years on, thus conforming to a pleasing rhythm of publication.' Cuireadh fáilte mhór roimh an bhfoclóir agus foilsíodh dhá eagrán nua in 1988 agus 1998. Leabhair eile leis is ea: Éire today: a survey of life in modern Ireland (1948); Theobald Wolfe Tone (1981); This arrogant city (1984); The Boyne: a valley of kings, (1988).
Bhí sé ina uachtarán ó 1979 go 1981 ar an Ospidéal Súl agus Cluas Ríoga Victoria, Baile Átha Cliath. Bhí baint aige le Cumann Merriman ó 1968 agus chaith tamall de bhlianta ina chisteoir acu. Bhain sofaisticiúlacht le hAnraí gan aon amhras: é ina bhall den Royal Irish Yacht Club i nDún Laoghaire agus ba é a scríobh stair an chumainn sin White sails crowding (1994). Bhí sé ina bhall freisin de Chumann Oisrí Bhaile Átha Cliath agus de Chlub na nEalaíon, ar scríobh a bhean Pat a stair All cultivated people: a history of the United Arts Club (Boylan 1988). Bhí dlúthchairdeas aige le Tomás de Bhaldraithe, le Proinsias Mac Aonghusa agus le hArt Ó Beoláin agus tá cuntas ar na teagmhálacha sin aige leo in Tomás de Bhaldraithe: cuimhní cairde (Mac Aonghusa 1997). Ach ina theannta sin bhí sé sochaideartha, é cairdiúil le huasal agus le híseal. D'éag a bhean ar 23 Feabhra 2006 agus bhí a dírbheathaisnéis scríofa aicise freisin Gaps of brightness: a memoir (Boylan 2003). D'éag sé féin ar 24 Bealtaine 2007. Bhí beirt mhac agus beirt iníonacha acu. Rinne sé féin agus Fionnuala amach go rachadhsiad a chónaí sa Ghaeltacht, d’éirigh Proinsias as a chuid oibre leis an Irish News agus cheannaigh clólann bheag i Sráid Cupar i mBéalFeirste. A film by Séimí Mac Aindreasa and Conor ó hÍr Seo clár úr leath-uairexad faoi cúrsaí Gaeilge sa chathair. Sa chéad clár, bualann Conor agus Séimí le ... http://vide o.google.com /videoplay%3 Fdocid%3D219 569723926995 3939&source= video&vgc=rs s&usg=AFQjCN HTkQa5cKQ3FE 82UQPOD1H5uZ -QiA moyloughbeltshrine.aspx
Ar aghaidh chuig Ábhar|
Tabhair Cuairt ar an Músaem|Déan Teagmháil Linn|Ár Seirbhísí
Cuardach láithreáinCuardach:Cuardach Cuidithe
BaileMaidir LinneSeandálaíochtNa hEalaíona Maisiúla agus StairSaol na TuaitheStair an DúlraNa BailiúcháinFiosraigh & Foghlaim
Saol na TuaitheTaispeántais ShealadachaCumhdach Creasa Mhaigh Locha
Saol na TuaitheTabhair Cuairt OrainnBuaicphointí an MhúsaeimTaispeántaisTaispeántais BhuanaTaispeántais ShealadachaÁr mBailiúcháinFiosraigh & FoghlaimStair agus AiltireachtIonad ar CíosDéan Teagmháil LinnNaisc Úsáideacha
Cumhdach Creasa Mhaigh Locha Is minic a coinníodh réada a bhain le naoimh in Éirinn fadó i ndiaidh a mbás, agus bhí na taisí seo curtha i gcumhdaigh miotail lómhar. Tháinig fear áitiúil, John Towey, ar chrios a bhain le naomh gan ainm, i Maigh Locha, Co. Shligigh, nuair a bhí sé ag baint mhóna. Bhí an crios leathair i gcumhdach cré-umha. Bhí go leor maisiúcháin airgid, gloine agus cruan déanta air seo. Is ón ochtú haois é Cumhdach Creasa Mhaigh Locha agus tá sé ar cheann de na mór-sheoda as Éirinn fadó.Beidh an taispeántas sealadach seo le feiceáil ag Páirc Thurlaigh go dtí Meitheamh 2009. Cumhdach Creasa Mhaigh Locha - Comórtas Scríbhneoireachta do Dhaoine Fásta
Tugann Ard-Mhúsaem na hÉireann - Saol na Tuaithe cuireadh duit do chuid scileanna scríbhneoireachta cruthaitheacha a úsáid trí dhán nó gearrscéal a chumadh faoi spreagadh Chumhdach Creasa Mhaigh Locha. Uaireanta Oscailte
Máirt - Satharn: 10:00 - 17:00 | Domhnach: 14:00 - 17:00Dúnta Dé Luain (lena n-áirítear Laethanta Saoire Bainc), Lá Nollag agus Aoine an Chéasta This article has an interesting take on ‘The 10 Oldest Languages Still Spoken In The World Today’. Of course, all languages are constantly changing and developing, but each of these languages it is claimed has “something special – something ancient”. Irish gets credit for having the oldest vernacular literature in Western Europe. Suíomh nua Gaois: athruithe, feabhsuithe agus áiseanna nua! | Grúpa taighde Gaois
Gaois.ie, Daonnachtaí Digiteacha, Acmhainní Teanga, Acmhainní Taighde
Seoladh leagan úr de shuíomh gréasáin Gaois le gairid. Sa bhlagmhír seo, cuirfimid eolas ar na gnéithe den suíomh ar tháinig athrú orthu agus ar chuid de na háiseanna nua a cuireadh ar fáil. Tá súil againn go mbainfidh idir úsáideoirí rialta, úsáideoirí nua agus ár gcuid páirtnéirí tionscadail tairbhe as torthaí na hoibre seo.
Cuspóir an tsuímh
Toradh is ea suíomh gréasáin ar bith ar an gcomhthéacs ina gcruthaítear é. Cruthaíodh an suíomh gaois.ie sa bhliain 2014 chun acmhainní a bhí forbartha ag foireann FIONTAR, ionad teagaisc agus taighde in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, a fhoilsiú. Seachthorthaí ar thionscadail eile a bhí i gcuid de na hacmhainní seo—Corpas na Gaeilge Comhaimseartha, cuir i gcás, a d'eascair as obair an ghrúpa i réimse na téarmeolaíochta—nó saothair príomhthaighdeoirí aonair mar atá i mBailiúchán Nathanna an Athar Peadar Ó Laoghaire. Ó shin i leith, tháinig borradh mór ar líon na sonraí corpais agus téarmaíochta atá ar fáil ar an suíomh agus cuireadh acmhainní breise leis. Tháinig ann do ghrúpa taighde Gaois agus é neadaithe i scoil nua idirdhisciplíneach, mar atá, Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU ó 2017 i leith.
Déanann suíomh úr Gaois scáthánú ar na hathruithe seo. Lárionad eolais maidir le saothar ghrúpa taighde Gaois atá ann. Liostaítear punann na dtionscadal a bhfuil baint ag an ngrúpa taighde leo ar leathanach baile an tsuímh. Is anseo atá eolas faoin ngrúpa ar fáil agus liosta foilseachán a bhaineann le hobair an ghrúpa. Tá blag Gaois á léamh agat i láthair na huaire! Tá ord agus eagar úr ar na hacmhainní teanga agus taighde ar an suíomh. Tá rannóga ar leith ann do na hacmhainní corpais agus do na hacmhainní téarmaíochta anois, mar shampla, agus acmhainní nua ar fáil a ndéanfar trácht orthu thíos.
Tapúlacht
Aga freagartha shuíomh Gaois i mí na Bealtaine 2019 (líne fhlannbhuí) i gcomparáid le mí na Bealtaine 2020 (líne ghorm) de réir Google Analytics. Léirítear gur tháinig feabhas suntasach ar thapúlacht an tsuímh.
Sprioc mhór amháin a bhain leis an obair athfhorbartha ná an t-achar a bhí i gceist le cuardach a dhéanamh a laghdú go suntasach. Tá c.84.5 milliún focal sa dá chorpas atá ar fáil ar an suíomh seo agus baineann dúshlán nach beag le torthaí cuardaigh ábhartha a aimsiú go pras i dtacar sonraí mór mar seo. Tá cúrsaí tapúlachta an-tábhacht, áfach, chun go mbeidh úsáideoirí in ann leas éifeachtach a bhaint as an suíomh. Tá aga freagartha an tsuímh nua breis is 70% níos tapúla, ar an mheán, ná an leagan a bhí ann roimhe.
Éascaíocht úsáide
Féachadh le mórán gnéithe d'eispéireas an úsáideora ar shuíomh Gaois a fheabhsú. Ba chóir go mbeadh sé i bhfad níos éasca an suíomh a úsáid ar fhóin phóca agus ar ghléasanna móibíleacha eile anois. Beidh úsáideoirí rialta i ndiaidh cúpla athrú a thabhairt faoi deara i dtaobh feidhmeanna a bhí ar an suíomh le fada; pléitear na hathruithe seo thíos. Is leasc linn aon nós fadbhunaithe a athrú mura mbeidh tairbhe ann do ghrúpa suntasach úsáideoirí. Sna cásanna seo rinneadh na hathruithe bunaithe ar aiseolas ó úsáideoirí nó bunaithe ar phatrúin shoiléire úsáide a bhí tugtha faoi deara againn. Seo liosta achomair de chuid de na hathruithe a rinneadh:
Cuardach (ginearálta)
Níl teacht ar an ollchuardach suímh a bhíodh ar fáil níos mó. Agus acmhainní inchuardaithe nua a bhaineann le nathanna agus leis an ainmeolaíocht curtha leis an suíomh ba lú an chiall a bhain leis na hacmhainní uilig a chuardach san aon iarracht amháin. Chuir an cinneadh seo ar ár gcumas na cuardaigh go léir a dhéanamh níos tapúla freisin.
Tá ollchuardach nua, a bhaineann leis na hacmhainní corpais agus téarmaíochta amháin, ar fáil.
Déantar torthaí cuardaigh a roinnt thar leathanaigh éagsúla.
Teastaíonn gníomh deonach chun torthaí cuardaigh a scagadh anois. Roimhe seo, ba leor tic a chur le scagaire áirithe. Braitheadh go raibh sé an-éasca é seo a dhéanamh trí thimpiste agus leathanach torthaí a bhí oscailte ag an úsáideoir a chailliúint. Anois, is gá an cnaipe 'Scag' nó an cnaipe cuardaigh a bhrú leis na torthaí a scagadh.
Leagan amach an tsuímh úir ar ghléas móibíleach
Acmhainní corpais
Déantar téarmaí cuardaigh ina bhfuil réamhfhocail shimplí áirithe a láimhseáil ar bhealach níos cliste agus cuardach leathan i gceist. Roimhe seo, ní bhfaightí torthaí ábhartha ar théarmaí cuardaigh ar nós 'ar iarraidh' nó 'in Aontroim' i gcónaí.
Anuas ar an líon torthaí a léiriú, taispeántar líon na ndoiciméad inar aimsíodh torthaí anois.
Úsáidtear dathanna éagsúla leis na téarmaí cuardaigh a idirdhealú ó fhoirmeacha eile na bhfocal a cuardaíodh agus iad aibhsithe sna torthaí.
Tá leathanach eolais maidir leis an gcuardach corpais ar fáil.
Acmhainní téarmaíochta
Rinneadh atheagar ar chur i láthair na mbailiúchán téarmaíochta. Roimhe seo, thaispeántaí na torthaí ó na bailiúcháin go léir ar an aon leathanach amháin, rud a d'fhág nach raibh sé éasca an bailiúchán a bhí uait a aimsiú i gcónaí. Anois, déantar idirdhealú níos soiléire idir na bailiúcháin agus is féidir malartú eatarthu go réidh.
I gcás na mbailiúchán Téarmaíocht IATE, Rialacha na nUaschúirteanna agus Téarmaí as Ionstraimí Reachtúla, tá a sainleathanach féin ag gach coincheap sa bhunachar anois agus, dá bhrí sin, tá sé níos fusa coincheap faoi leith a roinnt le daoine eile.
Faightear nasc go suíomh nua IATE sna hiontrálacha i mbailiúchán téarmaíochta IATE.
Tá leathanach eolais ag gabháil le gach bailiúchán téarmaíochta faoi seach anois.
Is féidir an bailiúchán a bhrabhsáil agus an bailiúchán a chuardach ar an leathanach céanna anois.
Taispeántar aicme séimeantaice an natha mar chuid de na torthaí cuardaigh.
Is féidir liosta na mblagmhíreanna a scagadh de réir eochairfhocail anois.
Tá liosta na mblagmhíreanna roinnte thar leathanaigh éagsúla.
Tá cur i láthair na n-íomhánna sna blagmhíreanna níos fearr.
Sa bhreis ar an obair chun na hacmhainní a bhí ar shuíomh Gaois cheana a fheabhsú cuireadh roinnt áiseanna nua ar fáil:
Foilsíodh bunachar teangeolaíoch sloinnte Gaeilge ar an suíomh ar na mallaibh. Pléifear an bunachar seo i mblagmhír eile go luath.
Cuireadh rannóg nua leis an suíomh a chuimsíonn na hacmhainní Sonraí Oscailte agus na bogearraí foinse-oscailte atá forbartha ag grúpa taighde Gaois i gcomhar lenár bpáirtnéirí tionscadail.
Foilsítear doiciméadacht theicniúil i gcomhair acmhainní sonraí oscailte agus bogearraí atá forbartha ag grúpa taighde Gaois ar ár micreasuíomh nua docs.gaois.ie.
Tá leathanach eolais do mhic léinn ar spéis leo teacht ag obair linn ar fáil anseo.
Tá eolas maidir leis an Líonra Saineolaithe Náisiúnta, tionscadal téarmaíochta nua píolótach atá á reáchtáil ag grúpa taighde Gaois le tacaíocht ón Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, ar fáil anseo. · Moltar a chinntiú go gcuirtear níos mó deiseanna cumarsáide ar fáil ar bhonn rialta do na scoláirí sna ranganna Gaeilge. Rochester, Nua-Eabhrac

Cathair i gContae Monroe, in iarthuaisceart Stát Nua-Eabhrac, i SAM, taobh ó dheas ó Loch Ontario is ea Rochester. Príomhbhaile Chontae Monroe atá ann.
De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, bhí 210,565 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 1,054,322 duine i mórcheantar na cathrach, ceantar a chuimsíonn freisin contaetha Genesee, Livingston, Ontario, Orleans agus Wayne (san iomlán nó i bpáirt).
“Lárionad Domhanda na nÍomhánna” an leasainm a thugtar an an gcathair ar siocair go bhfuil na comhlachtaí Kodak agus Xerox ann. Tá Bausch &amp; Lomb lonnaithe i Rochester chomh maith. Déantar a lán taighde sa chathair ag na comhlachtaí seo, agus tá clú ar Ollscoil Rochester agus ar an Rochester Techonological Institute as a gcuid cláracha taighde teicneolaíochta, leighis agus eolaíochta.
Stair.
Na hIroquois a bhí ina gcónaí sa cheantar chomh fada siar agus a théann an taifead staire scríofa. Chaill ceithre threibh de chuid Chónaidhm na nIroquois seilbh ar na tailte sa chuid sin de Stát Nua-Eabhrac i ndiaidh don chuid ba mhó díobh seo troid ar son na Sasanach le linn Chogadh Réabhlódeach Mheiriceá (1776–1983).
Ar 8 Samhain 1803, cheannaigh an Coirnéal Nathaniel Rochester agus beirt eile 100 acra timpeall ar thrí eas san Abhainn Genesee a bheadh úsáideach mar fhoinse cumhachta. Cúig dhuine déag a lonnaigh san áit i dtús báire.
Sa bhliain 1825, osclaíodh an Chanáil Erie, rud a cheangail feirmeoirí an Mheániarthair le calafort Nua-Eabhrac. Chuaigh an chanáil tríd an chathair agus tháinig fás ar Rochesterville (mar a thugtaí ar an mbaile san am úd) dá réir sin.
Faoin bhliain 1834, bhí 9,200 duine ina gcónaí ann. Nuair a tháinig na hiarnróid isteach blianta gairide ina dhiaidh sin, áfach, cuireadh an chanáil ó dheas ón bhaile.
Tharraing suíomh agus tionscal an bhaile mhóir na mílte imirceach. Orthu siúd bhí beirt ón Ghearmáin, John Jacob Bausch agus Henry Lomb, a thosaigh ag obair le chéile i lár na 1850idí agus a chuir Bausch &amp; Lomb ar bun faoin bhliain 1861.
Duine de bhunús Stát Nua-Eabhrac a bhí i George Eastman, fiontraí gnó a chuir an comhlacht Eastman Kodak ar bun.
Bhain tábhacht shóisialta agus pholaitiúil le Rochester chomh maith. Ba i Rochester a bhunaigh Frederick Douglass "The North Star", nuachtán mór na ndaonfhuasclóirí, sa bhliain 1847. Ba as Rochester Susan B. Anthony, daonfhuasclóir agus feiminí luath. Magazine Article Year Publication (2011) Hags, hounds and hornless cows: Decoding Irish mountain names. Aspell, L. (2011) Hags, hounds and hornless cows: Decoding Irish mountain names. Magazine Article [Details] Beidh a fhios againn anocht é! Clár speisialta na Nollag á chur i láthair ag Daniel O'Donnell ina mbeidh sé ag canadh roinnt de na hamhráin is fearr leis. Le blianta sarar toghadh ina Theachta é, bhí sé ina chomhalta de Chomhairle Chontae Chorcaighe agus é dúthrachtach ina chuid oibre ar an gcomhairle sin agus ar a fo-chomhluchta. 31 Tagann Mícheál Mac Aonghusa, ball eile de Misneach, leis seo freisin. Áitíonn sé go raibh Conradh na Gaeilge róghafa le gnásanna na heagraíochta agus go mbítí ag eagrú cruinnithe coiste sula ndéanfaí rud ar bith. Os a choinne sin, theastaigh ó Misneach feidhmiú ar bhonn thar a bheith neamhfhoirmiúil agus neamhstruchtúrtha le cinntiú go bhféadfaí dul i mbun corraíola gan bhac (Agallamh le Mac Aonghusa 2013). Áitíonn an aiste seo, dá réir sin, gur ghluaiseacht shóisialta é Misneach toisc go raibh comhfhís ag na baill a d’fheabhsódh an saol, dar leo. Ina theannta sin, bhí córas eagrúcháin Misneach thar a bheith scaoilte, rud a bhí éagsúil leis an LFM. Paul Henry - Portráid Éireannach | Faisnéis | Ealaíontóir Paul Henry | TG4
Clár faisnéise ar an ealaíontóir Paul Henry.
Sa chlár úr faisnéise seo do TG4, fiosraíonn Antaine Ó Donnaile scéal an Bhaistigh as Béal Feirste a chruthaigh íomhá iarthar na hÉireann.
Cothrom agus céad bliain ó d'fhág Paul Henry Oileán Acla, is oiriúnach an t-am é seo lena scéal an insint. Leanann Antaine Ó Donnaile turas saoil Paul Henry ó Bhaile Átha Cliath go Béal Feirste, Páras, Londain agus ansin go hAcaill. Foghlamaíonn sé faoin dóigh ar mhúnlaigh an turas sin Henry féin agus a shaothar agus faoin dóigh ar chuidigh Acaill leis a bheith ar dhuine de na healaíontóirí ba thábhachtaí in Éireann sa nua-aois.
Sa chlár faisnéise seo, measctar ceamaradóireacht ghalánta thírdhreacha agus pictiúirí de chuid Paul Henry. Tá sliochtanna ó dhírbheathaisnéis an ealaíontóra fite fuaite le seanghriangrafanna agus le hagallaimh le bunadh na háite le léargas domhain a thabhairt dúinn ar a shaol agus ar an dearcadh a bhí aige ar iarthar na hÉireann i mblianta luatha an 20ú céad
Rugadh Paul Henry i mBéal Feirste in 1876. Mac é le ministéir géar Baisteach agus le máthair chrua chráifeach. "D'ealaigh" sé ó Bhéal Feirste nuair a fuair sé an deis le bheith ag staidéar i bPáras. Chaith Henry dhá bhliain i bPáras, mar scoláire ag ealaíontóirí móra de chuid na haoise agus tháinig sé faoi anáil Millet, Monet, Cézanne agus Van Gogh lena linn. I ndiaidh Phárais, chaith sé deich mbliana i Londain, áit ar phós sé agus a raibh a lán cairde aige. Ach níor théigh a chroí ariamh le Londain. Bhí sé ar seachrán, caillte, gan focas. Mhol cara a bhí i ndiaidh theacht ar ais ó mhí na meala in Éirinn, mhol sé dó aghaidh a thabhairt ar iarthar na tíre.
Ar Oileán Acla, fuair Paul Henry "an air of romance impossible to describe or to resist. Intangible, alluring and tender." Chuaigh pobal Acla go mór i bhfeidhm air agus chuir siad suim mhór sa stráinséir mistéireach a bhí ina measc. Lá amháin d'iarr Johnny Tom Eoghain Mac Conmara péinteanna air dá mhac Antain, a raibh an-dúil aige chomh maith i dtírdhreacha na háite. Cé gur bocht na huirlisí a bhí ag Antain agus cé nach raibh traenáil ar bith aige, mheas Henry é a bheith ar aon dul le Van Gogh. Bíodh is gur éirigh an gasúr as an phéintéireacht sa deireadh rinne Henry dlúthchairdeas leis féin agus lena mhuintir. Tá ról lárnach ag mac Antain, John 'Twin' Mac Conmara, sa chlár.
Agus é á spreagadh ag an phobal áitiúil agus ag a gcuid nósanna saoil, chruthaigh Paul Henry foirm ealaíne atá inchurtha leis an ealaíon a rinne an drámadóir J.M. Synge amach as an am a chaith sé féin ar Oileáin Aránn. Ní raibh iomrá ar bith ar an rómánsachas a bhíodh le feiceáil go forleathan i gcúrsaí ealaíne ag deireadh an 19ú céad. Ní raibh iomrá ach an oiread ar "Éireannachas an stáitse" a bhí go mór chun tosaigh ag an am. Ina n-áit sin tá againn simplíocht an iar-impriseanachais, ina cheapadh agus in a chur i gcrích.
Cuid mhaith de phictiúirí Henry, léiríonn siad seansaol atá ag imeacht go gasta, ach thug saothar Henry íomhá ídéalaíoch don stát nua neamhspleách, stát a bhí ag iarraidh féiniúlacht a chruthú le linn na hathbheochana i gcúrsaí liteartha, cultúrtha agus teanga ag an am. Lena chois sin, mheall saothar Henry turasóirí ina sluaite go hiarthar na hÉireann.
Scríobh The Irish Times i 1925, "If thousands of people in Great Britain and America have been led this summer to think over the claims of Ireland as holiday ground, it is largely through the lure of Mr Paul Henry's glowing landscapes…"
Tá cuid pictiúirí Paul Henry chomh tarraingteach céanna is a bhí ariamh. Díoltar iad ar airgead mór agus tá siad féin nó a macasamhlacha le feiceáil ar bhallaí ar fud an domhain. An maireann na híomhánna sin go fóill i measc mhuintir na háite, nó in aigne na dturasóirí a phlódaíonn isteach chun na háite go fóill sa lá atá inniu ann? 'Arracht' le taispeáint i bpictiúrlanna an mhí seo chugainn - PEIG
16 September, 2021 | NÓS Suíomh Gréasáin | NOS, Film
Beidh an fadscannán Gaeilge Arracht ar taispeáint i mBaile Átha Cliath agus i nGaillimh an mhí seo chugainn. Beidh an scannán le feiceáil ar an scáileán mór i bPictiúrlann an Tí Solais i Margadh na Feirme agus i bPictiúrlann an Pháláis i lár chathair na Gaillimhe ar an 15 Deireadh Fómhair.
Taispeánadh an scannán faoin nGorta Mór den chéad uair in Éirinn ag Féile Scannán Bhaile Átha Cliath 2020 i bPictiúrlann an Tí Solais. Díoladh iomlán na dticéad don taispeántas sin agus moladh an scannán go mór ann. Bhuaigh Arracht dhá ghradam ag Gradaim an IFTA ag deireadh na bliana seo caite agus cuireadh chun cinn é do ghradam de chuid na nOscar i Meiriceá. Bhuaigh sé gradam eile ag Féile Scannán Ghlaschú agus cúig ghradam ag an bhFéile 'American Golden Picture'.
Beidh an scannán á thaispeáint "ar feadh coicíse ar a laghad" ón 15 Deireadh Fómhair sa dá phictiúrlann i mBaile Átha Cliath agus i nGaillimh. Sea, an Seant sin gona smeareolas ar an teanga is ar an nGaeltacht, agus mholfainn do dhaoine a thuiscint go bhfuil líne fhada daoine a tháinig isteach ar shuíomhanna Gaeilge in imeacht na mblianta ag cur am agus iarracht daoine eile amú I MBÉARLA. Comhdháíl ar dheiseanna do chéimithe dlí mar dhlítheangeolaithe leis an AE, Óstaí an Rí, Dé Céadaoin an 7 Márta 2018
GairmAE
Eolas i dtaobh GairmAE
Tá raidhse deiseanna fostaíochta leis an Aontas Eorpach do chéimithe dlí go sonrach i réimse na dlítheangeolaíochta. Mar shampla, tá Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh i mbun Aonad Gaeilge a fhorbairt agus idir seo agus an 31 Nollaig 2021 fostófar os cionn 23 dlítheangeolaí. Ina theannta sin, i gcomhthéacs an Bhreatimeachta, is í Éire an tír is mó as a bhfostófar dlítheangeolaithe Béarla i ndiaidh 2019.
Chun post den saghas seo a fháil, is gá anuas ar bheith i do shaoránach den Aontas Eorpach, is gá céim dlí aitheanta NÓ cáilíocht ghairmiúil sa dlí mar abhcóide nó mar aturnae AGUS líofacht sa teanga a mbeidh tú ag aistriú isteach inti (Gaeilge/Béarla), sa bhFraincís, agus sa tríú teanga de chuid an AE (is féidir Gaeilge nó Béarla a áireamh anseo). Tá pá agus coinníollacha den scoth i gceist mar aon le deiseanna dul le gairm níos taitheamhnaí fós leis an AE.
Is den riachtanas é ar leas na hÉireann go mbeadh oiread Éireannach agus is féidir ag obair le hInstitiúidí an AE.
Chuige seo reáchtálfaidh Óstaí an Rí, comhdháil ghearr Dé Céadaoin an 7 Márta 2018 óna 7pm maidir le deiseanna fostaíochta do chéimithe dlí agus do dhlíodóirí mar dhlítheangeolaithe leis an AE. Labhróidh Helen McEntee TD, an tAire um Ghnóthaí Eorpacha mar aon le M. Thierry Lefèvre, Ard-Stiúrthóir an Aistriúcháin le Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Freisin labhróidh iar-dhlítheangeolaithe agus dlítheageolaithe reatha leis an gCúirt. Cork City Council I.S. Department took part in the Cork City Marathon on Monday, 6 June, as a relay team for Down Syndrome Ireland Logarbaidh

Is baile i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, in iardheisceart na hAlban, é Logarbaidh nó Locarbaidh. Tá an baile 20 míle slí ón teorainn le Sasana agus 75 míle ó Ghlaschú. Ar an 21 Nollaig, 1988, fuair 11 duine ar an mbaile bás nuair a phléasc gníomhairí Libiacha Eitilt 103 de chuid Pan Am agus an t-eitleán os cionn Logarbaidh. Fuair gach duine ar an eitleán bás. "Feirm Locker" an chiall atá le hainm an bhaile i dteanga na Lochlannach a chuir fúthu i Logarbaidh. Tá iarsmaí de champa Rómhánach timpeall is míle ón mbaile. Bhí 4,009 duine ina gcónaí i Logarbaidh sa bhliain 2001. Tá an maoiniú atá á thabhairt d’Fhoras na Gaeilge le caitheamh ar phleananna teanga “a bhrú chun cinn” i gcathair na Gaillimhe, i gcathair Chorcaí, i Leitir Ceanainn, i dTrá Lí agus i nDún Garbhán agus sna ‘líonraí Gaeilge’, Cluain Dolcáin; Inis, agus Baile Locha Riach. Tá súil ag pobal na Gaeilge i nDoire go mbeidh i bhfad níos mó Gaeilge le feiceáil mar chuid de Chathair an Chultúir 2013 i ndiaidh do chruinniú poiblí a bhí ar siúl i gCultúrlann Uí Chanáin ar an Luan 8ú Samhain. Ba é seo an chéad chruinniú as sraith de chruinnithe poiblí a bheas ar siúl le grúpaí difriúla sa phobal le moltaí agus dearcadh an phobail a fháil maidir le Cathair an Chultúir 2013. Tugadh deis do phobal na Gaeilge a thuairimí a thabhairt, rud a rinneadh, agus ba léir nach raibh duine ar bith sásta leis an easpa Gaeilge atá bainte le Cathair an Chultúir. Mar thoradh an chruinnithe tá súil ag pobal na Gaeilge go mbeidh i bhfad níos mó Gaeilge le cloisteáil agus le feiceáil mar chuid de Chathair an Chultúir 2013, agus go mbeidh an logainm Doire le feiceáil ar an bhrandáil. Tá Comhairle Scrúduithe na hAfraice Iarthar (WAEC) ag comhdú ainmneacha maoirseoirí a d'oibrigh in aghaidh Scrúdaithe Teastais Shinsearacha na hAfraice i Meán Fómhair / Iarthair Thiar (WASSCE), le haghaidh smachtbhannaí ag údaráis ábhartha. Aithníonn Bord Bainistíochta Ghaelscoil na gCeithre Maol an tábhacht a bhaineann leis an reachtaíocht a cuireadh i bhfeidhm san Acht um Shlándáil, Sláinte agus Leas ag Obair 1989. D'aistrigh Eoin P. Ó Murchú an t-úrscéal go Gaeilge na hÉíreann, agus d'fhoilsigh an comhlacht foilsitheoireachta Éireannach Leabhar Breac é sa bhliain 2020 faoin teideal Tinte na Farraige Duibhe. Ainmníodh an t-aistriúchán ar ghearrliosta aistriúchán Ghradam de Bhaldraithe ag duaiseanna liteartha an Oireachtais. 20. "Iosrael in Iar-Chonnacht" – Síolta
Ciarán Dunbar Uncategorized Nollaig 31, 2020 3 Minutes
Más othar í an Ghaeilge, is iomaí dochtúir a thug cuairt uirthi agus í sínte breoite, cuid acu ag iarraidh í a shábháil, cuid acu díreach ann mar ba mhaith leo staidéar a dhéanamh ar an phróiseas.
Anseo thíos, tá spléachadh ar chuid den na príomh-smaointeoirí i saol na Gaeilge le 50/60 bliain anuas.
"Iosrael in Iar-Chonnacht"
Rugadh Desmond Fennell i mBéal Feirste, tógadh é i mBaile Átha Cliath. Cuirtear síos air mar fhealsamh cultúrtha. Tá clú air mar gheall ar go leor dár scríobh sé ach is é an aiste chlúiteach, 'Iosrael in Iar-Chonnacht' is ábhartha anseo.
In 'Revival or Not', a scríobh sé in 1969, scríobh sé nach mbeadh Gaeltacht ar bith ann i gceann 20 bliain.
Tá Gaeltachtaí ann fós breis is 50 bliain ina dhiaidh sin – ardaíonn sé sin ceist an bhfuil muid mar fhealsaimh, mar lucht léinn agus mar iriseoirí ciontach as scéalta chailleach an uafáis a chur amach ansin go rí-mhinic – agus anois nach gcreideann daoine gurb é sin an faolchú ag an doras?
"Mhol mé é sin ar son an ionraiceas agus toisc go ndéanann polasaí oifigiúil atá dírithe ar athbheochan dochar don nGaeilge agus dúinn féin mar dhaoine, fhaid is nach bhfuilimid ábalta nó toilteanach an athbheochan a bhaint amach – is é sin, an Ghaeltacht a leathnú agus a neartú."
Dar le Fennell gur theip ar an Athbheochan na Gaeilge agus mar sin de, "we are wasting resources and frustrating our youth in an irresponsible fashion". Bhí sé ar son deireadh a chur leis an athbheochan, mar bhí sé den tuairim go raibh sé dodhéanta mar aidhm agus go raibh sé ag déanamh dochar fiú:
Chuir sé an coincheap 'Iosrael in Iar-Chonnachta' chun tosaigh mar réiteach:
"Ag an am céanna dúirt mé go bhféadaimis an athbheochan a chur i gcrích fós dá ndéanaimis athrú réabhlóideach ar Ghaeltacht Chonamara, is dtreo is go ndéanfaí "Éire bheag" Ghaelach di.
Riachtanach nó réalaíoch? – 'Iosrael in IarChonnachta' mar a mhol Deasún Fennell é.
"Ach bheadh an gníomh réabhlóideach seo ag brath ar dhúthracht na nGaeilgeoirí sna cathracha agus sna bailte móra agus ar thacaíocht ón Rialtas agus ó Éireannaigh ar fud an domhain.
"Rachadh Gaeilgeoirí, a raibh chuile cheird agus scil acu, go Conamara agus dhéanfadh siad "Iosrael Nua" ann…" a scríobh sé.
Is é sin go raibh sé ag iarraidh ar an rialtas Gaeltacht Iarthar na Gaillimhe a fhorbairt ó thaobh an gheilleagair de agus bailte a fhorbairt ann.
'Plandáil Chonnacht'
Mar sin féin i litir dar teideal 'Plandáil Chonnacht' san Irish Times an mhí dar gceann d'admhaigh sé nach féidir a bheith "ag súil le tarrtháil an Rialta[i]s" agus "nach mór do na Gaeilgeoirí an gníomh a dhéanamh iad féin".
Ba riachtanach na mílte a athbhunú ann leis an phlean a chur i gcrích, "perhaps 1,500 – 2,000 persons" – Gaeilgeoirí gairmiúla de gach cineál sórt.
Tá cuma os-réalaíoch ar na smaointí seo go léir agus duine ag léamh siar ar na haistí seo in 2020.
"Preference in new jobs and in regard to residence permits is strictly given to Irish-speakers," a scríobh sé, más ceist bheo é an chéad chuid den ráiteas tá an dara cuid do-shamhlaithe i saol na linne seo.
Carna i gConamara, an é seo Iosrael na nGael? Griangraf ó Wikipedia
Do Fennell, ba riachtanach rogha a dhéanamh idir an athbheochan seo agus "gluaiseacht na teanga" – ag scríobh, "níor ghaibh an Ghaeilge seilbh ar shráid amháin nó ar shráidbhaile amháin – gan trácht ar theascán iomlán sóisialta de shaol na hÉireann".
Ba é dearcadh Fennell gurbh ionann "tarraingt siar" ón athbheochan (agus go Conamara) agus "gníomh réabhlóideach".
Níor tharla "Iosrael in IarChonnachta" riamh ar ndóigh agus is deacair a shamhlú go n-éascódh aon rialtas in Éirinn a leithéid i saol na linne seo.
Ach bhí tionchar ag scríbhinní Fennell ina gcuid ama féin – bhí "Iosrael in IarChonnachta" mar aidhm de chuid Ghluaiseacht Chearta na Gaeltachta cuir i gcás. 18 Aib
Cad iad Branar agus Moonfish?
Tá Branar Téatar do Pháistí ar cheann de na príomhchompántais téatair atá ag cruthú saothair do pháistí in Éirinn. Cruthaíonn Branar léirithe áille, nuálacha d'ardchaighdeán a spreagann páistí agus a muintir agus tacaíonn siad le healaíontóirí atá ag cruthú saothair do lucht féachana óg trí shainchláir roinnte acmhainní agus trí "Sheónna Bídeacha". Cruthaíonn siad deiseanna chomh maith do pháistí le go mbeidh siad in ann breathnú ar a gcleachtas ealaíne féin sa láthair scoile.
Is comhlacht amharclannaíochta é Moonfish atá lonnaithe i nGaillimh agus a chruthaíonn léiriúcháin i nGaeilge agus i mBéarla a bhfuil bunús acu i ndomhan leathan na samhlaíochta. Is comhlacht comhoibríoch é Moonfish a mheascann teangacha, scéalaíocht, ceol agus damhsaíocht le puipéadóireacht, teicneolaíocht idirghníomhach agus soilsiú chun eispéiris spleodracha a chruthú atá dúshlánach agus spreagúil don lucht féachana.
Ag Cumasú na nEalaíon
Cuireann Foras na Gaeilge na healaíona Gaeilge, na healaíona traidisiúnta, cultúr agus saíocht na Gaeilge chun cinn ar bhonn uile-oileáin agus ar bhonn idirnáisiúnta. Cuimsíonn an obair seo earnáil na n-ealaíon, féilte, comhdhálacha, drámaíocht, ceardlanna oiliúna, foilseacháin, scannáin agus ócáidí cultúrtha.
Dar le Foras na Gaeilge go n-imríonn na healaíona ról riachtanach sa tsochaí trí chuidiú linn ár bhféiniúlacht a shainiú agus muid féin a chur in iúl.
Conas a thacaigh Foras na Gaeilge le Branar agus Moonfish?
In 2018, thacaigh Foras na Gaeilge le Branar agus Moonfish trí Scéim na gCompántas Drámaíochta 2018. • Deireadh Seachtaine Tumoideachais Dhaltaí na Gaeilge Beidh deireadh seachtaine tumoideachais Gaeilge á reáchtáil ag Daltaí na Gaeilge Dé hAoine, 18 Bealtaine – Dé Domhnaigh, 20 Bealtaine. Deir Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge go bhfuil 'creimeadh leanúnach' á dhéanamh ar 'stádas' scríbhneoirí na Gaeilge agus nach bhfuil Foras na Gaeilge ag tacú leo mar ba cheart
Déardaoin, Aibreán 28 2016 ag 2:58 pm
"Comhartha dímheasa" ar scríbhneoirí na Gaeilge iad na ciorruithe atá déanta ar earnáil litríocht na Gaeilge, dar le hAontas na Scríbhneoirí Gaeilge.
Ag Cruinniú Cinn Bhliana Aontas na Scríbhneoirí, cháin baill an Aontais na ciorruithe atá déanta ar mhaoiniú Oireachtas na Gaeilge agus an titim i nduaischiste Chomórtais Liteartha an Oireachtais go háirithe.
Maíonn Aontas na Scríbhneoirí go bhfuil an duaischiste sin tite ó €60,000 in 2008 go €31,000 in 2015.
"Tuigeann Aontas na Scríbhneoirí gur gearradh siar ar mhaoiniú an Fhorais féin le blianta anuas, ach tá gearradh siar níos mó déanta ar earnáil na litríochta ná mar atá ar earnálacha eile agus goilleann sin ar na scríbhneoirí," a dúirt Cathaoirleach an Aontais, Cathal Póirtéir.
Dúirt urlabhraí ó Fhoras na Gaeilge go raibh "ciorruithe leanúnacha" déanta ar bhuiséad na heagraíochta féin ó 2006 ach go rabhthas chomh tiomanta céanna do chur chun cinn na litríochta Gaeilge is a bhí riamh.
"Is oth le Foras na Gaeilge an tionchar atá ag ciorruithe leanúnacha ar a ollbhuiséad, atá laghdaithe beagnach 25% ó 2006, ar a chlár oibre agus ar chlár oibre na gCeanneagraíochtaí Gaeilge chomh maith leis na ciorruithe suntasacha atá déanta ar bhuiséad Chlár na Leabhar Gaeilge, atá laghdaithe níos mó ná 40% ó 2008. Cé go bhfuil ár mbuiséad ag laghdú ó bhliain go bliain, níor laghdaigh ár dtiomantas d'earnáil na litríochta agus do scríbhneoirí Gaeilge," a dúirt urlabhraí Fhoras na Gaeilge.
Dúirt Cathal Póirtéir, áfach, gurb ionann ag scríbhneoirí na Gaeilge na ciorruithe agus "comhartha dímheasa" ar a saothar.
"Bhí sé deacair i gcónaí ar scríbhneoirí Gaeilge luach saothair a bhaint amach, ach tá an creimeadh leanúnach seo ar fhoinsí spreagtha agus aitheantais ag goilliúint go mór ar scríbhneoirí a bhraitheann gur comhartha dímheasa é orthu féin agus ar a saothar," a dúirt Póirtéir.
Dúirt Rúnaí Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge, Éilís Ní Anluain "gur léir go mothaíonn na baill go bhfuil faillí á déanamh ag an Fhoras maidir le tacaíocht láidir leanúnach a thabhairt do scríbhneoirí na Gaeilge".
Dúirt Ní Anluain go mba mhór ag an Aontas deis a fháil chun "an bhuairt atá ar na scríbhneoirí" a phlé le feidhmeannaigh agus le Bord an Fhorais.
Bhí díomá ar leith ar bhaill Aontas na Scríbhneoirí faoin gciorrú a rinneadh ar mhaoiniú na nduaiseanna liteartha i mbliana "go háirithe nuair a bhí súil ann go mbeadh méadú ar dhuaiseanna agus ar choimisiúin le saothar Gaeilge a spreagadh mar chuid de chomóradh an chéid ar 1916".
Dúirt Cathal Póirtéir go raibh "roinnt scéimeanna fiúntacha á riaradh ag an Fhoras".
Ba léir, áfach, ón méid a dúradh ag cruinniú an Aontais "go bhfuil na baill go láidir den tuairim go mba chóir don Fhoras athmhachnamh ó bhun a dhéanamh chun freastal níos éifeachtaí a dhéanamh ar scríbhneoirí agus ar léitheoirí na Gaeilge".
Chuir Foras na Gaeilge fáilte roimh iarratas an Aontais ar chruinniú leis an gceist a phlé.
"Is cás linn nach bhfuil ar ár gcumas tuilleadh maoinithe a chur ar fáil do scríbhneoirí Gaeilge agus do ghrúpaí eile a dtacaíonn muid leo. Cuirimid fáilte roimh iarratas Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge ar chruinniú. Tá iarrtha againn ar Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge dátaí a chur ar fáil lena haghaidh le go mbeidh plé eadrainn faoin tacaíocht bhreise a d'fhéadfaí a chur ar fáil leis an mbuiséad agus leis na hacmhainní teoranta atá againn," a dúirt an t-urlabhraí.
Dúirt an t-urlabhraí gur éirigh leo €200,000 a fháil anuraidh ón gCoimisiún Eorpach don tionscadal Focail Eile agus go raibh €200,000, thar thréimhse trí bliana, á chaitheamh ar an scéim margaíochta Love Leabhar Gaeilge.
Dúradh gur ceadaíodh os cionn €700,000 in 2015 i ndeontais faoi Scéim na bhFoilsitheoireachta agus Scéim na gCoimisiún. Is amhránaí agus cumadóir í Sinéad, as Ard na Croise, Co. an Chláir, atá ag cur go mór le saol an cheoil i gcathair Luimnigh faoi láthair, áit a bhfuil sí ag tabhairt faoi chéim sa cheol agus amhránaíocht. Déarfaidhe "an Dálach," nó "an Baoigheallach," nó "an Gallchobhaireach," nó an Dochartach" le duine de na cinidheacha sin; ach ní gnáthach "an" a chur i n-úsáid mar sin leis an sloinnidheacha eile a bhfuil "Ua" ionnta. Mhaigh Eo í Saoirse Wall.Bhain sí BA i Meán na Mínealaíne amach ó Choláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha, Baile Átha Cliath, in 2014. Amhrán na hAoine: Féach anois a Stóirín le Grace Willis agus cairde Gach Aoine bíonn cluas á tabhairt againn le hamhrán nua-chumtha Gaeilge ar leith. [EN] (ii) aon ioncam a gheibhtear mar bhónas faoi scéim, a riaras an tAire Oideachais, chun deontais speisialta a thabhairt do dhaoine atá ina gcónaí sa Ghaeltacht nó sa Bhreac-Ghaeltacht agus is tuistí nó caomhnóirí leanaí atá ag freastal bunscoileanna, Beidh Seán Ó Liatháin, nó Johnny Corney mar a ghlaoitear air go háitiúil, ó Bhaile Mhic Íre, ag seoladh dlúthdhiosca dúbailte dá chuid amhrán in Ionad Cultúrtha an Dochtúir Ó Loinsigh ar an Aoine, 26ú Bealtaine. Beidh an dlúthdhiosca á sheoladh i gcomhpháirtíocht le scéim amhránaíochta Aisling Gheal agus tá sé beartaithe ag Séan an t-airgead ar fad ó dhíolachán an dlúthdhiosca a chur i dtreo Ospidéal Mhaigh Chromtha.
Beidh 24 fuaimrian san iomlán le cloisint ar an dá dhlúthdhiosca dár teideal An Crúiscín Lán. Is é Peadar Ó Riada a thaifead an dlúthdhiosca ina stiúideo sa Draighean i gCúil Aodha. Tá na hamhráin ann idir Ghaoluinn agus Béarla araon, agus iad mar shamail de shaol Sheáin go dtí seo – amhráin lena uncail Peaití Tadhg Pheig, amhráin ó uncail eile leis, John Tadhg Pheig agus a bhean chéile siúd, Molly Patsy, amhráin a d’fhoghlaim sé le Cór Chuil Aodha ó na seascaidí i leith agus cúpla amhrán eile a thug sé geann dóibh ó am go chéile. Gan POBAL níl ann do mhonatóireacht phoiblí ar an Chairt Eorpaí | Nuacht24
Chéad ócáid phoiblí i mBéal Feirste do Choimisinéir Teanga na Breataine Bige
Sheol POBAL, scátheagras abhcóideachta na Gaeilge, a cheathrú tuairisc monatóireachta ar reachtaíochta Eorpach rí-thábhachtach dírithe ar chosaint na Gaeilge, Dé Céadaoin 6 Samhain. Ag labhairt ós comhair dubh scaifte, dúirt PF POBAL, Janet Muller, 'Choimhead POBAL cur i gcrích Chairt na hEorpa do Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh ó shíónigh rialtas na Breataine í siar i 2001. Inár gceathru tuairisc, sonraítear taithí na nGaeilgeoirí ó 2009 – 2013 agus iad ag iarraidh an teanga a úsaid le comhlachtaí stáit is poiblí. Cé go bhfuil roinnt dea-scéala ann, is léir go mbíonn constaicí de gach chineál go fóill á gcur roimh phobal na Gaeilge. Ó 2011 ann, bhí Aire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíóchta againn ata níos báúla don teanga, ach ní athraíonn sin faraor an pictiúr mór. Go fóill, tá cur chuige dá chéimeach i bhfeidhm maidir leis an Ghaeilge – sna ranna ata níos oscailte, déantar níos mó, sna cinn eile, is ar éigin go gcuirtear an Chairt i gcrích. Is cosuil chomh maith go bhfuil easpa smaointeoireacht chomhthaite ann nuair a bhaineann sé le solathar do lucht labhartha Gaeilge. Ciallaíonn sé seo go mbíonn go minic easpa traenála agus easpa tuisceana cuí ann fiú le seirbhísí simplí a chur ar fáil , agus sin sna cásanna is fearr, nuair atá leibhéal ar leith proifisiúntachta le feiceáil i ndearcadh an fheidheamannaigh. In amanna, ní bhíonn a fhios acu fiú cad iad go díreach na seirbhísí atá le soláthar acu faoin dhlí.
Sheol an tOllamh Emeritus, Dónall Ó Baoill, tuairisc POBAL agus mhol se an eagras as an obair a bhí curtha isteach ann, cé nár chuir léamh na tuairisce gliondar ar a chroí. Dar leis an Ollaimh, is mithid aithint nach bhfuil rialtas na Breataine ná an Tionól ag comhlíonadh a gcuid dualgais agus go gcaithfear a gcuid bhfreagrachtaí a chur orthu arís.
Mar eochairchainteoir ag an ócáid, bhí Meri Huws, Coimisinéir na Breatnaise sa Bhreatain Bheag. Seo an chéad ócáid phoiblí sa tuaisceart do Meri Huws óna cheapachán mar Choimisinéir. Mhol sise obair POBAL agus duirt, ce nach féidir eiseamlár na Breataine Bige a aistriú ina iomlána go dtí na 6 chiontae, go bhfuil go fóill ceachtanna le foghlaim óna chéile. Thug sí cuir síos ar obair a hoifige sa Bhreatain Bheag agus as na deiseanna agus na dúshláin atá roimpi. Moltar do na múinteoirí cur leis na deiseanna atá ar fáil le comhoibriú agus múineadh i bpáirt a chur chun cinn ina measc. Tá clárúchán don scoilbhliain 21/22 oscailte anois. Cláraigh do scoil anseo.
Céard é an Seó Bóthair?
Is ceardlann idirghníomhach í an Seó Bóthair a spreagann daltaí chun smaointeoireacht chriticiúil a dhéanamh maidir lena dtuairimí i leith na teanga. Déanfar plé leis na daltaí faoi na háiteanna ar féidir leo an Ghaeilge a úsáid, faoina gcearta teanga, faoi na deiseanna fostaíochta agus cúrsaí tríú leibhéal atá ar fáil agus bíonn neart duaiseanna le dáileadh freisin. Eagraíodh breis is 240 ceardlann Seó Bóthair anuraidh agus bíonn forbairt á déanamh againn ar an gceardlann an t-am ar fad le heispéireas níos fearr a chur ar fáil do na daltaí.
Cé dóibh atá sé?
Tá an cheardlann seo dírithe ar dhaltaí Idirbhliana. Tá an cheardlann oiriúnach do ghach cineál scoile - scoileanna lán-Béarla nó Gaelcholáistí, lasmuigh de nó laistigh den Ghaeltacht. Ní gá a bheith buartha faoi chaighdeán Gaeilge na ndaltaí, is féidir an cheardlann a dhéanamh go dátheangach nó as Gaeilge amháin.
Is féidir ceardlann Seó Bóthair a reáchtáil le suas go 50 dalta ag aon am amháin. Dá bharr sin, uaireanta bíonn níos mó ná ceardlann amháin ag teastáil - bíonn ceardlanna á reachtáil againn idir 09:00-10:30, 11:00-12:30 agus 14:00-15:30 de ghnáth, ag brath ar am lóin agus uaireanta scoile.
Céard í an sprioc?
Is í sprioc na ceardlanna ná daltaí na tíre a chumasú agus a spreagadh leis an nGaeilge a úsáid níos minicí. Eolas mar gheall ar na buntáistí agus na deiseanna atá ann leis an nGaeilge, le gluaiseacht na Gaeilge, agus le feachtais na Gaeilge a chur os a gcomhair.
Cén costas atá ar an Seó Bóthair?
Bíonn costas €100/£90 ar cheardlann amháin, €150/£140 ar dhá cheardlann agus €200/£180 ar thrí cheardlann. Clúdaíonn an praghas seo costais an tSeó Bóthair, ar nós taisteal, trealamh, agus eile.
Tá lascaine 20% ar fáil má chláraítear luath sa scoilbhliain.
Céard atá pléite mar chuid den cheardlann?
Firicí agus staitisticí faoin nGaeilge
Deiseanna fostaíochta & cúrsaí 3ú leibhéal le Gaeilge
Deiseanna úsáide: cén áit le tosú, seirbhísí & cearta teanga
An Ghaeilge ar líne: na meáin shóisialta & céard atá ar fáil as Gaeilge
An Ghaeilge sa bhaile: an Ghaeilge i do cheantar & sa todhchaí
An Ghaeilge ar scoil: tábhacht na Gaeilge mar ábhar scoile
Obair Chonradh na Gaeilge agus na feachtais Ghaeilge éagsúla ar féidir páirt a ghlacadh iontu: SnaG / Gaeilge24 / An Fáinne / #Dúshlán srl.
Mythbusting: 10 miotas faoin nGaeilge (fágfar pacáiste 10 gceacht leis na múinteoirí)
Raidió Rí-Rá agus CEOL
Téama na bliana 2020/21: An Ghaeilge i do thodhchaí
Tá go leor post ar fáil leis an nGaeilge in Éirinn agus san Eoraip le blianta beaga anuas. Ba mhaith linn eolas a roinnt faoi na poist seo agus faoi na cúrsaí tríú leibhéal a bheidh go mór ina gcabhair dóibh siúd atá ag iarraidh post leis an nGaeilge a bhaint amach. Táimid ag súil leis na buntáistí eile a bhaineann leis an nGaeilge a chur faoi bhráid na ndaltaí chomh maith sula leanann siad ar aghaidh chuig an chéad chéim eile sa saol.
An Scoilbhliain 2021/2022
Beidh beirt Chomhordaitheoirí ar an mbóthair i mbliana leis an Seó Bóthair a reáchtáil ar fud na tíre. Róisín Ní Chinnéide (Iarthar 7 Deisceart) agus Devin Ó Cuinn (Oirthear 7 Tuaisceart).
+353 83 406 2131
DEVIN Ó CUINN
+353 86 249 9111
Ciarraí Aontroim
An Clár Ard Mhacha
Corcaigh Baile Átha Cliath
Dún na nGall Cabhán
Gaillimh Ceatharlach
An Iarmhí Cill Chainnigh
Liatroim Cill Dara
An Longfort Cill Mhantáin
Luimneach Doire
Maigh Eo An Dún
Ros Comáin Fear Manach
Sligeach Laois
Tiobraid Árann Loch Gorman
Uíbh Fhailí An Lú
Sceideal na Bliana
Róisín Ní Chinnéide Dátaí Devin Ó Cuinn
Gaillimh 10 - 15 Eanáir Ard Mhacha / Muineachán / Cabhán
Corcaigh 17 - 21 Eanáir Cill Mhantáin / Loch Garman
Luimneach / An Clár 24 - 28 Eanáir Cill Dara / Baile Átha Cliath
Maigh Eo / Sligeach 31 Eanáir - 4 Feabhra Port Láirge / Cill Chainnigh / Laois
Ros Comáin / Liatroim 7 - 11 Feabhra Baile Átha Cliath
An Longfort / An Iarmhí 14 - 18 Feabhra Fear Manach / Doire / Tír Eoghain
Briseadh Lár Téarma 21 - 25 Feabhra Briseadh Lár Téarma
Corcaigh 28 Feabhra - 4 Márta Cill Dara / Ceatharlach
Ciarraí 7 - 11 Márta An Dún / Aontroim / An Lú
Gaillimh 14 - 18 Márta Aontroim / Ard Mhacha / Doire
Tiobraid Árann / Uíbh Fhailí 21 - 25 Márta Muineachán / Cabhán / Fear Manach
Maigh Eo / Sligeach 28 Márta - 1 Aibreán Laois / Ceatharlach / Cill Chainnigh
Dún na nGall 4 - 8 Aibreán Port Láirge / Cill Mhantáin / Loch Garman
Briseadh na Cásca 11 - 22 Aibreán Briseadh na Cásca
Is féidir linn teacht chuig an scoil sa dara téarma chomh maith. Socrófar sceideal an dara téarma níos déanaí sa bhliain.
Aiseolas faoin Seó Bóthair:
Tugadh suirbhéanna digiteacha amach do mhúinteoirí agus daltaí a bhí páirteach le linn na bliana. Tá rogha de cheisteanna agus freagraí anseo a léiríonn aiseolas na múinteoirí go cothrom:
Aiseolas ó Mhúinteoirí:
Aiseolas ó dhaltaí:
Céard í Gluaiseacht?
Tá an Seó Bóthair mar chuid den fheachtas Gluaiseacht. Is í aidhm an fheachtais Gluaiseacht ná daoine óga a spreagadh lena gcuid Gaeilge a úsáid nuair a fhágann siad an scoil.
Léirítear dóibh na bealaí éagsúla ar féidir an Ghaeilge a úsáid lasmuigh den seomra ranga, bíodh sé sin lena ngairm amach anseo, ina ceantair féin, lena dteaghlaigh nó fiú amháin sa ghnáthshaol. D’fhoghlaim sí a a ceol traidisiúnta ó sár-mhúinteoirí mar Tommy Hackett (RIP), Paddy Ryan, Noel Sweeney, Carmel Gunning, Séamus Thompson, Ben Lennon agus mórán eile nach iad. Costas an daonlathais: D’áirithigh an beartas seo athrú rianúil go dtí córas iomlán feidhmiúil ina bhfuil 23 teanga oifigiúla, córas a ligeann do líon ollmhór ionadaithe rialtais, geallsealbhóirí agus saoránach a bheith páirteach ann agus idirghníomhú leis gan bacainní teanga. Cén mhaith a bheith ag caint ar phleananna Gaeilge murar féidir áit chaidrimh chomh tábhachtach le Caifé na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh a choinneáil ag imeacht?
Dé Máirt, Samhain 26 2019 ag 5:25 am
Dea-scéala é go bhfuil an chuma ar chúrsaí go n-osclófar aríst Caifé na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann Gaillimh.
'Sea, ach tá ceisteanna móra le freagairt fós faoi na cúiseanna ar dúnadh ar chor ar bith é.
B'iontach an áit é an Caifé sin. Uair ar bith a ngabhfá isteach ann chloisfeá Gaeilge á labhairt ar chuile thaobh díot. Bhíodh deis ag Gaeilgeoirí ó dhúchas agus ag foghlaimeoirí comhrá a dhéanamh ann agus cúnamh a thabhairt dá chéile.
Áit thar a bheith daonlathach a bhí ann. Is minic a d'fheicfeá léachtóir thall i gcúinne ag roinnt eolais le beirt nó triúr daltaí.
Bhíodh mug breá tae, ceapaire tacúil agus sólaistí eile le fáil ann. Uair ar bith a raibh mise ann freastalaí Gaeltachta a bhí taobh thiar den chuntar. Níor fiafraíodh ariamh díom an raibh ticéad iontrála ná cárta aitheantais agam.
Sampla maith den chaoi a ndeachaigh an áit i bhfeidhm ar dhaltaí is ea an méid seo a scríobh Hynek Daniel Janousek as Prág, i bPoblacht na Seice.
"Ba é Caifé na Gaeilge an t-aon spás sóisialta lán-Ghaeilge dá raibh ar an gcampas agus sa gcathair ar fad, d'fhéadfá a rá. An t-aon áit a bhféadfá a bheith ar do chompord ag ordú braon tae nó greim bia as Gaeilge, ag labhairt na teanga, ag caint le do chairde i nGaeilge.
"An t-aon áit a gcloisfeá an Ghaeilge san Ollscoil agus sa gcathair mar theanga phobail nádúrtha. An áit a bhfuair mise cuid mhaith de mo chuid Gaeilge nuair a tháinig mé go Gaillimh den chéad uair i mo bhliain ERASMUS."
Ba iad an Students Union Commercial Services Ltd. a bhí ag reáchtáil na háite. D'fhoilsigh siadsan ráiteas faoin dúnadh. Dúirt siad nach gnó brabúsach a bhí ann agus gur ar choinníoll amháin a chuaigh siad ina bhun: go seasfadh an Ollscoil aon chaillteanas a dhéanfaí agus go n-íocfadh an Ollscoil as na seirbhísí agus as an mbainistíocht a chuirfeadh an comhlacht ar fáil.
Bhí ag éirí leis an socrú sin ar feadh cúpla bliain, a dúirt siad, ach stop an Ollscoil ag íoc na sonrasc in 2010 agus níor íoc siad na táillí bainistíochta agus níor sheas siad an caillteanas ó shin.
Deir an comhlacht go n-íocann siadsan €230,000 sa mbliain leis an Ollscoil as Siopa an Chomhaltais, Sult agus Smokey's Cafe. Dúirt an Ollscoil leo go bhfuil a gcomhlacht brabúsach ach thug siad an chluas bhodhar do cheist Chaifé na Gaeilge. Thart ar £197,000 de chaillteanais agus de tháillí bainistíochta atá i gceist ó 2010, a deir an comhlacht.
Mhol an comhlacht don Ollscoil cuid bheag de na táillí ceadúnais a bhailítear ó na riarthóirí uile ar an gcampas (amhail Sult, Smokey's, Siopa an Chomhaltais, an Bhialann, Friars, Zinc, srl.) a chur de leataobh leis an gcostas a chlúdach ach diúltaíodh don mholadh sin scun scan.
Níl an cath caillte fós ach is léir go dteastódh fiosrúchán domhain a dhéanamh faoin scéal ar fad.
Cén mhaith a bheith ag caint ar phleananna Gaeilge murar féidir áit chaidrimh chomh tábhachtach seo a choinneáil ag imeacht? Nár bhocht an cás é dá mbeadh an áit dúnta an bhliain seo chugainn nuair a bheas cathair na Gaillimhe ag déanamh gaisce as a cuid cultúir ar fud na hEorpa agus ar fud an domhain?
B'fhéidir fós nach dtarlóidh sé.
I bhfreagra a fuair mé ó Riarthóir Theagasc na Gaeilge agus Príomhfheidhmeannach Gníomhach Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, an Dr. Dorothy Ní Uigín, dúirt sí an méid seo a leanas: "Chuaigh tairiscint nua amach an tseachtain seo caite, agus tá súil ag an Ollscoil go mbeidh an Caifé á oscailt arís théis na Nollag. Ní raibh sé oscailte an téarma seo, ach le cúnamh Dé, beidh chuile shórt socraithe roimh bhriseadh na Nollag."
Fág freagra ar 'Caifé na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh le hoscailt arís, ach ceisteanna móra le freagairt'
Daor Mac an tSaoir Dé Máirt, Samhain 26 2019 ag 1:42 pm
Is mór an náire go bhfostaítear comhlachtaí seachtracha chun bialanna, siopaí, agus caiféanna na hollscoile a chur ar fáil. Níl ar a n-intinn siúd ach an brabús. Ní chun leas an mhic léinn a bhíonn siad ag gníomhú. Níl a leithéid fiú i Meiriceá agus táthar mór leis an caibidleachas thall Glacann an bord páirt i bpleanáil scoile uile agus comhlíonann an bord a dhualgas faoin Acht Oideachais, 1998 maidir le polasaithe reachtúla a bheith sa phlean scoile. Beidh teacht le chéile do chuid de Ghaeil Bhéal Feirste i bParlús an Ard Mhéara, Tom Hartley, amárach ag am lóin. Cara le pobal Gaelach na cathrach agus leis an Chultúrlann é Tom agus tá dreim le hócáid spleodrach a bheith ann ag an ócáid i bhFoirgneamh Claredon. Taobh leis an Pharlús tá Sráid Garmoyle. Ar ioróiní an tsaoil is ansin, faoi scath Oifig an Ard Mhéara Poblachtaigh ar Bhéal Feirste, a coinníodh ceannairí 1798 i ndiaidh an Éirí Amach. Tugadh cimí as Baile Átha Cliath agus na cimí as an tuaisceart le chéile agus coinníodh faoi ghlas iad thart ar an cheantar seo sular tugadh ar long iad a fhad le Garmoyle Pool agus as sin go Fort George in Albain. Gan dabht ar bith is minic a bhíonn an tArd Mhéara ag smaoineamh ar an dóigh a bhfuil roth na staire i ndiaidh casadh. É anois, mar Poblachtach, ar an saoránach is tábhachtaí sa chathair, agus aghaidh ag oifig saige leis an áit a céasadh is a coinníodh faoi ghlas daoine a raibh sé de mhisneach acu seasamh a thógáil mar Phoblachtaigh. Scéal a chuimhníonn an oiread is atá athruithe sa chathair mar a saolaíodh Poblachtachanas an chéad lá anuas. Coláiste Gaeilge agus ceardaoíchta i gConamara ag baint leas as imeachtaí na heagraíochta Pastime Chonamara idir ranganna, cúrsaí agus taispeántais Geimhreadh agus Samhradh agus in ábhair eile in ionaid agus i gceantar éagsúil. Cén fáth an síorghá le hathrú? a dfhiafraigh Íte Ní Chionnaith ó Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. Búdar imní do Róisín Ní Ghairbhí, Choláiste Phádraig, Droim Conrach, cumhacht bheith ag an Fhoras cinneadh mar sin a dhéanamh agus a impleachtaí diriseoireacht na Gaeilge san am a bhí le teacht. Mystery Explorers Mar sin féin ní féidir leo, mar gheall ar an Merel cheana féin ó thaobh teanga de a stopadh Láithreach fir Mystery. Roimh Riar na hOibre, chuir tú fáilte roimh Lá na Gaeilge: cuidím leis, ach caithim a rá, don tríú uair sa Teach, cuireadh tímpeall chugainn Billí de gach sórt le seachtaíní anuas, ach ní raibh na téa... Beidh an Scoil Samhraidh (25 Iúil – 1 Lúnasa 2009) ar siúl i Leabharlann an Chontae, Baile an Átha Móir, Co. Liatroma faoi stiúir an Dr John Kenny, Léachtóir John McGahern le Scríbhneoireacht Chruthaitheach in OÉ Gaillimh. Faigheann go leor gnóthaí tacaíocht airgeadais agus neamh-airgeadais ó Údarás na Gaeltachta le tacú leo gnó nua a bhunú, a ngnó a leathnú nó a fhorbairt i dtreonna difriúla. Written by Eoin O Croinin on 1 December, 2020 . Posted in Teanga.
Le tamall de bhlianta anuas, tá an t-ollamh ollscoile agus teangeolaí Claudio Marazzini ag iarraidh aird a tharraingt ar mheath na hIodáilise. Is ea, meath na hIodáilise. Is aisteach an rud é, cheapfá, meath a lua le teanga a bhfuil stair agus cultúr chomh láidir saibhir sin aici agus an oiread sin cainteoirí dúchais aici. Ach dar le Marazzini go bhfuil an teanga ag dul i léig ar roinnt cúiseanna. Seo a leanas cúig cinn de na húdair imní atá air faoi mar a luann sé iad ina leabhar 'L'italiano è meraviglioso' ('Tá an Iodailis go hiontach'):
1) Meon géilliúil na gceannairí i leith an Bhéarla
Tá ag teip ar cheannairí na hIodáile meas agus bród a chothú i leith na hIodáilise sa bhaile agus i gcéin. Is mór an fuadar a bhíonn orthu an Béarla a leathadh san Iodáil agus tapaíonn siad gach deis tiontú ar an mBéarla ag ócáidí idirnáisiúnta seachas a dteanga dhúchais a chur chun cinn os comhair an tsaoil.
Is í an fhadhb is mó atá le sárú ag an Iodáilis, dar le Marazzini, ná easpa muiníne na nIodálach inti, go háirithe na hIodálaigh is mó tionchar agus cumhacht sa tsochaí agus is mó a bhfuil freagracht orthu as cinniúint na teanga dá réir sin. Deir Marazzini nár cheart an teanga a fhágáil faoi aicme cheannasach na tíre a thuilleadh mar is dream iad a bhfuil dúil chráifeach acu sa domhandú neamhshrianta agus iad lánchinnte de gur athrú chun feabhais é úsáid an Bhéarla.
2) Béarla sa saol acadúil
I réimsí acadúla áirithe san Iodáil, tá an lámh in uachtar ag an mBéarla agus gan é ar a gcumas ag an lucht léinn a gcuid taighde a phlé gan stró in aon teanga eile. Is fíor sin go háirithe i gcás na matamaitice, na heolaíochta, na hinnealtóireachta, an leighis agus na tréidliachta. Is sa Bhéarla a fhoilsíonn taighdeoirí Iodálacha os cionn 90% dá gcuid oibre sna réimsí sin agus déantar faillí i saothrú na hIodáilise iontu dá bharr. Mar gheall air sin, is beag cumarsáid a dhéanann na heolaithe leis an ngnáthphobal san Iodáilis agus ní fhoilsítear leabhair eolaíochta atá dírithe ar an ngnáthphobal ach go ró-annamh, a deir Marazzini. Dar leis gurb é sin cuid den chúis go bhfuil an oiread sin aineolais ann maidir le ceisteanna eolaíochta i measc mhuintir na hIodáile.
3) Scolaíocht trí Bhéarla
Tá an sodar i ndiaidh an Bhéarla forleathan sa chóras scolaíochta trí chéile: i súile thuismitheoirí na hIodáile, is ionann dea-oideachas a thabhairt dá bpáistí agus greim maith a thabhairt dóibh ar an mBéarla. Is iomaí scoil Iodálach a chuireann curaclam idirnáisiúnta Cambridge ar fáil, curaclam a mhúintear trí mheán an Bhéarla agus a mharcáiltear de réir critéir choimhthíocha seachas gnásanna marcála na hIodáile. Tá sé in ainm agus dearcadh 'idirnáisiúnta' a thabhairt do dhaltaí ach fágann sé easnamhach a n-eolas ar a dteanga agus ar a gcultúr féin. Thairis sin, tá an Béarla á leathadh mar theanga an teagaisc i ngnáthscoileanna na tíre de réir a chéile, in ainneoin nach bhfuil caighdeán Béarla na múinteoirí thar mholadh beirte. Chun lagchumas Béarla na múinteoirí a leigheas, tugadh riachtanas isteach i mbliana gur gá don ábhar múinteora caighdeán sásúil a bhaint amach sa Bhéarla sula gcáilíonn sé.
Faisean eile atá ag aicme cheannasach na tíre ná a bpáistí a chur ar scoil thar lear ar mhaithe le Béarla a fhoghlaim. Buille eile is ea é do stádas na hIodáilise – mura gceapann na daoine is mó cumhacht agus stádas sa tsochaí gur fiú dá bpáistí scolaíocht a fháil ina dteanga dhúchais, tabharfar le tuiscint don chuid eile den phobal gur teanga den dara grád í.
4) Féiniúlacht lag mhuintir na hIodáile
Bhí muintir na hIodáile riamh chomh dílis sin dá gceantar agus dá gcanúint áitiúil féin gur dheacair féiniúlacht ghinearálta Iodálach a chur chun cinn ina measc fiú tar éis aontú polaitiúil na tíre sa 19ú haois. Is tír réasúnta óg i gcomhthéacs na hEorpa í an Iodáil agus gan í tagtha in inmhe riamh, dar lena lán. Tá daoine ann a bhfuil a laghad sin geana acu ar an Iodáilis chaighdeánach gur mhian leo go múinfí na canúintí agus teangacha réigiúnacha ar scoil, in éineacht leis an mBéarla, agus nach múinfí an Iodáilis chaighdeánach ar aon chor. Toisc an fhéiniúlacht náisiúnta a bheith lag, is lú an chosaint atá ag muintir na hIodáile i gcoinne brú ón mBéarla ná mar atá ag pobail teanga eile
5) Leathadh an Bhéarlachais i measc an ghnáthphobail
Dar le Marazzini go bhfuil fonn rómhór ar Iodálaigh glacadh go neamhchriticiúil le téarmaí ón mBéarla gan a bhfiúntas a cheistiú nó a fhiafraí díobh féin an bhfuil a gcomhionann ar fáil san Iodáilis cheana féin. Ós rud é go mbíonn na nuachtáin lán den Bhéarlachas agus go mbaineann aos eagna na tíre leas flúirseach as, scaiptear é i measc an ghnáthphobail de réir a chéile, fiú ina measc siúd atá ar bheagán Béarla. Is é atá tagtha chun cinn ná meascán den Bhéarla agus den Iodáilis – Italinglese – a ghlacann daoine chucu féin i ngan fhios dóibh féin uaireanta nó chun a chur in iúl gur daoine sofaisticiúla agus nua-aimseartha iad uaireanta eile. Agus muintir na hIodáile ag iompú ar an mBéarlachas, is iomaí focal Iodáilise atá á chaitheamh i dtraipisí acu, focail atá úsáideach sa saol laethúil chun cur síos ar choincheapa, ar nithe agus ar ghníomhartha, nó chun a ndearcadh saoil féin a léiriú. Tá sé aon teachtaireacht earráide toisc nach bhfaigheann sé amach na príomh-gearrtha. Funz sé i ndáiríre ach amháin leis an leagan Béarla. Ós rud é nach bhfuil sé aitheantas a thabhairt do na Gearmáine i iad a pócaí. Tá an Tionscadal seo dírithe go príomha ar leanaí diaspóra na hÉireann agus orthu siúd a bhfuil naisc láidre acu le hÉirinn. Tá fógra foilsithe maidir leis na scoláireachtaí Gaeilge agus roghnófar na hiarrthóirí ráthúla ag an chéad chruinniú de Choiste na nÓg i mí Feabhra. Beidh comórtais Scór Sinsir le reachtáil go luath agus táthar ag súil go mbeidh borradh i líon na gclubanna a ghlacann páirt. Níl Coiste Gaeilge / Cultúrtha curtha le chéile go fóill toisc go bhfuiltear ag bailiú sonraí teagmhála ó na clubanna ar fad. Duine dóibh seo ab ea Margaret OConnor ó Minnesota. Tháinig a mhuintir - na Egans - ó Gort agus bhí sí ar mhuin na muice mar go raibh sí tar éis bualadh le gaol leí ina cónaí sa tig céanna inar rugadh a shin sheanathair. Dialann Gaeltachta – Eagrán 5
Dia daoibh, a chairde! Táim ar ais ag scríobh faoin Seimeastar Gaeltachta arís agus na rudaí atá ar siúl againn. Creid é nó ná creid é, tá an t-am ag druidim isteach orainn anois. Táimid i rith seachtain a naoi faoi láthair, agus bhí cúpla smaoineamh againn le linn na seachtaine bige anuas. Bhain mé an-taitneamh as na himeachtaí ar fad a rinneamar sa tseachtain seo caite, ach caithfidh mé admháil go n–airíonn Ollscoil na hÉireann Gaillimh uaireanta uaim. Nuair atá tú scartha ón bpríomhchampus na hOllscoile, tá sé dosheachanta go mothóidh tú uaigneach ó am go ham. Faoi dheireadh an ailt seo, tuigfidh tú céard atá chuige a bhfuilim.
Cé go bhfuil an Seimeastar Gaeltachta iontach maith, mothaím uaireanta go bhfuil mé ag cailleadh amach ar go leor rudaí cosúil le cuallachtaí agus clubanna san Ollscoil. San Acadamh na hOllscolaíochta sa Cheathrú Rua, ní go leor aiseanna ann cosúil leis an Ollscoil. Níor cheap mé riamh go ndéarfaidh mé é seo, ach airíonn an Leabharlann Seamus Ó hArgadáin uaim! Freisin, tá an chuid is mó de mo chairde sa bhliain na céime na laethanta seo agus mothaíonn go bhfuil mé ag cailleadh amach ar na nóiméid deireanacha atá againn mar gheall nach bhfuil mé thart chomh minic is a bhí mé sa chéad agus sa dara bliain. Mar shampla, bhí Rasaí na Gaillimhe ar siúl an tseachtain seo caite agus bhí go leor de mo chairde ann don uair dheireanach mar Mhic Léinn agus mhothaigh mé cumhach nach raibh mé in ann dul! Mar a luaigh sa chéad alt a scríobh mé, áfach, tá go leor cairde nua agam mar gheall ar an nGaeltacht agus eagraítear a lán imeachtaí anseo dúinn a bhfuil iontach suimiúil cosúil le cúigear an taoibh, damsha líne, ranganna cocaireachta agus go leor eile!
Ag leanúint ar aghaidh, tuigim anois tábhacht na Gaeilge sa saol laethúil. Tugann sé saibhreas don saol atá agat, agus baineann go leor buntáistí leis saol trí Ghaeilge. Nuair a dhéannann tú rud nua trí Ghaeilge, bíonn sé agat go deo. Níl insint béil duit, ach nuair a dhéanann tú cairdeas trí Ghaeilge, mothaíonn sé i bhfad níos cumhachtaí mar gheall go bhfuil caidreamh speisialta idir tusa agus an duine eile mar gheall go bhfuil an Ghaeilge i bpáirt eadraibh. Tá go leor stair agus cultúr ag baint leis an nGaeilge agus músclaítear féinmhuinín agus tírghrá i nduine nuair a labhraítear an Ghaeilge. Freisin, mar gheall go dtéimid ar thurais gach seachtain go dtí comhlachtaí Gaeilge ar fud fad Conamara, léirítear dúinn go bhfuil i bhfad níos mó deiseanna fostaíochta againn i ndiaidh na céime. Chuaigh muid go Tuismitheoirí na Gaeltachta, Roinn na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta, Ros na Rún, TG4, Europus agus Raidió na Gaeltachta. Ardaíonn sé mo chroí go bhfuil deiseanna cosúil mar sin againn sula i bhfad.
Ag druidim chun deiridh, níl mórán eile a rá agam ach go bhfuil an cúrsa ag éirí go maith. Beidh aistí le déanamh againn faoi cheann tamaillín, agus ansin beidh Nollaig ag bualadh! Beimid críochnaithe sa Ghaeltacht ag deireadh Mí na Samhna, rud atá scanrúil go leor gan dabht. Is maith is cuimhin liom seachtain a haon agus muid uilig a chur aithne ar a chéile! Beidh sé aisteach ag teacht abhaile agus a bheith gan daoine timpeall orm an t-am ar fad, ach tabharfaimid aghaidh ar an deacracht sin nuair is gá. Go dtí an chéad uair eile, slán go fóill a chairde! Beo! - Am Mòd ar na bacáin
An Bonn Óir á bhronnadh ar Darren McLean ag Mòd 2003
Laura Davis as an Ghearasdan a bhuaigh duais sa chomórtas amhránaíochta do dhaoine óga idir cúig bliana agus ocht mbliana
Radharc ó Mhòd na bliana 2003
Go díreach mar atá Oireachtas na Gaeilge ag Gaeil na hÉireann mar phríomhócáid chultúrtha na bliana, tá a mhacasamhail ag na Breatnaigh fosta, is é sin an tEisteddfod. Agus tá an scéal mar an gcéanna i gcás Ghaeil na hAlban chomh maith, mar go bhfuil Am Mòd Nàiseanta Rìoghail acusan.
I dtaca leis Am Mòd (nó "tionól" sa Ghaeilge), tá sé bunaithe le fada agus rinneadh céad bliain na féile (bhí sos ann i rith na gcogaí domhanda) a cheiliúradh anuraidh san Oban, Earraghàidheal. Na laethanta seo, tá an lucht eagraithe ag ullmhú don chéad ócáid eile, a bheas ar siúl an mhí seo chugainn.
Féile ársa é Am Mòd, mar sin, ach mar a tharlaíonn sé tá sé ar comhaois leis an dá cheann eile. Bunaíodh na trí cinn ag am céanna a bheag nó a mhór. Agus bunaíodh iad ar na cúiseanna céanna freisin, ina measc, go raibh dúchas na nGael á chreimeadh go síoraí ag Gaill, go raibh na seanteangacha ag saothrú an bháis agus go raibh na daoine thíos leis. Bhí na Gaeil faoi léigear. Ach d'ainneoin sin is uile, go paradacsúil, bhí mórtas cine ag borradh ag an am céanna, go háirithe i measc an aosa dána agus an aosa ceoil. Mhóidigh siadsan go dtabharfadh Gaeil dúshlán na strainséirí - agus gan mhoill bhí Oireachtas na Gaeilge, an tEisteddfod agus Am Mòd mar chuid den dúshlán sin ...
Ba san Oban a cuireadh ar siúl an chéad Mhòd riamh, i 1892. An bhliain roimhe sin, chruinnigh Gaeil de chuid na háite le chéile chun eagras nua a chur ar bun, eagras a raibh sé mar aidhm aige an Ghaeltacht a chur chun cinn. Dheimhnigh siad go neamhbhalbh gur cheart dá n-eagras nua (ar a tugadh An Comunn Gàidhealach) a bheith ag stocaireacht ar son na nGael, ag baint úsáide as achan seift a bhí le fáil: an pholaitaíocht, an dlí, an cultúr, agus an spórt fiú.
"Nuair a tionóladh an chéad cheann sin," a deir Murchadh Moireasdan, ar Bainisteoir Poiblíochta a' Mhòid é, "níor thuig na daoine chomh mór agus a bheadh a dtionscadal beag lá éigin. Níor mhair sé ach leath lae an bhliain sin agus ní raibh ach deich gcinn d'imeachtaí ar fáil don lucht féachana - rince, rásaí, amhránaíocht chórúil, fidléireacht agus araile. B'in an méid. Ach sa lá atá inniu ann, maireann sé naoi lá. Beidh suas le daichead imeacht ar siúl, gan trácht ar 'Iomall a' Mhòid': spórt, taispeántais cheardaíochta Ghaelacha agus mar sin de - agus na seomraí lán go doras cuid mhaith.
"Ní fheadar an raibh a fhios ag na ceannródaithe dóchasacha sin cad a thiocfadh as a gcuid oibre uilig. Ach chuaigh siad sa seans, ar bhealach, agus féach ar a n-oidhreacht anois! Cinnte, níor thuig siad cé chomh minic is a bheadh Am Mòd ar ais san Oban. Ní de thaisme atá sé sin ag tarlú. Measaim féin, mar a mheasann an t-uafás daoine eile, go bhfuil An tOban ar fheabhas mar láthair. Tá meascán foirfe den chultúr Gaelach agat ansin agus (rud atá an-tábhachtach domsa mar eagraí!) tá dóthain seirbhísí poiblí ann: lóistíní, hallaí poiblí, óstáin, agus mar sin de.
"Ar ndóigh, níor chóir dom moladh faoi leith a thabhairt d'áit amháin - bogann Am Mòd timpeall na hAlban agus tá a bhua féin ag achan áit. Mar shampla, bhíomar sa Leargaidh Ghallda le gairid, áit nach bhfuil clú uirthi ó thaobh an chultúir Ghaelaigh de, ach d'éirigh go han-mhaith leis d'ainneoin sin. Caithfidh mé a admháil, áfach, nach bhfuil mé cinnte an bhfuil Glaschú agus Dún Éideann ró-oiriúnach. Tá áiseanna iontacha sa dá áit, ar ndóigh, ach feictear dom go bhfuil siad rómhór. Imíonn Am Mòd as radharc sa slua. Cuimhnigh gur ócáid chultúrtha é Am Mòd atá an-taitneamhach, ach is *'showcase' *mór le rá é dúinn chomh maith. Is deis nach mbíonn ann ach go hannamh é lenár saol Gaelach a thaispeáint do dhaoine in Albain agus thar lear, agus níor cheart dúinn an deis sin a ligean tharainn."
Deir Murchadh go mbíonn géariomaíocht ann gach uile bhliain idir cathracha agus bailte móra ar mian leo Am Mòd a mhealleadh chucu. Fiú mura gcuireann tú an spraoi agus an chraic san áireamh, is buntáiste luachmhar é Am Mòd do gheilleagar áitiúil. Mar shampla, bíonn na háiseanna go léir ar an mbaile ina mbíonn sé ar siúl curtha in áirithe na míonna roimh ré.
"Thart faoi £3m a bhíonn i gceist gach uair," a deir Murchadh. "Tá próiseas roghnaithe ann atá beagán ar nós cheann na gCluichí Oilimpeacha (seachas an rógaireacht!). Rud a bhíonn tábhachtach agus an cinneadh á dhéanamh ná go bhfuil grúpa mór díograiseoirí ar fáil leis an obair a dhéanamh. Níl puinn acmhainní ag Am Mòd; is mise, an reachtaire, an t-aon duine amháin atá ar an fhoireann, agus tá an t-imeacht costasach - cosnaíonn sé timpeall £250,000 le hé a chur sa tsiúl.
"Ar an dea-uair, tá mórán urraí flaithiúla againn, ina measc Caledonian MacBrayne, Comhairle Pheairt is Chinn Rois, agus tá Islay Mist mar 'Urra Oifigiúil an Uisce Bheatha'. (Is cúram an-chrua an ceann sin!) Seolann an BBC foireann de sheachtó duine leis an ócáid a chlúdach. Mar sin, bíonn muid ag brath ar a lán cuiditheoirí deonacha. Ba thionscadal de chuid an phobail é in 1892, agus tá cúrsaí mar an gcéanna go fóill: tá a fhréamhacha go domhain sna pobail, mar is cóir."
Beidh Mòd 2004 i bPeairt - "An Chathair Álainn", mar a thugtar air in Albain - idir 8-16 Deireadh Fómhair. An t-am deireanach a bhí sé ansin ná 1980. Le cois a bheith "alainn" (agus tá), comhlíonann sé riachtanais Mhurcaidh, go háirithe maidir le taisteal mar go bhfuil neart traenacha ag tarraingt air.
Mar sin, cad é atá i ndán don té a thabharfaidh aghaidh ar an fhéile i bPeairt?
Bhuel, an chéad rud ba cheart a rá ná go gcuirtear an-bhéim ar chomórtais sa Mhòd, díreach mar a tharlaíonn i gcás Oireachtas na Gaeilge in Éirinn. Ní gnáthfhéile cheoil nó rince é Am Mòd. Go deimhin, feictear do dhaoine áirithe (Gaeil níos radacaí, an t-aos óg go mór mór) go bhfuil sé rud beag seanfhaiseanta, mar gheall air sin agus ar rudaí eile. Tá méid áirithe den fhírinne sa cháineadh: tá an focal sin "rìoghail" in úsáid acu, mar shampla ... Chomh maith leis sin, níor cuireadh amhráin fhíorthraidisiúnta ar chlár na gcomórtas go dtí le déanaí - bhí tús áite tugtha d'amhránaíocht na gcór, agus lucht ina n-éadaí foirmiúla.
Ní hionann sin is a rá nach bhfuil scléip ag baint leis Am Mòd - tá, go deimhin. Mar shampla, chomh maith le hIomall a' Mhòid, bíonn Fèis a' Mhòid, raon fairsing imeachtaí neamhiomaíocha, ar siúl fud fad na cathrach - Slógadh na bhFidléirí, seisiúin i dtithe tábhairne, céilithe, ceolchoirmeacha agus mar sin de. (Uaireanta bíonn sárghrúpaí mar Capercaillie i gceist.) "Tagann ceoltóirí as Éirinn fosta, agus cuirtear fearadh na fáilte rompu," a deir Murchadh.
Tosaíonn imeachtaí le searmanas ina dtarlaíonn Corónú an Bhaird. Is é Uachtarán an Chomuinn a bhíonn ina bhun seo, ag bronnadh gradaim - príomhdhuais liteartha na nGael - ar an té a chum an dán is fearr an bhliain sin. "Tá an searmanas seo ag éirí níos tábhachtaí le himeacht na mblianta", a deir Murchadh. Ansin, tosaíonn na comórtais.
Tá dhá chéad comórtas ann ar fad agus is é An Bonn Óir buaic na glóire. Tá dhá cheann acu i gceist, i ndáiríre - ceann don amhránaí fir is fearr agus ceann eile don amhránaí mná. Tá an duais seo ar comhchéim le Corn Uí Riada.
Is é an gradam is airde d'amhránaithe faoi 18 ná An Siogairlín Airgid. I dtaca le ceolchoirmeacha, is é an gradam is mó clú ná Sciath Lovat is Tullibardine. Déantar bua gach buaiteora a cheiliúradh, ar ndóigh, go háirithe i gcás An Bhoinn Óir. Ó 1996 i leith, bíonn turas chuig Mòd na Stát Aontaithe, a bhíonn ar siúl i Ligonier, Pennsylvania gach Meán Fómhair, mar chuid dá nduais.
"Maidir leis na comórtais seo go léir," ar Murchadh, "tá fadhb bheag leo: tá siad ag fás i rith an ama. Tá sé an-deas an méid sin daoine a bheith ag clárú do na comórtais, ach (mo léan!) tá cúrsaí ag dul as smacht mar go bhfuil barraíocht iomaitheoirí againn. An dtuigeann tú, mar eagras daonlathach, tugann an Mòd cead d'éinne dul san iomaíocht, bíodh siad go maith nó go dona fiú. Dá bhrí sin, bíonn na comórtais róphlódaithe agus leanann siad ar aghaidh rófhada. Táimid ag iniúchadh chóras Fhleadh Cheoil na hÉireann - bíonn ort an chéad nó an dara háit a bhuachan i bhfleadh chúigeach i dtús báire sula n-imíonn tú go dtí an chéad leibhéal eile. Is córas níos cothroime é sin, sílim.
"Tá slam oibre ag baint leis Am Mòd, ceart go leor, agus ní stopann sí ach oiread. Agus am Mòd seo faoi lán seoil, beimid ár gcrá féin ag smaoineamh cheana féin ar na fadhbanna a bhainfidh le Mòd 2005!
"Níl mé ag gearán - is seachtain iontach í agus tá ríméad orm go bhfuil mé in ann mo chion féin a dhéanamh di." Is linne ar fad an Ghaeilge agus taispeánann na dlúthcheirníní seo go bhfuil an iomaí bealaí ann ar féidir úsáid a bhaint aisti. Tionólfar an tríú Deireadh Seachtaine John Healy Dé Céadaoin 3ú Samhain - Dé Sathairn 6ú Samhain san Ionad Ealaíon, Baile Charlestown. | Ceol Traidisiúnta i Healy’s Café Bar, An tSráid Mhór, Baile Chathail '); Fuaimeanna an cheoil thraidisiúnta le spraoi nua a chur i saol Bhéal Feirste - The Irish News
AG LEAGAINT BALLAÍ: Beidh ceolta as na traidisiúin eagsúla á dteagasc le linn Scoil Samhraidh Cheoil Thraidisiúnta Bhéal Feriste an mhí seo chugainn. Thuas, tá píobairí Albanacha ag siúl frid Shráid Hill sa chathair
06 June, 2018 12:24
BHUEL, bímis ionraice, ní raibh seans ar bith ann nach mbeadh an dara Scoil Samhraidh Cheoil Thraidisiúnta Bhéal Feirste ar siúl i ndiaidh an rath a bhí ar an chéad cheann anuraidh.
Tháinig na sluaite ó gach cearn d'Éirinn agus tháinig teaghlach amháin ón Iodáil le páirt a ghlacadh ann. Ba iad a bhí sásta mar mhol siad an t-atmaisféar iontach, an fháilte a cuireadh rompu anuas ar chaighdeán na múinteoireachta agus an cheoil a chuala siad.
I mbliana, beidh an Scoil Samhraidh ar siúl idir an 30 Iúil agus an 4 Lúnasa agus é lonnaithe arís in Ollscoil Uladh i Sráid Eabhrac sa chathair.
Ar ndóigh, is iad na ranganna ceoil atá i gcroí na Scoile Samhraidh agus daoine i ngach aoisghrúpa ag baint tairbhe as an deis oiliúint a fháil agus craic a bheith acu le cuid de na ceoltóirí is aitheanta sa tír.
A bhuíochas don ghréasán cairde atá ag Dónal Ó'Connor, beidh oirfidigh den chéad ghrád ag roinnt a scileanna agus a saineolais agus a dtaithí (agus a scéalta grinn) i réimse leathan uirlisí.
Seo an liosta: An cláirseach - Una Monaghan; an cairdín cnaipí - Dermot Byrne; amhránaíocht thraidisiúnta - Ríoghnach Connolly; an bodhrán - Siobhán Ó'Donnell;
an phíobaireacht Albanach - Ross Ainslie; an drumadóireacht - Steven McWhirter; na phíobaí uilleann - Conor Lamb; an fhidil - Gerry O'Connor, Bríd Harper, Liz Doherty agus Martin Dowling; an bainseó teanóir - Brian McGrath; an fheadóg mhór - Harry Bradley; an fheadóg stáin - Mary Bergin; an chonsairtín - Edel Fox agus tionlacan ar an ghiotár - Seamie O'Dowd.
Chomh maith, beidh ranganna ar an fhíf, ar an druma rópa agus ar an Lambeg i gcuideachta Willie Drennan.
Anois, tá sé go hiontach go bhfuil na sárcheoltóirí seo uilig ag teacht cois Lagáin ach ní bheadh ag tarlú gan comhoibriú ó réimse mór daoine agus eagraíochtaí.
Seo na grúpaí a reáchtálann ranganna agus seisiúin agus coirmeacha i rith na bliana, bíodh soineann nó doineann ann, agus gan iad ní fheicfeadh muid an borradh atá faoin cheol traidisiúnta i láthair na huaire.
Ina measc, tá Ray Morgan agus an Glengormley School of Traditional Music, Andersonstown School of Trad and Contemporary Music, Belfasttrad, the Royal Scottish Piping and Drumming Society (NI Branch), Northern Ireland Piping and Drumming School agus Craobh Loch Lao de Comhaltas Ceoltoirí Éireann.
Anuas ar an cheol, tá ceardlanna damhsaí seit á reáchtáil agus céilithe chomh maith.
Ach taobh leis na ranganna, beidh seisiúin ar siúl gach lá, cainteanna, ceardlanna, agus coirmeacha ar siúl ar fud na cathrach.
Tá suim ar leith agam féin i stair an cheoil in Éirinn agus is cinnte go mbeidh mé ag freastal ar chainteanna Martin Dowling agus é ag tabhairt sraithe léachtaí ar an ábhar sin - How old is traditional music?; The Great Collectors; agus The Famine and Irish Music, before and after.
I mbliana, tá sé iontach suntasach go mbeidh ionaid ealaíne ar fud na cathrach páirteach sa Scoil Samhraidh agus imeachtaí ar siúl i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich in iarthar na cathrach, An Droichead sa deisceart, an LárIonad Skanios san oirthear agus Cumann Cultúrtha Mhic Reachtain i dtuaisceart na cathrach.
Léiríonn sé seo go bhfuil an ceol traidisiúnta an-láidir i mBéal Feirste agus go bhfuil craos ar dhaoine ar fud na cathrach ní amháin a bheith ag éisteacht leis an cheol ach a bheith á sheinm chomh maith.
Tá ballaí idir pobail á leagadh ag fuaim an Lambeg agus na bpíobaí uilleann araon agus tá an comhpháirteachas mar chuid riachtanach de éiteas na Scoile Samhaidh.
Le gach eolas a fháil ar an Dara Scoil Samhraidh Cheoil Thraidisiúnta Bhéal Feirste le fáil ag www.belfasttraditionalmusic.com Molann an t-amhrán áilleacht Pheigín, agus cuireann síos ar an ngrá atá ag an bhfile agus ag fir ó dhúichí éagsúla di. Seinneann ceoltóirí traidisiúnta an t-amhrán mar pholca, gan liricí, freisin. Gott, S., (1995) ‘Rediscovering Learning; acquiring expertise in real-world problem solving tasks’. Australian and New Zealand Journal of Vocational Education Research 3(1), 30. Seastán ag an bhféile (3 lá), ollticéad amháin (3 lá), clár na féile agus iontráil chuig seisiún “Gréasánú Gasta”* do ghnólachtaí ag Oireachtas na Samhna Beo! - Damhsa ar an Sean-Nós ina Nuanós
Edwina Nig Eochaidhean, an sárdhamhsóir
Róisín Ní Mhainnín, bean de na sárdhamhsóirí ar an sean-nós
Tá an damhsa ar an sean-nós tar éis seilbh a ghlacadh ar Oireachtas na Gaeilge. Bíonn an-éileamh ar na comórtais damhsa ar an sean-nós, le linn an Oireachtais. Bhí an Opera House i gCorcaigh beagnach lán do na comórtais damhsa i mbliana, ach níos tábhachtaí ná sin, bhí na mílte ag breathnú ar na damhsóirí ar fud na tíre. Is cuid den Oireachtas atá éasca do chuile dhuine, mar nach gá aon Ghaeilge a bheith agat lena bhlaiseadh.
Is le gairid a thosaigh an tOireachtas ag tabhairt aitheantais ar bith don stíl damhsa seo, a mhair i gConamara agus i roinnt pócaí eile ar fud na tíre. Nuair a tháinig an tOireachtas go Conamara sa bhliain 1974 - an chéad bhliain ar bhog Oireachtas na Gaeilge taobh amuigh de Bhleá Cliath - ní raibh an coiste náisiúnta sásta aon aitheantas a thabhairt don stíl damhsa seo. Le scéal fada a dhéanamh gearr, d'eagraigh roinnt againn taispeántas damhsa ar imeall an Oireachtais, i dTigh Mharcais Dick. Bhí an lounge lán. Thart ar sheachtar damhsóirí a tháinig ann, ina measc Máirtín Beag Ó Gríofa, damhsóir cumasach a bhásaigh go hóg roinnt bheag blianta ina dhiaidh sin. B'shin an oíche ar baisteadh 'damhsa ar an sean-nós' ar an saorstíl damhsa, a bhí sealbhaithe ó dhúchas i gConamara ag dornán beag damhsóirí. Bhí an stíl ar an dé deiridh an uair sin, gan aon duine óg á chleachtadh.
Nuair a deirim go bhfuil an damhsa ar an sean-nós tar éis seilbh a ghlacadh ar Oireachtas na Gaeilge, ní ar na comórtais atá mé ag smaoineamh go príomha, ach ar an spraoi a bhíonn ag Club na Féile le roinnt blianta anuas. Ag Oireachtas na bliana seo i gCorcaigh, ba dheacair dom an radharc a bhí os mo chomhair i gClub na Féile a chreidiúint: na céadta daoine ag damhsa is ag pocléimneach thart, mar a bheidís ag club oíche, ach amháin gur ceol gaelach a bhí á chasadh. Na mná óige téisiúla, bhíodar gléasta go gleoite, i sciortaí a bhí gearrtha go speisialta le mianta gnéasúla na bhfear a mhúscailt: na colpaí nochtaithe agus clais brollaigh ar thaispeáint agus na cíocha ag coinneáil ama leis an gceol. Fear óg nach scórálfadh anocht, dúirt mé liom féin, ní fhéadfadh sé locht a chur ar na mná. Ach ar ais ag an damhsa.
An tOireachtas ar Youtube
Seo mar a tharlaíodh. Ghlaotaí amach damhsóir aitheanta le céapar a dhéanamh ar an sean-nós. Th'éis píosa, thagadh roinnt damhsóirí eile ar an urlár in éindí leis an gcéad damhsóir. Ba ghearr ina dhiaidh sin go mbeadh an t-urlár lán le daoine, an áit ar mire, daoine ag dul fiáin, ag preabadh thart faoi dhraíocht ag ceol meidhreach ríleanna ón gCiarraíoch ar an mbosca, Pádraig Ó Sé. "One more time" a deireadh Pádraig agus ghabhadh an slua leis na craobhacha ar fad le rithim na ríleanna a bhí ag tíocht as na callairí: damhsa ag an Oireachtas gan "Ionsaí na hInse", gan "Fallaí Luimnigh", gan seiteanna fiú amháin. Dála an scéil, tá blaiseadh íontach den atmaisféar spleodrach le feiscint ar Utube faoin teideal "Oireachtas Uncovered".
Níl spéis ag an dream óg sa chéilí traidisiúnta: línte daoine i ngreim láimhe ag damhsa in aghaidh a chéile, do réir foirmlí agus gluaiseachtaí socraithe, a chaithfidh a bheith ar eolas ag gach duine le go n-oibreodh sé. Stíl stálaithe, is ea é, nach réitíonn leis an duine óg. Is cuma liom, mura bhfeicim 'Caidhp an Chúil Aird' nó 'Soláistí na Bealtaine' nó 'Col Seisear Déag' arís go deo. Fáiltím roimh an 'Saor Chéilí'. An t-aon áiféal atá orm, nár tháinig sé níos túisce. An iomarca de laethanta m'óige curtha amú agam, ag déanamh na rincí foirmeáilte ag céilithe. Ní leadrán go dtí iad.
Tá an damhsa gaelach fuascailte faoi dheireadh ag an damhsa ar an sean-nós. Tugann an saorstíl nua deis do dhaoine a rud féin a dhéanamh i mbealach pearsanta, saor ó na rialacha a bhaineann le damhsaí foirmeáilte. Is mó an spraoi, a bheith ag bobáil thart, do ghéaga ar fad ag gluaiseacht le rithim an cheoil. Tá an damhsa ar an sean-nós ina nuanós anois, ag leathnú mar a bheadh víorus tógálach. Is breá liom é. Go maire an damhsa ar an sean-nós ina nuanós. Tá na mílte aighneachtaí seolta chuig RCEF agus bhronn Conradh na Gaeilge na mílte breise ar an Aire Ní Chuilín tráthnóna inniu i mBéal Feirste. Dúirt Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Cóilín Ó Cearbhaill:“Tá na mílte aighneachtaí bailithe agus éascaithe ag Conradh na Gaeilge i rith na tréimhse comhairliúcháin seo. DE CHLANNDIOLÚIN, Séamus (1878–1944) | ainm.ie
ainm eile Crost
dáta breithe 6 Meitheamh 1878
dáta báis 21 Aibreán 1944
áit bhreithe Loch Cútra, Co. na Gaillimhe
William Armstrong Clandillon [tuismitheoir]
Joanna Little [tuismitheoir]
I Loch Cútra, an Gort, Co. na Gaillimhe, a rugadh é ar 6 Meitheamh 1878. B'as Áth Í, Co. Chill Dara, dá athair William Armstrong Clandillon a bhí ina phríomhoide i gcomharbacht ar Mhicheál Cíosóg i Scoil Náisiúnta Loch Cútra ó 1871 amach. Joanna Little ab ainm do mháthair Shéamuis. Ba iníon í le Thomas Little, garraíodóir pictiúrtha as Lancashire a tháinig go hÉirinn chun Páirc na Cúile in aice leis an nGort a leagan amach do Sir William Gregory. Bhí Thomas Little pósta ar bhean de mhuintir Uí Ógáin i Lúbán Díge, Co. an Chláir.
Níor chainteoir dúchais Gaeilge Séamus ach ba chuid de bhreac-Ghaeltacht fhairsing na hÉireann Loch Cútra. I ndiaidh tamaill i gColáiste Fhlannáin in Inis bhí sé ina mhac léinn i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath ó 1899 amach. Ba bheag a mheas ar an athbheochan go dtí gur chuaigh a chara Seoirse Mac Fhlannchaidh i gcion air nuair a bhí seisean ag iarraidh craobh den Chonradh a bhunú sa Choláiste. Faoi 1901–2 bhí ranganna Gaeilge ar siúl ann ag Séamus agus ag an bPiarsach. Cheana féin bhí cáil an cheoil air agus deireadh sé amhráin ag coirmeacha de chuid an Choral Union. Luaitear é freisin mar dhuine de na mic léinn a bhí ag tógáil raice ag léiriú de Countess Kathleen le W. B. Yeats san Ancient Concert Rooms ar 10 Bealtaine 1899.
I ndiaidh dó céim B.A. a ghnóthú chuaigh sé go Páras ar scoláireacht. Chaith sé na blianta 1903–5 ag múineadh sa Cheardscoil i gCluain Meala agus ó 1905 go 1912 i Scoil na Talmhaíochta i gCloich na Coillte. I 1912 chuaigh sé ag obair i gCoimisiún an Árachais Náisiúnta Sláinte mar chigire in iarthuaisceart na hÉireann. Nuair a bunaíodh an stát i 1922 chaith sé cúpla bliain i mBeairic Portobello ag déileáil le héilimh chleithiúnaithe.
Bhí spéis aige i gceol na hÉireann riamh. Comharsana béal dorais i Loch Cútra ba ea Bríd agus Tadhg Ó Lionnáin ar scríobh sé neart amhrán síos uathu. Ghléas sé agus d'fhoilsigh sé cúpla amhrán in Irisleabhar na Gaedhilge agus san Journal of the Folk Song Society. Phós sé Máighréad Ní Annagáin, amhránaí agus cainteoir dúchais Gaeilge ó na Déise a bhain an chéad duais san amhránaíocht in Oireachtas 1901. I mbliain 1904 d'fhoilsigh siad An Londubh, cnuasach de dhá amhrán déag nach raibh a bhformhór foilsithe roimhe sin (uimhreacha 39–50 in Londubh an Chairn). Pianadóir ba ea 'Clan', mar a thugadh a chairde air, agus bhíodh an-éileamh air do choirmeacha ceoil in Éirinn, in Albain agus i Sasana. Ba mhinic ag gabháil fhoinn é i Halla na Banríona i Londain. Bhailíodh sé amhráin cibé áit a mbíodh sé—sa Rinn, i gCloich na Coillte, sa Ghort agus i dTír Chonaill. Ba é a chum, idir fhocail agus fhonn, 'Tadhg an Dá Thaobh' lenar bhain sé duais ag Oireachtas 1911 faoin ainm cleite 'Crost'. Ba mhinic ag moltóireacht ag Oireachtaisí agus feiseanna é.
As na céadta de choirmeacha ceoil ag a raibh sé ag ceol is fiú cuimhneamh ar an oíche mhór i dTeach an Ard-Mhéara i mBaile Átha Cliath nuair a fáiltíodh abhaile roimh phríosúnaigh 1916. 'Seanachúirt na nDéise' a dúirt Séamus toisc tagairt bheith ann do shaoradh príosúnaigh. B'eisean faoi deara eolas a bheith ag an bpobal ar 'Iníon an Phailitínigh' agus is é a chuimhnigh ar churfá aerach a chur le 'Cnocáinín aerach Chill Mhuire'.
I Samhain 1925 ceapadh é ina Stiúrthóir ar 2RN, an tseirbhís nua craolacháin. Níorbh aon John Reith é, ach aontaítear gur dheacair rogha ní b'fhearr a dhéanamh ná fear ar riarthóir, amhránaí, fuirseoir, Gaeilgeoir agus fear teangacha é. Ghoilleadh ganntanas an airgid sa stáisiún go mór air. I bhFeabhra 1934 socraíodh ar stiúrthóir nua a cheapadh agus go bhfillfeadh de Chlanndiolúin ar an Roinn Sláinte. Ar iasacht a bhí sé sa Roinn Poist agus Telegrafa. Bhris ar a shláinte i Samhain na bliana sin. Chaith sé an tréimhse 1938–42 i nGaillimh mar chigire ranna ag anRoinn Sláinte, post a bhí ag Tomás Bán Ó Concheanainn roimhe. D'fhill sé ar Bhaile Átha Cliath mar gheall ar dhrochshláinte agus d'éag ar 21 Aibreán 1944.
I 1927 d'fhoilsigh Preas Ollscoile Oxford, le hairgead Iontaobhas Charnegie, Londubh an Chairn, cnuasach de na hamhráin a bhailigh sé féin agus a bhean. Scríobh Domhnall Ó Súilleabháin léirmheas binbeach ar an Irish Statesman. Éagóir ar cheol na hÉireann an leabhar, arsa an Súilleabhanach, agus thug sé le tuiscint gur bhain mí-ionracas leis an obair. Troideadh an cás clúmhillte ab fhaide riamh go nuige sin (29 Deireadh Fómhair go 14 Samhain 1928) i gcúirteanna na hÉireann. Ní raibh an giúiré in ann aontú le chéile i ndeireadh báire i gcaoi gurbh éigean don dá thaobh a gcostais féin a íoc. Meastar gur chabhair don Irish Statesman an chúis, cé gur creideadh ag an am gurbh í a mharaigh an iris.
Rinne de Chlanndiolúin 11 ceirnín 78 do Parlophone agus HMV: 'Ó Bhean a Tí cén buairt sin ort?'; 'Siobhán Ní Ghuidhir'; 'An Goirtín Eornan'; 'Aonach Bhearna na Gaoithe'; 'Cnocáinín Aerach Chill Mhuire'; 'Bacach buí na Léige'; 'Mná deasa Bhaile Locha Riach' ..., chomh maith le bailéid Bhéarla ar nós 'Fineen the Rover' agus 'The Ballad of the 13th Lock' (le hArt Ó Gríofa).
Bhí sé in ann lucht éisteachta a spreagadh nuair a deireadh sé amhrán go tíriúil anamúil. Bhíodh tionlacan pianó aige agus, cé nach raibh an sean-nós aige, bhí sé le haithint air gur casadh amhránaithe na Gaeltachta air. Bhí stíl chantana aige a d'oir go breá do chúinsí a linne. Fear ildánach a bhí ann. Bhí spéis aige, mar shampla, sa sceitseáil agus i maisiúchán lámhscríbhinní agus tamall caite aige leo sa Choláiste Náisiúnta Ealaíne. In Banba Feabhra 1903 tagraíonn An Seabhac dó mar 'an t-amhránaí gasta agus an tarraingeoir cliste Séamus Clainndiolúin'. Tá sé tuairiscithe go mbeidh cruinniú ag Bord an Fhorais chun na cúrsaí seo a phlé. Idir an dhá linn, beidh fánacht fada ar eagrais Ghaeilge agus iad ag súil le dea shampla agus ceannaireacht ón gcomhlacht teanga tras teorainn. Is é Proinnsíos Ó Duigneáin aistritheoir agus léiritheoir an dráma: Máire Ní Mhuiris atá i mbun dearthóireachta agus beidh ceol atá nua-chumtha ag Ailie Blunnie á sheinm beo ag an gcumadóir féin. Anseo le Úna-Minh Kavanagh | University Observer
tugadh ardmholadh don leabhar i léirmheasanna thar timpeall na tíre.
By G E | Nov 27 2019
Tá leabhar nua tar éis teacht ar an bhfód le déanaí agus Anseo an teideal atá ar an leabhar fíorspéisiúil seo. An t-údar ná Úna-Minh Kavanagh agus is Gaelgeoir, iriseoir agus údar í. Foilsíodh an leabhar iontach seo an mhí seo caite.
Rugadh Úna-Minh i Hanáí sa Vítneam sa bhliain 1991. Ní raibh sí ach trí lá ar an saol seo nuair a d'uchtaigh Bean shingil ó Chiarraí an leanbh beag agus thug sí ar ais go hÉirinn í. Tógadh í i gCiarraí faoi chúram a mathair Noreen agus a seanathair Paddy chomh maith. D'fhás sí suas ag labhairt an Ghaeilge sa bhaile agus tá céim déanta aici sa Ghaeilge agus san iriseoireacht in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Sa leabhar pléann sí an chinneadh atá déanta aici chun a saol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge seachas an Béarla a úsáid. Faoi láthair tá sí ina chónaí i mBaile Átha Cliath agus ag déanamh sár-iarracht an Ghaeilge a chur chun cinn.
Sa bhliain 2013, caitheadh maslaí ciníocha léi i lár na cathrach, i mBaile Átha Cliath. Caitheadh seile uirthi agus an t-aon aiféala a bhí uirthi ná nár fhreagair sí na daoine seo ina teanga dhúchais, an Ghaeilge. Tuairiscíodh an eachtra dhéistineach seo ar fud na meán náisiúnta mar aon leis na meáin shóisialta. Ina leabhar Anseo, scríobhann Úna-Minh faoin ionsaí ciníochais seo a tharla ar Sráid Parnell agus conas mar a bhí an t-ionsaí seo mar catalaíoch di a saol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge.
Tá Úna-Minh ag baint úsáid as an nGaeilge ar na meáin shóisialta agus tá na mílte ag dul ar líne, ar Twitter chuile lá chun giolcaireacht Úna-Minh a léamh. Tá sí thar a bheith spreagúil agus bíonn an feimineachas á plé aici chomh maith.
Ó thaobh na Gaeilge de, seo cad a bhí le rá ag Úna-Minh faoin nGaeilge ag dul i neart.
''Níl aon dabht agamsa ná go bhfuil an cúrsaí ag dul i bhfeabhas, tádar níos fearr anois agus cé go mbíonn cúpla daoine á ghearáin fén dteang, ní fhéidir a shéanadh tóir na Gaelainne gach lá, idir labhartha 'gus scríofa ar Twitter, Discord, Instagram 'gus Facebook, agus nílimse i mo chónaí sa Ghaeltacht. Is linne an teanga agus táimid in ann í a úsáid inár gnáthshaoil.''
Cad atá le fáil sa leabhar ná Úna-Minh í féin ag labhairt faoi hábhair éagsúla mar chluichíocht, an Ghaeilge so-aimsithe atá curtha ar fáil aici (mar shampla frása an lae ar Twitter) agus conas déileáil leis na teachtaireacht trollála a bhíonn le fáil ar na meáin shóisialta.
Is scéal a thógfadh do chroí, scéal Úna-Minh, scéal nua-aimseartha faoin nGaeilge agus an tábhachtacht a bhaineanna lenár dteanga álainn. Bíonn daoine atá ag streachailt leis an nGaeilge sástá í a leanúint ar an gcóras giolcaireachta Twitter toisc go mbíonn frása an lae aici atá éasca dóibh a thuiscint. Chomh maith le sin bíonn aistriúchán le fáil díreach in aic leis an nGaeilge atá mar chabhair ollmhór d'aon duine atá ag foghlaim na teanga. Tá an-tóir ar seo agus tá níos mó ná 12,000 mar lucht leanúna aici ar Twitter.
Cuid an-tábhachtach den leabhar ná cad atá scríofa aici faoina seanathair Paddy, a d'oibrigh mar gharda i dTrá Lí. Is léir ón leabhar go raibh tionchar ollmhór ag a seanathair ar a saol agus ar a pearsantacht chomh maith. Tá í féin agus a seanathair Paddy le fáil ar an gclúdach den leabhar. Pictiúr álainn don bheirt acu suite le chéile le Corca Dhuibhne sa chúlra. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór orm cad a bhí scríofa faoina seanathair. Tá sé mar chuid iontach coscrach den leabhar.
Tá áthas an domhain ar Úna-Minh faoin leabhar Anseo a bheith foilsithe.
"Táimse ar mhuin na muice! Is deacair dom a chréidiúint go bhfuil mo leabharsa ar fáil anois i tsiopaí mar bhíos fé bhrú. Thosnaíos ag obiar ar an leabhar seo i Mí Feabhra 'gus bhí orm an lámhscríbhinn a sheoladh isteach roimh Mí Meitheamh. Bhíos thar a bheith gnóthach toisc go rabhas thar lear ar fheadh míosa leis i Mí Márta agus mar sin ní raibh ach trí mhí agam chun chuile rud a scríobh. Obair chrua ba ea é, ach táim sásta go ndearna mé é."
Chuir mé ceist uirthi cad a bhí i ndán di agus is léir gur bhean an-ghnóthach ar fad í Úna-Minh.
"Bhuel táimse fós gafa le rudaí eile maidir le mo leabharsa ach b'fhéidir go bhfuil leabhar eile agam i mo cheannsa! Chífimid. Is í iriseoireacht, eagarthóireacht 'gus scríbhnóireacht na rudaí ab fhearr liom 'gus ba mhaith liom leanúint ar aghaidh."
Blag iontach atá ag an mbean inspioráideach seo ná blag faoin taistil darbh ainm 'Before my Mam dies, a travel blog with a difference.' Blag iontach é atá lán le ailt éagsúla. An blag is déanaí ná 'Where to drink the best coffee in Panama City' agus b'fhéidir go bhfuilim claonta mar is aoibhinn liom caife ach is alt den scoth é. Alt lán le greann agus tugann sí léargas dúinn ar an gcaife atá le fáil i Panama agus léargas dúinn ar Panama ag an am céanna. Mar sin, más mian leat dul ag taistil agus tá comhairle ag teastáil uait, seo an áit le dul.
Rinneadh léirmheas fabhrach ar an leabhar Anseo agus tá Úna-Minh thar a bheith sásta leis an bhfreagra seo.
"Cinnte táimse ana-shásta leis an bhfreagairt, is dócha is léargas nua chuig an t-ábhar atá agam mar dhuine de dháth, a uchtadh ó thír eile 'gus a raibh an Gaelainn aici mar phríomhtheanga ar dtús."
An teachtaireacht is mó atá Úna-Minh ag iarradh béim a chur ar sa leabhar Anseo ná nach duine geal iad chuile duine ón tír seo, go dtagann daoine ó chúlraí éagsúla agus ba cheart dúinn é sin a cheiliúradh. Tá Anseo le fáil sna siopaí leabhar faoi láthair agus is fiú go mór é a léamh. Cruthaíodh ministreacht Gay Christian Europe toisc go raibh gá ann le áitreamh iomlán Eorpeach, agus chun teangmháil a dhéanamh le Críostaithe ALDT eorpacha ina gcuid teangacha dhúchais fhéin. Cuireann Gaillimh le Gaeilge seirbhís aistriúcháin ar fáil tríd an scéim 'Cairde Ghaillimh le Gaeilge'.
Más 'Cara Maith' nó 'Dlúthchara' tú, d'fhéadfá leas a bhaint as an seirbhís aistriúcháin do chomharthaí, ábhar margaíochta, biachláir 'srl. (Níl doiciméid/CV san áireamh) Le haghaidh tuilleadh eolais, seol ríomhphost le do thoil chuig eolas@gleg.ie. Is é seo an aon turas síos lána chuimhne, ní Sracfhéachaint ar gcúl trí dardaigh-tinted spéaclaí, ach ar siúl tráthnóna ar Bryher sna hOileáin Scilly. Ní Dul anseo a cheangal ama taistil; Beidh turas 30-míle amach ó chósta na Corn na Breataine a dhéanamh. A cuireadh leis an Englishness achomharc a bhfuil flashes de otherness. Is iad líneáil thaobh an bhóthair rosettes na ciliatum Aeonium, planda succulent glas níos mó is coiteann do na hOileáin Chanáracha ná Corn na Breataine, agus fronds towering de agapanthus, nó an lile na Níle. Abhaic A crann pailme an oileáin bhosca poist amháin. Tá an fás fothrópaiceacha féidir mar gheall ar microclimate reach an Scillies i bhfad ó dheas agus squarely sa chonair na Shruth na Murascaille, tá sé seo ar cheann de na háiteanna teo sa Ríocht Aontaithe. Ar mhaithe le comphleanáil i múineadh dara teangacha a chur chun cinn b’fhiú dul i gcomhairle le roinn na Fraincise sa scoil ar mhaithe le seifteanna a cheapadh agus a mhalartú a chuirfidh sealbhú na scileanna teanga chun cinn go héifeachtach. �amon � Cu�v �amon � Cu�v �amon � Cu�v: Mar is eol don Teachta, t� conradh chun staid�ar teangeola�och ar �s�id na Gaeilge sa Ghaeltacht bronnta ar Acadamh na hOllscola�ochta Gaeilge, Ollscoil na h�ireann, Gaillimh, i gcomhar leis an Institi�id N�isi�nta um Anail�s R�igi�nach agus Sp�s�il, Ollscoil na h�ireann, M� Nuad. Beidh an staid�ar mar bhun�s chun forbairt theangeola�och na Gaeltachta mar cheantar labhartha Gaeilge a threisi� agus athbhreithni� a dh�anamh ar na limist�ir oifigi�la Gaeltachta. Tuigim go mbeidh na roghanna �ags�la t�reola�ocha agus deimeagrafa�ochta, a mheastar a bheith oiri�nach mar bhun�s chun na limist�ir oifigi�la Ghaeltachta a shaini�, � scr�d� mar chuid den staid�ar. Tá fianaise ann go bhfuil leibhéal ard feasachta faoina tábhacht i saol poiblí na Gaeltachta ach tá laghdú suntasach ar líon na dtuismitheoirí atá á labhairt mar phríomhtheanga an teaghlaigh lena gclann agus tá sí an-lag mar mheán cumarsáide i measc óige na Gaeltachta. De réir nádúr an phróisis féin agus ag cur san áireamh ról ceannasach an Bhéarla i gcúrsaí tráchtála domhanda bíonn tionchar ag an bpróiseas forbartha ar staid agus stádas mionteanga agus ar iompar teanga agus tá sin amhlaidh i gcás na Gaeltachta. Bhí an ghné áirithe sin den Acht Teanga atá á mholadh ina húdar mór imní don phobal aontachtach le linn na gcainteanna agus polaiteoirí de chuid an DUP agus an UUP ag maíomh go ndéanfaí leithcheal ar aontachtóirí dá dtabharfaí isteach a leithéid de rud. Is as ceantar Gaeltachta mé i dTuaisceart Chonamara agus i gceantar Dhúiche Sheoigeach. Is í an Ghaeilge mo theanga dhúchais agus bhí an-bhéim i gcónaí ar an teanga agus ar an gcultúr i mo theachsa agus mé ag fás aníos. Táim an-bhródúil as an gceantar seo agus as an oidreacht inar tógadh mé. Tá an-suim agam sa mbéaloideas agus sa drámaíocht. D'éirigh liom máistreacht a bhaint amach sa nGaeilge in Ollscoil na hÉireann, Gailimh agus is é an t-ábhair tráchtais a bhí agam ná 'Scéalta Béaloidis Dhubhachta agus Bhaile an Tobair 1935-37.' Airím go bhfuil ceangal láidir idir an béaloideas agus an teanga agus go bhfuil an dá rud fite fuaite le chéile. Tá suim ar leith agam i gcúrsaí teangeolaíochta freisin.
Is múinteoir Gaeilge mé le seacht mbliana anuas. Táim díreach tar éis bliain a chaitheamh in Elms College, Chicopee, Massachussets ar scoláireacht Fulbright ag múineadh Gaeilge d'fhoghlaimeoirí fásta - idir thosaitheoirí agus fhoghlaimeoirí líofa.
Táim ag múineadh Gaeilge le seacht mbliana. Bhí mé ag múineadh in Elms College, Chicopee, Massachussets ar scoláireacht Fulbright anuraidh, don scoilbhliain 2016-2017. Bhí mé ag múineadh sa gcóras oideachais Éireannach roimhe sin ar feadh sé bliana go lán-aimseartha. Le linn an ama sin bhí mé ag múineadh Gaeilge do scoláirí a bhí ag dul leis an múinteoireacht le Coláiste Hibernia. Tá taithí agam a bheith ag múineadh déagóirí agus daoine fásta, idir fhoghlaimeoirí agus dhaoine atá líofa sa teanga.
Bíonn gach ceacht a mhúinim bunaithe ar cheithre scil - na ceithre scil a bhíonn in úsáid nuair atá sealbhú teanga i gceist - éisteacht, labhairt, léamh agus scríobh. Déanaim iarracht go mbeidh gach scil acu sin in úsáid ag an bhfoghlaimeoir i ngach rang. Déanaim iarracht mo chuid taithí féin leis an gcultúr a roinnt le foghlaimeoirí freisin ionas go dtuigfidh siad go bhfuil comhthéacs an fhocail san abairt agus comhthéacs an chomhrá fíorthábhachtach sa nGaeilge. Bíonn cluichí teanga in úsáid go minic ionas go mbeidh deis ag foghlaimeoirí cleachtadh agus dul siar a dhéanamh ar an méid atá foghlamtha acu roimhe sin. - Breithneofar ceist na Gaeilge eigeantaí nuair a bheidh athbhreithniú déanta ar éifeacht na n-athruithe atá á ndéanamh ar theagasc na Gaeilge – an tAire Oideachais. - Níl ar chumas an Aire maoiniú a chur ar fáil d'ábhar oidí atá ag freastal ar chúrsaí Gaeltachta
Dé Máirt, Deireadh Fómhair 28 2014 ag 7:10 am
An tAire Oideachais Jan O'Sullivan. Pictiúr: Photocall Ireland
Tá stádas na Gaeilge mar ábhar éigeantach don Ardteist ag brath ar an rath a bheidh ar na hathruithe éagsúla atá á ndéanamh ar churaclaim bhunscoile agus iar-bhunscoile na Gaeilge.
Thug an tAire nua Oideachais Jan O' Sullivan, le fios do Tuairisc.ie nach bhfuil sé i gceist aici athbhreithniú a dhéanamh ar stádas na Gaeilge mar ábhar éigeantach don Ardteistiméireacht faoi láthair, ach go bhféadadh athrú teacht ar an scéal i gceann roinnt blianta.
"Breithneofar an cheist ar cheart go mbeadh an Ghaeilge éigeantach don Ardteistiméireacht nuair a bheas na bearta atá leagtha amach thuas feidhmithe go hiomlán agus athbhreithniú déanta ar a n-éifeachtacht," a dúradh i ráiteas a eisíodh le Tuairisc.ie thar ceann an Aire.
I measc na n-athruithe sin, tá curaclam nua teanga do na bunscoileanna agus athruithe éagsúla ag leibhéal an iar-bhunoideachais a chuireann béim níos mó ar an nGaeilge labhartha.
Dúradh go bhfuil an Roinn "muiníneach go rachaidh na forbairtí seo i gcion go dearfach ar mhúineadh agus ar fhoghlaim na Gaeilge."
Léirigh pobalbhreith Tuairisc.ie/Millward-Brown le déanaí go bhfuil formhór an phobail den tuairim gur cheart go bhfanfadh an Ghaeilge mar ábhar éigeantach ar shiollabas na hArdteiste.
I ráiteas an Aire, dúradh gurb "eol don Roinn Oideachais agus Scileanna nach mbíonn an t-eispéaras a bhíonn ag mórán daltaí ar bheith ag foghlaim na Gaeilge ar scoil chomh dearfach is ba cheart dó a bheith".
Thug an tAire le fios freisin gur mian leis an Roinn "feabhas a chur ar an eispéaras sin".
Thagair ráiteas an Aire do luach na Gaeilge mar chuid "uathúil ríthábhachtach dár bhféiniúlacht náisiúnta, agus dár gcultúr agus oidhreacht teangeolaíochta".
Bhí ceist na Gaeilge eigeantaí go mór i mbéal an phobail le linn an olltoghcháin i 2011, nuair a dúirt an Taoiseach Enda Kenny go gcuirfeadh Fine Gael deireadh leis.
Thug an tAire le fios do Tuairisc.ie freisin nach raibh aon chuimhneamh aici athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh a rinne a réamhtheachtaí Ruairí Quinn deireadh a chur leis an tacaíocht airgeadais a thugtaí d'ábhar oidí le tréimhse oiliúna a chaitheamh sa Ghaeltacht mar chuid de chúrsa oiliúna do mhuinteoirí.
"Ní gan cháiréis a thángthas ar an gcinneadh na deontais socrúcháin Ghaeltachta a chur ar ceal, agus ní mór é a fheiceáil i gcomhthéacs an riachtanais atá i réim faoi láthair chun costais a laghdú agus éifeachtúlachtaí a bhaint amach," a dúradh sa ráiteas thar ceann an Aire Jan O' Sullivan.
Thug an tAire le fios gur thuig sí na deacrachtaí a d'eascair as an gcinneadh ach nach raibh sé ar a cumas "maoiniú don réimse seo a athbhunú ag an dtráth seo".
Neamhaird déanta ag Ospidéal Beaumont ar imscrúdú de chuid an Choimisinéara Teanga ar feadh cúig mhí
Fág freagra ar 'An Ghaeilge 'éigeantach' slán 'go fóill' – an tAire Oideachais'
Donncha Ó hÉallaithe Dé Máirt, Deireadh Fómhair 28 2014 ag 11:21 am
Sé an trua nach ndéanfaí aithbhreithniú ar 'Gaeilge éigeantach' san Ardteist. Níl sé ag obair agus creidimse go láidir go noibreoidh polasaí a bheadh dírithe ar chaighdeán níos fearr Gaeilge, idir labhairt agus scríobh, a bheith ann dona micléinn a roghnódh Gaeilge mar ábhar Ardteiste. Theastódh an Ghaeilge a dhéanamh mealltach mar ábhar Ardteiste dona daoine a roghnódh í: poinntí bónais san Ardteist mar shampla nó buntáiste a bheith ag daoine leis an gcumas feidhmiú sa dá theanga oifigiúla, seachas teanga amháin, in aon earcú amach anseo san earnáil poiblí.
Tomás de Buitléir Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 29 2014 ag 9:39 am
Measaim go bhfuil gá le dhá ábhar; ceann amháin roghnach dírithe ar dhaltaí le suim sa Ghaeilge mar ábhar agus ceann eile éigeantach dóibh siúd ar bheagán suime. Bheadh béim ar cumarsáid sa dara chúrsa seo. Faoi láthair táimid ag iarraidh an dá thrá a fhreastal – gan toradh fiúntach d'éinne. Go háirithe, tá an caighdeán ag titim agus níl cúrsa fiúntach fágtha do chainteoirí Gaeilge.
Críostóir Ó Faoláin Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 29 2014 ag 1:32 pm
Aontím nach bhfuil an cúrsa mar atá ag obair mar is cheart ach ní dóigh liom féin gur é an éigeantacht an fadhb is cúis leis. Is gá an siollabas a athrú. Tacaím leis an méid atá molta ag Tomás, is cheart an ábhar a roinnt idir Gaeilge Cumarsáid a bheas éigeantach sna scoileanna Béarla, agus Gaeilge Litheartha mar ábhar éigeantach sna scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge agus roghnach sna scoileanna Béarla. Is mór an bearna atá idir an Ghaeilge mar atá sna scoileanna agus na hábhar roghnach. Dá dhéanfaí ábhar roghnach de mar atá is beag an méid daoine a bheas sásta tabhairt faoi toisc an ualach oibre atá i gceist. Ní bheadh fágtha ansin ach an ualach sin a laghdú agus an ábhar a shimpliú chun daoine a mhealladh, agus bheadh ábhar níos mí-oiriúnaí fós á mhúineadh sna scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge.
Eoin P. Dé Máirt, Deireadh Fómhair 28 2014 ag 3:37 pm
Glacaim leis gur i mBéarla a dúirt sí na habairti thuas? Ba chóir go ndéarfaí gur aistriúchán atá ann sa chás sin.
Donncha Ó hÉallaithe Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 29 2014 ag 1:09 pm
Nach cuma, cén teanga inar thug sí an ráiteas uaithi.
Maitiú Ó Coimín Dé Máirt, Deireadh Fómhair 28 2014 ag 6:11 pm
Ba i nGaeilge a tháinig ráiteas an Aire.
Eoin P. Dé Máirt, Deireadh Fómhair 28 2014 ag 6:12 pm
Is cosúil gur ráiteas uaithi é, mar sin féin is cinnte nach ndúrit sí a leithéid. Léiríonn sé sin rud éigin fealltach faoi nádúr na bpreasráiteas! An féidir gur maith an rud ráiteas a chur i leith duine agus gan ar a gcumas an ráiteas céanna a chumadh(ó thaobh na Roinne)? Foghlaim na Gaeilge sa seomra ranga: dearcadh foghlaimeora
Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir le foghlaimeoir Gaeilge ón nGearmáin atá i ndiaidh freastal ar ranganna oíche de chuid Ghaelchultúir ag dhá leibhéal éagsúla go dtí seo lena tuairimí a fháil faoi fhoghlaim na teanga.
An Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán á thairiscint ag Gaelchultúr arís
Cuireadh tús leis an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán, an chéad chúrsa iarchéime de chuid Choláiste na hÉireann/Ghaelchultúir, san fhómhar anuraidh agus beidh sé ar fáil arís i mí Mheán Fómhair i mbliana.
Amhrán na míosa: Tiocfaidh an samhradh
An Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil: tuairimí duine atá ar an eolas (cuid 2)
Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir le roinnt mac léinn le déanaí a bhfuil an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil – sainchúrsa d'fhostaithe de chuid na hearnála poiblí – déanta acu, lena dtuairimí a fháil faoin gcúrsa.
Fís agus Foghlaim: sraith nua físeán gramadaí
Is é atá in Fís agus Foghlaim ná físeáin ghramadaí atá ar fáil saor in aisce ar líne a chabhróidh le foghlaimeoirí gramadach na Gaeilge a fhoghlaim ar bhealach spraíúil, idirghníomhach!
Tráth na gceist gramadaí
An gúrú gramadaí tú nó an mbaineann tuisil agus tréaniolraí tuisle asat? Tá tráth na gceist curtha le chéile againn daoibhse ar spéis libh an ghramadach – mar aon le cúrsa, má theastaíonn uaibh cur le bhur gcuid cruinnis.
Imeachtaí Gaeilge: GaelGÁIRÍ
Bíonn imeachtaí éagsúla ar siúl i gClub Chonradh na Gaeilge ar Shráid Fhearchair i mBaile Átha Cliath agus tá an club grinn GaelGÁIRÍ ar cheann de na himeachtaí is nuaí (agus is barrúla) atá á reáchtáil ansin.
Tá breis is 4,000 múinteoir bunscoile tar éis cúrsa EPV ar líne de chuid Ghaelchultúir a dhéanamh ó cuireadh tús leo cúig bliana ó shin agus anois tá dhá chúrsa nua sa seomra ranga á dtairiscint ag an gcomhlacht.
Cuireadh tús le sraith úrnua de ClubLeabhar.com i mí Aibreáin agus beidh trí shaothar éagsúla mar leabhar na míosa idir seo agus mí an Mheithimh. Tá podchraoltaí á gcur ar fáil ag an gclub den chéad uair anois agus beidh forbairtí eile i gceist i mbliana freisin, ceardlanna léirmheastóireachta ina measc.
Faigh 10% ar ais le Margadh na Foghlama Cumaisc! Tuigeadh ón bplé a rinneadh leis na múinteoirí Gaeilge go raibh fonn orthu líon níos mó scoláirí a chur i dtreo an ardleibhéil ach nár mhór a bheith réalaíoch faoin gcomhthéacs a bhain leis an ábhar sa scoil. Beidh an imeacht seo á reáchtáil trí Ghaeilge, agus beidh deis an teaghlaigh aithne a chur ar a chéile agus iad i mbun na huibheacha a lorg. Beidh Scéim Teangacha Oifigiúla BSL, a cheadaigh an tAire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, i bhfeidhm ar feadh tréimhse trí bliana. Bhí rud amháin eile ar a laghad ag titim amach i dTír Eoghainn inniu seachas ceiliúradh na nEoghanach. Ag ócáid san Ostán Glenavon ar an Chorr Críochach i dTír Eoghain inniu bhronn Iontaobhas na Gaelscolaíochta luach £1.5m ar scoileanna éagsúa fud na 6 Chontae chun go dtiocfadh leo coiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh, cur le naiscolaíocht agus dlús a choinneáil faoi fhás na Gaelscolaíochta ina gceantair siúd. Tá ról an Iontaobhais ag athrú ó dhream a bhíodh ag brath ar airgead rialtais agus forais chun rudaí a mhaoiniú, go minic faoi eigeandáil, go dtí ról maoinitheoir. Agus seo cruthúnas ar an athrú sin, £1.5m - beagnach dhá mhilliún euro- a dhéanfaidh difear mór do scoileanna Gaelacha fud fad na Sé Chontae. Ar ball beag thig leat caint Sheáin Mhig Uidhir ag an ócáid a léamh ach go dtí sin seo roinnt grianghraif a tógadh ag an ócáid. Feictear ann, o chlé, Doiminic O Brollacháin, ball tionóil an SDLP, ag caint leis an slua, Seán O Coinn Doiminic agus beirt acu sin atá i mbun cúrsaí Gaelscolaíochta i gContae Ard Mhacha, agus Seám Mag Uidhir,Iontaobhas na Gaelscolaíochta. “Tá Joe McHugh, a bhí ceaptha aréir mar phríomh aoire, ina Aire Stáit don Ghaeilge, an Ghaeltacht agus na hOileáin chomh maith. Is múinteoir ag Bunscoil Balloch, Inverness, in Albain na Ríochta Aontaithe í Rachel Campbell, agus tugann sí tuairisc ar chuairt an FPE Ian Hudghton ar a scoil. Ar an drochuair, ní chuireann an próiseas pátrúnachta scoileanna ar bun ach "nuair a theastaíonn mar gheall ar mhéadú déimeagrafach". Ní chuireann sé san áireamh an teanga nó éiteas cultúrtha scoileanna. Ní chuireann sé san áireamh éileamh uathu siúd taobh amuigh den scoilcheantar (is minic daoine atá ag iarraidh freastal ar Ghaelscoileanna a bheith sásta taisteal níos faide lena fhail). Ní chuireann sé san áireamh nach ionann riachtanais dhéimeagrafacha agus riar ar riachtanais an phobail.
Sáraíonn an próiseas an tAcht Oideachais 1998 agus thug an Coimisinéir Teanga dúshlán rathúil faoi. De thoradh air sin tá an Roinn Oideachais ag déanamh athbhreithniú faoi láthair ar an bpróiseas pátrúnachta "le haird bhreise a thabhairt ar rogha tuismitheoirí le haghaidh Gaelscolaíochta".
Scoileanna reatha – próiseas dífheistithe
De réir an chuspóra rogha éitis a mhéadú, tá d'aidhm ag an rialtas líon na scoileanna il-sainchreidmheach agus neamh-shainchreidmheach go 400 faoi 2030, le scoileanna nua ina dtrian de seo. Maidir le scoileanna reatha baintear seo amach tríd an bpróiseas difheistithe, ina n-aistríonn scoileanna reiligiúnacha a bpátrúnacht go scoileanna il-sainchreidmheach agus neamh-shainchreidmheach. Mar a léirítear, tá féidearthacht mhór ann do scoileanna le feidhmiú mar Ghaelscoileanna agus mar scoileanna il-sainchreidmheacha araon.
Tá faoi láthair 16 cheantar ag cur i gcrích suirbhéanna sa phróiseas maidir le Athchumrú Scoileanna le haghaidh Éagsúlachta. Iarrtar ar thuismitheoir pátrún is rogha leo a chur in iúl agus ar chóir don scoil a bheith ina Gaelscoil. Táimid ag áitiú go mbunófar treoirlínte nua a bheidh fabhrach do Ghaelscoileanna, seachas an córas reatha a dhéanann leithcheal ina n-éadan, ionas gur féidir leis an rialtas tosú ag riar ar an éileamh ar Ghaelscolaíocht.
Cás-staidéar: Sráid Synge
In 2017 shocraigh ceann de na scoileanna buachaillí is clúití in Éirinn a bheith ina Gaelscoil chomhoideachais. Thug Bunscoil Shráid Synge isteach sruth de dhaltaí comhoideachais i Meán Fómhair seo caite, ag tosú le leibhéal na naíonán sóisir, le daltaí ag foghlaim trí Ghaeilge amháin. Rith an sruth Gaelscoile, ina raibh cailíní agus buachaillí araon, ag rith taobh leis na ranganna ina raibh buachaillí amháin. Shocraigh an scoil a bheith ina Gaelscoil mar fhreagairt ar uimhreacha rolla a bheith ag titim chomh maith le héileamh níos mó sa cheantar ar Ghaelscolaíocht.
B'éigean do bhainisteoirí na scoile a chur ina luí ar an Ardeaspag Martin an t-athrú a dhéanamh, chomh maith leis an Roinn Oideachais. Is é an argóint atá againn gur chóir don phróiseas a bhaineann le hathrú ó scoil Bhéarla go Gaelscoil a bheith simplí atá éascaithe ag aonad ag feidhmiú laistigh den Roinn Oideachais.
Caighdeáin na Gaeilge i measc múinteoirí i mbunscoileanna
Is fadhb í seo atá ar eolas go leitheadach agus atá á haithint le fada. Léirigh Tuarascáil an Phríomhchigire 2018 ábhair imní maidir le múineadh na Gaeilge i mbunscoileanna nach Gaelscoileanna iad nó lonnaithe sa Ghaeltacht. Measadh caighdeán fhoghlaim na Gaeilge i mbunscoileanna in Éirinn a bheith neamhshásúil in 26% de cheachtanna.
Tá seo i bhfad níos ísle nach Béarla agus Mata, mar ar measadh caighdeán foriomlán na foghlama a bheith míshásúil in 17% agus 15% de cheachtanna faoi seach.
Léiríodh an céatadán céanna seo (26% de cheachtanna Gaeilge míshásúil) sa tuarascáil 2013-2016 ina raibh gnóthachtáil i nGaeilge arís eile go suntasach níos ísle ná i mBéarla agus i Mata. Dúradh sa tuarascáil seo go raibh "féidearthacht mhór ann le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama i nGaeilge a fheabhsú".
Creidimid gur chóir go mbeadh dianchúrsaí Gaeilge ar fáil dóibh siúd a mheasann an cigire nach bhfuil siad ag an gcaighdeán riachtanach Gaeilge. Ba chóir go mbeadh níos mó deiseanna forbartha gairmiúla ann do gach múinteoir bunscoile maidir le múineadh na Gaeilge in éineacht leis na modhanna foghlama ar líne is deireanaí.
Táimid i dteagmháil faoi láthair leis an Roinn Oideachais, an Chomhairle Mhúinteoireachta agus an tÚdarás Ardoideachais le straitéis a cheapadh trínar féidir múineadh na Gaeilge a fheabhsú. Creidimid go bhfuil sé go háirithe tábhachtach mar is í an bhunscolaíocht bunchloch an oideachais agus má tá caighdeáin go holc ag an gcéim seo beidh tionchar diúltach ar eispéireas foghlama na Gaeilge le linn na codach eile den tsraith oideachais.
Creidimid freisin gur chóir go mbeadh caighdeánú ar scrúduithe Gaeilge i gcoláistí oiliúna múinteoireachta le hardcháilíocht torthaí céimithe a chinntiú.
Curaclam na Gaeilge i scoileanna Béarla
Tá feabhsú mór le déanamh i gcuraclam na Gaeilge i scoileanna nach Gaelscoileanna ná scoileanna Gaeltachta iad. Aithnítear nach bhfuil an curaclam reatha chomh héifeachtach agus ba chóir dó a bheith. Níl aon torthaí foghlama daingne ann sa churaclam maidir le teanga ó bhéal – níl ann ach clocha míle doiléire le haghaidh gach dhá bhliain, mar 'tuiscint a léiriú ar cheisteanna druidte', nó 'taitneamh a léiriú as éisteacht le scéalta gairide simplí'.
Tugadh an Curaclam Teanga Bunscoil nua isteach ar bhonn céimithe ó 2016. Déanfar gach snáithe den churaclam, ó bhéal go léamh agus scríobh, a theagasc go leanaí sna naíonáin shóisir go dtí an dara bliain faoi Mheán Fómhair 2018. Is beag an difear idir na torthaí foghlama i mBéarla i gcomparáid leis an nGaeilge, atá ina teanga nua d'fhormhór mór na ndaltaí atá ag freastal ar na scoileanna seo. Rinne saineolaithe teanga, a thugann breac-chuntas ar an ngá le creatlach láidir do mhúineadh na Gaeilge le cuspóirí foghlama leagtha amach go daingean gach bliain, ceap magaidh den chur chuige seo
Creidimid gur gá cur chuige iomlán nua a bheith ann i leith mhúineadh na Gaeilge i mbunscoileanna. Ba chóir do mhúineadh na Gaeilge a bheith ina eispéireas taitneamhach don dalta agus don mhúinteoir araon leis na acmhainní is fearr maidir le téacsleabhair, cluichí agus uirlisí ar líne.
Creidimid go bhfuil curaclam nua ríthábhachtach leis an mbealach ina múintear an Ghaeilge a athfhinnmhiú agus múinteoirí a chumasú le ranganna socraithe agus cluichí a theagasc ar bhealach struchtúrtha. Creidimid chomh maith gur chóir páirt-tumoideachas a bheith ar fáil do gach leanbh sa Deisceart don chéad dá bhliain den scolaíocht le hábhair bhreise á dteagasc trí Ghaeilge (ealaín agus spórt ar dtús agus le leathnú ina dhiaidh sin). Cuirtear Foghlaim Fheidhmithe Ábhair agus Teanga (FFÁT) air seo agus tá cruthaithe go leanann uaidh oilteacht teanga níos mó, níos mó spreagadh, níos mó feasacht idirchultúrtha agus tá sé oiriúnach d'fhoghlaimeoirí de gach cumas.
Mhol Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 "bogadh i dtreo cás ina dtairgfear páirt-tumadh Gaeilge go gach leanbh." As siocair nach bhfuil an Straitéis seo curtha i bhfeidhm níor tháinig ann don bheart seo. Luaigh Plean Gníomhaíochta a foilsíodh i mí an Mheithimh 2018 le haidhmeanna na Straitéise a chur chun cinn "páipéar scóipe" ar fheidhmiú mhúineadh na Gaeilge trí ábhair eile agus go bhforbrófar "plean gníomhaíochta" le feidhmiú FFÁT. Tacaímid go hiomlán le FFÁT a thabhairt isteach ach táimid ag éileamh ar an rialtas luas an fheidhmithe píolótaí a ghéarú.
Plean cuimsitheach le bheith deartha ag an Roinn ag aithint míreanna riachtanacha i gcur chuige straitéiseach le riar ar an éileamh ar Ghaelscolaíocht.
Athbhreithniú eatramhach ar an Pholasaí um Oideachas Gaeltachta agus cur síos le déanamh ar thacaí agus acmhainní do na chéad chúig bliana eile.
Cur i gcrích tráthúil an athbhreithnithe ar an bpróiseas pátrúnachta scoile mar a bhaineann sé le Gaelscoileanna.
Bunóidh an dá Roinn Oideachais ó thuaidh agus ó dheas clár pleanáilte le haghaidh Gaelscoileanna a thógáil bunaithe ar éilimh agus inmharthanacht.
Tacaímid le páirt-tumadh (nó FFÁT) a bheith ar fáil do gach leanbh sa Deisceart sa chéad dá bhliain den scolaíocht le bheith á theagasc trí Ghaeilge agus go ndéanfar dhá ábhar trí Ghaeilge i mbunscoil (ealaín agus spórt).
Gach scoil sa Ghaeltacht oifigiúil a bheith ag feidhmiú trí Ghaeilge amháin. Ba chóir rogha a thabhairt do scoileanna atá díreach taobh amuigh den Ghaeltacht ach a fhreastalaíonn ar chohórt leanaí Gaeltachta dul isteach sa Scéim Aitheantais mar Scoil Ghaeltachta.
Struchtúr fhoirmiúil a chur i bhfeidhm idir An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta (COGG) agus Comhairle Curaclaim, Scrúdúcháin agus Measúnaithe Thuaisceart Éireann le háiseanna teagaisc a dhéanamh agus a chomhroinnt ar mhaithe le hearnáil na Gaeilge, oideachas agus luach ar airgead.
Caighdeánú ar scrúduithe Gaeilge i gcoláistí oiliúna múinteoireachta le hardcháilíocht torthaí a chinntiú.
Aonad le bunú sa Roinn Oideachais le haistriú seolta scoileanna Béarla go Gaelscoileanna a éascú.
Soláthar cuí riachtanas speisialta oideachais don Ghaelscolaíocht.
Cúrsa foghlama teanga a dhearadh don Ghaeilge a chuirfidh ar a gcumas do thuismitheoirí tacú le foghlaim Gaeilge a leanaí ar scoil. Sméar mhullaigh an tsaothair seo uilig gur tugadh aitheantas Gaeltachta ar ais don cheantar agus bhí an tAire Tomás Ó Domhnaill i láthair chun a shéala féin a chur ar an ngradam athaimsithe sin. Cé go bhfuil sé deacair cuairt a thabhairt ar an Ghaeltacht (ach más féidir, sin é an rud is fearr, ar ndóigh), tá sé níos éasca bheith ag foghlaim na Gaeilge anois ná mórán teangacha eile. Tig Leat Nascadh leis an nGearmáinis (German Connects) - An Coimisiún Eorpach
scaip ar menu_effect_left
Leathanach baile na dteangacha
Athmhachnamh ar an Oideachas
Teangacha san oideachas
Teangacha réigiúnacha agus mionteangacha
Erasmus+ scoileanna
Erasmus+ ardoideachas
Erasmus+ gairmoideachas agus gairmoiliúint
Erasmus+ foghlaim aosach
Erasmus+ comhpháirtíochtaí daoine óga
Erasmus+ maoiniú spóirt
Eoraip na Cruthaíochta
Uirlisí teanga i gcomhair soghluaisteachta, cáilíochta agus trédhearcachta inniúlachtaí
Ardán Ilteangachais na Sochaí Sibhialta
Leathanach baile Erasmus+
Clár Eoraip na Cruthaitheachta
Deiseanna Foghlama agus Cáilíochtaí san Eoraip
Pointí teagmhála do Lipéad Eorpach na dTeangacha
Tig Leat Nascadh leis an nGearmáinis (German Connects)
Feachtas margaíochta chun foghlaim na Gearmáinise a chur chun cinn in Éirinn.
Go ginearálta, is ionann teanga don chultúr agus eochair don doras: Tugann teanga nua deis dúinn spás eile ar fad a bhaint amach. Spás atá lán le cultúir agus smaointe, ach thar aon ní eile, spás ina bhfuil pobal agus comhluadar. Agus muid ag foghlaim teangacha iasachta bímid i dteagmháil le daoine eile. Cuidíonn sé sin linn tuiscint níos fearr a fháil orthu agus cuireann sé ar ár gcumas oibriú leo agus maireachtáil ina measc freisin.
Is teanga í an Ghearmáinis, a bhaineann deiseanna léi go sonrach. Tugann an Ghearmáinis deiseanna fostaíochta níos fearr d'Éireannaigh a bhíonn ag lorg post in Éirinn i dtimpeallacht ilteangach, ós rud é go mbíonn an-tóir i measc cuideachtaí ar fhostaithe atá chomh maith cáilithe i scileanna proifisiúnta agus i dteangacha iasachta araon. Tugann cumas maith sa Ghearmáinis rochtain áisiúil duit ar mhargaí fostaíochta i measc lucht labhartha na Gearmáinise san Eoraip, a bhfuil fadhb throm dhéimeagrafach rompu faoi láthair agus easpa oibrithe oilte ar fáil dá bharr.
Chuige sin, tá feachtas margaíochta curtha ar bun ag Ambasáid na Gearmáine agus Goethe-Institut Irland i mBaile Átha Cliath i gcomhar le hambasáidí na hOstaire agus na hEilvéise atá dírithe ar fhoghlaim na Gearmáinise a chothú ar fud na hÉireann. I measc na bpríomh-chomhpháirtithe tá an Comhlachas Tionsclaíochta agus Tráchtála idir an Ghearmáin-Éire, an tSeirbhís um Malartú Acadúil na Gearmáine (DAAD), Cumann Léann Gearmánach na hÉireann (GSAI), an Grúpa Oibre um Ghnó na Gearmáinise in Éirinn (BuGI), Cumann Mhúinteoirí na Gearmáinise in Éirinn (GDI) agus roinnt foras Éireannach a bhaineann le réimse oideachais dara leibhéal agus tríú leibhéal. Tá sé curtha in iúl ag go leor foras oideachais agus gnó in Éirinn go dtabharfaidís tacaíocht don fheachtas.
Tabharfaidh an feachtas aghaidh ar réimse leathan de phobal na hÉireann – daltaí, mic léinn, tuismitheoirí, príomhoidí scoile, lucht gnó agus lucht déanta beartas. Is í béim an tionscnaimh an tuairim a chur in iúl gur teanga thábhachtach í an Ghearmáinis ar fiú í a fhoghlaim.
I ndiaidh fheachtas rathúil meáin a ritheadh i mí Feabhra agus mí an Mhárta i mbliana, tá idirbheartaíocht ar bun i measc cuideachtaí Éireannacha, Gearmánacha agus ilnáisiúnta atá lonnaithe in Éirinn maidir le clár intéirneacht a bhunú d'fhoghlaimeoirí na Gearmáinise ag an dara agus ag an tríú leibhéal. Táthar ag súil le cuideachtaí a fháil a bheadh sásta socrúcháin oibre ghearrthéarmacha a thairiscint d'fhostaithe ionchasacha le linn bhriseadh an tsamhraidh, an fhómhair nó an earraigh. Tiocfaidh taispeántas taistil ("Deutschmobil") ina dhiaidh sin ó mhí Dheireadh Fómhair 2013 ar aghaidh. Rugadh Michael Kennelly ar an 26 Eanáir 1896 in Achadh na nEanach, Maigh Mheáin, Co. Chiarraí. Chuaigh sé sa Gharda Síochána ar an 30 Bealtaine 1922. de go bhfuil cóip den Chód Iompair agus de na Buan-Orduithe dFhoras na Gaeilge, agus gach tuairisc chúlra bhainteach eile lena n- áirítear na Pleananna Oibrithe agus Corparáideacha, cuntais nuashonraithe agus an Meamram Airgeadais, ag gach Ball den Bhord. Ós rud é gur chothaigh sí ábhair liteartha sa lucht léannta, chuidigh sí go mór le cur chun chinn na teaghlaigh Gaelacha leis - bhuel sin a chreid na filí fadó. Léiríonn taighde nua go bhfuil ardú tagtha ar líon na ndaltaí Ardteiste a thugann faoi scrúdú ardleibhéil sa Ghaeilge don Ardteist ach go bhfuil gráid níos ísle á bhfáil acu ná mar a bhíodh. Chuir mé agallamh ar an Aire Joe McHugh go gairid tar-éis dó tosnú ar dul i ngleic le ranganna Gaeilge cúpla bliain ó shoin agus bhí sé dian air. An tseachtain seo caite dhein mé agallamh eile leis, agus anois tá sé i bhfad níos mó ar a chompórd, agus tréaslaím leis as an obair atá déanta aige Gaeilge a fhoghlaim. Ní haon leithscéal é nach mbeidh am ag an Aire Madigan freastal ar ranganna Gaeilge, tá sé léirithe ag a comhpháirtí gur féidir an dá rud – ranganna agus post – a dhéanamh le chéile. Teorainneacha na Gaeltachta.: 3 Apr 2008: Dáil debates (KildareStreet.com)
Teorainneacha na Gaeltachta.
All Dáil debates on 3 Apr 2008 « Previous debate Next debate »
Question 4: To ask the Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta an aontaíonn sé le leagan amach theorainneacha na Gaeltachta, de bhun na moltaí sa staidéar teangeolaíoch a rinne Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad, a fhágáil faoi choimisiún neamhspleách saineolaithe faoi chathaoirleacht breithimh den Ard-Chúirt; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. [12324/08]
Mar atá a fhios ag an Teachta, tá cinneadh glactha ag an Rialtas coiste ag leibhéal comh-aireachta a bhunú chun breathnú ar shaincheisteanna a thagann chun cinn i gcomhthéacs na hanailíse agus na moltaí sa tuarascáil a d'eascair ón staidéar teangeolaíoch ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht. Mar sin, níl cinneadh déanta ag an Rialtas ag an bpointe seo maidir le haon moladh sa tuarascáil. Tá an chéad cruinniú den choiste comh-aireachta socruithe don 10 Aibreán 2008.
Ar a laghad, chuir an Aire Stáit in iúl don Teach go dtitfidh an chéad cruinniú den choiste comh-aireachta amach ar 10 Aibreán — an tseachtain seo chugainn. Ar ndóigh, bunaíodh an choiste tamall fada ó shin. Is mór an trua é nach raibh cruinniú ar bith go dtí seo. An aontaíonn an Aire Stáit gurb é an géarchéim atá ann maidir leis cúrsaí Gaeilge agus labhairt na Gaeilge sa Ghaeltacht i láthair na huaire ná nach féidir linn moill den shórt seo a shárú? An aontaíonn sé go bhfuil an tuaraisc seo curtha ar fáil don Roinn agus don Rialtas le blian anuas? Níl an chéad cruinniú ach ag teacht anois i gceann seachtaine — tá bliain iomlán curtha amú. An bhfuil aon tuaraim ag an Aire Stáit maidir le cén uair ina mbeidh plean cuimsitheach 20 bliain á fhoilsiú agus á chuir i bhfeidhm maidir le húsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht agus ar fud na tíre agus, go háirithe, teorainneacha na Gaeltachta?
Tá mé cinnte go dtuigeann an Teachta gurb é seo an staidéir is cuimsithí ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht a dhéanadh riamh. Tá ceithre imleabhar ar fad sa tuarascáil. Tá moltaí forleathana agus radacacha déanta. Beidh impleachtaí móra ag baint leis na cinntí a dhéanfar de réir an staidéar seo. Sílim go bhfuil sé tábhachtach léirsmaoineamh iomlán scolártha a dhéanamh ar an mbealach ar aghaidh. Is é sin an fáth a bunaíodh coiste comh-aireachta ag leibhéal an Rialtais chun an obair seo a dhéanamh. Ní aontaím leis an Teachta nuair a deireann sé, mar a thuigim é, nach bhfuil moltaí na tuarascála á chuir i bhfeidhm. Tá an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta agus Údarás na Gaeltachta ag dul i ngleic leis an dúshlán atá aitheanta sa tuarascáil seo ar bhonn leanúnach. Mar shampla, tá próiséas pleanála teanga bunaithe sa Ghaeltacht. Tá cúnamh ar fáil le haghaidh campaí samhraidh agus naíonraí sa Ghaeltacht. Tá cúntóirí teanga curtha ar fáil do scoileanna Gaeltachta. Beidh an obair sin ag dul ar aghaidh fad is atá an choiste comh-aireachta ag feidhmiú.
Tá eolas ag an Aire Stáit ar an Ghaeilge. Tá ceangail aige leis na Gaeltachtaí le fada an lá. An bhfuil sé a dhearcadh nó a thuaraim féin ná go bhfuil gach rud i gceart sa Ghaeltacht? An aontaíonn sé go bhfuil deacrachtaí móra ag an teanga, fiú amháin sna ceantair Gaeltachta atá ann i láthair na huaire? Cad é dearcadh an Aire Stáit ar sin?
I measc na haidhmeanna a bhí ann nuair a chuireadh an tuarascáil seo ar bun i dtús, bhí an Roinn ag iarraidh a fháil amach cad iad na fadhbanna atá ann i leith na Gaeilge. Tá mé cinnte go mbeidh seans níos fearr againn na ceisteanna seo a phlé nuair a bheidh toradh na coiste chomh-aireachta ar fáil agus á phlé againn anseo sa fo-choiste. Beidh díospóireacht againn mar gheall ar na catagóir A, B agus C agus an stádas gur chóir go mbeadh ag gach ceann de na catagóir sin. Ba mhaith liom go beadh stádas na Gaeilge mórthimpeall na tíre i bhfad níos fearr, ach caithfimid tosnú san áit ina bhfuilimid faoi láthair. Ta slua mor Gael sa cheantar seo ag ullmhu imeachtai ar son ceilliuradh La Feile Padraig. Ba coir dom a ra go bhuil imeachtai Gaeilge ar feadh Seachtain na nGael oiffigiul 10/3/2010 go dti 17/3/2010 agus i rith na mbliana. Beidh Suipeir agus Ceili 13/3 le Patricia Marshall ar an Clairsech ar feadh an suipeir agus ceol binn briomhar le Ottawa Ceili Band agus feidhmu o na daoine oga o na scoileana damhsa. Beidh muid pairtech san Parade Party le Damhsa, Ceol agus Tuairisc faoi imeachtai ar suil i measc na gaeilgiori in Ottawa. Mar shampla ta ranganna Gaeilge gach seachtain agus La Gaeilge ar 06/03/2010. Ta Deireadh Seachtain againn i mi Mean Fomhair agus an Seachtain Lan Gaeilge sa Gaeltacht buan i mi Lunasa. Ta suim mor san Ceol tradisiunta sa cheantar, le seisiun agus ceolcoirm go minic. Ta crinniu gach seachtain i gcoir na pinsneiri. Bionn Craic agus Ceol ann le cupan tae agus lon i gcoir 30-40 daoine. Is brea cultuir na hEireann. sa ghrupa seo mar baineann siad taca as na scealta agus an caitheamh aimsire ar fhagail ann. Sin an nuacht o Ottawa. BaileAn GhaeltachtAn GhaeltachtScéimeanna Tacaíochta GaeltachtaAn Clár Tacaíochta Teaghlaigh
Tá an Clár Tacaíochta Teaghlaigh dírithe ar thacú le teaghlaigh Ghaeltachta atá ag tógáil clainne le Gaeilge nó a dteastaíonn uathu é sin a dhéanamh. Tacaítear le teaghlaigh trí na scéimeanna agus na tionscadail a leanas go príomha:
Tacaítear le teaghlaigh chomh maith tríd an gcúnamh reatha a chuirtear ar fáil i leith raon leathan gníomhaíochtaí a chuireann eagraíochtaí Gaeltachta ar fáil ar nós: an Gaelacadamh, Tuismitheoirí na Gaeltachta, an Crann Óg, Fíbín, Oidhreacht Chorca Dhuibhne agus Muintearas. I measc na rudaí a mhaoinítear tá ranganna ceoil, damhsa agus drámaíochta chomh maith le gníomhaíochtaí spóirt. Seachtain na Gaeilge was in full swing here at Bunscoil Bhríde. Yesterday we held our annual céilí. We welcomed Carmel Somers back to our school and she organised the dancing at our céilí. It was a brilliant event. Thank you to Mrs. Fogarty, who organised and co-ordinated all the fabulous events throughout the school during Seachtain na Gaeilge and to Carmel for facilitating our céilí. 2020 - Cartlann míosúil
2020 (29 scéalta)
06 Aib: Coiste Gnó Chonradh na Gaeilge ag seasamh leis na Coláistí Samhraidh Gaeltachta
Ag cruinniú de Choiste Ghnó Chonradh na Gaeilge Dé Sathairn seo caite, cruinniú a tionóladh ar líne mar thoradh ar an gcoróinvíreas, léiríodh imní mhór faoin ngéarchéim atá buailte ar na Coláistí Samhraidh sa Ghaeltacht. Aithníodh ag an gcr...
13 Már: An nuacht is déanaí ón eagraíocht maidir leis an gCoróinvíreas
13 Márta 2020 An Bailiúchán Náisiúnta Tá cinneadh déanta ag Conradh na Gaeilge gan leanúint leis an mBailiúchán Náisiúnta ar Lá Fhéile Pádraig i mbliana. Is oth linn an cinneadh seo a dhéanamh, agus bailiúcháin á n-eagrú againn le breis ...
13 Már: #LNMS20: Lá na Meán Sóisialta ag spreagadh daoine leis na meáin shóisialta a úsáid trí Ghaeilge
Ráiteas Nuachta11 Márta 2020 #LNMS20: Lá na Meán Sóisialta ag spreagadh daoine leis na meáin shóisialta a úsáid trí Ghaeilge Tá Lá na Meán Sóisialta ar siúl inniu (Déardaoin, 11 Márta 2020) mar chuid de Sheachtain na Gaeilge le Energia 20...
03 Már: Ard-Fheis na nÓg á reachtáil i gcroílár Chonamara
Tá an ócáid ​​seo críochnaithe i mbliana agus tá an clárú dúnta 3 Feabhra 2020 Tabharfaidh daltaí iarbhunscoile ó fud fad na tíre aghaidh ar Ros Muc i gContae na Gaillimhe ar an 12 agus 13 Feabhra chun páirt a ghlacadh in Ard-Fheis na nÓg...
03 Már: 'Oideachas, Reachtaíocht agus Toghcháin' uilig faoi chaibidil ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge an deireadh seachtaine seo i nGaillimh
18 Feabhra 2020 "Dúshláin agus Deiseanna móra do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta agus muid i dtréimhse athruithe thuaidh agus theas" Tionólfar Ard-Fheis 2020 de chuid Chonradh na Gaeilge in Óstán Chuan na Gaillimhe an deireadh seacht...
05 Fea: Tacaíocht láidir geallta ag cuid mhaith iarrthóirí agus páirtithe in Olltoghchán 2020 don Ghaeilge agus don Ghaeltacht
05 Feabhra 2020Ach brú le coinneáil ar chuid de na hiarrthóirí agus de na páirtithe le héilimh áirithe a dheimhniú go fóill roimh lá an Olltoghcháin Chuir Conradh na Gaeilge fáilte roimh sheasamh cuid mhaith iarrthóirí agus na bpáirtithe a...
13 Ean: "Dul chun cinn stáiriúil don phobal ach titeann seo go mór faoi na geallúintí reachtaíochta a rinneadh in 2006"
Cuirfear an reachtaíocht faoi dhian-scrúdú sna huaireanta an chloig, sna laethanta agus sna seachtainí atá amach romhainn 10 Eanáir 2020 Dúirt an Dr Niall Comer, Uachtarán, Conradh na Gaeilge: Níl aon cheist ann ach gur dul chun cinn stá...
13 Ean: "Caithfidh aon Acht Gaeilge cearta agus aitheantas oifigiúil a chur ar fáil don phobal"
Cruinniú ag Conradh na Gaeilge le Rúnaí Stáit na Breataine inniu agus a choimitmintí maidir le hAcht Gaeilge curtha in iúl do Rialtas na Breataine Ráiteas Nuachta | 5 Eanáir 2020 I ndiaidh an chruinnithe inniu, dúirt Pádraig Ó Tiarnaigh, ...
13 Ean: BRONNTANAS NA GAEILGE DON NOLLAIG?
An Ghaeilge inár gcóras oideachais a chur i gceart Ghlac an tAire Joe McHugh inniu le 12,000 síniú de chuid #Gaeilge4All a bhí ag éileamh polasaí cuimsitheach chun múineadh na Gaeilge a chur i gceart inár gcóras oideachais Ráiteas Nuachta... Ionad Ealaíona Iorras Teo., The Court Service and Údarás na Gaeltachta completed the building of Áras Inis Gluaire in January 2007 and it was officially opened by an tUachtarán Máire Mhic Giolla Íos on 21 st April 2007. The total value of the project was estimated to be in excess of €6 million. Since 2007, Áras Inis Gluaire has run an annual arts programme, engaging with professional and amateur artistes in all artistic genres. Tá arsa an greasaidhe Seán Ó Cranndhá Seán Ó Cranndha arsa an file dar mo leabhar seo a fhir mhaith níor airig mé a leithéid do ainm riamh. Seán Ó Crannda ar sisean aríst ós íseal. Tá Coláiste na nOileán suite i gceartlár na Gaeltachta i gCeantar na nOileán, áit ina bhfuil seans iontach ag an dalta feabhas agus forbairt a chur ar a chuid Gaeilge chomh maith le heolas a fháil ar a stair agus a gcultúr Ó Murchadha, N.P., Caomhnú agus cothú na Gaeilge i gceantar Gaeltachta de chuid Chatagóir B: Cruthú pobal labhartha Gaeilge' Murchadha, N.P., Aird ar an Éagsúlacht Teanga sa Ghaeilge [Language regard in Irish], Ó Thrácht go Twitter Sicín mise go Sona Sásta is a compilation of songs and rhymes for younger children, sung by Bernie Pháid Ní Mhuircheartaigh & Páidí Mhárthain Mac Gearailt, two traditional singers from the Gaeltacht of Corca Dhuibhne in West Kerry. Recording and musical accompaniment is by Donogh Hennessy, illustration by Dómhnal Ó Bric and design by Fergal Mac Amhlaoibh. The project was funded by the Department of Arts, Heritage & the Gaeltacht as part of its Family Language Support Programme. Orlaith Ruiséal, Tús Maith & Oidhreacht Chorca Dhuibhne co-ordinated the project. Nuashonraithe / Dé Céadaoin, 18 Beal 2022 20:10
An Dr Pádraig Ó Laighin
Tá sé thar am ag Rialtas na hÉireann éirí as a bheith ag coinneáil na Gaeilge amach as córas riaracháin an Stáit, a deirtear i leabhar nua ón socheolaí an Dr Pádraig Ó Laighin.
Deir sé go deimhin go gcaithfidh an Stát éirí as a bheith ag cur cinntí a bhaineann leis an teanga ar an mhéar fhada agus nach bhfuil aon ghá fanacht ocht mbliana eile le hAcht na dTeangacha Oifigiúila a chur i bhfeidhm.
Bhí baint mhór ag Pádraig Ó Laighin leis an bhfeachtas chun aitheantas a bhaint amach don Ghaeilge mar theanga oibre san Aontas Eorpach.
Ina leabhar, cíorann sé an feachtas sin, chomh maith leis an reachtaíocht teanga, agus tráchtann sé ar an anailís shochtheangeolaíoch atá déanta ar staid na Gaeilge mar theanga phobail le fiche bliain anuas.
Labhraíonn sé chomh maith ar an "coup ciúin" a tharla in Éirinn sna seascaidí, "clár ceilte oibre leis an teanga a dhíbirt ó riarachán an Stáit agus ó sholáthar seirbhísí." Dí-institiúidiú agus dídhlisteanú a thugann sé air.
Tá moltaí déanta aige maidir le hoideachas ollscoile i nGaeilge, cúrsaí pleanála agus tithíochta sa Ghaeltacht, cumhachtaí breise don Choimisinéir Teanga agus riar an cheartais i gcúirteanna na gceantar Gaeltachta.
Leabhar nua Phádraig Uí Laighin
Molann sé go gcuirfeadh an Rialtas rannóg Ghaeilge ar fáil i ngach Roinn Stáit a mbeadh idir chúigear agus ochtar ball foirne inti agus a rachadh i mbun oibre bliain tar éis an reachtaíocht a rith.
D'fhéadfaí é sin a dhéanamh an bhliain seo chugainn seachas a bheith ag fanacht ocht mbliana le coiste comhairleach chun comhairle a chur ar an Rialtas, dar leis.
Deir sé gur leabhar lán dóchais a scríobh sé agus gurbh áil leis deireadh a chur le "dioscúrsa an éadóchais," mar a thug sé air, faoina bhfuil i ndán don Ghaeilge.
Maíonn sé nach bhfuil an ceart ag scoláirí "a thuar cúig bliana déag ó shin go mbeadh an Ghaeilge marbh sa Ghaeltacht inniu. Ní aontaím beag ná mór leis an tráchtas sin," a dúirt sé le Nuacht RTÉ/TG4.
"Is dóigh liom féin go bhfuil neart, láidreacht agus cumas i bpobal na Gaeilge sa Ghaeltacht, ar fud na hÉireann agus ar fud an domhain le fírinne."
In ainneoin na tuairime sin ó Phádraig Ó Laighin féin, áfach, léirigh na samplaí a thug an t-iar-Choimisinéir Teanga Seán Ó Cuirreáin ina chuid cainte aréir, agus é ag seoladh an leabhair, go bhfuil síorchreimeadh á dhéanamh ar stádas agus aitheantas na Gaeilge sa tír seo.
Dúirt seisean go bhfuil súil aige go gcuirfidh an saothar seo tús le díospóireacht úr:
"Bíonn an dioscúrsa faoi chúrsaí Gaeilge éadomhain go maith, aineolach fiú in amannaí, agus cinnte bíonn tuiscintí agus teoiricí ann."
I gcaibidil ar leith atá dírithe ar léargas a thabhairt ar staid reatha na Gaeltachta, tá Pádraig cáinteach ar chur chuige agus ar thátal an Staidéir Chuimsithigh Theangeolaíoch, ceann de na saothair anailíse is cuimsithí ar tugadh fúthu riamh sa Ghaeltacht.
Dar leis gur ceanglaíodh tátal amháin a thug údair an staidéir sin leis an staidéar ina iomláine "i dtuiscintí an phobail agus gur deimhníodh an nasc sin níos déanaí i bhfoilseacháin [eile] agus sa nuashonrú a rinneadh."
Deir Ó Laighin nach dóigh leis go bhfuil "an tátal inchosanta mar thátal ar an suirbhé féin [suirbhé ar dhaoine óga], ná ar an staidéar ina iomláine go deimhin, ar bhonn na fianaise a cuireadh ar fáil."
Dúirt an tOllamh Conchúr Ó Giollagáin, duine de phríomhúdair an staidéir sin le Nuacht RTÉ/TG4 tráthnóna, ámh, go dtugann leabhar Phádraig Uí Laighin "léiriú mícheart ar thátal an Staidéir Chuimsithigh Theangeolaíoch 2007 agus ar thátal an Nuashonraithe a rinneadh air in 2015."
Dhearbhaigh an Giollagánach go bhfuil an dá thátal bunaithe ar fhianaise iomlán an dá staidéar, staidéir a bhaineann lena chéile go deimhin.
Chomh maith leis sin, dúirt an tOllamh Ó Giollagáin gur "caint dhioscúrsúil atá aige [Pádraig Ó Laighin] ar fhianaise eolaíochtúil na staidéar seo seachas anailís bharantúil eolaíochtúil ar na staitisticí atá iontu.
"Níor tugadh le fios sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch go mbeadh deireadh leis an nGaeilge sa Ghaeltacht faoi cheann 15-20 bliain ach go dtiocfadh deireadh faoi réir cúinsí reatha le saolré na Gaeilge mar theanga phobail san achar úd."
Tá sé i gceist ag Pádraig Ó Laighin an leabhar a fhoilsiú i mBéarla amach anseo de bhrí, a dúradh ag an seoladh aréir, "nach bhfuil duine ar bith ag cur chás na Gaeilge i láthair sna meáin Bhéarla." An Eilbe

Is abhainn i lár na hEorpa í an Eilbe (Seicis: "Labe", Gearmáinis: "Elbe", Gearmáinis Íochtarach: "Elv"). Is ón Krkonoše, an sliabhraon úd i bPoblacht na Seice, a eascraíonn an Eilbe agus sníonn sí tríd an Ghearmáin, suas go béal na Mara Thuaidh. Tugtar cuireadh don phobal bheith i láthair ag seoladh oifigiúil an DVD Cuireadh Chun Cainte le linn Oireachtas na Gaeilge, ar Dé hAoine 04 Samhain, ag 6pm, sa Seomra Onóra de chuid an INEC, Cill Airne. I measc na n-imeachtaí eile a bheidh ar siúl le linn na seachtaine beidh: ‘Ponder’, taispeántas grúpa de phéinteálacha agus léaráidí; ‘Focus 17’, taispeántas roghnaithe ó Chumann na nGrianghraf; agus ‘Metamorphosis’ leis an gCumann Ealaíne. Uí Chollatáin, R.; (2006) 1916 Laois Heritage: P.H. Pearse and J.F. Lalor. [Invited Lecture], Laois Heritage Society, Heritage Hotel, Portlaoise , 12-JUN-06. D'eascair an Mheitheal um Theagasc na Gaeilge as an gcomhdháil 'Teagasc na Gaeilge ar an Tríú Leibhéal' a eagraíodh i gColáiste Phádraig, Droim Conrach i mí Feabhra 2008.
Ag an gcomhdháil sin bunaíodh Meitheal a raibh trí leibhéal inti: (i) Coiste Stiúrtha; (ii) Meitheal Siollabais (saineolaithe ar ghnéithe éagsúla de theagasc agus d'fhoghlaim na Gaeilge); (iii) Meitheal Tacaíochta (ionadaithe ó na hinstitiúidí rannpháirteacha a d'fheidhmeodh mar nasc agus mar phointe teagmhála idir an Mheitheal um Theagasc na Gaeilge agus na Ranna/Scoileanna/Aonaid Ghaeilge sna hinstitiúidí ar fad a bhfuil an Ghaeilge á múineadh inti).
Ba iad Coláiste Phádraig Droim Conrach agus Ollscoil na hÉireann Gaillimh a bhí i mbun ceannródaíochta sa Tionscadal agus ba iad an Dr Máirín Nic Eoin agus an Dr John Walsh a d'fheidhmigh mar chomhstiúrthóirí ar an Tionscadal. Ba é an Dr Caoimhín Ó Dónaill in Ollscoil Uladh a rinne roinnt mhaith den obair theicniúil agus tá an suíomh á chumhachtú ag an Ollscoil sin.
An cuspóir a bhí ag an Meitheal ná siollabas teanga agus áiseanna teagaisc agus foghlama a dhearadh agus a fhorbairt do mhic léinn na Gaeilge ar an tríú leibhéal – siollabas a bheadh bunaithe ar Fhráma Tagartha Chomhairle na hEorpa d'Fhoghlaim Teangacha. An cuspóir a bhí ag Céim 1 den Tionscadal (céim a bhí á cómhaoiniú ag Foras na Gaeilge) ná siollabas agus áiseanna teagaisc agus foghlama don chéad bhliain Ollscoile a dhearadh, a fhorbairt agus a tháirgeadh. Tá an Mheitheal buíoch arís d'Fhoras na Gaeilge as cur ar a cumas tógáil ar an obair sin agus Céim 2 agus Céim 3 den Tionscadal a chur ar fáil – is é sin siollabas agus áiseanna teagaisc agus foghlama don dara agus don tríú bliain Ollscoile a dhearadh, a fhorbairt agus a tháirgeadh.
Ba í Ailín Ní Chonchúir an Bainisteoir Tionscadail agus is í a rinne na Siollabais agus an t-ábhar teagaisc a dhearadh i gcomhar le baill na Meithle Siollabais, mar aon le táirgeadh na Siollabas a chomhordú.
Tá eolas eile faoi chúlra an Tionscadail ar fáil san alt atá sa rannóg seo den suíomh. Eagraíocht Ghaeilge amháin a thóg na cosa leis ó sceanairt an Bhord Snip ab ea TG4, ach tá sé le feiceáil ó na tuarascálacha a chuir na Ranna Rialtais éagsúla faoina mbráid go raibh comhnascadh an stáisiúin le RTÉ á scansáil acu. linn le haghaidh chéad léiriú An Filleadh, dráma nuachumtha ag Alan Titley do pháistí, coimisiúnithe mar chuid de Féile na Físe ag Seachtain an Gaeilge, a mhíníonn scéal na mblianta roimh Éirí Amach na Cásca trí shúile iad na scoláirí ó Ghaelcholáiste an Phiarsaigh a léireoidh an dráma seo ar stáitse na hAmharclainne. Ba é bunaidhm an phlean ná tógáil agus forbairt a dhéanamh ar phobal na Gaeilge agus ar an ghréasán teanga sa chontae. Rugadh Ciarán Ó Nualláin i 1910 agus a dheartháir Brian i 1911. Déanfar comóradh ar an mbeirt deartháireacha seo ag Scoil Gheimhridh 2011, a reachtáilfear i nGaillimh ón 29ú go 31ú Eanáir. Ós rud é go luaitear an greann leis na scríbhneoirí seo (Amaidí agus An Béal Bocht), pléifear, chomh maith, gnéithe de shaothrú an ghrinn lenár linn féin sa mbéal beo (m.sh. lúibíní agus agallaimh bheirte) agus ar TG4. School of Celtic Studies / Scoil an Léinn Cheiltigh catalog › Details for: Abráin ghráda chúige Connacht or love songs of Connacht/ ar n-a gcruinniugadh agus ar n-a bfoillsiughadh den céad uair le Dubhglas De h-Íde (an Craoibín Aoibinn); ar n-a gcur amac anois arís agus tuillead abrán leó. Cuirtear an damhsa tíre chun cinn tríd an mbéim a leagan ar bheith lánpháirteach ann agus taitneamh a bhaint as, seachas ar na luailí a ghabhann leis. Tugann sé eolas agus taithí don pháiste ar an damhsa Gaelach agus ar an damhsa i gcultúir eile. Shane Ó Curraighín, Fearghal Ó Maolagáin, Sinéad Ingoldsby 14 September 2012
Le filleadh an Fhómhair, tá laethanta na gcoláistí samhraidh anois mar chuimhne cheannúil i n-inchinní lucht na scoile.
Tá cuimhne faoi leith á cheiliúradh in Óméith an Fhómhar seo agus 100 bliain imithe ó bhunaíodh Coláiste Bhríde (Rann na Feirste) sa cheantar.
Agus Gaeltacht Ó Méith Mara ag dul i léig ag tús an chéid seo caite, bunaíodh an choláiste mar chuid d'iarracht an Ghaeilge a athneartú sa phobal i 1912. Faraor, níor éirigh leis an phroiséis athneartaithe.
Sa bhliain 1926, cinneadh an choláiste a aistriú go Rann na Feirste i dTír Chonaill. Tháinig borradh ar Choláiste Bhríde anseo, agus é anois aitheanta ar cheann de mhór choláistí na tíre.
Mar chuid d'chomóradh chéad bliana Choláiste Bhríde, d'eagraigh muintir Oirialla sraith imeachtaí in áit a mbunaithe.
Seo blaiseadh ón chéad chuid den chomóradh. Labhair lucht a fhreastalaithe faoi stair an choláiste sa cheantar, a gcuimhní féin i Rann na Feirste agus faoi shean chanúint oirdheischeart Chúige Uladh….
Coláiste Bhríde Ómeith
Mar dara chuid den chomóradh ar an Iúir an deireadh seachtaine seo caite, thug an Dr. Ciarán Ó Duibhín léacht – 'Thigeadh siad go Óméith' ag cur síos ar bhunú an Choláiste. Bá in Iúir Chinn Trá a tháinig smaoineamh síolraithe an choláiste.
Léanfaidh an tríú chuid de mhór cheiliúradh an chéid in Ó Méith Mara an deireadh seachtaine seo agus beidh foireann Meon Eile ar an láthair le blaisiú eile den chomóradh a chur ar fáil daoibh an tseachtain seo chugainn. Le haghaidh a cuid leabhar, Ingenious Ireland: A County-by-County Exploration of Irish Mysteries and Marvels., fuair sí an gradam Irish National Science and Technology Journalist of the Year 2002-3, a rinne na breithiúna cur síos ar mar a meticulously researched and hugely impressive book.[2] Bhuaigh sí an gradam IBM Science Journalist of the Year leis an leabhar seo freisin.[11] Ba mhór an tógáil croí cuairt a thabhairt arís ar Ghaeil Bhéal Feirste – Tuairisc.ie
Tugadh cuireadh le déanaí dár gcolúnaí páirt a ghlacadh i ndíospóireacht i mBéal Feirste. Chuir a chuairt ag machnamh é faoi na laethanta atá thart agus na laethanta atá romhainn
Dé Luain, Meitheamh 4 2018 ag 5:20 am
Ba mhór an tógáil croí dom féin agus don bhean chéile cuairt a thabhairt arís ar Bhéal Feirste. Bhí muid ann ceathair nó cúig de chuarta cheana ach bhí sé ina chogadh dearg ann an uair sin agus chaithfeá a bheith san airdeall i gcónaí.
Is maith is cuimhin linn an oíche ar thug an ceoltóir Marcas Ó Murchú na gasúir sin againne amach as Cumann Chluain Aird le dhul ag ceannach sceallóga. Níorbh fhada go raibh siad ar ais faoi dheifir: ionsaí a bhí á dhéanamh ar na fórsaí slándála suas uainn.
Tá an tsíocháin i réim anois i mBéal Feirste agus is mór an faoiseamh é.
Dream atá ag déanamh comóradh ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta an Tuaiscirt a thug cuireadh dhúinn. Níor dhearmad siad gur sa tréimhse chéanna a bunaíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta.
Tháinig oíche spéisiúil díospóireachta as sin i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich.
Taispeánadh i dtús báire clár teilifíse a rinne Seán Ó Cualáin, clár dar teideal An Mar A Chéile Muid? ina ndéantar scagadh ar aidhmeanna na Gluaiseachta seo againne, an toradh a bhí ar ár gcuid oibre, gan dearmad a dhéanamh ar an ngéarchéim eacnamaíochta, shóisialta agus chultúrtha atá sa nGaeltacht inniu.
Ar an bpainéal bhí Gormfhlaith Ní Thuairisg, Edel Ní Curraoin, Feargal Ó hIonnrachtaigh agus mé féin.
Ba í Póilín Ní Chiaráin a bhí ina cathaoirleach orainn. Ní bhfaighfeá in Éirinn inniu cathaoirleach níos meáite ná Póilín.
Bhí an lucht éisteachta gann go maith. Ceathrar agus fiche a chomhair mé sna suíocháin amach romhainn.
Sílim go ndearna Sinn Féin baghcat de chineál éicint ar an ócáid. Tá amhras orthu déarfainn faoin dream atá ag eagrú an chomórtha seo ó thuaidh.
Feictear dóibh gur as an SDLP, as na 'Stickies' agus as na Cumannaigh iad.
Is ea freisin ach ní choinneofaí amach na Sinn Féinigh dá mbeadh fonn orthu a bheith páirteach sa gcomóradh.
Ní shin é a fheileann don soiscéal atá acusan. B'fhearr leo a gcomóradh féin a bheith acu agus a leagan féin a thabhairt ar an scéal ar fad, is é sin gur leanúnachas ar fheachtas na gCeart Sibhialta a bhí sa gcogadh fada fuilteach a thionscain na Sealadaigh.
Is é cur na staire as a riocht é. Ach ar ndóigh tá an SDLP ag déanamh an rud céanna: ní hiadsan ach an oiread a bhunaigh Gluaiseacht na gCeart ó thuaidh.
Tá sé thar am ag duine éicint an fíorscéal a scríobh agus a dhul ar ais aríst go dtí an cruinniú cinniúnach úd i Machaire Rátha.
Nuair a labhraíodh ar an SDLP chuir mé tuairisc Ivan Cooper, duine de na ceannairí a tháinig chun cinn le himeacht aimsire i nGluaiseacht na gCeart.
An uair sin bhí Ivan ina bhainisteoir ar mhonarcha léinte i gCathair na Mart. Bhí mise tosaithe ag obair i gclólann Fhoilseacháin Náisiúnta Teoranta ar an mbaile, an áit a gclóbhuailtí an nuachtán Gaeilge Inniu.
Sa teach céanna a bhí an bheirt againn ar lóistín, agus ceathrar fear eile in éineacht linn.
Théadh Ivan ó thuaidh go rialta le bheith páirteach sna léirsithe.
Bhíodh an chuid eile againn ag breathnú orthu ar an teilifís agus ba mhór an caitheamh aimsire againn nuair a d'fhilleadh Ivan a bheith ag spochadh as, ag cur i gcuimhne dhó gur Protastúnach a bhí ann, gur Aontachtóir a bhí ann ó cheart agus gur aige a bhí an muineál a bheith sna Cearta Sibhialta ar chor ar bith.
Ba mhaith ó Ivan ár gcuid bitseála a fhreagairt.
Níor casadh orm ó shin é cé is moite den lá ar cuireadh na daoine a maraíodh Domhnach na Fola i nDoire.
Ach murar casadh orm an iarraidh seo é shocraigh cara leis comhrá teileafóin eadrainn. Bhí cuimhne an-soiléir ag Ivan ar na laethanta órga sin i gCathair na Mart.
I ndiaidh na díospóireachta tugadh cuireadh dhúinn chuig Cumann Chluain Aird.
Bhí an dream ansin chomh fáilteach agus a bhí siad ariamh.
Bhí comóradh acu ar an ngradam a fuair Radió Fáilte. Cuireadh ceapairí blasta ar fáil, casadh ceol agus dúradh amhráin.
Bhí mé féin chomh seafóideach is gur dhúirt mé stéibh den amhrán sin 'Cúnnla'.
Tháinig cailín meabhrach chugam ina dhiaidh gur dhúirt sí liom gur amhrán faoi éigniú mná atá ann.
Caithfear litríocht na Gaeilge a niamhghlanadh aríst go gairid, déarfainn.
Iarradh orainn labhairt i gColáiste Feirste lá arna mhárach. Sin áit amháin ar cheart do lucht oideachais na Gaeltachta cuairt a thabhairt uirthi agus foghlaim óna bhfuil ar siúl inti.
Bhí spiorad an Ghaelachais romhainn go láidir ar dhul isteach an doras dhúinn.
Sa mbliain 1991 a bunaíodh í.
Dúradh linn go raibh baint ag Séamus Mac Seáin agus ag Gaeil dhílse eile lena bunú.
Bhí Séamus ag an díospóireacht an oíche roimhe sin agus ba mhór an onóir dúinn casadh leis.
Tá 650 dalta sa meánscoil anois agus 53 múinteoir inti.
Tá macallaí na staire go láidir inti freisin. Dúradh linn go raibh Wolfe Tone ar an láthair sin fadó agus go ndearna sé cur síos i gceann dá chuid dialann ar a chuairt. Is í an Ghaeilge teanga chumarsáide na scoile agus ní mór do gach páiste ó Rang na Naíonán Mór ar aghaidh í a labhairt. Seachtain na Gaeilge 1-17 Márta 2017 » GRÚPAÍ AR FUD AN DOMHAIN Á LORG CHUN CURIARRACHT CHOMHRÁ GAEILGE A BHAINT AMACH!
Páirtnéirí MeánSeachtain na Gaeilge sna MeáinPacáiste Meán Teagmháil Seachtain na Gaeilge 1-17 Márta 2017 > Leathanach Baile > GRÚPAÍ AR FUD AN DOMHAIN Á LORG CHUN CURIARRACHT CHOMHRÁ GAEILGE A BHAINT AMACH!
GRÚPAÍ AR FUD AN DOMHAIN Á LORG CHUN CURIARRACHT CHOMHRÁ GAEILGE A BHAINT AMACH! Written by riarthoir. Posted in Leathanach Baile, Nuacht is deanaí Tá Seachtain na Gaeilge ag lorg grúpaí ó gach cearn den domhan chun páirt a ghlacadh i gcuriarracht dar teideal Comhrá '14 chun an comhrá Gaeilge is faide ar domhan a bhaint amach ó 5 – 12 Deireadh Fómhair 2014.
Déanfaidh Comhrá '14 iarracht an churiarracht dhomhanda don chomhrá leanúnach Gaeilge is faide ar domhan riamh a chruthú trí shraith de chiorcail chomhrá Ghaeilge a nascadh le chéile ó áiteanna ar fud na cruinne i rith na seachtaine ar leith seo. Beidh uair a chloig cainte ag gach dream agus bainfear leas as an idirlíon chun na grúpaí Gaeilge éagsúla a cheangal le chéile, áit a shruthófar Comhrá '14 beo ar leathanach idirlín na curiarrachta ar www.snag.ie/comhra ar feadh an ama. Beidh deis ag an bpobal trí chéile páirt a ghlacadh ar Twitter leis an haischlib #comhra.
Arsa Brenda Ní Ghairbhí, Bainisteoir Sheachtain na Gaeilge: "Reáchtáladh Comhrá 24/7 do Bhliain na Gaeilge 2013 agus baineadh amach curiarracht dhomhanda do chomhrá Gaeilge 168 uair a' chloig. Is mian linn tógáil ar an gcuriarracht sin agus í a shárú le comhrá 169 uair a' chloig i mbliana! Chomh maith leis sin, is spreagadh iontach a bheidh ann do dhaoine agus grúpaí ar suim leo an Ghaeilge a úsáid agus ceangal a dhéanamh le grúpaí eile ar fud an domhain chun í a cheiliúradh i slí nuálach agus spraíúil."
Táthar ag súil go mbeidh ciorcail chomhrá á n-eagrú ag leithéidí chraobhacha Chonradh na Gaeilge, choistí Gaeilge, scoileanna, eagraíochtaí cultúir, chlubanna óige, údaráis náisiúnta agus áitiúla, agus neart eile mar chuid den togra Comhrá '14. Tá gach eolas faoi Comhrá '14 ar shuíomh Sheachtain na Gaeilge ar www.snag.ie/comhra. Mar chuid d’imeachtaí na hArd-Fheise beidh siad ag reáchtáil oíche cheiliúrtha Dé Sathairn an 25 Feabhra do phobal na Gaeilge in Óstan Chuan na Gaillimhe. Mar chuid den cheiliúradh beidh dinnéar agus oíche shiamsaíochta ar siúl áit a mbeidh togha na siamsaíochta ar fáil agus beidh aíonna speisialta i láthair, ina measc an ceoltóir iomráiteach Noel Hill. Le haghaidh tuilleadh eolais, déan teagmháil le Conradh na Gaeilge ag 091 567824 nó emma Cé gur dhiúltaigh ionadaí Rialtas na Breataine an cheist maidir le reachtaíocht cheart-bhunaithe don Ghaeilge a fhreagairt an tseachtain seo caite (15-16 Meitheamh 2016), tugtar le fios go sonrach i dTuarascáil ICESCR gur ábhar imní don Choiste an easpa gnímh atá déanta ag an Stát chun úsáid na Gaeilge a chur chun cinn ó thuaidh in Éirinn. Tá grúpa oibre curtha le chéile agam san Roinn chun féachaint mar chéad chéim ar riachtanais scoileanna na niar-bhunscoileanna Gaeltachta ar na hoileáin. Tar éis do cholúnaí amháin comparáid mí chruínn agus mí chothrom a dhéanamh idir Apartheid agus Gaeloideachas – mí chothrom d'íosbartaigh Apartheid an oiread is do lucht leanta an Ghaeloideachais – tá colúnaí eile an Irish Times tar éis íonsaí a dhéanamh ar lucht an Ghaeloideachais an tseachtain seo.
In alt ó pheann nimhe Sarah Carey, tá sí ag maíomh go bhfuil tuismitheoirí dhaltaí a fhreastalaíonn ar Ghaelscoileanna ag iarraidh an chraiceann is a luach a bheith acu.
Is cosúil gur spreagadh an racht seo ó Sharah nuair a thug sí faoi ndeara an aischothú a fuair an Irish Times mar gheall ar an t-alt a scrígh Kathryn Holmquist cúpla seachtain ó shin, alt ar spreag roinnt plé anseo maraon le litreacha chuig Madame Eagarthóir ag an Irish Times.
Is colúnaí nua í Sarah ag an Irish Times. Bhí sí ag scríobh ag an Sunday Times roimhe seo ach d'fhag sí an nuachtán sin le déanaí. I gcolún dá chuid san Irish Times le déanaí mhaígh sí go raibh cinsireacht déanta uirthí ag nuachtán Domhnaigh Rupert Murdoch. Anois tá sí leis an Irish Times agus tá sí ag iarraidh clú agus cáil a chruthú di féin ansin agus níl bealach níos éasca nó níos cinnte é sin a dhéanamh i nuachtán mór na Liobrálach in Éirinn ach íonsaí neamh liobrálach a dhéanamh ar an nGaeilge nó ar an nGaeloideachas nó gné eigean dá leitheid de shaol na hÉireann
Deirtear liom nár cheart áird a thabhairt ar a leitheid de dhúramántacht.Ar ndóigh má thugaim freagra uirthí nach sasaím í agus an dúil atá aici a h-ainm bheith in airde ag an Irish Times agus an cur síós atá aici ar mo leitheid – an dream mí fhreagrach a sheolann a páistí ar ghaelscoil nó scoil Gaeltachta. Ach ní ligfidh mé tharam é – beidh freagra uaim anseo go luath….agus cá bhfios go dtabharfaidh mé chuairt ar bhlag Sarah le mo dhearcadh a chur in iúl ansin freisin.
Roimh a fhagaim an scéal ar leataobh don oíche – tá leathshúil liom ar Kings ar TG4 agus mo leathshúil eile ar an gclog mar go bhfuilim ag faire ar dul amach go dtí an tabhairne – déarfaidh mé an meid seo.
In alt Kathryn Holmquist, bhí sí ag gearán go raibh Apartheid i réim sa chóras oideachais de bharr na buntaistí go léir a bhí ag páistí a bhí ag freastal ar Ghaelscoileanna is Scoileanna Gaeltachta .
Agus is é an príomh phointe atá ag Sarah Carey go bhfuil an locht ar thuismitheoirí Gaelscoileanna má chuireann siad a bpáistí chuig scoileanna ina bhfuil franncaigh agus easpa áiseanna is eile ann agus nár cheart doibh bheith ag gearán nó ag déanamh agóide nó ag súil go mbeadh an 'chuid eile againn' bheith ag íoc as.
An iad na franncaigh agus na 'prefabs lofa' agus eile na buntáistí a bhí Holmquist ag gearán mar gheall orthu?
Foilsiú: 26/12/2008 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cúrsaí Reatha, Nuacht. Clibeanna: cinsireacht, Gael Oideachas, Irish Times.
← Moladh ar mire an Aire Fíor chluiche an Irish Times →
3 thuairim ar "Sampla eile d'eiteos frith Ghaelach an Irish Times"
John 26/12/2008 ag 23:27
Cuireann an airtegal seo déistin orm. Mise duine dóibh siúd a scríobh chuig an IT mar gheall ar phíosa Holmquist. Táid tar éis an méid ceannan céanna a fhoilsiú arís: tuairimí in áit fíricí, biogóideacht, mí-úsáid lipéid an chinedheigilt agus clúmhilleadh.
Tá na hairteagail seo go léir frémhaithe i ndearcadh áirithe meánaicmeach – bíonn saghas éad ag na hiriseoirí seo, agus imní orthu go mbeidh buntáistí ag páistí eile nach bhfuil 'tuillte' acu ná ag a dtuismitheoirí. Ní féidir leo glacadh go cuirtear páistí ar Ghaeilscoileanna ach amháin chun buntáistí eacnamaíochta a bhaint amach, nó fiú chun inimiricigh a sheacadadh.
Ní bhíonn an port céanna ag an IT mar gheall ar scoileanna príobháideacha. Measann siad go bhfuil na breis-bhuntáistí a cuireann na scoileanna úd ar fáil lán-tuillte ag páistí ó theaghlaigh saibhre. Ní fhreastalaíonn mórán inimiricigh ar scoileanna príobháideacha, agus ní fhreastalaíonn páistí ó theaghlaigh bochta orthu ar chor ar bith. Ach tá 'cinedhelighilt soisialta' den saghas seo
in-ghlactha ag an eite dheis atá i gceannas ar an IT – mis rud 'nádúrtha'é i sochaí caipitleach.
aonghus 27/12/2008 ag 15:16
Ní port nua atá anseo ó Sarah Carey.
Ach tá sé deacair plé i gceart le ionsaí mar seo, gan cuma na maitheasa a chuir ar an té atá ag ionsaí.
Tá na bun fíricí mí cheart aici. Is scoil náisúnta gach uile gaelscoil bunscoile, mar shampla.
Agus níltear a caitheamh ar dóigh an bith eile leo ná mar a chaitear le haon scoil eile – ach amháin gur gaelscoileanna cuid mhór de na scoileanna nua, mar gurbh é sin rogha na dtuistí, an rogha bunreachtúil atá acu.
D'fhanfainn glan ar a blag – ní bhfaigheadh tú sásamh ann.
Ceist eile litir go dtí an Times – nó píosa meáite ag léiriú na fíricí mar a rinne Muireann Ní Mhóráin i gcás alt Holmquist. (Alt a chuir ionadh orm, ciall ceannaithe stuama is gnách a bheith aici siúd, marab ionann ag Sarah Carey ar den briogáid "sacadh siar ár scornach an Ghaeilge" í le fada. Is dóigh léi gurb é an pháirtíocht seo i saol beo bisiúil na Gaeilge ba mhó a thug taitneamh di agus a chothaigh féinmhuinín inti. Dúirt príomhfheidhmeannach Ghael Linn, Antoine Ó Coileáin, gurbh é an cuspóir a bhí le hAcht na dTeangacha Oifigiúla ná sainiú a dhéanamh ar an soláthar seirbhísí Stáit as Gaeilge don phobal ach tharraing cuid dá fhorálacha droch-cháil ar an Acht. San athbhreithniú, ba chóir an deis a ghlacadh díriú ar na seirbhísí is mó a bhíonn de dhíth ar an bpobal agus a thacódh le húsáid na Gaeilge. Sinéad O'Connor

Amhránaí agus cumadóir Éireannach ba ea Sinéad Marie Bernadette O'Connor (8 Nollaig 1966 – 26 Iúil 2023) a raibh meas tuillte aici timpeall an domhain mar gheall ar a cumas ceoil ó na 1980idí ar aghaidh. Ba bhean í a raibh an-tóir ar fud an domhain ar a cuid ceoil.
Bhí aithne uirthi chomh maith mar gheall ar a ceann bearrtha, a háilleacht is a cuid tuairimí conspóideacha Ag aois an-óg a d'aimsigh Sinéad an spotsholas agus d'úsáid sí an aird le solas a chaitheamh ní hamháin ar a cuid ceoil ach ar go leor eile ar nós an tslí ar caitheadh le mná in Éirinn chomh maith le mí-úsáid ghnéis, teifigh, ciníochas, an tabú a bhain leis an ngalar SIDA agus neart eile. Ach is as feabhas a cuid ceoil agus as a guth binn mín is fearr agus is faide a bheidh cuimhne ar Shinéad.
Ceol.
Ba léir go raibh dúchas láidir ceoil inti go hóg ina saol. Agus Sinéad ar an mheánscoil, spreag a múinteoir Gaeilge í le ceithre hamhrán a thaifeadadh – dhá cheann a chum sí féin ina measc. Uaidh sin, thuill sí clú agus cáil as a cuid ceoil ní amháin mar amhránaí ach mar léiritheoir ceoil chomh maith.
Leoga, agus gan í ach fiche bliain d’aois, léirigh sí a céad albam "The Lion and the Cobra". Bhain sí clú agus cáil amach a chéaduair leis an amhrán Mandinka i 1987 ón albam "sin" . D’éirigh go maith leis seo agus le halbaim eile a d’eisigh sí ina dhiaidh sin (féach uirthi in 1989 ar an Late Late).
Bhain an t-amhránaí clú idirnáisiúnta amach lena dara halbam, "I Do Not Want What I Haven’t Got", a seoladh in 1990 agus ar a raibh an leagan uathúil sin de "Nothing Compares to U" (amhrán de chuid Prince).
Bhí bua ar leith ag Sinéad maidir le liricí nach gcuireann aon fhiacail ann a chumadh.
Thaifead Sinéad deich n-albam stiúideo ar fad lena linn. Bhí sí ábalta aon chineál ceoil a chasadh – reggae, pop, traidisiúnta, agus roc...
Gaeilge.
Cé gur i mBéarla atá na hamhráin is mó cáil a chan Sinéad O’Connor, bhí dáimh ar leith aici leis an nGaeilge freisin.
In 2002 d’eisigh Sinéad albam dar teideal "Sean-Nós Nua" ar a bhfuil dhá amhrán as Gaeilge mar atá Báidín Fheilimí agus Oró Sé do Bheatha 'Bhaile. Rinne sí seo le ‘claochlú, bás agus athbhreith an chultúir Ghaelaigh’ a léiriú, dar léi. Léirigh a fear céile ag an am, Donal Lunny, cuid dá halbam "Sean Nós Nua."Chomh maith leis sin, bhí ‘Mná na hÉireann’ agus ‘Róisín Dubh’ i measc na n-amhrán a bhí aici agus ar an gcéad albam uaithi, "The Lion and the Cobra", tá an t-amhránaí clúiteach Enya le cloisteáil ag rá Salm 91 ar an traic ‘Never Get Old’.
Beatha.
Rugadh Sinéad O'Connor ar 8 Nollaig 1966 i mBaile Átha Cliath agus i nGleann na gCaorach i ndeisceart an chontae a tógadh í. Bhí saol beag corrach aici ina hóige. agus saol crua aici ó mhí-úsáid gnéis. Scar a tuismitheoirí nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois agus tharla i dtrioblóid í anois is arís ina dhiaidh sin. Mar gheall ar na trioblóidí seo cuireadh in ‘Magdalene Asylum’ í nuair a bhí sí 15 bliain d'aois ar feadh 18 mhí.
Gníomhaí.
Bhí clú agus cáil uirthi mar ghníomhaí agus reibiliúnach. Bean dheisbhéalach ab ea Sinéad a labhair amach faoi ábhair éagsúla. Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu. Ní raibh aon chur i gcéill i gceist le Sinéad, ar eagla nach ndíolfaí a cuid ceoil. Ach bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi.
Saol casta.
Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu agus bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi. Léirigh sí neart thar na beartaibh ach go háirithe agus í ag streachailt le galar intinne,
Bhí Sinéad pósta roinnt babhtaí agus bhí ceathrar clainne uirthi.
Rinne Ioslamaí de O’Connor in 2018 agus d’athraigh sí a hainm go Shuhada' Sadaqat, ach choinnigh léi mar cheoltóir faoina hainm breithe.
Tragóid.
Bhí Sinéad ag streachailt le fadhbanna meabhairshláinte le fada. Sa bhliain 2015, bhí coirmeacha ceoil ar fud mhór-roinn na hEorpa curtha ar ceal aici ar chomhairle dochtúra.
Cailleadh duine den chlann, a mac Shane, go tragóideach sa bhliain 2022, chuir an t-ógánach (17) lámh ina bhás féin. An ceoltóir Donal Lunny ab ea a athair.
Thángthas ar chorp Shinéad O’Connor ina hárasán i Londain ar 26 Iúil 2023, in aois a sé bliana déag agus dhá scór. Ar 8 Lúnasa, bhailigh na mílte daoine ar shráideanna Bhré, Contae Chill Mhantáin, chun Sinéad a chaoineadh. Tháinig an tsochraid fríd an bhaile tar éis seirbhís phríobháideach, a rinne Ard-Iomám Ionad Ioslamach na hÉireann, an Dr Umar Al-Qadri. Stop an tsochraid lasmuigh den teach a mbíodh Sinéad O’Connor ina cónaí ar feadh 15 bliain. Bhí ceol Bob Marley agus a amhrán ‘Natural Mystic’ le cloisteáil ó veain a bhí ar cheann na sochraide. [889]78. D'fhiafraí
Mr. M. Higgins: den Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta cén fáth a bhfuil ísliú 11% san íocaíocht leis an bhForas Teanga sna meastacháin do 2003; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina leith. [24471/02]
Éamon Ó Cuív: Faoi mar is eol don Teachta, tá soláthar de €12.416 milliún don bhForas Teanga san áireamh san imleabhar Meastacháin giorraithe do 2003. Chomh maith leis sin, beidh cistíocht bhreise anuas ar an mhéid seo á cur ar fáil don bhForas Teanga ag an Roinn Ealaíon agus Fóillíochta sa Tuaisceart de réir na gcoibhneas atá aontaithe.
Cé go bhfuil aiféala orm maidir leis an laghdú atá déanta ar an soláthar don bhForas Teanga, ní mór é a chur i gcomhthéacs an mhéadaithe ollmhóir ar an gcúnamh atá curtha ar fáil ag an Rialtas don eagraíocht le blianta beaga anuas, ó €7.577 milliún i 2000 go dtí €14 milliún sa bhliain reatha.
Tá mé muiníneach go mbeidh An Foras Teanga in ann leanúint de chlár iomlán a chur chun feidhme laistigh den soláthar airgead a bheidh ar fáil dó an bhliain seo chugainn.
Mr. O'Shea: Nuair a bhíonn níos lú airgid ann, déanfar níos lú. Sin mar atá cúrsaí an tsaoil. An rud is tábhachtaí, áfach, ná an fóclóir Béarla – Gaeilge leictreonach a chur ar fáil. An féidir leis an Aire geallúint a thabhairt dúinn nach gcuirfear aon chosc ar an obair sin cé go bhfuil ísliú airgid ann sna Meastacháin don Fhoras Teanga?
Éamon Ó Cuív: Ceist don Fhoras Teanga sin. Is foras tras-Teorainn é agus mar sin ní bheadh sé ceart domsa bheith ag leagaint síos polasaí sa Dáil. Tá mé sásta go mbeidh an Foras Teanga, leis an mhéadú mór airgid ó 2000, in ann clár oibre iomlán a chur i gcrích. Ceist don Fhoras Teanga féin cé acu de na tograí a thosóidh sé agus cé mhéad airgid a chaithfidh sé ar aon thogra faoi leith.
Mr. O'Dowd: Is eagraíocht tras-Teorainn é an Foras Teanga agus anois beidh gearrthacha €400,000 ó Rialtas Shasain. An rud maith é do eagraíochtaí tras-Teorainn bheith ring fenced ó thaobh airgid ag dul trí Rialtas na hÉireann agus Rialtas Shasan? Is rud nua seo – gearrthacha a dhéanamh sa Tuaisceart nuair a ghearrtar siar anseo.
Éamon Ó Cuív: Caithfidh mise airgead mo Roinne féin a thógáil san áireamh. Ba bhreá liom go mbeadh breis acmhainní ar fáil agam. D'fhéadfainn á n-úsáid go maith. Ach caithfidh me cinneadh a dhéanamh cén toradh a bheas ar aon athrú airgid a dhéanfas mé. Tá go leor scéimeanna agam gur ionann gearradh airgead do scéim amháin agus gearradh ag dream éigin eile. Sa scéim CLÁR, bíonn comhmhaoiniú i gceist. Má cailltear maoineadh amháin, cailltear an maoineadh eile.
[890]Sa gcás seo, tá an chuid is mó den airgead ag dul ar Fhoras na Gaeilge. An coibhneas atá ansin ná 3:1. Tá an caillteanas réasúnta beag má thógtar ar an mbealach sin é. Tá coibhneas 3:1 ag baint leis an bhForas Ulster Scots, ach is mó airgid i bhfad atá ag dul an bealach eile – thart ar €400,000.
Mr. O'Shea: Chonaic mé tuairisc nuachtáin le déanaí go raibh an tAire ó thuaidh agus gur bhuail sé le lucht Ultais Albannach. Cád iad na rudaí ba mhó a chuaigh i bhfeidhm ar an Aire agus é ag bualadh leis na daoine sin? An dtugeann sé muinín don Aire go mbeidh an dá theanga ag teacht le chéile agus ag forbairt le chéile sa todhchaí?
Éamon Ó Cuív: Ní mar an gcéanna seasamh agus úsáid na Gaeilge agus úsáid Ulster Scots. An rud is mó a chuaigh i bhfeidhm orm ná cuairt a thug mé ar reilig i gContae Aontroma, áit ina raibh siad ag caint ar na bailte fearann agus an tábhacht a bhaineann leo dóibh. Tá bratach acu do chuile bhaile fearann. I gcomhthéacs an straitéis náisiúnta spáisiúla a d'fhógair muid seachtain ó shin, tá sé speisiúil a fheiceáil go bhfuil na luachanna céanna ag an dream atá ag plé le Ulster Scots ó thuaidh agus atá ag pobal na tuaithe ó dheas. Chaith sí tréimhse fhada ina heagarthóir ar an Journal of the Galway Archaeological and Historical Society. Foilsíodh an saothar ba cháiliúla léi, Old Galway: The History of a Norman Colony in Ireland, sa bhliain 1942. T� na falla� l�onta suas leis an gceol agus amhr�in is fearr in �irinn. T� seilf amh�in l�onta suas le ceolt�ir� agus amhr�naithe �iti�la. Deintear gach iarracht ceolt�ir� �iti�la a spreagadh agus a chur chun cinn. Cuir do thoil in i�il do Mhiche�l � thaobh ceol do agus chomhl�onfar �. Tickets available Tabharfaidh Tuismitheoirí na Gaeltachta cúnamh d’fhear na féasóige arís i mbliana! Baileoidh siad na litreacha ar fad i nGaeilge ó pháistí ar fud na cruinne agus seolfaidh siad díreach chuig Santaí iad, ionas go mbeidh sé in ann iad a fhreagairt. Is ábhar mór imní i Sasana í, mar shampla, ach amháin ansin gurb é an preas clóbhuailte is mó a bhíonn i gceist seachas an teilifís agus raidió. Bhí na céadta síoraí i láthair ag an tórramh agus ag an Aifreann roimh réidh chuala siad Páidí Óg ag cuimhneamh gur fathach fir a ba ea Páidí ní amháin ar an pháirc imeartha ach mar athair agus mar dhuine. Cén áit a bhfuil tú lonnaithe formhór na bliana?
Tá mise lonnaithe i nGaoth Dobhair, ag obair i RTÉ Raidió na Gaeltachta sna Doirí Beaga agus mo chónaí ar an Charraig, ceantar álainn ar fad, cois na trá agus na radharcanna is deise ann!
Cad iad na nithe is fearr leat faoin gceantar?
Tá muid buailte ar an fharraige anseo, ach faoi scáth na gcnoc, mar sin tá éagsúlacht sa taobh tíre- fiántas na mbeann, na tránna geala, na cnoic os ár gcionn - tá achan lá difriúil ó thaobh aimsire de agus cothaíonn an taobh tíre sin go leor ionainn mar dhaoine sílim- féiniúlacht , fiántas, cruthaitheach agus teacht aniar- tá muid abhus sa chuid is faide siar ó thuaidh den tír! Tá pobal deas anseo- pobal mór i gcomparáid le go leor ceantracha Gaeltachta agus neart as na Sé Chondae anseo sa tsamhradh fosta.
Ar athraigh do mheon i leith an cheantair le linn na paindéime?
Sílim gur chothaigh an phandéim mo ghrá don cheantar- bhí sin ann i gcónaí ach gan éalú ar bith , d'aimsigh mé áiteacha deasa siúil , d'aithin mé na hathruithe sa taobh tíre achan lá le himeacht na bliana agus d'aimsigh mé grúpa gálanta cairde snámha le am a chaitheamh leo - tá meas agam ar mo mhuintir agus ar an áit speisialta atá againn anseo - is fada mé ag craobhscaoileadh áilleacht Ghaoth Dobhair do mo chairde !
An bhfuil aon bhia áitiúil a mholfá dóibh siúd atá ar cuairt chuig an gceantar?
Mholfainn do dhaoine bia farraige a ithe anseo -tá rogha milteannach ann agus oidis dheasa ar fáil sa tsamhradh .
Tá béilte ar dóigh le sliogáin dhubha, crúbóga agus gliomach le fáil i gCaifé Khitty ar an Bhunbheag, dTigh Jack ar an Ghlaisigh, pasta na mara dTigh Sheáin Óig i Machaire Chlochair, scoith an bhidh dTigh Danny Minnie agus i gCaisleáin Óirin Anagaire. Tá go leor áiteacha deasa caifé ann anois ó thosaigh Covid 19 - an Taepod i gCnoc Fola nó an Buzzshack i Machaire Chlochair.
Dá mbeifeá le cur fút in aon cheantar Gaeltachta eile, cén acu a roghnófá?
Ceist dheacair! Tá mé ag taifead clár faoin chósta le Aniar faoi láthair agus chuaigh mo chuid ama i gCorca Dhuibhne agus in Uíbh Ráthach i bfheidhm go mór orm - tírdhreach cosúil le Dún na nGall - fiántas, spás , farraige, oileáin agus daoine breátha - mar sin, Ciarraí ach deacair an áit a roghnú, ach tá mo chroí anseo i nGleanntáin Ghlas Ghaoth Dobhair. Is é aidhm an lámhleabhair, Leaganacha Leighis, cabhrú le dochtúirí agus le haltraí cumarsáid a dhéanamh le cainteoirí dúchais Gaeilge, go háirithe cainteoirí óga agus aosta nach bhfuil líofacht acu i mBéarla. “But I think it’s what you decide, what matters most to you and to what situation you’re in: you could be in a certain area and decide that it’s more appropriate to be Highland or Gaelic here, or Irish, but ultimately it’s up to you to decide. There’s no one superiority by saying ‘I’m a super Irishman because I’m a Gael or an inferior Irishman because I’m not a Gael’. I feel people’s identity are a lot more multilayered,” a dúirt sé. Agus muid ag caint faoi deireann igaeilge agus é ag caint faoi pholasaí Shinn Féin i leith na Gaeilge ag a Árdféis atá ar siúl ag an Deireadh Seachtaine : "Léiríonn sé easpa cur chuige SF ar cheist na Gaeilge arís eile. Chaith sé bliain go leith sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, mar a raibh Spáinnis agus Iodáilis i measc na n-ábhar léinn aige 7.30pm Taibhithe le Cór Enchiriadis, Banna Práis Bhaile Átha Cliath 15, Tionscadal Amhrán 1916 agus go leor eile ar an bPríomh-Ardán i bPáirc Bhaile Shoird Bhí taifead chomh maith ar mhiontuairiscí na gcruinnithe sin mar aon le cóipeanna de chomhfhreagras a seoladh ar aghaidh chuig an bpríomhoide a dhírigh aird ar iarratais agus ar mholtaí na múinteoirí Gaeilge. Turas teaghlaigh Beidh turas Gaeilge go Daonpháirc na hÓmaí do pháistí Gaelscoile as Ard Mhacha agus a gcuid teaghlaigh Dé hAoine 23 Lúnasa. Is baile fearainn é Loch Con Aortha atá suite in Iorras Aithneach. Tá an baile 40 míle siar ó chathair na Gaillimhe ar bhóthar an R340. Tá an baile i bparóiste Mhaíghrois, i nDeoise Thuama agus i dtoghcheantar Abhainn Ghabhla. Tá thart ar 1,434 acra ar mhéid an bhaile agus an chuid is mó de ina phortach. Ar nós gach baile eile sa gceantar, tá ísliú suntasach tagtha ar dhaonra an bhaile le 20 bliain. Léirigh figiúirí ag tús 2017 nach raibh ach 51 duine ina gcónaí i Loch Con Aortha. Tá sé ag Proinsias, cinnte. Agus, mar a deir Dennis, ní bheidh muid in ann gontacht Oscar a chuir i nGaeilge gan athshamlú ar an rud ar fad. Rud a bheifeá ag súil leis le bon mot Bíonn tuairimí láidre ag an tráchtaire CLG agus iarpheileadóir faoi mhúineadh na Gaeilge agus b'amhlaidh nár chuir sé aon fhiacail ann arís inné agus é ag tagairt ina cholún nuachtáin don chur chuige maidir leis an nGaeilge sa tSraith Shóisearach nua.
"Is buaiteoir an uile dhuine anois sa tSraith Shóisearach, agus tá ceisteanna ann for na modhanna atá curtha chun cinn ag an NCCA i gcásanna áirithe. Tóg an Ghaeilge, mar shampla. Níl aon scrúdú cainte leagtha síos don tSraith Shóisearach.
"Anois is féidir leat cur i láthair ó bhéal a dhéanamh nach fiú mórán é, ach ba chóir go mbeadh scrúdú cainte Gaeilge ann don uile dhalta agus go mbeadh pas nó teip an dalta – ar ndóigh níl cead na téarmaí sin a úsáid níos mó – ag brath den chuid is mó ar a chumas an teanga a labhairt. Ina áit sin, téann daltaí ar aghaidh go dtí an Ardteist agus gan aon tástáil chainte curtha orthu." a scríobh Colm O'Rourke atá ina phríomhoide ar Scoil Chlasaiceach Naomh Pádraig san Uaimh.
Ina cholún ar an Sunday Independent, dúirt O'Rourke go raibh lúb ar lár sa chóras maidir leis an nGaeilge.
"Ní hé an teagasc an fhadhb atá ag an nGaeilge, ach an curaclam amaideach nach gcothaíonn labhairt na teanga. Labhraíomar go léir Béarla sula rabhamar in ann é a scríobh, agus ba chóir go mbeadh an rud céanna i gceist leis an nGaeilge. Is é atá againn ná feallmharú institiúideach an ábhair – go leor airgid á chaitheamh air agus iontas orainn ansin nach bhfuil sé ag oibriú. Is gá athrú ó bhonn a dhéanamh ar an gcuraclam." Ghabh Ray Mac Mánais, údar an leabhair, a bhuíochas le Cló Iar-Chonnachta as a gcríochnúlacht agus a bproifisiúntacht, le Foras na Gaeilge as a dtreoir agus a dtacaíocht agus, thar dhuine ar bith eile, le Máire Mhic Ghiolla Íosa, Uachtarán na hÉireann as an mhuinín a léirigh sí ann nuair a thug sí cead dó dul i mbun an tsaothair. Mar chuid de stocaireacht náisiúnta faoi cur chun cinn na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge, tá Gaelscoileanna Teo. ag comhoibriú le 63 eagraíocht eile le cosaint a dhéanamh ar stádas COGG. Dála an scéil, tá comhghairdeas ag dul dFhoras na Gaeilge. Deirigh leis an comhlacht tras teorainn teanga atá freagrach as cur chun cinn na Gaeilge tuarascáíl bhliantúil a fhoilsiú ag tús na seachtaine seo chaite. Is é seo an tuarascáil bhliantúil le h-aghaidh 2004 - ní raibh ach moill CEITHRE BLIANA air. It was a great source of excitement today to receive presents from Seán Kelly MEP. He had visited our school before Christmas and gifted us a wide variety of EU themed goodies. We now have additional footballs, frisbees, notebooks, board games and much more courtesy of our local MEP. Míle buíochas, a Sheáin! Tigh Sheáin Finín, Tigh Johnny Finín Tigh le Seán Ó Drisceoil. Tigh le Seán, mac Fhinín Uí Dhrisceoil, i.e. 1909 Florence O Driscoll VB. Tigh Chuck atá air anois. Meiriceánach is ea Chuck Kruger a chaith roinnt blianta ina mhúinteoir litríochta roimh theacht dó go Cléire i c.1975. Bhunaigh sé Féile Idirnáisiúnta Scéalaíochta ar an oileán. Tá mórán scríofa aige agus bíonn Cléire mar théama agus mar chúlra dá chuid scríbhneoireachta go minic. Ba chóir féachaint cé comh oiriúnach is atá siad do mhúineadh na Fraincise i scoil lánGhaelach, toisc go bhfuil an-chuid Béarla iontu. · Dhearbhaigh Roinn Stáit go gcuirfí soláthar de leaganacha Gaeilge d’fhoirmeacha dá cuid ar fáil do chonraitheoirí seachtracha agus go n-eiseofaí ciorclán tréimhsiúil chuig na conraitheoirí sin ag meabhrú dóibh an riachtanas atá ann stoc de na leaganacha Gaeilge a choinneáil ar láimh. Saothar faoi anáil Kavanagh curtha ar an ngearrliosta do ghradam Raidió Fhéilte Nua-Eabhrac - Creative Ireland Programme
Tá aiste raidió fhíortharraingteach bunaithe ar fhilíocht dhraíochtúil Patrick Kavanagh curtha ar an ngearrliosta i gcomhair gradaim de chuid Ghradaim Raidió Fhéilte Nua-Eabhrac.
Déantar ceiliúradh sa tsraith aistí raidió Taking Flight ar shaothar agus ar thionchar leanúnach an mhórfhile as Muineachán, Patrick Kavanagh. Ba é Ionad Patrick Kavanagh a choimisiúnaigh an tsraith, le tacaíocht ó Chomhairle Chontae Mhuineacháin agus Éire Ildánach, sraith ina raibh scríbhneoirí, déantóir scannán agus file páirteach.
Déantar ceiliúradh ar scoth na gclár raidió ar fud an domhain le Gradaim Raidió Fhéilte Nua-Eabhrac, a bhfuil ardmheas orthu. Tá an aiste The Meadow leis an scannánóir, eagarthóir, ealaíontóir, dearthóir fuaime agus innealtóir fuaime Tadhg O'Sullivan atá lonnaithe i gCeatharlach curtha ar an ngearrliosta don chatagóir Ceird: An Scríbhneoireacht is Fearr.
Eleanor Methven a bheidh i mbun tráchtaireachta, tá saothar uilechuimsitheach bunaithe ar fhilíocht Kavanagh agus is i nguth carachtair fhicseanúil, a bhfuil saol caite ag an gcarachtar sin le rithim agus fuaimeanna áite a bhfuil eolas domhain uirthi.
"Two fields over from a small lake, in the lee of a gentle hill, a small acre is cut out of a small parish. This meadow is bounded on one side by hedgerow and trees; on another by a quiet road; on another by a stream; on the last the small house that I was born in."
Éist le 'The Meadow'
Craolta ar RTE Lyric FM in 2021, léiríonn freagraí cruthaitheacha Tadhg O'Sullivan agus na rannpháirtithe Taking Flight go léir ar shaothar Kavanagh tábhacht an fhile inár gcultúr agus éifeacht a shaothar féin mar fhoinse scrúdaithe ealaíontóra leanúnaigh.
Dúirt an laoch Kavanagh tráth den saol gur bhain a chuid saothar rathúil 'weightlessness' amach 'that I had become airborne and more'; déanann an tsraith ceiliúradh ar ardéirim Kavanagh agus an spreagadh a thug sé do ghlúnta i ndiaidh a chéile d'ealaíontóirí agus do smaointeoirí dímheáchan a bhaint amach agus eitilt leo. Marketing and Communications Office, Buildings Office, Security Office, International Office, An Oifig Aistriúcháin, The Socs Box, Visual Arts Advisory Group, Flirt FM, all of the artists and participating societies, Ríona Hughes, Shannon Reeves, Finn Hitchcox, John Caulfield, Conor Gallagher, June Favre, Katherine Waugh, Rafael Salas, Laura OConnor, Carole Freres (Kay), Léa Cutaya and all of our volunteers. Is inspioráid do Chill Dara le Gaeilge an obair iontach atá ar siúl ag Gnó Mhaigh Eo chun gnó a chur chur cinn trí mheán na Gaeilge i gCo. Mhaigh Eo. Sen fhíseán ghairid seo, tá blas beag den obair atá ar siúl acu chomh maith le sampla beag de na gnóthlachtaí atá ag glacadh páirte sa scéim. Ádh Mór leo! Mar is eol don gcoiste, tá réimse leathan oibre agus gníomhaíochtaí idir láimhe agam féin agus ag mo chuid oifigigh chun tacú leis an Ghaeilge. Read a-spreagadh-san-fhoghlaimeoir.pdf
Read a-spreagadh-san-fhoghlaimeoir.pdf text version
Scil na léitheoireachta a spreagadh san fhoghlaimeoir.
Ciara Ní Shé
11 agus 12 Mí na Samhna 2011, Ollscoil Mhá Nuad
Cúlra na scéime.
· Is í Oidhreacht Chorca Dhuibhne atá i mbun na scéime · Is í Bríd Ní Mhoráin a oibríonn linn ar scoil · www.oidhreacht.ie · Tá an scéim seo ann chun an léitheoireacht agus an scríbhneoireacht chruthaitheach a spreagadh i measc daltaí iarbhunscoile Chorca Dhuibhne.
Cúlra na scéime
· Is iad Ealaín na Gaeltachta i gcomhpháirtíocht le h-Údarás na Gaeltachta agus an Chomhairle Ealaíon a dhéanann maoiniú ar an scéim.
· Lucht na h-Idirbhliana, · Trí rang idirbhliana againn · I mbliana tá dhá leabhar roghnaithe le léamh
Lucht na h-idirbhliana
· Bíonn timpeall 4/5 seachtaine acu chun an leabhar a léamh. · Déantar roinnt bheag léitheoireachta sa rang i dtosach chun an scéal a thosú leo. · Bíonn orthu tosú ar an mblagáil láithreach. · Tuairimí na ndaltaí atá á lorg in ionad achoimre ar an scéal.
Lucht na dara bliana
· I mbliana tá siad seo chun an leabhar `An Cúpla' le Ógie Ó Céilleachair a léamh. · Seo an chéad uair an bhlagáil a dhéanamh le bliain a dó
· Roghnaíonn said a rogha leabhar féin ón leabharlann. · Bheimis ag súil go mbeadh 2/3 leabhar léite acu. · Bíonn orthu léirmheas a scríobh ar an leabhar. · Bronntar dearbháin orthu ag deireadh na bliana.
An bhlagáil
· www.leabharthaleite.edublogs.org · Déantar monatóireacht ar an mblagáil. · Duaiseanna: `siad Foras na Gaeilge agus Bord na Leabhar Gaeilge a thugann urraíocht chun duaiseanna a fháil · Bíonn an-éileamh ar na duaiseanna agus caighdeán ard le baint amach
Bronnadh na nduaiseanna
Conas leabhar a roghnú?
· Nuachtlitir ó www.litriocht.com · Suíomh eile www.coislife.ie · Clár raidió ag Raidió na Gaeltachta, Comhluadar na Leabhar · Féile Litríochta www.imram.ie · An leabhar a léamh tú féin más féidir.
Ábhar eile.
· · · · · · · Foinse Gaelscéal Breacadh www.nosmag.com www.beo.ie www.leabharpower.com Cuairt ón scríbhneoir ar an scoil.
Conas leas a bhaint as an léitheoireacht?
· Foclóir pearsanta a choimeád · Bosca Aibitíre · "Nath na seachtaine" a phiocadh ón mblagáil. · Comhrá a spreagadh sa rang · Tréithe na gcarachtar · Genre litríochta
Deacrachtaí!
· An leabhar a bheith in oiriúint do chumas an dalta. · Don chainteoir dúchais le caighdeán íseal léitheoireachta easpa rogha dóibh. · Caillfidh cuid acu suim. · Conas léirmheas a dhéanamh in ionad achoimre a scríobh!
· Liosta de na leabhair is déanaí atá ann. · Liosta de na suímh. · Teimpléid Bosca Aibítre/ léirmheas a scríobh. · Buíochas libh ar fad. · Ciara Ní Shé An mbeidh tú linn? Agus, tar éis an oscailt, ag 2.30, beidh seoladh leabhair nua filíochta Louis Mulcahy, The Clogher Quartet ag tarlú. They had to use 4 skills to display (jab-lift, roll-lift, hand-pass and blocking) and they succeeded in all 4. We’re very proud of them and it is clear from the skills on display that the team is going from strength to strength. RTÉ – Page 5 – About RTÉ
Bronntanas iontach na mbláthanna le fiosrú i sraith nua a thosóidh ar Lá Fhéile Vailintín ar RTÉ One
Posted on 14 February 2022 at 09:50.
Déanfar ceiliúradh ar bhithéagsúlacht shaibhir na hÉireann sa tsraith Faoi Bhláth
Nochtfaidh an láithreoir Aedín Ní Thiarnaigh réimse saibhir de bhláthanna fiáine agus gheobhaidh amach faoin úsáid is féidir a bhaint astu sa chócaireacht, i gcúrsaí leighis agus i gceardaíocht.
Sa tsraith iontach nua seo a thosóidh anocht ar RTÉ One, tabharfaidh an láithreoir Aedín Ní Thiarnaigh camchuairt ar pháirceanna, lochanna, portaigh agus sléibhte na hÉireann chun an réimse saibhir de bhláthanna fiáine atá againn a nochtadh agus chun an seanchas a bhaineann leo mar aon leis an úsáid is féidir a bhaint astu sa chócaireacht, i gcúrsaí leighis agus sa cheardaíocht a fháil amach.
I ngach aon cheann de na heipeasóid sa tsraith nua 13 clár seo, a bheidh le craoladh gach tráthnóna Dé Luain ag 7.30pm ar RTÉ One, breathnóidh Aedín ar ghnáthóg éagsúil, lena n-áirítear fálta sceach, sléibhte, bruacha lochanna, portaigh agus móinéir agus tráchtfaidh ar chuid de na bláthanna atá faoi bhláth le linn a cuairte. Roinnfidh sí an seanchas agus na piseoga a bhaineann le gach bláth ón am atá caite agus rachaidh sí sa tóir freisin ar eolas faoi na húsáidí a mbaintí as na bláthanna sin fadó agus taispeánfaidh go bhfuil roinnt de na húsáidí agus an t-eolas sin fós ann sa lá atá inniu ann.
Tabharfaidh a turas ó lochanna Loch Coirib í chomh fada le fiántas Dhúiche Sheoigheach ar theorainn na Gaillimhe agus Mhaigh Eo agus síos ó dheas go dtí Leithinis an Daingin agus níos faide i gcéin.
Is saoririseoir agus craoltóir í Aedín Ní Thiarnaigh as Inis Córthaidh i gContae Loch Garman a bhfuil scaitheamh caite aici ag obair le TG4, RTÉ, BBC Gaeilge agus Nós.ie agus le gairid ag cur Faoi Bhláth i láthair ar léiriúchán é de chuid Abú Media. Is í a bhunaigh agus a dhéanann coimeád ar an gcuntas @BláthannaFiáine ar Instagram a bhfuil an-tóir air ina roinneann sí grianghraif agus an seanchas a bhaineann le bláthanna fiáine na hÉireann, ag díriú go háirithe ar an tsanasaíocht a bhaineann leo i dtaobh na Gaeilge. Tá breis is 5,500 lucht leanúna meallta aici lena físeáin ghearra ina roinneann sí fíricí spraíúla faoi bhláthanna dúchasacha.
Is éard a dúirt Aedín: 'Níl aon phost eile ar domhan ab fhearr liom ná a bheith ag cur Faoi Bhláth i láthair. Thug sé deis dom cuairt a thabhairt ar roinnt de na háiteanna is áille in Éirinn agus aithne a chur ar roinnt de na daoine is spéisiúla dár casadh riamh orm le dul ag caint faoin ábhar is ansa liom; na bláthanna dúchais atá againn agus an seanchas a bhaineann leo.'
Craolfar Faoi Bhláth gach oíche Dé Luain ag 7.30pm ag tosú anocht an 14 Feabhra ar RTÉ One agus ar an RTÉ Player. Tá na pictiuirí le feiceáil sa 'Teach Beag' ar an oileán agus beidh an taispeantás oscailte go dtí deireadh mhí Lúnasa. Foilsíodh an Sraitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 ar an 21ú Nollaig, 2010 ag leagan amach cur chuige comhtháite an Rialtais i leith na Gaeilge. Tonight three writers will read from work-in-progress. Poet, Ros na Rún scriptwriter and broadcaster Cathal Póirtéir will read from his forthcoming first novel Toil an tiarna. Set in Donegal during the Great Famine, it tells the story of a bitter conflict between a Protestant landlord and Catholic priest as they struggle for control of a small community. Lorcán S Ó Treasaigh is the author of the critically acclaimed bestseller Céard É English? His most recent novel, Cnoc na Lobhar, explores the shifting nature of memory as an old man recalls the complex strands of his life. Réaltán Ní Leannáin will read from Josefina, her forthcoming novel that follows a young Maltese woman’s fortunes from the slaughter at Gallipoli to the Troubles in 1920 s Belfast. An Saol ó Dheas: Dé Céadaoin 2ú Deireadh Fómhair 2013.
Darrán O Droma,Pax Ó Faoláin - seachtain frithbhullaíochta i Meánscoil San Nioclás; Aodh Mac Craith - deacracht múinteoir a cheapadh le gaolainn; Gearóid O h-Ealaithe - cúrsaí forbartha i gCill na Martra; Mícheál Ó Coileáin - Seimineár ar chúram cósta; Mícheál O Ruairc - Gradam liteartha an Oireachtais; Gerry Motherway - an dráma Santa Ponsa san Everyman.
Darrán Ó Droma agus Pax Ó Faoláin, Múinteoir agus dalta i Meánscoil San Nioclás sa Rinn.
Cur síos ar fheachtas frith-bhulaíochta atá ar bun sa scoil acu. Tá Pax ina bhall de Chomhairle na nÓg.
Aodh Mac Craith, Príomhoide na bunscoile sa Rinn.
Tá ana dhíomá orthu go bhfuil sé ráite ag an Roinn leo go gcaithfidh siad fanacht laistigh den bpainéal chun múinteoir nua a earcú. Tá deacrachtaí i gcónaí acu ag iarraidh múinteoir le Gaelainn a fháil.
Gearóid Ó h-Éalaithe, Coiste Forbartha Chill na Martra.
Forbairt i gCíll na Martra; Ionad Fionntraíochta,Páirc Caide Uí Chuana agus tionscail na mbréagán dul ó neart go neart le gradam ó Trip Advisor faighte acu.
Micheál Ó Coileáin, Oifigeach Timpeallachta le Comhairle Chondae Chiarraí.
Beidh seimineár ar chaomhnú mara agus cúram cósta ar siúl in Óstán an Carlton i dTrá Lí ar an Satharn. Aisling, go foirmiúil thar ceann mhuintir Chathair na Gaillimhe agus shocraigh siad caidreamh speisialta a fhorbairt leis an long agus lena criú agus feasacht ar ról agus ar fheidhmeanna na seirbhíse cabhlaigh a chur chun cinn. Coláiste Cois Life – Tráth na gCeist
Bealtaine 27, 2010
Bhí ard-lá ag scoláirí na hIdirbhliana ó Choláiste Cois Life agus Coláiste Chilliain nuair a eagraíodh tráth na gceist ar an 26ú Márta i gColáiste Cois Life. Bhí ceathrar ar gach foireann, beirt ón dá scoil agus meascán deas cailíní is buachaillí. Bhí iomaíocht ghéar idir na foirne – iad ar bís duaiseanna luachmhara a bhuachan. Bhí gá le comhoibriú eatarthu agus dar ndóigh bhí níos mó ná freagraí á phlé! Deis iontach a bhí ann dóibh aithne a chur ar a chéile. Tá fíor-thábhacht ag baint le meascadh le scoláirí i nGaelscoileanna eile. Táimid an-bhuíoch an deis sin bheith ann.
Gaelcholáiste Chill Dara – Turas
Maidin Luain, 10ú Bealtaine, thug scór dalta sa dara bliain i nGael-Choláiste Chill Dara cuairt ar Cho. na Gaillimhe agus lá gnóthach rompu. Ar shroichint Bhaile Átha an Rí dóibh, bhuaileamar isteach ar Chaisleán an bhaile. Tógtha sa Mheánaois, tá an-stair ag an gcaisleán agus ag an mbaile seo i gcoitinne. Chaith na daltaí éadaí ón tréimhse, chonaic siad na huirlisí pionóis ón am, ghlac siad páirt i ndráma beag agus ar deireadh bhí comórtas boghdóirechta!
As sin go Coláiste an Achréidh leo, áit a chaitheadar an tráthnóna le daltaí na scoile sin, i mbun spóirt, agus ag cothú caidris le Gaeil óga na Gaillimhe. Ábhar iontais do na daltaí ón dá scoil an oiread cosúlachtaí atá ag an dá choláiste.
Ina dhiaidh sin, thug daltaí GCCD cuairt ar fheirm ar an taobh thiar de Bhéal Átha na Slua, áit ar bhailigh siad uibheacha lachan agus sicíní, ar bhleán siad bó, a chonaic siad gamhna á mbeathú ag bó, a bheathaigh siad caoraigh, capaill agus asal. Ar deireadh chuidigh na daltaí lena ósta na mataí olla a bhaint de chaora!!
Lá thar a bheith taitneamhach a bhí ag Gaeil Chill Dara, le meascán de stair, de thír eolas, de thalmhaíocht, de chothú cairdis agus de spraoi eatarthu féin. Ba mhór an cuidiú dóibh urraíocht Ghaelscoileanna ar an turas.
Scoil Naithí – Cuairt Scoile
Tháinig rang a ceathair ó Ghaelscoil Chnoc Liamhna ar cuairt ag rang a ceathair i Scoil Naithí le déanaí le haghaidh Tráth na gCeist. Bhí an-lá go deo ag na páistí agus iad ag caint is ag comhrá lena chéile mar aon le bheith ag freagairt neart ceisteanna! Bhí ceithre fhoireann déag páirteach sa chomórtas agus na foirne meascaithe le beirt ghasúr ón dá scoil ar gach foireann. Ní raibh stró ar bith ar na páistí ag freagairt na gceisteanna agus níor scanradh 'haka' páistí Scoil Naithí muintir Ghaelscoil Chnoc Liamhna beag ná mór! Is cinnte go raibh an-spraoi go deo ag na páistí agus iad ag súil go mór le bualadh lena chéile arís.
Gaelscoil Inis Córthaidh – Siamsa an Earraigh
Reáchtáiltear Siamsa an Earraigh mar gheall ar Sheachtain na Gaeilge ionas gur féidir linn cumarsáid a dhéanamh le páistí agus múinteoirí eile a bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu. Bhí an-chraic go deo againn uilig ar an lá agus bhí atmaisféar iontach le mothú san áit. D'imigh na hardranganna abhaile le liostaí móra fada d'uimhreacha gutháin phóca. Bhí crónán breá Gaeilge le cloisteáil agus paistí an dá scoil sceitimíneach agus gealgháireach agus iad ag caint is ag comhrá lena chéile. Na himeachtaí a bhí ar siúl sna ranganna ná:
Cluichí foghraíochta
Ceol na nDealbh
Spórt agus scipeáil
Rince Hip-Hop
Gaelscoil Chaladh an Treoigh – Ceardlann Drámaíochta
D'fhreastal daltaí Ghaelscoil Chaladh an Treoigh, Ghaelscoil Dhonncha Rua agus Ghaelscoil Mhíchíl Chíosóg ar seó agus ceardlanna drámaíochta ar an 3 Márta 2010 le Seachtain na Gaeilge a cheiliúradh. Ba mhór an tairbhe agus sult a bhaineadar as an ócáid.
Gaelscoil Eiscir Riada & Gaelscoil Bhaile Bhrigín – Seachtain na Gaeilge
Bhí Seachtain na Gaeilge den chéad scoth againn i nGaelscoil Eiscir Riada i mbliana. bhí neart imeachtaí ar siúl againn agus tháinig 6 scoil éagsúla chugainn, Gaelscoil Bhaile Bhrigín agus 2 naíonra ina measc. Chuireamar an t-uafás imeachtaí ar fáil dóibh:
Slua le Bua (seó tallainne)
Cluichí Craiceáilte
Ceardlann Cheoil
Lá Cairdeas
Thosaigh na comórtais go luath ar maidin agus bhí atmaisféir iontach ann. Eagraíodh rásaí de gach sort: 100m, 500m, ubh agus spúnóg, rás trí chos chomh maith le tarraingt téide, puc fada 7rl. Ghlac scoláirí ó na trí scoil páirt i ngach comórtas agus bhí buaiteoirí ó na trí scoil ann.Chuir scoláirí Ghaelcholáiste na Mara lón ar fáil dá gcuairteoirí. Ag an ócáid sin, bhí seans ag na daltaí agus na múinteoirí uile aithne a chur ar a chéile agus caint is caidreamh a bheith eatarthu. San iarnóin, bronnadh na duaiseanna ar na buaiteoirí sular imigh na cuairteoirí abhaile. Chun na focail athbhríocha a imdhealú, bhain sé úsáid as Corpas Comhthreomhar na Gaeilge - bailiúchán mór de théacsanna Béarla in éineacht lena n-aistriúcháin Ghaeilge. Tá fáil ar líne ar an gcorpas ina bhfuil 591,527 abairt ailínithe faoi láthair ar shuíomh http://borel.slu.edu/corpas/index.html. Is féidir focal Gaeilge nó Béarla a chuardach agus faightear go leor samplaí den fhocal sin á n-úsáid i gcomhthéacsanna éagsúla. Luaitear na foinsí as a dtagann na samplaí agus tá liosta cuimsitheach de na foinsí sin ar leabharliosta an tsuímh. Spórt / Sport | Coláiste Eoin
23-Feabhra-18
Bíonn clár leathan spóirt ar siúl i rith na scoilbhliana a chuirtear chun cinn le cabhair múinteoirí, tuismitheoirí, iar-dhaltaí agus cairde an Choláiste.
Glacann foirne peile faoi-14, faoi-16 agus faoi-18 páirt i gcomórtais Bhaile Átha Cliath agus Laighean. Buaic phointí i stair an Choláiste ná Cluiche Ceannais Sinsir na hÉireann a bhaint amach sa bhliain 1998 agus Cluiche Ceannais Sinsir Laighean a bhaint amach i 2010 agus 2012. Is minic Craobh Átha Cliath buaite ag aoisghrúpaí éagsúla freisin. Chaith iarscoláirí cáiliúla ar nós Conn Ó Ceallacháin, Comán Ó Gogáin, Liam Ó hÉineacháin, Barra Ó Ruairc, Marc Schutte, Roibeárd Mac Dáibhid, Maitias Mac Donncha agus Peadar Ó Cofaigh Byrne dathanna Bhaile Átha Cliath go bródúil in imeacht na mblianta.
Tá luí ar leith ag scoláirí Choláiste Eoin leis an iomáint agus is annamh iománaí gan camán ina láimh agus é ag teacht ar scoil.
Le blianta beaga anuas is i gCraobhchomórtas A Laighean a ghlac na hiománaithe páirt le blianta beaga anuas agus is beag a bhí idir iad agus foirne Chill Chainnigh agus cluiche leath-cheannais na craoibhe á bhaint amach acu i 2011 agus 2012.
Foirne faoi 14, 16 agus 18 a chuirtear chun páirce ar son an Choláiste agus i measc na scoláirí a chaith léinte Bhaile Átha Cliath tá Pól Schutte, Dónal 'Danny' Sutcliffe, Colm Ó Cróinín agus Cian Ó Ceallacháin.
Tugtar deis do dhaltaí páirt a ghlacadh sa lúthchleasaíocht faoi stiúir Eddie McDonough agus glacann daltaí an Choláiste páirt go rialta i gcomórtais Átha Cliath agus Laighean. Iarscoláire idirnáisiúnta a chloistear trácht faoi go minic ná Seosamh 'Joe' Mac Suibhne agus tá Cillian Ó Maonaigh agus Liam Mac Giolla Phádraig ar fhoirne faoi aois na hÉireann.
Glacann foirne an Choláiste páirt i gcomórtais cispheile Bhliain 1, Bhliain 2, faoi-16 agus faoi-19.
Leadóg agus Galf
Is le cabhair tuismitheoirí a ghlacann na foirne leadóige agus gailf páirt i gcomórtais idir scoileanna. Tugann sé an deis do dhaltaí a imríonn na cluichí seo léinteán an Choláiste a chaitheamh agus tá an Coláiste buíoch do na tuismitheoirí as a ndíograis. talamh Tuirce agus farraige teorainneacha faid, airde na sléibhte agus fuarthas amach go cúigí agus na críocha, an abhainn - an fad agus nuair a poured siad an abhainn Anois is arís iarradh orm filíocht a léamh, is aoibhinn liom filíocht mar sin bím lán sásta é a dhéanamh. Ní bhaineann ach fadhb amháin leis: Cén ceann a roghnú? Tá an t-uafás againn sa Ghaeilge agus is minic a bhíonn sé deacair ceann a roghnú.
Abair sé bliana ó shin sílim chuir mé féin agus cara liom, Úna, tráthnóna filíochta le chéile san Earrach inár gceantar féinig, i dtigh Úna. Scaipeamar an focal lenár gcairde idir na Gaeilgeoirí agus iad gan Ghaeilge, agus sa deireadh chaitheamar tráthnóna iontach le chéile ag léamh filíochta, ag caint faoi fhilíocht go ginearálta - sean fhilíocht, filíocht nua aimseartha - idir Gaeilge agus Béarla, ó phinn scríbhneoirí mór le rá agus ó phinn daoine gan cáil agus ó phinn daoine a bhí i láthair chomh maith. Mar a tharla bhí beirt fhile proifisiúnta inár measc an tráthnóna sin, duine amháin acu a oibríonn sa Ghaeilge, Cathal Ó Searcaigh, agus an duine eile sa Bhéarla, Billy Collins, ach ní rabhadar ann ach mar sinn uile, daoine le suim i bhfilíocht bailithe le chéile i gcomhair comhrá. Bhí timpeall cúigear duine déag ann an lá sin agus léigh gach duine againn píosa nó dhó. Bhí an ócáid go breá agus dúirt an dream gan Ghaeilge nár chuir an easpa teangan isteach orthu , bhíodar in ann taitneamh a bhaint as na bhfocail féin, gluaiseacht agus rithim srl. . Bhí fíon go flúirseach agus bia simplí blasta againn chomh maith snas a chur ar an ócáid.
Ar aon nós thar n-ais go dtí croí an scéilín seo, is é Trén bhfearann Breac le Colm Breathnach ceann de na dánta a roghnaím go minic mar déanann sé cur síos ar saol dhuine a bhíonn idir dhá shaol, agus tuigim go mór é sin. Is í Ceist na Teangan le Nuala Ní Dhomhnaill ceann eile a roghnaím má bhím os comhair mic léinn mar sílim go dtugann an dán sin dóchas d'fhoghlaimeoirí, gur fiú an teanga a fhoghlaim, go bhfuil sí tábhachtach agus gur obair an tsaoil atá ann.
An deireadh seachtaine seo braithim go bhfuil mo smaointe ag comhchlaonadh….. Beidh Nuala Ní Dhomhnaill ag tabhairt léachta leis an teideal "An Domhan Breac / The Speckled World: The World of the Modern Irish Language Writer." Is é seo an ócáid bhliantúil I ndíchuimhne ar Bharra Ó Donnabháin.
Beidh an léacht seo ar siúil ar a 7 iar nóin, i Glucksman Ireland House.
One Washington Mews, NYNY 1003 (ascaill a cúig agus sráid a hocht)
Cuir suíochán in áirithe, glaoch ar 212-998-3950 (option 3) nó rphost ireland.house@nyu.edu. Tuilleadh eolais anseo.
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 5:44 PM
Bhain sult as an óiche a Hilliary.
Go hiontach ar fad. Bíonn filíocht in An Gael gach aon eagrán, agus bíonn fáilte roimh dhánta ó gach éinne - mura miste leat sin a lua le do chairde?
An bhfuil a fhios agat gur fhoilsigh mé féin dara leabhar filíochta? An File agus Araile (An File ar Buile atá ar an gcéad cheann). Ar fáil ag angael.magcloud.com. Chun dul isteach in aon scoil na Breataine, cibé acu stáit nó an táille a íoc, saineolaithe strus gur gá do pháistí leibhéal bunúsach ar an mBéarla. Níl sé seo ríthábhachtach sa chéim luath bunscoile, mar is féidir le teagasc éifeachtach na dteangacha Béarla a thabhairt go tapa leanbh óg suas le luas. Mar sin féin, éiríonn sé níos tábhachtaí nuair a bhíonn na páistí atá níos sine agus ag dul isteach sa chéim scrúdú tromchúiseach. Is é Loch Abar ceann de na 16 réimsí bainistíochta bharda i Sgire Comhairle na GáidhealtachdAlbain, agus ba cheann de na nocht iar-cheantair rialtais áitiúla é san córas dhá shraith i gComhairle na Gáidhealtachd. NÍ SHÉAGHDHA, Nessa (1916–1993) | ainm.ie
ainm eile Nessa Uí Dheoráin
dáta breithe 14 Márta 1916
dáta báis 11 Aibreán 1993
áit bhreithe 20 Bothar Árann, Droim Conrach, Baile Átha Cliath
Scoil Chaitríona, Baile Átha Cliath
Ag a haifreann éagnairce sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, dúirt an tOllamh Máirtín Ó Murchú: 'Agus scoláire cumasach ó thús a bhí inti, scoláire nár lig don éagóir phearsanta, ná don leathcheal, í a chlaonadh riamh óna gairm . . .. Maidir le comharthaí gradaim, ní raibh aon chaitheamh ina ndiaidh aici. Ach ar a shon sin, bhí teanntás gairmiúil inti mar scoláire: bhí sí deimhnitheach i gcónaí dá cuspóir, feasach faoi chaighdeáin, agus ar a soiléireacht faoina réimse cumais.' Tá cuntas uirthi: ag Pádraig Ó Fiannachta in Éigse, XXVII 1993; ag Máirtín Ó Murchú in Scoil an Léinn Cheiltigh 6, Bealtaine 1993. Scríobh 'M.' cuntas ómósach uirthi in Irish Times tamall i ndiaidh a báis agus deir ann: 'Nessa was a charismatic and powerful personality, a constant and solicitous force in the lives of her family, friends and colleagues.' Is é a thabharfadh duine go láidir leis as an aiste ina taobh ag Pádraig Ó Macháin ('Nessa Ní Shéaghdha') in Scoláirí Léinn: Léachtaí Cholm Cille xxxv, 2005 gurbh í an scoláire iomráiteach Gaeilge í is measa ar chaith institiúid stáit léi. Institiúid an Ard-léinn a bhí i gceist ina cás-san agus is toisc gur bhean í agus gur bhean phósta í a tharla sin. Luann Ó Macháin go bhfuil sé faoi chomaoin ag Máire Mhic Conghail, iníon Nessa, 'as ar chuir sí d'eolas agus de chaipéisíocht ar fáil dó i dtaobh a máthar'
Ag 20 Bóthar Árann, Droim Conrach, Baile Átha Cliath, a rugadh í ar 14 Márta 1916. Ba iníon í le Seán Pádraig Ó Séaghdha, fear a mbeadh tábhacht ag baint leis i saol tionsclaíoch agus náisiúnaíoch na hÉireann, agus a bhean Kitty Nic Caochlaoich. Bhí deartháir agus ceathrar deirfiúracha aici. Tar éis di freastal ar Scoil Bhríde agus Scoil Chaitríona, chuir Osborn Bergin agus Gearóid Ó Murchadha oiliúint scoláire uirthi sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Thosaigh sí ag obair faoi stiúir Uí Mhurchadha i scéim Roinn an Oideachais, Leabhair ó Láimhsgríbhnibh, a bunaíodh i 1937 agus a raibh mar aidhm léi 'téacanna fada nár cuireadh cló orthu riamh a chur ar fáil do lucht léite na Nua-Ghaeilge'. Is cosúil gurb í an dara duine í dár fostaíodh don obair sin. I gcomhar le Máirín Ní Mhuirgheasa réitigh sí an dara himleabhar sa tsraith: Trí Bruidhne, 1941. Bruidhean Chéise Coruinn agus Bruidhean Bheag na hAlmhan an dá théacs atá in eagar ag Nessa ann. Ó lámhscríbhinní i Leabharlann Náisiúnta na hAlban a tharraing sí na téacsanna agus b'éigean di seal a chaitheamh i nDún Éideann. Is ansin a casadh uirthi Somhairle Mac Gill-Eain. Deir Ó Murchú: '…agus is cuid dár n-oidhreacht litríochta anois é an seicheamh filíochta a spreag sí uaidh .. .' In agallamh in Innti 10, 1986 deir Mac Gill-Eain féin: 'Ba i 1937 a casadh an bhean Éireannach seo orm. Caitliceach ba ea í gan amhras, agus cé go rabhas riamh an-mhór ar son na hÉireann, ní bhím i gcónaí ar son na gCaitliceach, an dtuigeann tú é sin? [ag gáire]. Ó a Dhia, má thit éinne i ngrá riamh thit mise i ngrá léise. An fear a chuir in aithne dom í, dlúthchara de mo chuid, theastaigh uaidhsean í a phósadh agus b'in cúis amháin agam fanacht siar. Go luath ina dhiaidh sin, chuala mé go raibh sí geallta, nó geall le bheith, le fear eile ar fad, Éireannach.' D'fhill sí ar Éirinn agus phós sí Dáibhí Doran (1911-82) i 1939. Rugadh mac agus triúr iníonacha dóibh. Baineann cuid de aiste Uí Mhacháin leis an ngrá éagmaise a thug Somhairle Mac Gill-Eain di, go háirithe i rith 1937-39. Tuairimítear gurbh é an grá sin a rinne file mór de. Baineann cuid den aiste le fear céile Nessa, David J. Doran (1911-82). Bhí siad mór le chéile ó bhí siad ina mic léinn agus phós siad i 1939. Thosaigh an galar dubhach á bhualadh tuairim deich mbliana ina dhiaidh sin nuair a bhí a bpáistí an-óg agus b'éigean do Nessa gach sórt sclábhaíochta a dhéanamh d'fhonn teacht slán. Anuas air sin, is post íseal páirtaimseartha a bhí aici ó 1954 go 1981 nuair a shroich sí aois an phinsin. Ní gá ach féachaint ar an dul chun cinn a rinne cuid dá comhscoláirí agus dá cairde ó 1939 ar aghaidh chun a mhéid a rinneadh leatrom uirthi a mheas. Baineann cuid nach beag den aiste le móradh a dhéanamh ar shaothar Nessa maidir le clárú lámhscríbhinní Gaeilge na Leabharlainne Náisiúnta.
Chuir sí eagar ar Stair Fhír-Cheart ar Éirinn: Hugh Reily do sgríobh. Mar aon le dearbhadh Chatoilicithe na hÉireann don Dara Séarlus; Óraid Oiliféir Plaincéad; agus Cás na gCatoilicithe (Dr. Nary). Uilliam Ó Murchadha do chuir i nGaedhilg (MDCCXXII), 1941; Agallamh na Seanórach, 1942-45 i dtrí himleabhair. Deir Ó Murchú faoin eagrán sin den Agallamh: 'Léirigh an saothar sin go háirithe an tsith a bhí inti mar scoláire, an cumas a bhí inti leanúint don obair gan staonadh dá imigéiniúla an cuspóir; cumas riachtanach má tá an bhunobair atá fós de dhíth go mór orainn le cur i gcrích in aon chor; cumas nach bhfuil ar fáil go forleathan.' Nuair a cuireadh ar ceal an scéim Leabhair ó Láimhsgríbhnibh i 1945, aistríodh an fhoireann agus a gcuid oibre go Scoil an Léinn Cheiltigh. Deir Ó Murchú: 'Ní cosúil, áfach, gur éirigh le haon duine an socrú sin a mhíniú do Thomás Ó Rathile, a bhí ina Stiúrthóir ar an Scoil sna blianta íogaire tosaigh. Ní do Nessa is fearr a chuaigh.' I 1943, bhí coimisiún faigthe aici ón Scoil chun eagrán de Tóraigheacht Dhiarmada agus Ghráinne a ullmhú agus bhí réamhtháille tugtha di. I 1944, in ainneoin a raibh curtha i gcrích aici, bhí a hainm go fóill ar liosta na mac léinn a bhí ag obair faoin Rathileach. D'iarr comhlacht Bhrún agus Uí Nualláin uirthi eagrán scoile den scéal a chur ar fáil, agus nuair a d'inis sí seo don Rathileach 'tugadh an bóthar di' (Ó Murchú); tá cuntas meáite ag Ó Murchú ar an gcaoi ar chaith an Rathileach le scoláirí óga scéim Roinn an Oideachais in Scoil an Léinn Cheiltigh. Tuarascáil Leathchéad Blian . . ., 1990. Deir Ó Murchú, sa réamhrá leis an tuarascáil: 'Ní nach ionadh, táim fíorbhuíoch chomh maith de Nessa Ní Shéaghdha, a thoiligh a cuimhní pearsanta ar sheanscoláirí Scoil an Léinn Cheiltigh a bhreacadh dúinn.' Ar éigean a luann sí an Rathaileach [Tomás Ó Rathile] agus is mó den ghreann ná den searbhas atá ina bhfuil le rá aici i dtaobh Myles Dillon, Dan Binchy agus Mhichíl Uí Bhriain. Is é an focal deiridh aici: 'Ag féachaint siar dom tamall ó shin, rith sé liom ó'm thaobhsa den scéal gurbh oidhrí dílse na hollúna sin ar aos dána na Meánaoise in Éirinn: foirfeacht an léinn mar chuspóir acu, ach gurb eatarthu féin ba mhó a gcumarsáid, nó idir iad féin agus an aicme a d'áirídís a bheith ar chomhchéim leo. Tá ré nua go forleathan faoi réim le tamall anuas agus ní miste é.' Foilsíodh an leabhar scoile i 1944 (Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne. Maraon le réamhradh, nótaí agus foclóir). 'B'é an t-eagar a chuir sí san am sin ar an Tóraigheacht i gcomhair mhuintir Bhrún is Uí Nualláin a leath a hainm i mbéal an phobail, ar ndóigh. Ina dhiaidh sin arís, sa bhliain 1967, tar éis Myles Dillon é a thathant uirthi, is é is dóichí, d'fhoilsigh Cumann na Scríbheann nGaedhilge a heagrán deifinídeach den téacs (Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne. The Pursuit of Diarmaid and Gráinne).' Foilsíodh mar phaimfléad léacht statúideach a thug sí san Institiúid, Translations and adaptions into Irish, 1984. Seach-chló ar aiste in Celtica XVII is ea Collectors of Irish Manuscripts: Motives and Methods, 1985.
Grád scoláire a bhí aici in Scoil an Léinn Cheiltigh ar feadh 1950-54; ina dhiaidh sin go dtí gur éirigh sí as i 1981 is mar Chúntóir Taighde a bhí sí ag obair. Lámhscríbhinní Gaeilge na Leabharlainne Náisiúnta a chlárú an príomhchúram a bhí uirthi ar feadh na tréimhse sin. Sna blianta ó 1961 ar aghaidh, tháinig aon fhascúl déag de Catalogue of Irish Manuscripts in the National Library of Ireland amach faoina hainm. In Éigse XXVIII, 1993 deir Pádraig Ó Fiannachta: 'Bhí an-spéis aici san obair a bhí á dhéanamh agam féin ar lámhscríbhinní Mhaigh Nuad ag an am. Níorbh fhada gur thugas faoi ndeara go raibh sé de dhifir eadrainn go bhféadfadh sise cuimhneamh ar mhionshonraí de gach sórt gan cabhair leabhair ná nóta, ach nach bhféadfainnse a leithéid a dhéanamh. Bhí na scríobhaithe beo os a comhair agus a nósa ar leith peannaireachta agus nodaithe. Bhí a lán oibre déanta aici faoin am sin ach gan é foilsithe, ná cóir aici chuige, mar nár chuir údaráis léinn ná leabharlainne a ndóthain suime san obair bhunúsach ghátarach úd an uair sin. Níorbh aon chnáimhseánaí í Nessa, áfach, ná ní raibh sí milleánach ar lucht na moille. Bhí sé de shuáilceas aici roimh dheireadh a saoil go raibh aon fhascúl déag de chlár lámhscríbhinní Gaeilge na Leabharlainne Náisiúnta foilsithe óna láimh agus seoda aimsithe aici a bhí i bhfolach leis na cianta cairbreacha, dála fhilíocht Bhlathmhaic, nó an chnuasaigh exempla a d'aimsigh sí go gearr roimh a bás.' In Éigse, samhradh-geimhreadh 1967, dúirt Brian Ó Cuív i léirmheas ar The Poems of Blathmac son of Cú Brettan…, 1964 in eagar ag James Carney: 'No discovery in our times has been of such importance to those interested in Irish poetry as that made by Professor James Carney over a decade ago when he found… in a seventeenth-century manuscript in the National Library a body of verse texts on religious themes which are of great antiquity and which, for the most part, are known from no other source.' Is é atá le rá ag Ó Murchú: 'Ba dhóigh liom, áfach, gurb í Nessa a d'aimsigh iad. Mar a dúirt James Carney féin i dtosach a eagráin: "This body of poetry has been found in a hitherto neglected seventeenth century manuscript, G50…. for a description of this manuscript see Cat. of Irish manuscripts in the National Library of Ireland (Ní Shéaghdha)…". Mar ba dual di arís, níor loirg Nessa aon aitheantas, ná aon luach saothair, ach an méid a d'aimsigh sí a thabhairt don té a d'fhéadfadh, dar léi, leas ceart a bhaint as'.
Deir Ó Fiannachta: 'Ní hiad buanna foighne agus léinn an scoláire amháin a bhí ag Nessa. Spreag a scéimh scoth filíochta grá ár linne de réir mar a chloisim. Thug sí togha an chúraim dá céile grách nó gur cuireadh i gcré é. Thóg sí féin agus eisean clann i gCorca Dhuibhne [an t-ainm a bhí ar theach a hathar ar Bhóthar na nGabhar, Dún Droma] Áth Cliath a bhí chomh dúchasach le haon chuid de Shíol Dhuibhne thiartheas mar a raibh a croí.' D'éag sí 11 Aibreán 1993. Tá sí curtha i reilig Bhaile Mhic Thorcail, Áth na Sceire, Co. Chill Mhantáin. SEÁN DEISCRÍOBHACH: Séan Ó Muimhneacháin, Cúl a’Bhuacaigh, Maigh Cromtha, a bhain €500 dá Agallamh Beirte, “An Leibide Liobarnach” i gcomórtas maoinithe ag Údarás na Gaeltachta. Cúigear comhaltaí nua ceaptha ar Bhord na Taibhdheirce – Tuairisc.ie
Dúirt Aodh Ó Coileáin, Cathaoirleach Bhord na Taibhdheirce gur 'cúis mhisnigh' do lucht na Taibhdheirce líon na n-iarratas a fuarthas ar na folúntais ar mBord
Dé Luain, Meitheamh 11 2018 ag 1:35 pm
Tá cúigear comhaltaí nua ceaptha ar Bhord na Taibhdheirce.
Is iad an Dr Siobhán Nic Fhlannchadha, Ógie Ó Céilleachair, Mairéad Ní Chualáin, Trevor Ó Clochartaigh agus Orla King an cúigear ball nua atá ceaptha ar Bhord Amharclann Náisiúnta na Gaeilge.
Bhí deis ag daoine cur isteach ar na folúntais, an chéad uair riamh go raibh a leithéid de phróiseas ann i gcás an bhoird.
Tréimhse sé bliana a bheidh ag na baill nua ar Bhord na Taibhdheirce agus is obair dheonach a bheidh i gceist.
Dúirt Aodh Ó Coileáin, Cathaoirleach Bhord na Taibhdheirce gur "cúis mhisnigh" do lucht na Taibhdheirce líon na n-iarratas a fuarthas. Dúirt sé gur "cruthúnas" a bhí sa mhéid sin "ar an tábhacht, i súile an phobail, a bhaineann leis an gcoincheap, Amharclann Náisiúnta na Gaeilge".
"Rachaidh an fuinneamh úr agus an meascán scileanna agus buanna go mór chun tairbhe na Taibhdheirce agus pleananna agus straitéisí á leagan amach againn," a dúirt Ó Coileáin.
I ráiteas a chuir an Taibhdhearc amach agus baill nua an Bhoird á bhfógairt acu, dúradh gur ceapadh beirt bhall nach bhfuil lonnaithe i gcathair ná i gcontae na Gaillimhe le go mbeadh "dearcadh níos náisiúnta" ag an mBord. Ceapadh duine a bhíonn ag plé le heagraíocht ealaíne eile i gcathair na Gaillimhe chomh maith.
Moltaí ab ea iad seo a bhí i dTuarascáil a réitigh an comhairleoir Jane Daly: Ealaín neamhspleách, don Taibhdhearc sa bhliain 2013.
Dúradh freisin nár tháinig aon iarratas ó Thuaisceart Éireann an babhta seo.
Seo a leanas na baill nua a bheas ar Bhord na Taibhdheirce.
An Dr Siobhán Nic Fhlannchadha as Maigh Cuilinn ó dhúchas atá ag obair i mBaile Átha Cliath le Cumann Ollscoileanna Éireann. Bíonn Ní Fhlannchadha ag plé leis na scéimeanna HEAR & DARE, dream a bhíonn ag plé leis an oideachas tríú leibhéal do dhaoine atá faoi mhíbhuntáiste nó a bhfuil riachtanais speisialta acu. Iar-Reachtaire ar Chumann Drámaíochta Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath í Siobhán Nic Fhlannchadha agus ghlac sí páirt i léiriúcháin de chuid na Taibhdheirce le linn a hóige.
Ó Mhaoil a' Chóirne i nGaeltacht na Rinne d'Ógie Ó Céilleachair, múinteoir i nGaelcholáiste Luimnigh agus teagascóir Gaeilge i gColáiste Mhuire gan Smál agus Ollscoil Luimnigh. Tá úrscéal agus gearrscéalta foilsithe aige agus tá spéis ar leith aige sa drámaíocht, sna lúibíní agus san amhránaíocht ar an sean-nós mar aon leis na hamhráin nuachumtha.
Tá Mairéad Ní Chualáin, An Cnoc, Indreabhán, ina Stiúrthóir Ealaíne ar an Chompántais Amharclainne, NoRopes i gcathair na Gaillimhe. Tá sí ag obair mar ealaíontóir cónaithe le Druid faoi láthair agus d'oibrigh sí ar léiriúcháin éagsúla sa Taibhdhearc. Tá taighde déanta ag Mairéad Ní Chualáin faoi fhorbairt dhrámaíocht na Gaeilge in iarthar na hÉireann.
Tá an t-iarsheanadóir Trevor Ó Clochartaigh ina Bhainisteoir Cumarsáide le TG4. Iarbhainsteoir/Stiúrthóir Ealaíne ar an Taibhdhearc é chomh maith agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chompántais Na Fánaithe i gcathair na Gaillimhe. Thug sé tréimhsí chomh maith ag obair le Ros na Rún agus le Fair City agus chaith sé blianta ag teagasc agus ag eagrú cúrsaí drámaíochta i scoileanna ar fud na tíre.
As na Doireadha i mBaile na hAbhann ó dhúchas d'Orla King a roghnaíodh mar gheall ar a cuid taithí agus saineolais i réimse na n-acmhainní daonna. D'oibrigh sí sa réimhse sin le TG4 agus le hÚdarás na Gaeltachta. Chaith sí blianta ag obair le Telegael, in Eo Teilifís agus le Gréasán na Meán ar an Spidéal. There is an impressive sculpture situated at Fál Mór called ‘Deirbhile’s Twist’ which consists of upright granite boulders forming a spiral which gain height towards the centre. Another, called ‘Idir Dha Sháile’ is located at Mullach Rua. These form part of the ‘Tír Sáile’ sculpture trail which extends along north Mayo, commencing in Ballina and finishing up here at Fál Mór. The sculptures were constructed in 1993 to commemorate 5000 years of settlement in Mayo. An ciníochas 'tagtha abhaile' go Sasana - PEIG.ie
An ciníochas 'tagtha abhaile' go Sasana
19 Iúil, 2021 | 1 | Meon Eile
Tá sé tagtha abhaile, ceart go leor. Is é sin an teachtaireacht nach bhfuil múineadh muice ar chuid mhór de lucht tacaíochta an tsacair i Sasana.
De bharr nár éirigh le Bukayo Saka, Marcus Rashford agus Jadon Sancho lena gcuid ciceanna pionóis sna smeachanna deireanacha sa mhórchluiche i gcoinne na hIodáile breis agus seachtain ó shin, tugadh drochbhail orthu ar líne.
Is é Bukayo Sako – 19, an duine is óige ar fhoireann Shasana – a chaith an cic a thug an bua d'fhoireann na hIodáile. Thug a lucht tacaíochta féin íde don deagóir ar na meáin shóisialta. Is cinnte go raibh an fear óg nach bhfuil ina fhear go fóill goilliúnach faoin mhéid a tharla ar an pháirc gan bheith ag caint ar an aisfhreagra a fuair sé féin agus a chuid cairde a imríonn leis.
Níor thóg cuid de lucht tacaíochta Shasana sin san áireamh nuair a mhaslaigh siad é ar líne. I ndáiríre, d'iompair an lucht tacaíochta féin ina scata brútaí ach cad é an mbeifeá ag súil leis ó mhuc ach gnúscht?
Rinne na tacadóirí sin iad féin náire a tharraingt ar an tír. Dá mbeadh tír ar bith eile ar dhroim an domhain ag iarraidh cic sa tóin a thabhairt do Shasana ní bheadh aon ghá leis. Tá sé déanta acu féin. Jab déanta agus ní fhéadfá á shárú.
Is cinnte go bhfuil go leor daoine sásta faoi seo in Éirinn. Léiriú do gach duine atá ann go bhfuil muid inár gcónaí leis na cianta taobh leis na comharsana béal dorais ón tromluí is measa, agus gur fhulaing muid go daor as.
Is léir go bhfuil fadhb níos doimhne ann áfach. Dá mbeadh páistí scoile á n-iompar féin ar an bhealach seo bheadh iarmhairtí ann. Bheadh siad díbeartha ó theach na scoile – an ruaig curtha orthu. Bheadh litreacha curtha 'na bhaile chuig a gcuid tuismitheoirí agus seans maith go mbeadh oibrí sóisialta ag tarraingt ar an tigh le fiosrúchán a dhéanamh cárbh as ar eascair an dúil seo san fhoréigean.
D'ainneoin go bhfuil seo intuigthe do mhéid áirithe daoine sa tsaol – is cinnte go bhfuil cuid de na Sasanaigh a sheol teachtaireachtaí mailíseacha chuig na himreoirí ag siúl thart fá Londain agus cathracha eile agus gan cliú acu go ndearna siad faic mícheart agus, níos mó ná sin, den bharúil go raibh na focail chruálacha a d'úsáid siad cruinn agus go raibh sé de cheart acu iad a úsáid.
Tá na húdaráis spóirt ar mire leo. Cad chuige nach mbeadh?
Táthar a rá go bhfuil seans ann nach mbeidh cead ag an lucht tacaíochta s'acu dul chuig cluiche nó dhó. Tá fiosrúchán ar siúl agus é ráite go mbeidh impleachtaí ann dóibh seo a bhí ciníoch ar na meáin shóisialta. Ní leor é.
Níor chóir cead a bheith ag na daoine seo dul ar na meáin shóisialta ar feadh achar fada. Níl sé ródheacair sin a dhéanamh. Nuair a aimsíonn na húdaráis cé hiad na daoine ba mheasa a d'iompar iad féin le linn, i rith agus i ndiaidh an chluiche, ba chóir rogha a thabhairt do na dóibh: freastal ar ranganna a thabharfadh deis dóibh foghlaim faoi impleachtaí a nósmhaireachta, nó ráithe a chaitheadh i bpríosún.
Bhí fadhb riamh ag na Sasanaigh le dream ar leith a bhíonn ag leanstan cúrsaí sacair agus mar sin ba cheart fios a bheith acu go mbeadh seans ard ann go mbeadh deacrachtaí ann le linn an chluiche seo. B'fhéidir go smaoineodh údaráis sacair an domhain fosta gurbh fhearr gan cead a tabhairt a leithéid de chluichí mór a eagrú i Sasana ar feadh i bhfad.
Dá mbeadh imreoir ar an pháirc i ndiaidh imreoir eile a mhaslú go ciníoch chuirfí den pháirc iad, mar sin cad chuige nach dtugtar an fheadóg dheireanach agus méar san aer don lucht tacaíochta ciníoch? Tá sé thar am, i bhfad thar am sin a dhéanamh. Come on na mBan agus ceithre imeacht eile
Come on na mBan, An Góilín, Club na Múinteoirí, Cearnóg Parnell, Dé hAoine 8 Feabhra @ 19:30
Teideal oiriúnach d'ócáid a spreagfaidh mná le go gcloisfear i mbun amhrán iad!
Seo an dara hócáid dá leithéid a eagraíodh le tamall anuas a thugann cuireadh do mhná a gcuid amhránaíochta a chleachtadh. Aidhm na ceardlainne seo ná misneach a thabhairt don lucht freastail amhráin a rá ag ócáidí sóisialta nó imeachtaí ceolmhara. Iarrtar ort teacht le díreach véarsa nó smut d'amhrán grá (agus Lá le Vailintín ag teannadh linn!) ullmhaithe agat le canadh. Beidh seisiún seachtainiúil amhránaíochta de chuid An Góilín ar siúl ina dhiaidh sin, agus míle fáilte romhat fanacht dó sin chomh maith!
Pop Up Gaeltacht, Óstán Buswells, Dé hAoine 8 Feabhra @ 19:00;
Pop Up Gaeltacht/PopUp Gàidhealtachd/Gaeltacht Obar Dheathain, The Blue Lamp, Aberdeen Dé Máirt 12 Feabhra @ 19:00
Bheadh sé ait mír na n-imeachtaí a chur le chéile gan tagairt do Pop Up Gaeltacht a bheith ann — léiriú cruinn ar rath na n-ócáidí gach seans. Mar sin, seo dhá cheann a bheidh ar siúl sna laethanta romhainn!
Anocht, beidh dream ag teacht le chéile in Óstán Buswells sa chathair chun 'bheith ag labhairt Gaeilge le chéile.
Gaeil na hAlban a bheidh ag bailiú le chéile ag macasamhail d'ócáid sa tír sin Dé Máirt seo chugainn — an chéad uair dona leithéid a bheith ar bun ann, de réir dealramh! Go n-éirí leo agus súil agam go leanfaidh siad leis an NÓS!
Kneecap ar camchuairt:
McKenna's, Muineacháin, Dé hAoine 8 Feabhra @ 20:00;
An Spailpín Fánach, Corcaigh, Dé Sathairn 9 Feabhra @ 20:00;
Róisín Dubh, Gaillimh, Déardaoin 14 Feabhra @ 20:00
Ahh sea, tá geabairí Kneecap ar tí tabhairt faoi chamchuairt! Móglaí Bap, Mo Chara agus DJ Provaí a bheidh ag taisteal na tíre ag scaipeadh a soiscéal le sraith de choirmeacha, cuid a bhfuil ticéid fós ar fáil dóibh, cuid eile atá díolta amach go hiomlán.
Beidh an triúr i Muineacháin, le tacaíocht ó Dysania, i gCorcaigh sa Spailpín Fánach (Barry Wilson agus Silverbacks le bheith ar an ardán an oíche chéanna), agus sa Róisín Dubh i nGaillimh.
Faraor níl ticéad ar bith le fáil chuig gig na Gaillimhe, ach bí ar an eolas go mbeidh siad i mBaile Átha Cliath, Luimneach agus Béal Feirste as seo go deireadh na míosa, agus go bhfuil gach eolas le fáil ar na leathanaigh atá acu ar na meáin shóisialta faoi na seisiúin sin!
Tionól Nioclás Tóibín, Rinn Ua gCuanach, 8-10 Feabhra 2019
Is i Rinn Ua gCuanach a léireofar meas don sár-amhránaí Nioclás Tóibín an deireadh seachtaine seo ag teacht. An tráth seo bliana i gcónaí a eagraítear Tionól Nioclás Tóibín, agus cuirfear tús leis na himeachtaí anocht leis an oscailt oifigiúil, nuair a bhronnfar Gradam Niocláis ar Peter Browne.
Beidh ceardlanna ar bun i gcaitheamh an lae Dé Sathairn agus craolfar an clár Togha agus Rogha ar RTÉ Raidió na Gaeltachta beo ó Thigh Uí Mhaonaigh chomh maith, le Pádraig Ó Sé sa chathaoir. Tabharfaidh an Dr. Ciarán Ó Gealbháin léacht uaidh agus beidh Coirm Mhór na Féile ar bun chomh maith, le leithéidí Máire Ní Chéilleachair, Irial & Aodán Uí Ceallaigh, Meaití Jó Shéamuis agus Nell Ní Chróinín páirteach. Tiocfaidh clabhsúr leis na himeachtaí ar an Domhnach, le hAifreann an Lae, Club an Tionóil agus seoltaí dhlúthdhioscaí. Deireadh seachtaine mór roimis mhuintir na nDéise!
Seoladh dhlúthdhiosca le hÉamonn Mac Donncha, Piece of Mind, Tigh Phlunkett, Leitir Móir, Dé Sathairn 9 Feabhra @ 21:00
Tá dlúthdhiosca nua díreach eisithe ag Éamonn Mac Donncha. Piece of Mind atá mar theideal air agus seoladh é an deireadh seachtaine seo caite i Ráth Chairn Glas na Mí, sa Bhradán Feasa. Beidh seoladh eile ag Éamonn an deireadh seachtaine seo mar go mbeidh sé i Leitir Móir i gConamara. Is Tigh Phlunkett a bheidh sé agus an banna Na Hot Toddies ina theannta, agus iad i mbun seisiún ceoil. Tá blaiseadh de na hamhráin ata air cloiste agam agus is iad atá go deas, ina measc Cuimhne na dTrí Mhuire agus Amhrán an Phoitín. Le déanaí, tá droch-chreimeadh le sonrú ar dhumhcha sa Leathros, baile cois cósta i Sligeach, tar éis stoirmeacha fiáine an gheimhridh.Deir an Dr Lynch, áfach, go bhfuil contúirtí eile ann d’áiteanna cois cósta: “I measc na rioscaí eile, nach mbímid ar an airdeall fúthu i gcónaí ach a d’fhéadfadh tionchar suntasach socheacnamaíoch agus comhshaoil a bheith acu, tá doirteadh ola nó ceimiceán nó na héifeachtaí atá ag aigéadú aigéin ar orgánaigh chailcithe a mbíonn ról tábhachtach acu sa bhiashlabhra aigéanach.Tá an seimineár, a bheidh ar siúl an 21 Feabhra, dírithe ar lucht déanta cinntí atá bainteach le pleanáil agus le bainistíocht ár gcósta, lena n-áirítear pleanálaithe, bainisteoirí, innealtóirí agus comhairleoirí contae. I measc na mbreithimh ar an painéal a raibh sé de chúram orthu buaiteoir Ghradam Uí Shúilleabháin a roghnú i mbliana bhí Blathnaid Ó Brádaigh (Cathaoirleach Fo-choiste Liteartha an Oireachtais) Rhóda Uí Chonaire (Ealíontóir agus iar-bhall de Bord na Leabhar Gaeilge), Seán Ó Baoill (Columba Press) Paul Drury (Eagarthóir Irish Daily Mail) Alan Titley (Ollamh le Gaeilge in Ollscoil Chorcaigh) agus an t-údar Des Kenny (Siopa Leabhair Kennys i nGaillimh). Ag dinnéar Cothaigh sa Chultúrlann anocht, dinnéar bliaintiúil a reáchtálann Forbairt Feirste, dúirt Tony Mc Cusker atá ag stiúir togra an Cheathrú Gaeltachta, dúirt sé gur cheart do dhaoine a bheith feargach faoi a dheacra is a bhí sé aon airgead a fháil chun an Chultúrlann a fhorbairt is a threisiú taobh leis an dóigh atáthar i ndiaidh fortune a bhronnadh ar fhorbairt an Cheathrú Titanic agus an signature building ansin. An ceart ar fad aige. Cuireann tú ceist faoi cé chomh láidir is atá muid i bhfírinne mar phobal Gaelach nó mar phobal náisiúnach nó mar phobal atá ar son an chothromais i stát seo na Sé Chontae. Nach aige atá an ceart. Cibé bhí Mario Cucanelli, ailtire le háireamh ón Iodáil mar aoíchainteoir don ócáid. Beidh tuairisc agam ar a chaint siúd amach anseo. Is ó Dhroichead Átha ó dhúchas é Nioclás Ó Cearbhalláin agus é ina Stiúrthóir ar Thaisce Cheol Dúchais Éireann ó bunaíodh é i 1987. Is cartlannaí, taighdeoir, scríbhneoir agus léachtóir poiblí é i gceol traidisiúnta na hÉireann agus bhí sé ina Rúnaí ar Chumann Ceol Tíre Éireann 1977-92. Thug sé léachtaí ar cheol traidisiúnta na hÉireann i gColáiste na Tríonóide Baile Átha Cliath 1985-98. Is mar chraoltóir is fearr aithne air - go háirithe mar thaighdeoir agus mar láithreoir ar an sraith teilifíse ó chartlann RTÉ Come West along the Road (ó 1994 agus ar siúl i gcónaí) agus an leagan Gaeilge do TG4 Siar an Bóthar (ó 2001 agus ar siúl i gcónaí). I measc a shaothar foilsithe tá eagrán den chéad bhailiúchán de cheol na hÉireann A Collection of the Most Celebrated Irish Tunes of 1724; A Short Discography of Irish Folk Music; A Harvest Saved: Francis ONeill and Irish Music in Chicago maille leis an iliomad alt agus foilseachán físe agus fuaime i réimsí éagsúla. Former Kerry footballer Dara Ó Cinnéide has described Páidí Ó Sé as an exception to every rule after the death of the eight-time All-Ireland winner today. Gaeilge ar an Ghréasán ó Sabhal Mór Ostaig(SMO). Whether you want to explore Logainmneacha, Ainmneacha na hÉireann , Ainmneacha baistigh Sloinntí Gaelacha - Sanasaíocht agus litriú, Gramadach, Nuachtáin - Irisí, Litríocht, Gearrscealta, Dráma, Seanfhocail, Amhráin, Urnaithe ,Dánta, Ceol or Ceoltóirí, then this is the site for you. Ní bhaighidh tú a leithéid in aon áit eile. Tá súil ag lucht a eagraithe go bhfreastalóidh cainteoirí Gaeilge agus lucht tacaíochta na teanga "as gach cearn den tír" ar an mórshiúl ó Chultúrlann McAdam Ó Fiaich go Halla na Cathrach i lár Bhéal Feirste
Dé hAoine, Bealtaine 19 2017 ag 7:25 am
Tá An Dream Dearg ag súil leis 'na mílte' ag an Lá Dearg i mBéal Feirste an deireadh seachtaine seo. Tá mórshiúl beartaithe don Satharn beag seo ag an ngrúpa feachtais, i gcomhar le heagraíochtaí eile teanga ar fud na hÉireann, mar chuid den fheachtas atá ar bun le fada an lá ar mhaithe le hAcht Gaeilge a thabhairt isteach ó thuaidh.
Tá an t-iarchoimisinéir teanga Seán Ó Cuirreáin ar dhuine acu siúd atá ag tacú leis an Lá Dearg.
Ba é cinneadh Uí Chuirreáin éirí as a phost mar Choimisinéir Teanga mar agóid i gcoinne fhaillí an Rialtais ó dheas i leith na Gaeilge a spreag na hagóidí 'dearg le fearg' i mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste in 2014.
Dúirt Ó Cuirreáin inné gur "maitheas seachas dochar a dhéanann achtanna teanga ar fud na cruinne" agus gur "mar sciath chosanta seachas mar chlaíomh" a fheidhmíonn an reachtaíocht teanga.
"Tá tábhacht an-mhór go deo le reachtaíocht teanga le cosaint a thabhairt do theangacha mionlaigh agus do theangacha atá faoi bhrú i ndlínsí éagsúla ar fud an domhain mhóir.
"Thar aon rud eile, tá sé ríthábhachtach nuair a thugtar cosaint reachtúil d'aon teanga go gcuirtear forálacha na reachtaíochta sin i bhfeidhm go cuí agus go hiomlán," a dúirt Ó Cuirreáin.
Tá súil ag lucht eagraithe mhórshiúl an lae amárach go bhfreastalóidh cainteoirí Gaeilge agus lucht tacaíochta na teanga "as gach cearn den tír" ar an mórshiúl ó Chultúrlann McAdam Ó Fiaich ar Bhóthar na bhFál go dtí Halla na Cathrach i lár Bhéal Feirste.
Tá an Lá Dearg á eagrú mar chuid de shraith agóidí agus gníomhaíochtaí eile ó thuaidh le hAcht Teanga, a gealladh i gComhaontú Aoine an Chéasta beagnach 20 bliain ó shin agus a gealladh arís i gComhaontú Chill Rímhinn os cionn deich mbliana ó shin, a thabhairt isteach.
Bhí agóidí eile ar siúl ar fud an Tuaiscirt le cúpla mí anuas, go mór mór ó d'fhógair an t-iarAire Pobail Paul Givan go gcuirfí deireadh leis an sparánacht Gaeltachta 'Líofa' faoi Nollaig seo caite. Chuir Givan an cinneadh sin ar ceal go luath san athbhliain, ach luaitear é i measc na gcúiseanna le titim Stormont i mbliana.
Bhí 'Lá Dearg' eile ar siúl i mBéal Feirste tuairim is trí bliana ó shin, i ndiaidh 'Lá Mór na Gaeilge' i mBaile Átha Cliath, a eagraíodh mar léiriú ar mhíshásamh phobal na Gaeilge le polasaí an Stáit i leith na teanga.
Tiocfaidh lucht agóide na bliana seo le chéile ag 12in ag an gCultúrlann agus siúlfar i dtreo Halla na Cathrach ó 1in. Táthar ag súil go mbainfear an Halla amach ag thart ar 2in, áit a mbeidh óráidí á dtabhairt agus ceol á chasadh ag JJ Ó Dochartaigh agus Gráinne Holland.
Is iad na cainteoirí a bheidh ar ardán an Lae Dheirg: Ruairí Ó Mianáin, déagóir as Doire a tógadh le Gaeilge; Bláithín Mhic Cana, máthair agus múinteoir Gaelscoile as Ard Mhacha atá ag tógáil clainne le Gaeilge faoi láthair; Katy Rose Meade, cailín óg ar luaigh an colúnaí Ruth Dudley Edwards í ar an Belfast Telegraph agus í ag cur síos ar dhaltaí óga atá brainwashed ag an nGaeloideachas; Colm Mac Giolla Easpaig, fear óg Gaeltachta as Tír Chonaill; agus Ciarán Mac Giolla Bhéin, urlabhraí ó 'An Dream Dearg'.
Dúirt Ciarán Mac Giolla Bhéin go bhfuil "tacaíocht leathan ón phobal don Acht Gaeilge" agus don fheachtas atá ar bun ag An Dream Dearg.
"Dé Sathairn beidh deis ag daoine an tacaíocht sin a léiriú ar bhonn soiléir, dearfach agus láidir. Tá cuireadh ann d'achan duine a chreideann san éagsúlacht, i gcearta Teanga agus cearta daonna a bheith linn nuair a éileoidh muid go mbogfadh an stát maidir leis an cheist seo, breis is 10 mbliana ó tugadh gealltanais shoiléire dúinn i leith Acht Gaeilge de.
"Níl aon amhras ach go bhfuil ceist na Gaeilge i gcroílár na géarchéime polaitiúla is déanaí ó thuaidh agus tá An Dream Dearg ag rá go soiléir nach féidir an feidhmeannas a chur ar ais go dtí go bhfuil Acht Gaeilge ceartbhunaithe ann. Tá 50 duine as 90 de na baill nuathofa sa tionól ag tacú linn, mar atá na Náisiúin Aontaithe, Comhairle na hEorpa agus sciar leathan den phobal," a dúirt Mac Giolla Bhéin.
Idir an dá linn, tá iarrtha ag an Seanadóir de chuid Shinn Féin, Niall Ó Donnghaile, iarMhéara Bhéal Feirste, ar bhaill thofa Thithe an Oireachtas teacht aneas go Béal Feirste Dé Sathairn lena dtacaíocht a léiriú d'Acht Teanga ó thuaidh.
Thug an Seanadóir cuireadh dá chomhghleacaithe sa Seanad an tseachtain seo a bheith i measc "na mílte duine" a bheidh i láthair ag an agóid.
"Tá a fhios agam go bhfuil cion ag mo chomhghleacaithe ar an Ghaeilge agus ba mhian leo go mbeadh sí faoi bhláth ó thuaidh. Tá súil agam go bhfeicfidh mé iad ar Bhóthar na bhFál an Satharn beag seo," a dúirt sé. Seolfar Seachtain na Gaeilge 2013 i gCo Mhaigh Eo ar an Déardaoin, 28 Feabhra, @ 8.00 i.n. in Óstán an Welcome Inn i gCaisleán an Bharraigh...Seachtain na Gaeilge 2013 will be launched by musician & broadcaster Meaití Joe Shéamuis Ó Fatharta in the Welcome Inn Hotel on the 28 th February. Ar na cairde dílse aige bhí Torna, Conall Cearnach, Pádraig Archer (bainisteoir An Claidheamh Soluis), Séamus Beairtle Ó Sé, Pádraig Ó Súilleabháin ··· Dúirt Torna in An Claidheamh Soluis ar 10 Eanáir 1903: “Ón gcéad uair do chuala Aonghus an Ghaeilge dá labhairt bhí ampal air chuici ··· Tá “Caoineadh Aonghuis”, a scríobh Torna, in An Claidheamh Soluis 4 Eanáir 1903, caoineadh Chonaill Chearnaigh in Irisleabhar na Gaedhilge, Feabhra 1903 agus caoineadh “An File” in An Claidheamh Soluis 21 Feabhra 1903. Tá tagairtí dó ag Séamus Beairtle Ó Sé ina chuimhní cinn (“The Speckled bird” i gcló in The Church of Ireland Gazette). Beidh córas nua marcála don Ardteist ag tíocht i bhfeidhm an chéad bhliain eile, Meán Fhómhair 2017, agus ísliú ar chaighdeán na Gaeilge sna coláistí oiliúna dá thuar. Do 'Seán Mac Éinrigh ó Mhaigh Eo' a thagraíonn Dubhghlas de hÍde[B4] in Mise agus an Connradh ··· Tá cuntas ag an gCraoibhín in Mise agus an Connradh ar an teannas a bhí ann maidir leis an gClár Dátheangach i 1905 idir an Conradh, na múinteoirí náisiúnta agus na bainisteoirí ar thaobh amháin agus an Bord Oideachais agus na cigirí ar an taobh eile
De na Lochlannaigh domsa agus dá bhrí sin ba doiligh liom an lucht sin a bhíodh seal mar oidí léinn agus eolais dúinne a dhul ar ceal, agus ní eile atá a fhios agamsa go maith, má mhaireann na fíor-Éireannaigh beo go mba mhór ab fhearrde an cine daonna.' Baineann eagarfhocal an pháipéir leis an 'ríscoláire' agus 'an Gaeilgeoir críochnaithe' seo. Bhí sé ar dhuine de na scoláirí a chabhraigh leis an gCraoibhín agus é ag bréagnú a raibh ráite ag Mahaffy san fhianaise a thug sé os comhair an Choimisiúin um Oideachas Meánach in 1899 (Mise agus an Connradh)
In Mise agus an Connradh, 1937, agus é ag tagairt do mheath na teanga sa 19ú céad, deir Dubhghlas de hÍde[B4]: 'Ní fheicim go raibh acht aon duine clúúil amháin ar ghoill an mí-ádh seo air; ba é sin an tArdeaspag Mac Héil, agus fairíor
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí an deartháir seo le hEoin Mac Néill[B4] ina rúnaí onórach ag Conradh na Gaeilge in 1898-9 ach ní thugann staraithe an Chonartha ná Dubhghlas de hÍde (in Mise agus an Connradh) aird air sa ról sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 'Ní raibh éinne, lena linn, a rinne níos mó ar a shlí féin chun Gaeilge a leathnú agus a shaothrú', an meas a thug Dubhghlas de hÍde[B4] air in Mise agus an Connradh, 1937
GORDON, Robert Mc Sherry ( c.1861–1934)
Deir de hÍde gur toghadh é 'ina rúinchléireach in éineacht le Eoin Mac Néill[q.v.]' ag cruinniú den Chonradh i Meán Fómhair 1893 (Mise agus an Conradh)
"Ár Maecenas" a thugann an Craoibhín air in Mise agus an Conradh. Rugadh é i gCearnóg Mhuirfean, Baile Átha Cliath, ar 23 Deireadh Fómhair 1822
Deir an Craoibhín in Mise agus an Connradh: "Théadh sé abhaile gach tráthnóna chun an oíche a chaitheamh i measc a chuid leabhar ..
In Mise agus an Conradh deir an Craoibhín: "Bhí grá aige don Ghaeilge ach ní raibh aon bhlas de spiorad na náisiúntachta ann, sílim
Deir Breandán Ó Madagáin in An Ghaeilge i Luimneach 1700–1900 gur ag cuimhneamh ar a óige féin a bhí an Grádach nuair a scríobh sé, sa reámhrá a chuir sé le Toruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne in 1857, faoi na lámhscríbhinní a léití os ard i dtithe na bhfeirmeoirí nuair a bhíodh obair ar nós cardáil olla ar siúl nó ag tórraimh: "The writer has heard a man who never possessed a manuscript, nor heard of O'Flanagan's publication, relate at the fireside the death of the sons of Uisneach without omitting one adventure, and in great part retaining the very words of the written versions". Dúirt an Craoibhín in Mise agus an Conradh: "Bhí sé ag lasadh le grá don Ghaeilge, teanga do labhair sé óna óige, agus don tír"
Tá litir uaidh i gcló in Mise agus an Conradh ag tagairt do cheann de leabhair an Chraoibhín: "Tá cion agus meas air ag sean agus óg agus cuid de na seandaoine nár fhoghlaim riamh an Ghaeilge a léamh bheadh iontas ort chomh bréan díobh féin agus atá siad
Is dóigh le Fionnuala Uí Fhlannagáin gurbh é an fáth a ndearna an Craoibhin beag is fiú den Lóchánach in Mise agus an Connradh (1931) é bheith claonta ina aghaidh toisc a chaidrimh féin ar an Ruiséalach. Tháinig sé abhaile go hÉirinn cúpla lá sular bunaíodh Conradh na Gaeilge agus bhí ar an mbeagán a bhí sa láthair 31 Iúil 1893
Tuairimíonn Risteárd Ó Glaisne in Dúbhglas de hÍde (1860–1949): ceannródaí cultúrtha 1860–1910, 1991 gurbh i ngeall ar pholaitíocht Uí Mhaolruanaidh nár luaigh an Craoibhín fiú a ainm in Mise agus an Conradh
B'fhéidir saothar dírbheathaisnéisiúil a thabhairt ar Mise agus an Connradh, [1933] agus ar Mo thurus go hAmerice, 1937
Is dó an tagairt atá ag an gCraoibhín in Mise agus an Connradh: 'Lúnasa 4...
MURPHY, James Edward Hartnett ( c.1851–1919)
Deir Declan Kiberd (Synge and the Irish language) gurbh é Murphy an sadhsóir a scríobh litir uair in The Irish Times ag lochtú leabhairíní beaga Gaeilge Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge; 'iarracht ar iad a mharbhú agus a mhúchadh', mar a dúirt de hÍde[q.v.] in Mise agus an Connradh
Tugann de hÍde le chéile in Mise agus an Conradh clann Diolúin, an drámaíocht, an pholaitíocht agus cúrsaí na Gaeilge: 'Do bhí mo bhaile féin, Bealach an Doirín, ag déanamh go maith
Ganntanas airgid faoi deara an laghdú a rinneadh ar líon na dtimirí. Sa leathanach deiridh de Mise agus an Connradh cuireann Dubhghlas de hÍde[q.v.] síos ar an iarracht a bhí ar siúl ar son na teanga ina bhaile féin
In Aibreán 1905 bhí sé ar dhuine den toscaireacht, in éineacht le Eoin Mac Néill[q.v.] agus Máire de Buitléar[B1], chuig cruinniú de Chumann na nArdmháistrí Caitliceacha d'fhonn tathant orthu a cearta a bhaint amach don Ghaeilge sna meánscoileanna (Dubhghlas de hÍde, Mise agus an Connradh, 1937). Bhí ag teip ar a shláinte nuair a d'éirigh sé as obair timpeall Bhealtaine 1925 Hugh Mac Fhionnlaoich agus Bernard ó chomhlacht teilifíse Cúl a Tí Ag caint faoin gClár úr teilifíse "The Bunions" a bheas a thaifead acu gan mhoill agus le craoladh ar TG4. BORIS JOHNSON: An féidir é go mbeidh an Príomh-Aire Johnson agus na Tóraithe níos báúla le cás na Gaeilge ná mar a bheadh Páirtí an Lucht Oibre thall?
18 December, 2019 11:57
CÉ GO RAIBH sé ina luí tinn tuirseach agus tréith lag ag slaghdán "a tháinig aníos as doimhneacht Ifrinn" bhí Séamus Mac Seáin in ann teachtaireacht dhóchasach a scríobh do Ghaeil a bhí meallta faoi thoradh an olltoghcháin.
Mar is gnách, thug Séamus, duine de bhunaitheoirí Ghaeltacht Bhóthar Seoighe, cúiseanna do lucht na Gaeilge gan lagmhisneach i ndiaidh gur éirigh le páirtí Boris Johnson móramh mór a fháil ag Westminster.
"Tá cainteoirí Gaeilge ar buille gur chaill Corbyn agus Páirtí an Lucht Oibre agus is cinnte go raibh clár toghcháin ar fheabhas acu a dhéanfadh leas an lucht saothair ach cad is fiú clár maith munar féidir é a chur i bhfeidhm?" a d'fhiafraigh sé ar a leathanach facebook.
"Ó thaobh na Gaeilge de is fiú meabhrú ar an am a chuaigh thart agus na Caomhaithe i gcumhacht abhus.
"Ba iad a d'aithin an chéad bhunscoil lánGhaeilge sna Sé Chontae, cé gur shéan Páirtí an Lucht Oibre a bhí i gcumhacht rompu aitheantas ar an scoil chéanna.
"Ba iad na Caomhaithe a d'aithin agus thug maoiniú do Mheánscoil Feirste agus a thug córas satailíte isteach le ligint do Ghaelscoil eile fás amach as Bunscoil Phobal Feirste – ainneoin nach raibh an critéir inmharthana sroiste acu.
"Ba iad fosta a bhí ar thús cadhnaíochta ag tacú leis an Ghàidhilg in Albain.
Ach ní fan de chuid Boris Johnson é Séamus.
"Ainneoin gur búr gan béasaí é Johnson, sílim gur mó an seans go bhfaighfí tuiscint ar an Ghaeilge uaidh ná a bhfaighfí ó Corbyn agus a chomrádaithe choíche "I bhfad siar, ba rialtas de chuid an Lucht Oibre a bhí i gcumhacht le linn ceann de na tréimhsí a ba dhanartha ar mhuintir na Sé Cho. agus Tony Benn (cara mór na heite clé in Éirinn) ina bhall de.
"Ní mar a shíltear a bhítear!!
"Agus an DUP leonta agus gonta, is mó seans ná riamh buntáiste na Gaeilge a cur chun tosaigh agus go mbeidh cluas le héisteacht ann," a scríobh Séamus. John Paul Ó Domhnaill, atá i gceannas ar chúrsaí teicneolaíochta do Bhord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin.
Tá suirbhé déanta ar ríomhairí glúine i scoileanna dá gcuid ag Bord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin nó an Coiste Gairmoideachais mar a bhíodh. Rinneadh é seo féachaint le fáil amach cén chaoi a bhfuil ag éirí le córas na ríomhairí glúine sa scoileanna a bhfuil siad iontu.
Ríomhairí glúine, Scoileanna
An Dr. Séamus Ó Beirn.
Tá an dochtúr ag caint inniu ar an tionchar atá ag fearg agus olc ar do shláinte.
Eilín Nic Dhonnacha, as Cill Chiaráin.
Ag cur síos ar na bealaí is fearr le haghaidh costas leictreachais a laghdú i do theach.
Costas, Leictreachais
Pádraig de Bhaldraithe, cathaoirleach ar an mbord agallaimh Fondúireacht Ollscoil na hÉireann & Cheanada & Ailish Bhreathnach.
Tá sé fógartha le gairid go bhfuil scéim na dTeagascóirí Gaeilge oscailte anois agus is iad Fondúireacht Ollscoil na hÉireann agus Cheanada atá á bhfógairt seo. Tá an clár seo dírithe mar sin ar fhás agus ar fhorbairt na teanga i gCeanada. Is i Nova Scotia a bhí Ailish ina teagascóir. Tá sé aimsithe againn - lógó FF - ar phostaer Bhrian Crowley. Féach go cruinn anois ar an chúinne ar bun ar dheis…. Beidh an bonn óir agus duais €2000 le fáil ag buaiteoir an chomórtais, a bheidh ar siúl in Óstán an Rochestown Park i gCorcaigh i mí Feabhra ar an Aoine 6 Feabhra. Rúnaí Um Thacaíocht D'Eagraíochtaí na Gaeilge - ag smaoineamh ar straitéis, ag moladh don gCumann conas dul ar aghaidh, ag earcú cabhrach, agus ag cur ár gcuspóra seo ar aghaidh b'fhéidir i Bhíodh amhráin is ceol ann arís go mbíodh sé ina lá, Scéalta Fiannaíochta á n-inseacht is a phionta ag gach fear ina láimh, Tá na sonraí do scoileanna sa Ghaeltacht atá ag iarraidh páirt a ghlacadh sa Scéim Aitheantais Scoileanna Gaeltachta in 2019 ar fáil in Imlitir 0011/2019. Níl an leabhar gan locht, ach bhain a lán daoine taitneamh as. Tá na dánta go léir ann le haistriúcháin Bhéarla. Tá a lán grianghraf ann, dubh agus bán, a rinne mé le ceamara digiteach an-bhunúsach. Tá an leabhar fós ar fáil i gcló, agus ar fáil mar e-book, freisin.
Sa leabhar seo, tá roinnt scigaithrisí ar amhráin Ghaeilge. Rinne mé an dlúthdhiosca, Cleas Amhrán, díobh sin, agus ceol eile a chum mé. 18 Feabhra 2017
Chomh luath agus báid utilitarian, tá Húicéirí úsáid anois mar ceardaíocht fóillíochta: scileanna na tógálaithe bád agus criúnna féidir a bheith buíoch i rith na geallta bád tSamhraidh. Sna rásaí, leagtar amach an cúrsa seoltóireachta le bullaí agus bíonn ar na báid a dhul amach chucu agus iad a thimpeallú cúpla babhta.
Roimh thús an ráis, ligtear trí fhead dhifriúla le go mbeidh na seoltóirí réidh. Nuair a bhíonn cineálacha difriúla bád ag glacadh páirte san aon rás amháin, tosaíonn na báid is moille tar éis an dara fead. Is é an t-achar ama idir an dara fead agus an tríú fead a léiríonn cén chis atá i gceist sa rás áirithe sin. Agus iad ag fanacht ar an tríú fead, coinníonn na seoltóirí na báid ag imeacht le go bhféadfaidh siad an cúrsa agus an aimsir a thomhas níos fearr.
Rásaí ar siúl i nGaillimh - Bádóiri an Chladaigh - agus ar fud ndeisceart Chonamara: Ros a Mhíl, An Spidéal, Cill Chiaráin, Leitir Mealláin, An Cheathrú Rua, Ros Muc, Caiseal, Cloch na Rón agus dhá cheann d'Oileáin Árann (Inis Mór agus Inis Meáin) Tá ionaid traidisiúnta le haghaidh geallta bád Samhraidh. I rith Seachtain na Gaeilge i mbliana bhí Comórtas Seanfhocail againn i gcuimhne Thomáis. Tháinig Anne, bean chéile Thomáis isteach agus bhronn sí na duaiseanna ar na buaiteoirí. Ócáid speísialta a bhi ann do phobail na scoile agus do na múinteoirí Gaeilge, ach go háirithe. Leanfaimid ar aghaidh leis an gcomóradh seo go bliantiúil, le cúnamh Dé. An dtuigeann an tAire go bhfuil imní agus éiginnteacht ar na húdaráis sna coláistí anois? Tá siad ag ullmhú don bhliain seo chugainn agus níl a fhios acu an mbeidh aon athrú ann nó nach mbeidh. An ndéanfaidh an tAire an cinneadh gan mhoill sa dóigh is gur feidir leo ullmhúchán a dhéanamh don bhliain seo chugainn agus nach dtarlóidh an rud céanna dóibh agus a tharla an bhliain seo caite, nuair a tharraing an Roinne Oideachais agus Eolaíochta siar an deontas nuair a bhí na táillí curtha amach agus na socruithe déanta leis na tuismitheoirí. Má tharlóidh sin i mbliana, buille tubaisteach a bheidh ann do na coláistí Gaeilge. File a rugadh i gContae Dhoire in Éirinn é Seamus Justin Heaney (13 Aibreán 1939 a rugadh é - Baintear úsáid as an leagan Gaeilge dá ainm scaití: Séamus Ó hÉannaí).[1][fíoras?] Tá díolaim mór filíochta scríofa aige. I measc a chuid éacht le tamall beag, d´fhoilsigh sé aistriúchán ar an eipic sa tsean-Angla-Sacsanais, Beowulf, agus chuir sé eagar ar dhráma de chuid Sofaicléis, Philoctetes, faoin ainm The Cure at Troy. Ceist cearta teanga agus agus cúrsaí toghcháin pléite ag ócáidí Chonradh na Gaeilge ó thuaidh agus ó dheas
Dé Sathairn, Márta 28 2015 ag 6:15 am
Caithfear an comhionannas a bhunú ar dhea-chleachtas. B'shin an teachtaireacht ba mhó a d'eascair as an gComhdháil ar Chur Chuige Dátheangach sna hOllchomhairlí nua a reáchtáladh in Ard Mhacha an tseachtain seo.
Ag labhairt di ag an gcomhdháil, dúirt an tAire Cultúir Carál Ní Chuilín (SF) gurb "ionann cur i bhfeidhm na Cairte Eorpaí do Theangacha Mionlaigh agus Réigiúnacha agus cur i bhfeidhm an chomhionannais."
Pléadh an ról a bheadh ag na 11 Ollchomhairle nua a thiocfaidh in áit na 26 comhairle atá i dTuaisceart Éireann i gcur chun cinn na Gaeilge. In éineacht leis an Aire Ní Chuilín bhí an tAire Timpeallachta Mark Durkan (PSDL), Daniel Holder ón gCoiste um Riaradh an Cheartais ar chur i bhfeidhm na Cairte Eorpaí, Seán Ó Coinn ó Fhoras na Gaeilge agus an Teachta Dála Éamon Ó Cuív.
Labhair Daniel Holder faoi chearta teanga agus cearta na ndaoine nach n-aithníonn an Ghaeilge mar chuid dá gcultúr. Dúirt sé nach bhfuil sé de "cheart" ag na daoine sin gan an Ghaeilge a fheiceáil nó a chloisteáil ach nach bhfuil an ceart ag an té a déarfadh gur ionsaí é comhionannas a thabhairt don Ghaeilge agus don Bhéarla.
I láthair ag an gcomhdháil bhí beirt bheirt bhan ón eagraíocht Menter Iaith a chuireann an Bhreatnais chun cinn sa Bhreatain Bheag. Rinne Elin Mahaer agus Emily Cole cur síos ar ról an dátheangachais i gcomhairlí áitiúla na tíre sin.
Dúirt Pádraig Ó Tiarnaigh ó Chonradh na Gaeilge go raibh sé sásta leis an gcomhdháil ach go raibh gá le hAcht Teanga ó thuaidh go gcuirfí ar pléadh in Ard Mhacha i bhfeidhm.
"Má bhíonn Acht ann, beimid in ann é seo a bhrú chun tosaigh i bhfad níos mó. Cé go bhfuilimid ag caint air seo a chur i bhfeidhm agus go bhfuil dualgas reachtúil i leith na Cairte Eorpaí ar na comhairlí, níl dualgas orthu go fóill maidir le reachtaíocht stáit ó tharla nach bhfuil Acht ann," a dúirt Ó Tarpaigh.
Idir an dá linn, tá tús curtha ag Conradh na Gaeilge le Fóram Gnímh. Le seachtain anuas reáchtáladh fóraim i Luimneach, i mBaile Átha Cliath agus i nGaillimh. Tá sé i gceist ag an gConradh Fóram Gnímh a reáchtáil i chaon Dháilcheantar in Éirinn, thuaidh agus theas. Pléifear ceisteanna Gaeilge roimh Olltoghchán na Poblachta agus an tAcht Gaeilge i dTuaisceart Éireann.
Tá sé mar aidhm ag an gConradh an t-aos polaitíochta a chur ag smaoineamh faoi mhórcheisteanna na Gaeilge roimh an Olltoghchán. I measc na n-ábhar a chuirfear chun cinn, tá an maolú ar mhaoiniú na Gaeilge le blianta beaga anuas agus an stádas polaitiúil atá ag an teanga.
Díreofar ar an bpróiseas comhairliúcháin atá ar bun i láthair na huaire i dTuaisceart Éireann faoin Acht Teanga agus fóraim sna Sé Chontae. As everyone who is interested in these games understands, the teams prepare thoroughly for these competitions. However, it is not only the players who are involved but also the many others who are involved in the campaign to win the day. The management and selection teams plan carefully before the campaign and there is a strong voluntary effort involved. It is important to convey our thanks to these voluntary people from time to time for the work they do in providing the necessary support at the schools, club and county levels. Is cuimhin liom a bheith ag féachaint ar na hOscars agus Colin Farrell ag cur U2, an banna ceoil IS MÓ ar domhan, i láthair agus dhein sé trí Ghaelainn é! Os comhair an domhain mhóir. Ardán na Gaedhilge - Drama Náisiúnta.
Ardán na Gaedhilge - Drama Náisiúnta.Féach ainm cleiteU. Ó R.Ó Donnchadha, Tadhg Electronic edition compiled by Foclóir na Nua-Ghaeilge IG13-10739 235 1903
Connradh na Gaedhilge 24 Upper O'Connell Street, DublinFeabhra, 1903IG13-10739Royal Irish Academy
Irisleabhar na Gaedhilge13 Féach ainm cleiteArdán na Gaedhilge - Drama Náisiúnta. Ardán na Gaedhilge - Drama Náisiúnta.Connradh na GaedhilgeFeabhra, 1903 Irish
ÁRDÁN NA GAEDHILGE.
Cé mhéad daoine bhí ag trácht ar rudaibh do bhain le drámannaibh chomh fada siar agus do bhí ann? Cé mhéad daoine bhí ag sgríobhadh go bríoghmhar nó go feargach i dtaoibh na rudaí céadna ó aimsir Aris- totle féin? Timcheall milliún is dóigh liom - ná bí ag ceapadh go bhfuilim ag magadh fút, óir 'sí an fhírinne ghlan a rádh nach bhfuilim. Dá mbéadh a leabhra agus a bpáipéirí bailighthe le chéile i mBaile Átha Cliath bhéadh carn uathbhásach ann ó Dhroichead Uí Chonaill go dtí "An Stad", agus bhéadh an carn soin chomh hárd leis an rud gránda ar a ngoirthear Columhan Nelson. Bhéadh roinnt de'n charn Gréagach, roinnt eile Gearmánach, roinnt eile Spáinneach, roinnt eile - acht is mithid dom stad. Dá mbéadh duine ann i n-ánn é léigheadh, is iongantach an díospóireacht agus an troid litiordha a bheadh roimhe i n-a sgrúdughadh. Acht, 'n-a dhiaidh sin a's uile, dubhairt na measadóirí litiordha nach bhfuil níos mó 'ná céad mór-dhráma 'san domhan ar fad! Ní dhearna a lán cainte aon mhaitheas gur fiú trácht air.
Cumadh drámanna náisiúnta 'san nGréig níos mó 'ná dhá mhíle bliadhain ó shoin. Cumadh drámanna náisiúnta eile ar fud na hEurópa tar éis na haim- sire ar a ngoirghear an Renaissance. Bhí cogadh ar siubhal annso, agus bhí cogadh 'gá thuar annsúd, an t-am úd i nÉirinn, agus níorbh fhéidir léi a brigh mhór litiordha do leathanughadh amach. Acht ba thruagh an sgéal nach raibh 'san tír ó am go ham fir intleachtamhla i n-ánn drámanna breagha náisiúnta do chumadh. Chuirfidís spiorad nuadh ins na daoinibh ó Chúig Uladh go Cúige Mumhan; bhéidís níos fuinneamhla, níos tír-ghrádh- amhla, níos aontuighthe 'n-a dhiaidh sin. Tháinig an mí- ádh mór ar Éirinn 'nuair d'fhág a rí Teamhair. Brís- eadh a saoghal poloitidheachta an uair sin agus a saoghal intleachtamhuil chomh maith leis. Bhí a muinn- tir 'n-a n-amadáin a bheith faoi eagla roimh mhallacht Ruadháin. B'shin tosach fíor-tráighidheacht na hÉireann, ní hé amháin i rudaibh náisiúnta, acht i rudaibh intleachtamhla.
Acht ní'l críoch an sgéil againn fós, buidheachas mór le Dia! Ní'l Éire caillte ar fad. Tá iomad slighe ann chum tír bhocht d'árdugadh, agus slighe aca is eadh drámanna náisiúnta. D'éirigh ádh mór le tírthibh 'san Eúróp - ó'n Danmarg go dtí an Ungáir - as drámannaibh náisiúnta aois nó dhá aois ó shoin. D'éirigh an t-ádh céadna leis an Ióruaidh 'n-ár n-aim- sir féin. Is léir go gcaithfidh Éire dul ar aghaidh mar an Danmarg agus an Ungáir. Tá drámanna náis- iúnta againn cheana, gíodh go bhfuilid gearr sim- plidhe féin.
Acht b'fhéidir go mbéidh daoine ag rádh: "Ní'lmíd ag cumadh drámanna náisiúnta ar chor ar bith. Ní'l drámanna ga ndéanadh againn fá Bhrian, nó fá Shéafraidh Ua Donnchadha an Ghleanna, nó fá Aodh Ruadh, nó fá Sháirséal." Fanaidh go fóill, a cháirde! Beidh siad againn lá éigin, agus béidh siad níos breaghtha níos bríoghmhara 'ná is dóigh libh, b'fhéidir. I ndiaidh a chéile dhéantar na caisleáin. Acht céard iad drámanna náisiúnta? An riachtanach dóibh bheith fá thaoisighibh i gcomhnuidhe? Ní riachtanach. Is maith liom gach taoiseach crodha dar mhair i nÉirinn riamh; acht tá daoine eile ann. Chuir ár n-aithreacha an iomarca suime i dtaoisighibh. Cumhacht na náisiúin brigh, croidhthe, smaointe, anama, agus inntinní na náisiún, agus tá siad-san le fagháil go bríoghmhar imeasg na ndaoine i gcoitchionna. Beatha agus breagh- acht drámanna na gníomha móra agus na rudaí breagha eile idir chroidheamhlacht agus spiorad atá 'ga dtais- beáint i ndrámannaibh, agus táid-sean le fagháil i ngach fó-bhaile i nÉirinn.
Acht beidh trácht againn ar an rud sin uair éigin eile. Ní'lmid acht ag tosnughadh i ndiu. Tá an dráma Gaedhealach mar leanbh fós, giodh go bhfuil sé
gasta, croidheamhuil, agus blas na nGaedheal agus brigh na bhfó-bhailte aige. Thug sé cuaird orainn i Lúnn- dun an oidhche fá dheireadh. Bhí fáilte agus fiche roimhe. "Lá na nAmadán" do bhí mar ainm air an turus sin. Baile Chensington ó thuaidh an áit i n-a raibh sé, agus bhíomar ag gáiridhe chomh fada agus do bhí sé le feic- sint. Tá eólus agaibh air, agus, dá bhrigh sin, ní gábhadh dham a thuilleadh do rádh 'n-a thaoibh. Acht cuir- im piochtúr chugaibh, chum taisbeánadh dhaoibh na daoine do chuir os ár gcomhair é.
Ní raibh duine aca ag imirt ar árdán roimhe sin. Múinteóirí Chonnartha na Gaedhilge Lúnnduin cuid aca. Dalta an Chonnartha gach duine aca. Níor cheapamar go raibh árdán ar bith ann; do shaoilemar go raibh gach rud dár thuit amach dáríribh. Fá dheir- eadh bhí iongnadh orainn go rabhamar i halla mór i Lúnndun. Do shaoileamar go dtí sin go rabhamar i gCúige Mumhan. Déanfar sraith de laethanta sláinte agus folláine saor in aisce a sheachadadh ar fud na n-oileán, ag tabhairt cuairte ar Inis Oírr ar an 27 Feabhra, Inis Mór ar 6ú Márta, Inis Meáin ar an 7 Márta, agus Inis Bó Finne ar an 20 Márta. Is é a bheidh in Scáthanna ó Phrág ná an Muiríoch ag léamh, tionlacan ceoil le Seán Mac Erlaine, íomhánna ar scáileán agus scath-phuipéid le Púca Puppets. Radharcanna tíre: Beidh tú ag maireachtáil i roinnt de na haiteanna is áille atá ar fáil in Éirinn, áiteanna ina bhfuil tránna foirfe agus tonnta Atlantacha ar leic do dhoras. Féile Super8 Shots Árann Super8xtravanganza Seó Oíche / Evening Show - €10 / €5 Bí chugainn don chéad taispeáint phoiblí ar lón scannánaíochta8mm as Árainn agus Iarthar na hÉireann. Beidh saothar Esopus, Nua-Eabhrac - Vicipéid
Esopus, Nua-Eabhrac
Baile beag i gContae Ulster, in oirthear Nua-Eabhrac, sna Stáit Aontaithe, is ea Esopus. Tá Esopus suite ar bhruach thiar na habhann Hudson, taobh theas de chathair Kingston. "Bruacha arda" is ciall do "Esopus" sa teanga Lenape, ainm a thugtaí ar an bpobal áitiúil Lenape freisin. Bhí 9,331 duine ina gcónaí in Esopus de réir dhaonáireamh na bliana 2000. Tá dhá ghráig déag ("hamlet," téarma atá in usáid go forleathan i stát Nua-Eabhrac) ar fad in Esopus. Tá oifigí bardais Esopus le fáil i ngráig Port Ewen.
2 Geografaíocht
3 An Ghaeilge
5 Nasc Seachtrach
Teach solais, Esopus, NY
Bhí áit thrádála ag na hOllannaigh agus ag na Lenape in Esopus sa chéad chuid de na 1600í. Fearadh cogadh idir an dá dhream seo faoi dhó sa cheantar. "Cogaí Esopus" a thugtar orthu. (Thugtaí an t-ainm "Esopus" ar cheantar a bhí níos mó ná an baile beag atá ann inniu. Ba chuid d'Esopus í an áit a bhfuil cathair Kingston inniu.) Níor éirigh le ceachtar den dá thaobh bua a bhreith, agus ghabh na Sasanaigh an choilíneacht Ollannach go gairid i ndiaidh an dara cogadh. Kingston a bhí ag riaradh ghnóthaí na háite as sin amach.
Rinneadh baile beag neamhspleách d'Esopus sa bhliain 1811. Ar na daoine nótáilte a bhí ina gcónaí sa cheantar sa 19ú haois bhí Sojourner Truth, daonuasclóir clúiteach a raibh cónaí uirthi mar sclábhaí i ngráigeanna Rifkin, Port Ewen, agus West Park go dtí go bhain sí a saoirse amach. Nuair a bhí sí ina cónaí i Rifkin (go dtí 1807 nó 1808) ní raibh aici ach Ollainnis[1].
Geografaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tá 41.9 míle cearnach (109 km2) in Esopus, 37.2 míle cearnach (96 km) de thalamh agus 4.6 míle cearnach (12 km) faoi uisce. Téann an príomhbhóthar 9W ó dheas ó thuaidh tríd an bhaile feadh bhruach na habhann. Tógadh a lán tithe móra ar bhruacha na habhann sa 19ú haois agus go luath san 20ú aois; tugadh an chuid ba mhó díobh d'eagraíochtaí creidimh i ndiaidh don cháin ioncaim teacht isteach sna 1920idí. Tá fíniúnacha sa cheantar chomh maith.
Tá baint ag Esopus leis an Ghaeilge ar dhá shlí. Bíonn cuid mhaith d'imeachtaí Dhaltaí na Gaeilge ar siúl in Esopus ag ionad chúrsaí spioradálta na mBráithre Máireacha. Tá an t-ionad Máireach suite idir Bealach 9W agus an abhainn i lár páirceanna agus coillte.
Míle slí níos faide ó dheas i ngráig West Park ar Bhealach 9W, tá teach mór ag na Bráithre Críostaí. Is i reilig na mbráithre ansin a cuireadh an Bráthair Séarlas Ó Cuinn. Ba mhúinteoir Gaeilge é agus scoláire ar litríocht na Gaeilge. Lena chois sin bhí sé ina uachtarán ar Choláiste Í i New Rochelle. Crann taca láidir don teanga i Nua-Eabhrac a bhí ann lena linn. Mar chuid de Seachtain na Gaeilge, tá dianchúrsa a reachtáil idir Glór na Móna agus Glór an Ghleanna Satharn 14ú Márta i gColáiste Feirste le réimse leibheál. Rinneadh Scéal an Domhain i fiche bunscoil i gContae Maigh Eo D'fhoghlaim na leanaí trí shraith cearta “Scéal an Domhain” (siamsa ceoil ar tionchar an duine ar an domhan tionchar bruscair san áireamh) Mar pháirt don chearta molfar do na scoileanna páirt a ghlacadh sa Scoileanna Glas agus Glanadh Earraigh Náisiúnta. Ba dhíol suntais ollmhór é fionnachtain phaipírí Thiomna Nua Chester Beatty; bhí siad 100 bliain níos sine ar a laghad ná na coidéacsanna páir ba thábhachtaí ag an am. An Appeal to the Public le George Robert Fitzgerald, Uasal (ba le Thomas Connolly é agus ceartaithe aige chomh maith), 1782 Emer Walsh, Misneach, Patricia Lohan, Lohans Bar agus Restaurant agus Gearóidín Ní Ghioballáin, Gaillimh Le Gaeilge ag baint sult as Bairbiciú Ghaillimh le Gaeilge i Kelehans Is léir, mar shampla, nach bhfuil airgead á chaitheamh ar uasdatú rialtú ar an suíomh idirlíon - nó tá mír nuachta ón 20ú Bealtaine anuraidh luaite ar na scéalta is deanaí ar phríomh leathnach an leagan Ghaeilge den suíomh. Ach is i gcomhar a bhíodar in Áras Fhoras na Gaeilge ar na mallaibh gur chuir gliondar ar chairde agus ar chuairteoirí. Tá mórchuid úrscéalta agus gearrscéalta foilsithe ag Éilís Ní Dhuibhne i mBéarla freisin, ina measc The Dancers Dancing agus The Inland Ice. I measc na nduaiseanna litríochta atá buaite aici tá Duais Bisto, Duais Stewart Parker agus duaiseanna an Oireachtais. Scríobhann Lorcán Ó Treasaigh ficsean dírbheathaisnéisiúil i bprós fileata faoina óige i dteaghlach Gaelach i mBaile Átha Cliath. Beo! - Cé hé Dic Jones?
Cerddi'r Wlad (Gomer 2011)
(Gwasg y Ffynnon 1976)
Golwg ar Gan
(Gwasg Gwynedd 2002)
Sgubo'r Storws
(Gomer 1988)
Caneuon Cynhaeaf
(Gwasg John Penry 1969)
Dic Jones, An tEarrach
'Delyth m'iníon, sin í an aois' le Dic Jones
Ina chuid focal féin
Cathaoir Ard-draoi do Dic yr Hendre
Ina chuimhne, Mike Lewis
Ina chuimhne, Ceri Wyn Jones
Ina chuimhne, Meic Stephens
An Beeb
Is file maith a bhí i Máirtín Ó Direáin. Talamh agus trá, mná faoi sheálta, gleic na ndaoine ar an leic lom, an cime cathrach, Oisín i ndiaidh na Féinne: bhí a chuid ábhair aige agus chloigh sé leis. Cuir i gcás anois gur Bhreatnach a bhí i Máirtín. Cén chaoi a mbeadh an scéal ansin?
I gCeredigion na Breataine Bige, contae atá mórán chomh mór le Cill Chainnigh nó le Ros Comáin, rugadh dháréag filí idir 1880 agu 1935 a bhí a bhí ar aon chumas agus ar aon cheirdiúlacht leis an Direánach. Seo agaibh iad maille le bliain foilsithe a gcéad leabhar: Isgarn, 1949; Isfoel, 1958; Evan Jenkins, 1959; B.T. Hopkins, 1976; Alun Cilie, 1964; Edward Prosser 1950; J. M. Edwards, 1975; Dafydd Jones Ffair Rhos, 1965; T. Llew Jones, 1967; W.J. Gruffydd, 1961; John Roderick Rees, 1959; J.R. Jones, 1962. Agus b'é Dic Jones an duine ba mhó cáil díobh ar fad. Cailleadh Dic i 2009. Oíche i ndeireadh Márta seo caite, thug mé léacht in onóir dó seacht míle ón áit ar chaith sé a shaol.
In Am Imní?
Bhí pictiúr mór den fhile sa Tivyside Advertiser ag fógairt na léachta. Rinne mé agallamh ceathrú uaire ar Radio Cymru. Scaipeadh postaer. Is gearr gur tháinig scéal ón iníon. Ríomhphost a bhí ann. Ríméad ar bhean a scríofa faoin oíche seo a bhí á fógairt. Ach an bhféadfainn glaoch ar a máthair, mar ní raibh a fhios aici cér mé féin? Ghlaoigh mé ar bhean chéile Dic Jones mar sin. Dúirt mé go raibh leabhra Dic léite go mion agam, agus go raibh feirm ag mo Dhaideo in Rhydlewis lena linn. "Tá go maith mar sin. Feicfidh mé ann thú."
Cogar a chuir stiúrthóir an ionad ealaíne i mo chluais cúpla lá roimh an léacht. "Beidh go leor officianados ann," ar sé. "Saineolaithe. Tá siad ag déanamh iontais céard a bheas le rá agat. Ná lig an iomarca scil ort féin, b'fhéidir."
Tháinig an oíche mhór. Dá mbeadh seachtar iarphápaí ardléannta, seachtar ollúna uaisle, seachtar iriseoirí ilfhiosracha agus seachtar amadán éirimiúla ann, ba róchuma liom ach seasamh suas agus mo phíosa a léamh. Ach an té a thabharfadh léacht faoin Direánach in Árainn cúig bliana tar éis a bháis! Bhí an sciorradh teangan le seachaint. Ní raibh mórán duine ar bith sa slua nach raibh a fhios acu cén cineál tabac a chuireadh Dic ina phíopa, nó cén áit a gceannaíodh sé a chuid wellingtons. "Go n-éirí an t-ádh leat," arsa fear mór amháin ag dul an doras isteach dó. "Dr Johnson," arsa a bhean liom, "oíche mhór anocht dhuit í". Agus isteach léi sa gcúirt.
Fear Maith ina Shuí Breithimh
Bhí an t-ádh liom go raibh an breitheamh ceart ina chathaoirleach. Dalta de chuid Dic Jones, eagarthóir agus foilsitheoir é Ceri Wyn. Rinne sé beagán plámáis i dtús na hoíche. Dúirt sé gur dheas an rud léargas nua a fháil ar shaothar fhear na háite. Agus le himeacht ama gur daoine ón taobh amuigh a bheadh ag léamh an tsaothair sin. Suas liom féin ansin.
In 1886, an dara huair a bhí William Gladstone ina Phríomh-Aire, bunaíodh cumann darbh ainm an Allotments and Small Holdings Association. Ó bhí na Tóraithe agus na tiarnaí talún i réim ar feadh cuid mhór den naoú haois déag, bhí an drochshaol ar na daoine bochta, agus gan deis acu an talamh a shaothrú. I measc cuspóirí an chumainn más ea bhí seo:
'Generally to facilitate by all legitimate methods the restoration of the rural population to direct connection with the soil'.
Scríobh Francis Impey paimfléad dar teideal 'Three Acres and a Cow', agus réamhfhocal ann le Joseph Chamberlain, duine de na hairí a bhí i bhfoireann Ghladstone.
Bhreathnaigh mé síos ar an lucht éisteachta. Ciúin, fiosrach! Bolgam uisce agus ar aghaidh liom.
Tá cheithre thréimhse ann san am a caitheadh ó 1850 i leith. Tréimhse faoi smacht na dtiarnaí talún. Tréimhse nuair a tugadh dúshlán na dtiarnaí talún. Tréimhse nuair a tháinig feabhas agus athrú ar shaol na tuaithe. Tréimhse lenár linn féin nuair a thosaigh lucht an Bhéarla ag cur fúthu inár measc agus ag ceannacht na dtithe agus na talún. Seo ceathrú filíochta de chuid Dic Jones faoin gceathrú tréimhse. Sa dán Aros Mae'r Mynyddau Mawr atá na línte:
Tá an seanfhód álainn i lámha eile
An tseanchomharbacht tagtha chun deiridh
An té ar leis an áit ag tabhairt cúl le cine
Agus cúl le talamh spré agus cleamhnais.
Bhí monabhar mionghlórach sa halla anois. Ní monabhar míchairdiúil, mioscaiseach, ach monabhar moltach, meanmnach. Nuair a bhí an léacht thart, scaip an slua de réir a chéile. Bhí loinnir an bhuíochais ina gcuid súl.
Marach gur fhága an Direánach Árainn cá bhfios an mairfeadh cuimhne air inniu? Marach blianta Bhaile Átha Cliath, cá bhfios an bhfaigheadh sé céim oinigh ón ollscoil? Filí sin Cheredigion, Dic Jones ina measc, níor fhág siad an áit, bhí siad dílis don fhód dúchais, níor shín siad sciathán an deoraí. Sin é an fáth nach ndeachaigh a gcáil thar claí teorann amach. Ach rachaidh fós, agus beidh ainm in airde ar Dic Jones i seacht gcríocha na héigse. Gradam na Gaeilge – University Express
home Gaeilge Gradam na Gaeilge
By Caitriona O Connell Posted in Gaeilge
Tá Gradam na Gaeilge á chur ar fáil arís tar éis dhá bhliain de bhriseadh. Seo gradam a chuireann Ionad na Gaeilge Labhartha ar fáil chun céiliúradh agus aitheantas a thabhairt do mhac léinn de chuid na hollscoile atá ag déanamh a ndícheall chun an Ghaeilge a chur chun cinn san ollscoil.
Deir mhuintir Ionad na Gaeilge Labhartha go bhfuil siad "thar a bheith buíoch den Dr. Diarmuid Ó Mathúna a thug urraíocht €1000 do Ghradam na Gaeilge ar feadh sé bliana. Tá an-chreidiúint ag dul dó as an tacaíocht fhadtéarmach san a choimeád an Gradam sa tsiúl. Táimid an sásta go bhfuil Coláiste na hOllscoile Corcaigh chun an Gradam seo a íoc as seo amach. Tá an Gradam ar oscailt do mhic léinn cláraithe uile na hollscoile. "
De réir coinníollacha an Gradam, níl cead ag an mac léinn iad féinig a ainmniú don duais, caithfidh siad a bheith ainmnithe ag duine éigin eile. Scríobhann an duine sin tuairisc (dhá leathanach A4 as Ghaeilge) ar son an mac léinn fiúntach chun chur in iúl cén fáth go mbeadh an Gradam tuillte ag an duine sin. Chun chur isteach ar an nGradam, chaithfidh an mac léinn fiúntach an Ghaeilge a chur chun cinn ar fud na hollscoile. Is féidir leis seo a bheith trí imeachtaí trí Ghaeilge a eagrú leis An Chuallacht nó An Cumann Drámaíochta (ní leor a bheith ag freastal ar imeachtaí Gaeilge amháin a bheith i gceist) agus tógfar aon saghas imeachtaí san áireamh, más imeachtaí ceol, amhránaíochta, rince, spórt nó ócáidí sóisialta a bheadh i gceist. Tógfar eagrúchán imeachtaí d'áitritheoirí Áras Uí Thuama san áireamh. Más rud é go bhfuil an mac léinn gníomhach in eagrúchán imeachtaí Seachtain na Gaeilge nó Spraoi Cois Laoi mar shampla, nó páirteach i ndíospóireachtaí Gaeilge, chabhróidh se sin lena gcás chomh maith. Cuirtear sríbhneoireacht trí mheán na Ghaeilge san áireamh, más scríobh drámaí, prós, filíocht nó sna hirisí agus nuachtáin ar champas atá i gceist. Níl cead mac léinn a ainmniú don Gradam má tá sé buaite acu cheanna. Bronnfar an Gradam roimh dheireadh na bliana acadúla 2022.
An dáta deireanach le cur isteach ar an nGradam ná Déardaoin 31ú Márta 2022. Seol aon iarratas chuig g.labh@ucc.ie nó tabhar isteach chuig an Ionad Labhartha é. Tuilleadh eolas ar fáil in Oifig na Gaeilge Labhartha, Seomra G02, Áras Uí Rathaille, COC. Lucht léinn a raibh cion acu ar an nGaeilge ba ea na rífhoclóirithe a shaothraigh an fhoclóireacht Ghaeilge. Ní heol dúinn go beacht cad iad na modhanna oibre a chleachtadh a bhformhór. Ní bhíodh aon leisce orthu, áfach, tarraingt as na foclóirí Gaeilge a bhí ann rompu, rud atá léirithe go léannta, agus i modh grinn go minic, in iliomad alt ag duine de rífhoclóirithe an fichiú haois, Tomás de Bhaldraithe. Tríd is tríd, chuir an taighde seo acu sna foinsí a bhí ann rompu go mór le fiúntas agus scóip a gcuid saothair. Bhíodh dul amú orthu uaireanta maidir leis an leagan a bhainidís as na foinsí, áfach. Uaireanta eile, ní bheifeá cinnte nach le barr grinn a chuiridís leaganacha barrúla isteach. Is deacair a bheith cinnte cé acu dearmad nó greann ba bhun leis na samplaí seo a leanas atá le fáil sna foclóirí romhainn - giolla earbuill, a page or train-bearer ; lachaim, to duck or dive ; calaoiseach, a juggler ; bol, a poet ; a cow . Nuair a bheidh eagarthóir foclóra le ceapadh feasta cá bhfios nárbh fhearr rud a dhéanfaí ná siollaire a lorg - siollaire, a scanner of every word, a carper, a dictator; a beater, striker, smiter, a dexterous harper also a good singer ; siollaire mná, a strong comely woman - sin é an cur síos atá i gcuid de na foclóirí ar an té ar a dtugtar siollaire. 'Nár thaga maoile ar a fhaobhar a fhad is atá namhaid don Ghaeilge thuas' – an chéad eagrán den Chlaiḋeaṁ – Tuairisc.ie
'Nár thaga maoile ar a fhaobhar a fhad is atá namhaid don Ghaeilge thuas' – an chéad eagrán den Chlaiḋeaṁ
Bhí stadach d'fhoilsiú An Claiḋeaṁ Soluis ar feadh tamaill tar éis Éirí Amach na Cásca. An tseachtain seo ar 'Cothrom an ama seo' tá an chéad eagrán riamh den iris iomráiteach againn daoibh
Dé hAoine, Bealtaine 6 2016 ag 6:34 am
Leabhar I Uimhir I Áth Cliath, Márta 18, 1899 Pingin
Nochtar an Claidheamh
Tá dhá thréith ag an gClaidheamh seo – faobhar agus solas. Teastaíonn an faobhar ón dream a bheireann fuath don Ghaeilge. Tuigeann an dream sin gurb í an Ghaeilge anam na hÉireann, agus má imíonn an Ghaeilge, nach Éire is ceart a thabhairt uirthi feasta ach Sasana Thiar. Bhí lá nár bheag leo cead a gcinn a thabhairt do mhuintir an hÉireann agus go mór mór do mhuintir na Gaeilge, óir níorbh fhearr leo díth ná milleadh dá bhféadfaidís féin a imirt ar Éirinn ná an díth agus an milleadh a bhí á n-imirt uirthi ag a clann féin. Bhí an scéal go sásta acu. Thit a suan orthu. Nuair a dúisíodh iad, níorbh é an scéal céanna acu é. Bhí anam na hÉireann ina dhúiseacht rompu. Tá siad ar buile le tamall, agus ar nós daoine buile, tá gach ainm is measa ná a chéile acu á thabhairt ar an nGaeilge. Sin mar is fearr linn an scéal, lucht oilc agus aineolais a bheith inár n-aghaidh, agus iad ar deargbhuile. Teastaíonn faobhar uathu.
Tá dream eile ann. Dream fuarthe. Dream atá idir breac agus riabhach, mar a bhíonn na lorgaí san fhómhar. Dream na leimhe agus na lagbhrí. Easpa eolais atá orthusan. Déanfaidh an Claidheamh seo solas dóibh agus déanfaidh an solas eolas dóibh. Cuirfidh sé ar an tslí dhíreach iad.
Tá an tríú dream ann. An dream ag a bhfuil an Claidheamh seo ina lámh. Is iad atá ar an dream sin, muintir na Gaeilge agus muintir Chonradh na Gaeilge go háirithe. Is maith is eol do shliocht bhur sinsear an Claidheamh a imirt, an faobhar a dhíriú, agus an solas a leathadh. Seo daoibh an Claidheamh, más ea. Nár thaga maoile ar a fhaobhar a fhad is atá namhaid don Ghaeilge thuas. Nár thaga smúit ar a sholas a fhad is atá mac nó iníon de Chlanna Gael nach léir dóibh mórmhaitheas na Gaeilge.
Beidh áthas ar gach Caitliceach ar fud an domhain a chloisteáil go bhfuil an Pápa ag dul i bhfeabhas. Bhí sé i mbaol báis ó othras a bhris amach ar a chromán, agus b'éigean don lia Laponi an phúir seo a ghearradh. Feicfear gur contúirteach an gnó é seo mar tá an Pápá oirirc, oirní, an-aosta – tá sé deich agus ceithre fichid. Bhí cradhscal ar an lia an biorán suain a chur ann ar eagla nach mbeadh croí an tseanduine shéimh láidir a dhóthain chun é a fhulaingt.
Is é an saghas bioráin suain atá ag na dochtúirí anois, clóraform a shúitear suas trí shrón an easláin agus tagann sámhchodladh air, i gcás nach mothaíonn sé an scian ghéar ag gabhail dó.
Is é an chuma go ndéantar an clóraform seo, measctar aol, uisce, brí-aol, agus alcól lena chéile, cuirtear i gcupán mór gloine iad, cuirtear lasair ghalghuail fúthu go mbíd ar fiuchadh, agus scaoiltear gal an bheirfhiuchadh trí sheacht dtroithe ar fad de phíopa isteach go gloine eile. Bíonn ceann an phíopa ina lúba, báite in uisce, i gcás go mbíonn an ghal fuar sula scroicheann sí an ghloine mar a sileann sí ina dheora síos inti. Sin é an clóraform.
Dhéanfá uisce arís ar an gcuma chéanna as an ngal a bhrúchtann as srón an choire bhig nó an chitil atá ina suí go minic ag fiuchadh ar chlár an tinteáin i gcomhair na tae a dhéanamh.
Faoi mar a dúirt mé thuas, bhí faitíos ar an lia an clóraform a thabhairt don Phápa le heagla nach músclódh sé go brách as a shuan; agus de dheasca sin, b'éigean d'Athair oirirc na gCreidmheach faobhar na scine a fhulaingt ar feadh uair an chloig.
Tá sé ag teacht chuige féin anois, agus ní hiad na Caitlicigh amháin a mbeidh lúcháir orthu, ach gach fear dea-chroíoch ar fud an tsaoil, mar tá Pápa Leo faoi urraim mhór mar gheall ar a léann, a intinn, a shéimheacht agus a charthanacht . Go bhfága Dia i bhfad suas é. Is cuid an-tabhactach de shaol Scoil Mhuire í an Fhéile Drámaíochta. Glacann gach rang ó rang a haon go rang a sé páirt san fhéile agus is breá leis na daltaí a bheith páirteach. Is breá leo smidiú agus cultacha éagsúla a chaitheamh agus is deacair cur síos a dhéanamh ar an méid feabhais a thagann ar a gcuid gaeilge labhartha. Tugtar duaiseanna do gach rang a ghlacann páirt. Is iad na príomh rialacha ata ag an gCumann Scoildramaíochta ná gur cóir do gach drama a bheith tríocha móiméad ar a mhéad. Tá an comórtaas roinnte in oaoisghrúpanna éagsúla ionas go mbeidh na haoiseanna céanna I gcomórtas le chéile. Uaireanta scriobhann na múinteoirí iad féin na drámaí agus uaireanta úsáidtear drámaí atá in eagar cheanna féin. Ba mhó i bhfad muinín na ndaoine ó dheas, mar a bhfuil ceantair oifigiúla Ghaeltachta agus an Ghaeilge ‘éigeantach’ ar scoil, as a gcumas sa teanga. San iomlán, thug 35% le fios go raibh tuiscint mhaith acu ar an nGaeilge (10% a d’aontaigh go láidir leis an ráiteas). Ionad Cuairteoirí | Central Bank of Ireland
Fógra | Srianta mar gheall ar an gcoróinvíreas agus athrú ar Uaireanta Oscailte
Tabhair faoi deara, le do thoil, go mbeidh an tIonad Cuairteoirí dúnta ón 13 Márta go dtí an 30 Márta 2020 de thoradh srianta a bhaineann le COVID-19.
San ionad cuairteoir, cuirimid scéal Bhanc Ceannais na hÉireann i láthair an phobail. Tá an t-ionad lonnaithe inár gceanncheathrú ar na dugaí i mBaile Átha Cliath. (Féach an léarscáil thíos). Tá dhá thaispeántas á léiriú againn faoi láthair agus tá siad ar fáil i nGaeilge agus i mBéarla.
Scéal Bhanc Ceannais na hÉireann
Sa taispeántas speisialta seo, gheobhaidh tú spléachadh ar an mBanc Ceannais, ón uair a bunaíodh é go dtí an lá atá inniu ann. Gheobhaidh cuairteoirí léargas fíorshuimiúil ar an ról tábhachtach a bhí ag an mBanc Ceannais i saol poiblí na hÉireann i dtréimhsí ina raibh fás eacnamaíoch ann agus uaireanta, le linn géarchéimeanna airgeadais agus conspóidí.
An Punt, an Scilling agus an Neamhspleáchas
Sa taispeántas An Punt, an Scilling agus an Neamhspleáchas, tugtar spléachadh ar fhorbairt airgeadra d'Éirinn neamhspleách, tar éis bhunú Shaorstát Éireann in 1922. Tá samhlacha mórscála 3D ann de dhearaí na chéad bhoinn.
Seoladh agus uaireanta oscailte
Ar oscailt: Luan go hAoine, 10.00 go 16.00. Ligtear isteach na cuairteoirí deireanacha ag 15.00.
Dúnta: An deireadh seachtaine agus laethanta saoire bainc.
Cead isteach: Saor in aisce do chuairteoirí.
Sráid New Wapping,
Cé an Phoirt Thuaidh,
Ríomhphost: enquiries@centralbank.ie
Guthán: +353 (0)1 224 5800
Tá an líne ghutháin ar oscailte Luan go hAoine ó 09.00 go 18.00. (Nóta: D'fhéadfadh ráta níos daoire a bheith i gceist má ghlaoitear ar an uimhir áitiúil ó ghuthán póca.)
Tá neart áiteanna páirceála do rothair gar don Bhanc Ceannais. Tá stáisiún Dublin Bikes ann díreach trasna an bhóthair.
Tá Stad Luas Dhuga Spencer trí nóiméad siúil uainn.
Tá Stáisiún Uí Chonghaile cúig nóiméad déag siúil ón mBanc Ceannais agus is féidir an luas a fháil ón stáisiún freisin.
Stadann Bus Átha Cliath ag roinnt mhaith áiteanna gar don Bhanc Ceannais.
Páirceáil do charranna
Tá páirceáil Íoc agus Taispeáin ann ar Ché an Phoirt Thuaidh agus ar na bóithre máguaird. Tá carrchlóis phoiblí éagsúla ann sa cheantar freisin.
San ionad cuairteoirí féin, tá Cúinne na bPáistí ina bhfuil cluichí do leanaí, siopa caife agus leithris. Ní chuirtear cuairteanna treoraithe ar fáil. Nóta eolais: Ní féidir leat airgead tirim a úsáid sa siopa caife, ní ghlactar ach le cártaí dochair nó cártaí creidmheasa.
Cuairteoirí a bhfuil deacrachtaí gluaiseachta acu
Tá an t-ionad cuairteoirí oiriúnach do chathaoir rothaí agus tá leithris inrochtana ann freisin.
Cuairteoirí a bhfuil lagú radhairc orthu Cé gur Gaeltacht bheag í Gaeltacht Rinn Ó gCuanach maireann spiorad pobail láidir inti agus tá an phleanáil áitiúil faoi cheannas grúpa atá gníomhach agus éifeachtúil agus le luachanna atá bunaithe ar an gcultúr agus ar an bpobal don chuid is mó. Roghnaithe i measc na ndeich leabhar Gaeilge is fearr ó thús na mílaoise ag an iris Comhar (Nollaig 2013) agus an mórchnuasach filíochta is fearr. Rinne muid suirbhé ar na mallaibh ar labhairt na Gaeilge sa bhaile, agus thaispeáin sé gurb iad an naíscoil agus an bhunscoil innill na beochta maidir leis an Ghaeilge i nDún Pádraig. 8. Cad iad na laigí agus na láidreachtaí a bhaineann le CGLC? (Pic ó 2005, Muiris, mise agus Br.O Cuinn)
D'imigh an tseachtain seo chaite mar ghaineamh trí mo mhéara! Bhí an Lá na Gaeilge 2007 ar siúil dé Sathairn i gColáiste I, New Rochelle NY. Bhí an-lá againn. Chuireamar tús ar imeachtaí an lae ag a naoi a chlog agus leanamar go dtí, bhuel timpeall a sé nó mar sin. Bhí 82 í láthair agus sinn uile dírithe ar an teanga an lá iomlán. Bhí ranganna ar ceithre leibhéal, (le múinteoirí den chéad scoth, Eibhlin Zurell, Una McGillicuddy, Seán Tierney, Caoimhe Ní Bhaoill,) Bhí grúpa chomhrá ann chomh maith, fiche daoine le gaeilge líofa le cheile agus iad dírithe ar fhadhbanna an domhain a réitigh! Bhí dhá léachta againn; ceann amháin faoi "Ráiteas i leith na Gaeilge" le Máire Haslam (tuairim suimiuil anseo!)agus ceann eile An Appalachian Trail le Noel Cotter. Bhí scannán an deas againn chomh maith; an bráthair Cathal Ó Cuinn, nach maireann, ag caint le Pádraig Ó Cearuill i 2006. Ba é seo an seachtú lá na Gaeilge i Westchester NY agus go dtí seo bhíodh Br. Ó Cuinn i gcónaí linn ar an lá mór. Tháinig cuid dá chairde ó phobal Choláiste I, bráithre eile, agus cé nach raibh focal Gaeilge acu bhíodar sásta féachaint ar an scannáin agus éisteacht ar ghuth a sean chara. Bhí cúpla focal le rá ag buan cáirde an bráthair, Br. Robert Durning agus Muiris Bric. (Griangraf thuas ag Lá na Gaeilge 2005)
Sílim gur bhain gach duine sult as an lá ach faraoir rinne mé dearmad mo ceamara a thabhairt liom…bhí go leor rudaí eile ar m'intinn an mhaidin sin! B'fhéidir go bhfaighidh mé griangraf nó dhó in ephoist ?.... Tháinig lucht na teanga ó Baile Atha Cliath, Washington State, Mass, Ct, Long Island, NJ agus Pennsyvania, gan trácht ar ár ndream féin ó NY!
Go raibh míle maith agaibh go léir, ar dtús an fhoireann; Siobhán Shea, Máire Aine Swords, Naomi Mc Cooe, Sean O Fiannaí, Bernadette Broderick, Donncha O Cuinn, Maura agus Colie O'Leary, Joan O'Connell agus Cian Mac Suibhne. Bhíodar uile ag obair ó luath na maidine gach rud a bheith in ord agus in eagar, agus ar ndóigh mo bhuíochas a ghabháil chuig ár gcuairteoirí uile.
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 7:24 PM 4 comments:
Dar Fia!
Fiorsceál!
Mharaigh mé iora glas ar an mbóthar ar maidin!
Léim sé amach os mo chomhair, an fear beag bocht, cuma deas sona air, sílim gur chuala sé torann éigin mar chas sé a cheann ach an treo mícheart, torann mo charr is dócha agus mé ag iarraidh stopadh, ach ochón, ró dhéanach. Bhraitheas an tuairt bheag, ana bheag, agus chonaic mé a eireaball, fós in airde thar a chorp brúite i mo scátháin.
Bíonn alán ainmhí allta sa cheantar seo, anois is arís buaileann ár saolta le cheile agus is annamh a bhíonn an lá ag an ainmhí. Cheapfá ón eachtra beag brónach seo go mbeinn réidh don chéad eachtra eile….ansin tráthnóna inniu bhíos ag teacht abhaile tar éis Eoghan a fhágáil ar ais ar scoil. Bhíos i mo charr ar bhóthar ciúin idir coillte agus loch gan smaoineamh ar aon rud ach an radharc deas………go hobann phreab fia an mhór, (mar chapall rása,) aniar aduaidh orm as an gcoill, rinne mé iarracht stopadh ach tharla gach rud chomh tapaigh; bhuail sé ar dtús ar sciathán an chairr, rith sé in aice liom, abhóg nó dhó, ansin, creid nó ná creid léim sé thar mo charr bheag. Chonaic mé a bholg, agus a leath deiridh agus cheapas go mbeadh ceann dá chosa deirí isteach an fhuinneog orm. Chuala, sílim a chos ag bualadh barrbhog an chairr. Ansin chonaic mé, i mo scáthán, a thuirlingt ar an taobh eile agus isteach sa chlaí leis.
Bhíos ag crith…. agus eagla orm féachaint ar an gcarr tamall, ach tá sé ceart go leor.
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 5:42 PM 3 comments:
Bíonn creideamh agus cultúr measctha suas chomh minic sin nach féidir iad a aithint in a aonar uaireanta, dar liom. Cur i gcas na h Éireannaigh agus Caitliceachais le fada anuas nó na Afghanis agus an traidisiún Moslamach. Bíonn saolta difriúla ag na Moslamaigh san iarthar ó tionchar agus na cearta daonna a bhíonn nádúrtha anseo. Éiríonn an iomarca trioblóid idir iad siúd a bhíonn faoi tionchair éagsúla ach ag iarraidh ag an am céanna a mhaireann faoin scáth reiligiún céanna. Ní mhíníonn na grúpaí difriúla an Koran nó an Bíobla sna slite céanna de bharr na difríochtaí inmheánacha atá iontu féin óna saolta. Ansin bíonn siad ag iarraidh an ciall a bhaineann siadsan féin a chur in iúl do chách, mar ar ndóigh ceapann siad go bhfuil a gceann an rogha is fearr dóibh uile………ach níl aon ceann ceart amach is amach mar níl iontu ach interpretations. (focal ceart éinne? Mínithe phearsanta?)
Agus ní fheadar an bhfiú é seo ar chor ar bith? ...A bheith tógtha go mór le bealach amháin, agus ansin na hargóintí agus na trioblóidí uile. Cén fáth nach bhfuil daoine in ann teacht ar a rialacha féin óna saolta agus a gcuid staidéar féin. Níl an bhóthar seo chomh fada sin gur bhfiú am a chaitheamh amú ag argóint faoi rialacha an tsaoil? Ceart dom ceart duit! (Chomh fada agus nach bhfuil tusa ag iarraidh mé a mharú is dócha.....)
Is trua an rud é go bhfuil ceangal idir creideamh le faitíos chomh minic sin chomh maith. Má bhaineann an creideamh le smacht a choimeád ar a lucht leanúna níl éalú ón bhfaitíos. Ach nach deacair é smacht i gcásanna mar seo a mhíniú i gceart? Easpa saoirse is ea an freagra simplí ach nach mbíonn mórán daoine tógtha lena reiligiúin éagsúla, ….agus lán sásta leanúint le na rialacha agus na treoracha gan ceist, nó an bhfuil eagla orthu rud ar bith a dhéanamh de dheasca an smacht céanna?
An bhfuil an saol níos simplí dóibh siúd? An bhfuil siad ró leisciúil teacht aníos lena smaointe féin nó an bhfuil ganntanas intleacht ann? Ní bhíonn orthu a gcoinsiasa féin a chur faoi scrúdú! Ach an mbeadh coinsias ar bith acu gan treoracha ina saolta nuair a bhíodar óg foirm éigin a thógáil ar a gcoinsias? Ceisteanna gan freagraí.
Léigh me an leabhar The Bookseller of Kabul le Asne Sierstad an tseachtain seo chaite. Fíor scéal (ach le cuma úrscéal) faoi clann Moslamach ar an meán aicme in Afghanistan agus an saol a bhí acu ag an am san, Samhain 2001. Bhí cúrsaí polaitiúla saghas feola ar chnámha an scéil; sé sin an gnáth saol a bhíonn ag teaghlach sa tír sin, go mór mhór saol na mban. Bhí an-díomá orm leis. Bhí na carachtair uile, idir fir agus mná, an lag chomh maith, bhíodar suarach, santach, aineolach, foréigneach agus i ndáiríre go dona amach is amach in ngach slí. Bhí na mná uile ina sclábhaithe agus do bhí na fir, fiú iad le oideachas, maslacha! Ní raibh ach duine amháin sa leabhar seo beagáinín cneasta, ar a laghad lena pháistí féin, agus ba ghadaí a bhí ann. Bhí sé ag gadaíocht chun teacht ar bia dá chlann a bhí ag fáil bháis le h-ocras……….. D'éirigh leis an leabhar seo go han mhaith ar an margadh anseo san iarthar, ní nach ionadh….ag an am san bhí cogadh tar éis tosnú idir na SAM agus Afghanistan. Bhíos ag smaoineamh an saghas bolscaireachta atá sa leabhar seo nó an é seo pictiúr dáiríre den pobal in Afghanistan…..
Ansin, chuala mé agallamh le Irshad Manji ar chlár raidió dé Luain. (éist ar an mír más maith leat faoi Faith without Fear) Is bean Moslamach, intleachtach í ó Ceanada. Bhí sí ag míniú dúinn na trioblóid a bhaineann le lucht leanúna Mohammad, ar fud an domhain inniu. Ach, bíonn a saol féin i mbaol anois de dheasca a cuid oibre, fiú féin, tá an bhean chróga seo ar bhóthar díreach, cineál mhisin, agus tá sí toilteanach a bheith i mbaol chun a teachtaireacht a scaipeadh. Níl sí sásta a bheith ina h-iománaí ar an gclaí, mar a bhíonn na Moderates, dar léi, ....atheagrú, nó athchóiriú atá uaithi. An catalyst ina saol compordach féin ná scéal faoi déagóir (17) san Afraic a tugadh breithiúnas céid buille uirthi mar gheall ar gnéas roimh pósadh, ach bhí a fhios ag an mbreitheamh gur banéigin a bhí i gceist agus bhí fianaisí le fáil. Droch scéal. Taistealaíonn Irshad Manji timpeall an domhain ag tabhairt léachtaí agus tá scannán aici chomh maith. Faith Without Fear. Ach mar a luaigh mé thuas, tá radharc difriúil aici mar bhean Moslamach ó tionchar an Iarthair agus chomh fada agus atá sí ag caint in ollscoileanna agus araile anseo bíonn an lucht éisteachta in a lámh aici.
Tuigim arís agus an píosa seo scríofa agam cén fáth a sheachnaím ábhair mar seo de gnáth. Cuireann siad isle brí orm agus téim timpeall i gciorcail. Níl aon freagra ar argóintí bunaithe ar difríochtaí idir cultúir, traidisiúin, reiligiún agus iad measctha le cheile. Is trua nach bhfuil cineál cearta saoránaigh an domhain againn, ach sílim nach mbeidh riamh, i mo shaol ach go h-áirithe. Sin a fheictear i scéalta science fiction.
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 4:37 PM 2 comments:
Plean ar Strae!
Bhí plean agam píosa a scríobh faoi clár raidió a chuala mé dé Luain, clár a bhaineann le leabhar atá léite agam le déanaí………ach ochón do bhuail virus éigin orm maidin inné, ceann a mhaireann timpeall lá amháin nó lá go leith. Is aisteach chomh dona agus a bhíonn galar mar seo nuair a bhuaileann sé ort! Is duine láidir go leor mé, ní bhím tinn ró mhinic, agus má bhím, anois is arís, bím ar ais ar mo sheanléim tapaigh go leor. Inné, cheapas go rabhas ag fáil bháis! An seana scéal a ghearrann na cosa uait ó am go ham………Dhúisigh mé le preab timpeall a ceathair a chlog le drochphianta i mo bholg, bhíos ag cur allais agus fuar dá mbarr. Chaitheas cúpla uair ag tabhairt cuairteanna ar an seomra folctha go rialta (Tuigim, tuigim…an iomarca eolais!) agus timpeall a seacht a chlog cheap mé go raibh saghas bhisigh ag teacht orm, ar a laghad bhí mo chorp glanta amach! Ghlacas cith agus ar aghaidh chun oibre mé (óinseach nach beag a bhí ionam agus aistear uair a chloig ar an traein..) Bhíos chomh lag sin go raibh míobhán ag teacht orm an mhaidin iomlán agus tháinig mé abhaile, isteach sa leaba liom ag 3:00 pm agus níor bhogas go dtí a ceathair a chlog maidin inniu nuair a chuir Cara (mo sheana mhadra) i mo dhúiseacht mé agus í ag iarraidh dul amach sa chúl gairdín. Chuaigh sise ina leaba-sa in aice mise ag 3 00pm agus faraor níor bhog an créatúr ach oiread ó shin. Bíonn sí sách dílis! Ní raibh mé ag smaoineamh uirthi fad is a bhíos ag fualaingt!
Ní raibh mé in ann dul ar ais a codladh tar éis í a ligint amach, chuireas an tine ar lasadh sa chistin agus rinne mé leite. Bia an othair!
Táim beagnach ceart go leor anois.
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 6:45 PM 6 comments:
D'éirigh le mo blogín seo san ócáid mhór agus chuala go raibh oíche bhreá ag dream na mbloganna san óstlann Alexandra i mBAC aréir. Go raibh míle maith agat a bhreithimh, nó a bhreithiúna (níl aon ainmneacha agam? Níl a fhios agam cé leo a bhí an cumhacht!) agus míle buíochas chuig Edgecast as urraíocht na míre seo, Best Use of Irish in a Blog. Ní féidir liom leanúint gan mo bhuíochas a ghabháil chomh maith chuig mo chara Cormac Mac Fhionnlaoich as a bheith páirteach sa chraic aréir agus an gradam a fháil ar mo shon .
Is iontach an rud é an teanga a fheiscint i lár an saol chomhaimseartha in Éirinn, agus is fíor a rá go bhfuil blogging ceann des na meáin cumarsáidí nua i mbarr réime faoi láthair. ...Tuigim go mór nach aontaíonn mórán liom, nach dtuigeann siad go bhfuil an teanga i lár an saol chomhaimseartha seo, ach tá, fiú má bhíonn ról beag go leor aici. Nuair a bhíonn bearna bheag ann an teanga a ligint isteach i slite mar an ceann seo, Gradam na mBlogganna, agus má bhíonn lucht tacaíochta toilteannach, agus ag iarraidh an teanga a úsáid chomh minic agus is féidir ina gnáth saolta in éineacht le Béarla nuair a bhíonn gá …….gan deighilt mhór a chothú idir lucht na Gaeilge agus lucht an Bhéarla (ach an mhalairt a chothú…)……ansin bíonn sé soiléir go bhfuil spás don teanga i lár an saol chomhaimseartha agus go bhfuil an lucht tacaíochta ag fás.
Is leor sin anois, bím ag iarraidh caint "faoin" teanga a sheachaint anseo, nach mbíonn an iomarca daoine ag caint fúithi in ionad inti i gcónaí?….….. níl ganntanas ar bith d'iad siúd againn!
Ar aghaidh linn le cheile!
Posted by Hilary de Bhál, bean Mhic Suibhne at 9:52 AM 10 comments:
Chonaic mé an scannán seo "Who Killed the Electric Car?" oíche Chéadaoin. Tháinig an gluaisteán seo chun saoil i gCalifornia ó General Motors i lár na 90s, chuireadar roinnte mhaith dóibh ar an margadh mar chúis shamplach ar léas lena custaiméirí. Bhí ar GM stáisiún na haibhléise a thógáil chomh maith timpeall an stáit tacaíocht a thabhairt don triail agus ní fada go raibh an dream, gur leo na carranna, an tógtha leis an gluaisteán beag seo an EV1. Tháinig Electric Vehicle eile ar an margadh ó Toyota (Rav EV) ansin agus ceann ó Honda chomh maith agus cuireadh tús ar ré The Electric Car, ach ré ghearr a bhí inti.
Seo scannán a thosaíonn le sochraid na ngluaisteán beaga seo, agus leanann an scéal ansin ag iarraidh teacht ar an bhfírinne, cé a mharaigh an carr seo? cén fáth? in ainneoin an suim mór a bhí ann ag an am san i bhforbairtí mar seo ón bpoiblí? cuireadh brú ar na gcomhlachtaí móra stop a chur ar an saothar agus na gluaisteáin uile a thabhairt ar ais óna custaiméirí agus iad go léir a mhilleadh, agus na stáisiúin aibhléise uilig a dhúnadh.
Cé a chur brú ar na gcomhlachtaí? Níl sé soiléir ach tagann na ceisteanna aníos, níl cruthú dearfa le fáil, eolas rúnda, leithscéalta ó na comhlachtaí móra ar ndóigh, fadhbanna le batteries srl, (a bhí réitithe tapaigh go leor) ach ceaptar go raibh lámh le comhlachtaí na h-ola agus an rialtas sa drochscéal.
Tá sé greannmhar agus brónach anois ag féachaint siar, bá le GM an chéad gluaisteán na haibhléise seo an EV1 agus anois, ocht mbliana dár gcionn, bíonn an comhlacht seo i dtrioblóid…………. Tháinig an Prius ar an margadh ó Toyota agus fáilte mór roimhe, cé nach bhfuil sé chomh éifeachtach agus an ceann beag a bhí ag GM blianta ó shin i gCalifornia. Saghas féinmharú a bhí ann ag GM. Brónach a fheiscint arís nach bhfuil mórán cumhachta ag an caiteoir i gcúrsaí na ngnóthaí móra. Is cuma linne!!! Ní bhíonn an margadh ag tiomáint na bhforbairtí ar chor ar bith in ainneoin an bholscaireacht ……bíonn sinn faoi chaimpirín acu i gcónaí.
Bhí an scannán an-suimiúil, cé gur thit mé i mo chodladh i lár an scéil ar feadh fiche nóiméad (ní raibh an scéal leadránach ach bhí an-tuirse orm oíche Chéadaoin agus le cúpla gloine fíona dearg caite siar agam, agus guth deas an scéalaí………..agus an tine lasta ós mo chomhair……..) Gaillimh 2020 Príomhchathair Chultúir na hEorpa Bailte Beaga Smaointe Móra Babhta 2 - Galway 2020
Bailte Beaga Smaointe Móra Babhta 2: Conas Iarratas a Dhéanamh
Clár de chuid Ghaillimh 2020 is ea Bailte Beaga Smaointe Móra ina ndéantar ceiliúradh ar an 'Meitheal' – an seantraidisiún Gaelach nuair a thagann an pobal le chéile i gcomhair cuspóir faoi leith, iad ag obair in éindí ar mhaithe le sprioc atá i bpáirt acu a bhaint amach.
Tá Gaillimh 2020 ag lorg Léirithe Spéise anois ó phobail ar mian leo tionscadal a fhorbairt le haghaidh Babhta 2 de chlár Bailte Beaga Smaointe Móra. Tá iarratais ar mhaoiniú ó Bhailte Beaga Smaointe Móra á lorg ó eagraíochtaí pobail agus deonacha, eagraíochtaí cultúir, grúpaí oidhreachta, féilte, compántais ealaíontóirí, scoileanna, eagraíochtaí spóirt, agus grúpaí eile dá leithéid. Cuirfear tús leis an bpróiseas iarratais ar an 2 Aibreán agus is é 5pm ar an 10 Bealtaine an spriocdháta chun Léirithe Spéise a chur isteach.
Léirigh Babhta 1 de Bhailte Beaga Smaointe Móra an deis ollmhór atá ag pobail áitiúla teacht le chéile i gcomhair tionscadail spreagúla, uaillmhianacha agus chruthaitheacha. Bronnadh maoiniú ar bhreis agus 50 tionscadal dá leithéid ar fud chathair agus chontae na Gaillimhe sa chéad bhabhta de Bailte Beaga Smaointe Móra agus tá na tionscadail sin cruógach ó shin ag cur a gcuid smaointe i bhfeidhm agus muid ag ullmhú don bhliain mhór féin in 2020.
I mBabhta 2 de Bhailte Beaga Smaointe Móra tá iarratais á lorg againn le haghaidh tionscadail a mbaineann na tréithe seo a leanas leo:
Comhar – tionscadail ina dtagann eagraíochtaí, grúpaí agus pobail éagsúla le chéile chun an tionscadal beartaithe a fhorbairt agus a thabhairt i gcrích.
Uaillmhian – tionscadail atá uaillmhianach ó thaobh samhlaíochta agus scála de agus atá nua nó éagsúil leis na saothair chultúir atá sna pobail áitiúla cheana féin.
Cruthaitheacht – tionscadail ar cuid dhílis díobh foirm ealaíne nó gné den chultúr lena n-áirítear damhsa, scannánaíocht, litríocht, ceol, amharclannaíocht, na hamharcealaíona, na healaíona traidisiúnta, sorcas, ealaín sráide agus mórthaibhsiú, ailtireacht, teanga, oidhreacht, bia, spórt agus tuilleadh nach iad.
Rannpháirtíocht an Phobail – ba chóir go mbeadh rannpháirtíocht leathan an phobail le sonrú ar na tionscadail de thoradh caidreamh gníomhach le grúpaí agus eagraíochtaí éagsúla; thar aon ní eile ba mhaith linn go mbeadh scoileanna rannpháirteach i dtionscadail Bhabhta 2.
An Ghné Eorpach – ba chóir go mbeadh baint ag na tionscadail leis an áit atá againn i gcomhthéacs leathan na hEorpa agus sa saol idirnáisiúnta agus go ndéanfaidís aird a tharraingt ar an stair atá i bpáirt againn leo sin agus ar ár naisc chomhaimseartha.
Téamaí de chuid Ghaillimh 2020 – ba cheart go mbeadh baint ag na tionscadail le croíthéamaí Ghaillimh 2020 agus go ndíreoidís orthu sin dá réir; is iad na croíthéamaí sin Tírdhreach, Teanga agus Imirce. Is féidir le tionscadail díriú ar cheann amháin, dhá cheann nó gach ceann de na trí théama, agus moltar ciall leathan chruthaitheach a bhaint as na téamaí sin. Ach le díograis agus fócas ár ndaoine, bhí Sinn Féin agus an DUP ábalta teacht ar chomhaontú nua. Rinne Aontachtóirí conradh le Poblachtánaigh agus bhog muid an próiseas iomlán seo ar aghaidh go dtí an chéad chéim eile. “Tuigim an obair iontach ata á dhéanamh ag an gcoiste gníomhach seo agus iarracht den scoth á dhéanamh acu comharthaí Gaeilge a chur suas timpeall an cheantair. CUIREADH fáilte ginearálta roimh an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge nuair a glacadh leis don chéad uair. Níl sé foirfe agus dar liom ní dheachaigh sé sách fada ariamh le dul i ngleic leis an meath teangan atá dhá mhothú ar fud na Gaeltachta. Ach, bhí glacadh uilepháirti aige. Bhí sé bunaithe
ar Staidéar Chuimsitheach Teangeolaíochta. Chuathas i gcomhairle le grúpaí pobail, eagraíochtaí agus daoine aonair gur suim leo cur chun cinn na Gaeilge. Ach, nuair a fhéachann tú ar cur chuige an Rialtais maidir le cur i bhfeidhm na straitéise céanna agus Bille na Gaeltachta atá rite anois acu, measaim go gcaithfear an cheist a chuir an mbeidh fiúntas ar bith leis ar deireadh thiar, nó an bhfuil sé chun níos mó dochar ná maitheas a dhéanamh?
Tá an cur chuige 'a la carte' atá roghnaithe ag an Rialtas an-chontúirteach. Is léir freisin ó Bhille na Gaeltachta go mbeidh dualgais bhreise ar eagrais pobalbhunaithe gan acmhainní breise leis an obair a dhéanamh i gceart. Léirigh an Staidéar Chuimsitheach ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht an phráinn a bhain le dul i ngleic leis an cúlú teangan, nó go mbeadh an Ghaeilge gar a bheith imithe sna ceantair Ghaeltachta taobh istigh de fiche bliain. D'fhág an Straitéis féin roinnt moltaí tábhachtacha ón staidéar ar lár agus anois tá an Rialtas ag rá nach gcuirfear ach cuid den straitéis féin i bhfeidhm ag brath ar acmhainní agus indéantacht. Tuigeann duine ar bith atá ag plé le cúrsaí Gaeilge& Gaeltachta ar bhonn laethúil go bhfuil an fhadhb níos doimhne ná sin.
Ag croí an scéil tá ceist bhunúsach faoi thacaíocht an Rialtais agus na hAirí éagsúla do chás na Gaeilge. Is cosúil gurb é an tAire Oideachais, Ruairí Quinn an té is naimhdí ar fad – nó sin a thugann a chuid cinntí polaitiúla le fios. Tá ciorruithe éagcothroma curtha i bhfeidhm aige ar scoileanna Gaeltachta & Gaelscoileanna gan aird ar bith a thabhairt ar chúinsi teangeolaíochta. Rinne sé gearradh siar ar na scoláireachtaí Gaeltachta agus ar an tacaíocht d'ábhar múinteoirí chun seal a chaitheamh sa Ghaeltacht mar chuid dá gcúrsa oiliúna. Tá Quinn i gceannas ar an Roinn is tábhachtaí ar fad maidir le cur chun cinn na Gaeilge faoin Straitéis, ach ní léir go bhfuil mórán dul chun cinn dhá dhéanamh ag an gcoiste ard cheannasach idir rannach atá bunaithe idir iad féin agus Roinn na Gaeltachta. Choinnigh siad an Chomhairle um Oideachas Gaeilge & Gaelscolaíochta, a bhfuil saintaithí agus saineolas acu sna réimsí seo, ón leibhéal ard chinnteoireachta seo. Ní léir go bhfuil aon fhorbairt suntasach ag tarlú maidir le feabhsú an churaclam, nó oiliúint níos fearr a chuir ar ábhar oidí. Seo céimeanna bunúsacha atá riachtanach má tá rath ar bith le bheith ar an obair.
Tá na tAire McGinley tar éis scéimeanna nua tacaíochta teaghlaigh agus pleanála teangan a sheoladh atá thar a bheith easnamhach agus gur deacair muinín a chuir iontu chun spriocanna uaillmhianacha
na straitéise chun 250,000 a chuir ag labhairt na Gaeilge in Éireann, a bhaint amach. Leis an gcur chuige mantach, místuama seo an bhfuil sé in am 'Stop' a rá? An mbeadh muid níos fearr as admháil nach bhfuil i gcur chuige an Rialtais seo ach sop in áit na scuaibe?
Má leanann daoine ag tacú leis an Straitéis mar cur chuige an bhfuil muid ag prappáil suas polasaí Rialtais nach bhfuil acmhainní go leor dhá chuir ar fáil dó agus nach bhfuil dóthain tacaíocht aige ó Airí agus Teachtaí an Rialtais le go mbeadh fiúntas leis? Ar cur i gcéill ar fad atá ann go bhfuil rud éigin ar bun nó ar mó dochar a dhéanfaidh an cur chuige seo sa bhfad téarma ná maitheas? An bhfuil an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge, mar atá ag Fine Gael & an Lucht Oibre, ar nós an scéal faoin rí gan aon éadach? Go dtuigeann gach duine i bpobal na Gaeilge agus i dTithe an Oireachtais go bhfuil sé amhlaidh, ach go bhfuil faitíos ar dhaoine é a ra ós ard, mar nach bhfuil aon seans go gcuirfear malairt straitéise in áit má imíonn sé? Tá Kevin Donoghue, Uachtarán Aontas na Mac Léinn in Éirinn, tar éis a mholadh do thuismitheoirí na hÉireann a gcuid gasúr a chur chuig Gaelscoileanna mar gheall ar na buntáistí a bhaineann leis an dátheangachas
Dé hAoine, Samhain 27 2015 ag 6:30 pm
Kevin Donoghue, Uachtarán Aontas na Mac Léinn in Éirinn
Tá ráite ag Aontas na Mac Léinn in Éirinn USI inniu go mba cheart do thuismitheoirí a machnamh a dhéanamh ar a gcuid gasúr a chur chuig Gaelscoileanna nó scoileanna a fheidhmíonn go dátheangach toisc go dtuairiscítear gur fearr a bhíonn gasúir dhátheangacha i mbun réiteach faidhbe, agus gur fearr a dtuiscint ar chultúir eile. Tuairiscítear freisin gur lú seans go dtiocfaidh galar Alzheimer orthu agus iad ag dul amach sna blianta.
"Ní hamháin gur léiriú spleodrach dá bhféiniúlacht náisiúnta é líofacht sa teanga náisiúnta, agus cothaíonn sé oidhre díreach ó cheann de na teangacha is ársa san Eoraip. Tugann an tumadh dátheangach deis chumhachtach ar leith a láidreoidh cumas cognaíoch na ngasúr trí fhorbairt mheáite liteartha sa dá theanga agus teagmháil le taithí shaibhir theangeolaíoch," a dúirt Kevin Donoghue, Uachtarán an USI.
Tháinig ráiteas an USI sna sála ar an eolas a tháinig ón Roinn Oideachais gur tháinig laghdú beag – ó 27.5% go 26.8% – ar chéatadán na ndaltaí bunscoile a cuireadh chuig Gaelscoil le dhá bhliain anuas.
Dúirt Donoghue cé nach titim 'dhrámata' a bhí ann, tá an USI ag gríosú tuismitheoirí ar fud na hÉireann chun an Ghaelscolaíocht a roghnú dá gcuid gasúr mar gheall ar na buntáistí a bhaineann leis an dátheangachas. Baile in oirthear Chontae na Gaillimhe le daonra thart ar 6,000 is ea Béal Átha na Sluaighe. Tá sé ar an mbóthar N6 as Gaillimh go Baile Átha Luain agus Baile Átha Cliath, i lár na hÉireann. Stopann traein na Gaillimhe ar a bealach go Baile Átha Cliath sa bhaile freisin. Tá an baile suite ar An tSuca, agus ceaptar gur mar gheall ar an oiread daoine a bheith ag trasnú na habhann ag an bpointe sin a thuill sé a ainm. Tá aonach mór, Aonach na gCapallar an mbaile ón 18ú Aois, agus tá sé ar na haontaí capall is faide ar bun san Eoraip. Bíonn féile agus aonach fós ar bun ag an am chéanna gach bliain. Beidh teagasc ina mbeidh grá don Ghaeilge le feiceáil á leathnú amach agus á scaipeadh sa chaoi go labhrófar an teanga go líofa nadúrtha le múinteoirí, le tuismitheoirí, le cairde agus le cuairteoirí uilig na scoile. Do thosaitheoirí Classics, ár n- Laidin agus Gréigis cúrsaí a thabhairt isteach ar an stór focal eochair agus Basics gramadaí is gá chun téacsanna a léamh agus a thuiscint ag na filí mór clasaiceach agus dhrámadóirí. cailliúint na hEireann, socar Galetia. Fear an-suimiúil atá ann agus gabhaim beir bua and beannacht agus go bheidh sé in ann chur faoi in Eireann go luath arís 10.30 i.n. GaelGáirí: Beidh oíche ghrinn den scoth á reáchtáil san Amharclann in Óstán Brehon ag an ngrúpa fuirseoirí GaelGÁIRÍ. Oíche ghrinn stand-up rialtais ea GaelGÁIRÍa bunaíodh i mBaile Átha Cliath agus a rinne taispeántas ag Electric Picnic i mbliana. Beidh roinnt de réaltaí an chláir, An Gaeilgeoir is Greannmhaire, TG4 le feiceáil chomh maith le fuirseoirí iontacha eile. Is Aideen McQueen a bheidh á chur i láthair. Féach thall. Costas €3, Ionad: Amharclann, Óstán Brehon In February 2014, Comharchumann Forbartha Ionad Deirbhile appointed a Language Co-ordinator as part of the ongoing language planning efforts being undertaken by the organisation. The main brief of the co-ordinator was to implement an Irish language pilot scheme with local businesses and organisations in the parishes of Kilmore and Belmullet using the handbook An Ghaeilge: Cen fáth? (Ní Dhúda 2013). This report contains information on activities carried out throughout the duration of the scheme as well as observations and recommendations made by the co-ordinator. Dubhghlas de hÍde – Fondúireacht an Chraoibhín Aoibhinn
Is fearr aithne ar Dubhghlas de hÍde (Douglas Hyde, as Béarla) mar chéad Uachtarán na hÉireann ó 25 Meitheamh 1938 go dtí 24 Meitheamh 1945.
Rugadh é ar an 17 Eanáir, 1860 i nDún Gar, Contae Ros Comáin, áit a raibh a athair ina reachtaire de chuid Eaglais na hÉireann agus thug sé a shaol do staidéar agus d'athbheochan na Gaeilge. Ar an 31 Iúil 1893 i dteannta le hEoin Mac Néill bhunaigh sé Conradh na Gaeilge. Ba é an chéad Uachtarán ar an eagraíocht sin é agus d'fheidhmigh sé go dtí gur éirigh sé as i 1915.
Faoi cheannaireacht de hÍde rinne Conradh na Gaeilge dul chun cinn iontach. D'athbheoigh sé pobal na Gaeilge a bhí faoi ardbhrú cultúrtha agus ghríosaigh sé na sluaite daoine an Ghaeilge a fhoghlaim agus a úsáid, tráth a raibh a leithéid sin an-deacair.
I 1905 – 06 thug de hÍde faoi thuras sé mhí sna Stáit Aontaithe, thug sé cuairt ar níos mó ná caoga cathair, chas sé faoi dhó ar Uachtarán Theodore Roosevelt agus bhailigh sé dóthain airgid le timirí taistil agus le múinteoirí an Chonartha a choinneáil ag imeacht go ceann trí bliana.
Bhí tionchar thar cuimse ag na heagraithe agus ag na múinteoirí seo ar shaol na hÉireann. D'athbheoigh siad agus chaomhnaigh siad ceol traidisiúnta agus damhsaí na hÉireann, theagasc siad stair na hÉireann rud nach raibh á dhéanamh sna scoileanna náisiúnta agus ghríosaigh siad foghlaim agus úsáid na Gaeilge.
Chothaigh an bród athnuaite seo i gcultúr na hÉireann féin-mhuinín i measc na ndaoine agus féadtar a rá go raibh páirt mhór aige i spreagadh na glúine réabhlóidí sin chun gnímh a raibh tionchar chomh mór aici ar stair na hÉireann sna blianta ina dhiaidh sin.
Nuair a d'éirigh de hÍde as an gConradh dhírigh sé go lánaimseartha ar chúrsaí acadúla. Ba é an chéad Ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath é ó 1909 go 1932 agus chaith sé dhá thréimhse ina Sheanadóir i 1925 agus 1938.
I ndiaidh dhaingniú an Bhunreachta nua i 1937 ba é Dubhghlas de hÍde rogha na bpáirtithe uile agus toghadh gan iomaíocht ina chéad Uachtarán na hÉireann é.
Tréimhse amháin de sheacht mbliana a chaith sé in oifig agus ansin d'imigh sé chun cur faoi i dteach eile i bPáirc an Fhionnuisce, Baile Átha Cliath áit inar éag sé ar 12 Iúil 1949. Nuacht>Nuacht>Archive 2015>Nuacht
Posted: 17 Meán Fómhair, 2015
Beidh Ranganna Gaeilge ar siúl arís an fómhair seo i 5 shuíomh de chuid na hInstitiúide, eagraithe ag Oifig na Gaeilge le tacaíocht ón Rannóg Oiliúna agus Forbartha Foirne.
Beidh 6 rang ar an iomlán ar siúl dírithe ar bhaill foirne agus ar mhic léinn agus freastalóidh na ranganna ar raon leathan leibhéal lena n-áirítear glantosaitheoirí agus foghlaimeoirí meánleibhéil. Tá na ranganna saor in aisce do chách.
Beidh na ranganna éagsúla ar siúl ó 1.15 – 2pm Dé Luain go Dé Céadaoin agus beidh rang meánleibhéil ar siúl ó 5.15 – 6.15pm Dé Céadaoin. Beidh na ranganna ar siúl ar feadh 8 seachtaine ag tosú ón 28 Meán Fómhair 2015.
Seo Amchlár Ranganna an Fhómhair 2015 agus is féidir clárú anseo.
Beidh na ranganna neamhfhoirmiúil, bunaithe ar chomhráite agus beidh na leibhéil ag freagairt do Theastas Eorpach na Gaeilge. Go dtí seo, tá na céadta mac léinn agus ball foirne tar éis freastal ar na ranganna Gaeilge seo in ITBÁC.
Beidh Seisiúin Eolais ar siúl ar Dé Máirt 22 Meán Fómhair ón 10-12 meán lae i bhFáiltiú Shráid Aungier agus taobh amuigh de bhialann an Chlóis i nGráinseach Ghormáin ón 1 – 2.30i.n chun cabhrú le mic léinn agus baill foirne an leibhéal ranga a roghnú agus le heolas a scaipeadh mar gheall ar ábhar na ranganna agus cáilíocht TEG a bhaint amach sa Ghaeilge.
Muna dtaitneodh struchtúr ranga leat, céard faoi chupán tae, go leor cainte agus plé....trí mheán na Gaeilge? B'fhéidir go mbeadh an Ciorcal Comhrá Gaeilge oiriúnach duitse....buailfidh grúpa le chéile gach Céadaoin ag a 11.00am le haghaidh leathuair an chloig sa Chlós i nGráinseach Ghormáin!
Anuas ar na ranganna seo, beidh Oifig na Gaeilge ag eagrú clár d'imeachtaí sóisialta agus cultúrtha agus ar an ábhar sin bí cinnte go gcoimeádann tú súil ar leathanach nuachta na hOifige le clár imeachtaí an tseimeastair seo a fheiceáil. Le tuilleadh eolais a fháil agus le clárú le haghaidh na ranganna, bí i dteagmháil le Siobhán nó le Gráinne in Oifig na Gaeilge ag: gaeilge@dit.ie / 01 402 7043 / http://dit.ie/oifignagaeilge/rangannagaeilge/ Maggie Mhór is a translation of a play by John B. Keane, the story of a widowed mother-of-four living in rural Ireland. Owner of the Polpin family shop and farm and a drug dealer since the death of her husband, Maggie is an uncompromising woman who rejects the place which cultural precedent has laid out for her, a complex figure, far from the clichés of Irish femininity which preceded her. Bhí coirníní gloine á ndéanamh i mBaile Átha Cliath freisin, agus bhí coirníní, bráisléid agus fáinní déanta as gaing nó as lignít chomh maith. Labhair an tAire léi: Tá sé ceart agus cuí go bhfuil an chomhdháil ar siúl i gcoláiste oiliúna na múinteoirí Naomh Muire i mbliana, mar bhí éileamh mór ar mhúinteoirí dearnáil na Meánscolaíochta le blianta beaga anuas. Mar fhreagra ar an éileamh seo, ó 2007 tá bhain 107 múinteoirí nua céim amach le bheith ag obair i nGaelscoileanna. Ina theannta seo, tá Coláiste Ollscoile Naomh Muire, Ollscoil na Banríona agus Ollscoil Uladh, ag oibriú i gcomhpháirtíocht lena chéile agus le tacaíocht iomlán ó mo Roinn, le cúrsa bliana PGCE a chur ar fáil do mhic léinn a bhfuil spéis acu bheith ina múinteoirí meánscolaíochta. Is tuilleadh fianaise é an t-éileamh seo ar mhúinteoirí breise den mhian atá ag a lán tuismitheoirí go bhfaighidh a gcuid páistí a gcuid scolaíochta trí mheán a dteanga dhúchais. I measc na scríbhneoirí bhíodh leithéidí Cathal Mac Coille, Póilín Ní Chiaráin, Dara Ó Cinnéide, Pól Ó Muirí, Áine Ní Chiaráin, MacDara MacDonnacha agus Áine Ní Chiaráin. D'inis sé di gur breá leis na leabhair Ghaeilge ach nach mbíonn sé ag iarraidh bheith sa mbealach ar dhaoine i rith an lae. Is féidir neart calraí a dhó agus tú ag dul ó shiopa go siopa i nGaoth Dobhair! Ní hé sin an t-aon dóigh amháin le bheith aclaí, áfach. Is féidir páirt a ghlacadh i réimse leathan gníomhaíochtaí fá Ghaoth Dobhair: spóirt, gníomhaíochtaí allamuigh, cuid acu iontach réchúiseach, cuid eile lán aidréanailín! Ag labhairt dó ag seoladh Sheachtain na Gaeilge ag an bhFleadh thréaslaigh Éamonn Ó hArgáin a dúthracht i leith na Gaeilge le linn a téarma oifige leis an Uachtarán, Máire Mhic Giolla Íosa. Tá Mait Ó Brádaigh lánpháirteach, le trí bhliain anuas, i dtaighde ar úsáid na Gaeilge i mbailte Locha Riach, Átha an Rí agus Bhéal Átha na Slua in Eachréidh na Gaillimhe agus i moltaí chun an phleanáil teanga a chur chun cinn iontu. Caitlín Ní Cheallaigh 11 December 2020
Bhain Ailbhe Ní Riain as Baile Átha Cliath duais shuntasach an tseachtain seo caite as ucht a cuid oibre mar Ambasadóir Aeráide leis an eagraíocht 'Climate Ambassadors Ireland'. Labhair Meon Eile léi chun fáil amach faoin obair a dhéanann sí mar Ambasadóir Aeráide agus cad é a spreag í chun tabhairt faoin obair seo ar son na timpeallachta sa chéad dul síos.
Chuir Ailbhe suim i gcúrsaí timpeallachta nuair a bhí sí iontach óg agus níor stop sí ó shin. Thosaigh sí ar Scéim na nAmbassadóirí Aeráide i mí Mheán Fómhair 2019 agus bliain ina dhiaidh sin bhain sí duais don tsárobair a rinne sí le linn na bliana.
Mar Ambasadóir Aeráide, tá dualgas ar Ailbhe meon dearfach i leith na timpeallachta agus an domhain a spreagadh i measc an phobail. Smaoinigh sí ar thogra mátaí ióga inbhuanaithe a chruthú, chomh maith le neart imeachtaí a eagrú a dhírigh aird ar an timpeallacht agus ar na dóigheanna lena caomhnú.
Bhain Ailbhe an-sult as a seal ar an scéim de chuid 'Climate Ambassadors Ireland' agus tá sí cinnte nach bhfuil sí críochnaithe ag díriú aird ar an timpeallacht go fóill. Chun tuilleadh eolais a fháil faoi 'Climate Ambassadors Ireland' is féidir cúirt a thabhairt ar a suíomh anseo. Ó CORRBUÍ, Máirtín (1912–2002) | ainm.ie
dáta breithe 17 Samhain 1912
dáta báis 8 Bealtaine 2002
áit bhreithe An Pháirc Bhuí, Co. Thiobraid Árann
Coláiste Ullmhúcháin Bhráithre De La Salle, Mala, Co. Chorcaí
Maurice [tuismitheoir]
Margaret Daly [tuismitheoir]
Sa Pháirc Bhuí, Cloch an Phrióra, paróiste Phocáin, Co. Thiobraid Árann, a rugadh an scríbhneoir bisiúil seo ar 17 Samhain 1912. Bhí feirm bheag ag a athair Maurice agus ba í Margaret Daly a mháthair. Deir Alan Titley faoi in An tÚrscéal Gaeilge, 1991: 'Shaothraigh Máirtín Ó Corrbuí gach aon saghas scéalaíochta dá bhfuil ann agus a thuilleadh nach bhfuil aon ainm orthu fós agus is dócha gurb é tánaiste Chathail Uí Shándair é maidir le raidhse is le hiomadúlacht a shaothair.' Ba é an duine ab óige de chúigear clann. Cuireadh oideachas air i Scoil na mBráithre Críostaí san Aonach sular éirigh leis dul go dtí coláiste ullmhúcháin a bhí á reáchtáil ag Bráithre de La Salle in aice le Mala (coláiste a aistríodh go Baile Bhuirne timpeall 1940 agus ar tugadh Coláiste Íosagáin air ina dhiaidh sin). Cháiligh sé mar bhunoide i gColáiste Phádraig, Droim Conrach. San Aonach a thosaigh sé ag múinteoireacht, sa scoil a raibh Pádraig Ó Meára ina chomhghleacaí aige inti. D'aistrigh sé go hEas Géitine, Co. Luimnigh, i 1937, as sin go Baile na Carraige sa chontae céanna agus ina dhiaidh sin go Pailís Chaonraí. Bhí aithne curtha aige ar Risteard Mac Siacuis agus ar Mhícheál de Búrca. 'De thoradh na haithne a bhí agam ar Risteard agus ar Mhícheál, chuir mé craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun i bPailís Chaonraí' (Cuimhní cinn an Oireachtais, 1997 in eagar ag Seán Mac Mathúna). Sa bhaile sin a d'fhan sé gur shroich aois an phinsin.
Scríobh sé mórchuid do léitheoirí óga idir 1950 agus 1965 chun freastal a dhéanamh ar Chlub Leabhar na Sóisear. Thug an Seabhac (Pádraig Ó Siochfhradha), eagarthóir Chomhlacht Oideachais na hÉireann, cabhair dó chun a chéad leabhar Neidín, 1950, a scríobh. Leabhair eile leis is ea: Píobaire Hamelin, 1953; Cois Sionna, 1955; Bran, 1957; Gaoth na Cuimhne, 1958; Ar Scáth a Chéile, 1959; Doiminic Savio, 1960; Gleann na Síre, 1962; Na Rapairí, 1963; An Cuardach, 1964; Cé Mharaigh an Cunta, 1965; Sean-Téada ar Crith, 1965; Rí na gCnoc, 1966; Bealach an Bháis, 1970; Seo mar a Tharla, 1970; Iolar an tSléibhe, 1971; Greim na Talún, 1974; Saol na mBeach, 1974; Leacht na Laige, 1983; An tÉan Cluana, 1985; Peadar Póilín!, 1987; Rún Mná, 1987; Ar Shliabh Coimeálta, 1988; Máistir an Bhaile, 1991; Fuath agus Feall, 1996. Leabhair eile leis is ea Kenry: the story of a barony in Co.Limerick, 1975; A Dog's Life, c.1981. I mBéarla freisin a scríobh sé leabhar taistil ar Thiobraid Árann. Tá an chuid is mó de na leabhair sin as cló le fada. Ba é a chuir Gaeilge ar an tríú leabhar den triológ úrscéal a scríobh Liam Ó Catháin ar Liam Dall Ó hIfearnáin, Ceart na hUaighe, 1986; níor admhaíodh sin sa leabhar féin ach mhínigh Máirtín conas a tharla sin in Dúchas 1986-1989, 1990. Bhuaigh sé mórchuid duaiseanna i gcomórtais liteartha an Oireachtais; chastaí Mainchín Seoighe air i gcruinnithe den Chonradh i Luimneach agus b'eisean a d'iarr air cur isteach ar na comórtais. Faoin teideal Ar Lorg na Staire, 1977-91 d'aistrigh sé go Gaeilge téacsleabhar le Ciarán Ó Cúlacháin.
Bhí ardspéis aige sa drámaíocht amaitéarach agus bhí sé bainteach leis na Pallaskenry Players. D'aistrigh sé The Black Stranger le Gerald Healy go Gaeilge faoin teideal An Strainséir Dubh. Léiríodh ceithre dhráma aonghnímh raidió leis (Mo Chara Peatsaí; An Lúb ar Lár; Crann na Croiche; Athsmaoineamh) agus dráma trí ghníomh Béarla, Barbed Wire. Maidir le Mo Chara Peatsaí, a scríobh sé i 1960, roinneadh duais an Oireachtais air sin agus ar Mac Uí RudaíMhairéad Ní Ghráda. Bhí sé pósta ar Olive Carey ó Chrois na Ré, Co. Thiobraid Árann, agus bhí triúr mac agus ceathrar iníonacha acu. I mBaile Átha Cliath a bhí cónaí air ag am a bháis, 8 Bealtaine 2002. Cuireadh é i gCloch an Phrióra, paróiste Phocáin, Co. Thiobraid Árann. Tá an scríbhneoir Breandán Ó Doibhlin 90 bliain d'aois inniu. Gura fada buan é 'ag déanamh an eolais chun an tobair seo do Chlanna Gael'
portraidí.ie
Dé Sathairn, Bealtaine 29 2021 ag 5:50 am
Fíorchorr-theacht le chéile nó comhdháil in aon láthair atá ar bun ag lucht léinn, litríochta ná ealaíne ó tháinig ann don ráig mhór seo. Ach dá mbeadh na gnáthnósanna dá gcleachtadh, is cinnte go mbeadh ócáid cheiliúrtha ar bun an deireadh seachtaine seo in onóir an ollaimh Breandán Ó Doibhlin atá 90 bliain d'aois.
Ba dual go mbeadh an litríocht, cúrsaí teangacha, diagachta agus staire á gcíoradh ag an ócáid, réimsí a shaothraigh an Doibhlineach agus ar fhág sé a rian orthu trína chuid foilseachán agus a chuid teagaisc. Ní hí an aimsir chaite a fheileann ar chor ar bith mar tá sé fós i mbun machnaimh agus pinn agus ag roinnt a léargais agus a chuid eolais linn.
Ní fada ó foilsíodh an t-úrscéal is deireanaí dá chuid, Sliocht ar Thír na Scáth (2018), scéal atá lonnaithe ina cheantar dúchais féin le linn Chogadh Uí Néill agus Uí Dhomhnaill in aghaidh na nGall. Tréimhse í an 17ú aois ar fhill Ó Doibhlin uirthi arís eile, ar nós úrscéalaithe Gaeilge eile le scór bliain anuas. Tréimhse inar bearnaíodh saíocht na hÉireann agus ar briseadh ar institiúidí an tsaoil Ghaelaigh.
Ar bhealaí is é atógáil na saíochta sin agus líonadh an bhearna móraidhm an Doibhlinigh ina shaothar. Cion deichniúir atá déanta aige sa mhéid sin, i bhfráma tagartha atá Eorpach, ní nach ionadh óir fuair sé a oiliúint sa Róimh agus i bPáras. Tá machnamh fealsúnta ar chás an duine agus an chultúir Ghaelaigh déanta aige ina chuid úrscéalta, aistí agus léirmheasanna – fealsúnacht nár tháinig chun cinn san 18ú ná san 19ú aois as Gaeilge ar chúiseanna stairiúla.
Chuir sé uirlisí foclóireachta nua-aimseartha ar fáil le foclóirí comhfhocail (Gaoth an Fhocail, 1998) agus diagachta agus le gluaiseanna de théarmaí litríochta. Tá Gaeilge curtha aige ar mhórshaothair ó litríocht na Fraincise agus Fraincis ar dhíolaim litríochta Gaeilge ón 16ú aois (sa tsraith Patrimoine Littéraire Européen), mar mhaithe le comhrá a chothú idir na litríochtaí Eorpacha.
Chuidigh sé le tiontú Gaeilge a chur ar chaiticeasma na heaglaise agus cuid den Bhíobla. Ábhar eile nach bhfuil lucht léite na Gaeilge chomh heolach sin air, b'fhéidir, an tráchtaireacht as Béarla ar cheisteanna cultúir agus chúige Uladh atá scaipthe i gcuid mhór eagrán de The Furrow. Is fiú é a léamh le léargas a fháil ar fhairsinge a chuid smaointeoireachta. Duine ar bith ar mian leis/léi tuiscint a fháil ar na coranna a bhain do litríocht na Gaeilge agus don phobal as ar eascair sí ní fearr beart ná tosú ar an tsraith Manuail de Litríocht na Gaeilge (6 imleabhar, foilsithe ag Coiscéim ó 2003 ar aghaidh). Tá fáil ann ar ghrinnscagadh ar chúrsaí staire na tíre seo chomh maith le cúrsa litríochta spreagúil.
Bhí sé de phribhléid agam a bheith ag obair leis an Doibhlineach ar feadh roinnt blianta. Ba bheag comhrá a bheadh agat leis gan rud éigin a fhoghlaim. Cheapfainn gurb amhlaidh do na mic léinn a bhí aige siar san am ar tháinig léirmheastóireacht Irisleabhar Mhaigh Nuat chun cinn. Duine é nár lig do chúrsaí riaracháin dul in uachtar mar atá tarlaithe sna coláistí anois. Ach bhí sé in ann páipéarachas agus taidhleoireacht íogair a láimhseáil agus Coláiste na nGael Pháras á thabhairt ar ais aige féin agus dornán dá chairde i seilbh mhuintir na hÉireann.
Trína shaothar, tá cor curtha sa chinniúint ag Breandán maidir le saíocht na tíre, mar a dúirt reacaire Sliocht ar Thír na Scáth. Tugadh léargas ar ilghnéitheacht a shaothair sa chnuasach As Tobar an Doibhlinigh (Coiscéim, 2015). Tá sé ag saothrú leis i gcónaí agus gura fada buan é 'ag déanamh an eolais chun an tobair seo do Chlanna Gael' mar a dúirt scríbhneoir Ultach eile.
Fág freagra ar 'Breandán Ó Doibhlin – 90 bliain faoi shéan inniu!'
Colm Ó Cearúil Dé Sathairn, Bealtaine 29 2021 ag 3:36 pm
Gaisce bainte amach ag an laoch comhaimsire seo. Gníomhaí pobail beo feasta. Duine de bhunaitheoirí Glór na nGael. Comhairleoir dúinn le linn nascadh bhaile le Canet en Rousillion.
Is dealbh go deo ní rabhar. Ag tnúth leis an chéad saothar is eachtra eile.
Antoine Ó Coileáin Dé Sathairn, Bealtaine 29 2021 ag 4:49 pm
Léargas ar leithne an léinn atá á shaothrú ag an Doiblineach agus spreagadh tugtha dúinn tuilleadh de a léamh. Tá léann na Gaeilge go mór faoi chomaoin ag an scoláire mór – treise leis!
alan titley Dé Domhnaigh, Bealtaine 30 2021 ag 9:44 am
Comhghairdeachas mór le Breandán, duine de laochra móra na hÉireann. Sinn go léir faoi chomaoin aige ar iliomad slí. Píosa álainn ó Éamon, ach mar a d'aithneodh sé féin, gan ann ach an chaolchuid bheag dá bhfuil bainte amach ag Breandán luaite ann. Go maire tú an céad, a Bhreandáin, agus thairis!
Pádraig Dé Domhnaigh, Bealtaine 30 2021 ag 7:56 pm
Breithlá Shona … mar scrúdaitheoir seachtrach agam …iontach an spreagadh a thug sé dom agus mé faoi dhraíocht ag a shaothar Is iad na príomhúrscéalta léi i mBéarla ná The Bray House (Attic Press, 1990), The Dancers Dancing (Blackstaff Press/Headline, 2000) agus Fox Swallow Scarecrow (Blackstaff Press, 2007). Tá roinnt úrscéalta do dhaoine óga scríofa i mBéarla aici freisin - The Hiring Fair (Poolbeg, 1994), Blueberry Sunday (Poolbeg, 1994), Penny Farthing Sally (Poolbeg, 1996), agus The Sparkling Rain (Poolbeg, 2003). Is iad na cnuasaigh gearrscéalta aici ná Blood and Water (Attic Press, 1988) , Eating Women is Not Recommended (Attic, 1992) , The Inland Ice and Other Stories (Blackstaff Press, 1997), The Pale Gold of Alaska (Blackstaff Press/Headline, 2000) , agus Midwife to the Fairies (Attic Press, 2003). Tá aistriúcháin dá cuid saothair ar fáil i nGearmáinis, Fraincis, Ollanais, Danmhairgis, Rúisis, Slóivéinis agus teangacha eile nach iad. Chaith sí blianta fada ina leabharlannaí i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann agus tá sí ag múineadh faoi láthair lar an MA sa Scríbhneoireacht Chruthaitheach sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. San eagrán seo, labhair Gaelport.com le Doireann McCombe, mac léinn iarchéime as Contae Doire atá ag staidéar le Fiontar DCU. Ar Lean » An tSraith dhá Tógáil

Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill sa bhliain 1970 is ea An tSraith Dhá Tógáil. Tá 260 leathanach ann.
Léirmheastóireacht.
Filleann sé ar an nGaeltacht sa chnuasach seo ach is Gaeltacht eile ar fad í, Gaeltacht atá athraithe ag saol nua-aoiseach na tíre.
Is féidir gurbh é seo an leabhar deireannach a chuir sé i gcló lena shaol.
Tá naoi scéal sa chnuasach seo, agus fad dhá leathnaigh ag an scéal is goiride agus 116 leathnach ag an scéal is faide, ar geall le húrscéal ann féin é, nó nóibhille. Maidir leo siúd ar mian leo a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge, tá leagan Gaeilge den láithreán gréasáin againn (cé nach gclúdaítear, den chuid is mó, na fógraí tairisceana óir is iad na húdaráis dámhachtana lena mbaineann a bhíonn freagrach astu sin). Comhlacht drámaíochta proifisiúnta nuabhunaithe is ea TíAitreo, atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Is í aidhm an ghrúpa, ná scoth na drámaíochta comhaimseartha i nGaeilge a chur ar fáil. Cleachtaímid gach aon stíl, nós agus meán chun teacht ar ár lucht féachana x96 ní hamháin i mBaile Átha Cliath, ach ar fud na tíre. Comhlacht ildánach, ilmheánach is ea sinn. Ina ghrásaeir a bhíodh sé uaireanta eile agus stoc beag ba seasca aige á dhíol le búistéiríbh Lochlannacha i gcathair Chorcaí. Bhain an leagan Gaeilge seo den saothar Breathnaise Y Giangster Coll duais de chuid Údarás na Gaeltachta in Oireachtas na Gaeilge 1994. In Treorci ndeisceart na Read more... Tá an leagan amach go han-deas. Is dóiche gur féidir cur leis diaidh ar dhiaidh. Is suimiúil an difríocht idir an Fhrainc agus an domhan angla-sacsanach (gabh mo leithscéal as an nath seo a usaidtear go minic anseo sa Fhrainc) Ní féidir ach lth.1 den Le Monde a fháil ar an idirlíon. Agus ní féidir teacht ar an Figaro ach ar réimse an chaol de hábhair. Cultúr eile ar fad sa Fhrainc - fiú i Eorpa i gcomparáid le SAM. Mar is eol duit tá a lán ag tarlú ar an idirlíon ó thaobh na Gaeilge de. Is fiú iad a lua (mar shampla: Gaelic List, Mac Suibhne page in DIT, Gaeilge ar an idirlíon guide srl). “Ach tá amhras suntasach ar phobal na Gaeilge mar gheall ar na hathruithe luaite i gCinn an Bhille foilsithe ag an Aire Stáit, ar an Aoine” Má labhraíonn daltaí Béarla áfach léiríonn siad dímheas ar eiteos na scoile agus baineann siad bonn den timpeallacht foghlama. Sa chás seo cuirfear smachtbhannaí i bhfeidhm chun cosaint a dhéanamh ar chearta gach dalta foghlaim trí mheán na Gaeilge. Thug an suirbhéir Donal Faughnan an tsuirbhéireacht seo ar pharóiste na hEaglaise i gcríoch i 1945. Tá baile Chaisleán an Bharraigh, agus na ceantair Bhréachmhaí agus Bhéal Átha hÉine san áireamh i bparóiste na hEaglaise. Tá go leor ábhar a bhfuil spéis stairiúil ann i suirbhéireacht na hEaglaise, lena n-áirítear Éirí Amach 1798 agus rásaí Chaisleán an Bharraigh, stair ghinearálta Chaisleán an Bharraigh agus cuntais ar dhaoine áitiúla mór le rá. Tom Collins/Eoin McNamee/Paul Walker atá ainmnithe le haghaidh an script is fearr, Michelle Beamish ainmnithe le haghaidh an Ban-Aisteoir is fearr agus Charlotte Bradley san iomaíocht le haghaidh an Ban-Aisteoir Taca is fearr. Cé go gceapann an chuid is mó teangeolaithe nach bhfuil aon ghaol bunúsach idir an fhuaim focal agus an chiall, tá roinnt fianaise dá mhalairt ... Chláraigh 121 daltaí anchéad bhliain agus táimid ag fás ó shin i leith. Inniu tá Gaelscoil na Tríonóide ar cheann de na haonaid lán-Ghaeilge is mó lasmuigh den Ghaeltacht le142 daltaí cláraithe linn. Is cuid é freisin d’Oireachtas Chois Fharraige 2016 an taispeántas seo agus beidh an seoladh in Oifig Oireachtas na Gaeilge, Estát Tionsclaíoch, Casla anocht ag seacht a chlog. 'Tá bua ar an bhealach agus is libhse an bhua stairiúil sin!
Ba é Conchúr Ó Muadaigh a thug an chéad óráid uaidh ón ardán os comhair Halla na Cathrach ag an Lá Dearg mBéal Feirste Dé Sathairn agus na mílte Gael ag éisteacht leis. Foilsítear anseo ar NÓS téacs na hóráide sin ina hi ... ar lean » buan-nasc »
... ar lean » buan-nasc »
Táthar ag súil leis na mílte cainteoirí Gaeilge agus lucht a dtacaíochta i mBéal Feirste amárach, an 21 Bealtaine, don 'Lá Dearg'. Éileoidh na sluaite a shiúlfaidh ó Chultúrlann MacAdam Ó Fiaich ar Bhóthar na bhFál go Halla na Cathrach ce ... ar lean » buan-nasc »
Horace Andy – Midnight Rocker (On-u Sound) Midnight Rocker by Horace Andy Fiú mura bhfuil saothar de chuid Horace Andy ceannaithe agat riamh geallaim go n-aithneofá a ghlór binn creathánach dá gcloisfeá é. Ní hamháin go bhfuil Andy le ... ar lean » buan-nasc »
'Blaiseadh des na haon rud agus ábhar dos na haon duine ag F
2 mí ó shin– ‎ NÓS ‎
Táim tugtha traochta agus ar tinneall tar éis na féile, lán de shamhlaíocht agus d'fhuinneamh ealaíonta. Nach ait mar a théann rudaí i bhfeidhm ar an nduine. Féile na Bealtaine. Chuala cúpla duine á rá i rith an deireadh ... ar lean » buan-nasc »
Beidh Gaeil na Beilge ag cruinniú le chéile i gceann coicíse don chéad eagrán den fhéile nua Éigse na Bruiséile. Féile deireadh seachtaine atá ann a bheidh ar siúl an 13-15 Bealtaine i gcathair ina bhfuil thart ar 200 ... ar lean » buan-nasc »
'Is cuimhin liom an oíche a chan Seán South inár dtig ar an
Bail ó Dhia oraibh ar fad arís, agus fáilte go dtí an tríú cuid den sraithín. Tá daoine curtha simplí ag an sraithín anseo timpeall i gCorca Dhuibhne. "Cé hé an chéad duine eile a bheidh agat?" "Bhreá liom dá labhrófá le ... ar lean » buan-nasc »
D'fhreastail ceithre scór duine ar Éigse na Bruiséile an deireadh seachtaine seo caite. Ina measc sin bhí cuid de Ghaeilgeoirí na Beilge, tuilleadh as Lucsamburg, mar aon le daoine a tháinig as Éirinn le bheith ar an láthair. Is é an tOllamh Emeri ... ar lean » buan-nasc »
Tá Éire i gcaidreamh mífheidhmiúil leis an gComórtas Eoraifíse agus tá idirghabháil ghéarchéime de dhíth orainn láithreach. An tseachtain seo caite, bhreathnaigh breis agus 180 milliún daoine ar an gComórtas Eoraifíse, a bhí á chraoladh beo ... ar lean » buan-nasc »
An dtitfeadh an spéir dá gcuirfeadh Gaeilgeoir líofa as Cill Dara 'Iri
Ceann de na rudaí is fearr faoi Raidió na Gaeltachta ná gur féidir teacht air ó cheann ceann na tíre agus tú sa gcarr. Bíodh mé ó thuaidh nó ó dheas, thoir nó thiar, bíonn fáil agam air, rud atá iontach agus mé ag coinneáil súil ghéar ar ch ... ar lean » buan-nasc » Dhá bhliain ó shin rinne trí Aire rialtas, Carál Ní Chuilín, Mark H Durkan agus John O Dowd Cáirt na Ceathrún Ghaeltachta a chomhshíniú le Gaeil Óga ag tabhairt comhghealltanas chun oibriú le chéíle leis an Cheathrú a fhorbairt chun leasa an Phobail. Paróiste.
Tá an sráidbhaile i bparóiste Caitliceach Chill Chuimín a' tSléibhe. Is amhlaidh go bhfuil baint ag an sráidbhaile le Cumann Sheáin Uí Threasaigh san iomáint. Séipéal miotail atá sa bhaile, a allmharaíodh ón mBreatain - áit ina raibh an foirgneamh in úsáid mar shéipéal Protastúnach.
Tá bunscoil agus reilig san áit. Tá sé ar an sráidbhaile is mó sa pharóiste, níos mó na Cluain Mhurchaidh agus Cill Chuimín.
Tá cumann sacair san áit.
Tírdhreach.
Ceantar sléibhtiúil is ea é. Bhí an seanbhóthar idir Dhurlas agus Luimneach ag rith tríd an sráidbhaile seo. Tá iarsmaí stairiúla ar an taobh ó dheas den sráidbhaile ag Seanbhaile Éamoinn, áit ina bhfuil tuama cloiche ann.
Logainm.
Go stairiúil Rae nó Réidh Ardnóige a bhí ar an áit. Botún cló ar chomhartha Béarla a crochadh os cionn na bunscoile (ionad pobail sa lá atá inniu ann) a thug "Rearcross" ar an áit don chéad uair i mBéarla, agus dá bharr san le himeacht aimsire glacadh le "Rearcross" agus an leagan Gaelaithe "Crois na Rae" i ngnóthaí oifigiúla. Is minic a chloistear Rae fós i gcaint na ndaoine ann. Lean RTÉ Réigiúnach ag cur níos mó fócais ar chláir ó lasmuigh de Bhaile Átha Cliath le sraitheanna a raibh tóir orthu mar Beyond Endurance, a lean taiscéalaithe teallaigh agus iad ag leanacht ród Shackleton san Antartach agus Consuming Passions a léirigh cheapfá gnáthdhaoine a raibh tréith faoi leith ag roinnt leo. Sraith dhorcha dhúshlánach a bhí in Feud a léirigh achrann is caismirt idir na buíonta is fíochmhaire in Éirinn. An Bothán Tréigthe: 2008
Dé Domhnaigh 30 Samhain 2008
"Is fearr Éire leis an teanga agus gan an tsaoirse ná Éire leis an tsaoirse agus gan an teanga"
Silím gurbh é Eamon De Valera a dúirt an friotal cainte thuas, arbh é?
Léiríonn sé mo dhearcadh féin cibé ar bith.
Fuaireas an clár raidió faisnéise seo ar Eilean Mhainnín agus ar Gaeilg Mhainnín.
Silím go bhfuil sé thar a bheith suimiúil.
Labels: Radio program about the Isle of Man
Dé hAoine 28 Samhain 2008
Tá suíomh idirlín úr seolta ag an iriseoir Gaeilge Concubhar Ó Liatháin, iCultúr is teideal dó agus is "Ardán don ealaíon is don litríocht Ghaeilge".
Fuair an tionscnamh urraíocht ó Údarás na Gaeltachta.
Déardaoin 27 Samhain 2008
Seirbhís Nuacht ar líne seolta
Tá seirbhís nuacht Gaeilge ar líne seolta ag an iriseoir Gaeilge Eoghain Ó Néill,
andrumamornuacht.blogspot.com/
Ar ndóigh, tá blag mór le rá aige cheanna, an druma mór , is doiligh leamsa a thuigbheál cad as a bhfuil an dara bhlag de dhíth ach chan mo ghnó é sin.
Ní thuigim cad chuige nach féidir leis na blagadóirí Gaeilge teacht le chéile fá scáth eagarthóir agus seirbhís nuacht ar líne a bhunú, mar a deirtear san alt thíos.
Labels: New Online Gaelic news service
Dé Céadaoin 26 Samhain 2008
Seo athchló ar alt a bhí ar Lá Nua, 28/10/2008, tá súil agam nach miste leo, tá sé ar intinn agam notaí a chur leis do fhoghlaimeoirí.
Ar shraith an bháis
Tá Lá Nua anois ag fuireach ar shraith an bháis. Chan fhuil mórán dóchais ann anois go gcuirfidh an gobharnóir scairt chun stop a chur leis an bhású, níl an fonn sin air faraor.
Ná déanaimis dearmad gur stócach óg Lá Nua, ceithre bliana is fiche. Triail mar is ceart chan fhuair sé ach an oiread. Is éagóir atá ann dar le cuid mhór. Mhair Lá Nua ar an bheagán i gcónaí ar ndóigh, bealach amháin nó bealach eile, beo bocht den chuid is mó.
Le blianta beaga anuas, bhí Lá beo ar dheontas ó Fhoras na Gaeilge. 'Hearóin na nGael' a thugaim féin air sin agus go díreach cosúil le hearóin sráide bhí Lá gafa leis agus ag brath air. Sea, cosúil le hearóin féin, thug an deontas beocht ar leith do Lá, bhí sé iontach ag an tús, sin an fáth a nglacann daoine hearóin agus mar sin de, ach ansin bíonn siad gafa leis, mar a bhí Lá agus is eagal liom mar atá earnáil na Gaeilge uile go léir.
Bhásaigh Foras na Gaeilge Lá agus níl mé ag maíomh nach raibh cás ar bith acu. Ba bheag díolacháin Lá Nua i ndeireadh na dála, ach thug muid go léir an rópa agus an chumhacht dóibh chun sin a dhéanamh. Má ghlactar le deontais beidh tú gafa leo, níl neart ag an mhórchuid againn air, agus tú gafa leo, tá seans nach beag ann go bhfuil an bás I ndán duit sa deireadh.
Chan fhuil mise i gcoinne deontais amach is amach, ach ní dóigh liom gur ceart dúinn a bheith ag brath orthu go hiomlán mar a fheictear domhsa go bhfuil san am i láthair. Tá sé ró-chontúirteach. Is é an dóigh a bhfuil rudaí i láthair na huaire, ná go bhfuil sé de chumhacht ag Rialtas na Sasana agus Rialtas na Sé Chontae is Fiche deireadh a chur le hearnáil na Gaeilge in am ar bith is mian leo, tríd maoiniú Fhoras na Gaeilge a thachtadh agus mar sin de.
Tá mé ag rá seo le blianta ar ndóigh, agus dúirt daoine liom gurbh amadán mé. Seans mór go bhfuil cuid den cheart acu ach nach gcruthaíonn bású Lá Nua go bhfuil ar a laghad roinnt den fhírinne agam? Creidim go bhfuil géarghá le gluaiseacht deonach na Gaeilge a atógáil, chun gluaiseacht Gaeilge ar nós CLG a thógáil, cinnte a bheith sásta cúpla punt a ghlacadh anseo is ansiúd ach gan a bheith beo orthu, gan a bheith ag brath orthu go hiomlán.
Tá sé de dhualgas orainn Conradh na Gaeilge, na Gaeil Óga agus dá réir sin a athneartú gan mhoill sa dóigh is gur féidir linn a bheith ag obair saor ó dheontais, saor ó thionchar an fhorais agus inslithe ó ghéarchéimeanna airgeadais an tsaoil seo.
Sa Bhíobla Críostaí tá moladh ann gan do theach a thógáil ar ghaineamh ach chun é a bhunú ar charraig sa dóigh is nuair a thiocfas an tuile go mbeidh do theach slán sábháilte.
Tá tuile ag teacht chugainn, tugtar an géarchor airgeadais air. Faraor tá barraíocht d'earnáil na Gaeilge inniu bunaithe i ngaineamh na ndeontas seachas ar charraig na hoibre deonaí.
Tá Foras na Gaeilge ann chun 'an Ghaeilge a chur chun cinn'. Cad is ciall dó sin? N'fheadar go díreach ach tá a fhios agam nach athbheochan na Gaeilge atá i gceist. Breast é mar 'dhul chun cinn'. Char mhaith liom mo theanga a bheith 'dulta chun cinn', ba mhaith liom í a bheith beo.
Creidim go raibh an ceart ag Máirtín Ó Cadhain nuair a mhaígh sé siar sna seachtóidí go raibh muid ceannaithe ag an 'measúlacht'. Sin an chúis atá leis an Fhoras i mo bharúil, chun ár measúlacht a cheannach uainn.
Dúirt athair athbheochan na Breathnaise, Saunders Lewis, 'Ba réabhlóid go smior é an teanga Bhreatnach a thabhairt ar ais sa mBreatain Bheag. Ar mhodhanna réabhlóide agus orthu sin amháin a bheas aon rath.' Ná bíodh aon amhras ann, is coincheap réabhlóideach é teanga a athbheochan agus níl sé de nádúr ag státseirbhís réabhlóidí a éascú. A mhalairt atá fíor.
I ndeireadh na dála, tá Foras na Gaeilge go bunúsach mar chuid de státseirbhís na Sé Chontae is Fiche. Tá an stát sin sásta béalghrá a thabhairt don Ghaeilge agus Gaeilgeoirí a fhulaingt a fhad is nach mbíonn rath ar an Ghaeilge. Tá siad sásta go leor le dátheangachas de chineál éigin ach athbheochan na Gaeilge? Seans ar bith go ligfidh siad dó sin a tharlú. Is é príomhpholasaí an stáit ó dheas ó thaobh teanga de ná gan dochar a dhéanamh don Bhéarla in Éirinn. Fianaise ar bith agam? Bhí rath ar an Ghaelscolaíocht ó dheas le tríocha bliain anuas. Ar chothaigh siad é? Muise, níor chothaigh, cuireadh cosc ar thumoideachas fiú.
Mhaígh Foras na Gaeilge nach bhfuil margadh ann do nuachtán laethúil Gaeilge. Iomlán an chirt acu. Ar an ábhar sin, níl margadh ann do nuachtán seachtainiúil ach oiread, nó TG4, Raidió Fáilte, beagnach rud ar bith trí mheán na Gaeilge. Is éard an rud a chaithfear a thuiscint áfach nach ionann 'margadh' agus gá.
Deireadh leis an ghearáin
Bhál, sin an racht ligthe ach cad a dhéanfaimid anois ar son ár nuachtáin laethúil. Tá neart cainte ar siúl fá láthair ach seo mo bheart simplí féin ar an cheist :
* Comharchumann a bhunú.
* Suíomh idirlín a bhunú.
* Painéal scríbhneoirí éagsúla a chur le chéile.
* Ábhar nuachta a chur ar an suíomh i rith an ama, caithfidh níos mó ná blag eile a bheith ann.
* Traenáil idirlín agus leagan amach páipéar a chur ar fail.
* 'Rota' a chur le chéile fá choinne leagan pdf. a dhéanamh den pháipéar ar bhonn seachtainiúil.
* Bunachar sonraí a chur le chéile agus an páipéar a sheoladh chuig daoine fríd an rphost.
Admhaím gur coimheádach go leor mo smaoineamh féin ach silim go gcaithfimid a bheith réalaíoch. Ní bheadh rath ar pháipéar clóite i láthair na huaire i mo thuairim féin. Caithfear lucht léite a thógáil ar líne ar dtús.
Tá mise ar fáil chun píosa a scríobh agus eile agus má tá cruinniú le bheith ann beidh mise ann, cé go dtugaim mo dheimhin daoibh go mbeidh mé ag imeacht a luaithe is a chluinfidh mé na focail seo a leanas, Foras na Gaeilge agus deontas.
Muna mbeadh seirbhís idirlín neamhspleách ar fad agus saor ó smacht an Fhorais, ní bheadh aon fheidhm leis ar chor ar bith.Tá go leor dea-thola, fuinnimh agus tallainne amuigh ansin i measc na nGael chun togra den chineál seo a dhéanamh go deonach ar fad. Íocfaidh fógraíocht as an suíomh idirlín agus eile.
Léiríonn nós* gur féidir a dhéanamh. Tá áthas an domhain orm go mbeidh leagan clóite de nós* ar fáil le linn na seachtaine seo. Leagan speisialta a bheas ann ina mbeidh an chuid is fearr den iris go dtí seo le fáil.
Ní bhfuair nós* rud ar bith ón Fhoras agus is fearr dóibh sin san fhadtéarma dar liom. Tá nós* bunaithe ar thallann agus ar fhuinneamh na nGael Óg agus dar liomsa is é nós* an iris is fearr dá bhfuil ar fáil againn, d'ainneoin go bhfaigheann na cinn eile deontais, nó de bhrí nach bhfaigheann siad deontas?
Anois, tá sé beartaithe ag lucht nós* dul i mbun leagan clóite gach mí. Déanfar sin beag beann ar an Fhoras nó ar dhuine ar bith eile. Tá nós* ag brath ar thacaíocht ó lucht léite na Gaeilge agus tá sé geallta acu go rachaidh siad i mbun cló nuair a bhéas 300 síntiús díolta acu. Tá nós* ag iarraidh ar Ghaeilgeoirí teacht amach agus an iris a cheannach go díreach, chan ag iarraidh deirce.
Ní bhfuair siad ach 100 go dtí seo cé go bhfuil daoine ag rá le caoga bliain go bhfuil iris do dhaoine óga de dhíth – tá sé againn anois agus tá sé ar fheabhas. Le cuidiú Dé tá níos mó na céad Gaeilgeoir amuigh ansin sásta tacú le fiontraithe óga Gaeilge. Ná moltar é, ceannaítear é!
Lá Nua, 28/10/2008
Labels: Lá Nua on Death Row, Solution? Nós*
Dé Luain 24 Samhain 2008
'Regional Language Policy' beartaithe ag Caimbeul
Tá an BBC ag tuairisciú go bhfuil Gregory Campbell ag obair ar 'Regional Language Policy' agus go mbeidh páipéar roim an fheidhmeanas 'in due course'.
Chan ábhar iontais go bhfuil an Caimbeulach ag iarraidh an dá 'chanán' a phosadh, sin an polasaí a bhí ag an rialtas ó thuaidh le deich bhliain anuas.
Labels: Irish Ulster Scots Gregory Campell Regional Language Strategy
Simply Fíorghaeil
Billy Armstrong ** (seans gur aistriúchán de Mac Thréinfhir é)
Roy Beggs Jr * (Beag)
Robert Coulter ** (seans gur Ó Coltair é)
Leslie Cree ***
Danny Kennedy * (Ceannaideach)
John McCallister * (Mac Alasdair)
David McClarty * (Mac Labhartaigh?)
Basil McCrea * (Mac Ráth)
Alan McFarland * (Mac Pharthaláin)
Michael McGimpsey * (Mac Diompsaigh)
David McNarry * (Mac Náraigh)
George Savage (ainm Normannach ab é ón tús ach Sabhaois an Ghaeilge atá air)
* (ainm Gaeilge)
** (seans gur ainm Gaeilge a bhí ann)
*** (logainm Gaeilge ag feidhmiú mar shloinne)
Mar sin, is sloinnte Gaelacha 8/18 acu, beagnach leath acu! Tá ceann amháin Normannach ach le leagan Gaeilge fadbunaithe aige, sin leath acu mar sin! Tá trúir eile arbh fhéidir baint a bheith acu leis an Ghaeilg.
Mar sin, an Gaeil iad leath den Pháirtí Aontachtach ó thuaidh? Cén fáth an fuath mar sin?
Labels: True Gaels?, UUP
Dé Domhnaigh 23 Samhain 2008
Seo leagan d'alt a bhí ar La Nua 13/10/2008.
Le Ciaran Dunbar
Tá cuid mhór feirge ar Ghaeilgeoirí áirithe i láthair na huaire le Sinn Féin. Tá trí rud ar leith i gceist : easpa dul chun cinn déanta ag Conor Murphy maidir le comharthaíocht bhóthair; diúltú Chaitríona Ruane aitheantas a thabhairt do Choláiste Speirín; agus socrú Fhoras na Gaeilge deireadh a chur le Lá Nua mar nuachtán laethúil.
Ní aontaím le seasamh ar bith acu cé go n-aithním go bhfuil tuairimí éagsúla i measc lucht labhartha na Gaeilge ar gach ceist acu. Chomh maith leis sin, caithfidh mé a aithint go bhfuil dul chun cinn déanta ag Conor Murphy ar cheist na comharthaíochta sa deireadh thiar thall. Maidir le Lá Nua de, áfach, is léir gur le Sinn Féin amháin atá an locht á fháil ag teachtairí áirithe.
Títear domsa go bhfuil Gaeilgeoirí fosaithe ar na comhaltaí ó Shinn Féin ar bhord an Fhorais thar aon dream eile. Cad chuige sin? Cad é an difear idir na comhaltaí eile ar bhord an Fhorais agus iad? An dáréag acu, an tromlach acu i bhfírinne. Char chuala mé oiread is focal amháin fúthu sin, caithfidh mé a rá. Nach bhfuil ceisteanna le freagairt acu sin fosta? An bhfuil sé sláintiúil nó éifeachtach an milleán ar fad a chur ar mhionlach amháin ar an bhord? Ní dóigh liom é.
Dar liomsa, bhí sé de mhisneach ag Eoghan Mac Cormaic teacht amach agus taobh s'aigesean den scéal a thabhairt; ba mhaith liom féin cloisteáil ó na daoine eile fosta.
Tá, agus bhíodh i gcónaí, an creideamh go láidir i measc cáil Gaeilgeoirí ó thuaidh nach mbaineann lucht Shinn Féin úsáid as an Ghaeilge ach ar a leas féin. Dar leis an chreideamh seo, níl Gráinne John Gráinne Ní Dhuibhsheannaigh (Mhic Ghéidigh), Pearse Doherty agus Caitríona Ruane, mar shampla, ar son na Gaeilge ar chor ar bith!
Anois, vótálann tromlach de náisiúntóirí an tuaiscirt do Shinn Féin ach bheinn féin den bharúil, áfach, go mbeadh a mhalairt fíor i measc lucht na Gaeilge agus creidim go bhfanann cuid mhór Gaeil sa bhaile seachas vóta ar bith a chaitheamh. Drochscéal agam dóibh siúd, ní thugann páirtí polaitiúil ar bith mórán airde ar na daoine a fhanann sa toigh.
Ar scor ar bith, níl meas madaidh agam féin ar dhaoine nach mbaineann úsáid as an vóta a thug daoine óga a mbeatha lena fháil dóibh: muna bhfuil tú sásta leis an rogha atá ann, bunaigh do pháirtí féin, a deirim.Mar sin de, is é mo thuairim nach bhfaigheann Sinn Féin mórán vótaí as seasamh s'acu ar an Ghaeilge idir.
Ní ar leas Shinn Féin seasamh s'acu ar an Ghaeilge, mar sin.Tá seasamh láidir ag Sinn Féin i leith na Gaeilge, ach is seasamh é nárbh fhéidir leo a chur i gcrích choíche. De thoradh air sin, tá an 'barra níos airde' ná mar a bheadh sé do pháirtí gur lú seasamh s'acu ar son na Gaeilge, ar nós an SDLP.
Cad chuige a bhíonn Sinn Féin ag brú ceist na Gaeilge mar sin? Dar liomsa, de bhrí go gcreideann siad inti, bun agus barr an scéil. Anois agus sin ráite agam, tá leath agaibh ar shiúl, slán libh!
Is cinnte nach féidir le gach Gaeilgeoir an tuairim sin a ghlacadh. Creideann cuid mhór Gael ó thuaidh gur leo féin amháin an Ghaeilge. Creidim féin gur le gach duine í. Poblachtánaigh san áireamh.
Ar an ábhar seo, cuirigí ceist ar Shinn Féineach ar bith a bhfuil Gaeilge aige agus déarfaidh sé leat: "Ní chuidíonn lucht na Gaeilge leo leis an teanga agus cás na teanga a bhrú chun tosaigh sa pháirtí de bhrí go dtuigeann na baill eile nach bhfaighidh siad buíochas ar bith as agus is ar an bhuíochas agus ar na vótaí atá an pholaitíocht bunaithe."
An té nach bhfuil láidir, caithfidh sé a bheith glic; cuirimis brú ar gach páirtí ó thaobh na Gaeilge de i gcónaí ach tugaimis buíochas do pháirtí ar bith a dhéanann maitheas di.
Bainimis úsáid as an pholaitíocht go héifeachtach agus ní éifeacht ar bith é chun díriú isteach ar dhream amháin agus neamhaird a dhéanamh ar gach páirtí eile. Is é an pholaitíocht an t-ainm atá ar an phróiseas sin agus níl bealach ar bith thart air.
Ní leor frith-Shinn Féineachas.
comharthaíocht bhóthair : road signage
teachtairí áirithe : certain comentators
Ní dóigh liom é : I don't thinks so
níl meas madaidh agam : I have no respect
De thoradh air sin : as a result of that
Labels: Sinn Féin and Irish
Dé Sathairn 22 Samhain 2008
Cead do sgoiltean Gàidhlig ùra
- Cead do Scoileanna Gaeilge úra
Tá Comhairle na Gaeltachta in Albain ar son dhá scoil Gaeilge úr a bhunú.
D'aontaigh Comataidh Foghlaim Comhairle na Gàidhealtachd i bprionsabail chun scoileanna Gaeilge ar leith a bhunú sa Ghearadan agus i bPort Rígh san Oileán Sgitheanach.
Tá cainteanna le bheith ann anois le Riaghaltas na h-Alba agus Bòrd na Gàidhlig le feiceáil más féidir airgead caipitil a fháil don togra.
A' chiad shoidhne Gàidhlig gus dol suas ann an Gallaibh -
An chéad comhartha Gaeilge ag dul suas sna Gallaibh
Tá sé aontaithe go gcrochfar an chéad comhartha Gaeilge suas sna Gallaibh.
Tá cròileagan Gàidhlig nó naíscoil Gaeilge in Inbhir Theòrsa ag iarraidh comhartha Gaeilge taobh amuigh foirgneamh s'acu.
Is cosúil go raibh comhartha Gaeilge acu le fhada ach gur imigh sé leir ar bhealach éigin agus go bhfuil siad ga iarradh air ais.
Ar ndóigh, tá comhairleoirí as Gallaibh in aghaidh polasaí Gaeilge na Comhairle ach tá amhrás léirithe ag cathaoirleach Choiste na Gaeilge an chomhairle, Hamish Friseal go bhfuil comhairleoirí Ghallaibh ar aon fhocal le muintir na dúiche. Dar leis : "Tha (an cròileagan) deònach sealltainn (amharc) chun an t-saoghail cha-mhòr, gu bheil daoine air cùl na Gàidhlig anns an sgìre, Bha mi shuas dhà no trì tursan anns na seachdainnean a dh'fhalbh, Bha mi a' cluinnteil dhaoine a' bruidhinn mu deidhinn, ach cha robh mi a' cluinnteil rud sam bith an aghaidh na Gàidhlig."
cròileagan : naíscoil
Labels: Scottish Gaelic News
Dé hAoine 21 Samhain 2008
Tigidh 'Alliance' amach i gcoinne Bille Uí Bhrolcháin.
Ar ndóigh, tháinig an DUP amach ina choine go láithreach bonn.
Bhál, seo é, 20 lá fágtha do Lá Nua, chan fhuil a dháth beartaithe aige duine ar bith chun áit s'aige a ghlacadh de réir cosúlachtaí.
Bhí mise i gcónaí i measc na ndaoine siúd a cheannaigh Lá gach Lá, cuid den Lá a bhí ann, fiú nuair a bhí sí go holc agus muise leoga bhí sé go holc in amannaí.
Feadaím a rá nach dtuigfidh daoine cad atá caillte againn go dtí nach mbeidh Lá Nua ar fáil, seanchara de mo chuid atá inti, crónfaidh mé í.
Breast iad siúd atá ar bís le bás ár Lá.
Déardaoin 20 Samhain 2008
Ráiteas ó Phobal : "Ceist bhunúsach an lae: Cá bhfuil Acht na Gaeilge?"
Dar le POBAL, scátheagras phobal na Gaeilge, tá Acht na Gaeilge ar cheann do na ceisteanna is bunúsaí i dTÉ faoi láthair agus go gcaithfidh na polaiteoirí cur chuige nua a aimsiú. Dúirt Janet Muller, príomhfheidhmeannach POBAL, eagraíocht atá i ndiaidh obair cheannródaíoch ar an reachtaíocht a fhorbairt agus a stiúradh, 'Ní bhaineann an cheist seo le teanga amháin. Baineann sí le comhlíonadh ghealltanais rialtasach, déanta ag an leibhéal is airde; baineann sí leis an chaidreamh idir an phobal ar an tallamh agus na polaiteoirí; baineann sí le cumas an Tionóil cinntí a ghlacadh ar son an phobail ar fad. Go dtí seo, tá teip glan déanta i dtaca leis an 3 gné seo. Ach, tá an cheist iontach simplí. I 2006, chuir POBAL moltaí maidir le hAcht na Gaeilge chun tosaigh ar dtacaigh an mórphobal leo. Le linn do dhá phróiseas comhairliúcháin i 2006-7, fuair muid tacaíocht as cuimse dár moltaí. Tá easpa mheasa ar bharúlacha an phobail le feiceáil go soiléir i ngníomhartha roinnt do na polaiteoirí. Mura bhfuil na polaiteoirí áitiúla ioncurtha le sochaí úr a thógáil, caithfidh rialtas na Breataine Acht na Gaeilge a reachtú ag Westminster.'
Dúirt sí go mbeadh POBAL ag bualadh go luath le hionadaithe Pháirtí na Chomhghualaíochta go luath, agus le hionadaithe an Chomhairle Thuaidh-Theas le hAcht na Gaeilge a phlé.
Labels: Statement from Pobal on Irish Language Act
"Deireadh le 'polaitiú na Gaeilge' á lorg ag SDLP "
Sin atá a fhogairt acu, ní mar sin a bheas sé ar ndóigh agus is polaitiúil an rud atá ar bun acu féin. Tuilleadh eolais ar ball.
Tá an cheart ar fad ag Lá Nua ar maidin áfach, tá 'cur chuige aontaithe' de dhíth.
'Tá Sinn Féin ag iarraidh Acht na Gaeilge go fóill' - Kelly
Tá ráiteas anois eisithe ag Gerry Kelly ag dearbhú go bhfuil an páirtí ag iarraidh Acht na Gaeilge go fóill.
Labels: Dominic Bradley, Irish Language Bill, SDLP
Dé Céadaoin 19 Samhain 2008
Cuiridh Ó Brollacháin Bille Gaeilge os comhair an tionóil
Tá Ball Tionóil do Ard Mhacha Theas don SDLP, an Gael Dominic Ó Brollacháin théis Bille Príobháideach a lóisteáil le Oifig um Billí sa Tionól.
Is cainteoir fileata Gaeilge é Dominic a labhranns Gaeilg chuile uair a fhaigheanns sé an deis.
Is céim mhór chun tosaigh é seo, chan fhuil seans ar bith ann go rachaidh sé fríd ach is fiú an iarracht a dhéanamh.
Táthar ag súil go mbeidh tuilleamh eolais ar an scéal seo ar ball.
Seo an scéal i mBéarla don té atá dilis don canán sin.
Labels: Dominic Bradley, Northern Ireland Assembly, Private Members Bill
Dé Máirt 18 Samhain 2008
Thóg mé an píosa seo ó Lá Nua, 29/08/2008, tá súil agam nach miste leo agus tá súil agam go mbeidh cartlannaí Lá ann ar fáil ar líne go deo chomh maith.
Bhí fonn orm an píosa seo a chur ar fáil mar leagan do fhoghlaimeoirí.
Fáilte roimh cheist ar bith.
Plean Nua trí bliana don tSairdínis
Beidh cuma dhátheangach ar an tSairdín as seo amach i ndiaidh do rialtas féinrialach na Sairdíne plean trí bliana a cheapadh ar son teangacha agus cultúr na Sairdíne a chothú, dírithe ar theangacha agus ar theagasc na Sairdínise ach go háirithe.
Is réigiún féinrialach an tSairdín taobh istigh de Phoblacht na hIodáile, agus faoi bhunreacht na hIodáile aithnítear na Sairdínigh mar popolo nó pobal ar leith. Roimh dheireadh na bliana seo chugainn, táthar ag súil go mbeidh cuireadh chun tairisceana foilsithe chun soláthar teilifíse idirlín agus digití a chur ar fáil, an bheirt acu sa tSardínís.
Cuirfidh an plean trí bliana seo an tSairdínis isteach i mbunscoileanna agus i meánscoileanna réigiúin féinriail na Sairdíne mar chuid de ghnáthchuraclam na scoile den chéad úr, cé go mbíonn an teanga in úsáid sna scoileanna ar bhun neamhoifigiúil.
D'ainneoin an easpa soláthair sin déantar cuid mhór staidéir ar an teanga taobh amuigh den scoil agus tá an litríocht láidir go leor ann agus déantar aistriúchán ó theangacha eile lena chois sin. Sna hollscoileanna, cuirfear airgead ar fáil d'institiúidí chun cúrsaí traenála do mhúinteoirí Sairdínise a chur ar fáil.Ar an taobh acadúil de, táthar ag súil go mbeidh atlas teangeolaíochta ann don tSairdínis, rud nach bhfuil déanta go fóill.
Chomh maith leis na príomhchanúintí Sairdínise, beidh tacaíocht ann fosta do na mionteangacha atá á labhairt san oileán ar nós Catalóinis in Algheur (Alghero), Gaddurese, Turritana agus Tabarchino, teangacha agus canúintí nach mbaineann leis an fhorbairt ón Laidin a tharla sa tSairdín amháin agus nach síltear mar Shairdínis mar is ceart.
Maireann canúint de chuid an Chatalóinis in Alghero mar gheall ar thionchar stairiúil na Catalóine sa tSairdín. De thoradh ar an phlean seo, beidh sé de dhualgas ar chúigí na Sairdíne cinntiú go bhfuil comharthaí bóithre dhátheangach agus go mbainfear úsáid as an teanga i dtograí áitiúla.
Tháinig athrú mór ar chúrsaí teanga agus ar ghníomhaíocht teanga sa tSairdín siar sna hochtóidí i ndiaidh eachtra dírí, dána amháin nuair a d'fhógair fostaí de chuid aerfoirt Alghero amanna na n-eilití in Iodáilis, i mBéarla ach ansin i gCatalóinis na Sairdíne go dúshlánach!
Mar gheall ar an ghníomh seo, chaill sé a phost agus daoradh sa chúirt é ach spreag an eachtra bheag seo glúin úr chun teacht amach ar son na teanga, rud a chinntigh stádas oifigiúil sa deireadh agus a chuir tús leis an phróiseas a chruthaigh an plean úr atá beartaithe.Aon duine, aon ghníomh díreach, réabhlóid teanga. Cá bhfios, b'fhéidir go mbeadh sé de mhisneach ag Gaeil Óg in Éirinn a leithéid a dhéanamh sa todhchaí agus b'fhurasta go leor an raic a shamhlú, go háirithe ó thuaidh.
Ní thig liom fanacht. Is í an tSairdínis nó Limba Sarda an príomhtheanga atá á labhairt sa tSairdín go fóill; tá an stádas sin i mbaol agus creidtear nach bhfuil ach leath de na daoine óga san oileán ag baint úsáid aisti.
Tá Sairdínis in úsáid go ginearálta i ndeisceart an oileáin agus i lár an oileáin, go háirithe ag daoine thar 35 nó mar sin agus bheadh daoine nach bhfuil iomlán líofacht san Iodáilis ina measc acu siúd go cinnte; sin ráite tá sí beagnach ruaigthe as na cathracha, as Castelleddu (Cagliari) ach go háirithe agus tá neart daoine óga ann inniu nach bhfuil Sairdínis ar bith acu, go háirithe aos óg na meánaicme.
Is teanga Rómánsach í an tSairdínis, cé go bhfuil fostratam pailéa-Sairdíneach ann, a d'fhorbair as an Laidin agus cé gurb é an chéad teanga a d'fhorbair mar theanga neamhspleách ón Laidin, is í ceann de na teangacha is coimeádaí agus is cóngaraí don Laidin go fóill í, go háirithe ó thaobh na bhfuaimeanna de.Ó thaobh na teanga féin, níl aon amhras ann ach go bhfuil difríochtaí suntasacha idir na canúintí Sardu; is iad Campidenese, Nuorese agus Lugudorese na príomhchinn acu, agus gurbh fhéidir na difríochtaí seo an fhadhbanna tuisceanna a chruthú.
Títear domsa, áfach, go ndéanann daoine atá báúil don teanga a bheag de na difríochtaí agus go ndéanann daoine diúltacha a mhór daoibh. Chomh maith leis sin, is léir domsa go mbaintear úsáid as difríochtaí canúna chun an tSairdínis a fhágáil ar leataobh. Is é an dochar is mó a dhéanann na canúintí, áfach, go gcuireann siad bac ar úsáid na teanga mar theanga oifigiúil, ar chomhartha agus mar sin de nuair nach féidir leo aontú cad ab chóir a bheith ann, agus feictear cuid mhór comharthaí san oileán athraithe ag daoine áitiúla go dtí an fhoirm ab fhearr leo.
Cuireann na canúintí moill ar fhorbairt teanga liteartha sa lá atá inniu ann fosta agus cé go bhfuil 'caighdeán' ann, níl ach mionlach atá sásta leis. Tá canúintí Corso-Sairdínis ann i dtuaisceart an oileáin ach meastar iad mar Chorsaicis de ghnáth go ndéanann an uimhir iolra le –i nó –e seachas le –s mar atá sa tSairdínis mar is ceart, agus de bhrí go bhfuil an t-alt deifnídeach bunaithe ar an fhocal Laidin illum seachas ipsum mar atá in Sardu.
Níl aon amhras ann gur céim mhór chun tosaigh an plean úr seo do theangacha na Sairdíne agus go neartóidh sé teangacha an oileáin, ach is iontach cé chomh láidir is atá siad d'ainneoin an leithcheal a rinneadh ina n-éadan.
Thar aon rud eile, áfach, is é an amhránaíocht san tSairdínis an rud a chinntíonn todhchaí na Sairdínise. Tá an traidisiún ceoil atá acu an láidir ar fad, níos láidre ná ár dtraidisiúin féin fiú. Tá amhrán acu do gach imeacht an tsaoil seo, ón saolú go dtí an bás, is tábhachtaí sin ná plean ná reachtaíocht ar bith. Mar sin de, canaidís agus canaimis a deirim.
an tSairdín : Sardina
féinrialach : autonomous
easpa soláthair : lack of provision
na príomhchanúintí : the main dialects
De thoradh ar : as a result of
fostaí : employee
líofacht : fluency
is coimeádaí : most conservative
daoradh sa chúirt é : he was convicted in court
báúil : favourable
amhránaíocht : act of singing
canaidís agus canaimis : let them sing and let us sing
Labels: Article on Sardinian.
Dé Domhnaigh 16 Samhain 2008
An Gaeil 1/4 den DUP sa Tionól?
Baill den Tionól de chuid an DUP agus sloinnte s'acu
(Beidh mé ag cur leis seo)
Wallace Browne** (Seans maith ann gur as Mac a' Bhriuthainn nó Mac 'ille Dhuinn é)
Thomas Buchanan* (as an logainm Both a' Chanáin ach creidtear gurbh Mic Ausaláin iad)
Gregory Campbell* (Caimbeul)
Trevor Clarke** (Seans gur as Ó Cleirigh nó Mac a' Chleirich é)
Jonathan Craig*** (as logainm – Creag)
Alastair Ian Ross* (Rosach)
William Hay (Is é MacGaraidh an Ghaeilg air áfach)
William Irwin** (seans beag gur as Ó hEireamhóin é)
Nelson McCausland* (Mac Ausaláin)
Ian McCrea* (Mac Rath)
Adrian McQuillan* (Mac Uighilín)
Maurice Morrow** (Seans ann gur as Mac Murchaidh é)
Stephen Moutray(?)
Ian Paisley*** (as an logainm Páislig)
Ian Paisley Jr*** (as an logainm Páislig)
Peter Weir** (Seans maith ann gur as Mac a' Mhaoir é)
Ciallaíonn sé seo go bhfuil sloinneadh Gaelach ag 10/36 acu ann, níos mó na ceathrú acu!
B'fhéidir cúigear eile a chur leis sin agus tá triúir ann a bhfuil logainm Gaeilge acu mar shloinne cé nach sin an nós Gaelach dar ndóigh.
Tá sé spéisiúil nach bhfuil? Cén fáth an fuath don Ghaeilg agus do Ghaeil mar sin?
Labels: a Gaelic party?, DUP
Ba mhór ag Coiscéim Feirste agus Ciarán Dunbar tú bheith i láthair uair a sheolfar Dhá Scéal Reachlann agus eile, curtha in atheagar ag Ciarán Dunbar.
Aoichainteoir: Ciarán Ó Duibhín
Dé Sathairn 22 Samhain @ 3.30in in An Ceathrú Póilí Cultúrlann McAdam Ó Fiaich
Tá cruadal fán leabhar agus eile ar siúil aige na daltaí dála an scéil.
Chomh maith leis sin, seo léirmheas ar an leabhar.
Ceardlann ar Ghaeilg Aontroma
Beidh ceardlann ar siúl ag Ghlór Dhal Riada Dé Luain 17ú Mí na Samhna dírithe ar Chanamhaint Ghaedhilg Aontroma, Gaedhilg na hAlban agus Gaedhilg na hÉireann, chomh maith le míniú ar logainmneacha áitiúla. Tá an cheardlann curtha i láthair ag Brian Mac Lochlainn atá líofa ins an dá chanamhaint mhór, eadar Éirinn agus Alban, agus fear a bhfuil neart taighde suntasach déanta aige ar Ghaedhilg Aontroma. Gheobhaidh freastalaithe léargas suimeamhail fán tionchar teangeolaíoch ar Ghaedhilg Aontroim Thuaidh agus beidh Brian ag cur i láthair ábhar nach mbíonn ar fáil go tric sa phobal.
Tá an cheardlann ag toiseacht ar 7.30 in Ionad Pharóiste Uile-Naomh, Baile Meanach ar choirnéal Bhóthar Chois Abhainn Dalla agus Bhóthar Bhruach Shéain. Tá an cheardlann saor in aisce agus beidh fáilte roimh chách.
Labels: Antrim Irish Gaelic
Lainseáil leabhráin
Beidh lainseáil leabhráin Dé Sathairn seo chugainn sa Chultúrlann ag 3:30.
'Dhá Scéal Reachlann agus Eile' is teideal dó agus £6 / €7.50 an praghas atá air, foilsithe ag Coiscéim.
S'éard atá i gceist ann ná dhá scéal béaloideasa agus cuid ábhar eile i nGaeilge Oileán Reachlann.
Chomh maith le Gaeilge Reachlann tá leagain de na scéalta ann sa Chaighdeán Oifigiúil agus i nGaeilge na hAlbain chun tuiscint a éascú a fhad agus is féidir.
Táthar ag súil go mbeidh an leabhrán seo ina chuidiú beag do Ghaeilgeoirí Reachlann agus Aontroma atá ag foghlaim a dteanga féin arís in athuair.
Labels: Rathlin Irish Gaelic, Scottish Gaelci
Dé Luain 10 Samhain 2008
Seo post suimiúil i nGaeilg na hAlba.
Labels: Interesting post in Scottish Gaelic
Dé Luain 3 Samhain 2008
Alt iontach spéisiúil ón Alba.
Déardaoin 30 Deireadh Fómhair 2008
Tá daltaí dul le tamall fada anois, chuir mé féin spéis ann ar feadh tamaillín de bhrí gur shíl mé go raibh daoine as tíorthaí eile ag foghlaim na Gaeilge agus gur chóir go mbeadh cainteoirí fileata na Gaeilge sásta cuidiú leo.
Tá acmhainní deasa ann ar daltaí go cinnte ba mhaith liom an foram a phlé. Le tamall anuas, creidim gur thit an tón as. Tá sé lofa le díomuachas. Is áisteach go leor é ach silím go bhfoghlaimíonn cuid mhór lucht foghlaim galar na nGael, i.e an éadochas sula bhfoghlaimíonn siad an Ghaeilg.
Tá cuid mhór den phlé ag dul ar aghaidh i mBéarla agus níl sé ag cuidiú leis an Ghaeilg ar chór ar bith dar liom. Cinnte tá rudaí le foghlaim ann don fhoghlaimeoir ach is contúirteach an rud é beagan eolas go háirithe má tá an duine ar leis an t-eolas sin sotalach. Tá daoine saor chun a rogha rud a rá ar líne ar ndóigh.
Má tá díomuach ag teagasc na Gaeilge i rang in Éirinn mar shampla thig le daoine dul agus dúshlán a thabhairt dó / di agus dul a labhairt leis na daltaí ann chun an taobh dearfach a thabhairt chomh maith. Is féidir linn sin a dhéanamh ar líne ach silím gur thréig lucht an bhua daltai.com tamall ó shin.
Is suimiúil áfach go bhfuil cuid mhór foghlaimeoirí in íseal brí cé go bhfuil lucht líofa na Gaeilge ar mhuin na muice i láthair na huaire.
Labels: daltai.com
Dé Céadaoin 29 Deireadh Fómhair 2008
Bígí cinnte go bhfaighidh sibh Lá Nua inniu, tá forlíonadh ann ar chanúint Ghaeilge Bhaile Átha Cliath.
Tá ard-mheas agamsa don iriseoir Colm Ó Broin as saothar mar seo a chur ar fáil, tá súil agam go mbeidh sé roimh shúile lucht an Bhéarla chomh maith amach anseo.
Tá súil agam nach mbeidh sé i bhfad sula mbeidh post úr aige agus ag a chomrádaithe Lá Nua.
Déanfaidh mé níos mó ar seo ar ball.
Labels: Dublin Irish Dialect
Dé Máirt 28 Deireadh Fómhair 2008
Tá Eoghan Ó Néill ag blagáil fá chás Chaomhín Mhic Giolla Chatháin agus iarracht s'aige chun deireadh a chur leis An tAcht Teanga 1737. Bhí comhrá iontach úsáideach faoi ar Talkback ar BBC Raidió Uladh chomh maith.
Is péindlí é An tAcht Teanga 1737 agus ba choir deireadh a chur leis go láithreach, déanann sé saoránaigh den triú ghrád as lucht na Gaeilge.
Ní bagairt do dhuine ar bith an cheart chun Gaeilg a labhairt sa chúirt sna Sé Chontae, ní dócha go mbeadh mórán Gaeil ag iarraidh a úsáíd cibé ar bith, dream sibhialta sinne ar ndóigh.
Is leithcheal díreach inár gcoinne é nach féidir le dhá Ghaeil conradh príobháideach a dhéanamh eadarthu féin as Gaeilge ó thuaidh.
péindlí : penal law
leithcheal : discrimination
Labels: Discrimination, Irish in the Courts, The Last of the Penal Laws.
Tá an Péindlí Deireanach faoi ionsaí ag Gael ar maidin!
Tuilleamh fán scéal seo ar ball.
Labels: The Last of the Penal Laws.
Dé Luain 27 Deireadh Fómhair 2008
Tá nós* i gCló
Théis drochscéal Lá Nua agus eile tá Gaeilgeoirí ar bís de bhrí go bhfuil an sár-iris nós* anois i gcló, beidh sé ar fáil sna siopaí leabhair Gaeilge agus beidh seastán acu thíos ag an Oireachtas i gCorcaigh.
Seo ráiteas a fuaireas bho fhoireann nós*.
Tá áthas ar fhoireann nós* a chur in iúl duit go bhfuil Eagrán 5 - ár gcéad eagrán clóite - réidh agus go mbeidh sé ar fáil gan mhoill.Is bailiúchán speisialta é de chuid d'ábhar nós* a foilsíodh go dtí seo, bronntanas beag chun taispeáint dár léitheoirí cad a bheas i gceist nuair a chuirfear tús leis an gcló míosúil sa bhliain úr.Beidh Eagrán 5 ar díol le linn Oireachtas na Samhna i gCorcaigh agus in ionaid éagsúla ar fud na tíre go luath ina dhiaidh sin.Is é an bealach is fearr ar ndóigh chun teacht ar an leagan clóite ná síntiús bliana a ghlacadh amach. Muna bhfuil sé seo déanta agat cheana, tabhair cuairt ar www.nosmag.com le haghaidh tuilleadh eolais agus cinntigh do chóip de nós* inniu!
Labels: In Print, Irish Language Youth Magazine, Nós*
Ní bheidh aon páipéar Gaeilge ann amach anseo.
Dar le foinse iontaofa, ní bheidh an páipéar nuachtáin seachtainiúil Foinse ag cur isteach ar an deontas úr ó Fhoras na Gaeilge.
De réir cosúlachta, tá an géarchor airgeadais ag cur brú ar mháthair chomhlacht Foinse, Aer Árainn.
Tuigtear áfach go bhfuil an páipéar nuachtáin tuaisceartach, an Irish News ag cur isteach ar an chomórtas fá choinne 'iris' seachtainiúil iniata sa pháipéar féin.
Más fíor an scéal seo, is drochscéal amach é nach mbeidh páipéar uile-Éireann Gaeilge againn amach anseo sa Ghaeilge. Tubaiste atá ann.
Beidh Gaeil na hÉireann ag súil go gcuirfidh dream éigin eile isteach ar an deontas seo roimh deireadh na seachtaine seo.
Maith sibh Foras na Gaeilge!
Labels: Irish Language Newspaper, Irish News
Teilifís éigeantach, seo scéal TG4!
Cuid 1, Cuid 2.
Labels: Film, Irish Above Politics, Television, TG4
Dé Sathairn 25 Deireadh Fómhair 2008
Scéal intinneach san iris Time fán Ghaeilg.
intinneach : suimiúil (interesting)
Labels: Irish language, Time Magzine
Dé hAoine 23 Bealtaine 2008
Deascéal 'Ceilteach'
Deascéal 'Ceilteach'.
Fá dheireadh, d'éirigh le muintir na Coirnise leagan scríofa aontaithe a aontú!
Is deascéal amach é sin dar liomsa, ar ndóigh chuir na scoilteanna mar gheall ar na leagain difríochta de isteach go mór mór ar iarrachtaí leis an teanga a athbheochanú.
Idir an dá linn, seo dhaoibh roinnt frasaí a ghoid mé ó Wikipedia! Kernewek Kemmyn atá i gceist.
Myttin da [ˈmɪttɪn ˈdaː] "maidin mhaith"
Dydh da [ˈdɪːð ˈdaː] "lá maith"
Fatla genes? [ˈfatla ˈgɛˑnɛs] "conas tá tú?"
Yn poynt da, meur ras [ɪn ˈpɔjnt ˈdaː mœːr ˈraːs] "go maith, go raibh maith agat"
Py eur yw hi? [ˈpɪː ˈœːr ɪw hiː] "Cad é an t-am atá ann?"
Ple'ma Rysrudh, mar pleg? [ˈplɛː maː ˈrɪˑzrɪð mar ˈplɛːg] "Cá bhfuil Redruth le bhur dtoil?"
Yma Rysrudh ogas dhe Gambron, heb mar! [ɪˈmaː ˈrɪˑzrɪð ˈɔˑgas ðɛ ˈgamːbrɔn hɛb ˈmaːr] "Tá Redruth congárach do Camborne, dar ndóigh!"
Dé Sathairn 17 Bealtaine 2008
Baiscis > Gaeilge
Seo chugaibh roinnt frasaí Baiscis go Gaeilge, bainígí sult.
Mionteanga is í an Bhaisis fosta faraor ach tá i mbun troda ar son teanga s'acu agus tá neart rudaí arbh urrainn linn mar Ghaeil a fhoghlaim astu.
Seo léarscáil teangeolaíochta do Thír na mBascach!
Kaixo. Dia duit
Epa! Iepa! Aupa!!. Hí
Zer moduz? Cionnas tá tú?
Ondo, eskerrik asko. Go maith, Go raibh maith agat
Nor zara zu? Cé thusa?
Ni ______ naiz. Is mise ......
Pozten naiz zu ezagutzeaz. Is deas bualadh leat
Mesedez. le bhur dtoil
Eskerrik asko. Go raibh maith agat / agaibh
Ongi etorri. Fáilte
Aizu! gabh mo leithscéal
Barkatu gabh mo leithscéal / Gabhaim pardún
Agur Slán agat / agaibh
Aio Slán
Ez dakit euskaraz [ondo] hitz egiten Tá mé ar a' bheagán Baiscise.
Ingelesez hitz egiten al duzu? An bhfuil an Bhéarla agat?
Inork ba al daki ingelesez? An éinne anseo a bhfuil Béarla acu?
Lagundu! Cuidigh liom!
Egunon maidin mhaith
Arratsaldeon lá maith
Gabon.tráthnóna / coinfheascar mhaith
Bihar arte.("until tomorrow") oíche mhaith
Ez dut ulertzen Cha dtuigim / Ní thuigim
Non dago komuna? Cá bhfuil an leithreas
Non dago ______? Cá bhfuil?
Labels: Basque, Irish Phrases.
Dé Luain 12 Bealtaine 2008
Taighde an Rialtais
Tá a fhios agam go mbeadh cuid mhór daoine ag smaoineamh gur cur amú ama seo ach is é mo thuairim féin go bhfuil sé fíorthabhachtach go líonfaidh muidne a bhfuil cion againn ar ár dteanga is ar ár ndúchas an taighde seo isteach.
http://plean2028.ie/
Labels: Governent Research
Dé hAoine 2 Bealtaine 2008
Anocht i gCCA, Béal Feirste beidh an club oíche G-Spota ar siúil arís, b'fhiú do gach duine dult ann, bhí sé iontach maith an uair deireannach - tuilleadh ar ball beag.
Scéal eisiach - Beidh DJ Daithí ar na Deics! Respectus Maximus.
Agus tá nós* a haon ar fáil anois agus tá sé iontach amach. Nach aisteach gur rudaí gan deontais an dís togra seo?
Labels: G-Spota, Gaelic Nite-Club., Nós*
Dé Sathairn 19 Aibreán 2008
Frasaí úsáideacha Béarla
Seo chugaibh roinnt abairtí Béarla a bheadh úsáideach thart ar na bailte móra agus nuair atá lucht na dtithe saoire ag iarraidh labhairt leat.
B'fhéidir nach leor duit an mart áitiúil níos mó leis an tiger seo atá anois ann?
Déanfaidh na frasaí seo an gnó an chuid is mó den am. Títear dom gur beag comhrá a dhéantar ag na hÉireannaigh Gallda san iomlán.
Déanfaidh mé tuilleadh a phostáil nuair a bhéas sé foghlamtha agam.
Béarla : Inglish /Inglis/
Dia duit : hello /théoló/, well /bhál/
Slán go fóill : bye bye /beidh beidh/
Le do thoil : please /pléas/
Go raibh maith agaibh: thanks /tancs/; thank you /tanc dhiú/
Gabh mo leithscéal : scuse me /scús mi/ , move /muimh/
An ceann seo : that wan there /dat bhán dér/
Cá mhéad? : much? /múit/
Sea : yis /dhiúos/
Ní hea : no /nó/
Ní thuigim : wha? /bhá?/
Cá bhfuil an leithreas? : whar's tha bog? /bhárs dá bag/
Sláinte : slaancha /slááitchá /
An bhfuil Béarla agat? : are ye stupid? /ár dhé stiúpiod/, Can ye speak? /can dhé spáic?/
An bhfuil Gaeilge agat? : do ye have the cupla fowkill? /d' dhiú haimh dá cupla fócál/
Labels: useful English phrases for the big town and the people up from the city.
Dé Céadaoin 16 Aibreán 2008
Eadar-Ghaeilg I
Seo cáil de mo chuid smaointí maidir le Eadar-Ghaeilg, cha bheadh mórán daoine ag aontachadh liom, ach is rud é atá mé ag obair air agus is rud é atá mé paiseanta faoi. Beidh mé ag leanúint leis seo, fáilte roimh cuideachadh!
(Nótá - is urrain don siniú fada dul treo ar bith, is cuma).
Gàidhig - Gaeilge - Gaelg - Eadar-Ghaeilg (?)
Fàilte - Fáilte- Failt (Fáilt) -Fàilte
Halò - Haileo / Dia dhuit (trad., lit.: "God be with you") - Hello - Haló
Latha math - Lá maith - Laa mie (lá maith) - Lá maith
Ciamar a tha thu? / Dè mar a tha thu? /Cionnas tha thu? (Ros.)
Conas atá tú? / Cén chaoi a bhfuil tú? / Cad é mar atá tú?
Kys t'ou? (cionas tá thú?)
Cionnas tá tú?
Ciamar a tha sibh? -Conas atá sibh? - Kanys ta shiu? - Cionnas tá sibh
Madainn mhath - Maidin mhaith -Moghrey mie (móra maith) -Maidin mhaith
Feasgar math - Trathnóna maith (coinfheascar maith, Ulster) - Fastyr mie (Feastar maith - Feasgar maith
Oidhche mhath -Oíche mhaith - Oie vie (Oidhche mhaith) - Oíche mhaith
Ma 's e do thoil e - Más é do thoil é - My saillt (Más áil leat?) - Más é do thoil é
Ma 's e (bh)ur toil e - Más é bhur dtoil é - My salliu - Más é bhur dtoil é
Tapadh leat (Go rabh maith agad – Íle) -Go raibh maith agat -Gura mie ayd (go rabh maith agad) -Go raibh maith agat
Tapadh leibh - Go raibh maith agaibh -Gura mie eu (go rabh maith 'aiú) -Go rabh maith agat
Dè an t-ainm a tha ort? - Cad é an t-ainm atá ort? (Cad is ainm duit?) - Cre'n ennym t'ort? (Crén ainm tá ort?) - 'Dé an t-ainm atá ort?
Is mise... - Is mise... - Mish... (mise) -Is mise
Slàn leat (Mar sin leat) - Slán leat - Slane lhiat (Slán leat) - Slán leat
Slàn leibh - Slán libh - Slane lhiu (Slán liú) - Slán libh
Dè a tha seo? - Cad é seo? - Cre shoh? (Cré seo) - Caidé seo?
Slàinte - Sláinte -Slaynt (Sláint) - Sláinte
Labels: 'Inter-Gaelic', Irish Gaelic, Manx Gaelic, Phrases, Possible common phrases, Scottish Gaelic Is iomaí scoil ann nach bhfoghlaimítear Gaidhlig An síleann tú go bhfuil an duine chéanna ag scríobh dó in 2010 is a bhí 94 bliana ó shoin? Má tá páistí Gaeltachta atá á dtógáil le Gaeilge, nó páistí i nGaelscoil atá á dtógáil le Gaeilge, nó nach bhfuil á dtógáil le Gaeilge, atá curtha chuig an nGaelscoil chun ardchaighdeán litearthachta agus cumas sa teanga a fhorbairt - creid é nó ná creid é nach bhfuil an focal litearthacht luaite i gCuraclam na Gaeilge. Má tá Gaeilge agat féin agus más áil leat tamall a chaitheamh i gcomhluadar lucht labhartha na Gaeilge i mBaile Átha Cliath cuir scéala chugainn. An Chéadaoin an oíche atá i gceist, gach céadaoin a fhad is a mhairfeas an fonn scléipe is scoraíochta ionainn. Tá an dáta le socrú go fóill agus beidh ionad againn i lár na cathrach áit a mbíonn turasóirí ag cuartú a n-oidhreachta. Tá do chara Slugger mar aoí na seachtaine in Agallamh na Seachtaine in Foinse, is mór an trua nach raibh tú in ann é á fháil, San alt deiridh Luann Mick, ach go háirithe blag darbh ainm An tImeall a chuir Conn Ó Muineacháin ar bun. an podchraoltóir is rafaire i mbagasféar na hÉireann a thugann Mick air ach níl go leor acu ann agus iad siúd atá amuigh ansin, ba cheart dóíbh beith rud beag níos dána, ar sé. Eochaidh Ó hEodhasa

File dearscnaithe ba ea Eochaidh Ó hEodhasa (d’éag 9 Meitheamh 1612) lena linn agus maítear gur sháraigh sé na scríbhneoirí ab fhearr i measc fhilí a chomhaimsire, Tadhg Dall Ó hUiginn agus Fearghal Óg Mac an Bhaird. Tá sé ráite freisin go mbeadh tús curtha ag Ó hEodhasa le ré nua san fhilíocht fiú mura mbeadh teipthe ar Ghaeil i ndiaidh Chionn tSáile.
Beatha.
Is dócha gurbh i mBaile Uí Eodhasa, Contae Fhear Manach, a rugadh é. Deartháir leis ba ea Giolla Brighde Ó hEodhasa, nó gaol gairid. Bhí a athair, Maoileachlainn Óg, ina fhile agus eisean is mó a chuir oiliúint air. D’fhreastail sé ar scoil i Leath Chuinn agus chaith tamall i mbun staidéir i dTuamhumhain. Faoin am sin bhí sé ina ollamh. Bhí eolas aige ar Laidin agus ar litríocht ársa na Gaeilge, agus thuig sé an gradam a bhí dlite don ollamh.
Mar ollamh ag Mag Uidhir Fhear Manach a chaith sé cuid mhór dá shaol. Is iad na pátrúin a bhí aige Cúchonnacht (a d’éag in 1589), Aodh, a mhac siúd (a d’éag in 1600), agus leasdeartháir Aodha, Cúchonnacht, a d’imigh chun na Róimhe leis na hiarlaí in 1607 agus a fuair bás in Genova ar an 12 Lúnasa 1608.
Luaitear é in 1585–6 i measc na ndaoine ar tugadh pardún dóibh i bhFear Manach. Tháinig sé féin agus Aodh Mag Uidhir le chéile den chéad uair timpeall 1586, agus shocraigh siad go gcuirfeadh Eochaidh ceathrú ag moladh Aodha i ngach dán a chumfadh sé. Bhronn Aodh feirm air sa Chorrán in aice le Béal Átha na Mallacht (cé nach raibh Eochaidh róshásta léi).
Siúd ó dheas le Cúchonnacht Mag Uidhir é agus na Spáinnigh tagtha i dtír, ach bhí air teacht ar ais agus é gortaithe. Thóg sé dhá mhí air teacht aniar as. Bhí áthas air nuair a tháinig Séamas I i gcoróin in 1603, mar a bhí ar an aos léinn i gcoitinne agus na Stíobhartaigh ina ríthe ar Éirinn. Ach mheath a dhóchas air.
D’aithin sé mar fhile go raibh malairt saoil ann. In 1603 scríobh sé an dán “Ionmholta malairt bhisigh” agus é ag moladh meadarachtaí aiceanta seachas dán díreach (i ndáiríre nó a mhalairt).
Ba é an dán is deireanaí uaidh an ceann a scríobh sé do Mhaolmhuire Ó Raghallaigh in 1610. Bronnadh 210 acra air in bPlandáil Uladh in 1610–11. Fuair sé bás ar an 9 Meitheamh 1612. Tá an méid seo ráite in "Gearr-Annála Fhear Manach" (1566–1625):
Ní deirtear gur phós sé, cé gur chuir sé suim i Róis Ní Thuathail, baintreach Fhiachaidh mac Aodha Uí Bhroin, tráth agus gur scríobh sé dhá dhán di. Inseofar scéal Shéamuis Mhóir Mhic Mhurchaidh – ag an tseancheall braighdeanais ar a bhfuil an tábhairne Hole in the Wall ann anois agus ag seantheach na cúirte a bhí lonnaithe san áit a bhfuil an leabharlann anois. Bealtaine 2005: rinne Ranganna 3 agus 4, le Múinteoirí Pádraic agus Tríona, cuairt ar Loch Coirib, Ashford Castle, éin seilge, Crazy Golf, an Pigeon Hole agus Inse Goill. Clic anseo chun pictiúirí a fheiceáil. “Kilkeel meaning ‘Church of the Narrows’ takes its name from the Old Church that overlooks the town….The arrival of Scottish settlers to the Kingdom of Mourne at the time of the Plantation of Ulster and during the course of the 17 th century brought many changes to the area including for a time, the name of the town itself. Kilkeel was recorded in various maps and documents as ‘Kirkiel’ using the Scots word for Church, ‘kirk’, a term which is still used today in the Presbyterian Church,” atá scríofa ar an gcomhartha eolais. Lena chois sin, thug an tAire Oideachais Richard Bruton le fios gur leor bunchéim dara onóracha a raibh an Nua-Ghaeilge “mar chomhpháirt lárnach” di mar cháilíocht chun cur isteach ar chonradh aistriúcháin poiblí. Is iad an dá cháilíocht eile a cháileodh duine le cur isteach ar a leithéid de chonradh ná cáilíocht iarchéime in aistriúchán na Gaeilge agus séala creidiúnaithe an Fhorais. Scríofa ag Tuairisc.ie air 4th Deireadh Fómhair 2019 . Catagóir: Gaeltacht.
Tosóidh an chomhdháil tráthnóna ag leathuair théis an seacht, nuair a sheolfaidh an tOllamh Christine Kinealy, atá ina Stiúrthóir ar Institiúid an Ghorta Mhóir in Ollscoil Quinnipiac in Connecticut i Meiriceá an ócáid go hoifigiúil. Mairfidh an Chomhdháil go tráthnóna Dé Sathairn tráth a gcuirfidh Caitríona Ní Cheannabháil agus muintir Uí Cheannabháin ceolchoirm ar fáil. Beidh comhdháil faoi chúrsaí DNA in Ionad na nImirceach i gCarna an lá dár gcionn – Dé Domhnaigh. Bhí siad go hálainn sa dráma mar spiaire barr Chóiré Thuaidh an ghealach agus na heiress óstáin agus tá aisteoir Zhu maith ar a dtugtar ... Ceann de na rudaí faoin chúrsa ná go ndéanann siad difear a shonrú idir Gaeilgeoirí a chothú agus Gaeilgeoirí gníomhacha a chothú. Arsa an Dr Mathers Tá an tír seo lán de dhaoine a bhfuil an Ghaeilge acu ach nach labhraíonn í. Tá éacht oibre á dhéanamh ag na Gaelscoileanna ó thaobh na Gaeilge de agus tá neart grúpa iontacha eile ag cur leis na eachtraí agus éispéiris taobh amuigh de gheata na scoile. Cad é faoi shaol na bpáistí sa bhaile agus cé hiad na daoine is mó tionchar ó thaobh na Gaeilge de? Bhál is iad na tuismitheoirí is mó tionchar sa bhaile mar sin de shíl muid gur cheart an ról seo a shonrú dóibh agus ag an am céanna a dhéanamh sultmhar agus furasta. Is é an dóchas atá againn leis an chúrsa ná go mbeidh tuismitheoirí nach bhfuil an Ghaeilge acu in ann a bheith mar chomhthaistealaí agus mar chomhairleoir ag a bpáistí. Is é sprioc eile lárnach an chúrsa ná go dtacaíodh an t-eolas agus na pointí dearfacha óna dtuismitheoirí leis an pháistí féin a fuair líofacht na Gaeilge fríd an ghaelscolaíocht, scoil ghaeltachta nó dóigh ar bith eile, tagairt siar don saol a bhí acu sa bhaile agus an bealach céanna a roghnú lena bpáistí féin. Ar ndóigh an difear a bheas ann ag an ghlúin seo ná go mbeidh an Ghaeilge acu ar fad agus ba bheag an chéim a bheas sí á bpáistí féin seo a thógáil trí mheáin na teanga. Chríochnaigh an Dr Mathers a rá Tá fhios againn cheánna féin ó na triallacha atá déanta againn go gcothaíonn an clár seo spéis agus gníomhaíocht insan teanga ag leibhéal feasachta agus líofachta. Tá súil againn fosta go gcothaíonn sé díospóireacht ar cheist na Gaeilge insan Bhaile i measc saineolaithe agus eagraíochta eile ar fud na tíre. Ar ndóigh is é sprioc an chúrsa an tairbhe is mó a bhaint as dea-obair na gaelscolaíochta, scoileanna gaeltachta agus scoileanna eile ar mór leo an teanga. Le tuilleadh eolas ar an chlár is féidir dul i dteagmháil leis an Dr Mathers ar: reamai.mathers@gmail.com Comhartha ar a ioldánaí agus ar a leithne a bhí sé gurbh fhéidir leis bheith cairdiúil le daoine a bhí chomh héagsúil le de Valera, Lady Gregory, Roger Chauvire, Fred Hoyle, an Propast McConnell, Gogarty, an Duinníneach, Mac Diarmada, John Betjeman, Yeats, Séamus Ennis, Erwin Schrodinger... agus gurbh iad na cairde ba dhlúithe riamh aige Pádraig Ó Conchúir, Mártan Ó hUallacháin, agus Pádraig ac Síthigh, a chomharsana i nDún Chaoin. Tá ranganna Gaeilge Cairde Teo deartha le freastal ar riachtanais gach leibhéal foghlaimeora, chomh maith le daoine a bhfuil ardchumas acu ach cleachtadh de dhíth. Léiríodh an léiriú den chéad uair ag Night of The 2015 Theatre, 21. i mí na Samhna seo caite, ag Halla Fhéile na hOllscoile Oscailte i Krapina, as a ndeachaigh sí ar thuras i gcathracha éagsúla na Cróite. 04/04/2014 : Fáiltíonn an tAire Stáit Mac Fhionnlaoich roimh chinneadh an Rialtais i dtaca le Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2014 | An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta
Dé hAoine, 4 Aibreán—Tá fáilte curtha ag an Aire Stáit sa Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Donnchadh Mac Fhionnlaoich, T.D., roimh chinneadh an Rialtais níos luaithe an tseachtain seo bille a dhréachtú chun leasú a dhéanamh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Eascraíonn an cinneadh seo as an ngealltanas a tugadh i gClár an Rialtais 2011-2016 go ndéanfaí athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla chun a chinntiú go mbainfear an leas is fearr as caiteachas ar an teanga chun í a fhorbairt agus chun a chinntiú go bhforchuirtear dualgas go cuí de réir éilimh ó shaoránaigh. Is é an phríomhaidhm atá ag an mBille ná an tAcht Teanga a leasú chun a chinntiú go leanfaidh sé de bheith ina thacaíocht éifeachtach do gach duine ar mian leis/léi seirbhísí d'ardchaighdeán i nGaeilge a fháil ón Stát.
Dúirt an tAire Stáit: "Tá Acht na dTeangacha Oifigiúla an-tábhachtach do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta agus tá sé tráthúil go ndéanfaí leasuithe cuí air tar éis dó a bheith i bhfeidhm le os cionn deich mbliana. Tá sé soiléir ón phróiseas comhairliúcháin a tugadh faoi mar chuid den athbhreithniú ar an Acht go bhfuil éileamh suntasach ar sheirbhísí i nGaeilge a bheith ar fáil ar chóimhéid leis na seirbhísí a chuirtear ar fáil i mBéarla. Chomh maith leis an Acht féin a leasú, tá cead tugtha ag an Rialtas líon suntasach tionscnamh polasaí a chur chun cinn le páirtithe leasmhara ábhartha. Creidimse go mbeidh tionchar dearfach ar stádas agus ar úsáid na Gaeilge mar thoradh ar an chur chuige seo."
D'fháiltigh an tAire Stáit roimh chinneadh an Rialtais nach bhfuil sé i gceist Oifig an Choimisinéara Teanga a chónascadh le hOifig an Ombudsman. Dúirt an tAire Stáit: "Tar éis an chónascadh a bhí beartaithe idir Oifig an Choimisinéara Teanga agus Oifig an Ombudsman a bhreithniú tuilleadh, agus ag tógáil san áireamh torthaí an phróisis chomhairliúcháin phoiblí a léirigh tacaíocht láidir d'Oifig an Choimisinéara Teanga a choinneáil mar eintiteas iomlán neamhspleách, tá cinneadh déanta ag an Rialtas gan dul ar aghaidh leis an chónascadh a bhí beartaithe."
Tá Ceannteidil an Bhille curtha faoi bhráid an Chomhchoiste um Chomhshaol, Chultúr agus an Ghaeltacht ag an Aire Stáit inniu, i gcomhréir le polasaí an Rialtais. Dúirt an tAire Stáit: "Táim ag súil leis an phlé a bheidh ar bun i dTithe an Oireachtais agus an Bille seo ag dul tríd an phróisis reachtaíochta."
Tá Ceannteidil Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2014 agus an tuarascáil ar an athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ar fáil agwww.chg.gov.ie. 1:1 1:2 1:3 1:4 1:5 1:6 1:7 1:8 1:9 1:10 1:11 1:12 1:13 1:14 1:15 1:16 1:17 1:18 1:19 1:20 1:21 1:22 1:23 1:24 1:25 1:26 1:27
Séamas 1 Treasa Uí Lorcáin, Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, OÉ Gaillimh agus urraí an Ghradaim, Séamas Ó Gríofa, Bácús Uí Ghríofa, Iarbhuaiteoir an Ghradaim agus Aoife Ní Fhearghusa, Galway Peoplex92s Resource Centre Ó hÉIDEÁIN, Uilliam (1839–1919) | ainm.ie
dáta breithe 22 Feabhra 1839
dáta báis 9 Eanáir 1919
áit bháis Baile an Mhuilinn, Port Láirge
Patrich Hayden [tuismitheoir]
Mary Anne McDermott [tuismitheoir]
I "Carrickbeg House" sa Charraig Bheag ar thaobh Phort Láirge de Charraig na Siúire a rugadh é ar 22 Feabhra 1839. Ba é an dara mac agus an cúigiú leanbh é ag Patrich Hayden agus a dhara bean chéile Mary Anne McDermott. Bhí monarcha éadaigh ag muintir Éideáin. Bhí deartháir leis, Daniel (d'éag Eanáir 1866), sna hÍosánaigh freisin agus bhí a dheirfiúr Eliza pósta ar Pierse Power, seanathair Phiarais Mhic Channa.
Bhí sé ina dhalta i gColáiste Coill Chluana Chluana Gabhann ó 1851 go 1854. Cheangail sé le Cumann Íosa i bPáirc Bhaile an Mhuilinn ar 17 Feabhra 1862. Ó 1865 ar aghaidh bhí sé ag déanamh staidéir i dtithe de chuid na nÍosánach: Roehampton i Londain ar an litríocht; Stonyhurst, Lancashire ar an bhfealsúnacht ó 1872 go 1874; ar an diagacht i gColáiste Beuno sa Bhreatain Bheag. Chríochnaigh sé na trí bliana deiridh dá nóibhíseacht i bPáirc Bhaile an Mhuilinn. Bhí sé tamall i nGhent na Beilge. Chaith sé 1881–85 ag obair in Eaglais Naomh Proinsias Xavier i Sráid Gardnar, Baile Átha Cliath. Cúpla bliain ansin ag múineadh eitice i bPáirc Bhaile an Mhuilinn sular aistríodh é go dtí Eaglais an Chroí Naofa, sa Chorrán, Luimneach. Ó 1891 go 1893 bhí sé ar ais i mBaile an Mhuilinn ag tabhairt misean agus ag múineadh diagachta. Thuairmigh Brian Mac Giolla Phádraig in Feasta, Márta 1956 gur i rang Éamoinn Uí Ógáin i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath a casadh Eoin Mac Néill air. Ba é ba thúisce a thug freagra ar chuireadh Mhic Néill agus ar 31 Iúil 1893 bhí sé ar an mbeagán a bhí ag an gcruinniú ag ar bunaíodh Conradh na Gaeilge. Scríobh sé péire leabhar: Irish pronunciation: practice and theory (1895) agus An introduction to the study of the Irish language based upon the preface to Donlevy's Catechism(1891). Chun cabhrú leatsa páirt a ghlacadh i bhféile na bliana seo, seo duit cúpla acmhainn sa bhreis ar na hábhair Cultúr Club féin - bain sult as do chuid Gaeilge i 2019! Is é an leabhar dhátheangach The brindled cat and the nightingale’s tongue (Bloodaxe 2014) an leabhar filíochta is déanaí dá chuid. Údar díomá ag urraitheoir an Ghradaim Litríochta An Post do leabhair Ghaeilge nach léiríonn mórnuachtáin Bhéarla 'meas cuí ar chúrsaí litríochta na Gaeilge'
Dé hAoine, Samhain 22 2019 ag 5:50 am
Tá díomá ar urraitheoir an ghradaim 'Leabhar Gaeilge na Bliana', a fógraíodh ag Gradaim Litríochta An Post an tseachtain seo, gur fágadh buaiteoir na rannóige Gaeilge ar lár sna tuairiscí faoi na gradaim a foilsíodh i roinnt nuachtán clóite Béarla.
LoveLeabharGaeilge, fiontar de chuid an chomhlachta Gaeltachta Meas Media, a dhéanann urraíocht ar 'Leabhar Gaeilge na Bliana' ag Gradaim Litríochta An Post.
Dúirt Breandán Ó hEaghra, stiúrthóir an chomhlachta MeasMedia, gur "cúis díomá" go raibh neamhaird déanta ar bhuaiteoir 'Leabhar Gaeilge na Bliana' agus go léiríonn sé "nach bhfuil meas cuí á thabhairt ag cuid de na mórnuachtáin Bhéarla do chúrsaí litríochta na Gaeilge".
"Tá mé díomách gur fhág nuachtáin náisiúnta Bhéarla buaiteoir Leabhar Gaeilge na Bliana agus catagóir eile amach ina dtuairiscí.
"Tá go leor dul chun cinn déanta le roinnt blianta chun aird a tharraingt ar shaothair Ghaeilge ach is léir ó chlúdach mar sin go bhfuil go leor le déanamh fós le cur ina luí ar na meáin Bhéarla go bhfuil tábhacht chomh maith céanna le leabhair Ghaeilge," a dúirt Ó hEaghra.
Buaiteoir 'Leabhar Gaeilge na Bliana' agus 'Leabhar Cócaireachta na bliana' an t-aon dá rannóg nár luadh i dtuairiscí faoi na Gradaim litríochta san Irish Examiner agus san Irish Times.
Anuraidh a bunaíodh rannóg do leabhair Ghaeilge agus í dírithe ar leabhair do dhaoine fásta. Is é Proinsias Mac a'Bhaird, as Oileán Árainn Mhór a thug leis an gradam 'Leabhar na Bliana' dá shaothar Tairngreacht i mbliana.
Dúirt Ó hEaghra go raibh sé "an-tábhachtach" go mbeadh ardán don chuid is fearr de na leabhair nuafhoilsithe Ghaeilge ag na mórghradaim litríochta gach bliain, "imeacht a mheallann aird na bhfoilsitheoirí, na meán agus an phobail".
"Léiriú is ea a leithéid d'ócáid ar an meas atá ag daoine ar an bhfocal scríofa. Ba mhaith liom go mbeadh an meas céanna ar shaothar Gaeilge, is atá ar shaothar Béarla agus is léir ó chuid de na meáin nach bhfuil," a dúirt Ó hEaghra.
Fág freagra ar 'Grá in easnamh do LoveLeabharGaeilge i nuachtáin Bhéarla na hÉireann'
Gabriel Rosenstock Dé hAoine, Samhain 22 2019 ag 11:03 am
Paula Ní Shlatarra Dé hAoine, Samhain 22 2019 ag 11:41 am
Dá scríobhadh Proinsias Mac a Bhaird an leabhar sin i mBéarla, bheadh Tairngireacht i mbéal an phobail. Is cosúil go bhfuil an "balla páipéir" ina sheasamh i gcónaí. An dtig leis na meáin leictreonacha teacht timpeall air?
Con Ó Murchú Dé hAoine, Samhain 22 2019 ag 12:52 pm
Níl meas madra le "Official Ireland" i teanga na ngael. Tá sin soiléar, cén fath go bhfuil díoma air Breandan. Intreoir Tá dualgas ar Fhoras na Gaeilge luach ar airgead a fháil agus seirbhísí ar mhaithe le cur chun cinn na Gaeilge ar bhonn uile-oileánda a chur ar fáil i gcomhthéacs na gciorraithe airgeadais. I measc na dtionscadal a gheobhaidh maoiniú faoin scéim i mbliana beidh píosa speisialta a chumfar do cheoltóirí a bhfuil lagú amhairc orthu le Clare Memory Orchestra; damhsa aerga ó ghlúin go glúin i Luimneach, i nDún na nGall agus i gCiarraí ar a dtugtar Bingo Wings; agus tionscadal ina ndéantar iniúchadh ar aosú ildánach i gCorcaigh i gcomhpháirt leis an eagraíocht náisiúnta Age and Opportunity. Beidh Féile Scoildrámaíochta Mhaigh Eo ar siúl ar an 9ú & 10ú Feabhra i Scoil Raifteirí i gCaisleán an Bharraigh ó 10.00-2.00. Tá 74 scoil lán-Ghaeilge agus Gaeltachta aitheanta anois mar scoileanna DEIS, cruthúnas, dar le Gaeloideachas, go gcuireann na scoileanna sin fáilte roimh chách
Déardaoin, Feabhra 16 2017 ag 7:12 am
Dar leis an eagraíocht Gaeloideachas go gcuireann cinntí na Roinne Oideachais maidir le scoileanna faoi mhíbhuntáiste "deireadh leis an argóint gur scoileanna éilíteacha iad scoileanna lán Ghaeilge".
Thug an eagraíocht le fios go bhfuil 74 scoil lán-Ghaeilge agus Gaeltachta aitheanta anois mar scoileanna DEIS, rud a fhágann go bhfuil tromlach na ndaltaí faoi míbhuntáiste oideachasúil i scoil amháin as gach cúig scoil lán-Ghaeilge.
Is minic é curtha i leith scoileanna lán-Ghaeilge ag colúnaithe nuachtán agus dreamanna eile nach mbaineann na scoileanna sin ach le daoine atá go maith as.
I gcolún nuachtáin a foilsíodh an mhí seo caite, mar shampla, mhaígh an colúnaí de chuid an Sunday Independent, Sarah Carey, go raibh cur chuige 'segregationist' ag Gaelscoileanna.
Dúirt Carey freisin gur mheabhraigh dearcadh tuismitheoirí Gaelscoileanna síochánaithe nach raibh sásta troid in aghaidh na Naitsíoch.
Dar le Yvonne Ní Mhurchú, Uachtarán Gaeloideachas, go mbréagnaíonn an t-eolas faoi scoileanna DEIS na líomhaintí maidir le héilíteachas.
"Tá sé in am go n-aithneodh daoine go bhfuil réimse leathan scoileanna ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge. Tá scoileanna againn i gceantracha faoi mhíbhuntáiste i gcathracha, bailte móra agus faoin dtuath i ngach cuid den tír."
Dúirt Uachtarán Gaeloideachas go raibh "an fhianaise soiléir" agus go gcaithfí anois "cothrom na féinne" a thabhairt do scoileanna lán-Ghaeilge sa phlé atá ar siúl faoi láthair maidir leis an reachtaíocht nua atá á beartú i dtaobh polasaí iontrála scoileanna.
Dúirt Yvonne Ní Mhurchú go bhfuil scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta eile ann "atá an-mhí-shásta nach bhfuair siad aitheantas mar scoileanna DEIS, Scoil Rann na Feirste in Dún nan Gall ina measc.
Dúirt Pól Ó Ruiséal, Príomhoide Scoil Rann na Feirste, go raibh "iontas" agus "díomá" air nár tugadh stádas DEIS don scoil.
"Níl slat tomhais chothrom á húsáid ag an Roinn Oideachais agus iad ag roghnú scoltacha don Scéim. Táthar ag tabhairt droim lámha le scoltacha atá ag teagasc tré mheán na Gaeilge".
Tá "imní" ar Ó Ruiséal, a dúirt sé, nach gcuirfidh tuismitheoirí a bpáistí chuig scoileanna nach bhfuil stádas DEIS acu.
D'fhéadfadh "impleachtaí tromchúiseacha" a bheith ag a leithéid don oideachas lán-Ghaeilge amach anseo, a dúirt Ó Ruiséal.
Dúirt Bláthnaid Ní Ghréacháin, Ardfheidhmeannach Gaeloideachas, go gcuireann scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta "fáilte roimh pháistí agus daoine óga ó gach cineál cúlra teanga, cultúir agus socheacnamaíochta". Bhí sé riachtanach, a dúirt sí, go mbeadh "buntáiste breise an oideachais lán-Ghaeilge" ar fáil do ghasúir atá faoi mhíbhuntáiste oideachasúil. An Tochailt Mhór i gCaisleán Bhrí Mhór, 2017 | Fingal County Council
Cuireadh An Tochailt Mhór i gCaisleán Bhrí Mhór, 2017 i gcrích chun seans a thabhairt do mhuintir na háite ceangail a chruthú eatarthu agus Caisleán Bhrí Mhór le linn do na hoibreacha athchóirithe a bheith ar siúl.
Sa mheánaois bhí Brí Mhór ceangailte leis an teaghlach Angla-Normannach mór le rá sin, muintir Barnewell. Fuair Reginald de Barnewall tailte i mBrí Mhór sa luath-cheathrú haois déag agus faoi dheireadh na haoise sin rinneadh tagairt do mhuintir Barnewell mar Thiarnaí Bhrí Mhór, Bhaile an Ridire agus Bhaile Brigín.
Tá fianaise ann sa taifead stairiúil go ndearnadh ionsaí ar Chaisleán Bhrí Mhór le linn Chogaí na Comhdhála sna 1640í; gur atógadh é sna luath 1660í, is dóichí, agus gur éiríodh as é a bheith mar phríomháit chónaithe an teaghlaigh faoi na luath 1770í.
Chuidigh beagnach céad deonach linn, a bhí idir 18 agus 90 bliain d'aois, chun díog nach raibh eolas againn air go dtí sin in aice leis an mballa deisceartach de Chaisleán Bhrí Mhór, atá fós ann, chomh maith le clós a raibh lár miotalaithe ann ón seachtú haois déag a lean achar iomlán an suíomh ina bhfuil an garraí daingean sa lá atá inniu ann, chomh maith le conairí ó Aois Victeoiria. Leanacht de thionscadal New Ground - 22 & 23 Bealtaine, Tailte Mhúsaem Shaol Na Tuaithe, mar chuid d’ Fhéile Na Tuaithe Suíomhanna Foghlamtha do Thuismitheoirí agus Páistí - Teanga Tí
Suíomhanna Foghlamtha do Thuismitheoirí agus Páistíeoin2020-08-10T14:14:18+01:00
Suíomhanna Foghlamtha do Thuismitheoirí agus Páistí
Tá tuismitheoirí fud fad na tíre ar chumais difriúla ag foghlaim na Gaeilge taobh ar thaobh lena bpáistí.
Bíonn riachtanais difiriúla fhoghlama ó theaghlach go teaghlach.
Bíonn tacaíocht ar fáil ó na suíomhanna seo a leanas agus níos mó ná iad:
Saotharlann.com Tá neart póstaeir an-dheas agus neart níos mó a bheadh oiriúnach do thuismitheoirí nó páistí ar foghlaimeoirí iad ar fáil ar an suíomh seo.
Comhairle Curaclaim, Scrúdúcháin Agus Measúnachta
Tá réimse acmhainní curtha ar fáil ag Comhairle Curaclaim i dTuaisceart Éireann, eolas faoi churaclam na ngaelscoileanna ó thuaidh agus cluichí do thuismitheoirí agus a bpáistí. Tá an suíomh á fhorbairt faoi láthair agus beidh gach eolas ar fáil ar https://ccea.org.uk/gaeloideachas go luath.
Snas ar Scéal Is áis tacaíochta é Snas ar Scéal a chuidíonn le páistí a scileanna smaointeoireachta agus scríbhneoireachta a fhorbairt.
potafocal.com Is foclóir ar líne é Pota focal le heolasr leagacha gramadúla agus samplaí d'fhocail in úsáid.
www.teanglann.ie Is foclóir eile ar líne An Teanglann le rochtain shaor agus réidh ar shonraí foclóireachta, gramadaí agus foghraíochta a bhaineann le focail sa Ghaeilge.
http://www.leighleat.com Is é aidhm atá leis an suíomh seo ná achmainní digiteacha a chur ar fáil do mhúinteoirí bunscoile chun tacú leo le múineadh na Gaeilge. Mar aon leis seo, is áis é a thugann tacaíocht do pháistí agus a dtuismitheoirí agus iad ag cleachtadh na Gaeilge sa bhaile trí éisteacht le scéalta, dánta agus ceachtanna taitneamhacha.
Gaelchultúr Múintear frása nua Gaeilge anseo gach lá. Chun frása an lae inniu a fheiceáil agus a chloisteáil, cliceáil ar an gcnaipe seinnte atá i lár an fhíseáin thíos.
weandus.ie Soláthraíonn www.weandus.ie réimsí ceachtanna foghlama. Bile Bua, an Dún Theas, Cnoc Gréine, Ubhla, Teampall Uí Bhrídeáin, i sean - Tuathcheantar Thiobrad Árann Uimh . 2; agus contae-bhuirg Luimnigh. Cuireann muid an tseirbhís ‘Gaeilge sa ghnó’ ar fáil saor in aisce chun cuidiú le gnólachtaí an Ghaeilge a úsáid ar bhealach dáiríre agus cruthaitheach. FEIS GHLASCHÚ - Derry Journal
FEIS GHLASCHÚ
Published: 11:50 Friday 04 March 2011
Tá mé i ndiaidh deireadh seachtaine an-Ghaelach a chaitheamh i nGlaschú.
Thosaigh sé Dé hAoine le cuairt ar Ionad Pobail Daisy Street, áit a gcuireann Conradh na Gaeilge ranganna ar bun do dhaoine fásta agus do pháistí. Bhí atmaisféar an-chairdiúil sna ranganna. Chuir caighdeán na Gaeilge iontas orm: comhghairdeas leis na mic léinn agus leis na múinteoirí!
Bhí Cois Tine ag lucht na Feise Dé Sathairn. Oíche ar dóigh a bhí ann, le rince, ceol agus amhránaíocht. Bhí mórchuid na n-amhrán i nGaeilge!
Bhí comórtais cheoil agus comórtais Ghaeilge na Feise in Ardscoil na Tríonóide, Cambuslang ar an Domhnach. Bhí níos mó ná 300 iarrthóir aonair do na comórtais cheoil, daoine óga an formhór mór acu. Chomh maith leis sin, bhí 11 banna ceoil faoi 12 bliain, 6 banna faoi 15, 5 banna faoi 18, agus 4 banna sa chomórtas shinsearach!
Bhí na comórtais Ghaeilge go hiontach. Bhí imeachtaí ann do pháistí agus do dhaoine fásta: amhránaíocht, filíocht, comhrá, scéalaíocht, agus scríbhneoireacht. Bhí an caighdeán an-ard. Chuaigh na páistí i bhfeidhm orm. Labhair siad go nádúrtha: shílfeá go raibh siad ag freastal ar scoil in Éirinn in áit a bheith ag fáil ceachtanna uair amháin sa tseachtain i ranganna Chonradh na Gaeilge. Maidir leis na hamhránaithe sna comórtais shinsearacha, molaim dóibh dlúthdhiosca a dhéanamh - bhí siad chomh maith sin. Beidh an Fheis Rince ar siúl in Ardscoil Naomh Pól i nGlaschú amárach – agus Dé Domhnaigh!
Molaim go spéir na rannpháirtithe, na cumainn éagsúla, na tuismitheoirí a thacaíonn lena bpáistí agus achan duine a chuidigh leis na himeachtaí an deireadh seachtaine seo caite. Caithfidh mé moladh a dhéanamh ar Choiste na Feise go háirithe: tá daoine ar an choiste a bhfuil a saol caite acu ag obair go deonach, ag cothú oidhreacht na nÉireannach in Albain. Dála an scéil, bhain Séamus Mac Laifeartaigh as Cluain Maine an corn don rannpháirtí ab fhearr sna comórtais Ghaeilge. Inis Eoghain abú! We are also delighted to have the opportunity to invite musicians from all over Ireland to come to Scoil Cheoil to take part in teaching classes and performing at concerts and recitals. Baile an Fheirtéaraigh is a small village with a great energy and a huge enthusiasm for music and is a great place to spend a few days enjoying the music and the company. This book examines the role of the Irish-language in Maynooth college and later in the University since it was established in 1795. It contains a keen analysis and study of the work and lives of scholars like Micheál Ó hIceadha, Pól Breathnach, Tomás Ó Fiaich and the great giant of Irish and literature of Maynooth, Pádraig Ó Fiannachta. “Ar shuíomh idirlín na hArd-Deoise, tugtar le fios nár chóir aifreann Gaeilge a chur ar ceal gan é a cheadú leis an Ard-Easpag roimhe ré agus gan dul i gcomhairle le pobal an aifrinn sin. Níor chuathas i gcomhairle leis an pobal sin, cainteoirí Gaeilge an cheantair, in aon chor. Díolann Forbairt Naíonraí Teoranta réimse leabhar, dhuthdhioscaí agus nithe eile, atá thar a bheith úsáideach sa Naíonra - nó cois teallaigh ar bith ina mbíonn leanaí á dtógaint le Gaeilge! Tá faisnéis shonrach ar fáil mar gheall ar na hábhair thacaíochta atá ar díol ag FNT. Muna raibh macalla Medea na Gréige nó Bantiarna Macbeth i ‘Big Maggie’ go léiriú Garry Hynes agus ionchollú fíochmhar scanrúil Aisling O’Sullivan, bhuel, tá anois… Deagraigh Bord na Gaeilge UCD Ag Forbairt agus ag Tacú le Pobail Teangacha Mionlaigh; Seimineár do Chleachtóirí Teanga san Ardoideachas ag tagairt go sonrach do Ghaeilge na hÉireann agus na hAlban Dé hAoine, 17 Meitheamh 2016. u200c Gaeloideachas

Bunaíodh an eagraíocht Gaeloideachas Teo. (nó Gaeloideachas) mar "Gaelscoileanna Teo". sa bhliain 1973. Tacaíonn sé le luathoideachais Gaeilge lasmuigh den Ghaeltacht, mar aon le scoileanna lán-Ghaeilge nó Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí fud fad oileán na hÉireann. Athraíodh ainm na heagraíochta ó "Gaelscoileanna Teo". go "Gaeloideachas Teo". sa bhliain 2016.Is í Bláthnaid ní Ghréacháin atá mar Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin POF/CEO na heagraíochta. Ar thrí oileán i gcontae Dhún na nGall a chaithfear an fuílleach – Oileán an Bhráighe, Inis Bó Finne agus Árainn Mhór. Gníomhaíonn Gaelscoileanna Teo. ar riachtanais agus ar mhianta na scoileanna atá cláraithe leis an eagraíocht trí na rúin a rithtear ag an gCruinniú Cinn Bliana (CCB) agus trí iarratais ar chúnamh a thagann chugainn ó scoileanna. Iarchéimithe | University College Cork
Tugann Roinn na Nua-Ghaeilge deis do mhic léinn staidéar agus taighde iarchéime a leanúint sna hábhair atá le sonrú ar reimsí spéise na mball foirne. Bíonn fáilte ag an Roinn roimh mholtaí i dtaobh ábhar taighde, agus bíonn na baill foirne ar fáil i gcónaí chun a leithéid a phlé le mac léinn ar bith.
Ar réimsí taighde na Roinne tá:
Lámhscríbhinní agus pailéagrafaíocht na Gaeilge ón dara haois déag go deireadh na naoú haoise deag
Filíocht na Nua-Ghaeilge Moiche: Filíocht na Scol, chomh maith le filíocht éadtrom an ghrá agus na haoire
Prós na Nua-Ghaeilge Moiche: prós na staire agus prós ócáidiúil, prós cruthaitheach agus prós feidhmiúil
litríocht na seachtú haoise déag: saothar pearsan mór na haoise sin – Ó Cianáin, Céitinn, Ó Bruadair, etc.
litríocht na hochtú haoise déag, go háirithe filíocht na Mumhan - Ó Rathaille, Eoghan Rua, Donnchadh Rua etc.
amhráin na ndaoine
litríocht na naoú haoise déag, go háirithe prós na tréimhse roimh an nGorta Mór mar a léirítear i gcín lae agus i scríbhinní Aomhlaoibh Uí Shúilleabháin, i gcomhfhreagras agus i seanmóintí é.
canúineolaíocht agus teangeolaíocht na Gaeilge, Gaeilge na Mumhan go háirithe
nua-litríocht na Gaeilge, idir fhilíocht is phrós, go háirithe saothar Sheáin Uí Ríordáin agus saothar scríobhnóirí comhaimseartha
Tá eolas ar scóláireachtaí iarchéime ó Coláiste na nEalaíon le fáil anseo:
Mic léinn atá cláraithe i gcomhair M.A., agus go bhfuil cáin ioncaim á híoc acu, b'fhéidir go mbeidh siad i dteideal ar chéatadán de na táillí (20% faoi láthair) a fháíl thar n-ais. Féach
Mic Léinn PhD
Beatrix Faerber, An annotated edition of two Irish translations of Bernard de Gordon, De Decem Ingenus (Stiúrthóirí: An tOllamh Pádraig Ó Macháin, Dr Aoibheann Nic Dhonnchadha (DIAS))
Mairéad Ní Loingsigh, Scéalta Shéamuis Chaomhánaigh (Stiúrthóirí: Liam P. Ó Murchú, An tOllamh Pádraig Ó Macháin)
Ciara Ní Riain, Traidisiún na Gaeilge i Montana, 1880-1920 (Stiúrthóir: Dr C. G. Buttimer)
Antoin Ó Floinn, Filíocht Phádraig Phiarais Chúndún, (Stiúrthóirí: An tOllamh Pádraig Ó Macháin, Dr C. G. Buttimer)
Michael S. Ó Geallabháin, Téarmaíocht an Cheoil i Litríocht na Gaeilge 800-1800 A.D. (Stiúrthóirí: Dr Seán Ua Suilleabháin, An tOllamh Máire Herbert)
Seán B. Ó hUllacháin, Saothar Oideachais an Ghúm, 1927-45 (Stiúrthóir: Dr C. G. Buttimer)
Tomás L. Ó Murchú, Filíocht Éamoinn de bhFál (Stiúrthóir: Dr C. G. Buttimer)
Andrea Palandri, The Irish Marco Polo (Stiúrthóirí: An tOllamh Pádraig Ó Macháin, Dr Seán Ua Súilleabháin)
Céim Mháistreachta tré Thaighde
William J. C. Ryan, Lámhscríbhinní Gaeilge Choláiste na Rinne, Co. Phort Láirge (Stiúrthóir: An tOllamh Pádraig Ó Macháin)
Ard-Dioplóma san hEalaíona (Nua-Ghaeilge)
Clár staidéir is ea an tArd-Dioplóma san hEalaíona (Nua-Ghaeilge) (NFQ Leibhéal 8, Mór-Ghradam) a ritheann ar feadh 9 mí (lánaimseartha) nó 18 mí (páirtaimseartha) ón gcéad-data cláraithe. Dírithe orthu siúd a bhfuil céim acu cheana féin atá sé, agus ar mian leo anois cáilíocht sa Ghaeilge a bhaint amach tré chúrsa dianstaidéir thar tréimhse bliana nó dhá bhliaina acadúla.
Modúil de luach 60 creidiúint atá i gceist leis an Ard-Dioplóma (30 creidiúintí in aghaidh na bliana i gcás an chúrsa pháirtaimseartha), agus roghnaíonn an mac léinn na modúil sin ó chúrsaí an 2ra agus an 3ú bliain. Modúl éigeantach is ea GA3001.
Mic léinn a bhfuil céim Leibhéal 7 acu, ná fuil staidéar ar an nGaeilge déanta acu ag leibhéal fochéime, beidh orthu 10 gcreidiúintí breise a dhéanamh.
Is tré chóras PAC a chuirtear isteach ar an gcúrsa seo.
Déanfar gach iarratas a mheas ar a cháilíochtaí féin. Is iad na cáiliochtaí ginearálta a éilitear ná:
GA1002 nó a mhacasamhail. nó
Go léireofaí do Roinn na Nua-Ghaeilge (tré agallamh agus/nó scrúdú) go mbeadh an t-iarrthóir oiriúnach don gcúrsa. Moltar teangmháil a dhéanamh leis an gCeann Roinne sa chás seo.
Céim mháistreachta mhúinte: CÓC riachtanais iontrála agus modh iarratais
Tuilleadh eolais agus MA sa Nua-Ghaeilge [PDF]
An online M.A. in Gaelic Literature, taught entirely through English, is offered by the Department of Modern Irish. Application is currently open via the UCC Postgraduate Study system.
This online M.A. offers modules in all aspects of Irish Literature (heroic, Fenian, bardic, female-authored, religious, modern), History, Manuscripts, Society, Mythology, Placenames, Translation Studies, and Popular Belief and Custom, as well as an optional Beginners' Irish Language module.
This online M.A. forms an exciting part of our long-term commitment to distance learning. Students of all ages, regardless of their other commitments, can take an M.A. in the central element of Ireland's heritage without ever leaving their homes.
Read more of the course description, and former students' testimonials: Gaelic Literature MA – CKD13; DKD14 PT
MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa
Cúrsa bliana í an Mháistreacht sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa atá dírithe ar chéimithe sa dlí, nó ar dhaoine le cáilíochtaí eile sa dlí, agus caighdeán maith Gaeilge acu chomh maith agus ar mhian leo an caighdeán sin a ardú anois agus cur lena saineolas ar Dhlí na hEorpa. Cuid de thogra an Údaráis um Ard-Oideachas é seo chun deiseanna fostaíochta na gcéimithe Dlí agus Gaeilge a fheabhsú, go háirithe i gcomhthéacs na hEorpa.
Chomh maith le croí-mhodúil sa Ghaeilge agus sa Dlí, tugann mic léinn faoi mhodúil roghnacha i nDlí na hEorpa agus i dteanga eile de chuid na hEorpa, chomh maith le dianchúrsa Gaeltachta.
Mórghradam ag Leibhéal 9 den NFQ atá sa cháilíocht seo.
Clár Staidéir
Cúrsa lánaimseartha 12 mhí an MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa. Baineann Cuid 1 leis an gcéad agus an dara seimeastar agus Cuid 2 leis an tríú seimeastar.
Cláróidh mic léinn do 90 creidiúint mar leanas:
Croí-Mhodúil (25 creidiúint)
10 gcreidiúint †GA2001 Úsáid agus Cruinneas na Gaeilge
10 gcreidiúint †GA3001 Úsáid agus Cruinneas na Gaeilge
5 chreidiúint LW6589 Contemporary Issues in EU Competition Policy
† Éileofar ar mhic léinn a thug faoi na modúil seo cheana mar chuid den mbunchéim modúil mhalartacha a roghnú (roghnófar na modúil seo i gcomhairle le comhordaitheoir an MA).
Modúil Roghnacha A (25 creidiúint ó na roghanna thíos)
LW6536 Intellectual Property Law (10 gcreidiúint)
LW6541 Electronic Commerce Law (10 gcreidiúint)
LW6574 Intellectual Property and Internet Regulation (10 gcreidiúint)
LW6578 Consumer Rights: Law and Policy (5 chreidiúint)
LW6580 Environmental Law in Practice (5 chreidiúint)
LW6581 Method in Environmental Law (5 chreidiúint)
LW6634 Refugee and Forced Displacement Law (10 gcreidiúint)
LW6636 European Corporate Restructuring, Insolvency and Rescue (5 chreidiúint)
Modúil Roghnacha B (10 gcreidiúint ó na roghanna thíos)
FR5005 Simultaneous and Consecutive Interpreting and Terminology - Methodology (10 gcreidiúint)
GA6001 Scríobh Acadúil na Gaeilge (10 gcreidiúint)
GA6002 Beirt Bhanfhile: Nuala Ní Dhomhnaill agus Biddy Jenkinson(10 gcreidiúint)
GA6020 Advanced Translation Skills (Irish) (10 gcreidiúint)
GE6014 German-English-German Translation: Methods and Practice (10 gcreidiúint)
HS6006 Advanced Spanish Language for Professional Purposes (10 gcreidiúint)
IT6101 Translation: Methods and Practice (10 gcreidiúint)
GA6027 Ardchúrsa Cónaitheach sa Ghaeilge (15 chreidiúint)
GA6028 Tionscnamh Taighde sa Dlí agus sa Ghaeilge (15 chreidiúint)
Dioplóma Iarchéime sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa
Mic léinn a thugann faoi mhodúil dar luach ar a laghad 60 creidiúint i gCuid 1, ar n-áirítear 25 creidiúint as na croí-mhodúil múinte agus 35 creidiúint as na modúil roghnacha, agus a bhaineann pas amach sna modúil sin ach a dteipeann orthu i gcuid 2 nó ná mian leo leanúint ar aghaidh le Cuid 2, tabharfar cead dóibh an clár staidéir a fhágaint agus bronnfar Dioplóma Iarchéime sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa orthu. Má theastaíonn ó mhac léinn leanúint ar aghaidh go leibhéal na Máistreachta ina dhiaidh sin, ní mór dó nó di é seo a dhéanamh laistigh de thréimhse trí bliana i ndiaidh bhronnadh an dioplóma.
Teistiméireacht ó mhac léinn de chuid an MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa
"Mholfainn an iarchéim seo d'éinne a bhfuil Dlí idir lámha acu agus a rinne staidéar ar an nGaeilge ag an ardléibheál san Ardteist nó d'éinne a bhfuil céim sa Dlí agus sa Ghaeilge beagnach críochnaithe acu agus atá ag smaoineamh ar staidéar breise a dhéanamh.Tá meascán maith de mhodúil Ghaeilge agus Dlí ar fáil. Tá réimse leathan de mhodúil iarchéime sa Ghaeilge ar tairiscint chomh maith le dul siar cuimsitheach ar ghramadach agus úsáid na Gaeilge. Maidir le modúil Dlí, tá réimse leathan modúl ar fáil.Tá saoirse iomlán maidir le rogha tráchtais (8000 focal). Chomh maith leis sin, tá deis ag mic léinn seachtain a chaitheamh sa Ghaeltacht i rith an tsamhraidh, rud atá an úsáideach chun cur le líofacht sa teanga.
Is maith is fiú d'éinne a bhfuil bunchéim á chríochnú acu smaoineamh ar thabhairt faoin iarchéim seo mar is féidir leo máistreacht a fháil sa dhá dhisciplín ag an am céanna. Tá na léachtaí beag agus pearsanta agus tá caighdeán teagaisc den chéad scoth ar fáil."
– Síle Ní Dhonnabháin, MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa, 2016-17
IONCHAIS GHAIRME
Ardú ar stádas na Gaeilge san AE
Ag eascairt as rialachán a ghlac Comhairle an Aontais Eorpaigh (Rialúcháin ón gComhairle 2015/2264), tiocfaidh méadú ar líon na foirne sna hAonaid Ghaeilge de réir a chéile idir seo agus 2022. De réir meastacháin a d'eisigh Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin sa Choimisiún Eorpach, beidh breis is 180 ball foirne a mbeidh ardscileanna Gaeilge acu de dhíth le freastal ar na riachtanais aistriúcháin i bpríomhinstitiúidí an AE: 42 cúntóir, 103 aistritheoir, 32 dlítheangeolaí agus 6 cheann aonaid/roinne. Beidh foireann ateangaireachta le hearcú anuas air sin agus beidh tuilleadh daoine fós de dhíth go leanúnach le cinntiú go mbeidh dóthain gairmithe teanga le Gaeilge ar fáil i gcónaí le freastal ar riachtanais na n-institiúidí Eorpacha.
Tá an MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa dírithe ar dhaoine ar mhaith leo cur isteach ar phost mar aistritheoir nó mar dhlítheangeolaí in institiúidí an Aontais Eorpaigh. Is poist spéisiúla, tharraingteacha iad na poist seo, a bhfuil tuarastal ard agus coinníollacha maithe oibre ag gabháil leo chomh maith le deiseanna ar fhorbairt ghairmiúil leanúnach. Tuilleann aistritheoirí isteach is amach le €48,000 sa bhliain i ndiaidh cánach, cuir i gcás, agus €5,500 in aghaidh an mhí tuarastal tosaigh an dlítheangeolaí. Cuireann an obair thábhachtach, fhiúntach a bhíonn idir lámha ag aistritheoirí agus dlítheangeolaithe go mór le stádas na Gaeilge san Eoraip agus in Éirinn.
Cén obair a bhíonn ar siúl ag dlítheangeolaí?
Is iad dlítheangeolaithe an Aontais Eorpaigh a chinntíonn gurb í an bhrí chéanna a bhíonn le fáil i ngach píosa nua reachtaíochta a ritear i ngach teanga Eorpach. Éilíonn an post sin go mbeadh againn dlíodóirí cumasacha a bhfuil ard-inniúlachtaí teanga acu, mar aon le taithí i dtéacsanna dlí a dhréachtú nó a aistriú, a sheiceáil nó a athbhreithniú. Ní mór do dhlítheangeolaithe a bheith in ann an teachtaireacht is áil a chur in iúl i reachtaíocht an Aontais Eorpaigh a thuiscint go beacht, agus an intinn sin a léiriú go dílis ina dteanga dhúchais féin.
Foinse: https://epso.europa.eu/career-profiles/law_ga
Tugann an físeán seo léargas ar shaol oibre laethúil an dlítheangeolaí:
Cén obair a bhíonn ar siúl ag aistritheoir in institiúidí an AE?
Bíonn aistritheoirí in institiúidí agus i gcomhlachtaí éagsúla an Aontais Eorpaigh ag obair i dtimpeallacht dhúshlánach ilchultúrtha agus cuidíonn siad leis an 500 milliún duine atá san Aontais Eorpach tuiscint a fháil ar bheartais an Aontais. Bíonn sprioc-amanna géara i gceist, agus d'fhéadfá a bheith ag plé le raon leathan de théacsanna polaitiúla, dlíthiúla, airgeadais, eolaíochta agus teicniúla agus a bheith ag cur comhairle theangeolaíoch ar do chuid comhghleacaithe i réimsí éagsúla.
Foinse: https://epso.europa.eu/career-profiles/languages_ga
Tugann an físeán seo léargas ar shaol oibre laethúil an aistritheora in institiúidí an AE:
Próiseas Earcaíocht na hOifige Eorpaí um Roghnú Foirne (EPSO)
Tá próiseas dúshlánach i gceist le post buan a bhaint amach in institiúidí an Aontais Eorpaigh. I gcás fhormhór na gcomórtas Gaeilge, bítear ag súil le hardscileanna Gaeilge agus Béarla, chomh maith le cumas áirithe i dteanga oifigiúil eile de chuid an Aontais Eorpaigh. Thairis sin, ní mór pas a fháil i dtrialacha réasúnaíochta agus i dtrialacha eile. Mar chuid den MA sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa, tugtar treoir do mhic léinn a ligeann dóibh tabhairt faoi na comórtais earcaíochta seo go muiníneach.
Tá an leagan Gaeilge de shuíomh EPSO le fáil ag an nasc seo a leanas: https://epso.europa.eu/home_ga
Déantar iarratais ar-líne ag www.pac.ie/ucc.
Breis eolais le fáil anseo: https://www.ucc.ie/en/ckd49/.
Beidh deis ag mic léinn a dhéanann iarratas ag www.pac.ie/ucc faoin 1 Meitheamh cur isteach ar scoláireacht (táillí íoctha).
Má tá breis eolais uait, déan teagmháil leis an Dr Síle Ní Mhurchú (s.nimhurchu@ucc.ie) nó tabhair cuairt ar https://www.ucc.ie/en/ckd49/.
M.A. i Léann an Aistriúcháin
Ag tosnú Mí Mheán Fómhair 2015, beidh Roinn na Nua-Ghaeilge ag glacadh páirte san MA – Léann an Aistriúcháin. Is clár idirdhisciplíneach é seo a ritheann Scoil na Nua-theangacha i bpáirt le ranna eile teanga. Soláthraíonn sé cúrsaí ginearálta ar theoiric an aistriúcháin, chomh maith le ceardlanna ar phraitic an aistriúcháin idir an Béarla agus teangacha faoi leith. Bíonn ar mhic léinn miontráchtas a scríobh agus tograí éagsúla a shíneadh isteach le haghaidh measúnú leanúnach. Is féidir staidéar a dhéanamh ar theanga amháin nó ar dhá cheann, de réir chúlra an mhic léinn.
Is é an riachtanas iontrála i gcoitinne ná 2HI sa teanga / sna teangacha a bheidh ina n-ábhar staidéir, ach cuirfear triail teanga ar iarrthóirí Gaeilge chun iad a mheas le haghaidh an MA áirithe seo.
Cuireann an MA seo oiliúint ar dhaoine ar mian leo dul le ceird an aistriúchán, agus cuireann sé ar chumas aistritheoirí feabhas a chur ar a gcuid scileanna. you must be fluent in spoken English is gá duit bheith líofa i mBéarla labhartha, caithfidh tú bheith ábalta Béarla a labhairt go líofa D'fhógair an tAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta, Seán Kyne T.D. inniu go bhfuil ainmní Chomhairle Contae Chorcaí, Gobnait Ní Mhuineacháin, ceaptha ar bhord Údarás na Gaeltachta don tréimhse 31 Bealtaine 2016 go dtí 9 Feabhra 2017. Dia duit Youtube, tá mé ag dul chun iarracht a dhéanamh Gaeilge a labhairt ar an vlog mar gheall ar a ábhar. Speaking in Galway at the launch of this years Merriman Winter School Programme, the Chairman of Cumann Merriman, Liam Ó Dochartaigh, said that there was an urgent need for informed reflection on recent developments in the performance and criticism of music and poetry in Irish language culture. Traditional song and the performance of contemporary poetry in Irish with music have burgeoned in recent years and Cumann Merriman thought it timely to investigate further these manifestations of the continuing vibrancy of Irish language poetry and song said Liam, who is one of the joint Directors of this, the 41st Merriman Winter School. Tá leabhar a foilsíodh sa Bhrasaíl Portaingéile le tacaíocht DGLB i measc na 30 barr leabhair do leanaí a foilsíodh san Iodáil i 2010 agus go bhfaighidh sé Gradam Náisiúnta Leanaí Leabhar agus Fondúireacht Óige sa Bhrasaíl. Athbheochan na Gaeilge

Úsáidtear an téarma ‘Athbheochan na Gaeilge’ is minice, le tagairt a thabhairt don tréimhse ag deireadh na 1800í,nuair a bhí athshaothrú spéise sa teanga, sa litríocht, sa stair, sa chultúr, san spórt agus san bhéaloideas. Bhí sí seo spreagtha mar thoradh ar náisiúnachas Éire, a thosaigh ag fás go luath sa 19ú haois. Faoi lár na 1800í, bhí cultúr na hÉireann ag dul i leig, le beagnach trí chéad, mar chúis air riail ceannasach Shasana orainn.
Casadh an chéid.
De réir mar a tháinig deireadh leis an 19ú haois, bhí go leor in Éirinn a d’aithin go raibh an Ghaeilge i mbaol bháis. Tháinig meath ginearálta ar an teanga ag tús an chéad agus roimhe sin ach, ba é dola an bháis a tháinig ón nGorta Mhóir, ó 1845-1849, eipidéimí Cholera agus an Tíofus agus an t-Imirce mhór na cúiseanna ba mhó leis an mbriseadh teanga.
Dóibh siúd a d’fhán in Éirinn, aithníodh an Ghaeilge mar bhac ar dhul chun cinn sóisialta. Ní bhfuair sé aon aitheantas oifigiúil nó cosaint ón Rialtas, agus muna raibh gearleanúint ar bith ar an teanga, ní bheadh aon comhbhrón ann. Ba leis na tuathánaigh an Ghaeilge i súile ghnáthmhuintir na hÉireann agus an Béarla mar theanga an aicme rialaithe. Mar sin, le fonn níos airde i bhfoghlaim an Béarla, agus cosc ar an nGaeilge sna scoileanna, bhí an teanga ag dul i leig.
Ag an am, bhí an Ghaeilge á labhairt, don chuid is mó, i bpobail thuaithe Iarthar na hÉireann, an áit is faide ó thionchar na Sasannaigh. Ach thosaigh scoláirí an Cumann Oisíneach, á Athbheochan. Is as seo inar chruthaíodh an Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge a bhunaíodh i 1877. Go déanach sa 19ú haois, bhí fíor-iarracht an Ghaeilge a chosc ón mbáis. Conradh na Gaeilge a bhí i gceannas air.
Faoin am sin, mar is eol dúinn, níor ceadaíodh Gaeilge a labhairt nó fiú í a mhúineadh sna scoileanna. Laghdaigh an dúil a bhí ag an Athbheochan de réir mar a d’éirigh imeachtaí níos polaitiúla agus foréigneach i ndiaidh 1910 agus níos measa fós, nuair a bhain Éire neamhspleáchas amach. Lean an ghluaiseacht sna Stáit Aontaithe go dtí na 1930idí, ach le himeacht ama, tháinig stop leis ann chomh maith.
Éire Óg.
Sa bhliain 1842, bhunaigh an eagraíocht tírghrá, Éire Óg (Béarla: "Young Ireland") ‘The Nation’. Páipéar ab ea é a d’fhoilsigh saothar le ‘Tomás Dáibhis, máistir próis agus véarsa, agus filí eile ar nós Thomas D'Arcy McGee​, Richard D’Alton Williams, agus Speranza (ainm bréige le Lady Wilde, máithir le Oscar Wilde) agus bród i ngnóthachtúlacha liteartha na hÉireann.
‘The Dublin University Magazine’ 1838-80, foilseacháin liteartha tábhachtach eile, a chuimsigh obair le James Clarence Magan go minic a d’aistrigh dánta Gaeilge go Béarla agus a scríobh an chéad véarsa i stíl na Gaeilge. Ba é Jeremiah John Callanan an chéad duine a bhain úsáid as an nGaeilge ag staonadh i véarsa Béarla, agus scríobh Samuel Ferguson, filíocht eipiciúil ar gaisce stair na hÉireann. Rinne Thomas Moore, Charles Maturin agus Maria Edgeworth téamaí Éireannacha a ionchorpú, ó shaothair Ghaelacha níos luaithe ina gcuid scríbhinní.Ní raibh an Athbheochan Gaelach ina ghluaiseacht fhorleathan bhríomhar toisc gur chuir náisiúnachas polaitiúila agus an gá le hathchoiriú talún isteach ar an náisiúnachas cultúrtha.
Mar sin féin, leag an t-Athbheochan an bhunchéim scolártha agus náisúintacht don Athbheochan Liteartha. Tháinig borradh mór na tallaine ar Litríocht na Gaeilge ag deireadh an 19ú haois agus tús an 20ú haois. Tháinig Athbheochan na Gaeilge chun cinn tar éis titim Charles Stewart Parnell, toisc a chúinse le Katharine O’Shea. Leis an scoilt idir an páirtí ‘Rialtas Dúchais’ agus an dul chun cinn polaitiúil, thosaigh náisiúnaithe Éirinn ag lorg bealaí eile lena bhféiniúlacht a chur in iúl. Gan dabht, bhí na comhlachtaí cultúir nua seo, an-tarraingteach do dhaoine ar nós, Pádraig Mac Piarais, a mheas go mbeadh air Éire ‘airm’ a thógáil ar dheireadh nó í féin a athainmniú mar Iarthar na Breataine.
Bhí trí fhórsa tiomána ag an Athbheochan. Cumann lúthchleas Gael, a bhunaíodh i 1884 le spóirt na hÉireann a chaomhnú agus a chur chun cinn. Ba iar-fhiannaigh ceathrar ar a laghad dá choiste, déanta suas de seacht fir. Chuir siad a seasamh polaitiúil in iúl go soiléir trí chosc a chur ar ‘chluichí eachtracha’. Bhí scáthán liteartha ag an Athbheochan freisin a spreag béaloideas Ceilteach, a threoraigh Yeats agus scríbhneoirí eile le hAmharclann na Mainistreacha a bhunú i 1904. Ar Luan na Cásca 1916, ba é aisteoir de chuid na Mainistreacha darb ainm Seán Ó Conghaile an chéad reibiliúnach a mharaíodh. Níos tábhachtaí fós, ná Conradh na Gaeilge a chruthaíodh i 1893, ag díograiseoirí Gaeilge ar eagla na heagla go raibh a dteanga dhúchais ar tí titim amach.
Conradh na Gaeilge.
I mí na Samhna 1892, thug Dubhghlas de hÍde léacht don ‘National Literary Society’, dar teideal. "The Necessity for De-Anglicising Ireland."​ Dúírt sé go raibh na hÉireannaigh nach mór agus nárbh fhéidir é seo a aisiompú, ach an teanga a fhollúnú. Lean Eoin Mac Néill leis, tríd alt, “A Plea and a Plan for the Extension of the Movement to Preserve and Spread the Gaelic language in Ireland", san ‘Irisleabhar na Gaedhilge’ agus chuir sé tús le heagraíocht a bhunú in éineacht le Eoghan Ó Gramhnaigh agus Seosamh Laoide le é seo a chur i gcrích.
Bunaíodh Conradh na Gaeilge sa bhliain 1893. Ba iad baill an chumainn, Dubhghlas de hÍde, an chéad Uachtarán, Charles Percy Bushe, James M. Cogan, Rev William Hayden S.J, Martin Kelly, Eoin MacNéill, Patrick O'Brian, T.O. Russell agus Patrick J. Hogan. Ag an chéad chruinniú i mBÁC, an 13ú Iúil 1893, cuireadh aidhmeanna an tsochaí chun cinn mar
Dhírigh a fhócas ar an bhfoirm dhúchais teanga agus ar an litríocht nua-aimseartha, é ón gCumann Buan-Choimeádta na Gaeilge, Cumann Ceilteach agus ón nGaelic Union.
Mac le Chléireach Eaglais na hÉireann ab ea Dubhghlas de hÍde, (1860-1949). Ba as Sligeach é. Scoláire Gaelach agus scríbhneoir mór le rá ab ea é. Ba Uachtarán na hÉirinn é don tréimhse 1938-1945. Chreid sé go láidir gur chóir go mbeadh an Conradh go hiomlán saor ó pholaitíocht agus go mbeadh sí oscailte do dhaoine as gach tuairim pholaitiúil agus reiligiúnach. Theastaigh uathu, marthanacht agus Athbheochan na Gaeilge a fheiceáil. Bhí a shaol dírithe go príomhúil ar staideár agus foilsiú litríocht agus béaloideas traidisiúnta na hÉireann.
Bhí Eoin Mac Néill an chéad eagarthóir ar pháipéar nuachtán le Conradh na Gaeilge, ‘An Claidheamh Soluis’. Ba as Gleann Arma i gCo Aontroma é agus ba Ollamh mór le rá é maidir leis an staidéar, Ársa na hÉireann agus na Meánaoiseanna.
Thosaigh Conradh na Gaeilge ag eagrú ranganna teanga, á reáchtáil ag timirí, (múinteoirí taistil), ní hamháin i mBÁC ach, ar fud na tíre. D’fhoilsigh siad sliochtanna agus cuireadh tús le díospóireachtaí, léachtaí, ceoilchoirmeacha agus Damhsaí Gaelacha. Ghlacadar seilbh ar an ‘nGaelic Journal’ in 1894 nuair a éirigh O'Growney as mar eagarthóir, le Mac Néill ag dul ina hionad. In Eanáir 1898, thosaigh sé ag foilsiú nuachtán sheachtainiúil, ‘Fáinne an Lae’. I mí Mhárta an bhliain dár gcionn tar éis díospóide leis an úinéir, tháinig ‘An Claidheamh Soluis’ ina hionad. Sa bhliain 1901, cuireadh Eoghan Ó’ Neachtán ina eagarthóir ach aistríodh go Phádraig Mac Piarais é, sa bhliain 1903. Ón am sin bhí 600 brainse ag an gConradh.
Cuireadh féilte cultúrtha bhliantúla ar fáil, an tOireachtas, agus d’ainmníodh ‘Lá Fhéile Pádraig’, mar lá saoire náisiúnta. D’éirigh leo an Ghaeilge a chuimsiú sa churaclam do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna agus é a bheith éigeantach do mháithreánach in Ollscoil na hÉireann. Bhí baint ag an gConradh le ceol tíre na hÉireann agus páirt á ghlacadh acu i ngluaiseacht, as a d’eagraigh Annie Patterson, an ‘Feis Ceoil’ in 1894.
Bhí caidreamh Conradh na Gaeilge le gluaiseachtaí cultúrtha comhaimseartha an ghéar agus uaireanta naimhdeach, in ainneoin go raibh cuid de cheannairí an Cumann, ar bhealach, cairdiúil leis na gluaiseachtaí sin. Bhreathnaigh go leor daoine, go raibh amhras ar an uile Cheilteach, mar gheall ar an dlúthbhaint ag a cheannairí, go háirithe an Tiarna Castletown, leis an mbunaíocht Éireannach. Nuair a tugadh cuireadh do Dubhghlas de hÍde, chuig an Chomhdháil Pan-Cheilteach, mar thoscaire den chonradh, dhiúltaigh an Coiste Gnótha aon ionadaí a sheoladh, cé go bhféadfadh de hÍde freastal ina aonair dá theastaigh uaidh ach diúltaigh sé go drogallach.
Rinneadh séanadh ar ‘Athbheochan Liteartha na Gaeilge’ toisc go raibh a chuid saothair scríofa i mBéarla, ní i nGaeilge, agus dá bhrí sin, bhí siad ag dul i dtreo náisiúnaí Angla-Éireannach. Scríobh Eoin Mac Néill, "Let them write for the 'English-speaking world' or the 'English speaking race' if they will. But let them not vex our ears by calling their writings Irish and national." Deir Pádraig Mac Piarais faoin ‘Irish Literary Theatre’, go mba cheart í a bheith, "strangled at birth". Cé gur theastaigh ó de hÍde, go bhfanfadh an Conradh ón bpolaitíocht, mheall an eagraíocht go leor náisiúnaithe. Ba bhall iad an chuid is mó de shínitheoirí forógra 1916, dearbhú Saoirse na hÉireann, le linn Éirí Amach na Cásca.
Cumann Lúthchleas Gael.
Ní hé an Ghaeilge an t-aon fhócas a bhí ag Athbheochan na Gaeilge. In 1884, bunaíoadh an Cumann Lúthchleas Gael, le spórt dúchais, iománaíochta agus Peil Gaelach a chur chun cinn. Ba fear darb ainm Mícheál Ó Cíosóig, as Co. an Chláir inar tháinig go leor den bhun-spreagadh chun an CLG a bhunú. Spreagadh daltaí ina Acadamh le páirt a ghlacadh i ngach cineál cleachtadh coirp, ach bhí imní ar Cusack faoin gcaighdeáin a bhí ag titim i gcluichí Gaeilge go sonrach.
Chun an scéal seo a leigheas, le seanchluichí tailteanna a athbhunú, mar chomórtas lúthchleasaíochta, le blas sainiúil Éireannach, agus iománaíocht a athbhunú mar chaitheamh aimsire náisiúnta, bhuail Cusack le roinnt díograiseoirí eile, ar Dé Sathairn, an chéad lá de mí na Samhna 1884, in Óstán Hayes, Durlas, Co. Thiobraid Árann. Ba iad, Ó Cíosóig,​ ​Maurice Davin​,​ ​John Wyse Power​, John McKay,​ ​J. K. Bracken​, Joseph O'Ryan, Thomas St. George McCarthy​ agus Frank Moloney, na seacht mball bunaitheoir.
Ag an am sin, bhí sacar, rugbaí agus craicéad ag teacht isteach i saol spóirt na hÉireann. Bhí meath ag teacht ar stíl dhúchasach peile agus iomána. Chuir an CLG cód agus rialacha i bhfeidhm dos na cluichí dúchasacha.
A bhuíochas le hiarrachtaí na mball suntasacha, cuireadh stop leis an meath agus ba iad na cluichí Gaelacha an spórt ba mhó a raibh tóír orthu in Éirinn.Chuaigh an CLG mar eagraíocht, i gcion go mór ar phobail tuaithe, agus tá tionchar mór aige fós, sa lá atá inniu ann. Thar na blianta atá romhainn, tháinig an CLG chun cinn níos mó. In 1886 bunaíodh coistí contae. Ba as seo iad na haonaid ionadaíochta don ‘’All Ireland Championships’ atá againn inniu.
Níos déanaí, dhréachtaigh an Cumann rialacha nua don peil ghaelach agus iománaíocht. Foilsíodh iad sa nuachtán, ‘United Irishman’. Sa bhliain 1887, reáchtáladh an chéad ‘All Ireland Championships’ sa dá chód spóirt. Chuaigh 15 chontae CLG den 32 in Éirinn isteach, cé nár ghlac ach cúigear páirt san iománaíocht agus ochtar sa pheil Ghaelach.
Athbheochan Liteartha na Gaeilge.
Is minic a smaoinigh Yeats gur chabhraigh sé le hÉirí Amach na Cásca, “Did that play of mine send out certain men the English shot?” a scríobh sé níos mó ná 20 bhliain tar éis na hócáide. Bhí sé ag smaoineamh ar a dhráma sa bhliain 1902, Cathleen Ni Houlihan, ina ndearna Maud Gonne ionadaíocht ar Éirinn mar seanbhean bhocht, a bheadh ina banríon álainn dá mbeadh fir óga sásta daoine a mharú agus fáil bás di. Cé go raibh Yeats beagáinín drámatúil, bhí ceist bailí curtha aige. Bhí ról-lárnach ag an bhfile Duais Nobel, i ngluaiseacht na hAthbheochana.
Tháinig bláth ar litríocht na Gaeilge faoi dheireadh an 19ú agus tús an 20ú haois a raibh dlúthbhaint acu le náisiúnachas polaitiúil láidir agus spéis acu san Athbheochan. Ba é bród náisiúnach Athbheochan liteartha na Gaeilge, trí fhinscéalta a aithinsint i leabhartha ar nós, ‘The History of Ireland’ (1880) le Standish O’Grady agus, ‘A Literary History of Ireland’ (1899) le Dubhghlas de hÍde agus Conradh na Gaeilge. Cé gur chuir sé le bunú Amharclann na Mainistreacha, an chéad amharclann náisiúnta, níor scríobh sé ach cúpla dráma a bhí go hálainn ach deacrachtaí ag baint le iad a chur ar stáitse. Ba é príomh-comhghleacaí le Yeats í Lady Gregory. Ghlac sí páirt ceannasach i mbainistíocht na hAmharclanna agus í mar scríbhneoir dráma chomh maith.
D’éirigh thar barr leis an ‘Irish LItereary Theatre’, a tháinig chun cinn sa bhliain 1898 agus dráma tuathánach a chur ar fáil. Ba é John Millington Synge an drámadóir ba mhó a bhain leis an ngluaiseacht. Scríobh sé drámaí le háilleacht agus cumhacht mhóir acu i gcánúint thraidisiúnta na tuathánaigh. Níos déanaí, chuaigh an amharclainn i dtreo réalachais, réalachas tuaith don chuid is mó. Ba iad, fear aithne dá dráma polaitiúil, ‘The Lost Leader’ (1918) ab ea Lennox Robinson agus a ghreanndrámaíocht, ‘The Whiteheaded Boy’ (1916), agus T.C. Murray, údar, ‘The Briary Gap’ (1917), i measc na réalaitheoirí tosaigh.Mar fhreagairt ar an réalachas tuathánach, scríobh Seán O’Casey trí dhráma mhóra de na sluamaí i mBÁC: ‘The Shadow of a Gunman’ (1923), ‘Juno and the Paycock’ (1924), agus ‘The Plough and the Stars’ (1926).
Sa bhfilíocht, in ainneoin le Yeats, chum George Russell (A.E), saothar spéisiúl. Filí tábhachtacha eile iad, Padraic Colum​, Austin Clarke​, Seumas O’Sullivan, F. R. Higgins, agus​ ​Oliver St. John Gogarty​.Bhí filí ar nós Pádraig Mac Piarais​,Tomás Mac Donnchadha agus Seosamh Pluincéad curtha chun báis i 1916 i ngluaiseacht phoblacht na hÉireann as a bpáirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca. Airítear le ficsean suntasach na hAthbheochana, scéalta stairiúla le Emily Lawless, Anéislis Séamus Ó Grádaigh (Standish O’Grady) agus beagáinín siar dóíbh siúd, úrscéalta réalaíocha le George Moore. Scríobh James Stephens scéalta agus filíocht chomh maith.
An Athbheochan agus an Pholaitíocht.
D’fhás cumhacht Conradh na Gaeilge go neamhspleáchas na hÉireann in 1922. Bhí an Conradh agus an CLG araon ag éirí níos polaitiúla agus bhí tionchar mór ag ‘Bráithreachas Phoblacht na hÉireann’ orthu. Roimh 1921, bhí grúpaí náisiúnaithe cultúrtha, Conradh na Gaeilge san áireamh, go minic ag dul i gcoinne an stáit tríd neamhshuim sna haidhmeanna ach ag amanna eile, iad oscailte leo. I 1905, bhunaigh Art Ó Gríofa, ‘Sinn Féin’, páirtí polaitíochta náisiúnach a mheall baill den Cumann Lúthchleas Gael agus Conradh na Gaeilge agus eagraíochtaí dá samhail.
Bhí Athbheochan na Gaeilge tabhachtacht d’fhás Sinn Féin agus meon na náisiúnaithe ag tús an 20ú haois. Chonaic Piarais é i dtéarmaí i bhfad níos drámatúla ag scríobh, “The Gaelic League will be recognised in history as the most revolutionary influence that has ever come into Ireland.” Bhí dlúthbhaint ag ceannairí Éirí Amach na Cásca leis an Athbheochan. Is cinnte gur chonochthas é go raibh sé ina fheithicil iontach chun poblachtánaigh nua a earcú. Chaith a leifteanant, Seán Mac Diarmada, blianta ag tabhairt cuairte ar chlubanna Cumann Lúthchleas Gael agus ar chruinnithe Conradh na Gaeilge ar fud na hÉireann chun anamacha comhchineálacha a aimsiú.
Athrú suntasach amháin a bhí ar, ná an múinteoir scoile óg Tomás Mac Donnchadha. Chuaigh sé chuig imeacht le Conradh na Gaeilge ag súil le caitheamh as a dhéanamh dóibh ach, a mhalairt a tharla, “my baptism in nationalism”. I 1909, d’fhreagair Mac Donnchadha fógra nuachtáin ag lorg teagascóír Gaeilge. D’aimsigh sé anam-chara ina mhac léinn nua,Seosamh Pluincéad agus bhí siad araon ina mbaill, den Bráithreachas Phoblacht na hÉireann, Comhairle Míleata agus iad uamtha le Éamonn Ceannt níos déanaí, Gaeilgeoir paiseanta.
Ní dhearna éinne, áfách, an nasc idir an náisiúnachas cultúrtha agus polaitíochta a léiriú níos fearr ná Mac Piarais féin. Thosaigh sé le Conradh na Gaeilge nuair a raibh sé 17 mbliana d’aois agus bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán seacht mbliana ina dhiaidh sin. “Tír gan teanga, Tír gan anam”, a scríobh sé. I searmanas bronnta duaiseanna, thug sé raidhfil do dhalta 12 bhliana d’aois a rá, “you will need this someday”. Ba é Séamus Ó Conghaile an t-aon Cheannaire de chuid Éirí Amach na Cásca a ghlac dearcadh an-difriúil. Rinne sé gearáin mar sóisialaí fuarcheannach, “You cannot teach starving men Gaelic”. Cé nach mbeadh Mac Piarais ag aontú leis, thosaigh sé ag scríobh i 1915 go raibh feidhm Conradh na Gaeilge bainte amach agus go raibh sé in am anois íobairt fola a phleanáil.
Maidir leis an Éirí Amach féin, maíonn roinnt staraithe, gur dearcadh é mar phíosa amharclainne sráide, chun samhlaíocht an phobail a ghabháil. Más fíor é sin, d’éirigh go hiontach leis, ná na chéad athbhreithnithe a mholadh. Ag úsáid W.B. Yeats mar shampla, b’fhéidir nach ndearna reibiliúinaithe 1916, banríon as Cathleen Ni Houlihan le meafar Yeats, ach is cinnte gur thug siad saol nua di.
Neamhspleáchas na hÉireann.
Nuair a bhunaíodh Saorstát na hÉireann, chreid go leor de ball Conradh na Gaeilge gur bhaineadh amach Athbheochan na teanga chomh fada agus a d’fhéadfaidís agus anois, jeab an Rialtas ab ea é, an Ghaeilge nua a mhúscailt chuig an chéad leibhéal eile. Dá bhrí sin, chuir cuid mhór de na mbaill deireadh lena ngníomhachtaí le Conradh na Gaeilge. Tugadh faoi dheara freisin, nach bhféadfadh Conradh na Gaeilge an dí-ualú a dhéanamh ar an tí féin a thuilleadh agus go mbeadh an Rialtas ábalta an obair seo a dhéanamh go héifeachtach.
Sa ré réamh-chonartha, bhí polasaí beartas réasúnach agus córasach i bhfeidhm ag an Dáil i gcomhair le Conradh na Gaeilge, léirithe i dTuarascáil na Dála, ‘Aireacht na Gaedhilge’, nuair a dúirt Seán T. Ó Ceallaigh, “It is a great advantage and a great financial saving that the Gaelic League is cooperating actively in the work which is our main concern”. Chuir an comhchuibhreas dealraitheach seo, le caidreamh maith don todhchaí idir an Rialtas agus Conradh na Gaeilge.
Ba é Cumann na nGaedheal, an chéad pháirtí ceannais. An aidhm a bhí acu ná, an Ghaeilge a chuir mar ábhar éigeantach i scoileanna, ag cur i gcuimhne ar fheachtais a bhí ag Conradh na Gaeilge cúpla bliain roimhe seo. Dhealraigh sé go raibh an Rialtas agus Conradh na Gaeilge comhionann lena spriocanna. Chomh maith le cur chun cinn leanúnach na Gaeilge sna scoileanna, ba chuspóir lárnach eile de pholasaí teanga Cumann na nGaedheal ná, stop a chur le meath na teanga sna réigúin Ghaeltachta.
Faoi dheireadh na 1920idí, bhí foighne Conradh na Gaeilge le cur chuige Cumann na nGaedheal. Chinn an Conradh tacú le Fianna Fáil i 1929, ach ina dhiaidh sin, thit siad amach leo freisin ar roinnt saincheisteanna. Bhí lesice orthu é sin a dhéanamh chomh maith.Bhíodar i gcoinne seinm snagcheoil agus tionchar eachtracha eile ar an raidió. Bhí fahdbhanna airgeadais agus easpa treoracha acu. Ba é an dúshlán ba mhó, an pobal a a athbheochan chun an Ghaeilge a athbheochan.
Athbheochan na Gaeilge sna Stáit Aontaithe.
Níor bhunaigh Ghaeilge í féin sna Stáit Aontaithe mar theanga eitneach. Mar sin féin, tá comharthaí ann, nár imigh an Ghaeilge go hiomlán ach go raibh sí faoi thiomáint faoi thalamh. Bhí ránnóga Gaeilge i gcuid mhaith na nuachtáin Éireannach-Mheiriceánach, ós na 1800idí ar aghaidh nuair a thosaigh na chéad thonnta d’imircigh iar-Ghorta Mhóir, ag teacht agus Spórt na hÉireann ann chomh maith.
Thosaíodar an chéad mhór-fhoilseacháin den Ghaeilge ina cholún teanga in 1857. Bhí go leor alta Ghaeilge ós na 1800idí ar siúil ag, ‘The American Celt’ (St. Louis), ‘The Citizen’ (Chicago) agus ‘The Irish Echo’ (Bostún). Bunaíodh ranna Ceilteacha i bhformhór na nuachtán faoin mbliain 1800.In 1888, thug iris amháin liosta de 44 nuachtán, ar fud na tíre, a raibh baint acu le cur chun cinn na Gaeilge.
Sa bhliain 1853, bhunaigh Patrick Tierney, fear de chuid an Chabhán, an chéad sochaí Ghaeilge sna Stáit Aontaithe. In 1861, bunaíodh brainse den Cumann Oisín i Nua-Eabhrac, a d’fhoilsigh lámhscríbhinní i nGaeilge. Chuaigh an t-Athbheochan i bhfeidhm go mór nuair a tháinig Micheál Ó Lócháin, a rugadh i nGaillimh, “Pioneer of the Irish Language in America’. Bhí sé gníomhach i gcur chun cinn na Gaeilge óna theacht in 1870, agus bhunaigh agus rinne sé eagarthóireacht ar iris Athbheochana fheiceálach, go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1894.
Spreag Ó Lóchain, eisimircigh a chur ag bunú cumann a chothódh agus a spreagfadh an Ghaeilge. Bhí mórfhreagairt ar phléadáil Ó Lóchain agus laistigh de thréimhse ghear eagraíodh an-chuid ranganna. Cuireadh tús leis an gcéad sochaí Philo-Cheilteach i mBostún in 1873. Bhí sé dírithe ar theanga litríocht ceol na hÉireann a chur chun cinn. Bhí na cumainn neamhspleách ar an chéile, cé gur choinnigh siad cumarsáid leanúnach trí comhfhreagras agus an Gaodhal, an t-orgán náisiúnta dos na cumainn go léir.
Agus Ó Lócháin ag tuairisciú ar Chruinniú Bliantúil Ginearálta Brooklyn, thug sé faoi deara go raibh deacrachtaí ann iarrthóirí oiriúnacha a roghnú do phoist oifigiúla, “as it has been a rule of the society that no one should be elected to them except those having a conversational knowledge of the Irish language”. Tugann sé seo le fios dúinn nach cainteoirí dúchais iad, ach cuid de Philo-Celts, Brooklyn iad. Ar an taobh eile, rinne triúir cainteoirí dúchais a tsochaí Philadelphia a bhunú in 1884 agus a gnólachtaí ar fad, trí mheán na Gaeilge.
Tugann tuairisc ó shochaí Nua-Eabhrac le fios freisin, gurb í an Ghaeilge an phríomhtheanga a úsáideach. Léiríonn cur síos ar fhéile bhliantúil 1884, gur bheag Béarla a úsáideadh.Da bhrí sin, is cosúil gur shocraigh comhdhéanmah na sochaí, méid na Gaeilge a cabhraítear. Bhí formhór na bhfoghlaimeoirí i gcumann áirithe ach i gcodanna eile, ba chainteoirí dúchais iad an chuid is mó den na mbaill agus mar sin, ba í an Ghaeilge an meán chumarsáide a úsáideadh. Is cosúil gur mheall na cumainn daoine de gach aois. In a lán eagrán den Gaodhal, insíonn Ó Lócháin dúinn go raibh roinnt baill de shochaí Brooklyn ag tabhairt a gcuid leanaí chuig na cruinnithe.
An Gaodhal.
Bhí an iris mhíosúil, dhátheangach, ‘An Gaodhal’ (1881-1904), a bhunaigh Ó Lócháin, ríthábhachtach don Athbheochan. Thug sé deis do scríbhneoirí, foilsiú i nGaeilge. D’fheidhmigh sé mar orgán aontaithe dos na ghníomhaithe ar fud na tíre. Sé leathanaigh déag a bhí ar an meán, le thart ar an líon céanna alt in nGaeilge mar a bhí i mBéarla. Bhí sé dírithe ar an nGaeilge a chaomhnú agus a chothú agus ar neamhspleáchas, go seasmhach, le 1000 cóip, “issued monthly for the first year, after which it began to increase gradually until now when the regular issue is 2,880”.
D’fhoilsigh an iris, dánta, amhráin, litreacha agus eagráin eagarthóireachta i nGaeilge. Ceann de na tionscadail a dhéanadh sa tréimhse seo, ná bailiúcháin béaloidis. Sheol go leor rannpháirtithe, scéalta coitianta, dánta tomhaiseanna agus paidreacha isteach, a bheadh ar eolas ag na Gaeilgeoirí ar fad de ghlan mheabhair.Ba fhoinse siamsaíochta luachmhar iad seo do chainteoirí dúchais a bhí in ann an Ghaeilge a léamh. Phriontáladh ceachtanna, ionas go bhféadfadh cainteoirí an teanga a léamh agus go bhféadfadh daoine nach gcainteoirí Gaeilge, í a fhoghlaim.Léiríonn cuid mhór litreacha a sheoladh chuig an Gaodhal dúinn, go raibh na ceactanna seo an-tábhachtach le cabhair a thabhairt do dhaoine a bhí ag iarraidh an teanga scríofa a mháistir.
Tugann an Gaodhal léargas fíorthábhachtach dúinn ar intinn an té a bhfuil an-díograis air. Bhí cur chuige an dá thonn aige maidir le cur chun cinn na teanga. Ar taobh amháin, ardaigh sé an teanga, ag moladh a shaibhreas, a háilleachta agus a seanaoise, ag súil le daoine a chur ina luí ar na buntáistí móra a bhainfeadh leis an nGaeilge. Agus ar an taobh eile den scéal, chuir sé as gan a bheith ag tacú leis na hÉireannaigh, ag cur ina leith go raibh siad ina dtraoltóirí ina dtír féin agus ar dheireadh thiar dóibh féin. Ciorcal Cloch
Cosáin Siúlóide
Caomhnóireacht
Dáileachtaí
Imeachtaí agus Cúrsaí
Bearla | Gaeilge
Mac Tíre á Shnoí
Seán crossach
Cosáin Siúlóide > Bealach Coillearnaí > Ciorcal Cloch
Tá tú i ndiaidh teacht go dtí ráth a gcuireann muintir na háite Lios na Sí air. Is ionann lios agus ráth, agus baineann an lios seo leis an lucht sí. De réir an tseanchais ní cóir an focal "sí" a rá os ard nó bheadh sé sin dímheasúil agus d'fhéadfadh sé drochádh a tharraingt ort. Cuirtear síos ar mhuintir sin an tsaoil úd eile mar 'na daoine maithe'.
Díreach trasna ó Lios na Sí tá ciorcal cloch. Cuid dár n-oidhreacht iad na ciorcail chloch agus cuireann siad i gcuimhne dúinn ár naisc lenár sinsir na mílte bliain ó shin. Bunadh na háite a chruthaigh an ciorcal cloch nua seo in ómós don bhéaloideas sa cheantar . Léiríonn an tsnoíodóireacht ar na clocha traidisiúin, stair, scéalaíocht agus cultúr an phobail timpeall ar Dhroim nDamh agus an mhórcheantair.
Tá cloch amháin ar an bhfuil claíomh mór, cruit agus tríchosóg greanta uirthi. Tá an claíomh ann ar son cath a bhí sa cheantar i bhfad i bhfad ó shin idir clann Mhic Lochlainn agus muintir Uí Néill inar maraíodh an taoiseach Niall Mac Lochlainn. De réir an tseanchais ainmníodh an baile fearainn Sleacht Néill as carn cuimhneacháin don taoiseach atá istigh ann. Tá an chruit ann ar son thraidisiún fada an cheoil Ghaelaigh sa cheantar atá ag teacht chun cinn arís. Is comhartha é an tríchosóg a mbaineann muintir Uí Chaoilte feidhm aisti ar son Néill Uí Chaoilte, duine áitiúil a ghreann an chloch seo.
Léiríonn an chloch le madadh allta agus iolar scéal ó bhaile fearainn in aice láimhe, Alt an Mhadaidh Bhacaigh. Chuidigh seanbhean a bhí ina cónaí sa ghleann le madadh alla nó mac tíre a bhí gortaithe. Chuir sí dóigh ar a chréachta agus thug sí aire dó go raibh sé ar a sheanléim arís. D'imigh an madadh allta agus chan fhaca an tseanbhean riamh arís é. Tamallt ina dhiaidh sin bhí síobadh mór sneachta ann. Bhí an gleann blocáilte agus cailleadh a lán daoine le fuacht agus le hocras, gan iad a bheith in ann bogadh as a dtithe. Le linn an ama seo chonacthas madadh alla aonair gach lá ag fágáil giorria ag doras na seanmhná go dtí gur choscair an sneachta.
Tá an t-iolar ann ar son Ghleann an Iolair. Chan fhuil ach aistear beag gairid suas go Gleann an Iolair siar ó thuaidh thar an tsliabh.
Seasann an chloch leis an chú agus an damh ar son an chnoic sa tearmann, Droim nDamh. Is é an madadh cú draíochta Fhinn Mhic Cumhaill, Bran, a fuair bás, deirtear, le linn dó bheith ag seilg an daimh dhraíochta. Cuimhnítear air ag Loch Bran sa tearmann. Loingeach iontach contúirteach atá sa loch anois, nó tá sé plúchta le fásra le himeacht na gcéadta bliain.
Ar an cheathrú cloch chímid Seán Crosach Ó Maoláin, fear de bhunadh na háite a chaith a shaol ina ropaire go luath san ochtú haois déag. Mac le feirmeoir tionónta a bhí i Seán, ach d'imigh sé ar a sheachnadh nuair a díbríodh a theaghlach óna bhfeirm bheag agus é i dtús a shaoil. Dálta cuid mhór Gael cha raibh an dara suí sa bhuaile ag Seán ach dul a chónaí ar imeall an tsaoil úir iarphlandála seo gan é a bheith toilteanach géilleadh do na tiarnaí talaimh ar dhearc seisean orthu mar ghadaithe talaimh ar ghlac a muintir seilbh ar thailte Uladh corradh beag agus céad bliain roimhe sin. Is minic a thug Seán cuid mhór dar ghoid sé do bhochtáin an cheantair.
I gceann de na scéalta is mó iomrá ar Sheán ríomhtar mar a d'éalaigh sé ó shaighdiúirí Shasana nuair a bhí siad á thabhairt go Doire lena thriail. Agus iad ag dul thar Shliabh Charn Tóchair d'iarr Seán ar na saighdiúirí na glais a bhaint de go dtaispeánfadh sé daofa trí léim a chuirfeadh iontas an domhain orthu. Chuir sé lena fhocal nó léim sé trí iarraidh agus thug sé na bonnaí dó síos na fargáin chun na saoirse agus na saighdiúirí sna sála air. Níos faide anonn sa tóir rinne Seán léim eile anonn an aill ag Coill an Easa, áit ar a dtugtar 'Léim Sheáin' go dtí an lá atá inniu ann.
Déanann an chéad chloch eile, leis an bhradán, an long agus an ghrian, comóradh brónach ar na mílte ón cheantar agus, leoga, na milliúin Gael arbh éigean daofa imeacht óna dtailte, óna muintir, óna dteanga agus óna gcultúr lena ndóchas a chur i saol níos fearr ar an choigrígh thar sáile agus ar chúl luí na gréine, gan pilleadh aríst go deo.
Ar an chloch dheireanach tá comharthaí ár seansinsear, an mhuintir a cheap ogham craobh, an córas scríbhneoireachta agus aibítir bunaithe ar ainmneacha na gcrann. Litríonn na hiogaí ar imeall na cloiche Droim nDamh scríofa in ogham. Tá na comharthaí cuacha bunaithe ar shnoíodóireacht ársa chomh maith ar charraigeacha ar fud Éireann agus níos faide i gcéin, ag comóradh arís na gcultúr agus na dtreibheanna ársa atá againn siar fríd am. Mar léiriú ar phleanáil chomhchuraclaim san ábhar a rinneadh cheana, tugadh scríbhneoirí aitheanta Gaeilge chun na scoile i mblianta eile chun labhairt leis na scoláirí faoina saothar liteartha atá ar chláir na gcúrsaí teistiméireachta. Luaigh Howlin ceantar Chluain Dolcáin i mBaile Átha Cliath mar cheantar a bhféadfaí stádas Gaeltachta a bhronnadh air sa chás go gcruthófaí go raibh dóthain Gaeilgeoirí ann. Theastaigh níos mó “out-of-the-box thinking” faoi cheist chur chun cinn na Gaeilge i gceantair uirbeacha. Our infant classes had an enjoyable evening yesterday at the switching on of the Christmas lights in Blarney. They sang carols in celebration of the event and they had an opportunity to meet Santa Claus. We are very proud of our active role in participating in Blarneys community events. Cuireann an t-eolas a cláraíodh sa phlean i dtaca le TFC leis an moladh go mb’fhiú go mór gach iarracht a thapú le mír TFC a chur ar chlár an teagaisc agus na foghlama don Ghaeilge. In collaboration with IMRAM, Dublin Institute of Technology lecturers Clare Bell and Brenda Dermody have curated a second special exhibition of Irish language literature texts imaginatively rendered by DIT design students. Poetry selected for the exhibition includes work by Declan Collinge, Rody Gorman, Gearóid Mac Lochlainn, Ailbhe Ní Ghearbhuigh and Gabriel Rosenstock. This year the students will be designing special poem postcards which will be distributed in libraries, bookshops and IMRAM festival events. Ag féachaint siar anois air, ceann de na gnéithe ba shuntasaí faoin scannán (agus an clár faisnéise a lean) ná gurbh é a thug an chéad bhlaiseadh de Hollywood do leithéidí Liam Neeson, Gabriel Byrne agus Patrick Stewart. Memoirs of the Political and Private Life of James Caulfield, Earl of Charlemont le Francis Hardy (iml. 1 agus iml. 2). Mo mhíle buíochas le Ríona Nic Congáil, ball de bhord na hirise seo, as an suíomh seo a bhunú. Déanfaidh mé mo dhícheall píosaí nuachta agus eile a chur air oiread agus is féidir liom agus tú a choinneáil ar an eolas faoin iris. Cibé, seo dán mar thús. Adamhbhuama An t-adamh a scoilteadh An t-amhrán a shaoradh; Néal ocrach na filíochta Ag éirí ina mhuisiriún Gaelach Os cionn mhachairí na cruinne - Tá dán tar éis titim ar Ard Mhacha. Bronnadh pacáiste gnó orthu freisin ón nGrúpa Nuachtán Galway Advertiser, Galway Bay F.M., Snap Printing, Aerfort na Gaillimhe agus Cumann Tráchtála na Gaillimhe le luach €15,000. Tá an suiomh go hálainn agus an-soiléir. Tá sé deas freisin gur féidir léachtai don Aifrinn a fháil as Gaeilge. Ádh mór, Seán Tá cláir á dhéanamh ag Red Pepper Productions do na craoltóirí náisiúnta go léir . Ina measc tá, “Ó Tholg Go Tolg” (TG4), “Back to School” (TV3) agus “Only Fools Buy Horses” (RTÉ). Tá an leabhar ‘An Mine: Sléacht agus Ár i gCois Fharraige’ le seoladh ag Cló Iar-Chonnacht ar an Satharn seo chugainn, 17 Meitheamh, sa bPoitín Stil, ag 2.30 pm. Sí Máirín Mhic Risteaird, gariníon le Edward Phaidí Mac Diarmada, a sheolfas an leabhar atá curtha in eagar ag Lochlainn Ó Tuairisg. Tabharfaidh Seán Ó Tuairisg píosa cainte faoin tragóid agus beidh deis ag daoine scéalta agus tuairimí a nochtadh sa bplé a leanfas caint Sheáin. Tá na tionscnaimh seo ina dtaca binn leis na birt chun béim i bhfad níos mó a chur ar an nGaeilge mar theanga labhartha sna scoileanna. Dé Luain, Samhain 29 2021 ag 5:00 am
Is maith linn go léir dea-chaint. Nó sílimid gur maith linn dea-chaint. Saghas filíochta níos fileata ná filíocht is ea an óráid lándéanta, an racht paiseanta a chorraíonn an croí ar ócáidí a bhfuil éileamh na staire orthu, an chomáint bhriathar a ghluaiseann an duine ar shlí nach ndéanfadh eagarfhocal nuachtáin, ná colún ócáidiúil, ná ráiteas Taoisigh nó príomh-aire nó uachtaráin nó seansailéir nó ardrúnaí an pháirtí féin.
Foirm ealaíne is ea an óráid a ghabhann i gcionn láithreach bonn baill ar shlí nach ngabhann aon fhoirm chainte eile.
Fiafraigh de dhuine ar bith eolgaiseach nó leathneamheolgaiseach cad iad na hóráidí a bhfuil cuimhne nó clostrácht aige orthu, agus bí suite de go ndéarfar Máirtín Liútar Cing agus an aisling a bhí aige, agus JFK a bhí ina Bherlineoir, agus Churchill nuair ba bhreátha iad, agus Lincoln leis an daonlathas ('rialú na ndaoine, ag na daoine, ar son na ndaoine') agus an Piarsach ag uaigh Uí Dhonnabháin Rosa, agus beidh an ceart agat.
Táid iad siúd go léir sa leabhar seo Óráidí a Chuaigh i gCion a thiomsaigh Aibhistín Ó Duibh (Leabhar Breac €15) agus tuilleadh leo. Cnuasach d'óráidí atá ann a raibh tábhacht leo, nó ar samhlaíodh ar chóir tábhacht a bheith leo.
Tá a bhformhór gairid agus beacht agus go pointeáilte díreach chun sprice go cruinn, agus is ar an gcúis sin nach bhfuil aon rud ó Fidel Castro againn a théadh ar aghaidh ag óráidíocht i dteas an lae ghléghil agus a líonfadh an leabhar seo ar fad le haon phíosa cainte amháin. Agus níl Adolf Hitler ann a chuir cuid de na hóráidí is mó a chuaigh i bhfeidhm ar shlua daoine riamh de nuair a bhíothas ullamh chucu, ach nach raibh bua na bhfocal aige nuair a scríobhtaí síos a ndúirt sé más aon teist é Mein Kampf.
Ach, mise i mbannaí air, ní cúis ghearáin í seo.
Ceann de bhuanna an leabhair go dtugann dúinn óráidí ar léir tionchar a bheith acu láithreach bonn, agus cinn eile ar leathnaigh a gcáil i bhfad ina dhiaidh sin. Ní féidir go raibh oiread sin daoine ann a chuala Abraham Lincoln an lá sin ag Gettysburg, ach mar a deir an t-eagarthóir 'áirítear ar mhóróráidí na linne í'.
Agus bheadh amhras ort faoi fhírinne óráid Éilís 1 Shasana agus í ag gríosú a cuid trúpaí agus á n-ullmhú in aghaidh ionradh ón Spáinn a bhí ag bagairt – 'Is feasach mé nach bhfuil i mo cholainn ach colainn lag leochaileach mná, ach croí rí mo chroí agus goile rí mo ghoile' – óir ní raibh slua iriseoirí ann d'fhonn a gcuid focal a bhreacadh, agus tá cuma na bolscaireachta air.
Tá de bhuntáiste ag an leabhar go dtugtar réamhrá comair gonta roimh gach dréacht a thugann comhthéacs na hóráide dúinn d'fhonn a suíomh ina ionad ceart féin.
Tá an uile shaghas anseo as ceithre hairde an domhain: deachtóirí, faisistigh, cumannaigh, ríthe, banríona, impirí, fáithe, maorlathaithe, eolaithe agus pápa. Fairis sin, baineann nach mór leath an leabhair le hóráidí Éireannacha ó Aodh Rua Ó Dónaill anonn go dtí Joe Connolly, captaen buacach fhoireann iomána na Gaillimhe nuair a labhair sé i bPáirc an Chrócaigh tar éis dóibh craobh na hÉireann a bhuachan den chéad uair 'tar éis seacht mbliana agus caoga'.
Tá Roibeard Emmet anseo, gan amhras – 'Nuair a bheidh mo thír ina náisiún…', agus Tone agus Carson, agus an Piarsach faoi dhó, agus an Cadhnach dhá uair, agus ceithre phíosa ó De Valera, ach ná cuireadh sin as duit (nó a mhalairt).
Bainfear taitneamh as na sleachta atá go maith ar eolas, ach b'fhéidir gur mó an spéis a chuirfear sna hóráidí sin nach bhfuil oiread sin cáile orthu, leithéid Jeremiah O'Connor le linn an fheachtais easumhlaíochta i gcoinne na ndeachúna, nó Marie Sklodowska-Curie agus í ag caint ar 'áilleacht' stair an raidiam san eolaíocht.
Is ea, tá seoda anseo, agus is maith is fiú iad a lorg.
Fág freagra ar 'Martin Luther King, JFK, Churchill, an Piarsach, an Cadhnach agus Marie Curie – dea-chaint i nGaeilge'
Tiarnan de Fréine Dé Luain, Samhain 29 2021 ag 10:10 pm
An bhfuil Albert Ó Raghnaill ann, agus é ag caint ar an méid teileafón nua a bheidh ar an saol, ag deireadh na seachtóidí? Caithfidh mé an leabhar seo a fháil. Fíor spéisiúil de réir dealraimh. Míle buíochas! Baile an Chaisleáin, Contae Loch Garman

Is baile suite in iarthuaisceart Chontae Loch Garman é Baile an Chaisleáin (Béarla: Castletown). Tagann a lán turasóirí agus cuairteoirí eile chuig an ceantar. Bíonn mórshiúl bliantúil ón Golden Anchor, pub áitiúil a mbíodh tóir ag óglaigh air i gCogadh na Saoirse, go dtí Reilig Castletown, in onóir na n-óglaigh céanna. Gallúntrach Gaeltachta, sobal a nigh chuile sheachtain muid ar feadh deich mbliana agus muid á shloigeadh in aon phlaic amháin in éineacht le dinnéar an Domhnaigh. Táimid gnóthach faoi láthair ag aistriú ár n-ábhar go Gaeilge. Tá súil againn go mbeidh na leathanaigh ar fáil chomh luath agus is féidir. Gradaim Chumarsáide 2013 Lón sa Spéir | Nuacht | An tOireachtas
Gradaim Chumarsáide 2013 Lón sa Spéir
Bliain den scoth a bhí ann don chomhlacht léiriúcháin Sónta Teo. agus dá bhunaitheoirí Éamonn agus Seán Ó Cualáin, atá ag ceiliúradh tar éis dóibh Gradam Cumarsáide Oireachtais a fháil sa chatagóir 'Clár Teilifíse na Bliana' don chlár faisnéise 'Lón sa Spéir'. Is í Fionnuala Flanagan atá ag déanamh na reacaireachta sa chlár seo agus, de thoradh conradh dáileacháin sna Stáit Aontaithe atá díreach sínithe ag an mbeirt deartháireacha, beidh an clár á thaispeáint ar fud Mheiriceá.
Bronnadh Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais (Gradam Saoil) ar an iarchraoltóir Pat Butler as an ionchur luachmhar a rinne sé ina 36 bliain de chraoltóireacht, ag léiriú agus ag cur i láthair flúirse clár Gaeilge ar ardchaighdeán do RTÉ agus TG4. Bhí Pat ina léiritheoir, láithreoir agus tuairisceoir agus d'oibrigh sé ar chláir éagsúla, Youngline, Féach, Today Tonight agus Léargas ina measc.
Is iad Maggie Breathnach agus Pascal Cassidy de chuid Redshoe Productions a rug leo an gradam sa chatagóir 'Sraith Teilifíse na Bliana' don tsraith ealaíon 'Imeall' agus fógraíodh an láithreoir teilifíse agus iar-pheileadóir Chiarraí, Dara Ó Cinnéide, mar Craoltóir Teilifíse na Bliana as a chur i láthair ar an gclár spóirt seachtainiúil 'Seó Spóirt' ar TG4. Bhuaigh Tara Breathnach a ghlacann ról Tina O'Dowd ar Ros na Rún Gradam Aisteoir na Bliana.
Bhí an-oíche ag Raidió na Life, stáisiún raidió pobail bunaithe i mBaile Átha Cliath, a rug leis dhá ghradam – Gradam Speisialta ón Oireachtas mar aitheantas don stáisiún ar fiche bliain faoi bhláth i mbliana agus, chomh maith leis sin, bronnadh an gradam nua atá ag an Oireachtas, Gradam Láithreán Gréasáin na Bliana ar an stáisiún freisin.
"Ba mhaith liom tréaslú leis na buaiteoirí uile," arsa Liam Ó Maolaodha, Stiúrthóir an Oireachtais. "Is iontach an rud é a bheith ag ceiliúradh 20 bliain craolacháin Raidió na Life agus tá ríméad orm gur thug siad leo an gradam nua atá againn i mbliana do Láithreán Gréasáin na Bliana. Déanaim comhghairdeachas freisin le Pat Butler a bhfuil Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais tuillte go maith aige. Tá ionchur ollmhór déanta aige sna meáin chumarsáide Gaeilge agus, lena chur chuige sainiúil i ngach aon ghné den chraoltóireacht a thóg sé air féin, bhí sé lárnach i leagan síos caighdeán agus dea-chleachtas sa cheird," a dúirt sé. Deering Tá súil ag an deontas cabhrú le mic léinn a fheiceáil ranganna teanga iasachta mar deis ndáiríre a fhoghlaim chun nach labhairt, ach a fháil dhá creidmheasanna a iarchéime. Lynette Fay is an award winning presenter and producer, working across tv and radio. She is from Dungannon, Co Tyrone. Lynette has worked across numerous BBC departments and BBC Radio Ulster programmes. Since going freelance in 2010, Lynette now has her own radio show The Lynette Fay Show and presents the contemporary traditional music show Blas Ceoil, both weekly on BBC Radio Ulster. On TV she presented the hugely popular BBC series Blas Ceoil. She recently provided the voiceover for the hugely successful BBC NI True North Series Keepin Er Country. Níl aon amhras gur chruthaigh an aeráid eacnamaíochta domhanda, an cúngú creidmheasa, agus na rátaí malairte Sterling/Euro agus Dollar/Euro deacrachtaí do chomhlachtaí Gaeltachta i 2008. Dallamullóg Ag tagairt do chaint a thug Seosamh Mac Donncha, OÉ, Gaillimh, ag Tóstal na Gaeilge anuraidh, “fo-rannóg” a tugadh ar an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta atá ag feidhmiú ag bun an tslabhra cumhachta, agus dar leis an gCoimisinéír, ag cur dallamullóg orainn féin atá muid má cheapann muid go bhféadfadh an Ghaeltacht a tharrtháil ná a chaomhnú faoi na cúinsí sin. Ó COLMÁIN, Tomás (1881–1949) | ainm.ie
ainm eile Colm na Scoile
dáta breithe 14 Samhain 1881
dáta báis 3 Aibreán 1949
áit bhreithe Sord, Co. Bhaile Átha Cliath
John Coleman [tuismitheoir]
Mary Kate Murray [tuismitheoir]
I Sord, Co. Bhaile Átha Cliath, a rugadh é 14 Samhain 1881. Bhí a athair John Coleman ina phríomhoide bunscoile ansin. Ba í Mary Kate Murray ón gCúlóg, Co. Bhaile Átha Cliath, a mháthair; bhí siopa beag aici sa phríomhshráid i Sord. Bhí seisear deartháireacha agus triúr deirfiúracha ag Tomás. Tar éis dó a bheith ina mhonatóir i scoil a athar cháiligh sé mar mhúinteoir i gColáiste Phádraig, Droim Conrach. Bhí sé ag múineadh scoile i mBaile Brigín. Faoi 1908 bhí sé ina rúnaí ar Chumann Dátheangach Chontae na Gaillimhe agus bhí alt i gcló aige, 'Cois Fhairrge as a resort for Gaels' (An Claidheamh Soluis 11 Iúil 1908). Is amhlaidh a mhalartaigh sé poist le múinteoir sna Forbacha, Co. na Gaillimhe, i dtreo go mbainfeadh sé amach líofacht sa Ghaeilge. Toghadh é ina bhall de choiste an Oireachtais (idem 13 Feabhra 1909). Léigh sé dán le Alice Furlong ag an searmanas i gCois Fharraige nuair a nochtadh leacht Mhichíl Bhreathnaigh (idem 11 Meán Fómhair 1909). Bhí sé ag iarraidh go mbunófaí an Cumann Dátheangach ar bhonn náisiúnta. Rinneadh sin ag Oireachtas 1909 agus ceapadh é ina rúnaí (idem 21 Lúnasa 1909).
Scríobhadh sé aistí agus scéalta faoin ainm cleite 'Colm na Scoile' in The Irish Nation sna blianta 1909-10. Bhain sraith díobh leis an oideachas dátheangach. Bhí sé ina ollamh cúnta i gColáiste Chonnacht sa Spidéal i 1910 agus ina bhainisteoir stáitse ag Feis Chonnacht. Ghlac sé páirt freisin sna drámaí a léiríodh ag an bhFeis, An Deoraí le Lorcán Ó Tuathail agus Áine agus Caoimhín le Tomás Mac Domhnaill (idem 2 Meán Fómhair 1910).
Bhí sé ina phríomhoide sna Forbacha go fóill i bhFeabhra 1912 agus gairid ina dhiaidh sin d'aistrigh sé go dtí an Spidéal. Chuaigh Michéal Ó Droighneáin i gcion go mór ar a chuid Gaeilge le linn dó a bheith thiar. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Choláiste Chonnacht sa Spidéal. D'fhan sé ann gur ceapadh é ina thimire Gaeilge faoin mBord Náisiúnta Oideachais i 1912 (An Claidheamh Soluis 19 Deireadh Fómhair 1912). Rinne cigire de an bhliain dár gcionn agus pósadh é 8 Meán Fómhair 1915 le Síle Ní Mhuirthile ó Phort Mhic Aoidh, Co. Chiarraí, san Ardeaglais i gCill Airne; Sord a sheoladh ag an am (idem 18 Meán Fómhair 1915). Bhí triúr mac agus triúr iníonacha acu.
Deartháir dó an Risteard a d'éag i bpríosún Usk 9 Nollaig 1918. Tuairiscíodh an bás sin in Fáinne an Lae 21 Nollaig 1918 agus dúradh gurbh i mBaile Átha Cliath, ar nós a dheartháireacha, a d'fhoghlaim Risteard Gaeilge, go raibh sé sa troid i gCill Dhéagláin i 1916, gur daoradh chun báis é ach gur seoladh go príosún Lewes é. Scaoileadh amach é um Meitheamh 1917 agus chabhraigh sé le hÉamonn de Valera sa Chlár. Bhí sé ar dhuine díobh sin a bhí ar stailc ocrais le Tomás Ághas.
Ceapadh Tomás ina chigire scoile faoin Saorstát i 1922 (Misneach 25 Feabhra 1922). Bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge sna 1920idí: bhí sé i láthair ag an mórchomhdháil ar 8 Eanáir 1925 nuair a féachadh leis an eagraíocht a chur ar ais ar a bonnaibh; bhí sé ina bhall de choiste ceantair Bhaile Átha Cliath (Fáinne an Lae 21 Eanáir 1925) agus ó 1926 go 1930 ina bhall den Choiste Gnó. Fuair sé bás ar 3 Aibreán 1949. Ba é a chum an t-amhrán 'Hóró mo bháidín! Ag snámh ar an gcuan!'. Thug sé roinnt amhrán do Eileen Costello,'Ceardcha Antoine Dhuibh' ('I got this song from my friend Mr Colman, Inspector of National Schools. It was taken down by him in Spiddal ...'), 'Máire Inis-Seirc', agus 'Bímís ag ól', a d'fhoghlaim sé ó Phádraig Mór Mac Donncha, Ros a' Mhíl. Ó hÉigeartaigh, P. (1986) ‘My sorrow, Donncha’. Aistrithe ag Kinsella, T. In: Kinsella, T. (eag.) The New Oxford Book of Irish Verse. Oxford: Oxford University Press 1986: 316–317. Thug os cionn 250 duine aghaidh ar an aimsir fhionnuar le teacht chun éisteachta le Cór Chois Fharraige agus a n-albam nua Carúil Nollag á sheoladh acu agus an t-iriseoir Bernie Ní Fhlatharta ón gConnacht Tribune ina bean tí. Ullmhóidh eagrais, atá lonnaithe i mbaile a chuireann seirbhísí ar fáil do cheantair Ghaeltachta, plean teanga i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta nó le Foras na Gaeilge. As an 134 bunscoil agus 29 iar-bhunscoil sa Ghaeltacht, tá 106 bunscoil (79%) agus 28 iar-bhunscoil (97%) rannpháirteach sa Scéim Aitheantais Scoileanna Gaeltachta. Tá a lán Éireannach ag dúiseacht suas agus ag aithint na neamhshuime agus an neamhchúraim atá curtha i leith na Gaeilge go dtí seo. Bíonn an lá aonach fós ar siúl sna sráideanna, áit ina mbuaileann idir óg is aosta, cuairteoirí is daoine áitiúla le chéile chun cainte. Geallann turas chuig Cathair Saidhbhín tithe tabhairne le timpeallachtaí laistigh, bia den scoth, sár lóistín agus réimse leathan de shiopaí. Bheadh Varadkar, atá 38 bliain d'aois, ar an Taoiseach is óige riamh agus bheadh sé ar an gcéad Taoiseach aerach ar an tír chomh maith
Dé hAoine, Meitheamh 2 2017 ag 6:21 pm
Tá Leo Varadkar tofa ina cheannaire ar Fhine Gael.
Fágann a bhua ar an Aire Tithíochta Simon Coveney gur dóichí go dtiocfaidh Varadkar i gcomharbacht chomh maith ar Enda Kenny mar Thaoiseach.
Bheadh Varadkar, atá 38 bliain d'aois, ar an Taoiseach is óige riamh agus bheadh sé ar an gcéad Taoiseach aerach ar an tír chomh maith. Níl ach ceannaire stáit amháin eile faoi láthair ann atá oscailte faoi bheith aerach – Xavier Bettel, Príomh-Aire Lucsamburg.
Mar a bhíothas ag súil leis thacaigh formhór de pháirtí parlaiminte Fhine Gael le Varadkar agus daoine meallta ag a óigeantacht, a chúlra suimiúil, a chumas ag plé leis na meáin agus an cháil atá air mar pholaiteoir a labhraíonn amach go macánta.
Ba í an tacaíocht láidir a fuair sé i measc Teachtaí Dála, Seanadóirí agus Feisirí Eorpacha an pháirtí – 51 vóta in aghaidh 22 vóta – a chinntigh go mbeadh an svae leis an Aire Coimirce Sóisialaí, cé gurbh fhearr a chruthaigh Coveney i measc ghnáthbhaill Fhine Gael agus 65% dá vótaí siúd ag an Aire Tithíochta. Fuair Varadkar níos mó vótaí chomh maith i measc comhairleoirí contae. 123 duine acu siúd a thacaigh le Vardakar agus 100 duine acu a thacaigh le Coveney.
Bhí 65% den vóta ag páirtí parlaiminte Fhine Gael sa toghchán ceannaireachta, bhí luach 10% den vóta ag comhairleoirí áitiúla agus baill de Bhord an Údaráis agus sciar 25% den vóta a bhí ag gnáthbhaill an pháirtí. 60% de choláiste toghcháin Fhine Gael a bhí ag Varadkar.
Beidh lucht na Gaeilge ag súil gur ag labhairt amach go macánta a bhí ceannaire nua Fhine Gael agus é ag trácht ar chás na teanga le linn an toghcháin.
Dúirt Varadkar go n-úsáidfeadh sé an Ghaeilge gach lá ina chuid oibre mar Thaoiseach agus go dtabharfadh sé faoi líon na gcainteoirí Gaeilge sa tír a mhéadú.
Dúirt sé go mbeadh polasaí "réamhghníomhach" aige maidir le bunú Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí chun freastal ar an "méadú leanúnach" ar an éileamh ar an oideachas lán-Ghaeilge. Dúirt sé chomh gur cheart go mbeadh an rogha ag cách freastal ar naíonra, Gaelscoil agus Gaelcholáiste.
Tá cáil ar Varadkar ó bhí sé ina pholaiteoir óg mar choimeádach atá fada a dhóthain amach ar an eite dheis agus chuir sé olc ar mhórán, mar shampla, nuair a dúirt sé le déanaí gur cheart go mbeadh sé mar cheannaire a d'fhreastlódh "ar dhaoine a éiríonn go moch ar maidin".
Dúirt sé le linn thoghcháin ceannaireachta Fhine Gael chomh maith go gcuirfeadh sé cosc ar oibrithe sa tseirbhís phoiblí, a sholáthraíonn seirbhísí 'riachtanacha', dul ar stailc.
In agallamh le Harry Magee ón Irish Times an tseachtain seo, dúirt Varadkar gur liobrálaí é ó thaobh na heacnamaíochta agus ceisteanna sóisialta de. Dúirt sé nach raibh aon chiall a thuilleadh sa pholaitíocht mar atá lipéad 'na heite deise' nó 'na heite clé' a chur ar dhaoine.
"Déarfainn gur liobrálaí mé ó thaobh na heacnamaíochta agus ceisteanna sóisialta de, agus is ionann sin ag daoine de ghnáth agus duine atá ar chlé ón lár fad is a bhaineann sé le ceisteanna sóisialta agus atá claonta i dtreo na heite deise fad is a bhaineann sé le cúrsaí eacnamaíochta," a dúirt sé.
Toghadh Leo Varadkar chun na Dála i mBaile Átha Cliath Thiar den chéad uair in 2007. Dochtúir ab ea é sular toghadh ar dtús é agus ceapadh ina Aire Sláinte é in 2014. Roimhe sin bhí sin ina Aire Iompair, Turasóireachta agus Spóirt. Ceapadh ina Aire Coimirce Sóisialaí i mBealtaine na bliana seo caite. Is é an mac is óige ag Ashok agus Miriam Varadkar. As Mumbai san India do Ashok Varadkar ó dhúchas.
Ar a 36ú breithlá, i mí Eanáir 2015, d'fhógair Varadkar go poiblí den chéad uair go raibh sé aerach.
"Ní rud é a leagann amach cé mé fhéin. Ní polaiteoir leathIndiach mé, ná ní dochtúir-polaiteoir mé, ná ní polaiteoir aerach mé dála an scéil. Níl ann ach gur cuid díom féin é, ní hé go leagann sé amach cé mé féin, is tréith a bhaineann liom é, is dócha," a dúirt sé.
Thacaigh Varadkar go láidir leis an reifreann faoin bpósadh aerach in 2015 cé go ndúirt sé roinnt blianta roimhe sin go raibh sé i gcoinne a leithéid. Gheobhaidh an fhoireann ag Galf-chumann Dún Beag amach inniu cad iad pleananna mhuintir Trump chun club gailf Trump International a dhéanamh den chumann. Sonraí Iomlána (le tabhairt má tá freagra dearfach ar aon cheann de na ceisteanna 7 - 12 thuas) Ceist 7. Sampla de na sonraí a bheidh de dhíth má thugtar freagra dearfach ar an gceist seo. Bhunaigh John Byrne (an socraitheoir), Cnoc Samhraidh, Cill Rois, Co. an Chláir (Uimhir PSP 0000000T), a fuair bás an 22/02/1989, leas saoil dá mhac, arb é an duine nach maireann é (Mark Byrne). Iontaobhaithe: Michael Sullivan, Cnoc Samhraidh, Cill Rois, Co. an Chláir. Aturnaetha do na hiontaobhaithe: Burke &amp; Co., An tSráid Mhór, Cill Rois, Co. an Chláir. Tairbhí: Liam Byrne, Cill Mhuire, Co. an Chláir (Uimhir PSP 1234567K). Gaol an tairbhí leis an socraitheoir: garmhac. Sonraí na maoine: Luach na feirme cónaithí €2,100,000 ag Cnoc Samhraidh, Co. an Chláir - 105 heicteár. Tabharfaidh meascán d'amhránaithe mór le rá na hÉireann faoi roinnt d'amhráin Patsy lena n-áirítear Brian Kennedy- Crazy, John Spillane - South of the Border agus Kíla- I fall to Pieces. Mr. Wilson Mr. Wilson Mr. Wilson: N�l s� i gceist m�ad� a dh�anamh ar an deontas a �ocann mo Roinn faoi Sc�im na bhFoghlaimeoir� Gaeilge i mbliana. The Arkells * Classified * Sean McCann and Alan Doyle of Great Big Sea * Amelia Curran * more special guests! Dúirt muid go mba dhual do chnuasaigh filíochta na Gaeilge a bheith roinnte tráth i gcodanna faoi cheannteidil ar nós: Tírghrá. Is Gaelscoil í an scoil seo mar sin is gá d’árdchaighdeán Gaeilge a bheith ag iarrathóirí. Cleachtaíonn Gaelscoil Lorgan an luath thumoideachas. Glacfar le iarrataisí i nGaeilge amháin. Sonraí ar www.educationposts.ie. I rith na blianta 1898-1902, scríobh Strindberg ar an meán de chúig dhráma in aghaidh na bliana. M.sh. scríobh sé Chun Damaisc1898. Bhí Aodh fós ina Thadhg an dá thaobh ag an aimsir seo: Sílim go raibh ordaithe faighte aige ó Bhaile Átha Cliath na Sasanach dul i ngleic leis an éirí amach ach is léir go raibh sé ag gníomhú go mall. Fan i gCaisleán i gCill Dara - IntoKildare
Baile Átha Í, Maigh Nuad, lánúineacha, Lovers Stair, Cuairt den Chéad Uair, Lóistín
Ar mhaith leat taithí a fháil ar an gcaoi a bhféadfadh sé a bheith i do chónaí mar rí nó mar bhanríon? Cuir in áirithe fanacht i gcaisleán i gContae Chill Dara agus b'fhéidir go bhfaighfeá amach! Ní amháin gur féidir leat cuairt a thabhairt ar chaisleáin iontacha ársa anseo i gCill Dara, ach cuireann cuid acu cóiríocht uathúil ar fáil duit le fanacht ann.
Cén fáth nach bhfanfá i ndún ​​ón 13ú haois a tógadh le cosaint i gcoinne clans cogaíochta, nó scíth a ligean i dtimpeallacht eastáit sómhar mhór ón 12ú haois agus go mbraitheann tú mar uaisle na hÉireann?
Cibé ar mhaith leat dul i dtaithí ar Chill Dara cosúil le do shinsir, nó an bhfuil tú ag lorg an áit rómánsúil deiridh le fanacht - cén fáth nach bhfanfaidh tú thar oíche i gcaisleán agus go gcuirfidh tú do chuid aislingí i ndáiríre.
Ullmhaigh go mbraitheann tú mar ríchíosa nuair a théann tú isteach ar thailte ceann de na caisleáin is sine a bhfuil daoine ina gcónaí iontu. Le stair ag dul siar go 1180, Caisleán Chill Chainnigh gabhann an charm mistéireach atá ag caisleán maorga ón 12ú hAois agus é a chomhcheangal le só íon.
Chomh luath agus a bhí daingean meánaoiseach na FitzGerald's, Iarlaí Chill Dara, thóg Hugh de Lacy an Caisleán do dhuine de Norman Noblemen Strongbow, Walter de Riddlesford. Suite ar 180 acra dá choillearnach, gairdíní agus cúrsa gailf iontach féin, cuireann Caisleán Chill Chaoi gníomhaíochtaí ar an láthair atá oiriúnach do rí nó banríon - ó shaoráidí só Spa agus taispeántais fabhcúnachta, go gníomhaíochtaí traidisiúnta tuaithe mar iascaireacht bradán agus marcaíocht capall tríd an tailte an chaisleáin.
Mar shainchomhartha tábhachtach de stair na hÉireann, tá scéal nó dhó aisteach le fáil i gCaisleán Chill Chainnigh - ó éirí amach go betrayals - agus b'fhéidir taibhse nó dhó fiú!
Caisleán Bhaile Barbers Tá mé ag cur fáilte roimh aíonna le breis agus 700 bliain. Gheobhaidh cuairteoirí ar an gcaisleán taobh istigh maorga - smaoinigh ar staighrí bíseach, folcadáin clawfoot, tinte roaring ollmhóra, seomraí leapa palatial le leapacha ceithre phóstaer ceannbhrait ... samhlaigh go bhfuil tú ar ais sa 13ú haois - ach le wifi!
Suite ar 20 acra de na gairdíní máguaird, bhí Barberstown ar cheann de na chéad tithe tuaithe móra in Éirinn a athraíodh ina óstán nuair a osclaíodh é i 1971.
In aice le sráidbhaile Straffan, tá stair ildaite ag Caisleán Barberstown. Tógadh ar dtús é mar dhún chun sráidbhaile agus muintir Barberstown a chosaint ar ionsaí an éirí amach Vi Faelain, a rinne iarracht an baile a dhó i 1310. Ó shin i leith, bhí 37 úinéir air, ceann acu ina réalta carraig cáiliúil sa RA!
Ó shin i leith, athraíodh é ó réadmhaoin 10 seomra leapa go dtí seomra leapa 55, cheadaigh Failte Ireland óstán ceithre réalta agus ball d'Óstán agus bialanna tithe tuaithe Leabhar Gorm na hÉireann. Tá léachtaí tugtha ag P.J. Lynch ar a shaothar féin, agus ar an Ealaín agus ar Mhaisiú i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann, i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann agus i Músaem Náisiúnta Cló na hÉireann. Tá léachtaí tugtha aige freisin ag mórán comhdhálacha agus i mórán coláistí ar fud Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is díol spéise ar leith a bhí ann dom a fheiceáil le déanaí gur fhógair An tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí go raibh painéil ar leith le bunú acu do dhaoine le líofacht sa Ghaeilge i bpríomh gráid earcaíochta na Státseirbhíse, i.e. Oifigeach Cléireachais agus Oifigeach Feidhmiúcháin. Is cinnte gur dul chun cinn suntasach é seo a léiríonn go bhfuil an t-Acht ag dul i bhfeidhm i gceart ar chomhlachtaí poiblí. Tuigeann comhlachtaí poiblí anois gur ann do phobal na Gaeilge, gur mian leo leas a bhaint as seirbhísí Gaeilge ach iad a bheith ar fáil, agus mar sin gur gá do na comhlachtaí féin dóthain ball foirne le Gaeilge a bheith acu chun freastal a dhéanamh ar an éileamh sin. Tréaslaím leis An tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí as na comórtais seo a reáchtáil. Tá sé tábhachtach anois a chinntiú go mbeidh líon mór iarrthóirí istigh ar na comórtais. Nuashonraithe / Dé Máirt, 13 Feabh 2018 19:03
Tá tuairiscí sna meáin le cúpla lá maidir le polasaithe iontrála Ghaelscoileanna cáinte ag an eagraíocht Gaeloideachas. Tacaíonn Gaeloideachas le daoine scoileanna lán-Ghaeilge a bhunú agus a fhorbairt.
Deir Gaeloideachas gur léiriú míchruinn a bhí sna meáin ar chur chuige scoileanna lán-Ghaeilge, go háirithe scoileanna a bhfuil ró-éileamh ar áiteanna iontu.
Tá reachtaíocht nua maidir le polasaithe iontrála scoileanna á dréachtú faoi láthair.
Maidir le hagallaimh a chur ar leanaí, deir ardfheidhmeannach na heagraíochta Bláthnaid Ní Ghréacháin nach fíor a rá gur "modh éigeantach chun áiteanna a bhronnadh ar pháistí sna scoileanna lán-Ghaeilge" a bheas iontu. Ní bheadh aon ghlacadh ag Gaeloideachas leis sin, a deir sí.
Deir sí nach féidir le 30% de scoileanna lán-Ghaeilge glacadh le gach iarratas mar nach bhfuil dóthain spáis iontu agus mar go dtugtar tús áite do shiblíní. Sa chás sin, "níl de dhara rogha ag na scoileanna sin ach critéir iontrála a leagan amach."
Is tuismitheoirí atá ag tógáil a gcuid páistí le Gaeilge 5% de phobal na scoileanna lán-Ghaeilge, a deir Gaeloideachas, agus san áit a bhfuil ró-éileamh caithfear tús áite a thabhairt dóibhsean mar "go bhfuil sé fíor-thábhachtach a chinntiú go bhfuil oideachas ar fáil dóibh ina dteanga dhúchas agus go dtacaíonn a gcuid saibhris teanga le sealbhú na Gaeilge i measc na bpáistí eile."
Maíonn Gaeloideachas go gcuireann an córas lán-Ghaeilge fáilte roimh gach páiste "beag beann ar chumas ná cúlra teangeolaíoch" agus gur cheart go mbeadh oideachas lán-Ghaeilge ar fáil do gach páiste ar mian leis nó léi é. 4.00 i.n SEOLADH LEABHAIR: ‘I dTír Strainséartha’, le Liam Mac Cóil. Seo é an dara leabhar sa tsraith ‘Lúcás Ó Briain’ agus foilsíodh an chéad leabhar An Litir i 2012. Bhuaigh an t-úrscéal Duais an Oireachtais 2014. Arna fhoilsiú ag Breacan. Ionad: An Siopa Leabhar, Óstán Gleneagle Máirtín Ó Cadhain (ceirnín)

Is éard is Máirtín Ó Cadhain (ceirnín) ann ná fadcheirnín ar a bhfuil Máirtín Ó Cadhain ag caint. Tháinig sé amach in 1974 ó Outlet Music, brainse de chuid Outlet Recording Co. Ltd., Béal Feirste.
Rianta.
Taobh A
Taobh B Clár 5 31.10.12 GALAR CROÍ ÓN mBROINN I mBarr do Shláinte an t-seachtain seo, labhraíonn Niamh Ní Bhaoill tuismitheoir, faoin ngalar croí ón mbroinn a bhí ar a híníon Siún. Bhí Gaeil Eachréidh na Gaillimhe imithe thar sáile chun na Gearmáine le deireannas agus iad páirteach i gcuairt mhalartach. Mar a tharlaíonn sé, bhí na Gearmánaigh ag stopadh i gcomharsanacht na Gaillimhe Mí Bealtaine seo chaite agus teaghlaigh an choláiste ag tabhairt aire dóibh. An uair seo, bhí seal ag scoláirí an Eachréidh stopadh le teaghlaigh Gearmánacha agus foghlaim fá shaol na Gearmáine i gceart. Roghnaíodh tiomsach Free Market, foireann sé ailtire, Jeffrey Bolhuis, Jo Anne Butler, Miriam Delaney, Tara Kennedy, Laurence Lord agus Orla Murphy chun ionadaíocht a dhéanamh ar Éirinn ar bhonn glao oscailte. Tugtar moladh ar leith do na hiarrachtaí a dhéantar le cuireadh a thabhairt am lóin do scoláirí bhliain a haon agus a trí chun breathnú ar shobalchlár TG4 do dhéagóirí ‘Aifric’. Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha

Amhránaí sean-nóis as Leitreach Ard, Contae na Gaillimhe i ngar do Charna is ea Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha (a rugadh i 1937), nó Johnny Mháirtín Learaí mar is fearr aithne air. Bhuaigh sé Corn Uí Riada ag Oireachtas na Samhna i gCorcaigh sa bhliain 1985. Níor ghlac sé páirt sa chomórtas ó shin. Tá roinnt amhrán de chuid Johnny Mháirtín Learaí ar fáil ar an dlúthdhiosca "Contae Mhuigheo" a chuir Cló Iar-Chonnacht amach i 1993. Bhí ardmholadh ag dul don chéad leabhar a scríobh sí i 2007, Freckleface Strawberry, agus don dara saothar sa tsraith, Freckleface Strawberry and The Dodgeball Bully, a foilsíodh i 2009. Tuigim go bhfuil mo ghaeilge scríofa imithe chun donais, ós rud é nach raibh deis agam morán a scríobh ó dfhág mé an scoil. Ar a laghad thug Des an Gaeltacht ar fhéin, agus bhí muintir na Gaeltachta a chuidigh leis lárnach ina iarrachtaí, agus ba léir sin ón méid de In the name of the Fada a chonaic mé. Éilis NÍ Anluain. an reifreann agus an teaghlach. pádraig ó cíobháin john walsh Cathal Ó searcaigh BEALTAINE 2015 IMLEABHAR 75 UIMHIR - PDF
Download "Éilis NÍ Anluain. an reifreann agus an teaghlach. pádraig ó cíobháin john walsh Cathal Ó searcaigh BEALTAINE 2015 IMLEABHAR 75 UIMHIR"
1 Comhar BEALTAINE 2015 IMLEABHAR 75 UIMHIR An Chritic Éilis NÍ Anluain an reifreann agus an teaghlach pádraig ó cíobháin john walsh Cathal Ó searcaigh ISSN Comhar 1
2 Moladh Mór na Moltóirí Haiku, más é do thoil é! Gabhann An Gúm comhghairdeas leis an údar Gabriel Rosenstock agus leis an maisitheoir Brian Fitzgerald. Bhuaigh an saothar suaithinseach seo leo Gradam Speisialta na Moltóirí ag Gradaim Leabhair na Bliana de chuid Leabhair Pháistí Éireann a reáchtáladh ar na mallaibh. ISBN Arsa na moltóirí Saothar fíor-shuimiúil, fileata é seo. Éiríonn leis an údar an léitheoir a mhealladh gan aon stró i saol agus filíocht haiku ón 18ú aois sa tseapáin go dtí an lá atá inniu ann Sraith de phictiúrleabhair nua le Tatyana Feeney Eilifint Óg agus an Folcadán 5 ISBN Frog Beag agus na Torbáin sin! 5 ISBN Ulchabhán Óg agus an Scairf Oráiste 5 ISBN Coinín Beag agus an Phluid Ghorm 5 ISBN Le hordú uathu seo:
3 clár pictiúr: steve Mccarthy Comhar Clár Eagarfhocal 4 An Cúigiú Colúnaí 5 Eagarthóir SeÁn Tadhg Ó GairbhÍ Eagarthóir Liteartha Máirtín Coilféir Ní gá gurb ionann na tuairimí a nochtar anseo agus tuairimí Bhord Stiúrtha, Eagarthóir ná Eagarthóir LITEARTHA Comhar Dearthóir Mark Wickham Feidhmeannach Riaracháin agus Gnó: Elly Shaw Fón: R-phost: Foilsitheoirí: COMHAR Teoranta 47 Sráid Harrington Baile Átha Cliath 8 Clódóirí Johnswood Press Cúrsaí Reatha Éilis Ní Anluain An reifreann agus an teaghlach 8 cathal mac coille Nótaí ón Ríocht Easaontaithe 10 Póilín Ní Chiaráin Patuaire na náisiúnaithe ó thuaidh 12 John Walsh Nuachainteoirí na Gaeilge 14 Tomás Ó Maolalaidh Ceachtanna staire le foghlaim ó scannán úr 16 Litríocht Aifric Mac AODHA Gavin Corbett, údar, faoi agallamh 19 Pádraig Ó Cíobháin Gearrscéal nua: An Ghráin fé Cheilt 21 Cathal Ó Searcaigh Dánta nua 25 Critic máirtín coilféir Leabhar na Míosa: The Dirty Dust 27 Gréagóir Ó Dúill Éiric 29 Comhar 3
4 Eagarfhocal Lá stairiúil don oideachas Gaeltachta? Bhí iontas ar thráchtairí nuair a sheol an Roinn Oideachais le déanaí a ndréachtpholasaí oideachais don Ghaeltacht. Bhí iontas orthu mar go raibh téagar nach beag sna moltaí a thugann aghaidh ar chuid de na dúshláin is mó atá roimh theagasc na Gaeilge sa Ghaeltacht agus bhí iontas leis orthu mar gur ó cheárta na Roinne Oideachais féin a tháinig na moltaí breátha céanna. Neosfaidh an aimsir cé acu an lá stairiúil don oideachas Gaeltachta a bhí ann nó nárbh ea, ach idir an dá linn tá cúis dóchais acu siúd atá ag éileamh le fada go dtabharfaí aitheantas do na riachtanais ar leith atá ar an dalta scoile Gaeltachta ar cainteoir dúchais é. Má chuirtear i bhfeidhm anois na moltaí go dtabharfaí tacaíocht ar leith don chainteoir dúchais agus má chuirtear i gcrích na beartais a chinnteoidh go bhfuil an curaclam ábhartha dó, d fhéadfadh go gcuimhneofar amach anseo ar fhoilsiú dhréachtpholasaí na Roinne mar chor cinniúnach i gcás na teanga. Tá meas tuillte ag an Aire Oideachais Jan O Sullivan agus a hoifigigh as a aithint go bhfuil dúshláin teangeolaíochta ar leith roimh scoileanna Gaeltachta óir tá neamhní déanta ag an Stát de na dúshláin sin le fada fada an lá. Beidh ár mbuíochas tuillte ag an Aire má dhéanann sí anois beart de réir a briathair. Ach dá fheabhas iad na moltaí, ar léir dua a bheith caite leo agus dianmhachnamh a bheith déanta orthu, ní thógfá ar éinne é dá mbeadh amhras orthu fós. Féach go mbeidh an Roinn os comhair Comhchoiste Oireachtais go luath chun tuarascáil speisialta ón gcoimisinéir Teanga a phlé. Baineann an cás sin le gearán a rinne bunscoil Ghaeltachta le hoifig an Choimisinéara Teanga faoin Roinn a bheith ag cur brú ar an scoil post a thabhairt do mhúinteoir nach raibh dóthain Gaeilge aige le freastal i gceart ar na páistí. Dar leis an Roinn go bhfuil gach múinteoir bunscoile sa tír oilte le múineadh in aon scoil, scoileanna Gaeltachta san áireamh, ach dúirt Oifig an Choimisinéara Teanga gur bocht an scéal é go mbeadh múinteoir ceaptha i scoil Ghaeltachta a bhí ag múineadh trí Ghaeilge agus go raibh cumas níos fearr sa teanga sin ag daltaí na scoile ná ag an múinteoir féin. Níor ghlac an Roinn leis na moltaí a rinne an Coimisinéir i dtaobh an scéil ná ní dhearna siad achomharc ach an oiread i gcoinne chinneadh an Choimisinéara. Is tábhachtaí leis an Roinn sa chás seo, is cosúil, an comhaontú atá acu le ceardchumainn na múinteoirí faoina líontar folúntais, ná na dúshláin teangeolaíochta atá aitheanta acu féin ina ndréachtpholasaí nua. Bímis ag súil nach sampla eile é seo den dearcadh liom-leat i leith na Gaeilge atá léirithe ag an Roinn Oideachais arís agus arís eile ó bunaíodh an Stát. 4 bealtaine 2015
5 An Cúigiú Colúnaí Na Scríbhneoirí Is eagarthóir í Aifric Mac Aodha sa Ghúm V An Cúigiú Colúnaí V Scríbhneoir is ea Pádraig Ó Cíobháin Iriseoir, craoltóir agus comhfhreagraí le Tuairisc.ie í Póilín Ní Chiaráin Léachtóir sinsearach in Ollscoil na héireann, Gaillimh is ea John Walsh Is file é Cathal Ó Searcaigh Oibríonn Tomás Ó Maolalaidh le hacadamh na hollscolaíochta Gaeilge i ngaillimh Is file í Eithne Ní Dhomhnaill File agus criticeoir is ea Gréagóir Ó Dúill Scríbhneoir í Éilis Ní Anluain, colúnaí agus údar an úrscéil Filleann Seoirse (Leabhar Breac, 2011) Is craoltóir le RTÉ é Cathal Mac Coille a chuireann an clár Morning Ireland i láthair Oibríonn Máirtín Coilféir sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath Ná bac Berlusconi, is fearr a thuigeann Éamó cad is cóisir ann... Fear gnóthach riamh ab ea Éamó s againne a thugann laethanta fada ag caint le príosúnaigh i dtuaisceart Éireann, le hiriseoirí RnaG in ndeisceart Chonamara agus le héinne atá sásta cluas le héisteacht a thabhairt dá scéalta faoin bparthas talmhaí a bhí againn le linn dó féin a bheith ina Aire Gaeltachta. Agus é sin ar fad gan trácht ar na cúraimí atá air mar phian sa tóin ag Micheál Martin, mar urlabharaí talmhaíochta Fhianna Fáil agus mar urlabhraí Michael Kitt, urlabhraí Gaeltachta Fhianna Fáil. Dar leat go mbeadh dóthain le déanamh aige gan a bheith ag atvuítáil scéalta faoi na hainmhithe is déanaí atá le feiceáil i zú Bhaile Átha Cliath. Ach béarfaidh Éamon amuigh ort i gcónaí agus nach orainne a bhí an t-iontas nuair a scaip sé scéal ar a leantóirí ar Twitter go raibh bongo óg anois le feiceáil san ardchathair. D fhiafraigh fear seoigh amháin den Chúigiú Colúnaí ar eagraigh an tiar-aire cóisir mar cheiliúradh ar an scéal. Hah? arsa an Cúigiú Colúnaí. D fhéadfaimis a rá ansin go raibh Éamo s againne ag gabháil do na Bongo Bongo parties, arsa mo dhuine. Déarfaimid ar aon chuma é! Comhar 5
6 An ghealach gheal, an ghrian agus straitéis nua teanga Is minic é ráite faoi Shinn Féin gur róchuma leo aon pholasaí nach mbeadh glacadh ag an bpobal leis agus go ngeallfaidís an ghealach gheal agus ghrian dúinn chun go bhfíorófaí an bhunfhís atá acu: bheith i gcumhacht ó thuaidh agus ó dheas. Is é a dhála céanna é lena bpolasaí Gaeilge agus tá súil ag an gcúigiú Colúnaí go bhfuil duine éigin ag breacadh nótaí faoi na féiríní go léir a bhronnfaí na Gaeil sa chás go mbeadh Gerry agus a chriú timpeall ar bhord an Rialtais. Breis cumhachtaí don Choimisinéir Teanga. Seirbhísí stáit i ngaeilge gan cheist gan choinníoll do mhuintir na Gaeltachta. Breis acmhainní anseo, breis foirne ansiúd. Mura leor sin, dúirt an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh ar RnaG le déanaí go gcaithfí ar leataobh an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge dá mbeadh Sinn Féin i gcumhacht tar éis an chéad olltoghcháin eile agus go gcuirfí straitéis úrnua ina háit laistigh de chúpla seachtain. Is mó duine a d aontódh leis an Seanadóir gur cheart an straitéis chéanna a chaitheamh i dtraipisí, ach an dtarlódh sé dáiríre nó an mbainfeadh an státchóras uilechumhachtach an ghaoth de sheolta Shinn Féin faoi mar a dhéanann sé le gach dream eile? Ar ndóigh, dúirt an Seanadóir freisin nach polasaí oifigiúil, foirmiúil de chuid Shinn Féin a bhí i gceist le deireadh a chur leis an straitéis ach go raibh sé soiléir gur mar sin a bheadh cúrsaí dá mbeidís páirteach in aon chomhrialtas. Bheadh bealach éalaithe ansin aige sa chás go mbronnfaí an deis ar fhear na Ceathrún Rua agus a chomrádaithe cur lena ngeallúintí amach anseo. Agus sin an uair a theastódh an leabhar nótaí uainn ar fad. Hay tusa! Abair i gceart é! Tuilleadh iontais againn an mhí seo ó na ceachtanna foghraíochta ar chóras inmheánach ríomhphoist RTÉ: Speaking on Morning Ireland the INMO s director of industrial relations Phil Ni Sheaghda [pron: Ni Hay] said the bullying was as a result of the current situation in the health system. Ba chuma leis an gcúigiú Colúnaí ach bhí sé ag éisteacht le Raidió a haon an mhaidin sin agus thug Cathal Mac Coille Phil Ní Sheaghda ar bhean an INTO ar Morning Ireland, cúpla soicind sular tugadh Phil O Shea uirthi ar an nuacht. Teidil uaisleachta sa Chonradh Stad ná staonadh níl tagtha ar bhronnadh na dteideal uaisleachta ar shaighdiúirí Chonradh na Gaeilge. Ard-Timire a thugtaí ar Pheadar Mac Fhlannchadha, agus ba mhaith ann i gcónaí mar Ard-Timire é. Bainisteoir Cosaint Teanga agus Ionadaíochta ó Dheas agus Leas-Ardrúnaí Tionscadail atá anois air, is cosúil. An amhlaidh go bhfuil comhairleoir ón gcóiré Thuaidh fostaithe ag na Conraitheoirí sa ghnó seo? Tá an baol ann feasta go mbeidh a gcuid cruinnithe thart faoin am a léifear amach liosta na ndaoine i láthair. 6 bealtaine 2015
7 AN CÚIGIÚ COLÚNAÍ Gravy Train na Gaeilge ag fágáil an stáisiúin? An bhfuil Gravy Train na Gaeilge ar tí an stáisiún ina raibh sí sáinnithe le cúig bliana anuas a fhágáil? Cén míniú eile a bheadh agat ar leithéid Ghlór na ngael a bheith ag oscailt oifigí ar fud na tíre agus na heagraíochtaí teanga eile a tháinig slán ó thua an Fhorais a bheith i mbun gach saghas céapair? Agus cad faoin bpaca mór haicanna Gaeilge a seoladh sall go Westminster don toghchán? Chuir sé i gcuimhne dúinn an scéal atá againn i seanchas na hiriseoireachta Gaeilge faoi chruinniú mór a bhí ar siúl sa Bhruiséil tráth den saol. Ní raibh i láthair ó mheáin na tíre seo ach Comhfhreagraí Polaitíochta TG4/RTÉ agus Eagraí Polaitíochta RTÉ RnaG. Tá sé in am ag an gcúigiú Colúnaí an t-ardú pá sin a lorg ón eagarthóir. Fotheidil, ceol tíre agus Béarla Ba shuimiúil na téamaí a bhí luaite leis an ndíospóireacht faoi pholasaithe teanga na stáisiún teilifíse Ceilteach a reáchtáladh le linn Fhéile na Meán Ceilteach in Inbhir Nis le déanaí. Sport, Subtitles, and Country Music Healthy supplements or addictive sweeteners for indigenous language broadcasters? ba theideal don seisiún plé. Gealladh go mbeadh ceisteanna móra á gcíoradh faoi lucht bainistíochta TG4, S4C, BBC Alba agus an iarracht a dhéanann siad cothromaíocht a aimsiú idir síorthóraíocht na bhfigiúirí féachana agus an dualgas atá orthu freastal ar phobail na dteangacha mionlaithe féin. De réir na dtuairiscí atá faighte ag an gcúigiú Colúnaí faoin ócáid, níor bhain mórán conspóide leis an bplé a deineadh ar pholasaí teanga TG4. Ní hionadh an méid sin, is dócha, agus Pádhraic Ó Ciardha, Leas-Phríomhfheidhmeannach TG4, ina chathaoirleach ar an díospóireacht agus Grúpcheannasaí Gaeilge RTÉ, Rónán Mac Con Iomaire, ar dhuine den triúr a ghlac páirt inti. De réir tuairisce amháin a fuaireamar, dá mbeifí ag iarraidh fotheidil a chur leis an gcaint a deineadh ar pholasaí TG4, is é a bheadh ann ná Please move along, there is nothing to see here. D Arcy agus an Ghaeilge Beidh tinneas cinn ar Ghrúpcheannasaí Gaeilge nua RTÉ, Rónán Mac Con Iomaire, má leanann Ray D Arcy lena olagón faoin bhfeasachán nuachta Gaeilge a chraoltar le linn a chláir. Thug D Arcy le fios ag deireadh na míosa seo caite go raibh sé ridiculous go gcaithfí stop a chur le hagallaimh ar mhaithe leis an nuacht. Cúpla seachtain roimhe sin, dúirt an láithreoir go gcuireann na feasacháin nuachta, a bhíonn á léamh ag craoltóirí Raidió na Gaeltachta ón stiúideo i gcasla, isteach ar rithim a chláir. Gan amhras comhtharlúint a bhí ann gur i ngaeilge a bhíonn na feasacháin nuachta a bhí i gceist. Dar le hurlabhraí ó RTÉ gur frustrachas leis an sceideal seachas leis an bhfeasachán nuachta féin ba chúis le racht D Arcy. Ach cad a dhéanfaidh an Grúpcheannasaí Gaeilge faoin scéal? Ar chóir dó íde béil a thabhairt do dhuine de mhór-réalta RTÉ agus gan mórán seans aige go n-éireodh leis múineadh a chur air? Thuigfeá nach mbeadh Mac Con Iomaire ag iarraidh cuma an chancráin a chur air féin agus gan mórán ama caite fós aige ina phost nua. Ach ag an am céanna, beidh sé ag iarraidh a chruthú nach aon dóithín é féin agus go bhfuil fuaimint éigin le polasaí Gaeilge RTÉ. B fhéidir gurb é an leigheas atá ar an scéal ná go rachadh Mac Con Iomaire ar chlár D Arcy chun an scéal ar fad a phlé leis agus ionramháil thuisceanach a dhéanamh ar pé issues atá le réiteach. Fainic, áfach, agus cuirtear tús leis an agallamh ag 3.20pm lena chinntiú go mbeadh sé thart in am don nuacht ó Chasla. Comhar 7
8 I mbun athnuachana in aghaidh an chloig... Tá gá ag Fianna Fáil agus Micheál Martin le polasaithe inchreidte, teachtaireacht shoiléir agus páirtí aontaithe, ach tá an t-am á chaitheamh... Ba chóir go mbeadh Fianna Fáil ag bailiú nirt tar éis an bhua a bhí ag Bobby Aylward i gceatharlach-cill Chainnigh, bua a theastaigh go géar ón bpáirtí. Díreach i ndiaidh an fhothoghcháin bhí Teachtaí Dála Fhianna Fáil ag caint faoi bhua a chuirfeadh cor ina gcinniúint, ach d imigh an fuinneamh as an gceiliúradh go gairid ina dhiaidh sin. Ní raibh fothoghchán buaite ag an bpáirtí ó 1996 nuair a thug Cecilia Keaveney agus Brian Lenihan an lá leo ar an lá céanna. Bhí Bertie Ahern ag sracadh leis an saol mar cheannaire ag an am, ach ba é críoch agus deireadh na mbeart gur leag na fothoghcháin sin an chloch bhoinn faoi cheannaireacht Ahern ar éirigh leis trí olltoghchán as a chéile a bhuachan ina dhiaidh sin. Ach ba ghéire mar a theasatigh bua Aylward ó Mhichéal Martin ná mar a theastaigh bua ó Bhertie Ahern i Ar feadh tamaill roimh thoghchán Cheatharlach-Cill Chainnigh, bhí sé á rá os íseal nach raibh an mianach i Martin ná an stíl ceannaireachta aige chun atógáil a dhéanamh ar an bpáirtí. Is fíor gur éirigh réasúnta maith le Fianna Fáil sna toghcháin áitiúla dheireanacha, ach bhí drochthoradh ceart acu sna toghcháin Eorpacha ar an lá céanna agus tá na figiúirí pobalbhreithe acu go hainnis. Tá sé léirithe i scata pobalbhreitheanna faoin dtráth seo go bhfuil an páirtí sáinnithe ar 20%, céatadán nach bhfuil mórán níos airde ná mar a bhí in olltoghcán tubaisteach Dá bharr sin, bhí sé ríthábhachtach do Martin go mbeadh an bua sin ag an bpáirtí i gceatharlach-cill Chainnigh. Chaill Fianna Fáil na sé fhothoghcán eile a reáchtáladh ó tháinig ann don 31ú Dáil, agus mura mbeadh an beart déanta acu i gceatharlach-cill Chainnigh, bheadh na sceana amuigh do Martin sna meáin agus sa pháirtí féin. Iorónach go maith, bhí sé ráite cheana ag John McGuinness, an Teachta Dála a toghadh i gceatharlach- Cill Chainnigh i 2011, go raibh sé míshásta le Martin agus go raibh fonn air féin a bheith ina cheannaire. Timpeall a dó a chlog ar maidin ar an 24 Bealtaine, fógraíodh go raibh an bua ag Aylward ar an naoú comhaireamh. Ní foláir go raibh Martin chomh sásta le diúc. Faoina stiúir, bhí fothoghcán buaite ag Fianna Fáil den chéad uair le nach mór fiche bliain, tréimhse inar cailleadh 17 fothoghchán ar fad. Níor mhair an ceiliúradh níos mó ná 10 uair a chloig, áfach. Ag meán lae, thug an Seanadóir Averil Power aghaidh ar phlionta Theach Laighean agus d fhógair go raibh sí ag éirí as. Bhain a cinneadh geit uafásach as an bpáirtí. Ansin tháinig fearg ar dhaoine agus thosaigh an cómhaslú. Más bua don sean-fhianna Fáil a bhí ann gur éirigh le feirmeoir seasca bliain d aois i dtoghcheantar tuaithe mar Cheatharlach-Cill Chainnigh, ba bhuille trom d Fhianna Fáil nua imeacht Power. Ba í Power ainnir na huaire fad is a bhain sé le hathnuachan an pháirtí, agus bhí an t-athnuachan mar dhordfhocal ag Martin ó thosaigh sé mar cheannaire. Ó chuaigh sé i mbun a chuid cúraimí, tá dua mór caite aige ag iarraidh daoine óga agus mná a mhealladh go dtí Fianna Fáil. Buille tromhcúiseach ab ea éirí as Power - bean óg fhuinniúil. Níos measa fós, fágann imeacht an Seanadóra gur ar éigean go bhfuil aon bhean anois i bpáirtí parlaiminte Fhianna Fáil. Dar le Power, ba é buille maraithe na muice ná gur bhraith sí go raibh doicheall agus easpa fuinnimh i measc an pháirtí le linn an fheachtais faoin reifreann pósta. 8 bealtaine 2015
9 CÚRSAÍ REATHA Maíonn sí go rabhthas ag gáire chuici ag cruinniú den pháirtí parlaiminte nuair a mhol sí go gcaithfeadh baill Fhianna Fáil suaitheantais Tá. B amhlaidh an scéal ag Justin McAleese, mac an Iar-Uachtaráin, nuair a tharraing sé aird ar a laghad a dúirt Mícheál Martin féin faoin reifreann ina óráid ag Ardfheis Fhianna Fáil. 28 words out of a 3,093-word speech were devoted to the referendum, a scríobh McAleese ar Facebook, rud, dar leis, a bhí consistent with the effort put in by the party s TDs during the campaign. Níor chuir Power aon fhiacail ann ach an oiread sa ráiteas a thug sí ag fógairt go raibh sí ag éirí as. Chuir sí ciniciúlacht agus cladhaireacht i leith an pháirtí a bhí á fhágáil aici agus rinne sí cur síos ar Martin mar a leader without any followers. B fhéidir gur léiriú é ar a ghonta is a bhí Martin gur bhraith sé go gcaithfeadh sé freagra chomh láidir céanna a thabhairt ar Power. Chuaigh sé chun cainte leis na meáin agus dúirt sé go raibh Power nasty and vindictive sa mhéid a bhí le rá aici agus gur sotal polaitiúil agus ní prionsabail ba chúis lena cinneadh cúl a thabhairt le Fianna Fáil. Bhí iontas ar mhórán faoi chinneadh Martin dul sáite i mbriatharchath le Seanadóír a bhí ag éirí as agus bhí iontas chomh ar dhaoine gur shocraigh sé cáineadh chomh géar sin a dhéanamh ar bhanpholaiteoir óg. Is é an nós a bhíonn ann sa pholaitíocht ar ócáidí mar seo go gcoimeádtar ar an taobhlíne an ceannaire nuair is tréine an gleo. Seoltar leifteanant ar féidir brath orthu chun catha ar mhaithe le cáil agus onóir an cheannaire a chosaint. Tugann an fuadar a bhí faoi Martin dul chun argóna le Power leid dúinn faoin bhfrustrachas atá air déarfadh daoine eile gur léiriú a bhí ann ar a ghoilliúnaí is atá sé ach pé cúis a bhí leis, chuir sé leis an achrann agus chinntigh sé go bhfanfadh an scéal níos faide i mbéal an phobail. Ní gá do dhuine a bheith ina shaineolaí cumarsáide le go n-aithneodh sé gurb é an rud deiridh a theastaíonn ó Fhianna Fáil faoi láthair ná go mbeadh a gceannaire sáite in aighneas nach bhféadfaí a réiteach le banpholaiteoir óg fuinniúil a shamláitear mar dhuine a raibh páirt lárnach aici sa reifreann comhionnanas pósta, reifreann a raibh vótóirí i mbaile Átha Cliath an-thógtha mar gheall air. I mbaile Átha Cliath a bhí na 10 ndáilcheantar is mó a vótáil Tá. Is i mbaile Átha Cliath freisin atá os cionn 25% de na suíocháin Dála, rud nach bhfuil lucht stráitéise Fhianna Fáil dall air. Ní chun leas an pháirtí san ardchathair a bhí cáineadh Power. Seachas Brian Lenihan, nach maireann, deineadh scrios ar iarrthóirí an pháirtí i mbaile Átha Cliath i B fhéidir go n-éireoidh le Fianna Fáil suíochan nó dhó sa bhreis a fháil sa phríomhchathair san olltoghchán, ach éinne atá ag súil le haiséirí diamhar i mbaile Átha Cliath, beidh fuar aige. In 2009, faoi cheannaireacht Bhrian Cowen agus Fianna Fáil á thuairteáil ar fharraige shuaite na géarcheime eacnamaíochta, níor éirigh leis an bpáirtí ach sé shuíochán as 56 a thabhairt leo ar Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. In 2014, sa toghcheantar céanna, agus Fianna Fáil anois sa bhfreasúra, níor éirigh leis an páirtí ach 8 suíochán as 63 ceann a bhuachan. Is ar éigean a d fhéadfaí dul chun cinn a thabhairt air sin. De réir na bpobalbhreitheanna, tá an leibhéal tacaíochta céanna i gcónaí ag Fianna Fáil san ardchathair is a bhí acu nuair thit an tóin go tubaisteach astu i Mura n-éireoidh leis an bpáirtí borradh a chur faoin leibhéal tacaíochta sin i mbaile Átha Cliath, tá an baol ann gur páirtí niche nó fuílleach de pháirtí a bheidh fágtha. Má tá aon ní cóir i ndán d Fhianna Fáil, caithfidh siad polasaithe a leagan amach a mheallfaidh vótóirí i gceantair uirbeacha. Is é an cáineadh is coitianta a bhíonn ag baill an pháirtí parlaiminte ná go bhfuil easpa polasaithe substaintiúla acu. Níos luaithe i mbliana, thug Willie O Dea a mhíniú féin ar leibhéal tacaíochta Fhianna Fáil a bheith chomh híseal sin i gcónaí sna pobalbhreitheanan. Bhí ag teip ar an bpáirtí, a d áitigh O Dea, trí bhuncheist a fhreagairt: 1) Cad dó a seasann Fianna Fáil inniu? 2) Cad é atá éagsúil faoi Fhianna Fáil agus Fine Gael? agus 3) Cén fhís atá ag Fianna Fáil don chéad bliain atá amach romhainn mar thír atá saor? Tá níos lú ná bliain fágtha go dtí an chéad olltoghchán (agus gach seans nach bhfuil fágtha ach roinnt míonna) ach tá baill Fhianna Fáil féin fiú agus mearball orthu faoi cad chuige Fianna Fáil. An uair dheireanach go raibh an páirtí sa bhfreasúra i lár na nóchaidí, spreag polasaithe Fhianna Fáil maidir le cúrsaí cánach agus zero tolerance go leor cainte i measc an phobail agus sna meáin. Ní léir go bhfuil an mhuinín chéanna anois ag Fianna Fáil i mbun polasaithe a cheapadh, léiriú b fhéidir ar easpa misnigh an pháirtí i ndiaidh na tubaiste eacnamaíochta. Nuair a toghadh Bertie Ahern mar cheannaire breis agus fiche bliain ó shin, dúirt se gurb é an gad is giorra den scórnach ná an páirtí a athaontú. Thuig sé go raibh aighnis inmheánacha mar bhac ar Fhianna Fáil bláthú mar ba chóir. Mar cheannaire tá go leor cainte déanta ag Micheál Martin faoin tábhacht a bhaineann leis an athnuachan, ach is ag cothú deighilte a bhíonn a stíl ceannaireachta. Ó thug sé dúshlán Brian Cowen, bhí easaontas poiblí go minic idir é féin agus cuid mhaith de bhaill aitheanta an pháirtí, ina measc, agus gan ach cuid acu a lua, Brian Crowley, Éamon Ó Cuív, David McGuinness, Mary Hanafin agus Mary O Rourke. Is fear iontach i mbun díospóireachta é Micheál Martin agus bíonn sé go maith leis ar na meáin. Duine fiúntach é. Ach éiríonn leis na ceannairí is fearr iad siúd atá timpeall orthu a spreagadh chun luí isteach ar an obair i gcomhar le chéile. Chun toghcháin a bhuachan, nó fiú chun páirtí a thabhairt slán, tá gá le polasaithe inchreidte, teachtaireacht shoiléir agus páirtí aontaithe chun an teachtaireacht sin a chur abhaile ar dhaoine. Is í an cheist mhór anois ná an féidir le Fianna Fáil an beart a dhéanamh sula ndéanann an Taoiseach toghchán a ghairm? In aghaidh an chloig atá siad. - Is léachtóir sa Chumarsáid in Institiúd Teicneolaíocha Átha Cliath é an Dr Brian Murphy Comhar 9
10 Cathain a rachfar chun na tíre? Arbh fhearr do Rialtas fanacht go deireadh cúrsa nó dul sa seans agus toghchán luath a ghairm? Caitheann Áine Ní Chiaráin súil ar na hargóintí ar dhá thaobh na ceiste Ní fhanfaidh an Taoiseach go dtí earrach 2016 chun toghchán a ghairm. B shin an chaint sa tsráidbhaile le bliain go leith ach bhí sé féin agus a chuid Airí á shéanadh go láidir. Anois is cosúil go bhfuil a bport athraithe ag cuid de chomhghleacaithe an Taoisigh agus go bhfuil siad ag áiteamh air dul chun na tíre i mí na Samhna. Tugann an feabhas atá tagtha ar leibhéal na tacaíochta acu de réir na bpobalbhreitheanna agus bua na gcaomhach i dtoghchán na Breataine uchtach dóibh. Tá said ag súil freisin le leas a bhaint as dea-mhéin an phobail tar éis an bhua sa reifreann faoi chomhionannas pósta. Beidh deacrachtaí Fhianna Fáil tar éis imeacht Averil Power ina ábhar misnigh acu ach fainic nach mbainfidh rud éigin barra thuisle astu féin. Tuairiscítear i gcónaí go bhfuil ceangal láidir idir Denis O Brien agus Fine Gael, agus rinne an chonspóid faoin bpribhléid Dála dochar don Rialtas, mar a rinne an chonspóid ar fad faoi dhíol Siteserv. Dá dtarlódh go gcaithfí toghchán a ghairm an samhradh seo, seans gurbh iad Fine Gael a bheadh thíos leis. Ach cad faoi thoghchán roimh dheireadh na bliana seo? Gan dabht, tá na hargóintí go léir á gcíoradh ag an Taoiseach agus muid ag dul i gcló. Céard iad na hargóintí sin, más sea? Tá eacnamaíocht na tíre ag téarnamh agus an borradh le feiceáil. Tá an ráta dífhostaíochta ag titim agus é anois faoi dheich faoin gcéad don chéad uair le seacht mbliana. Tá níos mó postanna á bhfógairt go háirithe ar na meáin áitiúla cruthúnas go bhfuil earnáil na ngnóthaí beaga ag teacht chuici féin. Tá sruth leanúnach d fhógraí faoi phostanna breise in earnáil na gcomhlachtaí idirnáisiúnta déanta le roinnt míonna anuas chomh maith. Níl líon na bpostanna ollmhór céad post anseo is ansiúd ach déarfaidh an Rialtas gur cruthúnas é seo go bhfuil infheistíocht dhíreach eachtrach fós á mealladh. Tá an caiteachas atá á dhéanamh ar thograí caipitil ar nós scoileanna an-soiléir agus seomraí breise agus hallaí á gcur le scoileanna ar fud na tíre. Le díol Aer Lingus beidh 350 milliún breise acu le hinfheistiú agus, ar ndóigh, beidh siad ag súil, de réir mar a fhásann an líon daoine atá fostaithe, go méadóidh an teacht isteach cánach, rud a fhágfaidh deis ag chuile roinn Rialtais tuilleadh airgead a chaitheamh ar thograí amach anseo. Is i mí Dheireadh Fómhair a bhí an cháinfhaisnéis againn le dhá bhliain anuas, agus d fhéadfadh go rachadh an Taoiseach chun na tíre nuair a bheidh cáinfhaisnéis 2016 fógartha i mí Dheireadh Fómhair na bliana seo. Geallfar an uair sin roinnt féiriní do 2016 agus na vótóirí ar an eolas faoi céard a bheidh i ndán dóibh dá n-atoghfaidís an Rialtas. Ach an é sin an t-am ceart le dul chun na tíre? Feachtas trí seachtaine atá á lua, rud a d fhágfadh toghchán sa 10 bealtaine 2015
11 CÚRSAÍ REATHA chéad leath de mhí na Samhna. Ní bhíonn aon dúil ag polaiteoirí ina bheith i mbun stocaireachta i ndúluachair na bliana agus dá bharr sin tá ráflaí eile sa timpeall go bhfógrófar an cháinfhaisnéis níos luaithe an turas seo: i mí Mheán Fómhair. D fhágfadh sin go mbeadh an toghchán i mí Dheireadh Fómhair sula dtagann an doineann i gceart. Tá sé tugtha le fios ag an Taoiseach go bhfanfaidh sé féin agus a chomhrialtas in oifig don téarma cúig bliana ar fad. Tháinig siad i gcumhacht ar an 9 Márta 2011 agus caithfear an Dáil a scor taobh istigh de chúig bliana ón la sin. Má leanann sé air go dtí an 8 Márta, d fhéadfadh an toghchán a bheith ann am ar bith idir 25 Marta agus 2 Aibreán ar a dhéanaí. Sa chás sin bheidís fós in oifig do cheiliúradh 1916 agus i lár toghcháin chomh maith, rud a thabharfaidh buntáiste i bhfad níos mó do Shinn Féin ná mar a thabharfadh sé do pháirtithe an Rialtais. Cúis mhaith eile, mar sin, le dul níos luaithe. Buntáiste mór eile don chomhrialtas is ea an biseach atá tagtha ar chúrsaí tionsclaíochta, agus suaimhneas anois ann nach raibh ann le tamall. D éirigh leis an Rialtas an bhagairt stailce ó mhúinteoirí dara leibhéal faoi mheasúnú an Teastais Shóisearaigh a chur ó dhoras agus, tar éis don dá thaobh géilleadh beagán, thángthas ar réiteach ar an scéal. Tar éis na n-argóintí achrannacha faoi pholasaí an Rialtais maidir le bealaí bus a chur amach ar conradh, thángthas ar shocrú leis na ceardchumainn i mbus Éireann agus Bus Átha Cliath. Tá síocháin faoi láthair in Iarnród Éireann freisin. Níl an t-achrann faoi tháillí uisce thart, ach níl an scéal chomh mór sin i mbéal an phobail anois ach oiread. Níos tábhachtaí fós, maireann Comhaontú Lansdúin, a réitíonn ceist pá agus tobhaigh pinsin d oibrithe sa tseirbhís phoiblí. Bhí lucht ceardchumainn ag maíomh go mbeidh rabharta d éilimh ag teacht isteach, ach is cosúil go bhfuil an deacracht sin curtha díobh freisin ag an Rialtas. Shílfeá go bhfuil na ticeanna á gcur sna boscaí ceann i ndiaidh a chéile. Ina choinne sin, tá na hargóintí i leith toghcháin luaith soiléir freisin. Tá feabhas áirithe tagtha ar an eacnamaíocht, cinnte, ach cá bhfios nach bhfeabhsóidh sí i bhfad níos mó as seo go ceann sé mhí eile? Faoin bhfómhar ní bheidh na státseirbhísigh fós ag saothrú airgid breise as an gcomhaontú pá agus pé maolú a dhéanfar ar chúrsaí cánach ní mhothóidh daoine go dtí mí Eanáir na bliana seo chugainn é. Má fhanann siad níos faide beidh éifeacht na n-athruithe cánach agus pá á mothú agus an pobal á n-aireachtáil ina bpócaí. Tá sé ráite arís agus arís eile ag an dá pháirtí Rialtais gur comhrialtas den dá pháirtí céanna ab fhearr leo tar éis an olltoghcháin. Maíonn said gurb iad is fhearr le leanacht den téarnamh eacnamaíochta agus nach mbeadh seasmhacht i gceist le haon rogha eile. Níl bealach ar bith go dtoghfar an líon céanna Teachtaí Dála don dá pháirtí. 158 suíochán a bheidh sa chéad Dáil eile, rud a fhágfaidh gur 80 suíochán an méid is lú a bheidh ag teastáil chun rialtas a chur ar bun. Tá sé deacair a shamhlú go mbeidh an líon sin suíochán acu, ach le teacht Renua agus Comhghuaillíocht na Neamhspleách, b fhéidir go bhféadfaidís comhrialtas bogha ceatha a tharraingt le chéile. Gan amhras, is iad Páirtí an Lucht Oibre is leochailí agus is iad is mó a bheidh thíos le toghchán luath. Agus feabhas beag áirithe le feiceáil sna pobalbhreitheanna dóibh, b fhearr i bhfad dóibh gan dul chun na tire róluath agus deis éigin a thabhairt dóibh féin a leibhéal tacaíochta a mhéadú. Gan amhras, is iad Páirtí an Lucht Oibre is leochailí agus is iad is mó a bheidh thíos le toghchán luath. Má chinneann an Taoiseach gurb é an fómhar an t-am ceart, cuirfear ina leith gur geallúint bhriste eile é sin acu. Ach i gcomhthéacs na ngeallúintí briste ar fad, ní dócha go mbeadh an tábhacht chéanna leis an gceann sin. Rud a bhfuil tábhacht leis, áfach, ná an dá pháirtí a bheith réidh ullamh do thoghchán. Ní mór na cistí feachtais a bheith in eagar ach, níos tábhachtaí fós, caithfidh na hiarrthóirí cearta a bheith acu agus iad roghnaithe in am. Beidh dúshlán roimh roinnt chomh maith maidir le cuóta na mbaniarrathóirí 30% de na hiarrthóirí ar fad a theastaíonn agus aon áit a bhfuil Teachta Dála cheana acu, tarraingeoidh an cuóta raic. Ní chuirfeadh toghchán luath iontas ar éinne ach an oiread agus ní éireodh leis teacht aniar aduaidh ar an bpobal ná ar na páirtithe eile. Cheana féin deir Sinn Féin go bhfuil siad ullamh agus gach lá anois bíonn coinbhinsiún toghcháin ag Fianna Fáil. Gan amhras, cé go bhfuil tacaíocht do na neamhspleáigh ag titim sna pobalbhreitheanna, beidh na Teachtaí Dála neamhspleácha atá tofa ag seasamh arís agus beidh lear mór neamhspleách eile sa rás freisin. Beidh cruacheisteanna le freagairt ag na polaiteoirí go léir ag na doirse ach is iad Fine Gael agus an Lucht Oibre is déine a bheidh á gceistiú. Ní haon chosaint a thuilleadh é gur scrios Fianna Fáil agus an Comhaontas Glas an tír. Fiafrófar Céard a rinne sibhse ó 2011? Beidh ceist na dtáillí uisce fós ag cothú trioblóide dóibh agus tá an pobal iontach searbh faoin líon mór den aos óg arbh éigean dóibh dul ar imirce. Tá a lán acusan nach bhfillfidh choíche, iad socraithe síos anois san Astráil nó i Meiriceá. Drochbhuille é sin don tír agus buille iontach trom dá muintir. Is cuma luath nó mall don toghchán, beidh doicheall rompu i measc an phobail. Comhar 11
12 An Ghaeilge ar imeall an náisiúin Caithfear talamh siombalach na Gaeilge a athghabháil agus caithfear pobal na Gaeilge a choimeád fada agus fairsing más fulangach féin go leor de, a deir Alan Titley Tá daoine ann ar féidir leo sciar maith mór dá saol a chaitheamh i ngaeilge agus trí Ghaeilge. Iarracht mhór í mura bhfuil cónaí ort i gceann de na Gaeltachtaí fairsinge, ach tá indéanta, más dícheall féin é. Is mó go mór iad, ámh, líon na ndaoine ar féidir leo a saol a chaitheamh in Éirinn beag beann ar rud ar bith a bhaineann le Gaeilge, in ainneoin í a bheith acu ar scoil, agus fógra thall is abhus a bheith inti sa tsaol poiblí. Go deimhin, ní hann don Ghaeilge, go fiú ar imeall bhruach na meabhrach do mhórán daoine ar fud na tíre. Mura bhfuil inti ach núis nó crá croí, is earra í a bhaineann le saol na scoile agus sin uile amháin. Agus ní heol dá lán cad ina thaobh a raibh sí nó a bhfuil sí á teagasc ar scoil. B fhéidir gur dóigh leo gur plota diablaí de chuid an rialtais í le pianpháis a chur ar pháistí scoile, nó teanga bhréige a chum duine éigin céad bliain ó shin le taispeáint nár Shasanaigh sinn. Saghas Esperanto náisiúnta de thuras na huaire ar eagla na heagla. Is deacair dom áibhéil a dhéanamh maidir le haineolas daoine i dtaobh na Gaeilge. Dúirt Aire Oideachais áirithe agus cá bhfaighfeá údarás níos airde ná Aire Oideachais? dúirt an taire Oideachais seo tugaimis Ruairi Quinn air sular ceapadh é (is fíor), Well, sure, Irish was never spoken in Dublin anyway. Dúirt an craoltóir Gerry Ryan (fear a raibh cluas na gcéadta míle aige gach lá), nobody spoke Irish anyway since about the 13 th century. Níor ghá gur le holc a dúradh aon cheann díobh seo, agus glacaimid leis nárbh ea, ach le dearg-aineolas. Tá a leithéid cloiste againn ar fad. D inis Conchúr Ó Giollagáin scéal dom a bhain leis féin agus le cara a bhí istigh i dteach tábhairne oíche (agus maithfidh Conchúr dom sa chás is nárbh eisean a bhí ann). Bhí Gaeilge á labhairt go bríomhar acu mar a bhíonn nuair a chuir leaid óg a ghob isteach sa chaint: Where are yiz from? Latvia, is it? Or Poland? That s Polish isn t it? Dúirt siad go séimh gur Gaeilge a bhí ann. Níor chreid sé iad. Ah no, yiz are from Poland, or Latvia, must be Nuair a mhionnaigh siad níos faide gur Ghaeilge 12 bealtaine 2015
13 CÚRSAÍ REATHA a bhí á labhairt acu, arsa mo dhuine, Are yiz Christian Brothers or wha? Is é sin le rá, níl tuairim dá laghad ag go leor daoine cad í an Ghaeilge, ná cén fáth a bhfuil sí á teagasc sna scoileanna, ná cén fáth go bhfuil sí mar theanga oifigiúil. Cloistear caint ar athbheochan na Gaeilge nuair nach eol do dhaoine go raibh sí beo. Ní léir go minic ach oiread cad í an Ghaeltacht. Bhí mic léinn múinteoireachta agam tráth a bhfiafraínn díobh an raibh siad riamh sa Ghaeltacht (ceist choiteann mar a dhéantaí), agus gheibhinn an freagra, Ó bhí, sa Mhuileann gcearr, nó i gceatharlach féin, nó i mbaile an Longfoirt. Is beag duine anois a chreideann go bhfuil rialtas nó foras oifigiúil ar bith arb í an aidhm atá acu an Ghaeilge a athbheochan, má géilleadh i gceart don mhéid sin riamh. Agus más léir nach gcreidtear inti, agus nach bhfuil ag éirí léi, cad é in ainm Dé agus na sprideanna go léir atá ar siúl sna scoileanna, sa stát, sa timpeallacht féin? Ceist í nach gcuirtear agus ceist í, dá réir, nach bhfreagraítear. Tá gátar le freagra ón stát agus ó phobal na héireann. Bíonn cúis le teangacha a mhúineadh agus le teangacha a fhoghlaim. Ar feadh i bhfad mhúintí an Laidin i meánscoileanna na tíre. An múinteoir chéad bhliana meánscoile a bhí agamsa, mhaígh sé go bhféadfadh a bheith áiseach dá mbeadh duine caillte san Iúgslaiv (ní le magadh é seo) agus go bhféadfaí leas a bhaint aisti chun labhairt le sagart chun eolas na slí a fháil. Cheapas riamh gur chúis an-ait í le haghaidh Laidin a fhoghlaim. Ina choinne sin thall, bhí feidhm léi sa chás is go raibh tú ag dul chun na hollscoile, mar bhí ina teanga éigeantach i gcomhair an Mháithreánaigh, nó go raibh tú ag dul le sagartóireacht, smaoineamh nár theangmhaigh lem mheabhair go beag ná go mór. Ba í cúis ba mhó a raibh meas ar an Laidin ná gur síleadh go raibh draíocht faoi leith ag baint leis an litríocht chlasaiceach agus go gcuirfeadh sibhialtacht agus béasa ar bhuachaillí beaga na sráide. Is beag duine a shíl an uair sin go raibh sibhialtacht na Róimhe chomh barbartha gránna leis na Naitsithe féin, agus gur fhág siad scrios níos measa ar chultúir dúchais na heorpa. Ach, ar a laghad, samhlaíodh cúis nó cúiseanna le teagasc agus le foghlaim na Laidine. Mhúintí an Fhraincis toisc go raibh meas riamh ag na Sasanaigh ar na daoine a dhein concas orthu san aonú haois déag, agus an rud a raibh meas ag na Sasanaigh air, dingeadh an meas céanna siar inár mbráid. De bhreis air sin, gan amhras, bhí na hoird chráifeacha anall san 19ú haois a raibh sé de chuspóir acu an mheánaicme nua Chaitliceach a oiliúint. Nuair a chlasaíomar leis an Aontas Eorpach, nó leis an gcómhargadh mar a bhí air i dtosach, bhí ráig mhór faoin ngearmáinis uaireanta mar mhalairt ar an ngaeilge le súil is go dtiocfadh slánú eacnamaíochta chugainn dá gcuirfimis an briathar i ndeireadh na habairte. Nuair nár tharla sin, tosnaíodh ar a bheith ag féachaint soir i dtreo na Seapáine agus na Seapáinise, agus bhí feachtas ar bun í a chur sna bunscoileanna mar go ndíolfaí níos mó Toyotas agus Mitsubishis; ach tá an t-ionad sin bainte amach ag an tsínis anois, agus cé go mbeimis go breá sásta gnó a dhéanamh leo in Shanghai nó in Beijing nó i gcathair bheag 5 mhilliún ar nós Huang Dong, ní léir go mbeimis chomh sásta iad siúd a bheith ag teacht chugainne. Tugtar faoi ndeara nach gá Sínis a bheith agat má tá uimhir a 53 á ordú agat sa bhialann áitiúil. Go deimhin féin, cloisim urlabhraithe ó IBEC agus ó ISME á mhaíomh gur cheart an Phortaingéilis a bhrú chun cinn mar is cinnte go mbeidh an Bhrasaíl ar cheann de chumhachtaí eacnamaíochta an domhain sar i bhfad. Pé ní is a cheapfaimis maidir le faisean seo na huaire, is léiriú iad go mbíonn cúis le foghlaim teanga. Muran léir go bhfuil athréimniú na Gaeilge mar aidhm ag páirtí polaitiúil ar bith, ná ag foras substaintiúil náisiúnta ar bith feasta, cad chuige í in aon chor? Cad chuige í dár gciapadh? Nó cad chuige í i gcúlseomra éigin de chuid an dioscúrsa phoiblí, mura bhfuil curtha amach leis an mbruscar cheana féin? Nuair a dhéanann arm gallda éigin concas ar thír nó ar fhearann nua, is é an chéad rud a dhéanann siad ná an áit a ainmniú as an nua. Is é is ciall leis an ainmniú nua ná fógra fógra gur feasta mar seo a bheidh an saol, go bhfuil tuiscintí úra, agus meas nua, agus siombalachas nua, agus treo nua, agus éirim nua i réim. Tharla mé in Frigilliana na Spáinne agus seo á scríobh agam, is amhlaidh nuair a ghabh na reibiliúnaithe Faisisteacha an sráidbhaile sa chogadh cathardha gur thug siad La Calle Ginearál Franco ar an bpríomhshráid, agus cinn eile dá réir. Nílim á mholadh seo dúinne, mar le fírinne níor mhaith liom go n-ainmneofaí leithreas poiblí don Fhranco céanna. Is de shuimiúlacht, ámh, nuair a bhain an stát seo againne a shaoirse amach gur gabhadh i mbun roinnt athruithe, cuid acu nár chuaigh fada go leor, gan amhras. Is maith go bhfuil Dún Laoghaire ar an mbaile sin ó dheas ó Dhuibhlinn seachas Kingstown, agus is fada ó chuala aon chaint ar Sackville Street. Ní gan fáth a raibh raic chomh mór sin timpeall ar Dhaingean Uí Chúis/Dingle Dangle cúpla bliain ó shin. Amuigh ansin agus istigh anseo tá cogaí cultúir á bhfearadh. Tá an Ghaeilge go mór i lúib na gcogaí cultúir sin. Tá a fhios agamsa go maith nach leor an siombalachas, agus go deimhin is maith is eol dom gur cuma nó duille fíge go minic an siombalachas céanna mar mhalairt ar aon rud eile. Déarfaidh daoine nach bhfuil ann ach cur i gcéill, an sop in ionad na scuaibe, an cleite nach scríobfadh cearc. Is féidir sin a bheith ann. Ach is minic eile gurb é an siombalachas an meas atá ag an meon ar an idéal, agus is minic an t-idéal sin múchta ar fad de cheal cuid bheag éigin den siombalachas céanna. Caithfidh go bhfuil tugtha faoi ndeara go mór agaibh go bhfuil siombalachas caol aimlithe seo na Gaeilge curtha ar gcúl go ciúin, ach go daingean, i mbeagnach gach aon ainmniú atá déanta ag an stát, le habair, fiche éigin bliain anuas. Is ea, tá Uisce Éireann ar Irish Water chomh maith, ach is mar Irish Water a bheidh sé feasta, ar shlí nach raibh The Turf Board riamh ar Bhord na Móna, ná The Hound Board nó The Comhar 13
14 Doggy Board ar Bhord na gcon. Go deimhin, feicim go bhfuil an Bord Gáis féin le hathainmniú nuair a ghearrfar slios as chun críche airgid mhóir bheagáin daoine. Liosta le háireamh iad, liosta gan áireamh iad, agus beidh a liosta féin ag gach duine. B fhiú liosta a chur le chéile de na hathainmniúcháin seo, mura mbeadh ann ach ar son an taifid amháin. Ná ceapadh aon duine go bhfuil athréimniú seo an tsiombalachais á mholadh agam mar réiteach ar rud ar bith, ach is mar chomhartha ar an gcúlú atá sé á lua agam. Is é atá á mhaíomh ag an stát: Níl aon bhaint mhór ag an ngaeilge seo linne feasta! Sin é is brí leis, agus sin é an fuadar atá faoi. Mura dtuigeann daoine go bhfuil an Ghaeilge ann in aon chor, cén fáth a mbeadh aon bheann acu uirthi, beag ná mór? Ní gan fáth a tugadh an LE Samuel Bucket, nó an LE James Joyce ar na longa nua cabhlaigh mar mhalairt ar na hainmneacha Gaelacha a bhíodh orthu cheana. Níor léir go raibh spéis ar bith ag Joyce san fharraige seachas the snot green sea agus the scrotum-tightening sea. Is é a bhíothas á rá cuirimis uainn na nithe páistiúla seo is clasaímis chugainn gach a bhfuil nua-aimseartha, agus díbrímis na samhluithe a bhíodh againn roimhe seo. Rud beag, ach rud mór. Dúirt Mao tse Tung agus beidh cuimhne ag cuid againn ar an Leabhar Beag Dearg dúirt sé gurb é an treallchogaí an t-iasc atá ag snámh i bhfarraige na ndaoine. Tá an Ghaeilge ag snámh i bhfarraige an Bhéarla in Éirinn. Tá seasamh aici, sa mhéid is atá, toisc go bhfuil meas ag muintir na héireann uirthi, agus gur dóigh leo go mbaineann leo ar shlí éigin. Is mór ag muintir na héireann go bhfuil an Ghaeilge ann (go leor acu) in ainneoin nach gcuimhneoidís riamh ar í a chleachtadh. Is mór ag muintir na héireann gur leo an Ghaeilge, bíodh nach bhfuil sí acu. Is beag atá i ndán don Ghaeilge mar theanga mhionlaigh amháin. Is mar theanga a bhfuil éileamh aici, a bhfuil teanntás aici, ar dhílseacht na héireann, cuid mhór, atá a brath. Chuige sin tábhacht an phobail leathain a shamhlaíonn bá leis an ngaeilge, an fharraige mhór a bhfuilimid ag snámh inti. Mar mhalairt air sin, tógaimis cás na halban. Dhá sholaoid air: Bhíodh clár ag Channel 4 na blianta ó shin a raibh After Dark mar theideal air. Chraoltaí tar éis meán oíche. Thugtaí painéal le chéile d fhonn nithe tromchúiseacha an lae a phlé. Théití ar aghaidh go moiche na maidine dár gcionn de réir fuinnimh na díospóireachta agus suime an lucht féachana. Prógram ceal cathaoirligh a bhí ann, ceal cláir, ceal treo. Is cuimhin liom oíche nuair ba ó Ghlaschú a craoladh. Labhradh um seo is um siúd, pléadh polaitíocht is litríocht is eacnamaíocht is geolaíocht is seanseolaíocht is blubeolaíocht go heireaball timpeall. Timpeall ar a trí a chlog ar maidin dúirt Liz Lochead, file agus drámadóir, We have been talking here for some hours now, and we have never once mentioned the most Scottish thing we have, the Gaelic language. Thit ciúnas mór mar scamall ceo ar an gcomhluadar. Leathnaigh an tost. Thuirling brat a mhúch an comhrá. B in sin. Agus an dara ceann: suim bheag de bhlianta ó shin scríobh Ian Jack, colúnaí leis an Guardian i Sasana, nuachtán liobrálach oscailte neamhfhaisisteach fríth-thatchereach go deo, scríobh sé alt dar teideal I am saddened by Scotland going Gaelic. Dornán beag d fhógraí Gàidhlig i nglaschú a chuir an drochspion air, in ainneoin gurb é do dhícheall oiread fógraí Gàidhlig sa chathair sin a áireamh ar ladhracha dhá mhoncaí amach as an zú. Cén fáth a raibh brón air? An amhlaidh go raibh taibhse éigin sa Ghàidhlig a raibh sé míchompordach ina chuibhreann? Nach é an taibhse seo atá ag gnáthú gach dioscúrsa a bhaineann leis an teanga? Nach é an taibhse seo atá na ghostbusters ag iarraidh a mhúchadh? Pé straitéis a bheidh againn feasta, caithfear na daoine ciúine a thabhairt linn, nó ar a laghad beidh orainn iad a thabhairt lámh ar láimh tamall den tslí. Is í fírinne an scéil ná nach bhfuil aon phobal na Gaeilge amháin ann tá scata pobal Gaeilge ann. Tá an dream againne abhus anseo arb í an Ghaeilge cuid mhór bradán ár mbeatha an dream a labhrann, a léann, a scríobhann, a chleachtann an Ghaeilge go laethúil, an dream a dtugann an Ghaeilge brí mhór dá mbeatha. Ach is fairsinge pobal, nó pobail na Gaeilge ná sinn. Táim ag cuimhneamh ar oiread san daoine a bhaineann leas rialta, ach leas ócáidiúil as an teanga, ach atá mórálach go bhfuil sí acu. Tá seans maith ann nach gcuimhneoidís riamh ar fhreastal ar ócáid Ghaeilge, ar Oireachtas, ná Merriman, ná Comórtas Peile na Gaeltachta, ná ar iliomad rud eile. D éisteodh siad go fonnmhar le Gaeilge nuair a bheadh sí á craoladh, ach ní chuirfidís RnaG ar siúl, ná RnaLife, mar nach gcuimhneoidís air. Toisc nach bhfuilim chomh hoilte ar an tsochtheangeolaíocht agus atá Conchúr Ó Giollagáin, níl aon lipéad agam orthu seo. Ach is pobal na Gaeilge iad, i bhfoirm, ag feitheamh, bíodh nach bhfuil siad gníomhach. Ní hé go bhfuil deighilt mhór idir na cineálacha seo atáim a mhaíomh, mar is léir go bhfuilid fuis fais a chéile: ach ina dhiaidh sin, smaoinítear ar na deicheanna de mhílte, go deimhin na céadta de mhílte de dhaoine a d fhoghlaim an Ghaeilge go maith ar scoil nó ar choláiste. Iad siúd a fuair marc maith san ardteistiméireacht le breis agus leathchéad bliain anuas, daoine a dhein céim sa Ghaeilge leis an linn chéanna, daltaí a d fhreastail go rialta ar choláistí samhraidh Gaeltachta, lucht na ngaelscoileanna. Caitheadh fuinneamh ollmhór le teagasc na Gaeilge, agus cé go mbímid de shíor is de ghnáth gearánach timpeall ar an gcaighdeán a baineadh amach go minic, ina choinne sin thall, is minic a shamhlaímse gur saghas míorúilte a bhfuil bainte amach. Tá na céadta mílte de dhaoine amuigh ansin a shealbhaigh an Ghaeilge go maith tráth dá raibh, ach a lig di sleamhnú uathu, ní le holc ná le gráin ná le heaspa suime go minic, ach de dheasca cúrsaí móra eile an tsaoil a bheith ag gabháil steallaidh 14 bealtaine 2015
15 orthu. Agus ansin tá lucht an chúpla focal is é sin, daoine atá mórálach go bhfuil an méid sin féin acu, a shamhlaíonn ar shlí éigin gur leo an Ghaeilge chomh maith céanna, ach nach mbeadh sásta aon ní thairis sin a dhéanamh fúithi. Déarfar, b fhéidir, agus deirtear, nár cheart aon cheann a thógáil de dhaoine mar seo. Is le pobal na Gaeilge cúinge agus le pobal na Gaeltachta an teanga, agus bíodh an diabhal siar amach eile ag cách. Ar éigean go mbeadh ann don Ghaeltacht ceal aitheantais phoiblí de shaghas éigin, dá leithscéalaí sin féin i gcónaí. Más mian linn aon bheart fónta leanúnach a dhéanamh, caithfidh an pobal fairsing éiginnte teimhneach seo a bheith linn, an pobal a thaibhsíonn tábhacht leis an ngaeilge ach atá sásta an obair a fhágáil faoi dhaoine eile. D fhocal gearra, caithfear pobal na Gaeilge a choimeád fada agus fairsing más fulangach féin go leor de. Níl aon ghátar géibheannach leis an ngaeilge in Éirinn, ar nós mar is riachtanach an Tuircis má tá tú ag gabháil chun cónaithe sa Tuirc, nó an Farsi más áil leat do shaol a chaitheamh san Iaráin. Pé cúiseanna atá le sealbhú agus le dul chun cinn na Gaeilge, ní bhaineann siad le bás agus le beatha shaolta. Más concas míleata, gabháltas polaitiúil agus cumhacht eacnamaíochta na cúiseanna is mó a leathnaíonn teanga, bíonn cúiseanna eile ann chomh maith. Ceann acu is ea an rud a dtugaimse fothrom cultúir air. Anála an chultúir teanga a bheith ar an aer go fiú mura bhfuil an teanga ar eolas. Is beag duine i dtíortha forbartha an domhain nach bhfuil eolach ar thionchar an Bhéarla idir amhráin, agus scannáin agus theilifís agus idirlíon agus Youtiúb. Mura bhfuil focal nó siolla den teanga agat, aithneoidh tú í, pé áit a bhfuil tú. Éist le ceol an ollmhargaidh in Maidrid nó in Maidugari nó in Mombasa agus is é an Béarla a bheidh ann. Bíonn frásaí den Bhéarla sa chloigeann go fiú is mura dtuigtear siolla de. Nílim á mhaíomh gur féidir dul Ar éigean go mbeadh ann don Ghaeltacht ceal aitheantais phoiblí de shaghas éigin, dá leithscéalaí sin féin i gcomórtas a bheag nó a mhór leis an anáil fhada fhairsing sciathánach seo. Go deimhin, is minic dearmad á dhéanamh againn go bhfuil tuairim is 100,000 cainteoir Béarla ar domhan suas is anuas le gach aon chainteoir Gaeilge shingilte amháin, ag brath ar conas mar a dhéanann tú do chuid suimeanna. Samhlaigh Páirc an Chrócaigh lán go draid agus Dalymount Park in éineacht suas is anuas le bacach sráide amháin ag siúl na slí. Sin é an comórtas. Tá fairsinge chultúir ag an Araibis i dtíortha Muslamacha nach tíortha Arabacha iad; agus ag an tsínis ar fud oirthear na háise. Cuid den aeráid iad na cultúir teanga éagsúla a fhágann nach gá aon chás a dhéanamh ar a son. Is ann dóibh, sin uile. Is é atá á áiteamh agamsa, ná gur beag an fothrom cultúir a dhéanann an Ghaeilge in Éirinn, is beagthábhachtmhar í don mhórphobal nach bhfuil a gcluasa ar oscailt acu. Níl sí ansin amuigh mar throscán laethúil intinne don duine naczh lorgaíonn í. An duine féin a bhfuil Gaeilge mhaith aige, agus allas na mblianta caite aige léi ar scoil, ní foláir dó dul á lorg, caitheann sé cnagadh ar dhoirse cultúir agus pobail. Is é atá á áiteamh agamsa ná go gcaithfidh an Ghaeilge i bhfad níos mó fothraim a dhéanamh i saol na héireann. Caithfear, leis, an talamh siombalach a athghabháil, talamh atá géillte go mór le blianta beaga anuas. Cuid de sin, an t-aineolas bán a scaipeadh. Mar sholaoid eile air sin, ceann uaigneach amháin, mar tá na céadta agam: gach aon bhliain bíonn ann don Doneraile Literary Festival. Is iad na scríbhneoirí a mhórtar ann Edmund Spenser a mhol go ndíothófaí muintir Cúrsaí Reatha na héireann, agus Elizabeth Bowen a gceaptar fúithi gur spiaire de chuid Shasana í le linn an dara chogaidh mhóir bharbartha dhomhanda. Ní smaoineofaí ar lua a dhéanamh ar Sheán Clárach Mac Dónaill, ná ar Eoghan Rua Ó Súilleabháin, ná ar Dháibhí Ó Bruadair, ná ar an scoil de scríobhaithe léannta a chleachtaigh a gceird sa cheantar san 19ú haois. Ní heol do phobal beag ar bith go raibh traidisiún maorga álainn litríochta agus machnaimh ar lic an dorais acu go dtí gur scuab an Béarla an doras amach é. Tá a fhios agam go maith nach gcuirfidh seo feabhas ar theagasc na Gaeilge sna scoileanna, ná ar úsáid na Gaeilge sa státseirbhís, ná stuanú ar chúlú na Gaeilge sna Gaeltachtaí, ná ar shealbhú na Gaeilge i measc an phobail, ná ar neartú na Gaeilge sa dlí is cinnte nach gcuirfidh aon réabhlóid mhór shóisialta athshealbhaithe i réim. Ach táimse suite daingean de gur le cách an Ghaeilge, agus go bhfuil an síoráiteamh poiblí ó thaobh na dtaobhann, go hoscailte, go ciúin, go dalba, go caolchúiseach riachtanach mar bhunurlár in aon bheartas a dhéanfar amach anseo. Is ró-eagal liom go bhfuil an Ghaeilge díbeartha i leataoibh na slí i mbeagnach gach aon ghné den dioscúrsa poiblí le scór bliain anuas. Táthar sásta caitheamh linn mar mhionlucht deas neamhurchóideach a bhfuil cnámha le caitheamh chucu ó am go chéile, ach nach mbaineann go croílárnach le cad is Éire ann. Caithfimid arís a bheith i lár an aonaigh, agus fothrom á dhéanamh. Leagan giorraithe de chaint é seo a tugadh mar chuid den seimineár An Ghaeilge idir Réaltacht agus Dóchas, a thionóil Teacht Aniar mar fhóram díospóireachta in Óstán Buswells, 23 Bealtaine 2015 Comhar 15
The cultural and economic trends of Cinema in Ireland and Wales Acknowledgements This audit of cinemas in Ireland and Wales was commissioned by Sgrîn Cymru Wales and the Arts Council. The study was financially
Language and History in Ireland from the Middle Ages to the Present
A View of the Irish Language: Language and History in Ireland from the Middle Ages to the Present Steven G. Ellis National University of Ireland, Galway Sí an Ghaeilge gnáth-theanga na ndaoine san am i
Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht Gaeilge, Gaeltacht and Islands
Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht Gaeilge, Gaeltacht and Islands September 2015 Commemorating 1916 A new cultural and visitor centre at Pearse s Cottage An Taoiseach, Enda Kenny, T.D turned
ACCESS ALL AREAS: developing access & collections getting the right book* to the right person at the right time Laureate na nÓg is an exciting project recognising the role and importance of literature for children. The laureateship is currently held by illustrator Niamh Sharkey. Niamh is the second person to be awarded this unique honour and will hold the title for a period of two years until 2014. Daltaí ó thrí cinn dOllscoileanna i Meiriceá ag freastal faoi láthair ar ranganna Gaeilge agus Cultúir a eagraíonn Oidhreacht Chorca Dhuibhne. Le linn mo ré ar OÉ Gaillimh, rinne mé staidéar ar Thráchtáil agus bhí mé páirteach i gcuid mhaith de na cumainn agus clubanna éagsúla, mar reachtaire an Chumainn Ghnó go háirithe. Sa tsraith seo, tabharfar na héisteoirí ar thuras ceolmhar thart ar chathracha na cruinne, ó Mhadrid na Spáinne go Buenos Aires na hAirgintíne, go Baghdad na hIaráice. Beidh ceol traidisiúnta, ceol clasaiceach agus an ceol is mó atá i mbéal an phobail le cloisteáil sa tsraith, a bheidh á cur i láthair ag an gceoltóir aitheanta Dónal O’Connor. Jeannie Robertson agus í ceithre bliana is ficheLe caoinchead School of Scottish Studies Archive
Lucht siúil i ngort sméar ag Blàr Gobharaidh i 1956Le caoinchead School of Scottish Studies Archive
Tháinig mé ar amhránaí traidisiúnta Albanach den chéad scoth le déanaí. Jeannie Robertson an t-ainm a bhí uirthi agus rugadh í chóir a bheith céad bliain ó shin, ar 21 Deireadh Fómhair 1908. Agus í sna daichidí, bhain sí clú agus cáil amach mar amhránaí agus chuaigh sí go mór i gcion ar amhránaithe óga. Deir an t-amhránaí mór le rá Dick Gaughan go raibh Robertson ar an amhránaí is fearr dá chuala sé riamh ag canadh bhailéid chlasaiceacha na hAlban.
Ba dhuine den lucht siúil í Jeannie. Thaistealaíodh teaghlach s'aici suas síos na gleannta i gcarbhán le linn an tsamhraidh, ag díol earraí le muintir na háite. Ansin chaithidís an geimhreadh i dteach in Obar Dheathain.
Maria Stewart an t-ainm a bhí ar mháthair Jeannie. Bean láidir a bhí inti, a bhí breá ábalta troid a dhéanamh le mná eile. Amhránaí den scoth a bhí inti. Donald Robertson an t-ainm a bhí ar a céad fhear, a raibh cúigear páistí aici leis, Jeannie ina measc. Thóg Maria cúram iomlán na bpáistí uirthi féin. Ba shaighdiúir agus píobaire an-mhaith é Donald agus duine rábach dathúil a bhí tógtha leis an ól. Fuair sé bás i dtimpiste nuair nach raibh ach 38 mbliana slánaithe aige. Ansin phós Maria arís, agus tháinig beirt pháistí eile ar an saol.
Thosaigh Jeannie a fhoghlaim na hamhránaíochta agus í an-óg. D'éist sí lena máthair, a seanathair agus a haintíní agus le daoine muinteartha eile. Go minic agus cuideachta ann, d'iarrtaí uirthi amhrán a rá.
Bhí scéalaíocht, amhránaíocht agus gach saghas ceoil – an phíb mhór, cairdíní agus orgáin bhéil – mar chuid den saol laethúil agus daoine ina suí thart ar an tine champa nó sa teach. Gach samhradh, thagadh scata mór daoine le chéile ag Blàr Gobharaidh le sméara a bhaint – saothraítear sútha craobh agus sútha talún agus torthaí eile sa cheantar sin – agus an-deis a bhíodh ann le céilithe a chur ar siúl agus ceol a sheinm.
Agus Jeannie naoi mbliana déag d'aois, d'éalaigh sí le Donald Higgins, ar phíobaire den scoth é, ach nach raibh sláinte mhaith aige. Bhí mac acu, Jeemsie, a fuair bás den mheiningíteas agus é ocht mbliana d'aois. Bhí iníon acu, Lizzie, a raibh amhránaíocht an-mhaith aici agus bhain sise clú agus cáil amach freisin.
Is cosúil gur bhain Jeannie úsáid as sloinne a máthar, Stewart, go dtí gur phós sí agus ansin d'úsáid as sloinne a fir, Higgins. Ba é Hamish Henderson, an bailitheoir amhráin traidisiúnta, a mhol gur cheart di Robertson, sloinne a hathar, a úsáid. Shíl Henderson go raibh an t-ainm sin níos fóirsteanaí d'amhránaí traidisiúnta Albanach.
Cumasach agus féinmhuiníneachBa dhuine cumasach féinmhuiníneach í Jeannie. Ó bhí sí óg, bhí sí ag díol earraí sna gleannta, ag obair sna goirt sméar, agus ag baint lín. Bhí sí ábalta an fód a sheasamh nuair a bhíodh na póilíní ag ciapadh a teaghlaigh.
Bhí Jeannie thart fá chúig bliana is daichead d'aois nuair a tháinig an bailitheoir Hamish Henderson go dtí doras s'aici in Obar Dheathain. Bhí tuirse ar Jeannie, ach sa deireadh lig sí isteach é, agus i ndiaidh tamaill thosaigh sí ag rá amhrán. Chuir a cuid amhránaíochta Hamish faoi dhraíocht agus lean sí ar aghaidh go dtí dó a chlog ar maidin.
Rinne Hamish Jeannie a thaifeadadh agus craoladh na taifeadtaí ar an raidió. Bhí athbheochan mhór ar siúl sa cheol tíre sna Stáit Aontaithe agus san Eoraip ag an am, agus tháinig neart bailitheoirí agus amhránaithe óga go teach Jeannie. Dúirt sí amhráin de shaghsanna éagsúla, bailéid mhóra, amhráin ghrinn agus amhráin ghrá ina measc.
Fuair Jeannie roinnt mhaith iarratas le hamhráin a chanadh i gclubanna ceoil tíre agus i gceolchoirmeacha agus rinne sí roinnt ceirníní, ach níor shaothraigh sí mórán airgid.
Bhí clú agus cáil ar Jeannie anois agus sa bhliain 1968 bronnadh an onóir MBE uirthi. Thaifead an BBC clár speisialta leis an ócáid a cheiliúradh. Ba í an chéad duine den lucht siúil ar bronnadh an bonn sin air. Ach ní raibh an tsláinte go maith aici; bhí diaibéiteas agus morgadh uirthi, agus fuair sí bás sa bhliain 1975 agus gan í ach sé bliana is seasca.
Anois, tá dlúthdhiosca ar fáil de chuid amhrán Jeannie. The Queen Among the Heather an teideal atá air agus is iad Rounder Records a d'eisigh é. Amhráin a bhailigh an bailitheoir clúiteach Meiriceánach Alan Lomax atá i gceist. Idir na hamhráin tá píosaí beaga comhrá idir Lomax agus Jeannie. Má tá suim agat inti, is fiú amharc ar shuíomh gréasásin Dick Gaughan (www.dickgaughan.co.uk), áit a bhfuil píosa álainn eolasach in ómós di ar fáil. Dul chun cinn déanta ó thaobh soláthar oideachas trí Ghaeilge ach nach bhfuil sé in am polasaí a chumadh don earnáil ina iomláine?
Mon, Sep 9, 2019, 00:00 Updated: Thu, Sep 12, 2019, 11:07
Déardaoin seo caite, ghlac mic léinn Choláiste Lú i nDún Dealgan páirt in agóid faoin laghdú agus an imeallú a dúradar atá tar éis teacht ar líon na n-ábhar atá á múineadh trí Ghaeilge sa scoil. Grianghraph: Alan Betson
FOCLÓIR: Alt - article, beartas - policy, tréimhse - period, cinnteacht - certainty, soláthar - provision, aitheantas - acknowledge, fíric - fact, tuismitheoirí - parents, Déardaoin - Thursday, tacaíocht - support, freagracht - responsibility, sainmhíniú - definition, lúb ar lár - missing link.
Agus an t-alt seo á scríobh tá an chuma ar an scéal go bhfuil athrú tagtha ar mheon an Stáit i leith soláthar oideachais trí Ghaeilge. Tá an chosúlacht ar an scéal go bhfuil an tAire Oideachais Joe McHugh tar éis rud a bhaint amach nár éirigh le haon Aire Oideachais a dhéanamh roimhe - é a chur ina luí ar an státchóras glacadh leis mar bhun phrionsabal go bhfuil sé de cheart ag cách oideachas trí mheán na Gaeilge a fháil.
Dé Máirt seo caite, d'fhógair an tAire Oideachais beartas chun cur leis an soláthar oideachais trí Ghaeilge.
Bunófar scoil Ghaeilge i limistéar pleanála scoile nuair atá gá le scoil nua agus nuair nach bhfuil aon soláthar don ghaeloideachas ann cheana féin.
Má bhíonn níos mó ná scoil amháin le bunú thar thréimhse na mblianta 2019-2022, beidh ar cheann amháin - ar a laghad - a bheith ina Ghaelscoil.
Fógraíodh freisin go mbeidh cúig scoil nua atá le hoscailt sa tréimhse 2020-2022 ina scoileanna lán-Ghaeilge.
Dúirt an tAire McHugh gur theastaigh uaidh "cabhrú le dul i ngleic leis an neamhchothroime atá ann san fháil ar an nGaeloideachas."
"Is é an toradh a bheidh air sin go mbeidh tuilleadh rogha ar fáil do thuismitheoirí agus do leanaí agus go mbeidh tuilleadh cinnteachta ag tuismitheoirí maidir leis an bhfáil atá ann ar an nGaeloideachas dá leanaí," a dúirt sé.
Tá ceisteanna fós le freagairt.
Más fíor do na mionsonraí a luadh ag bun fhógra na Roinne ar an Mháirt, ní gá go dtógfaí scoil lán Ghaeilge sa chás nach bhfuil aon soláthar déanta cheana féin do oideachas il-sainchreidmheach Béarla sa cheantar.
Más fíor é seo nach é an sean pholasaí céanna arís é?
Ach tríd is tríd, agus lena gceart a thabhairt do phatrúin an ghaeloideachais cuireadh fáilte roimh an nuacht.
"Lá mór seo don oideachas lán-Ghaeilge" a dúirt Bláthnaid ní Ghréacháin, Ardfheidhmeannach Gaeloideachas.
Dúirt Caoimhín Ó hEaghra Ard-Rúnaí, An Foras Pátrúnachta, gur léirigh sé go raibh tuiscint anois ann go raibh éileamh ag tuismitheoirí ar oideachas trí Ghaeilge.
"Tá siad ag tabhairt aitheantais don fhíric nach bhfuil dóthain scoileanna lán Ghaeilge ann."
Ach ní mó ná sásta a bhí Educate Together leis an nuacht. Dúradar go raibh ionadh orthu an scéal a chloisteáil. Srian a bheadh sna rialacha nua, a deir siad, ar chumas tuismitheoirí teanga teagaisc a bpáistí a roghnú. Dar ndóigh, is maith a thuigeann pobal na Gaeilge an pointe seo.
Aonaid Ghaeilge
Ach, dá fhad é an lá, tagann an oíche. Ba ghearr gur tháinig conspóid aniar aduaidh ar earnáil oideachais na Gaeilge.
Déardaoin seo caite, ghlac mic léinn Choláiste Lú i nDún Dealgan páirt in agóid faoin laghdú agus an imeallú a dúradar atá tar éis teacht ar líon na n-ábhar atá á múineadh trí Ghaeilge sa scoil.
Aonad Gaeilge í Coláiste Lú atá faoi riar ag an mháthair scoil, Coláiste Chú Chulainn atá ina scoil nua lán Bhéarla atá lonnaithe i lár an bhaile. Amannta tugtar "sruth" ar a leithéid de shocrú.
Tá suas le 13 Aonad ag feidhmiú sa tír faoi láthair agus tá siad uile éagsúil. Tá na cúinsí faoinar bunaíodh iad ar fad éagsúil óna chéile. Ní amháin sin ach níl fáil ar sainmhíniú oifigiúil ar cad is Aonad ann.
Cuirtear san áireamh iad sa phróiseas mar chéim i dtreo gaelcholáistí a bhunú - ach cén mhaitheas é sin mura bhfuil na tacaíochtaí cuí ar fáil don Aonad?
Mar a deir Clare Spáinneach, Leas-Ardfheidhmeannach gníomhach le Gaeloidachas: "Bíonn an baol ann i gcónaí nuair atá scoil ag freastal ar phobal mionlaigh laistigh de mór-phobal na scoile go bhféachfaí air mar a bheadh rud atá ag sú acmhainní ón mháthair scoil."
Tá "cuid acu ag feidhmiú gan aon tacaíocht sa bhreis agus roinnt eile ag feidhmiú le cúinsí níos fabhraigh."
Dar ndóigh bíonn brúanna eile ar phríomhoidí na máthar scoil. Ní gá gurb iad na tosaíochtaí céanna atá acu siúd agus atá ag muintir an Aonaid.
Anuas ar sin, tá fadhb ann ó thaobh próiseas pátrúnachta de. Is trí chomórtas poiblí a chinntítear cén t-eagras a fhaigheann cead ón Roinn scoil a reachtáil.
Níl gá cumas, tiomantas, taithí nó tuiscint ar leith a léiriú ó thaobh cúrsaí teanga de, rud a bheadh fíor thábhachtach, cheapfá, chun inniúlacht agus oiriúnacht a chruthú.
Léiríonn na fadhbanna a bhaineann leis na hAonaid Ghaeilge go soiléir go bhfuil sé thar am polasaí oideachais náisiúnta a chumadh don earnáil Ghaeilge ina iomláine.
"Faoi láthair 'séard atá muid ag déileáil leis ná polasaí do oideachas trí Bhéarla agus tá an t-oideachas trí Ghaeilge ag teacht mar a bheadh aguisín leis sin i gcónaí," a deir Caoimhín Ó hEaghra.
"Teastaíonn polasaí oideachais lán Ghaeilge chun a chinntiú go bhfuil soláthar ann, chun cinntiú go bhfuil sé á reachtáil i gceart, go bhfuil leanúnachas ann ón naíscoil go dtí an bhunscoil go dtí an meánscoil agus b'fhéidir ar aghaidh."
Ar nós Ó hEaghra, creideann Clare Spáinneach freisin go bhfuil gá le polasaí oideachais Gaeilge.
"Ceann de na rudaí ar mian linne mar eagras a lorg ón Roinn," a deir sí, "ná go mbeadh polasaí ann don oideachas lán Ghaeilge trí chéile."
Macasamhail den pholasaí don oideachas Gaeltachta a bheadh ann, ar sí, "ach do na scoileanna atá ag feidhmiú lasmuigh den Ghaeltacht - ionas go mbeadh an cur chuige comhtháite sin ann."
Faoi láthair d'fhéadfaí a rá gur scoil aonair í gach scoil lán-Ghaeilge.
"Tá pátrúnachtaí éagsúla acu, tá cúinsí áitiúla éagsúla acu agus tá siad ag brath cuid mhór ansin ar dheá thoil dhreamanna éagsúla, an Roinn ina measc, le rudaí a choinneáil ag imeacht," a deir Clare Spáinneach.
Ach, dá mba rud é go raibh polasaí ceannródach ag an Roinn maidir le hoideachas lán Ghaeilge - ón naíonra go dtí an t-iarbhunleibhéal, "bheadh sé sin ina chabhair ollmhór."
Oideachas na luathbhlianta
Ceist eile a bhí sa nuacht le tamall anuas ná an dúshlán atá ann ó thaobh oideachas na luathbhlianta.
Tá ceist ann maidir le dearbhú cáilíochtaí agus ar nós na nAonad Gaeilge, níl fáil go héasca ar shainmhíniú oifigiúl ar céard go díreach is naíonra ann - agus níl sé soiléir cé ar cheart cigireacht a dhéanamh orthu.
B'fhéidir toisc an rath atá ar an bpolasaí don oideachas Gaeltachta go dtí seo go dtuigfidh an Roinn gurb fhiú dul i ngleic leis an "lúb ar lár", mar a thugann Clare Spáinneach air, atá san earnáil oideachais tri Ghaeilge. S’éard atá tarlaithe anseo ná go bhfuil an saineolas atá ag an Ionad Breathnaithe um Thaighde Uile-Éireann tagtha le chéile leis na sonraí saibhre ar na ceantair Ghaeltachta atá ar fáil anois chun tuiscintí agus léargaisí nua a chur ós comhair an phobail. Tá dóchas ar an gComhairle go dtiocfaidh na páirtithe leasmhara go léir i dtír ar an tuarascáil.” Scoláireacht PhD urraithe ag COGG: Modúl oiliúna a fhorbairt i dTumoideachas Teanga Mionlaigh d'Oideoirí Luathbhlianta | Gaeloideachas
by Clodagh Ní Mhuirí | Apr 13, 2022 | Vacancies | 0 comments
Tá dúshláin ann do oideoirí luathbhlianta i suíomhanna tumoideachais Gaeilge (naíonraí) ar fud na hÉireann ar chonas teanga, litearthachta agus scileanna sóisialta a chur chun cinn. An cúis le sin ná go mbíonn roinnt páistí in aon ghrúpa a labhraíonn an mionteanga sa bhaile agus páistí eile nach labhraíonn agus tá leibhéal difriúil ionchuir ag teastáil uathu. Ina theannta san, taobh amuigh den Ghaeltacht, tá leibhéil éagsúla líofachta agus muiníne ag na hoideoirí luathbhlianta agus ag na tuismitheoirí féin in úsáid na teanga agus is minic a bhíonn deiseanna teoranta ag na páistí an teanga a úsáid agus a chloisteáil lasmuigh den naíonra. Faoi láthair, níl aon oiliúint tosaigh cuimsitheach ná forbairt ghairmiúil leanúnach sa tumoideachais ar fáil d'fhoireann naíonraí sa Ghaeltacht ná lasmuigh di.
Forbróidh an mac léinn PhD clár um Fhorbairt Ghairmiúil Leanúnach (FGL/CPD) atá bhunaithe ar fhianaise d'oideoirí luathbhlianta ar conas forbairt teanga a spreagadh i suíomhanna luath-thumoideachais. Tógfaidh siad ar chláir reatha 'Teacher Talk' ó lárionad Hanen i gCeanada (http://www.hanen.org/Professional-Development/Workshops-for-Educators/Teacher-Talk-Training-Series.aspx ) chun clár oiriúnach do tumoideachais mionteanga/ naíonraí lán-Ghaeilge a fhorbairt.
Tá an PhD seo maoinithe ag An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG).
Chun iarratas a dhéanamh seol le do thoil:
Litir chlúdaigh ghairid (1 leathanach ar a mhéad) ag cur síos ar do spreagadh chun iarratas a dhéanamh ar an bpost agus ar an gcaoi a bhfuil do thaithí agus do shaineolas ag teacht leis an ábhar taighde.
CV, lena n-áirítear liostaí cáilíochtaí, cúrsaí ábhartha a glacadh, taithí ábhartha agus aon fhoilseacháin.
chuig an Dr Ciara O'Toole (c.otoole@ucc.ie) ag lua go beacht "Scoláireacht PhD: Tumoideachas trí mheán na Gaeilge agus i mhionteanga" i líne an ábhair, ar nó roimh an spriocdháta d'iarratais ar an 09/05/2022. 5 Seo nasc chuig agallamh a dheineas le Tuairisc.ie faoi mo dhán a bheith ainmnithe ar ghearrliosta RTÉ’s A Filleadh ar an gCathair, RTE, Sean O Riordain, Tuairisc.ie Tom Cassidy, Chesire, Sasana (Cóip den leabhar Seosamh Mac Grianna: Míreanna Saoil le Pól Ó Múirí agus cóip den leabhar Ar Taifead: Focail, Fís, Fuaim le Breandán Delap) De Paor, L. (2010) A prober of the condition of love: the poems of Máire Mhac an tSaoi. Conference Paper [Details] Déanann Coláiste Oiriall comhghairdeas le Cathal de Paor ar bhronn an tAire Oideachais air de bharr duais-asite a scríobh sé i scrúdú an Teastais Shóisearaigh anuraidh. Deir duine den bheirt atá ag fágáil an bhanna nach bhfuil aon nimh san fheoil ag Seo Linn dá chéile agus nach ndéanfaidh sé 'dearmad go deo' ar an 'saol nua' a thug an banna agus an teanga dó
Dé Luain, Lúnasa 8 2016 ag 12:18 pm
Tá beirt bhall de Seo Linn, Conchúr Ó Móra agus Cathal Ó Ruaidh, ag fágáil an bhanna ceoil Gaeilge le "dul ag obair ar thionscadail eile".
Beidh sos beag á ghlacadh ag baill eile Seo Linn agus an drumadóir agus fear an doird imithe.
Dúirt an banna ceoil, nach bhfuil anois ach ceathrar ball ann, gur "le mothúcháin mheasctha" a d'fhógair siad an scéala ach go bhfuil siad "fíorbhuíoch as an gceol ar fad" a chruthaigh an bheirt bhall eile agus go "n-aireoidh [siad uathu] go mór iad".
Beidh "sos beag" á ghlacadh ag Seo Linn as seo go ceann cúpla seachtain ach gheall an banna dá gcuid leantóirí go mbeadh siad "ar ais gan mhoill".
Dúirt Ó Móra, fear na ndrumaí, le Tuairisc.ie gur bhain sé an-taitneamh as an tréimhse a chaith sé leis an mbanna ceoil ach go raibh sé anois ag iarraidh dul i dtreo an teagaisc agus "spás" a chruthú ina bhaile dúchais, Guaire i Loch Garman, do cheoltóirí eile.
"Ó bhí mé thart ar 17 nó 18 bhí mé ag iarraidh a bheith ag múineadh agus ag plé le haclaíocht drumaí agus teiripe drumaí agus araile. Beidh mé anois ag díriú ar an múinteoireacht agus tá súil agam modúil a dhearadh do ranganna idirbhliana, ach go háirithe.
"Ba bhreá liom spás de mo chuid féin a bheith agam, seachas a bheith ag múineadh i scoil. Bheadh spás ann do chiorcail drumadóireachta, ranganna do ghrúpaí, do phobail agus d'fhoirne, chomh maith le ranganna duine ar dhuine," a dúirt sé.
Tá sé i gceist ag Ó Móra spás cleachta agus taifeadta a chur ar fáil do bhannaí ceoil agus ceoltóirí eile atá lonnaithe i gContae Loch Garman, áit nach bhfuil, dar leis, dóthain acmhainní ar fáil do cheoltóirí óga.
Dúirt sé gurbh é an rud ba mhó a thug Seo Linn dó ná an Ghaeilge agus nach ndéanfaidh sé "dearmad go deo" ar an "saol nua" a thug an teanga dó.
"Ní raibh aon Ghaeilge agam, dáiríre, nuair a thosaigh mé le Seo Linn dhá bhliain go leith ó shin. Dúirt cara liom gur theastaigh drumadóir uathu agus chuaigh mé chun casadh leo ach níor thuig mé go mbeadh gach rud i nGaeilge. Ní raibh focal agam ach dúirt duine éigin 'we're going to have to do something about that' agus caitheadh isteach i saol nua na Gaeilge mé.
"Tá mé fós ag foghlaim ach is cinnte go mbeidh mé fós i saol na Gaeilge i ndiaidh Seo Linn. Bhí na rudaí sin ag déanamh imní dom agus an cinneadh á dhéanamh agam – 'an mbeidh mé ag labhairt Gaeilge? An mbeidh mé sa Ghaeltacht arís?'. Ach beidh mé ag déanamh ceardlanna Gaeilge i mbunscoileanna agus ag cleachtadh mo chuid Gaeilge nuair is féidir liom," a dúirt sé.
Ba í an cheolchoirm Centenary a chuir RTÉ ar siúl in Amharclann na Canála Móire i mBaile Átha Cliath Luan Cásca buaic thréimhse Uí Mhóra le Seo Linn, chomh maith leis an "onóir" a tugadh don bhanna amhrán oifigiúil an FAI do Euro 2016 a thaifeadadh.
"Bhí an lá iomlán sin, Luan Cásca, dochreidte. Bhí sé thar cionn, agus ba mhór an onóir páirt a ghlacadh i Centenary. Bhí an tionscadal ar fad chomh proifisiúnta sin agus ar chaighdeán an-ard, gan caint ar na ceoltóirí eile a bhí i láthair – Paddy Moloney, Imelda May, Colm Wilkinson, Dónal Lunny agus eile.
"Bhíomar in ann breathnú ar an teilifís nuair a bhí an clár á chraoladh agus bhí mé ag caoineadh i ndiaidh radharcanna éagsúla. B'iontach an rud é bheith ag obair leis na ceoltóirí is fearr sa tír, ceoltóirí a raibh mé ag breathnú orthu ó bhí mé 7 mbliana d'aois. Agus an oíche sin bhí siad ag fiafraí díomsa cén chaoi a raibh ag éirí liom i saol an cheoil – dochreidte," a dúirt sé.
Dúirt Ó Móra go raibh sé ag fágáil Seo Linn agus gan aon nimh san fheoil ag baill an bhanna dá chéile agus "cuimhní iontacha" aige. An mhí seo caite, scríobh Stiúrthóir Oideachais Ghaelchultúir chuig Leo Varadkar le comhghairdeas a dhéanamh leis faoi bheith tofa mar Thaoiseach ar an tír. D'fhreastail an tUasal Varadkar ar chúrsa de chuid Ghaelchultúir, an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil, san earrach agus thug sé faoin mbéaltriail ag deireadh an chúrsa sin i lár mhí na Bealtaine.
Sa litir chuig an Uasal Varadkar, dúirt Éamonn Ó Dónaill gurbh ardú meanman dó é gur labhair an Taoiseach i nGaeilge sa Dáil tar éis dó a bheith tofa agus go raibh sé in ann é féin a chur in iúl go han-mhaith sa teanga.
"Chuaigh an méid a dúirt tú faoin Ghaeilge i bhfeidhm go mór orm fosta," a dúirt an tUasal Ó Dónaill. "Is údar misnigh é go ndúirt tú go bhfuil cion agat ar an teanga agus go bhfuil sé i gceist agat níos mó gnó agus níos mó díospóireachtaí a dhéanamh trí Ghaeilge sa Dáil as seo amach.
"Tá dea-shampla tugtha agat do na polaiteoirí eile agus do phobal na hÉireann i gcoitinne agus is cinnte go rachaidh sé sin go mór chun sochair don Ghaeilge."
Chuir an tUasal Ó Dónaill in iúl freisin go raibh sé an-sásta gur chinn an Taoiseach ar chúrsa a dhéanamh le Gaelchultúr le déanaí agus dúirt gur mhór an onóir don institiúid é a bheith mar mhac léinn acu. Ghuigh sé gach rath air ina phost nua agus thréaslaigh sé leis an méid a bhí bainte amach aige go dtí seo ó thaobh na Gaeilge de.
Is é Gaelchultúr an soláthraí atá roghnaithe ag an gcomhlacht stáit Foras na Gaeilge le cúrsaí Gaeilge a fhorbairt agus a chur ar fáil don earnáil phoiblí agus tá an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil, an cúrsa ar thug an Taoiseach faoi, á thairiscint acu ó bhí 2012 ann.
Is é an Taoiseach an chéad pholaiteoir atá tar éis tabhairt faoin Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil go dtí seo ach tá sé i gceist ag Gaelchultúr scríobh chuig ceannairí na bpáirtithe polaitíochta go léir sna seachtainí atá romhainn agus cuireadh a thabhairt dóibh clárú don chéad chúrsa eile, a gcuirfear tús leis i mí Mheán Fómhair.
Is féidir an litir a chuir Gaelchultúr chuig an Uasal Varadkar a léamh ach cliceáil ar an íomhá di ar dheis. Tá aghaidh na ndaoine ar Cheann Sibéal i mBaile an Fheirtéaraigh i gCiarraí agus an Baile Uachtarach áit a bhfuil an scannán is deireanaí Star Wars (VIII) á thaifeadadh agus, i dtoghroinn cheantair Bhóthar na Bruíne, bailte fearainn Fhearann Shéamais agus Choill an Chaoich, agus na codanna sin de bhailte fearainn na Craobhaí, an Bhaile Nua agus Bhaile na Coille atá suite laistigh den toghroinn cheantair sin. “Within a few years he won for himself a European reputation as the authority on Irish place-names, genealogy and the Irish annals”, a dúirt Osborn Bergin ina thaobh i dteastas a scríobh sé. Thug an scoláire Paul Grosjean “Princeps historicorum Hiberniae” air. Beidh suim faoi leith acu siúd atá ag tabhairt faoi chéim sa Ghaeilge nó atá ag teagasc na teanga sa seisiún seo atá á reáchtáil ag Dáil Uladh. Comhghairdeas leis na páistí go léir atá roghnaithe ar Fhoireann Lúthchleasaíochta Scoil Lorcáin, a bheidh ag glacadh páirte i gComórtaisí Lúthchleasaíochta Chumann na Buaiteoirí Dhuais na Gaeilge 2 Bealtaine 2017 Maidir leis an iarmhír -amar (a fhuaimnítear i gCiarraí mar -amair), is ar éigin is féidir a rá go bhfuil sé a dhath níos beo ná na hiarmhíreanna eile sna canúintí atá éirithe as na hiarmhíreanna eile a úsáid. Mar sin, nuair a scríobhann cainteoirí dúchais na gcanúintí seo Gaeilge, ní bhacann siad leis an iarmhír sin ach oiread leis na hiarmhíreanna eile, agus is dócha go bhfuil na foirmeacha scoite dhún muid, doscail muid, phéinteáil muid chomh coitianta sa teanga scríofa agus nach féidir dearcadh orthu mar dhrochtheanga, fiú nuair a bhítear ag iarraidh cloí leis an gcaighdeán. Chun teacht i dtír ar an bhfadhb seo molann Mac Cormaic go mbunófaí gréasán tacaíochta do dhaltaí na scoileanna lánGhaeilge/ Gaeltachta. Ba léir nár le haon mheas ar an teanga é nó gur síleadh aon tábhacht a bheith léi, beag beann ar an stádas a bhí aici sa Bhunreacht mar an chéad teanga oifigiúil. Béal Átha an Ghaorthaidh, Ceann Droma, Claonráth, Cluain Droichead, Doire Finghín, Gort na Tiobratan, Inse Geimhleach, Cill na Martra, Magh Cluaineich, Magh Seana Glaise, Ráthaluisc, An Sliabh Riabhach agus na hUalláin i sean-tuathcheantar Mhaigh Chromtha; agus Bhí baint mhór aige ar feadh a shaoil chomh maith le CLG agus le cúrsaí oideachais.
Sa tSean-Chluain i Rinn Ua gCuanach a rugadh Nioclás Mac Craith do Sheán agus do Mháire Mac Craith.
D'fhreastail sé ar Bhunscoil na Rinne, áit a raibh Pilib Ó Foghlú mar phríomhoide agus mar mhúinteoir aige. Chuaigh ar mheánscoil Naomh Abhaistín i nDún na Mainistreach ina dhiaidh sin.
Ar aghaidh leis ansin go dtí Ollscoil Chorcaí, áit ar bhain sé amach ar dtúis an BA (1945). Gaeilge, Béarla agus Tír Eolas na hábhair bhunchéime aige agus Spáinnis a d'fhoghlaim sé as a stuaim féin agus cead speisialta faighte chuige ón Ollamh Jim Buckley.
Agus é san Ollscoil, thug sé tamall mar Rúnaí agus mar Reachtaire ar an gCuallacht, cumann Gaelach na hOllscoile, agus mar eagarthóir ar Síol, iris de chuid na Cuallachta céanna.
Thuill Mac Craith An tArd-Teastas san Oideachas i 1947. Thug sé a shaol ag múineadh ansin i meánscoileanna éagsúla. Gaeilge, Béarla agus Tír Eolas na hábhair a bhíodh aige.
Thosaigh sé i gCloich na Coillte, Co. Chorcaí, áit a raibh Diarmaid Ó hAirt mar scoláire aige. Thug tréimhse ansin in Ospidéal Ghleann Áine, Co. Luimnigh, agus bhí an Dr. Éamonn Ó hÓgáin, fear na foclóireachta, i measc na ndaltaí aige ansiúd. As sin, chuaigh Nioclás go Meilearaí agus chaith seal ag teagasc ann.
I 1959, d'fhill sé ar an Rinn mar a raibh ról lárnach aige i mbunú Mheánscoil San Nioclás. Bhí Nioclás ina phríomhoide is ina bhainisteoir uirthi ó 1959 go dtí gur éirigh as i 1986.
Bhí an-spéis ag an gCraitheach i gcúrsaí spóirt riamh anall. Eisean an captaen ar an bhfoireann a bhuaigh Corn Sigerson i 1946, é mar cheann feadhna ar an gcéad chomhfhoireann Ollscoile.
D'imir sé le Ródaithe na Bríce i bPort Láirge ar feadh ceithre bliana is tríocha agus bhuaigh Craobh an Chontae, idir shinsir agus shóisir, leo.
Ghnóthaigh sé Craobh Chontae Phort Láirge san iomáint le trí chlub: Ródaithe na Bríce, Ceapach Choinn agus Éire Óg.
Tharla go raibh Ródaithe na Bríce le bheith ag imirt sna sóisir bliain áirithe ach nach raibh leath den bhfoireann sásta leis sin. Choimeádadar na geansaithe, níor imríodar agus caitheadh amach as an gcomórtas iad.
Bhí fear an phoist, Dick McAllister, ag an am ina chónaí i nDún Garbhán agus d'iarr ar Nioclás imirt le Éire Óg an bhliain úd. Le Mick Joe Ryan agus John Kiely ag imirt leo an bhliain chéanna, bhuadar Craobh Shóisir an Chontae.
Bhí Nioclás ar fhoireann peile Phort Láirge i 1948 nuair a bhuadar Craobh na Mumhan sna sóisir. Ní raibh sé le bheith ar an bpáirc an lá céanna. Tharla go raibh sé féin agus John Kiely sa Lios Mór an lá a rabhadar ag imirt i gcoinne an Chláir. Tháinig Declan Goode amach agus d'iarr ar an mbeirt acu imirt, ós rud é go rabhadar gann beirt.
D'imir Nioclás i lár an ghoirt is d'aimsigh cúl agus seacht gcúilín. Bhuadar Craobh na Mumhan ina dhiaidh sin, ach theip orthu i gcoinne Bhaile Átha Cliath i gcluiche leathcheannais na hÉireann.
Níor thánaíodar le chéile idir Craobh na Mumhan agus cluiche leathcheannais na hÉireann toisc gur bhuaigh Port Láirge Craobh Iomána na Mumhan (sna sinsir) agus gur deineadh dearmad ar na peileadóirí.
Bhí Nioclás páirteach i Scór (an taobh de Chumann Lúthchleas Gael a chuireann an cultúr, ina measc an rince, an ceol, an amhránaíocht agus an Ghaeilge chun cinn) thar na blianta agus é lárnach i mbunú Scór i bPort Láirge.
Fairis sin, siar amach sna blianta, ráinig baint mhór a bheith aige le gnóthaí riaracháin Chumann Lúthchleas Gael ar bhealaí difriúla.
Thug sé sealanna ina Chathaoirleach agus a leaschathaoirleach ar Chumann Ródaithe na Bríce, ar Chumann na Rinne (agus é i gceannas nuair a ceannaíodh Páirc Uí Shíocháin), ar Choiste Iarthar Phort Láirge, ar Choiste an Chontae i bPort Láirge, ar Chomhairle na Mumhan, agus dá bhrí sin bhí sé ina Leas-Uachtarán ar Chumann Lúthchleas Gael (1973-77) agus ar Choiste na Gaeilge i bPáirc an Chrócaigh.
Bhí sé ar Choiste na Páirce a cheannaigh Páirc Uí Fhearachair, Dún Garbhán agus bhí sé ina Rúnaí ar an gCoiste a dhein forbairt ar an bpáirc sin maraon le bheith ina Oifigeach Gaeilge ar Bhord an Chontae.
Bhí a chéile, Bríd, mar chaptaen ar fhoireann Phort Láirge a d'imir i gCraobh na hÉireann sa chamógaíocht i 1945.
Ba leo mar chlann Máire, Cárthach, Nioclás Óg, Bríd, Ríoghnach agus Caoimhe.
Samhlaítear Nioclás Mac Craith le cúraimí eile seachas imeachtaí spóirt.
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge thar na blianta agus é mar Chathaoirleach ar Mhór-Dháil Gael nuair a reáchtáiltí an tionól seo sa Rinn. Bhí sé lárnach in Oireachtas na Gaeilge agus go háirithe ag tógaint daoine ón gceantar go dtí an teacht le chéile bliantúil sin.
Thiomáin sé Nioclás Tóibín ann sna 1960í, tréimhse inar bhuaigh an Tóibíneach an phríomhdhuais amhránaíochta trí bliana i ndiaidh a chéile. Bhíodh sé de nós acu bualadh isteach go dtí Piaras de Hindeberg roimh ré chun comhairle a fháil faoi na hamhráin ab fhearr don chomórtas.
Bhí an Craitheach mar bhall de Choiste Bainistíochta Choláiste na Rinne, cóngarach do Chnocán an Phaoraigh Uachtarach sa Rinn mar a raibh cónaí air.
B'fhear mór léinn chomh maith é agus é ina eagarthóir ar raidhse leabhar agus cnuasach éagsúla a bhain le pearsana, le saíocht, le stair agus le hoidhreacht na Rinne. Bhí baint mhór aige leis An Linn Bhuí, irisleabhar bliantúil Ghaeltacht na nDéise.
Beidh Nioclás Mac Craith á thórramh i dTigh Tórraimh Uí Chadhla, Dún Garbhán amárach, Dé Máirt ó 4 p.m. Déarfar an Choróin Mhuire ag 8 p.m. Beidh an tAifreann Coirp ar siúl ag meán lae Dé Céadaoin i Séipéal San Nioclás, An Rinn, agus déanfar é a adhlacadh tar éis an Aifrinn i Reilig na Cille.
Fág freagra ar 'Duine de mhórGhaeil na hÉireann ar shlí na fírinne agus Nioclás Mac Craith na Rinne tar éis bháis'
Aine Ni Fhiannusa Dé Máirt, Márta 6 2018 ag 10:07 am
<Leon na nGael ar lár – Ní mór dúinne mar Ghaeil a lorg a leanúint – Go raibh solas na bhFlaitheas agat a shean chara. Is cinnte go mbeidh Gaolainn na nDéise á labhairt thuas ar Neamh i measc na sean cháirde.
Criostóir Ó Maonaigh Dé Máirt, Márta 6 2018 ag 12:43 pm
Mo bhrón, tá Nioclás Mac Craith, Ard-Sirriam na nDéise, ar shlí na fírinne; 'sea, ach mairfidh sé inár gcroíthe pé áit ina bhfuilimid, a fhad is a mhairfidh An Ghaolainn féin.
Melbourne na hAstráile
Cabríní de Barra Dé Máirt, Márta 6 2018 ag 6:56 pm
Is cailliúnt mór é Nioclás dá chlann agus do shaol na Gaelainne. A shaol caite & báite i dtaighde ar chanúint na nDéise. An t-uafás eolas bailithe aige agus fágtha ins dhiaidh do na glúinte atá ag teacht. Ach neart imithe leis. Ní bheidh a leithéad arís ann. Ar dheis Dé é. An clár Gaeilge "Ar Muin na Muice"- Near90fm- tuairimí | Politics.ie
http://www.politics.ie/gaeilge/122236-ar-muin-na-muice-near90fm-snath-amhain.html
Anfearog
An bhfuil siad ar fáil áit éigin?
GRMAgaibh!!!
Anfearog said:
Anseo- Podchraoltaí ó Near90FM
Smaointí maith! GRMA!
Ba mhaith linn na cláracha Gaeilge ar Near90FM a láidriú. Téann an clár amach cúig lá i rith na seachtaine. Má tá spéis agat a bheith bainteach leis an clár is féidir glaoch a chur ar 01 8671190 nó ríomphost a sheoladh chugamse nó chuig gaeilge@nearfm.ie. GRMA!
Beidh mé ag caint leis an tAire Fergus O'Dowd faoi RéNua amárach!
Ní raibh polaiteoir ó Fhianna Fáil ar mo chlár le tamaill so rinne mé agallamh le Seanadóir Thomas Byrne an tseachtain seo chaite. Rinne mé iarracht Dara Calleary a fháil ar dtús ach ní bhfuair mé é cé go d'fhág mé teachtaireacht leis a rúnaí; teachtaireacht ar a bhfón póca agus sheol mé teachtaireacht téasc chuige. :? Níl Comh. Julia Carmichael ag teacht ar ais ó aon teachtaireachtaí ó éinne i NearFM le tamaill fada freisin. Más é sin an dearcadh atá ag Fianna Fáil ní bheidh mórán rath orthu go fad-tearmach cíbe seans a bhfuil acu!
An féidir libh smaoineamh ar teideal níos cumhachtach ná "Ar Muin na Muice" don chlár???
"Seo chuige" ??
"Seó chuige" ??
(Ná déan dearmad dul chuig an fhoclóra )
Ní féidir liom teacht ar ainm níos fearr i nGaeilge nó i mBéarla.
Is sórt ainm "speisialta" é "Ar Muin na Muice" (tuigim go mba chóir go mbeadh sé ainmnithe mar "Ar Mhuin...") An bhfuil sé seo go maith nó ar chóir go mbeadh ainm níos ghearradh ar mo chlár? Ná déan dearmad go bhfuil mo chlár mar chlár chúrsaí reatha! 5 Threocht Dhigiteacha
A rachaidh i bhfeidhm ar phobal na Gaeilge!
16ú Márta 2016
Teic##PnaG
Cad iad na treochtaí sa ré dhigiteach a chuideoidh le Pobal na Gaeilge feidhmiú mar phobal bríomhar beoga? Bhí Siún Ní Dhuinn i láthair ag an gcomhdháil spreagúil a bhí ar siúl i nGaillimh an tseachtain seo caite a phléigh pobal na Gaeilge sa ré dhigiteach agus seo cuid den eolas a fuair sí amach…
1. Réaltacht fhíorúil
Tá muid ar fad ar eolas faoi bhuntáistí an tumoideachais i bhfoghlaim teangacha.
Is cosúil nach fada go mbeidh muid ag tumadh isteach i réaltacht fhíorúil, ina mbeidh muid ann domhain nua fhíorúla (virtual) a chruthú.
Ciallaíonn seo go mbeidh daoine in ann bualadh le chéile chun a gcuid Gaeilge a chleachtadh, is cuma cén áit a bhfuil siad ar chlár na cruinne.
Pé rud faoin bhaol atá ann go mbeidh daoine gafa le réaltachtaí fíorúla amach anseo, is cinnte go bhfuil féidearthachtaí dochreidte oideachasúla ann do phobal scoite na Gaeilge.
Tá Mark Zuckerberg, bunaitheoir Facebook, i ndiaidh $2 billiún a chaitheamh ar an chomhlacht RF (VR), Oculus Rift, a mar a dúradh ag an gcomhdháil, agus ní minic a bhíonn seisean mícheart!
2. Caomhnú Canúintí
I gcomhthéacs canúintí atá i mbaol, d'aithin Neasa Ní Chiaráin agus Ailbhe Ní Chasaide (abair.ie, Coláiste na Tríonóide) an luach atá le glórtha a chaomhnú ar líne le go mbainfí leas foghraíochta astu amach anseo.
Tiontaíonn córais sintéise an focal scríofa go caint bheo. Bíonn na córais seo bunaithe ar chaint nádúrtha an duine dhaonna, is é sin go dtógann sintéiseoir fuaimeanna ón gcaint nádúrtha agus go sníomhann sé le chéile iad chun abairtí nua a ghineadh de réir mar a bhíonn siad á gcló.
Tá úsáid na sintéise tar éis éirí coitianta le roinnt blianta anuas mar thoradh ar an bhforbairt teicneolaíochta.
Faoi láthair tá ceithre chanúintí Gaeilge ar fáil ar abair.ie… déan sintéis anseo!
3. Scan agus Lean
Mar is eol dúinn tá na meáin shóisialta lárnach do shaol na Gaeilge sa 21ú aois agus deirtear go bhfuil níos mó daoine ag léamh agus ag scríobh as Gaeilge anois, de bharr an idirlín, ná ag aon am eile i stair na teanga.
Is gá áfach do na Gaeil coinneáil chun tosaigh ar na forbairtí is déanaí ar líne má tá an teanga le bheith ábhartha sna glúnta amach romhainn.
Sampla amháin de bhealach nua ina bhfuil úsáid na meán sóisialta ag síorathrú ná an fheidhm a bhaintear as Snapchat.
Tá TG4 tar éis tús a chur le 'Scan agus Lean' ina scanann tú cód Snapchat agus leanann tú a gcúntas chun fáil amach cad atá ar siúl acu i mBaile na hAbhann agus níos faide i gcéin – tá aíonna speisialta acu faoi láthair mar sin 'scan agus lean' iad anois!
4. Cumasú Pobail
Luadh ag an gcomhdháil chomh maith nár chóir breathnú ar an idirlíon agus ar bheocht na Gaeilge ar na meáin shóisialta mar ceann scríbe do phobal na teanga ach mar uirlis chun an pobal a neartú san fhíorshaol.
Is áis iontach é an t-idirlíon, agus mar a léirítear thuas beifear in ann buntáistí a bhaint as an réaltacht fhíorúil, ach muna bhfuil pobal níos láidire againn sa domhan seo, cad is fiú é?
Rud amháin gur féidir le daoine a dhéanamh ná beart a dhéanamh de réir briathair agus freastal ar ócáidí, imeachtaí agus eile a fhógraítear ar líne.
Tá eolaire á chur le chéile ag Peig.ie, mar shampla, a chuirfidh ar chumas phobal na Gaeilge coinneáil ar an eolas faoi na himeachtaí agus seirbhísí ar fad atá ann trí mheán na teanga. Bain úsáid as.
5. An Seachtú Glúin
Nuair a ghlactar cinneadh suntasach, is mithid dúinn smaoineamh ar na himpleachtaí a bheidh ag an toradh ar an seachtú glúin.
Is smaointeoireacht é sin de chuid chultúr na Móháic i Meiriceá agus dar leis an gceannródaí ríomhaireachta Kevin Scannell gur chóir do phobal na Gaeilge bheith ag machnamh sa bhealach céanna.
Is i lámha na n-óg atá na féidearthachtaí teicneolaíochta agus ní mór dúinn a chinntiú go bhfuil scileanna á bhforbairt iontu agus go bhfuil an Ghaeilge i gcroílár a saoil ar líne agus san fhíorshaol.
Luaigh sé nach gá ach trí ní chun teanga níos lú a normalú sa ré dhigiteach, is é sin saineolas teicniúil, saineolas teanga agus na hacmhainní cuí.
Déanaimis cinnte go bhfuil siad sin á bhfobairt againn agus go bhfuil na bunchlocha á gcur don todhchaí. ‘Creidim go daingean go bhfuil ról tábhachtach ag an ngaelscolaíocht mar chuid de thuras oideachais na tíre seo’, a deir an Taoiseach Leo Varadkar agus Gaelscoil an Chuilinn á hoscailt go hoifigiúil aige i mBaile Átha Cliath. Físeán le Róisín O’Hara An Codú: Blás Iodáileach i gcroí lár na Gaillimhe
Trasna na Bóinne
Léigh mé a dara leabhair ag Earnán de Blaghd ar a shaol "Slán le hUltaibh" ag deireadh na bliain seo caite. Bhí sé agam le fada...
Díomá in Den Haag!
Nuair a thugamar cuairt sa bhFomhair, ar an taispeántas mór "Vermeer agus Máistír Phéintéireachta Seánra" bhí pictiúr cáiliúil d...
Achainí thochtmhar aniar!
Tá ráiteas éisithe ag coiste áitiúil Iorras Aithneach, Coiste Jabanna do cheantar Iorras Aithneac h, le déanaí. Is fiú é a leamh. Tá ár...
Slua don Éagóir!
Tá tuairisc ar an dtaispeántas seo le fáil ar chúntas giolcaireachta MholScéalta (TG4) anseo . Tá sé beagnach dhá bhliain ó léigh mé le...
Gordan Bennet san Ísiltír.
Mar a dúirt mé cheanna bhí mé san Ísiltír le deanaí ag cruinniú comhlucht idirnáisiúnta san Haag. Tá sé de nós ag cruinnithe mar seo oích...
Tá focal sa tSacs-Bhéarla...
Bhí mé sna Caogadaí nuair a aistraíomar thiar go Conamara ag tús an chéid seo. Bé an "dial-up" a bhí á úsáid againn le dul ar líne...
Céiliúradh thoirchis!
Ní minic a chloisim aon chlár ar RTÉ Raidío an Bhéarla (is le RTÉ RnaG a bhím ag éistecht beagnach an t-am ar fad!), ach ar amharaí an tsaoi...
Dod' Léitheoir nó duit féin!
Cuireadh do Mhuire
Blás Iodáileach i gcroí lár na Gaillimhe
Gaeilge i gKirkby
Tháll is abhus
Ramhaile
An Sagart
Beo na míosa seo!
Garraí Johnny Mhorgan - Tadhg Mac Dhonnagáin
iGaeilge -Concubhar Ó Liatháin
Nua-Fhilíocht Ghaeilge (SdeB)
Tá an Nollaig ag druidim orainn agus caitheamar am istig sa "gealcathair" inné. Bhí na sluaite istig ann agus chuamar ó siopa go siopa lenár liosta, é seo dó siúd, rud-ín beag dí siúd....isteach sa margadh Nollaig sa bhFaiche. Hataí aisteach ann, galúnach lámh dhéanta, bréagáin agus boladh íontach ó na bhothán bhia. Daoine ag rith anseo is ansiúd.
Bhí an-chuid déanta againn agus bhí ocras orainn. Chinneamar dul chuig proinnteach a bhí sa tSráid Láir ach, mo léan, ní raibh sé ar oscailt. Chuamar i dtreo Sráid na Súdairí Íocht. Sráidín beag atá ansin agus ní bheinn ag súil le mórán ann ach thugeamar faoi dearadh go raibh áitín an bheag ansin. Venice an t-ainm a bhí air. Ar bhealach chuir sé áiteacha san Iodáil in gcuimhne dom. Bhí an áit glan, an-bheag, agus éasca gan bacaint leis. Bhí ocras orainn agus bhaineamar triall as.
Cuireadh fáilte romhainn, bhí dhá bhoird le custaiméirí ionta agus ní raibh ach freastalaí amháin, Iodáileach. Thug sé an biachlár dúinn. Ní raibh mórán rogha air - comhartha maith dár linn in áit bheag. Béilte pasta agus pitsa don chuid is mó.
"Ar mhaith leat rud éigin le n-ól?" Bhí mise ag tiomáint agus ní raibh ach uisce uaim. Theastaigh gloine fíon rosé ó mo bhean. Dúirt sé go raibh dhá chineál, cheann milis agus ceann "searbh" nó tirim. Ní raibh sí ró chinnte agus ansin dúirt an freastalaí, "An maith leat iad a thrialladh sula a ndéanann tú do rogha?" (Ní fhaca mise é sin ag tárlúint in aon áit eile riamh!) Thóg sí a ceann tirim, ceann Spáinneach a bhí go hálainn - boladh deas, sú chraobha agus sú talún agus iarbhlas úr, dár leis an píos a bhí scríofa i gclár an fhíona - is leor a rá gur thaitn sé leithí.
D'ordaíomar pasta, le cloicheáin friochtha agus beachán trimithe sa ghrian le anlann fhíona geal a bhí agamsa - di Roma. Bhí béile cosúil leis aicí fhéin ach go raibh anlann phesto agus teas bog churai. Bá béile an-bhlasta a bhí ionta. Níor fhéadamar aon locht a fháil ar cheachtar den dá béile agus is beag a bhí fágtha nuair a bhíomar críochnaithe.
Tá dhá rud a úsáidim mar shlat tomhais nuair atá me in phroinnteach Iodáileach. Fiúntas an tiramasú agus conas mar atá an cáifé expresso. Uaireanta bíonn an tiramasú ceannaithe ón taobh amuigh, - ach anseo bhí sé úr blasta agus beagáinín meisciúil mar is ceart é a bheith! Agus an cáife - expresso ceart Iodáileach, crema ceart ar a bharr agus láidir.
Agus an costas do bheirt €36.40 - praghsanna Iodáileach leis!
Bhí an seirbhís ar fheabhas, fear a bhí ann agus duine amháin sa chistín bídeach. Molaim go mór an áit agus beidh muid ar ais! Beidh Dáithí Ó Dronnaigh, an fidléir cumasach a bhain clú agus cáil amach ar na cláir teilifíse Must Be The Music ar Sky TV agus All Ireland Talent Showchomh maith leis an sár ghrúpa ceoil Henrietta Game, as Baile Átha Cliath, an t-amhránaí réabhlóideach Feargal Ó Béarra as An Spidéal i gConamara, Na Stone Throwers as Beal Feirste, agus Gráinne Holland, i measc na gceoltóirí ar an ardán. Bhí Dáithí Ó Dronnaigh, as Contae an Chláir , sa bhabhta ceannais de na cláir Must Be The Music, sa Bhreatain, agus an All Ireland Talent Show in Éirinn, agus sheinn sé os comhair 10,000 duine i Wembley anuraidh, chomh maith le a bheith ar an ardán os comhair na mílte ag an Electric Picnic. Beidh seanchairde An Chabaret, an Henrietta Game as Baile Átha Cliath ag tabhairt cuairt ar Chabaret na míosa seo . Tá siad ar tí á gceirnín úr, Black Ship a chur amach ar an mhargadh ar 24 Meitheamh. Beidh grúpa úr i gcuideachta, Grainne Holland, agus í ag filleadh ar an Cabaret den ceathrú uair. Is iad sin ná Stone Throwers, scaifte headers ceolmhara as Béal Feirste, ina measc Feilimi O Connor, Conor Cadwell agus Diarmuid Moynagh. Bhí Feargal Ó Béarra, amhránaí réabhlóideach as An Spidéal, Conamara, ag canadh ag an Cabaret go deireanach i mí Lúnasa 2008, agus beidh fáilte mhór roimhe De Sathairn seo. Tá cúpla bliain caite aige ina chónaí i Montreal, Quebec, agus beidh amhráin úra aige, chomh maith lena sean amhráin Na laethanta a bhí Chaith Colm Seal &rl. Cuirfear tús leis an cheol agus an chraic ag 9.30i.n. a chlog, De Sathairn seo, 30 Aibreán, agus tá síntiús €5 ar an doras le cuidiú leis an tógra deonach seo. Foilsithe ar Gaelport.com 28 Aibreán 2011 Ráth Domhnaigh

Baile in Éirinn is ea Ráth Domhnaigh. Tá sé suite i gContae Laoise i lár na hÉireann. Tá tuairim is 1200 duine ina gcónaí ann. Tháinig an t-ainm ó ráth a leagadh ansin sa bhliain 1830. Tá tagairtí don rath seo le fáil in Annála Ríochta Éireann. 2011 ‘An Nádúr mar Éisteoir agus mar Shólásaí i bhFilíocht Iarchlasaiceach na Gaeilge.’ Léann na hÉigse: Seimineáir ar an Litríocht, Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Aoi-Léacht. 25 Feabhra, 2011. Tugadh neamhaird den chuid is mó ar mholtaí na dtuarascálacha éagsúla go dtí gur foilsíodh Curaclam Teanga na Bunscoile (An Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta 2015) agus an Polasaí don Oideachas Gaeltachta (An Roinn Oideachais agus Scileanna 2016). I also pointed out that it is important we put a significant emphasis on going to the Gaeltacht, both for trainee teachers and school students. In the case of teacher education, trainee teachers should have to spend mandatory periods in the Gaeltacht and this should be supported and encouraged by the Department. Anybody who intends to teach Irish in either primary or secondary schools should have had significant immersion in our living Gaeltachts. I urge the Minister of State to work with the Minister for Education and Skills and teacher training colleges to ensure this happens. This immersion is vital. It is also important that young secondary school students spend time in the Gaeltacht on a regular basis. My own sons have done this with great effect. Spending time in the Gaeltacht is important and I commend this practice to the Minister of State. This will involve support for the mná tí, the women who take these students into their homes. The Department must offer support to make it financially attractive for mná tí to take in these students and to make it possible for children across the country to go to the Gaeltacht. Fuair sé oideachas i gColáiste na Tríonóide agus bhí ina theachta parlaiminte ag an bPáirtí Coimeádach thar ceann Glanmorganshire in 1837-51 Tréaslaíonn muid leis an dá fhoireann díospóireachta ar éirigh leo teacht tríd an dara babtha den chomórtas. Bhí foirne ó Rosmuc, ón gCeathrú Rua, ó Bhaile Átha an Rí agus muid féin in iomaíocht lena chéile sa shá dhíospóireacht, soisearach agus sinsearach. Phléigh an dream soisearach an aire a thugann muid de sheanóirí na tíre seo agus phleigh na sinsir na feidireachtaí maidir le hiachall a chur ar óige na tíre dul isteach sna fórsaí cosanta. Bhí caighdeán an-ard ag gach foireann agus ba léir gur thaithin na díospóireachtaí leis an slua mór a bhí i láthair. Déanann muid comhghairdeachas mór le hOisín Ó Coistealbha, le hEoin Ó Neachtain agus le hAilbhe Ní Neachtain ón bhfoireann soisearach agus comhghairdeachas mór freisin le hAoife Nic Dhonnacha, le Siobhán Ní Neachtain agus le hAisling Ní chonghaile ón bhfoireann sinsearach. Tréaslaíonn muid le Caitríona Ní Ghriallais agus le Tríona Uí Mhurchú a réitigh an dá fhoireann. Glacann muid buíochas leis na múinteoirí, leis na daltaí agus leis na tuismitheoirí a thug cúnamh agus tacaíocht mhór do na díospóirí. Bhí go leor imeachtaí ar siúl mar chuid den fhéile seachtaine agus deirtear go raibh an cheolchoirm le Nathan Carter agus Daniel O’Donnell ina buaicphointe ag go leor. Dúirt urlabhraí ó Bhanc na hÉireann le Tuairisc.ie nach mbíonn súil ghéar á coinneáil ag lucht an Bhainc ar líon na n-idirbheart Gaeilge a dhéantar ar na meaisíní bainc Bhí seans ag gach rang amhráin nó rann a chasadh do na ranganna eile agus bhaineamar go léir an-taitneamh Inniu, eagraíodh cruinniú idir an Comhairle Gaeilge - comhairle sealadach a chuireadh le chéile chun ócáidí spraoiúla a eagrú don scoil mar chuid de Sheachtain na Gaeilge. Ag labhairt do i ndiaidh cruinniú míosúil de Comhairle Cathrach Bhéal Feirste dúirt Comhairleoir Caoimhín Mac Giolla Mhín; Ní cuirfidh sé iontas ar bith ar roinnt mhaith daoine go bhfuil an frith-Ghaelachas beo, bríomhar i measc sluaite sa DUP. I Halla na Cathrach aréir mhol mise rún ó Shinn Féin maidir le dréacht-comhairliúcháin an Roinn Forbartha Réigiúnaí ar Comharthaíocht dhá-theangach agus chomh luath is a thosaigh mé a labhairt bhí roinnt chomhairleoirí ón DUP ag screadaí, casacht agus ag béicigh leo. Bhí sé ar nós Halla na Cathrach sna 1980í. Bheadh sé go maith acu siúd iarraidh cleachtaithe le húsáid na Gaeilge i Halla na Cathrach mar níl mise na pobail labhartha na Gaeilge ag dul áit ar bith. Tá sé in am do na Comhairleoirí frith-Ghaelach sin i Halla na Cathrach glac sampla á gcomhghleacaithe sa Tionól agus giota béasaí a fhoghlaim nuair atá daoine ag labhairt a dteanga dúchais. CRÍOCH San áireamh sa chorpas seo, tá beagnach 300 leabhar Gaeilge a foilsíodh idir 1882 agus 1926 agus breis is 7 milliún focal. Téama na comhdhála, An Tionchar Sóisialta agus Oideachais an Mheasúnaithe Teanga, rinne an eochair, foirm imeacht ilteangach an bhearna idir saol na measúnachta teanga agus oideachais, timpeallachtaí sóisialta, cultúrtha agus eacnamaíoch agus comhthéacsanna. 9.30 - 11.00in Amhránaíocht agus Siamsa na hOíche le Briocán Bairéad, amhránaí sean-nóis Club Chonradh na Gaeilge i gcomhar le Oireachtas na Gaeilge Gearóid Ó Tuathaigh (eag.)
Cló Iar-Chonnacht (2016) | 321 lch | ISBN: 978-1-78444-139-5 | €15
10.18669/ct.2017.13
© Cathal Ó Háinle, 2017
1 Is é atá sa leabhar seo díolaim aistí atá bunaithe ar léachtaí cuimhneacháin ar Éirí Amach 1916 a craoladh ar RTÉ Raidió na Gaeltachta sa bhliain 2016. Ba é stiúrthóir Chló Iar-Chonnacht, Micheál Ó Conghaile, a mhol go gcuirfí an tsraith sin léachtaí á dtabhairt agus a d'fhoilsigh iad mar leabhar ina dhiaidh sin. Dhá aiste dhéag atá sa leabhar, agus iad ar fad eolach spéisiúil. Tá cuid de na haistí níos faide ná an meán, roinnt acu cuid mhaith níos faide, aiste Ghearóid Denvir go háirithe, agus tá nótaí mínithe agus tagartha ag gabháil leo uile, seachas aiste Alan Titley a bhfuil alt gearr, ina dtráchtann sé ar a chuid foinsí, ag gabháil léi. Léirítear agus pléitear gnéithe de mheon, de phearsantacht, de shaothar, de ghníomhartha agus de shaol an Phiarsaigh i ngach ceann de na haistí, ach amháin an ceann deiridh ina bpléann eagarthóir an leabhair, Gearóid Ó Tuathaigh, an tráchtaireacht atá déanta air ó aimsir a bháis i leith.
2 Agus a rá nach raibh sé ach sé bliana tríochad nuair a cuireadh chun báis é, is éachtach an méid a chuir an Piarsach i gcrích mar phearsa lárnach de chuid Athbheochan na Gaeilge, mar cheannródaí i bhforbairt nualitríocht na Gaeilge, mar iriseoir, mar eagarthóir irisí agus mar scríbhneoir cruthaitheach, mar oideachasóir, agus mar dhuine de cheannairí Éirí Amach na Cásca 1916. Ach is léir gur ógánach seanchríonna ab ea é a thosaigh agus é an-óg ag cur spéis ghníomhach sa dúchas Gaelach agus ag féachaint leis an spéis chéanna a mhúscailt ina chomhaoiseanna. Nuair nach raibh sé ach i rang na Meánteistiméireachta thug sé cuairt ar an Leabharlann Náisiúnta mar ar léigh sé dhá bhailiúchán béaloidis le Dubhghlas de hÍde, Leabhar Sgeulaigheachta (1889) agus Cois na Teineadh (1892). Agus nuair nach raibh sé fós naoi mbliana déag d'aois cláraíodh é mar bhall de Chonradh na Gaeilge, bhunaigh sé cumann ar ar bhaist sé an teideal uaillmhianach 'New Ireland Literary Society,' agus i ngiorracht aimsire bhí sé tar éis trí léacht a thabhairt do bhaill an chumainn sin agus na léachtaí sin a fhoilsiú mar leabhrán (23, 26).
3 Deir Róisín Ní Ghairbhí sa chéad aiste sa leabhar seo, 'Pádraic Mac Piarais 1879–1916: Teacht in Inmhe,' gur léir go raibh bród ar an bPiarsach 'as cuimhne a mhuintire [ar thaobh a mháthar] ar a n‑oidhreacht Ghaelach' (21). D'fhoghlaim sé mórán focal Gaeilge óna uncail Christy Brady agus is minic a chuala sé a aintín Margaret ag rá amhrán Gaeilge, agus ag reic seanchais agus scéalta, ionas gur thug sé uirthi '"the woman to whom I owe all my enthusiasms"' (22). Más ó na Brádaigh a fuair sé a spéis ina dhúchas Gaelach agus a chion air, is óna athair a fuair sé an aigne cheisteach neamhspleách, an meon ealaíonta agus bua na fiontraíochta (15–18) a chuir ar a chumas saothrú chun an nasc leis an dúchas Gaelach a athcheangal agus chun a áitiú ar phobal na hÉireann gur cheart tús áite a thabhairt don dúchas sin i saol na tíre.
4 Comhthoghadh an Piarsach ina bhall d'Ardchoiste an Chonartha i 1898, ceapadh é ina rúnaí ar Choiste na bhFoilseachán i 1900 agus i 1903 ceapadh é ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis, irisleabhar an Chonartha. Thuig sé gurb é gnó na hirise teagasc agus aidhmeanna an Chonartha a fhógairt ach, mar a léiríonn Regina Uí Chollatáin ina haiste 'An Piarsach agus Iriseoireacht na Gaeilge: Iriseoir Intleachtúil Victeoiriach agus Réabhlóidí Machnamhach,' d'éiligh sé an tsaoirse lena thuiscintí féin ina dtaobh sin a chraobhscaoileadh go neamhspleách údarásach (46). I dtús báire dúirt sé go mbeadh sé d'aidhm ag an iris '"a consecutive and adequate record of the home and foreign history of the week"' a thabhairt do chainteoirí dúchais na Gaeilge '"in vivid idiomatic Irish"' (44), ionas go mbeadh Éire in ann a háit a ghlacadh i measc thíortha an domhain. Tá sé íorónta gur i mBéarla a scríobh sé an méid sin; ach ba í an fhírinne thruamhéalach í nach raibh ach fíorbheagán de phobal na tíre in ann an Ghaeilge a léamh. Dá bharr sin, iris dhátheangach ab ea An Claidheamh Soluis agus is i mBéarla a scríobh an Piarsach cuid an-mhór dá chuid aistí agus eagarfhocal inti.
5 Is léir gur dheacair don Phiarsach a bheith beo gan a bheith i mbun irise tar éis dó éirí as eagarthóireacht An Claidheamh Soluis i 1909 (47). Chuir sé An Macaomh ar bun sa bhliain chéanna sin agus bhí mar eagarthóir uirthi go dtí 1913, agus i Márta na bliana 1912 bhunaigh sé An Barr Buadh.
6 Ba í aidhm an Chonartha tús áite i saol na hÉireann a bhaint amach don dúchas Gaelach agus don Ghaeilge, ach d'áitigh an Piarsach gur ghá an nasc idir an t‑idéal agus an gníomh a neartú trí 'ról gníomhach a ghlacadh i gcur chun cinn Ghaelachas na sochaí ag gach leibhéal agus i ngach institiúid in Éirinn' (44). Chuige sin dhearbhaigh sé a thábhachtaí a bhí an tsaoirse intleachtúil, agus nocht sé go tréamanta in An Claidheamh Soluis a bharúlacha i dtaobh ionad lárnach na Gaeilge san oideachas, i dtaobh na litríochta, i dtaobh ról na cléire agus na hEaglaise i gcur chun cinn an Ghaelachais, agus i dtaobh gnéithe áirithe den saol sóisialta.
7 In 'Pádraic Mac Piarais: Oideachasóir,' tugann Ciarán Ó Coigligh mórán dréachtaí, go díreach nó go hindíreach, as aistí de chuid an Phiarsaigh in An Claidheamh Soluis faoin oideachas sa bhunscoil, sa mheánscoil, sna coláistí oideachais, i gColáiste Phádraig, Maigh Nuad (an cliarcholáiste) agus san Ollscoil. Bhí na modhanna múinte agus an Clár Dátheangach ar na gnéithe ba thábhachtaí den chur chuige san oideachas, dar leis, agus d'fhoilsigh sé dhá shraith thábhachtacha aistí faoin gcur chuige dátheangach sa Bheilg, rud a raibh eolas maith aige air de bharr na tréimhse a chaith sé i scoileanna na Beilge sa bhliain 1905. D'fháiltigh sé ó chroí roimh an gClár Dátheangach (122), leag creatlach cúrsa amach le haghaidh naíonán i scoil Ghaeltachta (124) agus mhol go mbeadh 'an Béarla mar dhara teanga' i scoileanna na Gaeltachta (133), cé gur admhaigh sé 'nár fhonn leis féin go pearsanta go múinfí Béarla ar bith do ghasúir Éireannacha' (121). An modh díreach ab ansa leis mar mhodh múinteoireachta, ach is léir go mbeadh deacrachtaí móra ag baint leis sin i bhfianaise an chuntais a thug sé féin ar ionad dearóil na Gaeilge sna coláistí oideachais (132–133).
8 Caitliceach dílis cráifeach ab ea an Piarsach, ach níor fhág sé sin nach bhféadfadh sé an chléir agus an cliarlathas a cháineadh faoi gan tacú le polasaithe an Chonartha i dtaobh na Gaeilge. Luann Ó Coigligh gur fhógair sé gurbh é an '"non-Irish-speaking priest in an Irish-speaking district"' namhaid mór na Gaeilge (138), gur lochtaigh sé John Healy, Ard-Easpag Thuama, go géar i ngeall ar an tslí a ndearna sé coilichín paor de phobal na Gaeilge (142–143) agus gur cháin sé údaráis Choláiste Mhaigh Nuad nuair a bhris siad an Dr Micheál Ó hIceadha as a ollúnacht (168) toisc gur ionsaigh sé an cliarlathas mar nár sheas siad leis an nGaeilge a bheith ina hábhar riachtanach le haghaidh an mháithreánaigh san Ollscoil Náisiúnta. Sílim nár mhiste don Choiglíoch léiriú a thabhairt ar chúlra an ábhair a bhí faoi chaibidil ag an bPiarsach i gcásanna áirithe ar a laghad, Bille Ollscoile Birrell (1908), mar shampla.
9 Bhí taithí phearsanta ag an bPiarsach ar mhúinteoireacht ar an dara leibhéal mar theagascóir i Scoil na mBráithre Críostaí, Rae an Iarthair, agus mar mhúinteoir buan i gColáiste Alexandra, Ardán Phort an Iarla, le linn a bhlianta tosaigh i mbun An Claidheamh Soluis; ach fuair sé taithí ar riaradh scoile tar éis dó Scoil Éanna a chur ar bun in Cullenswood House, Ráth Maonais, sa bhliain 1908. Bhí éileamh chomh mór sin ar áiteanna sa scoil gur aistrigh sé í go dtí The Hermitage i Ráth Fearnáin i 1910. Theastaigh uaidh 'neamhspleáchas intleachtúil' a chothú sa scoil: bheadh dearcadh Gaelach á chur chun tosaigh, teagasc dátheangach á chleachtadh, tírghrá á chothú, béim ar leith á cur ar an eolaíocht agus ar ábhair nua-aimseartha; agus bheadh carachtar na ndaltaí á mhúnlú agus bheadh baint ag na daltaí le ceapadh an churaclaim. Mar a léiríonn Fionntán de Brún ina aiste 'Pádraic Mac Piarais, Scoil Éanna agus Neamhspleáchas Intleachtúil na hÉireann,' bhain an Piarsach leas mór as ainm agus láthair na scoile chun an stair a leagan mar dhúshraith faoin oideachas a tugadh inti. Bhí baint le The Hermitage ag Wolfe Tone agus ag Robert Emmet, beirt a shaothraigh chun neamhspleáchas na hÉireann a bhaint amach. B'ábhar inspioráide don Phiarsach an leanúnachas staire sin, agus bhí stair na scoile a bhunaigh Éanna in Árainn ag teacht 'leis an dúil a bhí [aige] in eiseamláir náisiúnta oideachais a bhunú agus leis an luí a bhí aige le cumhacht an útóipeachais … mar shlí leis an seanmhúnla tuisceana a bhriseadh agus ord nua a bhunú ina áit' (162). Bhunaigh sé Scoil Éanna 'le hathghreim a fháil ar … neamhspleáchas intleachtúil [na hÉireann]' (168).
10 Chun cuidiú le forbairt intleachtúil na ndaltaí i Scoil Éanna thug sé deis dóibh aistí a fhoilsiú in iris na scoile, An Macaomh, le hais aistí na múinteoirí. Agus ar an gcaoi chéanna, chun a samhlaíocht a chothú, chuir sé an drámaíocht chun fónaimh: rinneadh staidéar sa scoil ar dhrámaí le William Shakespeare (104), aistríodh agus léiríodh radharcanna as Hamlet (69), d'fhreastail na daltaí ar dhrámaí san ardchathair, agus léirigh siad drámaí leis an bPiarsach féin agus le húdair Éireannacha eile (104) chomh maith le dráma le Rabindranath Tagore (165). Bhí an ghlóir-réim Macghníomhartha Chúchulainn ar cheann de na drámaí a chum sé: léiríodh í i mí an Mheithimh 1909 mar cheiliúradh ar dheireadh na chéad scoilbhliana. Gné eile ab ea é sin, agus an dara glóir-réim a chum sé, The Defence of the Ford, d'iarracht an Phiarsaigh leis an 'stair' a leagan mar dhúshraith faoi éiteas na scoile. Bhíodh sé de shíor ag cur Chú Chulainn mar eiseamláir den laochas faoi bhráid na ndaltaí agus é ag iarraidh ath-Chú Chulainn a dhéanamh den uile dhuine díobh, mar a dúirt duine de na daltaí sin, Pádhraic Óg Ó Conaire, ionas, mar a dúirt duine eile díobh, Desmond Ryan, go ndearnadh 'an invisible member of the school staff' den Chú (1919: 83).
11 Ar an drochuair thit líon na ndaltaí tar éis an aistrithe go Ráth Fearnáin agus bhí na costais a bhain leis an aistriú an-trom, ionas nach raibh an Piarsach in ann iad a ghlanadh. Thug sé a aghaidh ar Mheiriceá i bhFeabhra na bliana 1914 chun sraith léachtaí a thabhairt agus súil aige go n‑éireodh leis dóthain airgid a bhailiú leis an bhfadhb a réiteach. Sa bhliain 1912 scríobh sé chuig an dlíodóir Meiriceánach, John Quinn, ag lorg cabhrach uaidh. Bhí seisean tar éis turais W.B. Yeats agus Dhubhghlais de hÍde go Meiriceá a eagrú i dtosach na haoise, ach faoin am a ndearna an Piarsach teagmháil leis bhí sé tar éis éirí bréan de na hÉireannaigh ag teacht anall ag déircínteacht agus, mar a mhíníonn Úna Ní Bhroiméil ina haiste 'An Piarsach i Meiriceá,' 'shocraigh sé gan baint dá laghad a bheith aige le héilimh an Phiarsaigh'. Mhol sé don Phiarsach, áfach, 'dul chun cainte le John Devoy agus le Seumas MacManus' (219), rud a rinne sé. Dá thoradh sin, 'bhí dlúthnasc idir cuspóirí Devoy i leith [Óglaigh na hÉireann] agus misiún an Phiarsaigh,' ionas gur 'meascán d'ábhair chultúrtha agus ábhair náisiún[aío]cha pholaitiúla' (223) a bhí sna léachtaí a thug an Piarsach agus go ndeachaigh cuid den airgead a bailíodh chuig an Irish Republican Brotherhood a raibh Clan na Gael faoi cheannasaíocht an tsean-Fhínín Devoy nasctha leis ó 1877.
12 Sna litreacha a chuir a dheartháir Liam chuig Pádraig le linn na tréimhse a chaith sé i Meiriceá leag sé béim arís agus arís eile ar a thábhachtaí a bhí sé oiread airgid agus ab fhéidir a bhailiú, ach ar deireadh thiar ní bhfuair Pádraig dóthain leis na fiacha a ghlanadh. Bhí fonn air ina dhiaidh sin filleadh ar Mheiriceá, ach níor éirigh leis é sin a dhéanamh agus lean sé air ag coraíocht le fiacha na scoile fad a mhair sé.
13 Ba í an litríocht, a cineál, a tábhacht, a cleachtadh agus a hidéil (64) an dara hábhar mór a bhíodh idir chamáin ag an bPiarsach agus é ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis. Léiríonn Alan Titley ina aiste 'Gairm na Litríochta' gur den tábhacht é, dar leis an bPiarsach, a dhearbhú gurbh í litríocht na Gaeilge seachas an litríocht Angla-Éireannach fíorlitríocht na hÉireann, siúd is go raibh meas aige ar W.B. Yeats (65-68). Maidir le litríocht na Gaeilge, bíodh gurbh í an tseanlitríocht a chéadmhúscail an tsamhlaíocht ann, 'ba léir dó … nach bhfónfadh [a leithéid] beag ná mór don aois nua' (63) agus d'áitigh sé i sraith de léirmheasanna in An Claidheamh Soluis i 1906 nár mhór don nualitríocht a bheith nua-aoiseach: 'We would have our literature modern not only [in] form … but also in texture, tone and outlook. This is the twentieth century; and no literature can take root in the twentieth century which is not of the twentieth century' (Mac Piarais 1906).
14 Bhí an Piarsach ina scríbhneoir cruthaitheach chomh maith lena bheith ina chriticeoir agus foilsíodh cuid mhaith dá shaothar cruthaitheach ar An Claidheamh Soluis. Pléann Gearóid Denvir a chuid filíochta, scéalta agus drámaí Gaeilge, chomh maith le mórán gnéithe eile dá shaol agus dá shaothar, ina aiste fhairsing 'Ó Pheann an Phiarsaigh: Athléamh ar Shaothar Liteartha Gaeilge an Phiarsaigh.' Admhaíonn Denvir go raibh an Piarsach 'ar an eolas faoi staid réa[d]ach na Gaeltachta' (97), agus deir gur 'tearmann idéalach nó útóipe Gaelach,' 'domhan … a bhfuil luachanna an spioraid faoi rath agus faoi mheas ann,' 'domhan na soineantachta neamhurchóidí,' 'Pobal cráifeach a chleachtas gan cheist creideamh cóir na hEaglaise … faoi láimh chineálta a gcuid sagart den chuid is mó' (98–99) atá cruthaithe ag an bPiarsach sa chuid is mó dá ghearrscéalta. Áitíonn sé gur léiriú ar phobal agus ar shaol na Gaeltachta mar ba mhaith leis an bPiarsach iad a bheith atá san útóipe úd. Tá dath ar a áitiú, gan amhras, ach sílim nár mhór dó trácht ar na heisceachtaí, mar atá, an dá scéal inar chruthaigh an Piarsach diostóipe seachas útóipe.
15 Is é an scéilín 'An Deargadaol' an eisceacht is suntasaí, b'fhéidir. Más é an sagart 'mar phearsa shoilíosach gheanúil thuisceanach' (100) an t‑idéal, is é a mhalairt sin glan atá sa sagart sa scéal sin agus is é is cionsiocair leis an uafás a ghintear nuair a bhaineann sé mí-úsáid as a údarás, ní hamháin chun bean bhocht a fhógairt go poiblí toisc go raibh peaca éigin déanta aici, ach chun a ordú don phobal gan aon bhaint a bheith acu léi. Údarás an Stáit seachas údarás na hEaglaise atá i gceist sa dara sampla, 'An Bhean Chaointe,' ina ndaortar fear óg i ndúnmharú nach raibh sé ciontach ann, ionas go dtéann a mháthair as a meabhair nuair a fhaigheann sé bás i bpríosún. Tá toradh léanmhar ar imeachtaí an dá scéal sin i bhfad na haimsire freisin: sa chéad chás tugann an reacaire le fios go gcreideann sé gur scriosadh a chlann agus é féin mar go ndeachaigh siad thar chros an tsagairt, agus sa dara cás léiríonn a ndeir an reacaire agus a mhac i ndeireadh an scéil go bhfuil íde na mná agus a mic tar éis iad a shaighdeadh chun ceannairce in aghaidh údarás an Stáit (féach Ó Háinle 2000).
16 Tagann mí-úsáid na cumhachta agus an údaráis i gceist sa dán 'A Mhic Bhig na gCleas' freisin. Sa chás seo, deir Denvir go bhfuil 'cailleadh na soineantachta ag an mbuachaill óg tríd an míghníomh a rinne sé' (94) ar cheann de dhá ábhar an dáin. Ach ní féidir do dhuine peaca a dhéanamh gan a thuiscint go bhfuil a bhfuil á dhéanamh aige ina pheaca. Nuair nár thuig an buachaill go raibh peaca á dhéanamh aige, ní raibh peaca á dhéanamh aige agus ní raibh an tsoineantacht caillte aige. Deir Denvir freisin gurb é an dara hábhar atá ag an dán maithiúnas 'tuisceanach grámhar an reacaire' d'éis an pheaca (94). Tá sé sin bunaithe aige ar an dá véarsa tosaigh den dán, agus fágann sé as an áireamh an chuid eile de mar a ndéantar tagairt don sásamh a bhain an cainteoir as an bpóg a thug sé don bhuachaill agus é á chur i gcomparáid aige leis an sásamh a bhain sé as caidreamh fisiciúil le mná. Is léir go bhfuil sásamh gnéasach bainte ag an reacaire as an bpóg ('An lasair id' ghnúis / De m'uamhan bheadh bán / Dá léifeá mo rúin. // An té 'gá bhfuil mo rúin, / Ní fiú é teagmháil leat'), rud a fhágann go bhfuil an bonn bainte ag a thruaillíocht féin ón údarás atá éilithe aige le duine a dhaoradh nó maithiúnas a thabhairt dó, mar go gcoilleann aon sórt ciontachta éileamh lucht an údaráis ar ghradam morálta (féach Ó Háinle 2000: 131–138).
17 Cuireann Denvir ar ár súile dúinn go bhfuil an bás mar théama i gcuid mhaith de dhánta an Phiarsaigh agus áitíonn go bhfáiltíonn sé, mar a d'fháiltigh na filí rómánsúla, 'roimh an mbás … a thabharfas faoiseamh dó ó phianta an tsaoil agus ó bhuairt agus ó ennui na beatha daonna' (96). Maidir leis an dán 'Fornocht do Chonac Thú,' nochtann sé an bharúil spéisiúil go bhféadfaí an dán sin a léamh 'i gcomhthéacs thuiscint … na Rómánsaíochta faoi dhosheachantacht an bháis seachas mar aisling pholaitiúil ag tuar a bháis féin san Éirí Amach' (96). Dar le Denvir gurb é an bás a shlánaíonn an laoch agus a mhuintir sa dráma An Rí, ach nach mór don laoch óg a bheith saor ó chion (105). Ar an ábhar sin bhí ar an bPiarsach tréithe áirithe de chuid Chú Chulainn na Tána a scagadh as an léiriú a thug sé ar an laoch in Macghníomhartha Chúchulainn, tréithe 'nach gcuirfeadh leis an íomhá idéalach den laoch a bhí sé ag iarraidh a chruthú agus a chur chun cinn' (108).
18 Más pobal idéalach an pobal Gaeltachta atá cruthaithe ag an bPiarsach sa chuid is mó dá ghearrscéalta, is léir ón dá eisceacht atá luaite agam agus ó chuid dá shaothar dioscúrsach nach raibh sé dall ar fhíorshaol mhuintir na Gaeltachta. Pléitear an taithí a bhí aige ar an saol sin in dhá aiste sa díolaim seo, mar atá, 'An Piarsach i Ros Muc' le Seosamh Ó Cuaig agus 'An Piarsach agus an Ghaeltacht: Coincheapú agus Bearta Praiticiúla' le Caitríona Ó Torna. Thug an Piarsach cuairteanna ar go leor ceantar Gaeltachta, ach is i Ros Muc a chuir sé an teach á thógáil inar chaith sé mórán ama ina dhiaidh sin. Tugann an Cuaigeach tuairisc bhreá ar an aithne a bhí ag a shin-seanathair, Seán Ó Gaora, agus ag a mhac siúd, Colm, ar an bPiarsach, ar an gcaidreamh a bhí aige leosan agus le daoine eile i Ros Muc agus ar an ngean a bhí aige orthu agus acu siúd airsean. Chuige sin baineann sé leas as leabhar Choilm, Mise (1943), agus as roinnt foinsí áitiúla eile. Bréagnaíonn sé an bharúil nár thug an Piarsach 'aird ar bith ar an mbochtaineacht a bhí timpeall air i Ros Muc' agus tugann tuairisc ar an mbaint a bhí aige le toscaireacht a chuaigh go Baile Átha Cliath d'fhonn cabhair a iarraidh le scéim a chur ar bun le comhairle a chur ar an bpobal a chuideodh leo teacht slán ón eitinn a bhí 'ag leagan úr agus críon le chéile ag an am' (209).
19 Maidir le scríbhinní dioscúrsacha an Phiarsaigh, déanann Caitríona Ó Torna idirdhealú idir na cinn a scríobhadh roimh 1903 (nuair a ceapadh é mar eagarthóir ar An Claidheamh Soluis) agus na cinn a scríobhadh ina dhiaidh sin. I mblianta a óige, dar léi, bhí sé faoi thionchar dhúchasóirí ghluaiseacht na hAthbheochana (177) agus a gcuid bolscaireachta a léirigh an Ghaeltacht 'mar thobar an dúchais, gabhdán suáilce, áis oidhreachtúil don tír go léir' (176) agus a thug cur síos idéalach útóipeach ar mhuintir na Gaeltachta 'mar phobal a bhí dílis don traidisiún Gaelach, pobal soineanta cráifeach, pobal a bhí sona in ainneoin na bochtaineachta, pobal díograiseach, dolcarnach, umhal' (177). Measann sí freisin gur féidir a áitiú nach amhlaidh go raibh neamhshuim á déanamh aige 'de chruatan agus de dheacrachtaí an tsaoil' sna ceantair Ghaeltachta ach 'gur leag sé béim ar chráifeacht, glaineacht, cineáltas agus flaithiúlacht' mhuintir na Gaeltachta d'fhonn 'léargas úr a thabhairt ar cheantar agus ar phobal nach raibh meas orthu le fada' (182). A luaithe a bhí sé ceaptha ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis deir Ó Torna go bhfeictear 'plé agus cáineadh agus tuairimíocht réadúil i dtaobh shaol iarbhír na Gaeltachta i saothar dioscúrs[ach] an Phiarsaigh' (184) agus 'an cainteoir dúchais Gaeilge á cheangal le hÉireannachas agus le náisiúnachas [náisiúntacht?]' (185). Eisceacht ghránna, dar liom, ab ea an aiste 'Gleó na gCath' inar thug sé '"traitor"', '"fool"', '"weakling"' agus '"coward"' ar an nGaeilgeoir dúchais a rachadh ar imirce ón nGaeltacht. Amhlántacht agus neamh-mhothálacht dhochreidte ab ea é ráiteas mar sin a chur i gcló. Ní leor dar liom a rá, mar a deir Ó Torna, gur 'bhain géire neamhchoitianta' leis, fiú más amhlaidh gur léiriú é ar thuiscint an Phiarsaigh 'ar a thubaistí a bhí an imirce do thodhchaí na Gaeltachta, na Gaeilge agus na hÉireann trí chéile' (186). Os a choinne sin thall ní mór a admháil, mar a shonraíonn Ó Torna, gur iomaí moladh praiticiúil a rinne an Piarsach 'a mheas sé a chuirfeadh srian le nós na himirce' agus go dtugadh sé tacaíocht do scéimeanna den sórt sin a bhí á moladh ag Athbheochanóirí eile (186–187).
20 Ina haiste 'Smaointeoireacht an Phiarsaigh ar an Náisiúnachas agus ar an bPolaitíocht, anuas go dtí 1913,' luann Mary N. Harris gur áitigh an Piarsach i litir a scríobh sé chuig Tom Kettle i 1904 'go raibh gluaiseacht na teanga níos tábhachtaí ná an ghluaiseacht pholaitiúil, ó thaobh na náisiúntachta de' (247–248) agus gurbh é a bharúil i 1907 gurbh fhiú glacadh leis an leagan maolaithe den Rialtas Dúchais a bhí i gceist leis an mBille um Chomhairle na hÉireann 'ar mhaithe le smacht a bheith ag Éireannaigh ar chúrsaí oideachais' (248). De réir a chéile, áfach, thosaigh sé ag teacht ar mhalairt aigne. I mí an Mhárta 1912 bhunaigh sé an iris An Barr Buadh agus nuair a chuir sé an cumann polaitíochta 'Cumann na Saoirse' ar bun in Aibreán na bliana céanna sin, bhí sí mar ghuth ag an gcumann sin. I nGaeilge ar fad a bhí aistí na hirise úd agus ba é an Piarsach féin a scríobh tuairim is a leath díobh, idir fhilíocht agus phrós. Seachtanán a bhí inti ach, faraor, níor mhair sí ach trí mhí agus d'éag 'Cumann na Saoirse' thart ar an am céanna léi. Bhí sé de mhórthábhacht le An Barr Buadh gur thug sé an Piarsach agus Éamonn Ceannt le chéile (260). Radacach ab ea Ceannt mar is léir ó 'Fáth an Chumainn Nua,' aiste a d'fhoilsigh sé ar An Barr Buadh in Aibreán 1912 inar áitigh sé gur chóir do Ghaeil troid ar son na hÉireann agus go mbeadh orthu dul i dtaithí ar ghunnaí (254). Bhí an Piarsach níos measartha ach chonacthas dó anois, dar le Harris, 'gur deineadh faillí i gceist na saoirse i rith na mblianta' (254–255).
21 I Meitheamh 1913 thosaigh an Piarsach ag foilsiú na sraithe aistí dar teideal 'From a Hermitage' in Irish Freedom, nuachtán an Irish Republican Brotherhood, '"with the deliberate intention,"' mar a dúirt sé féin ina dhiaidh sin, '"of goading those who shared my political views to commit themselves definitely to an armed movement"' (259). Ar an 8 Samhain 1913 foilsíodh a aiste 'The Coming Revolution' inar áitigh sé go raibh gá le hairm agus gur ghá dul i dtaithí ar dhoirteadh fola (259–260), agus coicís ina dhiaidh sin bhí sé páirteach i mbunú Óglaigh na hÉireann. Tugann Harris léargas spéisiúil ar mheon an Phiarsaigh i dtaca le cúrsaí na mban (255–256 agus 263 nóta 39). I mí na Bealtaine 1908, thug sé '"the more important half of Ireland's population"' (140) ar na mná agus 'fuair sé locht ar a laghad ban a bhí ar choiste rialaithe na hOllscoile Náisiúnta agus d'áitigh sé gur chóir go mbeadh deis ag mná ar ollúnachtaí a fháil' (255). I 1912, nuair a bhí feachtas ar bun ag an Irish Women's Franchise League chun ceart vótála a bhaint amach do mhná, mhol sé 'meanma na mban' (255) nuair a ionsaíodh grúpa díobh ar shráideanna Bhaile Átha Cliath i ndeireadh mhí Mhárta na bliana sin agus dúirt dá mbeadh cúig chéad fear chomh misniúil leo in Éirinn nach 'i dtaobh le dea-thoil reachtaire Ghallda a bheadh saoirse Ghael' (An Barr Buadh, 5 Aibreán 1912). Gheall sé, ach a mbeadh Éire saor, go mbeadh ceart vótála agus 'gach cead agus gach céim [acu] dá raibh ag bantracht Éireann' sa seanam (An Barr Buadh, 12 Aibreán 1912); bhí iontas air 'nár éisteadh leis na teachtairí a chuir na mná chun na Comhdhála' faoin Rialtas Dúchais (An Barr Buadh, 4 Bealtaine 1912); agus, i gceann de na hailt 'From a Hermitage' i mí Iúil 1913, cháin sé na fir a cheap gur éileamh áiféiseach ab ea éileamh na mban ar cheart vótála. Luann Harris, áfach, gur chuir sé in iúl do na mná nár chóir an t‑éileamh ar cheart vótála do mhná a cheangal leis an éileamh ar Rialtas Dúchais agus gur iarr sé orthu a nasc le suffragettes Shasana a bhriseadh (256).
22 Ina aiste siúd, 'I dtreo an Mhíleatachais agus na Poblachta: an Piarsach agus an Pholaitíocht, 1913–1916,' aontaíonn J.J. Lee le Harris i dtaobh thábhacht na n‑aistí 'From a Heritage' agus 'The Coming Revolution' agus bhunú Óglaigh na hÉireann mar chéimeanna tábhachtacha ar bhóthar an Phiarsaigh ón náisiúnachas cultúrtha go dtí an poblachtachas agus an réabhlóid. Dar leis gurbh í aidhm an Phiarsaigh agus na haistí sin á scríobh aige 'dul i bhfeidhm ar cheannairí an IRB, ag léiriú go raibh an mianach ceart ann' ionas 'go bhfeicfeadh drong ceannais an IRB é mar réabhlóidí cruthanta a d'fhanfadh sa choimhlint go dtí an dé deiridh' (270–271, 273). Má bhí na ceannairí sin amhrasach faoina dhindiúirí poblachtacha, bhí deis aige i mí na Samhna 1913 'chun a dhindiúirí mar fhear míleata a neartú' nuair a bunaíodh Óglaigh na hÉireann agus go bhfuair sé 'ballraíocht agus gradam … in eagraíocht a raibh struchtúr míleata aige.' I mí na Nollag 1913, fuair sé a mhian nuair a ligeadh isteach é san IRB (274).
23 Nuair a thosaigh an cogadh domhanda i 1914, mhol John Redmond do na hÓglaigh dul isteach in arm Shasana. Scoilteadh na hÓglaigh agus bhí tionchar níos mó ná riamh ag an IRB ar an bhfórsa beag a bhí fágtha. Mar a deir Lee, 'bhí baill ag an IRB in ionaid straitéiseacha sna hÓglaigh' agus 'ba é an Piarsach ba mhó … a chuir lena thionchar san IRB agus sna hÓglaigh' (276) nuair a ceapadh é ina oifigeach preas agus ina stiúrthóir ar eagar míleata ag na hÓglaigh agus nuair a cheap an IRB i mBealtaine 1915 é mar bhall de choiste triúir a bhí chun na pleananna d'éirí amach a bhrú chun cinn agus a bheachtú. Faoi mhí Mheán Fómhair 1915 bhíothas tar éis é a thabhairt isteach in Ardchomhairle an IRB. Glacann Lee leis go raibh 'an phríomhpháirt ag an bPiarsach … i ndráma na Cásca 1916' (278): ba é a ainmníodh mar Uachtarán ar Rialtas Sealadach na Poblachta, a léigh an Forógra lasmuigh d'Ard-Oifig an Phoist agus a chinn ar an Éirí Amach a thabhairt chun clabhsúir le géilleadh gan choinníoll (278–279). Deir sé gur iompair an Piarsach é féin go 'honórach' le linn an Éirí Amach agus 'go dínitiúil, cróga' os comhair na cúirte míleata agus gur ghlac sé leis an mbás 'go calma' (279). Theip ar an Éirí Amach, ach is cinnte go raibh an Piarsach sásta glacadh leis go raibh a chuid fola á híobairt aige mar íobairt shlánaithe ar son shaoirse na tíre. Ach áitíonn Lee go húdarásach nárbh é an t‑éirí amach a tharla Seachtain na Cásca an t‑éirí amach a bhí i gceist agus a bhí á phleanáil ag na ceannairí, agus an Piarsach ar dhuine acu, le cúpla bliain roimh 1916 (279–280): ní 'íobairt fola' a bhí á beartú acu ach gníomh buach míleata.
24 San aiste dheiridh sa leabhar seo, 'Cáil an Phiarsaigh i ndiaidh a Bháis: Beathaisnéisí agus Breithiúnais,' pléann Gearóid Ó Tuathaigh na tuairiscí agus na breithiúnais atá tugtha ar an bPiarsach ón uair a cuireadh chun báis é i leith, agus an tionchar a bhí acu ar pholaiteoirí agus ar phobal na tíre. Is beag aithne a bhí ag an bpobal air sular cuireadh chun báis é; ach laistigh de bhliain i ndiaidh a bháis bhí foilsitheoirí ag iomaíocht le chéile ag iarraidh cnuasaigh dá chuid scríbhinní a fhoilsiú agus ag féachaint le scéal an Éirí Amach a mhíniú don saol mór. Ba é Desmond Ryan a d'fhoilsigh an chéad bheathaisnéis shubstainteach den Phiarsach, The Man called Pearse, i 1919. Deisceabal dílis de chuid an Phiarsaigh ab ea Ryan: iarscoláire de chuid Scoil Éanna ab ea é, agus teagascóir sa scoil sin ina dhiaidh sin; agus bhí sé páirteach san Éirí Amach agus in éineacht leis an bPiarsach in Ard-Oifig an Phoist. Ní nach ionadh, naomhsheanchas atá ina thuairisc ar an bPiarsach inar léirigh sé é mar 'laoch ionspioráideach … fathach fir agus tírghráthóir [a bhí] uasal go smior' (288). A dhála sin, 'portráid de naomh — cuid mhaith' (288) a bhí in La vie de Patrice Pearse a d'fhoilsigh an náisiúnaí Briotánach Louis N. Le Roux i 1932, agus beathaisnéis bháúil a bhí in Pádraig Mac Piarais a d'fhoilsigh Séamus Ó Searcaigh i 1938. Bhí cáil an Phiarsaigh '"cuisnithe" mar laochnaomh réabhlóid ghlórmhar na bliana 1916' (290–291). Sa tréimhse sin, an t‑aon tuairisc a foilsíodh inar cáineadh an Piarsach, Denis Gwynn, iarscoláire eile de chuid Scoil Éanna a chuaigh 'le saighdiúireacht sa Chéad Chogadh Mór in éide an Rí' a scríobh í (289). Ina aiste 'Patrick Pearse' a foilsíodh ar Dublin Review i 1923, 'chuir sé ina leith gur bhain sé úsáid as Scoil Éanna chun buíon ógánach imprisiúnach [sic] a earcú dá thionscnamh réabhlóideach' agus d'fhógair sé go raibh '"colossal egotism"' ag baint leis an bPiarsach (289).
25 Beagán faoi bhun leathchéad bliain tar éis an Éirí Amach 'bhí athrú ag teacht ar na hinsintí a bhí á bhfoilsiú ar thréimhse na réabhlóide' (291). I sraith d'fhoilseacháin idir 1961 agus 1973 nocht F.X. Martin 'dearcadh i leith an Phiarsaigh … a bhí fuaraigeanta agus criticiúil, muna raibh sé diúltach ar fad'; ina beathaisnéis Pádraig Pearse: A New Biography i 1966 fuair Hedley McCay lochtanna ar thuairimí an Phiarsaigh agus 'ar a chuid ráiteas faoin bhforéigean' (292); agus in The Imagination of an Insurrection i 1967 d'áitigh William I. Thompson 'go raibh an tsamhlaíocht fhileata (seachas an pholaitíocht phraiticiúil) go mór in uachtar' in aigne 'chuid de cheannairí an Éirí Amach, an Piarsach san áireamh' (293). Is léir go dtuigtear don Tuathach nach bhfuil na breithiúnais i gcuid de na saothair sin bunaithe ar aon taighde nua, murab ionann agus saothair le Breandán Mac Giolla Choille agus Pádraig Ó Snodaigh agus 'cnuasaigh éagsúla aistí' a foilsíodh i 1966 atá bunaithe ar thaighde nua agus atá 'níos meáite' (253). Spreag comóradh an leathchéid i 1966 agus roinnt cláir theilifíse díospóireacht i measc an phobail ar phearsantacht agus ar thréithe cheannairí an Éirí Amach.
26 Ansin sna seachtóidí tosaíodh ag foilsiú ábhar cáinteach faoin bPiarsach. In aiste dar teideal 'The Canon of Irish History: a Challenge' a foilsíodh i 1972, lochtaigh an tÍosánach, Francis J. Shaw, an traidisiún poblachtach go géar agus thug diamhasla ar thagairtí a rinne an Piarsach dá fhéiníobairt féin inar shamhlaigh sé í le bás Chríost ar an gcros; agus d'fhoilsigh Raymond J. Porter beathaisnéis ghairid, P.H. Pearse, i 1973 inar chuir sé 'milleán faoi leith ar an bPiarsach as a chuid scríbhinní "buile" ag adhradh an fhoréigin agus na féiníobairte' (294–295). D'fhoilsigh Ruth Dudley Edwards Patrick Pearse: The Triumph of Failure i 1977, leabhar a raibh 'taighde láidir mar thaca' aige, ach a raibh 'nóta criticiúil [nó] cáinteach' ann. Spreag sé 'conspóid, go háirithe, faoi thuair[i]míocht Dudley Edwards ar an gclaonadh h[o]maighnéasach, dar léi, a bhí láidir ins an bPiarsach' (295–296). Ba í an bheathaisnéis sin 'an cuntas ba chuimsithí agus ba dhúshlánaí dár scríobhadh ar an bPiarsach go dtí sin,' dar leis an Tuathach. 'Ba ghéire ar fad (agus ba bhinbí) an cáineadh ar an bPiarsach a dhein Xavier Carty ina leabhar In Bloody Protest: The Tragedy of Patrick Pearse' a foilsíodh i 1978 (296).
27 Faoi lár na seachtóidí bhí an choimhlint fhuilteach i dtuaisceart na hÉireann faoi lán seoil agus ba dheacair, dar leis an Tuathach, d'údair na leabhar úd éalú óna scáth. D'éirigh ceannairí polaitíochta, iriseoirí agus craoltóirí, agus an mórphobal seachantach ar chaint faoin Éirí Amach agus ar chomóradh a dhéanamh air. I 1979, áfach, rinneadh cothrom an lae a rugadh an Piarsach a chomóradh ar bhealaí éagsúla, agus d'fhoilsigh an scoláire oideachais, Séamas Ó Buachalla, bailiúcháin thábhachtacha de scríbhinní an Phiarsaigh an bhliain sin agus an bhliain dár gcionn (298–299). Sna hochtóidí agus anuas go lár na nóchaidí foilsíodh 'aistí agus corrleabhar ina ndearnadh iarracht gnéithe faoi leith de smaointe an Phiarsaigh agus dá phearsantacht a iniúchadh go grinn.' I gceann de na leabhair sin, Patrick Pearse and the Lost Republican Ideal a tháinig amach i 1991, rinne Brian P. Murphy 'cosaint láidir ar an bPiarsach' agus é 'ag míniú na [g]cúinsí áirithe staire sna blianta 1914–1916 faoinar ghaibh sé leis an bpoblachtachas míleata' (300). Deir an Tuathach go raibh 'an aeráid idé-eolaíoch agus an comhthéacs polaitíochta ag athrú in Éirinn' faoi thús na mílaoise nua agus go raibh foinsí nua eolais ag teacht chun solais, 'go háirithe an fhianaise ar imeachtaí Sheachtain na Cásca a thug Óglaigh a throid san Éirí Amach don Bureau of Military History,' ionas gurbh fhéidir 'saol agus ról an Phiarsaigh a mheas ar bhealach níos cothroime' (300–301), rud a rinneadh in The Life and After-Life of P.H. Pearse / Pádraig Mac Piarais: Saol agus Oidhreacht (eag. Roisín Higgins agus Regina Uí Chollatáin, 2009), san 'aiste mheáite' 'Patrick Henry Pearse 1879–1916' in Dictionary of Irish Biography (eag. James McGuire agus James Quinn, 2009) le J.J. Lee, údar na haiste leathdheiridh sa leabhar atá á léirmheas anseo, agus sa bheathaisnéis leis an scoláire Dúitseach, Joost Augusteijn, Patrick Pearse: The Making of a Revolutionary (2010), atá ar an leabhar is minice dá ndéantar tagairt sa leabhar seo.
28 Easnamh mór amháin atá ar An Piarsach agus 1916, go áirithe mar chuimhneachán ar Éirí Amach na Cásca 1916, nach bhfuil aon aiste ann faoi pháirt an Phiarsaigh san Éirí Amach sin. Is fíor go ndéantar roinnt mhaith tagairtí do ghnéithe di sin in aistí éagsúla sa leabhar, ach ba dhóigh liom gur thuill an chuid deiridh úd dá shaol go ndéanfaí cur síos agus plé comhtháite ar leith uirthi.
29 Tá an leabhar seo an-slachtmhar agus ar bheagán dearmad cló. Ní mór dom a rá, áfach, go bhfuil riar nach beag ann d'abairtí agus de fhrásaí máchaileacha, mar shampla:
'an iliomad réimse spéiseanna' (18);
'ceanglaíonn sé Parnell mar chomharba Tone' (51);
'chun an difríocht idir scríbhinní luatha na nualitríochta [agus X?] a mheas' (51);
'an ceathrar "taibhsí" a raibh tionchar chomh mór sin [acu] air' (51);
'léiríonn na scríbhinní seo go raibh spleáchas áirithe ar fhóram na hiriseoireachta don Phiarsach' (54);
'bhí dhá aidhm acu. An chéad cheann díobh ba ea an Ghaeilge a chaomhnú … agus ar labhairt na teanga a leathnú' (60);
'saol nach bhfuil éalú uaidh murarbh is fáinleoga an scéil' (74);
'léirítear … nárbh aon sifíní Éireannacha amháin a bhí ag séideadh faoin bPiarsach' (76);
'is iad liodán na laoch a léiríos' (90);
'… John Wilson Foster a d'áitigh.' (97);
'i gceann d'ailt oideachais' (161);
'an constráidiú idéalach a shainítear go háirithe le dúchasóirí' (185);
'Ba chóir go mbeadh airm ag Gaeil agus bheith ullamh' (252).
30 Feictear dom gurbh fhéidir gur tharla na botúin sin agus a leithéidí eile toisc nár caitheadh go leor cúraim le coigeartú téacsanna a scríobhadh don raidió nuair a bhí siad á réiteach le foilsiú.
31 Is maith ann an nóta beathaisnéise (307–308) a dhréacht Ciarán Ó Coigligh agus an Leabharliosta Roghnaithe (309–316) ina bhfuil an chuid is mó go mór fada de na leabhair dá ndéantar tagairt sna haistí curtha i dtaifead.
Mac Piarais, P. (1906) 'About Literature'. In: An Claidheamh Soluis, 26 Bealtaine 1906.
Mac Piarais, P. (1912) 'An Chúis dá Plé'. In: An Barr Buadh, 5 Aibreán 1912.
Mac Piarais, P. (1912) 'An Chúis dá Plé'. In: An Barr Buadh, 12 Aibreán 1912.
Mac Piarais, P. (1912) 'An Chúis dá Plé'. In: An Barr Buadh, 5 Bealtaine 1912.
Ó Cathasaigh, A. (eag.) (2012) An Barr Buadh. Baile Átha Cliath: Coiscéim.
Ó Háinle, C. (2000) 'An Piarsach: Misteachas, Moráltas agus Miotas'. In: Léachtaí Cholm Cille 30: 125–131. Cúrsa Gaeilge 4 (Bí ag Caint!) | Oideas Gael ar Líne
Oiriúnach dóibh siúd a bhfuil roinnt mhaith Gaeilge acu: cuir le do stór focal agus téigh i dtaithí ar ábhair nua a phlé.
Cúrsa Gaeilge 4 (Dé Máirt) — 7.00–8.30pm €160 Lán!
Cúrsa Gaeilge 4 (Dé Céadaoin) — 7.00–8.30pm €160 Lán!
Cuirfidh tú le do chuid scileanna teanga sa chúrsa seo trí bheith ag labhairt faoi thopaicí nua nó trí phlé níos doimhne a dhéanamh ar ábhair a bhfuil taithí agat orthu cheana. Beidh na ranganna ag an leibhéal seo ar siúl trí mheán na Gaeilge amháin ach níl sé riachtanach go mbeadh mioneolas gramadaí nó ardscileanna scríofa ag duine le páirt a ghlacadh! Beidh an bhéim ar scileanna comhrá agus cuirfidh múinteoir oilte treoir agus tacaíocht ar fáil le cinntiú go gcuirfidh tú téarmaí agus nathanna úra le do stór focal agus ag tabhairt seans duit soiléiriú a fháil ar cheisteanna ar bith a bheidh agat féin. Bainfidh na rannpháirtithe tairbhe as curaclam saincheaptha, agus ábhar foghlama a chuirfear ar fáil dóibh, a bheidh do mhúinteoir in ann a chur in oiriúint do riachtanais an ghrúpa. Shop 'n Spraoi na Nollag – Cathair na Mart | Blag Forbairt Naíonraí Teoranta
Cula4 @ na movies
Cuir tús le siopadóireacht na Nollag gan an teach a fhágáil!
Shop 'n Spraoi na Nollag – Cathair na Mart
Posted by: naionrai on: 10/12/2010
Tá margadh mór Nollag ar siúl i gCathair na Mart, Co. Mhaigh Eo an deireadh seachtaine seo (10-12 Nollaig). Tá idir seastáin, stábla beo, taispeántais, ceardlanna, seónna sráide, carúil na Nollag agus cuairt ó aoi speisialta…
Tá seónna puipéid, taispeántas rince agus ceardlanna do pháistí i measc an raoin leathain imeachtaí atá ar siúl thar an deireadh seachtaine. Ní amháin go bhfuil rudaí ann a shásaíonn na páistí ach is deis iontach é bronntanais Nollag uathúla agus lámhdhéanta a cheannach, le raon leathan táirgí ar fáil idir bhia, éadaí, cheardaíocht agus seodra, i measc mórán rudaí eile. Beidh carúil Nollag le cloisteáil ó chóir éagsúla agus sibh ag siúl timpeall thar an deireadh seachtaine.
Tá clár na n-imeachtaí ar fáil ar shuíomh FNT, mar aon le preasráiteas le tuilleadh eolais.
Is blag í seo atá dírithe ar an scoilphobal gaelach.
Go príomha orthu seo siúd a bhíonn ag obair i naíonraí/naíscoileanna nó mar thuismitheoirí do ghaeil óga a fhreastalaíonn ar sheirbhísí cúraim leanaí lán-Ghaeilge.
É sin ráite, is deis é lucht na naíonraí a chur i measc pobal na Gaeilge agus an Gaeltachta i gcoitinne agus beidh neart eolas dóibh siúd atá Gaeilge acu (nó atá a fhoghlaim).
Is é an luath-thumoideachais iomlán bunchloch sealbhú teanga sna naíonraí/naíscoileanna agus mar sin féin, is iad na naíonraí agus na naíscoileanna bunchloch an chórais luath-thumoideachais iomlán in Éirinn! I rith na bliana 2011, áfach, dhírigh an tÚdarás féin agus a chuid Coistí Réigiúnacha ar ábhair dá leithéidí, go háirithe i dtaca le feidhmeanna fiontraíochta agus fostaíochta an Údaráis, le Straitéis 20 Bliain an Rialtais don Ghaeilge 2010-2030 agus reachtaíocht Gaeltachta nua a bhí beartaithe. Newly commissioned works by Andrew Duggan, Nuala Ní Fhlathúin and Eoghan Mac Giolla Bríde with Olwen Fouéré and Siobhán Dempsey. These works interrogate Gaeltacht landscapes and the collection of the National Gallery of Ireland.adóir Siobhán Dempsey. An bhliain dar gcionn d'fhill sé ar Ghisborne, in aice le Ballengarook, agus chuaigh ar ais go dtí Melbourne sa bhliain 1876 chun a chuid scolaíochta a chríochnú i gColáiste Naomh Pádraig.
Bhailigh Nioclás timpeall 600 leabhar agus a leath i nGaeilge. Inniu tá siad le fáil i Lárionad Léinn Choláistí Mhuire agus Newman, a bhaineann le hOllscoil Melbourne. Tá dhá lámhscríbhinn shuimiúla sa bhailiúchán:
Bhí Nioclás sáite i gcúis an Rialtais Dúchais in Éirinn. Bhí sé chun tosaigh in eagraíochtaí náisiúnacha Éireannacha in Melbourne.
Ba mhór an babhta air Éirí Amach na Cásca. Chuaigh an ghlúin óg le Sinn Féin agus tháinig scoilt sna heagraíochtaí Éireannacha in Melbourne. Sa bhliain 1919 d'éirigh Nioclás as gnóthaí poiblí.
Bhí air a chéad chuairt ar Éirinn a chur ar athlá de bharr na dTrioblóidí thall, agus fuair sé bás i Melbourne ar 14 Eanáir 1920 in aois a sheacht mbliana is caoga. D'fhág sé iníon agus triúr mac ina dhiaidh.
[1] Suíomh a thaispeánann lámhscríbhinni Gaeilge ó Éirinn agus ón Astrail, agus lámhscríbhinni ar leis an Domhnallach iad san áireamh. Ní fios go cruinn cé mhéad duine atá ag labhairt na Gaeilge sa Ghaeltacht ar bhonn rialta, ach ní dócha go mbeadh sé míchruinn a mhaíomh go bhfuil níos lú ná 30,000 duine as an 80,000 de dhaonra an limistéir oifigiúil ag úsáid na teanga go laethúil. Last modified: Monday 9 th June, 3.48 pm Tonight, Máirín is joined by young people from Coláiste Naomh Eoin in Inis Meáin on the Aran Islands. Anocht ar an gclár, beidh Máirín Nic Con Iomaire ag cur agallaimh ar dhaltaí ó Choláiste Naomh Eoin in Inis Meáin, Oileáin Árann. Beidh siad ag caint léi faoi shaol an oileáin, agus cloisfimid léargas leaid óg as Baile Átha Cliath atá ar scoláireacht chun na scoile in Inis Meáin. Cl Cult an fhealsúnaí. - Druide gaulois.
Gaulish cult.
Cult an fhealsúnaí. Albios, Bitu agus Anderos aontaithe san fháinne céanna. Albios, Bitu agus Anderos aontaithe san fháinne céanna. Sa Druideachas, téann an fhealsúnacht agus an reiligiún lámh ar láimh. Rinne mé iarracht an méid a d'fhéadfainn a fhoghlaim ón gcult Galltach a thabhairt chomh maith agus is féidir, agus creidim go bhfuilimid an-ghar dá raibh. Maireann cuid eile é mar reiligiún fealsamh agus cuid eile mar fhealsúnacht reiligiúnach de réir a gclaonadh lonrúil nó obscurantist níos mó nó níos lú. Tá penchant ag na obscurantists do Donnotarvos agus na cinn lonrúil do Lug. Sa Druideachas is focal é an solas a ainmníonn an t-am a ghluaiseann, is é an dorchadas an téarma a ainmníonn am stad sa domhan lonrúil (rud a chiallaíonn am gan scéalta). Ar aon chuma, tá an dá thaobh seo doscartha. Bíonn na searmanais go léir ar siúl san oíche i nglanadh do chultúir baineann agus i rith an lae in aice le máistirchrann (céad bliain) do chultúir fireanna. Glacann drugaí páirt sa dá chineál. Tógann gach searmanas trí lá iomlán. Baisteadh draíochta. Tugtar baisteadh draíochta ag an té is mó a bhfuil oideachas air ar bhealach smaointeoireachta agus ar theagasc an Druideachais, is féidir gurb é seo an draoi, ceann de na h-ubhagáin nó an file más é an t-aon duine a bhí i láthair tráth an bhaisteadh. Faigheann an té a fhaigheann baisteadh a ainm nua ag an nóiméad seo dá shaol, inscríofa ar a chroí (lár an duine), is cloch bhán greanta í a fhaigheann sé ón oifigeach a roghnaíonn é agus a thugann a ainm dó. Tá an t-ainm a shanntar inscríofa taobh istigh den chloch arb í íomhá meafarach síol í. Nuair a dhéantar an duine a bhaisteadh, faigheann sé uisce, péacfaidh an síol a bhuíochas leis an uisce seo agus scaipfidh planda a léireoidh cosáin spiorad an tionscnaimh, toisc gur sliocht tionscnaimh é i dtreo shaol an duine fhásta. Mar sin ba chóir a thuiscint nach nochtar an t-ainm a thugtar ar an duine ach le cuma an phlanda agus leis an bhfás atá air, i bhfocail eile, le linn a shaoil. Bhí na Gaeil i dteannta a n-ainm rúnda, leasainm coitianta. Ón rud a thuig mé go raibh ainm acu ar a spiorad, baineann an spiorad leis an diaga, agus ainm as a n-ionracas coirp atá freagrach as an duine. Is é an iontráil é ar chosáin an chrainn dhomhanda, kernunos, agus caithfidh eolas domhain a bheith aige ar a chultúr roimh bhaisteadh. Tugtar é seo dó trí eolas ar scéalta finscéalta a threibhe. Rinneadh ionadaíocht ar an nGealach i bhfoirm láir hippocampus a chothaíonn na farraigí neamhaí. Cothaíonn solas na gealaí (a bainne) an domhan istigh. Taobh dorcha den domhan spioradálta. Rinneadh ionadaíocht ar an nGealach i bhfoirm láir hippocampus a chothaíonn na farraigí neamhaí. Cothaíonn solas na gealaí (a bainne) an domhan istigh. Taobh dorcha den domhan spioradálta. Airgeadra céanna Parisii, taobh fisiceach. Bean iontach. Airgeadra céanna Parisii, taobh fisiceach. Bean iontach. An Pósadh Gall. Bhí grá ardaithe ag na Gaeil go céim naofa. Tá a fhios againn gur tharla na searmanais faoi cheannbhrat na gcrann, in aice le háit chloiche agus fiú monolithic, as a raibh earrach ag sreabhadh. Tá siombalachas uiscí na beatha i láthair an-mhór. Is abairt é "Beliassu Sète" a ainmníonn pósadh. Ciallaíonn sé seo "an tarraingt is láidre", áilleacht an chomhartha agus a marthanacht. Is féidir leat é a aistriú trí "an bealach álainn", nó níos simplí trí "an grá". Ní fhágann na téacsanna a d'fhág siad aon amhras faoi mholadh agus ingearchló na meon go dtí an chéim is airde. Bhí a ngrá socraithe i gcloch, ba bhealach é chun é a dhéanamh go síoraí. Seo cúpla ceann. "Tingi beliasusetere garise iexstumisendi" Ar do bhealach, an tarraingt is láidre, mo bhanríon, glaoigh orm fear céile. * caithfear a thuiscint gurb iad na mná cosán naofa na beatha do gach duine Gall. "Ilobilebeliasusete re ga iexstumisendi" Tú an tarraingt is láidre, tiocfaidh sé, glaoigh orm fear céile. Déantar dhá dhéithe a agairt le linn an phósta, is é Papisonos, athair na mbrionglóidí nach duine seachas Kernunos é toisc gurb é an té a rialaíonn bóithre an spioraid, agus an ceann eile Bélim'na, ar a dtugtar Belisama freisin, "an áilleacht is mó ". "Níor imigh Adiantunne ná naoisetu" An-inmhianaithe, ná fág muid is cuma cén. Taispeánann an abairt seo go soiléir go bhfuil an bhean saor óna rogha féin agus go n-iarrann an fear uirthi fanacht i gcónaí. Taispeántar an meas is doimhne ar an bhfáinne laistigh den phósadh agus léirítear é. * "Geneta imi, data vimpi" Is cailín maith álainn mé. Tá sé ar cheann de na habairtí a luadh ag am an phósta, baineann sé le shliocht maith ach go háirithe le sláinte mhaith na gcéilí. * "Calia ueïobiu sauni tioberte mouno" Pósfaidh mé iníon Cala le Saunos a raibh Mogunos aici. Mar sin is féidir le máthair linbh a rugadh cheana pósadh tar éis breith a thabhairt d'athair an linbh. Níl cosc ar ghrá roimh phósadh. * "Nata uimpi,curmi da " Cailín álainn, tabhair beoir. Léirmhínithe ag: meisceann cailín deas me. Tá suim mhór ag ár nGaillimh in áilleacht na mban, nach mór dóibh gan amhras a dhéanamh trí iad a fheictear. Níor shéan Gaulois é, ba bhreá le mná iad. Cult na beatha tar éis bháis. I measc na nGallach, tá saol ann roimh bhreith agus saol tar éis bháis, níl sa saol trastíre ach sliocht, scéal. Is é an metempsychosis an creideamh in aiséirí anam agus spiorad i gcorp nua eile. Arís, ní mór dúinn cuimhneamh gurb é an t-anam an tsuim, grúpáil carachtair atá mar bhealach díreach chun freagairt do chás. Is é suim na gcarachtar atá mar bhunús le príomh-acmhainn sentimental le haghaidh imoibriú. Cé gurb é an intinn suim na machnaimh go léir mar gheall ar fhoghlaim, cuimhní cinn nó malartú casta agus ní bunscoile. Comhcheanglaíonn an spiorad agus an t-anam in aonán ar leith do gach duine agus áitíonn an spiorad áit réamhtheachtach ansin, divinified. Mar sin tá scéal pearsanta ag gach ceann acu a éiríonn as focal dia na haimsire, Kernunos. Mar sin cén fáth go stopfadh Kernunos ag labhairt ós rud é nach féidir leis an bhfocal ama stopadh, nach féidir leis seasamh go fóill? Chreid ár nGaillimh gur tine a bhí sa saol le himeacht ama, nó sruth uisce beatha (is é seo an Alfa agus an Omega) a bhog i dtreo amháin nó i dtreo eile, ag rianú cinniúint gach ceann acu. Cosúil le craobhacha crainn, crisscrossing agus a thabhairt le chéile agus a fhágáil dá chéile a leithéid nó a leithéid a bheith ann. Is tagairt í don nathair naofa arb é meafar ríthábhachtach an chosáin aistrithe atá ann ag foirceannadh trí chrann ama an chruthaithe. Chruthaigh reiligiúin agus fealsúnachtaí uile an domhain dogma a bhaineann le ceann eile in áit eile tar éis bháis. Cibé an dtugaimid é, wallala, Paradise nó fiú ifreann, tá an smaoineamh seo uilíoch. Tá sainiúlacht na nDrugaí tógtha ar a uilíocht i ndáiríre. Mar gheall ar chosáin gan teorainn an chruthaithe, tá gach rud eile indéanta. Agus fiú gur féidir leis na scéalta eile seo, na saolta eile seo, stair an domhain atá ar eolas ag gach duine aonair a athchruthú. Is féidir an t-aiséirí, nuair a bhíonn dhá scéal ann roimhe seo a chuaigh i dtreo a chéile mar gheall ar bhás, a bheith ann. Spreagtha ag an draoi nó "de thaisme". Féadann Drugaí Uilechumhachtacha bóithre ama a rialú agus iad a thrasnú. Glacadh le breithniú ar fiú go leor machnaimh fealsúnachta é. An chuid is mó den am, cuirtear na cosáin seo i gcomparáid le dánlanna faoi thalamh a dtagann réaltacht eile chun cinn iontu. Tá an réaltacht eile seo, bóthar, corpraithe sna cosáin ar a dtugtar lasmuigh den domhan lár, bíodh sé i bhfréamhacha an chrainn naofa, as a dtagann saol anaithnid toisc go bhfuil siad i bhfolach, nó i mbrainsí an chrainn naofa, as a dtagann an spéir , agus go háirithe na réaltaí dóibh siúd atá ann anois i neamhbhásmhaireacht biotáille, meastar gur cuid den lonrúil iad. Mar sin tá gach duine a bhfuil rochtain aige ar an spéir, tar éis iompú ina réalta agus is féidir linn iad a fheiceáil i spéir na hoíche. Ón rud a raibh mé in ann teacht as an bhfealsúnacht Galltach seo, tá cumhacht faighte acu seo anois chun a gcuid ama a chruthú, tá Kernunos nua ann, amanna nua, grian nua ....... le saolta difriúla a chruthaíonn siad féin as seo amach an stair faoi leith is coiteann do gach ceann dá mbunú. Tá na daoine seo a fuair bás agus a shroich barr spiorad an duine, i bhfad níos mó i ndáiríre, anois mar dhia uilechumhachtach a chruthaithe féin, in íomhánna ríthe agus banríonacha na spéire, na réaltaí síoraí atá le feiceáil mar a gcinn féin pearsantacht nuair a bhíonn an spéir soiléir go leor. Tá stádas na dtoghthóirí, lonrúil a sheinneann amhrán an chruthaithe faighte acu. An ceann ina ndearna an té a rinne a dheasca. Baineann clogad sciathánach na nGallach leis na baill tofa i bpróiseas an ascension, tá "spiorad na heitilte" acu siúd a d'fhan ar talamh, cosúil le ríthe aingeal nó banríonacha a bheidh ag eitilt chun na bhflaitheas lá amháin. Cibé scéal é, luann Druideachas saolta comhthreomhara. Beidh na focail seo doiléir do chuid acu agus geal le focail eile. Ba chóir a thuiscint go bhfuil crann cruthaithe i ngach duine againn, a bhfuil a bhunús suite leis na 7 séipéal fealsúnachta. Ní bhaineann an rud a thiocfaidh chun bheith i ndiaidh an bháis ...... ach dóibh siúd a ghlac an cosán seo. Is é an crann ama Kernunos an dia mór uilechumhachtach. Dá bhrí sin táimid ag a chruthaithe, a chlann agus a thorthaí. Torthaí a chruthóidh crainn nua agus amanna cruthaitheacha nua nuair a bheidh siad scoite ón gcrann. Feictear bás agus ascension mar athbhreithe, i spiorad saor an chruthaithe. Tá sé seo dóibh siúd a shroicheann barr an chrainn. Dóibh siúd a fhilleann ar chosáin Aiduos, domhan na'ag an mbun, déarfaimid go bhfuil siad reincarnated trí fhréamhacha nua ach go bhfuil siad fós mar chuid den chrann. Is é athbhreithe na fola, an chine agus a carachtair. Nuair a deirim cine, táim ag tagairt don ghné teaghlaigh, ní amháin do dhath craicinn nó do chineál áirithe eile moirfeachais, do ghrúpa cultúrtha geografach i bhfad i gcéin nó nach ea, is comhlacht den inscne chéanna é de thréithe géiniteacha a atáirgeann an an cineál céanna anima. Mar sin is féidir an t-anam a athainmniú i gcorp a bhfuil an chuma air go raibh an duine a bhí ag caitheamh (cosúil le ball éadaigh), agus an spiorad corpraithe i réalta nua síoraí. Iad siúd a fuair bás sula bhfuair siad an intinn thar cionn, rith siad isteach i ndomhan eile, comhthreomhar lenár saol féin, go dtí go bhfuair siad bás ina seanaois le hintinn a bhí críochnaithe ag eolas agus níos fearr ná an duine, ag teacht mar sin i spéir na réaltaí. Tá na cúinsí seo inghlactha don reiligiúnach le hathbhreithe an anama trí na fréamhacha agus don fhealsamh le buanú an spioraid trí na torthaí. Is é an talamh ina ndéantar fréamhacha an chrainn a atógáil i gcónaí, corprú an mháthair-bandia dorcha dorcha ar a tugadh Gaia i measc na Gréagach agus gur ghlaoigh na Gaeil le hainm a shíníonn an sliocht a tharchuireann beatha, bás agus athbhreithe an anama. Is é (Mori et genata) an máistir lárnach. Sa Christendom, tugtar Muire uirthi. Ní mór dúinn a bheith cúramach go bhfuil incarnation earthly agus cosmological diaga eile ag gach deity. Tar éis bháis is sliocht chuig an diaga é. Ar ndóigh, ciallaíonn an íomhá seo go leanann an duine nach maireann ag deireadh a shaoil ag maireachtáil i gcrann cosmeolaíoch an ama agus dá bhrí sin inár gcuimhní cinn coitianta leis na smaointe go mbeidh tiomnacht air mar ghrian a leanann ag soilsiú ár smaointe. Fásann an spiorad i dtreo an tsolais. Rud tábhachtach le cuimhneamh, rinneadh na hadhlacthaí ag bun na gcrann, mar is iad mairbh an ama a chuaigh thart a chothaíonn cuimhne an chrainn chultúir. Tá na comhlachtaí seo cosúil le cuimhní cinn a chothaíonn saol an lae inniu agus an todhchaí. Is cuid é seo de chultúr an tairbh uasal agus Esus. Tarchuireadh an modh adhlactha daoine seo chuig Críostaithe agus adhlacadh na chéad Chríostaithe marbh ag bun cholúin na n-eaglaisí arb é réamhchumrú cloiche stoca chrainn na foraoise iad. Suite ar ardchlár Gergovie in Auvergne, rinne tochailtí seandálaíochta cnámharlach mná a thochailt, gearradh a lámh agus cuireadh í taobh istigh de umar, cúlchiste uisce. Déanta na fírinne, cuireadh cosc uirthi a hintinn agus a corp a tharchur chuig na crainn. Agus mar sin ní fhéadfadh sí a bheith reincarnated ar an mbealach seo. Ba é an pionós uachtarach a rinneadh gan amhras ar dhraíocht. Le Rómhánaigh a thóg a dteampaill ansin. Tá an tsubstaint ríthábhachtach reincarnated i gcrann an spiorad uilíoch. Sílim go raibh ar na leanúna is mó a bhfuil baint acu leis an Cruinne seo Druidism, comhartha a chaitheamh ar an mbarr, líníocht de chrann beag, brainsí, stoc agus fréamhacha san áireamh. Mar gheall ar deireadh, is é an tsiombail seo den chrann spioradálta éabhlóid shíoraí an spioraid. Smaoineamh fealsúnachta. "Ní mhíníonn an draoi rudaí, spreagann sé iad sa spiorad." Tá an crann draíochta suite i dtrí aiseanna agus tá trí phrionsabal ag gach ceann acu: ama, fisiceach agus spioradálta. -an am atá caite, an lá inniu, an todhchaí; -an domhan thuas, an ceann sa lár, agus an ceann thíos; - an domhan diaga, domhan an duine, agus domhan na n-ainmhithe. Mar sin caithfear trí aiseanna a choinneáil mar thosaíocht: am an ama, corp agus corp na hintinne. Tá an crann teampall seo i ngach duine againn. Paisean agus soiléireacht, i reiligiúin uile an domhain ina bhfuil ríocht an domhain agus ríocht dhiaga beagnach, beagnach. Tá an draíochtachas difriúil sa mhéid is go bhfuil an ríocht thíos paisean, agus is soiléire an ríocht thuas. Leis na Drugaí, baineann an smaoineamh go léir leis an diaga, agus is ainmhí an t-imoibriú instinctach ar fad. Deirim smaoineamh fealsúnachta in ionad smaointeoireacht fhealsúnachta toisc go bhfuil an Druideachas bunaithe ar bhealach smaointeoireachta neamh-dhíreach, cosúil le machnamh i scáthán .... d'uisce ama. Seo an coincheap "fealsúnacht". Is í an fhealsúnacht an ealaín a bhaineann le machnamh a bhrú trí threoir ciallmhar a ghlacadh gan cinnteacht dhaingean a sholáthar, is é machnamh fealsúnachta ar an láimh eile trascríobh an domhain atá timpeall orainn trí mhachnamh a mhíníonn, gan a bheith faoi réir ár mothúcháin a threoraíonn é, an mhaith nó drochrudaí atá ann, gan iad a mheas de réir cúinsí soiléire. Tógann sé gach rud chun domhan a dhéanamh, agus gach uair a fhásann brainse den chrann i dtreo amháin, fásann ceann eile sa treo eile. Seo an rud a chothromaíonn an crann domhanda i ndáiríre. Go bunúsach tá an láithreán logarythmix comhdhéanta de Nótaí (ceoil?) A bhfuil súil agam a mbeidh athshondas faoi leith ag gach duine agaibh. Coincheap an mhaith agusmícheart. Tá coincheap an mhaith agus an t-olc an-randamach sa Druideachas, i ndáiríre, ní nochtar é i ndáiríre ach leis an mbreithniú egotistical nó coitianta atá ag duine ar ábhar áirithe. Tá sé an-deacair breithiúnas a thabhairt ar an rud atá ceart nó nach bhfuil, mar shampla, is féidir bréag nó rud neamhspóite a shábháil uaireanta agus stiogma cúinsí eile a spreagadh. Cé gur féidir le gníomhas maith a bheith tubaisteach nó gan a bheith ag brath ar an dearcadh a leagaimid féin. Ní furasta breithiúnas a thabhairt le cinnteacht ag brath ar an dearcadh a leagaimid féin dá bhrí sin. Is í an smaoineamh fealsúnachta an ealaín a bhaineann leis an gcuid inmharthana agus neamh-inbhuanaithe de gach rud a mheá trí na seacht bpríomh-mhothúchán atá ann ón mbreith. Trí mhothúcháin gach ceann de na seacht séipéal. Ní chruthaítear ach tuairim shoiléir ansin ar ábhar machnaimh. Seo mar a fhoirmítear cothromaíocht chrann domhanda Kernunos, athair na mbrionglóidí agus an ama (aimsir an spioraid). Coincheap na fírinne. Ní dhéantar coincheap na fírinne a atreorú riamh i nDochtúireacht Gall, tá sé ag an leibhéal céanna le réaltacht na fírinne. Tá amhras ann go bhfuil bréag mhealltach sa bhrú gníomhach is lú le linn caingne nó nochtaithe. Fiú más cosúil go bhfuil an chaint soiléir. Tá an fhírinne infheicthe, réaltacht inláimhsithe, nach gá a fhorchur. Ní cuid den dioscúrsa Druidiúil aon bhrú agus fórsa a úsáidtear chun réaltacht a fhorchur. Is fíor an rud a deirtear, ní dhéanaimid sa dioscúrsa tandent nó polaitiúil. Fiú más cosúil go bhfuil abairt stingy le focail, is fearr í a fhágáil ansin ná an leath-bhréag a chur i mbaol. Nó is fearr an meafar a úsáid. Bheadh sé furasta é seo a chur amú le smaointeoireacht mheiteafiseolaíoch, ach níl, tá smaointeoireacht draíochta bunaithe ar fhírinní comhdhéanta. D'úsáid na Gaeil focal faoi leith chuige sin, tabharfaidh mé duit é nuair a bhfaighidh mé é i mo nótaí. Chun é a thuiscint go maith, caithfidh tú é a fheiceáil mar chluiche. Dóibh siúd a bhfuil suim acu focail na n-amhrán ar RÍ-RÁ LE HECTOR a fhoghlaim, crochfar na liricí ar shuíomh Foinse, www.foinse.ie. Léirigh imscrúdú a rinneadh ar Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte gur sháraigh an Fheidhmeannacht na dualgais reachtúla teanga atá daingnithe i bhfo-ailt 9(1) & 9(3) d’Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 agus í i mbun cumarsáide le tuismitheoirí agus caomhnóirí daltaí bunscoile i gceantar Gaeltachta Dhún na nGall i dtaca le seirbhísí fiaclóireachta. Cuimhneachán an 'Mine'
Leacht Cuimhneacháin an Mine agus obair athchóirithe déanta air le gairid.
Is féidir an bróisiúr faoin gComóradh 100 Bliain a léamh/íoslódáil mar PDF ach cliceáil ar an bpictiúr thuas, nó ar an nasc seo (íoslódáil – clic ar dheis) – Cuimhneachán an 'Mine' 1917 – 2017.
Tá an chrois nua curtha suas agus an leacht athchóirithe socraithe ar ais sa gcarraig ar an Trá Shalach. Cóil Pheatsaí Ó Féinneadha a rinne an chloch i miotal, atá ina mhacasamhail den chrois a bhí ar an gcéad leacht, a nochtaíodh i 1970. Tá beagán eile oibre le déanamh leis an áit a réiteach don deireadh seachtaine cuimhneacháin, a bheas ag toaí i gceann coicíse, le Aifreann ar an gcladach, in aice láthair na tubaiste, ar an Déardaoin, 15 Meitheamh.
Tá clár an deireadh seachtaine socraithe anois agus tá bróiséirí le piocadh suas sna siopaí agus in oifigí éagsúla sa gceantar le eolas faoi na imeachtaí atá bearthaithe. Seo a leanas an leagan amach a bheas ar an deireadh seachtaine cuimhneacháin:
Dé Sathairn, 17 Meitheamh, 2.30pm: Seoladh an leabhair – 'Mine' an Locháin Bhig, sa bPoitín Stil, Indreabhán.
Dé Sathairn, 17 Meitheamh, 8.00pm: Ceolchoirm Mhór an Chuimhneacháin i Seanscoil Sailearna, Indreabhán.
Ba mhaith leis an gcoiste a mheabhrú do dhaoine go mbeidh an dráma PLÉASC saor in aisce, ach ní mhór ticéid a chur in áirithe mar tá teorainn leis an méid daoine ar féidir a cheadú, ó thaobh sábháilteachta agus rialacha árachais. Más mian le daoine síntiúis a thabhairt, beidh buicéid ar an láthair. Is féidir ticéad a chur in áirithe trí ríomhphost a chur ag an seoladh speisialta pleasc2017@nullgmail.com nó glaoch a chur ar oifig Fíbín ag (091) 505855. Chomh maith leis sin ní bheidh aon chead ag daoine tiomáint síos ag an Trá Mhór an tráthnóna sin. Beifear ag iarraidh ar dhaoine carranna a pháirceáil ag Séipéal an Chnoic agus úsáid a bhaint as córas taistil a bheas curtha ar fail ó Shéipéal an Chnoic go dtí an Trá Mhór.
Foireann Sacair Chois Fharraige ina Seaimpíní
Foireann Sacair Chois Fharraige ar éirigh leo Sciath Chonnachta a thabhairt anoir ó Pháirce Éamonn Deacy ar an Domhnach seo caite, nuair a bhuail siad East United ón Baile Bán leis an scór 4 – 1.
Ar chúl, ó chlé: Ann Marie Brennan (Urraithe), Niall Mac Diarmada, Aodán Ó Maoileoin, Declan Ó Cualáin, Tomás Ó Conghaile, Cuán Mac Dubhghaill, Eoin Ó Céidigh, Eoin Ó Coistealbha, Cathal Ó Conghaile, Dara Mac Dubhghaill, Luke Ó Riada, Seán Ó Donnacha, John Dunworth.
Chun tosaigh, ó chlé: Chris Ó Biadha, Ciarán Seoighe, Michael Ó Conaire, Leon Mac Lochlainn (Capt.), Dónal Ó Ceallaigh, Máirtín Ó Curraoin, Cóil Ó Coistealbha, Liam Mac Donnacha, Gearóid Ó Curraoin. [Pictiúr: Donncha Ó hÉallaithe]
Lá stairiúil ab ea an Domhnach seo caite do Chlub Sacair Chois Fharraige nuair a bhuail an fhoireann sóisear East United ó Chathair na Gaillimhe, i gcluiche ceannais Chonnachta sa Sciath i bPáirc Éamonn Deacy. Thaisteal cuid mhaith daoine isteach go Gaillimh le tacú le foireann na Gaeltachta.
Ón tús bhí buachaillí Chois Fharraige thar barr agus níor thóg sé ach ceithre noiméad orthu an liathróid a chur san eangach. Rinne Dónal Ó Ceallaigh ruathar síos an taobhlíne agus chuir sé an liathróid isteach i mbéal a chúil, áit a raibh Chris Ó Biadha ag fanacht air len é a chur san eangach lena chloigeann. Bhí Cois Fharraige ceann chun tosaigh agus ag imirt thar cionn. Rinne East United ionsaí ar chúl Chois Fharraige ach d'éirigh le Eoin Ó Coistealbha sábhailt iontach a dhéanamh agus a fhoireann a choinneáil chun tosaigh.
Go gairid ina dhiaidh sin cuireadh liathróid fada síos an pháirc. D'éirigh le Chris Ó Biadha sa rása chun an dara cúl a scoráil dá fhoireann. Níor shuigh Cois Fharraige siar agus go gairid roimh leath ama rinne Dónal Ó Ceallaigh cúl íontach a aimsiú nuair a chuir sé liathróid fada isteach chun cúl den chéad ghrád a fháil. Is beag nár éirigh le Chris Beatty cúl eile a aimsiú roimh leath ama, ach bhain an cúl báire na cosa faoi díreach in am.
Sa dara leath thosaigh East United ar an ionsaí agus bhí ar Eoin Ó Coistealbha cúpla sábhailt mhór a dhéanamh. Tar éis 10 noiméad den darna leath, d'aimsigh Mick Ó Conaire an ceathrú cúl do Chois Fharraige. Ach níor ghéill East United agus sa deireadh d'éırigh leo cúl a fháil tar éis 20 nóiméad den darna leath. Chuir siad an liathróid san eangach aríst ina dhiaidh sin, ach rialaíodh go raibh an tosaí 'offside'. Ba buille mór d'fhoireann na cathrach gur chaill siad an captaen, Martin Mc Donagh, nuair a phioc sé suas an darna cárta buí agus thart ar 10 noiméad fágtha sa gcluiche.
D'imir gach duine ar fhoireann Chois Fharraige le díocas. Bhí siad níos óige agus níos aclaí ná foireann East United. Bhí Leon Mac Lochlainn, an Captaen, thar barr ag imirt i lár na páirce agus thar barr chomh maith ag gríosadh a chuid imreoirí i gcaitheamh an chluiche. Is air a bronnadh an gradam 'Imreoir an Chluiche'.
Seo a leanas an fhoireann a chuaigh chun páirce: Eoin Ó Coisdealbha, Dara Mac Dubhghaill, Cuán Mac Dughghaill, Declan Ó Cualáin, Tomás Ó Conghaile, Mairtín Ó Curraoin, Dónal Ó Ceallaigh, Leon Mac Lochlainn (Captaen), Cathal Ó Conghaile, Chris Ó Biadha, Mikey Ó Conaire.
Tháinig Gearóid Ó Curraoin agus Cóil Ó Coistealbha isteach mar fhir ionaid. Na fir ionad eile nár usáideadh: Lúc Ó Riada, Eoin Ó Céidigh, Liam Mac Donnacha, Seán Ó Donnacha agus Ciarán Seoighe.
Traenálaithe: Aodán Ó Maoileoin, Niall Mac Diarmada, John Dunworth agus Peter Carpenter.
Leon Mac Lochlainn, Captaen Chois Fharraige agus laoch na himeartha, tar éis dó glacadh le Sciath Connacht, ag Páirc Éamonn Deacy. Bhí an bua ag Cois Fharraige ar fhoireann ó Cathair na Gaillimhe leis an scór 4 – 1. [Pictiúr: Donncha Ó hÉallaithe]
Beidh TRAIDPHICNIC ar bun sa Spidéal an chéad deireadh seachtaine de mhí Iúil, ag tosaí ar an Aoine, 30 Meitheamh, agus ag leanacht ar aghaidh go dtí an Domhnach, 2 Iúil. Is gearr go mbeidh an clár ar fáil.
Idir an dá linn tá cúnamh ag teastáil: duine a bheadh ar fáil le feidhmiú mar Oifigeach Sláinte agus Sábháilteachta don deireadh seachtaine. Dá mba spéis leat an ról sin a chomhlíonadh, cuir ríomhphost ag traidphicnic@nullgmail.com.
Fadhb an tSéarachais ar an Spidéal
Phléigh ionadaithe ó Chomhlacht Forbartha an Spidéil an gá atá le córas séarachais sa Spidéal leis an an Aire Stát Seán Kyne le gairid, nuair a thug sé cuairt ar an Spidéal ar chuireadh ón gComhlacht Forbartha. Pléadh na roghanna do phlanda nua séarachais leis agus na bailte fearainn a d'fhéadfaí a cheangailt leis.
Tá Comhlacht Forbartha an Spidéil ag iarraidh go mbeadh Baile Liam, Baile Éamoinn, Baile Ard agus Bothúna mar chuid den scéim séarachais nua, mar go bhfuil na srutháin ó na bailte sin truaillithe ag damhacha séarachais.
Dúirt an tAire Stáit go mbeadh comhlacht innealtóirí ceapaithe ag Uisce Éireann le dul i mbun oibre le plean do phlanda séarachas a leagan amach le linn an tsamhraidh. D'iarr ionadaithe an Chomhlacht Forbartha ar an Aire Stáit go ndéanfaí cinnte dhó go mbeadh éilimh an phobail curtha san áireamh sa dearadh den chóras nua séarachais ón tús agus go mbeadh an scéim inghlactha ag an bpobal áitiúil.
Tá sé mar aidhm ag Comhlacht Forbartha an Spidéil an Bratach Gorm a fháil ar ais don dá thrá. Chuige sin ní mhór leigheas a fháil ar thruailliú na dtrá ón príómhphíopa séarachais agus ó na haibhneacha is na srutháin truaillithe.
Tá an Chomlacht Forbartha sásta go mbeidh fógraí crochta go poiblí ag an gComhairle Contae ag tránna an Spidéil ag míniú do lucht snámha faoin mbagairt ón bhfrídín nua atá san uisce ag na tránna sa Spidéíl.
Ar ndóigh, tá an Brat Gorm ag An Trá Mhór, sa gCoill Rua, thart ar dhá mhíle siar an bóthar ón Spidéal.
Tá móin na bliana seo bainte ag Comharchumann Shailearna Teo. Bhain inneall nua an mhóin i mbliana agus tá an mhóin gearrtha cheana ag an inneall i mbliana agus níos éasca le sábhailt dá bharr. Deirtear i ráiteas ón gComharchumann go bhfuil caighdeán na móna níos fearr i mbliana ná anuraidh.
Tá cúpla plot móna fágtha fós agus éinne a mbeadh spéis acu plot móna a cheannacht is féidir teagmháil a dhéanamh leis an gComharchumann ag an uimhir (091) 593017. €240 an costas ar phlot iomlán (as a bhféadfaí leoraí móna) a shábhailt agus €120 atá ar leathphlot.
Gradam eile do FUTA FATA
Tá gradam eile bainte ag Futa Fata, Gradam Speisialta na Moltóirí don leabhar/CD 'Bliain na nAmhrán', a fógraíodh ag ócáid in Amharclann Smock Alley ar an 23ú Bealtaine.
Cnuasach amhrán bunaithe ar na seasúir is ea 'Bliain na nAmhrán', iad cumtha ag Tadhg Mac Dhonnagáin agus an leabhar maisithe go hálainn.
Bhí an méid seo a leanas le rá ag na moltóirí, "Cabhraíonn na hamhráin Ghaeilge seo le daoine, idir óg agus aosta, ceiliúradh a dhéanamh ar na séasúir agus ar an dúlra. Is eagrán maisithe é seo de na hamhráin agus tá léaráidí áille sa chnuasach seo a thugann eispéireas céadfach dúinn."
Tógra uaillmhianach, ach thar a bheith taitneamhach, a bhí i 'Bliain na nAmhrán': bhí breis is 40 páiste ó Scoil Shailearna, Indreabhán, páirteach sa taifeadadh, chomh maith leis an bhfonnadóir aitheanta, Caitlín Ní Chualáin ón Teach Mór, Indreabhán.
Tá an leabhar/dlúthdhiosca ar fáil i siopaí maithe leabhar ar fud oileán na hÉireann agus ar líne ag www.futafata.ie
Coláiste Chroí Mhuire ag Scifest
An Dr Uí Chéidigh, Coláiste Chroí Mhuire, ag glacadh leis an nGradam Oideoir de chuid an Chumann Ríoga na Ceimice ag Scifest a reachtáladh sa GMIT le gairid.
Sa bpictiúr, ó chlé: Choe Ní Chonchubhair, Dr. Sheila Ní Fhátharta (GMIT), Dr Uí Chéidigh, Michelle Casburn agus Aoife Ní Chonchubhair.
Tá trí ghradam tugtha leo ag daltaí na hIdirbhliana i gColáiste Chroí Mhuire, An Spidéal, ag an gcraobh réigiúnach Scifest, a bhí ar siúl ag GMIT ar an 11 Bealtaine, 2017. Ghlac 98 tionscnamh aonarach agus tionscnaimh ghrúpa páirt sna himeachtaí. Seo é an chéad uair ag Coláiste Chroí Mhuire páirt a ghlacadh sa gcomórtas.
Bronnadh gradam ceimice BioPharmaChem Ireland ar Michelle Casburn, Aoife Ní Chonchubhair agus Chloe Ní Chonchubhair.
Bronnadh Gradam Oideoir Chumann Ríoga na Ceimice ar a múinteoir, Dr. Uí Chéidigh.
Bronnadh an gradam Matamaitic san Eolaíocht ar Rachel Nic Oireachtaigh, Tessa Croke and Róise Nic Dhonnagáin dá dtionscnamh dar teideal "An dtacaíonn Cuan na Gaillimhe a phobal féin de Dheilfeanna?"
Bhain na scoláirí an-tairbhe as a bheith ag obair ar na tionscnaimh agus fuair siad an-léargas ar an eolaíocht sa ngnáthshaol.
Nuala Ní Fhlathún i Ros Muc
Tá an taispeántas ealaíona de shaothar an ealaíontóra, Nuala Ní Fhlathún (ar chlé), ar bun faoi láthair in Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh, Ros Muc, agus beidh sé ann go dtí an Aoine seo chugainn, 9 Meitheamh.
Is as Leitir Móir í Nuala, ach tá cónaí uirthi faoi láthair sa Spidéal.
Saothar grianghrafadóireachta agus dealbhadóireachta measctha atá ann.
Bhi cruinniú eolais aréir sa gCeathrú Rua faoin bPolasaí Nua don Oideachas Gaeltachta, eagraithe ag Gaeloideachas. Is de bharr iarratas ó Chumann Forbartha Chois Fharraige agus ón eagraíocht Tuismitheoirí na Gaeltachta, a shocraigh Gaeloideachas ar chruinniú breise a eagrú, le seans a thabhairt do thuismitheoirí agus do mhúinteoirí i nGaeltacht Chonamara eolas a fháil faoina bhfuil beartaithe ag an Roinn Oideachais i dtaobh aitheantas mar Scoil Ghaeltachta agus na impleachtaí a bhaineann le tumoideachas don chéad dhá bhliain sna bunscoileanna.
Tá go dtí coicís ón lá amárach, 15 Meitheamh, ag scoileanna na foirmeacha léiriú spéise a sheoladh ar ais ag an Ionad Gaeltachta atá bunaithe leis an bPolasaí Nua Oideachais don Ghaeltacht a chur i bhfeidhm. Beidh cúig bliana tugtha do scoileanna na critéir a bhaineann le stádas Gaeltachta a shásamh agus cé go bhfuil acmhainní breise geallta do scoileanna, ni léir fós céard iad na hacmhainní sin.
Tá Cumann Forbartha Chois Fharraige buíoch don eagraíocht Gaeloideachas a bhí sásta cruinniú breise a chur ar bun i nGaeltacht Chonamara, nuair a léiríodh míshástacht i dtosach faoi cruinniú eolais a bheith eagraithe ar an taobh eile de Ghaillimh, le freastal ar thuismitheoirí ó Ghaeltacht Chonamara. Is í Gaeilge Chonnacht an cineál Gaeilge a labhraítear i gCúige Chonnacht, is é sin, i gContae na Gaillimhe agus i gContae Mhaigh Eo. Labhraítear Gaeilge Chonnacht in áiteanna éagsúla eile sa tír; ar ndóigh i nGaeltacht na Mí (Ráth Cairn agus Baile Ghib). Tá Gaeilge Chontae na Gaillimhe réasúnta láidir i gcónaí, ach is dócha nach bhfuil an teanga róláidir in aon áit i Maigh Eo a thuilleadh. Is í Ceathrú Thaidhg (nó Dún Chaocháin i gcoitinne) an áit is láidre Gaeilge i gContae Mhaigh Eo.
Na chéad chanúineolaithe a chuaigh i ngleic le canúintí nua-aimseartha na Gaeilge, bhí siad den tuairim gur chóir gan ach dhá mhórchanúint Gaeilge a aithint, is é sin, an ceann thuaidh agus an ceann theas, agus an teorainn idir an dá mhórghrúpa seo canúintí ag rith trasna na hÉireann ó Chaoláire na Gaillimhe go Cuan Bhaile Átha Cliath. Inniu, glactar leis go bhfuil sé níos praiticiúla trí mhórchanúint - Gaeilge Uladh, Gaeilge Chonnacht agus Gaeilge na Mumhan - a aithint, agus go bhfuil cúiseanna teangeolaíochta leis an deighilt seo, sa bhreis ar na cúiseanna follasacha tíreolaíochta.
Gaeilge Oileán Acla. Tá tionchar láidir ó Ghaeilge Uladh le sonrú i bhfoclóir na canúna seo, ó chuir cuid mhór daoine ó Chúige Uladh fúthu san áit thiar sa tseachtú haois déag.
araíocht: tá an lá in araíocht tá cuma mhaith ar an lá (go háirithe ag tabhairt le fios go bhfuil an lá oiriúnach d'obair de chineál ar leith, iascaireacht ach go háirithe)
deargadh adhaint, fadú, lasadh (tine). An bhfuil deargadh agat? An bhfuil cipíní nó lastóir agat le haghaidh mo thoitín?
ghoil, ag goil: seo an cineál comhthruailliú de dul agus gabháil a d'fheicfeá i nGaeilge Uladh freisin
mórán: ní úsáidtear é ach amháin ar lorg briathar diúltach: tá neart acu ann a deirtear, agus níl mórán acu ann. Bheadh sé ceart go leor tá mórán acu ann a rá i nGaeilge Uladh, ach níl cuma chomh nádúrtha céanna ar an leagan sin i nGaeilge Chonnacht.
ní mé ní fheadar, níl a fhios agam. Roimh cheisteanna reitriciúla is mó a chloisfeá é. Ní mé an bhfuil crothán céille ag an amadán sin. "An bhfuil crothán céille ag an amadán sin, meas tú?" Igor Yevgenevich Tamm

Fisiceoir a rugadh i Vladivostok na Rúise ab ea Igor Yevgenevich Tamm (8 Iúil 1895 - 12 Aibreán 1971). DOHERTY, John (c.1895–1980) | ainm.ie
dáta breithe c.1895
dáta báis 24 Eanáir 1980
áit bhreithe Ard an Rátha, Co. Dhún na nGall
áit bháis Baile Dhún na nGall, Co. Dhún na nGall
Micí Simí Ó Dochartaigh [tuismitheoir]
Máire Nic Conaill [tuismitheoir]
Ba é an fidléir ba cháiliúla riamh i dTír Chonaill é. Bhí aithne mhaith ag Pádraig Ó Baoighill air féin agus ar chuid dá mhuintir agus scríobh sé Cuimhní ar Dhochartaigh Ghleann Fhinne, 1994. Is pictiúr de dhuine siúlach scéalach a thugann Ó Baoighill dúinn. I scioból mór in Ard an Rátha, Co. Dhún na nGall, a rugadh é tuairim 1895. Micí Simí Ó Dochartaigh a athair agus ba í Máire Nic Conaill as Ard an Rátha a mháthair. Ní cosúil gur cláraíodh a bhreith. I mí na Samhna 1995 chuartaigh an Cláraitheoir i Srath an Urláir taifid cheantar Ard an Rátha ó 1890 go 1900 agus ní bhfuair aon tuairisc air. Ba iad a bhí sa chlann acu John, Simí Óg, Micí, Hughie agus Charlie, a bheadh ina bhfidléirí cáiliúla ar ball, agus na hiníonacha Fanny, Áine agus Hannah. Ba é John an duine ab óige díobh. Bhí dúchas an cheoil iontu ón dá thaobh. Ceardaithe taistil ba ea muintir Dhochartaigh le fada agus mórán ceirdeanna acu, cé gur ghaibhne stáin go príomha iad. Luann Ó Baoighill déanamh srathracha agus úmacha capall, slata iascaireachta, sáspain, cannaí, scagairí, snáthaidí, píoba uilleann, stileanna le haghaidh poitín, fidleacha agus feadóga. Gan amhras chaithfí an ceol féin a chur san áireamh mar cheird oidhreachtúil. Duine de shin-seanmháithreacha John, Neansaí Rua Nic Shuibhne, ba aint í leis an bPíobaire Mór, Tarlach Mac Suibhne . Ba liosta le lua na ceoltóirí aitheanta a raibh sé gaolmhar leo. Deir Ó Baoighill go raibh oidhreacht cheoil ag a mhuintir a chuaigh siar go dtí an 18ú haois agus go raibh sárcheoltóirí i ngach glún i rith na tréimhse fada sin.
Tugadh fothain don teaghlach i mbóitheach sna hAcraí i Rann na Feirste i rith geimhridh fheanntaigh i dtús an chéid. Is ann a bhíodh a athair ag teagasc ceoil do John. D'fhan caidreamh aige le scéalaithe móra na háite sin. Bhí bua na scéalaíochta aige féin agus bhí de nós aige seanchas a fhí isteach ina chuid ceoil agus é ar cuairt i dtithe airneáin ar fud a chontae dúchais. Aisteach le rá, is annamh a bhíodh fidil ina sheilbh féin agus bhíodh sé deacair ceann a bheadh chun a shástachta a fháil ar iasacht.
Bhuaigh sé an chéad áit ag Oireachtas na bliana 1947. Thug Seán Ó Baoill Peter Kennedy ón BBC go Gleann Fhinne agus rinne sé taifeadadh de chuid mhaith dá cheol. Chuaigh Ciarán Mac Mathúna ar a thóir: níor gan dua a d'aimsigh é gur chuir cuid mhaith ar taifead uaidh do Radio Éireann. Chuir Comhaltas Ceoltóirí Éireann agus Topic ceirníní amach i dtús na 1970idí. D'fhoilsigh Gael Linn ceirnín dúbailte cúpla bliain roimh a bhás agus ba é an cur síos a rinne David Hammond air ar an gclúdach: '... a fiddler of renown regarded by many as the most influential performer of traditional Irish music'.
Bhí ardmheas ag lucht raidió ar a dheartháir Micí. Meastar go gcloistí níos minice ná John é ar RTÉ. Seans gurbh é an fáth a bhí leis go raibh sé níos furasta teacht air: bhí sé pósta i Srath an Urláir agus clann aige. Bhí John níos tugtha don fhánaíocht. Is ar an gcuma seo a chuireann Ó Baoighill síos ar an gcaoi ar aimsigh sé féin é: 'Chuartaigh mé Gleann Fhinne ón tSealgán chun an Chuimín ar feadh dhá lá ach bhí sé i gcónaí ag éalú uaim mar dá mbeadh sé ar a sheachnamh. Ansin ba de thaisme agus mé ag comhrá le seanduine i dtábhairne ar an Dúchoraidh a fuair mé amach go raibh sé i dteach taobh amuigh den bhaile ar an chosán chun an Chlocháin Léith'.
Nocht Cairdeas na bhFidléirí leac chuimhneacháin do Mhicí in Éadan Anfach, gar do theach inar chaith na Dochartaigh mórán dá gcuid ama, teach Pheadair 'ac Ailín, an Teanga Mheáin, athair fhidléir cháiliúil na gCruach, Uinseann Mac Ailín. Deir Ó Baoighill: 'Bhuail John agus Micí le chéile ó am go ham fosta cé gur mheas John nach raibh an deartháir inchurtha leis féin ar chor ar bith ar an fhidil. An lá a cuireadh Micí faoi fhód i reilig Bhaile na Finne i 1967, bhí scaifte mór ag an tórramh. Ba ansin a dúirt John le cara dá chuid go raibh an slua chomh mór sin gur shíl sé gurbh é féin a bhí marbh'.
Níor phós John. In Ospidéal bhaile Dhún na nGall a chaith sé na blianta deiridh dá shaol. D'éag sé 24 Eanáir 1980 agus tá sé curtha i mBaile na Finne.
In Uair an chloig cois teallaigh: An hour by the hearth. scéalta dá n-inse ag Pádraig Eoghain Phádraig Mac an Luain, 1985 tá an sliocht seo dar dáta 28 Márta 1936 as cín lae a choinníodh Liam Mac Meanman: 'Tig bean tincleora isteach agus dhá pháiste léithi agus mála líonta d'áraistí stáin. . . Mar is gnách lena leithéid labhrann sí go deas séimh le bunaidh an toighe. De threibh na nDochartach í. Sin na "Simeys" nó tá Simon mar ainm coitianta sa teaghlach i gcónaí. Bhí siad i gcónaí ag obair ar an stán agus bíonn siad uilig go maith ag seinm ar an bhfideal agus an seancheol ar fad acu. Siúlann siad go stáitiúil ar an mbóthar agus deirtear go bhfuil siad síolraithe ó na ríthe'. Teach an Mháistire » Sorcha Ní Ghallachóir
Is múinteoir den chead scoth í Sorcha Ní Ghallachóir atá againn i dTeach an Mháistire. Is cainteoir ó dhuchas í a rugadh agus tógadh i gcroílar Ghaeltacht Ghaoth Dobhair, Co. Dhún Na nGall. Is scoilaire díograsach na Gaeilge í Sorcha ón óige agus is iomaí na cailíochtaí atá bainte amach aicí mar gheall ar a paisean agus a tiomantas.
Tugadh a bua dúchasach faoi deara den chéad uair tráth a raibh sí 12 bhliain d'aois nuair a iarradh uirthi páirt a ghlacadh sa chlár lán-Ghaeilge Now You're Talking, ar chlár é a bhí á chraoladh ar BBC Tuaisceart Éireann ag an am a raibh sé mar aidhm aige foghlaim na Gaeilge a chur chun cinn agus a chothú.
D'éirigh go geal le Sorcha agus í ar an meánscoil agus b'fhiú an tairbhe an trioblóid nuair a bhain sí amach áit ar an ollscoil. Bhron Ollscoil Átha Cliath céim onórach bhaitsiléara sa Luath agus Nua-Ghaeilge, agus Diplòma Iar-chéime san Oideachas uirthi. Le linn a tréimhse i gColáiste na Tríonóide bhain sí amach gradam sa teanga labhartha Gaeilge i ngach bliain acadúil. Lena chois seo, d'éirí léi grád de chéad ónoracha a bhaint amach sa tráchtas i gcomhair na céime faoin cheoltóir cáiliúil Proinsias Ó Maoinigh.
Thosaigh Sorcha amach sa mhúinteoireacht mar Cuntóir Teanga san Ionad Teanga agus Cumarsáide i gColáiste na Tríonóide. Ina dhaidh sin, dhírigh sí isteach ar an múinteoireacht iar-bhunscolaíochta.
i measc na scoileanna inar mhúin sí an teanga tá Coláiste Íosogáin, Coláiste Belvedere agus Coláiste Pháirc Mhucrois.
Chaith sí seal ag teagasc i gColáiste samhraidh Gheal Linn sa Ghaeltacht le dhá bhliain anuas.
Theagasc sí ranganna i nGaeilge Na hAlbana ag Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2009. Rinne sí moltóireacht ar chomórtas An Béal Binn 2009 – 2010.
Faoi láthair, tá Sorcha ag staidéar i dtreo an Ard-diplóma san Aistriúchán Dlíthiúil in Óstaí an Rí. Le linn seisiúin na maidine, scrúdóidh seisear léachtóirí ó ollscoileanna éagsúla in Éirinn gnéithe éagsúla de chraoladh an stáisiúin agus an tionchar atá ag an tseirbhís ar phobal na Gaeltachta agus na Gaeilge. Agus beirt bhall boird a bhfuil Gaeilge acu, bíonn cruinnithe de chuid an fhochoiste Oideachais ar siúl trí mheán na Gaeilge agus bíonn Glór na nGael ag bualadh le chéile sa Chomhar chomh maith. Bhí an áit plódaithe le teaghlaigh a bhí ag baint sult as an scéalaíocht, as an mhúnlú balún, as an phéintéireacht aghaidhe, as na seisiúin cheoil agus go háirithe as na Fanzini Bros, a thug a seó sorcais go Doire. Beidh Dermot Byrne, Steve Cooney agus Pierre Schryer ag casadh ceoil thíos i dTigh an Cheoil, i mBaile na nGall, An Rinn ag 9i.n. Aislingí clúiteacha iad "Gile na Gile" le hAogán Ó Rathaille, "Róisín Dubh" le file anaithnid, agus "Úirchill an Chreagáin" le hArt Mac Cumhthaigh. ‘Ní féidir seo a leigheas ach le gluaiseacht Gael atá aontaithe agus tiománta le todhchaí níos fearr a bhaint amach. Muna dtarlaíonn sin leanfar leis na hionsuithe, na ciorruithe agus le scoilteadh agus scrios ár bpobal.’ Baile / Bunscoileanna / Béarla
Scéim scoile í seo dírithe ar bhunscoileanna ina múintear trí mheán an Bhéarla chun labhairt na Gaeilge a chur chun cinn. Glactar leis go mbeidh gach rang páirteach.
Tá an scéim ann chun:
Tacú leis an obair a dhéanann múinteoirí ag múineadh Cúrsa Comhrá Gaeilge atá leagtha síos ag an Roinn Oideachais agus Eolaíochta agus atá mar chuid den Phlean Scoile agus den ghnáth lá oibre; Comhrá Gaeilge a spreagadh mar chuid nádúrtha de shaol na scoile; Go mbeidh foirmlí teanga áirithe a bhaineann le gnáthaimh m.sh. glaoch rolla, lón, glanadh suas, dul i líne srl. aontaithe sa phlean scoile agus in úsáid ó rang go rang agus ó bhliain go bliain; Deiseanna rialta a chur chun cinn a mhéadódh foclóir agus úsáid na Gaeilge ag pobal na scoile idir mhúinteoirí agus dhaltaí; Ról lárnach na dtuismitheoirí a aithint, a dtacaíocht agus a gcomhpháirtíocht a mhealladh trí iad a chur ar an eolas faoin scéim, ábhar a chur abhaile chun cabhrú leo agus fáilte a chur roimh ábhar ó bhaile sa scoil.
Bronnfar teastas tar éis bliana ar scoileanna a chláraíonn agus a ghlacann páirt i mbliain a haon de scéim na Gaelbhratach. Beidh iarratas le déanamh ar theastas roimh 15 Bealtaine ag léiriú go bhfuil na critéir chuí don teastas comhlíonta.(Féach Critéir do Bhliain 1 ar lch.11 thíos).
N.B. Aischothú – Tá an scéim seo bunaithe ar fhéinmheasúnú. Beidh sé riachtanach mar sin aischothú a thabhairt dúinn chun go bhfeicfimid conas atá ag éirí leis na scoileanna, cén cúnamh atá uathu agus cén éagsúlacht nó dul chun cinn a aithníonn siad. Iarraimid é sin faoi dhó i rith na bliana, ar bhlag má oireann nó ar chóras éigin eile a bhfuil fuaimrian leis.
(Féach Measúnú thíos)
Is cuid lárnach den scéim é an t-aischothú agus ní féidir Teastas Bhliain 1 a bhronnadh mura gcomhlíontar an riail seo de réir mar a iarrtar. N.B.Gan aischothú – gan Gaelbhratach! Má bhíonn deacracht le hiarracht scoile ag aon staid ar chúis amháin nó ar chúis eile, níl le déanamh ach labhairt leis an Oifigeach Tionscadail agus cur chun oibre arís ag leibhéal oiriúnach aontaithe.
Bronnfar Gaelbhratach le cur ar foluain ag scoil a léireoidh go mbíonn an Ghaeilge in úsáid mar theanga bheo ag páistí agus ag foireann na scoile sin. Cuirfidh an scoil iarratas ar Gaelbhratach isteach nuair a bhíonn na spriocanna roghnaithe curtha i gcrích, aischothú riachtanach déanta faoi dhó i rith na bliana ar na dátaí socraithe agus fillteán measúnaithe ullamh acu. Is féidir glaoch ar an Oifigeach Tionscadail má bhíonn fadhb ann. Beidh an Gaelbhratach le coinneáil ar feadh dhá bhliain tar éis í a ghnóthachtáil. Is féidir iarratas a dhéanamh ar an mbratach a choinneáil ansin ach spriocanna eile a bhaint amach.
Sa tríú bliain beidh seans:
(i) barr feabhais a chur ar an nGaeilge a foghlaimíodh go dtí seo
(ii) Páistí nua sa scoil a thabhairt isteach ar an gcóras
(iii) dul siar ar na míreanna/spriocanna ar mhaith libh níos mó a bhaint astu nó tabhairt fúthu ar bhealach eile
(iv) tosú ag obair ar sprioc eile chun núálacht a choinneáil san obair agus chun tús a chur leis an obair i dtreo bliain 4 Cuirfear fáilte roimh aischothú ach ní bheidh sé éigeantach.
Athnuachan na Gaelbhratach:
Beidh an Gaelbhratach le hathnuachan i mbliain a ceathair chun a chinntiú go bhfuil an Ghaeilge fós in úsáid mar theanga bheo ag páistí agus ag foireann na scoile. Beidh aischothú riachtanach faoi dhó i rith na bliana, agus beidh Fillteán Féinmheasúnaithe le seoladh chuig oifig Gaelbhratach ag deireadh na bliana chun an Gaelbhratach a choinneáil ar feadh dhá bhliain eile.
Conas a Chuirfimid chun Oibre?
Cláraigh le Gaelbhratach.
Pobal na scoile a bheith páirteach – páistí,múinteoirí, foireann chúnta, tuismitheoirí.
Feasacht Teanga a phlé le Pobal na Scoile, na páistí san áireamh. Moltar é seo dhéanamh chun tús a chur leis an obair. (Féach Feasacht Teanga in Tacábhar )
Éisteacht le caint nádúrtha na bpáistí chun a riachtanais teanga a aimsiú le fí isteach sa chúrsa Comhrá Gaeilge. Beidh an cúrsa idir Fheidhmeanna agus Théamaí le hionramháil chun na páistí a chumasú len iad féin a chur in iúl trí Ghaeilge ar ábhair a bhfuil spéis acu féin
iontu.
Feidhmeanna teanga/ frása/ frásaí na seachtaine a roghnú le húsáid mar fhoireann agus mar dhaltaí tríd an scoil. Beidh na feidhmeanna seo ag teacht le riachtanais teanga na bpáistí, leis an gcuraclam agus leis an bplean scoile. Beidh na frásaí nua/feidhmeanna teanga seo in úsáid le gnéithe eile d'obair an lae oiread agus is féidir agus go neamhfhoirmiúil nuair a oireann.
Go mbeidh na páistí in ann deiseanna úsáide don Ghaeilge seo a thapú i suímh éagsúla laistigh agus lasmuigh den rang lena múinteoir féin, le múinteoirí eile agus le páistí na scoile agus go mbeidh siad mórtasach as a gcuid Gaeilge.
* Nóta: Déanann páistí aithris ar an rud a chloiseann siad agus mura gcloiseann siad ach ordaithe, sin a fhoghlaimeoidh siad.
Is gá mar sin go gcloisfeadh na páistí foirmeacha éagsúla de na briathra in úsáid go nádúrtha agus go múinfí go cúramach iad sna meáin/ard ranganna Seo cúpla sampla: Faigh – Caithfidh tú do chóta a fháil; Cuir/bain díot – Caithfidh tú do bhróga peile a chur ort/ a bhaint díot; Dún – Caithfimid an doras a dhúnadh; Déan – Caithfimid na sumaí a dhéanamh ar dtús. Féach samplaí eile in Spreag an Ghaeilge le Spraoi www.cogg.ie
Tacóidh Timpeallacht na scoile le húsáid na Gaeilge trí fhrása na seachtaine agus fógraí eile i nGaeilge a bheith ar taispeáint.
Anailís a dhéanamh ar a bhfuil á fhoghlaim agus á úsáid agus é seo a dhéanamh i gcomhar leis na páistí. – "Cad is féidir linn a rá as Gaeilge anois?" (D'fhéadfaí cairteanna WALT/KWL a úsáid anseo.)
Ról lárnach na dtuismitheoirí a aithint. Tacú leo trí ábhar a chur abhaile nó é a bheith ar fáil ar líne dóibh, ábhar mar -'frása na seachtaine' beannú, béasa rannta/amhráin le frásaí coitianta scéalta le CDanna srl. Cuireadh isteach a thabhairt do na tuismitheoirí chun tacú leis an obair de réir mar a oireann.
Smaointe a Chabhróidh leis seo a chur i gCrích
Cabhraíonn cluichí, drámaíocht agus spraoi chun an Ghaeilge a mhúineadh ar bhealach taitneamhach sa chaoi go mbeidh na páistí ag súil leis an rang Gaeilge.
Leas a bhaint as frásaí agus nathanna úsáideacha, rannta, amhráin, sceitsí, cluichí, drámaíocht agus puipéid chun tacú leis an gcúrsa comhrá.
Gach deis a thapú chun an Ghaeilge a mhúintear/ a fhoghlaimítear a úsáid arís agus arís eile mar chuid de ghnáthchaint an ranga chomh maith le suímh éagsúla eile – glaoch rolla, Tionól, rang ceoil/ ealaíne/spóirt/ eolaíochta srl.
Féach samplaí eile thíos:
Go mbeidh an Ghaeilge in úsáid mar chuid den Tionól Scoile agus go mbeidh plean ann chuige seo. Tugann an Tionól deis an Ghaeilge a úsáid i gcomhthéacs eile m.sh. Réamhbhainistíocht *(Féach Nóta lch. 8); chun tús a chur leis na himeachtaí; amhrán ar leith atá ullmhaithe le canadh le chéile; tagairt a dhéanamh d'fhéile ar nós Oíche Shamhna/ Breithlá/ toradh ar chluiche scoile; agus críoch a chur leis an Tionól i nGaeilge.
Cumarsáid trí Ghaeilge i measc na bpáistí a spreagadh ag imeachtaí spóirt agus spraoi m. sh. "Mo shealsa anois" "Liomsa an imirt" "Fuair mise uimhir a trí" "Bhí an bua ag …" "Gan chlogad, gan chluiche" "Caith isteach an liathróid" "Buail í!" "Scaoil uait í!" "Cá bhfuil mo chamán" "Caithfimid na clogaid a fháil" "Caithfidh mé mo chlogad a chur orm" "Go gasta!" "Go tapa!" "Go beo!" "Caithfimid deifir a dhéanamh!"
Greamáin Nasctha leis an Dúlra agus le Labhairt naGaeilge a úsáid (Féach Greamáin in Tacábhar).
Go n-aontóidh an fhoireann ar ghníomhaíocht laethúil/rialta agus ar an nGaeilge a nascfar léi m.sh Réamhullmhúchán don Tionól, Glaoch an Rolla, Am lóin- "Is gearr / ní fada go mbeidh sé in am…" "Tá sé ag tarraingt ar… "Caithfimid an seomra/na boird a ghlanadh" "Tá cead… a fháil anois" "Cé a bheidh chun tosaigh / ag barr na líne?" N.B. Tabhair faoi deara go n-úsáidtear leagan seachas an Modh Ordaitheach sna samplaí thuas, leagan a bheadh oiriúnach do chaint an pháiste.(Féach Nóta)
Ócáidí a phleanáil le deis a thabhairt don phobal scoile teacht le chéile agus deis labhartha Gaeilge mar chuspóir acu, mar shampla Tráth Ceisteanna (páistí)/ Ócáid scéalaíochta/ léitheoireachta, Drámaíochta.
Ócáid ar leith b'fhéidir um Nollaig/ um Cháisc/ Lá 'le Pádraig/ Féilte áitiúla chun ceolchoirm, dráma beag nó seó a léiriú os comhair tuismitheoirí ranganna ar leith.
Foireann Chúnta na Scoile
Tacaíocht a lorg ó mhúinteoirí breise a thagann chuig an scoil don cheol, rince, cluichí srl. Moltar an scéim a mhíniú dóibh agus cóip de na frásaí a bheadh á gcur abhaile a chur ar fáil dóibh maraon leis na beannachtaí, béasa agus aon rann/ amhrán oiriúnach dá gcúram. Bheadh an rud céanna i gceist maidir leis an rúnaí, airíoch agus aon duine eile a mbeadh deis cainte acu leis na páistí.
Tacaíocht ar Fáil
Beidh tacaíocht leanúnach ar fáil ón Oifigeach Tionscadail in oifig Gaelbhratach.
Cuirfear leabhrán Tacábhar ar fáil ina mbeidh smaointe praiticiúla chun cabhrú leis an obair.
Reachtálfar ceardlanna i rith na bliana chun tacú leis an obair.
Má tá amhras ort faoi chruinneas an ábhair a bheidh ullmhaithe agat le múineadh sa cheacht comhrá cuir téacs/glaoch/ceist ar an Oifigeach Tionscadail.
Beidh leathanach idirlín/ blag ar fáil le m.sh. smaointe do phleanáil ócáidí, frásaí reatha do na féilte/ do ghnásanna laethúla/ d'ócáidí speisialta de réir mar a oireann. Beidh cabhair ar fáil ón Oifigeach Tionscadail chun cuidiú leis na scoileanna sin a bhfuil spéis acu sa chóras seo. D'fhéadfaí:
obair Ghaeilge na bpáistí a chur air
teagmháil a dhéanamh le páistí i scoileanna eile
éisteacht le scéal/ ceol srl.
Físeáin a rinne siad féin a thaispeáint.
Cuirfear seolta agus uimhreacha teagmhála ar fáil chun gur féidir líonraí a chothú. Beidh snáth 'Whatsapp' agus leathanach 'Facebook' ar fáil do mhúinteoirí. Cuirfear roinnt tacábhar ar fáil don scoil agus ar
Cuirfear múinteoirí ar an eolas faoi réimse áiseanna atá ar fáil ar líne, áiseanna atá idirghníomhach agus áiseanna atá oiriúnach le húsáid ar an gClár Bán idirghníomhach. Beidh nascanna idirlín ar fáil.
Féach ar na suímh seo thíos:
http//www.PDST.ne/ga/node/255 4-;
m.sh. Spreag an Ghaeilge le Spraoi;
Fillteán ábhar don Ghaeilge sna bunscoileanna;
www.cogg.ie Tá go leor acmhainní ábhartha ar fáil ar an suíomh seo;
Céimeanna Beaga (Gaeilge fheidhmiúil le 4 CD FNT (Forbairt Naíonraí Teo.2006) Amhráin do Pháistí (Rannta agus amhráin le
CD, FNT) Bróga Nua (Leabhar le 100 rann agus amhrán agus 2 CD, FNT) Dánta Duitse (Gabriel Rosenstock) Rabhlaí Rabhlaí (eag. R. Ó Cathasaigh) Báidín Fheidhlimidh (Éabhlóid) Gugalaí Gug (Futa Fata) Féilire Lá Breithe/ Féilire Dúlra; Greamáin; Séideán Sí (Cúrsa Gaeilge do Ghaelscoileanna) srl. Leabhair ghramadaí; Gaeilge Bheo, Gael Linn. Beidh "Cluichí Gaeilge Smarty Cats" ar fáil ar lacáiste 20% ach scéim Gaelbhratach a lua. Féach tagairtí eile sa Tacábhar
Tabharfaidh an tOifigeach Tionscadail cuairt tacaíochta de réir mar is cuí.leis na scoileanna sin a bhfuil spéis acu sa
chóras seo. D'fhéadfaí:
Scéim Mheasúnaithe
Measúnú don Teastas (Bliain1) Chun teastas a bhaint amach is gá go mbeadh:
An scoil cláraithe le Gaelbhratach ó mhí Mhéan Fómhair roimhe sin;
Foireann múinteoireachta na scoile nó a bhformhór tar éis freastal ar cheardlann oiliúna Gaelbhratach;
Aischothú déanta faoi dhó i rith na bliana – Gan aischothú gan Gaelbhratach
Fillteán Féinmheasúnaithe le taifead éigin (ar Bhlag nó ar Fhuaimrian eile) ag léiriú go bhfuil:
(a) Roinn A mar atá thíos comhlíonta i rith na bliana; (Féach Critéir Mheasúnaithe lth.13);
(b) na 6 Sprioc as Roinn B roghnaithe ag an scoil liostáilte;
(c) 2 sprioc ar a laghad as Roinn B curtha i gcrích agus plean ann do na 4 sprioc eile a roghnaíodh;
(d) taifead á choinneáil ar úsáid na Gaeilge go nádúrtha ag na páistí;
(e) an scoil réidh leis an bhfilltéan féinmheasúnaithe a chur faoi bhráid oifig Gaelbhratach, roimh 15 Bealtaine..
N.B. Tharlódh go dtógfadh sé níos mó ná bliain amháin dul i dtaithí ar an gcur chuige atá i gceist. Bí i dteagmháil leis an Oifigeach Tionscadail má tá fadhb agaibh.
Measúnú don Gaelbhratach – (bliain 2)
Is gá go mbeadh an Teastas do Bhliain 1 bainte amach ag an scoil.
Cuirfear iarratas ar Gaelbhratach ar nó roimh an chéad seachtain de mhí Aibreán in éineacht leis an bhfillteán féinmheasúnaithe.
Sa bhFillteán Féinmheasúnaithe beidh:
(a) Spriocanna Roinn A: Léiriú ar fhorbairt /athrú a tharla i mbliain 2 ar na spriocanna m.sh. Coiste na bliana reatha; Gaeilge á mhúineadh trí Ghaeilge; pleanáil d'fhorbairt na Gaeilge sa scoil srl.
(b) Aischothú (cuid riachtanach den scéim) Beidh aischothú le déanamh faoi 2 i rith na bliana (ar cheistneoir 'Survey Monkey', ar bhlag nó ar chóras eile a bhfuil fuaimrian leis) chun léargas a thabhairt ar an dul chun cinn reatha.
(c) Spriocanna Roinn B: Léiriú agus taifead ar gach ceann de na 6 sprioc atá bainte amach ag an scoil. Caithfear léargas a thabhairt ar pháistí na scoile ag úsáid na Gaeilge go nádúrtha. Seans go mbeadh go leor den ábhar seo ar thaifead/ar bhlag i rith na bliana. Tá liosta iomlán na gcritéar measúnaithe anseo thíos.
A Riachtanais Ghinearálta:
1. Scoil iomlán páirteach sa scéim
2. Coiste agus páistí páirteach ann.
3. Ball/baill foirne ainmnithe mar theagmhálaí/theagmhálaithe.
4. Go múinfear an Ghaeilge trí Ghaeilge.
5. Feasacht Teanga chun tuiscint, suim agus meas a mhúscailt i dteangacha i gcoitinne agus go háirithe sa Ghaeilge.
6. Plean scoile don chúrsa Comhrá Gaeilge le leaganacha aontaithe ag an bhfoireann, de na beannachtaí, béasa srl.
7. Plean don Ghaeilge i dtimpeallacht na scoil – frásaí le feiceáil a bheadh le cloisteáil in úsáid
8. Páirt a ghlacadh in imeachtaí Lá/Seachtain/ Coicís na Gaeilge.
9. Múinteoirí ag tacú le tuismitheoirí trí chabhrú leo a bheith páirteach sa scéim.
10. Tacú le múinteoirí cúnta agus foireann eile na scoile – Rúnaí, Airíoch… le bheith páirteach sa scéim. Roghnaigh an Cairdinéal Cushing é chun craomh den S. M. A. a stiúradh i Dedham, Massachusetts, agus i 1968, thosaigh sé féin agus Henry Weldon rang Gaeilge ansin. Is í an díolaim dhátheangach chuimsitheach d'fhilíocht ghrá i nGaeilge ón luathaois go dtí an nua-aois, Filíocht Ghrá na Gaeilge, leabhar mhí Feabhra ar ClubLeabhar.com Uimh Má chuireann daoine mé a chodladh, chuir siad dom a chodladh. Dia, tá mé iarracht Proust a léamh mar sin go minic, agus aithním an áilleacht a stíl, ach cuireann sé liom a chodladh. Mar an gcéanna do Joyce. Nach bhfuil go leor smaointe Joyce. Tá mé ag smaoineamh go hiomlán atá dírithe, agus tuigim cineálacha áirithe seo á scríobh na Fraince agus scéalaíocht Béarla níos mó. Ní féidir liom a shamhlú díreach a bheith i ndomhan agus gan a bheith fascinated leis an méid atá á dhéanamh smaointe a chur chugainn. Ghnóthaigh Aisling Ní Churraighin an Gradam do Léann agus Litríocht na Gaeilge ag comórtas idirnáisiúnta na nGradam Fochéime. Bronnadh an gradam uirthi ag searmanas i gCaisleán Átha Cliath ar an Aoine 15 Samhain. Sa phictiúr léi tá an tOllamh Gearóid Denvir, cathaoirleach phainéal Léann agus Litríocht na Gaeilge. Deirtear go dtagann an t-ainm The Frames ón gceird ar chleacht Hansard nuair a bhí sé níos óige - deisiúcháin rothar a chuid cairde. Tá níos mó ná fiche leabhar foilsithe aici ó 1992 i leith, agus tá aistriúchán déanta ar a saothar chuig an oiread céanna teangacha. Coláiste na nDathanna | NÓS
Coláiste na nDathanna
físeáin | 02:23 | 2 Trácht
Tá clú ar Choláiste Lurgan le tamall anuas mar gheall ar an chur chuige iontach atá ag foireann agus scoláirí an choláiste chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus chun aird an phobail mhóir a tharraingt ar a gcuid iarrachtaí.
Is iomaí físeán den scoth atá foilsithe ar líne acu ach tá siad tar éis iad féin a shárú arís eile le gearrscannán spleodrach den chraic a bhí sa choláiste le déanaí nuair a rinne siad a leagan Gaelach féin den Fhéile Hiondúch, Holi.
Is léir ón fhíseán seo gur bhain siad ar fad sult mór millteach as Féile na nDathanna, an fuaimrian Gaeilge ag cur fuinnimh sa bhreis leis an spraoi, cé go mb'fhéidir nach raibh gach bean an tí iomlán sásta leis an níochán a bhí le déanamh ina dhiaidh!
Agus ar ndóigh bhí an T-Rex Ó Saurus (ar féidir é leanúint ar Twitter anseo @Gaelgory) é féin i lár an aicsin chomh maith…
Scéaltaí Eile:An Tóraíocht – Coláiste LurganIs breá linn seoÁr líonra sóisialta?Jane Lawrence – amhrán úrZemanta Caithfidh gach iarratas a bheith dírithe go láidir ar an teanga agus ar an nasc idir Gaeilge na hÉireann agus Gaeilge na hAlban. Beidh tóraíocht taisce (sa gcarr) agus scéalaiocht ann; agus beidh ceardlann le Kids Own Partnership – ag foilsiú leabhar dhátheangach. 25ú Deireadh Fómhair go dtí 29ú Deireadh Fómhair. Is ar Dé Céadaoin seo chugainn, 1 Meitheamh, a bheidh an lá eolais do pholaiteoirí, ócáid atá á eagrú ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta. This song, seldom sung nowadays, was composed around 1840 by Dónal Ó Muircheartaigh of An Fearann (An Garraí Glas) in the parish of Ballyferriter, county Kerry, in honour of a boat he had bought from another Dónal, An Mainíneach Mórof An Baile Uachtarach Thiar, county Kerry. See Breandán ac Gearailt, An blas Muimhneach (Dublin, 2007), 262-5, where nine verses and some background to the song are given. Beidh an file Conallach Cathal Ó Searcaigh ag tabhairt aghaidhe ar Stáit Aontaithe Mheiriceá an t-earrach seo chugainn chun a shaothar a léamh. Tá sé ag dul ansin i mí an Mhárta agus i mí an Aibreáin de bharr na suime atá á léiriú ag grúpaí agus ag ollscoileanna sa tír ina chuid dánta. Beidh sé sásta a shaothar a léamh go dátheangach agus ceardlanna filíochta agus scríbhneoireachta a thabhairt in aon áit sa tír i rith na tréimhse sin.
Tá Oideas Gael ag cabhrú le Cathal a sceideal a eagrú. Is féidir le haon ghrúpa nó ollscoil ar spéis leo cuireadh a thabhairt do Chathal dul i dteagmháil le Liam Ó Cuinneagáin ag oideasgael@eircom.net. Bhí an scríbhneoir agus an craoltóir aitheanta Cathal Póirtéir ina eagarthóir Gaeilge ar an suíomh irise, a thugann ardán do scríbhneoirí na hÉireann, le tuairim is cúig bliana anuas
Dé hAoine, Iúil 8 2016 ag 6:45 am
Tá eagarthóir Gaeilge an tsuímh writing.ie éirithe as an gcúram cheal maoiniú ón suíomh. Bhí an scríbhneoir agus an craoltóir aitheanta Cathal Póirtéir ina eagarthóir Gaeilge ar an suíomh irise, a thugann ardán do scríbhneoirí na hÉireann, le tuairim is cúig bliana anuas.
Chuirtí deontas ar fáil do writing.ie leis an tseirbhís Ghaeilge a chur ar fáil do phobal léitheoireachta na Gaeilge ach cuireadh deireadh leis an deontas sin le deireanas agus is dá bharr a ghlac Póirtéir an cinneadh gan leanúint ar aghaidh sa phost.
Rinneadh ciorrú ar an deontas roimhe seo freisin ach lean Póirtéir ar aghaidh i mbun an phoist ar feadh bliana "gan aon chúiteamh" ach dúirt sé i litir a scaipeadh ar scríbhneoirí Gaeilge an mhí seo caite nach bhfuil fonn air leanúint leis sa ról ar an mbonn sin níos mó.
Mhol sé do scríbhneoirí agus d'fhoilsitheoirí Gaeilge ábhar poiblíochta Béarla dá gcuid leabhar agus faoi imeachtaí liteartha Gaeilge a sheoladh chuig lucht writing.ie go fóill agus é den tuairim go gcuirfí fáilte roimh a leithéid ar an suíomh.
"Níl aon dabht ach go mbíonn an-tarraingt ar writing.ie i measc scríbhneoirí agus léitheoirí ar spéis leo litríocht in Éirinn agus b'fhiú a bheith i lár an aonaigh ansin," a dúirt sé.
Ghabh sé buíochas sa litir leis na scríbhneoirí agus na tithe foilsitheoireachta a chabhraigh leis ábhar Gaeilge a sholáthar don suíomh agus mhol do dhuine ar bith ar spéis leo tabhairt faoin eagarthóireacht ar bhonn deonach dul i dteagmháil le writing.ie.
Dúirt sé freisin gur "ait leis" nár bhain níos mó scríbhneoirí agus foilsitheoirí leas as an deis le poiblíocht saor in aisce a fháil ar an suíomh agus nár chuir siad ábhar bolscaireachta ar aghaidh chuige agus é i mbun an chúraim.
Tá Cathal Póirtéir ina chathaoirleach ar Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge agus bhíodh cláir litríochta aige ar RTÉ Radio One agus ar RTÉ Raidió na Gaeltachta.
Fág freagra ar 'Póirtéir éirithe as eagarthóireacht Ghaeilge ar writing.ie'
Iarla Mac Aodha Bhuí Dé hAoine, Iúil 8 2016 ag 4:10 pm
Ní raibh a fhios agam go raibh sé ann go dtí gur éirigh sé as!
Liam Mac Lochlainn Dé hAoine, Iúil 8 2016 ag 11:30 pm
Tá an ceart agat, a Iarla. Tá a lán a ag tarlú amuigh ansin agus ní chuirtear an t-eolas amach. Tá eolaire agus dialann imeachtaí de dhíth. . . Déanfaidh na moltóirí na hiarratais a mheas, gan fios a bheith acu cé hiad na hiomaitheoirí, agus roghnóidh siad an 15 iomaitheoir a bheidh ag dul sa chraobh in Óstán an Rochestown Park i gCorcaigh i mí Feabhra. Fógrófar cé hiad an 15 iomaitheoir sin, agus cé hiad na moltóirí, ar Cuireadh chun Ceoil ar RTÉRnaG ar 30 Samhain.
Is é seo an naoú bliain den chomórtas i mbliana, agus déantar an uirlis i gceist a mhalartú gach bliain thar tréimhse ceithre bliana – fidil, feadóg mhór, píobaí agus cláirseach, agus bosca ceoil agus consairtín sa bhliain dheireanach. Chuir Heinrich Becker (1907–2000) spéis i dtraidisiún béil na hÉireann, agus i 1938 thug sé a aghaidh ar Éirinn le tabhairt faoi staidéar ar an nGaeilge agus ar bhéaloideas na nGael. Chaith sé blianta fada ar thrí oileán Árann agus i gConamara, ag cur barr feabhais ar a chuid Gaeilge agus ag bailiú béaloidis ó na daoine.
Is éard atá sa leabhar seo cuid de na scéalta a thosaigh sé ag bailiú beagnach seasca bliain ó shin faoi chúrsaí feamainne, faoin bhfarraige agus gach ar bhain léi agus roinnt dá shárshaothar péintéireachta agus grianghrafadóireachta de mhuintir an Iarthair sna 1930idí agus sna 1940idí agus dá saol corrach i mbéal na farraige. An dara halbam sa tsraith seo. Is dlúthdhiosca ceoil agus CD-ROM atá anseo; amhrán is fiche á rá ag triúr amhránaithe cáiliúla ó Ghaeltachtaí difriúla. Is féidir éisteacht leis na hamhránaithe, agus ina dhiaidh sin an ceol a chur ar siúl agus an t-amhrán a rá i stíl Karaoke. Tá focail na n-amhrán inphriontáilte, tá aistriúchán Béarla ar fáil ar an scáileán agus do mhúinteoirí tá samplaí de cheachtanna bunaithe ar na hamhráin do mhúinteoirí. Cuimhní ar Aodh Mag Eoin | An tUltach
Arna fhoilsiú ar Samhain 29, 2011 ag An tUltach
Aodh Mag Eoin
Tá bliain ann ó fuair Aodh Mag Eoin bás. Theagasc sé an Ghaeilge do mhórán scoláirí thar na blianta i nDoire agus i Rann na Feirste. Seo a leanas an óráid a thug a chara Pádraig Ó Baoighill ag a uaigh i Reilig na Cathrach, Doire ar 3ú Nollaig 2010.
Is ar mo chrann-sa a thiteann sé inniu ómós a thabhairt d'Aodh Mag Eoin, fear a d'oibir go dílis dícheallach le cuidiú leis an teanga Ghaeilge agus achan ghné den chultúr Ghaelach a chur chun cinn i rith a shaoil.
Mar ghasúr óg i mBéal Feirste, ba é an t-aon duine clainne é ag Aodh agus Bríd Mag Eoin i Sráid Plevna ar Bhóthar na bhFál, dís a tháinig ar dtús as an Lorgain, Contae Ard Mhacha. Chuaigh sé go Bunscoil Naomh Finín, Coláiste Mhaolmhaodhóg agus Ollscoil na Banríona, áit ar bhain sé an chéad áit amach i gcéim Cheiltíse i 1949. Theagasc sé ar feadh tamaill i mBunscoil Naomh Maitiú sa Trá Ghearr agus chaith sé bliain fosta ag déanamh staidéir i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath 1949-50.
Go luath ina shaol chuaigh sé go Cumann Chluain Ard, an dream a rinne an oiread sin do chur chun cinn na Gaeilge i mBéal Feirste. Bhí an stócach óg ina bhall de Chomhaltas Uladh, de Chonradh na Gaeilge, de Ghlún na Buaidhe agus bhí sé ina chisteoir ar Choimisiún na Rincí Gaelacha.
D'ainneoin gurbh as Béal Feirste é ba go Doire a chuaigh sé le post a fháil mar mhúinteoir Gaeilge i gColáiste Cholm Cille i 1950 agus ba i gcathair ársa Dhoire a chaith sé an chuid eile dá shaol. Bhí Coláiste Cholm Cille an-láidir ó thaobh na Gaeilge an t-am sin – an tAthair Proinsias Ó Flaitheartaigh mar Uachtarán air (fear a bhí ina uachtarán ar Choláiste Bhríde Rann na Feirste fosta), Seán Mac Congáil, Réamonn Ó Gallchóir agus Aodh. 'Na Ceithre Máistrí' a tugadh orthu.
Chuaigh mórán daltaí ón Choláiste seo ar scoláireachtaí go Gaeltacht Thír Chonaill, bhuaigh siad comórtais díospóireachta Gael Linn agus bhuaigh beirt mhac de chuid Sheáin Mhic Congáil Boinn Óir Gael Linn agus scoláireachtaí dhá mhí go Rann na Feirste. Is duine acu sin Nollaig Mac Congáil a bhí ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe agus a bhfuil an méid sin oibre déanta aige ar scríbhinní Shéamuis Mhic Grianna, 'Máire'.
Theagasc Aodh iad sin uilig agus ghlac sé páirt ghníomhach i gcur chun cinn na Gaeilge sa chathair i gCraobh Sheáin Uí Dhubhláin de Chonradh na Gaeilge, Doire. Bhí suim mhór aige sa drámaíocht agus chuidigh sé leis an chraobh áitiúil nuair a bhí siad ag glacadh páirte i bhFéile Drámaíochta Dhún Geanainn.
Bhí suim aige sa taisteal fosta agus is beag Gaeltacht sa tír nach dtug sé cuairt air. Chuaigh sé thar lear chomh maith go dtí an Róimh, an Tír Naofa, an Iodáil, Meiriceá, Albain agus áiteacha eile. Le linn dó bheith in Albain bhuail sé le muintir Rann na Feirste a bhí ina gcónaí ansin.
Ach cá bith fán taisteal, bhí áit amháin a dtug sé toil dó i dtús an tsaoil agus diomaite de bhliain amháin a bhí sé thar lear, chaith sé achan bhliain eile i Rann na Feirste i rith an tsamhraidh.
Is dóigh liom gur in 1943 a chuaigh sé go Rann na Feirste ar dtús mar scoláire ag freastal ar Choláiste Bhríde. Bhí sé ag teagasc sa choláiste nuair a bhuail mise leis ar dtús i 1951 agus lean sé ar aghaidh go dtí gur éirigh sé as dornán blianta ó shin. Bhí sé mar scrúdaitheoir do Theastas Rann na Feirste ar feadh na mblianta, mar theagascóir snámha agus mar eagraitheoir ar Thóraíocht na Taisce agus ócáidí eile go dtí an deireadh.
Bhí an-mheas air i Rann na Feirste agus bhí aithne ag muintir an bhaile uilig air, sean agus óg, agus is cruthú é sin go bhfuil go leor acu anseo inniu. Mar an gcéanna bhí dáimh mhór aige leis na múinteoirí agus ba mhinic iad i gcuideachta a chéile ag cuairteanna sóisialta agus coirmeacha. Bhí sé i gcuideachta na seanchaithe go minic, Seán Bán Mac Grianna, Micí Sheáin, Neidí Frainc, Joe Johnny agus John Phadaí Hiúdaí. D'ainneoin go raibh Aodh 83 bliain d'aois nuair a fuair sé bás, bhí sé ógánta ina dhearcadh agus chuidigh sé le mórán mac léinn nuair a bhí siad ag déanamh scrúduithe agus tráchtas. Rinne Coiste an Choláiste bronntanas speisialta air roimh éirí as dó agus thug Club Óige Rann na Feirste urraim mhór "Gradam Dheireadh Seachtaine na Gaeilge" dó in 2006.
Bhí sé ar an duine ba údarásaí, ba chirte agus ba chruinne ar ghramadach na Gaeilge dá fios domh. Lorg sé caighdeán ard ach rinne sé cinnte ag an am céanna go raibh Gaeilge Chúige Uladh á caomhnú aige, ach bhí eolas agus meas aige ar na canúintí eile chomh maith. Ba mhór a chuidiú don scríbhneor seo thar na blianta agus mar a dúirt an Sagart Ó Doibhlin inniu bhí cuimhne as cuimse aige agus bhí sin aige go deireadh. Bhí ceird an mhúinteora go smior ann agus cuimhne iontach aige go lá a bháis.
Nuair a bhí an Dr Tomás de Bhaldraithe ag obair ar an Fhoclóir Béarla-Gaeilge sna daicheadaí bhí Aodh Mag Eoin ar dhuine den fhoireann Ultach a bhíodh ag cuidiú leis agus bhí baint aige fosta le leabhair eile ar ghramadach na Gaeilge. Fear caoin uasal a thug cuidiú do mhorán, is mór amach an chaill é do ghluaiseacht na Gaeilge ach bheidh rian a sheirbhíse ar go leor.
Tá sé beagnach trí scór bliain ó bhuail mé ar dtús le hAodh ag ceiliúradh 25 bliain Choláiste Bhríde Rann na Feirste i 1951. B'iomaí uair a bhuail mé leis ansin agus i nDoire ina dhiaidh sin. Lá amháin a raibh mé ag obair in Inis Eoghain agus Seán Bán Mac Grianna liom, dúirt Seán go raibh cuireadh aige ó Aodh a dhul chuig Oíche Ghaelach a bhí le bheith i gColáiste Cholm Cille an oíche sin. Chuaigh muid ansin agus bhí na múinteoirí uilig a luaigh mé ann agus na gasúraí a bhíodh i gColáiste Bhríde ag rince agus ag canadh go meán oíche. Oíche Ghaelach den scoth a bhí ann agus thug muid ar n-aghaidh ar Rann na Feirste go maith i ndiaidh an mheán oíche.
Is beag leabhar de mo chuid nach raibh baint ag Aodh leo ó thosaigh mé ar an scríbhneoireacht lán-aimseartha cúig bliana déag ó shin. B'iomaí cuairt a thug mé anuas Loch Feabhail go dtearn muid ar gcuid oibre agus go dtug muid cuairt ar an Clarendon, Óstán an City, Tinney's nó Beckett's. Nuair a bhí an deis againn ansin agus leabhar foilsithe ba ghnách linn a dhul síos go hInis Eoghain agus lá nó dhó a chaitheamh ansin. Bhí sé dochreidte an aithne a bhí aige ar dhaoine agus an chuimhne a bhí aige orthu. Má chuir mé teaghlach in aithne dó bí cinnte gur theagasc sé duine de na gasúraí i gColáiste Cholm Cille nó duine de na cailíní i gColáiste Bhríde Rann na Feirste.
Ba é a sheol an leabhar deireanach de mo chuid Scéalaí Mór Mhín an Líneacháin i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich i mBéal Feirste agus roimhe sin bhí sé liom go dtí na Cruacha Gorma do sheoladh an leabhair sin i dTábhairne an Ghleanna, Na Grianáin, Na Gleanntaí. Bhain sé an-sult as an oíche sin agus chuir muintir na gCruach an-fháilte roimhe. Bhí mé ag caint leis ar an fhón dhá uair ar an lá sula dteachaigh sé chun na hotharlainne agus char shamhail mé ar dhóigh ar bith go raibh sé chomh gar don bhás.
Sula gcríochnóidh mé ba mhaith liom fáilte agus buíochas a chur in iúl do roinnt daoine:
– do na gaolta, Bean Mhic Giolla Fhiondáin, an Lorgain, Contae Ard Mhacha agus a teaghlach;
– do Risteard Mac Gabhann, a bhean Joan agus a dteaghlach as é a fhaire mar ba chóir agus féile agus fáilte a chur roimh na daoine uilig a thug cuairt;
– do Pat Cutliffe a bhí aige go minic agus a bhí leis do dtí an deireadh agus do na banaltraí a thug cúram dó;
– do Peter McCarrick agus a theaghlach nó ba ag a mháthair a d'fhan Aodh an chéad uair a tháinig sé go Doire agus níl Nollaig ó shin nach dteachaigh sé ann do dhinnéar na Nollag;
– do Phádraig Ó Mianáin agus Marcas Ó Murchú a rinne an ceol agus gach duine a bhí páirteach san aifreann;
– don Athair Ciarán Ó Doibhlin, don Athair Pádraig Ó Baoighill agus do na sagairt eile a léigh aifreann an mhairbh, chomh maith leis an Easpag Ó hÉigeartaigh agus a chúntóir a dúirt na paidreacha ag aistriú an choirp oíche Dhéardaoin
– agus dá chara saoil, Méabha Ní Chriagáin, a raibh sí féin agus a teaghlach i dteagmháil leis go deireadh.
Níl ansin ach daoine a raibh mé i dteagmháil leo le gairid agus glacaim mo leithscéal le mórán eile a bhí go maith dó.
Is mór an chaill fear dá chumas, dá chaoineas agus dá chroíúlacht a bheith imithe uainn go cré na cille. Crothnóimid go mór é agus beidh smál ar lasair an Fheabhail ar mo theacht ar ais. Ach fiú más sin mar atá ní dhéanfar dearmad den fhear uasal seo go deo na ndeor. Ár mbeannacht leat a Aoidh Mhig Eoin agus tú i gcré na cille anseo i gCathair ársa Cholm Cille agus Nollaig na bliana ag tarraingt orainn agus gura geal do lóistín i measc na scoláirí ar neamh. Bronnadh ceann de na trí ghrád is airde ar 56% de na daltaí a chláraigh don scrúdú Gaeilge anuraidh agus in 2019 fuair 45% den 23,176 duine a rinne scrúdú ardleibhéil na Gaeilge ceann de na trí ghrád is airde.
61,125 dalta atá ag fáil a gcuid torthaí inniu ach níor chláraigh 11,154 díobhsan don Ghaeilge. 49,971 dalta atá ag fáil toradh Gaeilge, rud a fhágann nach bhfuil 18% de na daltaí ag fáil aon toradh Gaeilge.
De réir thorthaí na hArdteiste atá foilsithe inniu ag Coimisiún na Scrúduithe Stáit, 34% nó duine as gach triúr a chláraigh don Ghaeilge ardleibhéil a fuair an dá ghrád is airde, i gcomparáid le 29% anuraidh agus 23% in 2019.
Theip ar 0.8% de na daltaí ardleibhéil, méadú ar an ráta teipe sa Ghaeilge anuraidh, 0.2%.
Bhí difríocht shuntasach i mbliana idir líon na ndaoine nár chláraigh don Gaeilge ach atá ag fáil toradh Béarla nó Matamaitice. 7,094 níos mó atá ag fáil toradh Béarla ná mar atá ag fáil toradh Gaeilge i mbliana agus 7,332 níos mó atá ag fáil toradh don Mhatamaitic ná atá don Ghaeilge.
Mar gheall ar an bpaindéim tugadh gráid mheasta do gach dalta Ardteiste i mbliana, ach tugadh rogha dóibh scrúduithe traidisiúnta a dhéanamh freisin.
52% de dhaltaí a shocraigh gan tabhairt faoin scrúdú Gaeilge agus grád measta amháin a fháil, céatadán níos airde ná aon ábhar eile seachas an eolaíocht talmhaíochta agus oideachas reiligiúnach.
Rinne 25,896 dalta cinneadh gan an scrúdú don Ghaeilge a dhéanamh agus grád measta amháin a fháil. 24,001 dalta a rinne scrúdú Gaeilge agus a fuair grád measta agus 74 dalta a rinne an scrúdú amháin.
Maidir leis na daltaí a rinne scrúdú traidisiúnta freisin bhí na gráid mheasta níos airde ná grád na scrúduithe i 52.5% de chásanna, bhí grád na scrúduithe níos airde i 16.1% de chásanna agus mar a chéile a bhí na torthaí i 31.3% de chásanna.
Fág freagra ar 'Torthaí na hArdteiste fógartha – an Ghaeilge ag éirí níos éasca ach méadú ar líon na ndaltaí nach mbacann léi'
Eimear Dé hAoine, Meán Fómhair 3 2021 ag 8:25 am
An Ghaeilge ag éirí níos éasca…A cholúnaí, ar chuala tú faoi Chovid agus an cur isteach a bhí ar oideachas scoláirí le linn na tréimhse seo. Seo an cineál truflais a dhéanfas níos mó dochar don teanga. Staon leis an tseafóid!! The New Corpus for Ireland is a large collection of texts in Irish with approximately 30 million words. It contains a wide range of texts including works of fiction, informative texts, news reports, official documents and much more. The corpus is designed to be used for linguistic research – for example, to find examples of words being used in context or to investigate word frequency. D’aithin sí gur cuireadh formáid leictreonach na ‘Foirme Dearbhaithe Tuistí’ ar fáil i mBéarla amháin, agus thug sí le fios go ndéanfadh an Roinn comhoibriú iomlán leis an imscrúdú. "9—(1) Chun forbairt na Gaeltachta a chur chun cinn ó thaobh teanga, geilleagair, sóisialachta, cultúir agus gnéithiúlachta feidhmeoidh an tÚdarás, maidir leis na nGaeltacht, ó dháta an Achta seo a theacht in éifeacht, na cumhachtaí i ndáil le deonú cead pleanála a bhíonn á bhfeidhmiú faoi na hAchtanna Rialtais Áitiúil (Pleanála agus Forbartha) 1963 go 1976 i leith na Gaeltachta ag na húdaráis phleanála éagsúla ar ina gcuid limistéar atá an Ghaeltacht. Bróisiúr dátheangach do thurais scoile foilsithe ag Páirc Tayto Tá ríméad ar Fhoras na Gaeilge go bhfuil an bróisiúr dátheangach Turais... Gnémhíreanna Cuardaigh BaileNuachtPreaseisiúintíÓráidí an AireCeisteannaClinicíPróifílGailearaíFianna FáilNaiscTeagmháil English Baile Nuacht Preaseisiúintí Ráiteas ó Éamon Ó Cuív TD ar Bhille na Gaeltachta 2012-Gá le scrúdú cúramach ar an mbille Gaeltachta- Ó Cuív Bí páirteach sa spleodar nuair a osclófar an Músaem Náisiúnta Eolaíochta ag Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad i gCill Dara, nó téigh ar bord inneall gluaiste gail de chuid Bhord na Móna ó 1949 le haghaidh turas ciliméadair i Laois. Tá cáil nach beag ar an Chumann óna bhunú thiar i 1936 agus na céadta foghlaimeoirí Gaeilge ag teacht trí na doirse gach seachtain le freastal ar ranganna atá saor in aisce. Tá ceithre ábhar léinn sa Scoil: Léann na Gaeilge, an Béarla, an Iriseoireacht agus an Scríbhneoireacht Theicniúil agus Dearadh Teagascach. Tá Aonad na Gaeilge nasctha leis an Scoil leis; cuireann an tAonad tacaíocht, seirbhísí agus cúrsaí ar fáil chun an Ghaeilge a fhorbairt ar fud na hOllscoile agus sa phobal.
Tairgeann an Scoil réimse leathan cúrsaí céime agus iarchéime ina gcuid ábhar léinn féin agus tuilleadh acu i bpáirt le ranna eile san Ollscoil. Tá cultúr láidir taighde i ngach ceann de na hábhair léinn sa Scoil agus go leor tionscnamh idirdhisciplíneach ar siúl lag an bhfoireann leis, agus iad ag saothrú ina n-aonair agus ina ngrúpaí, ar bhonn náisiúnta agus idirnáisiúnta. Déantar maoirseacht rathúil ar scoláirí dochtúireachta agus iardhochtúireachta. Cathaoirleach An tUltach
Arís eile tá tua an Fhorais ag titim ar phobal na Gaeilge agus is baolach gur cúngú agus tachtadh seachas fás agus bláthú atá i ndán. Rinneadh gealltanas i gComhaontú Aoine an Chéasta úsáid na Gaeilge a éascú agus a spreagadh sa scríbhneoireacht. Deirtear sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge nach mór leas a bhaint as na deiseanna atá ann chun an Ghaeilge a léamh agus a scríobh. Tá an laghdú atá molta ar earnáil na meán clóite Gaeilge ag teacht salach ar an dá rud sin.
Is iomaí foilseachán atá i ndiaidh imeacht ar fad mar gheall ar chiorruithe an Fhorais le tamall de bhlianta anuas – Foinse, Gaelscéal agus Beo, mar shampla. Tá cuid eile ag streachailt le fanacht ar an fhód – An tUltach, Feasta agus An Timire ina measc. Tá sé ráite le seachtain anuas ag Comhar nach mbeidh siadsan in ann maireachtáil má chuirtear moltaí an Fhorais i bhfeidhm.
Táthar ag moladh nuachtlitreacha a chur ar fáil sna Gaeltachtaí, rud ar smaoineamh maith é agus a chuirfidh le feiceálacht na teanga, ach is scéim phíolótach atá i gceist. Níl inmharthanacht ag baint leis mar phlean agus ba chóir go mbeadh.
Moladh eile ná printíseachtaí a chur ar fáil d'ábhair iriseoirí, ach cé a bheadh ag iarraidh am agus dua a chaitheamh le hoiliúint mar iriseoir Gaeilge agus mórlomadh á dhéanamh ar an earnáil gach cúpla bliain?
Ba chóir dúinn anois brú a chur ar bhord agus ar fheidhmeannaigh an Fhorais troid a chur suas lena chinntiú go gcuirfear na hacmhainní cuí ar fáil le gur féidir linn forbairt mar phobal teanga.
Malachi Ó Marcaigh, Eagarthóir na Gaeilge The University Times, Ollscoil na Tríonóide.
Mar a luaitear i dTuarascáil Dhaltúin, tá seirbhísí tábhachtacha á gcur ar fáil ag NÓS, Comhar, agus Tuairisc.ie. Tá aidhmeanna éagsúla acu uilig, mar shampla, bainim úsáid as Tuairisc.ie mar sheirbhís nuachta. Is iris chultúir den scoth í NÓS, agus foilsíonn sí ailt dhifriúla nach n-aimseofá ar sheirbhís nuachta. Tá litríocht na Gaeilge curtha chun cinn ag an iris Comhar ó bunaíodh í sa bhliain 1942.
Dá gcuirfí na moltaí atá beartaithe i bhfeidhm, is é pobal na Gaeilge a bheadh thíos leis. Cé go n-aithníonn an tuarascáil go bhfuil na foilseacháin ag brath ar obair dheonach agus ar dhea-thoil, níl aon réiteach á mholadh i bplean Fhoras na Gaeilge.
Buntáiste amháin faoin bplean nua seo ná an t-ardú maoinithe don tseirbhís nuachta Tuairisc.ie, ach de réir phlean Fhoras na Gaeilge, díreoidh an tseirbhís "ar phobal na Gaeltachta, ar phobal eile na Gaeilge, agus ar earnáil na Gaeilge" amháin. Chomh maith leis sin, luaitear nach bhfuil sé i gceist go rachaidh an suíomh in iomaíocht le mórsholáthróirí nuachta eile nó "le hábhair lasmuigh de na réimsí seo a chlúdach". Is léir nach mbeidh an tseirbhís seo in ann freastal ar phobal na Gaeilge sa chaoi cheart mar a bhí go dtí seo.
Cé go mbeadh seirbhís nuachta againn, thiocfadh deireadh leis an iris chultúir agus bheadh an iris litríochta ag streachailt ó thaobh maoinithe de. Dá gcuirfí na ciorruithe i bhfeidhm, caillfimid uilig, idir óg agus aosta, ár nasc le saol liteartha na Gaeilge.
Pól Ó Muirí, iriseoir, scríbhneoir agus iareagarthóir Gaeilge An Irish Times
Bíonn seirbhís ag brath ar dhaoine agus bíonn daoine ag brath ar airgead le seirbhís a chur ar fáil. Is é an t-iontas é go n-éiríonn le dream ar bith i nGaeilge ábhar scríofa a chur ar fáil ar an airgead beag atá ann. Is é an t-iontas é go bhfuil fonn ar dhaoine tabhairt faoin obair go fóill. Mar sin féin, ar bhonn morálta, ní mholfainn d'ábhar iriseora ar bith dul le hiriseoireacht scríofa sa teanga. Faigh post le TG4 nó RnaG. Beidh, ar a laghad, cuideachta, tuarastal agus, cá bhfios, pinsean le fáil agat. An iriseoireacht scríofa i nGaeilge? Ná déan! Beidh saol níos sona agat imeacht le Léigiún Coigríochach na Fraince.
Maidir le plean an Fhorais, mholfainn cúrsaí a fhágáil mar atá siad agus an méid atá ann a fhorbairt mar is ceart. Sin an rogha is fearr faoi láthair. Cuirimis ceist an-simplí – an bhfuil seans ar bith ann go dtiocfadh le heagarthóir/iriseoir a scríobhann i nGaeilge tuarastal a dhéanamh mar a dhéanann feidhmeannach forais, abair, nó an dtig le hiriseoirí a chaitheann iad féin le sruth na scríbhneoireachta morgáiste a fháil, pinsean a charnadh agus ardú pá a fháil anois agus arís?
Tá freagra na ceiste againn cheana féin – ní féidir. Sa chás nach féidir, cad is fiú iarraidh ar dhaoine óga a saol a chur amú, íobairt a dhéanamh dá n-óige, dá gcumas, dá gcuid ama ar an tsaol seo ag plé le hiriseoireacht scríofa na Gaeilge?
Tá an iriseoireacht scríofa tábhachtach nó níl sí tábhachtach. Má tá sí tábhachtach, íoctar na laochra a thugann fúithi go cothrom agus ar bhonn fadtéarmach. Mura bhfuil sí tábhachtach, tigh an diabhail leis an fhiontar ar fad agus caitear an t-airgead ar chriáin do pháistí bunscoile.
Íte Ní Chionnaith, Léachtóir Sinsearach le Gaeilge, Scoil na Meán DIT
Cuireann moltaí an Fhorais uafás orm mar is dóigh liom gur ciorrú atá i gceist ar na nuachtáin agus ar na hirisí Gaeilge.
Gearradh siar i gcónaí atá ar siúl agus, dar liomsa, is ceart don Fhoras níos mó airgid a chur ar fáil d'earnáil na meán Gaeilge clóite seachas a mhalairt. Ba chóir go méadófaí buiséad iriseoireachta an Fhorais go €1 milliún sa bhliain agus nach ngearrfadh nó nach gcuirfeadh an Foras deireadh le deontas d'aon mheán iriseoireachta eile atá á mhaoiniú acu faoi láthair. Ba chóir freisin féachaint leis an deontas a bhí ar fáil do Feasta, An tUltach agus an Timire a thabhairt ar ais. Fáiltím roimh an ardú €60.000 sa bhliain atá molta do Tuairisc.ie ach b'fhearr liom níos mó d'ardú a fheiceáil chun iriseoir breise a fhostú.
Tá nuachtáin, irisí agus suímh iriseoireachta idirlín thar a bheith tábhachtach do gach pobal teanga, go háirithe do phobail teanga atá ag streachailt, cosúil le pobal na Gaeilge. Tá bunseirbhísí de dhíth ar phobal na Gaeilge i ngach réimse den saol, i réimse na meán cumarsáide, ach go háirithe, agus ní leor na meáin chraolta, is cuma cé chomh maith is atá siad. Tá gá le meáin scríofa a chuirfidh le forbairt an phobail i gcúrsaí léitheoireachta, scríbhneoireachta, eolais agus anailíse.
Tá na meáin atá againn go han-mhaith ach an fhadhb atá leo ná nach bhfuil a ndóthain acu ann agus nach bhfuil siad ag fáil go leor cúnaimh, idir acmhainní agus airgead ón stát. Sa chás seo is é Foras na Gaeilge, an Foras trasteorann, an fhoinse stáit. Ní thuigim cén fáth gur gá don bhForas bheith ag síor-athbhreithniú mhaoiniú na nuachtán agus na n-irisí Gaeilge. Is cur amú ama, airgid agus fuinnimh é agus b'fhearr i bhfad an fuinneamh agus an t-airgead a chaitheamh ar fhorbairt, ar mhargaíocht agus ar chur chun cinn iriseoireacht na Gaeilge.
De réir mholtaí an Fhorais, chuirfí deireadh leis an aon iris Ghaeilge do dhaoine óga, Nós, atá ar fáil ar líne. Tá sé seo á mholadh in ainneoin gurb iad na daoine óga is mó a léann ábhar ar líne agus gur orthu siúd atá Nós dírithe. Tá iris cosúil le Nós fíorthábhachtach do chumasú agus d'fhorbairt na ndaoine óga agus d'fhonn a nglór féin a thabhairt dóibh.
Tá an Foras ag moladh freisin go gcuirfí an iris thábhachtach smaointeoireachta agus liteartha Comhar ar líne amháin. Creidim nach léifidh go leor de léitheoirí dílse seanbhunaithe Comhar an iris ar líne cé go mbeidh tóir áirithe ag mic léinn agus léachtóirí tríú leibhéal uirthi i gcónaí. Ach beidh go leor den taitneamh a bhaineann le hiris chlóite a léamh caillte.
Tá dhá mholadh sa doiciméad comhairliúcháin go raibh mé tógtha leo; an moladh intéirneachtaí d'iarmhic léinn iriseoireachta, cé gur chóir go bhféadfaí iarchéimí a fhostú ar chonarthaí bliana ag an bpointe sin. Tá ceist ann faoi cá háit a ndéanfaí na hintéirneachtaí seo mura bhfuil ann ach nuachtán amháin. Smaoineamh maith atá sa mholadh cuidiú le roinnt páipéir áitiúla Ghaeilge cosúil leis na Paparau Bro sa Bhreatain Bheag nó an sárnuachtán Goitse a bhí á fhoilsiú ar feadh tamaill ag Danny Brown i nGaoth Dobhair.
Tá géarchéim anseo d'iriseoireacht, do nuachtáin agus d'irisí na Gaeilge agus do phobal na Gaeilge atá ag brath orthu. Má leanann cúrsaí mar atá, ní bheidh aon irisí nó nuachtán Gaeilge fágtha againn. Róisín Adams, Claire Marie Dunne, Caoimhe Nic Lochlainn
ISBN: 9780992731328
Scríbhneoir agus iriseoir is ea Róisín Adams. Tá céim bainte amach aici ó Choláiste na Tríonóide sa Bhéarla agus sa Ghaeilge, chomh maith le dochtúireacht i litríocht Ghaeilge na n-óg. Chaith sí seal ag teagasc i gColáiste Phádraig agus ina dhiaidh sin le Gaelchultúr, áit ina bhfuil sí ina Bainisteoir Forbartha Curaclaim faoi láthair. Cuireann sí clár ar chúrsaí litríochta, Aon Scéal?, i láthair ar Raidió na Life.
Is léachtóir le Gaeilge agus aistritheoir í Claire Marie Dunne in Institiúid Oideachais Marino. Chaith sí cúpla bliain ag obair mar mhúinteoir bunscoile roimhe sin. Tá MA sa Staidéar Idirchultúrachais aici ó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, agus PhD ó Choláiste na Tríonóide. Bhronn Foras na Gaeilge an Séala Creidiúnaithe d'Aistritheoirí uirthi freisin. Chaith sí bliain ag múineadh Ghaeilge in Ollscoil Notre Dame ar scoláireacht Fulbright. Bhí sí mar chéad eagarthóir Gaeilge ar an irisleabhar Inis, agus mar eagarthóir Gaeilge ar an gCnuasach Náisiúnta Leabhar do Pháistí, agus ar Rogha Leabhar. Cuairt Spin South West – Gaelscoil Chaladh an Treoigh
Cuairt Spin South West
Comments Off on Cuairt Spin South West
Tá muid i lár Coicís na Gaeilge agus tá go leor imeachtaí ar siúl againn sa scoil.
Bhí Spin South West agus na Spinnies ar scoil ar maidin le rang 6 Deirdre. Tháinig Laois de Cantalún ar scoil chun cursaí Gaeilge a phlé leo. Beidh níos mó le cloisteáil uathu ag an deireadh seachtaine le Laois ar Pop Raidió.
Bhí Óga Yoga linn Dé Luain. Rinne gach rang machnamh le Ciarán trí mheán na Gaeilge agus bhaineamar go léir taitneamh as na deasaithe go léir co súil leis "an madra" agus "an tábla".
Bhí Cúla 4 linn inniu freisin. Rinneadh agallamh ar Rang 6 Deirdre agus Rang 4 Tadhg. Bí ag faire amach le haighaidh na páistí ag labhairt faoi Naomh Pádraig i measc crusaí reatha eile ar an teilifís agus idirlíon.
An rud is tabhachtaí a tharla ar scoil inniu ná an cluiche peile bliantúil idir na daltaí agus na muinteoirí.
Is oth liom a rá gur bhuaigh foireann na múinteoirí 6-4 in aghaidh na buachaillí ó rang 6 agus le sin chaill siad amach ar an bpass obair bhaile.
Ach bhuaigh fhoireann na cailíní rang 6 i gcoinne foireann mná na múinteoirí ar bhás tobann tar éis an cluiche a críochnú 2-2. Comhghairdeas cailíní uile na scoile agus obair bhaile saor tuillte agaibh de bharr. Ghléasamar suas in éide agus feisteas scanrúil ar an lá deireadh scoile roimh an mbriseadh. D’éirigh linn dul amach agus Tóraíocht na Samhna a dhéanamh nuair a bhí an aimsir go deas. Bhí Tóraíocht na Samhna ar siúl ar chlós na scoile agus ar shuíomh na scoile freisin agus bhaineamar úsaid as an mBealach Siúil nua.
Chun ceiliúradh a dhéanamh ar an lá seo rinne na Naíonáin bac chúrsa agus cluichí rith. D’imir Rang 1-6 cluiche Seachain an Liathróid i gcoinne a chéile agus ansin bhí comórtas againn Múinteoirí V Páistí. Is scoil Chaitliceach í seo do chailíní agus buachaillí faoi iontaobhacht Edmund Rice Schools Trust a fhéachann chuige timpeallacht thuisceanach a chruthú ina snoíonn luachanna Chríostaí trí gach gné de shaol na scoile agus go bhfaigheann daltaí agus an fhoireann iomlán sásamh pearsanta ann. Gaelcholáiste Mhuire, A.G. North Monastery, Cork, is a Catholic School for girls and boys under the trusteeship of Edmund Rice Schools Trust, which seeks to create a caring environment in which Christian values permeate all aspects of school life and in which pupils and all staff members find fulfilment. Stair na Scoile Seachtain na Gaeilge: Statements – Seanad Éireann (25th Seanad) – Wednesday, 8 Mar 2017 – Tithe an Oireachtais
Vol. 250 No. 11
Seachtain na Gaeilge: Statements
Mar Aire Stáit le freagracht as an nGaeltacht fáiltím roimh an deis seo labhairt sa Seanad inniu. Tá sé tráthúil go bhfuil an deis seo agam agus Seachtain na Gaeilge faoi lán seoil. Ní call a rá gurb í an straitéis 20 bliain don Ghaeilge an chloch is mó ar mo phaidrín mar gur chloch coirnéil don Ghaeilge agus a cur chun cinn í. Mar thacaíocht dó sin, is gá leas a bhaint as gach uirlis ar féidir linn chun é sin a dhéanamh.
Ag féachaint gurb í seo Seachtain na Gaeilge tá sé chomh maith dom tosú léi. Creidim gur meicníocht iontach í Seachtain na Gaeilge chun an Ghaeilge a chur chun cinn i measc réimse leathan den phobal, anseo in Éirinn agus go deimhin thar lear. Is ócáid fad-bhunaithe í Seachtain na Gaeilge atá fíor-thábhachtach ó thaobh na teanga de. Is é Conradh na Gaeilge a bhunaigh an coincheap an chéad lá riamh, siar in 1902. Ba é an rún a bhí acu ag an am ná teanga agus an cultúr Gaelach a chur chun cinn, ní amháin ar fud na tíre, ach thar sáile chomh maith. D'éirigh leo, chomh fada is gur fhéile Ghaeilge idirnáisiúnta í Seachtain na Gaeilge anois, atá ar cheann de na hócáidí ceiliúrtha is tábhachtaí dá cineál sa lá atá inniu ann. Feictear dom go bhfuil an fhéile ag dul ó neart go neart gach bliain agus an tseachtain ar cheann de na himeachtaí is tábhachtaí i bhféilire bhliantúil phobal labhartha na Gaeilge.
Is féidir le gach duine blas a fháil de spiorad na féile seo. Tréaslaím go láidir leis na grúpaí deonacha agus pobail, údaráis áitiúla, scoileanna, leabharlanna agus gach eagraíocht eile a ghlacann páirt ghníomhach ann agus a eagraíonn imeachtaí ina gceantair féin i gcaitheamh na féile.
Ar ndóigh, an rud is fearr faoi Sheachtain na Gaeilge ná go dtugtar deis do dhaoine páirt a ghlacadh san fhéile ar shlite éagsúla - is cuma cén leibhéal cumais atá acu sa teanga - trí a bheith ag labhairt na teanga le cairde agus gaolta nó a bheith ag glacadh páirte sna himeachtaí. Airíonn daoine ar a gcompord agus iad ag glacadh páirte sna himeachtaí, scaoiltear le srian an chúthaileacht i labhairt na teanga agus ardaítear leibhéal na féinmhuiníne. Tréaslaím le Seachtain na Gaeilge as a mana tarraingteach "Bain Triail Aisti – Surprise Yourself!" Meabhraíonn sé gur le gach duine an Ghaeilge agus is le gach pobal Seachtain na Gaeilge.
Cuireann sé áthas orm go bhfuil an Ghaeilge á cur chun cinn ar fud na tíre ar bhealaí éagsúla nua-aimseartha. Níl bealach níos fearr ná úsáid na teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide chun daoine a choinneáil ar an eolas faoi céard atá ag tarlú sa phobal. Ar ndóigh, tá Seachtain na Gaeilge chun cinn sa réimse seo agus iad ag iarraidh ar dhaoine na meáin shóisialta atá acu a úsáid trí mheán na Gaeilge le linn Sheachtain na Gaeilge 2017, ach go háirithe ar 16 Márta 2017 mar chuid de Lá na Meán Sóisialta. Sa chaoi seo, gheobhaidh daoine tuiscint níos fearr ar na féidearthachtaí atá ann maidir leis seo, mar shampla is féidir Facebook, Gmail agus Twitter uilig a úsáid as Gaeilge.
Ag caint ar na meáin shóisialta agus an dul chun cinn atá déanta go ginearálta ó thaobh na teicneolaíochta faisnéise de, is léir gur iomaí casadh atá tagtha ar an saol ónar bunaíodh Conradh na Gaeilge os cionn 120 bliain ó shín. Ní raibh an réamh-fheiceáil ag ár sinsir ar na hathruithe móra a bhí le teacht ar an saol sna réimsí sin, agus an éascaíocht a chuirfeadh sé lenár saol. Cá bhfios cén dóigh ina mbeidh daoine ag maireachtáil faoi cheann 120 bliain eile? Bimís ag déanamh ár gcion chun a chinntiú gur ann don Ghaeilge agus don Chonradh agus do Sheachtain na Gaeilge.
Má choinníonn muid ar fad ag labhairt na Gaeilge, ní feictear dom cén fáth nach mbeadh sé sin indéanta.
Go deimhin, tá sé ráite cheana ach is fiú é a rá arís gur ábhar bróid dúinn ar fad an sár-obair atá déanta ag Conradh na Gaeilge don teanga ó bunaíodh é. Tá ardmholadh ag dul do na heagraíochtaí ar fad ar fud na tíre a dhéanann obair na gcapall ar son na Gaeilge. Tuigeann muid ar fad nach bhfuil sé éasca ach tugann ócáidí mar seo misneach dúinn gan ár maidí a scaoileadh le sruth.
Ba mhaith liom cúpla focal a rá faoin bpróiseas pleanála teanga. Mar is eol don Teach, tugann Acht na Gaeltachta 2012 feidhm reachtúil don phróiseas pleanála teanga faoina mbeidh pleananna teanga á n-ullmhú ag leibhéal an phobail i gceantair a bhféadfaí aitheantas a thabhairt dóibh faoin Acht mar limistéir pleánala teanga Ghaeltachta, mar bhailte seirbhíse Gaeltachta nó mar lionraí Gaeilge. Is fiú a lua go bhfuil allúntas breise de €250,000 ar fáil i mbliana chun cabhrú tuilleadh le cur i bhfeidhm na straitéise agus an chórais pleanála teanga araon. Fágann sé seo go bhfuil cistíocht ar fiú €1.25 milliún in iomlán ar fáil i mbliana lena haghaidh.
Ina theannta sin, tá ardú ar an gcistíocht atá ar fáil do na gnáthchláir reatha ar thaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta de, a bhfuil dlúthbhaint acu chomh maith le cur i bhfeidhm na straitéise 20 bliain. Leis an allúntas méadaithe atá curtha ar fáil don Ghaeilge agus don Ghaeltacht trí chéile, tá mé cinnte go mbeifear in ann tacú tuilleadh le cur i bhfeidhm na straitéise agus an phróisis pleanála teanga mar a bhaineann sé leis an nGaeltacht, leis na bailte seirbhíse Gaeltachta agus leis na líonraí Gaeilge.
Mar is iondúil ag an tráth seo den bhliain, tá an pleanáil chuí idir lámha ag mo Roinn i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta, le Foras na Gaeilge agus le páirtithe leasmhara eile chun cúram cuí a dhéanamh den chistíocht shuntasach seo sa chaoi is go mbainfear an leas is fearr as ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta. Tá súil agam a bheith in ann a chur in iúl don dá eagraíocht gan mhoill cén cistíocht a bheidh ar fáil acu chun cúram a dhéanamh den phróiseas sa bhliain reatha.
Ina theannta sin, tá obair idir lámha chun an próiseas a bhrú ar aghaidh mar a bhaineann sé leis na bailte seirbhíse Gaeltachta. Chuige sin, tá an t-údarás agus Foras na Gaeilge i mbun oibre le páirtithe leasmhara i Leitir Ceanainn, cathair na Gaillimhe agus Daingean Uí Chúis chun an próiseas pleanála teanga sna bailte sin a bhrú chun cinn. Chomh maith leis sin, tá tús curtha leis an bpróiseas pleanála teanga i gCluain Dolcáin, in Inis agus i mBaile Locha Riach i dtreo a bheith in ann aitheantas mar líonraí Gaeilge a bhronnadh ar na ceantair sin. Tá sé beartaithe an ghné seo den phróiseas a fhorbairt tuilleadh sa bhliain atá romhainn agus tús a chur le hullmhú pleananna teanga i mbailte eile nach iad atá ar an liosta de bhailte a foilsíodh in 2014 a d'fhéadfadh a bheith aitheanta chomh maith faoin bpróiseas mar bhailte seirbhíse Gaeltachta.
Leis an gcistíocht bhreise atá curtha ar fáil in 2017, tá súil agam a bheith in ann féachaint chuige go gcuirfear tús le feidhmiú na pleananna teanga ar bhonn áitiúil i mbliana i gcomhréir le mianta phobail na Gaeltachta. Is dul chun cinn suntasach é seo agus ba mhaith liom an deis seo a thapú chun tréaslú leis na ceanneagraíochtaí ar fud fad na Gaeltachta atá i mbun ullmhú pleananna teanga. Tá obair mhór déanta agus idir lámha ag na heagraíochtaí sin ar son na Gaeilge, na Gaeltachta agus na bpobal ina bhfuil siad ag maireachtáil. Is é an spiorad sin - spiorad na meithle - atá ag croílár an phróisis agus is cóir agus is ceart é sin a aithint.
Nuair a luaitear an straitéis agus an próiseas pleanála teanga agus an chaoi a bhfuil an Roinn ag déanamh cúram díobh, is baolach go ndéantar dearmad uaireanta ar an gcistíocht shuntasach atá á cur chun fónaimh bliain i ndiaidh bliana mar a bhaineann sé le clár caipitil agus reatha mo Roinne ó thaobh na Gaeltachta de. De thoradh an chúnaimh seo ar fiú breis agus €7.8 milliún é i mbliana, tá an Roinn ag leanúint ar aghaidh i gcomhar le páirtithe leasmhara eile chun bonneagar na Gaeilge a threisiú tuilleadh. Leis an infheistíocht seo, táimid in ann raon leathan eagraíochtaí Gaeltachta a chumasú chun a gcláir oibre a fheidhmiú atá ar leasa na Gaeilge agus na Gaeltachta trí chéile. Ní call dom a rá, ar ndóigh, go bhfuil sé seo uile ag tacú le fíorú chuspóirí na straitéise.
Ba mhaith liom an deis a thógáil anois chun focal nó dhó a rá faoin bpolasaí don oideachas Gaeltachta. Mar a luaigh an Taoiseach agus é ag seoladh an pholasaí i mí Dheireadh Fómhair 2016, is é seo an chéad pholasaí don oideachas Gaeltachta a foilsíodh ó bunaíodh an Stát. Tá tábhacht faoi leith leis mar a bhaineann sé leis an nGaeilge sa Ghaeltacht. Is í an Ghaeltacht fearann dúchais na Gaeilge agus, de bharr seo, luíonn sé le réasún go ndéanfaí cúram den chóras oideachais ann ar mhaithe lena chinntiú go bhfuil sé ag tacú ar an gcaoi is fearr is féidir le cuspóirí an Stáit maidir leis an nGaeilge.
Tá tábhacht faoi leith leis an bpolasaí ó thaobh an phróisis pleanála teanga de chomh maith. Cé gur ar an Roinn Oideachais agus Scileanna go príomha a thiteann an fhreagracht don Pholasaí don Oideachas Gaeltachta 2017 go 2022 a chur i bhfeidhm, tá ról tacúil le himirt ag mo Roinn agus, go deimhin, ag an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige chomh maith. D'fhéadfaí a rá gur aisfhreagra suntasach is ea an polasaí seo ar a bhfuil ráite agus molta sa straitéis 20 bliain mar a bhaineann sé le cúrsaí oideachais sa Ghaeltacht.
Cé gur polasaí réalaíoch atá ann, tugann sé dúshlán do gach páirtí leasmhar a chion a dhéanamh ar son na Gaeilge. Má tá rath le bheith aige, beifear ag brath ar gach pobal scoile a chion a dhéanamh, idir fhoirne teagaisc na scoileanna, bhoird bainistíochta, choistí tuismitheoirí agus, ar ndóigh, teaghlaigh na Gaeltachta féin. Nílim ag déanamh dearmad ar an earnáil luathoideachais atá ag lár an scéil seo. Beifear ag súil leis go mbeidh an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige ag imirt tionchair dhearfa ar rudaí chomh maith. Mar chuid den chur i bhfeidhm, beidh gá a bheith soiléir faoi na tacaíochtaí a bheidh á gcur ar fáil sna scoileanna lena n-áirítear an earnáil luathoideachais agus tuigtear dom go bhfuil obair tosaithe ag an Roinn Oideachais agus Scileanna cheana féin chun an talamh a ullmhú i dtreo tús a bheith curtha le feidhmiú an pholasaí san fhómhar.
Le go mbeidh an dul chun cinn is fearr is féidir déanta maidir le cur i bhfeidhm an phróisis pleanála teanga agus an pholasaí oideachais araon, is gá a bheith ag faire amach i gcaitheamh an ama ar na bealaí a d'fhéadfadh cur i bhfeidhm an dá thionscnamh a bheith ag déanamh leasa a chéile agus tá sé sin ag croílár an chur chuige. Mar shampla praiticiúil ar seo, beidh mo Roinn féin ag glacadh páirt tacúil sa choiste comhairleach atá bunaithe ag an Roinn Oideachais agus Scileanna le gairid maidir le feidhmiú an pholasaí don oideachas Gaeltachta. Ina theannta sin, tá plé leanúnach idir mo Roinn agus an Roinn Oideachais agus Scileanna i rith an ama chun a chinntiú go mbainfear an tairbhe is fearr is féidir as ár gcuid iarrachtaí trí chéile ar son na Gaeilge.
Mar a luaigh mé fein an lá a seoladh an polasaí ar an gCeathrú Rua, cabhróidh an polasaí seo le sár-oideachas trí Ghaeilge a chur ar fáil do ghasúir na Gaeltachta agus leis an nGaeilge a choinneáil agus a threisiú mar theanga pobail sna ceantair Ghaeltachta. Creidim go ndéanfaidh an polasaí oideachas agus na bearta a bhaineann leis an-difríocht do na scoileanna, do na pobail Ghaeltachta agus do stádas na Gaeilge sa Ghaeltacht. Tá se fíorthábhachtach gur ar bhonn comhpháirtíochta a chuirfear i bhfeidhm é - ar nós an phróisis pleanála teanga.
Níl aon dabht ach go dtugann sé seo ar fad ábhar machnaimh agus dúshlán do phobail agus do scoileanna Gaeltachta. De thoradh seo uile, tabharfar spreagadh do phobal na Gaeltachta le machnamh a dhéanamh ar cad atá uathu féin agus cad is féidir leo a dhéanamh mar a bhaineann sé lena bhfuil i ndán don teanga agus an cineál Gaeltachta ar mhaith leo a fhágáil ina ndiaidh don chéad ghlúin eile.
Is gá chomh maith go n-aithnítear an tairbhe don teanga a d'fhéadfadh eascairt as cur i bhfeidhm córasach an chláir Éire Ildánach. Sa chomhthéacs sin, is fiú a lua gur eagraigh mo Roinn ceardlann le gairid do pháirtithe leasmhara a mbeadh spéis agus ionchur sa chlár Éire Ildánach mar a bhaineann se le hearnáil na n-ealaíon, Gaeltachta agus Gaeilge. Ócáid thairbheach a bhí ann a chabhraigh le mo Roinn léargas a thabhairt dóibh siúd a bhí i láthair maidir le céard atá sa chlár agus, ar an lámh eile, ba dheis í chun aischothú a lorg faoi cén chaoi a d'fhéadfadh an clár leas a dhéanamh don Ghaeilge.
In 2014, ceadaigh an Rialtas cur chuige nua chun tacú le hinniúlacht sa Ghaeilge sa Státseirbhís. Faoin gcur chuige reatha, tá beart i bhfeidhm chun an cohórt de dhaoine atá feidhmiúil go dátheangach sa Státseirbhís a mhéadú chun teacht le cur chuige atá bunaithe níos mó ar inniúlachtaí ó thaobh na hearcaíochta de agus, nuair is cuí, ó thaobh comórtais d'arduithe céime. I gcomhthéacs creataí pleanála don fhórsa oibre, iarrtar ar Ranna na post agus réimsí a shainaithint ina bhfuil gá le daoine atá feidhmiúil go dátheangach agus iad a chur san áireamh ina bpleananna gníomhaíochta don fhórsa oibre.
Ag féachaint do chur i bhfeidhm Acht na Gaeltachta 2012, iarrtar ar Ranna aird ar leith a thabhairt ar phoist atá lonnaithe i gceantair Ghaeltachta nó atá ag freastal ar na ceantair sin. Is í an aidhm leis an bpróiseas sin cinntiú go ndéanfar foráil dóthanach i gcomórtais earcaíochta agus ardaithe céime idir-Rannacha do cheapacháin i bpoist ina dteastaíonn daoine atá feidhmiúil go dátheangach. I gcás comórtais earcaíochta agus ardaithe céime Rannacha, déanfar measúnú ar an riachtanas do dhaoine le Gaeilge agus, nuair is gá agus is cuí, cuirfear fo-phainéal de dhaoine le Gaeilge le chéile.
Is amhlaidh freisin go n-áirítear i bplean forfheidhmithe na Roinne Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 bearta atá dírithe ar an soláthar seirbhísí trí Ghaeilge sa Státseirbhís a fhorbairt. Sa chomhthéacs sin, tá conradh ag Foras na Gaeilge le Gaelchultúr Teoranta faoi láthair le hoiliúint sa Ghaeilge a chur ar fáil don tseirbhís phoiblí. Ó 2011 go dtí seo, tá tuairim is 1,200 seirbhíseach poiblí as níos mó ná 80 comhlacht Stáit tar éis freastal ar chúrsaí a reáchtáil Gaelchultúr Teoranta. Ina theannta sin, thug níos mó ná 400 fostaí de chuid an Rialtais, as níos mó ná 20 comhlacht sa tseirbhís phoiblí, faoi theastas Ghaelchultúr sa Ghaeilge ghairmiúil.
Tá earcú líon leordhóthanach de chainteoirí Gaeilge sa tseirbhís phoiblí ag croílár na n-iarrachtaí d'fhonn forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chur i bhfeidhm. Tar éis athbhreithniú a dhéanamh ar an Acht sin, foilsíodh cinn Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) in 2014. Rinneadh an Bille sin a dhréachtú ar aon dul leis an scéim ghinearálta. Rinneadh cinneadh, i ndiaidh chruinniú deireanach an choiste Rialtais, gan é a fhoilsiú go dtí go ndéanfaí athbhreithniú ar na moltaí reachtaíochta a bhí ann.
Ós rud é go bhfuil sé de fhreagracht ar gach Roinn a riachtanais maidir leis an nGaeilge a shainaithint agus aghaidh a thabhairt orthu, d'iarr mé ar m'oifigigh le déanaí plé a thosú lena gcomhpháirtithe i Ranna eile agus sna príomhfhorais phoiblí, lena n-áirítear an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, le scrúdú a dhéanamh ar a gcuid riachtanas i dtaca le daoine atá feidhmiúil go dátheangach. Tá an plé sin ar bun faoi láthair.
Mar fhocal scoir, a Chathaoirligh, ba mhaith liom mo bhuíochas a chur in iúl arís as ucht an deis a fháil labhairt sa Seanad inniu. Is gnéithe fíor-thábhachtacha dár n-oidhreacht chultúrtha í an Ghaeilge agus an Ghaeltacht agus is onóir agus pribhléid domsa an deis a fháil mo chion féin a dhéanamh mar Aire Stáit sa Rialtas seo chun tacú le caomhnú agus forbairt na Gaeilge mar chuid bheoga agus shainiúil dár gcultúr comhaimseartha.
Aithním agus tuigim go maith gur ag obair i gcomhar lena chéile agus ar bhonn tras-Rialtais is fearr a bhainfimid torthaí fónta amach chun an ghné lárnach seo dár gcultúr a thabhairt slán don chéad ghlúin eile.
Cé go bhfuil an Rialtas tiomanta gach is féidir a dhéanamh chun an Ghaeilge a chur chun cinn, tá todhchaí na teanga ag brath go príomha ar an bpobal. Tá a fhios againn go bhfuil tromlach an phobail dearfach i leith na teanga. Is fúinn atá sé ag leibhéal an Stáit an timpeallacht chuí a chothú le go mairfidh an Ghaeilge go bisiúil mar chuid fholláin de stát dátheangach. Is cinnte gur féidir linn uilig féachaint ar an dóigh gur féidir linn féin níos mó úsáid a bhaint as ár gcuid Gaeilge le linn ár gcuid oibre laethúil sa Seanad agus sa Dáil, ach go háirithe agus Seachtain na Gaeilge orainn as seo go Lá Fhéile Phádraig, an Aoine seo chugainn. Ag deireadh an lae, beatha teanga í a labhairt agus mar a deirtear i mana na féile seo – 'Bain Triail Aisti'.
Cuirim fáilte roimh an Aire Stáit. Nílim líofa ach tá a fhios agam go bhfuil blas an-deas ag na Seanadóirí here; Seanadóir Ó Clochartaigh, Seanadóir Gallagher agus Seanadóir Ó Domhnaill. Ceapaim go bhfuil blas deas ag na Seanadóirí de chuid Fine Gael freisin.
Tá sé ar chinn do chuspóirí Fhianna Fáil bunráta na Gaeilge a chur chun cinn mar teanga bheo i measc na daoine agus cearta na daoine a labhraíonn an teanga a chosaint. Is í an teanga náisiúnta seoid chultúrtha na tíre seo. Ní feídir cur síos ar an tábhacht caomhnú a ghabhann léi dá réir. Agus 100 bliain caite ó tharla Éirí Amach 1916, tá sé ríthábhachtach idir bhorradh agus bhrí a chur an athuair sna hiarrachtaí chun Gaeilge a mhúineadh agus a fhorbairt.
Seasann Fianna Fáil go daingean leis an straitéis 20 bliain don Ghaeilge faoi mar a thug an páirtí chun cinn í agus é sa Rialtas. Chun é a chur i bhfeidhm, thug an páirtí Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 isteach chun tacaíocht reachtaíochta a chur faoi na cearta maidir leis an teanga atá ina ndlúthchuid den Bhunreacht don chéad uair.
Is ábhar mór díoma dúinn a fheiceáil go bhfuil an cistiú maidir leis an nGaeilge don bhliain 2017 9% níos lú, i gcomórtas leis an mbliain 2016. Chuir an ciorrú sin uafás orainn agus chuir Fianna Fáil feachtas ar bhun ag iarraidh cistithe breise. D'éirigh linn €1 billiúin breise a aimsiú don Ghaeilge i rith 2017 sa mheastachán forlíontach.
Deirtear nach bhfuil aon thintéan mar do thinteán fein. Sa Mhuileann gCearr tá dhá Ghaelscoil ann. Tá Gaelscoil an Mhuilinn ann, atá ar an mbóthar 23 bliain, agus tá Gaelscoil Coillin ann. Tá Gaelscoil i mBaile Átha Luain, san Uaimh agus i dTulach Mhór fresin sa midlands ach níl aon mheánscoil Gaeilge. Níl aon mheánscoil Gaeilge ar fáil sa Mhuileann gCearr nó i gContae na hIarmhí nó in aon áit sa midlands. Tá an t-éileamh ann. Má bhíonn an tAire Stáit ag caint leis an Aire, an Teachta Bruton, an chuirfeadh sé ceist air maidir le haon phlean atá aige meánscoil lan-Ghaeilge a bhunú sa cheantar?
Ar dtús báire, ba mhaith liom fáilte a chur roimh an Aire agus a chuid oibre díograisí ar son na teanga a mholadh agus ba mhaith liom tréaslú leis. Gan amhras ar bith, is ceann de na hacmhainní is luachmhara atá againn ná ár dteanga dúchais. Tá ár stair, ár mbéaloideas agus ár litríocht bunaithe uirthi nó measctha tríthi. Is í an teanga an fhoinse chun na rudaí seo a fháil agus sult a bhaint astu.
Tá eagraíochtaí sa tír seo ag déanamh sár-obair, obair den chéad scoth, ar son na teanga. Ar dtús báire ba mhaith liomsa iad a mholadh go poiblí. Ar dtús báire, Foras na Gaeilge, déanann sé sár-obair; Gael Linn; Conradh na Gaeilge; agus Comhaltas Ceoltóirí Éireann. I gcás Comhaltas Ceoltóirí Éireann tá craobhacha aige i ngach baile beag sa tír seo agus thar lear agus iad ag déanamh an-jab. Tá iar-Sheanadóir as an Teach seo, Lábhras Ó Murchú, mar Ard-Rúnaí ar an eagraíocht agus déanann seisean agus an eagraíocht an-jab don teanga, don chultúr agus d'oidhreacht na tíre.
Molaim agus tréaslaím RTE as an obair atá ar siúl ann, san áireamh an nuacht agus na cúrsaí reatha atá as Gaeilge. Tá TG4 iontach maith agus tá an-mheas air. Bíonn a lán daoine ag féachaint air. Féachaim féin air go minic agus tá sé an-taitneamhach agus spéisiúil. Taobh amuigh den teanga de, tá na cláir go hiontach agus i bhfad níos fearr ná na cláir ar aon stáisiún eile. Molaim an obair iontach atá ar siúl ag TG4.
Níl amhras ar bith agam go bhfuil an-jab déanta don teanga i rith na mblianta ag múinteoirí bunscoile - na baill den INTO - thart ar an tír seo. Tá sár-jab déanta acu. Obair díograiseach ar son na teanga atá ar bun acu lá i ndiaidh lae agus molaim an obair sin agus tréaslaím leo. Ba chóir go mbeadh gach duine sa Teach seo iontach buíoch de na múinteoirí sin agus ba chóir go mbeadh an meas ceart againn orthu, mar atá, buíochas le Dia.
Is fiú agus is maith an rud é Seachtain na Gaeilge a cheiliúradh agus a chomóradh. Is iontach an rud é mar is seachtain faoi leith é. Tugann sé seans dúinn smaoineamh ar an teanga agus rudaí thart ar an teanga. Ba chóir do gach duine sa Teach seo, mé fein san áireamh, dea-shampla a thabhairt. Ba chóir dúinn iarracht laethúil a dhéanamh giota beag Gaeilge a labhairt, fiú amháin sna corridors lenár gcairde, taobh amuigh den Seomra seo, sa Seomra seo agus i ngach áit phoiblí. Ní gá ach cúpla abairt agus iarracht bheag. Tá muidne in áit lárnach chun dea-shampla a thabhairt agus an teanga a fhorbairt agus a chothú. Molaim do gach duine anseo é sin a dhéanamh. Mar a dúirt an tAire Stáit, "Beatha teanga í a labhairt." Mar a dúirt an tAire Stáit fosta, tá tromlach an phobail dearfach faoin nGaeilge. Má dhéanfaimis iarracht bheag, bheadh daoine sásta glacadh leis agus iarrfaidh siad cúpla focal a rá linn.
Labhair mé leis an Aire Stáit anseo cúpla seachtain ó shin. Tá mé an-dáiríre faoi seo agus cinnte go bhfuil sé tábhachtach. Tá sé thar a bheith tábhachtach daoine óga a mhealladh do na Gaeltachtaí i rith an tsamhraidh. Níl go leor déanta chun níos mó daoine óga a mhealladh do na Gaeltachtaí. B'fhéidir gur fiú dúinn deontais níos fearr a thabhairt dóibh agus é a thabhairt díreach do na teaghlaigh chun cash a fháil saor. B'fhiú dúinn dul isteach sna scoileanna chun labhairt faoi na Gaeltachtaí agus molaim don Aire Stáit béim mhór a chur air sin.
An fáth go bhfuilim anseo inniu ag caint as Gaeilge agus go bhfuil grá agam don tír agus meas faoi leith agam ar an tír ná go ndeachaigh mé go dtí an Ghaeltacht nuair a bhí mé óg. Chaith mé tréimhse gach bliain thart ar ghleanntáin ghlasa Ghaoth Dobhair, an áit óna dtagann an Seanadóir Ó Domhnaill. Bhí mé thart ar Ghaoth Dobhair, An Bun Beag, agus na háiteanna sin. Is iad na háiteanna sin a chruthaigh mo mheas agus mo ghrá don teanga. Táim iontach cinnte gurb é sin an eochair chun níos mó daoine óga a chur ag labhairt na teanga agus ag obair ar son na teanga. Bheadh saibhreas na teanga agus ár gcultúr soiléir dóibh de dheasca turas dá leithéid. Sílim go bhfuil sé sin iontach tábhachtach agus molaim don Aire Stáit go mbeadh níos mó deontais ann.
Is maith an rud go bhfuil 40% de na marcanna don teastas sóisearach agus don ardteistiméireacht tugtha don scrúdú béil anois. Is iontach an rud agus cabhair mhór an t-athrú sin. Tá mo mhac, Dara, an duine is óige i mo chlann, ag déanamh an teastas sóisearach ag an bhomaite. Beidh an scrúdú béil ar siúl i gceann seachtaine agus gach oíche atáim sa bhaile, cé nach mbíonn muide sa Teach seo sa bhaile gach oíche, déanann sé iarracht labhairt liom as Gaeilge. Tá sé ag iarraidh cleachtadh don scrúdú béil. Tá an t-athrú sin iontach tábhachtach agus is dul chun cinn mór é. Molaim don Aire Stáit é a choiméad agus a leathnú.
Tá athrú ann i modhanna múinteoireachta agus a leithéid agus bíonn sé sin riachtanach an t-am ar fad mar tá sé soiléir nach bhfuil go léir déanta againn. B'fhéidir go bhfuil riachtanas ann do níos mó béime ar litríocht nua-aoiseach, ar an teanga labhartha agus ar dhrámaíocht. B'fhéidir gur fiú do scoileanna corpoideachais a dhéanamh as Gaeilge nó rudaí mar sin ionas go mbeadh gnáthteanga ag na daltaí agus go mbeadh siad ag déanamh rud sultmhar agus ag baint pléisúir as úsáid na teanga agus nach mbeadh an teanga chomh éigeantach agus dúr dóibh. Tá se sin an-tábhachtach agus tá go leor le déanamh air.
Molaim na Gaelscoileanna, atá ag déanamh jab iontach, thart ar an tír seo. Aontaím leis an Seanadóir Davitt gur fiú Gaelscoil a chruthú in aon áit is féidir agus i ngach contae. Níl meánscoil Ghaeilge againn i gContae an Chabháin fosta. B'fhéidir go n-athródh sé sin roimh i bhfad. B'fhiú é a dhéanamh.
Is fiú straitéis na Gaeilge a leanúint go géar agus níos mó a dhéanamh chun an teanga a fhorbairt tríd an straitéis sin agus, go háirithe, chun an Ghaeltacht a chothú. Tá polasaí ann anois chun níos mó airgid a chaitheamh ar scoileanna atá ag úsáid Gaeilge sna Gaeltachtaí chun níos mó acmhainní a chur sna scoileanna ata dáiríre faoin nGaeilge. Is fiú é sin a leanúint ar aghaidh.
Is lá maith é seo agus is seachtain iontach í. Lá stairiúil é i mbealach. Molaim do gach duine sult a bhaint as an tseachtain seo agus iarracht a dhéanamh giota beag Gaeilge a labhairt taobh amuigh den áit seo. Is iontach an rud é go bhfuil tús maith déanta againn. Tá mise agus an Seanadóir Davitt tar éis labhairt as Gaeilge. Is tús maith é sin agus tús maith leath na hoibre.
Cuirim céad fáilte roimh an Aire Stáit. Is maith an rud go bhfuil sé ar ais anseo ag caint faoina pholasaithe ó thaobh na Gaeilge de taobh istigh de chúpla seachtain. Fáiltím roimhe sin. Níor mhaith liom go mbeadh muid i gcónaí ag caint trí mheán na Gaeilge díreach faoi chúrsaí Gaeilge. B'fhearr liom go mbeadh a thuilleadh díospóireachtaí againn maidir le hábhair eile trí mheán na Gaeilge ó am go chéile, ach de réir a chéile a thógtar na caisleáin.
Déanaim comhghairdeas leis an dream ar fad atá bainteach le Seachtain na Gaeilge, cé gur ainm b'fhéidir míchruinn é sin ar an rud atá ag tarlú mar tá coicíos d'imeachtaí ar bun i ngach áit agus inár bpobail féin ar fad. Tá siad ag tarlú ar fud an domhain. Is iontach go deo an rud é an dul chun dinn atá á dhéanamh ag na pobail éagsúla. Tréaslaím leis na heagraíochtaí atá luaite ag an Seanadóir Reilly. Ní rachaidh mé tríothu arís uilig.
Ba mhaith liom buíochas a ghabháil agus comhghairdeas a dhéanamh leis na meáin Ghaeilge. Déanann siad sárobair, go minic ar bhuiséid i bhfad níos lú ná buiséid na meán i mBéarla, ó thaobh clúdach a thabhairt don mhéid a bhíonn ag tarlú ó thaobh na Gaeilge de chomh maith leis na scoileanna agus mar sin de.
Tá sé tábhachtach freisin aitheantas a thabhairt d'fhostaithe an Stáit atá ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge. Feicim go bhfuil stiúrthóir nua na Gaeilge, Aodhán MacCormaic, leis an Aire Stáit inniu. Gabhaim gach dea-ghuí air ina chuid oibre mar Stiúrthóir na Gaeilge sa Roinn. Gabhaim buíochas le feidhmeannaigh na Roinne ar fad agus an dream atá ag obair leis na heagraíochtaí Stáit atá ag plé le cúrsaí trí mheán na Gaeilge chomh maith. Déanann siad sár-obair cé go mbíonn siad go minic faoi bhrú ó thaobh buiséid nó áiseanna.
Ós rud é gur phléigh muid cúrsaí ginearálta faoin nGaeilge le deireanaí, ba mhaith liom díriú ar an dualgas atá ann ó thaobh chúrsaí Gaeilge sna Tithe seo. Is é an tAire Stáit féin a dúirt go bhfuil dualgas ar an Stát aeráid bisiúil a chur ar fáil don Ghaeilge. Sílim go bhfuil na pobail ag déanamh sár-oibre i ndáiríre ach tá ceisteanna móra ann maidir leis an aeráid bisiúil seo atá an Stát ag cur chun cinn.
Ó thaobh Thithe an Oireachtais, tréaslaím leis an obair atá ar bun ag Rannóg an Aistriúcháin. Agus muid ag caint anseo, tá duine éigin ag déanamh ateangaireachta comhuainí - glacaim leis - agus bíonn an t-am ar fad. Tugann siad an-tacaíocht dúinn agus go minic ní thugtar faoi deara go bhfuil siad ann. Gabhaim míle buíochas leo. Rinne siad freisin an leagan leasaithe den chaighdeán oifigiúil a fhoilsiú, rud a cuireadh mór-fháilte roimhe.
An rud atá feicthe agamsa leis na blianta beaga anuas agus mé sna Tithe seo ná go bhfuil an t-uafás Gaeilgeoirí sna Tithe. Tá Gaeilge ag cuid mhaith de na tuairisceoirí parlaiminte a bhíonn ag tógaint na nótaí de gach rud a bhíonn muid ag rá agus ag cuid mhaith de na feidhmeannaigh a bhíonn ag obair sna Tithe. Na huiséirí a bhíonn ag cur fáilte romhainn agus muid ag teacht isteach agus amach, tá cuid acu líofa agus tá go leor eile acu ag foghlaim Gaeilge. Labhraíonn siad Gaeilge liomsa an chuid is mó den am, nuair a bhíonn siad in ann. Is féidir liom mo bhéilí a ordú trí mheán na Gaeilge agus labhraím Gaeilge le lucht foirne na bialanna. Tá cuid acu atá líofa agus cuid acu as ceantair Ghaeltachta. Is féidir liom dul isteach sa mbeár agus cupán caife a fháil trí mheán na Gaeilge - rud atá go maith. Ní bhíonn aon chead agam aon phionta a ordú i ndáiríre, ach an caife ar a laghad. Tá daoine le Gaeilge sa rannóg cumarsáide chomh maith. Chomh maith céanna, tá Gaeilge mhaith ag cuid mhaith de na hiriseoirí atá ag obair sna Tithe agus atá ag tuairisciú ar an méid a bhíonn ag tarlú.
Tá Gaeilgeoirí sna páirtithe éagsúla agus, mar a fheiceann muid inniu, tá ionadaithe tofa atá ag seasamh ar a gcosa sna Tithe seo a bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu agus tá cuid eile acu á foghlaim. Is iomaí clamhsán a bhíonn agam le hionadaithe tofa maidir le ceisteanna polasaí ach ní bhfuair mé locht riamh ar aon duine - Seanadóirí nó Teachtaí Dála - a dhéanann iarracht ó thaobh na Gaeilge. Molaim iad ar fad as an iarracht atá siad ag déanamh agus tabharfaidh mise chuile tacaíocht dóibh nuair atá siad i mbun na hoibre sin.
Faraor, teipeann ar an gcóras anseo go rialta. Bhí cruinniú le deireanas ag an gcomhchoiste um maoiniú ar sholáthar seirbhísí uisce tí sa todhchaí ar a raibh finné ann ag iarraidh a chuid cainte a thabhairt as Gaeilge. Nuair a dúradh leis nach raibh na hacmhainní ar fáil sa seomra coiste sin, cuireadh an seisiún ar fionraí chun teacht ar réiteach. Ar deireadh, dúradh leis a chuid cainte a thabhairt as Béarla. Faraor, cé gur labhraítear an Ghaeilge go minic sa Teach seo agus go ndéantar ateangaireacht chomhuaineach air, ní fhaightear tuairisc nó cur síos ar an méid sin sna meáin. An uair seo, áfach, bhí go leor scríofa faoin easpa seirbhíse ateangaireachta agus fiú daoine ag ceistiú cén fáth go bhfuil an tseirbhís ann sa gcéad áit. Má táimid ag iarraidh teachtaireacht dhearfach a sheoladh ón áit seo le linn Sheachtain na Gaeilge, ba chóir dúinn ár gcuid gnóthaí féin a bheith in ord is in eagar ar dtús sna Tithe seo.
Is rathúil an chaint a rinneadh le deireanaí ar Acht na Gaeilge ó Thuaidh. Aontaíodh an méid seo ag Comhaontú Chill Rímhinn agus táthar ag iarraidh múnla an Achta seo a bhunú ar dhea-chleachtas idirnáisiúnta, go háirid ag díriú ar shampla na Breataine Bige agus ar shampla Cheanada. Chonaic mé féin, nuair a bhí mé ar thuras anonn go dtí an Comhthionól sa Bhreatain Bheag, gur féidir le ball parlaiminte ar bith an Breatnais a úsáid in áit ar bith ag am ar bith le linn a chuid oibre. Ní gá fógra a thabhairt roimh ré má tá an ball le dul ag labhairt as Breatnais i gceann de na comhchoistí. Is féidir díreach dul isteach agus labhairt. Go deimhin, cuirtear an méid a bhíonn á rá i mBéarla ar fáil i mBreatnais an lá arna mhárach le bheith ar fáil sa gcaoi go bhfuil taifead oifigiúil Stáit ó thaobh na Breatnaise de ar gach a ndeirtear i mBéarla agus i mBreatnais.
Inné bhí raic eile sa Teach seo mar gheall ar cheist a chur mo chomhghleacaí an Teachta Peadar Tóibín ar an Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta. Is minic a bhíonn conspóid sna Tithe seo faoi cé acu an bhfuil nó nach bhfuil an córas ateangaireachta agus na cluasáin a théann leis ag feidhmiú i gceart. Is cur amú airgid foireann a bheith fostaithe nuair nach bhfuil an t-airgead nó an cúram céanna á léiriú i dtaobh an trealaimh. Bhí ateangairí ar fáil agus bhíodar ag cur an aistriúcháin ar fáil, ach theip ar an gcóras teicniúil. Is mór an trua í sin. Arís, bhí na meáin ag trácht faoi cé chomh greannmhar is a bhí sé Aire Gaeltachta ag brath ar chóras ateangaireachta chun Gaeilge a thuiscint ar Lá na Gaeilge agus nach raibh an córas ag obair fiú. Is náireach an rud é sin do na Tithe seo.
Bhí bua le deireanaí ag Conradh na Gaeilge san Ard-Chúirt i mBéal Feirste agus tréaslaím leis an gconradh as ucht an cás sin a thógáil. Tá dualgas ar an bhFeidhmeannas ó Thuaidh straitéis a chur i bhfeidhm maidir le hAcht na Gaeilge a chur chun cinn. Cuirim i gcuimhne don Aire Stáit agus don Rialtas go bhfuil dualgas ar an Rialtas, mar chomh-shínitheoirí ar Chomhaontú Aoine an Chéasta, brú i bhfad níos mó a chur ar Rialtas na Breataine agus ar na páirtí polataíochta ó Thuaidh Acht na Gaeilge a chur i bhfeidhm.
Mar a dúirt an tAire Stáit, i mí Dheireadh Fómhair seo caite sheol an Taoiseach polasaí an Rialtais i leith oideachas Gaeltachta ó 2017 go 2022. Seoladh é i mo pharóiste féin ar an gCeathrú Rua. Bhí an tAire Stáit ann. Féachann an polasaí seo le hoideachas trí mheán na Gaeilge a láidriú. Féachann sé freisin le cur le líon na ndaoine a labhraíonn an Ghaeilge sa Ghaeltacht mar theanga bheo. Faoin straitéis nua, ní bhainfidh scoil stádas Gaeltachta amach ach amháin nuair atá gach rud á mhúineadh trí mheán na Gaeilge.
Chun soláthar agus caighdeán na múinteoirí a fheabhsú, tá clár nua ann le hoiliúint Gaeilge a chur ar mhúínteoirí, ach níor thosaigh an Roinn Oideachais agus Scileanna ag leagan amach an próiseas chun tairiscintí don chúrsa sin a chur i bhfeidhm fós. Bhí clamhsáin faoi seo ó eagraíochtaí ar nós an INTO a d'ardaigh ceist faoi seo. Munar féidir an tairiscint a chur amach ó thaobh an Roinne Oideachais agus Scileanna leis an gcúrsa a chur ar bun, cén chaoi is féidir a chinntiú go mbeidh oiliúint ann le múinteoirí a chur ar fáil i mí Mheán Fómhair seo chugainn, rud a chiallódh go mbeidh an Rialtas i bhfad taobh thiar de na spriocanna? Caithfidh na soláthraithe an beart féin a dhéanamh.
An bhfuil an tAire Stáit sásta leis an méid sin? Céard tá sé chun a dhéanamh le déanamh cinnte go dtarlóidh rudaí le gur féidir múinteoirí breise, mar atá geallta, a chur ar fáil i mí Mheán Fómhair seo chugainn? Tá daoine an-imníoch go gcuirfeadh an mhoill seo isteach ar scoileanna a bheith in ann na cuspóirí atá sa pholasaí oideachas Gaeltachta a bhaint amach. An féidir leis an Aire Stáit muid a chur ar an eolas maidir leis an bpróiseas tairisceana faoi láthair agus cá seasann sé? An féidir leis muid a thabhairt suas chun dáta arís ar céard iad na spriocanna den pholasaí a bheidh á bhaint amach i mbliana?
Tá ceisteanna móra maidir le gnóthaí eile anseo sna Tithe seo. Tá cuid mhaith reachtaíochta fós nach bhfuil aistrithe go Gaeilge. Braithim gur de bharr easpa acmhainní ó thaobh Rannóg an Aistriúcháin é sin. Ó thaobh Acht na dTeangacha Oifigiúla, táimid ag fanacht go dtiocfaidh an tAire Stáit chun cinn leis an mBille sin ó thaobh an tAcht a láidriú. Tá achainí láidir déanta ag pobal na Gaeilge go ndéanfaí sin mar ní féidir linn ár gcuid cearta a bhaint amach mar shaoránaigh mura bhfuil Acht na dTeangacha láidrithe.
Ó thaobh fostaíocht sa Státseirbhís, bhí díospóireacht an-mhaith sa gComhchoiste Gaeilge, Gaeltachta agus Oileáin anseo inné. Bhí dream ó Ghaelcholáiste an Eachréidh, Gaelcholáiste Choilm agus Pobalscoil Chloich Cheannfhaola ag labhairt linn. Bhíodar thar barr ar fad. D'ardaigh duine acu an pointe seo: nuair a cuireadh ceist ar na Ranna Stáit ar fad cé mhéad duine ó thaobh an Státchórais a bhí ag teastáil le freastal ar phobal na Gaeilge, dúirt siad gur 15 duine a bhí ag teastáil. Sin as 18,000 atá fostaithe sa Státseirbhís. Dar liomsa, ní ghlacann an Stát leis go bhfuil an gá seo le i bhfad i bhfad níos mó daoine atá inniúil ar an nGaeilge. Sa gcomhchoiste sin, tá an Taoiseach agus na hAirí, a bhfuil an dualgas orthu maidir leis an straitéis 20 bliain don Ghaeilge, ag fanacht glan orainn. Níor tháinig siad isteach ar an gcomhchoiste dubh, bán nó riabhach go fóill.
Caithfimid aitheantas a thabhairt ó thaobh an obair atá á déanamh ach, i ndáiríre, ó thaobh na Tithe seo agus ó thaobh an Rialtais de, tá i bhfad i bhfad níos mó le déanamh. Coinnigh muid an Rialtas faoi bhrú. Tuigim go bhfuil an tAire Stáit féin go pearsanta ag iarraidh na rudaí seo a bhrú chun cinn ach caithfear tiomantas iomlán Rialtais a bheith taobh thiar de na hiarrachtaí seo.
Gabhaim buíochas leis an Aire Stáit, an Teachta Seán Kyne, as a bheith anseo inniu. Rud an-dearfach é go bhfuil sé anseo i rith Sheachtain na Gaeilge. I commend the Minister of State and the Department on their strong commitment to the national language and their support for Seachtain na Gaeilge. It is really important that we see funding, which has been increased in key areas, to support our Irish language over recent years. In particular, the announcement of a grant of just more than €500,000 for a common curriculum for Irish to be used in our third level institutions is extremely positive.
Is féile náisiúnta agus idirnáisiúnta í Seachtain na Gaeilge. Tá sé an-tábhachtach go mbainfeadh gach duine sult as. Is í an aidhm atá i gceist léi ná ár dteanga agus ár gcultúr dúchais a spreagadh.
Bíonn neart imeachtaí ar siúl timpeall na tíre agus i dtíortha eile i bhfad ó bhaile freisin, imeachtaí siamsaíochta ar nós tráthanna na gceist, oícheanta ceoil, maidneacha caife agus taispeántais ealaíon. Tugann na himeachtaí ba bheaga cúnamh ollmhór don teanga. Iarrtar ar chuile duine páirt a ghlacadh sa tsiamsaíocht agus an méid is mó a dhéanamh chun cuidiú leis an nGaeilge a neartú. Usáideann Seachtain na Gaeilge an mana "Bain Triail Aisti!" agus nuair a oibrímid uilig ar son pobal Gaelach tá sé éasca aon rud a athrú. Ní neart go chur le chéile.
A number of weeks ago in this House we spoke about the Irish language and its future. Seachtain na Gaeilge is very much an opportunity for all of us to celebrate and to reflect on our national language. Obviously we are very aware that we have challenges and it is difficult that many of us are no longer líofa as Gaeilge but the Department is currently in the process of implementing the 20 Year Strategy for the Irish Language. It is really important that this will allow Irish to be a live language and to become more visible in our society, particularly as a spoken language but also in areas such as signage, literature and the arts.
Tá an Gaeilge fite fuaite inár stair agus inár saolta. Bhí sé seo le feiceáil an bliain seo caite le linn tréimhse comóraidh Éirí Amach na Cásca. Piocadh "Mise Éire" mar phríomhamhrán na hócáidí. Bhí neart imeachtaí reáchtáilte trí mheán na Gaeilge. Cuireadh críoch freisin le hIonad Cultúrtha an Phiarsaigh i Ros Muc, Conamara. Tugann an t-ionad seo aitheantas do Phádraig Mac Piarais agus don tionchar a bhí aige ar an nGaeilge.
Tá sé an-tábhachtach go mbeidh daoine ó chuile aoisghrúpa ag glacadh páirt in ócáidí i rith Sheachtain na Gaeilge agus go mór mór tá sé tábhachtach go mbeidh daoine óga ag glacadh páirt. Tá neart imeachtaí cuairte ar siúl ag grúpaí poiblí agus ag grúpaí eile ar nós Fhoras na Gaeilge agus Conradh na Gaeilge, imeachtaí ar nós scoil surfála agus comórtais ealaíona trí mheán na Gaeilge. Tá neart grúpaí freisin ag eagrú imeachtaí do dhéagóirí a déileáileann le meabhairshláinte. Timpeall na tíre, beidh imeachtaí ar siúl ó Chontae Ciarraí go Contae Ros Comain go Contae Dhún na nGall agus is í an aidhm atá ag na himeachtaí seo ná suim a spreagadh sa Ghaeilge do dhaoine nach raibh suim acu riamh agus chun líon na cainteóirí a mhéadú de réir na straitéise don Ghaeilge. Ag tabhairt tacaíocht do seo tá eagraíochtaí ar nós Pháirc an Chrócaigh agus Reilig Ghlas Naíon ag cur turais ar siúl trí Ghaeilge.
I would strongly encourage each and every person to get out and support Seachtain na Gaeilge over the coming days. There is a very engaging programme of events which has something for everybody. It is very important that we celebrate, get involved and speak our national language. It very much gives Irish people, not just at home but right across the world, a sense of national pride. It is very much an opportunity for these people, who have not used Irish since school, to re-engage and to get involved with the many events taking place in every corner of the country. Ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an Aire Stáit as ucht a bheith linn inniu.
Cuirim fáilte roimh an Aire Stáit. Is breá an rud é go bhfuilimid anseo. Is traidisiúin é ag an bpointe seo go mbíonn plé i nGaeilge go mór mór faoi chúrsaí Gaeilge agus cúrsaí Gaeltachta sa Seanad ag an tráth seo den bhliain. Aontaím leis an méid atá ráite ag mo chomhghleacaithe faoi na rudaí éagsúla atá tábhachtach inár sochaí - na grúpaí, na himeachtaí agus na hiarrachtaí atá á ndéanamh ag go leor daoine chun an Gaeilge agus an cultúr Gaelach a chur chun cinn. Is ball mé, ní le fada an lá ach le déanaí, de Chomhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán anseo san Oireachtas agus tá áthas orm go bhfuil sé ann agus go n-éirí an comhchoiste sin lena chuid oibre.
Tá sé tábhachtach freisin go n-admhaímid go bhfuil dúshláin ann agus muid ag iarraidh an Ghaeilge a chur chun cinn sa tír seo. Tosnaíonn an dúshlán anseo san Oireachtas agus go háirithe leis an Státseirbhís. De réir mar a thuigim, mar shampla, ní caitear le stádas an chomhchoiste sin ag an gcaoi céanna ina gcaitear le coistí eile anseo san Oireachtas. Mar shampla, chuala mé tuairiscí go raibh litreacha á gcur ón gcoiste sin chuig Airí éagsúla agus nach raibh an coiste ag fáil freagraí orthu. Is fiú dul i muinín an Béarla chun an méid seo a rá ar fhaitíos nach gcloisfear é ós rud é go ndeirim i nGaeilge é but it is a disgrace if, despite having a joint Oireachtas committee responsible for the Irish language and to ensure the rights of lrish language speakers and of people in the Gaeltacht, Government Ministers and Departments ignore letters coming from that committee in a way that would never happen with letters or correspondence from other Oireachtas committees. There is a real need for a change of attitude around here if that is the case. Admhaímid é.
Bhí tráth ann ina raibh sé riachtanach Gaeilge a bheith ag duine chun post a fháil sa Státseirbhís. Má táimid dairíre go mbeidh daoine in ann a gcuid gnó a dhéanamh trí Ghaeilge ba chóir go mbeidh Gaeilgeoirí sa Státseirbhís. Ba chóir go mbeidh dóthain Gaeilgeoirí sa Státseirbhís chun déileáil le daoine agus nach favour a bheadh ann ach go mbeadh ceart ag an duine a chuid gnó a dhéanamh trí Ghaeilge. Ba bhreá liom tuairim an Aire Stáit faoi sin. Nár chóir go mbeadh athrú treo anseo agus go gníomhóimid le go mbeadh sé ina riail arís amach anseo go mbeadh Gaeilge ag duine le post a fháil sa Státseirbhís? Muna bhfuil Gaeilge aige bheadh tréimhse áirithe aige chun snas a chur uirthi nó fiú dóthain Gaeilge a fhoghlaim le gur féidir leis a dhualgas a dhéanamh maidir le cearta mhuintir na hÉireann ar mhian leo a gcuid gnó a dhéanamh trí Ghaeilge. Sin an bhrí. If we are serious about being serious about Irish that is the direction we must go. Nílim ag rá go gcaithfidh sé tarlú thar oíche, ach ba chóir go mbeadh sé ina phlean go mbeimid ag dul sa treo seo arís.
Nílimid ag caint faoi 10% sa bhreis a thabhairt don dhuine san ardteist má dhéanann sé a chuid scrúduithe trí Ghaeilge, táimid ag labhairt faoi rud i bhfad níos dáiríre. Ós rud é gurb í an Ghaeilge príomhtheanga oifigiúil na tíre seo, cén fáth go bhfuil an Státseirbhís chomh bocht sin maidir lena cumas gnó a dhéanamh trí Ghaeilge nuair a iarrann daoine air? Glacaimid leis go bhfuil go leor coinníollacha eile ann má tá duine chun post a fháil sa Státseirbhís - go mbeadh caighdeán áirithe oideachais aige, mar shampla. Ní éagóir é a rá gur chóir go mbeadh Gaeilge ag duine má tá sé ag dul ar obair don Stát.
Maítear go labhraítear os cionn céad teanga ar bhonn laethúil sa tír seo, an Ghaeilge san áireamh. Is sa Ghaeltacht a bhfuil formhór na gcainteoirí dúchais ach, mar sin féin, deireann gach tuairisc go bhfuil meath ag teacht ar an nGaeilge, mar is eol don Leas-Cheann Comhairle, mar theanga phobail agus níos práinne arís, mar a dúirt mé, nach bhfuil an Státchóras ag cabhrú leis an scéal. Is cosúil nach bhfuil mórán tionchair le feiceáil de thairbhe Acht na Gaeilge agus b'fhéidir go bhfuil an Statchóras ag útamáil faoi cheist na Gaeltachta agus pobal na Gaeilge mar a bhí le blianta fada, in ainneoin an window dressing agus na focail bhinne. Tá dóthain ráite agam faoi seo go dtí seo ach feictear domsa go bhfuil airgead poiblí á chur amú ag an Rialtas maidir le cur chun cinn na Gaeilge agus go bhfuil dea-mhéin agus dea-spiorad an phobal á gcur amú ar phleanáil teanga i gceantair a n-áirítear fós mar Ghaeltachtaí oifigiúla, mar shampla, ach nach raibh an Ghaeilge á labhairt iontu le fada an lá.
Má tá áiteanna ar nós Tirellan Heights ainmnithe agus aitheanta mar Gaeltachtaí, nach léiríonn sé sin go bhfuil easpa dáiríreacht sa Státchóras? Déantar a leithéid in ionad a bheith ag cabhrú leis na mionlaigh teanga a bhfuil an Ghaeilge sna croíthe acu. Ní féidir teanga a choinneáil beo beathach le cód Stáit agus le tuariscí bladhmannacha neamhréalaíocha.
Nach díol suntais é go bhfuil todhchaí na Gaeilge i mbéal an phobail agus ina cnámh spairne ó Thuaidh, fiú agus an Ghaeilge ag creimeadh ó Dheas? Nach bhfuil sé suntasach go raibh stádas na Gaeilge agus cearta mhuintir na Gaeltachta ina chnámh spairne le déanaí ó Thuaidh i gcómhthéacs an coimhlint idir na haontachtaithe agus Sinn Féin? Tréaslaím leis na polaiteoirí, Sinn Féin ina measc, a dhéanann sárobair chun cur chun cinn na Gaeilge a bhaint amach. Bheinn ag súil leis freisin go bhfuil gach duine ag déanamh a dhícheall chun bheith cinnte nach bhfeictear an Ghaeilge mar ghné d'achrann stairiúil idir daoine. Caithfimid ár seacht ndícheall a dhéanamh le cinntiú go dtuigeann daoine go bhfuil an Ghaeilge ann dóibh uilig, is cuma cén traidisiúin lena mbaineann siad. Ní leor é sin a rá. Caithfimid cinntiú go bhfuilimid ag gníomhú de réir sin agus go bhfuil meon fáilteach ann uilig maidir leis an gcuireadh seo do gach réimse agus grúpa denár sochaí ó Thuaidh agus ó Dheas, gur leo an Gaeilge.
Ní mhaith liom go mbeadh airgead agus dea-thoil na ndaoine á gcur amú ar pháipéarachas agus ar phleananna teanga muna bhfuil bun agus barr leo. Bhíomar ag céiliúradh ár neamhspleáchas agus ár bhféinaitheantas mar Ghaeil go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta le comóradh 1916. Is tragóid é, mar sin, go bhfuil meath suntasach tagtha ar an nGaeilge laistigh den Státchóras, mar a dúirt mé, le 20 bliain anuas. Sin fadhbh mhór a chaithfimid réiteach go práinneach. Táim ag iarraidh go mbeidh an Rialtas dairíre amach anseo agus go bhfeicfimid rudaí praiticiúla den sórt ar luaigh mé leis an nGaeilge a chur chun cinn ar mhaithe le cearta lucht labhartha na Gaeilge agus lucht na Gaeltachta.
Ar dtús ba mhaith liom fáilte mhór a chur roimh an Aire Stáit go dtí an Teach seo inniu. Mar is eol dúinn ar fad, Seachtain na Gaeilge atá ann. Tugann an tseachtain seo seans dúinn ár dteanga náisiúnta a chéiliúradh. Tugann an Ghaeilge aitheantas dúinn. Is ár gcéad teanga í, mar sin caithfimid níos mó a dhéanamh chun í a chur chun cinn. Níl seachtain nó dó sa bhliain go leor. Is cinnte go gcaithfimid níos mó airgid a chaitheamh ar a son. Ba chóir dúinn infheistíocht a dhéanamh sa Ghaeltacht agus sna coláistí samhraidh, a dhéanann sárobair ar son na teanga i rith na bliana. Ba chóir go dtugtar pointí breise do Ghaeilge ar ardleibhéal san ardteist chun scoláirí a spreagadh an ábhar a dhéanamh. Tá sé ag obair go an-mhaith don mhatamaitic, cén fáth nach n-oibreoidh sé don Ghaeilge?
Is teanga álainn í an Ghaeilge ar chóir dúinn bheith bródúil aisti. Is cuid tábhachtach don stair í agus caithfimid, mar náisiúin, troid chun í a choinneáil beo agus ag fás.
Táim neirbhíseach mar is í seo mo chéad uair a bheith ag labhairt as Gaeilge sa Seanad. Beidh mé ag déanamh mó dhícheall í a úsáid níos minice as seo amach. Molann Sinn Féin dúinn úsáid a bhaint as an dteanga nuair is féidir linn agus tugtar a lán tacaíochta dúinn. Caithfidh an Rialtas an rud céanna a dhéanamh sa Teach seo agus ar fud an Stáit.
Ní aithníonn an Ghaeilge aon teorainn agus ní ghlacfaimid le haon teorannú ar ár bhféiniúlacht nó ar ár n-oidhreacht. Tuigimid go bhfuil ár dteanga agus ár n-oidhreacht fite fuaite lenár neamhspleáchas mar náisiún agus ár saoirse mar phobal. I ngach glúin dearbhaíodh muintir na hÉireann a cheart chun saoirse agus flaitheas an náisiúin agus táimid á dhearbhú anois. Tuigimid go bhfuil freagracht agus dualgas orainn go léir ár seoid luachmhar a chosaint, a neartú agus a shlánú do na glúine atá romhainn agus dár sinsir. Ar fud na hÉireann tá Sinn Féin ag glacadh na freagrachta sin agus ag seasamh le pobal na Gaeilge i dtaobh chur chun cinn ár teanga agus an cultúr doimhin agus saibhir a bhaineann léi.
Ó Thuaidh, táimid ag seasamh leis an bpobal Gaelach agus ag iarraidh dul chun cinn a bhaint amach sa Tionól i dtaobh Acht na Gaeilge agus straitéis a chur i bhfeidhm in ainneoin cur i gcoinne na naontachtaithe. Leanfaimid orainn ag troid ar son aitheantais.
Ó Dheas tá moltaí curtha os comhair an phobail ag Sinn Féin i dtaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta. Ba chóir go mbeidh Aire sinsearach le freagracht as chur chun cinn an teanga agus forbairt na Gaeltachta, ach is léir go bhfuil easpa tola agus tromchúiseachta i leith na Gaeilge ag na páirtithe eile. Ní le haon duine nó dream amháin an Ghaeilge. Le misneach agus le neart glacfaimid go léir seilbh agus úinéireacht dár bhféiniúlacht agus dár dteanga. Caithfidh an Rialtas in Éirinn agus sa Bhreatain níos mó a dhéanamh chun tacú leis an bpobal Gaelach agus beidh Sinn Féin ag cur brú orthu é sin a dhéanamh.
Cuirim fáilte roimh an Aire Stáit. Ba mhaith liom glacadh leis an deis seo inniu aird a dhíriú isteach ar phointe amháin nó dhá phointe a bhaineann le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta anseo sa tír. Tá dualgas ar an Stát an Gaeilge a chur chun cinn, í a neartú agus í a fhás ach chomh maith leis sin, mar a dúirt an tIar-Chomisinéir Teanga, Seán Ó Currain, seirbhís a chur ar fáil ar chomhchéim, is é sin comhchéim idir an Ghaeilge agus an Béarla, do shaoránaigh an Stáit. Níl sé sin ag tarlú. Sin an fáth a d'éirigh an tIar-Chomisinéir Teanga as a phost ag deireadh 2013.
Ó sin ar aghaidh, tá rudaí ag éirí níos measa de réir a chéile in áit a bheith ag éirí níos fearr. Ó bhunaíodh an Stát go dtí 1974 bhí cumas na Gaeilge ina riachtanas do dhaoine ar mhian leo poist a bhaint amach sa Státchóras nó sa Státseirbhís. Bhí tréimhse trí bliana tugtha do dhaoine chun feabhas a chur ar an gcuid Gaeilge a bhí acu. Ó 1974 tháinig córas nua i bhfeidhm. I leith chórais earcaíochta agus arduithe céime, tugadh 10% sa bhreis do na daoine a bhí Gaeilge acu. Rinne leasú ar an chóras sin sa bhliain 1990 agus íslíodh na marcanna ó 10% síos go dtí 6% ó thaobh buntáiste de dóibh siúd a bhí ag dul i mbun postanna sa Státchóras nó ag iarraidh ardú céime a bhaint amach. Bhí amhras faoi éifeacht an chórais in imeacht na bliana sin. Tháinig sé chun solais dornán blianta ó shin nach raibh leath na Ranna Stáit ag ceadú na marcanna bónais sin ag an am.
Dá bhrí sin, cuireadh deireadh leis an chóras sa bhliain 2013. Cé go raibh an córas ann ag an Rialtas ó 1974 ar aghaidh, ní raibh na Ranna Stáit ag baint úsáide as.
Tháinig córas úr i bhfeidhm in 2013 agus sa chóras sin - an córas reatha atá i bhfeidhm go fóill - cruthaítear painéil trí chomórtais earcaíochta do dhaoine a bhfuil líofacht sa Ghaeilge acu. Déantar iad a cheapadh ó phainéil éagsúla atá bunaithe taobh istigh de na Ranna éagsúla do phostanna a bhfuil riachtanas Gaeilge ag baint leo. Mar atá leagtha amach sa straitéis 20 bliain, tá sé ar gach Roinn Stáit na poist sin a aithint. Faoin chóras nua seo, is féidir le suas le 6% de na daoine atá cáilithe do phost sa Státchóras a bheith ar na painéil Gaeilge ach ní cheaptar iad gan post a bheith folamh.
An bhfuil an córas sin ag obair? Níl. Is cosúil nach bhfuil na Ranna Rialtas éagsúla sásta poist a aithint a bhfuil an Ghaeilge riachtanach leo. Níl sé ag tarlú. Tar éis eolas a fháil ó fhreagraí ar cheisteanna parlaiminte, chuir tuairisc.ie suirbhé le chéile ar na mallaibh agus tá sé soiléir, mar a luaigh an Seanadóir Ó Clochartaigh, nach raibh riachtanas Gaeilge ag ach 15 post trasna na 15 Ranna as 18,775 post sa Státchóras. Sin 0.08% de na poist go léir a bhfuil aitheanta ag an Rialtas seo mar phoist a bhfuil gá le Gaeilge leo. Tá feall uafásach á dhéanamh ag an Stát i gcoinne ár dteanga náisiúnta. Dúirt an Coimisinéir Teanga reatha, Rónán Ó Domhnaill, go bhfuil ag teip go huile is go hiomlán ar an Rialtas i dtaca leis seo.
Cad a thig a dhéanamh? Tá rudaí éagsúla a chaithfidh a bheith déanta. Labhair an tAire Stáit faoin reachtaíocht úr. Cá bhfuil an reachtaíocht sin agus cén uair a bheidh sé os comhair na dTithe seo? Ó thaobh an chomhchoiste a luaigh an Seanadóir Mullen, tá an cohórt coistí bunaithe agus táimid ag iarraidh a bheith ag plé leis na hAirí agus na Ranna Rialtais ach nílimid ag fáil freagraí ar na litreacha fiú atá rúnaíocht an chomhchoiste ag cur ar na Ranna Rialtais sin. Níl an córas mar atá sé ag obair.
Tá athbhreithniú ar siúl ar an straitéis 20 bliain don Ghaeilge ach ní féidir na spriocanna atá leagtha amach sa straitéis a chur i bhfeidhm muna bhfuil an Stát féin sásta seirbhís trí mheán na Gaeilge a chur ar fáil. Ní féidir an tseirbhís sin a chur ar fáil muna bhfuil na daoine sa Státchóras in ann é a chur ar fáil. Sin bun agus barr an scéil.
Glaoim ar an Aire Stáit chun críoch a chur leis an díospóireacht.
Gabhaim buíochas le chuile dhuine a thóg páirt sa díospóireacht, go mórmhór na daoine a labhair Gaeilge don chéad uair sa Teach.
Ó thaobh an méid a dúirt an Seanadóir Aidan Davitt, is féidir liom a dheimhniú go n-ardóidh mé an cheist ag an gcéad cruinniú eile leis an Aire Oideachais agus Scileanna, an Teachta Richard Bruton. Tá sé tábhachtach nach gcaillfimid na gasúir óga atá ag teacht tríd na Gaelscoileanna. Tá an ceart ag an Seanadóir go dteastaíonn Gaelscoileanna ag an meánleibhéal gach áit a bhfuil Gaelscoileanna ag an mbunleibhéal faoi láthair. Beidh na daoine sin ag teastáil amach anseo le post a ghlacadh sa tseirbhís phoiblí anseo in Éirinn agus san Aontas Eorpach. Ardóidh mé an cheist leis an Aire a luaithe agus is féidir.
Labhair an Seanadóir Joe O'Reilly faoi dhaoine óga a mhealladh chuig an Ghaeltacht i rith an tsamhraidh. Téann níos mó ná 25,000 duine óg go dtí an Ghaeltacht gach bliain le freastal ar na coláistí Gaeilge. Bíonn tionchar an-mhaith ar iompar teanga na ndaoine óga sin agus tionchar dearfach ar eacnamaíocht na Gaeilge ag eascairt ó na cuairteanna seo. Díreach an tseachtain seo, ceadaíodh ardú ar an deontas caipitil atá ar fáil do mhná tí nua atá ag teacht isteach sa scéim. Chomh maith leis sin, i gcomhar leis an Roinn Caitheachais Phoiblí agus Athchóirithe, táim ag scrúdú an cháis le haghaidh ardú a thabhairt don deontas caipitil a bhfaighidh na mná tí i mbliana.
Luaigh an Seanadóir Treveor Ó Clochartaigh agus an Seanadóir Rónán Mullen cuid de na rudaí céanna ó thaobh sheirbhísí an Stáit, ina measc Acht na dTeangacha Oifigiúla, Acht na Gaeilge sa Tuaisceart agus an córas ateangaireachta i dTithe an Oireachtais. Is féidir liom a dheimhniú go n-ardaíonn an tAire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála an cheist maidir le Acht na Gaeilge ó Thuaidh leis an Rialtas sa Bhreatain agus leis na húdaráis ó Thuaidh gach deis a bhfaigheann sé. Ó thaobh Acht na dTeangacha Oifigiúla, leanfaidh mé leis an athbhreithniú ar an mBille a dhréachtaíodh ach nár foilsíodh riamh. Rinne mé cinneadh gan é a fhoilsiú mar nach raibh sé chomh láidir agus ba cheart agus nach raibh an Freasúra, an Coimisinéir Teanga agus grúpaí ar nós Chonradh na Gaeilge ina fhábhar. Sin an fáth nach bhfuil sé foilsithe roimhe seo. Tá mé ag iarraidh é a láidriú. Tá an earcaíocht lárnach san obair seo agus sin an fáth gur luaigh mé an obair atáimid ag déanamh ó thaobh an phróisis earcaíochta. Is léir nach bhfuil an córas atá i bhfeidhm faoi láthair ag obair go héifeachtúil agus tá obair comhairliúcháin ar bun ag mo Roinn le Ranna eile faoi conas é a fheabhsú. Tá an obair sin fíorthábhachtach agus ag dul ar aghaidh.
Tá an ceart ag an Seanadóir Mullen nach bhfuil sé ceart nach mbíonn seirbhís aistriúcháin againn i dTithe an Oireachtais. Níl a fhios agam cén fáth a tharlaíonn na rudaí seo chomh minic agus a dtarlaíonn siad. Tharla sé inné sa Dáil agus tharla sé ag an gcoiste Oireachtais freisin. Níl sé ceart. Aontaím leis an Seanadóir faoi sin.
Luaigh an Seanadóir Robbie Gallagher infheistíocht sna coláistí samhraidh agus pointí breise san ardteistiméireacht dóibh siúd a dhéanann Gaeilge ag an ardleibhéal. Mar a dúírt mé, tá deontas méadaithe do mhná tí nua ceadaithe againn agus táimid, i gcomhar leis an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, ag breathnú ar an gcás do mhéadú do mhná tí eile. Tá córas nua againn maidir le matamaitic. Níl a fhios agam an bhfuil an Roinn Oideachais agus Scileanna ag breathnú ar an gcás le haghaidh an rud céanna a dhéanamh don Ghaeilge. Tá cás ar leith ann ó thaobh an méid daltaí atá ag tabhairt faoi mhatamaitic ag an ardleibhéal. Beidh orm labhairt leis an Aire faoi sin freisin.
Déanaim comhghairdeas leis an Seanadóir Fintan Warfield maidir lena chéad óráid as Gaeilge a dhéanamh sa Teach. I spiorad Sheachtain na Gaeilge a rinne sé é agus molaim é as.
Tá an ceart ag an Seanadóir Brian Ó Domhnaill ó thaobh na seirbhíse poiblí ach ní inné nó inniu gur tháinig an titim ar mhéid na daoine sa tseirbhís a bhfuil líofacht acu sa Ghaeilge. Tharla sé ar feadh blianta. Tá a fhios agam go raibh athrú ar an bpolasaí sna 1970í agus níor athraíodh ar ais arís é. Tá laghdú ar an mhéid daoine a bhfuil líofacht sa Ghaeilge acu sa tseirbhís phoiblí agus táimid chun é sin a athrú. Tá sé deacair intinn na ndaoine sinsearacha agus an cultúr a athrú. Tá Stiúrthóir na Gaeilge, atá in aice liom, agus feidhmeannaigh i mo Roinn beagnach críochnaithe leis an bpróiseas maidir leis na feidhmeannaigh i chuile Roinn chun an polasaí a athrú go dtí go mbeidh painéil lán-Ghaeilge ann agus go mbeimid in ann níos mó daoine le Gaeilge a thabhairt tríd an phróiseas sa Státseirbhís. Sin rud atá lárnach in Acht na Gaeltachta agus sin an fáth go bhfuilimid ag déanamh an obair sin roimh Acht nua a fhoilsiú. Tá sé sa straitéis freisin.
Luaigh an Seanadóir Maura Hopkins go leor de na rudaí dearfacha atá ag tarlú maidir leis an nGaeilge go ginearálta, go háirithe le linn Sheachtain na Gaeilge. Is féile tábhachtach é atá bunaithe timpeall ar Lá Fhéile Phádraig, ár lá náisiúnta anseo in Éirinn. Tá sé aitheanta anois mar dhlúthchuid dár bhféile náisiúnta, rud a thaispeánann cé chomh tábhachtach is atá an Ghaeilge don phobal i gcoitinne. Molaim Conradh na Gaeilge as an bhféile a fhorbairt. Molaim do chuile dhuine sa tír triail a bhaint as an méid Gaeilge atá acu le linn na seachtaine seo.
Mo bhuíochas do chuile dhuine as ucht na ráitis seo. Tá a fhios agam go bhfuil grá don Ghaeilge ag an gcuid is mó de dhaoine sa tír seo agus suim acu inti. Caithfidh chuile dhuine níos mó a dhéanamh chun an Ghaeilge a úsáid sa Teach seo agus an Teach eile agus go príobháideach freisin chun an teanga a úsáid i ngach áit sa tír. Freisin, tá a fhios agam agus aontaím go bhfuil dualgas ar an Stát níos mó a dhéanamh, níos mó seirbhísí a chur ar fáil trí Ghaeilge agus níos mó dhaoine le Gaeilge a earcú sa tseirbhís phoiblí. Tá na rudaí sin lárnach sa ról atá agam sa Rialtas agus tá mé ag obair chun rudaí a fheabhsú san am a bheidh mé anseo.
Ar son an tSeanaid, gabhaim buíochas leis an Aire Stáit as páirt a ghlacadh sa díospóireacht seo inniu ar an ábhar tábhachtach seo. Cháin urlabhraí Shinn Féin ar an nGaeilge, an Teachta Peadar Tóibín, buiséad an rialtas atá tacaithe ag Fianna Fáil de bharr go bhfuil infheistiú truamhéalach á dhéanamh sa Ghaeilge. Pléann an leabhar le ceist chigilteach i saol na litríochta Gaeilge faoi choimirce Stát na hÉireann ó na fichidí amach. Bhunaigh Earnán de Blaghd “An Gúm” i 1925 mar chuid den Roinn Oideachais, chun litríocht a chur ar fáil i nGaeilge do phobal na tíre. Meascán d’aistriúcháin agus de shaothair nuascríofa a bhí i gceist, agus beagnach ón tús d’fhás teannas idir na scríbhneoirí/aistritheoirí agus an foras ó thaobh ábhar agus íocaíocht. Bhí an teannas seo soiléir i gcás Mháirtín Uí Chadhain agus Seosamh Mhic Grianna, agus cuireadh an lasair sa bharrach i gceart nuair a dhiúltaigh an Gúm úrscéal an Ghriannaigh An Druma Mór a fhoilsiú in aon chor mar gheall ar líomhaintí clúmhillte.
Baineann an leabhar seo ní hamháin leis an gcaidreamh idir na scríbhneoirí agus An Gúm, ach le fealsúnacht na foilsitheoireachta stáit agus cur chuige an aistrithe. Mar sin, cé go dtugtar caibidil an duine do na scríbhneoirí, tugtar caibidil do chúlra an aistrithe in Éirinn freisin, caibidil eile do bhunú agus cur chuige An Ghúim, agus caibidil do chur chuige pearsanta na scríbhneoirí, maille le samplaí. Deirtear go minic gur cleachtas cruthaithe é an t-aistriúchán, agus cruthaíonn an chaibidil dheiridh gur fíor sin, agus muid ag breathnú ar aistriúcháin na scríbhneoirí taobh ar tahobh leis na bunleagain.
Ach tá bun-teachtaireacht ag Uí Laighléis a théann thar an méid thuas – ta sí go láidir den tuairim gur caitheadh go dona leis an nGúm mar gheall ar líomhaintí cinsireachta agus maorlathais a cuireadh ina leith ag scríbhneoirí áirithe, an Cadhnach agus an Griannach ina measc. Cruthaíonn Uí Laighléis, ámh, gur eascair na deacrachtaí chomh mór céanna as cleachtais na scríbhneoirí agus ar eascair siad as aon áit eile. Ní hé, mar shampla, gur “aistrigh” Ó Cadhain an t-úrscéal Sally Kavanagh in aon chor, ach d’athscríobh sé é, rud a chuir olc ar eagarthóirí an Ghúim. Ba léir leis gur mhór ag An Gúm An Druma Mór a fhoilsiú, ach mheabhraigh méid suntasach daoine do riarthóirí an fhorais gur bunaíodh an leabhar ar eachtra a tharla i bhfírinne, agus go bhféadfaí cás clúmhillte teacht as dá bhfoilseodh siad é. Mar bharr ar sin, bhog Mac Grianna gach cúpla mí agus ba dheacair dá réir sin fanacht i dteagmháil leis. D’aontaigh na moltóirí go ndearnadh éagóir ar an nGúm, le moltóir amháin ag rá “nach bhfuil cothrom na féinne i dtuairimí atá le fáil go forleathan faoin nGúm,” agus gur céim mhór chun tosaigh in athshlánú an fhorais atá sa leabhar seo.
Tréaslaíonn na moltóirí le Gearóidín Uí Laighléis agus lena foilsitheoir Coiscéim as leabhar oilte téagartha a chur ar fáil, agus molann í as scéal tábhachtach i stair litríocht na Gaeilge a insint dúinn. Comhghairdeas! Tá an córas earcaíochta don Ghaeilge sa státseirbhís 'neamheagraithe agus míshásúil' de réir tuarascála nua ón gCoimisinéir Teanga
Dé Máirt, Aibreán 4 2017 ag 7:17 am
Cé go bhfuil comhlachtaí poiblí in ainm is líon na bpost acu a bhfuil riachtanas Gaeilge ag dul leo a shainaithint ina scéimeanna teanga, níor tharla a leithéid i gcás 82.5% de na scéimeanna a aontaíodh le linn na mblianta 2015 agus 2016.
Tá ceist na Gaeilge agus na hearcaíochta sa tseirbhís phoiblí go mór sa treis sa tuarascáil taighde speisialta a d'fhoilsigh an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, inniu.
De réir na tuarascála ní raibh "socruithe cinnte d'earcú comhaltaí foirne le Gaeilge" luaite ach i gcás 7.5% de na scéimeanna teanga sin.
Aontaíodh i gcás nach mór trian de na scéimeanna sin, go sonrófaí poist na 'Gaeilge', dá mbeadh aon phost le sonrú, uair éigin le linn thréimhse feidhme na scéime nó faoi dheireadh na tréimhse sin. Cur chuige lochtach ab ea é sin, dar leis an gCoimisinéir.
"Creidimse gur drochfhasach é seo mar gurbh ionann é agus glacadh roimh ré le cibé cinneadh a dhéanfaidh an comhlacht; go bhfuiltear ag tarmligean chuig an gcomhlacht poiblí féin na freagrachta reachtúla maidir leis na socruithe atá á ndaingniú," a deir sé.
Níor thagair trian eile de na scéimeanna teanga a aontaíodh le linn na mblianta 2015 agus 2016 ar chor ar bith do shonrú post 'Gaeilge'.
Deir an Coimisinéir go bhfuil an ganntanas foirne le hinniúlacht sa dá theanga oifigiúla "ina phríomhchonstaic roimh chur i bhfeidhm éifeachtach Acht na dTeangacha Oifigiúla".
"Ní féidir soláthar seirbhísí Gaeilge a dheimhniú, ná cur le méid na seirbhísí atá á gcur ar fáil ar bhonn córasach, gan foireann leis na scileanna cuí teanga," a deir an Coimisinéir Teanga.
Deir an Coimisinéir chomh maith gur gá "struchtúr éifeachtach" a aithníonn líon nó céatadán na foirne le Gaeilge a bheadh ag teastáil "chun seirbhísí sonraithe a chur ar fáil go dátheangach," a deir sé.
Ní féidir, a deir Ó Domhnaill "a bheith ag brath go heisiach ar chomhoibriú deonach ball foirne áirithe chun soláthar seirbhísí trí mheán na Gaeilge a dheimhniú amach anseo".
Léiríonn an taighde nua gur aontaigh Roinn na Gaeltachta scéimeanna teanga le dhá chomhlacht phoiblí a mhaígh nár "ghá aon phost a shonrú" mar phost a raibh riachtanas Gaeilge ag dul leo.
Is gá, dar leis an gCoimisinéir "gníomhú ar bhonn práinne" chun cur le líon na ndaoine sa tseirbhís phoiblí atá inniúil sa Ghaeilge.
"Tá sé ríshoiléir, áfach, gan aon taighde breise a dhéanamh, nach bhfuil na beartais earcaíochta atá á gcur i bhfeidhm faoi láthair sna hearnálacha éagsúla den státchóras ag cur le hacmhainn inniúlachta," a deir sé.
Tá sraith moltaí déanta ag an gCoimisinéir ina thuarascáil chun dul i ngleic le cruachás na teanga sa chóras earcaíochta don státseirbhís.
Ba chóir, a deir sé, córas a thabhairt isteach, "a luaithe agus is féidir" a chinntíonn "go mbíonn íoschéatadán foirne le hinniúlacht sa Ghaeilge sna ranna stáit ar fad agus sna heagraíochtaí stáit is mó a mbíonn plé acu leis an bpobal". Ba cheart an measúnú a dhéantar ar inniúlacht sa Ghaeilge a bheith bunaithe ar leithéid Comhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha, dar leis.
"D'fhéadfaí córas den chineál seo a thabhairt isteach le cinneadh Rialtais, agus tosú á chur i bhfeidhm láithreach," a deir an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill.
Deirtear sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, 2010-2030 gur sna scéimeanna teanga ba cheart poist sa tseirbhís phoiblí a mbaineann riachtanas Gaeilge leo a shainaithint, ach níl an méid sin ag tarlú "ar aon bhealach críochnúil", dar leis an gCoimisinéir.
"Ba é an cur chuige ba choitianta a glacadh ná go bhfágfaí faoin gcomhlacht poiblí na poist sin a shainaithint (más ann dóibh) faoi dháta éigin le linn thréimhse feidhme na scéime nó faoi dheireadh na tréimhse sin.
"Shamhlófá gur obair í seo gur chirte a bheith curtha i gcrích mar chuid d'aontú na scéime seachas faomhadh a bheith tugtha roimh ré do pé toradh a bheadh ar anailís an chomhlachta phoiblí."
Deir an Coimisinéir nach bhfuil córas na scéimeanna teanga "ag tabhairt aghaidh ar chúrsaí earcaíochta ach an oiread".
I bhformhór na scéimeanna, is ráitis éideimhne ar dheacair iad a thomhas nó a mheá, a bhí luaite le cúrsaí earcaíochta.
Deir sé nach bhfuil an polasaí earcaíochta a tugadh isteach sa bhliain 2013 i gcás na státseirbhíse "ag feidhmiú go sásúil" agus go gcaithfear "gníomhú láithreach chun an polasaí sin a athrú".
Deir an Coimisinéir gur "léir" dó nach bhfuil aon "plean soiléir" ná spriocanna soiléire ann maidir le ceist na Gaeilge sa chóras earcaíochta don tseirbhís phoiblí.
"Dá thoradh sin, tá córas againn atá neamheagraithe agus míshásúil. Molaim plean a ullmhú ag an leibhéal náisiúnta do sholáthar seirbhísí stáit trí mheán na Gaeilge.
"In aon phlean a d'ullmhófaí, luíonn sé le réasún gur ghá an córas earcaíochta agus an soláthar foirne a scrúdú. Ní haon chúis é sin, áfach, gan céimeanna a thógáil anois chun athchothromú a dhéanamh ar líon na foirne le hinniúlacht Ghaeilge sa tseirbhís phoiblí."
Luaitear i dtuarascáil an Choimisinéara an gealltanas soiléir sa reachtaíocht teanga go gcuirfí seirbhís ar fáil sa dá theanga oifigiúla agus go gcinnteofaí, "go bhfuil líon leordhóthanach dá fhoireann inniúil sa Ghaeilge chun go mbeidh siad in ann seirbhís a sholáthar trí Ghaeilge chomh maith lena soláthar trí Bhéarla".
Dar leis, níl an dualgas reachtúil sin á chomhlíonadh beag ná mór.
"Ina áit sin…táthar ag brath ar acmhainn Ghaeilge na foirne a tharlaíonn a bheith ar fáil de thuras na huaire (in ionad foráil mar is ceart a dhéanamh a chinnteodh acmhainn leordhóthanach foirne le Gaeilge) agus ag tairiscint seirbhíse atá coinníollach ar chúinsí foirne," a deir sé. Ag labhairt dó ag an gcomhdháil ar chearta teanga a d’eagraigh Conradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath inniu, thug Ó Laighin le fios go raibh sé faighte amach aige nach bhfuil sé i gceist ag an Rialtas a éileamh go gcuirfí deireadh leis an maolú. Tháinig ar a laghad trí ríomhphost chugainn an tseachtain seo ag cáineadh shuíomh nua Oifig na Saorála Faisnéise.
Focal ó na moltóirí: Ní léir an ‘seirbhís chreidiúnaithe ghairmiúil aistriúcháin’ a chuir Gaeilge ar shuíomh nua lucht Saorála Faisnéise nó rang déagóirí i gcoláiste samhraidh.
Ach ar a laghad is féidir an fhorbairt agus an fás a thagann ar scileanna teanga na n-óg a fheiceáil tar éis trí seachtaine faoi chúram na múinteoirí agus na mban tí.
Ní hamhlaidh an scéal anseo agus an suíomh ar fad ina phraiseach ag ‘ríomhchláir aistriúcháin éagsúla’ agus na pleotaí a bhain feidhm astu. Peadar Ua Laoghaire, Guaire. Peadar Ua Laoghaire do sgríobh ón seana-sgéal Imtheacht na tromdháimhe; Conall Cearnach do chuir i n-eagar. (Baile Átha Cliath 1915). [Modern Irish retelling of Imtheacht na Tromdháimhe. Includes synopsis and vocabulary.] (d) Char úirt ach 5% de na daoiní fásta eadar 20 agus 44 daois go mbídís ag labhairt as Gaeilge uair in aghaidh na seachtaine nó níos minicí. FREAGRA:Mar sin féin, bulc uafásach daoiní atá ann agus iad cruinnithe le chéile in áit amháin. Ba chóir don Stát freastal ar a gcuid riachtanaisí freisin, ós rud é gur cáiníocóirí iad. I mbliana, bronnfar duais €2500 an duine ar chláirseoir agus ar phíobaire ag an gcraobh, a bheidh ar siúl in Óstán an Rochestown Park i gCorcaigh ag tús mhí Feabhra seo chugainn. Níl rud ar bith de dhíth seachas cártaí imeartha – fuair mé na cinn seo (as Gaeilge) saor in aisce ó Fhoras na Gaeilge. 'Katyn a thiocfaidh tú abhaile?' á léiriú ag Aisteoirí Bulfin
Ionad: Theatre@36, Club na Múinteoirí, Cearnóg Parnell, Baile Átha Cliath 1
Am: 8 pm
Ticéid: €12 (mic léinn agus OAP €10)
Breis eolais: aisteoiribulfin@gmail.com
Beidh Aisteoirí Bulfin chugainn arís go luath leis an seó 'Katyn a thiocfaidh tú abhaile?' Ar an 13, 14 agus 15 Meitheamh cuirfidh an cumann drámaíochta bisiúil seo an léiriú is déanaí acu i láthair an phobail i gClub na Múinteoirí, Cearnóg Parnell. Seó filíochta agus ceoil dar teideal Thar Teorainn a chuirfidh tús leis an oíche. Ag teacht sna sála air sin beidh an dráma cumhachtach Herody Katyn le Seán Ó Broin. Fidelma Ní Ghallchobhair agus Méabh Ní Loingsigh na léiritheoirí.
Tá teorainneacha le feiceáil i ngach gné den saol agus sa mhír Thar Teorainn tabharfar spléachadh trí mheán na litríochta agus an cheoil ar chuid de na teorainneacha seo agus cé mar a théann siad i bhfeidhm ar dhaoine..
Sa dráma Herody Katyn tá iliomad teorainneacha le feiceáil chomh maith. An teorainn idir dhá thír, an teorainn idir dhá chultúr, an teorainn idir an fhírinne agus an bhréag, an teorainn idir an tseanmhodh agus an modh nua. Tá cuid de na teorainneacha seo sobhriste, ach cuid eile acu, is deacair iad a thrasnú. Insíonn an dráma seo dúinn faoi eachtra mhór ón dara cogadh domhanda, Sléacht Katyn. Cuireadh na mílte oifigeach Polannach chun báis i bhforaois Katyn sa bhliain 1940. Cuirtear i láthair an lucht féachana an iarracht a rinneadh i gcaitheamh na mblianta fada an fhírinne maidir leis an sléacht seo a cheilt ar mhuintir na hEorpa. Dráma cumhachtach é seo ina léirítear iarrachtaí na gcarachtar cúl a thabhairt le Sléacht Katyn. Ach is deacair teacht thar eachtra ghránna mar sin gan damáiste a dhéanamh do na daoine a thagann sa tslí orthu.
Tá Aisteoirí Bulfin ar an ngrúpa is buaine agus is beoga i mbun na drámaíochta Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Tá na céadta drámaí léirithe acu ó bunaíodh an grúpa daichead bliain ó shin. Is iad na léirithe is deireanaí uathu An Campa, dráma grinn nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2008), Moloney, dráma stairiúil le Seán Ó Tuama (2009), Biffó Béar, geamaireacht nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2009), Na Leabhra, dráma nuascríofa le hAodh Ó Domhnaill (2010), Círéib, cóiriú ar ghearrscéal le Máirtín Ó Cadhain (2010) agus Oileán na Sclábhaithe, aistriúchán ar L'Île des Esclaves le Pierre de Marivaux (2011). Balleagraíocht de chuid an Chomhlachais Náisiúnta Drámaíochta is ea Aisteoirí Bulfin. LÉIRMHEAS: Ag tuile agus ag trá a bhí 'Taoide' ar TG4 – Tuairisc.ie
Tá treoraí maith againn ar 'Taoide' ach ina ainneoin sin agus na seatanna áille, téann cúrsaí chun leadráin uaireanta
Dé Luain, Bealtaine 13 2019 ag 5:20 am
Bhí an dara gála den tsraith Taoide againn ar TG4 Déardaoin. Is comhghuaillíocht idirnáisiúnta de TG4, BBC Alba, BBC Thuaisceart Éireann S4C agus an comhlacht Síneach LIC a mhaoinigh an tsraith trí chlár seo.
I dtosach an chláir fógraíonn an láithreoir, Macdara Ó Cuaig, go húdarásach go bhfuil tuairim is leath de dhaonra an domhain buailte fúthu cois cósta. Dá réir sin tá tionchar nach beag ag imeacht agus teacht na taoide, ní hamháin ar mhúnlú an tírdhreacha, ach ar shaol cultúrtha agus eacnamaíoch na bpobal éagsúil.
Maíonn Macdara go mbeimid "ag foghlaim faoi na scéalta agus an eolaíocht a bhaineann le ceann de na fórsaí is rúndiamhaire agus is ársa ar chlár na cruinne". Muireolaí agus cainteoir dúchais Gaeilge é Ó Cuaig agus léiríonn a reacaireacht dheisbhéalach go bhfuil tuiscint dhomhain aige ar chúrsaí farraige agus go bhfuil a chroí san ábhar. Déanann sé sinn a stiúradh go heolgaiseach trí na míreanna éagsúla ón tSín, Ceanada, An Bhreatain Bheag, An Ísiltír agus Éire.
Sa ghála seo dírítear orthu siúd ar a n-imríonn an taoide tionchar ar a slí bheatha agus a gcaitheamh aimsire. Tugtar léargas ar an dobharshaothrú sa tSín, obair bhád farantóireachta i gCaol Reithe in Alban, an mhuirchosaint san Ísiltír agus iascaireacht i mBá Fuindí i gCeanada.
D'fhéadfaí clár ann féin a dhéanamh ar Fhínis, oileán amach ó chósta Chonamara ar féidir siúl chuige nuair bhíonn sé ina lag trá. Ba iad teaghlach Sheáin Uí Chonghaile an dream deireanach a thréig an t-oileáin i 1983 agus labhair sé siúd, agus Marcus Ó hIarnáin, go maoithneach faoin saol ar an oileán nuair a bhí sé i mbarr a réime. Tá iníon le Seán buailte fúithi ar an oileán anois, rud a chuireann gliondar air. Bhaineas súp as caint Mharcuis is é ag caint ar na hoíchteanta go mbíodh 'time' acu; 'sé sin oícheanta cuileachta, ceoil agus óil.
Bhainfeadh na seatanna aeir áille den oileán agus den uisce gorm turcaide d'anáil díot. Meabhraítear áilleacht thírdhreach na tíre seo dúinn i rith an ama agus ós rud é go mbeidh an tsraith á craoladh in go leor tíortha thar lear is uirlis chumhachtach mhargaíochta a bheadh inti do thionscal na turasóireachta.
Tugtar turas chomh maith ar Oileán Iomaí, oileán eile a nochtar conair chuige i lag trá. Uair sa bhliain bíonn rásaíocht chapall ar an trá. Arís eile tá seatanna cuidsúlacha de thírdhreach an cheantair fad is atá Joe Cosgrove ag cur síos ar an imeacht bliantúil seo.
I gclár eipeasóideach den saghas seo, ar léir gur comhfhiontar idir craoltóirí é, ní haon ionadh go mbeadh codanna áirithe níos fearr ná a chéile. Go deimhin d'imigh cúpla mír chun leadráin orm. Ní haon ionadh ach an oiread gur mó de bhlas a bheadh ag an Éireannach ar na míreanna ó chósta an oileáin seo. Dar le Sinn Féin, 'sotal' is cúis le caint leascheannaire an DUP Nigel Dodds a deir go bhfuil gur 'cur i gcéill mór millteach' i gceist leis an éileamh ar Acht Gaeilge ó thuaidh
Dé Máirt, Feabhra 28 2017 ag 4:51 pm
Níl i gcaint leascheannaire an DUP, Nigel Dodds, faoi mhaoiniú na Gaeilge ó thuaidh ach "sampla eile de shotal" an pháirtí sin maidir le ceist na teanga, dar leis an iarAire Cultúir, Carál Ní Chuilín.
Mhaígh Dodds go bhfuil "cur i gcéill mór millteach" i gceist le héileamh Shinn Féin ar chearta teanga do chainteoirí Gaeilge agus dúirt sé gur caitheadh os cionn £171 milliún ar an nGaeilge le cúig bliana anuas.
Dúirt Dodds, atá ina leascheannaire ar an bpáirtí aontachtach, go gcaitear níos mó airgead poiblí ar an nGaeilge ná mar a chaitear ar aon "fhéiniúlacht chultúir" eile ó thuaidh.
"Tá cur i gcéill mór i gceist lena bhfeachtas maidir le comhionannas teanga, agus é bunaithe ar bhréaga a insítear chomh minic sin go nglactar leo mar fhíricí. Ba mhaith an tús é iniúchadh a dhéanamh le fáil amach cé mhéad a chaitear ar fhéiniúlachtaí éagsúla cultúir agus ansin beifear in ann plé ceart a dhéanamh ar dháileadh cothrom na n-acmhainní," a dúirt Dodds.
Is ar scoileanna Gaeilge a caitheadh an chuid is mó den tsuim airgead atá luaite ag Dodds. Ón mbliain 2011 i leith, caitheadh £88.4 milliún ar chostais reatha na scoileanna lán-Ghaeilge ó thuaidh, dar leis, agus deir sé gur caitheadh £30.9 milliún eile ar chostais chaipitil. Mhaígh sé freisin gur caitheadh £15 milliún ar an gCiste Craoltóireachta Gaeilge, agus £11.9 milliún ar thograí pobail Gaeilge.
Is léiriú ar an drochmheas atá ag an DUP ar an nGaeilge an méid atá ráite ag Dodds, dar le Carál Ní Chuilín, a rinne iarracht Acht Teanga a thabhairt isteach le linn di a bheith ina hAire Cultúir i bhFeidhmeannas Stormont.
"Tá drochmheas an DUP ar an nGaeilge agus ar an bhféiniúlacht Éireannach curtha os comhair an tsaoil arís ag Nigel Dodds sa cháineadh atá déanta aige ar thograí Gaeilge, oideachas do ghasúir i scoileanna san áireamh. Is léiriú ar shotal an DUP a chuid cainte maidir leis an nGaeilge agus roinnt ceisteanna eile.
"Leagann a chuid cainte béim ar an ngá atá ann Acht Gaeilge a thabhairt isteach le cearta na gcainteoirí Gaeilge a chosaint. Is sampla eile í d'iarrachtaí an DUP an seicteachas a tharraingt isteach san fheachtas [toghchánaíochta] seo. Is le gach duine an Ghaeilge, agus ní bagairt í do dhuine ar bith," a dúirt Ní Chuilín.
Dúirt Peadar Tóibín, Teachta Dála de chuid Shinn Féin, le Nuacht RTÉ gur "raiméis iomlán" atá i gceist leis na figiúirí a luaigh Dodds, agus urlabhraithe eile de chuid an DUP le deireanas.
"Tá siad ag caint faoi airgead atá siad á chur chuig scoileanna lán-Ghaeilge sa Tuaisceart. Cosnóidh na scoileanna sin airgead dá mba scoileanna Béarla iad ar aon nós. Tá siad ag caint faoi rudaí atá á n-éileamh ag daoine atá ag íoc cánach sa Tuaisceart. Má tá na daoine sin ag íoc cánach ba cheart go mbeadh siad ag fáil na seirbhísí ina dteanga féin," a dúirt sé.
Dúirt Tóibín gur aontaíodh an tAcht Gaeilge "i bhfad ó shin" agus nach rud é a bhfuil díospóireacht le déanamh faoi anois "in aon chor". Dúirt Tomás Ó Ruairc, Leas-Phríomhfheidhmeannach agus Stiúrthóir Seirbhísí Oideachais, Foras na Gaeilge, ‘Toisc gur tionscnamh nua a bhí anseo chinn muid ar ‘GLEO’ a fhorbairt mar scéim phíolótach a d’fhéadfaimis a athrú agus a athfhócasú de réir mar ba ghá. Is as contae Lú mise, ach tá cónaí orm i mBÁC le ceithre bliain anuas. Bhain mé céim amach anuraidh i UCD, agus anois tá Máistreacht i litríocht Angla-Éireannach idir lámha agam (in UCD freisin, tá sé deacair éalú as an áit! LOL!) Beidh mé ag bogadh abhaile ag deireadh mhí Lúnasa chun tosnú i bpost nua...beidh mé i mo mhúinteoir Gaeilge i meánscoil láncailíní i nDún Dealgan! (AGH!!) Tá sceitimíní orm ach táim an-neirbhíseach faoi freisin, níl an Ard-Dioplóma déanta agam go fóill, má tá nodanna úsáideacha ag éinne conas rang mór cailíní a choimeád socair bheinn an-bhuíoch asaibh! :o) Líon amach ár gCeistneoir Ar-Líne le do thoil agus cabhraigh linn an plean straitéiseach is fearr a chur le chéile don Ghaeilge. Molta go láidir ag Comhairle na hEorpa go gcuirfidh an Feidhmeannas 'Reachtaíocht Cosanta agus Forbartha' don Ghaeilge i bhfeidhm ó thuaidh - Conradh na Gaeilge | Ar son phobal na Gaeilge
Molta go láidir ag Comhairle na hEorpa go gcuirfidh an Feidhmeannas 'Reachtaíocht Cosanta agus Forbartha' don Ghaeilge i bhfeidhm ó thuaidh
Scríofa ar 09 Márta 2017 . Catagóir Nuacht
Éileamh Idirnáisiúnta ann d'Acht Gaeilge mar aon le tacaíocht cúig pháirtí agus 50 as 90 CTR nua-thofa ó thuaidh
I dtuarascáil mhonatóireachta atá foilsithe inniu (9 Márta 2017) ag an Choiste Chomhairleach don Chreat-Choinbhinsiún um Chosaint na Mionlach Náisiúnta, tá cáineadh láidir déanta siocair nach ann d'aon reachtaíocht cosanta agus forbartha Gaeilge faoi mar a gealladh i gComhaontú Chill Rímhinn 2006.
Moltar sa tuairisc, i measc rudaí eile a bhaineann le cúrsaí forbartha Gaeloideachais agus craoltóireachta;
'Go nglacann an Feidhmeannas ó thuaidh le reachtaíocht cosanta agus forbartha don Ghaeilge agus go nglacann siad na céimeanna chun dul chun cinn ar chearta teanga a chinntiú do dhaoine a bhaineann leis an mhionlach Gaeilge';
'Go gcuideoidh Rialtas na Breataine an comhdhearcadh polaitiúil a chruthú atá de dhíth chun go nglacfaí leis an reachtaíocht seo'.
Neartaíonn an tuairisc seo na moltaí ceanna a rinneadh nuair a foilsíodh an 6ú Tuarascáil Thréimhsiúil de chuid an Choiste um Chearta Eacnamaíochta, Sóisialta agus Cultúrtha (CESCR), a dhéanann imscrúdú ar chur i bhfeidhm 'An Cúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Eacnamaíocha, Sóisialta agus Cultúrtha' (ICESCR) (27 Meitheamh 2016). Moltar sa Tuarascáil Thréimhsiúil ICESCR athuair, mar a mhol siad ina 5ú Tuarascáil Thréimhsiúil i Meitheamh 2009, go nglacann an Stát le hAcht Gaeilge.
"Cuireann an tuairisc seo béim ar ról soiléir Rialtas na Breataine i dtaobh an 'tacaíocht' a chothú i dtaobh an Achta de. Is léir nach bhfuil seo déanta acu in ainneoin a gcoimitmintí - ní amháin i dtaca le Comhaontú Chill Rímhinn ach na conarthaí idirnáisiúnta a dhaingnigh siad agus a leagann freagrachtaí soiléire orthu i dtaobh chaomhnú agus chosaint na Gaeilge anseo. Ní seo an chéad uair go bhfuil rialtas na Breataine cainte ag coiste idirnáisiúnta mar seo i ngeall ar an easpa dul chun cinn ar cheist na Gaeilge ach tá súil againn, leis an aird dírithe ar cheist na Gaeilge faoi láthair go bhfuil deis ann soláthar sásúil a chur i bhfeidhm gan a thuilleadh mhoille."
Deir Ciarán Mac Giolla Bhéin, Bainisteoir Abhcóideachta, Conradh na Gaeilge:
"Tacaíonn an tuairisc is déanaí seo ó Chomhairle na hEorpa leis an mhéid atá le rá ag pobal na Gaeilge le blianta fada anuas - nach bhfuil forbairt shásúil déanta ar cheist reachtaíochta cosanta don teanga, in ainneoin na coimitmintí soiléire a d'eascair ó Chill Rímhinn. Tagann an tuairisc seo sna sála ar mholtaí soiléire ó na Náisiúin Aontaithe a d'éiligh ar Rialtas na Breataine Acht a chur i bhfeidhm mar thosaíocht. Tá tacaíocht leathan idirnáisiúnta ann don Acht agus anois móraimh sa Tionól nua thofa agus 50 as 90 CTR ag tacú leis an éileamh réasúnta seo. Anois am don ghnímh - Acht Anois!" Our original school building was in Church St. in the premises of the former Vocational School, which was the precursor to Coláiste Eoin. It was an appropriate site historically because within yards of the school was St. Mary’s Collegiate Church, which was an esteemed learning centre in the ninth century, where St. Coran and St. Declan are reputed to have studied. We were fortunate to have a solid base, albeit basic, and the rooms were warm and well insulated. In hindsight it was an unique location steeped in history, with both young and young at heart forming part of the little streets community. The Irish Abolitionist: Richard Madden and the Subversion of Empire By NuascéaltaAistriúchán go Béarla ar an leabhar An Maidineach - Staraí na nÉireannach Aontaithe le Leon Ó Broin. Bhain Risteárd Ó Maidín, Éireannach is riarthóir de chuid chóilíneachtaí na Breataine, trodaí in aghaidh na sclábhaíochta agus beathaisnéisí na nÉireannach... Slógadh 1988 - the annual Irish language youth festival of music, culture and arts was held in Ennis. This lovely clip from RTÉ shows a much younger Kíla (barely a year old) playing for some boisterous, energetic dancers. Playing with Kíla at the time were Rossa & Rónán Ó Snodaigh, Eoin Dillon, Karl and Dave Odlum and the main speaker on behalf of the band Colm Mac Con Iomaire! Lovely. A small Illaun which derives its name from some giants. The promontory just N. of this marked Oileán ‘fhatha’ is called by some speakers. Oileán Eathach. Since the meaning is not known, there seems to be no reason for the ‘fh’. Anocht, Déardaoin, 22 Eanáir, ag 8 tráthnóna beidh an tOllamh Gearóid Ó Tuathaigh ag tabhairt léacht poiblí faoi ‘Coimisiún na Gaeltachta, 1926,’ an coimisiún a leag amach teorannacha na Gaeltachta is na Breac-Ghaeltachta. Tá an léacht eagraithe ag Cumann Seanchais agus Staire Chois Fharraige. Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, Acadamh | Donegal
Cuirtear oideachas tríú leibhéal ar fáil trí mheán na Gaeilge ag an champas de chuid Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, ag Acadamh Ghaoth Dobhair. Tá an campas suite i gcroílár Ghaeltacht Dhún na nGall agus soláthraíonn thart ar 15 de chláir dhioplóma, chéime agus iarchéime.
Tá na cúrsaí dírithe ar phobal áitiúil na Gaeltachta agus ar fhoghlaimeoirí Gaeilge fosta. Cuirtear béim láidir sna cúrsaí ar shaineolas cleachtasbhunaithe, mar aon le bunús stóinsithe teoirice. Déantar seo lena chinntiú go mbíonn céimithe ardoilte agus réidh don mhargadh fostaíochta.
Ar na cúrsaí céime, tá Gaeilge Fheidhmeach, Staidéar Cumarsáide agus Cumarsáid le Gaeilge. Ar na cláir iarchéime, tá Máistreachtaí sa Ghaeilge Fheidhmeach agus sa Staidéar Teanga. Clúdaíonn na cúrsaí dioplóma sa Ghaeilge, an Cultúr Dúchais agus Pleanáil agus Buanú Teanga. Cuireann OÉG Ghaoth Dobhair réimse de ghearrchúrsaí agus dianchúrsaí ar fáil fosta, lena n-áirítear cúrsaí Gaeilge agus oiliúint múinteoirí.
Tá clú faoi leith ar Ghaoth Dobhair nó is ceantar é ina bhfuil an cultúr traidisiúnta Gaelach beo beathach go fóill. Ach ceanglaíonn sé é seo le cultúr uaillmhianach fadcheannach atá dírithe ar chur chun cinn an fháis eacnamaíoch. Is i nGaoth Dobhair fosta atá gTeic lonnaithe – mol nuálaíochta agus digiteach. Tacaíonn gTeic le gnólachtaí úra agus gnólachtaí atá ag fás agus cothaíonn agus tacaíonn le cianoibreoirí agus fás fiontraíochta.
Fágann an teaglaim seo de chultúir thraidisiúnta agus nuálaíochta gur áit fhoirfe é Acadamh Ghaoth Dobhair OÉG le staidéar a dhéanamh. Nuair a chuirtear an méid sin, an suíomh fíorálainn ar chósta garbh an iarthar agus an lóistín inacmhainne le chéile, tá leat! Má tá Ordú Logainmneacha déanta, caithfidh comhlachtaí poiblí an leagan Gaeilge de logainm atá san Ordú a úsáid in aon fhógairt thaifeadta bhéil, in aon cheannteidil stáiseanóireachta nó in aon chomhartha a chuirtear in airde. Ba cheart tacaíocht a thabhairt d'Albainis-Uladh GaelSceal
Ba cheart tacaíocht a thabhairt d'Albainis-Uladh
Dé Chéadaoin, 9 Bealtaine 2012
Eagarfhocal BA cheart tacaíocht chuí a thabhairt don teanga Éireannach, Albainis-Uladh. Ní aontóidh gach Gael leis an ráiteas sin ach ba cheart go mbeadh tuigbheáil againn ar chás na hAlbainise in Éirinn.
Rinneadh an teanga, canúint más fearr leat, a mhionlú agus a imeallú i ndóigh iontach cosúil leis an scrios a rinneadh ar an Ghaeilge, go dtí an pointe nach bhfuil ach giota de bhlas agus corrfhocal anseo is ansiúd fágtha den teanga.
Ní haon bhagairt don Ghaeilge fíor 'Albainis Uladh'.
Is cinnte, áfach, go mbaintear úsáid as chun a bheag a dhéanamh as an Ghaeilge, chun tacaíocht airgid a choinneáil ón Ghaeilge agus chun cosc a chur ar chomharthaíocht Ghaeilge sa Tuaisceart.
Ar go leor bealaí, pléann cuid mhór polaiteoirí Aontachtacha leis an Albainis-Uladh sa chaoi go gcreideann siad a bhaineann náisiúnaigh úsáid as an Ghaeilge.
Is trua chomh maith go ndéanann cuid de na polaiteoirí Aontachtacha a bheag as Albainis-Uladh chun a bheag a dhéanamh as an Ghaeilge – tríd ghaol bréagach a chruthú eatarthu.
Ar ndóigh, bhí sé de pholasaithe ag rialtas na Breataine an dá theanga a phósadh le chéile i gcónaí, ní raibh cead ag urlabharaithe an Ghaeilge a lua gan Albainis-Uladh a lua leis, 'Irish and Ulster-Scots' an toradh ar an pholasaí sin.
Ar ndóigh, cruthaíodh an bhréagtheanga 'Ullans' chun dochar a dhéanamh do chúis na Gaeilge, ach is mó an dochar a rinne sé don teanga /canúint thraidisiúnta Albainise ná don Ghaeilge.
Níl an dóigh a phléann an 'Boord o Ulstèr-Scotch' ar dóigh ar bith sásúil agus tá gach cuma ar an scéal go bhfuil airgead a ba cheart a chaitheamh ar chothú teanga á chaitheamh ar gach rud seachas teanga.
Ní féidir glacadh leis sin.
Ba cheart don Boord díriú ar an teanga thar aon rud eile – go háirithe má tá an teanga thraidisiúnta i mbéal a báis.
Ba cheart taifeadadh a dhéanamh ar na cainteoirí dúchais is fearr.
Ba cheart suirbhé teangeolaíocht a dhéanamh ar na canúintí a mhaireann.
Ba cheart suirbhé a dhéanamh ar úsáid na teanga, agus i measc an aosa óig ach go háirithe.
Ba cheart seanchas, filíocht agus saibhreas teanga a bhailiú agus a fhoilsiú.
Tuigtear go bhfuil an Boord ag iarraidh Albainis-Uladh (agus táthar ag súil gurb í an teanga / canúint atá i gceist acu) a chur ar churaclam an Tuaiscirt, tá go maith.
Ach tá an Boord ar an tsaol ó bhí 1998 ann, sin 14 bliana ó shin – nár cheart go mbeadh na rudaí seo socraithe faoin am seo? I gcás ranganna an ardleibhéil bhí éagsúlacht mhór le tabhairt faoi deara ar chumas labhartha na scoláirí sa teanga i gcomórtas leis na ranganna eile. Thréaslaigh an tÚdarás leis an “obair iontach” a rinne na seirbhísí éigeandála leis an tine a chur faoi smacht chomh maith le “dúthracht phobal na Gaeltachta” a chabhraigh leis na hiarrachtaí an tine a cheansú. Tá bliain caite ag Ciarán Ó Braonáin ag múineadh na Gaeilge i SAM, áit ar chas sé leis an iliomad daoine ó chúltúir éagsúla. Agus aithne curtha aige ar theangacha eile an domhain, tá tuiscint úr faighte aige ar an nGaeilge agus is léir dó chomh maith nach leor ‘modh cumarsáide’ a thabhairt ar theanga. Eagrán 100, Lúnasa 2009
Glasú an Láir
Bearnaí Ó Doibhlin
Ní hionann is talamh na hÉireann, is doiligh turlaigh an Gheimhridh a líonadh le báisteach i lár na hAstráile. Ríomhfaidh Bearnaí Ó Doibhlin an scéal dúinne nár leag súil ar 'cheann de na heachtraí is iontaí ar dhromchla an domhain'.
Eagrán 154, Feabhra 2014
Niamh Dunne, An Ridire Ceoil 1
Labhair Mícheál Ó hAodha le ridire mná, Niamh Dunne, a shiúlann bóithre mhór-ranna an domhain mar bhall den bhuíon aitheanta oilte Beoga.
Eagrán 46, Feabhra 2005
An iargúil faoi bhrú
Tá go leor daoine ag tréigean iargúil na hAstráile na laethanta seo ach tá Dáithí Ó Colchúin dóchasach mar sin féin go mairfidh na pobail atá lonnaithe inti.
Eagrán 13, Bealtaine 2002
Drogall ar mhúinteoirí dul isteach sa seomra ranga
Tá na mílte tar éis an mhúinteoireacht a thréigean i Sasana de bharr brú agus drochphá. Tá an baol ann go dtarlóidh an rud céanna in Éirinn, dar le Tony Birtill.
Eagrán 143, Márta 2013
Benedict XVI agus An Eaglais Chaitliceach 7
Ní raibh an Vatacáin ag éisteacht le cosmhuintir na heaglaise agus tá Ciarán Mac Aonghusa den bharúil go gcaithfidh siad aird a thabhairt ar an phobal.
Ceardlann Earraigh
Is gearr go mbeidh Bord Chill Dara de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann ag cur imeachta dar teideal Ceardlann Earraigh ar siúl ina mbeidh ranganna amhránaíochta agus ceoil, mar aon le ceolchoirm. Labhair Antaine Ó Faracháin le Máire Uí Fhlatharta, duine den choiste eagraithe.
An bhFuil Pobal Gaeilge ann? 17
I bhfianaise deireadh a bheith curtha le foilsiú Ghaelscéal, de cheal ceannaitheoirí, cuireann Donncha Ó hÉallaithe an cheist, an bhfuil pobal Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht?
Frank Harte, 1933 – 2005
Bhí aithne ag Antaine Ó Faracháin le fada ar an amhránaí Frank Harte as Séipéal Iosóid i mBaile Átha Cliath a fuair bás ag deireadh na míosa seo caite.
Eagrán 29, Meán Fómhair 2003
Lucht déanta bogearraí ag loic ar na húsáideoirí baile
Tá víris agus péisteanna á scaipeadh go leanúnach ar an idirlíon anois agus níl na comhlachtaí móra bogearraí ag déanamh go leor leis na gnáthúsáideoirí baile a chosaint, dar le Diarmaid Mac Mathúna.
Eagrán 159, Iúil 2014
Oireachtas na Gaeilge 1974 3
Caitheann Donncha Ó hÉallaithe súil siar ar Oireachtas na Gaeilge 1974, an chéad uair a reáchtáladh príomhfhéile na Gaeilge sa Ghaeltacht.
Eagrán 106, Feabhra 2010
Claochlú na hUrlabhra 2
Tá díospóireacht chinniúnach ar siúl faoin nGaeilge faoi láthair ach tá ceist amháin atá níos tábhachtaí ná aon cheann eile, a scríobhann Seán Tadhg Ó Gairbhí.
Eagrán 58, Feabhra 2006
TEANGA AGUS CULTÚR/DÚSHRAITH NA GAEILGE
Oisín Seirbhísí Comhairle Teanga Teoranta
Cormac Ó hAodha
San alt rialta seo, ceistíonn Beo! duine as eagras, comhlacht nó institiúid de chuid na Gaeilge faoin obair atá á déanamh acu. An mhí seo: Cormac Ó hAodha, Oisín Seirbhísí Comhairle Teanga Teoranta, Cúil Aodha, Contae Chorcaí.
Eagrán 107, Márta 2010
Club leabhar ar líne seolta ag Gaelchultúr
Rinne Gaelchultúr tionscadal nua, ClubLeabhar.com, a sheoladh an mhí seo caite. Míníonn Stiúrthóir Oideachais an chomhlachta, Éamonn Ó Dónaill, cad é a spreag iad le thabhairt faoin obair seo.
Eagrán 111, Iúil 2010
Club Leabhair Nua-Eabhrac 7
Brian Ó Broin
Chaith Brian Ó Broin seal ag cíoradh scéalta le muintir club leabhair i Nua-Eabhrac. Bíonn freastal níos fearr ar Chlub Leabhair Nua-Eabhrac ná mar a bhíonn ar a mhacasamhail in Éirinn.
Eagrán 9, Eanáir 2002
Fís an fhisiceora
Aralt Mac Giolla Chainnigh
Is eolaí é Aralt Mac Giolla Chainnigh atá ina chónaí in Ontario, Ceanada. Míníonn sé anseo cad é mar a d'fhoghlaim sé an Ghaeilge agus labhraíonn faoi fhís atá aige féin agus roinnt Gaeilgeoirí eile sa tír. Cad iad na comharthaí sóirt a thabharfadh le fios do dhuine gur as Corca Dhuibhne thú? Bhuel, tugann tú 'na camáin' ar an iománaíocht agus...
Déardaoin, Lúnasa 27 2015 ag 7:30 am
1. Is cuma Béarla nó Gaoluinn á labhairt agat, deireann tú 'hi' ag deireadh gach abairte. 'An rabhais sa Hillgrove aréir, hi?' 'Kick the ball in low, hi!'
2. Is cúis gháirí agat go gcreideann daoine as ceantair Ghaeltachta eile gur acu siúd atá 'an Ghaeilge' is fearr, mar is ag an nDuibhneach atá an Ghaoluinn is cruinne, is saibhre agus is cirte, an dtuigeas tú? Go deimhin, cuireann tú críoch le gach abairt le 'an dtuigeas tú?' mar go bhfuil do chuid Gaoluinne chomh saibhir ceart sin go mbíonn an baol i gcónaí ann ná tuigfidh an té atá ag éisteacht leat an ghaois atá á hiompar ag gach siolla di.
3. Tánn tú agus bhís riamh id' shaineolaí ar gach aon ní a bhaineann le caid agus canathaobh ná beadh agus gaol gairid agat le duine go bhfuil ar a laghad dhá bhonn Uile-Éireann aige? Ana-imreoir ab ea tú fhéin nuair a bhís óg ach ní cuimhin le héinne tú ag imirt ach amháin ar an lá san go dtáinís isteach mar fhear ionaid fé-14 agus gur tógadh amach arís tú is tú ag pusáil goil i ndiaidh do lánchúlaí ón bhFionnúig crústáil a thabhairt duit. 'D'imríos leis siúd,' a deir tú aon uair go dtagann Dara Ó Cinnéide nó duine de mhuintir Uí Shé ar an dteilifís.
4. Dar leat gur chóir lucht cead pleanála na Comhairle Contae a thógáint os comhair Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta an Hague.
5. Tugann tú 'na camáin' ar an iománaíocht. Ní rabhais riamh ag cluiche iomána ach tá ardmheas agat ar Chill Chainnigh mar go bhfuilid beagnach chomh maith céanna ages na camáin is atá Ciarraí ag an gcaid.
6. Tagann deoir led' shúil nuair a chloiseann tú 'speech' Pháidí Sé ó 1985. Nuair a chloiseann tú 'Beir Mo Dhúthracht', bíonn cnapán id' scórnach agat ag cuimhneamh ar 'tír do rúin' is a 'glóire draíochtúil', fiú muna bhfuilir imithe ach chomh fada le Trá Lí ag triall ar thicéad don mheaits.
7. Tá ar a laghad cúig cinn de scéalta maithe agat fé Pháidí Sé, trí cinn fé Haughey, ceann fé Tom Cruise, ceann fé Dolly Parton agus ceann fé Robert Mitchum agus an 'filum'. Bíonn daoine fé gheasa ages na scéalta seo agat ar staigeanna, ar phóstaíochaí agus ar shochraidí ó cheann ceann na tíre. Agus sin ar fad sara n-insíonn tú dóibh go mbíteá ag imirt caide leis an gCinnéideach agus muintir Shé.
8. Is breá leat a bheith ag béicigh nuair a bhíonn daoine ag amhrán nó ag seimint cheoil. Is minic go mbíonn tú ag béicigh 'Ó Thuaidh!' nó 'Up Cuas!' nó 'Tairg air!'. N'fheadraís canathaobh ach sin a dheineann tú agus ní foláir go bhfuil sé ceart mar is Duibhneach thú tar éis an tsaoil agus ní bheidh do leithéid arís ann. Pólcaí nó ríleanna is mó a thaitníonn leat nó amhráin ina luaitear Corca Dhuibhne. Dar leat, níl de sheiteanna ann ach seit Chiarraí Thiar. Bíonn na haon bhéic agat nuair a luaitear 'Daingean Uí Chúis' san amhrán An Poc ar Buile.
9. Níl ar d'aithne agat d'amhránaithe sean-nóis ach Páidí Mharthain Mac Gearailt.
10. Caitheann tú an samhradh ag tabhairt amach fés na diabhal tourists agus an geimhreadh ag gearán go bhfuil sé factha 'ana-chiúin'.
11. Tá do leaganacha 'Béarla' féin agat de shloinnte na dúthaí. Cindí (Kennedy), Canar (O'Connor), Mrartí (Moriarty), Geárbhí (Garvey), Finton (Fenton), Bhuelsh (Walsh), Suchabhan (O'Sullivan). 'An bhfacaís Cindí lasmuigh den shnack wagon tar éis an Hillgrove aréir, hi? Bhí a chaid amuigh aige.'
Pictiúr: Marian O'Flaherty
12. Más ón nDaingean thú, cuirtear tús le gach ócáid thábhachtach id' shaol leis an Dingle Fife and Drum Band ag máirseáil timpeall an bhaile ar a 6 a chlog ar maidin agus an trí phort céanna arís is arís eile acu. Ba dhóbair go gcuiris fios ar an Dingle Fife and Drum Band ar an lá a chaill an Ghaeltacht cluiche ceannais na hÉireann, an lá is fearr id' shaol go dtí seo.
(B'é an lá ba mheasa ded' shaol é nuair a bhuaigh An Ghaeltacht craobh sinsear an Chontae i 2001. Ba é an tarna lá ba mheasa é nuair a bhuadar arís é i 2003.)
13. Más ón 'áit thiar' tú, cuireann 'cleas an Daingin' an ghomh ort agus iad fós 'imeacht timpeall agus 'Dingle/ Daingean Uí Chúis' ar chúl na cairte acu agus a leathanaigh facebook lán go barra de phictiúirí breátha d'áilleacht agus iontais 'Dhaingean Uí Chúis', cé gur i bhfad siar thar Dhroichead Bhaile an Mhuilinn a tógadh na haon cheann acu. Maidir leis an gcaidreamh achrannach atá agat le muintir an Daingin, ní dhéanfadh Richard Burton agus Elizabeth Taylor, ná Ciarraí agus Tír Eoghain, paiste dó.
14. Níor thiomáinis mórchuaird Chiarraí riamh in aon iarracht amháin agus más rud é go rabhais ar bharra Chnoc Breánainn, ní raibh ann ach an t-aon bhabhta amháin.
15. Fanfaidh tú leis an bhfinal.
– Léigh na 15 comhartha gur duine as Conamara tú anseo
Fág freagra ar '15 comhartha gur duine ó Chorca Dhuibhne tú…'
Peigí Mistéal Déardaoin, Lúnasa 27 2015 ag 12:36 pm
PólRéamonn Dé Sathairn, Lúnasa 29 2015 ag 8:28 pm
Nach fearr GOA (Gáire os ard?) a scríobh?
Fear Galltacha Dé Domhnaigh, Lúnasa 30 2015 ag 5:35 pm
Pádraig Ó Cíobháin Déardaoin, Lúnasa 27 2015 ag 6:26 pm
Níl atsan ach smut dárbh fhéidir do lua … nó cá raibh do dhá chluais … ab aon diabhal maith a bheith a' caint leat … gadé'n scamall athá anuas ort … dh'imigh a' diabhal ort mar dhuine … tá múrán dá gcuiris asat thuas chomh wrang le cac muice … Ceistíonn White an comhthéacs polaitiúil agus creidimh a bhíonn sna coláistí, agus í ag fiafraí “if it would it be out of the question to be an Ulster unionist and learn Irish at one of our Irish colleges” or “to go to Irish college if you’re not Irish.” Mionntuairiscí, moltaí, cuntas airgid, &rl. Bhí cúrsaí Oideachais agus Gaeilge go mór i gceist agus bealaigh chun an teanga a chur chun cinn. Tá cúntas ó na Craobhacha éagsúla in Éirinn agus thar lear. Tá Cúntaisí ó na múinteoirí taistil, Colm Ó Gaora as Inbhear, Rosmuc ina measc, a bhí ag teagasc i Muigheo. Bhí seacht scoil faoi na chúram agus é ag tabhairt cuairt ar deich scoil eile i rith na seachtaine. Beidh Máirín Nic Con Iomaire agus criú Iris Aniar i Sligeach inniu, áit a bhfuil Fleadh Cheoil na hÉireann faoi lán-tseoil
Bartley Ó Gabháin, Cathaoirleach Fhleadh Cheoil na hÉireann & Micheál Ó Broin, Cathaoirleach Choiste na Gaeilge.
Rinne Bartley cur síos ar an Fleadh féin agus labhair Micheál ar na himeachtaí Gaeilge atá ar siúl ag an Fleadh Cheoil na hÉireann.
Micheál Ó Ruanaigh & Bartley Ó Gabháin.
Bronnadh Gradam Ard Ollamh Fhleadh Cheoil na hÉireann ar Mhíchíl aréir faoin gcomaoin atá curtha aige ar cheol traidisiúnta na hÉireann.
Micheál Ó Domhnaill, Oifigeach Caidreamh Poiblí Fleadh Cheoil na hÉireann; Martin Enright, Comhaltas Ceoltóirí Éireann & Oisín Mac Diarmada.
Cur síos ar cheoltóirí móra an cheantair agus ar stíl Shligigh - James Morrison, Michael Coleman & Paddy Killoran. Bhí rímhéad ar Róisín Nic Dhonnacha agus ar fhoireann, EmployAbility Service Galway nuair a bhronn an tAire Stáit Gradam Sheosaimh Uí Ógartaigh uirthi – dealbh álainn, deartha go speisialta don Ghradam ag Pádraic Reaney agus a léiríonn 14 Treabh na Gaillimhe, le treibh amháin bhreise chun buaiteoir an Ghradaim a chur in iúl – Treabh nua na Gaillimhe. Bronnadh Pacáiste Fógraíochta de luach €5,000 ón Galway Advertiser mar aon le feachtas poiblíochta náisiúnta atá deartha go speisialta dóibh chomh maith le Ceardlann Comhairliúcháin agus Caidreamh Poiblí agus Margaíochta luach €4,000 ó D’Arcy Marketing & PR orthu freisin. Bronnfar Buaicghradam Cumarsáide an Oireachtais ar Áine Ní Churráin ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais a reáchtálfar ar líne ag deireadh na míosa seo
Dé Máirt, Deireadh Fómhair 20 2020 ag 4:43 pm
Tá Buaicghradam Cumarsáide an Oireachtais le bronnadh i mbliana ar Áine Ní Churráin, an craoltóir aitheanta a d'éirigh as a post le RTÉ Raidió na Gaeltachta i mbliana tar éis 40 bliain a thabhairt ag obair leis an stáisiún Gaeilge.
D'fhógair Oireachtas na Gaeilge inniu go raibh an gradam, a thugann aitheantas do shaothar saoil, á bhronnadh ar Áine Ní Churráin mar gheall ar an tseirbhís "dhílis, dhícheallach" a thug sí don chraoltóireacht Ghaeilge.
Ba sa bhliain 1980 a thosaigh Ní Churráin, as an Choitinn i nGaoth Dobhair, ag obair le RTÉ Raidió na Gaeltachta sna Doirí Beaga i nDún na nGall.
Ba dhuine d'fhoireann bhunaidh an chláir irise Barrscéalta í, clár ar cuireadh tús leis sa bhliain 1996.
Chuir Áine Ní Churráin an clár Barrscéalta i láthair den uair dheireanach i mí Iúil seo caite, tráth a ndeachaigh sí ar scor.
Dúirt Liam Ó Maolaodha, Stiúrthóir an Oireachtais, go raibh buaicghradam na bliana seo á bhronnadh ar "craoltóir cumasach a raibh sé sa mhianach aici scéal an phobail a insint agus tacú leis an bpobal áitiúil i gcónaí".
"Tréaslaím ó chroí an gradam seo le hÁine Ní Churráin. Bhí an t-ádh linn oibriú le hÁine ag féilte Oireachtais agus ag féilte Pan-Cheilteacha thar na mblianta agus tá sé tráthúil, agus Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais á bhronnadh uirthi, gur ag an Oireachtas i nGaoth Dobhair sa bhliain 1980 a rinne Áine a céad agallamh beo – agallamh a rinne sí leis an scríbhneoir aitheanta, Joe Steve Ó Neachtain. Guím gach rath uirthi sa todhchaí."
Dúirt Áine Ní Churráin gur "onóir mhór" di é go bhfuil buaicghradaim an Oireachtais á bhronnadh uirthi i mbliana.
"Is onóir mhór dom féin go pearsanta agus do RTÉ Raidió na Gaeltachta an gradam seo a fháil. Tá cuimhní cinn iontacha agam a bheith ag freastal agus ag craoladh ó na hOireachtais i gcaitheamh mo dhaichead bliain i mbun craoltóireachta.
"Is páirt thábhachtach de shaol na Gaeilge é an tOireachtas agus tá súil agam ionchur a bheith agam agus freastal ar an Oireachtas sna blianta atá le teacht. Míle buíochas do choiste an Oireachtais as an onóir seo a bhronnadh orm," a dúirt sí.
Bronnfar Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais ar Áine Ní Churráin ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais a reáchtálfar ar líne, Dé Céadaoin, 28 Deireadh Fómhair ag 7.30pm.
'Údar misnigh' d'Aire na Gaeltachta an chéad phlean teanga d'oileán Gaeltachta a bheith seolta
Fág freagra ar ''Craoltóir cumasach a thuig conas scéal a pobail a insint'- buaicghradam cumarsáide le bronnadh ar Áine Ní Churráin'
Pat Butler Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 21 2020 ag 12:07 pm
Comhghairdeachas a Áine! Tuillte go maith is go rí-mhaith agat. Aitheantas cuí tugtha don éacht oibre saoil a chruthaigh tú lá i ndiaidh lae le scil, éirim, samhlaíocht, daonnacht agus cóbhá nádúrtha. Bhraitheamar go raibh sé in am do Dualway Group a aithint go raibh sé de ceart ag ár gcustaiméirí Éireannacha sult a bhaint as agus foghlaim faoi Bhaile Átha Cliath i mBéarla nó i nGaeilge Ba é Richard H.A ··· Tá eolas maith i dtaobh a athar, Richard Willis, ag Walter George Strickland in Dictionary of Irish artists., 1913 ··· Dúradh in An Claidheamh Soluis 26 Lúnasa 1905 go raibh Richard ag obair i Scoil Ealaíne Chathair Bhaile Átha Cliath (Dublin Metropolitan School of Art), go raibh rang Gaeilge bunaithe aige ann agus go raibh sé ar dhuine de bhunaitheoirí Fheis Chill Airne ··· In ‘Culture and customs’ scríobh Michael Holland in Cork Historical and Archaeological Society Journal 48, 1943 faoi: ‘Richard Willis, one of the most versatile artists of his period, made an earnest effort to develop a modern school of Irish Art in design, modelling, pastel, water and oil colour painting and wood engraving—subjects in which he was proficient Tags: An Nollaig, Fairytale of New York as Gaeilge, Róisín, Ros na Rún, TG4 Tá tú Meabhrach, A Bhanríon Nua Eabhrac! Téimse amach chuig ócáidí cúpla uair in aghaidh na seachtaine i Nua Eabhrac agus le linn mí na Márta 2012, nílim chun focail Béarla a labhairt le duine atá fiú beagán Gaeilge acu. Fág freagra ar ‘Ní den riachtanas é go mbeadh Gaeilge líofa ag duine d’aon phost sa Roinn seo’ – an tAire Caiteachais Phoiblí Enrolment in the Gaelcholáiste will be open not only to children who attended all-Irish primary schools but also to all pupils with an interest in pursuing their post primary education through the medium of Irish. Ag labhairt dó faoin ráchairt atá ar an gcárta sracfhéachana go dtí seo, dúirt Darren Ó Rodaigh, Stiúrthóir Tráchtála Ghaelchultúir: Is cúis áthais dúinn é an t-aiseolas dearfach atá faighte againn maidir QuickGuide Irish Grammar, atá anois ar an táirge is mó díol inár siopa ar líne, siopa.ie. Naíonra an Teaghlaigh Naofa | Gaelscoil an Teaghlaigh Naofa
Is réamhscoil lán-gaelach í Naíonra An Teaghlaigh Naofa, a bunaíodh i 1989 agus atá lonnaithe i láthair Gaelscoil An Teaghlaigh Naofa. Cuirimid oideachas réamhscoile ar fáil do pháistí ó 2 bhl. & 8 mhí trí mheán na Gaeilge, i dtimpeallacht chothúíl, spreagúil i leith forbairt iomlán an pháiste.
Cuireann tromlach na bpáistí ón Naíonra tús lena mbunscolaíocht i nGaelscoil an Teaghlaigh Naofa gach bhliain agus is trasdul an-compórdach é, toisc a dtaithí i timpeallacht na scoile. Bíonn dhá sheisiúin laethúil againn ó Mheán Fomhair – Meitheamh: 8:45-11:45 ar maidin & 12pm-3pm tráthnóna.
Fáilte romhat glaoch a chur ar Eimear, 086 8462565/ 021 4322789, nó ríomhphost a sheoladh chuig: coistenaionra@gmail.com Lynette: Le linn dom a bheith ag staidéar ar an ollscoil bhí mé i gcónaí ag déanamh rudaí eile taobh amuigh den tseomra ranga mar sílim gur sin an rud is tábhachtaí faoin Ghaeilge, gur teanga í, gur meán cumarsáide í agus sin an rud a thug mise liom agus taobh amuigh den seomra ranga bhí mé i gcónaí ag díospóireacht nó ag ceol nó ag déanamh rud inteacht a bhain leis an Ghaeilge agus a thug an Ghaeilge chun beatha domsa agus a chothaigh an caidreamh le cairde de mo chuid agus, mar sin de, tá cairde atá agam go fóill agus nach labhraím ach Gaeilge leo mar gheall air sin agus mar gheall ar na himeachtaí sin a raibh baint againn leo agus muid go háirithe ar scoil agus ar an ollscoil. (Fionntán Mac an Airchinnigh, Déin Mac Cána, Connor Mc Gabhann, Séamus Mac Gibb, Rachel Ní Cheallaigh, Sorcha Ní Dhonnaile, Róisín Ní Fhoghlú, Orlaith Ní Lionnáin, Aoife Ní Riain, Eibhlín Ní Rúis, Shauna Níc Shéamais, Máire Nic Nia, Rebecca Nic Uidhir, Fred Ó Briain, Mícheál Ó Caoimh, Rónán Ó Cearbhaill, Pádraig Ó Conchúir, Jamie Ó hAoláin, Liam Ó Lionsaigh, Cian Ó Scanaill) Chun leas a bhaint as ár leagan digiteach de Nuachúrsa Gaeilge (arna leasú) líon isteach an fhoirm seo agus brúigh an cnaipe submit thíos. Tá an Comhlacht Tógála Gaillimheach Stewart fógartha ar cheann de na comhlachtaí is fearr in Éirinn a bhfuil bainistiú déanta air. "Ag seasamh an fhóid ar son ár dteanga" le Gerry Adams MP MLA | Sinn Féin
Sinn Féin President, Gerry Adams MP MLA, writing in Lá Nua today outlines Sinn Fein's priorities for the Irish language, our record on the language and our vision for the future.
"Aibreán seo le teacht, beidh Comhaontú Aoine an Chéasta deich mbliana ar an tsaol.
Ní hé sin le rá go bhfuil achan rud foirfe anois.
Ní bhaineann an Ghaeilge le cuid den phobal amháin.
Is linne uilig í.
Ta an-dul chun cinn déanta ag an Ghaeilge le deich mbliana anuas.
Is ón phobal féin a tháinig an rath seo, agus sárobair agus tiomantas múinteoirí, tuismitheoirí, gníomhairí teanga agus iad siúd a choinnigh an Ghaeilge beo fríd na blianta an chúis is mó leis.
Tá athbheochan na Gaeilge ar an scéal is rathúla sa tír seo ó thaobh an chultúir de.
Tá líon na gcainteoirí Gaeilge ag dul ó neart go neart, an t-am ar fad.
Is í eochair fhorbairt bhuan na Gaeilge ná a dhéanamh cinnte de go mbaineann sí le gnáthshaol daoine.
Tá an-tacaíocht tugtha ag gníomhairí Shinn Fein, agus mórchuid iarchimí ina measc, a d'fhoghlaim a gcuid Gaeilge i ngéibheann, d'fheachtais áirithe bíodh sin ag cuidiú le scoileanna nó gnóthaí Gaeilge a bhunú nó an Ghaeilge a chur chun cinn sa chomhphobal.
Ní mar gheall ar vótaí atá mé spreagtha chun an fód a sheasamh don Ghaeilge, ach mar gheall ar go gcreidim sa Ghaeilge.
Is Gaeilgeoir mise.
Tá Sinn Féin tiomanta do thógáil ar mhóiminteam na mblianta beaga seo.
Tá muid tiomanta do shochaí dhátheangach a chruthú.
Tá dualgas polaitiúil ar an Uasal Poots, dualgas freastal ar riachtanais teanga na mílte cainteoir Gaeilge.
Leanfaidh Sinn Féin de bheith ag cur brú ar an Aire a chuid freagrachtaí a chomhlíonadh.
Níl sé dearmadta ag Sinn Fein go bhfuil rol agus freagracht ag rialtas na Breataine sa scéal seo chomh maith.
Chuige seo, tá an tAire Oideachais, Caitriona Ruane, mar an gcéanna lena réamhtheachtaí, Martin McGuinness, tar éis maoiniúchán mór a chur ar fáil d'earnáil na Gaelscolaíochta.
Ní aon chomhtharlúint é gur tharla an fás is mó san earnáil seo le linn ghríosú agus cur chun cinn na hearnála ag Sinn Féin, agus muid i mbun cainteanna le rialtas na Breataine, agus ansin le hAirí de chuid Shinn Féin.
Tá sé fógartha, an tseachtain seo, ag an Aire Conor Murphy go bhfuil sé chun reachtaíocht a thabhairt isteach a cheadóidh stádas dátheangach do chomharthaí áirithe.
Níl anseo ach dhá shampla den tosaíocht a thugann Sinn Féin don Ghaeilge.
Ach ag an am chéanna, nílimid sásta go fóill.
Ciallaíonn seo bheith ag cur brú go leanúnach ar Edwin Poots ar son Acht na Gaeilge agus a chinntiú go ráthaíonn an reachtaíocht seo:
• go bhfuil cearta mar bhunús leis an Acht Gaeilge;
• go bhfuil acmhainní oiriúnacha ar fáil leis an Acht a chur i bhfeidhm;
• go mbeidh an chumhacht, an fhoireann agus na hacmhainní ag an Choimisinéir molta leis an Acht a mhaoirsiú.
Chomh maith leis sin, ciallaíonn sé ag éileamh acmhainní oiriúnacha chun Ciste Craoltóireachta na Gaeilge a chosaint fosta.
Tá Ciste Craoltóireacht na Gaeilge ar na gnéithe is rathúla de Chomhaontú Aoine an Chéasta.
Cé gur ghlac sé 5 bliana chun é a chur i bhfeidhm, bhí sé níos fearr ná mar a cheap duine ar bith a bheadh ó thaobh craoltóireachta de agus bhain sé amach na spriocanna a bhí leagtha amach.
Chomh maith leis sin, tá naisc láidre idir Ciste Craoltóireachta na Gaeilge agus TG4, RTÉ agus an BBC.
Glacann siad anois leis gur áis iontach í.
Tá cláir oiliúna curtha i bhfeidhm chomh maith mar gheall ar an chiste craoltóireachta, a chuaigh chun sochair do dhaoine óga go háirithe, agus roinnt mhaith daoine anois fostaithe go lánaimseartha in earnáil na craoltóireachta.
Mar sin de, tá go leor dul chun cinn déanta le deich mbliana anuas.
Ach tá neart le déanamh go fóill.
Tá cearta ag lucht labhartha na Gaeilge, na cearta céanna atá ag gach saoránach eile, ina measc sin, an ceart ar a dteanga dhúchais a labhairt i ngach gné dá ngnó agus dá saol sóisialta.
Ach tá gaol ar leith ag an Ghaeilge le hoileán na hÉireann.
Is í teanga dhúchasach na hÉireann í, agus í á labhairt le breis agus 2,000 bliain anuas.
Creidim go leanfaidh muid ar aghaidh ag cur na Gaeilge chun cinn sa tsochaí.
Creidim go sáróidh muid an naimhdeas agus an nimh atá ag daoine don Ghaeilge.
Ní tharlóidh aon chuid de seo thar oíche.
Ach le dúthracht agus le díograis, agus gníomhaithe na Gaeilge a bheith sásta comhoibriú le chéile le spriocanna aontaithe agus spriocanna i gcoitinne a bhaint amach, creidim go mbeidh an bhua againn. [iii] Title-page: `Uachd Eadmoind do Donchadh Ó Fhloinn / An cheathramhadh leabhar den Meascan Gaoidheilge / iona bhfuil beag-thiomsughadh tobhtha do neithibh tabhachdacha o fhilibh rodhearsgnaithe / Arna ttiomarga et arna sgriobha, ach beagan, / le hEadhmon O Mathamhna, féin / o amm go hamm gusan mbliaghain 1799 / Airna bhfaghail do Dhonnchadh do cheangail faoi chluid mar so a gCaithir Chorcaidhe / san mbliaghain 1824 daois Chriost / Déag Eadmond an 25 lá dAbrán na mbliadhna 1822. Feach an beagan linnte air a bhás. Paig 89. P. [iv] blank. Beidh John Duddy, dornálaí as Doire, ag beannú iad siúd a bhfuil i láthair ag tabhairt mhisnigh do Louise agus a muintir. Ní mór go mbeadh ról gníomhach, comhordaithe ag gach páirtí leasmhar i bpleanáil fadtéarmach don Ghaeilge ar fud na tíre iomláine." Rud lárnach ag gach Gaels le Cheile, ná go mbíonn deis ann chun freastal ar ranganna teangacha Gaidhlig agus Gaeilge ar leibhéil éagsúla. Oireann sé don bhForas go bhfuil Gaelscéal imithe – neartaíonn sé an lámh laidir atá ag an bhForas agus an tuiscint i measc a gcliaintí gur féidir leo ag am ar bith sruth an mhaoiniú a stad. Is féidir Intermark cabhrú leat sa phróiseas seo agus comhairleoir a labhraíonn Béarla a aistriú do dhéanamh chuig Moscó chomh héasca agus is féidir a chur ar fáil. Mr. ODonnell Mr. ODonnell Mr. ODonnell: N� raibh a fhios agam d�ir�re go raibh Coiste Gairm-Oideachais �tha Cliath p�irteach sa ch�rsa sin ach, cinnte, iarrfaidh m� ar mo Roinnse dul i gcomhairle le sti�rth�ir� an ch�rsa sin ionas go mbfh�idir f�achaint an c�ir d�inn socraithe ar leith a dh�anamh do ch�rsa na bliana seo chug�inn. Dúirt sé gur “ardú suntasach” a bhí sa €2.5 milliún breise a cuireadh ar fáil do chiste na Gaeilge agus na Gaeltachta inné agus gur cuireadh ciorruithe dochta i bhfeidhm ar “gach eagraíocht sa stát” le blianta anuas agus go bhfuil sé de dhualgas anois airsean “cothrom na Féinne a thabhairt do gach eagraíocht” agus an maoiniú a chuirtear ar fáil a ardú ar “bhealach éifeachtach agus réasúnta”.
Dúirt sé go bhfuil “go leor leor” eagraíochtaí ann a déarfaidh gur cheart dóibh féin níos mó airgid a fháil agus go bhfuil na héilimh sin “dlisteanach agus fairsing” ach go gcaithfidh seisean a chinntiú freisin gur acmhainn don rialtas an t-airgead a thabhairt agus go dtugtar cothrom na Féinne do chách, beag beann ar mhéid na eagraíochta. Tuairisc ar an gcruinniú a tionóladh ag Club Cúrsála Bhaile Locha Riach, Gaillimh ar an 22 Deireadh Fómhair 2016 Foilsithe 27/01/2017 / PDF / 151 KB Deir Translink go ndéanfaidh na comharthaí dátheangacha seo ceiliúradh ar oidhreacht na logainmneacha traidisiúnta i gcathair Dhoire agus gur tionscnamh meallta a bheas ann do thurasóirí. Palmer, P. (2014) The Severed Head and the Grafted Tongue: Literature, Translation and Violence in Early Modern Ireland. New York: Cambridge. In An tIrisleabhar, Feabhra 1940 scríobh 'Seanbheist' gur chinn seisean agus a lán eile ar fhilleadh ar Éirinn nuair a dúirt Ó Céileachair go raibh seisean ag dul go dtí Iúr Chinn Trá ··· Bhí sé i láthair mar chuairteoir ag cruinniú cinnbhliana Chraobh Chorcaí de chumann na n-oifigeach cánach de réir An tIrisleabhar, Bealtaine-Meitheamh 1931
Ach ní dhearna sé dearmad riamh ar an gceird ler tógadh é: "D'fhéadfadh sé féar do bhaint agus claí do thógáil, branar do romhar agus bán do bhriseadh" ('Poverello' in An tIrisleabhar, 1930–31) Gaeilge - Cork City Council
Dún Eilíse
Fáilte go dtí suíomh idirlín Dún Eilíse. Tá súil againn go bhfaighfeá gach eolais atá uait ar an leathanach seo. Sa chaoi go bhfuil aon rud de dhíth, seol teachtaireacht chugainn ag an seoladh ríomh-phoist seo
Bealtaine - Meán Fómhair
Luan - Satharn .......... 10.00rn - 5.00in
Domhnach .................. 12.00rn - 5.00in
Deireadh Fómhair - Aibreán
Máirt - Satharn ......... 10.00rn - 5.00in
Tá sé saor in aisce dul isteach sa dún
Tá turas treoraithe le fáil gach lá ag 1.00in. Tá costas €3 an duine don seirbhís seo ach tá sé saor in aisce do pháistí dhá bhliain déag d'aois nó níos óige.
Tá turas treoraithe do ghrúpaí le fáil chomh maith. Má tá a leithéid ag teastáil, cur glaoch orainn ag +353-21-4975947 nó seol ríomh-phoist chugainn.
Más mian leat siúl timpeall an dúin as do stuaim fhéin, d'fhéadfása turas fuaime a thógaint amach ar cíos uainn ar chostas €2 an duine. Tá siad le fáil i roinnt mhaith teangacha, an Ghaeilge san áireamh. Tá leabhrán beag a théann leis an turas fuaime le h-íoslódáil ag bun na leathanaigh seo le tuilleadh eolais ann.
Is oth linn a rá go mbeadh deacrachtaí ag duine le cathaoir rothaí sa dún toisc dromchlaí mí-chothroma agus staighrí.
Taispeántas - Ballaí Mná Uisce
Tá taispeántas iontach, dá-theangach lonnaithe sa sean-bhearaic ag cur síos ar stair an dúin. Ná déan dearmad bhogadh isteach chun breathnú air, agus tú ag tabhairt chuairt ar Dún Eilíse.
Le cabhair Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa trí an tionscadal MMIAH agus Chomhairle Cathrach Chorcaí, a chuireadh an teaspántas seo le chéile i 2019. An tImeall: 2007-07
Conn a scríobh ag 5:09 PM Freagraí (3)
Fuaireas ríomhphost ó Bhrian Ó Broin:
Ba mhaith liom thú a chur ar an eolas faoi ghrúpa nua a bunaíodh ar "Yahoo Groups" le déanaí atá dírithe ar
thuismitheoirí le Gaeilge. Bheinn an-bhuíoch dá dtabharfá pé poiblíochta agus is féidir leat dó.
Is ró-mhinic, faraor, an tuismitheoir le Gaeilge ag streachailt araon i mbaile nó i gcathair, nó b'fhéidir fiú thar lear. Tá go leor againn singil nó pósta le daoine nach bhfuil Gaeilge acu.
Tá sé deacair go leor cheana féin páiste a thógáil le Gaeilge, go háirithe nuair nach bhfuil áiseanna sásúla ar fáil don tuismitheoir, nó nuair nach cainteoir dúchais an tuismitheoir. Fiú gan na fadhbanna seo, is annamh a gcasann tuismitheoirí le Gaeilge ar a chéile.
Díríonn an grúpa seo ar na fadhbanna seo uilig, ag iarraidh fóram a chruthú inár féidir le tuismitheoirí na fadhbanna a phlé, agus teacht le chéile i dtimpeallacht Ghaelach.
Tá ballraíocht sa ghrúpa saor in aisce, agus is féidir teacht ar an ngrúpa ag an seoladh idirlín seo leanas.
Go raibh maith agat, a Bhriain - táim cláraithe!
Lipéid: irishblogs, gaeilge, clann
Conn a scríobh ag 4:31 PM Freagraí (1)
Tá an-thrácht ar chúrsaí físe ar an idirlíon le tamall. Tá YouTube.com luaite go minic againn, ach tá seirbhísí cosúil leis ag Revver.com, Dailymotion.com, Blip.tv agus ag na scórtha suíomh eile nach iad.
Tá an gné sóisialta an-thabhachtach sna suíomhanna seo, go h-áirithe sa mhéid is gur féidir físeáin a neadú isteach i mblaganna agus i leathanaigh idirlín eile. Má tá do bhlag féin agat, is deas an maisiúchán ar do leathanach féin é físeán taitneamhach dea-chumtha a bheith suite air.
Mar mhódh scaipthe faisnéise, oibríonn sé ar an bprionsabal céanna le h-eireaball na péacóige. Bronann géinte na péacóige a eireaball taibhsiúil air – agus cuidíonn sin leis na géinte céanna a dháileadh. Dá fearr an físeán, is ea is mó daoine a thaispeánfaidh dá gcáirde é. Treisíonn agus buanaíonn an gníomh sin an caidreamh atá ag an duine lena chiorcal sóisialta – agus scaipeann an físeán.
Luaigh mé Justin.tv cheana. Níl Justin agus a cháirde ag beo-chraoladh chomh minic agus a bhí ach tá roinnt mhaith daoine ag baint úsáid as seirbhísí cosúil le ustream.tv chun beo-chraoladh a dhéanamh ar imeachtaí ar leith. Mar shampla, baineann an craoltóir raidio agus idirlín Leo Laporte úsáid as ustream.tv chun pictiúrí beo a chraoladh ón stiúidío agus é i mbun oibre ar a chlár raidio "The Tech Guy" - lena chat ar a ghlúin aige!
Cuireann an teicneolaíocht seo ardán nua ar fáil do lucht déanta scannán – rud a thuigeann an comhlacht Éireannach Wildwave go rí-mhaith. Cruinníonn siad scoth na scannán ón domhan mór isteach ina gcainéil digiteacha atá ar fáil ar leithéidí córas Vodafone dos na fóin póca agus ar seirbhísí teilifíse idirlín ar nós Joost.com.
I ndáiríre – ní fís go Joost! Ní foláir suí siar i do chathaoir chun é a fheiscint i gceart. Líonann sé scáileán do ríomhaire le pictíurí de chaighdeán ard. Tá sé dian a dhóthain ar an gceangal idirlín, agus dá bhfágfá ar siúl é is dócha nach dtógfadh sé i bhfad air do theorainn mhíosúil á shárú ar do chúntas leathanbhanda. Ach tá sé go h-álainn ar fad – ní bheidh meas muice agat ar phictiúirí YouTube in a dhiaidh.
Réamh-amharc ar an dtodhchaí atá in Joost, agus tá tá an córas faoi thástáil beta príomháideach i láthair na h-uaire. Tá dhá chuireadh go dtí an beta le spáráil agam, don gchéad bheirt a dhéanfaidh teagmháil liom.
Rogha Ceoil Phodchraolta na Seachtaine: In A Long Time le 46bliss.
Lipéid: irishblogs, gaeilge, podchraoladh, fís
Conn a scríobh ag 12:15 PM Freagraí (9)
Fan nóiméad - cad é seo? An amhlaidh cur cúis imní don Aire an suíomh beag seo?
"Caithfear an t-imeall a chosaint" sin a bhí le rá ag an Aire Éamon Ó Cuív, T.D., ar Adhmhaidin Raidió na Gaeltachta ar an 10.07.2007 agus é ag labhairt faoi thaighde pobail a rinneadh i Maigh Cuilinn Contae na Gaillimhe ina léirigh 92% den phobal gur mhaith leo go leanfadh an stádas Gaeltachta atá ag an bpobal.
Á ... ceart go leor, más ea ...
Lipéid: irishblogs, gaeilge, greann
Conn a scríobh ag 10:58 AM Freagraí (7)
Conn a scríobh ag 12:01 AM Freagraí (9)
... 2007-07-17 ...mp3
Conn a scríobh ag 4:37 PM Freagraí (0)
Chaitheas Gáire Ós Ard (GOA - nach bhfuil fhios agat?) nuair a chonac an nod seo in úsáid in ríomhphost a fuaireas inniu. CLIF: Chomh Luath agus Is Féidir!
Tá sé curtha leis an liosta agam, ar Wiki An Líonra.
Lipéid: irishblogs, gaeilge, téacschaint, nodanna
Conn a scríobh ag 3:23 AM Freagraí (0)
Físeán le Fearghus Ó Conchúir, ealaíontóir cónaithe le Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Ceol le Iarla Ó Lionáird.
"I'm investigating how our bodies react to the big changes in urban architecture that are taking places with the regeneration in cities like Dublin and Shanghai. So I'm making dance that's looking for its place inside, outside or alongside the buildings that are growing and dying with such speed." Suas le 50% bainte de phraghas togha agus rogha na leabhar Ghaeilge: leabhair do pháistí, cnuasaigh filíochta, gearrscéalta, úrscéalta agus leabhair dfhoghlaimeoirí 10 nIontas Nollaigiúla ar TG4
Tús á chur le sceideal na Nollag inniu!
20ú Nollaig 2015
Cuirfear tús le sceideal na Nollag ar stáisiún na nGael inniu agus scoth na gclár beartaithe a shásóidh uile mhian an teaghlaigh! Bígí ag faire amach do chláir fhaisnéise nua, do chláir bhríomhara cheoil mar aon le heagráin speisialta na Nollag de mhórchláir TG4, ina measc Ros na Rún agus Hup!
1) An Nollaig Fadó / Dé Domhnaigh 20 Nollaig, 4.55in
Clár faisnéise ar an Nollaig mar a bhíodh in Éirinn fadó.
Idir bheartáin a bheith ag teacht as Meiriceá ó ghaolta agus litreacha a bheith á gcur sna simléir do Dhaidí na Nollag, tabharfar sean-nósanna agus traidisiúin na Nollag chun cuimhne.
Bealach deas chun tús a chur leis an tréimhse Nollaigiúil!
2) Ros na Rún / Dé Céadaoin 23 Nollaig, 8.30in
Is i gclár speisialta na Nollag a fhágfaidh cairde agus naimhde Ros na Rún slán lena gcara dílis Séamus Mhicil Tom ag searmanas brónach le taobh a uaighe.
Beidh Tadhg, a bhfuil cáil na nimhe ar a theanga, in aimhréidh ag iarraidh aitheantas a thabhairt dá dhlúthchaidreamh le Séamus le breis agus 20 bliain.
Tugtar ómós sa chlár seo do Diarmuid Mac an Adhastair, aisteoir den chéad scoth a bhásaigh ní ba luaithe i mbliana.
B'fhear grinn ó nádúr é agus díol inspioráide a thug Séamus Mhicil Tom dúinn lena chuid freagraí deisbhéalacha agus a chuid gothaí greannmhara.
3) Hup na Nollag / Lá Nollag, 9.15in
Is i gCinn Mhara a bheidh Hup! d'eagrán speisialta na Nollag, áit a mbeidh máistrí ceoil, amhránaíochta agus rince ann idir óg is aosta.
Beidh an boscadóir breá Máirtín O'Connor – Ceoltóir na Bliana ag Gradaim Cheoil TG4 2015 – i mbun ceoil lena chairde ConTempo String Quartet, Cathal Hayden agus Gary Ó Briain, chomh maith le hamhrán ó bhuaiteoir Chorn Uí Riada, Bríd Ní Mhaoilchiaráin.
Cloisfear ceol binn an chonsairtín ó Chris Droney agus a gharmhac Cathal agus ceol fidle ó mhuintir Glackin.
Beidh an fear grinn Pat Shortt féin ag ceol ar an sacsafón agus beidh amhrán Nollag ó Declan O'Rourke chomh maith… féasta do na cluasa!
4) Robert Shaw – Jaws, Deoch & Deora / Lá Nollag, 10.10in
Clár faoi Robert Shaw, mór-réalta scannáin a thuill cáil idirnáisiúnta amach agus a chuir faoi i nGaeltacht Mhaigh Eo go dtí gur bhásaigh sé ar thaobh an bhóthair le taom croí in 1978.
Scéal casta is é scéal an tSasanaigh chumasaigh seo, fear a phós trí huaire agus a raibh deichniúr clainne air.
Bhain sé clú agus cáil amach i scannáin mhóra ar nós The Deep, The Sting, From Russia with Love agus Jaws. Fuair sé ainmniúchán Oscar dá ról mar an Rí Anraí VIII sa scannán A Man for All Seasons.
5) Matt Cunningham – Rí na Seite / Lá Fhéile Stiofáin, 8.05in
Clár faisnéise a fhiosraíonn oidhreacht an cheoltóra aitheanta Matt Cunningham ar cheol céilí agus ar chultúr na hÉireann.
Casfaimid le Matt ina theach cónaithe in Áth Cinn, Co. na Gaillimhe, agus cuirfimid aithne air mar fhear chéile agus mar athair.
Tráchtfaidh sé ar a chuimhní ceoil agus ar a shaol go dtí seo agus é i mbun a chuid oibre ar an bhfeirm.
Beidh an craoltóir Kieran Hanrahan, atá ag obair in éineacht le Matt le blianta, agus Philomena Begley, ina theannta agus casfaidh bean an cheoil tíre amhrán freisin agus labhróidh sí faoi lorg Matt uirthi.
6) An Klondike – An Scannán / Lá Fhéile Stiofáin, 9.40in
Chonaic muid an tsraith agus anois seo chugainn an scannán!
Is é An Klondike an chéad scannán buachaillí bó a rinneadh in Éirinn agus thuill sé moladh mór nuair a eisíodh é ní ba luaithe i mbliana.
Insíonn sé scéal na ndeartháireacha Connolly; triúr Éireannach ar imirce i Meiriceá Thuaidh a théann ó Montana go dtí an Yukon le linn fuadar óir an Klondike sna 1890í, iad ag súil le saibhreas mór.
Baineann clann Uí Chonghaile an baile beag Dominion Creek amach, áit ina dtarraingítear isteach i bhfíoch contúirteach iad le Jacob Hopkins, an fear i gceannas ar an mbaile.
Más fan thú de chuid na sraithe, nó fiú muna bhfuil sé feicthe agat, níor chóir an ceann seo a chailliúint.
7) I mBéal na Stoirme / Dé Domhnaigh 27 Nollaig, 20.15in
Caitheadh ocht mbliana ag gabháil don gclár seo faoi John O'Brien, iascaire as Inis Bó Finne a thug a aghaidh ar an mBruiséil le súil is athrú a chur ar Chomhbheartas Iascaigh an Aontais Eorpaigh.
Léiríonn an scannán seo na nithe a bhíonn le sárú ag iascairí beaga ar an gcósta ar fud na hEorpa sa lá atá inniu ann – agus an tionchar a bhíonn ag cinntí a dhéantar i bhfad ó bhaile ar phobal beag.
8) Tír Tairngire / Dé Luain 28 Nollaig, 7.45in
Sa 17ú haois deirtear gur dhíbir Cromail go leor de Ghaeil oirthear na hÉireann go Connachta.
An 10ú Aibreán 1934, chuaigh slua fear ar rothair as Conamara go Baile Átha Cliath agus d'éiligh ar cheannaire an stáit nua, Éamon de Valera, talamh úr nua torthúil, mar a baineadh óna sinsear, a thabhairt dóibh i gContae na Mí.
An bhliain dár gcionn, 80 bliain ó shin, d'fhág seacht gcomhluadar is fiche Conamara le haghaidh a thabhairt ar a dtír tairngire nua, Ráth Chairn, i gContae na Mí.
Seo é scéal Ghaeltacht Ghlas na Mí.
9) Deoch an Dorais / Dé Luain 28 Nollaig, 9.30in
Clár faisnéise faoi Chonallach nárbh fhéidir a mharú – ainneoin 20 iarracht éagsúla.
Seo é scéal Mike Molloy, imirceach a ndeachaigh an saol ina choinne agus a bhí ag ól go trom agus aithne mhaith air i dtithe tábhairne sa Bronx i Nua-Eabhrac sna 1930í.
Bhí an saol dian ag go leor ach bheartaigh ceathrar dá lucht aitheantais cleas gránna a imirt air – polasaí árachas saoil a cheannach air, é a chur chun báis agus an t-airgead a bhailiú.
Sa gclár seo tugann Conallach iomráiteach den tsloinne chéanna Anthony Ó Maolmhuaidh – a bhí ina chaptaen ar fhoireann bhuach Dhún na nGall in 1992 – turas go Nua-Eabhrac ag fiosrú an fhir seo.
10) Bocsáil i mBoston / Dé Céadaoin 30 Nollaig, 8.15in
Clár faisnéise faoi dhornálaithe ó chlub Dornálaíochta Chonamara a chuaigh go Bostún chun páirt a ghlacadh i gcomórtas dornálaíochta a d'eagraigh Méara Bhostún, Marty Walsh.
16 dornálaí ar fad a chuaigh anonn agus ba í seo an chéad uair ag an gcomórtas a bheith ar bun.
Nasc eile idir Conamara agus cathair mhór Massachusetts.
Bronntanais sa bhreis… Rugbaí Beo x 3!
Cúige Chonnacht v Cúige Uladh / Lá Fhéile Stiofáin, 5.30in
Craoladh beo ar an gcluiche idir Connachta agus Ulaidh sa Sportsground sa 10ú babhta de Shraith Guinness PRO12. Á chur i láthair ag Máire Treasa Ní Dhubhghaill.
Mumhan v Laighin / Dé Domhnaigh 27 Nollaig, 4.30in
Craoladh beo ar Chúige Mumhan v Cúige Laighean as Páirc Thuamhan sa 10ú babhta den PRO12.
Cúige Laighean v Cúige Chonnacht / Lá Caille, 1 Eanáir, 4.30in
Craoladh beo ar Chúige Laighean v Cúige Chonnacht ón RDS sa 11ú babhta den PRO12.
Bímis te teolaí os comhair na tine ag breathnú ar stáisiún na nGael an Nollaig seo – faigh an sceideal iomlán anseo! Mar chuid dimeachtaí Sheachtain Chultúir Ghleann Cholmcille, beidh Tadhg Mac Dhonnagáin le cloisteáil ag cur meascán bríomhair dá chuid amhrán féin i láthair, chomh maith le hábhar ón leabhar agus dlúthdhiosca is deireannaí uaidh, Aniar. I gcuideachta Thaidhg ar an oíche beidh a chuid páistí - Tadhg Óg (8) agus Róise (6), beirt a thabharfas cúnamh dó cuid den ábhar óna chuid albam do pháistí a chur i láthair An líon is airde riamh d'iontrálaithe úra
Tá ríméad ar Ghaillimh le Gaeilge, i gcomhar leis an Galway Advertiser, a fhógairt go bhfuil 18 ngnó agus n-eagraíocht tar éis cur isteach ar Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2017. Fógrófar Gearrliosta Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2017 a fhógairt ag preasócáid in Ionad na Faiche Móire ar an 11 Aibreán. Reáchtálfar Bronnadh Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh i mí na Bealtaine, searmanas speisialta bronnta agus áit a bhfógrófar buaiteoirí na gcatagóirí agus an buaiteoir iomlán a mbronnfar pacáiste gnó ar fiú €23,000 é air. Beidh an ócáid mar bhuaicphointe ar cheiliúradh Ghaillimh le Gaeilge ar 30 bliain i mbun gnó.
Agus í ag caint ar líon na n-iontrálaithe nua, a bhí níos airde ná riamh i mbliana, dúirt Bríd Ní Chonghóile, Gaillimh le Gaeilge, "Cuireann muid fáilte mhór roimh na hainmniúcháin seo uilig, atá bródúil as an úsáid a bhaineann siad as an nGaeilge ar bhonn laethúil mar chuid dá ngnó agus ba mhaith linn fáilte faoi leith a chur roimh na 14 ghnó atá tar éis cur
isteach ar an nGradam den chéad uair riamh i mbliana. Seo an líon is airde iontrálaithe úra a bhí againn riamh agus léiríonn sé go bhfuil méadú ag teacht ar an spéis atá ag daoine sa Ghaeilge agus an tiomantas atá ann ina leith mar chuid de chultúr beo s'againn anseo ó ainmníodh Gaillimh mar Phríomhchathair Chultúir na hÉireann 2020.
Lean sí ar aghaidh agus dúirt "Tá Slí an Atlantaigh Fhiáin ag cuidiú go mór le borradh a chur faoi ghnólachtaí na Gaillimhe ag mealladh turasóirí agus cuairteoirí araon chuig an gcathair uathúil seo. Tá úsáid na Gaeilge sna tionscail miondíola, turasóireachta agus seirbhísí i gCathair na Gaillimhe ina dhlúthchuid den eispéireas cultúrtha a fhaigheann na turasóirí agus na cuairteoirí ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin mar go gcloiseann said an teanga agus go bhfeiceann said muintir na Gaillimhe á húsáid mar chuid dá saol laethúil."
Tá painéal láidir neamhspleách ag déanamh moltóireachta ar Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh arís i mbliana agus tá an-áthas ar Ghaillimh le Gaeilge a fhógairt gurb iad sin; An tOllamh Ciarán Ó hÓgartaigh, Déan Scoil Ghnó an Choláiste, Ollscoile Bhaile Átha Cliath, Clíona Ní Mhurchú, Bainisteoir Réigiúnach, Top Oil, (Buaiteoirí Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2016) Tony Barrett, Stiúrthóir WESTBIC, agus Sonya Nic Lochlainn, Bainisteoir Seirbhísí Corparáideacha, Údarás na Gaeltachta, moltóirí na bliana seo. Tiocfaidh moltóirí Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh le chéile chun an Gearrliosta a roghnú ag tús mhí an Aibreáin.
Is é an Galway Advertiser príomhurra an Ghradaim arís i mbliana; agus go deimhin thacaigh an comhlacht sin go fonnmhar leis an nGradam ó cuireadh tús leis in 2002. Tháinig TG4 ar bord mar urra anuraidh agus tá an dá eagraíocht de chuid na meán cumarsáide ag tairiscint pacáiste fógraíochta don bhuaiteoir. Seo a leanas urraí na gcatagóirí do Ghradam 2017: Galway Bay FM, Fáilte Éireann, Snap Galway agus Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Déanfaidh Údarás na Gaeltachta, ARÓ agus Cumann Tráchtála na Gaillimhe urraíocht ar an mbuaiteoir iomlán chomh maith. Míle buíochas leo go léir!
Déanfar poiblíocht nach beag ar na gnólachtaí uilig atá ainmnithe don Ghradam le linn fheachtas an Ghradaim agus aithneofar an buaiteoir iomlán ar an 15ú Treabh de chuid na Gaillimhe – teideal a bhfuil an-ghradam ag baint leis – don bhliain atá romhainn.
Seo a leanas na hAinmniúchán do Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2017:
Comhlachtaí Eile urraithe ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge
Carey Developments, Ionad Ealaíon na Gaillimhe, Rásaí na Gaillimhe, Micil Poitín, PorterShed, Siopa Leabhar Uí Chionnaith. Níl aon amhras ach gurb iad gaiscí pheileadóirí Chorca Dhuibhne is mó a tharraing aird ar shaol an spóirt sa Ghaeltacht i mbliana. Tar éis dóibh roinnt cluichí móra a chailleadh in 2016, bhí An Ghaeltacht beagnach dosháraithe in 2017. An comhlacht foilsitheoireachta mórchlú Cois Life le dúnadh – Tuairisc.ie
Tógfaidh Cló Iar-Chonnacht stoc agus cearta Chois Life, a bunaíodh i 1995, ar láimh ag deireadh na bliana seo chugainn
Máirín de Brún, cathaoirleach an Oireachtais, ag bronnadh gradam Reics Carló ar Áine Ní Ghlinn, scríbhneoir, agus Caoilfhinn Nic Pháidín, foilsitheoir, Cois Life
Dé Máirt, Iúil 17 2018 ag 12:18 pm
Tá an comhlacht foilsitheoireachta mórchlú Cois Life le scor ag deireadh na bliana seo chugainn.
Buille mór d'fhoilsitheoireacht na Gaeilge é scor an chomhlachta a tháinig ar an bhfód i 1995 agus ar thuill caighdeán a shaothar moladh go leor.
Dhíol Cois Life 104,800 leabhar ó bunaíodh é go dtí Meitheamh 2018, a dúradh inniu. 155 teideal, 74 údar nó eagarthóir, ar fad a foilsíodh agus tá 120 díobhsan fós i gcló. Tá 52 teideal de chuid an chomhlachta ar fáil mar ríomhleabhair agus13 teideal ar fáil mar chlosleabhair.
Dúirt stiúrthóirí an chomhlachta, Caoilfhionn Nic Pháidín agus Seán Ó Cearnaigh, gur oth leo an scéal go mbeidh an comhlacht á scor an bhliain seo chugainn ach go raibh siad "mórálach" as an méid a bhí bainte amach acu mar fhoilsitheoirí.
Bhí "áthas" orthu, a dúradh, go bhfuil sé i gceist ag Cló Iar-Chonnacht stoc agus cearta Chois Life a thógáil ar láimh. Déanfaidh Cló Iar-Chonnacht cúram de riar an stoic, iadsan a bheidh ag plé le ceadanna athfhoilsithe leabhar Chois Life agus "eisiúint athchlónna de réir chúinsí an mhargaidh".
"Tá Cois Life mórálach as a bhfuil bainte amach go dtí seo chun an fhís bhunaidh a bhí againn a fhíorú: saothair liteartha agus taighde a chur ar fáil i nGaeilge. Táimid buíoch ó chroí dár gcomhpháirtithe uile san obair sin.
"Is ábhar misnigh agus sásaimh dúinn go nglacfaidh Cló Iar-Chonnacht cúram na dteideal foilsithe úd ar láimh. Tá lánmhuinín againn as a gcumas chun caidreamh fónta a chothú le húdair Cois Life agus táimid ag súil go bhfeicfear saothair spreagúla nua ag teacht ar aghaidh ón gcomhoibriú sin de réir a chéile.
"Mar chéim thosaigh ar an mbóthar sin tá sé i gceist go bhfoilseoidh Cló Iar-Chonnacht trí theideal a thionscain Cois Life nach mbeidh deis againn a fhoilsiú roimh dheireadh 2019," a dúradh i ráiteas a d'eisigh Cois Life inniu.
Dúirt Caoilfhionn Nic Pháidín go mbraithfidh sí féin agus a comhstiúrthóir Seán Ó Cearnaigh uathu "an spreagadh agus an chruthaitheacht a bhaineann le hobair na foilsitheoireachta" agus go rabhadar ag súil beirt "le deiseanna scíthléitheoireachta sna blianta romhainn". Is as Leitir Ceanann do Shiobhán, bean a bhfuil aithne mhaith uirthi mar scríbhneoir do pháistí agus atá ainmnithe anois mar an chéad Chraobh-údar in Éirinn do pháistí. Tá an leabhar FOUR KIDS, THREE CATS, TWO COWS, ONE WITCH (MAYBE) roghnaithe mar an Leabhar Amháin le léamh thar na cúig seachtainí amach romhainn. Finds an Fhómhair le GaelGal
Táimid fillte ar an bhfómhar agius leis sin, tá na múinteoirí uile (mé féin san áireamh) fillte ar an scoil. Déanaim mo dhícheall a bheith cuíosach eagraithe 's in ord agus mé ag filleadh ar an scoil ach fós mar is ghnáth, bliain i ndiaidh bliana, faighim go bhfuilim ag titim siar ó thaobh scéimeanna de […] Na Togh-Ranna Ceanntair seo leanas:— An Chluain Mhór, Hagastún, Baile Aralt, Cinn Eich, Réidhchoill, Ráth Bhileach, Tigh Cnuic agus Baile Uilliam i gContae riaracháin Cheatharlach. Máirtín Ó Cadhain a thug an chéad léacht ag céad Scoil Gheimhridh Chumann Merriman ar an Aonach i gCo. Thiobraid Árann i 1969 agus scaipeadh Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca ar bhaill an Chumainn an bhliain dár gcionn. Seán Ó Ríordáin: beatha agus saothar by Ó Coileáin, Seán Publication: Baile Átha Cliath An Clóchomhar, 1982 . xiv, 417 p., 12824 and 12825 published in 1985. 11 results for "An Bille um Aoisliúntas na Seirbhíse Poiblí (Aois Scoir), 2018" filtered by Gach díospóireacht agus gach suí.
23 Ean 2018 - an tseirbhís a leathnú chuig an dá seomra cruinnithe coiste eile. Maidir le Bliain na Gaeilge 2018, tá... reachtúla atá orainn faoi na hAchtanna um Choimisiún Thithe an Oireachtais. Cuireadh i gcló arís é sa... Eorpach na dTeangacha, an 26 Meán Fómhair 2018, eiseofar leathanach foclóra ar a mbeidh aistriúcháin ar... nathanna cainte a úsáidtear go minic san Oireachtas. I rith 2018, mar chuid de Bhliain na Gaeilge... oibre againn le linn 2018. Mar fhocal scoir, ba mhaith liom mo bhuíochas a chur in iúl don choiste
27 Beal 2014 - 2012, mar chuid dá phlean um athchóiriú na seirbhíse poiblí. Tá coiste saineolach a cheap an tAire... Bainistíocht na Seirbhíse Poiblí 1997, a meastar gurb é an míniú is cuí. Is leasú é ceannteideal 4 ar alt... barréifeacht ar chomharthaí tráchta bóthair agus; úsáid na Gaeilge in ainmneacha comhlachtaí poiblí... an Choimisinéara Teanga ag déanamh monatóireacht ar chur i bhfeidhm na scéimeanna teanga ag comhlachtaí poiblí... comhlacht poiblí ina n-iarrfaí go ndéanfaí athbhreithniú ar an scéim 12 mhí roimh dheireadh na tréimhse
7 Samh 2017 - agus caighdeán na seirbhísí trí Ghaeilge a bheadh á gcur ar fáil ag na comhlachtaí poiblí don phobal... cur amach ag comhaltaí an choiste air sin óna dtaithí féin. Is iarracht í an Bille seo tríd na... atá ar fáil dó nó di agus cén caighdeán seirbhíse ar cheart a bheith ag súil leis. Tá iarracht déanta... in Éirinn. Faoin gcóras seo, beidh rangú le déanamh ar chomhlachtaí poiblí ag baint úsáid... chomhlachtaí poiblí maidir le hainmneacha, seoltaí agus foirmeacha oifigiúla i nGaeilge. Táimid ag
18 Noll 2019 - phlean um athchóiriú na seirbhíse poiblí. Cuireadh coiste saineolaithe, arna cheapadh ag an Aire ar... bhfad níos fearr ag an saoránach ar na seirbhísí atá ar fáil dó nó di, agus ar cén caighdeán seirbhíse... phoiblí folamh. Leis an bhforáil seo, cinnteofar go leanfar leis na dualgais atá ar chomhlachtaí poiblí... mhaithe le soláthar seirbhísí poiblí trí mheán na Gaeilge a mhéadú. Anuas air sin, tá mo Roinn ag... ag na comhlachtaí poiblí don phobal. Tá próiseas daingnithe na scéimeanna dúshlánach, ach tá dul
22 MFómh 2016 - ann i 2018 chun tús na hathbheochana Gaeilge a chomóradh. Ba chóir na scéimeanna agus na tionscadail... Chomhchoiste um Comhshaol, Cultúr agus Gaeltacht i 2015 go raibh roinnt de na ceannteidil lag, nó go.... Táimid ag moladh go dtosófar láithreach le Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2016 agus na hábhair... ainmneacha comhlachtaí poiblí. Molann an conradh go mbogfadh an buan-choiste seo ar aghaidh go dtí... Bille na dTeangacha Oifigiúla 2003 a leasú deis cheart na leasuithe a phlé go cuimsitheach agus
28 Beal 2019 - mbailte seirbhíse Gaeltachta agus i líonraí Gaeilge, chun a bheith rannpháirteach in ullmhú agus i... seirbhíse agus sna líonraí Gaeilge, d'fhéadfadh suas le 50 duine a bheith fostaithe go lán-aimseartha... deireadh na bliana 2018 i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin. Bhí 7,625 post i gcliantchuideachtaí... Gaeilge i ngach earnáil oideachas agus leighis, san earnáil poiblí, sna meáin agus eile. Tá...) Cuirim fáilte roimh an deis seo deiseanna fostaíochta in earnáil na Gaeilge a phlé inniu. Is í
2 Feabh 2017 - an phróisis pleanála teanga mar a bhaineann sé leis an nGaeltacht, na bailte seirbhíse Gaeltachta agus... chun an próiseas a bhrú ar aghaidh mar a bhaineann sé leis na bailte seirbhíse Gaeltachta. Chuige sin..., leagtar an fhreagracht ar an údarás tacú le pobail na Gaeltachta agus na mbailte seirbhíse... poiblí na poist ina dteastaíonn cumas Gaeilge a shainiú. Mar gur faoi gach Roinn féin atá sé a gcuid.... Lena chois sin, tá níos mó ná 400 fostaí ó bhreis is 20 comhlacht de chuid na hearnála poiblí tar
3 Aib 2019 - Gaeltachta, sna bailte seirbhíse Gaeltachta agus sna líonraí. Faoi dheireadh na bliana seo chugainn, beidh... seirbhíse Gaeltachta nó mar líonraí Gaeilge. Is trí phleananna teanga a ullmhú agus a fheidhmiú ag... chomh fada is a bhaineann sé le cúrsaí teaghlaigh, pobail, oideachais, sóisialta, gnó agus poiblí..., ceadaíodh maoiniú de €1.26 milliún do Chomhar Naíonraí na Gaeltachta don tréimhse 2018-19 go dtí... d'Ealaín na Gaeltachta in 2018 chun gníomhaíochtaí traidisiúnta teangabhunaithe a chur chun cinn sna
11 Márta 2015 - is fóirsteanaí a d'fhéadfadh a bheith aitheanta mar bhailte seirbhíse Gaeltachta. Tá iarrtha agam ar Fhoras na... comhlachtaí poiblí seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge agus ceist na hearcaíochta don Státchóras fite... a fháil ón Stát. Cuireadh na ceannteidil faoi bhráid an Chomhchoiste um Chomhshaol, Chultúr agus... láthair maidir le húsáid na Gaeilge in institiúidí an Aontais Eorpaigh. Mar fhocal scoir, mar tá brú... brón orm go bhfuil mé déanach agus rud beag tuirseach. Mar Aire Stáit na Gaeltachta, fáiltím roimh
6 Beal 1952 - mo mhór-mheas agus mo mhór-bhuíochas a chur in iúl annso ar fheabhas na seirbhíse a thug...) le haghaidh léachta poiblí i dtaoibh na bpictiúirí sa Ghaileirí. Táthar ag súil go dtabharfar dhá... an aois sin, agus ina dhiaidh. Tá an chuid sin d'obair na Comhairle geall le bheith críochnaithe... páistí a bhfuil éislinn aigne orthu, deirim anseo go poiblí gur mór é mo mheas ar an obair atá dá... an scéal céanna le rá agam i dtaobh na scoileanna eile. Tá Bille faoi chomhairle an Aire Sláinte faoi
1 Meith 1978 - an Aire Oideachais i leith (a) costaisí riaracháin na Roinne Oideachais (b) costais na seirbhíse ealaíon... gan cead i scríbhinn ó Choimisinéirí na nOibreacha Poiblí. Tá cead tugtha ag Coimisinéirí na... nOibreacha Poiblí do thochailt seandálaíochta ar na mótaí cré agus tá tochailt áirithe eile molta acu... poiblí agus na coirmeacha ceoil a tionóltar sa ghailearaí. I should also wish to refer to some... Roinn-se agus an tÚdarás um Ard-Oideachas. Tá soláthar á dhéanamh i suim £13,605,000 do na Naoi gcomórtas a bhí ar an gclár ag an gcéad Oireachtas sin – dhá chomórtas filíochta; cúig comórtas aistí i bprós (agus i gcomórtas amháin acu sin d'fhéadfadh an aiste a bheith i mBéarla!); comórtas do chnuasach dánta, d'amhráin nó de scéalta Gaeilge nár cuireadh i gcló fós; comórtas d'amhrán nua a bheadh oiriúnach le canadh ag tionól de chuid Chonradh na Gaeilge; agus comórtas reacaireachta. Céad agus a dó (102) iomaitheoir ar fad a bhí ann, nócha (90) acu sin a bhí istigh ar na comórtais liteartha. Bronnadh na duaiseanna le linn na ceolchoirme.
Ní raibh i gceist ag an gcéad Oireachtas ach na comórtais (a bhí ar siúl san iarnóin) agus an ceolchoirm a bhí ar siúl san oíche. Mar sin féin ba ócáid mhór i saol na hÉireann a bhí ann. Chuir bainisteoirí na mBóithre Iarainn ticéid fillte ar fáil dóibh siúd a bhí ag teacht ag an Oireachtas ar chostas leath an ticéid singil. Tháinig sreangscéalta agus teachtaireachtaí dea-mhéine ó dhaoine i gcéin agus i gcongar – ceann acu ón Athair Eoghan Ó Gramhnaigh, ó Prescott, Arizona – an chéad sreangscéal i nGaeilge trasna an Atlantaigh!
Ón gcéad lá úd, bhain tábhacht ar leith leis an taobh sóisialta agus caidrimh den Oireachtas. Chuir na cainteoirí ó dhúchas agus foghlaimeoirí na Gaeilge aithne ar a chéile agus is iomaí buanchairdeas agus cleamhnas a d'fhás as an Oireachtas. Le himeacht na mblianta tháinig fás ar an Oireachtas – cuireadh tús le Taispeántas Ealaíne an Oireachtais i 1905 agus bhí an taispeántas seo ar an gceann ba mhór le rá sa tír ar feadh na mblianta fada; tháinig borradh faoin scríbhneoireacht trí Ghaeilge mar gur léirigh an tOireachtas go m'ábhar measa í agus go raibh éileamh ag an bpobal uirthi; tugadh ardán nua do na healaíona traidisiúnta trí mheán na Gaeilge.
Bhí drochbhlianta ag an Oireachhtas freisin agus blianta, sna tríochadaí roimh an dara cogadh domhanda, nár reáchtáladh féile ar bith! Ach mhair an tOireachtas, anuas sna blianta, á athmhúnlú féin de réir mar a bhí gá leis, go dtí foirmle an lae inniu.
Déanann RTÉ Raidió na Gaeltachta craoladh beo ar chuid mhór d'imeachtaí Oireachtas na Samhna agus bhíonn fáil ag daoine ar fud an domhain ar an gcraoladh seo tríd an idirlíon. Is minic scéalta faighte againn ó dhreamanna i Sasana, i Meiriceá, i gCeanada agus in áiteanna eile a mbíonn 'Cóisir Uí Riada' acu agus iad ag éisteacht le príomhchomórtas amhránaíochta ar an sean-nós an Oireachtais, Corn Uí Riada, ar an idirlíon.
Tá RTÉ & BBC lárnach freisin ag craoladh cláir Oireachtais éagsúla i gcaitheammh na bliana. Tá beagnach 90% den chuóta seo dírithe ar na Cealla Beaga i nDún na nGall a deir sé. Níl sé seo ceart na cóir mar go bhfuil ceantracha tuaithe eile á bhfágáil ar cúl ag cinneadh atá á dhéanamh ag an stát faoi roinnt an chuóta. Éiríonn leis a chruthú go bhfuil ceangal láidir agus leathan idir an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha taobh istigh de phobal na teanga in Éirinn. The competition for the Seán Ó Riada Gold Medal 2016 is now open to entries. This year’s competition is for pipe and harp. Anois, níl mé a rá gur thosaigh mé á léamh arís ó thús go deireadh ach d'fhéach mé ar clár na n-úrscéalta Gaeilge a bhí aige ar chúl. Na sluaite ag siúl go Pobar Phádraig, An sagart go cráifeach ag guí os ard, Borradh briste ar chloch an Oileáin. Ina theannta sin, léirigh breis agus 80% acu go mbeidís míshásta dá mba é an Béarla amháin a bheadh in úsáid sa Ghaeltacht amach anseo nó dá mbainfí an stádas Gaeltachta den cheantar a bhfuil cónaí orthu ann. Gleann Beithe | Bailiúchán na Scol | dúchas.ie
Scoil: Gleann Beithe
Gleann Beithe, Co. Chiarraí
Nóra, Bean Uí Fhoghludha
Duine Gach duine Caitlín de Bhúrca (2) Brighidh de Bhúrcach (5) Bean de Bhúrcach (1) Brighih de Bhúrcach (1) Liam de Burca (3) Bean de Burca (1) Caitlín de Burca (1) Muiris de Burca (2) Muiris de Búrca (1) Síle A. de Búrca (5) Síle de Búrca (1) Bean de Burcac (3) Bean de Burcach (2) Síle dé Búrcha (1) Miceal Ó Cobhthaig (1) Máire Ní Cúis (1) Máire Ní Fhoghladha (1) Eibhlin Ní Ghriobhtha (1) Máire Bean Uí Gráda (1) Bean Uí Gráda (10) Pádruig Ó Mhuircreataig (1) Máirtín Ó Muineacháin (1) Labhaoise Ní Phóil (4) Labhaoise Ní Póil (3) Eibhlín Bean Uí Póil (3) Bean Uí Póil (2) Bean Póil (1) Nóra Ní Ríoghbhardain (1) Nóra Ní Ríoghbhardáin (14) Nora Ní Ríoghbhardáin (1) Máire Ní Ríoghbhardáin (1) Bean Uí Rioráin (1) Bean Uí Riordáin (1) Diarmuid Ó Riordáin (1) Máire Bean Uí Riordáin (5) Siobhán Bean Uí Riordáin (1) Sean M. O Riordáin (1) Seán M. Ó Riordáin (1) Seán O Riordáin (2) Seán Ó Riordáin (4) Bean Uí Riordáín (1) Treasa Ní Ríordáin (2) Nóra Ní Ríordáin (1) Proinnsias Ní Ríordáin (1) Padruig Ó Seághda (1) Partlán Ó Séaghdha (1) Pádraig Ó Séaghdha (1) Partalán Ó Shéaghdha (2) Máiréad Ní Shéaghdha (2) Siobhán Ní Shiochtháin (2) Siobhán Ní Shíochtháin (1) Máire Ní Shíochtháin (1) Máire Bean Uí Shíoctháin (1) Eibhlín Ní Shíoctháin (1) Brighid Ní Shuilleabháin (1) Brighidh Ní Shúilleabháin (1) Eibhlín Ní Shúilleabháin (2) Donncadh Ó Siochtháin (2) Siobhán Ní Siochtháin (3) Miceál Ó Siochtháin (1) Míceál Ó Siochtháin (1) Míceál Ó Síochtháin (1) Máire Ní Síochtháin (2) Miceal Ó Sioctháin (1) Miceál Ó Sioctháin (2) Siobhán Ní Sioctháin (1) Miceal Ó Síoctháin (1) Donncadh Ó Síoctháin (1) Seán Ó Súileabháin (2) Siobhán Ní Súilleabháin (1) Brighidh Ní Súilleabháin (3) Brighid Ní Súilleabháin (1) Eibhlín Ní Súilleabháin (3) Teanga Gach teanga Gaeilge (69) Measctha (3) Béarla (1)
Teidil (73)
Véarsaí ó Ghleann Beithe Tras-scríofa
Piseoga an Cheantair Seo Tras-scríofa
Nósa na Nollag Tras-scríofa
Comharthaí Aimsire Tras-scríofa
Lucht Siúil na Tuaithe Tras-scríofa
An Seanchaisleán Tras-scríofa
Tórramh agus Sochraid Tras-scríofa
Leacht Sceolmhaí Tras-scríofa
Tobar Sheanáin Tras-scríofa
An Mondó Tras-scríofa
Aithris Bheag Tras-scríofa
Tigín Phádraig Tras-scríofa
Tigín Pádraig Tras-scríofa
Na Díshealbhuithe Tras-scríofa
Díshealbhuithe Tras-scríofa
Lá Airithe na Bliana Tras-scríofa
Lá Áirithe na Bliana Tras-scríofa
Laethanta Áirithe na Bliana Tras-scríofa
/ 470 Ar aghaidh
Bailiúchán na Scol, Imleabhar 0473, Leathanach 372
Leathanach 372
"Tobar Sheanáin"
Tobar Sheanáin (ar lean)
go dtí an tobar cun uisge d'faghail agus do dhein sé teine agus croch sé an corcán ós cionn na teine cun é do bheirbhiú inaoncor. Nuair a thóg sé an clúdach as an gcorcán. Cad a bhí ann ach iasc mór. Do rith sé go dtí an tobar agus chaith sé an t-uisge agus an t-iasc isteach ann agus tá an t-iasc ann fós. Nuair a bhíonn daoine breóidhte teigheann siad go dtí an tobar cun iad féin do leisiughadh agus nuair a chionn siad an t-iasc san bíonn feabhas ortha arís.
Gach duine a teigheann ann cuireann siad rud ann, píosa éadaigh nó pingin, nó aon rud eile.
Tá casán beag ag dul go dtí an tobar. Aon lá amháin chuaidh buachaill a bhí in a gcomhnaidhe annso go dtí an tobar mar do bhí sé balbh, do tháinig an t-iasc ar bárr an uisge. Do leag an buachaill scread as. Ó Dhia ar sise do connaich mé an an t-iasc. As san amach bhí an caint go slán aige.
Tá tobair beannuighthe in-aice Traighlí-Tobar na Molt.
I gCill-Áirne tá tobar Áine. I mBaile an Scealg tá tobar Mhichil. I gCathair Dómhnaill tá tobar Crótháin. De réir na scéala seo san Irish Independent, bhí sé le léamh a dhéanamh as an eagrán nua de ‘The Irish Pages’, diolaim litríochta atá Ó Searcaigh ina eagarthóir Gaeilge air. Bhí orm gáíre a dhéanamh nuair a léigh mé scéal san `Irish News' Dé Lúain seo chaite fá na fógraí dhátheangach a chuireadh in áirde I gceantar Chaisleán Ríabhach in oirthear Bhéal Feirste. D'fhógair Oireachtas na Gaeilge inniu go bhfuil said chun síneadh ama seachtaine a chur le spriocdháta iontrála na gComórtas Ardáin ag Oireachtas na Samhna. Glacfar le hiarratais anois suas go dtí Dé Céadaoin, 22 Meán Fómhair 2010.
Is i gCill Airne, Co. Chiarraí, a bheidh Oireachtas na Samhna na bliana seo ar siúl, ó 26 – 31 Deireadh Fómhair 2010. Is iad seo a leanas na comórtais atá ar an gclár: Amhránaíocht ar an Sean-Nós; Rince Aonair ar an Sean-Nós; Lúibíní; Agallamh Beirte; Scéalaíocht; Dreas Cainte; Scoraíocht; Seó Ardáin; Sceitse; agus Amhráin Nua-Chumtha.
Tabhair faoi deara gur ar Aoine na féile, 29 Deireadh Fómhair 2010, a bheidh na comórtais Amhránaíochta ar an Sean-Nós do dhaoine óga ar siúl anois agus ní ar an Déardaoin, mar a bhí fógartha roimhe seo.
Tá gach eolas maidir leis na comórtais uile, agus go deimhin maidir le himeachtaí eile na féile ar fáil ó Oifig an Oireachtais ag 01 475 38 57 agus freisin ar an suíomh idirlín www.antoireachtas.ie. Thule , ar an gcuideachta sa tSualainnis is fearr is eol do chuid líne tóir ar charr-barr iompróirí, tá monarcha i - de na háiteanna go léir - Seymour, Connecticut. Cé gur ar thuras ar an ngléasra Seymour déanaí thug mé faoi deara oibrithe chéile ar intriguing ag lorg rothar raca. Ní raibh a fhios agam fiú Thule dhéanamh racaí rothar . Is léir go ndeachaigh an ceol i bhfeidhm ar Shinéad, óir sé sin an rud is mó a thaitníonn léi faoina post Thats what I love about my job, I work for RTÉ Raidió na Gaeltachta, I present a music show from Monday to Friday, so I get to listen to great music for 40 minutes a day. Mar fhocal scoir, táim go laidir den tuairim gur cheart deagras ar nós Conradh na Gaeilge nó Gaelscoileanna gearán a dhéanamh leis an gComhairle Phreasa faoin alt seo agus, go h-áirithe, an comparáid mí-stuama agus fuath spreagúil a deineadh idir Gael Oideachas agus Apartheid. Tá Conradh na Gaeilge ag súil go gcuirfear tús leis an athbhreithniú breithiúnach sa bhfómhar, sin mura mbíonn athrú poirt ag an bhFeidhmeannas faoin scéal idir an dá linn. Is pobal tuaithe é An Droim atá suite siar ó Bhaile Átha Luain i ndeisceart contae Ros Comáin, in aice leis an Sionainn. Bhí cuntas iarbháis ag an Dr Éamonn Ó hÓgáin in Foinse 22 Deireadh Fómhair 2006 agus an teideal a bhí ag an Irish Times 28 Deireadh Fómhair ar a gcuntas ‘Archivist who effected first transfer of cabinet files to State care’ Hi Eoghan, bhuail mé leat in Albain i mí Lúnasa. Chonaic mise sliochta den scannán seo agus tá mé ag teacht leat ar a lán bealaí. Scannán a oibríionn ar an súl, ar an intinn agus ar na ceadfaí ar fad. Agus tá teachtaireacht pholaitiúil ann - más mian leat a fheiceáili! Léirmheas iontach maith agat agus is iontach go dtig linn léirmheas mar seo a fháil i nGaeilge ar an líon sula mbeidh sé i mBéarla sna nuachtáin. Tréise leat. B’fhiú dul i gcomhairle leis na múinteoirí bunscoile le haird a dhíriú ar spriocanna foghlama na scoláirí i labhairt na Gaeilge a fhorbairt mar chéim riachtanach don Ghaeilge ag an dara leibhéal. Léirítear téama eile tábhachtach nuair a deir Stephen Daedelus “You die for your country, … But I say: Let my country die for me.” Beo! - Géarchéim? Cén ghéarchéim?
Roinnt blianta ó shin bhí dianchúrsa teanga ar siúl i mBaile Átha Cliath, é dírithe ar dhaoine a bhí ar bheagán Gaeilge. Eachtrannaigh den chuid is mó a bhí ag freastal air. Sa chéad rang, chaith an múinteoir timpeall dhá uair an chloig ag scríobh rialacha an tuisil ghinidigh ar an chlár dubh. I measc na n-abairtí a bhreac sé síos ar an chlár an oíche sin bhí "Tá an fear ag ceannach na bróige". Ní abairt ró-úsáideach í seo - is annamh a cheannaíonn duine bróg amháin - ach seo an cineál teanga a mhúintear ar chúrsaí Gaeilge go minic.
Tá suim an-mhór á léiriú sa Ghaeilge ar fud an domhain na laethanta seo agus fonn ar go leor daoine an teanga a fhoghlaim. Tá caighdeán na múinteoireachta fós an-íseal, áfach, agus níl an chuma ar an scéal go dtiocfaidh athrú ar chúrsaí go ceann i bhfad. Níl aon fhís ag formhór na n-eagraíochtaí atá ag plé le múineadh na teanga, níl ethos ceart ná fealsúnacht oideachais forbartha acu. Níl siad cinnte cá bhfuil a dtriall.
Tá athruithe radacacha ag tarlú san aosoideachas ó bhí na seachtóidí ann ach níl lucht na Gaeilge mar chuid den réabhlóid sin. Táimid inbhreathnaitheach agus gan mórán airde againn ar an mhéid atá ag titim amach san oideachas go ginearálta.
Is minic a théann foghlaimeoir chuig rang Gaeilge agus í lán fuinnimh, ar bís leis an teanga a fhoghlaim. Tagann lagmhisneach uirthi roimh i bhfad, áfach, mar go mbíonn múinteoir os a comhair amach nach bhfuil tuairim aige cad é ba cheart dó a mhúineadh ná cén cur chuige ba cheart dó a úsáid. Níl oiread agus eagraíocht amháin in Éirinn, dá bhfios dúinne, a bhfuil aon dua caite aici le forbairt siollabas do ranganna Gaeilge ná a chuireann aon bhéim ar oiliúint dá múinteoirí. Níl aon straitéis á forbairt ach oiread leis an scéal a leigheas.
Níl béim ach oiread ar sheirbhís cheart a chur ar fáil d'fhoghlaimeoirí. Is minic nach dtugtar luach a gcuid airgid dóibh agus a ndiúltaítear táille a aisíoc leo nuair a chuireann siad in iúl nach bhfuil siad sásta le caighdeán cúrsa. Is mór an dochar a dhéanann sé seo d'íomhá na teanga.
Tá go leor daoine in Éirinn diúltach i dtaobh na Gaeilge de bharr nithe a tharla dóibh agus iad ag foghlaim na teanga ar scoil. Baineann roinnt mhaith acu triail as an teanga a fhoghlaim arís, áfach, ach tagann lagmhisneach orthu athuair nuair a dhéanann siad freastal ar chúrsa nach bhfuil go maith.
Tá go leor oibre le déanamh sula dtiocfaidh feabhas ar an scéal. Caithfear daoine fuinniúla, éirimiúla a aimsiú agus oiliúint a chur orthu sa dóigh is go mbeidh siad ábalta tabhairt faoin obair seo. Ba cheart chomh maith Ionad Náisiúnta Acmhainní a bhunú chun ábhar a chur ar fáil do mhúinteoirí Gaeilge in Éirinn agus ar fud an domhain.
Caithfear cúrsaí cearta oiliúna a fhorbairt fosta. Cén fáth a dtig le múinteoirí an Bhéarla cáilíocht a bhaint amach trí fhreastal ar chúrsa TEFEL ach nach bhfuil a leithéid le fáil i gcás na Gaeilge?
Tá an chuma ar an scéal go bhfuil formhór na n-eagraíochtaí Gaeilge ar nós cuma liom faoi na ceisteanna a bhfuiltear ag díriú orthu anseo. D'eagraigh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge seimineár i mBaile Átha Cliath ag deireadh mhí na Bealtaine chun na ceisteanna seo a chíoradh ach níor bhac cuid de na príomheagraíochtaí Gaeilge le freastal air. An léiríonn sé seo go bhfuil siad den bharúil nach bhfuil aon ghéarchéim ann?
Ar cheart stop a chur leis na deontais mhóra a fhaigheann na heagraíochtaí Gaeilge a bhíonn ag múineadh na teanga go dtí go mbeidh siad sásta a bheith ag comhoibriú lena chéile agus go dtí go léireoidh siad go bhfuil seirbhís cheart phroifisiúnta á cur ar fáil acu? Má thagann an deontas ag deireadh na bliana ar scor ar bith, is cuma cén caighdeán atá i gceist sa seomra ranga, cén fáth a ndéanfadh siad aon iarracht feabhas a chur ar chúrsaí? Ní hé múineadh na teanga d'fhoghlaimeoirí bun agus barr an tsaoil Ghaelaigh
Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 5:30 am
Thóg sé tamall orm an baoite a shlogadh, ach tá sé scaoilte siar agam agus an duán ina theannta.
'Sea, tá sé tar éis mé a ribeadh, agus níl aon dul as agam.
Alt a bhí ar an suíomh Meon Eile, agus scata tvúiteanna faoi ar an meaisín giolcaireachta, a chuir ag alpadh mé.
Dar le húdar an ailt, Concubhar Ó Liatháin, ba cheart domsa agus leithéidí mo chomhghleacaithe Máire Ní Fhinneadha agus Breandán M Mac Gearailt maolú ar mhaidí na teanga, ár gcnuasach focal a chrústach an doras amach agus ár gcuid Gaelainne nó Gaeilge a 'dhíshaibhriú'. Tá ár gcuid scríbhneoireachta róchasta agus ródheacair, de réir dealraimh. Tá sí róshaibhir agus dothuigthe is baolach.
Anois, d'fhéadfainn neamhaird a dhéanamh den chaint sin ó dhuine ar léir óna chuid cabaireachta ar líne agus áiteanna eile gur beag a mheas ná a thuiscint ar an obair a bhíonn ar bun ar an suíomh seo.
Ach fág san ar leataobh agus féachfam ar an bpointe atá aige á dhéanamh faoi "chomh deacair agus is féidir leis an nGaeilge a bheith le léamh" le fáil amach an bhfuil ciall nó réasún leis mar argóint.
"Tá roinnt léite agam ar Tuairisc.ie le déanaí," a deir an Múscraíoch ar Meon Eile, "agus gan a bheith ródhian mothaím go raibh siad deacair le léamh cé go raibh spéis agam san ábhar". Deir sé san alt céanna gur "féidir leis an teanga a bheith róshaibhir is ródheacair le tuiscint".
Agus a alt á phlé aige ar Twitter, dúirt sé go mbíonn air foclóir a bheith aige agus é ag léamh Tuairisc.ie.
Bionn orm foclóir a bheith lem' ais is mé ag léamh cuid de na h-altanna @tuairiscnuacht – tá #Gaeilge iontu ró shaibhir/dothuigthe don ghnath leitheoir agus tuairimí eile faoi léamh agus scríobh i mo theanga dhúchais. https://t.co/NgSNj2DD3a
— Concubhar Ó Liatháin (@igaeilge) 6 Lúnasa 2018
Bhí alt faoi chúrsaí aimsire le Máire Ní Fhinneadha ar cheann de na píosaí a bhí "deacair" le léamh, dar leis. Déarfadh duine eile gur eiseamláir a bhí san alt céanna den Ghaeilge cheart dhúchasach sholéite atá breá inniúil ar an nuathéarmaíocht nuair a oireann.
Dúirt sé ansin gur scríbhneoirí "breátha" sinn triúr "ach d'oirfeadh sé da díshaibhreoidís a gcolúin ábhairín".
Cé dó a d'oirfeadh sé? Cé dó atá ár gcuid scríbhneoireachta róshaibhir nó ródheacair?
Bímis mórtasach as ár dteanga seachas a bheith ag sodar i ndiaidh na Gaeilge a chodail amuigh.
Bíonn gach aon lá ina lá scoile. Bím féin d'iarraidh focal nó nathanna nua a fhoghlaim gach aon lá. Tá scata daoine tar éis a rá liom go mbíonn foclóir acu agus an suíomh seo á léamh acu, mar gur an-dheis foghlama é. Ná cuireadh focal nó téarma anaithnid as duit. Ní haon ualach an fhoghlaim, go háirithe agus oiread sin áiseanna foclóireachta agus teanga ar do dheis agat.
Ní ag maíomh asam féin atáim. Tá a fhios agamsa go rímhaith nach bhfuil an deichiú cuid de stór focal glúin m'athair agamsa, agus gur saibhre i bhfad caint na seanmhuintire ná allagar a gclainne. Ach mura n-úsáidimidne an stór focal atá againn, agus sinn ag scríobh ar phríomhshuíomh nuachta na Gaelainne, agus mura scríobhtar Gaeilge cheart chruinn nádúrtha ar Tuairisc.ie cá bhfaighir í? Bheadh sé chomh maith againn ár gcaipín a chaitheamh leis mar chúram agus paca a chasadh air.
Más Gaeilge níos 'simplí' atá ó dhuine, tá tarrac ar leabhair bhreátha dhea-scríofa ag Futa Fata.
Ní ag freastal ar fhoghlaimeoirí a bhíonn gach gné de shaol seo na Gaelainne, nó ní cheart gur mar sin a bheadh i bpobal ilghnéitheach. Cuireann sé i gcuimhne dom an méid a d'imigh ar bhean a chuaigh isteach in oifig turasóireachta an Daingin lá, agus d'fhiafraigh de lucht na hoifige cá bhfaigheadh sí blaiseadh de theanga agus de chultúr beo na mbundúchasach. Síneadh bileog eolais do ranganna Gaelainne chuici, amhail is gurb é múineadh na teanga d'fhoghlaimeoirí bun agus barr, tús agus deireadh an tsaoil Ghaelaigh.
Má úsáidim focal ar nós 'alfraits', focal a chuir as d'fhear Mhúscraí, b'fhéidir go gcuimhneodh léitheoirí i gCorca Dhuibhne nó in Uíbh Ráthach nó i Múscraí féin go raibh an focal sin níos coitianta ina gceantar tamall agus go n-úsáidfidís féin aríst é. Bímse ag scríobh na teangan fé mar a chloisim im' thimpeall í, i dTigh Khrúgair, ar an mBuailtín nó i nGallaras.
Nach bhfuil 'nótálta' chomh cruinn le 'an-mhaith' agus alfraits chomh maith le hamadán?
Tá an scríbhneoir atá d'uireasa shaibhreas a theanga ar chuma an té a bheadh ag d'iarraidh cluiche snúcair a imirt le téadán.
Bheadh sé chomh maith aige iompú ar an Sacs-Bhéarla agus a chuid peannaireachta a dhéanamh sa teanga sin.
B'fhéidir go dtuigfeadh gach éinne ansin é.
Fág freagra ar 'Bímis mórtasach as ár dteanga seachas a bheith ag sodar i ndiaidh na Gaeilge a chodail amuigh'
Éibhear Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 6:22 am
Aontaím go huile agus go hiomlán leat. Ní thuigim gach focal sa Bhéarla agus bíonn orm foclóir Bhéarla a bheith le m'ais. Lá foghlama is ea dea-lá.
Bail ó Dhia ar chainteoirí dúchasacha agus ar shaibhreas na Gaeilge.
Róisín Ni Dhúshláine Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 8:16 am
Fan innti a Dhaithí. An ceart ar fad agat anseo. Maith sibh!
Seán Míchaél Ó Donnchadha Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 9:32 am
An ceart ar fad agat. Is foghlaimeoir mise a fhoghlaim an-chuid Gaolainne ó bheith ag léamh Tuairisc.Nil aon suim agam i "bpigeon Irish" na bhfoghlaimeoirí.Is daoine uaillmhianacha freisean na bhfoghlaimeoirí a bhfuil suim acu sa teanga ársa a bhí ag fiú Peig Sayers agus muintir Corcha Duibhne. Tá an iomarca béim ar an "dumming down" mar atharla leis na scruduithe stáit.Oireann sé seo leis na bpolaiteoirí mar gur féidir leo a rá nach bhfuil an cúpla focal ag sinn go léir.
Mairéad Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 10:02 am
Léiríonn an téarma eilíteach diùltach sotalach seanfhaiseanta "Gaeilge a chodail amuigh" drochmheas ar an ghlún óg de dhéagóirí Gaeltachta nár labhair a dtuistí, a gcomhaoisigh ná go leor dá múinteoirí riaimh leo i nGaeilge. Tá an síorthagairt don "Gaeilge a chodail amuigh" ag cur lagmhisneach ar thuismitheoirí atá ag iarraidh an óige sa nGaeltacht a spreagadh leis an "Gaeilge nua" neamhtradisiúnta a labhairt mar gurb shin atá acu. An rud is fearr ná ní thuigeann daoine óga Gaeltachta an sean-nath diúltach sotalach sean-fhaiseanta tarcaisneach "Gaeilge a chidail amuigh".
Seán Mac Gearailt Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 10:27 am
Tá an ceart go huile is go hiomlán ag Daithí; cé go dtuigim do Chonchubhar. Measaim go scríobhann daoine áirithe Gaeilge atá doiléir doléite. Ní cainteoirí dúchais iad siúd don chuid is mó .Daoine iad a d'fhoghlaim an Ghaeilge agus atá anois ag iarraidh a gcumas sa teanga a léiriú. Tá luí agam féin le Gaeilge na Mumhan agus bainim an-taitneamh as altanna Dhaithí, Mháire agus Dhara. Táimid ag brath ar a leithéidí caighdeán na Gaeilge a choimeád ard agus gan ligean di dul i ndísc.. Bíonn an foclóir le mo thaobh. Fiú ansin ní i gcónaí (ná baol air) a thuigim gach a bhfuil scríofa. Is fiú an tairbhe an trioblóid. Gura fada buan iad ag scríobh Gaeilge bhinn bhlasta ár sinsir.
Concubhar Ó Liatháin Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 10:57 am
Is sampla alt Dháithí den sotal a chuireann go leor daoine ar fán ón nGaeilge.
An fáth gur thógas ceist faoi 'alfraitsí' go raibh mé tar éis a bhrí a lorg le haip foclóra Tuairisc agus sa chéad áit dúradh liom gurb é an leagan iolra de 'alfraits' agus moladh dom sin a bhrú chun an brí an bhunfhocail a aimsiú. Nuair a bhrúigh mé ar sin fuaireas toradh Earráid 404. Nuair a thógas an cheist ar Twitter dúirt giolcaire Tuairisc liom an cnáipe a bhrú 'mar a comhairlíodh dom'. Ní gur dhein Kevin Scannell idirghabháil sa scéal gur thit an phingin go raibh fabhra theicniúil i gceist.
Is maith liom bheith ag léamh ailt Dháithí agus an bheirt eile ach má mhothaím go mbíonn siad téann le focail is náthanna ar nós 'alfraits' agus 'prislíneacht' is 'Gaeilge a chodail amuigh' is léiriú é gur féidir go bhfuil scríbhneoirí ag cur saibhreas teanga chun tosaigh ar chumarsáid is intuigtheacht.
Is mó uair ráite é ar an suíomh seo agus in áiteanna eile go bhfuil an Ghaeilge ar tí an bháis mar theanga phobail sna Gaeltachtaí agus gur tubaiste a bheadh ansin. Má chreideann tú sin tá sé riachtanach a aithint go bhfuil orainn cúram ar leith a dhéanamh d'fhoghlaimeoirí. Ní chiallaíonn sin an saibhreas teanga atá ag Dáithí is a chomh scríbhneoirí a chur ar neamhní ach d'oirfeadh sé dár liom iarracht a dhéanamh bheith níos tuisceanaí ar an lucht léitheoireachta ná mar atá le braistint faoi láthair. Dála an scéil b'fhiú m'alt ar Mheon Eile a léamh ina hiomláine mar go bhfuil tagairtí ann freisin do nósmhaireacht na n-údarás úsáid a bhaint as Google Translate le leaganacha raiméisis de shuíomhanna, cháipéisí is chomharthaí a chur ós comhair an phobail amhail is gur Gaeilge iad. Tá siad do thuigthe agus léiríonn siad sotal na ndaoine a bhíonn ag cinneadh ar chaiteachas is leas an phobail.
Feardorcha Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 12:23 pm
Ár ré dhearóil.
Éilís Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 12:59 pm
Tagaim le hÉibhear le Róisín agus an dá Sheán thuas agus dar ndóigh leat féin a Dháithí, treise leat. Is mór liom léirmheasanna Bhreandáin agus pléisiúr amach is amach iad altanna Mháire.
Scéal thairis – ag aistriú cáipéisí oifigiúla tráth dúradh liom nach féidir fiú ar mhaithe le soiléireachta dul ró-fhada ón mbun rud fiú 'Béarla a chodail amuigh', nath nua a bhain gáire asam.
Seán Ó Floinn Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 1:20 pm
Cé go dtaitníonn formhór ailt Dhaithí liom, sílim uaireanta go mbíonn cuid dá ndeir sé beagáinín foclach agus é ag baint úsáide as téarmaí canúnacha nach mbíonn le feiceáil sa Ghaeilge caighdeánach. Is sampla maith é alfraits – sílim go mb'fhearr téarma cosúil le bithiúnach a úsáid, focal atá neamhchoitianta freisin ach atá níos intuighte. Ní dóigh liom gur dísaibhriú mór é bithiúnach a úsáíd sa chás seo, mar shampla. Ar ndóigh is iontach an rud é saibhreas foclóra, ach is féidir dul thar fóir leis uaireanta. Uaireanta cuireann an saibhreas leis an méid atá á rá ag an gcolúnaí ach uaireanta eile ní chuireann sé leis an alt ar chor ar bith ach cuireann sé frustrachas ar an léitheoir. Agus mé ag léamh roinnt alt ar Tuairisc.ie feictear dom nach bhfuil mórán á rá ag an údar taobh thiar den imeartas focal agus an fhoclaíocht agus bíonn an chuma ar an scéal go mbíonn téasaras taobh leis an údar agus é/ í i mbun pinn (ní ag tagairt do Dhaithí atáim don chuid is mó). Tá an fhadhb seo ann i dteangacha eile freisin ar ndóigh – síleann na colúnaithe is mó le rá gur gá dóibh focail mhóra a úsáid chun a ngrád agus stádas a chur in iúl: https://www.huffingtonpost.com/ben-cohen/david-brooks-and-big-word_b_136050.html. A cholúnaithe de chuid Tuairisc.ie, creid uaim é nach gá daoibh é seo a dhéanamh – tuigimid go bhfuil scoth na Gaeilge agaibh agus ní gá daoibh é seo a chur in iúl i ngach abairt!
Carraig Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 3:55 pm
Fág na síntí fada ar lár freisin le do thoil, cuireann siad…amu..me. Agus satail ar an Goddamn Tuiseal Ginideach agus tu ag siul trasna an bothar. Rás go grinneal agus an Liathánach i dtús cadhnaíochta!
John Woods Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 5:22 pm
Glúin óg cainteoirí faoi dhrochmheas? Má tá, ní hé 'sotal' an scríbhneora is ciontach, ach lagmhuinín an lucht tráchta.
Cuir i gcás 'an Ghaeilge a chodail amuigh'. Tá sé ráite anseo nach bhfuil cainteoirí óga cleachtach ar an leagan sin, agus thiocfainn libh gur dócha nach bhfuil sé cloiste ag a bhformhór.
Ach tá intinn an duine inniúil ar leaganacha úra a thuiscint, is gan iad léite sa bhfoclóir roimhré. An duine bocht seo a chloisfeadh 'a chodail amuigh' don chéad uair, tuige a gceapfá nach mbeadh sé in ann ag an dúshlán? Ní bheadh glacadh ar bith aige leis an leagan nua seo mar chaint litriúil. Go deimhin féin thuigfeadh sé ar an bpointe gur rud eicínt eile atá i gceist seachas teanga amuigh faoin aer istoíche. Agus ar ndóigh ní bheadh sé i bhfad eile ag baint céille as na focla.
Tá inniúlacht den tsórt seo ginte sa duine. Cuid é den nádúr atá againn leis an gcaint. 'Prislíneacht' féin, dá dtuigeá go bhfuil sin ina ainmfhocal, gur cáineadh seachas moladh atá ar siúl, agus dá dtiúrfá leat ciall na bhfocal eile a bheadh in éindí leis, gheobhfá isteach ar an bhfocal ach a chloisteáil cúpla uair.
Tá togha na n-áiseanna sholáthar eolais in aice láimhe againn, agus contúirt dá bharr go ndallfar muid ar chumhacht na hintinne.
Mise Áine Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 6:55 pm
'Bíonn gach aon lá ina lá scoile. Bím féin d'iarraidh focal nó nathanna nua a fhoghlaim gach aon lá.'
Aontaím. Níl aon fhocal, ná nath, nach dtaitníonn liom, má thugann sé deis dom 'rud nua' a fhoghlaim. Agus, bím ag foghlaim…de shíor!
Darragh Ó Caoimh Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 8:44 pm
Go sabhála Mac Dé sinn! Tá cuid des na hargóintí thuas amaideach agus áiféiseach. Munar féidir le colúnaí úsáid a bhaint as focal atá sa bhfoclóir agus iad ag scríobh do phríomh-nuachtán na Gaeilge tá rud éigin mícheart.
Dála an scéil, bainim an-thaitneamh as léirmheasanna Bhreandáin Mhic Gearailt. Is eiseamláirí iad den dea-scríbhneoireacht. Stíl bhríomhar shaibhir a chleachtann sé agus is minic focail nua á bhfoghlaim agamsa(foghlaimeoir) uaidh. Nach iontach a rud san!
Déantar neamhaird de lucht an chaighdeáin gur deise leo Gaeilge a chodail i saotharlann teangan. Alfraits abú!!
Tadhg Ó Niallagain Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 9:15 pm
Má's Gaeilge nádúrtha den chéad scoth atá uait, léigh nó éist le Dara Ó Cinnéide. Dar liomsa níl Dáithí Ó Mórdha agus Conchubhar Ó Liatháin agus a leithéidí ach ag sodar ina dhiaidh.
Mairéad Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 10:39 pm
Ní bheidh an Ghaeilge sách maith riaimh ag déagóirí na Gaeltachta toisc gur "Gaeilge nua" neamhthradisiúnta a labhrann siad (sin nuair a bhíonn deis fánach acu í labhairt) dar leis an grúpa eilíteach a bhíonn i gcónaí ag caitheamh anuas ar an "Ghaeilge a chodail amuigh". Bhíodh nath in úsáid sna coláistí Gaeilge "Is fearr Gaeilge bhriste ná Béarla cliste!" Tuistí bhochta na Gaeltachta sin an mana a theastaíonn uathu seachas an dream eilíteach go bhfuil a gcloigne sna scamaill ag labhairt go sotalach faoin "Gaeilge a chodail amuigh". B'fhearr leis an dream eilíteach an teanga a bheith básaithe ná bheith truaillithe le Béarla díreach mar atá Fraincis na nóg sa Fhrainc.
Concubhar Ó Liatháin Dé Máirt, Lúnasa 14 2018 ag 10:49 pm
'Rás go grinneal agus an Liathánach I dtús cadhnaíochta' – ráite ag fear nó bean 'cróga' nach bhfuil sásta fíor ainm a chur lena p(h)óstáil. Níor cheart d'aon suíomh a leithéid de ráiteas 'ad hominem' gan údar a fhoilsiú.
Baineann m'alt ar 'Meon Eile' le na bealaí éagsúla atá leitheoirí na Gaeilge á n-imeallú agus ceann de comhlachtaí móra foilsitheoireachta na Gaeilge ag dúnadh de bharr nach bhfuil scoláirí ollscoile ábalta Gaeilge shaibhir a léamh. An ar a leithéid amháin an milleán? Nuair atá an Ghaeilge ar an imeall, an bhfuil gá le plé a dhéanamh ar an ngéarchéim seo agus na fathanna agus, níos tábhachtaí, cad é a dhéanfaimíd chun dul i ngleic le seo. An geallúint a rinne mé ag deireadh m'alt go mbeadh orm leabhar a scríobh mé féin chun daoine a mhealladh chun an Ghaeilge a léamh.
https://meoneile.ie/anailis/leamh-agus-scriobh-na-gaeilge-fuinn-fein-ata-se
Daz Dé Céadaoin, Lúnasa 15 2018 ag 11:13 am
Foc an caighdeáin
Gaeilge thuaiscirt mhaigh eo agam fhéin agus is breá liom na hailt Ghaelinne a léamh, mar go ba mhaith liom rud éicint ó stephen fry nó irvine welsh nó will self a léamh.
Tá a áit ann gon scéal lom leamh ach ó thaobh alt bharrúileach cuir snas uirthi
Mícheál Dé hAoine, Lúnasa 17 2018 ag 9:08 am
Nuair atá deireadh ráite, scríofa agus pléite is fíor i gcónaí don seanfhocal a scríobhadh ar fhalla leithris phoiblí éigin i bhfad siar: 'is fearr Gaeilge bhriste ná Béarla (Fraincis, Polannais, Sínis, Gúglais) c(h)liste'. Déanaigí é sin a chogaint, a chairde na teanga, a chodlaíonn istigh agus amuigh Beartaithe gach gné den léitheoireacht sa Ghaeilge a chur chun cinn
Mon, Dec 21, 2020, 05:01
Ceapadh imreoir iománaíochta Bhaile Átha Cliath Liam Rushe ina chomhalta de bhord Fhoras na Gaeilge ar feadh téarma ceithre bliana. Grianghraf: Inpho
FOCLÓIR: Tearc - scarce, gan amhras - without doubt, easpa - absence, bríomhar - buoyant, aonraic - solitary, ré órga - golden era, seachas - other than, sracfhéachaint - cursory glance, léirmheastóirí - reviewers, deimhnithe - confirmed.
Tá togra nua ar an bhfód ag a bhfuil sé mar sprioc pobal na Gaeilge a chumasú i ngach gné den léitheoireacht. Is deá scéal é seo gan amhras. Tá a fhios ag chuile dhuine go bhfuil léitheoirí na Gaeilge tearc go leor.
Ar ndóigh, is fadhb dhomhanda í an léitheoireacht, nó an easpa léitheoireachta ab áil liom a rá. Baineann sé le chuile theanga agus más slat tomhais é an líon eagras agus institiúid atá ag fónamh do léitheoireacht sa saol Béarlach, níl an léitheoireacht sa Bhéarla féin chomh bríomhar is ba mhaith le daoine go mbeadh sí.
Ní cadhain aonraic muid, mar sin agus ní gá dúinn díomá a bheith orainn go bhfuil gá le gníomhaíocht a chuirfidh le líon lucht léite na Gaeilge.
Agus é faoi agallamh anseo i mí Feabhra, dúirt an scríbhneoir Seán de Fréine go bhfuilimid i ré órga ó thaobh scríbhneoireacht na Gaeilge de. Dúirt sé, leis, go bhfuil i bhfad níos mó á scríobh anois ná mar a bhí riamh.
Ach cén fáth mar sin, a d'iarr Tuarascáil air, gur beag Gaeilge a léitear ar na saolta seo? "Sin í an fhadhb is mó," a dúirt sé.
"Sé sin, nós na léitheoireachta i nGaeilge a fhréamhú sna daltaí scoile - go háirithe sna Gaelscoileanna. Níl sé sin ag tarlú. Feictear an Ghaeilge mar ábhar scoile seachas mar ábhar pobail agus ábhar sóisialta."
Mar atá cúrsaí faoi láthair, is follas go bhfuil fadhb ann ó thaobh soláthar agus infheictheacht leabhar Ghaeilge sna siopaí leabhar.
Ní gá ach sracfhéachaint a thabhairt ar réimse na leabhar Gaeilge atá ar díol i ngnáth shiopaí leabhair. Cé go dtugann roinnt siopaí aird ar leabhair Gaeilge, ní mórán iad.
Ach cén fáth atá leis seo? An é nach bhfuil tóir ag an bpobal orthu? An é gur leasc le lucht ceannaithe na leabhar sna siopaí leabhair Ghaeilge a ordú ceal tuisceana nó eolais ar an réimse leathan leabhar atá i gcló sa teanga.
Nó an é go nglactar leis nach áil le daoine leabhair Ghaeilge a léamh ar chor ar bith agus nach mbeidh brabús le déanamh dá bharr?
Nach aisteach é freisin go mbeadh an teanga go líofa ag an óige laistigh de chúpla bliain tumoideachais ach nach mbíonn, de réir dealraimh, fonn ar a bhformhór í a léamh ar fágáil na scoile dóibh.
Níl an cath caillte agus is maith an rud é go bhfuil iarracht phíolótach tosaithe anois chun tabhairt faoin dúshlán seo.
Tá sé i gceist leis an togra, Léitheoirí na Gaeilge, go gcruthófar creat chun gach gné den léitheoireacht sa Ghaeilge a chur chun cinn ar fud an oileáin. Tá sé beartaithe tacaíocht phraiticiúil a chur ar fáil do léitheoirí agus ábhar léitheoirí, foilsitheoirí, scríbhneoirí, clubanna leabhar, leabharlannaithe agus léirmheastóirí.
Togra uaillmhianach
Tá Foras na Gaeilge ag cur €30,000 ar fáil i mbliana agus táthar ag súil go gcuirfear maoiniú ar fáil sna 5 bliana romhainn trí Chlár na Leabhar Gaeilge, socrú nach bhfuil deimhnithe díreach fós.
Dar le Liam Mac Amhlaigh atá ina chomhairleoir tionscadail ar an togra tá ábharthacht teanga na Gaeilge féin i mór-shaol Bhéarla na hÉireann agus feiceálacht an ábhar léitheoireachta imeasc na constaicí is mó atá i mbealach léitheoireacht na Gaeilge.
"Scáth thionscadal uaillmhianach is ea Léitheoirí na Gaeilge," a dúirt sé.
"Ceanglóidh an togra an-chuid páirtnéirí agus páirtithe leasmhara. B'aoibhinn linn gach cuid de thionscal na foilsitheoireachta Gaeilge a thabhairt i bpáirt le 'Léitheoirí na Gaeilge' chun an maitheas is fearr a bhaint amach don earnáil iomlán.
"Mar a chéile an scéal le leabharlannaithe, oideachasóirí, foghlaimeoirí, grúpaí pobail, forais Stáit, agus ceannaitheoirí agus léitheoirí an ábhair léitheoireachta féin'.
Tá tús curtha cheana féin le próiseas comhairliúcháin chun an togra a threisiú.
Tá sé i gceist lárionad digiteach (léitheoirí.ie) a chur ar fáil dóibh siúd a dteastaíonn eolas uathu faoi leabhair Gaeilge. Foilseofar forlíonadh, An Léitheoir, gach bliain sna hirisí Comhar agus Books Ireland agus scaipfear é ar scoileanna, ar leabharlanna agus ar ghrúpaí pobail freisin.
Tá sé i gceist freisin bealaí a fhiosrú inar féidir leabharlanna agus pobail scoile a nascadh leis an gcuid eile den phobal léitheoireachta agus go gcruthófaí 'cainéal nua cumarsáide' idir scríbhneoirí, foilsitheoirí agus léitheoirí.
Beartas uaillmhianach atá ann gan dabht ach, má éiríonn leis an togra cuid de na spriocanna thuasluaite a bhaint amach, beidh dul chun cinn déanta.
Maoiniú na Gaeilge
Bhí an chuma ar an scéal an tseachtain seo caite gur tháinig Daidí na Nollag seachtain luath nuair a fógraíodh breis agus €455,000 de mhaoiniú bhreise do Chonradh na Gaeilge. Airgead é atá sa bhreis ar an méid a fhaigheann Conradh na Gaeilge ón bhForas go bliantúil.
Beidh €130,000 ar fáil chun leanúint ar Chartlann Athbheochan na Gaeilge a fhorbairt, agus beidh os cionn €47,000 ar fáil le stiúideo nua Raidió RíRá a thógáil i nGaillimh. Anuas ar sin beidh timpeall €280,000 curtha ar leataobh do 'Gluaiseacht 2021-2022' - feachtas a dhíreoidh ar dhaoine óga chun spreagadh a chur iontu an Ghaeilge a úsáid agus chun iad a chur ar an eolas faoi dheiseanna fostaíochta sa Ghaeilge.
D'fhógair an tAire Stáit Jack Chambers freisin go bhfuil cead pleanála faighte anois le ceannáras Chonradh na Gaeilge a fhorbairt ag uimhir 6 Sráid Fhearchair mar lárionad Gaeilge do chathair Bhaile Átha Cliath.
Dúirt an tAire Chambers gur "céim eile chun cinn" a bhí sa chead pleanála don tionscadal.
"Beidh an lárionad seo mar áit lárnach d'fhoghlaimeoirí Gaeilge agus Gaeilgeoirí Bhaile Átha Cliath. Cuirfidh sé go mór le feiceálacht na teanga agus stádas na Gaeilge sa chathair," a dúirt sé.
"Tá obair fhíorthábhachtach ar bun ag Conradh na Gaeilge ar fud na tíre le blianta fada. Cuirfidh an maoiniú seo ar chumas Chonradh na Gaeilge na tograí seo a fhorbairt agus leanúint leis an obair atá ar siúl acu chun dearctha dearfacha i dtaobh na Gaeilge a chothú i measc an mórthimpeall. Tá obair dhúshlánach ag baint leis na tograí seo agus tá sé fíorthábhachtach go dtabharfaí tacaíocht do na tionscnaimh seo."
Mar chuid de fheachtas 'Gluaiseacht 2021-2022' beidh foireann Chonradh na Gaeilge ag taisteal ar fud na tíre chun ceardlanna idirghníomhacha a reáchtáil. Tráth dá raibh is sna craobhacha áitiúla a bhí láidreacht an Chonratha is mó le sonrú. B'fhéidir gur seans é an feachtas seo gníomhaíocht leanúnach a spreagadh ar bhonn áitiúil imeasc pobal na Gaeilge.
Tionóladh an dóú cruinniú déag den Chomhairle Aireachta Thuaidh-Theas an tseachtain seo caite áit ar ceadaíodh roinnt ceapachán mar bhaill Bhoird den Fhoras Teanga.
Ceapadh imreoir iománaíochta Bhaile Átha Cliath Liam Rushe ina chomhalta de bhord Fhoras na Gaeilge ar feadh téarma ceithre bliana agus athcheapadh Máire Ní Neachtain agus Sorcha Ní Chéidigh mar chomhaltaí ar feadh tréimhse bhliana.
Chuir Wuraola Majekodunmi, Neasa Ní Chiaráin agus Dáithí Mac Cárthaigh tús lena dtréimhsí ceithre bliana ar an mbord ar an Aoine, an 11 Nollaig. Léigh Tuilleadh › Mianliosta Cuir sa chiseán Aibítir Mheiriceá By Mícheál Ó hUanacháin, An Clóchomhar Canbhás leathan ag an bhfile seo. Fáilte go Gaelscoil Adhamhnáin
Is bunscoil lánghaelach í Gaelscoil Adhamhnáin suite i Leitir Ceanainn, Co. Dhún na nGall.
Tá Gaelscoil Adhamhnáin ag glacadh páirt i gclár na Roinne Oideachais, 'Brat Scoile Gníomhaí'
Is clár é seo a thugann aitheantas do scoileanna a spreagann gníomhaíochtaí fisiciúla agus corp-oideachais i bpobal na scoile. Beidh athbhreithniú á dhéanamh ar ár bplean corp-oideachais agus cuirfear gníomhaíochtaí fisiciúla ar fáil ar fud na scoile. Faoi láthair tá gach saghas spóirt ar siúl againn, idir damhsa, snámh, gleacaíocht, iománaíocht peil ghaelach, sacar, rugbaí agus lúthchleasaíocht. Cuirfear seachtain ghníomhach scoile ar fáil do phobal na scoile roimh dheireadh na scoilbhliana.
Is scoil lán-ghaeilge Chaitliceach í Gaelscoil Adhamhnáin. Scoil í Gaelscoil Adhamhnáin arbh í an Ghaeilge teanga ghnó agus chumarsáide na scoile go hiomlán. Déanfar gach ábhar taobh amuigh den Bhéarla a theagasc tré Ghaeilge.
Tá béim mhór ar athchúrsáil agus ar fhuinneamh a shábháil sa scoil agus seo iad na rudaí a dheánann muid go rialta chun cuidiú le cúram na timpeallachta.
Tá áit lárnach ag an Ghaeilge agus an chultúr Gaelach i saol na scoile agus bíonn seans ag na daltaí páirt a ghlacadh in imeachtaí éagsúla i rith na bliana.
Is é Coiste na dTuismitheoirí an struchtúr trínár féidir le tuismitheoirí na scoile, oibriú le chéile, ar mhaithe le hoideachais a gcuid bpáistí. Bíonn an Choiste ag comhoibriú leis an phríomhoide, foireann na scoile agus an Bord Bainistíocht, chun ceangal éifeachtach a dheánamh idir an scoil agus an baile. Ag 7.00pm bronnfar duaiseanna i gComórtas Gearrscéalta Liam Mhic Uistín
ag 7.30pm beidh léamha próis ó na scríbhneoirí seo a leanas:
Mícheál Ó Ruairc, Anna Heussaff, Alan Titley
Is úrscéalaí í Anna Heussaff a scríobhann do léitheoirí fásta agus óga araon. Is úrscéalta bleachtaireachta do léitheoirí fásta iad Bás Tobann (Cois Life 2004) agus Buille Marfach (CIC 2010), agus iad suite i mBéarra ar chósta an iardheiscirt; is úrscéalta mistéire do léitheoirí óga in aois 10-14 bliana iad Vortex (Cois Life 2006) agus Hóng (CIC 2012), ina bhfuil cluichí scáileáin fite le heachtraí an scéil; agus is úrscéal grá comhaimseartha d'fhoghlaimeoirí fásta é Cúpla Focal (Cois Life 2007). Bronnadh mórdhuais Oireachtais ar gach úrscéal díobh; agus bronnadh duais Children's Books Ireland, Gradam Speisialta na Moltóirí, ar Hóng sa bhliain 2013.
Rugadh Mícheál Ó Ruairc i mBréanainn sa Leitriúch i gCiarraí. Tá idir fhilíocht, ghearrscéalta agus phrós foilsithe aige le cúig bliana fichead anuas. I measc an tsaothair atá i gcló tá Fuil Samhraidh, dánta, (Coiscéim, 1987); Dán is Céad ón Leitriúch, cnuasach dánta óna cheantar dúchais, (Coiscéim, 1998); An bhFaca Éinne Agaibh Roy Keane?, úrscéal do dhéagóirí, (Coiscéim, 2003); Daoine a Itheann Daoine, cnuasach gearrscéalta (Cló Iar-Chonnacht, 2010) agus Fianaise, scéinséir, (LeabhairComhar, 2012).
Tá idir úrscéalta, ghearrscéalta, fhabhalscéalta, dhrámaí, scripteanna teilifíse, scoláireacht, agus go fiú filíocht, scríofa ag Alan Titley. Bhí sé tamall fada ina Cheann ar Roinn na Gaeilge, Coláiste Phádraig, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, agus tá ina Ollamh Emeritus le Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Scríobhann sé colún seachtainiúil ar chúrsaí reatha agus cultúir don Irish Times. Entries are invited in the Irish and English languages. There will be 12 shortlisted entrants - six from each language - who will be notified by the end of September 2011. Shortlisted entrants will receive free accommodation plus € 50 expenses. Seo dráma nua bunaithe ar scéal Tóraíocht Dhiarmada agus Ghrainne, san Amharclann Draíocht i mBaile Bhlainséir
Costas 35 euro a bheidh ar an bhéile (trí chúrsa agus tae nó caife agus an táille seirbhíse san áireamh). Tá an bia chlár sa cheangaltán.
Fáilte roimh chách. Ar ndóigh, beidh fáilte romhat ag an bhéile fiú mura mbíonn tú ábalta teacht ag siúl linn!
Ní gá íoc as an bhéile roimh ré ach más mian leat a bheith linn don bhéile, bheinn buíoch dá gcuirfeá téacs chuig Anna 087 668 3873 nó ríomhphost chuig cnocadoiri@yahoo.com chomh luath agus is féidir ach roimh an Mháirt 13 Márta.
Beidh Anna Heussaff mar aoichainteoir don seisiún agus beidh a húrscéal “Scáil an Phríosúin” á phlé acu mar aon le cúrsaí litríochta go ginearálta. Rinne an t-údar aistriúcháin ar neart dánta Rosalía de Castro le linn dó an leabhar seo a scríobh, agus beidh Carmen Rodríguez Alonso linn ar an oíche chun cuid acu a léamh sa Ghailísis. The answer comes from a paper by Ellen Bialystok and Raluca Barac who also used a flanker task but this time in two different studies with immersion children. In the first, they tested second and third graders who attended school in Hebrew, and in the second, they tested second and fifth graders in a French immersion program. In both studies they found that executive control performance improved with increased experience in a bilingual education environment. Basically, the length of time spent in an immersion program—some of their children had had two more years of immersion than in the Belgian study—determines the extent to which executive control is affected. Féile na Laoch 2018 – Cad é? | Féile na Laoch
by tomas on Jan 17, 2018 • 10:46 pm No Comments
http://feilenalaoch.com/wp-content/uploads/2018/01/Cadefeilenalaoch2018.mp4
Féile oll-mhór idirNáisiúnta, uileghnéitheach, idir-ealaíona, a reachtáiltear thar tréimhse sé míosa ar fuaid Éireann is thar lear, gach seachtú bliain, i gcuimhne ar an cumadóir is cruthaitheoir Éireannach Seán Ó Riada. Is chun féin aithne mar Éierannaigh is mar Ghael, do chách, thall is abhus an tréimhse seo.
Tá fáilte fial againn roimh aon phobal, eagraíócht, gnó nó bailúchán daoine ar mian leo Féile na Laoch a reachtáil ina bpobal féin mar chuid den tréimhse féin-aithne seo a bhuaileann umainn gach seachtú bliain. Tá a chultúr féin ag gach pobal agus braitheann said é sin tríd a
gcuid laochra. Tá 100 laoch dhifriúila ag gach pobal, agus cuid acu seo i gcoiteann i measc phobal na nGael in Éirinn agus in Albain agus abhus thar lear, ach tá laochra áitiúil leis a dhéanean gach pobal a idirdhealú ó na pobail eile. Le Feile na Loach taispeáineanmíd cad dar linn é an dea-shampla agus comhairle saoil dár leanaí, dár n-óige agus dár ndaoine i gcoitinn.
Is mian linne Muintir Riada agus Muintir Chúil Aodha gac pobal a ghríosadh chun an gnímh seo agus is mar sin a dhéanfaimis ceiliúradh gach seachtú bliain ar Sheán Ó Riada. I dteannta a chéile is féidir le gach duine againn a rá "Is Mise Éire".
Bun leagan amach an Féile
Mar sin ar Meán Lae Lá Bealtaine i gCúil Aodha, beirfaimidne brat Fhéile na Laoch do aon phobal eile atá chun bheith páirteach san tréimhse ceiliúrtha seo ina ndúthaigh féin. Ní mór dóibh é chur in iúil duinn ag oifig@iontaoibheasfodhla.ie (oifig null@null iontaoibheasfodhla NULL.ie) ionas go mbeidh a mbrat ullamh dóibh.
Tosnóidh an tréimhse réamh ullamhúcháin Meán Lae Lá Bealatine 2018, nuair a thógtar, le searmanas, Cónra na Laoch d'fhalla cúil séipéal Chúil Aodha mara bhfuil sé ina sheasamh le seacht mbliana ó Mheán oíche an 3ú Deireadh Fomhair 2011.
Osclaíotar é beo ar theilifís agus raideó agus árdaítear amach na bratacha uilig is pictiúir na 100 laoch a cuireadh ann in 2011, maraon le Brat na Féile agus uirlisí eile dá shórt. Leis an gníomh seo fógraítear go h-oifigiúil an tréimhse ullmhúcháin don tír go léir. Tiocfaidh san chun críche le titim na gréine an oíche 28 Lúnasa 2018, tráth a thosnóidh Féile na Laoch go h-oifigiúil, agus leanfaidh go tráthnóna Lá Lúnasa.
Leanfaidh an Féile as san le coirmeacha ceoil, féilte áitiúla, is ócáidí pobail ar fuaid na tíre thall is abhús go gcríochnóidh leis an gCoirm Dúnta oifigiúil ar an 30ú Meán Fómhair, a bheidh i gCúil Aodha agus mar a líontar agus dúntar Cónra na Laoch go foirmeálta ar feadh 7 mbliana eile ar uair a mheán oiche arís.
Tá sé faoi gach pobal a chúram is a shamhlaíocht féin d'úsáid don tréimhse ceiliúrtha, ar a dtuairim iad a bheith Éireannach/ Albanach agus Gaelach agus a ngrá dá dtír is dá muintir do léirú. Is tréimhse ath-nuachtainte náisiúnta é seo.
Previous postVideo of commemoration of Dónal Ó Mulláin - composer of 'An Puc Ar Buile' Next postFéile na Laoch 2018 - What is it? Proinsias Ó Conluain describes the Mobile Recording Unit crashing into a ditch near Doolough in Mayo in 1958. A local man, Micheál Ó Gacháin, describes the same event in Irish. In éagmais na straitéise seo, is cinnte go mbeidh níos lú seirbhísí do Ghaeil an tuaiscirt mar gheall ar an tsamhail nua mhaoinithe atá ag teacht ón bharr anuas orainn i láthair na huaire. Glacfaidh fiontraithe ó ocht scoil Ghaeltachta páirt i mbabhta ceannais na bliana seo de Chlár na gComhlachtaí
Déardaoin, Bealtaine 7 2020 ag 5:10 am
Cluiche cláir Gaeilge, scairdscí leictreach agus portráidí lámhdhéanta ar aip.
Sin cuid de na tograí a chuirfidh fiontraithe óga na Gaeltachta i láthair na moltóirí an tseachtain seo agus iad san iomaíocht lena chéile i gcomórtas gnó.
Reáchtálann Údarás na Gaeltachta 'Clár na gComhlachtaí' do dhaltaí idirbhliana gach bliain agus tá babhta ceannais 2020 ar siúl amárach, Déardaoin, an 7 Meitheamh.
De bharr na srianta a tugadh isteach chun dul i ngleic leis an gcoróinvíreas, is ar an ardán Zoom a reáchtálfar na hagallaimh.
Glacfaidh fiontraithe ó ocht scoil Ghaeltachta páirt i mbabhta ceannais na bliana seo tar éis dóibh teacht tríd na comórtais réigiúnacha.
Daltaí ó Choláiste Ghobnait, Inis Oírr agus ó Choláiste na Coiribe a tháinig tríd ón mbabhta cáilithe i nGaillimh. San iomaíocht leo beidh foirne as Dún na nGall – as Gairmscoil Chú Uladh agus Gairmscoil Mhic Dhiarmada, Árainn Mhór.
Coláiste Bhreandáin Naofa, Béal an Mhuirthead agus Coláiste Pobail Acla na scoileanna as Maigh Eo a cháiligh don bhabhta ceannais agus déanfaidh Coláiste Ghobnatan agus Pobalscoil Chorca Dhuibhne ionadaíocht ar Chúige Mumhan.
Tá sé mar aidhm ag Clár na gComhlachtaí taithí phraiticiúil sa ghnó a thabhairt do dhaltaí Gaeltactha trí dheis a thabhairt dóibh a ngnó féin a fhorbairt agus a bhainistiú.
Cuireann lucht gnó áitiúil comhairle ar fáil go deonach do na daltaí agus iad ag iarraidh a gcuid tograí a fhorbairt ón mbunsmaoineamh go dtí an margadh.
Bhuaigh Sábháil Ár nAigéan, comhlacht as Coláiste Cholmcille, Indreabhán, Co. na Gaillimhe an Chraobh Náisiúnta de Chlár na gComhlachtaí in 2019.
Féidhlim Ó Cualáin agus Stephen Ó Conghaile a bhunaigh Sábháil Ár nAigéan. Chruthaigh siad siopa gnó miondíola ar líne ag díol réimse táirgí a bhain le téama na farraige.
Coláiste Ghobnatan, Béal Átha an Ghaorthaidh (Corcaigh)
Foireann: Eimear Ní Luasa, Sarah Kate Sweeney, Méabh Ní Chonaill, Lucy De hÍde agus Avril Ní Chriodáin.
Togra: Coinnle do Chromghlinn – Spreagadh na daltaí chun Coinnle do Chromghlinn, coinnle leighis nuálacha, a chruthú nuair a chuaigh dalta ón scoil faoi obráid in Ospidéal Chromghlinne.
Coláiste Ghobnait, Inis Oírr (Gaillimh)
Foireann: Ruairí Dack, Ruth Sampson, Aoibhínn Ní Chonghaile agus Patrick Ó Domhnaill.
Togra: Focal eile – Aip nuálach inar féidir an cluiche 'Crochadóir' a imirt ar d'fhón póca trí Ghaeilge.
Gairmscoil Mhic Dhiarmada, Árainn Mhór (Dún na nGall)
Foireann: Conor Houston, Michael Bonner, Daire Conlon, Paddy Joe Boyle agus Cormac Proctor.
Togra: Eir Adhmad – Déanann Eir Adhmad bosca litreacha adhmaid lámhdhéanta ar a bhfuil Éirchód greanta air. Le linn an chur i láthair sa bhabhta cáilithe léirigh na daltaí an tábhacht a bhaineann le teacht sciobtha ar Éirchód sa chás go mbeadh éigeandáil leighis i gceantar tuaithe
Coláiste Bhreandáin Naofa, Béal an Mhuirthead (Maigh Eo)
Foireann: Ailish Lally, Ellie Kilker agus Ella Doherty.
Togra: An Glantóir Cliste – Táirge nuálach a ghlanann do chuid bróga peile, buataisí báistí agus bróga salacha.
Pobalscoil Chorca Dhuibhne (Ciarraí)
Foireann: Liam Ó hÓgáin, Finn Daibhéis agus Patrick Saunders.
Togra: Rí na bhFocal – Is Cluiche Cláir Gaeilge idirghníomhach atá i Rí na bhFocal ar féidir le hidir 2-6 imreoir, idir ghasúir agus daoine fásta, é a imirt.
Coláiste na Coiribe (Gaillimh)
Foireann: Miriam Nic an Úcaire, Rachel Ní Earchaí agus Éabha Ní Chonghaile.
Togra: Photraits – Is seirbhís an-speisialta Photraits mar ar féidir le custaiméir grianghraif a sheoladh ar rphost nó ar na meáin shóisialta. Tarraingeofar portráid lámhdhéanta bunaithe ar do phictiúr agus seolfar ar ais chugat é.
Gairmscoil Chú Uladh (Dún na nGall)
Foireann: Niall Ó Dochartaigh, Luke Mag Fhlionn, Caoimhín Ó Gallachóir, Ciara Ní Mhúighe, Sorcha Ní Mhurchú, Jamie Ó Domhnaill agus Maitiú Wooton.
Togra: 'Páistí go 1k'. Is leabhrán daite, lán le heolas é 'Páistí go 1km' do leanaí chun cabhrú leo plean seacht lá a leanacht le ciliméadar a rith. Is é aidhm an leabhráin ná cúnamh a thabhairt do leanaí ó thaobh aclaíochta agus meabhairshláinte.
Coláiste Pobail Acla (Maigh Eo)
Foireann: Thomas McNamara, Declan Foley agus Lucy Cafferkey.
Togra: 'Farraige Ghlas' – An aidhm a bhí ag 'Farraige Ghlas' ná bealach le tabhairt faoin spórt uisce ar ardluas ar bhealach nach ndéanfaidh dochar don timpeallacht. Tá sé i gceist acu mótar leictreach a chur i scairdscí breosla le nach ndéanfaidh sé dochar don timpeallacht. Tá duaiseanna go leor buaite ag Máire le blianta, agus le cuidiú Dé beidh tuilleadh léi sula raibh sí réidh. Ach cé go dtaitníonn an t-aitheantas a thig le duais léi, ní ar na duaiseanna is mó atá a haird. Tá sí leagtha ar an chuideachta agus ar an chomrádaíocht, ar an ghreann agus ar an mheidhir a bhaineas leis an aos ceoil. Tá na tíolactha sin le cluinstin ar an uile shiolla dá bhfuil ar an cheirnín seo agus seasfaidh sé clú di féin, dá muintir agus dá pobal lá is faide anonn ná inniu. Cuireann sé lúcháir mo chroí orm glúin eile de cheoltóirí ar an sean-nós a fheiceáil ag teacht ar aghaidh agus ag fágáil a loirg chinnte féin ar an dúchas. Deir Martin Hayes, fidléir cáiliúil Echtge, go bhfuil an chuid is fearr den dúchas le teacht go fóill. Ag éisteacht leis an cheirnín seo duit, beidh sé doiligh agat gan aontú leis. MHÁG CRAITH, Cuthbert (1917–1990) | ainm.ie
dáta breithe 17 Eanáir 1917
dáta báis 11 Nollaig 1990
áit bhreithe Bóthar Dunblin, Co. Thír Eoghain
scoil Coláiste Cholmcille, Bóthar Bhun Cranncha, Doire
Coláiste San Isadóir, An Roimh
Joseph McGrath [tuismitheoir]
Catherine Gallen [tuismitheoir]
Saineolaí ar fhilíocht na mbard ba ea an scoláire Froinsiasach seo. Tá cuntas air in Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh 5 Márta 1992. Tá a scríbhinní liostaithe in Dún Mhuire, Killiney, 1945-95: Léann agus Seanchas, 1995 in eagar ag Benignus Millett agus Anthony Lynch; le filí na scoileanna is mó a bhaineann an chuid dá shaothar atá liostaithe freisin ag Rolf Baumgarten in Bibliography of Irish Linguistics and Literature 1942-71, 1986 ach de bhreis air sin tá ag Millett agus Lynch na hailt iomadúla in New Catholic Encyclopaedia agus Bibliotheca Sanctorum, a mbaineann an chuid is mó díobh le naoimh agus le mainistreacha. Ar Bhóthar Dunblin san Ómaigh, Co. Thír Eoghain, a rugadh é ar 17 Eanáir 1917. Joseph Andrew a ainmneacha baiste agus ba iad Joseph McGrath, meicneoir gluaisteáin, agus Catherine Gallen a thuismitheoirí. Cuireadh oideachas air san Ómaigh agus i gColáiste Choilm i nDoire. Chuaigh sé isteach sna Froinsiasaigh i gCill Airne ar 7 Meán Fómhair 1933 agus roghnaigh sé Cuthbert mar ainm crábhaidh. Ghnóthaigh sé céim sa Léann Ceilteach i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe. I 1938 cuireadh chun na Róimhe é, mar a ndearna sé staidéar ar an diagacht i gColáiste San Isadóir. Oirníodh é ar 6 Iúil 1941. D'fhill sé ar Éirinn an bhliain dár gcionn agus cuireadh go teach an oird i Muilte Farannáin é. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe Ph.D. air i 1946. Bhí sé i gclochar Dhún Mhuire, Cill Iníon Léinín, 1946-51 agus ar feadh 1951-57 bhí sé sa teach ar Ché na gCeannaithe i mBaile Átha Cliath.
Bhí an aiste 'Meon Froinsiasach an Phiarsaigh' i gcló aige in Franciscan College Annual 1945/46 agus bhí 'Ó Dálaigh Fionn cct' aige in Éigse, geimhreadh 1946. Ó 1948 amach bhí sé ag obair i Scoil an Léinn Cheiltigh mar Scoláire agus ó 1951 go 1964 bhí sé ina Ollamh Cúnta ann. D'fhoilsigh an Scoil a shaothar tábhachtach Dán na mBráthar Mionúr, 1967-80 sa tsraith leabhar Scríbhinní Gaeilge na mBráthar Mionúr. Sa chéad imleabhar tá 'dánta a chum bráithre bochta d'Ord S. Froinsias; dánta a cumadh fúthu, idir aortha agus duanta molta; dánta faoina mainistreacha agus faoina gcúrsaí; agus dánta faoi naoimh an oird', 118 ar fad. Sa dara himleabhar tá aistriúcháin ar na dánta sin, chomh maith le nótaí ar na dánta agus ar na filí. Is mar seo a scríobh Brian Ó Cuív i leabhar Millett agus Lynch faoin deacracht a bhain lena chur i gcló: 'Trí bliana roimis sin [1964] do scoir an tAthair Cuthbert den Ollúnacht a bhí aige i Scoil an Léinn Cheiltigh sara raibh an tarna cuid . . . críochnaithe aige, agus ina dhia' san, nuair a chuaigh sé ag obair sa Bhreatain Bhig agus sa Ghearmáin, tháinig stad in obair na bprofaí a cheartú. Is é an tAthairPádraig Ó Súilleabháin, a bhí ceaptha mar chomharba ar an Athair Cuthbert san Ollúnacht, a tháinig i gcabhair orainn i dtráth na héigne, agus ins na blianta sara bhfuair sé bás d'oibrigh sé go dúthrachtach chun saothar an Athar Cuthbert a thabhairt chun críche. Faríor! do cailleadh é sa bhliain 1975 agus d'imigh cúig bliana eile sarar foilsíodh an leabhar deireanach i sraith na Scríbhinní.'
Bhí sé ag léachtóireacht in Aberystwyth sa Bhreatain Bheag ó 1964 go 1972. Buaileadh go dona tinn é agus chuaigh sé go dtí an Ghearmáin. Bhí sé ag múineadh in Ollscoil Friedrich Wilhelm, Bonn, anuas go 1976. Le cead an Phápa d'éirigh sé as an ord agus as bheith ina shagart sa bhliain sin. Bhí cónaí air in Oldendorf sa Ghearmáin anuas go 1986 nuair d'fhill sé ar Éirinn. Bhí sé ag cur faoi i nDún Búinne, Co. na Mí. D'éag sé i dteach banaltrais an 'Dargle Valley', Áth na Sceire, Co. Chill Mhantáin, ar 11 Nollaig 1990 agus tá sé curtha i gceapach na bhFroinsiasach i reilig Sheanghánach, Co. Bhaile Átha Cliath. Níor luadh an t-ainm Cuthbert ná na Froinsiasaigh sa bhfógra báis. Ní léir gur foilsíodh cuntas iarbháis in aon cheann de na hirisí léannta. Chuaigh Pádraig isteach sa tseirbhís Chustaim agus Máil i mBaile Átha Cliath in 1899 ··· Faoi 1922 bhí sé ar ais i mBaile Átha Cliath Tá cloigne eile cruinnithe timpeall ar an mbord in oifigí Leabhair Pháistí Éireann, agus gach seans nach bhfuil an méid céanna caife á mbuanú, ach samhlaím go bhfuil siad ag baint an taitnimh chéanna as aistear litríocht Ghaeilge na n-óg. Mar amhrán mhairseáil do na hÓglaigh a scríobh sé An Dord Féinne, amhrán atá fós i mbéal an phobail, mar atá ainm an fhile a cuireadh chun bás ag Rialtas Shasain 90 bliain ó shin. Osclaíodh Gaelscoil an Chuilinn go h-oifigiúil in Iarthar Bhaile Átha Cliath Dé Sathairn seo caite, 18 Bealtaine. Bunaíodh an Ghaelscoil i mBaile an Tirialaigh i Meán Fómhair 2012 le rang amháin ina raibh 15 dalta. Ach tá forbairt shuntasach tagtha ar an ngaelscoil ó shin agus táthar ag súil le fáilte a chuir roimh 32 [...] ‘Tugann úsáid na Gaelainne íomhá fé leith do ghnónna, rud a chothaíonn buntáiste margaíochta agus a mheallann custaiméirí nua. Bíonn éileamh ag pobal na Gaeilge agus na Gaeltacht ar sheirbhísí ina dteanga féin agus is fiú freastal orthu’ arsa Roibeard Ó hEartáin, Oifigeach Forbartha Gaeilge Chomhairle Contae Chiarraí.
Tá pacáiste tacaíochta ó Fhoras na Gaeilge, deis fógraíochta ar www.ciarrai.com agus tá Glór na nGael ann chun comhairle a chur ar lucht gnó maidir le forbairt na Gaelainne.
Tá na Clubanna dírithe ar an aois grúpa 10-18 agus tá liosta na gclub ar fáil ar an suíomh gréasáin: www.cnb.ie
Beidh Ceol, Scéalaíocht, Cluichí, Maisiú, Rince, Ealaín agus Greann san Ionad Fóillíochta in Óstán an Gleneagle ar an Déardaoin agus an Aoine (1 agus 2 Samhain) idir 10:00 agus 17:00.
Beidh imeachtaí ann oiriúnach do theaghlaigh le páistí nó le déagóirí. I measc na n-imeachtaí a bheidh ar siúl, beidh Cúinne Spraoi le bréagáin agus Linn Liathróidí ar fáil do leanaí óga faoi bhun 5 bliana d’aois. Beidh cluichí boird, ábhair ealaíne, leabhair agus eile ar fáil chomh maith do gach aoisghrúpa chomh maith le cuairt ó Giggles an chábóg ar an dá lá agus an seó ‘Ballet Poulet’ ó mhuintir Fanzini ar an Aoine. With a great team of fluent Irish speakers (various dialects) and an Irish language consultant, we can provide you with a range of services Comh-thionscnamh is ea #parkrunabú! idir An tOireachtas & parkrun in Éirinn. Ócáid ghréasánaíochta atá ann do Ghaeilgeoirí, a bhfuil spéis acu a bheith ag siúil nó ag rith, aithne a chur ar Ghaeilgeoirí eile sa cheantar agus a gcuid Gaeilge a chleachtadh agus a chur chun cinn chomh maith le cairde nua a dhéanamh! Is cuma más lúthchleasaí thú nó más fearr leat siúlóidí sóisialta, cuirfear fáilte roimh chách ag an #parkrunabú!
D'éirigh thar cionn leis na #parkrunabú a bhí againn i Nás na Ríogh, Co. Chill Dara, i Leitir Ceannain, Co. Dhún na nGall, i bPáirc Bhaile an Phóirtéaraigh, Baile Átha Cliath 15, i mBaile Mhuineacháin, i dTrá Lí, Co. Chiarraí agus i bPáirc na Cúile, An Chúil, Co.na Gaillimhe agus táimid ag súil go mór leis na cinn eile ar fad a bheidh ar siúl idir seo agus deireadh na bliana. Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile Déantar soláthar an-maith don Ghaeilge agus tá tacaíocht an-mhaith aici ó phobal uile na scoile, cumann na dtuismitheoirí, an Coiste Gairmoideachais agus an Cumann Lúthchleas Gael áitiúil san áireamh. Tugadh éifeacht dó sin leis an Acht Um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann (1999) agus bunaíodh Foras na Gaeilge, ar 2 Nollaig 1999, leis an nGaeilge a chur chun cinn ar fud na hÉireann, agus iad freagrach as maoiniú eagraíochtaí agus cúraimí a bhíodh roimhe sin ar Bhord na Gaeilge.
Ó shin i leith tá maoiniú bliantúil curtha ar fáil ag Foras na Gaeilge d'eagraíochtaí na hearnála deonaí Gaeilge, maoiniú a íocann as riar na n-eagraíochtaí agus as na tionscadail a chuireann siad i gcrích. Faoi láthair is naoi n-eagraíocht déag a fhaigheann bunmhaoiniú den chineál seo ó Fhoras na Gaeilge.
Tá athruithe suntasacha á mbeartú sa bhealach ina ndéanann Foras na Gaeilge maoiniú a dháileadh ar earnáil dheonach na Gaeilge.
I mí Meán Fómhair 2009, d'iarr Foras na Gaeilge ar Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge an naoi n-eagraíocht déag bunmhaoinithe a thabhairt le chéile le hidirphlé a dhéanamh maidir le:
Foilsíodh torthaí an taighde seo, agus i mí Feabhra 2010, d'aontaigh na naoi n-eagraíocht déag bunmhaoinithe, ar threoirphrionsabail maidir le maoiniú na hearnála, sa cháipéis, 'I dTreo na Físe'.
Ar an 2 Nollaig 2009 fuair Foras na Gaeilge treoir ón gComhairle Aireachta Thuaidh/Theas athstruchtúrú a dhéanamh ar an mbealach a gcuirtear maoiniú ar fáil don earnáil bhunmhaoinithe Ghaeilge.
I bhfianaise na géarchéime eacnamaíochta reatha, ní mór go gcuirfí an-bhéim ar an luach ar airgead is fearr a bhaint amach ar airgead an cháiníocóra. Go ginearálta, baineann an t-athstruchtúrú molta leis an luach ar airgead is fearr a fháil ón gciste maoinithe, mar aon leis an tsamhail is fearr agus is éifeachtaí d'fhonn an Ghaeilge a chur chun cinn a chur i gcrích agus leis na seirbhísí is fearr a sholáthar do phobal labhartha na Gaeilge.
Cruinnithe na CATT 2009 -2012 Achoimre.pdfComhráiteas na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas 14 Feabhra 2012.pdf
Comhráiteas na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas 12 Deireadh Fómhair 2011.pdf
Comhráiteas na Comhairle Aireachta ThuaidhTheas 07 Meitheamh 2011.pdf
Comhráiteas na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas 03 Samhain 2010.pdf
Comhráiteas na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas 26 Bealtaine 2010.pdf
Comhráiteas na Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas 02 Nollaig 2009.pdf
I mí Bealtaine 2010, d'fhógair Foras na Gaeilge Samhail Nua Mhaoinithe, a bhí "glanta i bprionsabal" ag an gComhairle Aireachta Thuaidh/Theas. Punann scéimeanna atá i gceist leis an tsamhail nua mhaoinithe, de réir na gcatagóirí atá leagtha amach thíos. Mar chuid den tSamhail, bheadh iarratasóirí á maoiniú, bunaithe ar chur i bhfeidhm na dtionscadal luaite sa scéim, is é sin na costais incháilithe agus cheadaithe, seachas bunaithe ar shamhail an bhunmhaoinithe eagraíochtúil mar a bhí go dtí seo.
D'fhógair Foras na Gaeilge ar an 10 Meán Fómhair 2010 go bhfuiltear ag lorg aighneachtaí ón bpobal maidir leis an tSamhail Nua Mhaoinithe. Cuimseoidh aighneachtaí réimse na scéimeanna, spriocanna agus torthaí, buiséad, measúnú agus monatóireacht.
Fóram na nEagraíochtaí Bunmhaoinithe
Ag eascairt ó na Meithleachaí Oibre a bunaíodh in 2009, bunaíodh Fóram na nEagraíochtaí Bunmhaoinithe sa bhliain 2010, chun tabhairt faoin tSamhail Nua Mhaoinithe a phlé, bunaíodh Fóram na nEagraíochtaí Bunmhaoinithe.
Léirigh Fóram na nEagraíochtaí Bunmhaoinithe iontas agus díoma gur fhógair Foras na Gaeilge próiseas comhairliúcháin i nGaelscéal ar an 10 Meán Fómhair 2010, agus nár tugadh ach spriocdháta den 30 Meán Fómhair don phobal chun na haighneachtaí sin a ullmhú.
Cé gur cuireadh fógra sa nuachtán Gaelscéal, agus ar an suíomh idirlín Gaeilge.ie, níor léir do na heagraíochtaí bunmhaoinithe go raibh dóthain déanta ag Foras na Gaeilge chun an tSamhail Nua Mhaoinithe a mhíniú i gceart don phobal, nó chun aird an phobail a tharraingt ar an bpróiseas comhairliúcháin.
I litir a cuireadh i gcló in Gaelscéal ag tús mhí an Mheithimh d'ardaigh Fóram na 19 n-eagraíocht bhunmhaoinithe, sraith ceisteanna ón earnáil maidir leis an tsamhail nua mhaoinithe, agus léiríodh míshástacht na hearnála maidir le cur chuige Fhoras na Gaeilge ar cheist an athstruchtúraithe go dtí seo.
I measc na gceisteanna ardaithe ag na 19 n-eagraíocht bhunmhaoinithe bhí:
Struchtúr: An Coiste Stiúrtha, An Coiste Forbartha agus An Coiste Comhairleach
Ainmníodh triúr mar ionadaithe Fhóram na nEagraíochtaí Bunmhaoinithe ar an gCoiste Comhairleach. Tá miontuairiscí cruinnithe an Choiste Stiúrtha agus cruinnithe an Choiste Chomhairligh ar fáil thíos faoi seo.
Miontuairiscí an Choiste Stiúrtha - 13 Nollaig 2010.pdf
Miontuairiscí an Choiste Stiúrtha - 17 Eanáir 2011.pdf
Miontuairiscí an Choiste Chomhairligh 20 Eanáir 2011.pdf
Seisiúin Eolais agus Próiseas Comhairliúcháin
Ar an 30 Márta 2011, d'eagraigh Foras na Gaeilge seisiún eolais maidir leis an tSamhail Nua Mhaoinithe chun plé a dhéanamh ar chúlra agus ar phrionsabail na scéimeanna agus ionchur na n-eagraíochtaí a fháil maidir le critéir agus réimsí oibre na scéimeanna. Le linn an tseisiúin sin, bhí trí scéim faoi chaibidil: Scéim Abhcóideachta agus Taighde; Scéim Raidió Pobail; agus Scéim na nEalaíon.
Seisiún Eolais Maidir leis an tSamhail Nua Mhaoinithe 30 03 11.pdf
Cúlra agus Réasúnaíocht an Chuíchóirithe - Cur i láthair - 30 Márta 2011.pdf
I mí Márta 2011, fógraíodh próiseas comhairliúchán poiblí deich seachtaine chun ionchur an phobail a bhailiú i dtaca leis an tSamhail Nua Mhaoinithe. Is féidir an doiciméad comhairliúcháin a íoslódáil thíos faoi seo, agus tá go dtí an 14 Meitheamh 2011 ag an bpobal chun a n-aighneachtaí a sheoladh chuig Foras na Gaeilge.
Comhairliuchán Poiblí Márta 2011.pdf
Agus an próiseas comhairliúcháin phoiblí faoi lán seoil agus ag tarraingt ar a spriocdháta den 14 Meitheamh, tháinig casadh eile sa scéal seo, nuair a chuir Foras na Gaeilge in iúl do na heagraíochtaí bunmhaoinithe ar5 27 Bealtaine 2011, go bhfuil líon na scéimeanna ardaithe, ó seacht scéim, go dtí deich scéim. Beidh deis ag na heagraíochtaí bunmhaoinithe na scéimeanna nua seo a phlé le Foras na Gaeilge ag seisiún eolais ar Déardaoin na seachtaine seo.
Reáchtáladh an chéad seisiún eolais den chineál seo maidir le scéimeanna na samhla nua maoinithe, ar an 30 Márta, áit a raibh trí cinn de scéimeanna faoi chaibidil. Cé go raibh sé curtha in iúl ag Foras na Gaeilge go mbeadh an dara seisiún eolais ann go luath i mí Aibreán, is ar an 2 Meitheamh, a reáchtáladh an seisiún eolais seo.
Feictear thíos liosta reatha de na scéimeanna uile faoin tSamhail Nua Mhaoinithe (reatha – Bealtaine 2011).
1. Scéim Abhcóideachta & Taighde
2. Scéim Raidió Pobail
3. Scéim na nEalaíon
4. Scéim Cumasaithe Pobail
5. Scéim Oideachais Fadsaoil
6. Scéim Réamhscolaíochta
7. Scéim Áiseanna Foghlama
8. Scéim Tacaíochta Teaghlaigh
9. Scéim Óige
10. Scéim Tacaíochta Oideachais
Tionóladh an dara seisiún eolais do na heagraíochtaí bunmhaoinithe ar 02 Meitheamh 2011. Dara Seisiún Eolais Maidir leis an tSamhail Nua Mhaoinithe 02 Meitheamh 2011.pdf
Aighneacht Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge i dtaca leis an tSamhail Nua Mhaoinithe - Meitheamh 2011.pdf
Casadh is déanaí
Tá miontuairiscí ó chruinniú de Choiste CAL le Foras na Gaeilge dar dáta 09 Meitheamh 2011 ar fáil anseo: COMMITTEE FOR CULTURE, ARTS AND LEISURE - OFFICIAL REPORT (Hansard) – Foras na Gaeilge, 9 June 2011.pdf [Níl ach leagan Béarla de seo ar fáil go fóill].
Ag cruinniú na Comhairle Aireachta Thuaidh/Theas ar 07 Iúil 2011 nótáil an Chomhairle go bhfuil na dréachtscéimeanna go léir atá riachtanach chun moltaí an Athbhreithnithe a chur i bhfeidhm dréachtaithe anois. Tá Cleachtadh comhairliúcháin phoiblí ar siúl faoi láthair. Tar éis na tuairimí a thabharfar le linn an chleachtaidh chomhairliúcháin a bhreithniú, iarrfar faomhadh ón mBord agus ó na hAirí Airgeadais, sula gcuirfear na scéimeanna faoi bhráid CATT ag an gcéad chruinniú eile lena bhfaomhadh.
D'aontaigh an Chomhairle, ach leanúint le dul chun cinn sásúil a bhaint amach, go bhféadfadh Foras na Gaeilge leanúint, go dtí dheireadh mhí Mheithimh 2012, le cistiú eatramhach a chur ar fáil d'eagraíochtaí a bhfuil cistiú á fháil acu i láthair na huaire. Tabharfar tuairisc eile ar dhul chun cinn ag an gcéad chruinniú eile de CATT i bhFormáid Rannach Teanga.
Tionólfar an chéad chruinniú eile den Choiste Forbartha agus den Choiste Chomhairligh ar Dé Máirt, 06 Meán Fómhair 2011.
Is féidir cur síos ar amlíne an phroisis seo a léamh ó 2008-Deireadh Fómhair 2011 ag an nasc seo: Mórmheasúnú na 19 n-eagraíocht bhunmhaoinithe - 2008 i leith.pdf Born in 1933, Bishop Fiachra was a native of Ennis, Co. Clare. He joined the Franciscan Order in 1952, entering the novitiate in Killarney and was ordained a priest in Rome in 1961. Caoineadh Ani Difranco ina amhrán Breosla, agus an gá do na meáin chun achomharc a dhéanamh chuig an is ísle Tá go leor a dhéanamh leis an éifeacht macalla-seomra lán scéalta a chur ar fud na líonraí nuachta éagsúla. Tuigtear nach bhfuil aon rud cloiste ag Fóram Chois Fharraige Um Pleanáil Teanga faoina éileamh ar mhaoiniú breise ón 22 Samhain. Sílim gur maith an bheartas seo ar chúpla chúinse: Tá sé nuálach agus ag baint na leasa is fearr ón acmhainn arbh é an idirlíon. Agus anuas ar sin, ní cosúil, ag an pointe seo, go bhfuil baint ar bith ag Foras na Gaeilge leis. corpus. 1/5/2013 Tá inneachar an Chorpais Chomhthreomhair as Reachtaíocht na hÉireann ar fáil anois le híoslódáil i bhformáid TMX le hiompórtáil isteach i mbogearraí aistriúcháin ríomhchuidithe anseo Éist le Clár 3 Sa chlár seo labhraíonn John ar an Athair Lorcán Ó Muirí, a bhunaigh Coláiste Bhríde i Rann na Feirste, agus tugann sé cuntas ar na deacrachtaí a bhí ann ag an tús. Clíceáil anseo dathscribhinn an chláir. Juvenile training for u 6 to u 12 s continues in St. Johns Park each Sunday morning from 10.30 am. Anyone living in St. Johns Parish must get involved in O’Loughlin Gaels. O’Loughlin Gaels serves the people of St. Johns parish and offers a wide range of activities but sporting and social. The Club House itself includes Handball alleys, RacketBall, A large indoor playing gym with Viewing gallery, and of course the Bar & Lounge. If your are new to the area – or indeed if you’re just waiting to be invited – wait no longer ..ALL ARE WELCOME. The first place to start is to walk through the gate and ask what’s going on. LCC provides 21 st century education for teenagers in a multi-cultural setting in every sense. We are well placed to achieve a model of excellence for the provision of all-Irish education as part of an English medium school. I look forward to leading this development. Fág freagra ar '18,775 post státseirbhíse ag 15 roinn Rialtais – 15 post aitheanta a bhfuil riachtanas Gaeilge ag dul leo'
Fearn Déardaoin, Deireadh Fómhair 20 2016 ag 12:45 pm
Tá duine éigin in áit éigin nach bhfuil ag déanamh a chuid gnó leis an Stáit I nGaeilge!
Gabriel Rosenstock Déardaoin, Deireadh Fómhair 20 2016 ag 1:59 pm
TRÉAS! Níl aon fhocal eile air.
Pól Ó Braoin Dé hAoine, Deireadh Fómhair 21 2016 ag 1:28 am
Bhuel na huaireanta a rinne mé iarraidh i nGaeilge… "We are sorry but no Irish speaking agents are available now, do you wish to wait or speak to an English speaking agent?"… nó focla den tsort sin. An tseirbhís nó an fanacht… b'shin an rogha… agus roghnaigh an tseirbhís a bhí mé ag iarraidh ar ndóigh….
Fearn Dé hAoine, Deireadh Fómhair 21 2016 ag 11:50 am
Sea! a Phóil, mar a dúirt mé: Tá duine éigin in áit éigin nach bhfuil ag déanamh a chuid gnó leis an Stáit i nGaeilge! An tseirbhís nach n-éilítear, beag an baol go gcuirfear ar fail í. Ré na bhFathach - Leabhar Breac
Ré na bhFathach; 136 lch; clúdach bog; 978-1-913814-12-0
Gearrliosta An Post Irish Book Awards
Gearrliosta Ghradam Uí Shúilleabháin
Is i gCorcaigh atá cónaí ar Cholm Ó Ceallacháin. In 2017 a foilsíodh a chéad chnuasach gearrscéalta, I dTír Mhilis na mBeo — saothar a bhain áit amach ar ghearrliosta Ghradam Uí Shúilleabháin na bliana sin. Tá duaiseanna Oireachtais buaite aige, chomh maith le dámhachtainí ón gComhairle Ealaíon. Is é Ré na bhFathach an dara cnuasach óna pheann.
An Daonnacht go Smior
"Tá gach scéal anseo go hiontach agus tá an daonnacht go smior agus go fial sna scéalta. Tá úire, samhlaíocht agus slacht as an ngnách ag baint leis an insint agus leis na plotaí. Is amhlaidh go gcuireann na scéalta le bríonna a chéile mar aonad ealaíne, agus téamaí agus cúlraí ag freagairt dá chéile. Ina dhiaidh sin, is geall le míorúilt éagsúlacht an ábhair agus éagsúlacht na gcúlraí sna scéalta, cé go bhfuil snáithe ceangail ann chomh maith, an pholaitíocht go háirithe." — Dr Róisín Ní Ghairbhí
Sraith Scéalta le Moladh go hArd na Spéire
"Tá an bua annamh sin ag Ó Ceallacháin go gcuireann an scríbhneoir carachtair in aithne duit mar léitheoir ach go gcuireann an léitheoir aithne orthu mar dhaoine. Aithníonn muid an fhuil agus an fheoil atá ceilte sna focail agus sa dúch … tá sé dochreidte gur éirigh leis an údar an saol a chur bunoscionn agus droim ar ais agus an saol mór iontach comhaimseartha Eorpach a chuir romhainn i nGaeilge. Sraith scéalta atá le moladh go hard na spéire agus í curtha ar fáil go slachtmhar ag Leabhar Breac mar is dual." — Pól Ó Muirí, Tuairisc.ie
"Is iontach an scríbhneoir é. Tá saibhreas agus deisbhéalacht ag baint leis an leabhar. Is saothar litríochta atá i gceist anseo … Cuireann sé ag machnamh thú, comhartha dea-litríochta é sin." — Muiris Ó Raghallaigh, clubleabhar.ie
"Ar a laghad a deich as a deich." — Jody Buckley-Coogan, clubleabhar.ie
Agallamh an údair le Siún Ní Dhuinn, RTÉ
Léirmheas Phóil Uí Mhuirí ar Tuairisc.ie
Agallamh ag Muiris Ó Raghallaigh agus Jody Buckley-Coogon ar Clubleabhar.ie
Ré na bhFathach quantity
Ar fheirm mhuintir La Tour i Nova Scotia tá Gealach, ceann de na capaill ráis is fearr i gCeanada. Sa cheo trom imíonn an capall as radharc. Ní...
Samhradh ciúin in Éirinn? Beag seans! Tá ceann de sheoda móra na tíre goidte as an Ard-Mhúsaem agus tá cailís ríluachmhar imithe ó láthair sheandálaíochta ar oileán ar...
céal ógfhir atá againn anseo agus an samhradh cinniúnach a chaith sé i dTeach an Gheafta i Mín na Móna i nGaeltacht Thír Chonaill agus é ag iarraidh... 8 in – Scléip Chorca Dhuibhne – Tá a cháil amuigh ar Phádraig Ó Sé & a chairde dá gcuid ceoil anamúil agus oícheanta spraíoúil, craiceálta! Rugadh i mBÁC í. Oileadh i gColáiste na Tríonóide, in Ollscoil Luimnigh agus in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath í. Ba iad na hábhair faoi staidéar aici ná Litríocht an Bhéarla, Staidéar Shuimeáil Eorpaigh agus Bainistíocht Acmhainn Daonna. Is ball de ArdChomhairle Shinn Féin í. Fágfaidh an mórshiúl ón nGairdín Cuimhneacháin, Cearnóg Parnell, ag 2.00i.n. agus is é príomhchuspóir an fheachtais úrbhunaithe ná léiriú don Rialtas go bhfuil cur chuige na n-údarás maidir leis an nGaeilge ag sárú chearta teanga phobal na Gaeilge. Dúirt an Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann James Brokenshire tráthnóna nach raibh aon ghoile ann do thoghchán tobann eile ó thuaidh
Dé Luain, Márta 27 2017 ag 4:56 pm
Tá síneadh ama fógartha ag an Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann James Brokenshire do na cainteanna maidir leis an ngéarchéim pholaitiúil ó thuaidh.
Dúirt Brokenshire tráthnóna nach raibh aon ghoile ann do thoghchán tobann eile agus thug sé le fios go mbeadh roinnt seachtainí eile ag na páirtithe iarracht eile a dhéanamh teacht ar chomhréiteach maidir le hathbhunú Fheidhmeannas Stormont.
Ba é an 4 a chlog tráthnóna an spriocam do na cainteanna polaitiúla ar cuireadh tús leo i ndiaidh an toghcháin níos luaithe an mhí seo. Cé go bhfuil dualgas ar Brokenshire toghchán a ghairm i bhfianaise theip na gcainteanna, tá cead aige chomh maith síneadh ama a fhógairt ar feadh tréimhse "réasúnta".
Dúirt sé tráthnóna gur "roinnt seachtainí beaga" a bheadh i gceist leis an síneadh ama sin. Má theipeann ar na páirtithe teacht ar chomhréiteach le linn na tréimhse sin, bheadh toghchán eile nó riail dhíreach i gceist.
D'fhógair Sinn Féin aréir go raibh siad ag tarraingt siar ó na cainteanna toisc nach raibh aon dul chun cinn á dhéanamh. I measc na gceisteanna nár éirigh leis na páirtithe teacht ar chomhréiteach fúthu faoi am sprice an lae inniu, bhí ceist an Achta Gaeilge don Tuaisceart.
Thug Brokenshire le fios tráthnóna go raibh dul chun cinn déanta i dtaobh ceisteanna éagsúla le linn na gcainteanna ach gurb iad "na ceisteanna a bhain le cúrsaí cultúir agus féiniúlachta" an t-ábhar scoilte is mó idir na páirtithe i gcónaí.
Chuir Sinn Féin agus an DUP an milleán ar a chéile inniu as teip na gcainteanna.
Chuir ceannaire an DUP, Arlene Foster, i leith Shinn Féin nach raibh an fonn céanna ar an bpáirtí poblachtach is a bhí ar an bpáirtí aontachtach comhréiteach a aimsiú agus na cainteanna iarthoghcháin ar bun in Stormont le cúpla seachtain anuas.
Dúirt Foster nach raibh Sinn Féin '"dáiríre" faoi theacht ar chomhaontú riamh agus nach raibh "spioraid an chomhréitigh" ann i measc bhaill nuathofa an pháirtí maidir le dul ar ais i bhFeidhmeannas Stormont arís.
Dúirt ceannaire nua Shinn Féin, Michelle O'Neill, áfach, gur sheas a páirtí an fód go daingean maidir leis na gealltanais a socraíodh cheana ach nár cuireadh i bhfeidhm riamh.
Dúirt sí gur ghlac baill Shinn Féin páirt sna cainteanna an mhí seo agus an meon ceart acu, agus fonn orthu na hinstitiúidí ó thuaidh a chur ag obair arís, ach gur chuir an DUP bac air sin tríd an "comhionannas a shéanadh ar gach saoránach" agus gurbh in an chúis ar theip ar na cainteanna.
Dúirt James Brokenshire gur "údar mór díomá" é teip na gcainteanna do phobal an Tuaiscirt agus go mbeadh impleachtaí ag an teip sin do chúrsaí buiséid go háirithe.
Ón gCéadaoin seo amach, is iad státseirbhísigh ranna stáit an tuaiscirt a bheidh i bhfeighil ar chúrsaí airgeadais. Cóilín Ó Scolaí, Léiritheoir Sraithe Ros na Rún, Máire Pheter Uí Dhroighneáin, Maria Ní Ghríofa, Léiritheoir agus Seán Ó hÉanaigh.
Cur síos ar an aoi speisialta a bheas ar Ros na Rún anocht sé sin an tamhránaí Nathan Carter. Tá foireann agus aisteoirí Ros na Rún ag cuir coirmcheoil ar siúl ar mhaithe le airgead a bhailiú le haghaidh Pieta House. Tá Ros na Rún i gcóir le Raidió na Gaeltachta ag iarradh ar dhuine amhrán nua a chuma, le téama na Nollag ann. Ag ardtráthnóna atá an t-amhrán le seoladh roimh an 28ú Deireadh Fómhair. Beidh duais le fáil ag an mbuaiteoir, seachtain do bheirt i Costa Del Sol agus €300 airgead tirim.
Ros na Rún, Amhrán
Macdara Clancy.
Ag cur síos ar an gcomórtas Gailf a bhí ar siúl ar Ghailf Chúrsa Oileán Chonamara ag an deireadh seachtaine le airgead a bhailiú ar mhaithe le feachtas bailiúcháin airgid chiste Katie O'Halloran. Aistritheoirí Gaeilge i gcomhair na n-institiúidí Eorpacha – an t-eolas is déanaí ANSEO
Ceisteanna Coitianta i dtaobh Earcú Aistritheoirí – eolas breise ANSEO
Tástáil Shíciméadrach – eolas breise ANSEO
Comórtais oscailte 2016
Cuid dhílis de ghníomhaíochtaí an Aontais Eorpaigh iad na haistritheoirí, agus tá ról thar bheith tábhachtach ag seirbhísí teanga na n-institiúidí Eorpacha ó thaobh an chumarsáid a neartú agus cabhrú leis na saoránaigh ról an Aontais Eorpaigh ina saol laethúil a thuiscint.
Tá institiúidí an Aontais Eorpaigh ag lorg Aistritheoirí arb í an Ghaeilge a dteanga dhúchais. (Tá aistritheoirí Danmhargaise, Cróitise, Liotuáinise agus Máltaiseá lorg freisin.)
I gcás na bpost seo, ní mór sárchumas (teanga dhúchais nó a cothrom) a bheith ag iarrthóirí i dteanga an chomórtais agus an-eolas ar dhá theanga oifigiúla eile (ar a laghad) de chuid an Aontais Eorpaigh (ar a n-áirítear Béarla, Fraincis nó Gearmáinis).
Tá na comórtais seo oiriúnach do chéimithe ollscoile a bhfuil ardscileanna teanga acu nó a bhfuil céim san aistriúchán acu.
Ní mór do na hiarrthóirí a bheith ina saoránaigh de thír atá san Aontas Eorpach.
Sula ndéanfaidh siad iarratas, iarrfar ar na hiarrthóirí ceistneoir ar líne a líonadh: 'EU Career, My Career?' . Gheofar léargas ón gceistneoir sin ar a oiriúnaí is atá siad le haghaidh slí bheatha san Aontas Eorpach mar aistritheoir. Iarrfar orthu fosta tabhairt faoi roinnt tástálacha féinmheasúnaithe atá ar aon dul leis na tástálacha cognaíocha ilroghnacha a úsáidtear sa ghnáthamh roghnúcháin, féachaint cén seans a bheadh acu an t-ardchaighdeán a bheadh de dhíth orthu a bhaint amach.
Seo a leanas an gnáthamh roghnúcháin:
Tabharfaidh na hiarrthóirí faoi thrialacha ilroghnacha ar ríomhaire (briathartha, uimhriúil, réasúnaíocht theibí) i dteanga an chomórtais agus faoi thrialacha tuisceana teanga (sa dara agus sa tríú teanga atá acu).
Na hiarrthóirí is fearr a n-éireoidh leo, tabharfar cuireadh dóibh chuig trialacha aistriúcháin (ón dara agus ón tríú teanga atá acu go teanga an chomórtais) in ionaid tástála sna 28 Ballstát atá san Aontas.
Na hiarrthóirí is fearr a n-éireoidh leo sna trialacha aistriúcháin, tabharfar cuireadh dóibh chuig Ionad Measúnaithe (as Béarla, Fraincis nó Gearmáinis) sa Bhruiséil, lena scileanna agus a n-inniúlachtaí ginearálta a mheas.
Na hiarrthóirí is fearr a n-éireoidh leo, cuirfear a n-ainm isteach i mbunachar sonraí ('an liosta earcaíochta'); is ar an liosta sin a tharraingíonn institiúidí an Aontais Eorpaigh nuair a bhíonn folúntas le líonadh. Ach a n-earcófar iad, rachaidh siad i mbun oibre mar oifigigh bhuana de chuid an Aontais Eorpaigh sa Bhruiséil nó i Lucsamburg.
Tá tuilleadh eolais (e.g. dualgais, critéir cháilitheachta, teangacha riachtanacha, cineálacha tástála) le fáil i dtaobh gach aon phróifíl san Fhógra Comórtais. Foilseofar é seo ar eu-careers.eu, suíomh gréasáin na hOifige Eorpaí um Roghnú Foirne. Tá an fhoirm iarratais ar líne le fáil ar an suíomh seo freisin.
Glacfar le hiarratais don chomórtas ón 9 Meitheamh go dtí an 12 Iúil 2016 (meán lae, am na Bruiséile). Ag Foscailt Doirseis é sin an t-ainm atá ar clár nua tacaíochta do thuismitheoirí nach bhfuil an Ghaeilge acu ach ar mhaith leo tacú lena bpáistí an Ghaeilge a shealbhú. Tá an clár le seoladh go hoifigiúil an mhí seo chugainn ar Oileán Íle na Alba. Dfhorbair an clár mar chomhfhiontar idir Pobal an Chaistil i mBaile an Chaistil, tuaisceart Aontroma agus Ionad Chaluim Chille Ìle . Cuirimid Deontais do Grianghrafadóireacht Eagarthóireachta chomh maith le Deontais le haghaidh an Chéasta, a thacaíonn le grianghrafadóirí ag obair le eagraíochtaí neamhbhrabúis. Freastalaíonn Pota Focal ar leathmhilliún cuardach gach mí, rud a fhágann gurb é ceann de na suímh thagartha Gaeilge is mó trácht ar an Idirlíon. Cuirfear f�ilte roimh iarratais � dhreamanna ar sp�is leo iris mh�os�il Ghaeilge uile-oile�nda a fhoilsi� i gcomhair thr�imhse Ean�ir 2012-Nollaig 2014 le cabhair airgid � Fhoras na Gaeilge. Stair na Ríochta Aontaithe

Is stát cheannasach í Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann. Is Sasana, Albain, an Bhreatain Bheag (le chéile le an Bhreatain Mhór) agus Tuaisceart Éireann iad baill den stát seo.
Thosaigh a cruth láithreach a thógáil í lena Achtanna an Aontais i 1707, a aontaigh na corónacha agus Parlaimintí Sasana agus Albain a chruthú an Ríocht Aontaithe na Breataine Móire. San Acht an Aontais breise i 1800 cheangail Ríocht na Breataine Móire agus Ríocht na hÉireann le chéile le cruthú an Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. James Connolly Memorial Lecture, 2017This year’s James Connolly Memorial Lecture was given by Greg Godels (on left). The text of the lecture will be published shortly in pamphlet form. • Podcast at Connolly Media Group. alt speisiuil gan amhras. Ach ro theoranta le ceist na Gaeltachta amhain agus sean phort Dhonncha le clos ann, tacaiocht do cheantair laidre amhain agus fag an chuid eile ar an dtra folamh. Ni ga go mbeadh plean teanga costasach. Ach is cuid den saineolas ata ag leitheidi an Acadaimh a chur ar fail do dhaoine ata ag obair sa ghort. Amiss ar sin, is caint San aer an chaint ar fad faoi Udaras na Gaeilge v Udaras na Gaeltachta gan aon gealluint cinnte scriofa Ann go mbeidh an t- airgead ann do cheachtar acu. Agus nil aon tuiscint soileir ann faoi rol Fhoras na Gaeilge San obair seo ar fad. Ar laimh amhain ta a rol a chungu - rol nua u na g - agus ar an laimh eile ta siad ag fail 16 oibri sa bhreis trath go bhfuil cosv ar earcu altrai,muinteoiri agus fior oibrithe riachtanacha eile San earnail phoibli. Ba é croí na tragóide ag Heather bhocht ná go raibh an dath céanna corcra ag an bhfraoch agus ag na magairlíní meidhreacha araon agus gur fearr a réitigh an dara lí, faraor, le Father Murphy of old Kilcormack. Ní fhéadfadh LÁ lochta a bheith ag neach ar bith ar Heather bhocht nuair a dfhág sí an teach paróiste faoi dheireadh chun an droichead órga a thrasnaíonn an tSlaíne (mar nach shnámhann inti ach an breac donn) a thrasnú agus clárú sa chlochar a bhí á stiúradh ag Siúracha St. Brigid of the Rigid Digit. Coimisiúnaíodh file le fobhristín frilly chun an Wex Scandal a cheiliúradh: ba é `Bean tsléibhe ag caoineadh a Micí an toradh. Ar ndóigh, ba e Micí ainm a mic. Léirigh CCOB go cuimsitheach nach raibh ach an t-aon bhrí lom le baint as an líne: `na fóda glasa atá os cionn mo pheata. Ní raibh ach an t-aon Sod amháin i gceist. Is saineolaí é CCOB ar fhilíocht frilly-nicks. Is é an Maorginearál Tom Beckett ó Arm na Breataine, arbh as Buirí os Uí Chéin dá mhuintir agus a fuair a chuid oideachais i mBaile í tha Cliath, a bheidh ina Aoi Oinigh, agus meastar go mbeidh cúpla focal le rá aige. Tá an scoil, atá suite ar imeall Leitir Ceanainn, tógtha ar dhá leibhéal agus an foirgneamh claonta i dtreo an oirthir. Suite sa chnoc atá an leibhéal is ísle agus is trasna ó pháirc atá éadan na scoile. Creideann McGarret Ní Éanaigh go bhfuil ‘ríthábhacht’ ag baint leis an timpeallacht agus dúirt go bhfuil sé sin le feiceáil “sa chaoi ar dearadh an scoil”. Péinteáladh dath gorm geal ar an scoil ionas go mbeadh cuma na spéire uirthi agus tá díon na scoile dealbhaithe chun an ceangal atá ag an scoil leis an timpeallacht a léiriú.
Is é Aontas Idirnáisiúnta na nAiltirí a eagraíonn an comórtas seo. Is é an rud atá i gceist ag an gcomórtas ná foirgnimh agus áiteanna poiblí den chéad scoth, atá iontach cairdúil, cuimsitheach agus oiriúnach a aithint agus na hailtirí a dhear iad a mholadh agus a spreagadh.
Caithfidh na hiarrthóirí a thaispeáint go bhfuil an caighdeán is airde i gcúrsaí dearaidh, a bheidh uilíoch agus cuimsitheach, bainte amach acu. Tá ceithre rannóg sa chomórtas. Bhuaigh an dearadh a rinneadh ar Choláiste Ailigh an chéad duais i rannóg na bhfoirgneamh nua. I measc na rannóg eile atá ann le haghaidh áiteanna poiblí, tá “foirgnimh stairiúla” agus “foirgnimh taighde”.
Bronnfar na duaiseanna ag comhdháil de chuid Aontas Idirnáisiúnta na nAiltrí a bheidh ar siúl i Súl sa Chóiré Theas an 3ú-10ú Iúil. Thaistil deichniúr ón gcúigiú agus séú bliain Ghaelcholaiste go dti Teach Laighin le Iníon Hutchinson Dé Máirt an 7ú Márta 2017. Bhí triúr dalta -Rachel Lingwood, Ciara Ní Icí agus Darragh Lankford ag labhairt ós comhair Coiste Oireachtais. Is ar an bhféinmharú I measc daoine óga agus cúrsaí fostaíochta a bhíodar ag caint. Bhí toscaireacht an Ghaelcholáiste sa ghaileraí ar feadh tamaill, bhí lón acu ann agus turas timpeall. Bhí an lá go diail ar fad agus táid fós ag caint air. Bhí Micheál Ó Mairtin, Éamon ó cúiv, Aindreás ó Muimhneacháin, Pat the Cope agus a thuilleadh ar an gcoiste. Aindreás a thug an cuireadh dóibh agus bhí dhá scoil eile ós comhair an choiste leo Deir an eagraíocht trasteorann nach bhfuil aon dul as acu ach dul i muinín an mhargaidh oscailte in ainneoin gur sárú é sin ar mheamram airgeadais
Dé Céadaoin, Eanáir 25 2017 ag 7:30 pm
Níl "an dara rogha" ag Foras na Gaeilge ach dul i muinín an mhargaidh tráchtála chun ceanncheathrú nua a aimsiú, in ainneoin gur cur chuige é sin atá ag teacht salach ar mheamram a bhaineann le bunú an Fhorais faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta.
Tuairiscíodh ar Nuacht TG4 tráthnóna gur thug Príomhfheidhmeannach an Fhorais an méid sin le fios i gcomhfhreagras le hOifig na nOibreacha Poiblí faoi chás cheanncheathrú Fhoras na Gaeilge.
Mar a tuairiscíodh ar an suíomh seo ar dtús, tá Foras na Gaeilge ag féachaint ar láithreacha nua dá gceanncheathrú agus an léas atá acu ar a n-oifigí i mBaile Átha Cliath ag dul in éag. Tá síneadh curtha leis an léas ar cheannáras an Fhorais ar Chearnóg Mhuirfean, a bhí le dul in éag i mí Aibreáin na bliana seo, ach rachaidh an léas ar a n-oifig ar Shráid Fhreidric in éag i mí na Bealtaine.
Tuairiscíodh tráthnóna go bhfuil sé admhaithe ag an bhForas gur sárú atá ina gcur chuige maidir le ceanncheathrú nua a aimsiú ar mheamram airgeadais a bhaineann le reachtaíocht bhunaithe na heagraíochta faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta.
De réir an chomhfhreagrais idir Foras na Gaeilge agus an OPW atá feicthe ag Nuacht TG4, thug an eagraíocht trasteorann le fios ar an 6 Eanáir go raibh cabhair agus treoir á lorg acu maidir "le cóiríocht chuí oifige". Dúirt Príomhfheidhmeannach an Fhorais Seán Ó Coinn gurbh éigean don eagraíocht "réiteach a lorg leo féin sa mhargadh oscailte tráchtála".
"Táimid anois linn féin i mbun phróisis le Ceanncheathrú nua a thógáil ar cíos ó thiarna talún príobháideach," a dúradh sa chomhfhreagras idir Ó Coinn agus Maurice Buckley, Cathaoirleach an OPW.
Tuairiscíodh go n-admhaíonn Ó Coinn sa litir chéanna gur chinneadh "an-suntasach" a bhí ann an cur chuige seo a ghlacadh toisc é a bheith "ag imeacht ón mheamram airgeadais faoinár reachtaíocht bhunaithe faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta".
Tugtar treoracha éagsúla don Fhoras sa mheamram airgeadais seo, atá leagtha amach faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta. Maidir le cúrsaí oifige, tugtar treoir don Fhoras plé leis an OPW maidir le cúrsaí cóiríochta.
Thug Seán Ó Coinn le fios don OPW, áfach, nach raibh an "dara rogha" ag an eagraíocht ach dul i muinín an mhargaidh tráchtála "i bhfianaise an phróisis go dtí seo".
Tá dhá oifig ag Foras na Gaeilge i mBaile Átha Cliath, an ceannáras ag uimhir a 7 Cearnóg Mhuirfean agus oifig eile ar Shráid Fhreidric Thuaidh, mar a bhfuil An Gúm lonnaithe.
Tá ráite ag Príomhfheidhmeannach an Fhorais Seán Ó Coinn gur mhaith leis go mbeadh foireann uile an Fhorais ag obair in aon oifig amháin i lár chathair Bhaile Átha Cliath.
Níl Foras na Gaeilge sásta ceisteanna faoin meamram airgeadais ná an comhfhreagras leis an OPW a fhreagairt, ar an mbonn gur bhain siad, a dúradh le Nuacht TG4, "le comhfhreagras príobháideach a sceitheadh". (Tríú duais) Glactha ag Frainc Mac Cionnaith“Páistí, todhchaí na teanga, ag baint spóirt as an lá agus bród orthu as a dteanga os comhair an tsaoil.”Tógtha i gCearnóg na Scríbhneoirí, Béal Feirste Is rannóg de chuid Ollscoil na hÉireann, Gaillimh é Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge. Chomh maith le láithreacht a bheith ag an Acadamh in Áras na Gaeilge, ar champas na hOllscoile, tá Ionaid de chuid an Acadaimh i gCarna agus ar an gCeathrú Rua, i nGaeltacht na Gaillimhe, agus i nGaoth Dobhair, i nGaeltacht Thír Chonaill. Tá níos mó eolais faoi Ionaid an Acadaimh thíos. Dar le Caitríona Ní Cheallaigh, is é aidhm an ionaid seo deis a thabhairt do dhaoine óga a gcuid ábhair sainspéise a fhorbairt trí mheán na Gaeilge. Is iontach mar a fhásann an cúpla focal nuair a thugann duine faoin Ghaeilge a fhoghlaim arís
Mon, Dec 21, 2015, 09:56 Updated: Mon, Dec 21, 2015, 09:57
Céad bliain ó shin bhí Gluaiseacht na Gaeilge agus Gluaiseacht na Poblachta ceangailte go dlúth i meon agus i saol mhuintir na hÉireann. "Ní amháin saor ach Gaelach chomh maith; ní amháin Gaelach ach saor chomh maith" a bhí mar shluaghairm choitianta ag an am. Bhí an Ghaeilge, dar le mórchuid de bhunaitheoirí an Stáit, mar dhlúthchuid den fhéiniúlacht Éireannach.
Tá an Ghaeilge mar chuid thábhachtach de m'fhéiniúlacht féin mar Éireannach, agus bhí riamh, fiú ag an am nach raibh Gaeilge agam. Tá taisí agus tionchar na Gaeilge de dhlúth agus d'inneach an tsaoil in Éirinn. Ní gá ach smaoineamh ar shaibhreas na logainmneacha a úsáideann muid gach lá. Tá siad fréamhaithe go daingean in ithir an dúchais. Tuigeann muid ar fad na focail is coitianta a úsáidtear, agus dá bharr sin tá tuiscint againn ar bhunús na logainmneacha. Níl dabht ar bith ach gur saibhre muid an tuiscint sin a bheith againn.
Is saibhre Béarla na hÉireann struchtúr na Gaeilge a bheith air fosta. As béal an Éireannaigh amháin a chluinfeá: "Is it yourself that's in it?" nó "I'm after doing it." Tá rian na Gaeilge beo beathach sa Bhéarla atá thart orainn in Éirinn. Sin oidhreacht ár sinsear; cuid den saol, cuid dár bhféiniúlacht.
Rugadh agus tógadh mé in Ard Eoin, i mBéal Feirste. As Contae Ros Comáin m'athair, áit a bhfuair sé a chuid scolaíochta i nGaeilge. Béarla a bhí ag a thuismitheoirí, ach Béarla a bhí breac le Gaeilge bhinn Chúige Connacht. Ní raibh Gaeilge ag mo mháthair, ach bhí Gaeilge na mBráithre Críostaí ag a cuid deartháireacha óga, agus ba í sin a labhair siad agus iad den bharúil go raibh cluasa fada ar na muca beaga.
Cion is nach raibh an Ghaeilge mar chuid den churaclam sna bunscoileanna paróiste le linn m'óige, chinn mo thuismitheoirí an chlann a chur chuig scoileanna a raibh an Ghaeilge á teagasc iontu.
Mar sin, cuireadh na cailíní chuig Clochar na Trócaire agus na buachaillí chuig na Bráithre Críostaí. Lean mé féin leis an Ghaeilge in Ardscoil San Dominic ina dhiaidh sin, agus chaith mé trí shamhradh fhada fhliucha i mBaile na Finne sa Ghaeltacht Láir.
Bhí cónaí orm ar imeall Ard Eoin i gceantar a raibh mórchuid na ndaoine ina bProtastúnaigh agus ina nAontachtaithe. Ní haon iontas é gur mhinic teannas san áit. Cé gur ag tarraingt ar thobair éagsúla a bhí an dá phobal, d'fhás cairdeas idir mé féin agus roinnt de na comharsana Protastúnacha, muintearas atá beo beathach go fóill. Nuair ba ghnách liomsa dul chuig an chamógaíocht nó feiseanna, nó chuig an damhsa Gaelach, is caithimh aimsire de shórt eile ar fad a bhí ag mo chairde Protastúnacha.
Ba ghnách liom cuid de gach samhradh a chaitheamh i gContae Ros Comáin, le tuismitheoirí m'athar. Bhí an tAthair John Joe McGreevy ina chuairteoir rialta sa teach, col ceathrar le m'athair agus scoláire Gaeilge. Ní chluinfeá focal Béarla sa teach nuair a bheadh an tAthair John Joe ar cuairt. Ba mhinic mé faoi dhraíocht ann. Cé nár thuig mé na focail, thuig mé go raibh caidreamh álainn éigin ceilte orm.
Blianta fada ina dhiaidh sin, agus mé ar chuairteanna oifigiúla thar lear mar Uachtarán na hÉireann, ba ghnách liom an Ghaeilge a úsáid i ngach píosa cainte poiblí a rinne mé. Is minic a tháinig daoine chugam i ndiaidh na cainte le hinsint dom gur mhothaigh siad ceangal agus comhbhá ní ba láidre leis an tír de bharr na teagmhála leis an Ghaeilge. Bíonn tábhacht ar leith ag baint leis an chúpla focal i saol an deoraí.
Is iomaí duine in Éirinn a shíleann nach bhfuil acu ach traidhfil bheag Gaeilge. Ach is iontach mar a fhásann agus a fhorbraíonn an cúpla focal nuair a thugann duine faoin Ghaeilge a fhoghlaim arís. Sin mar a tharla dom féin: faoi mar a bheadh mo chuid Gaeilge, a bhí ina sámhchodladh, i ndiaidh í féin a mhúscailt arís.
Mar is faide a bhíonn daoine gan an Ghaeilge a úsáid, mar is deacra a bhíonn sé orthu dul i ngleic léi. Is minic a bhíonn eagla ar dhaoine tabhairt faoin Ghaeilge a fhoghlaim arís. Síleann siad nach bhfuil bunús maith go leor acu, ach is beag duine nach bhfuil stór fairsing focal acu thiar ansin áit éigin sa chuimhne.
I mo chás féin, tháinig mo chumas faoi bhláth nuair a chuaigh mé isteach san Áras. Thug mé faoin staidéar go cíocrach, agus níorbh fhada gur thuig mé go raibh mé ar thairseach saoil eile ar fad, saol litríochta agus cultúrtha a bhí ceilte orm roimhe sin. Diaidh ar ndiaidh, osclaíodh doras dom isteach sa saol sin.
Fuair mé blaiseadh ceart, den chéad uair, de shaibhreas na teanga agus d'áilleacht na litríochta Gaeilge. Bhí mé faoi dhraíocht ag na scéalta agus an fhilíocht. Cé go raibh cuid den saothar léite agam i mBéarla cheana féin, níor leor liom a thuilleadh an t-aistriúchán. An léirstean dubh agus bán a bhí agam ar shaol na Gaeilge, bhí sé anois ildathach, gleoite, glé.
Ní thig liom a mhaíomh go bhfuil m'fhéiniúlacht Éireannach níos láidre anois ná mar a bhí nuair nach raibh an Ghaeilge agam, ach tá tuiscint agus léirstean níos doimhne agam anois ar m'fhéiniúlacht ná mar a bhí riamh.
Is saibhre go mór mo shaol an Ghaeilge a bheith mar chuid de; agus ní miste dom a rá gur boichte go mór a bheadh mo shaol le scór bliain anuas, gan an chairdeas agus an chuideachta agus an chraic a bhí agam as Gaeilge. The competition was open to all and entries were received from all over Ireland and from overseas. After much deliberation on the part of the judging panel, the first prize of €1,500 went to Eloise Ní Ríordáin of Monkstown in Dublin. The runner-up prizes of a voucher for John Gunn’s Camera Shop and a Gaeltacht holiday from Oideas Gael went to Eibhlín Ní hír from Inishowen in Donegal and Frainc Mac Cionnaith from Castlewellan in Co. Down. Tá Luimneach (Limerick as Béarla ) ar an gceathrú cathair is mó in Oileán na ... Luimneach Thar Lear: Oidhreacht Luimnigh Thar Lear ... Táimid i ndiaidh achoimrí ar na seacht léacht a thabharfar ag Léachtaí Cholm Cille 2015 a fhoilsiú ar an suíomh. Is cinnte, i bhfianaise na n-achoimrí seo, go spreagfar mórán machnaimh agus díospóireachta le linn dheireadh seachtaine na comhdhála agus táimid ag súil go mór leis na cainteanna a chloisteáil ar an 13-14 Márta.
Tá lúcháir orainn a fhógairt gurb é Liam Mac Cóil a osclóidh Léachtaí Cholm Cille XLVI: An Scríbhneoir Gaeilge agus Saol a Linne go hoifigiúil ar an Aoine 13 Márta 2015. Acaill Bheag

Oileán beag ar chósta theas Acla is ea Acaill Bheag. Tá teach solais ar a chósta theas. Níl pobal seasta ann ó na 1960í ar aghaidh, ach anois bíonn daoine ina gcónaí ann ar feadh a chuid laethanta saoire. Cuireadh go leor spéise in alt san Irish Times inné le Caoimhe Ní Laighin, inar mhínigh sí an chúis go bhfuil sí tar éis éirí as Facebook. Dírithe ar dhaoine fásta in Éirinn agus thar lear ar spéis leo an Ghaeilge a bheidh an tionól agus deirtear go mbeidh sé ‘an-oiriúnach’ do mhic léinn atá ag plé le cúrsaí Gaeilge nó leis an Léann Éireannach Fúinn | Dictionary of Irish Biography
Is tionscadal taighde é an Dictionary of Irish Biography (DIB) de chuid Acadamh Ríoga na hÉireann. Tá scéal na hÉireann inste ann trí bheathaisnéisí daoine iomráiteacha sa bhaile agus i gcéin a rugadh in Éirinn, theas agus thuaidh, agus iad siúd a rugadh áit eile ach a bhí gníomhach in Éirinn.
Tá eolas ar fáil faoi bheathaí sa DIB ón luathstair go dtí an aois seo. Níl aon neach beo san áireamh ann. Tá cuntais idir 200 agus 15,000 focal ar fad ann, a phléann le daoine éagsúla thar réimse gníomhaíochtaí an tsaoil, idir lucht eolaíochta agus ealaíne, saighdiúirí agus lucht spóirt.
Seoladh an DIB in 2009 tar éis na mblianta fada taighde ag na céadta scríbhneoirí, agus anois tá an leagan ar líne ann ina bhfuil chóir a bheith 11,000 beatha agus é fós ag fás. Foilsíonn an DIB iontrálacha nua ar dhaoine iomráiteacha a d'éag le gairid, agus ar an 'muintir chaillte': na daoine úd a fágadh as an chéad uair ach a bhfuil iontráil tuillte acu.
Chomh maith leis an mbunachar ar líne, tá leagan clóite den DIB ar fáil, agus aon imleabhar déag foilsithe go dtí seo ag Cambridge University Press. Tá roinnt leabhar téamúil foilsithe aige chomh maith ag thugann cnuasach iontrálacha chun cuntas níos doimhne a thabhairt ar fhir agus ar mhná a bhí gafa le himeachtaí, gluaiseachtaí agus imircí stairiúla na hÉireann.
Tá bord comhairleach a dhéanann maoirseacht ar an DIB, agus na comhaltaí seo a leanas air:
Prof Patrick Geoghegan (TCD) (cathaoirleach)
Sean Dorgan MRIA
Prof Margaret Kelleher (UCD)
Prof James McGuire MRIA
Dr Deirdre McMahon (MIC)
Dr William Murphy (DCU)
Dr Margaret O'Callaghan (QUB)
Dr Mervyn O'Driscoll (UCC)
Sir Bruce Robinson
Prof Harry White MRIA (UCD)
Tuairiscíonn bainisteoir eagarthóireachta an DIB chuig Stiúrthóir Feidhmiúcháin Acadamh Ríoga na hÉireann.
Is é An tÚdarás um Ard-Oideachas a thugann maoiniú do thionscadal an Dictionary of Irish Biography. Tógadh an suíomh gréasáin seo, agus déantar é a chothabháil, le cistiú ón Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Leabharlanna Chathair Átha Cliath. 2.7 milliún duine lucht féachana ag an gclár Courage Other Voices, 1.15m a d'fhéach beo air - fáilte curtha ag an Aire roimh na bhfigiúirí | An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta
Léirigh an tAire Madigan a sástacht inniu leis an líon lucht féachana i gcomhar a bhí ag an gclár Courage de chuid Other Voices, an tsraith taispeántas a craoladh beo ar líne le déanaí le cabhair ón Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta agus Intel.
Mar chuid de Courage craoladh ábhar nua-chruthaithe in éineacht le hábhar beo agus ábhar cartlainne agus a ndearnadh eagarthóireacht air chun eispéireas ar leith ar ardchaighdeán fuaime agus físe a chur ar fáil ar gach ardán. Rinneadh dhá thaispeántas a shruthú beo ar líne gach seachtain, gach Dé Máirt agus Déardaoin, ar láithreán gréasáin Other Voices, ar YouTube, Facebook agus ar RTE.ie. Thaispeáin Other Voices ábhar cartlainne ar líne gach Luan, Céadaoin agus Aoine.
Cuireadh sraith clár ar fáil gach seachtain ar feadh tréimhse ceithre seachtaine a thosaigh an 23 Aibreán. In ionad ceoil Whelan i lár Bhaile Átha Cliath, i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann agus i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann a rinneadh an t-ábhar nua a thaifeadadh, de réir Threoirlínte COVID-19. Tosaíodh ag taispeáint Courage freisin ar RTÉ2 ón 7 Bealtaine agus leanfaidh sin gach Déardaoin ag 23:30 go dtí an 7 Iúil chomh maith le hábhar a bheith ar fáil ar an RTÉ Player.
I measc na n-oirfideach a bhí páirteach bhí an t-ealaíontóir a hainmníodh do ghradam Grammy Rhiannon Giddens agus Francesco Turrisi, Ye Vagabonds, Buaiteoirí Ghradam Ceoil Tíre BBC Radio 2, Lisa Hannigan, a ainmníodh do ghradam Oscar, Glen Hansard a bhuaigh Gradam Oscar agus na healaíontóirí iomráiteacha Mango x Mathman, Sorcha Richardson, Caoimhín Ó Raghallaigh, Denise Chaila agus Colm Mac Con Iomaire.
Dúirt an tAire Madigan inniu: "Léiríonn an rath a bhí ar Courage Other Voices nach bhfuil aon mhaolú ar an éileamh atá ar imeachtaí cultúr ainneoin ghéarchéim COVID-19 - agus gur a mhalairt glan atá i gceist. Léirítear arís eile leis seo an tábhacht atá leis an gcultúr chun muintir na hÉireann agus níos faide ó bhaile a thabhairt le chéile agus go bhfuil ríthábhacht leis an gcultúr ó thaobh folláine inchinne agus fisiciúil le linn na tréimhse dúshlánaí seo.
Dúirt Philip King, bunaitheoir Other Voices: "Chuir an chomhpháirtíocht seo leis an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta agus le Intel ar ár gcumas a bheith uaillmhianach agus cruthaitheach i dtaobh tacú le healaíontóirí agus ceangal a dhéanamh le lucht féachana ar fud an domhain sa tréimhse chorraitheach, mhíshocair seo. Léiríodh arís eile le Courage, an tábhacht atá le cultúr agus na healaíona chun daoine a thabhairt le chéile, chun an bhearna eadrainn a laghdú agus domhan a shamhlú agus a bhraistint ar bhealaí eile. Táimid go mór faoi chomaoin ag na healaíontóirí a ghlac páirt i Courage, ag an gcriú agus ag an bhfoireann léiriúcháin a d'oibrigh faoi chúinsí dúshlánacha, agus táimid thar a bheith buíoch d'fhoireann Ghailearaí Náisiúnta na hÉireann, d'fhoireann Leabharlann Náisiúnta na hÉireann agus d'fhoireann Whelan a rinne éascaíocht mhór dúinn ar na láithreacha cultúir íocónacha seo.
Bhí an tionscadal seo mar chuid de rannpháirtíocht leanúnach na Roinne le lucht leanta náisiúnta agus domhanda - áiríodh air sin Cultúr Éireann ag cur aos dána na hÉireann ar ardán ar líne le #ÉireimbunTaithbhithe Áiríodh 120 imeacht sa chlár 6 seachtaine agus d'fhéach 800,000 duine ar fud an domhain air, agus bhí na daoine sin páirteach go gníomhach leis an aos dána ar líne. Is féidir féachaint ar thuairim is 100 taibhiú go fóill ar leathanach Facebook Chultúr Éireann https://events.cultureireland.ie/events/.
Tá Cruinniú na nÓg á reáchtáil ag an Roinn chomh maith, an lá náisiúnta cruthaitheachta saor in aisce do leanaí agus do dhaoine óga suas go 18 mbliana d'aois, agus tá tionscadal ar líne déanta de mar fhreagra ar Covid-19 agus dealú daoine. Braitheadh gurb é an bealach is fearr chun tacú le folláine intinne leanaí agus daoine óga le linn an ama riachtanaigh seo agus chun a léiriú, trínár ngníomhaíochtaí féin, go bhfuil an chruthaitheacht ábalta aghaidh a thabhairt ar dhúshláin shuntasacha, gur beartaíodh dul i mbun Cruinniú digiteach an 13 Meitheamh ina mbeidh breis 460 imeacht. Creidtear gurb é an t-aon imeacht náisiúnta dá leithéid ar domhan é, de bharr go bhfuiltear ag cur Cruinniú na nÓg ar líne in 2020 cuirtear deis an tionscnamh a chur ar ardán ar fáil chomh maith le tacú le rannpháirtíocht idirnáisiúnta, go háirithe i measc an diaspóra le cuidiú ón Roinn Gnóthaí Eachtracha & Trádála agus líonra ambasáidí domhanda na tíre.
Dúirt an tAire Madigan inniu agus í ag caint ar Chruinniú na nÓg "Bhí an-fhonn orm go leanfaí ar aghaidh le Cruinniú na nÓg go háirithe i bhfianaise na dúshlán suntasach atá tagtha chun cinn mar gheall ar dhealú daoine, chun tacú le folláine intinne leanaí agus dhaoine óga na tíre agus a muintir le linn an trátha dheacair seo agus chun a léiriú gur féidir le smaointeoireacht agus gníomhú cruthaitheach cuidiú linn aghaidh a thabhairt ar fiú na dúshláin is deacra. Tríd an gcruthaitheacht agus trí Chruinniú na nÓg a bheith anois ar líne mar fhreagra ar an dealú daoine, tá súil agam gur toradh dearfach a bheidh sa deis seo, ní hamháin chun an teacht atá ag leanaí agus ag daoine óga ar imeachtaí go náisiúnta a mhéadú, ach chun ardán a thabhairt don lá seo agus rannpháirtíocht domhanda níos mó a chruthú." Eoin Kerr, mar ionadaí ag Coláiste Tamhlaíochta Theagaisc, Béal Átha hÉis, ina Mhac Léinn na Bliana ag Teagasc 2007.Bhronn an tAire Tamhlaíochta, Iascaigh agus Bia, Mary Coughlan TD, na duaiseanna, a ndearna FBD Trust Teo urraíocht orthu, i mBaile Átha Cliath inniu, an Déardaoin, 3 Aibreán 2008. An bhfuil aon tuar dóchais don Ghaeilge sna Gaeltachtaí?
(Gaelport 6/3/2011)
Nuair a tháinig an comhrialtas Fine Gael/Lucht Oibre le chéile rinneadar cinneadh a léirigh dom a dearcadh ar an nGaeltacht, agus mar sin ar an teanga féin. Le beagnach deich bliana anuas bhí Roinn na Gaeltachta mar chuid de roinn le béim ar an bPobal beag nó mhór, an Roinn Pobal, Tuaithe & Gaeltachta. D'athraigh Enda Kenny an dearcadh sin leis an cinneadh seo. Is cuid de Roinn eile ar fad é Roinn na Gaeltachta anois, an Roinn Ealaíon Oidhreacht agus Gaeltachta atá ar anois.
An Ghaeltacht i súile an Rialtais
Chaith mé an lá iomlán ar an Luain seo ag Scoil Earraigh do Phleanáil Teanga a bhí eagraithe ag an Dr Colm Ó Giollagáin, Ceannasaí Aonad na Pleanála Teanga in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge san Ollscoil i nGaillimh. Má tá focal amháin a chuala arís agus arís eile i rith na himeachtaí se an focal "pobal" é. Is pobal e an Ghaeltacht. Is pobal atá i mbaol agus is cosúil nach dtuigeann "an barr" .i. na údaráis, é sin.
Bhí eolaithe ó Alba, Gaeltacht na hOileán Thiar, le eolas a roinnt linn ar atá a tarlúint ansin ó thaobh úsáid Gaidhlig na hAlban. Scéal a bhí thar a bheith cosúil le cúrsaí anseo i nGaeilge ach go raibh dlithe, agus an córas ar fad naimhdeach do teanga go dtí go bfuaireadar a Rialtas féin le deanaí nuair a tháinig dearcadh eile ann. An ceist is mó is docha ná ar tháinig sé ró déanach?
Ná labhair é, déan é!
Pobal na Gaeilge i mBéal Feiriste
I measc na cainteoirí a bhí an as Éirinn bhí Feargal Mac Ionnrachtaigh ó Fhorbairt Feiriste a bhí ag caint faoi breith agus fás Gaeltacht Bhéal Feiriste, an athnuachan teanga i mBéal Feiriste. Ar ndóigh is beag tacaíocht, má fhuaradar tacaíocht ar bith, a fuaireadar ó na húdaráis. I ndairíre is a mhalairt de scéal a bhí, agus ar bhealach atá, ann fós. Ach bhí cineál manadh acu a míníonn chuid de a tharla anmsin, "Ná labhair é, déan é!"
An Ghaeltacht mar atá go fóill!
Bhí an-chuid eile a chuala mé i rith an lae. Toradh ar an dian obair atá déanta sa "disciplín" nua - domsa pé scéal é - an Pleanáil Teanga. Scannal atá ann a laghad aird atá a thabhairt don gcorpus eolais atá anois le fáil ag na hUdaráis ón Rialtas anuas. Mar shampla bhí moladh ann bliain nó dhó ó shin ó saineolaithe Scéim Labhairt na Gaeilge a fheabhsú agus a theannadh len é a dhéanamh níos éifeachtaí. Freagra ón Rialtas? Deireadh iomlán a chuir leis.
I ndairíre chuir sé imní agus, chun an fhirinne a rá, an-eagla orm an díneasc agus an dícheangal atá idir na Ranna Rialtais, Oideachas, Imshaoil, Sláinte, Leasa Shóisialaigh, Gaeltacht agus a gcuid gníomhairí agus an bpobal i gcoitinne, go mór mór pobal na Gaeltachta agus na Gaeilge. An rud is measa faoi ná nach bhfuil fhios acu cé chomh aineolach is atá siad sna cúrsaí seo.
Ag deireadh na scoile seoladh leabhair nua le h-ainm an oiriúnach air: An Chonair Caoch. le Conchúr, Brian Ó Curnáin agsu Ciarán Lenoach. Deimhníonn an tAire Dempsey go bhfuil Bealach Iarnróid an Iarthair le dul ar aghaidh. Tá an chéad chéim le hoscailt agus pleanáil le haghaidh an stráice idir Tuaim agus Clár Chlainne Mhuiris le tarlú i mbliana. Ag an gComhdháil ar Bhealach Iarnróid an Iarthair, ... Read on >> Leithdháileadh Bóithre Náisiúnta 2009 Caoineadh Airt Uí Laoghaire

Is éard is Caoineadh Airt Uí Laoghaire ann ná caoineadh fada Gaeilge faoi Art Ó Laoghaire. Eibhlín Dubh Ní Chonaill, bean chéile Airt, a chum.
Meáin.
Rinne Bob Quinn scannán, "Caoineadh Airt Uí Laoire" de scéal an chaointe sa bhliain 1975, bhí Seán Bán Breathnach le feiceáil den chéad uair ar an scáileán mór sa phríomhról mar Art Ó Laoire.
Dán.
Is é "Caoineadh Airt Ui Laoighaire" i measc na dánta is fearr sa 18ú haois. Tá caointeoireacht bunaithe ar eilimint filleatas cosúil le moladh na daoine caillte. Uaireanta, thug na clainne airgead don bhean caoineadh. I gcás Caoineadh Airt Ui Laoghaire, sheas sé amach ón ngnáth-caointeoireacht mar gheall ar na mothúcháin pearsanta.
Mar gheall ar na péindlíthe ní raibh na Caitlicigh ábalta capall a choinnigh arbh fhíu luach níos mó ná £5. Bhí capall maith ag Airt arbh fihú i bhfad níos mó ná £5. Ba mhaith le hAbraham Morris an capall sin a cheannach. B’é Morris ardcheannaire agus tiarna talún. Dhiúltaigh Airt an capall a dhíol do Morris. Mar sin thug Morris dúshlan dó. Is é an duine a bhuaigh an comortas an duine a coinnóidh an capall. Ach sa chás sin, dá mbuafadh Airt Ui Laoghaire an troid, rachadh Morris go dtí na póilíní chun gearán a dhéanamh faoi Airt mar gheall ar na Peindlithe. Faoi sin, bhí Airt sainnithe i gcúrsaí dian.
V1- "B’fhéidir gur aithris Eibhlín na dréachtaí seo os cionn an choirp i gCarraig an Ime."
Thosaigh Eibhlín an dán sin leis an chéad lá. Thaitin sé léi ón gcéad uair a chasadh ar a chéile iad. Tráth rithábhachtach a bhí ann mar sa bhomainte sin d’fhág sí a clann ina intinn mar bhí fhios aici nach raibh a teaghlach sásta leis an gcaidreamh sin.
"‘Mo ghrá go daingean tú!,"
"Lá dá bhfaca thu,"
"Ag ceann tí an mhargaidh,"
"Thug mo shúil aire dhuit,"
"Thug mo chroí taitneamh duit,"
"D’ealaíos óm charaid leat"
"I bhfad ó bhaile leat" "’"
Bhog sí isteach le hAirt i dteach mór i Maigh Chromtha. Phléigh sí saol na bhfuíoll acu. Ni raibh sí clíomhaithe leis an saol a bheidh aici fós. D’fhás sí aníosi dteach beag lena clann. Anois, ní raibh aon oiblegáid aici fiú éirigh go luath ar maidin.
"‘Codladh i gclúmh lachan dom,"
"Go dtíodh dá dtaitneadh liorn" "’"
Thosaigh Eibhlín ag caint faoin lá dheireanach a chaith sí le hAirt, an 4ú lá de mhí Bealtaine 1773. Bhí cuimhní deas aici faoin lá mar bhí cuma dathúil ar Airt. I dtuairim Eibhlín bhí Airt réidh leis an gcath. Ni raibh sé neirbhíseach.
‘"Is cuimhin lem aigne"
"An lá breá earraigh úd,"
"Gur bhreá thiodh hata duit,"
"Faoi bhanda óir tarraingthe;"
"Claíomh cinn airgid,"
"Lamh dheas chalma""’"
Bhí Eibhlín ag iompar linbh arís ag an am a bhfuair Airt bás. Bhí beirt paistí acu roimhe sin - Conchúr agus Fear. Bhí fhios aici go dtiocfaidh an lá i gcúpla bliain nuair a thosóidh na buachaillí ag lorg eolas faoi a nathair. Lá amháin ,bheadh uirthi an scéal a mhiniú dóibh faoi cad a tharla dá nathair agus cén fáth. Ni raibh sí ag tnúth leis an lá sin.
"‘Is nuair thiocfadh chúgham abhaile"
"Conchúr beag an cheana"
"Is Fear Ó Laoghaire, an leanbh,"
"Fiafróid dío go tapaidh"'
V2 - "Nuair a shrioch deirfiúr Airt (ó Chorcaigh) teach an tórraimh in aice Mhaigh Chromtha, fuair sí, de réir an tseanchais, Eibhlín roimpi sa leaba. Seo roinnt den bhriatharchath a bhí eatarthu." " "
Ní raibh deirfiúr Airt ábalta an próiséas crá croí a thuiscint. Bhí sí an fheargach le hEibhlín mar thit sí ina codladh ag an tórramh d’Airt. Dúirt sí nach raibh aon bhean eile sa tír leis an leibheal dímheas a léiríonn Eibhlín d’fhear chéile marbh. Bh’fheidir nach bhfuil clann Airt sásta leis an gcumann freisin.
"‘Ó Chorcaigh na Seolta Go Droichead na Tóime’."
"‘Na raghadh a chodladh ‘na seomra’ Oíche do thórramh’""."
Chosain Eibhlín í féin agus dúirt sí nach raibh sí i gcodladh dian. Bhí sí ag tabhairt dona páistí.
"‘Níor throm suan dom;"
"Ach bhí do linbh ró-bhuartha,"
"‘S do theastaigh séuathu Iad a cur chun suaimhnis""’"
V3 - "Cuireann Eibhlín a mórtas as a fear céile in iúl go lánphoiblí sna dréachtaí seo. B’fhéidir gur aithris sí an méid seo tar éis don chorp a bheith rétithe le haghaidh an adhlactha."
Níor mhaith le hEibhlín a fheisteas dheireanach. B’fheidir go bhfaca sí é i bhfeisteas níos fearr. Chreid sí gur cheart do laoch cosúil le hAirt bheith ag caitheamh éadaí níos fearr.
"‘Mo chara thu is mo,"
"shearc-mhaoin!"
"Is gránna an cháir a chur ar ghaiscíoch"
"Comhra agus caipin"""'
Thuig Airt an eolas faoin troid agus bhi a shaol i mbaol. Is fear an meáite é Abraham Morris. Ba mhaith leis an capall a fháil agus ní raibh aon rud ábalta a sheasamh sa bhealach. Ni raibh aon rud difriúil ar an maidin sin ach na focal a deir Airt nuair a d’fhág sé an teach.
"‘Táimse ag fágáil an bhaile,"
"Is nímóide go deo go gcasfainn."
"Nior dheineas dá chaint ach magadh,"
"Mar bhíodh á rá liom go minic cheana"""'
Léirionn an dán sin an tábhacht an uimhir a thrí. Feicimid an uimhir sin sa scéal ‘Oisín i dTír na nÓg’ freisin le trí lá, trí chéad fear, trí príomhcharachtar, trí sheithreacha, trí ghártha, triúr pháiste’. I lítríocht an bhéaloidis is minic a tharlaíonn rudaí faoi thrí. I "Caoineadh Airt Uí Laoighre" tá an uimhir trí le feiscint le triúr paistí agus na trí tairseach a fhágail. Sa véarsa sin tá muid ábalta na bás a ghoill sé sin go mór uirthi. Chaill Eibhlín triúr paistí agus a deartháir Dónall Mór Ó Conaill.
"‘Mo ghrá thu is mo chumann!"
"‘S ní hé a bhfuair nás dem chine,"
"Ni bás mo thriúr clainne;"
"Ná Dónall Mór Ó Conaill,"
"Ná Conaill a bháigh an tuile,"
"Ná bean na sé mblian’s fiche"'
V4 - "Déanann deirfiúr Airt a caoineadh féin anseo. Nuair a luann sí, na mná óga a bhí mór le Art, spriúchann Eibhlin."
Léirionn an fhile Eibhlín Dubh Ni Chonaill agus deirfiúr Airt na h-éifeacht don bhás ar a shaol. Bhí siad faghta ina dhiaidh agus bhí siad chroibhríste. Phléigh deirfiúr Airt a shaol tar éis Airt agus ní raibh a lán brí na beatha aici anois. Ina tuairim féin ní raibh aon fuaim sa saol faoi láthair. Bhí Eibhlín ag caint faoi mhuintir na haite agus an méas a léiríonn siad d’ Airt gach lá. Phléigh sí go raibh Airt ina athair maith freisin.
Deirfiúr Airt -
"‘Nár fhan friotal id chaol-choin,"
"Ná binneas ag éanaibh""’"
Eibhlín Dubh Ni Chonaill -
"‘Biodh mná na gceannaithe,"
"Ag ulmhú go talamh duit,"
"Óir do thuigidis ‘na n-aigne,"
"Gur bhreá an leath leaba tú,"
"Nó an bhéalóg chapaill tu,"
"Caoineadh Airt Ui Laoighaire"
"Nó an t-athair leanbh tú"""'
V5 - "De bharr constaicídlí, dealraionn sé nár cuireadh Art i reilig a shinsear. Cuireadh an corp o sealadach; agus cúpla mí ina dhiaidh sin, ní foldáir, aistríodh i go mainistir Chill Cré, Co. Chorcaí. B’fhéidir gur chuir Eibhlín na dréachtaí seo a leanas lena, caoineadh ar ócáid an dara adhlacadh."
Thosaigh Eibhlin an chuid sin le t-atmaisfeár an ghruama. Phléigh sí an obair a rinne sí sa teach anois mar bhí Airt imithe. Labhair Eibhlín faoin bó agus gran Art. Ní raibh Eibhlin ábalta bogadh ar aghaidh ina saol anois nó sa tsochaí.
"‘Mó ghra thu agus mo rún!"
"Tá do stácai ar a mbonn,"
"Tá do bha buí á gcrú;"
"Is ar mo chroí atá do chumha,"
"Ná leigheasfadh Cúige Mumhan,"
"Ná Gaibhne Oileáin na bhFionn"""' Ábhar Téacsúil | University College Cork
An leathanach seo a iniúchadh
Sa Ghaeilge tagraíonn an teanga don mhatán méith sa bhéal agus do chóras na hurlabhra a scarann an duine ón ainmhí. Is í an urlabhra a chuireann ar chumas an duine réimsí móra eolais a choimeád agus a roinnt ó bhunriachtanais na beatha go dtí an déantús is ealaíonta. Is í amhábhar gach scéil í agus is léi a nochtann an duine a chuid tuairimí, luachanna, creidiúintí agus mothúchán. Tá leid sa bhfocal 'béaloideas' gur eolas ó bhéal é ach más sa bhéal a mhúnlaítear na focail agus na fuaimeanna is sa chroí agus san aigne a chumtar iad agus a bhaintear ciall astu. Tugann focail sásamh don chluais nuair a bhíonn fuaim faoi leith acu, tugann siad sásamh don aigne nuair a bhíonn ord faoi leith orthu nó brí faoi leith acu. Fágann an cultúr, mian nó meon an phobail, rianta ar a chuid ráiteachais siar aniar tríd na blianta agus bíonn nósanna cainte, pátrúin chéille nó dulanna soaitheanta áirithe orthu. Tugann scoláirí traidisiún béil, insint nó ealaín bhéil nó litríocht bhéil ar an dúchas dioscúrsach seo ina iomláine. Tugann an pobal scéalaíocht nó seanchas air. Ar a shon go mbíonn na focail scéalaí agus seanchaí ag babhtáil ar a chéile sa chaint déantar amach nach mar a chéile ar fad iad i dtraidisiún na scéalaíochta in Éirinn. Is ar bhonn an repertoire nó an stóir, líon na seánraí a bhíonn ar eolas, a dhéantar iad a dheighilt óna chéile, bhí na scéalta fada i stór an scéalaí agus bhí an seanchaí ina n-éamais. Más seanchaí gach scéalaí ach ní scéalaí gach seanchaí.
Seoladh isteach ar thraidisiún béil na hÉireann.
Eolas a chur ar théarmaí léannta.
Eolas a chur ar théarmaí dúchasacha.
Na príomhsheánraí a chur i láthair.
Léann na Scealaíochta
Is annamh a shamhlaítear nuaíocht le béaloideas ach triocha bliain tar éis don Sasanach William Thoms an focal Béarla folk-lore a chumadh bhí an t-eideafón ceaptha ag Thomas Edison. Sa bhliain 1877 d'éirigh leis an rabhán 'Mary had a Little Lamb' a thaifeadadh agus a chur amach arís. I gcionn leathchéad bliain eile bhí bailitheoirí de chuid Choimisiún an Bhéaloidis ar bhóithre na hÉireann agus an t-uirlis throm nua acu á hiompar. Orthu seo bhí Seosamh Ó Dálaigh agus Seán Ó hEochaidh. Thosnaigh scoláirí béaloidis ó thír go chéile ar a raibh sna cartlanna a scrúdú agus a chur i gcomparáid lena chéile. D'aithníodar nósmhaireachtaí insinte, cosúlachtaí nó difríochtaí idir na scéalta éagsúla. Tugtar seánra inniu ar fhoirm faoi leith de scéal a mbíonn cáilíochtaí soaitheanta áirithe le feiscint ann. Bhí práinn le téarmaíocht a thuigfeadh lucht béaloidis go hidirnáisiúnta. Cromadh ar an scéalaíocht agus an seanchas a chlárú agus a rannú faoi lipéadaí áirithe. Chuir Antti Aarne Verzeichnis de Märchentypen le chéile sa bhliain 1910. Chuir sé uimhir agus teideal ar gach scéal faoi seach, thug sé achoimre ar gach scéal nó gach leagan den scéal céanna agus thug sé típ air. Giorrúchán ar phlota scéil atá sa típ. Sa bhliain 1929, leath i bpáirt leis an béaloideasaí Meiriceánach Stith Thompson, chuir sé eagrán nua amach faoin teideal The Types of the Folktale. Bíonn scoláirí béaloidis ag tarraingt ar liosta Aarne-Thompson go mion minic chun scéalta a aithint nó teacht ar leaganacha difriúla díobh. Chuir Thompson atheagar air sa bhliain 1961 agus d'fhoillsigh Reidar Christiansen The Types of the Irish Folktale sa bhliain 1963. Thug Christiansen 'scéal draíochtúil' ar an seánra a dtugtar seanscéal i dtraidisiún béil na hÉireann air.
Is é an seanscéal an seánra is mó sa litríocht bhéil ar fad, ba í an tseod ba mhó i stór an scéalaí í. Ba mhó san oíche gheimhridh ó Shamhain go Bealtaine a ghiorraigh scéalaithe na hÉireann cois iarta i dtithe bothántaíochta lena seanscéalta. Tugadh märchen, focal Gearmáinise, ar an seanscéal nó conte populaire sa bhFraincis. Tagraíonn sé do ghrúpa scéalta a iarann orainn an t-amhras a chaitheamh uainn. Sa Bhéarla tugtar household tale, fairy tale nó folk-tale air uaireanta. Tugann an focal conte le fios nach scéal fírínneach é ach níl na téarmaí seo róchruinn, ní hionann an 'fairy tale' agus an síscéal i seanchas na hÉireann mar shampla agus tagraíonn 'folk-tale' do aon scéal béaloidis. De chionn gur scéal ann féin an seanscéal a bhfuil tréithe suntasacha faoi leith ag gabháil leis is fearr le roinnt scoláirí Scéal Idirnáisiúnta an Iontais a thabhairt air. Is geall le léirmhíniú ann féin an téarma seo, is scéal fada ealaíonta an seanscéal a bhíonn lán de eachtraithe iontacha draíochtúla.
Is scéal idirnáisiúnta é agus bíonn an déanamh céanna air pé tír ina dtarlaíonn sé, go háirithe san Eoraip. Is scéal foirmleach struchtúrtha é a leanann na pátrúin chéanna i gcónaí geall leis. Ar ghrá caitheamh aimsire nó pléisiúir a insítí é. Is i ríocht súgánach na samhlaíochta a thiteann sé amach, i dtír gan am ná aimsir, gan meath gan fás, gan stát gan stair, gan timpeallacht gan todhchaí. Is 'fadó' riamh a thit na heachtraithe amach do charachtair a bhíonn gan ainm gan sloinne. Bíonn domhan an tseanscéil mar a bheadh sé faoi dhraíocht agus é scartha amach ó ghnáthshaol an duine. Áiríodh an scéalaí mar speisialtóir a raibh bua urlabhra agus dánacht ealaíne ann. Bhí sé ina mháistir ar na scéalta fada go léir sa traidisiún béil, scéalta gaisce, rómánsúla agus fiannaíochta a raibh an t-ardmheas orthu in Éirinn. Thóg sé tamall mór na scéalta fada a insint agus dá bhrí sin níor mhór ócáid faoi leith chuige. Ba mhinic iad ar siúl ar an bportach, i mbád iascaireachta, le linn tórraimh, i dtigh an bhuaile, le linn seisiúin bhothántaíochta nó scoraíochta i dtithe áirithe a raibh cáil na scéalaíochta orthu. Ba nós coitianta an chuairtíocht agus bhí a lán téarmaí uirthi ó cheann ceann na tíre, tugadh tithe áirneáin nó céilí orthu. Ba gheall le deasghnáth cleachtadh na scéalaíochta, thugtaí an chathaoir ab fhearr sa tigh don scéalaí agus más 'ar fhear an tí a thit an chéad scéal' ba fhada leis an lucht bothántaíochta go dtosnódh an scéalaí ar a chuid eachtraíochta éachtach ealaíonta aonair.
Tugadh fiannaí ar an dté a raibh na scéalta fada fiannaíochta aige nó aici, cé gur minic a bhí scéalta fada ag mná cosúil le Peig Sayers áirítear gur traidisiún fearúil an scéalaíocht seo. Dá chomhartha san féin luaitear an seanfhocal 'cearc ag glaoch nó bean ag fiannaíocht' ach níl ansan ach tuairim na bhfear. Ba mhinic na scéalta agus na laoithe fiannaíochta ag cur síos ar eachtraithe aon ghaiscígh amháin de chuid na Féinne, An Giolla Maol nó Fionn Mac Cumhaill, Oisín nó Oscar. Tá cáil ar Thóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne i gcónaí. Mhair bliúirí éagsúla den Rúraíocht agus de Sraith na Rithe sa bhéaloideas. Tá ceachta den Táin Bó Cuailnge, scéalta i dtaobh Chú Chulainn, Dhéirdre nó Fhear Diadh ar eolas ag scéalaithe agus seanchaithe go dtí an lá atá inniu ann. Is annamh a chloistear an seanscéal á insint inniu taobh amuigh de chláracha raidió agus de fhéiltí cultúir. Ba mhinic an scéalaí Tom Phaidí Mac Diarmada le clos ar stáitse an Deamar i mBaile Átha Cliath nó ar Raidió na Gaeltachta. Tugann na meáin chumarsáide ré nua saoil do a lán gnéithe den chultúr dúchais.
Taobh amuigh de na scéalta fada is mar sheanchas a thuigtear agus a chuirtear síos ar sciar maith mór den bhéaloideas. Is focal ársa sa Ghaeilge an seanchas agus ní mór ná gur mar a chéile é agus an focal béaloideas féin. Fear nó bean atá sa seanchaí a bhfuil an domhan mór eolais agus eachtraithe aige nó aici ach nár thaithigh an seanscéal. Seanchaí mór i Rinn Ó gCuanach ab ea Míchéal Turraoin nár chleacht an seanscéal. Tagraíonn an seanchas do raidhse seánraí de gach saghas, bíonn seanfhocail, amhráin, tomhaiseanna, rannta, finscéalta, paidreacha, suantraithe, dánta, orthaí, mallachtaí, beannachtaí, logainmneacha, piseoga, creidiúintí, stair agus ginealaigh ina measc. Bhí an Ghearmáinis Sage ag freagairt don seanchas sa téarmaíocht scoláiriúil, ní mar a chéile sage agus an focal Béarla saga a thagraíonn do litríocht ársa an laochais in Éirinn agus i gCríocha Lochlainn.
Eolas ciclipéideach atá sa seanchas, eachtraíocht, míniúchán agus tuairisciú ilchineálach eitneagrafaíoch a bhíonn comhráitiúil, comhluadrach agus a bhaineann le gach gné de shaol an duine. Dá raidhsiúlacht seánraí uile an tseanchais is ar an bhfinscéal is mó a cuireadh béim. Má 'fadó' a thit na seanscéalta amach is le déanaí nó ag am faoi leith a thiteann finscéalta amach. Braitear nó taibhsítear dúinn go mbaineann eachtra an fhinscéil linn agus go bhfuil sé cuíosach cóngarach dúinn. Bíonn finscéalta ag cách, bíonn siad gairid de ghnáth, bunaithe ar eachtra amháin agus lonnaithe in áit faoi leith. Bíonn ana-chuid acu ag taisteal ó cheantar go ceantar agus ó thír go tír agus iad curtha in oiriúint don cheantar nua. Tugtar móitíf ar bhuneilimint an scéil agus is í an mhóitíf a leathann ó áit go háit. Bíonn ainmneacha agus sloinnte na gcarachtair iontu go minic. Tá a lán fosheánraí den bhfinscéal ann, finscéalta a bhaineann le daoine stairiúla nó le h-áiteanna stairiúla, finscéalta a mhíníonn logainmneacha, finscéalta mar gheall ar sprideanna, murúigh nó neacha osnádúrtha eile, finscéalta cráifeacha a bhaineann le naoimh, nó le toibreacha beannaithe.
Tá seánra faoi leith den bhfinscéal in Éirinn a dtugtar síscéal air a phléann leis an ósnádúir sinseartha, síóga, mná sí nó bean an leasa. Ní caitheamh aimsire ar fad na finscéalta, go minic bíonn rabhadh nó teagasc iontu agus is féidir cuimhneamh orthu mar diospóireacht reatha ina bpléitear imní, amhras nó creideamh an duine i leith an tsaoil seo agus i leith an tsaoil eile. Bíonn idir greann, amhras, creideamh agus dáiríre iontu. Is féidir iad a insint ar aon ócáid agus in aon áit. Bíonn cuid acu ársa agus cuid acu nua, tharraing Brunvand áird ar an bhfinscéal urbánach nó comhaimseartha, scéalta reatha comhaimseartha a mbíonn móitífeanna traidisiúnta iontu go minic a scaiptear ní hamháin ó dhuine go duine ach ó ríomhaire go ríomhaire. Bíonn seánraí nó foirmeacha nua den seanchas ag éirí de réir mar a bhíonn an t-am á chaitheamh agus é á leathadh ar bhealaí nua teicnúla dála an raidió nó na teilifíse.
Tagraíonn an traidisiún béil do iomlán an dhioscúrsa dhúchais.
Pléitear leis an traidisiún béil ar bhonn seánra.
Is é an seanscéal an seánra is mó den traidisiún béil agus is ag an scéalaí amháin a bhí sé.
Diomaite don scéalaí agus don scéalaíocht is mar sheanchas a thuigtear cuid mhór den bhéaloideas.
Is é an finscéal an seánra is mó agus tá ana-chuid fosheánraí ann.
Bíonn seanchas ag scéalaithe agus seanchaithe araon.
Delargy, J.H. 1946 'The Gaelic Storyteller with some notes on Gaelic folktales', in Proc.Brit.Acad XXXI, 3-37.
Jackson, K.H. 1936 'The International Folktale in Ireland', Folklore 263-293.
Lüthi, M. 1982 The European Folktale: Form and Nature, Philadelphia.
Ó Cadhla, S. 2000 'Bríonna an tSeanchais: Red Bull nó Tae? An Aimsir Óg.
Ó Ceannabháin, P. 1983 Éamon a'Búrc: Scéalta, An Clóchomhar Tta.
Ó Duilearga, S. 1999 (athchló) 'Irish Tales and Storytellers', in Alan Dundes (eag) International Folkloristics, Rowman and Littlefield.
Ó hEochaidh, S. 1974 Síscéalta ó Thír Chonaill, Baile Átha Cliath, CBÉ.
Ó Sé, C. 2001 Traidisiún na Scéalaíochta i gCorca Dhuibhne, Baile Átha Cliath, Coiscéim.
Thompson, S. 1946 The Folktale, Berkeley, University of California.
Is scéal fada é seo (a) finscéal (b) seánra (c) síscéal (d) seanscéal?
Bíonn an seanscéal ag an seanchaí, fíor nó bréagach?
Cheap William Thoms an t-eideafón, fíor nó bréagach?
Is seanchaí gach scéalaí, fíor nó bréagach?
Cé a d'fhoillsigh The Types of the Irish Folktale? (a) Thomas Edison (b) Seosamh Ó Dálaigh (c) Seán Ó hEochaidh (d) Reidar Christiansen.
Críochnaigh an seanfhocal 'cearc ag glaoch nó …… ag fiannaíocht'.
Cad is 'típ' ann? (a) seánra (b) móitíf (c) finscéal (d) achoimre scéil?
Achoimre scéil
Tharla an scéalaíocht ó Shamhain go …………..?
Cad a thugtar ar an märchen as Gaeilge? (a) finscéal (b) seanscéal (c) típ (d) móitíf?
Freagraíonn an téarma sage don seanchas, fíor nó bréagach?
Tá deighilt déanta i dtraidisiún na scéalaíochta idir an scéalaí ar láimh amháin agus an seanchaí ar an láimh eile. Mínigh agus pléigh an deighilt seo.
Is scéal faoi leith an seanscéal (scéal idirnáisiúnta an iontais). Ainmnigh agus pléigh na príomhthréithe a bhaineann leis.
Cad a thuigeann tú leis an bhfocal 'seanchas' i dtraidisiún na scéalaíochta in Éirinn? Mínigh agus tabhair samplaí.
Scríobh cuntas ar dhá cheann de na téarmaí seo (i) seánra (ii) stór (iii) seanscéal (iv) finscéal.
Is féidir an finscéal a thuiscint mar seánra comhráitiúil sa mhéid is go n-éiríonn sé sa chomhrá idir dhaoine. Pléigh.
Is é a thuigimid le 'creideamh' ná talamh slán a dhéanamh de chumhacht lasmuigh den duine a riarann an domhan agus gach a bhfuil ann. De ghnáth, aithníonn daoine gur Dia nó déithe nó sprideanna de chineál éigin an chumacht sin agus gur gá ómós a thabhairt dóibh. Fágann an creideamh agus an t-ómós sin rian láidir ar aigne agus ar iompar an duine. Is féidir 'reiligiún' a thabhairt ar chreideamh sa chiall sin. Tuigtear 'creideamh' agus 'reiligiún' freisin i gciall níos cúinge, mar chóras creidimh faoi leith a bhfuil bonn institiúidiúil go minic faoi - mar shampla, 'an creideamh Giúdach', 'an creideamh Caitliceach'. Laistigh dá théarmaí tagartha féin, níl aon ní nach féidir le creideamh (sa dá chiall thuas) a mhíniú.
Riarann an creideamh an domhan de réir slat tomhais speisialta: an naofacht. Tá an naofacht bunoscionn ar fad leis an saoltacht. Tá sí éagsúil le haon rud daonna agus cuireann sí fírinne in iúl atá difriúil le hord an duine agus an nádúir. 'Ní adhartar an chloch bheannaithe, an crann beannaithe ina gcáilíocht féin' a deir an scoláire mór Mircea Eliade; 'adhartar iad... mar go dtaispeánann siad rud éigin nach cloch ná crann é, ach an naofacht…' I dteannta na naofachta, tá roinnt bunchoincheapanna eile i léann an chreidimh. Is é is brí le 'miotas' scéal a thugann bunús naofa do rudaí i saol an duine. Bíonn tagairt don chruthú naofa céanna le tuiscint sa 'deasghnáth', ach is i bhfoirm cleachtais ag am faoi leitha í. Agus bíonn pearsana naofa faoi leith sa chreideamh, déithe nó sprideanna de shaghas éigin, a dtagraítear dóibh i miotais agus i ndeasghnátha.
Deintear deighilt idir dhá shaghas creidimh, na 'religiúin stairiúla' a tháinig chun cinn ar an bhfairsinge, i gceantair thirime, ina raibh an tsealgaireacht agus an aoireacht mar shlí bheatha ann. Thuig na daoine ansin gur ón spéir anuas a tháinig an chumhacht ósnádúrtha, agus gur sa spéir a bhí dia uilechumhachtach fireann ann. Is féidir an Chríostaíocht a áireamh ar na reiligiúin stairiúla. Thuig na creidimh sin an t-am mar líne dhíreach go raibh an slánú ina deireadh. D'eascair na 'reiligiúin chosmacha' as timpeallacht a raibh an torthúlacht go flúirseach ann. Bhí an talamh, plandaí, an ghealach, an t-uisce agus an baineannach tábhachtach i siombalachas na reiligiún cosmach. Cuireadh siombal lárnach na torthúlachta in iúl i ndéithe baineanna, agus tuigeadh an t-am i bhfoirm chiorcalach. Tá anáil an dá shaghas creidimh ar an gcreideamh tíre in Éirinn.
Sainmhíniú ar cad is creideamh ann.
Tabhairt isteach ar an gcreideamh tíre in Éirinn.
Gnéithe suaithinseacha den chreideamh tíre a phlé.
Eolas a chur ar roinnt téarmaí.
An Creideamh Tíre
Is creidimh de shórt faoi leith iadsan a dtugtar 'an creideamh coiteann' (nó 'creideamh gnáthdhaoine') orthu. Ciallaíonn 'an creideamh tíre' (nó 'creideamh traidisiúnta' nó fiú 'piseoga') gnéithe de chreideamh na ngnáthdhaoine a bhí seanbhunaithe i saol na tuaithe agus baint acu le slí bheatha faoi leith, go háirithe saothrú na talún, i gcomparáid le gnéithe níos nua-aimseartha den chreideamh. Ar ndóigh bíonn na gnéithe níos nua-aimseartha traidisiúnta freisin, ach cuirtear in iúl gur toradh ar shaol an lae inniu iad seachas ar an seansaol (nó ar 'an saol traidisiúnta').
Tá bunús ilghnéitheach leis an gcreideamh tíre. Tá coda de is féidir a rianú siar roimh theacht na Críostaíochta, coda de a bhfuil bunús Críostaí meánaoiseach leo agus coda de a cruthaíodh níos déannaí. Ag deireadh, is é a nádúr neamhoifigiúil agus a bhaint le gnáthdhaoine seachas leis na héliteanna a dheineann creideamh 'coiteann' de. Is gá é a thuiscint i dtéarmaí sóisialta agus polaitiúla mar níl leithleachas buanseasmhach aige: braitheann a chomharthaí sóirt ar a ionad laistigh den chóras sóisialta i gcoitinne seachas ar ábhar ar leithligh. Níl an meas céanna air is atá ar chreidimh oifigiúla a bhfuil cuid mhaith cumhachta polaitiúla agus sóisialta acu, mar atá ag na heaglaisí. Níl sé neamhspleách más ea ó chreidimh oifigiúla, agus le dhá chéad bliain nó mar sin tá sé ag cúlú roimh iarrachtaí sagart, múinteoirí agus póilíní chun deireadh a chur le 'piseoga', 'seanaimsireacht' agus 'drochnósanna', agus chun na gnáthdhaoine 'a chur i bhfeabhas'.
Is sprideanna iad sióga a bhfuil baint acu leis an torthúlacht. Cé nach bhfuil bunús Críostaí acu, is léir gur cuireadh in oiriúint don Chríostaíocht iad: is iad Aingil an Uabhair a caitheadh amach as Flaitheas Dé de réir an tseanchais iad agus tá cosaint orthu i siombail Chríostaí, srl. Tuigtear iad mar phobal cosúil leis an bpobal daonna agus a bhfuil cuid mhaith de na riachtainisí céanna acu. Is deacair iad a idirdhealú ó dhaoine saolta, ach uaireanta bíonn siad beag bídeach. Is faoin talamh go háirithe a chónaíonn siad, i liosanna nó i gcnoic. Bíonn caidreamh acu le daoine saolta, uaireanta ag cabhrú leo, uaireanta eile ag bagairt orthu. Tá baint acu le dúthaí ar leithligh agus tá seanchas ar chathanna idir shióga dúthaí amháin i gcoinne dúthaí eile, agus barraí maithe an bhliain dar gcionn sa dúthaigh a raibh an bua ag a cuid sióg mar thoradh air. Faoi mar atá i gceist leis an naofacht i gcoitinne, is gá ómós a thabhairt dó shióga - mar shampla le hainmneacha molta ar nós 'na daoine maithe' a thabhairt orthu - agus cuirtear pionós orthusan a chuireann isteach orthu. Tá teorainn shiombalach idir iad agus daoine saolta. Cosnaíonn dea-iompar daoine an teorainn, réabann an drochiompar í agus scaoileann an díobháil isteach i lár an phobail. Fuadach leanaí nó daoine fásta, go háirithe mná tar éis breith linbh, teip ar bharraí nó ar an iascach, bás ainmhithe: sin í an sórt díobhála a chuirtear i leith na sióg, agus de ghnáth peaca duine faoi ndear é. Tá seanchas an-saibhir i dtaobh na sióg agus bailíodh iliomad finscéalta orthu.
Cleachtas solúnta ag am faoi leith, go rialta nó go hócáidiúil, is ea deasghnáth, agus féasta de shaghas éigin á leanúint de ghnáth. Bíonn tagairt don chruthú naofa le tuiscint uaireanta ann, go háirithe i bhféilte. Is féidir féilte a áireamh i measc na ndeasghnátha is tábhachtaí. Cuireann féile an naofacht i gceartlár an phobail agus deineann sí é a athnuachan. Chuige sin, cuireann sí an gnátham ar ceal chun am an bhunúis a chur i ngníomh athuair (mar shampla an Domhnach, a dheineann aithris ar shos Dé tar éis Dó an domhan a dhéanamh). Scaoileann féile an teannas a bhailítear sa phobal i rith na bliana. Lena linn cuirtear deighilteacha an phobail i bhfolach le bréagriocht agus aghaidh fidil a chaitheamh agus le dlúthchaidreamh neamhghnách idir dhaoine (mar shampla Oíche Shamhna nó Lá an Dreoilín), rud a chuireann an bhéim ar aontacht an phobail. Chuaigh daoine thar fóir le bia, deoch agus collaíocht ag féilte agus, dar le Mikhail Bakhtin, chuir sé sin an bhéim ar bhuaine bhitheolaíoch an duine le hais neamhbhuaine an údaráis agus an smachta. Is gnách cosc ar ghníomhaíochtaí áirithe ag féile, an obair i gcoitinne (Dé Domhnaigh), casadh rotha (Lá Fhéile Mártain), srl., comharthaí den ómós a theastaíonn. Daoine óga a bhí chun tosaigh sna féilte, agus thug na féilte caoi dóibh ar chasadh ar a chéile. Ní raibh an chúirtéireacht ná an chollaíocht riamh i bhfad ó fhéilte; chuireadar an bhéim ar leanúnachas an phobail in imeacht na nglúinte.
Ciallaíonn an creideamh glacadh le cumhacht lasmuigh den duine a riarann an domhan agus gach a bhfuil ann.
I bprionsabal is féidir le creideamh gach ní a mhíniú.
Ní bhaineann an creideamh tíre le hiomlán na sochaí.
Eagraíonn creideamh an domhan de réir slat tomhais na naofachta.
Tá gníomhartha Dé nó déithe mar bhonn le creideamh agus loirgítear cumhacht na ngníomhartha sin arís sa mhiotas agus sa deasghnáth.
Bourke, Angela, The Burning of Bridget Cleary: A True Story. 1999.
Danaher, Kevin, The Year in Ireland. 1972.
Ó Duilearga, Séamus, Leabhar Sheáin Í Chonaill. Sgéalta agus Seanchas ó Íbh Ráthach. 1977.
Ó Giolláin, Diarmuid, An Dúchas agus an Domhan. 2005.
Ó hEochaidh, Seán, Ní Néill, Máire agus Ó Catháin, Séamas, Síscéalta ó Thír Chonaill. 1977.
Ó Súilleabháin, Seán, Irish Folk Custom and Belief. 1967.
Baineann an naofacht leis an gcreideamh: fíor nó bréagach?
Ní thugann an creideamh míniú ach ar chuid bheag den saol: fíor nó bréagach?
Ciallaíonn 'piseog' creideamh nach bhfuil údarás eaglaise laistiar de: fíor nó bréagach?
Ciallaíonn 'an creideamh tíre' (a) creideamh na n-éliteanna; (b) creideamh ghnáthmhuintir na mbailte móra; (c) creideamh ghnáthmhuintir na tuaithe?
Creideamh ghnáthmhuintir na tuaithe
Is creideamh Críostaí é an creideamh sna sióga: fíor nó bréagach?
Ciallaíonn 'deasghnáth' (a) caitheamh aimsire; (b) cleachtas solúnta agus féasta ina dhiaidh; (c) searmanas?
Cleachtas solúnta agus féasta ina dhiaidh
Sa chreideamh, deintear talamh slán de chumhacht atá lasmuigh den duine. Cad í an chumhacht í sin?
Cad é an difear idir an naofacht agus an tsaoltacht sa chreideamh?
Deintear idirdhealú idir na reiligiúin stairiúla agus an reiligiúin chosmacha i léann an chreidimh. Cad í an deighilt atá eatarthu?
Mínigh cad is brí leis an gcreideamh tíre. An bhfuil aon bhaint aige leis an gCríostaíocht?
An bhfuil an creideamh tíre neamhspleách ar chreidimh de shórt eile?
Déan cur síos ar na sióga i gcreideamh tíre na hÉireann.
Cad a thuigeann tú leis an bhfocal 'deasghnáth'? Mínigh agus tabhair samplaí.
Baineann an modúl seo leis an réimse ábhartha agus teicneolaíochta den Bhéaloideas. Éiríonn an cineál ábhartha agus teicneolaíochta seo Béaloidis as an gcaidreamh a bhíonn, thar na glúinte, ag pobal daoine ar an dúthaigh agus ar an timpeallacht ina mhaireann siad. Is é nadúr an duine é beatha chorportha a bhaint as an timpeallacht fisiciúil agus an timpeallacht fisiciúil a shaothrú d'aon ghnó chuige sin. Bíonn saothrú seo an bhia ar an mbun-riachtanas ag gach pobal agus bíonn an t-eolas traidisiúnta agus an uirlisíocht traidisiúnta a ghabhann leis an saothrú bia sin faoi an tuath ina bhéaloideas ag an bpobal.
Bun-riachtanas eile don duine féin is ea áitreabh ina mbeidh bogadh agus cosaint ar fáil ar dhéine na timpeallachta agus ar ainmheasarthacht na haimsire. De thoradh, arís, ar shaothrú agus ar thógáil sa timpeallacht is ea a bhíonn an t-aitreabh daona - an teach - ar fáil. Arís bíonn an t-eolas traidisiúnta agus an tógáil traidisiúnta a ghabhann leis an nósmhaireacht logánta tithíochta ina bhéaloideas ag an bpobal.
Díríonn an modúl seo ar uirlis traidisiúnta amháin de chuid saothrú an bhia, an rámhainn, agus ar chineál traidisiúnta an áitribh tuaithe, an teach ceann tuí, mar bhéaloideas ábharga agus teicneolaíochta. Samhlaíocht chruthaitheach a thugann ann don bhéaloideas ábhartha seo ar nós gur samhlaíocht chruthaitheach atá i gceist leis an scéalaíocht agus leis an gcreideamh tíre. Mar thoradh ar an mianach samhlaíochtúil, chruthaitheach seo bíonn an tréithiúlacht chéanna athruithe - ó ghlúin go glúin agus ó dhúthaigh go dúthaigh - le fáil mar an gcéanna i ngach réimse den bhéaloideas: leaganacha éagsúla ar fáil ó áit go háit agus ó am go ham mar thoradh ar chruthaitheacht agus ar chumarsáid daonna.
Léiriú a thabhairt ar chonus gur in oiriúint don timpeallacht fisiciúil is ea a thagann tréithiúlacht an chultúr ábhartha thraidisiúnta chun cinn.
Léiriú a thabhairt ar chineálacha na rámhainne agus an teach ceann tuí.
Léiriú a thabhairt ar dháileadh na gcineálacha den rámhainn agus den teach ceann tuí.
Léiriú a thabhairt ar bheatha shóisialta agus ar bhrí shiombalach na rámhainne agus an teach ceann tuí lasmuigh den réimse teicneolaíochta.
An Rámhainn
Uirlis láimhe (agus coise) is ea an rámhainn. Áis is ea gach uirlis a mhéadaíonn ar chumas láimhe (agus coise) an duine fhéin. Deineadh cuid éigin den saothrú traidisiúnta bídh leis an láimh, amháin, gan aon uirlis a bheith i gceist.
Dob' fhéidir cuid eile den saothrú bia a dhéanamh le huirlis chomh simplí le maide tochailte ar nós an stíbhín nó le péire de mhaidí ar nós an tsúiste.
Leis na mílte bliana is ar an iomaire a deintí an formhór arbhair a shaothrú agus ar an iomaire chomh maith a cuirtí an práta ag fás go traidisiúnta. Uirlis chun iomairí a thógaint sa talamh agus a shaothrú is ea an rámhainn i dtraidisiún na hÉireann agus is cliste, galánta an ceap teicneolaíochta í.
Tá cineálacha éagsúla den rámhainn ar eolas i dtraidisiún teicneolaíochta na hÉireann.
I gCúige Mumhan tá rámhainn sainiúil traidisiúnta ann den chineál "A" sa léaráid "Rámhainní" sna griaingraifeanna.
Tabhair faoi ndeara:
An sáfach fada slím
An lann caol, beagán miasach, ag leathnú síos ar a fad
An mannt ar chuma eirbeall an éisc atá ar bhéal na lainne
An ding adhmaid a ghreamaíonn an sáfach sa lann agus atá mar bhacán nó troitheán don chos in oibriú na rámhainne
An tslí gur aon-taobhach atá an lann ó thaobh dinge agus úsáid coise
I gCúige Uladh tá rámhainn sainiúil traidisiúnta ann den chineál "E" sa léaráid thíos. Tabhair faoi ndeara:
An sáfach gairid.
An trasnán adhmaid i mbarr an tsáfaigh.
An lann leathan, miasach, gan fairsingiú ró-mhór uirthi ar a fad.
An béal díreach atá ar an lann.
Gur le seamanna a ghreamaítear an sáfach sa lann.
An tslí gur lann an dá thaobh atá i gceist ó thaobh úsáid coise.
An tslí gur guailne ar an lann féin is ea an dá bhacán nó troitheán coise.
Cineál eile ó Chúige Uladh is ea an ceann sa léaráid ag "D". An féidir leat na difríochtaí idir é agus an ceann go bhfuil "E" leis a fheiscint?
Sáfach níos faide, gan trasnán.
Lann níos caoile agus níos fuide, beagán.
Cam in ionad cuair a bheith sa lann ó bharr go béal.
Níos lú seamanna a bheith ag greamú an tsáfaigh sa lann.
Is coitianta an téarma "spád" ar an rámhainn i gCúige Uladh. Sa Mhumhain is mó a bhíonn an téarma "rámhainn" in úsáid. In Iarthar na hÉireann tá téarma eile arís le fáil; an téarma "laí*". Tá dhá shampla den "laí le feiscint sa léaráid thuas "B" agus "C" atá leo sa léaráid. Tá "C" i bhfad Éireann níos mó, níos troime, níos láidre ná D. Mar sin féin tá tréithe comónta acu. Tabhair faoi ndeara:
Sáfach fada ag reamhrú go mór ag an bun.
Is é an reamhrú a ghreamaíonn an sáfach sa lann gan ding ná seama.
Cuid den sáfach féin is ea an bacán nó an troitheán coise.
An sál reamhar os cionn cúl na lainne a chuireann go mór le neart úsáidíochta na huirlise.
Tá na cineálacha éagsúla sin go léir in oiriúint don talamh ar a mbíonn said in úsáid. Tá na tréithe a bhaineann leo tagaithe chun cinn mar gheall ar an ngaol seo idir an uirlis, an obair a deintear léithe agus an domhan fisiciúil ar a mbíonn an obair á dhéanamh. An cineál "C" sa léaráid, mar shampla. Tháining an cineál seo den Laí Mhór chun cinn in Oirthuaisceart Chonnachta agus IarDheisceart Uladh (Co. Liatroma; Co. an Chabháin) mar a bhfuil mórán den chré fluich, throm, chlochach le fáil nárbh fhéidir a shaothrú go héasca le rámhainn níos lú ná níos eadroime.
An Sleán:
Sampla níos fearr fós den tslí go dtagann uirlisí chun cinn in oiriúint don timpeallacht agus ar bhonn na cruthaitheachta samhlaíochta is ea an sleán. Cineál an-speisialta ar fad den rámhainn is ea an sleán. Le haghaidh baint na móna a bhíonn sé in úsáid. Bíonn mar a bheadh sciathán ag gobadh amach ón lann i gcás an tsleáin, rud a fhágann ar chumas an té atá ag baint, an mhóin a ghearradh go beacht agus fóda slachtmhara a sholáthar.
Tabhair faoi ndeara gur beatha don tine i dteach an teinteáin a bhíonn á shaothrú leis an sleán nuair is beatha don gcorp a shaothraíonn an rámhainn de ghnáth
Gur geall le íomhá nó suaitheantas is ea í ar chóras beatha na ndaoine. Pearsa sainiúil ar stáitse na staire Éireannaí is ea "an spailpín fánach", an sclábhaí imirceach oibre ag saothrú dos na feirmeoirí láidre agus dos na tiarnaí talún. An cur agus an bhaint a dheineadh na spailpíní seo is leis an rámhainn a bhídís ag obair. Tá páirt chomh mór agus chomh lárnach ag an rámhainn i saol agus i dtraidisúin na hÉireann, go stairiúil.
Úirlís í an rámhainn a bhfuil mórán le hinsint aici i dtaobh saoil agus cultúir na ndaoine
An Teach Ceann Tuí
Bíonn áitreabh an duine mar a bheadh uirlis ann; áis agus réiteach teicneolaíochta ar mhaithe leis an mbeatha chorportha a chosaint agus a dhéanamh compordach. Ar nós na rámhainne tá an teach ceann tuí chomh maith ina íomhá ar shaol traidisiúnta na ndaoine in Éirinn. Teach beag feirme d'aon úrlár amháin a bhíonn i gceist anseo. Tá cistin mhór i lár baill ann agus dhá sheomra codlata - ceann ag gach binn.
Teach an Teinteáin an t-ainm teicniciúil ar chineál áitribh eile. Ceann de chineálacha seanda áitribh na hEorpa is ea é. Is é an teinteán príomh-ghné an fhoirgnimh tí tré chéile. Sort lár-phoinnte is ea an teinteán; Thart timpeall air a tharlaíonn an chuid is mó ar fad d'obair an tí agus is timpeall air chomh maith a bhíodh caidreamh sóisialta daoine le linn caitheamh aimsire na scoraíochta nó an áirneáin.
Tá cineál de theach an teinteáin ar eolas san Eoraip agus in Éirinn ina mbíodh ainmhithe - an bhó, abair -istigh sa teach céanna leis na daoine. Bóitheach a tugtar ar a leithéid d'fhoirgnimh. Tabhair faoi ndeara sa ghrianghraf "Bóitheach" thíos:
Gur teach dronuilleogach ar aon úrlar é.
Gurb é an gnáth-leagan amach de thrí sheomra atá ann.
Gur í lár baill atá an chistin agus an teinteáin, mar is gnáthach.
Nach bhfuil aon fhuinneog ar an seomra atá ar chlé an dorais, an seomra is fuide síos ón teinteán: seomra na bó.
An cineál is lú den teach ceann tuí, ní bhíonn ann ach aon seomra amháin. Is é seo, go minic, an cineál aitribh a bhíodh ag na spailpíní nach raibh aon talamh acu féin agus a bhíodh ag obair dos na feirmeoirí móra. Is léir ón ngrianghraf "Teach an Teinteáin" thíos gur ar fhalla an bhinn atá an teinteán sa chás seo. Cineál an-bhocht eile de theach an teinteáin is ea an t-áitreabh a bhí tógtha de fóid mhóna.
Tabhair faoi ndeara ná fuil aon simné le feiscint ar an teach sa ghrianghraf "Teach Ceann Tuí" thíos. Tabhair faoi ndeara chomh maith gur le téad a choimeádtar an díon tuí in áit. Bhí an nós seo maidir le ceangal le téad le fáil go fóirleathan san iarthar agus grsa tuaisceart mar a mbíonn gálaí gaoithe láidre ann go minic.
Tuí ba choitianta ar fad mar ábhar don díon i gcás teach an teinteáin ach má bhí ábhar oiriúnach eile flúirseach sa dúthaigh bhaintí úsáid as san - ar nós gur úsáideadh sclátaí cloiche sa Bhuireann, i gCo an Chláir. Arís anseo sa ghrianghraf "An Díon Cloiche", oiriúnú don timpeallacht fisiciúil á léiriú.
Tréith suimiúil a bhaineann le tithe teinteáin in Iar-Thuaisceart na hÉireann ná an "chailleach", mar a tugtar air coitianta. Is é atá i gceist ná, mar a bheadh log ar fhalla na cisteanach, in aice na tine - spás go bhféadfaí leaba a chur isteach ann - do dhuine breoite nó do sheanduine, beirt go mbeadh teas agus comhluadar de dhíth orthu i seomra codlata.
Ar nós na rámhainne, léiríonn an teach ceann tuí tréithe an bhéaloidis i gcoitinne - cruthaitheacht agus éagsúlacht mar fhreagairt ar an timpeallacht fisiciúil. Cloch, cré, móin mar bhun-ábhar tógála; Tuí, luachair, cloch mar ábhar don díon.
Arís, ar nós na rámhainne, tá galántacht agus áilneacht i gceist leis an uirlis mhór, choimpléacsach is ea teach an tinteáin.
Más ag gabháil ar an dtimpeallacht a bhíodh an rámhainn, á shaothrú ar mhaithe le beatha a bhaint de, is cineál timpeallacht ann féin, timpeallacht chultúrtha, é an tigh ceann tuí. Ag an am céanna amháin, íomha is ea é den timpeallacht fisiciúil ina sheasann sé agus stáitse is ea é do shaol na ndaoine ar gach leibhéal - fisiciúil, sóisialta, aestéitiúil, samhlaíochtúil. Sa rámhainn agus sa tigh ceann tuí tá againn seoda den bhéaloideas.
Éiríonn béaloideas na teicneolaíochta as an ngaol agus as an gcaidreamh a bhíonn idir phobal agus an timpeallacht fisiciúil ina maireann said.
Saothrú an bhia agus soláthair an áitribh an dá bhun-riachtanas agus an dá bhun-fheidhm don teicneolaíocht.
Mianach cruthaitheach samhlaíochtúil atá san teicneolaíocht agus sa chultúr ábhartha ar nós na ramhainne agus teach an teinteáin.
Próisis beo i gcónaí is ea an teicneolaíocht traidisiúnta - le héagsúlachtaí loganta ag léiriú éifeacht na timpeallachta ar an gcultúr ábhartha.
Léiríonn na cineálacha éagsúla den rámhainn tréithe seo an bhéaloidis i gcoitinne.
Léiríonn teach an teinteáin na tréithe céanna béaloidis - oiriúint agus éagsúlacht - ina chuid bun-ábhair, ina thógáil agus ina feidhmiú sóisialta.
Seoda den réimse ábhartha béaloidis is ea an rámhainn agus an tigh ceann tuí ar aon dul le seoda den réimse scéalaíochta agus den réimse creidimh.
Ó Cuileáin, L.M. (1976) An Saol in Éirinn. Aistrithe ag Tomás Ó Laoi. Baile Átha Cliath; Oifig an tSoláthair.
O' Neill, T.P. (1977) Life and Tradition in Rural Ireland. Londain; Dent.
An Rámhainn:
Bell, J and M. Watson (1986) Irish Farming: Implements and Techniques 1700-1950. Edinburgh; John Donald.
Ó Danachair, C (1963) 'The Spade in Ireland' i mBéaloideas 31, 98-114.
O' Sullivan, J.C. (1970). 'Slanes: Irish Peat Spades' i A. Gailey agus A. Fenton (eag.) The Spade in Northern and Atlantic Europe.Belfast; Ulster Folk Museum. 221-42
An Teach Ceann Tuí:
Gailey, A. (1984) Rural Houses of the North of Ireland. Edinburgh; John Donald.
Glassie, H. (1982) 'Home' i.e. Caib. 13 de Passing the Time: Folklore and History of an Ulster Community. Dublin; O Brien Press. 327-424.
Ó Danachair. C. (1975) Ireland's Vernacular Architecture. Cork; Mercier.
Cé an ceann acu seo nach ainm eile é ar an rámhainn (a) spád, (b) iomaire, (c) láí ?
Cé an taobh den tír ina mbíonn an t-ainm 'láí' á thabhairt go coitianta ar an rámhainn (a) Cúige Uladh, (b) Cúige Connacht, (c) Cúige Mumhan?
Cad tugtar coitianta ar an gcuid adhmaid den rámhainn (a) lann, (b) súiste, (c) sáfach?
'Lámhchrann' is ea ainm eile ar chuid áirithe den rámhainn. Cén chuid? (a) an bacán, (b) an treasnán, (c) an sáfach?
An sáfach
Tá an 'lann aon-taobhach' le fáil go tipiciúil i gcás na rámhainne i gCúige Uladh, fíor nó bréagach?
Go minic i gCúige Uladh is le seamanna a ghreamaítear an dá chuid den rámhainn le chéile, fíor nó bréagach?
Rámhainn an-speisialta le haghaidh baint na móna is ea (a) an sleán, (b) an láí mhór, (c) an stíbhín?
Leagan amach ciorcalach a bhíonn ag an 'teach ceann tuí' in Éirinn, fíor nó bréagach?
Is é an gné is tábhachtaí den 'teach ceann tuí' nó de 'theach an teinteáin' ná (a) an díon, (b) an teinteán, (c) an doras?
An teinteán
Is é is 'bóitheach' ann ná (a) teach na mbó, (b) teach adhmaid, (c) teach ina mbíodh idir dhaoine agus ba ina gcónaí?
Teach ina mbíodh idir dhaoine agus ba ina gcónaí
Cé an méid úrlár a bhíonn sa 'teach ceann tuí'? (a) dhá úrlar, (b) a dó nó a trí úrlar, (c) aon úrlar amháin?
Aon úrlar amháin
Bíonn 'an chailleach' le feiscint sa teach traidisiúnta (a) i gCúige Mumhan, (b) in oirthear na tire, (c) san iar-thuaisceart?
San iar-thuaisceart
Úsáidtear téada chun an díon tuí a chosaint i ndúichí (a) stoirmiúla, (b) fliucha, (c) grianmhara?
Stoirmiúla
Cé an ábhar eile seachas 'tuí' nó 'luachair' a bhíodh in úsáid don díon tí sa Bhuireann i gCo an Chláir? (a) móin, (b) cré, (c) cloch?
Tabhair cuntas ar dhéanamh agus ar úsáid na rámhainne agus mínigh an réimse éagsúlachta a ghabhann léi.
Scríobh aiste ghairid ar an teach traidisiúnta, 'teach an díon tuí', ag tagairt don stair a bhaineann lena fhorbairt agus don réigiúnachas a bhaineann lena thógáil. Bíodh tagairt agat do shamplaí faoi leith den a bhfuil i gceist.
Is féidir a rá go bhfuil feidhmeanna bunúsacha éagsúla leis an teicneolaíocht traidisiúnta. Abair céard iad an dá bhun-fheidhm agus tabhair cuntas ar chuid dengcultúr ábhartha lena gcuirtear na bun-fheidhmeanna i gcrích - uirlisí agus áitribh, cuirim i gcás.
'Bíonn an teach traidisiúnta ag freagairt dá thimpeallacht'. Mínigh agus léirigh.
'Tá taobh chruthaitheach, shiombalach, shamhlaíochtúil leis an gcultúr ábhartha'. Pléigh agus léirigh i gcás na rámhainne.
Tras-scribhinní
Seo sampla de thras-scríobh atá déanta ar iascaireacht, ar bhabhláil, ar sheanchas agus ar cheol i measc nithe eile.
An Fheirmeoireacht Maidir le Lá le Bríde Cúrsaí Iascaireachta
An Bhabhláil Deasghnátha Báis
Is samplaí iad seo a tógadh ón 'Archive', iriseán Thionscnamh Béaloidis Chorcaí, seo roinnt foilseacháin as Gaeilge. Comhrá (B2) Dóibh siúd a bhfuil caighdeán ard Gaeilge acu agus atá ag iarraidh í a chleachtadh go neamhfhoirmeálta agus cur lena stór focal. In addition to the outdoor walks, the experience incorporates elements of the traditional culture, language and heritage that are intrinsic to daily life in Connemara. Seanfhocail na hÉireann aistrithe go hEmojis! < Meon Eile
Seanfhocail na hÉireann aistrithe go hEmojis!
An mbaineann tú úsáid as emoji? Ná habair nár chuala tú trácht orthu!
Cé go bhfuil na pictiúir bheaga seo in úsáid i gcumarsáid ar na fóin chliste go mór i measc na n-óg agus i measc an dreama sin nach bhfuil chomh hóg céanna, táthar ann nár chuala trácht orthu fós.
Ní thuigim ó thalamh an domhain conas mar a tharla sin ach bí cinnte go bhfuil siad le feiceáil i ngach áit. Tháinig na pictiúir ghleoite seo chun cinn san Áis ar dtús agus scaip a n-úsáid le déanaí ar fud an domhain tar éis theacht na straoiseog:-).
Murb ionann agus straoiseoga is pictiúir ar leith na hemojis a mbaineann gach córas oibriuchán ciall éagsúil astu. Mar sin feicfear leaganacha éagsula sna haipeanna nó ar facebook nó twitter.
Tá gach saghas ruda i gceist aghaidheanna sásta, damhsóirí, seamróga, steallairí, fóin, bia, foirgnimh. Baintear úsáid astu le spraoi thart le téacs léamh focalach!
Nuair a fógraíodh le déanaí go raibh Apple agus Unicode (an dream a shocraíonn caighdeán na n-Emojis do chomhlachtaí) le siombail úra Emojise a chruthú, cinn a léireoidh daoine le saghasanna éagsúla craicinn orthu is scéal ollmhór a bhí ann.
Tá an aip snapchat tar éis scata emoji a chur amach chomh maith agus sa leagan is déanaí de iOS 9.1 (córas na niFón) beidh na hEmoji seo thíos i gceist.
Réimse Emojis
Tá na scéalta seo tar éis go leor tráchta agus sásaimh a tharraingt ar na meáin shóisialta.
Mura dtuigeann sibh an tarraingt atá ag Emojis, bainigí triail astu! Táim lánchinnte go mbainfidh sibh taitneamh as na pictiúir bheaga seo a shá isteach i do chumarsáid phearsanta, is mór an spraoi iad!
Tá rud eile a dhéantar leo chomh maith agus sin scéalta a insint agus ealaíon a chur i lathair.
Ag REIC, oíche filíochta a eagraítear i mBaile Átha Cliath agus áiteanna eile, cuireadh i láthair an tslua dánta i bhfoirm téacs agus ansin na dánta céanna aistrithe go hEmojis. Is bealach nuálach a bhí ann léargas ar leith a fháil ar na dánta. Coinnítear lena leithéid!
Mar sin smaoiníos gur chríonna an rud é seanghaois na nGael a thabhairt ar aghaidh chuig an meán cumarsáids is nuaí. Gaelic (Irish) Club 64 Devonshire Street Surry Hills, Sydney Australia Lá: Gach Luan Am: 6 i.n. go dtí 8 i.n. Tuilleadh eolais De bharr ar an olc ní raibh Gaelscoil ar bith ar liosta de 52 scoil a fuair scéal an tseachtain seo go bhfuil siad cóiríocht le déanamh ar a bhfoirgneamh. Beidh sé seo ar an naoú Éigse ar fhichead a dhéanfaidh ceiliúradh ceolmhar ar shaol agus ar amhránaíocht Dhiarmuda Uí Shúilleabháin, an t-amhránaí ó Chúil Aodha i nGaeltacht Mhúscraí a cailleadh sa bhliain 1991. Bhí cáil agus meas ar Dhiarmuidín as feabhas a chuid amhránaíochta agus as an sárchumas a bhí ann a leagan féin a dhéanamh d’amhráin. Bhí cáil náisiúnta air as an repertoire amhrán a bhí aige, amhráin agus stíl amhránaíochta a tháinig ó chroí thraidisiún amhránaíochta Mhúscraí agus ó thar teorainn aniar ó pharóiste Chill Garbháin i gCo. Chiarraí – stór amhrán i nGaeilge, i mBéarla agus amhráin mhacarónacha.
Gach bliain ó 1992 tagann amhránaithe, ceoltóirí agus daoine le dúil acu san amhránaíocht agus sa cheol Gaelach le chéile as gach cearn den tír, agus ó thar lear, chun sult a bhaint as an amhránaíocht agus as an gceol dúchais i dteannta a chéile, ar stáitse agus i measc an phobail i Múscraí.
Bígí ár leanúint ar na meáin shóisialta sna seachtainí atá romhainn mar a bheidh eolas ar scoth na n-amhránaithe agus ar thogha na gceoltóirí a bheidh againn don gceolchoirm mhór ar an Satharn 05 Nollaig @ 21:00-22:30 ar-líne.
Fáiltítear roimh fhiosrúcháin go dtí Rúnaí Choiste Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin: Cormac Ó hAodha 087 7812115 nó eolas@eigse.ie Beidh an pacáiste seo mar áis luachmhar d’aon duine atá ag iarraidh níos mó Gaeilge a úsáid ina ngnáthshaol, go háirithe lena gcuid páistí” I measc postanna eile a bhíodh aige, chaith sé ón mbliain 1974 go dtí an bhliain 1978 ina Riarthóir Ginearálta ar Chomplacht Amharclannaíochta na hÉireann (Irish Theatre Company) agus na blianta 1963-1965 ina Bhainisteoir ar an Damer. Eagraítear na Torthaí Foghlama T1 i gCuraclam Teanga na Bunscoile faoi na snáitheanna céanna i nGaeilge agus i mBéarla araon, agus tá Torthaí Foghlama breise ann maidir le foghlaim agus forbairt na Gaeilge i scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge. Deir an Roinn Oideachais nach mbeidh eolas cruinn acu go dtí luath sa bhliain seo chugainn faoi thionchar an chórais nua díolúintí ar líon na ndíolúintí a cheadaítear
Dé Máirt, Meán Fómhair 29 2020 ag 5:57 am
Bhí díolúine ón nGaeilge ag 11% de dhaltaí Ardteiste 2020.
Bhí díolúine ó staidéar na Gaeilge ag 6,911 den 60,419 dalta a rinne Ardteist na bliana seo, ardú 7% ar líon na ndaoine a raibh díolúine anuraidh acu.
De réir anailís atá déanta ag Tuairisc.ie ar fhigiúirí nua a fuarthas ón Roinn Oideachais, 4,169 nó 60% de na daltaí a raibh díolúine acu ó staidéar na Gaeilge, rinne siad staidéar ar nuatheanga Eorpach eile amhail an Fhraincis agus an Ghearmáinis.
De na daoine a fuair díolúine ón nGaeilge ach a rinne staidéar ar theanga eile, deacrachtaí foghlama ba chúis le bronnadh na díolúine i gcás 60% acu, nó 2,264 dalta.
De réir na bhfigiúirí nua a fuair Tuairisc.ie ón Roinn Oideachais tháinig ardú 7% ar líon na ndaltaí a raibh díolúine ón nGaeilge acu i mbliana i gcomparáid le anuraidh, cé nár tháinig ach ardú 2.7% ar líon na ndaltaí a rinne an Ardteist.
Bhí díolúine ón nGaeilge ag 6,464 den 58,787 dalta a rinne Ardteist na bliana seo caite.
Léirigh taighde a rinne Tuairisc.ie níos luaithe an mhí seo nach bhfuair 18% de na daltaí a fuair gráid mheasta don Ardteist i mbliana aon mharc don Ghaeilge mar nach raibh siad cláraithe d'aon scrúdú Gaeilge.
10,704 dalta de 60,419 dalta ar fad nár chláraigh do scrúdú Gaeilge i mbliana. De réir na bhfigiúirí nua, bhí díolúine ag 65% de na daoine nár chláraigh do scrúdú Gaeilge.
Tháinig córas nua díolúintí nua isteach ag tús na scoilbhliana i Meán Fómhair na bliana seo caite, ach deir an Roinn Oideachais nach mbeidh eolas cruinn acu faoi thionchar an chórais nua go dtí luath sa bhliain seo chugainn nuair a bheidh an t-eolas go léir i dtaobh na ndíolúintí bailithe ó na scoileanna.
D'admhaigh an Roinn Oideachais in 2018 go mbíonn 40% de na díolúintí ón nGaeilge a thugtar do dhaltaí "mícheart" agus tugadh an córas nua isteach anuraidh. Mhaígh an Roinn go gcinnteodh an córas nua gur rud "annamh agus eisceachtúil" a bheadh i ndíolúine ón nGaeilge feasta.
Fuair an Roinn Oideachais aighneachtaí ó eagraíochtaí éagsúla mar chuid den phróiseas comhairliúcháin faoi chóras nua na ndíolúintí agus bhí a bhformhór mór i gcoinne na n-athruithe.
Bhí dhá thrian de na haighneachtaí scríofa a fuair an Roinn Oideachais i gcoinne ceann de na hathruithe is conspóidí a cuireadh ar an gcóras – an cinneadh go bhfágfaí faoin bpríomhoide feasta díolúine ón nGaeilge a cheadú.
Fág freagra ar 'Ardú eile tagtha ar líon na ndaltaí Ardteiste a raibh díolúine ón nGaeilge acu'
Colin Ryan Déardaoin, Deireadh Fómhair 1 2020 ag 6:01 am
Cúpla ceist. Cá mhéad dalta atá in ann comhrá a dhéanamh i nGaeilge tar éis pas a fháil san Ardteist? Cá mhéad múinteoir Gaeilge atá in ann comhrá a dhéanamh sa teanga? Dé hAoine, Bealtaine 1 2015 ag 11:37 am
'Creación' Dé Sathairn 2 – 5 Bealtaine, Seanhalla Naomh Antoine, Bóthar Chluain Tarbh, Baile Átha Cliath
FÉILE CEOIL: 'Féile Chois Cuain', 1- 4 Bealtaine, Cluain Cearbán, Co.Mhaigh Eo. Deireadh seachtaine amhránaíochta, ceoil, agus damhsa atá geallta i mbaile Chluain Cearbán an deireadh seachtaine seo. Féile dhátheangach iontach í seo, atá ag tarraingt scoth an gceoltóirí agus na n-amhránaithe ó chuile chearn den tíre chuici ar feadh scór blianta. Tá cáil ar an fhéile bhliantúil as scoth na cuideachta agus seisiúin cheoil, mar a gcuirtear fáilte roimh an uile dhuine. Beidh ceardlanna ceoil á reáchtáil sna huirlisí traidisiúnta i rith an lae Dé Sathairn, chomh maith le ceardlanna amhránaíochta agus dhamhsa seit. I measc na mbuaicphointí sa chlár, tá ceolchoirm ar leith ar siúl Dé Domhnaigh ag a 4in sa Halla Paróiste, 'Trasna na dTonnta', a dhíríonn ar cheoltóirí agus amhránaithe a rugadh thar lear nó atá ag cur fúthu in áiteanna eile seachas in Éirinn. Ar an ardán tráthnóna Dé Domhnaigh, beidh Emma Sweeney, Orlaith McAuliffe, Martin Dowling, Christina Dowling, Claire Egana agus Paul Gallagher. Tuilleadh eolais: https://www.feilechoiscuain.com/
Aisteoirí Mhíobhaigh, Na Dúnaibh, Tír Chonaill a léireoidh an dráma nua-scríofa "Cuairt an Uachtaráin" le Proinsias Ó Cuilinn
FÉILE DRÁMAÍOCHTA: 'Féile Náisiúnta Drámaíochta 2015', Dé hAoine 1 Bealtaine – Dé Domhnaigh 3 Bealtaine, Amharclann Chois Fharraige, Conamara, Gaillimh. Beidh scoileanna ó na ceithre chúige páirteach san Fhéile Náisiúnta Drámaíochta an deireadh seachtaine seo, atá á eagrú ag an gComhlachas Náisiúnta Drámaíochta. Ar stáitse, beidh compántais drámaíochta ó scoileanna Gaeltachta éagsúla – ina measc, scoileanna as Tír Chonaill, Conamara, Corca Dhuibhne, Múscraí agus An Sean-phobal sna Déise, chomh maith le Baile Átha Cliath, Ceatharlach agus Baile Átha Luain. Seacht ndráma ar fad a bheidh á léiriú agus beidh réimse leathan imeachtaí, idir scéalaíocht agus scéaldrámaí, ar an ardán mar chuid d'imeachtaí 'Éigse na Féile' le linn na deireadh seachtaine. Anocht ag a 8in a sheolfaidh Joe McHugh, Aire Stáit na Gaeltachta, an fhéile a sheoladh go hoifigiúil. Déanfaidh an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, Gradaim na Féile a bhronnadh Dé Domhnaigh ag searmanas á chraolfar beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta óna 9in. Is é Máirtín Mac Donnchadha a bheidh ina fhear a' tí agus is iad Síle Nic Chonaonaigh agus Muiris Ó Súilleabháin a dhéanfaidh moltóireacht ar na drámaí. Eolas breise: Seán Ó Morónaigh, Stiúrthóir an Chomhlachais: 087 2324036
CÓISIR: 'Cóisir sa Chlós', Dé hAoine 5 Bealtaine, 7in, Áras na nGael, 45 Sráid Doiminic, Gaillimh. Más maith leat tús spraíúil a chur le deireadh seachtaine saoire bainc, beidh Benji Revelation, Will Softly, Slick Normal, Sacca Roots, Authentic Jamaican i measc na nDJanna a bheas ag casadh ceirníní ag cóisir chlós an árais. Cuireadh síneadh leis an chlós le deireanas, rud a fhágann go bhfuil sé níos mó agus thar a bheith feiliúnach do chóisir faoin spéir. Chomh maith le ceol, cuirfidh 'Jamica Joes', bia ar fáil don slua. Tosaíonn an ceol ag a 7in agus tá saorchead isteach don chéad 50 duine isteach an doras.
SEÓ: 'Creación' Dé Sathairn 2 – 5 Bealtaine, Seanhalla Naomh Antoine, Bóthar Chluain Tarbh, Baile Átha Cliath. Seó dátheangach (Portaingéilis agus Béarla), ilghnéitheach, a bhfuil taibhiú aeir, damhsa, filíocht agus drámaíocht fite fuaite ann. Foireann de cheathrar déag atá taobh thiar de; is léiriú spleodrach é seo ar scéal suite i ndomhan osréalach, san fharraige agus in airde sa spéir, mar a bhfuil ainmhithe osnádúrtha. Is í Miriam Needham, (Smidiríní, Na Rúin agus Branar) atá ar dhuine de na príomhaisteoirí. Tá an léiriú feiliúnach do pháistí thar 9 mbliana d'aois. Léiriú le Dying Breeds é seo a bheas le feiceáil go dtí an 5 Bealtaine. Cead isteach: €10 Tuilleadh eolais: https://www.emilyaoibheann.com/
SEISIÚN LEIS NA PÍOBAIRÍ: 'Joe McKenna, Paul Bradley, Dermot Byrne agus Dermot McLoughlin', Dé Máirt 5 Bealtaine, The Cobblestones, Margadh na Feirme, Baile Átha Cliath. Píobaire amháin Joe McKenna atá i measc na gceoltóirí a bheas ag seinm Dé Máirt sa Cobblestone. Is ceoltóirí Uladh ar fad atá ina theannta; an boscadóir Dermot Byne as Inis Eoghain, an fidléir Dermot McLoughlin as Doire agus Paul Bradley as Ard Mhaca. 'Line up' den scoth in ionad den scoth a mheallann lucht féachana a thugann éisteacht mhaith i gcónaí don cheol. Tá an ceolchoirm seo á reáchtáil uair sa mhí ag Na Píobairí Uilleann a thugann ardán do phíobairí agus do cheoltóirí eile. Cead isteach: €12 Tuilleadh eolais: https://pipers.ie/events/2015/05/session-with-the-pipers-15/
FOLK CLUB: 'Gerry O'Connor agus Giles Le Bigot', Dé Céadaoin 6 Bealtaine, Amharclann 'An Táin', Dún Dealgán, Co Lú. Beidh fidléir Dhún Dealgán Gerry O'Connor i dteannta a sheancharad Giles Le Bigot, giotáraí aitheanta as an Bhriotáin agus iad i mbun ceolchoirme i mbaile dúchais Gerry. Tháinig an bheirt seo le chéile i 'Lá Lugh', banna a raibh ceoltóirí móra Oirialla Gerry O'Connor agus Eithne Ní Uallacháin (nach maireann) bainteach leis. Foinn éagsúla ó Éirinn agus an Bhriotáin, idir nua agus sean, a bheas le cloisteáil. An chéad cheolchoirm i sraith ceolchoirmeacha a thabharfaidh an bheirt iontach seo timpeall na tíre. Tá an ceolchoirm seo á chur i láthair ag Folk Club an Bonnán Buí. Tuileadh eolais: https://www.facebook.com/events/810187325728338/
FÉILE CULTÚRTHA: 'Féile na Bealtaine', 30 Aibreán – 4 Bealtaine, Ionaid éagsúla, Daingean Uí Chúis, Ciarraí. Tá féile chultúrtha bhaile an Daingin faoi lánseol, seoid bheag d'fhéile a bheas ar siúl as seo go ceann ceithre lá. Ó thaobh an cheoil amháin de, tá sárchlár curtha le chéile a bhfuil plúr na gceoltóirí luaite leis, ina measc Delorentos, Fiachra Garvey, The Vanburgh Quartet and Austrian Fiddlers, Ré, R.S.A.G mar aon le ceoltóirí ón cheantar, ina measc Caoimhín Ó Raghailligh agus Cian Ó Cíobháin. Mar is dual d'Fhéile na Bealtaine, beidh imeachtaí litríochta ar siúl fosta. I mbliana, beidh Donal Ryan, Sara Baume, Doireann Ní Ghríofa, Ailbhe Ní Ghearbhuigh agus máistir an Haiku Gabriel Rosenstock i measc na n-aíonna. Le breis agus 100 imeacht san iomlán, tá iontais sa chlár a rachadh i bhfeidhm ar chách, idir óg agus aosta. Ar cheann acu siúd, beidh agallamh poiblí Dé Sathairn, i dTeach na Cúirte (The Courthouse), ag 7.45in, áit a mbeidh an craoltóir agus scannánóir aitheanta Philip King i mbun cainte le réalta RnaG Cian Ó Cíobháin, agus ar colúnaí le Tuairisc é. Tuilleadh eolais: https://feilenabealtaine.ie
SEOLADH TAISPEÁNTAIS agus LÉAMH FILÍOCHTA: Taispeántas 'trí-theangach' agus léamh filíochta, ag oscailt Dé hAoine 1 Bealtaine, 6.30in, Sa Lab, Baile an Daingean, Ciarraí. Taispeántas a phósann Gaeilge, Gàidhlig agus Béarla le chéile i bhfoirm físe, fuaimiúla agus ealaíonta. Comhfhiontar é seo idir Máire Bhreathnach (Ceoltóir/Cumadóir), Sheena Graham-Georger (Físealaíontóir), Angelica Kroeger (Scannanóir/Dearthóir Fuaime), Meg Bateman (Aistritheoir/File) agus Bríd Ní Mhóráin (File). Mar chuid den seoladh, beidh léamh filíochta ag an oscailte Dé hAoine,1 Bealtaine ar 7 i.n. agus arís ag imeacht de chuid Féile na Bealtaine Dé Domhnaigh, 3 Bealtaine ar 3 i.n. Tuilleadh eolais: https://www.anlab.ie/
LÉACHTAÍ: 'Léachtaí na Fearsaide', Déardaoin 7 Bealtaine, 7-8in, Dánlann Gerard Dillon, Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach, Bóthar na bhFál, Béal Feirste. Sraith léachtaí é seo a dhíríonn ar ghnéithe éagsúla de stair agus d'oidhreacht Bhéal Feirste. 'Logainmneacha na Fearaisde' a bheas faoi chaibidil ag Aodán Mac Póilín sa léacht seo, fear a bhfuil saineolas aige ar an ábhar. Imeacht saor in aisce é seo. Tuilleadh eolais: https://www.culturlann.ie/event/placenames-aodan-mac-poilin/
TAISPEÁNTAS: ''Ó Dhúiche Mhúscraí', ar taispeáint go dtí an 4 Meitheamh, Dánlann Gerard Dillion, Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach, Bóthar na bhFál, Béal Feirste. Uair sa bhliain, tagann ealaíontóirí Mhúscraí le chéile chun aird a tharraingt ar an réimse ealaíne a bhíodh á chleachtadh go forleathan thart faoi cheantar Mhúscraí. I mbliana, tá saothair le Bernadette Ní Choitir, Helen NíChuill, Maura Whelan, Máire Ní Shúilleabháin agus Pauline Dodds ar taispeáint, Robert Rasmussen, Meredith Flandreau, Suzanne O'Sullivan agus Marie Foley. Tuilleadh eolais: https://www.culturlann.ie/event/o-dhuiche-mhuscrai/
CAMCHUAIRT NÁISIÚNTA: 'Ré' i dteannta 'Tunes in the Church', 1-17 Bealtaine. Beidh ceoltóirí Ré i mbun ceoil in Ionad Ealaíona Triskel gCorcaigh anocht, an chéad cheann de sa tsraithcheolchoirmeacha a thabharfaidh mórcheoltóirí traidisiúnta chuig séipéil éagsúla timpeall na tíre. Grúpa é Ré a d'eascair ó Rian, fiontar ceoil agus damhsa. Liam Ó Maonlaí (Pianó agus guth), Cormac Ó Beaglaoich (Consairtín), Eithne Ní Chatháin (Fidil agus Guth), Maitiú Ó Caiside (Píoba Uillinne) agus Peter O'Toole (Olldord) atá taobh thiar de Ré. Más maith leat blaiseadh a fháil den cheol a bheas le cloisteáil acu, tabhair cluas lena gcéad albam (faoin teideal céanna), a thaifeadadh i Séipéal San Nicólas i nGaillimh, áit a mbíonn ceolchoirmeacha an tsamhraidh 'Tunes and the Church' ar siúl. Tuilleadh eolais: https://www.facebook.com/events/938328619533834/ turas amháin: Cath na n-amhrán
Cath na n-amhrán
http://www.panceltic.ie/gallery.asp
Bhuel, níor ghnothaigh siad an príomhdhuais, mar Áine agus Seoirse, ach ghnothaigh siad go maith. Bhí an halla i gCeatharlach dubh le daoine, agus scaifte ina seasamh ag cúl an tí chomh maith, ag Comórtas na n-Amhrán Nua-chumtha san Fhéile PhanCheilteach.
Bhí gach amhrán an-éagsúil ón cheann a chuaigh roimhe ná ón cheann a tháinig ina dhiaidh. Bhí banna rac-cheoil ag Cymru, mar thús. Breizh, ceol leathchlasaiceach ina dtraidisiún féin le cór. Kernow (an buaiteoir) le bailéad, duine aonair. Mannin le caoineadh, amhránaí agus duine eile ar an mhéarchlár. Éire le Seoirse leis féin. Áine thíos i measc an tslua leis an cheamara. Agus banna ag Alba, meascán idir rac agus 'come all ye'.
Bhuaigh Kernow. An fear óg a sheas leis féin. Ach mheas mé go raibh bua agus éacht bainte amach ag gach éinne a chuaigh ar an stáitse sin sular leag siad cos ann.
Mar sin de ní comhbhrón a dhéanaim le hÁine agus le Seoirse, ach comhghairdeas. Níor bhuaigh sibh an cath ach bhain sibh an cogadh. Go n-éirí go geal libh an t-am seo arís an bhliain seo chugainn! Bhí Tomás ina aoi speisialta oíche Dé Sathairn nuair a bhailigh muintir na háite le chéile chun bliain eile a cheiliúradh. Sheol Marcas Mac Domhnaill, Cathaoirleach an Chomharchumainn, nuachtlitir an pharóiste – Dialann Mhóire agus ghabh sé buíochas le Seán Ó Cinnéide, eagarthóir agus Feargal Mac Amhlaoibh a chur an iris i gcló. Tá cóipeanna ar fáil saor in aisce agus is fiú cóip a fháil. Bhí ard-oíche cheoil ann agus bhí gach aon duine sásta leis an mbia breá a chuir Áine agus a foireann ar fáil. Go mbeirimid beo ag an am seo arís! ‘Anuas ar sin, tá Madigan tar éis tuairimí leatromacha a chur faoi bhráid an phobail maidir leis an Lucht Siúil agus praghasanna tithíochta ina ceantar féin. Ná déanaimis dearmad go bhfuil cúram an chultúir agus oidhreachta uirthi mar aire chomh maith.
Cé gur mionlach de mhuintir na hÉireann iad, tá a gcultúr agus oidhreacht féin ag an Lucht Siúil. Tá polasaithe stáit, ar a bhfuil an bhéim ar an asamhlú, tar éis an Lucht Siúil a bhrú go himeall na sochaí.
I gcomhthéacs an stáit Sé Chontae is Fiche, tá sé scanallach go gceapfaí sa ról ina bhfuil sí duine leis na tuairimí aineolacha seo, agus gur cuma sa tsioc léi faoi labhairt na Gaeilge.
Ach, ní chuireann sé iontas orainn ag an bpointe seo. Tá na ceapacháin mhaslacha seo nasctha go dlúth le heaspa freagra bríomhar, láidir faoi dhíothú leanúnach na Gaeilge ón gcóras stáit ón bpobal Gaeilge é féin. Tá Misneach ag moladh go dtapófar an deis an bhliain seo chugainn bliain agóide a reáchtáil chun dúshlán a thabhairt maidir leis na ceapacháin, an Ghaeltacht agus go leor leor eile.’ Luadh freisin an “infheistíocht mhór” atá déanta ag an Údarás i gcomhar le hinstitiúidí tríú leibhéal i gcontaetha Gaeltachta le cúrsaí trí Ghaeilge a chur ar fáil i réimsí éagsúla le go mbeidh céimithe le Gaeilge ann a bhfuil na scileanna acu a theastaíonn ó na comhlachtaí Gaeltachta. Tháinig gníomhaithe Gaeilge le chéile ag suíomh an ionaid úir Ghaeilge agus chultúir sa Seamlas in Ard Mhacha le fáilte a chur roimh an Giro d’Italia inné. I measc na ndaoine a bádh ar an Lusitania bhí an fear a ndeirtear faoi gurbh é a chum an chéad opera Gaeilge riamh. Ba as Cathair Saidhbhín, Ciarraí do Thomas O’Brien Butler agus ba é a scríobh ceol an opera ‘Muirghéis’ a léiríodh san Amharclann Ríoga i mBaile Átha Cliath i mí Nollag na bliana 1903 den chéad uair – agus den uair dheiridh. Bhí a ainm ar liosta de dhaoine móra le rá a bádh sa tragóid a d’fhoilsigh an Irish Independent le gairid. Nov 2015: 1 3 Ionsaithe ar 13 Fhéile San Seáin, 9 2 St Thomas a Becket, Wandsworth, 10 2 Corn Uí Chon Cheanainn, 11 2 Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2015, 12 2 Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg, 13 2 Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016, 14 2 Séasúr stoirm ghaoithe RA agus Éire 2015–16, 2 3 Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016, 3 3 Kate Middleton, Bandiúc Cambridge, 4 2 Adenandra, 5 2 Acradenia, 6 2 Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016, 25 2 Strictly Come Dancing (sraith 13) Stiallchart�n grinn i nGaeilge na hAlban at� aistrithe go B�arla is ea Gomaith, a dh�anann cur s�os ar shaol agus ar sc�alta eachtra�ochta Mac n Ollie. Read more Ó tháinig an grúpa ag Teacht Chun Cinn Líonraí i Márta 2008, tá Myers sheol níos mó ná 40 sraith nua, lena n-áirítear 20 le haghaidh Eolaíochta Mhuir nIocht, agus déileálann sé daingnithe cláir mhóra le Morgan Freeman, Whoopi Goldberg, agus Paula Zahn. Bhí a tionscnaimh cláir nua mar thoradh ar na torthaí láithreach - Ainmníodh Eolaíochta Cainéal an líonra # 2 do Trom agus déanann Rudaí nua agus bhí lucht féachana ID # 1 cainéal is fearr leat sa 2009 Beta staidéar Taighde Aitheantais Brand. B’fhiú dul i gcomhairle leis na bunscoileanna friothálacha ar mhaithe le spriocanna foghlama na Gaeilge ag leibhéal rang a sé a chinntiú. Tá uair na cinniúna tagtha do na cainteanna atá ar bun le bliain anuas idir RTÉ agus TG4 faoi sholáthar nuachta Gaeilge an dá stáisiúin. Ó LAOGHAIRE, Donnchadh (1877–1944) | ainm.ie
ainm eile An Muirneach Buadhach
dáta breithe 21 Eanáir 1877
dáta báis 3 Aibreán 1944
áit bhreithe Doire an Chuilinn, Co. Chorcaí
áit bháis Eochaill, Co Chorcaí
ardoideachas Ollscoil Lováin, an Bheilg
Donnchadh Ó Laoghaire [tuismitheoir]
Peig Ní Bhuachalla [tuismitheoir]
Bhí aicme bheag amháin ar chuir athbheochan na Gaeilge cor rómánsúil ina saol. Ógfhir mar Dhonnchadh a bhí ag sclábhaíocht leo ar an bhfeirm i mbreac-Ghaeltacht nó sa Ghaeltacht féin tharla dóibh faoi cheann bliana go raibh siad ag múineadh nó ag timireacht nó ag cumadh filíochta.
I nDoire an Chuilinn, Baile Bhuirne, a rugadh Donnchadh ar 21 Eanáir 1877. Bhí feirm bheag ag a mhuintir. Le Gaeilge amháin a thóg a thuistí, Donnchadh Ó Laoghaire agus Peig Ní Bhuachalla, é. Béarla amháin a bhí ar siúl i scoil Bharr d'Inse. Bhí sé ag obair ar an bhfeirm go dtí 1899 ach ó 1898 i leith bhí sé ag cur suime i scríobh na Gaeilge. Fuair sé post sclábhaí i gCorcaigh le muintir Dwyer, Beamish & Crawford. B'fhéidir gurbh é Seán Ó Faoláin (Johnny Wayland), an píobaire cáiliúil a bhunaigh Cumann Píobairí Chorcaí in 1898, a d'áitigh air aistriú go Corcaigh. Ó Sheán a d'fhoghlaim sé an phíb uilleann. Ceoltóir maith a bhí ann. Sheinn sé ag Coirm Cheoil na Féile Pádraig i Halla na Banríona, Londain, in 1907. Ba mhaith a sheinneadh sé ar an gcláirseach agus ar an bhfliúit freisin. D'oireadh sé dá ghnó go minic dreas a sheinm i ndiaidh óráide ag feis nó le linn dó bheith ag timireacht. Bhí sé sách maith chun go n-iarrfaí go minic air craoladh ar Radio Éireann ó 1926 i leith.
In 1901 thug Conradh na Gaeilge post múinteora taistil i Ros Comáin dó. Ó Nollaig 1902 go Aibreán 1905 bhí sé ag timireacht i gCorcaigh agus as sin go Nollaig 1906 sa Chlár. I mbun a ghnó ansiúd tharla lá i bhFraoch é, in aice Shráid na Cathrach, gur cheannaigh ann ó sheanbhean ar £12 píb uileann álainn de dhéantús na ndeartháireacha Uí Mhaoldomhnaigh. Do dhuine de mhuintir Vandaleur a deineadh iad in 1837. Tá siad anois san Ard-Mhúsaem.
Ar an 1 Márta 1907 chuaigh sé go dtí Ollscoil Lováin chun Fraincis agus Gearmáinis a fhoghlaim. Níor leis ab fhaillí craobh den Chonradh a bhunú ann Domhnach Ciníse 1907. Chaith sé trí mhí freisin in Ollscoil Dijon agus sé sheachtain inCologne. Nuair a thug sé a dhintiúir abhaile leis fuair sé post láithreach mar ollamh le Gaeilge, Fraincis agus Gearmáinis i gColáiste Chnoc Mheilearaí. Chuaigh sé as sin in 1909 go dtí an coláiste nua cónaitheach a bhíothas i ndiaidh a bhunú sa Rinn. Tamall de bhlianta ansin go dtí gur aistrigh sé go Loch Garman mar a raibh sé ag teagasc sa Chonradh agus i Scoil na mBráthar ar dtús agus ansin, ar feadh an chuid eile dá shaol oibre, i gColáiste Pheadair. Bhí páirt mhór aige i saol cultúrtha an bhaile sin ach nuair a d'éirigh sé as obair in 1942 chuir sé siopa seandachtaí ar bun in Eochaill. B'as an áit sin dá bhean Éilís de Búrca a phós sé i Samhain 1909. Bhí sé eolach ar sheandachtaí agus go háirithe ar chloig. Ní raibh clog dá sheandacht in Eochaill ársa nach bhféadfadh sé a dheisiú. D'éag sé ann ar 3 Aibreán 1944.
Idir 1898 agus 1908 scríobhadh sé dánta agus aistí in Irisleabhar na Gaedhilge, Fáinne an Lae, Banba, United Irishman, An Gaodhal, agus An Claidheamh Soluis. Bhuaigh sé duais san fhilíocht ag Oireachtas 1900. I measc na leabhar a d'aistrigh sé tá: Eachtraí an Ghiolla Mhóir (1936) (Swift); Eachtra an Impire agus a chuid éadaigh (1939) (Grimm agus Anderson); Feoil agus Ceol (1939) (Anderson); An Fáinne Draoidheachta (1939); Lios na Sídhe (1939);An Péarla Dubh (1952) (Sardou). Foilsíodh Donnchadh Ó Laoghaire, Doire an Chuilinn: a shaol agus a shaothar (1997) le Séamus S. de Vál. bainistíocht faisnéise i gco. chorcaícás-staidéar ar thacaíocht an údaráis do bhard na ngleann, comhlacht bainistíochta faisnéise i mbéal átha an ghaorthaidh, co. chorcaí.ainm an chomhlachta bárd na ngleann teo. déanann an grúpa bárd na ngleann trádáil faoin ainm bárd, agus cuireann seirbhísí ar fáil faoi na hainmneacha seo: bardwrite, freastal, gaeltalk, litriocht. suíomh béal átha an ghaorthaidh. deontas cíos ar an bhfoirgneamh, deontais fostaíochta agus oiliúna. dátaí tacaíocht leanúnach ó 1999. tionscadal is comhlacht bainistíochta faisnéise é bard na ngleann atá lonnaithe i ngaeltacht chorcaí. déanann sé trádáil faoin ainm bard, agus cuireann an comhlacht seirbhísí éagsúla ar fáil faoi na hainmneacha seo a leanas: bardwrite seirbhísí scríbhneoireachta teicniúla agus seirbhísí bainistíochta tionscadal á gcur ar fáil do chomhlachtaí tf (i mbéarla) freastal seirbhísí aistriúcháin ó bhéarla go gaeilge á gcur ar fáil gaeltalk oiliúint sa ghaeilge á cur ar fáil dúsáid phearsanta nó ghnó litriocht tráchtáil leictreonach ar-líne á cur ar fáil, chun foilseacháin agus ceol as gaeilge a cheannach is comhlacht dinimiciúil, cruthaitheach é bard, agus tá duaiseanna éagsúla buaite ag an gcomhlacht as a chur chuige nuálaíoch i dtaobh múineadh teanga. ar na duaiseanna seo, tá: an 5ú comhlacht tf is mó fás in éirinn sa 2005 deloitte technology fast 50 awards (#80 san emea) sme cork comhlacht na bliana 2004 buaiteoir sage ict business makeover 2005 duais eorpach na dteangacha le gaeltalk.net 2005 duais fondúireacht an údaráis i 2000 agus i 2003 tá bard ar na comhlachtaí tf is rathúla, ní hamháin sa ghaeltacht, ach in éirinn. tá foirgneamh á léasú ag an údarás do bhard ó 1999, agus chuir an túdarás deontais fostaíochta agus oiliúna ar fáil freisin. torthaí deir stiúrthóir bainistíochta bard, tomás mac gearailt: chruthaigh bard gur féidir le comhlacht atá lonnaithe sa ghaeltacht a bheith san iomaíocht sa mhargadh domhanda. tá conarthaí sa scríbhneoireacht theicniúil buaite againn i gcoinne iomaíocht idirnaisiúnta. chruthaigh litriocht.com margadh do leabhair ghaeilge in os cionn 55 tír, an tsín, an éimín agus an tsáir. tá freastal.ie ar cheann de na soláthraithe aistriúcháin ghaeilge is mó dá bhfuil ann. chuir an túdarás oifigí dardchaighdeán ar fáil dúinn i mbéal áthan ghaorthaidh, agus oibrímid leo ar bhonn leanúnach ar thionscnaimh éagsúla. ionchas is comhlacht bainistíochta faisnéise dinimiciúil, atá ag fás go tapa, é bard, agus tá roinnt cliaint fortune 500 ar fud an domhain ag an gcomhlacht. féach http://www.bardnangleann.com.bainistíocht faisnéise i gco. chorcaí Seachas sin dar leis gur cheart an Ghaeilge agus Albainis Ultadh a chur chun cinn i gcomhthéacs straitéis do theangacha seachas le reachtíocht. Imeachtaí is DéanaíOsclóidh naisc suíomhanna gréasáin seachtrachaJohn GrantCork Opera House, Corcaigh (28 Ean)SilentTown Hall Theatre, Gaillimh (24 Lún)Brick Flicks WorkshopsRoscommon Arts Centre, Ros Comáin (23 Lún–24 Lún)Cad atá ar féachaint ar gach Ón bpobal aníos ar cheart do teacht – tharla sé roimhe nuair a bhunaigh Gearóid Ó Cairealláin agus Eoghan Ó Néill Lá/Preas an Phobail breis is 30 bliain ó shin anois. Tá 17% (121 as 724) d’iar-bhunscoileanna na tíre ag cur 100% dá ndaltaí ar aghaidh chuig an gcóras tríú leibhéal i láthair na huaire agus de réir shraith na bliana seo, tá 11 Gaelscoil mar chuid den fhigiúir sin: Gradam Gaeltachta ar Aniar TV – urraithe ag Údarás na Gaeltachta Gradam Iar-Ghaeltachta ar Bricín – urraithe ag Oifig Fiontair Áitiúil Chiarraí Bhí eolas maith ag Yeats freisin ar iarthar na hÉireann mar gur tógadh i Sligeach é. Bhí slí bheatha á baint amach aige an uair sin ag déanamh líníochta agus sceitseála d’iris agus do nuachtáin ach níorbh fhada go mbeadh a ainm in airde aige mar dhuine de na healaíontóirí ba mhó cáil sa tír. As an Ísiltír í Claire de Haas agus as Ceanada é Brock Montgomery
Dé Céadaoin, Eanáir 26 2022 ag 8:47 pm
Tá beirt roghnaithe le dul i mbun oibre ar an mBlascaod Mór i nGaeltacht Chorca Dhuibhne.
As an Ísiltír í Claire de Haas atá 27 bliain d'aois agus as Ceanada é Brock Montgomery atá 29 bliain d'aois. Bhíodh Brock ag imirt haca go gairmiúil agus tá comhlacht éadaigh á rith anois aige.
Post é seo a mbíonn an-tóir air agus de ghnáth tagann na céadta iarratas. Seo an tríú bliain ag an mbeirt seo cur isteach ar an deis cónaí agus obair ar an oileán cáiliúil.
Choinníodar i dteagmháil leis an lánúin a bhíonn i bhfeighil na fostaíochta seo, Alice Hayes agus Billy O'Connor, agus suim mhór á leiriú i gcónaí acu an post a dhéanamh agus bhíodar sin in ann an post a phlé leo ar líne agus é a thairiscint dóibh. Is garmhac é Billy O'Connor le Peter Callery, an dlíodóir ón Daingean arbh leis cuid mhór den oileán tráth.
Beidh an bheirt i bhfeighil chaifé agus lóistín an oileáin ón 1 Aibreán go dtí mí Dheireadh Fómhair.
Beidh daoine in ann an bheirt a leanúint ar na meáin shóisialta agus iad ag ullmhú agus ag tabhairt faoina saol nua ar an mBlascaod.
Táthar ag súil go mbeidh daoine in ann dul ar cuairt ar an oileán arís faoin 1 Aibreán.
Fág freagra ar 'Beirt roghnaithe le dul i mbun oibre ar an mBlascaod Mór'
Feargal Mac Amhlaoibh Déardaoin, Eanáir 27 2022 ag 12:32 pm
Gan focal Gaeilge nó Gaolainne ag ceachtar acu a léiríonn tábhacht agus ról na teangan i leith stair agus oidhreacht an Bhlascaoid ag lucht eagraithe na bpost seo. Is íorónta é gur ar 1 Aibreán a thosnoidh a dtréimhse oibre. Agus nach aisteach nach bhfuil aon ní le rá ag na páirtithe leasmhara i gcúrsaí an Bhlascaoid faoin easnamh seo nuair is duine nó comhlacht príobháideach atá i gceist, ach tapaidh go leor chun tabhairt faoin gComhairle Contae nó aon eagraíocht stáit dá dtarlódh a leithéid?
Amhairghin Dé hAoine, Eanáir 28 2022 ag 3:47 pm
Tá an fhírinne inste ag Feargal. Dá mbeinn ag iarraidh cuairt a thabhairt ar an oileáin, bheinn ag súil le taithí teanga ann. Tá cáil ar an oileán mar gheall ar Pheig agus 'An tOileánach' thar rud ar bith eile. Bhíos ag smaoineamh faoi chuairt a thabhairt ar an mBlascaod Mór le linn an tsamhraidh ach ní dóigh liom go mbeadh mórán tairbhe i gceist leis anois. Guím gach rath ar an mbeirt a bheidh i gceannas ach is trua é go mbeidh an lámh in uachtar ag an Sacs-Bhéarla ar an mBlascaod Mór. Gleann Cholm Cille

Baile in Éirinn is ea Gleann Cholm Cille. Tá sé suite sa Ghaeltacht in iardheisceart Chontae Dhún na nGall.
Tá ceanncheathrú Oideas Gael suite sa bhaile, chomh maith leis "An Clachán", díol turasóireachta a thaispeánas an saol mar a bhí sna 18ú, 19ú agus 20ú céadta in Iarthar Dhún na nGall, chomh maith le siopa ceardaíochta agus caifé a bheith ann. Ritheann an cosán siúlóide "Conair Cholm Cille" tríd an bhaile fosta.
1914
Sa bhliain 2016, bhí 217 daoine ina gcónaí ann. Taispeántar sonraí fá dtaobh d'athruithe ar an daonra sa tábla seo thíos: An Mhagh, Contae Dhoire

Is baile suite i gContae Dhoire í an Mhagh (Béarla: "Eglinton" agus "Muff" san am a caitheadh). Bhí
3,165 duine ina gcónaí sa bhaile de réir an Daonáirimh sa bhliain 2001. Fobhaile de chuid Dhoire Cholm Cille atá ann. Tá aerfort na cathrach úd in aice na Maí. Dráma comhaimseartha faoi mháithreachas agus draíocht Is dráma Gaeilge comhaimseartha é Dún na mBan Trí Thine le hÉilís Ní Dhuibhne atá á léiriú in Amharclann na Taibhdheirce agus in Ionad Uí Dhonnchadha in OÉ Gaillimh faoi láthair mar chuid d'Fhéile Idirnáisiúnta Ealaíon na Gaillimhe 2017. Tá Gabriel Rosenstock ar dhuine de na scríbhneoirí is fearr agus is bisiúla atá ag saothrú i ngort na filíochta sa lá atá inniu ann, agus tionchar nach beag aige ar dhomhan litríochta na hÉireann ón gcéad uair a chuir sé peann le pár. Agus ábhar á ullmhú le cur i láthair na scoláirí as Gaeilge áfach, ní mór a chinntiú go mbeadh sé cruinn, mar a bhí i bhformhór na gcásanna. Sheol an PorterShed an leabhrán Pioc Suas Mé: Teic ag bricfeasta speisialta ar an Aoine, 28 Aibreán ag an PorterShed, An Fhaiche Mhór, Gaillimh. Cuirim fáilte roimh an tuarascáil. Measaim gur ócáid stairiúil í seo sa chás go bhfuilimid ag plé tuarascála faoi úsáid agus leathnú na Gaeilge in imeachtaí Thithe an Oireachtais agus a dtimpeallacht... Geallaimid daoibh go mbeidh Club DaonPhoblacht mar cheann dos na hoícheanta is fearr i gCorcaigh, le ceol den scoth agus meascán maith daoine ann. Bhí daoine bainteach leisan chumann ón tús nár éirigh leo an Ghaeilge a fhoghlaim riamhagus mar sin, bíodh is go raibh an teanga tábhachtach mar chuspóir, ní fhéadfadh sí bheith lárnach in obair an chumainn. Aodhán Madden

Rugadh Aodhán Madden i mBaile Átha Cliath i 1947. Thosaigh sé a shaol profisiúnta mar iriseoir agus critic leis The Irish Press. Ansin thosaigh sé ag scríobh go lánaimseartha don stáitse, raidió agus an scáileán. Cuireadh a chuid drámaí ar stáitse in Amharclann na Mainistreach agus in "Amharclann na Péacóige" agus craoladh iad ar RTÉ agus an BBC. Scríobh sé an scannán mór le rá Night Train a raibh páirt lárnach ag John Hurt agus Brenda Blethnyn ann. Bhíodh sé ag múineadh sa Roinn Staidéir ar na Meáin i gColáiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais sa Chúlóg ar feadh roinnt mhaith blianta níos déanaí ina shaol.
Fuair sé bás in 2015. Fuair an tionscadal seo maoini� �n gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscola�ochta (COGG). Is deis iontach � do dhaoine �ga a bhfuil suim acu sa scr�bhneoireacht agus sa l�itheoireacht, n� suim sa leagan amach agus sa st�l faoi leith a bhaineann le hiris liteartha. Is cinnte gurb iad l�itheoir� agus scr�bhneoir� COMHAR �G a bheas ag tac� le COMHAR nach bhfuil chomh h�g c�anna sna blianta at� romhainn. (Gach eolas faoi COMHAR ar www.iriscomhar.com) Lorcan Clancy reports from the Leitrim premiere of Jimmys Halla theatrical production by the Abbey Theatre based on the story of Jimmy Gralton Gaeilge Sroicheann na daltaí caighdeán ard tuisceana agus cruinnis i labhairt na Gaeilge agus soláthraítear an t-ionchur cuí teanga chuige seo. Beidh an clár seo ar an gcéad chuid dá chineál trí mheán na Gaeilge do Chleachtóirí Luathbhlianta atá ag feidhmiú trí Ghaeilge, go háirithe sna ceantair Ghaeltachta ar fud na hÉireann. Ba ‘údar mór díomá’ do bhaill an Chomhchoiste Oireachtais a bhíonn ag plé le cúrsaí Gaeltachta nach raibh an tAire Heather Humphreys nó an tAire Stáit Seán Kyne i láthair ag cruinniú inniu le ceisteanna a fhreagairt faoi na ciorruithe atá déanta ar bhuiséad na Gaeilge. Stádas na teanga a ardú i gComhairle Ceantar Lár Uladh féin agus i measc na gcomhlachtaí poiblí eile sa cheantar le léibhéil úsáide na teanga a mhéadú A short bilingual cover letter (in English and Irish) including your personal details and statement of artistic intent, clearly and concisely outlining the project you would like to focus on during your time at Anam Cara. The men would do their business in town and leave the ‘hata’ back on the post at the pier when they were getting the boat back to the island. Thankfully we have progressed since then. This competition is to honour that old Achill tradition. May: Craobh Lachtain Naofa de Comhaltas ag cabhriu le Fleadh Cheoil an Chontae iMaigh Chromtha. May pilgrimage to The City. Dan OConnell was presented with the Papal medal. Bhi cead commaoine ar an 17u Bealtaine. Ice Cream Sunday on 17th and 18th May. Corpus Christi procession. Jennie Johnston tractor run had a pit stop in Cill na Martra. Bowling wins for brothers Paidi agus Micheal Ó Ceallachain. Tá deoch le Camus tar éis an chluiche Nell / FARRELL,. - Sheffield: Smith / Doorstop Leabhair, 2011. Bailiúchán dAosaigh (Book) Foilsíodh an t-úrscéal ceannródaíoch seo den chéad uair thart ar 70 bliain ó shin. Is tábhachtach an saothar é i stair litríocht na Gaeilge; luaitear go minic é mar an chéad úrscéal nua-aimseartha. Anuas air sin, ba é an chéad leabhar de chuid Sháirséal agus Dill, an teach foilsitheoireachta iomráiteach. D'fhoilsigh siad é sa bhliain 1947, dhá bhliain sular fhoilsíodar leabhar úrnua eile, Cré na Cille.
Foirm choimhthíoch ab ea an t-úrscéal do scríbhneoirí na Gaeilge sa chéad leath den fhichiú aois. Ó foilsíodh Séadna – an chéad úrscéal as Gaeilge, meastar – sa bhliain 1907 is beag an áit a bhí ag an úrscéal i litríocht na Gaeilge roimh an Dara Cogadh Domhanda. Ba é an gearrscéal agus an dírbheathaisnéis na príomhsheánrai próis. Bhí úrscéalta ann, ach úrscéalta stairiúla, sóisialta nó bleachtaireachta den chuid is mó, agus ba bheag a bhí ann sa chiall chomhaimseartha Eorpach.
Is léir, mar sin, nuair a tháinig an leabhar seo amach, gur bheag an chosúlacht a bhí aige le haon leabhar eile Gaeilge roimhe sin. Is é téama an leabhair cliseadh pósta an reacaire, is í meánaicme Bhaile Átha Cliath an timpeallacht shóisialta, agus tá an prós gonta agus neamh-mhaisithe. Idir théama agus stíl, is fánach an nasc atá aige le traidisiún liteartha seanbhunaithe na Gaeilge. Tá an leabhar fréamhaithe go daingean i dtraidisiún úrscéalta na hEorpa, agus más macasamhail atáimid ag lorg, is i saothar údair eachtracha, leithéidí Forster nó Orwell, a d'aimseoimis iad.
Ar dtús an úrscéil, buailimid leis an lánúin nuaphósta sa Ghearmáin, agus iad ag filleadh ar Éirinn sula mbriseann an cogadh amach. Trí shúile an reacaire, déantar cur síos grinn ar shaol na lánúine, lúcháir na gcéad mhíonna, saolú a gcéad linbh, agus ansin de réir a chéile an meath agus an t-olcas a thagann ar an gcaidreamh, de dheasca aighnis, uabhair, agus easaontais. Agus tá a lán eile sa scéal. Tá cur síos ar an saol le linn an chogaidh, na ruathair bhuamála ar an Trá Thuaidh, cúraimí lucht labhartha na Gaeilge le linn na 'hÉigeandála', agus saol liteartha na cathrach idir iriseoireacht, fhoilsitheoireacht agus dhrámaíocht. Agus tá réimse leathan carachtar ann, atá léirithe go beacht agus go grinn: díograiseoirí Gaeilge sotalacha, aineolaí ag tacú le fórsaí Hitler chun an ruaig a chur ar an tsean-namhaid, agus mná láidre, misniúla – máthair an reacaire ina measc.
Tá Tonn Tuile as cló le fada. Tá an leagan atá agam sa seanchló, an dara leagan – agus an leagan deireanach chomh maith. Is de thaisme a tháinig mé air. Bhí aithne agam ar Eithne Ó Néill, bean scannánaíochta, le roinnt blianta sularbh eol dom gur iníon le Seamus Ó Neill í; tá sí ina cónaí i bPáras le fada an lá ar aon dul síos liomsa. I gClubLeabhar Pháras anuraidh bhí úrscéal eile de chuid an údair á phlé againn, "Máire Nic Artáin". Is ansin a fuair mé amach gur de chlann Shéamuis í; sna sála air sin, mhol sí dom a úrscéal eile a léamh, agus thug eolas dom faoi chúlra an scéil agus faoina údar.
Is deacair a thuiscint cén fáth nár athfhoilsíodh Tonn Tuile. Níl canóin litríocht na Gaeilge chomh téagartha sin gur féidir neamhaird a dhéanamh ar úrscéal dá fhiúntas. Ó thaobh critice de, má bhí rath ar an leabhar nuair a tháinig sé amach, is cinnte go raibh na tuairimí sna blianta ina dhiaidh sin níos diúltaí, agus fiú nimhneach. Cé gur glacadh leis gur leabhar ceannródaíoch é, cáineadh é ar roinnt cúiseanna; maíodh go raibh an stíl rólom – chomh tanaí le páipéar leithris a dúirt criticeoir amháin, gur shaoithín mursanta an reacaire, gur thuairimí patrarcacha, mursanta a nochtadh ann. Ní hé seo an áit chun láidreachtaí agus laigí earnáil critice litríocht na Gaeilge a phlé, ach i mo thuairim féin is tábhachtach glacadh leis an gcomhairle iar-nua-aoiseach a thug D.H. Lawrence in Classical Studies in American Literature – "Cuir iontaoibh i gcónaí sa scéal, seachas sa scéalaí."
Is fíor gurbh fhear righin, deacair ab ea an t-údar. Eagarthóir éirimiúil, ach pas beag tiarnúil, a bhí ann, agus é i gceannas ar An Iris, Comhar agus An tUltach. Tá cur síos an-suimiúil déanta air sa leabhar The Same Age as the State le Máire Mhac an tSaoi. Ach is riachtanach idirdhealú a dhéanamh idir an t-údar, an reacaire, agus an scéal. Agus nach é bua an fhicsin i gcónaí go gceadaíonn sé dúinn daoine a ligean isteach inár saol, nach ligfimis isteach inár dtithe!
Maidir leis an stíl, is cinnte go bhfuil sé lom, agus níl lorg ann den rud ar a dtugtar "saibhreas na Gaeilge". Ach ní locht é sin; is rogha chruthaitheach an údair atá i gceist. Is é an stíl gan mhaisiú a oireann don reacaireacht, agus a nochtann go beacht meon na bpríomhcharachtar. Is maith is fios dúinn go bhfuil gean ag scríbhneoirí Gaeilge ar shaibhreas, agus ar shraitheanna tiubha focal; ach uaireanta, is faoiseamh é leabhar a léamh ina bhfuil na focail gann, lámh an uachtair ag an rud intuigthe, muinín curtha sa léitheoir chun an bhrí atá idir na focail agus na línte a aimsiú, agus deis tugtha dó a mhothálacht phearsanta a chur leis an scéalaíocht.
Idir an tragóid mhór dhaonnúil agus an tragóid bheag phearsanta a tharlaíonn an scéal. Ar dtús, tá an lánúin sa Ghearmáin, agus réamhbhlaiseadh bagrach den uafás agus den chogadh atá le teacht san aer; agus críochaíonn an scéal le bás a gcéad linbh:
Bhí an soitheach trí huaire mall ag fágáil an chuain. Bhí sí lán Iúdach. Ní fhaca mé féin roimhe oiread Iúdach cruinn ins an áit amháin. …bean amháin … bhí cuma thruachánta uirthi. Bhí na súile ag síor-bhíogadh in-a ceann le himeagla…ní raibh ann go raibh sí ag teitheadh, ag teitheadh áit ar bith. Chonaic mé sceon uafásach i súile na mná úd.
Bhí an ceart ag Eibhlín. Bhí Brighid tinn. Bhí an chluas ag cur uirthi arís. Fuaireamar sain-liaigh di, ach bhí sé ró-mhall, mastoiditis a bhí uirthi. Fuair sí bás.
Idir an dá linn, tá scéal chliseadh phósadh na lánúine inste go tomhaiste, go fuarchúiseach. Mhaígh an criticeoir mór, Frank Kermode, gurb ionann úrscéal maith a scríobh agus taos fiacla a fháisceadh go mall as tiúb. Dá ghránna an meafar, tá sé cruinn; nach minic a fheicimid úrscéalta, a bhfuil tús iontach orthu, ag titim as a chéile trí easpa máistreachta an údair. Is é bua an leabhair seo ná go n-éiríonn leis an údar scéal an aighnis a fhorbairt go seasta. Eipeasóid i ndiaidh eipeasóide, aighneas i ndiaidh aighnis, go leanúnach agus ar bhealach dosheachanta, feicimid an teannas atá idir an bheirt ag méadú de réir a chéile, go dtí nach bhfuil aon dul siar ann:
Níor phóg mé Eibhlín. Theastaigh uaim a dhéanamh ach ní thiocfadh liom. Ní leigfeadh rud inteacht, uabhar b'fhéidir, domh a dhéanamh. Ar dóigh inteacht mheas mé go dtiocfadh sí mo dhiaidh go dtí an doras. D'atharc mé thart ar an teach sul má chaill mé é ag corradh na hascaille, ach ní raibh sí ag an fhuinneog. D'aithin mé nach uabhar a bhí ag cur as domh, ach rud inteacht eile nach rabh dul agam canúint a fáil do, nár theastaigh uaim canúint a fháil do.
Agus, tá rudaí iontacha eile sa leabhar, chomh maith; cur síos spraíúil ar shaol Bhaile Átha Cliath, agus ar a phearsana, leithéidí Níon De Brún, díograiseoir diongbháilte, an saghas carachtair a gheofaí i saothar Joyce nó an Chathasaigh
"Dúirt an Pápa féin go rabh Hitler in aghaidh an Chreidimh" arsa Bean Uí Liatháin, "nár léigh tú 'Mit Brennednde Sorge' ? "
"Ar léigh tusa 'Mein Kampf'? " arsa Níon De Brún.
"Níor léigh."
"Léigh mise é, agus ní sa Bhéarla a léigh mé é, ach san Ghearmáinis, an teanga in ar scríobhadh é. An dóigh leat go bhfuil mise ag dul a shlugadh gach focal adeir an Pápa"
Ach tá lochtanna ar an leabhar cinnte, cuid acu atá luaite cheana féin ag na criticeoirí. Tá sleachta ann atá rófhada agus leadránach, uaireanta tá barraíocht eolais agus sonraí faoi chúrsaí airgid ann. Agus ciútaí ann freisin nach mbeadh inghlactha ar na saolta seo. Mar shampla, an reacaire ag labhairt faoi bhean siopa:
Cé gurb éagórach é, ní rabh toil ariamh agam do na hIúdaigh agus níor theastaigh uaim ar iarr sí an airgead…
Glacfaimid leis, áfach, gurb é an reacaire atá ag caint anseo, seachas an t-údar, mar is eol dúinn gur dhuine fiosrach agus oscailte ab ea Séamus Ó Néill. Rinne sé a lán taistil ar fud na hEorpa tar éis an chogaidh agus scríobh roinnt alt faoi den iris Inniu, ina measc ailt faoi Bheirlín agus Nuremburg, téacsanna atá ar fáil sa leabhar Lámh Dhearg Abú.
Dúradh liom le déanaí go bhfuil suim léirithe ag clódóir sa leabhar agus seans ann go n-athfhoilseofaí é. Más fíor sin, is dea-scéal é. Ba cheart go mbeadh fáil ag glúin léitheoireachta nua ar an leabhar seo, a bhfuil áit lárnach agus thábhachtach aige i stáir litríochta na Gaeilge. Beidh Lánúin le lucht leanúna na vótaí is mó a serenaded ag an amhránaí ag a n-bainise CASTLE CARRAIGEACHA, Colorado, 7 Márta, 2010 - mywedding agus Taifid Decca bhfuil teamed suas a thabhairt do lánúin amháin ag gabháil leis an taithí amhránaí deiridh bainise, taibhiú ag a n-bainise ag Brendan James féin. Dfhonn a ... The Registrar and Deputy President of NUI Galway, Professor Pól Ó Dochartaigh, welcomed the funding decision: “I warmly welcome the decision of Minister of State, Joe Mc Hugh. We want to ensure that NUI Galway graduates have excellent Irish language competence and this support shall provide a level of planning certainty as we implement the University’s Irish language strategy between now and 2018.” CEO of Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Dónall Ó Braonáin, also welcomed the funding: “This is significant and important support for the University, especially as we begin to offer the Gaeltacht Semester Programme which will be available across all of our Gaeltacht Centres in time. The Gaeltacht Placement Programmes for Student Teachers have clearly demonstrated the academic advantage of immersion language programmes in the Gaeltacht.” Dóibh siúd a bhíonn ag lorg ceol traidisiúnta,beidh aíonna den scoth ag casadh san Eaglais Úinitéireach ar Fhaiche Stiabhna gach oíche Mháirt agus Déardaoin le linn an tSamhraidh mar chuid de choirmeacha Steele Sessions Adhmhaidin Déardaoin 16 Eanáir 2014
Déanadh cuid den phlé ar an mBille Rialtais Áitiúil sa Seanad roimh an Nollaig, áit ar tugadh eolas faoi chuid de na hathraithe a bheas ag teacht ar leagan amach na gComhairlí Áitiúla ar fud na tíre agus freisin ar an athrú a a bheas ar na comhlachtaí forbartha áitiúla atá ag feidhmiú sna pobail ar fud na tire.
Steve Ó Cúláin, Feidhmeannach Údarás na Gaeltachta.
Treoirlínte pleanála teanga foilsithe ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta agus iad le fáil ar an suíomh idirlíon atá ag Údarás na Gaeltachta.
Pleanál Teanga
Feidhmeannaigh Uisce Éireann os comhair Coiste na gCuntas Poiblí - cuntas ar an méid a tharla agus a dúradh.
Tá tuille eolais á éileamh an tseachtain seo ag rannóg phleanála Bhardas Catharach Chorcaí,ar an gCumann Luth Chleas Gael maidir leis na pleananna forbartha do pháirc Uí Chaoimh sa chathair.
An tAire Dinny McGinley.
Eolas faoi na treoirlínte pleanála teanga foilsithe ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Eolas faoi cén uair a gceapfar Coimisnéar Teang nua agus nuair a thiocfas bille os comhar na Dála le Acht na dTeagnacha Oifigiúla a leasú bunaithe ar an bproiséas athbhreithnithe. Chuirfí tús le bunú lárionad Gaeilge i lár BÁC laistigh de bhliain, de réir na moltaí i dtuarascáil nua – Tuairisc.ie
Dé Céadaoin, Márta 29 2017 ag 5:05 pm
Cuirfear tús le bunú mórionad Gaeilge i gcroílár Bhaile Átha Cliath taobh istigh de bhliain má ghlactar leis na moltaí a dhéantar i dtuarascáil nua faoin bhforbairt atá le déanamh ar Shráid an Mhúraigh, tuarascáil atá foilsithe ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta.
Ar na moltaí a rinne Grúpa Comhairleach Shráid an Mhúraigh don tsráid, tá lárionad Gaeilge, ina mbeadh amharclann, caifé agus áiseanna cultúir, sóisialta, gnó agus fiontraíochta eile.
Cuirfidh an tAire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta, Heather Humphreys, moltaí na tuarascála faoi bhráid an Rialtais go luath.
Deirtear sa tuarascáil, The Moore Street Report: Securing History, chomh maith go luíonn sé le réasún go mbeadh spás oifige ar fáil sa lárionad Gaeilge nua d'eagraíochtaí teanga atá maoinithe ag an Stát.
"The potential opportunities for the location of some State functions relating to the Irish language in Moore Street should be urgently considered, given that existing alternative rental arrangements already incur substantial costs for the Exchequer," a deirtear sa tuarascáil.
Ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán le déanaí, d'iarr iar-aire na Gaeltachta Éamon Ó Cuív ar Phríomhfheidhmeannach agus ar Chathaoirleach Bhord Fhoras na Gaeilge gan socrú fadtéarmach a dhéanamh maidir le cóiríocht oifige nua nó go bhfeicfí cén rath a bheadh ar an bplean do lárionad Gaeilge nua ar Shráid an Mhúraigh.
Ghlac Bord an Fhorais teanga le déanaí le moladh go n-aistreofaí ceannáras na heagraíochta go dtí Sráid Amiens agus tuairiscíodh go raibh léas 20 bliain á aontú do cheannáras nua ansin.
Tagraítear sa tuarascáil nua freisin do na forbairtí atá beartaithe ag Conradh na Gaeilge ar cheannáras na heagraíochta sin ar Shráid Fhearchair, atá ar an taobh eile den chathair. Deirtear nár cheart go gcuirfeadh na moltaí atá sa cháipéis a foilsíodh inniu as do na moltaí maidir le 6 Sráid Fhearchair ó tharla go bhfuil dlúthbhaint ag an bhfoirgneamh sin le stair na tíre agus le stair Ghluaiseacht na Gaeilge.
De réir na moltaí atá sa tuarascáil, chaomhnófaí na tithe ar Shráid an Mhúraigh mar atá agus bheadh gnéithe den lárionad Gaeilge i ngach ceann acu. Chuirfí amharclann, caifé agus teach tábhairne i dteach amháin, mar shampla, agus bheadh taispeántas buan faoi stair an cheantair agus faoi stair na Gaeilge sa cheantar i dteach eile. Moltar freisin spás i gcomhair taispeántais ealaíne, ceoil, agus seoltaí leabhair chomh maith le seomraí a bheadh ar fáil ar cíos i gcomhair ranganna ceoil, damhsa agus teanga.
Moltar go gcuirfí grúpa comhairleach ar bun as seo go ceann sé seachtaine agus go ndeimhneofaí plean d'fhorbairt na sráide agus na lánaí ina timpeall sé mhí ina dhiaidh sin agus go gcuirfí iarratas ar chead pleanála faoi bhráid na Comhairle Cathrach sé mhí ina dhiaidh sin arís.
Deirtear gur mhaith a d'fheilfeadh an suíomh do lárionad Gaeilge i mBaile Átha Cliath mar gheall ar an gceangal atá ag an áit le stair na tíre. Bhásaigh Mícheál Ó Rathghaille, nó an Rathghailleach, ar Lána Saicbhil (Páráid Uí Rathghaille sa lá atá inniu ann) agus is sna tithe atá luaite leis an bplean a chinn ceannairí an Éirí Amach, Pádraig Mac Piarais ina measc, éirí as an troid.
Maítear freisin gur suíomh lárnach atá i Sráid an Mhúraigh agus go mbeadh teacht ag "muintir na cathrach ar fad" ar an áit tríd an gcóras iompair poiblí — ar na busanna a théann trasna na cathrach agus ar an gcóras tram, LUAS, a thrasnaíonn an chathair ón oirthear go dtí an t-iarthar.
Dúirt an tAire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta, Heather Humphreys go raibh "áthas" uirthi go bhfuil "bealach chun cinn atá bunaithe ar chomhaontú á lorg sa tuarascáil".
"Creidim go bhféadfaidh moltaí na Tuarascála cabhrú linn bealach a fháil le beocht a chur i gceantar Shráid an Mhúraigh, agus ag an am céanna stair na háite a chaomhnú agus an margadh traidisiúnta sráide a fheabhsú.
"Léirítear leis an Tuarascáil an fhéidearthacht a bhaineann le toradh réamhshocraithe, lena ndéantar dearcthaí éagsúla na bpáirtithe leasmhara is tábhachtaí a léiriú. Tacaím go hiomlán leis an gcur chuige cuiditheach seo agus ba mhaith liom dá gcuirfí le hobair an Ghrúpa, sa dóigh is go bhféadfadh muid bogadh ar aghaidh go dtí an chéad chéim eile. Mar sin de, beidh mé ag moladh don Rialtas go mbunófar Grúpa Comhairliúcháin nua mar atá molta sa Tuarascáil seo leis an bpróiseas a bhrú chun cinn."
'An leithscéal is nua' ag státseirbhísigh lena ndualgas teanga a sheachaint – coiste nach bhfuil bunaithe fós Bheadh an chuid is mó de mo chairde a chuid is mó Gaeilge, a náisiúntacht agus chomh maith leis Astráiligh cúpla Spáinnis, Fraincis, difriúil... Tá mé go mór ingrained i mo oidhreacht Spáinnis... bheadh sé ina meascán de gach rud... is mó de mo oidis Is é is dóichí go mbeadh Spáinnis, ach tá mé ag iarraidh a feoilséantóir sin tá mé ag iarraidh a fhoghlaim go leor de na hoidis Indiach... ceol agus cultúr ciallmhar beidh mé ag éisteacht le píosa de gach rud. The Untouchables Oíche Bhronnta ag Naomh Maitiú Dé Sathairn 5 Márta, Doirse 8.00in Ticéid £5 Beidh Oíche Bhronnta ar siúl in St Matthews Social Club sa Trá Ghearr do na páistí ó Rang 7 a dfhág Scoil an Droichid anuraidh. An bhuíon cheoil is fearr sa tír The Untouchables a chuirfeas an Siamsaíocht ar fáil. [...] www.coisceim.ie Leabhair Coiscéim Books 2015 Na Leabhair do 2014, 2013. 2012 Booklist Les Livres 2011 Leabhair Gaeilge 2009 Irish Books 2010 Ciosceim Publishers Livre Irlandaise Libro d'Irlanda
Tofa! Chaith an t-údar bliain mar ardmhéara ar Bhéal Feirste. An Chéad Saoránach idir Meitheamh 2013 go dtí Meitheamh 2014. Bliain an-eachtrúil go deo a chaith sé le dualgaisí na slabhraí órga agus cúraimí Halla na Cathrach Fear é a chuireann an síochán roimh an díoltas agus a chinntigh lena chroí gurb amhlaigh a mbeadh mar téama a théarma mar méara. Dúshlánach, eachtrúil, pictiúrtha, agus iontach spreagúil mar scéal. Ní Stopfar Sinn !
Clúdach: Dónal McCann - 2015.04 - 196lgh -
Gael i gCúirt Rí na Spáinne. An 3ú leabhar sa sraith, Gaeil i gCéin. Scéal, i Spáinnis agus Gaeilge, ag cuir síos ar shaol 'gus eachtraí Alastar Ó Raghallaigh (1700-72). Le linn na péindlíthe in aimsir Cromwell d'fhág a chlann slán le hÉireann agus é fós ina ghasúr. Bhain siad an Spáinn amach. Faoin am is go raibh sé ina dhéagóir rinne oifigeach de i Reisimint Hiberia in airm na Spáinne faoin rí Cathal III.
Clúdach: Karen Dietrich - 2015.01 - 80lgh -
An tÉirí Amach i Laois ó Dhomhnach Chásca 1916. Seo Macallaí na Cásca 10(ú) leabhar sa sraith ag déanamh comóradh ar Éirí Amach na Cásca 1916. Fíor scéal ar ndóigh, faoi chomplacht Óglaigh Laoise a bunaíodh i 1914. a bhí ar son buille a bhualadh ar son na saoirse. B'iad a d'aidhin an tine bheo! Neamhspleách ar Mhac Néill. Seo h-é an scéal ó chuimhne athair an t-údair, Ceannfort Micheal Gray.
Clúdach: Síle Grae - 2015.02 - 60lgh -
Clúdach: Ribo & E.T. - 2015.05 - 80lgh -
Scríobhadh an leabhar seo i dtreo nach mbeidh aon leathscéal ag aon duine a rá nach dtuigeann siad na seanfhocail, a deir mórán i mbeagán focal. Tá breis agus 300 seanfhocail agus nathanna cainte breactha síos anseo móide míniú i mBéarla ina chuideachta. Maisithe le cartúin ábhartha de chuid Dómhnal Ó Bric. "Toghaigí bhur gcuideachta sara raighir ag ól" "Choose your company before you sit down to drink"
Clúdach: Dómhnal Ó Bric - 2015.07 - 128lgh -
Na hÓglaigh sna Déise 1913-1916
Silvester Ó Muirí
Seo Macallaí na Cásca 11(ú) leabhar sa sraith ag déanamh cuir síos agus comóradh ar dóchas agus crógacht na hÓglaigh sna Déise, i gcathair agus i gContae Phort Láirge ó 1913 go dtí Éirí Amach na Cásca. Tá cuir síos ann ar bunú agus modhanna traenála complachtaí na nÓglach i bPort Láirge.
Níor éirigh le rialtas Shasana mórán a dhéanamh chun an sruth i dtreo na náisiúnachta a chosc.
Clúdach: Valerie Seery - 2015.06 - 44lgh -
Gearrscéal don aos óg agus d'fhoghlaimeoirí Gaeilge. Suite sa tír Idir Eatarthu. Roinntear an tír idir an dhá mac tar éis don rí bás a fháil, seachas Cnoc Maol ina bhfuil cónaí ar an gcailleach Bidean. Scaipeann sí a draíocht mallachtach fud fad na h-áite. Ansin tagann an leaidín óg Pící sa tóir uirthi le stop a chuir lena draíocht agus an capall ocrach a leigheas. Ach ní h-é sin amháin a leigheastar. Foclóirín ar chuile leathanach
Clúdach: Seán Ó Braonáin - 2015.08 - 56lgh -
Cnuasach breá d'fhilíocht Gaelach. Caoga dán atá ann. Dánta doilfe dóilseach le caoimhneas rúnda gan srian. Tá caoindúthracht an t-údar le brath i sruth na smaointe, líofacht na bhfocal agus laighce na véarsaí. Ní minic a chastar orainn fionnachtaí na mothúchán atá chomh cumasach agus éirimiúil is atá an t-údar seo - go h-áirithe sa Ghaeilge. Ach, an uair a chastar orthu is iad Coiscéim a bhfoilsíonn a gcuid saothar.
Clúdach: Cliodna Cussen - 2015.09 - 76lgh -
25 gearrscéal déscéalaíochta ón miotaseolaíocht. Tagann ionsparáid don leabhar seo ón sean litríocht atá ar fáil i Leabhar Gabhála na hÉireann agus ó shean scéalta liteartha eile. Is deacair don ghnáth léitheoir teacht orthu nó fiú an sean fhoirm den teanga a léamh ná a thuiscint. Tá siad giorraithe is simplíthe sa leabhar seo de réir stíl an tseanchaí thraidisiúnta. m.sh. Teacht Chaesair go hÉirinn, Banríon na bPlainéid, Cath Alúine
Clúdach: Ríbo - 2015.12 - 120lgh -
B'fhiú go mór cuimhneamh ar Thraolach Mac Suibhne a chíor cuspóir na saoirse agus a chuimhnigh ar an gcruth ba chóir a bheith ar ár dtír mar bharr ar sin. An eagrán Gaeilge, a bhí i nuachtán Sinn Féin idir 1923-1925 atá anseo, a foilsítear den chéad uair ina iomláine.
Clúdach: Séamus Ó Murchadha - 2015.11 - 208lgh -
Eag: Cliodna Cussen
Féilire 2016 maisithe go gleoite l'obair ealaíne Toru Takashima. Ina gcuideachta, tá dánta ó na bhfilí a bhfuil a saothar i gcló ag Coiscéim le déanaí: Simon Ó Faoláin, Marcus Mac Conghail, Caitríona Ní Chléirchín, Aogán Ó Muircheartaigh, Derry O Sullivan, Gabriel Rosenstock agus Pádraig Ó Snodaigh. Ceannaigh é mar bhronntanas . . . . . .
Clúdach: Toru Takashima - 2015.13 - 16lgh -
Irene Duffy Lynch
Fear é Mícheál Ó Móránaigh atá sáinithe ag géar-chéim shiceolaíocht na clainne atá faoina údarás bhagrach agus idé-eolaíocht na linne sa ról patrarcach sin, ról a ghineann fuath do mhná agus foréigin go smior ann. Fear rúnda agus iar-cheannaire le Óglaigh na hÉireann a bhí ábalta an bua a fháil ar na Dúchrónaigh. Seo leagan Gaeilge de Amongst Women le John McGahern atá aistrithe go cruinn ag Irene. .
Clúdach: Joseph Lynch - 2015.14 - 208lgh -
Seo iarracht lucht léite na Gaeilge a chur i dteangmháil leis an Eoraip arís. Breis le doiséan aistí nua a scríobh an t-údar, bunaithe ar a chuid iriseorachta idir 1998 agus 2013: ailt níos giorra san Irish Times, Comhar agus Feasta. Chomh maith le píosaí a craoladh ar Raidio na Gaeltachta. Aistí domhain, leathan, spéisiúil. Tá tagairt ag na h-aistí seo do shaol na Gaeilge agus do chúrsaí na hÉireann.
Clúdach: Les Deux Magots, Páras - 2015.19 - 232lgh -
Scéalta as Tír Chonaill 1
Cnuasach de trí chinn déag de ghearrscéalta a chruinnigh Séumas MacManus ina óige cois tine agus é ina chónaí i dTamhnach an tSalainn. Ina measc tá: Aiséirí Uí Dhomhnaill, An Fear Marbh, An Fear Mire agus an Diabhal, Mac Tiarna Chrann Cheo, Eachtra Bhillí Uí Bheirn, An Bodach agus an Gasúr, Mac na Láidreachta, Mánas na mBrionglóid. Tá gluais ar chúl chun cuidiú le Ghaeilge Chonallach
Clúdach: Eoin Mac Aoidh - 2014.05 - 176lgh - AS CLÓ
Tá sé chinn d'aistí barúlach, éabhlóideach sa leabhar coinsiasach seo. Is chuige féin a ghlacann Ó Tórna na smaointeoirí is airde céim mar chabhair lena mhachnamh féin. Aistí iad a dhéanann plé domhain; An Tús, Scrúdú Coinsiasa, an tEasnamh Ionnain, Cé muid?? na h-oibleagáidí, na dúshlán - dualgaisí fiú atá orainn. B'fhiú go mór a fháil amach cad is dúchas dúinn. Bíodh seo i do sheilbh mar chuid de...
Clúdach: Fiachra Ó Tórna - 2015.21 - 88lgh -
Cnuasach breá eile d'fhilíocht Gaelach. 58 dán agus roinnt Haiku cliste ina measc. A scéal féin ionntu uilig. Tá radharc an fhísí le aireachtáil sna véarsaí bródúil seo, atá gan srian, is iad ag nochtadh nodaireacht an duanaire Saothar an-taitneamhach. Dánta iad a maireann leat.
Cumasc na gclóphonc caite
Mirlíní na n-óglog
A thit le fána na mblian ..... ( Lámha an Easpaig )
Clúdach: Seosamh Ó Murchú - 2015.20 - 76lgh -
Cnuasach a dó. Bailiúchán eile de ghearrscéalta a bhí ag Séumas MacManus. Eagraithe agus tiontaithe go Gaeilge na linne seo, ach fós ag fanacht dílis do thailte an dúchais.Gearrscéalta ar nós: An Tobar ag Deireadh an Domhain, Iníon Rí na Gréige, Cleite mo Sciatháin, Cliste nó Ameaidach? Banríon an Lucht Siúil, Seán Amaideach, agus neart eile....
Clúdach: Eoin Mac Aoidh - 2015.17 - 160lgh -
Macallaí na Cásca 12 Ná Bac Leis
Aindrias Ó Cathasaigh a chóirigh
Chuir Seán Mac Giollanátha, eagarthóir An Claidheamh Solais, nuachtán seachtainiúil Gaeilge amach go rúnda i 1915 dar theideal Ná Bac Leis ag magadh faoi lucht polataíochta na linne, ach bhí teachtaireacht dáiríre aige freisin. Altanna magaidh agus dánta dáiríre ina measc. Ach ba ghreann dóite é, mara raibh sé loiscithe. Tá 18 eagrán i gcló sa leabhar seo. "Ba pháipéirín bríomhar, lán de speachadh a bhí i Ná Bac Leis." (Éamonn Ó Cíosáin)
Clúdach: Valerie Seery - 2015.29 - 112lgh -
Scéalta as Tír Chonaill 3
Cnuasach a trí. Bailiúchán de 14 ghearrscéalta eile le Séumas MacManus. Eagraithe agus tiontaithe go Gaeilge na linne seo, ach ag fanacht dílis do thailte an dúchais. msh. Cothaíonn Samhlaíocht Clisteacht, Óinseach & Amadán, Crúca Húca, Níor eitil éan riamh ar sciathán amháin, Amadán an Taois, Bainis Dhonnchaidh & Mháire, An tSeanchailleach, An Préachán & an Fhuil, Mánas an Muilleoir, srl....
Clúdach: Eoin Mac Aoidh - 2015.33 - 168lgh -
An leagan Gaeilge de Song of the Sea, a bhuíoch san le Proinsias Mac an Bhaird. Curtha in eagar ag Maura McHugh. Curtha le chéile ag Colm Ó Snodaigh agus Jackie Cole. Tá an leabhar gleoite seo bunaithe ar an scannán le Tomm Moore, curtha i láthair ag an Cartoon Saloon a bhuaigh an Gradam IFTA 2015 don scannán Éireannach is fearr. Scéal Ben agus Saoirse, mamó agus an teach solais, agus an Mairnéalaigh Dan
Clúdach: Cartoon Saloon - 2015. - 58lgh -
Foclóir comhfhoghar Gaeilge. Leabhrán plúchta le nathanna cainte, abairtí gan brí - ach ina bhfuil brí ionntu. Tá sé greannmhar agus ionsparáideach. Má tá An Ghalar Reatha orthu; Dithneas a dtinneas - Rushing is their sickness. Nó ar b'fhearr libh;
'An í diúlaí d'úill í Julie?'
Is it Julie who sucks your apple? ?
Clúdach: Valerie Seery - 2015.34 - 200lgh -
Eibhlís Carçione
A céad cnuasach d'fhilíocht breá Gaelach. Breis le caoga dán laistigh a nochtann dúinn féith nathrach na bhfocal. Na línte fileata, fréamhaithe go domhain sa nádúr, ag cothú láthair séibh le mothúcháin an sruth filíochta dul i bhfeidhm. Tá ciúnas na tuaithe le brath maraon le trangláil na mara, grá agus fuath, saol agus beatha. Nathracha
Tá nimh in a dteangacha ach nílid teochreasach
Clúdach: Valerie Seery - 2015.32 - 64lgh -
Bealach na Mine Buí
Filíocht Phroinsias agus fáilte. Cnuasach úr de dhánta bhréatha. Dán Greannmhar ina measc lch.74. "Creidim go bhfuil gach dán sa chnuasach seo faoi thionchar éigin..." Ach tá dán ar leith, Bealach na Mine Buí, ar a bhfuil an teideal bunaithe, faoi thionchar dhraíochtúil dhúiche Frainc Jeaic ag síneadh anall ó Loch an Fhir Bháite go Cnoc an Iolar. Saoi mín na staire fosta, mar a léiríotar i ndánta ársa Eoghan Ruaidh Mhic an Bhaird. lch. 49 - caib iv
Clúdach: Fearann Múir, Árainn Móir - 2015.31 - 68lgh -
As Trunc
Clúdach: Rodrigo Riberio - 2015.26 - 88lgh -
Ceiliúradh an Bhlascaoid 18
Mícheál de Mordha
Clúdach: Valerie Seery - 2015.25 - 200lgh -
Ceiliúradh an Bhlascaoid 19
Uimhir 19 sa tsraith cháiliúil seo. Comóradh ar shaol agus shaothar, an Dr. Pádraig Ua Maoileoin. Peaidí 'n Dúna mar a b'aithne air. Téama do Céiliúradh an Bhlascaoid 2014. Saolaíodh i nDún Chaoin é i 1913 agus d'éag sé i nDún Chaoin i 2002. Ba é Tomás ó Criomthain, 'An tOileánach', a sheanathair. Liam P. Ó Murchú, léachtóir sinsearach in Ollscoil Chorcaí, a d'oscail an ócáid comóradh don deireadh seachtaine.
Clúdach: Valerie Seery - 2015.23 - 160lgh -
Eag: Proinsias ó Duigneáin
An dara cnuasach chugainn ó thuaisceart na tíre. Meascán de ghearrscéalta, d'fhilíocht agus d'ábhair liteartha eile mar iad. Saothair ann le; Damhliac MagShamhráin, Seosamh Mac Muirí, Séamus Mac Annaidh, Rossa Ó Snodaigh, Eoghan Ó Conaill, Hiúdaí Croker, Caitlín Mac Amhlaigh, Róisín Uí Mhuiris, Séamus Ó hUltacháin, Diarmuid Mac Conmhaoil, Brian Ó Súilleabháin agus níos mó fós.
Clúdach: Paul O Connor - 2015.35 - 96lgh -
Clocha cainte agus glac feamainne filíochta. Bailiúchán breá dá shaothar a foilsíodh sna h-irisí; Feasta, Iris-leabhar Mhá Nuad. Comhar, An Guth, An Sagart, Bliainiris, srl.... Aistí fíor-spéisiúl agus glac feamainne filíochta ón údar ag snaoi tríd freisin.
Clúdach: Gearóid Ó Clérigh - 2015.24 - 304lgh -
Crith Aigne
Cur síos ar bhunsmaointe na bhfealsamh is iad ag plé ceisteanna na cúisíochta, na substainte, an ionannais, nó na bheithe. I measc na fealsúna faoi chaibidil tá: Immanuel Kant, Tomás Acuin, Agaistín, Platón, David Hume, John Locke, Sócraitéas, Arastatal, Baruch Spinoza, Descartes, Von Leibniz, Hegel, agus neart machnóirí domhain eile. Ach ar ndóigh, ní dheineann leabhar fealsaimh ach an aigne a oiliúint....
Clúdach: Valerie Seery - 2015.30 - 128lgh -
Tá na 46 dán níos mó oscailte ná dúnta in ainneoin an teideal. Ag lonrú tríd scoilteanna na bhfaonoscailtí Filíocht comóradh is ómóis. Dánta i gcuimhne laochra na nGaeil, Maidhc Dainín, Peaidí 'n Dána, Tomás Ó Canainn, srl. Saothair duanach ón mbard dílis ar nós: Dúil Mharfach, Neamhchinnteacht, Néal Aoibhnis, Na Bearta Crua?, An Abhainn Stuama, Peata Circe, An Spideoigín, agus neart dánta eile.
Clúdach: Graham Lynch - 2015.27 - 56lgh -
File Náisiúnta na hAlban - An nasc le hÉirinn. Mar ceol na fidile tháinig mórán d'amhráin Burns anall thar Sruth na Maoille agus canadh go minic iad ar bhád Dhoire ón Broomielaw i nGlaschú go Doire Cholm Cille. Bíonn lá ceannféile an fhile san Óstán Harvey's Point i nDún na nGall (25ú Eanáir) chuile bhliain. Bhí deirfiúir leis Agnes ina cónaí lena fear céile i mBaile Stiofáin, Co. Lú fosta. Leabhar mór stairiúil is spéisiúil, ó chlúdach go clúdach.
Clúdach: Valerie Seery - 2015.36 - 456lgh -
Cnuasach gearrscéalta atá an-taitneamhach, lán d'eolas is stair. Moltar don té ná raibh sé de phléisiúr aige/aici fós aon chuid de shaothair Uí Chíobháin a léamh tosnú ar a thuras léitheorachta leis an gcnuasach seo, toisc an meascán suimiúil den sean agus den nua a bheith le fáil ann. Is i gCorca Dhuibhne atá formhór na scéalta suite agus iad scríobhtha i stíl aitheanta na Mumhan. 'sé máirtíreacht an scríbhneora i nGaeilge.
Clúdach: Máirtín Verling - 2015.22 - 376lgh -
Faoin Aiteal / Unter dem Wacholder
Under the Juniper Tree. Cnuasach mór dánta i dtrí theanga le chéile in aon leabhar amháin. A buí san as Hans Christian Oeser agus Gabriel Rosenstock a rinne na h-aistriúcháin go cruinn is go beacht, ag soláthair saothar corraitheach agus uaigneach, ach fós féin, domhain agus mealltach, ón sár-fhile Gearmánach Nadja Küchenmeister. "Chomh luath's a scríobhaim síos é. imíonn na mothúcháin, siolptha isteach sa dán"
Clúdach: Théodore Chassériau - 2015.28 - 92lgh -
El Zorro na hÉireann
Ó Loch Garman go Meicsiceo. An 4ú leabhar sa sraith, Gaeil i gCéin, i Spáinnis agus i nGaeilge. Scéal ar ghaiscaíocht chróga Liam Lampart/Guillén Lamparte (1615-1659), a theastaigh uaidh neamhspleáchas na Nua-Spáinne a bhaint amach is go mbeadh sé ina rí ar Mheicsiceo. Cuireadh sa phríosún é. D'éalaigh sé agus gabhadh arís é. Scríobh sé 918 dán ag cáineadh na gcúistúniaithe, ag moladh Dé agus na bundúchasaigh.
Clúdach: Karen Dietrich - 2015.37 - 80lgh -
aistriúchán le Pádraig Ó Máille
An leagan Gaeilge den dán cháiliúil san ó na 1930dí: Cahier d'un Retour au Pays Natal le Aimé Cesaire. I Lúnasa na bliana 1939 d'fhill Cesaire agus a bhean céile go h-oileán Martinique; inar saolaíodh iad. Sa mí chéanna foilsíodh an aiste próis fada seo i Volontés, iris beag i bParis. Glacann gach aon duine leis gur mór shaothar domhanda é, Cahier d'un Retour au Pays Natal Tá cúlra, stair agus nótaí Uí Máille ag cuir go mór leis.
Clúdach: Loretta Brennan - 2015.38 - 72lgh -
Gearrscéal taitneamhach eachtrúil atá suite sa 19ú aois. Aimsir an Drochshaoil atá ann, bliain ghann ghortach 1847. Seo scéal an leaid óg, Micheál Ó Dónaill, ar a thuras eachtrúil chun na hAstráile ar thóir a athair a bhí díbeartha ann tar éis dó na póilíní agus na báillí a ionsai. Ansin bí gafa ag na h-eachtraí thar sáile i dteannta na bhfoghlaithe mara. Feiliúnach do dhéagóirí agus foghlaimeiorí le foclóirín ar chúl.
Clúdach: - 2015.15 - 80lgh -
Bunfhoclóir Gaeilge - Béarla
Eoghan Mac Aogáin / Máire Nic Mhaoláin
A basic Irish - English Dictionary mar a deir sé ar an gclúdach. Foclóir le h-aghaidh foghlaimeoirí Gaeilge sna h-iar-bhunscoileanna agus san oideachas aosach. Bunaithe ar Corpas Náisiúnta na Gaeilge. 1500 príomh-ceannfhocal agus 2500 ceannfhocal tánaisteach le flúirse samplaí den úsáid a bhaintear astu chomh maith le crostagairtí agus frásaí a bhfuil baint acu lena chéile, pá áit a bhfuil siad san fhoclóir
Clúdach: Valerie Seery - 2015.18 - 480lgh -
An leagan Gaeilge de Journal d'un Curé Campagne (1936) le Georges Bernanos. D'fhás traidisiún 'litríocht chríostaí' i bhfoirm an úrscéal idir an dá cogadh domhanda. Litríocht atá ann ag lorg na carthanachta críostaí ar an aigne agus ar an eachtraíocht inti. Tá Dialann Shagart Tuaithe ar na bláthanna is breátha dár tháinig ón bhfréamh. Tá fás úr an Earraigh le brath sa tuath. An sagart óg tar éis fás úr spioradálta a spreagadh sa phobal.
Clúdach: stadáin ón scannán - 2015.16 - 324lgh -
Scéal spéisiúil, beathaisnéisach, an saol a bhí ann san am san. Bíodh is go raibh aistear an-eachtrúil i ndán dó, tá an cuma air anois gur tháinig sé fríd gach gaisce mar laoch. Seo anois é i bhfoirm leabhar don chéad uair. Chuimhnigh sé air go dian agus scríobhadh síos é. Tá an deis agat anois an am san a bhraith is a thuiscint, ó súile eile a bhí ann mar fhianaise, san am san. Scéalta ón scéalaí. Beidh céilí teaghlaigh agus peil, iomaint agus camógaíocht ar siúl fosta le achan duine a choinneáil gnóthach agus cuirfear deireadh leis an lá Gaelach seo le taispeántas Gaeilge ag Plainéadlann Ard Mhacha ar 4.30. Agus é ag caint roimh shearmanas na bliana seo, ghuigh an Príomhfheidhmeannach Séamus Mac Conghaola gach rath ar na coistí éagsúla atá san iomaíocht i gcomórtas na bliana seo. An chéad leabhar foilsithe ag Fighting Words Chonamara – Tuairisc.ie
Labhair Bríd Treasa Ní Ghaoithín comhordaitheoir Fighting Words Chonamara le Tuairisc faoina leabhar nua, faoi na ceardlanna a bhíonn ar siúl acu agus faoi céard atá i ndán do Fighting Words Chonamara
Dé Domhnaigh, Bealtaine 8 2022 ag 5:10 am
Sa mbliain 2021, chruthaigh Fighting Words an togra 'Story Seeds' do ghasúir i scoileanna i lár chathair Bhaile Átha Cliath. Comhpháirtíocht a bhí ann idir foireann Fighting Words agus na Gardaí. An sprioc a bhí acu ná go gcumfadh na gasúir scéalta nua bunaithe ar na ceantair a raibh siad ina gcónaí iontu.
"Bheartaigh Fighting Words Chonamara in éineacht le Glór na nOileán an smaoineamh céanna a úsáid ach go mbeadh sé i nGaeilge agus go mbeadh gasúir s'againn féin anseo in ann a bheith ag cumadóireacht agus ag cruthú ina dteanga féin faoina mbailte féin," arsa Bríd Treasa Ní Ghaoithín, comhordaitheoir Fighting Words Chonamara.
Bheartaigh siad SCAIP AN SCÉAL a thabhairt air.
'Tá cúig scoil i gceantar na nOileán agus scríobh na gasúir as na hardranganna i chuile scoil caibidil amháin den scéal. Bhí an t-ádh orainn go raibh an t-ealaíontóir cumasach Dara McGee as ceantar Chois Fharraige linn chun na pictiúir a tharraingt. Chuir sé go mór leis an spraoi agus leis an togra ar fad."
Tá scéal den scoth scríofa ag na gasúir, dar le Bríd Treasa Ní Ghaoithín, agus éacht ar leith déanta acu.
"Tá an scéal a chum na gasúir aisteach agus iontach! Agus an-bharrúil! Scéal é a thosaíonn le gnáthchluiche peile ar Pháirc an Mháimín ach is iomaí cor agus casadh a thagann ar rudaí ina dhiaidh sin.
"Casann muid le Bob, eachtrán as Mars agus a chara Bob Beag, an chuileog, agus leanann muid iad ar fud Cheantar na nOileán agus casann muid le lear mór carachtar suimiúil!" ar sí.
Ag tús na ceardlainne d'iarr siad ar na gasúir liosta a dhéanamh de na háiteanna spéisiúla nó speisialta a bhí ina gceantar agus ansin spreag siad iad leis na háiteanna sin a chur isteach sa scéal.
"Luaitear go leor logainmneacha sa scéal agus ní mar a chéile a bhreathnóidh mé ar Chnoc Leitir Móir ná ar Chéibh an Aircín arís go deo!"
Anois agus an chéad leabhar foilsithe ag Fighting Words Chonamara, deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín go bhfuil sí "an-bhródúil go deo" as foireann Fighting Words agus as na scríbhneoirí óga a roinn a gcuid samhlaíochta agus a gcuid cruthaitheachta leo.
"Tá mé buíoch freisin de na múinteoirí agus na cúntóirí a spreag iad. Ní fhéadfaidh tograí mar seo tarlú gan meitheal agus ba mhór an spórt é a bheith ag obair in éineacht le Máire Áine Uí Ailín, Oifigeach Pleanála Teanga Cheantar na nOileán, a chreid sa togra ón tús agus a chuir an oiread oibre isteach ann," ar sí.
Seolfar an leabhar an Domhnach beag seo i dTír an Fhia, agus deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín gur "lá mór" a bheidh ann do theaghlaigh an cheantair.
"Beidh leabhar eile á sheoladh ar an lá chomh maith leis an gceann s'againne; leabhar faoi scileanna peile a cruthaíodh i bpáirt le Cumann Peile Naomh Anna, mar sin tá súil againn go dtiocfaidh tuismitheoirí in éineacht lena gcuid gasúr agus go mbeidh dhá leabhar nua ag imeacht ag chuile dhuine!" ar sí.
Maidir le Fighting Words féin, deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín go dtugann siad cúnamh do dhaoine scéalta a scríobh.
"Cuireann muid ceardlanna sa scríbhneoireacht chruthaitheach ar fáil do ghasúir bhunscoile, do dhaltaí meánscoile agus do ghrúpaí pobail eile a bhfuil suim acu sa scéalaíocht," ar sí. "Is eagraíocht náisiúnta í Fighting Words a bhunaigh Roddy Doyle agus Seán Love i mBaile Átha Cliath in 2009 chun an scríbhneoireacht chruthaitheach a chur chun cinn agus tá ionaid ar fud na hÉireann anois. Tá súil againn Fighting Words a thosú go luath i nGaoth Dobhair agus in Uíbh Ráthach."
Tá Fighting Words cláraithe mar charthanacht agus is iad na daoine deonacha a roinneann a gcuid ama go fial leo croílár na heagraíochta, a deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín.
"Mar a luaigh mé ní ba thúisce, murach daoine a bheith sásta oibriú le chéile, ní bheadh muid in ann na deiseanna seo a chur ar fáil do na gasúir," ar sí. "Tá chuile shórt a dhéanann Fighting Words saor in aisce ionas go mbeidh chuile dhuine in ann tairbhe a bhaint as."
Tá Fighting Words Chonamara suite in Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh i Ros Muc. Bíonn ceardlanna ar siúl ansin ach chomh maith leis sin cuirtear ceardlanna ar fáil ar líne do ghrúpaí nach féidir leo teacht chomh fada leis an ionad.
"Nuair a bhuail an COVID muid ar dtús, cheap muid go raibh muid réidh, ach ansin tharla rud aisteach!" a deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín. "Chuir muid amach an scéala go raibh muid chun cúpla ceardlann a thriail ar Zoom, agus gan mórán achair bhí mé ag fáil ríomhphoist as chuile chúinne den tír ag iarraidh Fighting Words as Gaeilge!"
Tá an-éileamh ar na ceardlanna agus deir sí go mbíonn na spásanna líonta suas an-sciobtha, daoine a bhíonn ag iarraidh grúpaí a thabhairt chomh fada leis an ionad i Ros Muc agus daoine ag iarraidh ceardlanna a dhéanamh ar líne.
"Mholfainn do dhuine ar bith a mbeadh suim acu ann, spota a chur in áirithe go beo! Tá muid ag glacadh le hiarratais don fhómhar seo chugainn anois," ar sí.
Deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín go bhfuil "buíon iontach de dhaoine deonacha" acu.
"Bíonn muid i gcónaí sásta fáilte a chur roimh aon duine a mbeadh suim acu obair dheonach a dhéanamh linn," ar sí.
"Bíonn na ceardlanna i gcónaí taitneamhach agus spraíúil agus mholfainn do dhuine ar bith é a thriail amach dá mbeadh suim acu ann. Is féidir a bheith linn ar Zoom freisin, mar sin ní gá go mbeadh duine lonnaithe i gConamara – ná fiú amháin in Éirinn! Fáilteofar roimh Ghaeil i bhfad ó bhaile freisin!"
Maireann ceardlanna Fighting Words dhá uair an chloig agus deir Bríd Treasa Ní Ghaoithín go mbíonn "an-chraic" acu.
"Bíonn atmaisféar deas ann i gcónaí agus cuirtear fáilte roimh chuile dhuine. Creideann muid go bhfuil chuile dhuine in ann a bheith cruthaitheach agus cabhraíonn muid le daoine focal amháin a chur i ndiaidh focail eile agus coinneáil orthu go mbeidh scéal scríofa acu!" a deir sí.
"Tar éis na ceardlainne, cuirtear an scéal a chruthaigh an grúpa i bhfoirm leabhair agus i gcás na ngasúr bunscoile, foilsíonn muid ar an suíomh idirlín é freisin ag www.fightingwords.ie. Bíonn chuile dhuine sásta ag dul amach an doras."
Tá cúpla togra eile idir lámha acu faoi láthair.
"Beidh muid ag oibriú le Bord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin le campa samhraidh scríbhneoireachta do dhéagóirí a chur ar fáil," arsa Bríd Treasa Ní Ghaoithín. "Tá muid ríméadach freisin go mbeidh muid ag comhoibriú leis an bhfoireann iontach atá i Stiúideo Cuan sa Spidéal ar thogra speisialta sa bhfómhar.
"Tá sé de rún againn ceardlanna a chur ar fáil d'fhoghlaimeoirí fásta i gceantar Chois Fharraige. Tá cúpla togra suimiúil eile ar na bacáin againn freisin."
Bíonn Fighting Words ag obair le daoine fásta ó am go ham freisin.
"Tá ceardlanna déanta againn le múinteoirí, le hábhair oidí, le mic léinn agus le foghlaimeoirí Gaeilge," ar sí. "Má tá aon ghrúpaí gur spéis leo ceardlann a dhéanamh linn, ba bhreá linn cloisteáil uathu."
Seolfar leabhar nua Fighting Words Chonamara ag a trí a chlog inniu, Dé Domhnaigh, i Halla Thír an Fhia i gConamara.
Tá neart eolais eile ar fáil ar an suíomh idirlín www.fightingwords.ie nó is féidir ríomhphost a sheoladh chuig Bríd Treasa Ní Ghaoithín ag bridtreasa@fightingwords.ie This fully accountable fund will be managed by the a fund management committee, made up by representatives from Irish language organisations and support groups, inside and outside of the Gaeltacht. The fuind will be managed according to international best-practice for charity organisations. The members of the Ciste Rith fund management team are presented below. Clár nua faoi Bhríd Naofa le craoladh ar RnaG Lá Fhéile Bríde
"Meascán d'ábhar nua agus d'ábhar thar a bheith spéisiúil ón gcartlann" a bheidh sa gclár faoi Bhríd Naofa a chraolfar ar RTÉ Raidió na Gaeltachta amárach. Is é Séamus Ó Scanláin a chuirfidh an clár i láthair agus beidh "ábhar ón tuaisceart, ón iarthar, agus ón deisceart" a taifeadadh go speisialta don chlár agus a tógadh ó chartlann fhairsing RTÉ Raidió na Gaeltachta i gCasla.
"Beidh meascán deas den nua agus den sean sa gclár. Rinne clár thiar sa mbliain 1984 as Fochairt i gContae Lú, gar don áit ar rugadh Bríd, agus bhí scoth na gcainteoirí ar an gclár sin – Eoin Ó Coinn, fear as an áit, Bab Feirtéar, agus bean rialta as Ord na mBrídíní i gCill Dara. Beidh míreanna ón gclár seo á gcraoladh againne amárach, ach dáiríre dá gcuirfí chuile shórt atá sa gcartlann faoi Bhríd amach bheadh clár ceithre nó cúig uair an chloig agat.
"Anuas ar an ábhar cartlainne sin, beidh daoine as chuile chearn den tír ag caint liom faoi na gnásanna agus na nósanna a bhaineann le Lá Fhéile Bríde ó cheann ceann na tíre. Beidh Aedín Ní Thiarnaigh liom, bean a rinne máistreacht ar thraidisiún Bríde in Inis Meáin, agus beidh an scéalaí Bríd Anna Ní Bhaoill as Rann na Feirste ann freisin, clár an-deas a bheidh ann," a dúirt Séamus le NÓS.
Bhí spéis ag Séamus "riamh anall" i stair agus seanchas 'Mhuire na nGael' cé nach raibh an traidisiún chomh láidir céanna ina cheantar dúchais, Cois Fharraige, agus atá i gceantracha eile sa nGaeltacht.
"Bhí suim agam riamh anall inti, go háirithe ó thaobh staire agus seanchais, tá sí ar dhuine de na laochra móra i stair na Críostaíochta in Éirinn ach i gcomparáid le Pádraig ní dhéantar an oiread sin cainte uirthi. Tá nasc aici le dreamanna éagsúla ar fud na tíre, na hiascairí, na gaibhne, agus an lucht siúil agus bhí sé an-spéisiúil na scéalta sin uilig a chloisteáil.
"Is túisce a déarfainn go bhfuil na nósanna níos beoichte in áiteacha ar nós Inis Meáin. Tá Bríd níos láidre istigh ansin ná mar a bheadh sí in áiteacha eile, ach ní haon údarás mé féin. Bhí sé go deas léargas a fháil ón ábhar cartlainne agus ó na haoichainteoirí ar an gcaoi a gcaitear léi i gceantracha Gaeltachta," a dúirt sé.
Dúirt Séamus go raibh sé "d'ádh [air] mar chraoltóir óg" dul siar leathchéad bliain sa gcartlann agus gur "próiseas foghlama" a bhí ann breathnú ar an gcaoi a ndéantaí cláracha ar RTÉ Raidió na Gaeltachta i dtús aimsire.
"Ní raibh an raidió ach ina thús nuair a rinneadh go leor de na cláracha cartlainne a chuala mé agus mé i mbun an chláir seo. Bhí sé iontach spléachadh a fháil ar an gcaoi a leírít cláracha san am a caitheadh agus spléachadh a fháil ar an saol mar a bhí. Bhí sé sin uilig an-tráthúil agus muid ag druidim le comóradh an leathchéid [ar Raidió na Gaeltachta] aimsir na Cásca. D'fhéadfaí go leor cláracha eile a bhaint as an gcartlann luath sin, níl an obair ach ina thús dáiríre.
Craolfar Naomh Bríd – Muire na nGael ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ag 15.00 amárach, Dé Máirt 1 Feabhra. Cabhróidh an clár TechSpace le daoine óga scileanna an 21ú aois a fhorbairt trí mheán na Gaeilge, a dúirt Joe McHugh
Dé hAoine, Aibreán 17 2015 ag 7:30 am
Tá fáilte curtha ag an Aire Stáit Gaeltachta Joe HcHugh roimh TechSpace i nGaeilge a seoladh inné. Múintear scileanna teicneolaíochta do pháistí trí TechSpace ar scoileanna agus in ionaid óige timpeall na tíre. Tá leagan Gaeilge den chlár, trína bhfoghlaimíonn daoine óga cén chaoi scannáin dhigiteacha a dhéanamh, suíomhanna gréasáin a dhearadh, aipeanna a fhorbairt agus róbataic a úsáid.
Táthar ag súil go mbeidh comhlachtaí poiblí agus príobháideacha a bhíonn ag plé leis an tionscal cruthaitheach rannpháirteach sa togra agus is chuige sin atá ollchruinniú á eagrú le heagraíochtaí Gaeilge a bhíonn ag plé leis an aos óg agus an tionscal cruthaitheach i mBaile Átha Cliath inniu.
Beidh na páistí faoi stiúir teagascóirí agus meantóirí atá oilte sna ceirdeanna cruthaitheacha agus a chuirfidh ar a gcompord le ríomhairí agus leis an teicneolaíocht iad. Tá an togra á chur ar bun ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta agus Camara Ireland Ltd agus á mhaoiniú faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge.
Chuir an tAire Stáit McHugh fáilte roimh TechSpace i nGaeilge inniu agus é á sheoladh.
"Mar atá a fhios againn uilig, tá suim agus scil ar leith ag daoine óga i gcúrsaí teicneolaíochta agus tá siad go mór ar a gcompord sa ré dhigiteach ina maireann muid inniu."
Ní raibh amhras ar bith ar an Aire ach go rachadh an clár go mór chun sochair do dhaltaí agus don Ghaeilge araon, agus go gcruthódh sé deiseanna fostaíochta fiúntacha do dhaltaí sna tionscail chruthaitheacha amach anseo.
"Cabhróidh TechSpace as Gaeilge le n-ár sprioc go bhforbróidh daoine óga scileanna an 21ú aois trí mheán na Gaeilge tríd an gclár ardchaighdeáin ICT seo don óige. Is comhfhiontar iontach spreagúil é seo.
"Beidh plé ag os cionn 375 teagascóirí agus daoine óga leis an gclár TechSpace as Gaeilge agus spreagfaidh sé iad chun féinmhuinín cruthaitheach a fhorbairt agus an Ghaeilge a úsáid le pobal nua áitiúil, náisiúnta agus domhanda," a dúirt an tAire McHugh. (8) Where a case concerning the Gaeltacht or to Gaeltacht applicants is being heard by any other court, administrative arrangements shall be made to enable the case to be administered and organised wholly through the medium of Irish, without the plaintiff or the defendant being compelled to make a particular demand. Ar an oileán seo, tá an bonneagar lárnaithe i mBaile Átha Cliath sna Sé Chontae is Fichead agus i mBéal Feirste sna Sé Chontae, agus fágann sé sin Bruach Thiar na Sionainne agus na Banna le bonneagar agus geilleagar bunúsach ar ísealfhorbairt. I measc na ngrúpaí eile ó Chonamara a bhí ainmnithe don ghradam, bhí Coiste Comóradh Ros Muc 1916 – 2016, Coiste Oidhreachta Dhúiche Sheoigheach, Forbairt Chonamara Láir Teo., agus Club Óige Lurgan. Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile Tá Coláiste Treasa suite i gceantar ina bhfuil fíorbhá ag muintir na háite leis an gcultúr Gaelach. Bíonn Dónall go fóill ag filleadh ar ais chun na Gaeltachta agus é anois ina thríochaidí. Tá meas aige ar an cheantar, ar na daoine atá ina gcónaí ann agus ar an Ghaeilge shaibhir atá le cloisteáil ann go háirithe. D’fhás Seán Ó Séadhacháin suas in iarthar Luimnigh agus chaith sé tamall ag obair mar oibrí feirme i nGaeltacht Chiarraí chun feabhas a chur ar a chuid Gaeilge. Chonaic mé seo cheana agus d'fhéadfaí a shamhlú go mbaineann sé leis an nGaeilg, ach ní bhaineann ó cheart, cé nach bhfacaimid a dhath ó bharr an leathanaigh anuas ach Gaeilg. Suite i gcúige Mumhan, in iar-dheisceart na tíre atá Ciarraí, nó An Ríocht, mar is fearr aithne air. Tá sé ar an gcúigiú contae is mó in Éirinn, achar de 1,815 míle cearnach agus daonra 139,835 dar le Daonáireamh 2006.
D'eolas léarscáil bunaithe téigh go atomik
Tá cuid de radharcra is deise in Éirinn i gCiarraí, gan a sárú le fáil… sléibhte maorga agus gleannta doimhne, talamh réidh mín cnocach réidh, locha agus aibhnte, portaigh, cósta garbh fada fairsing agus mórán oileáin ina measc Na Sceilg, Na Balscóidí agus Oileán Dairbhre.Tá na sléibhte is airde sa tír i gCiarraí, gach aon bheann os cionn 3,000 troigh, seachas dhá cheann, Corrán Tuathail ag 3,414 troigh ina measc.
Sa deisceart agus san iarthar is mó atá na sléibhte, agus móinteach is mó atá i lár agus tuaisceart an chontae. Aeráid bhog shéimh atá sa chontae le leibhéal ard báistí, 66 orlach sa bhliain ar meán, a bhuíochas sin do Shruth na Murascaille ón Atlantach Thuaidh agus tionchar na sléibhte, leibhéal báistí a chuireann go mór le na radharcanna iontacha sa chontae. Tá trí leithinis sa chontae rud a fhágann gurb aige atá an líne cósta is faide sa tír.
Go traidisiúnta, 'sé Ciarraí príomhchontae turasóireachta na hÉireann, go príomhdha de bharr á áilleacht fisiciúil. Is é dúthaigh Chill Airne ceann de na ceantair is iomráití san Eoraip agus bíonn mórán turasóirí ag tarrac' ar Chiarraí Theas maraon le leithinis Chorca Dhuibhne. Tá mórán áiseanna nua forbartha do na turasóirí go háirithe i dTrá Lí, ar nós Ionad na nGearaltach, Iarsmalann Chiarraí Muileann Gaoithe Chathair Uí Mhóráin agus Aquadome Thrá Lí.
Tá mórán tarraingtí eile á bhforbairt do thurasóirí in áiteanna éagsúla, rud a chuireann le tarraingtí sean-bhunaithe ar nós Tigh agus Ionad Léirithe Mucrois, Ardeaglais Ard Fhearta, Aireagal Ghallarais, Amharclann Shiamsa Tíre, Oidhreacht na Sceilge, Ionad an Bhlascaoid Mhór, Ionad Oidhreachta agus Smachtlann Tairbirt, Muiríne an Daingin agus An Domhan Fothoinn agus Uisceadán an Daingin, agus Na Beairicí i gCathair Saidhbhín.
Tá cúrsaí breatha gailf sa Chontae le Sean Chúrsa Baile an Bhuinnéanaigh ar cheann de na cúrsaí is fearr ar domhan taobh amuigh de Mheiciceá. Tá cúrsaí leis i gCill Áirne, An Chorráin, Barrow mar aon le deich gcúrsa eile scaipthe ar fud an chontae.
Mar mhalairt ar ghailf tá go leor bealaí siúlóide fan Kerry Way agus Slí Chorca Dhuibhne chomh maith le mórán turais suimiúla eile.Is é an turasóireacht an tionscadal is mó anois le breis is 1.7 m cuairteoir sa bhliain ag tabhairt turas ar an gcontae agus súil leis an uimhir sin a ardach go dtí 2.2m faoi 1998, as a mbeadh súil le teacht isteach de £250m, ag cruthú 10,000 post.
Traidisiún na Litríochta: As Lios Tuathail i dTuaisceart an Chontae a shíolraigh scríbhneoirí/ údáir iomráiteacha mar John B. Keane; Brendan Kennelly; George Fitzmaurice; Bryan MacMahon agus Maurice Walsh. Tugtar traidisiún na litríochta ar aghaidh trí Féile Sheachtain na Scríbhneoirí a cuireadh ar bun don chéad uair i 1971. Tá dlúthcheangal leis ag an gContae leis an Tionscadal Scannánaíochta Idirnáisiúnta. Deineadh scannánaíocht ar roinnt scannán mór le rá, go háirithe timpeall leithinis an Daingin. Ar na ceanna is iomráití tá 'Ryan's Daughter' agus 'Far and Away'. Tá scannáin déanta bunaithe ar shaothair scríbhneoirí móra le rá an Chontae leis, leithéidí 'The Quite Man' le Maurice Walsh agus 'The Field' le John B. Keane.
Tá an fheirmeoireacht fíor thábhachtach d'eacnamaíocht an chontae, feirmeacha bheaga déiríochta don chuid is mó. Tá tuairim is 5,000 feirmeoir déiríochta againn le tréada de 24 bó ar an meán, a thálann tuairim is 800 galún bainne an bó. Táiltear tuairim is 100milliún galún bainne sa bhliain. Cruthaíonn próiseáil an bhia mórán fostaíochta sa chontae le Kerry Group Plc ar cheann de na mór chomhlachtaí idirnáisiúnta próiseála bia. Timpeall 500,000 caora atá ar fheirmeacha an chontae, agus déantar beagán curaíochta sa chuid ó thuaidh.
Tá tábhacht le tionscal na déantúsaíochta ó thaobh forbartha eacnamaíochta agus cruthú fostaíochta. Tá na comhlachtaí seo lonnaithe sna bailte móra mar Trá Lí, Cill Áirne, Lios Tuathail, Oileán Ciarraí, Cill Orglan. Clúdaíonn tionscal na déantuasaíochta tuairim is 17% de lucht saothair an chontae agus borradh nach beag ag teacht ar fhiontair bheaga mar fhoinsí fostaíochta. Tá fás as cuimse ar thionscal na foraoiseachta le níos mó ná 25,000 hectair faoi fhás cheana féin. Is ar thailte phríobháideacha atá timpeall 5,000 de seo agus an chuid eile forbartha ag Coillte.
Tionscal eile go bhfuil chomh maith tábhacht leis is ea tionscal na hiascaireachta agus na mara, atá ag fás go mór faoi láthair. Tá An Daingean, Oileán Dhairbhre, Fianait, Na Machairí, An Cromán agus An Neidín i measc na 25 cuan sa tír is mó a thugann iasc i dtír. Le £5,000,000 infheistíochta, tá forbairt thar na bearta déanta ar chuan an Daingin le blianta anuas. Tá an cuan ainmnithe mar cheann de Cuanta Náisiúnta Iascaireachta i bPlean Forbartha Cuanta an Rialtais.
Ciarraí - dosháraithe ó thaobh saibhreas cultúrtha, oidhreachta, tírdhreacha agus áiseanna. Tá mealladh ann do mhuintir na háite agus cuairteoirí araon agus caighdeán saoil nach bhfuil a sharú ar fáil aon áit eile ar domhan. Tá Comhairle Contae Chiarraí go hiomlán tiomanta le áiseanna an chontae a fhorbairt agus a fheabhsú do mhuintir an chontae, dóibh siúd a oibríonn sa chontae nó dóibh siúd a thugann turas ar an gcontae. Imní léirithe faoi shiollabais nua na Gaeilge don Ardteist – Tuairisc.ie
Tá grúpaí áirithe buartha nach dtabharfaidh daltaí Ardteiste a bhfuil Gaeilge líofa acu faoi chúrsa nua atá níos dúshlánaí mura mbeidh pointí breise ar fáil
Déardaoin, Feabhra 25 2021 ag 5:40 am
Tá imní léirithe ag eagraíochtaí oideachais agus Gaeilge faoin dá chúrsa nua Gaeilge atá le tabhairt isteach don Ardteist.
Foilsíodh an tseachtain seo an dá shiollabas nua – sonraíocht T1 do dhaltaí i scoileanna Gaeilge agus Gaeltachta agus sonraíocht T2 do scoileanna Béarla – ach tá grúpaí áirithe buartha nach dtabharfaidh daltaí le Gaeilge líofa faoin gcúrsa níos dúshlánaí mura mbeidh pointí breise acu mar chúiteamh.
Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge, go bhfuil siad "an-bhuartha" faoi phleananna nuafhoilsithe na Roinne Oideachais.
"Cúis imní dúinn é nach bhfuil aon rud ann chun daoine a mhealladh i dtreo an T1 a roghnú," a dúirt de Spáinn le Tuairisc.ie.
"Bheadh ceist mhór againn chomh maith an bhfuil an rud atá molta acu ag teacht leis an rud atá ag teastáil don chainteoir dúchais. Tá sé mórán mar a chéile leis an tsonraíocht T2 agus ní hin a bhí i gceist nuair a bhíomar ag caint faoi T1 don Ardteist."
Deir Gaeloideachais go gcaithfear aghaidh a thabhairt ar conas scoláirí sna scoileanna lán-Ghaeilge nó scoláirí a bhfuil ardchumas acu sa Ghaeilge sna scoileanna Béarla a chúiteamh as an obair bhreise.
"Tá sé ríthábhachtach do rathúlacht an Pholasaí don Oideachas Gaeltachta nach bhféachfaidh scoláirí ar shonraíocht T1, sonraíocht atá dírithe ar iad a chumasú le hardchaighdeán Gaeilge a bhaint amach, mar rud a chuireann ualach breise oibre orthu gan aon chúiteamh," a dúradh.
I ndiaidh fhoilsiú scéal na gcúrsaí nua ar an suíomh seo, dúirt urlabhraí oideachais Shinn Féin Donnchadh Ó Laoghaire nach bhféadfadh sé a rá fós an raibh Sinn Féin ar son pointí bónais a thabhairt do dhaltaí a thugann faoin gcúrsa T1. "Cuirfidh mé mar seo, nílim ag rá go mbeadh mé ina gcoinne [pointí bónais]," a dúirt sé.
Agus é ag labhairt ar an gclár Tús Áite ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, dúirt Ó Laoghaire go gcaithfí an scéal a phlé le múinteoirí agus nár mhaith leis teacht roimh an bpróiseas comhairliúcháin atá le déanamh faoi na sonraíochtaí nua.
Mheas Julian de Spáinn go bhfuil fadhbanna leis an dá chúrsa nua. Dar leis, d'fhéadfadh an cúrsa T2 cur le líon na ndaltaí nach ndéanann Gaeilge ar chor ar bith don Ardteist.
"An dara rud a bheadh muid buartha faoi ná go bhfuil siad ag caint ar fáil réidh le Bonnleibhéal. Tá gá leis an mBonnleibhéal chun freastal ar dhaoine le cumas faoi leith agus más gá dóibh ar fad dul isteach sa Ghnáthleibhéal, déanfaidh sé sin go leor fadhbanna a chruthú," a dúirt Ard-Rúnaí an Chonartha.
"Nuair a chuirtear san áireamh é sin le córas nua na ndíolúintí, tá an-bhaol ann go gcuirfidh sé seo go mór le líon na ndaoine a bheidh ag lorg díolúintí amach anseo."
D'fhógair an NCCA próiseas comhairliúcháin phoiblí faoi na cúrsaí nua a mhairfidh go dtí an 31 Lúnasa. Deir Uachtarán Gaeloideachas, Seán Ó hArgáin, áfach gur chóir an comhairliúcháin sin a chur siar de dheasca na paindéime.
"Creidimid gur cheart an comhairliúchán ar na sonraíochtaí nua seo a chur siar toisc nach bhfuil na cúinsí sna scoileanna iar-bhunleibhéil fabhrach faoi láthair do chomhairliúchán ar ábhar atá chomh tábhachtach.
"Tá na múinteoirí agus na príomhoidí faoi bhrú ollmhór faoi láthair agus iad ag iarraidh dul i ngleic leis na socruithe nua atá díreach foilsithe don Ardteist 2021."
Dúirt Bláthnaid Ní Ghréacháin, Ardfheidhmeannach Gaeloideachas, go raibh cúrsaí T1 agus T2 tugtha isteach don tSraith Shóisearach ó 2017 ach nach ndearnadh scrúduithe ar na cúrsaí sin fós toisc gur cuireadh an Teastas Sóisearach ar ceal in 2020.
Ní bheidh na scrúduithe ar siúl i mbliana ach an oiread.
"Ciallaíonn sé sin nach bhfuil aon athbhreithniú déanta ar an éifeacht atá tar éis a bheith ag na sonraíochtaí seo, níl aon anailís nó aiseolas againn faoi na buntáistí nó na dúshláin a bhaineann leo.
"Dar le Gaeloideachas baineann sé leis an dea-chleachtas a leithéid de thaighde fianaisebhunaithe a bheith déanta sula dtugtar faoi athrú chomh suntasach leis seo ag leibhéal na hArdteiste, scrúdú a bhfuil an oiread sin ag brath air do na scoláirí," a deir Ní Ghréacháin.
Fág freagra ar 'Imní léirithe faoi shiollabais nua na Gaeilge don Ardteist'
Bríd Déardaoin, Feabhra 25 2021 ag 6:51 am
Ar scríobh Tuairisc ailt san am atá caite go raibh na hEagrais thuas luaite ag lorg na leasuithe nach bhfuileadar ag lorg anois….iorónach!! Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 7:00 am
Tá sé rídheacair an cinneadh a dhéanamh do thír dhúchais a thréigean. Ach sin cinneadh a rinne mise in 2009, chun aghaidh a thabhairt ar an mBruiséil mar aistritheoir. Cé go n-airím uaim cúrsaí ag an mbaile caithfidh mé a admháil nach bhfuil aon áiféala orm fén gcinneadh céanna. Mar a rinne na proinsiasaigh a d'fhág aimsir na ngéanna fiáine agus a chuir fúthu i Leuven, d'fhágas an seanfhód im' dhiadh, Ó Dónaill, De Bhaldraithe agus Dinneen i mo ghlac agam chun an teanga a chaomhnú thar lear. Cé go bhfuil an tírghrá go smior ionam, tá mé sásta fanacht ar deoraíocht ón áit is cóngaraí dom' chroí. Cén fáth sin?
Bhuel, tá pobal mór Éireannach anseo sa mBruiséil. Deirtear go bhfuil tuairim is 10,000 Gael lonnaithe anseo. Ní beag an líon ina measc a bhfuil Gaeilge acu ach an oiread. Nuair a thagann an cumha ag cnagadh ar an doras, tagann an pobal seo i gcabhair ort. D'fhéadfaí feidhmiú go hiomlán trí Ghaeilge anseo. 'Sí an Ghaeilge teanga an aonaid. Sa chlub CLG, 'An Chraobh Rua' cloistear Gaeilge. Bíonn an teanga le clos ag na seisiúin cheoil a eagraítear go mion minic. Má tá ceapaire agus comhrá uait agus tú i lár an bhaile is féidir bualadh isteach chuig 'Delish'. I Séipéal Naomh Antaine tá Gaeilge ag na sagairt. Géanna fiáine agus proinsiasaigh iad beirt, mar a tháinig rompu.
Dea-scéal amach is amach don teanga go mbeidh deireadh leis an maolú ar an nGaeilge sna hinstitiúidí Eorpacha agus go n-osclófar na geataí chun cúpla céad duine breise a earcú idir é seo agus 2022. Beidh impleachtaí móra aige sin ar fhorbairt 'Ghaeltacht na Bruiséile'. Beidh níos mó daoine ag freastal ar na himeachtaí a eagraíonn grúpaí diongbháilte amhail Coiste Sheachtain na Gaeilge agus Na Gaeil i gcéin. Iad siúd a thagann agus a bhfuil páistí acu, cuirfidh siad go mór le líon na daltaí sna ranganna Gaeilge sna scoileanna Eorpacha agus deimhneofar leis sin áit níos lárnaí ar an gclár ama don teanga. Beidh páistí á dtógáil le Gaeilge i bpáirceanna glasa na Bruiséile.
Tá uaillmhian agus dúshlán ag baint le líonadh an méid postanna atá fógartha ach tá sé indéanta. Tá a lán cúrsaí ar an bhfód anois idir nua agus seanbhunaithe agus beidh sé fíorspéisiúil breathnú ar na hollscoileanna/coláistí agus iad ag iarraidh an móréileamh seo a shásamh. Beidh sé ina ghéarchoimhlint eatarthu agus beidh orthu nithe éagsúla a shníomh isteach sa mhullach ar an méid a bhíonn ar na gnáthchúrsaí, amhail Trados, EPSO, teangacha, cuairteanna ar na hinstitiúidí srl.
Caithfidh an rialtas níos mó tacaíochta a chur ar fáil do na cúrsaí seo mar cuireann sé borradh faoin teanga sa bhaile agus thar lear.
Is cúis mhór bróid é bheith lonnaithe anseo sa mBruiséil agus lorg laochra áirithe a leanúint. Daoine ar nós Maolmhaodhóg Ó Ruairc ó Co. Fhear Manach, a chuir an-chuid lón léitheoireachta ar fáil d'ábhair aistritheoirí. Nó Seán Ó Luing ó Bhaile an Fheirtéaraigh a tháinig ar iasacht ó Rannóg an Aistriúcháin luath sna seachtóidí chun na chéad chonarthaí aontachais a aistriú. Tá léargas maith ar a thréimhse anseo sa leabhar 'In Ardchathair na hEorpa'. Tá an lóchrann a d'adhain siad fós ar lasadh.
San obair fhéin, tá an-éagsúlacht i gceist. In aon lá amháin d'fhéadfaí tosnú amach le píosa Fraincise go Gaeilge ar maidin. Ansin roimh an lón, b'fhéidir píosa reachtaíochta. Teanga dhocht a bhíonn sna Rialacháin ina gcloítear leis na fasaigh. Théis an lóin d'fhéadfaí píosa a aistriú don suíomh idirlín, réim níos scaoilte ná an reachtaíocht agus roimh imeacht b'fhéidir go mbeadh scil eile le cleachtadh má thagann óráid isteach. Is minic a bhíonn siad foclach, meafarach agus bheadh imeartas focal ag teastáil nó caint fhileata. Taobh amuigh den aistriúcháin tá neart deiseanna chun cur le do cv trí theangacha nua a fhoghlaim nó freastal ar sheimineáir éagsúla.
Tríd is tríd, tá an-saol anseo sa mBruiséil. Post maith agus comhluadar maith. I gcaoch na súl, is féidir bheith i bPáras nó Amstardam, sa Ghearmáin nó aon áit san Eoraip. Áit éagsúil gach deireadh seachtaine má tá fonn bóthair ort. Éinne a bhfuil leathshúil acu ar an mBruiséil agus iad idir eatarthu fé theacht, mholfainn go mór é.
– Is Aistritheoir i gComhairle an Aontais Eorpaigh é Ciarán Ó Ceallaigh
– Ag eascairt as rialachán a ghlac Comhairle an Aontais Eorpaigh i mí na Nollag seo a chuaigh thart (Rialachán ón gComhairle 2015/2264), tiocfaidh méadú ar líon na foirne Gaeilge sna hinstitiúidí Eorpacha as seo go dtí tús na bliana 2022, tráth a bheidh an fhoireann Ghaeilge ar aon mhéid le foirne na dteangacha oifigiúla eile. Seolfaidh an Oifig Eorpach um Roghnú Foirne (EPSO) comórtas oscailte d'aistritheoirí Gaeilge ar an 9 Meitheamh 2016. Tá tuilleadh eolais faoin gcomórtas oscailte d'aistritheoirí ar fáil ar shuíomh gréasáin EPSO. Is fiú freisin súil a choinneáil ar mheáin shóisialta na n-insititiúidí Eorpacha: tá An Coimisiún Eorpach anseo, Parlaimint na hEorpa anseo agus An Chomhairle anseo
Fág freagra ar 'DIALANN AE: 'Is féidir do shaol a chaitheamh trí Ghaeilge i 'nGaeltacht na Bruiséile…''
Seán Ó Floinn Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 3:05 pm
Cur amú airgid agus ama is ea aistriúchán sa Bhruiséil: ní thuigim cén fáth a gcaitheann Gaeilgeoirí an oiread sin fuinnimh agus ama leis an AE, in áit díriú ar chás na Gaeilge sa bhaile. Cur amú tallainn agus cumas na nGaeilgeoirí san AE is ea é – bheidís i bhfad níos fearr as sa bhaile ag tacú le cás na Gaeilge abhus.
Seán Ó Floinn Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 3:13 pm
A Chiaráin, ar mhiste leat a rá linn cén fiúntas a bhaineann leis an AE do chás na Gaeilge? Is aisteach an rud é go bhfuil Gaeilgeoirí áirithe sásta an méid sin ama a chaitheamh ag plé leis an nGaeilge san AE – ní dhéantar é ach ar mhaithe le poist a chur ar fáil dá chéile is cosúil chun airgead éasca a dhéanamh. Ach is margadh leis an diabhal é seo – caithfear d'anam a dhíol ag aistriú truflaise chun stór airgid a fháil ón gcáiníocóir Eorpach. Is mar gheall ar obair in aisce den chineál seo go bhfuil daoine ag éirí amach i gcoinne an AE – feictear dóibh go bhfuil go leor post den chineál seo nach bhfuil fiúntas ná brí ag baint leo á maoiniú ag an gcáiníocóir Eorpach.
Dáithí Mac Cárthaigh Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 8:38 pm
Is dlúthchuid de Dhlí na hÉireann é Dlí an Aontais Eorpaigh.
An teanga nach bhfuil Dlí na tíre ar fáil inti, níl in ann di ach an bás.
Cheana féin tá dea-thionchar an ardú stádais san AE don Ghaeilge le feiceáil leis an mborradh faoin bhfoclóireacht.
Leanfar den bhorradh seo.
Ní beag sin ar 2 € sa bhliain in aghaidh an tsaoránaigh do 24 teanga oifigiúil. Cur amú airgid go deimhin!
Seán Ó Floinn Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 9:48 pm
Má tá foclóir uasdátaithe ag teastáil ba cheart dúinn an chiall a bheith againn féin airgead a chaitheamh air sin seachas bheith ag brath ar fhlaithiúlacht an AE. Bheadh aistritheoirí a bhfuil saineolas acu san fhoclóireacht i bhfad níos fearr as sa bhaile in Éirinn ag tabhairt misnigh don chuid eile againn in áit a bheith thall sa Bhruiséil i mbun stocaireachta. Anuas air sin, roinnt mhaith dá bhfoilsíonn an AE tá sé dothuigthe fiú sa Bhéarla – cén fiúntas é a leithéid a aistriú go Gaeilge? Rud amháin atá tar éis go leor frustrachais a chothú i gcás an AE ná doléireacht na teanga: tá grúpaí ag impí ar institiúidí an AE teanga intuigthe a úsáid (https://www.euractiv.com/section/languages-culture/news/new-campaign-seeks-end-to-impenetrable-euro-speak/)
Níl fheictear domsa cén mhaith a dhéanann 'ardú stádais' don Ghaeilge san AE – is róchuma le páistí scoile faoi stádas na Gaeilge san AE agus is iadsan a chaithfear a spreagadh lena foghlaim. Anuas air sin, ní teanga oifigiúil í an Chatalóinis agus tá staid i bhfad níos sláintiúla aici ná mar atá ag an nGaeilge. Níl aon fhianaise ann go gcabhraíonn 'stádas oifigiúil' le teanga fás nó forbairt a dhéanamh – tá éirithe níos fearr le muintir na Breataine Bige an Bhreatnais a chaomhnú cé nach raibh stádas oifigiúil ag a dteanga siúd sa Bhreatain go dtí le déanaí.
Seán Ó Floinn Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 10:03 pm
Dála an scéil, is cuma mura gcosnaíonn sé mórán más obair in aisce é. Ní fiú a bheith ag rá nach gcosnaíonn sé 2 Euro an duine – mbeifeá sásta é sin a rá faoi rudaí a aistriú go hAraibeach agus teangacha eile na n-imirceach freisin?
Cuireann sé i gcuimhne dom rud éigin a chuala mé in gcomhrá i Meiriceá. Deir an chéad duine 'When you break it down, it only costs sixty cents per person'. Deir an dara duine: 'No it doesn't, it costs three fucking billion dollars'.
Ciarán Dé Céadaoin, Meitheamh 8 2016 ag 11:51 pm
Is teanga dhomhanda í an teanga s'againne. Tá Gaeilgeoirí sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, san Astráil, roinnt Yu Mings sa tSín, sa tseapáin agus ar fud na hEorpa. Pé rud a chothaíonn sin, tá sé fiúntach. Ar cheart dúinn deireadh a chur le Gaeltacht na Bruiséile? Ní dóigh liom é. Glacaim le do phointe go bhfuil sé truamhéileach don teanga go bhfuil daoine ardoilte sa teanga ag fágáil na tíre in ionad bheith ag treabhadh leo i ngort na teangan ag an mbaile. Ach nuair a fhágann daoine, bíonn siad fós páirteach lena lán coistí agus forais sa bhaile. Tá comhoibriú ar bun an t-am ar fad idir na hInstitiúidí Eorpacha, Fiontar, an Coiste Téarmaíochta, Rannóg an Aistrúcháin agus na hOllscoileanna/Coláistí in Éirinn. Bíonn torthaí an-dearfach ag eascairt as an bplé sin agus múnlaítear téarmaíocht bunaithe air sin agus cothaítear leanúnachas.
Muna mbíonn postanna le Gaeilge ar fáil ag deireadh an phróisis oideachais ní bheidh daoine in ann feidhmiú trid an teanga ag an obair. Bhí ísliú stádais tugtha don Ghaeilge ar feadh na mblianta siar sa stair ach tá an ré sin thart anois agus ní mór dúinn seasamh lena chéile chun an stádas luachmhar sin a chosaint.Tá fostaíocht ar fáil do léachtóirí srl sna hollscoileanna agus nach bhfuil sé go hiontach go bhfuil na hollscoileanna ag líonadh suas le mic léinn chun dianstaidéar a dhéanamh ar an teanga. Faigheann na mná tí fostaíocht leis na daltaí ar fad a théann chuig an nGaeltacht chun cúrsaí aistriúcháin a dhéanamh agus cuireann na daltaí sin go mór le geilleagair na nGaeltachtaí i gcoitinne. Fostaítear an-chuid múinteoirí Gaeilge sna scoileanna Eorpacha sa mBruiséil. An mbeadh sé chun tairbhe na teangan deireadh a chur leis sin ar fad agus na daoine ar fad a chaitheamh ar an dól in Éirinn. Gan na postanna aistriúcháin, ní bheadh an borradh seo ag tarlú ar chor ar bith.
Is í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil in Éirinn agus tá tosaíocht tugtha don reachtaíocht sa teanga sin. An bhfuilimid ag rá gur cheart éirí as an "truflais" a aistriú sna hinstitiúidí Eorpacha agus sa Rannóg mar tá an reachtaíocht ar chomhchéim sa dá háit agus má tá easaontas idir Dlí AE agus Dlí na hÉireann, tá ceannas ag Dlí na hEorpa? Caithfidh sé bheith aistrithe.
Tuigim céard tá á rá agat a Sheáin, cgl, ach má chailleann an teanga stádas nó munar féidir an maolú a bhaint i gceart beidh an teanga thíos leis agus beidh deireadh leis an mborradh atá trí thine faoi láthair. Bhíos ag fóram spéisiúl an lá cheana sa Pharlaimint Eorpach faoi stiúir Liadh Ní Riada faoin tábhacht a bhaineann le mionteangacha na hEorpa agus bhíos an-bhródúil mar Ghael i measc na ndaoine ar fad atá ag iarraidh stádas a bhaint amach dá gcuid teangacha, an Bhreatnais, Gaedhailig na hAlban, an Bhriotáinis, an Bhascais, an Chatalóinis srl. Is cás eiseamlárach muid agus bhí siad ag éisteacht go géar leis an méid a bhí á rá ag na Gaeil. Bhí cainteoirí ann ó Tuairisc.ie, TG4, Conradh na Gaeilge, an tOireachtas, an Coimisinéir teanga srl agus ní raibh éinne den tuairim gur cur amú airgid/ama atá i gceist le haitheantas don Ghaeilge san AE. Lá stairiúil a bhí ann don teanga nuair a fuaireamar stádas AE agus ba cheart do Ghaeilgeoirí tacú leis an méid sin.
Níl aon chur amú airgid i gceist mar a luaigh Dáithí leis an €2 in aghaidh na bliana. Ní bhfaighfeá buidéal uisce ar an €2 céanna agus tá tú ag rá, mar Ghaeilgeoir, gur cur amú airgid é sin. Agus ní mór dúinn an t-airgead sin a íoc isteach sa phota Eorpach ar aon nós beag beann ar má tá an Ghaeilge ann nó as mar theanga oifigiúil. Arbh fhearr leat mar cháiníocóir Eorpach an €2 a íoc do na teangacha eile agus an Ghaeilge a fhágáil ar lár? Roger Martin du Gard

Scríbhneoir Francach ab ea Roger Martin du Gard (1881 - 1958). Do rugadh é i Neuilly-sur-Seine ar an 23ú lá de mhí an Mhárta agus do fuair sé bás ar an 22ú lá de mhí Lúnasa i Sérigny na Fraince. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1937. Is é "Les Thibault", "roman fleuve" il-imleabhar a foilsíodh idir 1922 agus 1940, a shárshaothar. Moltar do pháistí agus thuismitheoirí deimhniú a dhéanamh de, an scoil a chur ar a n eolas faoi eachtraí. Déantar fiosrú ar tuairiscí agus geallann an scoil Taispeántas Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, Yeats: The Life and Works Portráid de W. B. Yeats ón bhliain 1900 (pictiúr lena dheartháir, John Butler Yeats) Ar aon dul leis sin, rinne an dá Roinn Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017 – 2020 a fhoilsiú i gcomhar le raon leathan geallsealbhóirí i mí Dheireadh Fómhair 2017. Cuid den fhreagairt faoi Chuspóir Straitéiseach 2 den Phlean Gníomhaíochta is ea an tuarascáil seo, arb í an chéad cheann dá cineál í. Is scríbhneoir pictiúirleabhair do pháistí í Sadhbh Devlin agus í mar Scríbhneoir Cónaithe leis an Leabharlann dlr Lexicon, Dún Laoghaire, Co Átha Cliath ó 2019 go 2020. Seo í ag léamh Eachtra Mhór Lúidín le Martin Waddell. John Lawrence a mhaisigh agus An Gúm a d’fhoilsigh é. D’fhoilsigh Údarás na Gaeltachta a Thuarascáil Bhliantúil, Cuntais agus Táblaí don bhliain 2015 inniu (21 Nollaig 2016). Déantar cur síos sa Tuarascáil ar ghníomhaíochtaí agus ar thorthaí na bliana 2015. Tar éis lóin, bhris na páistí ó na trí scoil suas isteach i ceithre fhoireann Contae: Cill Chainnigh, Tiobrad Árainn, An Chláir agus Corcaigh. Tá Barra ina bhall de Chumann Peile Naomh Micheál, Baile Úr, agus bíonn sé ag traenáil imreoirí óga agus is oifigeach den chlub é. Beidh an eagraíocht Gaelchultúr, a chuireann ranganna agus acmhainní foghlama Gaeilge ar fáil, os comhair an choiste Oireachtais chun plé a dhéanamh ar "na seirbhísí, na scileanna, an oiliúint agus na háiseanna is gá chun a chinntiú go dtabharfaidh an Státseirbhís seirbhís iomlán sa dá theanga oifigiúla don phobal, do chustaiméirí agus d'fhostaithe".
Ag labhairt di roimh chruinniú an lae inniu, dúirt cathaoirleach an Choiste, an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly gur "ríléir go bhfuil ganntanas cainteoirí Gaeilge líofa ar fud na ranna Rialtais agus in oifigí Rialtais eile ar féidir leo plé leis an bpobal sa phríomhtheanga oifigiúil".
Ó 2005 i leith, tá ranganna sa Ghaeilge á soláthar ag Gaelchultúr do chomhlachtaí san earnáil phoiblí chun cuidiú leo a n-oibleagáidí faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003, a chomhlíonadh.
Dúirt Catherine Connolly go raibh súil aici go gcabhródh cruinniú an lae inniu leis an gcoiste Oireachtais tuiscint a fháil ar a bhfuil le déanamh chun go mbeadh ar chumas na státseirbhíse forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 a chomhlíonadh "go huile agus go hiomlán" agus "freastal ar an éileamh, atá ag dul i méid i gcónaí, ar sheirbhís dhátheangach bharántúil". Ina measc tugadh faoi deara trialacha caighdeánacha sa Mhatamaitic agus sa Bhéarla, trialacha diagnóiseacha, breathnóireacht an mhúinteora, liostaí seiceála, bailiúcháin d’obair na ndaltaí agus trialacha a dhearann na múinteoirí féin. Lillis Ó Laoire – Amhránaí na Bliana
As Gort a' Choirce i gContae Dhún na nGall an t-amhránaí sean-nóis a bhfuil cónaí anois air i nGaillimh. Tugann sé léachtaí maidir le Gaeilge, béaloideas agus sibhialtacht na gCeilteach in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Tógadh Lillis i dteach dátheangach agus bhíodh Gaeilge agus Béarla á labhairt leis sa bhaile. D'fhoghlaim sé amhráin thraidisiúnta ar scoil ach is ina mhac léinn dó in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh a cothaíodh a chuid spéise in amhránaíocht na Gaeilge dáiríre. Bhí an Ghaeilge mar ábhar léinn aige agus é ag freastal ar ranganna leis an scoláire Ceiltise Breandán Ó Madagáin. Bhíodh teagasc ar siúl ag Ó Madagáin ar an bhfilíocht agus ar théacsanna eile i ndáil leis an gceol agus spreag sin suim Lillis sa cheangal eatarthu. Thosaigh sé ag canadh go poiblí i gcomórtais a bhíodh á n-eagrú ag cumann Gaeilge na linne sin in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus thosaigh sé ag cur isteach ar an bhfleadh cheoil sa bhliain 1986. Bhuaigh sé Corn Uí Riada, an comórtas clúiteach amhránaíochta, ag Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1991 agus 1994.
Is de thraidisiún Thír Chonaill an stíl amhránaíochta a chleachtann Lillis Ó Laoire agus is i nDún na nGall a d'fhoghlaim sé an chuid is mó dá stór amhrán. Bhailigh sé ceol ó amhránaithe sa cheantar, mar shampla Aodh Ó Duibheannaigh agus Séamas Ó Dúgáin agus is cnuasach d'amhráin sean-nóis as Dún na nGall atá san aon albam amháin atá curtha amach aige Bláth Gach Géag dá dTig (1992). Tá tionchar ag stíl amhránaíochta na Gaillimhe freisin ar Lillis. Tar éis dó a theacht ar chomh-mharc sa dara háit le Dara Bán Mac Donnchadha as Carna ag Oireachtas na bliana 1987, d'oibrigh an bheirt le chéile ar chlár faisnéise dar teideal Dara Bán (1999) inar díríodh aird ar amhráin agus ar stíl amhránaíochta Iarthar na Gaillimhe.
I saol an léinn a bhí a shlí mhaireachtála ag Lillis Ó Laoire agus chaith sé bliain ar scoláireacht Fulbright i UCLA sna Stáit Aontaithe. Rinne sé teagasc ina dhiaidh sin in Ollscoil Luimnigh agus i Loyola Marymount University i gCalifornia mar a raibh sé ina Ollamh cuairte le Teangacha Nua-Aimseartha agus Béarla. Thosaigh sé i mbun oibre le hOllscoil na hÉireann, Gaillimh sa bhliain 2007 ina léachtóir le Gaeilge, béaloideas agus sibhialtacht na gCeilteach i Scoil na dTeangacha, na Litríochta agus an Chultúir. Bhí sé ina Cheann Scoile idir na blianta 2010 agus 2014.
Tá ceithre cinn de leabhair foilsithe aige chomh maith le hailt in irisí, caibidlí i leabhair, foilseacháin comhdhála agus ailt. Tá traidisiún agus stair amhránaíocht na nGael, béaloideas na hÉireann agus ceol an amhránaí Seosamh Ó hÉanaí as Conamara le háireamh ar a chuid réimsí taighde. Scrúdú ar shaol agus ar shaothar an amhránaí atá sa leabhar Bright Star of the West: Joe Heaney, Irish Song Man, a d'fhoilsigh sé sa bhliain 2011 in éineacht leis an scoláire eitnicheoleolaíochta Sean Williams. Ba é Lillis a thionscain agus a bhí ina Cheannaire Tionscadail ar Chartlann Sheosaimh Uí Éanaí, bailiúchán digitithe de cheol Uí Éanaí atá ar fáil ar an láithreán gréasáin www.joeheaney.org/. Ar na leabhair eile atá curtha amach aige, tá On a Rock in the Middle of the Ocean: Songs and Singers in Tory Island, Ireland (2005), iniúchadh eitneagrafaíochta ar thógáil na n-amhrán agus ar a gcanadh i dToraigh.
Tugann Lillis ceachtanna in amhránaíocht sean-nóis anois i nGaillimh agus bhí sé ar an stáitse sa Fhrainc i mí Lúnasa seo caite ag an Festival Interceltique de Lorient, ceann de na féilte is mó maidir le traidisiún agus réimsí ealaíne na gCeilteach. Tá stiúrthóireacht déanta aige ar obair sheachtar mac léinn a bhain céim Ph.D amach agus bhí sé ar phainéal moltóirí Chorn Uí Riada 2019 le gairid.
"Lillis is fortunate in possessing one of the finest singing voices amongst the younger sean-nós singers in the country, making this recording a pleasure to listen to" – The Irish Times
"There is no better exponent of the intricate melodies and ornamentation of the sean-nós style than Lillis Ó Laoire" – Irish America Magazine Tá sampla eile den fhoirceann -in in ionad an fhoircinn bhunaidh -ach (Ceapach) sa bharántas a chum Diarmaid Ó Riain ón mBáinseach i gCo. Bhuail an Ruiséalach leis agus é ar a choimeád i gContae an Dúin i ndiaidh éirí amach Roibeaird Emmet. Nuair a tugadh chun trialach é i nDún Pádraig gabhadh Pádraig agus cuireadh tréas ina leith i gcaoi gurbh éigean dó fianaise a thabhairt sa chúirt. I bhfad ina dhiaidh sin scríobh staraí na nÉireannach Aontaithe, R.R. Madden: ‘I need not dwell upon what passed soon after, when Patrick Lynch was apprehended and fixed upon to identify Russell, in which transaction Lynch was entirely blameless in my opinion.’ Ach d’fhág an eachtra gur lean drochamhras ar Phádraig anuas go dtí ár n-aimsir féin. Deir Mac Giolla Fhinnéin: ‘I ndiaidh thriail an Ruiséalaigh níl iomrá ar Phádraig Ó Loingsigh níos mó. Imíonn sé leis as leathanaigh na staire...’. Ach in Samuel Ferguson: beatha agus saothar, 1993 déanann Gréagóir Ó Dúill talamh slán de gurbh é an Loingseach a bhí ag múineadh Gaeilge sna luath-thríochaidí do Ferguson, do Thomas O’Hagan (1812-85) agus do George Fox agus gur fhág sin ‘gur mar phíosa grinn a roghnaigh Ferguson agus a chomhdhalta Fox an chéad amhrán Gaeilge a d’éirigh leo a aistriú, a bhfuil cáil air mar “The County of Mayo”.’ Suíomh faoi sheirbhísí máithreachais in Ospidéal OÉ, Gaillimh curtha ar fáil i mBéarla agus i bPolainnis amháin – Tuairisc.ie
Tugadh tús áite don leagan Polainnise den suíomh nua mar gheall ar an 'líon ard Polannach' a bhíonn ag freastal ar aonad máithreachais in Ospidéal OÉ, Gaillimh agus deirtear go mbeidh leagan Gaeilge, Fraincise, Araibise agus Portaingéilise ar fáil go luath
Déardaoin, Bealtaine 3 2018 ag 9:34 am
I mBéarla agus i bPolainnis amháin atá suíomh nua de chuid 'Saolta' a chuireann seirbhísí máithreachais ar fáil i gcathair na Gaillimhe.
I ráiteas a d'iarr Tuairisc.ie ar an eagraíocht Saolta, dúradh gur tugadh tús áite don leagan Polainnise den suíomh nua mar gheall ar an "líon ard Polannach a bhíonn ag freastal ar an aonad" – aonad máithreachais in Ospidéal Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
Ar an suíomh nua "ilteangach" de chuid an Ghrúpa Ollscoile Cúram Sláinte Saolta, is i mBéarla agus i bPolainnis amháin atá an cur síos ar na seirbhísí a chuireann an t-aonad máithreachais in Ospidéal Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, ar fáil.
Dúradh go bhfuil i gceist acu leagan Gaeilge a chur ar fáil "sna seachtainí amach romhainn", i dteannta leaganacha Fraincise, Araibise agus Portaingéilise den suíomh.
Bíonn an Grúpa Ollscoile Cúram Sláinte Saolta ag plé le hospidéil i nGaillimh, Maigh Eo, Ros Comáin agus Leitir Ceanainn, cé go mbaineann an suíomh nua seo leis na seirbhísí atá á gcur ar fáil ag an aonad atá in Ospidéal Ollscoil na hÉireann Gaillimh.
Dúirt urlabhraí ó Thuismitheoirí na Gaeltachta, grúpa tacaíochta teaghlaigh atá lonnaithe i gConamara, go bhfuil teaghlaigh Ghaeltachta agus Ghaelacha fágtha "in áit na leathphingine arís" ag cinneadh an ghrúpa an suíomh nua a sheoladh i mBéarla agus i bPolainnis amháin.
"Seirbhís iontach í seo, ach tá an-díomá ar Thuismitheoirí na Gaeltachta nach bhfuil sí ar fáil i nGaeilge agus dá réir sin nach bhfuil aitheantas tugtha do theaghlaigh Ghaeltachta agus Ghaelacha atá faoi scáth na seirbhíse seo.
"B'iontach an teachtaireacht a bheadh ann do lánúineacha óga agus ábhar misnigh a bheadh ann dóibh a leithéid de sheirbhís a bheith ar fáil ina dteanga dhúchais," a dúirt an t-urlabhraí ó Thuismitheoirí na Gaeltachta le Tuairisc.ie.
Léiriú a bheadh ina leithéid de sheirbhís Gaeilge, dar le Tuismitheoirí na Gaeltachta go bhfuil "aitheantas, meas agus tacaíocht" ar fáil ón stát do theaghlaigh atá ag iarraidh a gclann a thógáil le Gaeilge.
Tá gearán déanta ag an eagraíocht leis an gCoimisinéir Teanga agus tá sé i gceist acu an cheist a ardú le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.
Dheimhnigh Oifig an Coimisinéara Teanga go bhfuil an scéal seo á fhiosrú acu.
Fág freagra ar 'Suíomh faoi sheirbhísí máithreachais in Ospidéal OÉ, Gaillimh curtha ar fáil i mBéarla agus i bPolainnis amháin'
Áine Déardaoin, Bealtaine 3 2018 ag 4:49 pm
Tháinig mo chuid gasúir ar an saol in Ospidéal na hOllscoile, Gaillimh agus is iomaí duine le Gaeilge a casadh dhom a bhí ag baint leasa as an tseirbhís seo agus atá go fóill agus go leanúnach.
An tOspidéal atá ar leic an cheantair Ghaeltachta is mó sa tír, ach léiriú arís eile ar an dearcadh diúltach maslach atá ag an státchóras/seirbhísí do mhná agus do ghasúir ar dhaoine arb í an Ghaeilge a gcéad teanga, a dteanga dúchais nó an teanga a roghnaíonn siad a labhairt nó a roghnódh siad a labhairt sa gcás go mbeadh tacaíocht ar bith ar fáil dóibh chun cuidiú leo.
Tá muintir na Gaeltachta san Ospidéal sin chuile lá agus cloistear neart Gaeilge ann ach tá an dearcadh ann go dtuigeann muid Béarla agus cén fáth go gcuirfí 'airgead amú' le seirbhís Ghaeilge ar leith a chur ar fáil dúinn. Anois is léir go bhfuil níos mó luach ar theanga na Polainnise díreach mar gheall ar an dearcadh gur teanga ó thír eile… mura amhlaidh gur ea… cén mhíniú eile a bheadh air?
Cur i gcéill ceart do stádas Chathair na Gaillimhe mar Chathair Dhátheangach!!
Beag agus fiú déanta arís agus arís eile dá dteanga dhúchais, ní iontas ar bith gur deacair do dhaoine an cinneadh a dhéanamh a gclann a thógáil le Gaeilge nuair a fheictear dóibh nach dtabharfar aon lámh chúnta dóibh agus nach mbeidh seirbhísí ar fáil dóibh ina dteanga féin.
Caithfidh mé a rá mar thuismitheoir go ngoileann sé seo orm, an é nach nglacann an státchóras/córas reachtála na seirbhísí bunúsacha dár saol leis go mbíonn an Ghaeilge in úsáid againn chuile lá mar 'chaitheamh aimsire' ach nach fiú seirbhísí a chur ar fáil. Ó chlé: Fionnuala Uí Ráinne (múinteoir); Aisling Ní Chonghaile, Baile Liam, An Spidéal; Siobhán Ní Neachtain, An Tulach agus Liadan Canny, Na hAille, Indreabhán.
Sa dara craobh réigiúnach de Chomórtas Díospóireachta Uí Chadhain a reáchtáladh i Luimneach an tseachtain seo caite, d'éirigh le foireann sóisir ó Choláiste Chroí Mhuire, An Spidéal, fáil tríd go Craobh na hÉireann, a bheas ar bun deireadh Eanáir. Tá Comórtas Uí Chadhain á reáchtáil ag Gael Linn do iar-bhunscoileanna a ndéantar an teagasc iontu trí Ghaeilge, agus bhí suas le 50 foireann páirteach ann ó thús na scoilbhliana seo.
Phléigh dhá fhoireann ó Chonamara – Coláiste Chroí Mhuire, An Spidéal agus Scoil Chuimsitheach Chiaráin, An Cheathrú Rua – an rún tráthúil 'Tá ag éirí le TG4 a aidhm a bhaint amach!' le fóirne ó Choláiste Daibhéid, Corcaigh agus ó Phobalscoil Chorca Dhuibhne, Daingean Uí Chúis, Co. Chiarraí. Tar éis neart plé idir na moltóirí ar na tréithe éagsúla a bhí ag na foirne uilig, roghnaíodh scoláirí an Spidéil agus na Ceathrún Rua le dul ar aghaidh go dtí Craobh na hÉireann. Foirne ó Ghaelcholáiste Dhoire, Dún Geimhin, Co. Dhoire agus Coláiste Eoin, Baile an Bhóthair, Baile Átha Cliath, a bheidh mar fhreasúra acu.
Beidh deis ag na buaiteoirí anois ar phríomhdhuaiseanna arbh fhiú €1,000 iad a thabhairt leo ag Craobh na hÉireann, mar aon le Corn Uisne i Roinn na Sóisear agus Corn Gael Linn i Roinn na Sinsear.
Fuair an foireann sinsear ón gCeathrú Rua tríd i Roinn na Sinsear chomh maith agus beidh siad san iomaíocht le foirne as Rath Chairn, Corca Dhuibhne agus Gaoth Dobhair.
Seó Puipéid na Nollag: Ar an Aoine seo caite bhain gasúir i ranganna éagsúla i Scoil Shailearna an-sult as Seó Puipéid na Nollag a chuir scoláirí Idirbhliana Choláiste Cholmcille ar fáil. Chomh maith leis an seó a stáitsiú, rinne na scoláirí an seó a chumadh. Tar éıs an seó puipéid a dhéanamh, chan siad carúil na Nollag agus fuair siad an-chúnamh ó rang a haon le 'Adeste Fideles' a chanadh.
Ó Pheann an Phiarsaigh: An tseachtain seo caite fuair scoláirí ó Choláiste Cholmcille deis an dráma aonair, 'Ó Pheann an Phiarsaigh' le Noel Ó Gallachóir, a fheiceáil i Seanscoil Sailearna. Ba mhór an chabhair é do scoláirí atá ag déanamh staidéar ar dhrámaíocht, ar stair nó ar scéalta an Phiarsaigh sna bunranganna. Agus baineadh an-sásamh as an léiriú.
Coiste an Ghaelbhrataigh: Thug Niamh Ní Ghoill ó Ghael- Linn cuairt ar Choláiste Cholmcille chun breathnú ar an obair atá idir lámha ag Coiste an Ghaelbhrataigh ag eagrú imeachtaí Gaeilge sa scoil agus ag spreagadh scoláirí chun meas a bheith acu ar an nGaeilge. Bhí sí an-tógtha leis an méid oibre atá déanta ó thús na scoilbhliana, le díograis an choiste agus mhol sí ard-chaighdeán an fhillteáin eolais atá mar thaifead ar an méid a déantar.
Scoláirí na scoile ar cuairt chuig an Taibhdhearc: Tá triúr scoláire ó Choláiste Cholmcille páirteach i nGeamaireacht sa Taibhdhearc, sin iad Domhnall Ó Braonáin, Teresa Clifford agus Fiach Ó Coistealbha. Déardaoin seo caite chuaigh rang na hIdirbhliana, na céadbhliana agus lucht an Chlub Gaeilge ó Choláiste Cholmcille isteach chuig Amharclann na Taibhdheirce chun a gcomhscoláirí a fheiceál ar stáitse i "Hans agus a Chairde". Bhí an-lá ag chuile dhuine agus an scoil mórtasach as an triúr ar stáitse a ghealaigh ár gcroíthe le ceol, amhráin agus rince an mhaidin fhuar fhliuch sin.
Ar an Domhnach seo caite, taispeánadh RÚN CEANNANAIS MHÓIR (The Secret of Kells), scannán íontach anamúil do pháistí.
Bhí an tasipeántas eagraithe ag Tuismitheoirí na Gaeltachta i gcomhar le Club Scannán Sailearna, TG4 agus Cartoon Saloon.
Tá sos á thógáil ag an ngrúpa spraoi GLIGÍNÍ don bhliain seo. Beidh sé ag tosú ar ais arís ar an Déardaoin 12 Eanáir 2017.
Uaireanta Oscailte an Chomhar Chreidmheasa
Seo a leanas na huaireanta oscailte a bheas ag Comhar Creidmheasa Cholmcille do thréimhse na Nollaig, sa dá oifig, ar an gCnoc agus ar an gCeathrú Rua:
Déardaoin, 22 Nollaig: 10.30 – 5.00 pm
Aoine, 23 Nollaig: 10.30 – 5.00 pm
Déardaoin, 29 Nollaig: 10.30 – 4.00 pm
Aoine, 30 Nollaig: 10.30 – 4.00 pm
Dúnta ar an Satharn, 24 Nollaig go Céadaoin, 28 Nollaig agus ar an Satharn, 31 Nollaig go Luan, 2 Eanáir.
Ar ais mar is gnáth ar an Máirt 3 Eanáir, 2017.
Rith Spraoi an Spidéil anuraidh
Ar an Máirt seo chugainn, 27 Nollaig, beidh an Rith Spraoi 5km ar bun sa Spidéal ar mhaithe le Croílíne Chois Fharraige. Beidh an clárú ar bun i gColáiste Chroí Mhuire ag tosú ag 11.30am agus tosóidh an rása ag 12.30.
Is beag nach bhfuil na cóipeanna go léir a priontáladh den iris BISEACH 2016 díolta amach. Cheana féin tá 160 cóip díolta i Siopa an Phobail. Ceaptar gurb é seo an t-eagrán den iris bhliantúil is fearr a díoladh fós. Cumann Forbartha Chois Fharraige a fhoilsíonn BISEACH.
Mar go mbeidh go leor daoine sa mbaile don Nollaig tá roinnt cóipeanna breise curtha ar díol i Siopa an Phobail ar an gCnoc agus i dTigh Dhurcáin ar an Tulach. Aoine, 11 Meitheamh 7.30in: Seisiún na hOscailte Is é Fintan OToole, Eagarthóir Cúnta, The Irish Times, a dhéanfaidh an Oscailt Oifigiúil Nioclás Ó Cearbhalláin - Is é do bheatha a Cheannfoirt Léargas ar shaol agus ar na héachtaí a rinne an bailitheoir ceoil Francis ONeill, a bhí ina Cheannfort Póilíní in Chicago tráth, ó Stiúrthóir Taisce Cheol Dúchais Éireann, Nioclás Ó Cearbhalláin 9.30in: Club Amhránaíochta An Góilín Fáiltíonn club cáiliúil An Góilín, roimh aoi speisialta, Mary McPartlan Satharn, 12 Meitheamh 10.00-11.30rn: Gabháil Fhoinn don Bhricfeasta Grúpa Staire Saoirsí Bhaile Átha Cliath - Sna Saoirsí Ábhair léitheoireachta agus amhráin Sheoigheacha a threiseoidh an bricfeasta traidisiúnta cístí agus cócó mar a thugtaí do pháistí ag an Bayno in Bull Alley fadó 12-1.30in Manus ORiordan agus Francis Devine - Scéalta Drámatúla agus Réabhlóide Ceiliúradh ar Halla na Saoirse agus an áit atá aige i stair chultúrtha na tíre, léirithe i dtaispeántas drámaíochta ag Aisteoirí Chrónáin 2-3.30in Dónall Ó Braonáin - Lucht an doichill, polaitíocht agus prós Scagadh dátheangach ar ealaíon dhorcha na soiniciúlachta agus na gangaide in iriseoireacht na hÉireann, le tagairtí do Bhreandán Ó hEithir agus Máirtín Ó Cadhain 3.45-5.15in Vincent Woods agus Néillidh Mulligan - Uaim Chuimhne Tugann an file as Co Liatroma, Vincent Woods, agus an píobaire Néillidh Mulligan, stailc na mianadóirí ag mianach guail Arigna i 1968 chun cuimhne i bhfocail agus i gceol 5.30-7in Club Amhránaíochta An Góilín - Tá mo Bhróga Caite Déantar scagadh ar théamaí a bhaineann leis an saol oibre 8-9.30in Peter Browne - An Cliaraí ón gClár: Saol agus Ceol Willie Clancy Cur síos ar shaol agus ar cheol an phíobaire cáiliúil léirithe le hábhar ó Chartlann RTÉ 9.45-11in: Ceolchoirm an Tráthnóna Ceol, filíocht agus damhsa ó mháistrí agus ó chairde na Scoile - Fear a Tí: Séamus Dooley 11.15in-1rn: Seisiún Oscailte Ranganna ar an Satharn, 12 Meitheamh 11.30rn-1.20in Gerry OConnor - Máistircheacht ar an bhFidil 1.30-3.20in Johnny Morrissey - Rang Damhsa Seite 3.30-5.20in Sibéal Davitt - Rang Damhsa ar an Sean-Nós Tosóidh gach rang le réamhchleachtadh bog agus comhairle faoi chúrsaí sláinte doirfidigh ón Dr Sanchita Farruque, Cumann Leighis na dTaibh-Ealaíon Eolas: cleclub@gmail.com 087 2265156 EM: Thosaigh mé ag canadh scornach nuair a bhí mé 11 bliain daois bfhéidir. Dardaigh mé ag mo athair mhór-agus mo mhór-mháthair, mo thaobh Inuk, mo shaol ar fad. Bhí mé i gcónaí difriúil ó mo chairde toisc go raibh mé leath bán, Inuk leath. Is é mo athair bán agus tá mo mháthair Inuk. Bhí mé i gcónaí ar roghnaíodh; tú ar an duine beag bán, tá tú chomh clumsy, ní bhíonn tú chomh maith le linnstuif mar sin as mo chairde. Theastaigh uaim a chruthú ar an tsochaí go raibh mé Inuk an oiread agus is a bhí siad. Gá dom a fháil ar bhealach a chruthú dóibh go raibh mé go maith, chomh maith leo. Doibrigh mé go crua ar an teanga a fhoghlaim Inuktituk a chruthú dóibh go raibh mé chomh Inuk mar iad. Ach ní raibh sé maith go leor. Scéim GaelChara 2020 - Tobar Dhuibhne
Fiona Seoighe on 30/01/2020 at 8:41 pm
Níl mé in ann iarratais a chur isteach don scéim seo mar tá mé i mo chonaí i gCill Cheannaigh. Beadh sé sarmhaith dá mbeadh scéim mar seo oscaillte don teaghlaigh chun dul ar chuairt go dtí an ceantair agus teagmhail a dhéanamh le teaghlach lánghaeilge chun snas a chur ar ár gchuid ghaeilge. Tá sé an-deacair aon chúrsa gaeilge a dheanamh mar chlann sa Ghaeltacht. De gnáth bíonn chúrsaí dírithe amhain don daoine óda nó daoine fásta.
Finncill on 23/02/2020 at 7:35 pm
Táid siad ag iarraidh feabhas a chur ar cás an teanga ar na háiteanna dheireanach ina bhfuil sí fós beo mar teanga phobail.
Tá acmhainní mhaith agus rudaí ar fáil do fhoghlaimeoirí (mar mise) chun an Ghaelainn a cleachtadh. Go leor leabhair le taifeadtai, Radio na Gaeltachta (Bhí Victor Bayda líofa agus ina chainteoir maith roimh teacht ar Éirinn.)
Agus cuardaigh ar grúpa Discord darbh ainm 'Celtic Languages'. Tá gach saghas cainteoir ann ó tosnóir go cainteoir dúchais agus 'voicechats' go rialta. Beidh fáilte romhaibh ansin. Tabhair do chlann leat! Chun ceiliúradh a dhéanamh ar an obair athchóirithe a rinneadh le déanaí ar Óstán Theach Faithlegg táimid ag tabhairt deis d’éisteoir amháin dhá oíche a chaitheamh lena ngrá geal san ionad saoire galánta seo. Tá borradh faoi sheánra bleachtaireachta na Gaeilge, is léir, agus tá súil agam go leanfar ag méadú ar an soláthar agus ag feabhsú arís eile ar na plotaí. Beidh tamall fós ann sular féidir traidisiún nó gluaiseacht a thabhairt ar a bhfuil againn; ach ní hionann agus criticeoir úd scéalta Sherlock Holmes, creidim go mbeidh éileamh maith i gcónaí ar scéalta ina bhfuil caitheamh aimsire agus ábhar machnaimh araon. Ní raibh aon fhaitíos ar Phól an Ghaeilge a labhairt, mar bhí an Ghaeilge an teanga nádúrtha a bhí aige. Ní raibh aon fhaitíos air an chultúir Ghaeilge a chur chun cinn. Is iontach ar fad é go ndearnadh sé iarracht i gcónaí an teanga a labhairt sa Seanad. Bfhéidir nach raibh sé in ann é sin a dhéanamh, ach rinne sé a dhícheall chun an Ghaeilge a chur chun barr. Beo! - Éanlaith an Aeir a Bhraithim Uaim
'Dalladh' eolais, ní fhacamar in am é
(le Policebrutality.info)
Siopaí leabhair á ndúnadh
Cronaím ál an aeir
An charróg
Clann Lir ar an gcuan
Welles 7 Cogadh Oíche Shamhna 1938
Ná léitear, ná luaitear!
Caochshúil na meán le JPilger
Saothar Pilger
Bealach amháin cainte
Coim amháin ag cách
An chinsireacht
Gardaí na Seirce
Muintir na Seirce i bhFaiche an Iarthair
Más gorm, is inghafa
Scéala ar SOPA
Bhí an Briathar ann i dtús báire... (Eoin, 1-1)
Tagann cigirí ón Domhan ó am go a chéile díreach le deimhniú go bhfuiltear ag caitheamh linn i gceart. Táthar ag caitheamh ceart go leor linn. Tá dóthain le hithe againn, dóthain le hól agus oibríonn an córas rialaithe atmaisféir go maith.
Deoraithe a thugtar orainn ach tá a fhios ag an saol nár thoiligh éinne againn teacht anseo. Scríbhneoirí is ea sinn. Ní labhraímid lena chéile ach nuair is gá. Ní rómhaith a réitímid lena chéile chun na fírinne a rá. Conas a réiteodh? Nil éinne anseo ar aon tuairim faoi rud ar bith – daoine ar an eite chlé, daoine ar an eite dheis, daoine sa lár, creidmhigh, ainchreidmhigh, na seanscoilteanna go léir a bhí ann le linn na Seanré, táid ann i gcónaí. Is measa ná riamh iad ar shlí.
Sin an fáth a bhfuilimid anseo, gan amhras. Mar go bhfuil tuairimí againn. Níl tuairim ar bith ag lucht an Domhain níos mó. Nó má tá, níl siad sásta iad a nochtadh. Seans nach bhfuil siad in ann. Tuigim dóibh. Ré Nua atá ann.
Ní ligtear dúinn scríobh, ar ndóigh. Chonac leathlíne filíochta ar bhalla cúpla lá ó shin. Caithfidh gur lena chuid ingne a scríobadh í, go pianmhar. Ar mire a bhí an té a scríobh. Rian fola fágtha aige ina dhiaidh. Níl a fhios agam an féidir filíocht a thabhairt ar an méid a bhí ann. Ní raibh ann ach trí fhocal. 'Fíor na spéire …' Macalla na filíochta, b'fhéidir. Blogh. Caithfidh gur rugadh ar an bhfile bocht, más file a bhí ann, sula raibh sé in ann an líne a chríochnú. Nuair d'fhéachas ar an mballa inné bhí na focail glanta de agus an rian fola chomh maith.
Ní hamháin gur cuireadh deireadh le prós is le filíocht, le haistí agus le drámaí, bhí rialacha nua ann maidir leis an bhfocal scríofa. Gan ach méid áirithe focal ceadaithe. Ansin níos lú agus níos lú. Comharthaí, uimhreacha agus siombailí san áit a mbíodh focail fadó. An focal faoi bhrú. An focal faoi ionsaí. An focal –
Bhí bás na litríochta á thuar ag daoine áirithe ceart go leor agus cúngú ar úsáid focal. Bás an fhocail féin á thuar ag daoine eile. Ach níor thugamar aon aird air na daoine sin. Guthanna sa díseart.
Dall ar a Raibh le Tarlú
Glacaim leis gur ar phláinéad eile atáimid. Ach ní bheadh a fhios agat. D'fhéadfadh go rabhadar ag ligean orthu. D'fhéadfadh gur cleas sofaisticiúil éigin ab ea an rud ar fad. Nuair a dhúisíomar agus nuair a thuirlingíomar den spáslong, bhí an chuma ar an scéal ceart go leor go rabhamar trí seachtaine inár gcodladh agus gur i gcoilíneacht amuigh sa spás a bhíomar. Ach cá bhfios? D'fhéadfadh gur Sibéir nua atá san áit seo agus nár fhágamar an Domhan in aon chor. Is cuma. Táimid ar deoraíocht. I ngéibheann.
Thart ar 30 acra cearnach atá sa champas, deinim amach. Campas? Níl a fhios agam cén fáth ar tháinig an focal campas isteach i m'aigne. Toisc gur scríbhneoir cónaitheach in ollscoil a bhí ionam, tráth den saol. Campa is ea é. Sluachampa géibhinn.
Conas nach bhfacamar ag teacht é? Cén fáth ar ghéill gach éinne don réimeas nua? Bhíomar ar fad róghafa lenár gcuraimí féin, lenár dtuairimí féin, chun aird a thabhairt ar an stair, chun foghlaim ón stair; róbhogásach ar fad a bhíomar. Bhí ráflaí ann ceart go leor. Fastaoim, a dúramar. Seo an bhliain 2030 tar éis an tsaoil. Ní sa Mheánaois atáimid. Bheadh an Mheánaois níos fearr ná seo.
Chonaiceamar siopaí leabhar á ndúnadh. Tiocfaimid as, tiocfaimid as. Irisí agus nuachtáin ag fáil bháis. Tiocfaimid as, tiocfaimid as. Splancfhicsean ag éirí níos gonta bliain i ndiaidh bliana. Tiocfaimid as. Sa deireadh ní raibh fágtha den splancfhicsean féin ach abairt. Abairt amháin. Tiocfaimid as. Ansin frása. Tiocfaimid. Ansin an focal aonair. Ansin …
Nuair a fhéachaim ar mo chomhscríbhneoirí anseo – fir ar fad, níl a fhios agam cár cuireadh na mná – is dream truamhéalach amach is amach a chím. Ní beo dóibh gan léamh agus scríobh. Níl a fhios acu conas an lá a chur isteach. Cuid acu ag drannadh ar a chéile, ag siúl thart agus iad ag drannadh ar a chéile nó ag monabhar dóibh féin. Cuid acu ag stánadh go balbh i dtreo an Domhain, nó an áit ina samhlaíonn siad an Domhan a bheith.
Conas nach bhfacamar ag teacht é? Bímid ag féachaint ar a chéile anseo agus ag cur an mhilleáin ar a chéile mar tar éis an tsaoil nach sinne faoi deara é? Cén fáth nár labhramar amach in am? Cén fáth nár aithníomar na comharthaí sóirt? Cén fáth nár thuigeamar go mbeadh deireadh le saoirse cainte, go raibh na boic ag ullmhú don lá a mbeadh na meáin go léir faoina smacht acu agus nach mbeadh ach an t-aon tuairim amháin ann feasta. Más féidir tuairim a thabhairt uirthi. Thug sé aontacht don domhan mar sin féin. Nár thug? Agus síocháin. Sa deireadh. Níl éinne ag troid níos mó. Admhaím. Ach cén praghas a chaitheamar a íoc? Cén praghas atá á íoc agamsa?
Cá bhfuilimid in aon chor? Éanlaith an aeir is mó a bhraithim uaim. An lon dubh. An colúr. An préachán. Éanlaith na spéire. An seabhac. An fiolar. Éanlaith uisce. An eala sa chuan. Tá a síniú curtha ag nach mór 7,500 duine le hachainí ar líne go ngabhfadh an láithreoir teilifíse aitheanta Stephen Nolan leithscéal poiblí as agallamh a rinne sé ar a chlár faoi cheist na Gaeilge ó thuaidh. Here is a useful guide to how spellings work in Irish. Worth having a look if you are helping your child learn Irish spellings. A recording of The Snows they melt the soonest sung by Muireann Nic Amhlaoibh and accompanied by Donogh Hennessy for The South Wind Blows Christmas special on RTÉ Radio 1 was awarded the Svetozár Stracina Grand Prix in Bratislava this week for excellence in sound quality and technique. D’iompaigh Dowell ina Phrotastúnach agus fuair foléas ar eastát Heath House in aice le hIoma i gContae Laoise in 1804 (Breifne, 1962: ‘The Line of Colonel John O’Reilly’ le Philip O’Connell). Ag 136 Sráid Dorset, Baile Átha Cliath, a rugadh Myles John ar 15 Nollaig 1780 Ionsaí ar lucht tuaithe na hÉireann
Tá lucht cathrach ag iarraidh a bheith ag brú a gcuid tuairimí faoi nósanna maireachtála ar bhunadh na tuaithe.
An drochshéasúr turasóireachta - tá an locht orainn féin!
Tá an líon turasóirí atá in Éirinn an samhradh seo tite go mór i gcomparáid le blianta eile. Ní féidir an locht go léir a chur ar an drochaimsir agus ar chúinsí seachtracha, áfach.
Tábhacht na réamhscolaíochta don Ghaeltacht
Ní féidir labhairt na Gaeilge a chothú i measc pháistí óga na Gaeltachta gan córas ceart réamhscolaíochta a fhorbairt. Ba cheart go mbeadh sé seo mar thosaíocht ag an Rialtas.
An Ghaeltacht - tá sé thar am gníomhú
Má leanann meath na Gaeilge, mar atá sé léirithe i dTuarascáil Choimisiún na Gaeltachta, ag an ráta céanna is a bhí le caoga bliain anuas, ní bheidh aon Ghaeltacht ann i gceann trí ghlúin eile.
Tá sé tábhachtach vóta a chaitheamh
Is minic a bhítear ag gearán faoi na polaiteoirí in Éirinn ach is faoi na vótálaithe féin atá sé iarrthóirí a roghnú a bheas níos ionraice agus níos radaicí ná iad siúd a bhfuil an chumhacht acu faoi láthair.
An Ghaeilge i sochaí ilchultúrtha
Níl na heagraíochtaí Gaeilge ag déanamh go leor leis an nGaeilge a chur chun cinn i measc na n-inimirceach.
Ceist an ghinmhillte ag cur mearbhaill ar dhaoine
Tá go leor de mhuintir na hÉireann ar nós cuma liom i dtaobh an reifrinn ar ghinmhilleadh de bharr nach bhfuil tuiscint cheart acu ar na ceisteanna casta a bhaineann leis.
Éire an fhuatha?
Níl sé ciallmhar neamhaird a thabhairt ar an chiníochas agus ar cheisteanna eile a bhaineann leis an inimirce.
2002 - Bliain na Teagmhála!
Is féidir linn go léir ár gcion féin a dhéanamh don Ghaeilge i mbliana.
Meáin chumarsáide neamhspleácha i mbaol
Tá impleachtaí ag na fadhbanna airgid atá ag an Irish Times agus ag Raidió na Gaeltachta do phobal na tíre i gcoitinne agus do lucht na Gaeilge go háirithe.
Eagrán 7, Samhain 2001
Cúig bliana slánaithe ag TG4
Agus muid ag ceiliúradh sheoladh Theilifís na Gaeilge Oíche Shamhna cúig bliana ó shin, tá sé tábhachtach nach ndéanfaí dearmad ar an dream misniúil a throid ar feadh na mblianta le cinntiú go gcuirfí an maoiniú ar fáil leis an stáisiún a bhunú.
Cá seasann neodracht na hÉireann?
Tá sé níos tábhachtaí ná mar a bhí riamh go ndéanfaí neodracht na hÉireann a chaomhnú.
Eagrán 5, Meán Fómhair 2001
Raidió na Gaeltachta - éacht déanta ar bheagán airgid
Tá sé in am brú a chur ar RTÉ maoiniú ceart a dhéanamh ar Raidió na Gaeltachta.
Am cinniúnach don Ghaeilge
Ceapfar príomhfheidhmeannach nua ar Fhoras na Gaeilge go luath. Am cinniúnach é seo don eagraíocht agus don Ghaeilge agus beidh roinnt mhaith dúshlán roimh an té a cheapfar.
Eagrán 3, Iúil 2001
Géarchéim? Cén ghéarchéim?
Tá suim mhór á léiriú sa Ghaeilge na laethanta seo, ní hamháin anseo in Éirinn ach ar fud an domhain mhóir. Tá ag teip go tubaisteach ar go leor de na heagraíochtaí Gaeilge freastal ar chuid riachtanas lucht foghlama na teanga, áfach. Beidh Sinn Féin ag tacú leis na daoine atá ag iarraidh an séirbhís sin a chur ar fáil don phobail Ghaelach. Colm Ó Broin Cuireadh tús le cumann nua caidrimh idir Gaeil chathair Ard Mhacha agus grúpa Polannach a bhfuil suim acu sa Ghaeilge agus i gcultúr na hÉireann i gcoitinne. Bunaíodh Szacunek-Meas tar éis feachtais atá ag dul le cúpla mí anuas, faoi choimirce Chomhthionól Ard Mhacha Thiar, a chuaigh i gcomhar le Gael-Linn le teagmháil a dhéanamh le hinimircigh. Is é is cuspóir don chumann nua comhthuiscint a chothú idir muintir na háite agus lucht na Polainne ina measc agus beagán Gaeilge a theagasc dóibh le cois beagán Polainnise a fhoghlaim san am céanna. Ag caint dó le Lá Nua, dúirt Réamonn Ó Ciaráin ó Ghael Linn go raibh spéis léirithe ag na Polannaigh sa Ghaeilge toisc gur thuig siad an tábhacht a bhí le teanga dhúchais a labhairt agus gur shíl siad gur cheart do mhuintir na hÉireann an Ghaeilge a labhairt. I ndiaidh chéad chruinniú an ghrúpa, tugadh aghaidh ar bhialann Pholannach in Iúr Cinn Trá le x91blasx92 na Polainne a aireachtáil agus tuairimí a mhalartú. Na Polannaigh atá ag cur fúthu in Ard Mhacha faoi láthair, tagann a bhformhór as ceantar in oirdheisceart na Polainne a dtugtar Sandomierz air. Dé hAoine seo caite, tionólodh an tríú cruinniú den ghrúpa agus bhí dáréag i láthair. Mhínigh Jolanda Kilinska don slua i láthair cúlra an bhanfhile, Maria Konopnicka, a chum an dán, Pocałunek Roberta Emmeta (x91Póg Dheireanach Roibeard Emmetx92), faoin ghaiscíoch Éireannach a crochadh in 1803. Dúirt sí go raibh dáimh riamh ag muintir na Polainne leis na Gaeil de thairbhe creidimh agus cosúlachtaí staire. Léirigh sí chomh maith mar a rinneadh deighilt den Pholainn ina trí chuid - faoi na Prúisigh, na Rúisigh agus na hOstaraigh - agus gur chuidigh an creideamh agus labhairt na teanga le spiorad an náisiúnachais a choinneáil beo i rith na tréimhse úd. Ina dhiaidh sin, thaispeáin Gerry Oates, duine de mhuintir Ard Mhacha, cuid de na ceangail teangeolaíochta a fhaightear idir an Ghaeilge agus an Pholainnis, mar shampla, póg: pokój (x91síocháinx92), ón Laidin pax; nead: gniazdo (x91neadx92), ón Laidin nidus; agus na samplaí seo a leanas capall: kobyła (x91láirx92); meisce: miesić (x91fuinimx92); goradh: gorący (x91tex92), a shíolraíonn ó fhréamhacha coitianta Ind-Eorpacha. Lena chois sin, dx92fhoghlaim na hÉireannaigh a bhí i láthair rud beag Polainnise agus mhúin siad na gnáth-bheannachtaí Gaeilge agus bunchomhrá simplí do na haíonna Polannacha. Roimh dheireadh na bliana, tá beartaithe ag an ghrúpa cuairt a thabhairt ar Bhaile Átha Cliath le siopadóireacht na Nollag a dhéanamh agus bx92fhéidir teagmháil a dhéanamh leis na háiteanna a thaithíonn na Polannaigh sa phríomhchathair. I dtús mhí na Nollag, tá ar intinn ag an ghrúpa deireadh seachtaine a chaitheamh i nGaeltacht Ghaoth Dobhair le saol Thír Chonaill a bhlaiseadh agus tá súil acu na naisc chaidrimh seo a neartú sa bhliain atá romhainn. Is féidir tuilleadh eolais a fháil faoin gcumann nua ag eolas@gael-linn.net 11/02/2007 www.irelandclick.com :eusa_clap Domhnach Míde

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Domhnach Míde (Béarla: "Donaghmede"). Cruthaíodh an ceantar cónaithe le linn na 1970í, don chuid is mó as an bpíosa intíre de Bhaile Dúill agus le píosaí talún eile ón Chúlóg agus ó Rath Éanaigh. Tá lárionad siopadóireachta ann, chomh maith le fothrach séipéil stairiúíl Mainistir na Gráínsí. Tá an ceantar faoi dhlínse Chomhairle Cathrach Baile Átha Cliath. Sé is suimiúla, mar a luadh ar Thuarascáil san Irish Times agus ar cholún Sheáin Thaidhg Uí Ghairbhí ar Foinse, ná go raibh an Coimisinéir sásta plé le ceisteanna níos leithne a bhain níos mó le polasaí an stáit i leith na Gaeilge. GinearáltaImeachtaíLéachtaí PobailOideachas
'Glór na móna ag 'nascadh an pobail leis an áit dhúchais'
Tá eagraíocht pobail agus óige atá lonnaithe i mBaile Uí Mhurchú in iarthar Bhéal Feirste i ndiaidh tionscadal spreagúil staire agus oidhreachta a sheoladh leis an sprioc chun stair sháiniúil an cheantair a chíoradh. Seolta inniu (Déardaoin, 5 Nollaig) mar chuid d'fhéile na Ceathrún Ghaeltachta, Fleadh Feirste, rinne an tOllamh Emeritus iomráiteach as Ollscoil Uladh, Bill Rolston and togra a sheoladh go hoifigiúil.
Ag seoladh an tionscadail dó, thug an tOllamh Rolston ardmholadh do Ghlór na Móna:
'Tá an cumas ag an tionscadal iontach seo a pobal áitiúil a chumhachtú chun stair ón bhun aníos a chaomhnú, a chíoradh agus a scaipeadh. Is fiú i gcónaí cuidiú a fháil ó lucht léinn atá ábalta comhairle a thabhairt fan bhealach is éifeachtaí chun stair an phobail a bhailiú is a chur i láthair ach is tábhachtaí fós a chinntiú go gcoinníonn an pobal seo smacht ar stair agus ar an insint s'acu féin. Cinnteoidh seo mothúcháin is úinéireacht chomhcoiteann ar an stair seo a bheirfeas deis don rannpháirteachas is leithne sa tionscadal.
'Lena chois sin, is ríthábhachtach go bhfuil mír ar leith sa togra ag plé le stair bhéil a bheirfeas deis don phobal seo stair fhuinniúil agus athléimeacht phobal an Uachtar Chluanaí a chaomhnú le cinntiú nach gcaillfear é do na glúnta le teacht.'
Ag labhairt ar son an Chrannchur Náisiúnta, dúirt ball boird, Angelina Fusco:
'Tá muid ar bís an deis a fháil bheith ag obair le Glór na Móna Teo arís. Tá súil againn go dtógfaidh an tionscadal seo feasacht maidir leis an oidhreacht shainiúil, gan sárú atá ar fáil anseo sa cheantar agus an tábhacht a bhaineann leis an stair sin a chaomhnú agus a chothú ar bhealach a dhéanann acmhainn pobail di. Tá sin ríthábhachtach i gceantar ar bith atá faoi mhíbhuntaiste agus má chuidíonn sé leis an phobal dul i ngleic le hiompar frithshóisialta ansin chan amháin go ndéanfaidh sé saolta daoine óga a chlaochlú ach spréifidh an claochlú sin trasna an phobail ar fad i gcoitinne. '
Ag labhairt dó ag imeacht thar cheann Ghlór na Móna, dúirt Stiúrthóir na heagraíochta, Feargal Mac Ionnrachtaigh:
'Tá muid thar a bheith sásta bheith ábalta an tionscadal úr oidhreachta seo a sheoladh mar chuid de Fleadh Feirste agus tá muid thar a bheith buíoch as an Chiste Oidhreachta de chuid an Chrannchur Náisiúnta as tacaíocht a thabhairt don mholadh s'againn. Is é an sprioc atá againn nascadh le réimse leathan eagraíochtaí pobail agus díograiseoirí áitiúla le go dtig linn stair shóisialta chultúrtha nádúrtha agus timpeallachta don phobal bhunaicmeach bhrodúil seo a chíoradh agus a chraobhscaoileadh
'Tá clú agus cáil ar an Uachtar Chluanaí agus ar mhórcheantar Bhaile Uí Mhurchú as cumas eiseamláireach an phobail seo chun tionscadal spreagúil féinchuidithe a fhorbairt thar tréimhse 50 bliana. Is í aidhm an tionscadail seo an stair atá faoi cheilt a nochtadh agus a dhéanamh mar achmhainn pobail a dhaingníonn agus a neartaíonn bród agus dlúthbhaint an phobail leis an cheantar áitiúil.
'Beidh muid ag soláthar traenála i gcartlannú digiteach agus bailiúcháin stair bhéil leis an chuspóir chun an taisce luachmhar seo a choimeád agus a thaispeáint ar shuíomh idirlín úr idirghníomhach a chuireann tús le próiseas an inseoidh scéal an phobail.'
'Beidh muid ag forbairt agus ag cruthú sraith de ghearrfhíseáin fhaisnéise a chíorfaidh míreanna éagsúla de stair spleodrach an phobail seo. I ndiaidh dúinn an tionscadal a thoiseacht i Mí na Bealtaine, dhírigh muid ar an chéad chuid don togra a d'amharc ar scéal na gaelscoile i mBaile Uí Mhurchú, Bunscoil an tSléibhe Dhuibh, a bhí san fhiseán a thaispeáin muid inniu. Tá an tionscadal oscailte don phobal agus iarrann muid ar dhaoine teagmháil a dhéanamh linn más maith leo bheith páirteach nó cuir le scéal an phobail.
Déan teagmháil le Feargal Mac Ionnrachtaigh, 07841101630, nó feargal@glornamona.com le haghaidh tuilleadh eolai Mr OMurchú explained that this does not suit what he has in mind and he is very anxious that they should be started off with a lot of publicity, a dúradh i meamram de chuid na státseirbhíse. Is cuimhin le cuid againn Proinsias Ó Conluain ag míniú an dóigh nár thug sé brí na cainte leis nuair a thaifead sé fear de bhunadh Creag ar an oileán. Moltar sa tuarascáil go bhfoilseofaí “láithreach” na dréachtrialacháin a bhaineann leis an mBille, ina measc an rialachán a cheadódh don Aire Oideachais cosc a chur ar scoileanna lán-Ghaeilge tús áite a thabhairt do dhaltaí bunaithe ar a gcumas teanga. I gcás cistiú Caipitil agus reatha d’eagraíochtaí lonnaithe sa Ghaeltacht, faisnéis ghinearálta riaracháin a bhaineann leis na heagraíochtaí atá ag lorg maoinithe nó atá ag fáil maoiniú, de réir mar a bhaineann. Cruinniú práinneach idir ASG agus Foras na Gaeilge maidir le tacaíocht do scríbhneoireacht na Gaeilge | Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge
Breis nuachta
Portráidí nua i sárchnuasach scríbhneoirí Gaeilge ár linne
I measc an ghrúpa nua scríbhneoirí atá ar Portraidi.ie tá filí, gearrscéalaithe, úrscéalaí, drámadóir agus scoláirí léinn.
Deis iontach ar tairiscint do scríbhneoir Gaeilge
Ceardlanna, imeachtaí poiblí agus caidreamh spreagúil le pobal na hollscoile a bhíonn ar siúl ag an scríbhneoir cónaithe Gaeilge in Ollscoil Chathair Átha Cliath agus tacaíocht airgeadais ar fáil le díriú ar a saothar féin freisin.
30,000 leabhar Gaeilge le bronnadh ar pháistí scoile na tíre
10 Meán Fómhair 2021
An Bosca Leabharlainne an teideal ar scéim uile-oileáin a sheol Laureate na nÓg, Áine Ní Ghlinn, le 25 bunleabhar Gaeilge den scoth a bhronnadh ar 1,125 bunscoil chun léamh na Gaeilge a chothú ina measc
Ócáidí Gaeilge ag Féile Filíochta Fhine Gall
Beidh ceardlann, léamha agus fógairt duaiseanna ar siúl Dé Sath 18/Dé Domh 19 MF ar zúm agus ar an láthair sna Sceirí i gCo. Átha Cliath le linn na féile filíochta seo
Deis d'fhilí na Gaeilge ar fiú tacú léi
Dé Céadaoin 30 Meitheamh an spriocdháta do chomórtas filíochta Gaeilge An Fiach Dubh agus duaiseanna airgid ar fáil do thriúr buaiteoirí
Spriocdháta nua 9 Iúil 2021 ag Comórtais Liteartha an Oireachtais
Tá síneadh ama curtha ag Oireachtas na Gaeilge le spriocdháta na gComórtas Liteartha i mbliana - ocht lá sa bhreis do scríbhneoirí fásta agus óga araon le cur isteach ar 29 cinn de chomórtais san iomlán.
Sea, sea, sea! Sleachta an úrscéil Ulysses á gcur i láthair as Gaeilge
16 Meitheamh 2021
Léifidh triúr aisteoirí aitheanta sleachta as mór-úrscéal Joyce a roghnaigh Eoin P. Ó Murchú as aistriúcháin a rinneadh go Gaeilge orthu. Cloisfear amhráin á rá ag Noel O'Grady a shamhlaítear le haimsir an tSeoighigh agus teilgfidh Margaret Lonergan íomhánna ar scáileán de Bhleá Cliath i dtús an 20ú haois.
Spriocdháta na gComórtas Liteartha ag teannadh linn
Déardaoin 1 Iúil an spriocdháta d'iontrálacha ar Chomórtais Liteartha an Oireachtais i mbliana, dáta an-tábhachtach do líon mór scríbhneoirí Gaeilge. Bímis ag scríobh agus ag athscríobh idir an dá linn!
Gearrscéal á léamh ar an bpodchraoladh nua ó AntOireachtas.ie
29 Aibreán 2021
An scríbhneoir ildánach Michelle Nic Pháidín as Gaoth Dobhair atá le cloisteáil ar an bpodchraoladh is déanaí sa tsraith Seoda ón Taisce Liteartha
Sparánacht ag beirt scríbhneoirí óga Gaeilge ó Áras na Scríbhneoirí
Go n-éirí go geal le beirt atá i mbun oibre, Alison Ní Mháirtín agus Ava Lynch, agus sparánacht Scríbhneoirí Cónaithe Baile na Gaeilge faighte acu ó Áras na Scríbhneoirí i mBÁC.
Cúrsa 3 seachtaine ar scríobh, eagar agus cur i láthair filíochta
14 Aibreán 2021
Cuirfidh Ciara Ní É, file agus craoltóir cáiliúil, cúrsa spreagúil ar siúl ar líne ag tosú Déard 15 Aibreán, 6.30 -8.30pm. Tapaigh an deis gan mhoill!
Deis foghlama ó údar móraitheanta do pháistí ar chúrsa ar líne
Ag Scríobh Pictiúrleabhair le Sadhbh Devlin, cúrsa ag tosú Dé Máirt 20 Aib, 6.30 - 8.30pm ar feadh sé seachtaine
Ócáid ar scriptscríbhneoireacht as Gaeilge, Dé hAoine 23 Aib
Ag Smaoineamh as Gaeilge teideal ócáide ar líne, scriptscríbhneoirí, aisteoirí agus léiritheoirí ag caint ar na deiseanna scripteanna Gaeilge do scannáin is teilifís a chur chun cinn.
Ócáid 22 Aibreán ag file nua-fhoilsithe Julie Field as Corcaigh
Seolfaidh an file aitheanta Ceaití Ní Bheildiúin an chéad chnuasach le Julie Field dar teideal DÁNA ag ócáid ar líne Déardaoin 22 Aibreán ag 7pm. Tacaímis le baill an Aontais!
Ómós agus ceiliúradh ar shaol agus ar shaothar Joe Steve
6 Aibreán 2021
Ag 8pm Dé Céad 7 Aib a bheas ócáid ar líne ar siúl i gcuimhne ar an scríbhneoir, aisteoir agus gníomhaí pobail Joe Steve Ó Neachtain, eagraithe ag Aontas na Scríbhneoirí agus Oireachtas na Gaeilge.
Fáilte roimh ábhar don iris nua litríochta Gaeilge Aneas
Glacfar le dánta agus gearrscéalta ó scríbhneoirí don iris nua idir 1 Aibreán agus 1 Bealtain 2021
Deis do scríbhneoirí cur isteach ar Scéim Meantóireachta 2021
Dé Luain 29 Márta an spriocdháta do scríbhneoirí nua agus aitheanta araon cur isteach ar Scéim Meantóireachta 2021 a mhaoiníonn Clár na Leabhar.
Sraith an-spreagúil ar stair na bhfocal ag MoLI
Grá, Gorm, Cró, Cuing, Leabharlann, Lus an Chrom Chinn - cuid de na focail a phléitear as Béarla ar raidió idirlín MoLI, Músaem Litríochta na hÉireann. Leanann Spreading the Words ón seoidleabhar A History of Ireland in 100 Words.
Éire ag Léamh - lá náisiúnta mar cheiliúradh ar an léitheoireacht
25 Feabhra 2021
Cuireadh ó leabharlanna na hÉireann do dhaoine de gach aois a bheith ag léamh. mar chaitheamh aimsire, mar éalú agus mar thuras intinne is samhlaíochta
An podchraoladh is déanaí de na Seoda ón Taisce Liteartha
18 Feabhra 2021
Dánta óna dhuaisleabhar Oireachtais Dambatheanga á léamh ag an scríbhneoir Mícheál Ó Ruairc
Comhrá le Ola ag LoveLeabharGaeilge ar Facebook
An scríbhneoir Réaltán Ní Leannáin faoi agallamh ag Ola Majekondunmi
Beidh Féile Crossways/Trasnú/Comar ar líne i mbliana
4 Feabhra 2021
Comórtas do scríbhneoirí nua
Ócáid ar líne do scríbhneoirí Vicipéide sna tíortha Ceilteacha
Fáilte roimh scríbhneoirí de chuid Vicipéid na Gaeilge nascadh leo siúd i dteangacha eile - tá imeacht ar líne á pleanáil do dheireadh mhí Eanáir le scileanna agus eolas a roinnt.
Léitheoirí na Gaeilge - tionscadal úr agus suirbhé do léitheoirí seolta
12 Eanáir 2021
Leitheoiri.ie an suíomh píolótach a sheol Comhar roimh Nollaig - plean uaillmhianach le pobal na leabhar Gaeilge a chothú
Dánta Duibhneacha 2020 - ceiliúradh filíochta is ceoil ón Daingean
10 Nollaig 2020
Déardaoin 10 Nollaig agus Dé hAoine 11ú, filí is ceoltóirí den scoth i scannáin a rinneadh i séipéal álainn an Dísirt sa Daingean, saor in aisce ar Eventbrite
Ócáid léamha filíochta agus comhrá ag Imram ar líne
Déardaoin 19 Samhain, 7.00-8pm a bheidh ócáid filíochta Imram@DBF ar siúl, fáilte roimh chách ach clárú roimh ré.
Dhá cheardlann scríbhneoireachta le Cló Iar-Chonnacht
Deis do scríbhneoirí úra agus aitheanta araon freastal ar cheardlanna saor ó tháille á n-eagrú ag Cló Iar-Chonnacht.
Comórtais Liteartha an Oireachtais 2020 - na buaiteoirí go léir
Úrscéalta, gearrscéalta, ficsean do dhaoine óga, filíocht, saothair próis agus tuilleadh - agus scríbhneoirí aitheanta is úra araon i measc na mbuaiteoirí
'Leabhar Gaeilge na Bliana' le roghnú ó ghearrliosta Irish Book Awards 2020
Sé leabhar Gaeilge san iomaíocht sa rannóg a urraíonn LoveLeabharGaeilge don duais a fhógrófar ar 25 Samhain.
Ceardlanna ar-líne mar chuid den Fhéile Bheag Filíochta laghdaithe
Iarratais á lorg ag DCU do Scríbhneoir Cónaithe na Gaeilge 2021
Deis iontach do scríbhneoir Gaeilge cónaitheacht bliana a dhéanamh le hOllscoil Chathair Átha Cliath
Ochtar scríbhneoirí den scoth curtha le Portráidí 2020
Tá filí agus gearrscéalaithe, scoláirí acadúla agus úrscéalaí i measc na scríbhneoirí a cuireadh le togra snasta digiteach Portraidi.ie inné - agus ochtar eile le cur leis i gceann bliana.
An Fhéile Chóibhídeach Filíochta chugainn go luath!
Ar líne a bheidh an Fhéile Bheag Filíochta i mí na Samhna seo na Cóibhíde - agus deis ag cách freastal ar na himeachtaí.
Cónaitheacht deich lá i gCill Rialaig ar tairiscint do bheirt scríbhneoirí Gaeilge
1 Deireadh Fómhair 2020
Maoiniú ó Áras na Scríbhneoirí le deich lá a chaitheamh i mbun pinn in ionad cáiliúil Chill Rialaig i ndeisceart Chiarraí, spriocdháta Dé Céad 14 Deireadh Fómhair
Cónaitheacht baile ar tairiscint do bheirt scríbhneoirí Gaeilge
Deis do scríbhneoirí Gaeilge maoiniú €640 an duine a fháil as trácht a phostáil ar feadh coicíse ar a gcuid próiseas cruthaitheacha.
Podchraoltaí ar dhuais-saothair liteartha an Oireachtais
Éist le seoda liteartha a bhuaigh duais i gComórtais an Oireachtais, ina measc gearrscéal, filíocht agus scéal don aos óg.
Beirt scríbhneoirí Gaeilge á lorg do chónaitheacht coicíse
Deis á thairiscint ag Ionad na Scríbhneoirí do scríbhneoirí Gaeilge. Ní cónaitheacht ar an láthair í ach seal coicíse ina soláthrófar físeáin ghearra agus tuairisc ar an dua cruthaitheach i ré Covid-19.
Sonraí á lorg ó scríbhneoirí don aos óg d'ócáidí ar líne
28 Lúnasa 2020
Bunachar eolais á thiomsú ag Children's Books Ireland d'imeachtaí ar líne
Deis do scríbhneoirí scripte teilifíse le Fíbín
Míreanna gearra á lorg ag Fíbín den sórt a fheictear ar BLOC ar TG4
Scéim maoinithe do thionscadail litríochta Ghaeilge is Bhéarla
Deis le cur isteach ar mhaoiniú seo na Comhairle Ealaíon roimh 10 Meán Fómhair
Duais de hÍde 2020 buaite ag Áine Ní Ghlinn le 'Rún oscailte'
Dán cumhachtach nua á léamh ag file móraitheanta agus Laureate na nÓg
Cúinne filíochta Gaeilge is Béarla sa Dungarvan Leader
Dánta foilsithe le ball nua den Aontas, Seosaimhín Nic Eachaidh
Sparánachtaí na Comhairle Ealaíon - deis mhór do scríbhneoirí Gaeilge
Spriocdháta 30 Iúil le hiarratais a chur isteach ar an gciste luachmhar seo
Seoda Liteartha - éist le gearrscéal le Joe Steve Ó Neachtain
Podchraoladh ar 'Aonaráin', buaiteoir Ghearrscéal 2019 i gComórtais an Oireachtais, á léamh ag Páid Ó Neachtain
Rang beag scríbhneoireachta (5) - Anna Heussaff
30 Meitheamh 2020
Is mór is fiú aiseolas a fháil ar do dhréacht-leabhar ó roinnt léitheoirí éagsúla
Rang beag scríbhneoireachta (4) - Alex Hijmans
Comhairle maidir leis an disciplín oibre atá riachtanach don scríbhneoir
Rang beag scríbhneoireachta (3) - Réaltán Ní Leannáin
29 Meitheamh 2020
Leideanna maidir le píosa comhrá a scríobh sa stíl a oireann do na carachtair
Rang beag scríbhneoireachta (2) - Áine Ní Ghlinn, Laureate na nÓg
Moltaí ó scríbhneoir móraitheanta maidir le scéal agus carachtar a chruthú
Rang beag scríbhneoireachta (1) - Áine Durkin
Leideanna faoi nósanna oibre a chabhraíonn leis an scríobh
Deis do scríbhneoirí Gaeilge páirt a ghlacadh in Oíche an Chultúir 2020
5 Meitheamh 2020
Tá an tOireachtas ag glacadh le hiarratais d'imeachtaí Gaeilge ar Oíche an Chultúir 2020, Dé hAoine 18 MF.
Ócáid litríochta agus ceoil ar líne ag Aontas na Scríbhneoirí - fós ar fáil!
23 Bealtaine 2020
Léamha spreagúla ó scata scríbhneoirí agus ceol aoibhinn ó Zoe Conway agus John McIntyre - ón gcraoladh beo ar líne ón gCultúrlann ar an Sath 23 Bealtaine.
Liosta cuimsitheach de na foilsitheoirí Gaeilge
Tá breis is céad foilsitheoir ar liosta cuimsitheach ar líne de na foilsitheoirí Gaeilge i ngach seánra agus de na foilsitheoirí Béarla a d'fhoilsigh saothar Gaeilge riamh nó corruair.
Duais Covid-19 na Comhairle Ealaíon bronnta ar Celia de Fréine
'Léaslíne á lorg: In search of a horizon' an teideal ar shraith dánta le Celia de Fréine a bhuaigh duais Covid-19 de chuid na Comhairle Ealaíon i mí Bealtaine.
Cúis dóchais d'fhoilsitheoirí agus do scríbhneoirí na Gaeilge
Dea-scéal ó Dharach Ó Scolaí - ardú díolacháin ar leabhair Ghaeilge le cúig bliana anuas agus a lucht leanta féin á gcothú ag scata scríbhneoirí
Léamha agus ceol ón gCultúrlann ag ócáid an Aontais 23 Bealtaine
14 Bealtaine 2020
Fáilte a scríbhneoirí is a léitheoirí chuig ócáid Aontas na Scríbhneoirí, á craoladh beo ar líne Dé Sath 23ú ón gCultúrlann i mBéal Feirste.
Mórghradam d'Áine Ní Ghlinn agus í ceaptha ina Laureate na nÓg
Tá gliondar ar scríbhneoirí agus léitheoirí na Gaeilge faoi cheapachán Áine Ní Ghlinn ina Laureate na nÓg agus é mar sprioc aici leabhair Ghaeilge don aos óg a chur i lár an aonaigh.
Moltaí an Fhorais ml Comhar, Nós agus Tuairisc.ie cáinte ag an Aontas
14 Lúnasa 2019
Ráiteas láidir ó Aontas na Scríbhneoirí don chomhairliúchán poiblí ar na meáin chlóite Ghaeilge.
Ócáid ilteangach Focail Eile @ 6pm ar 31 Iúil i gceannáras an Fhorais
17 Iúil 2019
Léamha le scríbhneoirí Gaeilge a chaith sealanna sa tSlóivéin, sa Mhacadóin, sa Fhreaslainn agus i dTír na mBascach faoin tionscadal liteartha Eorpach
Tuairimí á lorg faoi mholtaí Fhoras na Gaeilge ar na meáin scríofa
Comhairliúchán poiblí (spriocdháta 15 Lúnasa) faoi thodhchaí Tuairisc.ie, Nós, Comhar agus meáin eile - agus conspóid ann faoi na moltaí
Deontais ar luach €180,000 do scéimeanna scríbhneoireachta
17 Meitheamh 2019
Luach €140,500 le bronnadh faoi Scéim na gCoimisiún 2019 agus luach €39,500 faoin Scéim Meantóireachta
Ardán do nua-scríbhneoirí Gaeilge ar RnaG gach Déard @4.10pm
Sraith raidió Meascra, á léiriú ag Marcus Mac Conghail, scríbhneoirí ag léamh sleachta nua-scríofa, aistí, splancscéalta, dánta, cuntais taistil is tuilleadh.
Is mór an mhaise ar fhéile ar bith scríbhneoirí na Gaeilge
4 Meitheamh 2019
Alt spreagúil ag Aonghus Ó hAlmhain ar dhá ócáid litríochta san ardchathair
Gradam filíochta Mhíchíl Uí Airtnéide 2019 do chnuasach Gaeilge
Duais €4,000 ar tairiscint, 14 Meitheamh an spriocdháta d'fhoilsitheoirí
Clárú agus athnuachan ar líne ar fáil anois!
29 Bealtaine 2019
Tá córas ar líne anois ag an Aontas chun gur féidir le baill nua clárú agus le baill reatha a gcuid síntiús a athnuachan
Bunreacht Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge leasaithe
25 Bealtaine 2019
Ag Cruinniú Speisialta na mBall i nGaillimh inniu, glacadh d'aonghuth le gach ceann de na leasuithe bunreachta a mhol an Coiste Stiúrtha.
Ócáid filíochta Gaeilge agus Béarla Dé hAoine 24 Bealtaine
Oíche léamha Takin' the Mic faoi stiúir ag Marcus Mac Conghail, Smock Alley, BÁC 2
Maoiniú do scríbhneoirí Gaeilge
2 Bealtaine 2019
Spriocdháta 16 Bealtaine d'iarratais ar mhaoiniú tograí nuálacha Gaeilge
File ar Fhile/Poet by Poet - Mórléamh ar aistriúcháin filíochta
Aistriúcháin le filí Gaeilge ar shaothair le filí Eorpacha, Dé Luain 20 Bealtaine in Éigse Éireann.
Tríd an Doras Ársa - Ócáid léamha as an ngnách Dé Sath 18 Bealtaine
Saothair nua-choimisiúnaithe bunaithe ar bhailiúchán agus ar fhoirgneamh an Chumainn Ríoga Ársaíochta
Comórtas splancfhicsin Áras na Scríbhneoirí 2019
22 Feabhra 2019
An timpeallacht agus athrú aeráide atá mar théama an chomórtais
Flash Fiction Ard Mhacha
18 Feabhra 2019
Beidh an chéad fhéile splancfhicsin eile in Ard Mhacha ar siúl ar 14 Márta 2019
Lá Idirnáisiúnta na mBan
Beidh scríbhneoirí Gaeilge ag léamh in áiteanna ar fud na tíre
Gearrliosta fógartha do Dhuais de hÍde 2019
Fógrófar an buaiteoir i mBéal na mBuillí, Co. Ros Comáin, ar an 4 Bealtaine 2019
Duais Foras na Gaeilge 2019
Comórtas filíochta fógartha
Scéimeanna Fhoras na Gaeilge 2019
Eolas ar scéimeanna tacaíochta an Fhorais do scríbhneoirí Gaeilge, an Scéim Meantóireachta san áireamh
Comórtais Liteartha an Oireachtais 2019
Comórtais an Oireachtais 2019 fógartha
Ceistneoir nua do scríbhneoirí na Gaeilge
Tá bunachar scríbhneoirí á chur i dtoll a chéile mar áis do phobal uile na leabhar Gaeilge
Comórtas Liteartha an Oireachtais
30 Márta 2018
Comórtas Liteartha an Oireachtais 2017 fógartha
Comórtas Books Ireland 2017
15 Feabhra 2018
Óstáilfidh Books Ireland searmanas bronnta do chomórtas gearrscéalaíochta 2016
Cruinniú Cinn Bliana 2017
22 Márta 2017
Eolas maidir le Cruinniú Cinn Bliana ASG 2017
Torthaí Ealaín na Gaeltachta/Focail an IarThuaiscirt
19 Márta 2017
Beidh ócáid bronnta na nduaiseanna ag Comórtas Filíochta Gaeilge 2016 i Leitir Ceanainn ag deireadh na míosa seo
Comórtas Gearrscéalaíochta Uí Mháine 2017
20 Feabhra 2017
Is í an scríbhneoir, léachtóir agus iriseoir, Áine Ní Ghlinn, a bheidh mar mholtóir ar an gcomórtas
Sparánachtaí do Scríbhneoirí Gaeilge in Ionad Anam Cara
13 Eanáir 2017
Tá sparánacht ar fáil do scríbhneoir Gaeilge seal seachtaine a chaitheamh i mbun oibre in Anam Cara
Comórtas Filíochta North West Words 2017
20 Nollaig 2016
Comórtas filíochta Gaeilge Duais Filíochta Aurivo 2016, i gcomhar le North West Words agus Ealaín na Gaeltachta
BBC ag cuartú claracha nua do 2017
2 Nollaig 2016
Ba mhaith le BBC NI, i gcomhar leis an CCG, cuireadh a thabhairt do chomhlachtaí neamhspleácha moltaí a chur faoina mbráid i dtaca le cláracha teilifíse a léiriú
Taighde nua ar scríbhneoirí na Gaeilge
1 Samhain 2016
Eolas maidir le tionscadal taighde atá déanta ag Anna Heusaff agus Éilís Ní Anluain, beirt bhall den Aontas.
Cónaitheacht i bPáras
12 Deireadh Fómhair 2016
Fáilte roimh iarrataisí i nGaeilge, ag scríbhneoirí Gaeilge, do chónaitheacht i bPáras faoi choimirce Words Ireland agus Centre Culturel Irlandais.
Imeachtaí ag an Oireachtas
10 Meán Fómhair 2016
Eolas maidir le himeachtaí ASG ag Oireachtas na Samhna 2016
'Louise' dráma nua le Celia de Freine
23 Lúnasa 2016
Léireofar Luíse, dráma nua i nGaeilge, bunaithe ar shaol Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh, i Scoil Bhríde, Raghnallach ón Déardaoin 8 Meán Fómhair go dtí an Satharn 10 Meán Fómhair ag 8 pm.
Focail Eile - glaoch don Mhacadóin
27 Iúil 2016
Glao ar iarratais le haghaidh socrúchán cruthaitheach liteartha 8 seachtaine i samhradh 2017 sa Mhacadóin do scríbhneoirí Gaeilge
Cuairt liteartha ar an tSlóivéin á tairiscint
10 Meitheamh 2016
Táthar ag glacadh le hiarratais faoin scéim 'Focail Eile' le haghaidh tréimhse cónaitheachta 8 seachtaine sa tSlóivéin i bhfómhar 2016.
Aighneacht ar son Fhéile Filíochta Bhaile na mBuillí
23 Bealtaine 2016
Sparánachtaí litríochta na Comhairle Ealaíon
20 Bealtaine 2016
Tá an Chomhairle Ealaíon ag glacadh le hiarratais ar sparánachtaí litríochta do scríbhneoirí Gaeilge
Aighneacht ar son na n-ealaíon
13 Bealtaine 2016
Litir ó Mháirín Nic Dhonnchadha, Oireachtas na Gaeilge
Comórtais liteartha an Oireachtais
12 Bealtaine 2016
Eolas maidir le comórtais liteartha an Oireachtais i mbliana
An drámaíocht i Lár an Aonaigh
11 Bealtaine 2016
Beidh drámaíocht na Gaeilge faoi chaibidil ag ócáid i dTaibhdhearc na Gaillimhe i mí Mheán Fómhair
Cruinniú práinneach idir ASG agus Foras na Gaeilge
27 Aibreán 2016
Tá Foras na Gaeilge sásta teacht chuig cruinniú práinneach a d'iarr Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge faoin easpa tacaíochta atá á thabhairt do scríbhneoirí na Gaeilge agus na heagrais a thacaíonn leo, go háirithe sna duaiseanna liteartha a mhaoiníonn siad trí Oireachtas na Gaeilge.
ASG: Cruinniú Cinn Bliana 2016
21 Aibreán 2016
Tuairisc ar an gcruinniú cinn bliana
Suíomh gréasáin an Aontais beo anois
18 Aibreán 2016
Tá áthas ar an Aontas a fhógairt go bhfuil ár suíomh féin beo anois.
Cruinniú práinneach idir ASG agus Foras na Gaeilge maidir le tacaíocht do scríbhneoireacht na Gaeilge
Ag Cruinniú Cinn Bhliana Aontas na Scríbhneoirí ar na mallaibh, cháin baill Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge an gearradh siar atá déanta arís eile ar mhaoiniú Oireachtas na Gaeilge agus an titim i nduaischiste Chomórtais Liteartha an Oireachtais ó €60,000 i 2008 go €31,000 i 2015 agus tá tuilleadh bainte as an chiste anois. 'Tuigeann Aontas na Scríbhneoirí gur gearradh siar ar mhaoiniú an Fhorais féin le blianta anuas,' a dúirt Cathaoirleach an Aontais, Cathal Póirtéir, 'ach tá gearradh siar níos mó déanta ar earnáil na litríochta nó mar atá ar earnálacha eile agus goilleann sin ar na scríbhneoirí.'
'Níl go leor ag an Oireachtas le bliain nó dhó chun Leabhar na Bliana a bhronnadh gach bliain. Bhíodh Gradam Uí Shúilleabháin do Leabhar na Bliana agus Duais Reics Carló do Leabhar na Bliana do Dhaoine Óga á mbronnadh go bliantúil ach anois níl ach ceann amháin le bheith ann gach bliain agus an ceann eile an bhliain ina dhiaidh' Dar le hAontas na Scríbhneoirí Gaeilge, is sampla é sin den titim i stádas na scríbhneoirí agus na litríochta taobh istigh de pholasaithe Fhoras na Gaeilge.' 13:00Find out moreIN FOCUSAs part of the Gallerys 150 th anniversary celebrations throughout 2014, we are asking you to share your memories with us.Find out more Ní rachaidh mé isteach san am atá caite mar throidach guerrilla i gcoinne daonlathais chun réabhlóid Marxist a fhorchur, tagróidh mé dá am atá caite mar Tugadh cuireadh do inné againn do pháirtí óstáil ag Gailearaí Faisean Bheag a sheoladh ar an iris ulchabháin Anorak i bhFraincis! clár, ceardlanna gur gabhadh Montessori z & z agus fiú ar iPad iarratas iPhone agus chun uimhreacha a mhúineadh de réir an teagaisc Eolas Covid 19 Cianteagasc | Gael-Choláiste Chill Dara
Gairmthreoir agus Comhairleoireacht
Tráthchláir Scrúduithe Stáit 2019
Eolas Covid 19 Cianteagasc
16-Márta-20
Litir Covid 19 & Dúnaidh Scoileanna
Ba mhaith liom na pleananna atá i bhfeidhm i nGael-Choláiste Chill Dara a roinnt libh, mar thoradh ar dhúnadh scoileanna de bharr Covid-19. Go dtí go dtabharfar fógra breise, tá scoileanna le hathoscailt Dé Luain, 30 Márta.
Mar is eol duit ó chomhfhreagras roimhe seo, bhí foireann Gael-Choláiste Chill Dara ag ullmhú cheana féin don fhéidearthacht go ndúnfaí scoileanna. Iarradh ar mhic léinn a gcuid leabhar a thabhairt abhaile mar ullmhúchán do dhúnadh scoile. Tá go leor téacsanna scoile ar fáil mar ríomhleabhair nó ar fáil i bhfoirm pdf ar líne. Mar sin féin, más gá do dhaltaí teacht ar leabhair fós déan teagmháil le eolas@gccd.ie agus féadfaimid socrú a dhéanamh le bailiú ón scoil.
Ar an Déardaoin 12 Márta bhí cruinniú foirne againn tar éis na scoile chun plé agus roinnt a dhéanamh ar an mbealach is fearr gur féidir linn mar mhúinteoirí tacú lenár gcuid daltaí leanúint ar aghaidh ag foghlaim ón mbaile ag úsáid ríomhphoist agus google classroom. Tá an scoil ag fiosrú agus ag triail tuilleadh ardáin ar líne chun cianteagaisc a d'fhéadfadh teacht i bhfeidhm go fóill.
Déanfar cumarsáid le tuismitheoirí agus caomhnóirí trí théacs, ríomhphost agus trínár suíomh Gréasáin agus cuntas Twitter scoile. Cinntigh le do thoil go bhfuil uimhir téacs reatha againn. Téigh i dteagmháil leis an oifig eolas@gccd.ie le sonraí teagmhála má tá athruithe déanta agat.
Tá seoladh ríomhphoist scoile ag gach dalta agus múinteoir. Tá ríomhphoist agus Google Classroom in úsáid ag múinteoirí mar a bpríomhmhodh cumarsáide le daltaí. Le do thoil, tóg an t-am suí le do mhac nó d'iníon lena chinntiú go bhfuil siad in ann logáil isteach ar a gcuntas ríomhphoist scoile agus Google Classroom roimh Dé Céadaoin. Is féidir leat ríomhphost a sheoladh chuig eolas@gccd.ie má theastaíonn tuilleadh cúnaimh uait leis seo. Lean ar aghaidh ag féachaint ar ár suíomh Gréasáin agus ar na cuntais meán sóisialta chun nuashonruithe rialta a fháil.
Cé go bhfuil go leor múinteoirí tar éis tús a chur le hobair a shannadh do mhic léinn cheana féin trí
r-phost agus google classroom ón Aoine, táimid ag súil go mbeidh gach ábhar acadúil ag feidhmiú go hiomlán de réir an chláir ama faoin gCéadaoin 18 Márta. Tabharfaidh múinteoirí treoracha ar leith do dhaltaí maidir le haon tascanna oibre a chomhlánú agus a chur ar ais. Iarraimid ar gach tuismitheoir agus caomhnóir a ndícheall a dhéanamh chun a chinntiú go ndéanann mic léinn a gcuid tascanna oibre a chríochnú agus a chur ar ais in am.
Níor chóir go ndéanfadh daltaí sa dara agus tríú bliain na Measúnuithe Rang Bunaithe sa bhaile.
Stopann Taithí Oibre na hIdirbhliana ar feadh tréimhse dhúnadh na scoile.
Scrúduithe Béil agus Praiticiúla; is é ár dtuiscint go bhfuil an Coimisiún Scrúduithe Stáit ag cur plean teagmhasach i bhfeidhm do na Scrúduithe Béil agus Scrúduithe Prqaicticiúla eile. A luaithe is a fhaighimid eolas faoi seo, cuirfimid ar an eolas thú.
Lean ort ag seiceáil an nasc thíos le do thoil a thabharfaidh an t-eolas agus an chomhairle is déanaí duit ón Roinn Oideachais agus Scileanna do scoileanna agus do thuismitheoirí maidir le Víreas Corónach / Covid 19.
Leanaimid orainn ag leanúint FSS.ie agus Gov.ie/health chun faisnéis chruinn agus fhaisnéiseach a fháil maidir le Covid-19, a chuid comharthaí agus na céimeanna is féidir leis an bpobal a ghlacadh chun iad féin a chosaint. Iarraimid ar thuismitheoirí agus ar chaomhnóirí gach comhairle de chuid FSS maidir le fadú sóisialta a gcuid leanaí a urramú.
D'iarrfainn go gcoinnímid inár smaointe agus inár nguí iad siúd a ndeachaigh an Coronavirus Covid-19 i bhfeidhm orthu go díreach agus freisin ar ár n-oibrithe cúram sláinte atá ag bainistiú an tinnis. Ollscoil Onóir ar Mháistrí na Rásaíochta Bronnann OÉ Gaillimh Céimeanna Oinigh ar Dermot Weld agus ar Jim Bolger Agus féile rásaíochta na Gaillimhe faoi lánseol, bhronn OÉ Gaillimh céimeanna oinigh ar bheirt mór le rá i saol na rásaíochta capall in Éirinn inniu: Dermot Weld agus Jim Bolger. Ghradam Litríochta CIC
Leabhar is ea Na Seacht gCineál Meisce agus Finscéalta Eile atá fréamhaithe go daingean i scéalaíocht agus i seanchas na Gaeilge. Tugtar an léitheoir ar chamchuairt dhomhanda ó Éirinn go Talamh an Éisc, ó Ghaililí go hElba, agus ó Mheiriceá go dtí an Mhuir Dhearg. Mar shampla, mar gheall ar é a... (má bhí mé a scríobh cén fáth, scríobh mé é anseo) 8 months ago in poll Tóir ar na hÉireann, reply Comhairle Buirge Aontroim agus Baile na Mainistreach

Is údarás áitiúil é Comhairle Buirge Aontroma agus Bhaile na Mainistreach (Béarla: "Antrim and Newtownabbey Borough Council") a bunaíodh ar 1 Aibreán 2015. Bunaíodh sé tar éis chumasc Chomhairle Buirge Aontroma agus Comhairle Buirge Bhaile na Mainistreach. Bhí na chéad toghcháin don údarás ar an 22 Bealtaine 2014 agus bhí 73 iarrthóir ag rith do 40 suíochán. D'fhan an t-údarás i scáthfhoirm go dtí gur cruthaíodh an Buirge go foirmiúil ar 1 Aibreán 2015.
Comhairleoirí.
Do na toghcháin tá an chomhairle roinnte i seacht ceantair toghcháin áitiúla
Comhairleoirí de réir toghcheantair.
Léiríonn an liosta seo ná comhairleoirí tar éis an toghcháin ar an 2 Bealtaine 2019, san ord a raibh siad tofa.
Daonra.
Tá 138,567 cónaitheoir sa ceantar atá faoi rialú an gComhairle de réir daonáireamh Thuaisceart Éireann 2011. Seo leabhar oifigiúil na sraithe teilifíse Aifric — clár grinn TG4 atá tar éis an gradam IFTA don chlár is fearr do dhaoine óga a bhaint Toghadh é mar Bhall d’Acadamh Ríoga na hÉireann in 2006 agus ba Rúnaí na nDaonnachtaí é ann ó 2009 go 2011. Tagann an teideal ‘Ordnance Survey’ ó Bhord an Ordanáis a bhí mar ról acu chun plé le cosaintí agus le daingniúcháin. Ranganna a 5 is a 6 were studying life on Whiddy Island in the past and today and they went on a tour on the island with resident and guide Timmy O’Leary. He showed the children slides with many old pictures of islanders and he shared his wealth of knowledge on the island’s history. We went on a walk around the island visiting the old post office, the school and the fort at the top of the hill. We had a wonderful panoramic view of the whole island and we heard about the battery towers and the U.S. naval base that was on Whiddy during World War 1. We had a wonderful day and the sea was so calm that the boat trip pleasure. Two grandparents also came to the class to share their stories about the island – Mrs. Hanley, Shane and Ethan’s granny who grew up on the island and Denis Lynch, Renato’s grandad who used to take materials in and out by boat to the island while the terminal was being built. The children learned about the Whiddy Island Disaster and are currently finishing group projects on what they learned. Please go to for more information. 2010 Ó 1641 go ceann i bhfad bhí an dá aigne ann i dtaobh chearta ríthe Protastúnacha Shasana ar Éirinn Ó CÍOBHÁIN, Pádraig: Le Gealaigh. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1991 (gearrscéalta) Ciarraí/Corca Dhuibhne - An Gealas i Lár na Léithe. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1992 (úrscéal) Ciarraí/Corca Dhuibhne - An Grá faoi Cheilt. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1992 (gearrscéalta)Ciarraí/Corca Dhuibhne - Desiderius a Dó. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1995 (úrscéal)Ciarraí/Corca Dhuibhne - Ar Gach Maoilinn Tá Síocháin. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1998 (úrscéal)Ciarraí/Corca Dhuibhne - Tá Solas ná hÉagann Choíche. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1999 (gearrscéalta)Ciarraí/Corca Dhuibhne Cuireann Ó Giolláin (2000: 123) tábhacht an bhéaloidis ó thaobh an Chonartha de i gcomhthéacs na litríochta i ré na hAthbheochana Home > Tacaíocht do Bhunscoileanna Ar leibhéal praiticiúil tá sé inmholta deiseanna úsáide Gaeilge a chruthú fá choinne scoláirí bunscoile ionas go mbeidh deis acu taitneamh a bhaint aisti. Craobh Chomhartha

Is baile suite i gContae Luimnigh é Craobh Chomhartha (Béarla: "Crecora"), timpeall 13 ciliméadar ó Cathair Luimnigh.
Le daonra timpeall ceithre céad, Tá siopa, séipéal Caitliceach, bunscoil, oifig an phoist, agus club CLG sa bhaile. Áth Liag

Baile i gContae Ros Comáin is ea Áth Liag ("Athleague" as Béarla). Bhí 900 duine ina gcónaí in Áth Liag sa bhliain 2006. Áiteanna ainmnithe i ndiaidh na suíomhanna tíre tíre
by Dimitar Zhelev, Intéirneolaíocht Tíreolaíochta
Áiteanna ainmnithe i ndiaidh na suíomhanna geografacha sa Sean-Tír
Cad é an nasc geografach idir an chúige Nova Scotia i gCeanada agus an Nua-Chalaois Fraince san Aigéan Ciúin? Tá an nasc i ndáiríre ina n-ainmneacha.
An raibh a fhios agat riamh cén fáth i go leor de na hionaid inimirce ar domhan, cosúil leis na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an Astráil, tá go leor lonnaíochtaí le hainmneacha cosúil leis an Nua Danmhairg, an Nua-Shéalainn, an Nua-Iorua, an Ghearmáin Nua, etc.? Fiú amháin ceann de na stáit na hAstráile ainmnithe New South Wales.
Tá na háiteanna geografacha 'nua' seo - New York, New England, New Jersey agus go leor eile sa Domhan Nua ainmnithe i ndáiríre i ndiaidh na ndaoine 'bunaidh' sa Sean-Domhain.
Tar éis 'fionnachtain' Mheiriceá a bheith riachtanach d'ainmneacha nua le feiceáil. Ní mór an léarscáil bán a líonadh isteach. Go minic, ainmníodh na háiteanna nua i ndiaidh suímh gheografacha na hEorpa trí 'nua' a chur leis an ainm bunaidh. Tá mínithe ann maidir leis an rogha seo - mian le haghaidh comóradh, mothú tinneas, ar chúiseanna polaitiúla, nó mar gheall ar na cosúlachtaí fisiceacha a bheith ann. Is minic a tharlaíonn sé go bhfuil na hainmneacha ainmneacha níos cáiliúla ná na cinn bhunaidh, ach tá roinnt áiteanna "nua" ann a imithe i stair.
Áiteanna Nua "Cáiliúla"
Tá an-chuid cáiliúil ar Shasana chomh maith le Sasana Nua - tá an dá áit ar eolas ar fud an domhain. Cad mar gheall ar an gcuid eile de na náisiúin Eorpacha a bhfuil cinneadh déanta acu ar 'leaganacha nua' den talamh a bhunú?
New York, New Hampshire, New Jersey, Nua-Mheicsiceo ná na ceithre stáit 'nua' sna Stáit Aontaithe.
Tá scéal suimiúil ag Nua-Eabhrac, a thug an t-ainm don stát. Is é cathair Bhéarla Eabhrac an t-ainm 'athair' dá leagan nua is cáiliúla. Sula raibh sé mar chuid de choilíneachtaí na Breataine Thuaidh Thuaidh, ba é Nua-Eabhrac príomhchathair an choilíneachta darb ainm New Netherland agus thug sé an t-ainm téamach New Amsterdam.
Thug an contae beag Hampshire i ndeisceart Shasana a ainm go New Hampshire, i Sasana Nua. Is é an Jersey spleáchas coróin na Breataine, an ceann is mó de na hOileáin Mhuir nIocht san Aigéan Atlantach, an 'bunaidh' de New Jersey. Níl ach aon nasc trasatlantach ann i gcás Nua-Mheicsiceo. Tá bunús éasca ag an ainm a bhaineann le stair chaidrimh na Stát Aontaithe agus Meicsiceo.
Tá cás New Orleans, an chathair is mó i Louisiana, a bhfuil bunús na Fraince go stairiúil. Mar chuid den Nua-Fhrainc (Louisiana lá atá inniu ann) ainmníodh an chathair i ndiaidh fear tábhachtach - bhí Diúc Orleans, ina chathair i ngleann Loire i Lár na Fraince.
Sean-áiteanna Cáiliúla
Ba mhór-chailíneacht (1534-1763) sa Nua-Fhrainc i Meiriceá Thuaidh a chuimsigh codanna den lá atá inniu ann i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe. Bhunaigh an taiscéalaí cáiliúil Fraincis Jacques Cartier lena turas Mheiriceá an leagan nua seo den Fhrainc, ach níor mhair sé ach thart ar dhá chéad bliain agus tar éis dheireadh chogaidh na Fraince agus na hIndia (1754-1763) roinntear an réigiún idir an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn.
Ag labhairt dó faoin Spáinn, ní mór dúinn an smaoineamh ar an Nua Spáinn a lua, sampla eile de chríoch iar-thar lear a ainmníodh tar éis tír.
Bhí an Spáinn Nua comhdhéanta de na tíortha lá atá inniu ann i Meiriceá, cuid d'oileáin sa Mhuir Chairib agus i gceantair thiar theas de na Stáit Aontaithe. Mhair sé go díreach 300 bliain. Go hoifigiúil, bunaíodh é díreach tar éis an Impireacht Aztec a thit i 1521 agus chríochnaigh sé le neamhspleáchas Meicsiceo i 1821.
Ceangail "Sean" agus "Nua" eile
D'úsáid na Rómhánaigh an t-ainm Scotia chun cur síos ar Éirinn. Bhain an Béarla an t-ainm céanna i Meán-Aois ach an áit a bhfuil aithne againn ar Albain inniu a lipéadú. Dá bhrí sin tá cúige Cheanada Nova Scotia ainmnithe i ndiaidh na hAlban.
Rinne na Rómháin lipéadú ar Albain mar Caledonia, mar sin is é an t-oileán reatha Nua-Chalafort na Fraince sa Aigéan Ciúin an leagan 'nua' de Albain.
Is oileáin iad sa Bhreatain Nua agus i Nua Éireann in oileán oileán Bismarck i Nua-Ghuine Phapua. Roghnaítear an t-ainm Nua Guine féin mar gheall ar na cosúlachtaí nádúrtha idir an oileán agus réigiún na Guine san Afraic.
Is é Nua-Innse Gall an sean-ainm coilíneach Breataine de chuid an Aigéin Chiúin ná Vanuatú. Is oileánra é an 'sean' Innse amach ó chósta thiar na Breataine Móire.
Is í an tSeapáin an t-oileán is mó Danmhairge ar a bhfuil an chathairfort Copenhagen suite. Mar sin féin, is cinnte gur áit níos cáiliúla é tír na Nua-Shéalainn ná an bunaidh Eorpach.
Ba é Nua-Granada (1717-1819) ná fíth-chonsaíocht na Spáinne i Meiriceá Laidineach a chuimsigh críocha Cholóim, Eacuadór, Panama agus Veiniséala an lae inniu. Is cathair í an Granada agus áit thábhachtach stairiúil é in Andalusia, sa Spáinn.
Ba é New Holland ainm an Astráil le beagnach dhá chéad bliain. Moladh an t-ainm an t-abhar Ollainnis Abel Tasman i 1644. Tá an Ísiltír mar chuid den Ísiltír faoi láthair.
Is lonnaíocht utópach atá sa Nua-Astráil a bunaíodh i Paragua ag sóisialaithe na hAstráile ag deireadh an naoú haois déag. An Litríocht seo againne: Dialannaíocht
Dialannaíocht
Má tá fianaise uainn nár theagmhaigh meon na hAthbheochana Léinn le litríocht na Gaeilge in Éirinn (murab ionann agus an litríocht a scríobhadh nó a foilsíodh thar lear, go háirithe i Lobháin sa seachtú haois déag) ní gá dúinn ach breathnú ar stair na dialannaíochta. Ní luann Breandán Ó Madagáin ach trí chuntas a bhféadfaí a rá fúthu gur dialanna iad: Cín Lae Uí Chianáin (1607-8), Cín Lae Uí Mhealláin (1641-7) agus Cín Lae Chathail Uí Chonchúir (1728-9). Dúirt Donal O'Sullivan faoi chuid Uí Chonchúir gur 'commonplace books' iad na leabhair nótaí a bhfuil siad iontu. B'fhéidir é ach bhí O'Sullivan riamh teann as a thuairimíocht féin agus thabharfainn féin 'cín lae' nó 'dialann' ar aon cháipéis a bhfuil dátaí nó fiú tréimhse ama luaite léi agus a thráchtanna ar imeachtaí nó ar eachtraí ó lá go lá nó ó thráth go tráth. Ar an gcaoi sin bheadh fonn orm glacadh le cuid Thaidhg Uí Neachtain i lámhscríbhinn 1404 san Acadamh Ríoga (24 P 41) – aistriúcháin go Gaeilge ar shleachta as nuachtáin – mar dhialann de shaghas áirithe.
1723 Sep. an 5 lá. Cuir Sophia Mór na Persia, Ismael Bec a theachta iolchumhachtach go Impir saruasal na Ruisia dar bhainim Peadar.
D'fhéadfadh sé go bhfuil dialanna den chineál sin nó de chineálacha eile i measc sna lámhscríbhinní.
Ach ní féidir a rá – ach an oiread agus is féidir a rá faoi Chín Lae Amhlaoibh – gur dialanna pearsanta iad sin. Is é sin, dialanna ina labhrann an dialannaí leis féin, go ndéanann sé nó sí cur síos ar a chuid smaointe agus ar a chuid mothúchán féin. Níor tháinig an cineál sin dialannaíochta isteach sa Ghaeilge go bhfios dom go dtí aimsir na athbheochana seo againn féin – aimsir Chonradh na Gaeilge, aimsir an Ath-Ghaelachais, más maith leat.
Tá bailiúchán beag deas dialanna againn ón tréimhse sin agus ón tréimshe ina dhiaidh. Ní anseo ach an chuid a ritheann liom ag an bpointe seo: Dubhglas de hÍde, Piaras Béaslaí, Éamonn Mac Giolla Iasachta, Micheál Mac Liammóir, Tomás Ó Criomhthain, Seán Ó Ríordáin. Go bhfios dom, ach amháin cuid Thomáis Uí Chriomhthain, níl aon cheann de na dialanna sin curtha i gcló ina hiomláine. Ansin tá roinnt againn ónar linn féin atá foilsithe agus curtha i gcló: Micheál de Barra, Peadar Kirby, Liam Mac Cóil, Seán Ó Lúing, Gabriel Rosenstock. Táim cinnte go bhfuil tuilleadh ann.
Agus sin gan trácht orainne – lucht na mblag.
Scríbhneoir: Cailliomachas ag 8:59 AM
Lipéid Cathal Ó Conchúir, dialanna, Ó Cianáin, Ó Mealláin
Antain July 14, 2009 at 4:47 AM
Iontach suimiuil. Na dearmad na dialanna a bhiodh a gcoimead ag bailitheoiri Choimisiun Bealoideasa Eireann - is mor an ailleacht iad an Ghaeilge iontu. Ta blaiseadh de le fail in 'Mise an Fear Ceoil', an saothar taighde a rinne Rionach Ui hOgain ar shaol agus saothar Sheamuis Ennis.
Cailliomachas August 13, 2009 at 9:14 AM
Tá an ceart agat, gan dabht, a Antain. Níl 'Mise an Fear Ceoil' léite agam. Ach tá sé i gceist agam é a cheannach anois ó luaigh tú é. Go raibh maith agat. Deonaíodh An Scrín Mhuire an Phaidrín na Manaoag, ardaithe mar Basilica Minor i mí Feabhra na bliana seo caite, agus an Ard-Eaglais Cathrach na Naomh Eoin an Apostle agus an Evangelist an “”Banna Speisialta Affinity Spioradálta”” i mí Aibreáin 2011 agus Feabhra 2012, faoi seach, ag an Basilica Phápa Naomh Muire Mór don Scrín agus Phápa Basilica Naomh Pól Lasmuigh de na Ballaí don Ard-Eaglais. N'fheadar dén buntáiste a bheadh le baint as breis sloinnte Gaeilge seachas mar chomhartha go mb'fhéidir go bhfuil Gaeilge ag an té a bhfuil sloinne Gaeilge aige/​aici. Rinneadh athbhreithniú neamhspleách ar struchtúr bainistíochta Údarás na Gaeltachta le linn na bliana 2015.
Ba í Roinn na Gaeltachta a d'fhostaigh an comhlacht Public Affairs Ireland le hathbhreithniú a dhéanamh ar struchtúr bainistíochta Údarás na Gaeltachta.
Deirtear sa tuarascáil neamhfhoilsithe gur cheart straitéis a fhorbairt don Údarás a chinnteodh go mbeadh an fhoireann ag cur le chéile mar is ceart agus go mbainfí leas as na buanna is mó atá ag baill foirne.
Moltar sa tuarascáil struchtúr nua a thabhairt isteach a bheadh ag cur leis na dualgais is mó atá ar an eagraíocht sna réimsí 'Fiontraíocht agus Fostaíocht', 'Pleanáil Teanga agus Forbairt Pobail', agus 'Rialachas Corparáideach'.
Luaitear i dtéarmaí tagartha na tuarascála na scileanna agus an taithí is gá a bheith ag baill foirne le go bhféadfadh an tÚdarás a cuid cuspóirí a bhaint amach. Moltar iontu chomh maith go mbeadh cur síos beacht, cruinn ar phostanna sinsearacha agus iad á bhfógairt i dtreo is gur féidir iarratasóirí a mheas mar is ceart agus na daoine is fearr a fháil amach anseo.
Thug Aire Stáit na Gaeltachta le fios i bhfreagra ar cheist Dála go raibh cur i bhfeidhm mholtaí an athbhreithnithe pléite anois ag an Roinn agus an tÚdarás.
"Sa chomhthéacs sin, tuigim ón Údarás go bhfuil tús curtha acu le déanaí le cur i bhfeidhm na moltaí sin agus go bhfuil sé mar sprioc acu go mbeidh moltaí na tuarascála curtha i bhfeidhm go hiomlán roimh dheireadh na bliana seo. Ar ndóigh, tuigfidh an Teachta go bhfuil an príomhchúram maidir leis an bpróiseas seo ar Phríomhfheidhmeannach agus ar Bhord an Údaráis," a dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Joe McHugh agus é ag freagairt ceist Dála a chuir an Teachta Dála Éamon Ó Cuív air.
www.tuairisc.ie
Posted by Cormac Gaelscoileanna | Filed Under Scéalta sna Meáin | Leave a Comment
Líon na ndaltaí a fuair díolúine ón nGaeilge méadaithe ó 7,000 in 2004 go dtí 19,000 in 2014
Mhéadaigh líon na ndaltaí meánscoile a fuair díolúine ón nGaeilge ó 20,000 in 2004 go dtí 32,000 in 2014.
7,000 dalta meánscoile a fuair díolúine ón nGaeilge in 2004 mar go raibh míchumas foghlama orthu, agus 19,000 duine a fuair a leithéid de dhíolúine in 2014.
De réir taighde nua a rinne an ESRI agus a bhfuil tuairisc faoi ar an Irish Times ar maidin, measann daltaí meánscoile gurb í an Ghaeilge an t-ábhar 'is deacra' acu.
De réir eolais a fuair Tuairisc.ie faoin Acht um Shaoráil Faisnéise anuraidh, rinne 62% de na daltaí Ardteiste a fuair díolúine ón nGaeilge le trí bliana anuas staidéar ar theanga eile seachas an Béarla
Le trí bliana anuas fuair 6,111 dalta Ardteiste díolúine ón nGaeilge agus rinne 3,791 duine acu sin staidéar ar theanga nó ar theangacha eile nach Béarla iad, ina measc an Fhraincis, an Ghearmáinis, an Spáinnis agus eile.
Anuas air sin, tháinig méadú beagnach 5% ar líon na ndaltaí Ardteiste a fuair díolúine ón nGaeilge idir 2011 agus 2014. 1,997 duine a fuair díolúine sa scoilbhliain 2011/12 agus 2,088 duine a fuair díolúine sa scoilbhliain 2013/14.
Tháinig méadú freisin ar líon na ndaltaí a fuair díolúine ón nGaeilge ach a rinne staidéar ar theanga eile – ó 1,237 sa bhliain 2011/12 go 1,272 sa bhliain 2013/14.
Tosaíodh ag caint ar athbhreithniú ar dhíolúine na Gaeilge sa Roinn Oideachais ag deireadh na nóchaidí, breis agus cúig bliana dhéag ó shin.
Nuair a rinne Tuairisc.ie iarratas faoin Acht um Shaoráil Faisnéise (FOI) in 2014 ar dhoiciméid a bhaineann leis an athbhreithniú sin, cuireadh in iúl nárbh ann do cháipéisíocht ar bith a bhain le hábhar agus go gcaithfí diúltú don iarratas dá réir.
Thug an Roinn Oideachais le fios do Tuairisc.ie nach raibh aon chomhfhreagras, plépháipéir, meamraim, miontuairiscí ná cáipéisíocht eile faoi cheist díolúine na Gaeilge ina seilbh.
Dúradh nárbh ann do dhoiciméid ar bith a measadh a bheith bainteach leis an scéal.
(English) Gaelscoil Moshíológ reach finals of Waltons National Music Competition
(English) First Irish language alarm system is launched
Gan aon chinneadh fós faoi fhoilsiú ná feidhmiú na moltaí oideachais Gaeltachta
Níl cinneadh déanta ag an Roinn Oideachais faoi cén uair a fhoilseofar an polasaí nua don oideachas Gaeltachta agus níl aon chinneadh déanta maidir cén uair a gcuirfear an polasaí nua i bhfeidhm.
Bhíothas ag súil anuraidh, nuair a foilsíodh na moltaí don pholasaí nua, go gcuirfí i bhfeidhm é ag tús na scoilbhliana 2016 – i gceann ceithre mhí.
Dúirt Muireann Ní Mhóráin, Príomhfheidhmeannach COGG ag Comhdháil Idirnáisiúnta na gCoimisinéirí Teanga an mhí seo caite, áfach, nach raibh mórán dóchais aici go bhfoilseofaí an polasaí nua roimh theacht na scoilbhliana nua, gan caint ar é a chur i bhfeidhm.
Thug urlabhraí de chuid na Roinne Oideachais le fios do Tuairisc.ie nach bhfuil bailchríoch curtha fós ar an bpolasaí agus nach bhfuil dáta a fhoilsithe socraithe go fóill.
"Táthar faoi láthair ag tabhairt an pholasaí oideachais Gaeltachta chun críche agus áireofar ann plean chur chun feidhme. Níl cinneadh déanta maidir leis an dáta ar a gcuirfear tús leis an gcur i bhfeidhm," a dúirt an t-urlabhraí.
D'fhoilsigh an tAire Jan O'Sullivan na moltaí i mí na Bealtaine seo caite. Thug na dréachtmholtaí aghaidh ar chuid de na dúshláin is mó atá roimh theagasc na Gaeilge sna ceantair ina bhfuil sí fós in uachtar mar theanga phobail agus theaghlaigh leis an bpolasaí nua.
Déantar moltaí ar leith don chainteoir dúchais sa dréachtpholasaí agus moltar ann freisin go dtabharfaí tacaíocht do scoileanna Gaeltachta atá ag teagasc i mBéarla tosú ag teagasc trí Ghaeilge.
Baineann ceann de na moltaí is conspóidí a dhéantar sa dréachtpholasaí leis an éileamh ar theagasc i mBéarla sa Ghaeltacht.
Sa chás go mbeadh "mionlach de thuismitheoirí ag iarraidh teagasc trí Bhéarla seachas trí Ghaeilge dá gcuid páistí" moltar sa dréachtpholasaí gur cheart féachaint ar scoileanna 'Béarla' a sholáthar má bhíonn an t-éileamh ar a leithéid "sách mór".
Tugadh le fios ag díospóireacht oscailte a reáchtáladh i mí Dheireadh Fómhair i gceannáras na Roinne Oideachais go gcuirfí bailchríoch ar an bpolasaí nua Gaeltachta roimh dheireadh na bliana 2015 agus go bhfoilseofaí é go luath in 2016.
Dheimhnigh an Roinn Oideachais arís i mí Eanáir na bliana seo go raibh sé i gceist an polasaí nua a fhoilsiú "go luath in 2016".
Bhí Dónal Ó hAiniféin, cathaoirleach COGG, "an-dóchasach" an uair sin go bhfoilseodh an Roinn an polasaí roimh an Olltoghchán ag deireadh mhí Feabhra, ach níl tásc ná tuairisc ar an bpolasaí ó shin.
Ba mhór an spéis a chuir an pobal sa pholasaí nua. Faoi mhí Iúil na bliana seo caite, dhá mhí i ndiaidh fhoilsiú na moltaí, bhí os cionn leathmhíle aighneacht faighte ag an Roinn Oideachais ó scoileanna, múinteoirí, tuismitheoirí agus eagraíochtaí teanga agus pobail.
Tugadh suntas ar leith do na moltaí mar gurb é an chéad uair ó bunaíodh an stát ar thug an Roinn Oideachais aitheantas oifigiúil do na riachtanais ar leith a bhíonn ag daltaí ar cainteoirí dúchais iad. Go dtí seo, níor forbraíodh ná níor feidhmíodh aon pholasaí sainiúil le dul i ngleic leis na dúshláin oideachais a bhíonn roimh pháistí, múinteoirí agus scoileanna sa Ghaeltacht.
70 'gnó le Gaeilge' cláraithe cheana féin le 'Eolaire' an Chonartha a sheolfar i mí an Mheithimh
Beidh Eolaire Chonradh na Gaeilge beo ar líne ó mhí Mheithimh na bliana seo ar aghaidh. Dheimhnigh an Conradh an méid sin ar Twitter inné agus iad ag iarraidh ar chomhlachtaí a bhaineann úsáid as an nGaeilge clárú leis an tseirbhís nua.
Go dtí seo, tá tuairim is 70 duine nó comhlacht cláraithe leis an Eolaire, ina mbeidh eolas faoi chomhlachtaí atá sásta agus in ann seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil dá gcuid custaiméirí. Is dlíodóirí iad tuairim is 30 de na daoine sin.
Dúirt Ian Mac Gabhann, Oifigeach Iontrála Sonraí Chonradh na Gaeilge, go bhfuil "bunchloch" curtha leis an mbunachar nua agus go bhfuil an Conradh ag súil go mbeidh sé ina "phríomháis teagmhála" ag lucht labhartha na Gaeilge.
"Tá muid ag díriú isteach anois ar an Eolaire agus é le seoladh i mí an Mheithimh. Bhí muid an-ghnóthach le Seachtain na Gaeilge agus Comóradh 1916, mar sin bhí an obair cineál mall ar feadh cúpla seachtain.
"Tá 70 comhlacht cláraithe anois leis agus tá an líon sin ag dul i méid gach lá. Tá muid ag dul i dteagmháil le comhlachtaí ceann ar cheann agus ag scagadh na n-eolairí atá ann cheana féin, ach tá cuid mhaith acu as dáta faoin am seo," a dúirt Mac Gabhann.
Beifear in ann seirbhísí a lorg ar an eolaire trí eochairfhocal a chur isteach, cuardach de réir earnála, nó cuardach de réir contae a dhéanamh.
Taispeánfar na comhlachtaí atá in ann seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil, an cineál seirbhíse a chuirtear ar fáil, agus ainm an duine nó na ndaoine atá fostaithe ag an gcomhlacht a bhfuil Gaeilge acu. Taispeánfar uaireanta oscailte agus seoladh na ngcomhlachtaí freisin. Dúirt Mac Gabhann go mbeidh 'cuardach casta' ar fáil "a bheidh thar a bheith sainiúil".
Beidh teacht ar an Eolaire ar líne agus ar aip PEIG.ie.
Aibreán 19, 2016
Tá an fhoirm iontrála do na Comórtais Liteartha oscailte ar líne anois tríd an nasc seo (http://pangr-comlit.herokuapp.com/). Tá tuilleadh eolais ar fáil faoi Chomórtais Liteartha an Oireachtais 2016 ar http://www.antoireachtas.ie/nuacht/comortais-liteartha-an-oireachtais-2016.html
Posted by gaelscoileanna | Filed Under Nuacht, Scéalta an Scoilphobail | Leave a Comment
Pacáistí Dialann Dúradáin- (The Diary of a Wimpy Kid as Gaeilge) ó Futa Fata
Tá phacáiste an-tarraingteach leabhar atá réitithe ag Futa Fata do ranganna Gaelscoileanna, mar thairiscint speisialta do mhí Aibreán/Bealtaine 2016.
Féach thíos Pacáistí 1 /2/ 3 mar rogha don scoil. (€70 / €140 / €210 Costais)
Pacáiste #1 Wimpy Kid Gaeilge, ar €70 an ceann (sábháilt €29.50)
10 x Dialann Dúradáin
Pacáiste #2 Wimpy Kid Gaeilge, ar €140 an ceann (sábháilt €59)
20 x Dialann Dúradáin
Pacáiste #3 Wimpy Kid Gaeilge, ar €210 an ceann (sábháilt €88.50)
30 x Dialann Dúradáin
Dialann Dúradáin- Aoisgrúpa T1 8+ / T2 10+
Sa leabhar Dialann Dúradáin, cuireann an scríbhneoir agus maisitheoir Jeff Kinney laoch neamhghnách inár láthair.Tá Greg caite isteach sa mheánscoil le daltaí atá níos airde, níos scanrúla agus níos fiáine ná é féin. Ceapann Mama gur cheart do Ghreg dialann a choinneáil agus cur síos a dhéanamh ann ar a shaol. Ach ní aontaíonn Greg léi.
Mar a deir sé féin: Ná bí ag súil go mbeidh mé ag scríobh síos mo chuid "mothúchán" anseo.
ISBN: 978-1-906907-99-0 RRP: €9.95
Leis an bpacáiste seo a ordú, níl le déanamh agat ach glaoch ar 091 504 612, seol ríomhphost chuig eolas@futafata.ie nó seol nóta ar ais chuig Futa Fata, An Spidéal, Co. na Gaillimhe. Cuirfear na leabhair móide sonrasc sa phost ar an bpointe.
Is féidir pacáiste eile a chuir le chéile duit seo má tá na leabhra seo agat cheana fhéin agus míle fáilte.
Féile Scannán Fhine Gall, 30 Meán Fómhair – 2 Deireadh Fómhair 2016
Tá Féile Scannán Fhine Gall ar oscailt anois leis na scannáin seo a leanas a chur isteach: Beochan – Príomhscannán – Gearrscannán – Scannán ó Mhac Léinn – Scannán Faisnéise – An Scannán Gaeilge is Fearr – Scannán Idirnáisiúnta –
Scannán maidir le 1916.
Seo an cúigiú bliain d'ócáid bhliantúil Fhéile Scannán Fhine Gall, a bheidh ar siúl in Movies@swords, Ionad Siopadóireachta Pavilions, Sord, Co Bhaile Átha Cliath ón 30 Meán Fómhair – 2 Deireadh Fómhair 2016. D'fhreastail níos mó daoine ná riamh ar ócáid 2015, rud a chruthaigh gurb é "Féile Scannán Fhine Gall an Fhéile Neamhspleách Scannán is fearr le do scannán a chur i láthair slua mór daoine. Is ardán den scoth é do dhéantóirí scannán atá ag teacht chun cinn in Éirinn agus thar lear," a deir Liz Kenny, Stiúrthóir Bainistíochta na Féile. "In 2016 díreoimid ar fhéile a chruthú ina mbeidh cineálacha éagsúla scannán, a thabharfaidh eispéireas idirghníomhach don lucht féachana agus do dhéantóirí scannán araon," a deir Stiúrthóir Cruthaitheach na Féile, Dave Byrne. "Táim féin agus an fhoireann ar fad ag tnúth go mór leis." Mar chuid den cheiliúradh cothrom céad bliain in 2016 beidh sliotán ar leith againn sa sceideal d'ábhair a bhaineann le hÉirí Amach 2016. Déantóir scannán ar bith a chruthaíonn ábhar in aon cheann de na catagóirí a thaispeánfar ag an bhféile, iarrtar orthu an scannán a chur ar aghaidh le cur san áireamh, b'fhéidir, i bhFéile Scannán Fhine Gall 2016.
Naoi chatagóir scannán a bheidh i gceist i 2016
• An Beochan is Fearr
• An Scannán Gaeilge is Fearr (Duais)
• An Scannán Idirnáisiúnta
• An Gearrscannán is Fearr
• An Príomhscannán is Fearr
• An Scannán Faisnéise is Fearr
• An Scannán is Fearr ó Mhac Léinn (Duais)
• Duais Meán Fhine Gall do Dhaoine Nuathagtha – (Duais) (Stiúrthóir / Scríbhneoir / Léiritheoir / Stiúrthóír
Grianghrafadóireachta (a chónaíonn i gceantar Fhine Gall) )
• Duais ar son Éacht sna Meáin – (Stiúrthóir / Scríbhneoir / Léiritheoir / Stiúrthóír Grianghrafadóireachta / Níor aontaigh gach duine le polasaithe na Suirbhéireachta ó thaobh logainmneacha de san aimsir sin fiú, bhí daoine áirithe ag iarraidh go mbeadh na logainmneacha scríofa i nGaeilge, ba é Thomas Davis, ceannaire na gluaiseachta Young Ireland an duine a ba shuntasaí acu siúd, agus é ag scríobh Níorbh chainteoir Gaeilge Davis é féin ar íoróin an tsaoil. ADVERT ID 156436
Fri Jul 16 2021 10:21:00
Glacfar le hiarratais chomhlánaithe roimh 5in, 30/7/2021 . Is bunscoil Ghaeltachta Chaitliceach ionchuimsitheach í an scoil seo, atá páirteach sa Scéim Aitheantais Scoileanna Gaeltachta agus ina bhfuil Aonad do riachtanaisí uathachais . Freagraí na bPáirtithe Polaitíochta ó thuaidh:Gliogáil anseo le teacht ar sheasamh na bpáirtithe ar an trí mhóréileamh Gaeilge.Gliogáil anseo le teacht ar chomhfhreagras oifigiúil na bpáirtithe i dtaca leis an trí éileamh Gaeilge. An tImeall: Imeall #113: Agallamh le Colleen, Cuid II
"agus fós níl Gaeilge ag Éireannaigh tar éis 13 bliana scolaíochta" Ní fíor sin! Ní féidir gan Ghaeilge a fhoghlaim anseo. Tá i bhfad níos mó Gaeilge ag daoine ná mar a chreideann siad. Bheadh náire ar dhaoine anseo droch-Ghaeilge a labhairt, toisc meas a bheith acu ar an dteanga. Níl uainn ach a chur ar a gcumas an Ghaeilge atá acu a fheabhsú. Tá go leor rudaí ar fáil sa leabharlann áitiúil, ar an dteilfís, ar an raidió agus ar an idirlíon anois le cabhrú leo.
An mbeifí sásta le doctúir dá mba rud é nach raibh d'eolas aige faoi leigheas ach a d'fhoghlaim sé ar scoil? Tá níos mó ag teastáil agus beidh níos mó fós ar fáil cinnte. Tá Acmhainn agus Freagra agus focalann dúinn ar an idirlíon le tamall anois. Ní mór obair mhaith a mholadh ach nach bhféidir é sin a dhéanamh gan a bheith ag caitheamh anuas ar ár muintir féin.
Mar a deir mo chara (agus cara Colleen, sílim) Réamonn Ó Cléirigh, déanaimid rudaí anseo ionas nach bhfuil aon fhios againn nach féidir linn. Táimid ró-dhall ar ár míchumas. Agus sílimid gur níos fearr sin ná gan aon rud a dhéanamh ar eagla nach ndéanfar 'i gceart' é. An bhfuil an seanfhocal ann in Éirinn mar atá anseo, "Is fearr Gaeilge bhriste ná Béarla cliste?"
Is breá liom an smaoineamh sin, gur sinne (na Gaeilgeoirí) na daoine draíochta - mar síthe!
06 April, 2006 15:47
Tá baint dhíreach ag a raibh le rá agaibh san agallamh sin leis an taighde a bheas idir lámha agam sa bhfómhar - inimircigh le Gaeilge agus na meoin éagsúla a bhíonn ag Éireannaigh agus eachtrannaigh i leith na teanga. Is amhlaidh go bhfuil mo chuidse oibre uilig á déanamh agatsa! :)
Caithfidh mé ceist a chur ar Cholleen an mbeadh sí sásta agallamh a dhéanamh liomsa chomh maith.
Agus go raibh maith agat arís as ucht a bheith ag moladh mo chuid Gaeilge. Tá tú ró-chineálta!
Nílim ag iarraidh caitheamh anuas ar aon duine, ach ní mise an chéad duine a chuir ceisteanna faoin slí ina bhfuil Gaeilge á múineadh sna scoileanna.
Tá aos óg na tíre seo ag fágaint na scoile agus iad ábalta ceisteanna a fhreagairt ar pháipéar scrúdaithe ar litríocht agus ar stair na teanga. Níl siad in ann cúrsaí faisin ná spóirt a phlé, ná "ringtones" dá gcuid "mobiles" - ná fiú biachlár a léamh nó deoch a ordú - gan trácht ar mhianta a gcroí a chur in iúil.
Go raibh maith agaibh go léir as bhúr dtuairimí ar an ábhar seo. Is dóigh liom gur chóir dúinn tuilleadh plé a dhéanamh air an tseachtain seo - ag tosnú Dé Luain. Comhghairdeas ollmhór le Naoise ó 1 Sadhbh a bhuaigh an 3ú háit in Éirinn lena dán do Chomórtas Filíochta Sheachtain na Gaeilge. After last years performance of Aintín ShearlaisAisteoirí Ghaoth Dobhair are delighted to return with a two act comedy and a one act farce. Fuair se ardú céime go Sáirsint ar an 31 Márta 1961. Chaith sé seal lonnaithe sna háiteanna seo a leanas freisin: Carna; Béal Átha na Sluaighe; Cloch na Rón; Oileán Ciarraí; agus Cora Droma Rúisc. Deir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, Peadar Tóibín, go raibh tráchtaireacht an chraoltóra ar líomhaintí gur iarr réiteoir ar bhaill chumann peile Gaeltachta gan Gaeilge a labhairt ‘thar a bheith maslach’ Easpa Inniúlachta. Mhaígh Gráinne nach raibh ann ach focal grinn. Aontaím nach gá fuirseoireacht a bheith PC le bheith greannmhar, agus níl fadhb ag Gaeilgeoirí iad féin a spochadh. Sin an fáth go raibh tóir mhór ar “An Béal Bocht” i gcónaí. Ní mar gheall ar an masla amháin nach bhfuil a “jóc” greannmhar – níl clisteacht nó samhlaíocht ann. An bhfuil sé greannmhar a rá “Tá daoine ann agus craiceann dubh acu. Cuireann sin múisc orm”. Más é sin an rud is ciste atá in aigne an fhuirseora, bhuel … ádh mór. Moladh dóibh siúd a bhí páirteach logáil isteach agus a gcuid tuairimí a roinnt maidir leis an méid a scríobh siad féin agus scoileanna eile. Cuireadh na saothair chríochnaithe ar an suíomh agus tugadh deis do na daltaí eile aiseolas a fhágáil ar bhlaganna na leathanach. Ach ní hamháin sin, bhí an file agus scríbhneoir aitheanta, Gabriel Rosenstock, ag feidhmiú mar mholtóir rúnda ar na blaganna seo chomh maith. Tháinig Oifig an Choimisinéara Teanga ar sháruithe suntasacha le linn na bliana 2007 ar reachtaíocht a raibh cur chun cinn na Gaeilge mar aidhm aici, de réir thuarascáil bhliantúil na hOifige a foilsíodh inniu.
Chruthaigh imscrúduithe oifigiúla de chuid an Choimisinéara Teanga anuraidh go raibh ranna agus eagraíochtaí stáit eile ann a sháraigh forálacha reachtúla a raibh cosaint nó cur chun cinn na Gaeilge sa saol poiblí mar bhunús leo. I measc na n-eagraíochtaí sin bhí an Roinn Oideachais agus Eolaíochta, an Roinn Gnóthaí Sóisialacha agus Teaghlaigh, an Garda Síochána, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, Coimisiún na Scrúduithe Stáit, an tÚdarás Náisiúnta Míchumais, Bus Éireann agus Comhairle Contae Fhine Gall.
Chinn an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, tar éis imscrúdú oifigiúil a dhéanamh ar iarratas ó ochtar ball den Oireachtas, nár shárú ar fhoráil de chuid Acht na dTeangacha Oifigiúla a bhí ann gan leaganacha Gaeilge a bheith á bhfoilsiú de bhillí le linn an phróisis achtaithe i dTithe an Oireachtais.
Scoir an Coimisinéir Teanga d'imscrúdú eile nuair a diúltaíodh cead dó teacht ar eolas i gcomhaid chuí de chuid na Roinne Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí mar gur bhain siad le cinntí agus imeachtaí de chuid an Rialtais.
Don dara bliain as a chéile cuireadh breis agus 600 gearán nua i láthair Oifig an Choimisinéara Teanga sa bhliain 2007 inar thug baill den phobal le fios gur chreid siad go raibh cúis gearáin acu de bharr deacrachta le seirbhísí trí Ghaeilge ón státchóras. Fágann sin go bhfuil beagnach 2,000 gearán curtha i láthair na hOifige ó bunaíodh í ar dtús sa bhliain 2004.
Ó Chontae Bhaile Átha Cliath a tháinig an tríú cuid de ghearáin na bliana anuraidh agus tháinig 42% eile ó na trí chontae seo a leanas - Gaillimh (24%), Ciarraí (12%) agus Dún na nGall (6%). Ón nGaeltacht a tháinig 40% de na gearáin agus as ceantair lasmuigh den Ghaeltacht an chuid eile (60%).
Ag labhairt dó ag seoladh na tuarascála, dúirt an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, gur chosúil nár leor na córais reatha maidir le hearcaíocht agus traenáil foirne le cinntiú go mbeadh líon leordhóthanach foirne le hinniúlacht sa Ghaeilge ar fáil in eagraíochtaí stáit na tíre le seirbhísí a sholáthar trí Ghaeilge chomh maith lena soláthar trí Bhéarla.
"Nílim ag déanamh an cháis ar chor ar bith gur cheart filleadh ar chóras na Gaeilge éigeantaí d'fhostaithe an stáit, ach ní chreidim gur leor ach an oiread 'Béarla éigeantach' a bhrú ar an bpobal agus iad ag déileáil le heagraíochtaí stáit," a dúirt sé.
Thug sé le fios go bhféadfadh go dteastódh gníomh athchothromaithe leis an líon leordhóthanach sin d'fhoireann le hinniúlacht sa Ghaeilge a chinntiú sa státseirbhís agus sa tseirbhís phoiblí.
"Aimsíodh córas le cabhrú le hathchothromaíocht trasphobail a fheabhsú trí idirdhealú dearfach a spreagadh do Sheirbhís Póilíneachta Thuaisceart na hÉireann de thoradh Thuarascáil Patten. Theastódh iarracht den chineál céanna a fheidhmiú anseo ar bhunús teanga, fiú ar feadh tréimhse shealadach, le tionchar dearfach a bheith aige in athchothromú a dhéanamh ar fhoireann le hinniúlacht sa Ghaeilge agus sa Bhéarla sa státchóras anseo," a dúirt sé.
"Ní bheadh aon impleachtaí maidir le costais bhreise ag a leithéid de ghníomh; go deimhin ba shaoire don statchóras baill foirne le hinniúlacht sa dá theanga oifigiúla araon, sa Ghaeilge agus sa Bhéarla, a bheith fostaithe ann ná an córas reatha i gcuid mhór eagraíochtaí stáit a chaithfidh dul i muinín seirbhísí seachtracha tráchtála aistriúcháin le déileáil, fiú, leis na litreacha is simplí i nGaeilge," a dúirt sé.
Cé gur aithin sé go raibh roinnt dul chun cinn á dhéanamh i gcuid mhaith eagraíochtaí stáit maidir le soláthar seirbhísí trí Ghaeilge, dúirt sé go raibh cásanna eile ann ina raibh an tairseach maidir leis an leibhéal seirbhíse trí Ghaeilge an-íseal ar fad agus gur le drogall a chonacthas ról imeallach don teanga i soláthar seirbhíse do chustaiméirí.
"Creidim go gcaithfear an nasc a shoiléiriú agus a threisiú idir foghlaim na Gaeilge i gcóras oideachais na tíre agus úsáid na teanga ina dhiaidh sin i mbun cumarsáide go ginearálta, go háirithe leis an státchóras," a dúirt sé.
(Críoch)
Preasráiteas: Embargo 11.00am Máirt 8 Aibreán 2008Preasráiteas: Embargo 11.00am Máirt 8 Aibreán 2008 Deisigh an t-eagras trasteorann, Foras na Gaeilge, ráiteas an tseachtain seo caite inar thug siad le fios gur thacaigh siad le rún Fhine Gael athbhreithniú a dhéanamh ar churaclam na Gaeilge. ReachtÃ¡il Ãx9adarÃ¡s na Gaeltachta cruinniÃº phoiblÃxad in OstÃ¡n Ghobnatan, Baile MhÃºirne, chun rÃ³l an eagrais sa cheantar sa todhchaÃxad a phlÃ©. Seo an triÃº mhÃxadr Ã³ chaint phrÃxadomh fheidhmeannach an Beidh na moltaí atá déanta againn maidir le nuachainteoirí Gaeilge mar chuid de raon níos leithne moltaí ar leibhéal AE agus cuideoidh siad comhchreat a dhéanamh amach maidir le tuiscint agus impleachtaí polasaí ar leibhéal Eorpach’, arsa an tOll. cuairt ar Ghaillimh (a bheidh mar Phríomhchathair Chultúir na hEorpa in 2020) le haghaidh imeacht speisialta faoi An Luach a Bhaineann le Comhoibriú Eorpach agus le Líonraí Cultúrtha Eorpacha Cuireann An Gúm réimse leathan foilseachán i gcló lena n-áirítear áiseanna bunscoile, áiseanna iarbhunscoile, leabhair réamhléitheoireachta, leabhair do pháistí óga, do dhéagóirí agus do dhaoine fásta. Tá raon ríomhleabhar agus leaganacha leictreonacha de théacsleabhair le fáil chomh maith (féach leathanach an Ghúim).
Tá áiseanna digiteacha á bhforbairt ar an suíomh nua www.seideansi.ie. Tá ábhar fuaime agus cluichíidirghníomacha ar fáil ar an suíomh seo sna trí mhórchanúint chun tacú leis an obair a dhéantar sa seomra ranga.
Tuilleadh eolais: https://www.forasnagaeilge.ie/fuinn/an-gum/
Teagmháil: An Gúm 63-66 Sráid Amiens, Baile Átha Cliath 1, D01 H275.
Bunaíodh Áisíneacht Dáileacháin Leabhar (ÁIS) chuin foilseacháin Ghaeilge a dháileadh go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta. Cuireann Áis seirbhís dáileacháin ar fáil d'fhoilsitheoirí Gaeilge agus cinntíonn siad soláthar leabhar Gaeilge ar an margadh.
Teagmháil: Áisíneacht Dáileacháin Leabhar (ÁIS), Aonad 3, Páirc Ghnó Dhún Seachlainn, Dún Seachlainn, Co. na Mí, A85 V624.
Cuireann Clár na Leabhar Gaeilge tacaíocht ar fáil do scríbhneoirí, d'fhoilsitheoirí agus don phobal léitheoireachta i gcoitinne tríd na scéimeanna agus tionscadail seo a leanas:
Saothair ar ard-chaighdeán curtha ar fáil don phobal agus do léitheoirí Gaeilge
Deiseanna léitheoireachta trí Ghaeilge a chothú agus a éascú don phobal
Ciste coimisiúnaithe ar mhaithe le soláthar sásúil sna réimsí éagsúla léitheoireachta a chinntiú
Spreagadh agus deiseanna tacaíochta a thabhairt do scríbhneoirí i dtús a ré scríbhneoireachta
Deiseanna scríbhneoireachta agus léitheoireachta trí Ghaeilge a chothú do pháistí scoile
Tuilleadh eolais: https://www.forasnagaeilge.ie/category/sceimeanna-chlar-na-leabhar-gaeilge/
Teagmháil: Clár na Leabhar Gaeilge, Foras na Gaeilge, Ráth Chairn, Baile Áth Buí, Co. na Mí, C15YXC1.
Tionscadal úr píolótach é seo le léitheoireacht na Gaeilge a chothú agus a fhorbairt. Lárphointe eolais a bheidh sa suíomh www.léitheoirí.ie ar a scaipfear eolas cothrom le dáta maidir le gach gné den léitheoireacht sa Ghaeilge.
Gheofar air eolas faoi leabhair nuafhoilsithe agus leabhair atá ann le fada; clubanna leabhar; leabharlanna; siopaí leabhar; imeachtaí; suíomhanna gréasáin; ríomhleabhair; podchraoltaí; físeáin; agus neart eile. Anuas air sin ar fad, tá sé i gceist tús áite a thabhairt ar an suíomh do léirmheastóireacht na Gaeilge ar bhealaí éagsúla, le cabhair an phobail mhóir.
Eiseofar 'An Léitheoir' dhá uair in aghaidh na bliana leis an eolas is cuimsithí a chur ar fáil do phobal na Gaeilge faoi shaghsanna éagsúla ábhair léitheoireachta. Cáilíodh mar mhúinteoir bunscoile é, agus d’oibrigh sé i Loch Garman sula ndeachaigh sé ag taisteal agus ag obair san Araib Shádach, sa Túinéis agus san Iodáil. Mar chuid den tionscadal, shocraigh CAIRDE Teo turas i gCathair Ard Mhacha do ghrúpa as an Ionad Cassandra Hand agus as Fóram Pobail Chluain Eois ar na mallaibh nuair a d’eagraigh Gearóid Ó Machail, a bhfuil miontaighde déanta aige ar iar-phríosún Ard Mhacha, turas thart ar an fhoirgneamh a druideadh fá chúinsí conspóideacha. 'Cheap mé gur parthas a bhí i gConamara, ach botún ab ea bogadh ann' – clár nua faoi Noel Hill le craoladh anocht – Tuairisc.ie
'Cheap mé gur parthas a bhí i gConamara, ach botún ab ea bogadh ann' – clár nua faoi Noel Hill le craoladh anocht
Deir an ceoltóir traidisiúnta Noel Hill go mbraitheann sé doicheall roimhe i nGaeltacht Chonamara de bharr ar lean drochionsaí a rinneadh air
Dé Céadaoin, Aibreán 18 2018 ag 6:34 pm
Craolfar anocht ar TG4 den chéad uair clár faisnéise faoi shaol agus faoi shaothar an cheoltóra mór le rá Noel Hill agus faoin drochionsaí a rinneadh air a d'fhág gortaithe go dona é ina chorp agus ina intinn.
Deir Hill sa chlár, Noel Hill – Aisling Ghéar go mbraitheann sé doicheall roimhe i nGaeltacht Chonamara mar gheall ar an ionsaí a rinneadh air.
Deir Hill nach aon "paranoia" atá air ach go bhfuil olc ar dhaoine leis agus an dearcadh acu gurb é ba chúis le duine "dá gcuid féin" a bheith i bpríosún.
In 2015, gearradh téarma priosúin seacht mbliana ar thógálaí ó Chonamara Michael Folan as Leitir Mealláin, as ionsaí tromchúiseach a dhéanamh ar an gceoltóir tradisiúnta i leithreas i dteach tábhairne ar oíche Lá 'le Stiofáin 2008.
D'fhág an t-ionsaí go mbeadh na gortuithe ag cur as do Hill ar feadh a shaoil.
Agus an phianbhreith á fhógairt ag an mBreitheamh Rory McCabe i gCúirt Chuarda Choiriúil na Gaillimhe, dúirt sé gur ionsaí "uafásach, gránna agus brúidiúil" a bhí ann agus go mba uafásach an méid a bhí fulaingthe ag an íobartach dá bharr.
Tá moladh faighte cheana féin ag an scannán faisnéise nua, a stiúir Paddy Hayes. Dúradh i léirmheas a foilsíodh sa Journal of Music in Ireland go raibh "an-chreidiúint go deo" ag dul do lucht déanta an scannáin as an tslí ar láimhseáil siad "ábhar íogair" an scéil agus as scannán "iontach" a chur ar fáil.
Dúradh chomh maith go raibh ábhar duairc sa scannán a ardaíonn "ceisteanna crua" faoi phobal, ceart agus féiniúlacht.
Beidh Noel Hill – Aisling Ghéar le Magamedia Productions ar TG4 anocht ag 9.30pm
An chéad ghrádú karate i nGaeilge á reáchtáil an deireadh seachtaine seo Bhíomar ag céiliúradh Seachtain na Gaeilge ón 8ú-16ú Márta. Thosaíomar gach lá le Nuacht an Lae agus Ceist an Lae. D'fhoghlaíomar damhsaí gaelacha agus amhráin nua. Bhí tráth na gCeist againn, comórtais ealaíne agus comórtais scríobhnóireachta.
Bhainemar taitheamh as bheith ag labhairt "cúpla focail" . Ar an Mháirt bhí Céile Mór againn sa chlós, bhaineamar go léir an taitheamh as.
Ar an gCeadaoin bhí La Glas againn. Chaithemar éadaí glasa agus bhí taispeantais hataí againn ag am sos. Tar éis an lóin bhí bronnadh na duaiseanna le haghaidh ná comórtais ealaíne agus scríobhnóireachta agus cranchur ann. Bhí an chraic agus spraoi againn! Participants in our Saibhreas na Gaeilge course for fluent speakers of Irish travel to Toraigh (Tory Island) off the Donegal coast. We normally assist these participants with their travel arrangements; some useful contact information is also provided on this page. Nuair a chuir mé an cheist an féidir leis an ailtireacht cuidiú le caomhnú na Gaeilge fuair mé freagra dearfach. “Bhain an Ghaeilge leis an saol seanfhaiseanta,” a dúirt Doherty liom, “le daoine nach raibh mórán i ndán dóibh ina saol i ndáiríre, ach anois tá athbheochan na Gaeilge ag tarlú lámh ar lámh leis an fheabhas atá ag teacht ar chúrsaí eacnamaíochta go ginearálta. Tá níos mó muiníne ag pobal na Gaeilge as an teanga agus tuiscint níos fearr acu ar a bhféiniúlacht.” Tá sé lánchinnte fosta go bhfuil feidhm agus ról thar a bheith tábhachtach ag an ailtire sa ghluaiseacht seo. “Ó thaobh na hailtireachta de, bíonn muid de shíor ag iarraidh cur ina luí ar na cliaint a bhfuil Gaeilge acu gur ráitis mhuiníneacha iad na foirgnimh a dhearann muid, a bhfuil sé mar aidhm acu ardú meanman a thabhairt don phobal agus don teanga. Bíonn na foirgnimh féinmhuiníneach, macánta agus gan náire, bíonn siad ar an tsráid os comhair an phobail, bíonn nasc idir an foirgneamh agus an pobal i gcónaí.”
Ba í an fhealsúnacht chéanna a bhí taobh thiar de Theach Basil i mBaile Andanarsain. Oifigí nuachtáin atá san fhoirgneamh seo agus tá sé roinnte ina dhá leath. Tá an chlólann ar cúl ar fad agus na hoifigí ina mbítear ag déileáil leis an phobal chun tosaigh. Úsáideadh brící leis na hoifigí a thógáil mar gur as brící atá tithe an cheantair déanta; tá an foirgneamh ag caint leis an phobal trí mheán an bhríce, coincheap atá tábhachtach nuair is oifigí nuachtáin atá i gceist. Tá seasamh láidir ag an nGaeilge sa scoil agus áirítear ceangal na scoile/an bhaile leis an nGaeltacht i measc na nithe is cúis leis seo. Ní thuigim gur spreag aon cheann den trí fheirín sin mé i dtreo na Gaolainne. Is í an Ghaeilge mo theanga, sin í bun agus barr an scéil. Ach tá teangacha eile agam freisin, Béarla go príomha ina measc sin. is mó sa tír ó thaobh na scríbhneoireachta de, beidh muintir na Taibhdheirce ag súil go dtabharfaidh Gradam Scríbhneoireachta Bháitear Uí Mhaicín spreagadh do ghlúin nua peann a Tuilleadh eolais/Read the full story: Comórtais/Duaiseanna | Competitions/Awards Tá athbhreithniú ar bun ag an CNCM i láthair na huaire ar na teangacha sa churaclam iar-bhunoideachais, an Ghaeilge san áireamh. Déantar freastal chuí ar mhúineadh na Gaeilge sa scoil. Sa phlean scoile don Ghaeilge leagtar amach clár cuimsitheach chun an teanga a mhúineadh. Sna ranganna cuirtear an iomarca béime ar na cláracha tráchtála atá in úsáid tríd an scoil mar bhunús don phleanáil na múinteoirí. Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar bhonn uile scoile chun fócas níos cinnte a dhíriú ar chur i bhfeidhm an phlean Ghaeilge. Tá roinnt lipéid, postaeir agus áiseanna oiriúnacha in úsáid mar thaca don teagasc tríd an scoil. Tá éagsúlacht mór ag baint le modhanna múinte ó rang go rang. I gcuid de na ranganna baintear feidhm chuí as mím, drámaíocht agus tascanna chun foclóir and eiseamláirí a neartú. I ranganna áirithe bíonn na páistí gníomhach i bpéirí agus i ngrúpaí agus sna ranganna seo éiríonn leo iad féin a chur in íúl go cumasach. I ranganna eile tá an iomarca béime ar an téascleabhar mar bhunú don cheacht. Anois, tá gá béim bhreise a chur ar scileanna cumarsáide na bpáistí agus breis úsáide a bhaint as an Ghaeilge go neamhfhoirmiúil i rith an lae. Moltar rannphártíocht na bpáistí a chothú a thuilleadh trí thascanna agus gníomhachtaí a stiúríu i ngrupaí. Déantar freastal sásúil ar fhorbairt scileanna léitheoireachta agus scríbhneoireachta. Bunaítear an léitheoireacht ar na téascleabhair go príomha. Cruthaítear timpeallacht tacaíochta chun foclóir nua a mhúineadh. Léann formhór na ndaltaí le tuiscint. Tá dul chun cinn maith á dhéanamh maidir le scríbhneoireacht pearsanta na ndaltaí agus tá a saothair le feiceáil tríd an scoil. Baintear feidhm thorthúil as ríomhairí i gcuid de na ranganna i bhforbairt na scríbhneoireachta. Cuirfidh Foras na Gaeilge na seisiúin seo a leanas i láthair le linn na seachtainí seo romhainn:
Dé Máirt, 7 Feabhra
Dé Céadaoin, 8 Feabhra
Déardaoin, 9 Feabhra
Dé Máirt, 14 Feabhra
Dé Céadaoin, 15 Feabhra
Déardaoin, 16 Feabhra
Dé Máirt, 21 Feabhra
Dé Céadaoin, 22 Feabhra
Déardaoin, 23 Feabhra
Oriel Centre - Dundalk Gaol
Dé Céadaoin, 1 Márta
Déardaoin, 2 Márta Chuir Cathal Mac Coille 'Morning Ireland' i láthair don uair dheiridh ar maidin. Labhair sé le Tuairisc.ie faoina shaol fada fónta mar iriseoir le RTÉ
Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 9:17 am
Tá Morning Ireland curtha i láthair don uair dheireanach ag an iriseoir agus craoltóir dátheangach aitheanta, Cathal Mac Coille.
Bhog Mac Coille ó RTÉ go TnaG nuair a thosaigh an stáisiún lán-Ghaeilge ag craoladh den chéad uair in 1996 agus bhí sé ar an gcéad chomhfhreagraí polaitíochta ag an stáisiún nua. Nuair a d'fhill sé ar RTÉ in 2001, ceapadh é mar dhuine de láithreoirí Morning Ireland, ceann de na postanna is mó gradam i saol na hiriseoireachta in Éirinn.
Dúirt sé le Tuairisc.ie gurb é an t-athrú is mó atá feicthe aige ina ghairm i gcaitheamh na mblianta ná an tionchar a bhí ag teacht na meán sóisialta ar chúrsaí iriseoireachta in Éirinn.
Dúirt sé gur chruthaigh na meáin shóisialta idir bhuntáistí agus mhíbhuntáistí don iriseoir agus go bhfuil an cheird athraithe as cuimse le 20 bliain anuas acu.
"Nuair a thosaigh mé le Morning Ireland ní raibh fadhb na meán sóisialta ann. Bhí daoine ag caint faoin rud a dúradh ar an gclár, ach leis na meáin shóisialta is minic a bhítear ag caint faoi rud nár dúradh riamh, nó leagan contráilte de rud a dúradh.
"Tá buntáistí ag baint leo cinnte. Is iontach an bealach atá ann teacht ar chainteoirí Gaeilge, nó ar dhuine ar bith, thar lear. Ach tugann na meáin nua seo deis do daoine an-dochar a dhéanamh freisin. Bítear do do cheartú ar na meáin shóisialta ach nochtar tuairimí gránna freisin orthu," a dúirt sé.
Luaigh sé go sonrach scéal bhuamáil Boston in 2013, nuair a bhí tuairiscí míchruinne éagsúla ar na meáin shóisialta faoin eachtra, mar shampla den dochar is féidir a dhéanamh ar na meáin shóisialta.
"Bhí cúpla scéal sna meáin thall ar feadh tamaill, na póilíní ag cuardach lucht na buamála agus araile. Chuir duine éigin tuairisc amach, 'seo iad na daoine atá á gcuardach ag na póilíní' ach is daoine a bhí go hiomlán neamhchiontach a bhí i gceist.
"Níor chraol RTÉ aon tagairt de na daoine a ainmníodh agus níor thagair muid de na tuairiscí gur ainmníodh iad. Mar a cruthaíodh sa deireadh bhí na tuairiscí sin go hiomlán bréagach," a dúirt sé.
Dúirt sé go ndearna na meáin shóisialta éagóir ar an mbeirt a ainmníodh, agus gur thug siad deis don phobal cáineadh gan bhunús a dhéanamh ar leithéidí iriseoirí RTÉ.
"Dúradh linne ag an am 'Níl an scéal iomlán agaibhse!', ach nuair a tháinig sé chun solais nach raibh na daoine sin ciontach ní dúirt duine ar bith 'Maith iad RTÉ, níor scaip siad raiméis,'" a dúirt sé.
Agus é ag éirí as an gclár raidió is mó lucht éisteachta in Éirinn, dúirt Mac Coille, ar colúnaí é le Tuairisc.ie, gurb é aimsir Chomhaontú Aoine an Chéasta an tréimhse is spéisiúla agus is mó a fhanfaidh ina chuimhne óna shaol mar iriseoir.
"Ba é sin an chéad uair ar airigh mé go raibh sé ar chumas polaiteoirí rudaí a réiteach. Cuireadh síol an dóchais an uair sin. Chuir mise agallamh go mion minic ar John Hume agus is togra é togra na síochána a raibh Hume ag caint air le fada fada an lá. Ba phribhléid é a bheith i mbun na ceirde seo an uair sin," a dúirt sé.
Dar le Mac Coille, ar bheag meán Gaeilge nach raibh lámh aige ann le blianta fada, go dtugann an dátheangachas buntáiste breise don iriseoir agus é ag iarraidh ciall a bhaint as na freagraí a thugtar ar cheisteanna.
Bíonn sé de bhua ag an iriseoir dátheangach, dar leis, "léamh" eile a dhéanamh ar ráitis polaiteoirí mar gheall ar an aird a bhíonn ag an té atá dátheangach ar na focail agus an friotal a bhíonn in úsáid.
"Dúradh liom agus mé ag éisteacht le polaiteoir ag cur as i mBéal Feirste aimsir Chomhaontú Aoine an Chéasta 'don't mind what he's saying, what's he really saying?', agus má bhíonn an dá theanga agat, bíonn an tuiscint bhreise sin sna féitheacha ionat. Bíonn tú ag smaoineamh ar fhoclaíocht agus ar bhrí na bhfocal i gcónaí."
Dúirt Mac Coille nach bhfuil tuairim aige céard atá amach roimhe anois agus é ag éirí as a ról ar Morning Ireland agus a phost in RTÉ, ach go mbeidh sé ag scríobh go rialta do Tuairisc.ie i gcónaí.
Dúirt sé gur "athrú mór saoil" atá amach roimhe. Níl sé cinnte fós cé chomh mór is a aireoidh sé uaidh an clár, ach is cinnte go ndéarfadh a chuid éisteoirí go n-aireoidh siadsan uathu a chuid ceisteanna stuama, tomhaiste agus éifeachtacha ar maidin.
Fág freagra ar 'Réalta na maidine ag fágáil slán agus Cathal Mac Coille ag éirí as RTÉ'
Donncha Ó hÉallaithe Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 9:54 am
Cathal Mac Coille: duine de iriseoirí móra mo linne. Go n-eiri an saol leat, a Chathail. Bhi tú riamh tomhaiste, faireáilte agus béasach leis na daoine a chuiris faoi agallamh ar Morning Ireland.
Léitheoir Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 11:17 am
Go n-éirí do shaol nua leat, a Chathail! Bainim sult as an léargas stuama neamhchlaonta a thugann tú dúinn ar an nuacht i d'altanna ar Tuairisc. Gach rath ort amach anseo.
Seán Mag Leannáin Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 12:52 pm
Go n-éirí go geal leat, a Chathail. Iriseoir mór ár linne – ní áirím Vincent Browne!
marcas Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 5:01 pm
Iriseoir den scoth agus duine éirimiúil, lách, láidir, géarintinneach, gan éirí in airde. Beidh sé deacair a leathbhreac eile a fháil!
Seán Míchaél Ó Donnchadha Dé hAoine, Iúil 28 2017 ag 8:11 pm
Míle buíochas a Chathail. Taobh amuigh de na hailt i dTuairisc ba cheart duit cúpla leabhar a scríobh, fiú faoin bpolataíocht. Tá ganntanas scríobhneoirí Gaeilge ann I gcónaí i ngach abhar.Ná dean dearúd freisin ar saothar ficsín. Agus Joe ag éirí suas bhí an fhilíocht, ceird an fhocail, ina dlúthchuid de ghnáthshaol an duine i bpobal Gaeltachta Chois Fharraige. Beidh rogha ag múinteoirí Gaeilge de “raon tascanna a oireann don ábhar” a leagfaidh an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnaithe síos. Ní fios go fóill an mbeidh scrúdú béil i measc na roghanna a chuirfear os a gcomhair.
Taitníonn scannáin chlúiteacha Star Wars go mór linn in Amú san aistriúchán… agus is mór an cion atá againn ar an bhfirín beag glas sin Yoda. Ach mar sin féin, b’fhearr, mar dúirt an té a chuir an pictiúr ar fáil dúinn, gan é a chur i mbun aistriúcháin ar chomharthaí poiblí Chontae an Chláir.
Éinne sásta feachtas péinteála a ghabháil de láimh chun na fógraí breallacha sin a scriosadh ó bhun barr na tíre? Táim dóthanach den aithisiú poiblí seo atáthar a dhéanamh ar an nGaeilge.
Aontaím leis sin. Diaidh ar ndiaidh tá dea-chleachtas comharthaíochta le feiceáil á chur i bhfeidhm ar fhoirgnimh phoiblí agus an dá theanga ar chomhchéim lena chéile. Ba chóir é a lua leis na húdaráis chuí agus iad a mholadh. Cé go gcuireann na botúin le báiní muid is deas an rud ár dteanga a fheiceáil faoi réim. Is ea, tá an cheart agat a Chonchubar. Agus ó thosaigh an ceann blondie sin ag tabhairt amach tuar na haimsire ar TG4, ní bhfuair muid ach fuacht agus sneachta. Fáigh réidh lei in ainm Dé! Aimser ele ina diaigh sin do dhoirt an Bardanus cédna coire lan do bhainne; & do bennaigh Ciaran an coire gur bó lán as a h-aithle. Go deimhin, tháinig an fhorbairt faoin ghaelscolaíocht rómhall le go mbeadh tionchar aige ar an scála sin ar fhostaíocht ar bhonn náisiúnta sa bhliain 2006. He was so quiet about his marriage. I think most of us didnt know that he was married. And I asked him once: What about the family at home? And he had a stock answer to that question, which was I gave up three things twenty years ago, and Im never going back! And one had to assume, cigarettes, alcohol and women. But that was the stock answer when anybody asked him anything about relationships, even though he had classic ways of flirting with his female students…. And so a lot of us spent a lot of time defending our relationships, our hair colour, our preferences in music; and I think that was his way of both flirting and challenging. And I think for him flirting and challenging was just blended exactly. That was one of the ways he operated at comfort level. I think he needed to see vulnerability to feel like he had something to offer. Is é an NPR.org nua anseo. Tá sé níos gile, níos éadroime, níos tapúla, níos éasca le húsáid, níos éasca a chuardach agus níos mó spraoi a surf. Ár eagarthóirí gealltanas! Tóg turas físeán anois le Scott Simon. g3: An Dé hAoine an 14 Eanáir an mhic léinn idirbhliana Chuaigh mé go dtí ar chluiche cispheile match.Bhí sa Ghort, Co Galway.Scoil-mhuire nuair a imirt in aghaidh na scoile as Gaillimh, chaill ár scoil. All this happened a long time ago. At the moment we are discussing the administration of the Department and the Ministers activities during the past 12 months. Ag glaoch ar gach Sparks Gaeilge geal, a dhéanamh do IDEA a tharlóidh, submit to the Galileo Masters Ireland Challenge . … [Léigh níos mó ...] Cuntais Ghaeilge le leanúint ar na meáin shóisialta | PEIG.ie
Scríofa ag PEIG air 19th Iúil 2019 . Catagóir: Cúig Leid.
Seo rogha PEIG.ie do chuntais shuimiúla Ghaeilge a bhfuil láithreacht acu ar na meáin shóisialta – caith súil orthu!
Má tá spéis agat sa Ghaeilge, nó má thaitníonn sé leat gaisce a dhéanmh le do chairde faoi do chuid eolais ar an nGaeilge, is fiú @theirishfor a leanúint. Cruthaithe ag Darach Ó Seaghadha, déantar cur síos ar fhocail sa Ghaeilge a bhfuil brí shuimiúil taobh thiar dóibh. Tá leabhar foilsithe ag Ó Seaghadha bunaithe ar an gcuntas, atá ar fáil ar Facebook agus Twitter, "Motherfoclóir – dispatches from a not so dead language".
Cuirtear an t-ábhar i láthair i gcaoi atá fuarasta le tógáil isteach – trí mhéimeanna, imeartas focal agus modhanna spraíúla eile. Bí ag súil le roinnt ábhar grinn mar aon le heolas ginearálta faoi chúrsaí na Gaeilge. Tá Gaeilge Vibes ar fáil ar Facebook, Instagram, Twitter, YouTube agus ar Snapchat ag Gaeilge_Vibes
Cuntas ar leith is ea Coiste na bhFocal Nua a bhíonn ag plé le focail agus frásaí nua-aimseartha na Gaeilge. Cuireann siad béim ar ghliceas agus ar éadroime na teanga, go minic ag foilsiú liostaí d'aistriúcháin agus do ghiorrúcháin ón mBéarla a bhfuil an-chuid achmhainn grinn iontu.
ToghCon – (@ToghCon ar Twitter amháin) Díríonn ToghCon ar pholaitíocht, nuacht agus imeachtaí sóisialta na Gaeilge, ag roinnt scéalta agus ábhar ó réimse an-leathan d'fhoinsí ar an idirlíon.
Memes na Gaeilge – Cuntas grinn amach is amach é Memes na Gaeilge a chuireann béim ar ghreann agus clisteacht na Gaeilge le han-chuid imeartas focal agus aistriúcháin ghreannmhara. Beidh tú ag déanamh gáire os ard, geallann muid daoibh. Tá Memes na Gaeilge ar Facebook, Twitter agus Instagram.
Pop Up Gaeltacht – Is mór an tionchar atá ag teacht an Pop Up Gaeltacht ar stádas agus feiceálacht na Gaeilge sa lá atá inniu ann. Roineann ceannchuntas na gluaiseachta eolas faoi na Pop Up Gaeltachtaí a bhíonn ag tarlú in Éirinn agus ag fud an domhain – ó Katmandu go Los Angeles agus níos faide i gcéin. Lean an cuntas agus seans go bhfeicfidh tu ceann ag tarlú i do cheantar féin. Tá siad ar fáil ag Facebook agus Twitter. Szilvia seilbh PhD i Sealbhú Teanga Dara ó Ollscoil Dhún Éideann (Ríocht Aontaithe). Mar léachtóir sinsearach san Ard-Oideachas, mhúin sí ar Teangeolaíochta Feidhmí éagsúla agus cúrsaí TEFL / TESOL. Laistigh de Cambridge ESOL, tá sí taighde ar leith agus freagracht bailíochtaithe i dtaca le foghlaimeoirí óga scrúduithe. Cuireann sí tacaíocht le táirgí measúnú agus leis an tionscadal Próifíl Béarla ó thaobh taighde a bhaineann leis an thógáil de Scríbhneoireacht. Measc a cuid spéiseanna taighde ar an measúnú ar fhoghlaimeoirí óga, anailís ar chorpais foghlaimeoir, a thástáil teanga do himirce agus le saoránacht, sealbhú an dara teanga ar ghramadach agus stór focal. An aontódh an tAire go raibh sé ráite ag Bord na Gaeilge go raibh siad ag brath ar an mbarrphointe airgeadaithe ón gcrannchur náisiúnta chun an plean forbartha le haghaidh úsáid na Gaeilge a chur i gc... Chuala mé na sean-daoine ag rádh gur ag an sean-bhearic atá in Indreabhán a bhí séipéal na Tulaighe Fadó.
Tá an séipéal nua tamall siar uaidh anois agus tá teach cáirr tóghta ag sean Seán Ó Curraidhin ins an áit a raibh an sean- séipéal. Tá IMLÉ agus Árchú ag teacht le chéile chun oíche den scoth a shocrú sa Cobblestone i mBaile Átha Cliath ar an 21ú Aibreán. An Chonair

Tá an bearnas An Chonair suite i gCorca Dhuibhne,soir ó thuaidh ón Daingean.
Tá cáil idirnáisiúnta ar an gConair ar limistéir sléibhe i gcroílár Chorca Dhuibhne, a mheallann na céadta míle turasóir gach bliain. Téann an bóthar R560 tríd
Stair. Áiteanna ar fáil in OÉ Gaillimh do dhaoine dífhostaithe mar chuid de Scéim an Rialtais chun Obair a Mhúscailt (View in English) Cuirfidh OÉ Gaillimh 68 áit fochéime agus iarchéime ar fáil san Ollscoil do dhaoine dífhostaithe faoi thionscnamh nua a d'fhógair an tAire Oideachais, Batt O'Keeffe T.D. Mar chuid de phlean an Rialtais athoiliúint a chur orthu siúd a chaill a bpost le gairid, tá an-áthas ar an Ollscoil áiteanna a fhógairt ar na cúrsaí iarchéime seo a leanas don bhliain nua acadúil a thosóidh i Meán Fómhair 2009: Dioplóma Iarchéime i mBainistíocht Fiontair Dioplóma Iarchéime i nGnó Idirnáisiúnta Máistreacht i gCórais Faisnéise Gnó Máistreacht i gCuntasaíocht Dioplóma Iarchéime i dTráchtálú Teicneolaíochta Gearrfar táille €350 ar Dhioplómaí agus €500 ar Mháistreachtaí ach ní ghearrfar aon táille eile teagaisc ná clárúcháin orthu siúd a gheobhaidh áit faoin scéim seo. Club Leabhar - Cavan County Libraries
Fáilte chuig Club Leabhar an Chabháin
Sa lá atá inniu ann, tá iliomaid leabhar le léamh as Gaeilge agus tá éileamh maith orthu faoi láthair. Is féidir leabhair a fháil atá scríofa ag údair an lae inniu cosúil le Anna Heussaff, Proinsias Mac a' Bhaird, Micheál Ó Conghaile, Pádraic Breathnach, Pól Ó Muirí, Ré Ó Laighléis, Liam Mac Cóil, Maidhc Dainín Ó Sé agus Áine Nic Ghlinn. An gcuimhin leat leabhair cáiliúla mar Dúil le Liam Ó Flaithearta, Scothséalta le Pádraic Ó Conaire, Peig le Peig Sayers, Dialann Deoraí le Dónall Mac Amhlaigh agus A Thig Ná Thit Orm le Maidhc Dainín Ó Sé?
I saol gnóthach an lae inniu, tá sé deacair am a fháil chun leabhar a léamh ach tugann Club Leabhar seans d'achan duine a bhfuil suim acu sa Ghaeilge agus sa léithoireacht a scileanna teangan a fheabhsú agus a chur chun cinn. Léitear sleachta as na leabhair agus pléitear tuairimí na léitheoirí i ndóigh shuaimhneach shimplí nach gcuireann stró ar éinne.
Buaileann baill de Chlub Leabhar le chéile sa leabharlann ar an gcéad Déardaoin de gach mí, ach amháin i Mí Iúil agus i Mí Lúnasa. Maireann an seisiún ó 1.00i.n. go 2.00i.n. Mar sin, buail linn agus bain sult as an gcomhluadar
Mí Meán Fómhair 2016 - An tIriseoir : Michelle Nic Pháidín
Mí Feabhra 2016 - Seacht mBua an Éirí Amach: Pádraic Ó Conaire
D'athraigh Éirí Amach na Cásca saol na hÉireann. Spreag sé na scríbhneoirí chomh maith le cách. Ba é ceiliú®adh Shean-Phádraic ar bhliain na glóire Seacht mBua an Éirí Amach, seacht scéal faoi dhaoine ar thug an tÉirí Amach casadh buan ina saol. Tá cuid den scríbhneoireacht is fearr dá ndearna Sean-Phádraic sa leabhar seo, octhú bua an Éirí Amach dar le Seosamh Mac Grianna.
Mí na Nollag 2015 & Mí Éanair 2016 - Scáil an Phríosúin: Anna Heussaff
This is the third crime novel for adults by Anna Heussaff. Two murders have taken place in the same cell in Kilmainham Gaol, one in the present day and the other in the 19th century. But what's the real connection between these crimes?
Mí na Samhna 2015 - Dún an Airgid: Éilís Ní Dhuibhne
Is aoibhinn an áit é Dún an Airgid - baile nua foirfe agus daoine deasa lonnaithe ann. Útóipe nua-aoiseach. Ach lá amháin téann an leabharlannaí Laoise Ní Bhroin ar iarraidh.
An bhfuil dúnmharfóir srathach i gceist? Céard a bhí faoi cheilt ag Laoise? Nochtann Éilís Ní Dhuibhne ealaín agus rachmas sa chúlra - agus an nathair nimhe i bhfolach i bParthas.
Mí Meán Fómhair & Mí Deireadh Fómhair - Idir Mhná: John McGahern a scríobh Irene Duffy Lynch a d'aistrigh
Fear é Mícheál Ó Móránaigh atá sáinithe ag géar-chéim shiceolaíocht na clainne atá faoina údarás bhagrach agus idé-eolaíocht na linne sa ról patrarcach sin, ról a ghineann fuath do mhná agus foréigin go smior ann. Fear rúnda agus iar-cheannaire le Óglaigh na hÉireann a bhí ábalta an bua a fháil ar na Dúchrónaigh. Seo leagan Gaeilge de Amongst Women le John McGahern atá aistrithe go cruinn ag Irene Duffy Lynch. Idir Mhná, the translation into Irish by Irene Duffy Lynch of Amongst Women by John McGahern.
Mí Éanair & Mí Feabhra 2015 - Oileán an Órchiste
San aistriúchán breá seo Oileán an Órchiste le Darach Ó Scolaí, tá an t-úrscéal seo a scríobhadh in 1883 curtha in oiriúint do léitheoirí an lae inniu, agus maisithe le pictiúir ó eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth.
Nollaig 2014 - A Thig Ná Tit Orm: Maidhc Dainín Ó Sé
Tá an dírbheathaisnéis A Thig Ná Tit Orm ar shiollabas Gaeilge na hArdteistiméireachta.
Deiradh Fómhair 2014 - Nuair a Stadann an Ceol: Marie Whelton
Tár éis di í féin a chur tríd an ollscoil agus cúpla bliain a chaitheamh ag obair, tá Róisín ar ais i mbun staidéir agus í ag iarraidh cáilíocht sa bhunmhúinteoireacht a bhaint amach an uair seo. Tá cairde nua aici agus tá go leor ceoil á sheinm aici sa Choláiste Oideachais, ach tá uirthi dul i ngleic le deacrachtaí móra pearsanta freisin. Is scéal é seo faoi shaol casta na mná óig; faoi chúrsaí clainne, faoi chairdeas agus faoin gceol. Don fhoghlaimeoir fásta.
Fómhair 2014 - Aiséirí le Alex Hijmans
Úrscéal faoin idéalachas, dílseacht, grá... agus caife.
Is saighdiúr de chuid na cúise í Rebekka Vogelzang, bean óg as an Ísiltír a d'fhoghlaim Gaeilge agus í ag obair i dteach caife Gaelach i gcathair na Gaillimhe. Cuireann sí a croí agus a hanam isteach i ngach uile bhonnóg dá mbácáileann sí agus i ngach uile chupán espresso dá ndéanann sí, toisc go dtuigeann sí go bhfuil slánú na teanga ag brath air. Ach cé a shlánóidh Rebekka?
Márta 2014 - I gCóngar i gCéin le Pádraig Standún
An Veinéis, Péarla na Meánmhara. Tá ealaíontóir óg, Adrienne, tagtha go dtí an chathair ársa rómánsúil seo tar éis dá pósadh cliseadh, í a g súil le tús a chur le saol nua. Casann sí ar Giorgio, tiománaí tacsaí uisce, agus éiríonn siad ceanúil ar a chéile. Ach tá rún ag Giorgio. Ní lodálach é ach Éireannach. Agus ní Giorgio an t-ainm atá ar chor ar bith. Fear é a bhí páirteach sa nGluaiseacht Phoblachtánach aimsir na drioblóidí agus atá in ainm is a bheith marbh. Agus tá coirpigh, chomh maith lena chuid iarchomrádaithe, ar a thóir.
Feabhra 2014 - Roinnt leabhair ó Anna Heussaff
Rugadh Anna Heussaff in 1957 agus tógadh le Gaeilge í i mBaile Átha Cliath, áit a bhfuil cónaí uirthi inniu lena fear céile, Simon Brooke, agus a mac, Conall. Foilsíodh a tráchtas M.A. faoin teideal Filí agus Cléir san Ochtú hAois Déag. Chaith sí trí bliana i Sasana ag obair le daoine gan dídean, agus fiche bliain sna meáin chumarsáide in Éirinn, mar thaighdeoir agus mar léiritheoir/stiúrthóir le raidió agus teilifís RTÉ go háirithe. Bíonn babhtaí oibre ar siúl aici ó am go chéile mar aon leis an scríbhneoireacht: ina measc, dreasanna teagaisc ar an tríú leibhéal agus le foghlaimeoirí fásta, chomh maith le ceardlanna scoile faoi scáth Scéim na scríbhneoirí sna scoileanna a reáchtálann Éigse Éireann. In 2010 agus 2011, d'fhoilsigh Futa Fata, i gcomhar le Dorling Kindersley, trí leabhar fhíriciúla do dhaoine óga a d'aistrigh sí ó Bhéarla: Seo í mo Scoil, Leabhar Mór na hEalaíne agus Leabhar Mór an Cheoil.
Eanáir 2014 - Salann Garbh le Steve Joe Ó Neachtain
Scríbhneoir, aisteoir, drámadóir, agus craoltóir is ea Joe Steve Ó Neachtain. Rugadh é sa Spidéal, Co. na Gaillimhe sa bhliain 1942. Tá sé ag scríobh go cruthaitheach ó 1969. Is é an gearrscéal is mó a shaothraíonn sé agus foilsíodh go leor acu ar irisí éagsúla. Tá amhráin scríofa freisin aige. Tá go leor duaiseanna buaite aige i gComórtais an Oireachtais. Bronnadh Gradam Jacobs ar a shaothar sraithdhrámaíochta Baile an Droichid, a chraoladh ar Raidió na Gaeltachta ó 1985 go 1995. Bronnadh gradam litríochta Chló Iar-Chonnachta ar Clochmhóin i 1998 agus ainmníodh an saothar céanna do Dhuais Litríochta The Irish Times i 1999. Bronnadh gradam litríochta Chló Iar-Chonnachta arís air don úrscéal Lámh Láidir in 2002.
An Scéal - Tugann imeachtaí beaga áitiúla léargas ar cheisteanna móra sóisialta agus moráltachta, mar fhoréigean teaghlaigh, creideamh, dualgas teaghlaigh agus úinéireacht talún, sa chnuasach gearrscéalta seo le Joe Steve Ó Neachtain. Tá blas an dúchais ar an saothar seo agus téann sé i ngleic le gnéithe dorcha, pearsanta an tsaoil go cliste. Go fánach agus sách mall a chuireann an stát eolas ar fáil faoin bpaindéim i nGaeilge – taighde nua – Tuairisc.ie
Go fánach agus sách mall a chuireann an stát eolas ar fáil faoin bpaindéim i nGaeilge – taighde nua
I dtuarascáil nua ó DCU, deirtear go bhfuil ceachtanna go leor le foghlaim ag an Stát faoin gcumarsáid ilteangach agus faoin obair aistriúcháin aimsir géarchéime
Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 6:00 am
Go fánach agus sách mall a chuireann an stát eolas ar fáil faoin bpaindéim i nGaeilge agus i dteangacha eile agus is minic nach ndéantar sin go dtí go n-éilítear é.
Sin cuid dá bhfuil le rá i dtuarascáil taighde nua faoin tslí ar dhéileáil an Stát le ceist an aistriúcháin ina chuid cumarsáide leis an bpobal faoin Covid-19.
Sa tuarascáil a rinneadh i Scoil an Léinn Teangacha Feidhmeacha agus Idirchultúrachais Fheidhmigh Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath deirtear go bhfuil ceachtanna go leor le foghlaim ag an Stát faoin gcumarsáid ilteangach agus faoin obair aistriúcháin aimsir géarchéime.
Deir údair na tuarascála nua, Sharon O'Brien, Patrick Cadwell agus Alicja Zajdel, gur chóir go mbeadh an t-eolas a chuirtear ar fáil aimsir géarchéime "tráthúil, cruinn, iontaofa, agus cuí, go háirithe nuair a bhaineann an ghéarchéim sin leis an tsláinte.
Deirtear sa tuarascáil go bhfuil comharthaí ann go bhfuil feabhas ag teacht ar thuiscint an HSE ar an gcumarsáid ilteangach le linn géarchéime agus gur chuir siad eolas ar fáil faoin bpaindéim sa Bhéarla, sa Ghaeilge, i dteanga chomharthaíochta na hÉireann agus i 24 teanga eile.
Ach deirtear chomh maith gur fhág an easpa ar an gcumarsáid faoin Covid-19 gur fágadh faoi eagraíochtaí amhail Tuairisc.ie eolas ón Stát a chur ar fáil do chuid den phobal ina dteanga féin.
I gcás teangacha eile bhí lucht a labhartha ag brath ar fhoinsí nuachta d'eolas faoin ngéarchéim sa tsláinte phoiblí. Ba mhinic na foinsí sin a bheith i dtíortha eile mar a raibh comhairle agus srianta eile i bhfeidhm faoin bpaindéim.
Deirtear sa tuarascáil go raibh locht chomh maith ar an gcur chuige "ón mbarr anuas" a bhí á úsáid i dtaobh eolais agus gur drochsheans go rachadh na daoine a mbíonn a leithéid d'eolas uathu á lorg ar shuíomhanna amhail ceann an HSE.
Deir údair na tuarascála Communicating Covid-19: Translation and Trust in Ireland's Response to the Pandemic, a bhfuil leagan Gaeilge di ar fáil anseo, gur léirigh a gcuid taighde gur theip ar an reachtaíocht Ghaeilge a chinntiú go ndéanfaí cumarsáid leis an bpobal i nGaeilge le linn na paindéime.
Ar na príomhmholtaí sa tuarascáil deirtear gur chóir "tús áite a thabhairt do na teangacha oifigiúla sa tír i gcumarsáid an rialtais, rud a chiallaíonn an t-ábhar céanna atá á sholáthar i mBéarla a sholáthar sna teangacha sin gan aon mhoill agus a chinntiú go bhfreastalóidh seisiúin faisnéise an rialtais agus tuairiscí nuachta ó bhealaí meán atá maoinithe ag an stát ar gach teanga oifigiúil".
Deirtear go bhféadfadh an Rialtas foghlaim chomh maith ón méid atá foghlamtha ag an HSE faoin gcumarsáid ilteangach le linn géarchéime.
Deirtear, mar shampla, go bhféadfadh an rath a bheadh ar chlár vacsaínithe an Rialtais a bheith ag brath ar chumas ranna éagsúla a bheith in ann cumarsáid iontaofa a dhéanamh le pobail teanga éagsúla.
Maítear sa tuarascáil nárbh léir i gcónaí ó thús na paindéime cén chuid den rialtas a raibh an phríomhfhreagracht uirthi ó thaobh an aistriúcháin éigeandála.
Fág freagra ar 'Go fánach agus sách mall a chuireann an stát eolas ar fáil faoin bpaindéim i nGaeilge – taighde nua'
Mánus Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 10:01 am
Seanscéal agus meirg air. Tá sé in am gníomhú dúinn fhéin. Bunaimís comharchumainn tithíochta. Tá an Státchóras i gcoinne na teanga náisiúnta.
Caithfidh go bhfuil fiontraithe, tógálaithe, ailtirí, oifigigh pleanála, baill de comharchumainn tithíochta, draíodóirí airgid srl sa GAA agus i bpobal na Gaeilge a bheadh báiúil don smaoineamh agus sásta tacú le heastát lánGhaeilge a bhunú. Tá an cur chuige profisiúnta praiticiúil ag an GAA chun togra mar sin a chur i gcrích. Go dtí go bhfuil go bhfuil pobail Ghaelacha uirbeacha i mBleácliath , Corcaigh, Gaillimh agus Luimneach ní bheidh an Ghaeilge pioc slán.
Treasa Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 1:06 pm
Drochscéal gan dabht. Deascéal faoi cumainn tithíochta a bhunú, a Mhánais. Cén fáth nach bhfuil cathracha Dhoire agus Phort Láirge i gceist agat fresin? Ní mór go mbeadh cumainn tithíochta do Ghaeilgeoirí i ngach réigiún. Rinne siad é sin i mBéal Feirste.
Bríd Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 4:42 pm
Thar am athbhreithniú a dhéanamh ar an bPolasaí don Oideachas Gaeltachta! Cén costas atá ag baint leis don cháin íocóir & cá bhfuil an t-airgead sin á chaitheamh? Tré dhearcacht & fiosrúchán ag teastáil ar conas a chaitear airgead stáit. Aon Iriseoir Gaeilge ar fáil tabhairt faoi…. San áireamh sa scoláireacht tá lóistín agus tá go leor buntáistí ann doscoláirí a bhfuil ag iarraidh an Ghaeilge atá acu a forbairt agus a fheabhsú, dar le Caomhan Ó Conghaile, príomhoide. Bíonn Gaeilge á úsáid ag muintir an oileán gach lá. Gaeilge: Cad tá i ndán di? - boards.ie
Home Topics Society & Culture Languages Gaeilge (Irish) Gaeilge: Cad tá i ndán di?
15-10-2018, 00:20 #1
Gaeilge: Cad tá i ndán di?
Osclaítear snaidhm ó am go céile i mBoards.ie maidir le ceist ginearálta na Gaeilge. Cad is féidir a dhéanamh chun é a threisiü? Ní chreidim go bhfuil aom mhaitheas ag baint le díospóireacht le daoine nach bhfuil meas madra acu ar an Ghaeilge. Düirt aire rialtais na blianta ó shoin gurbh é an slí chun an Ghaeilge a athbheóchaint nà é a labhairt is gan a bheith ag labhairt füithí. Cad é do thuairm?
15-10-2018, 18:30 #2
Bí á labhairt.
Bí á léamh.
Bí á scríobh.
Déan do dhícheall chun an teanga a shealbhú chomh maith agus is féidir leat, i réimsí éagsúla den saol.
Cur i gcás - an ndéanann tú obair láimhe ariamh? má dhéanann, an bhfuil an foclóir ar fad a bhaineann leis an obair sin ar eolas agat i nGaeilge?
Mura bhfuil, cuardaigh an t-eolas agus beidh tú ag cur le do chuid Gaeilge - agus beidh tú in ann an t-eolas a chur ar aghaidh go dtí daoine eile, nó go dtí and chéad ghlún eile!
Bí ag déanamh rudaí nua trí mheán na teanga gach uair a fhaigheann tú an deis.
Ó thaobh a bheith ag díospóireacht le daoine atá ina coinne, tá fadhb ann muna mbíonn muid páirteach sa díospóireacht sin: go bhfágfar blár an chatha leo, agus tá seans ann go n-éistfear leo seachas linne.
Is é sin le rá, ní hé go bhfuil mórán le buachtaint againn as gan cúrsaí a phlé leo, ach tá go leor le cailliúint mura nglacann muid páirt.
Bí párteach i ngrúpaí chun dul i mbun rudaí éagsúla, do chuid caitheamh aimsire srl, nó bunaigh ghrúpa mura bhfuil a leithéid ann cheana.
15-10-2018, 21:15 #3
Originally Posted by deirdremf
Mar is eol duit tá dhá snaidhm ar siül fé láthair, agus roinnt daoine ag argóint i bhfàbhar na Gaeilge i slí éigean. Seacas tú féin ainmnigh duine díobh a phostaigh riamh as Gaeilge
Last edited by feargale; 15-10-2018 at 21:36.
15-10-2018, 21:24 #4
Fanaimse féin amach desna hargóintí sin anois. Níl iontu ach cluiche seafóideach biongó. Cloistear na pointí céanna arís is arís eile, agus tagann troll nua isteach sa troid chomh luath is go mbréagnaíonn tú pointí ón gcéad ceann. Bíonn ainmneacha nua ar na cuntais, ach an dream céanna daoine taobh thiar den aighneas i gcónaí.
25-10-2018, 14:15 #5
Má thagann an cómhrá sin aníos agus mé amuigh ag ól, éalaím amach i gcomhar toit nó chun pionta úr a fháil. Tá an clár oideachais agus oiliúna seo thar a bheith tábhachtach maidir le haitheantas oideachasúil a bhaint amach don oiliúint a chuireann Óglaigh na hÉireann ar fáil. G Spota Dearg!
Le reáchtáil mar chuid den Lá Dearg Dé Sathairn seo
Teanga#achtgaeilge
Mar is dual do na Gaeil beidh an agóidíocht nasctha leis an spraoi Dé Sathairn seo i mBéal Feirste agus 'G Spota Dearg' anois fógartha mar chuid den Lá Dearg.
Táthar ag súil leis na mílte duine cois cuain an Satharn 20 Bealtaine chun páirt a ghlacadh i mórshiúl ar son Acht Gaeilge don tuaisceart, an chéad cheann sa chathair ó bhí 2014 ann agus an chéad léirsiú Gaeilge riamh le Halla na Cathrach mar cheann scríbe aige.
Baileofar an slua ag Cultúrlann McAdam Ó Fiach ag 12in sula siúlfaidh siad síos Bóthar na bhFál a fhad le Halla na Cathrach, áit a mbeidh óráidí faoin fheachtas agus ceol le Gráinne Holland, JJ Ó Dochartaigh agus ceoltóirí óga as Coláiste Feirste.
'Cearta, Cothromas, Cóir' is mana don léirsiú, atá á reáchtáil ag An Dream Dearg, agus faoi láthair tá busanna ag teacht chun tacú leis na héilimh sin ó Bhaile Átha Cliath, Gaillimh, Doire, Ard Mhacha, Tír Eoghain agus ceantair eile nach iad.
I ndiaidh an mhórshiúil féin beidh teacht le chéile i dTí Uí Mhadáin i lár na cathrach agus ansin ar 8in an oíche sin beidh G Spota speisialta dearg ar siúl in Áras Mhic Reachtain i dtuaisceart Bhéal Feirste.
I measc na gceoltóirí a rachaidh chun ardáin, thar 3 urlár, ansin beidh Dysania, JJ, Doimnic Mac Giolla Bhríde, Edel Ní Churraoin agus aíonna eile.
Ócáid 'beir leat do dheoch féin' atá ann agus rachaidh an t-airgead a bhaileofar ar an oíche i dtreo An Dream Dearg agus an fheachtais ar son Achta. Tá Mícheál Ó Muircheartaigh a chaith na scórtha bliain ag craoltóireacht ar dhuine díobh siúd a ainmníodh inniu ar an ngearrliosta don Ghradam Saoil ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais i gcomhar le Gala. Téann a lán turasóirí go Cathair na Mart do go leor tromaí. Is é an troma is tábhachtaí ná na radharcra álainn agus mar go bhfuil sé i gcóngar Conamara, Oileán Acla, Cuan Mó agus Cruach Phádraig. Tá Cathair na Mart cáiliúl don iascaireacht slaite farraige agus tá iascaireacht fíoruisce coitianta sna locha san áit, Lough Mask agus Carra agus ar an abhainn Eriff. Téann an-chuid clainne go dtí Teach Cathair na Mart and Páirc an nAinmhithe agus na hÉain don Pháistí, agus fanann go leor daoine sa páirc carbhán agus campáil i dTeach Cathair na Mart. Tá cúrsa gailf le 18 poill ag Cathair na Mart, coitianta le turasóirí. Tá cúrsa gailf le 9 poill freisin san áit, cheangailte le lóistín. Leabhair Cois Life ar an aer / Cois Life books on air - Blag Cois Life
Aisling Nó Iníon AÉilís Ní Dhuibhne
An TearmannAlex Hijmans
An tIriseoirMichelle Nic Pháidín
ÉagóirSeán Ó Cuirreáin
Leabhair Cois Life ar an aer / Cois Life books on airAgus muid ag druidim i dtreo dheireadh mhí Eanáir breathnaímid ar leabhair Cois Life a bhí faoi thrácht sna meáin an tseachtain seo. Cuimnigh go bhfuil lacáiste 20% ar gach leabhar ar an suíomh seo go dtí an 1 Feabhra! Mar chuid de Cormac ag a Cúig ar Raidió na Gaeltachta an tseachtain seo, cuireadh tús le sraith píosaí a thugann cur síos ar na leabhair Ghaeilge is mó díol ar fud na tíre anuraidh. Ar an Máirt, luadh na deich leabhar is mó díol ar www.siopa.ie. Bhí Róisín Adams ann chun cur síos a dhéanamh ar na leabhair ar fad (agus í ina riarthóir ar ClubLeabhar.com).
• Uimhir 3: Éagóir le Seán Ó Cuirreáin. Is é Éagóir ceann de na leabhair is mó a chuaigh i bhfeidhm ar Róisín le déanaí agus deir sí: "tá sé scríofa go han-mhaith aige agus tá an dearadh atá ar an leabhar go hálainn ach go háirithe." • Uimhir 4: An Tearmann le Alex Hijmans.
Róisín: Déagóirí, is dócha, ach seans maith gur daoine níos sine a léifidh é - is scéal an-soléite é agus léigh mé é in aon bhuille amháin.
Luadh freisin na deich leabhar is mó díol in An Ceathrú Póilí i mBéal Feirste i 2016, agus bhain An tIriseoir an naoú áit amach ar an liosta sin. Sa Siopa Leabhar ar Shráid Fhearchair, seo iad na leabhair Cois Life is mó díol anuraidh: • Uimhir 3: An tIriseoir
• Uimhir 5: Éagóir le Seán Ó Cuirreáin. • Uimhir 7. Cinnlínte le Deaglán de Bréadún.
Ar an 25 Eanáir, cuireadh tús le clár nua ar TG4, Léirmheas Leabhar leis an láithreoir Róisín Ní Ghairbhí. Sraith nua é seo ina dtabharfaidh léirmheastóirí agus údair a meas ar leabhair nua-fhoilsithe Ghaeilge. Tá sé urraithe ag Foras na Gaeilge.
Labhair Máire Zepf agus Éamon Ó Dónaill faoi An Tearmann le Alex Hijmans, agus iad á mholadh go mór!
Éamon - "Tá léargas iontach ar an tsaol sa Bhrasaíl ar fáil sa leabhar, agus léargas chomh maith ar an teannas idir pobal amháin agus pobal eile agus sílim go n-éiríonn [leis an údar] atmaisféar iontach a chruthú sa leabhar."
Máire - "Nuair a léigh mé ar dtús […] bhí mé ag cuardach leathanach eile le fáil amach cad a tharlaíonn!" Dúirt Máire freisin gur thaitin an scéal go mór léi agus go raibh sí ag smaoineamh air agus an leabhar críochnaithe aice. Ansin, bhí Máirín Ní Ghadhra agus Pól Ó Muirí i láthair chun a gcuid tuairimí a roinnt faoin leabhar An tIriseoir le Michelle Nic Pháidín. Róisín - "Is dócha go bhfuil lón léitheoireachta ann do an-éagsúlacht léitheoirí." Máirín - "Mholfainnse do dhaoine ar bith é!"
Pól - "Má tá tú as cleachtadh le bheith ag léamh seo deis iontach maith chun tús a chur le léitheoireacht i nGaeilge arís agus bainfidh tú sult as mar scéal."
Má chaill tú an clár, is féidir leat féachaint siar air ar shuíomh TG4, agus leathanach ar leith ann don tsraith ag an nasc seo: http://www.tg4.ie/ga/clair/leirmheas-leabhar/. Táimid ag tnúth go mór leis an gcéad eagrán eile! Bheadh sé tairbheach d’fhoghlaim na scoláirí éagsúlacht a bheith thar na scileanna sa tasc a thugtar mar obair bhaile ag teacht leis an gcur chuige comhtháite atá molta sna siollabais do theagasc agus d’fhoghlaim na teanga. Vanessa Redgrave a dhéanamh seó aon-bean de na Bliana Joan Didion de Smaointeoireachta Draíochta! Tá meascán maith swoonable. Peter Carey é inteviewed ag an Neamhspleách, agus snaps ag tuairisceoir eile fós ag iarraidh mar gheall ar a bhean chéile sean-. Joseph Bednarik, stiúrthóir margaíochta de Copper Canyon Press, wonders conas a dfhéadfadh dul i linn snámha againn riamh-proliferating de MFAs isteach i [...] Clubanna Óige - Rith 2018
Ag ullmhú Club Óige do Rith 2018
Is bealach éasca taitneamhach é Rith 2018 do chuid baill a chur ag labhairt Gaeilge – trí pháirt a ghlacadh in eagrú Rith agus san imeacht féin déanfaidh tú an Ghaeilge a spreagadh sa chlub óige agus taobh amuigh de, ar bhealach taitneamhnach, fiúntach agus éasca.
Cuirfidh an pacáiste scoile/club óige rogha fairsing d'imeachtaí ar fáil duit chun páirt a ghlacadh i Rith
Tá an imeacht iomlán oiriúnach do dhaltaí meánscoile & clubanna óige
Beidh sé mar chuid de Sheachtain na Gaeilge (SnaG) agus beidh ócáidí ag tarlú treasna na tíre
Beidh treoir ar fáil arlíne agus ar an nguthán as seo go dtí an imeacht
Is féidir Rith 2018 a úsáid ón lá go bhfaigheann tú an pacáiste seo go dtí an imeacht féin
Beidh amhrán nua foilsithe darb ainm "Rith ar son na Gaeilge" – Múin na focal don club agus bainigí sult as
Cuir do chuid baill i gceannas ar obair do scoile do Rith 2018! – Póstaeir a dhearadh, póstaeir oifigiúla Rith 2018 a scaipeadh is a chrochadh, pobal na scoile a spreagadh le páirt a ghlacadh, féile/ócáid bheag a eagrú chun fáilte a chur roimh Rith, sa scoil nó sa cheantar
Glac páirt sna comórtais atá sa phacáiste scoile/clubanna óige agus spreag na daltaí ról gníomhach a bheith acu fáilte mhór a chur roimh Rith 2018
Nótaí do cheannairí: Aois Bunscoile
Nótaí do cheannairí: Aois Meánscoile
Bileoga Oibre: Aois Bunscoile
Bileoga Oibre:: Aois Meánscoile
Amhrán Rith: An Scór
Postaer Cúrsa Rith 2014
Grianghraif Rith 2012
Postaer Eorpach
Scríobhnóireacht: Aois Bunscoile
Oideachas Sábháilteacht
Nótaí do cheannairí
An Cód Sábhála
Eolais Breise ·
Spreag an club chun ciliméadar a cheannach agus eagraigh grúpa a rithfidh an ciliméadar sin ar son an club
Cuirfear póstaeir, fógraíocht dhátheangach cheolmhar, shoiléir, intuigthe, ar fáil – ní bheidh le déanamh ach iad a scaipeadh agus a phlé
Ní gá go mbeadh cinnirí nó na baill líofa sa Ghaeilge – ócáid cheiliúrtha, spraoi, bhróid atá i Rith 2018 a thugann an deis do dhaoine ó gach aon aois an méid Gaeilge atá acu a úsáid go compórdach le taitneamh > Alt an-suimiúil a leírionns go maith an rún daingean diongbháilte atá ag > an uasal Mícheál Ó Foighil. > Teastaíonn a leithéid de dhuine go géar chun feabhas a chur ar chúrsaí > Gaeilge, sna scoilleanna ach go háirithe, sa tír seo. Maith thú a Mhíchil > . August 09, 2015 / Gaeilge le Glam
Roseann Uí Fhlatharta
Dia dhaoibh, is mise Roseann agus tá mé an-sásta a bheith bainteach don bhlag úr nua seo, Rugadh agus tógadh mé i gConamara áit a raibh an t-ádh liom an Ghaeilge a bheith agam mar theanga dúchais. D'fhreastal mé ar choláiste San Aingeal i Sligeach áit ar bhain mé amach céim sa Tíos agus sa Gaeilge agus ansin rinne mé máistireacht i dTeagasc Teangacha. Is múinteoir mé i gColáiste Éinde i gcathair na Gaillimhe. Aontóidh na cailiní go bhfuil mé i ngrá le bia ach go bhfuil an Ghaeilge chun tosaigh i gcónaí agus mar sin is léir go bhfuil mé sa phost ceart agus an dá ábhar seo a mhúineadh agam :-)
Is minic go mbíonn muid gafa leis na haistí bia éagsúla atá curtha ós ár gcomhair sna meáin, ní heolaí mé amach is amach ar an ábhar seo ach rud amháin cinnte ná go mbeidh mé ag roinnt na hoidis a úsáidim go rialta ar an mblag. Is breá liom a bheith ag taisteal freisin agus, le cúpla mí anuas bhí mé i Meicsiceo, Las Vegas, Barcelona, Amsterdam, Londain agus Marbella. Ba bhreá liom roinnt eolais a roinnt libh ar na háiteanna seo nó má tá aon cheist agaibh féin ná bíodh drogall ar bith oraibh iad a chur. Tá turais eile beartaithe agam do na míonna seo amach romhainn agus gan dabht beidh sibh coinnithe ar an eolas fúthú sin.
Mar atá luaite againn ar fad is blag é seo faoi chúrsaí an tsaoil agus na rudaí a thiteann amach inár saol go laethúil, táim ag súil go mór roinnt de na suimeanna atá agam a roinnt libh amach anseo!! Bainigí taitneamh as ár mblag! Slán go fóillín :-) xx
Síofra Ní Bhriain
Is cailín na Gaillimhe mé, chomh maith leis na cailíní eile sa ghrúpa seo! Agus is aoibheann liom an contae álainn atá againn! Táim an-bhródúil as agus na nithe áilleachta a bhaineann leis. Tá áit mhór agam i mo chroí do Chonamara, áit ar thit mé i ngrá leis an Ghaeilge!
Tógadh i dTuaim mé agus d'fhreastail mé ar Scoil Bhríde. D'fhoghlaim mé mo chuid Gaeilge ar scoil. Tar éis na blianta a chaith mé ar scoil, d'fhreastail mé ar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, áit ar bhain mé céim amach sa Ghaeilge agus Tíreolaíocht. Tar éis sin, rinne mé maistreacht sa Nua Ghaeilge. So, ní raibh Gaeilge agam ó mo dhúchas, d'fhoghlaim mé é! Má bhí mise in ann é a dhéanamh is cinnte go mbeadh aon duine beo in ann é a dhéanamh!!
Faoi láthair, táim ag déanamh iarrachta clár aclaíochta Kayla Itsines a chríochnú!
(Fan go bhfeicfidh sibh! :P)
Tá suim agam i gcúrsaí áilleachta, aclaíochta agus spóirt agus dár ndóigh, faisean! Tá suim an-mhór agam i gcúrsaí smididh ach, tá mé fós ag foghlaim! Má tá aon ealaíontóir smididh ag iarraidh ceacht nó dhó a thabhairt dom, bheinn an-bhuíoch!! Ceannaim smideadh an t-am ar fad ach fós, caithim an rud céanna i gcónaí! Ta níos mo cleachtaidh ag teastáil is dócha!!
Táim ag obair mar mhúinteoir Gaeilge i gColáiste Cistéirseach Ros Cré, i gContae Thiobraid Árann. Is aoibheann liom an scoil agus tá na buachaillí go léir ag déanamh a seacht ndícheall an Ghaeilge a chur chun cinn! Táim ag tnúth leis an aistear nua seo atá romhainn. Ta súil agam go mbeidh muid in ann muintir na tíre a spreagadh chun níos mó Gaeilge a léamh agus a labhairt! Ná déan dearmad, má tá aon cheist agaibh, seol snap nó ríomhphoist chugainn! :D xx
Gearóidín De Bhailís
Is as an gCeathrú Rua mise. Tá an t-ádh liom gur le Gaeilge a tógadh mé agus mar sin tá sí agam ón gcliabhán. Níor smaoinigh mé ariamh agus mé i mo ghasúr óg cé chomh tábhachtach is a bhí an teanga dom. Thuig mé agus mé i mo chónaí in áiteanna eile in Éirinn go bhfuil an t-ádh dearg liom Gaeilge a bheith agam agus go bhfuil daoine amuigh ansin agus thabharfadh siad rud ar bith a bheith in ann Gaeilge a labhairt.
Tá mé ag obair mar mhúinteoir meánscoile anois le ceithre bliana. D'oibrigh mé i bPobalscoil an Mhóta ar feadh dhá bhliain agus ansin i Meánscoil Iognáid Rís le dhá bhliain eile agus anois tá mé níos goire do bhaile agus mé ag obair i gCathair na Gaillimhe.
Is dócha gurb é an suim is mó atá agamsa ná siopadóireacht. Bheinn in ann seancháirín asail a líonadh leis an méid bróga atá agam, ach tar éis an méid sin níl mó dhóthain agam!! Is breá liom éadaí, ag breathnú ar éadaí, ag cuardach éadaí agus ag ceannach éadaí. Níl tada níos mó is fearr liom ná ag cur feistis le chéile agus ag déanamh 'mix agus match' idir feistis difriúla. Tá suim mhór agam sa spórt freisin.
An rud is mó atá mé ag iarraidh a fháil amach as an mblag seo, ná daoine a chur ag léamh Gaeilge agus cén fáth nár cheart do na cúrsaí seo a bheith i nGaeilge. Tá súil agam go mbainfidh sibh taitneamh as a chairde! :D
Aisling Ní Chormaic
Haigh a chairde! Cén chaoi a bhfuil sibh? Mar is eol do chuid agaibh faoi seo, Aisling atá ormsa. Rugadh agus tógadh ar an gCeathrú Rua mé agus mar sin bhí an Ghaeilge agam sular fhoghlaim mé an Béarla. Ní cheapfainn gur thuig mé tábhacht na Gaeilge dom fhéin go pearsanta go dtí go ndearna mé céim Másitireachta i 2011. Chomh maith leis nuair a thosaigh mé ag múineadh i 2011 osclaíodh mo chuid súile nuair a d'fheicfinn mo chuid scoláirí ag streachtailt leis an nGaeilge. Ar bhealach thóg sé chomh fada sin orm tuiscint a fháil ar chomh 'lucky' is atá mé.
I mí Mheáin Fómhair na bliana seo beidh mé ag dul isteach i mo chúigiú bliain mar mhúinteoir Gaeilge agus Tíreolaíochta. Cé go bhfuil Tíreolaíocht mar ábhar múineadh agam freisin níl aon dabht ach gurb í an Ghaeilge is mó a bhfuilim paiseanta fúithi( Agus cén fáth nach mbeinn? Nach álainn an teanga í) Bhí an t-ádh orm post a fháil i nGaillimh dhá bhliain ó shin tar éis a bheith i gCill Dhéagláin i mo chéad bhliain múineadh agus i bPobalscoil Mhóta ina dhiaidh sin.
Is iomaí caithimh aimsire atá agam, ó bheith ag léamh, ag siúl, ag siopadóireacht, ag freastal ar cheoldrámaí (An bhfaca sibh The Bodyguard???? WOW) agus go leor eile. Tá sé ráite ag Gearóidín thuas faoin méid bróga atá aici agus caitfidh mé a rá níl mé i bhfad taobh thiar di. D'fhéadfadh an bheirt againn siopa bróg a oscailt ach go bhfuil seans ann go mbeadh 20% de na bróga céanna ag an mbeirt againn (comhtharlú) Déarfadh mo Dhad go bhfuil 'fadhb' agam ach ní thuigeann sé é an creatúrín, déanann siad 'happy' mé.
Bhuel deabhal móran eile le rá agamsa ach go bhfuil súil agam go mbainfidh sibh tairbhe agus taitneamh as ár mblag. Dóibh siúd ar bheagán Gaeilge tá súil againn go bhfoghlaimeoidh sibh 'cúpla focal' eile. Nár laga Dia sibh. Grá mór, Aisling X Also a very special thank you to Mrs McCafferty, her son Joseph and Ms.Sloyan for all their help in the background. Again this support is greatly appreciated. Beidh imeacht mór eolaíochta ag tarlú i mBaile Átha Cliath agus i Luimneach i 2019. Eagraítear an imeacht seo gach bliain ach i mbliana is mian leo ceantar Gaelscoile a chruthú ina mbeidh scoileanna as gach cearn d’Éirinn ag taispeáint a gcuid tionscadal trí Ghaeilge. Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Martin Ferris (Gaeilge: Máirtín Ó Fearghuis). Tá sé ina bhall de Sinn Féin agus iarbhall de chuid Óglaigh na hÉireann atá ann. Is comhairleoir de chuid na Comhairle Contae i gCiarraí a iníon Toiréasa Ferris. Cumann Scríbhneoirí Úra na Gaeilge: http://www.clubleabhar.com/
http://www.clubleabhar.com/
D'éirigh go breá le Clubanna leabhar i mBéarla, The Oprah Winfrey Book Club agus Club Leabhar Richard and Judy le tamall de bhlianta anuas daoine a spreagadh i dtreo na léitheoireachta. Anois, tá an comhlacht Gaelchultúr ag súil go gcuirfidh léitheoirí úra suim i leabhair Ghaeilge, idir leabhair nua-fhoilsithe agus clasaigh atá fós i gcló, mar chuid de thionscadail nua ar líne dar teideal Clubleabhar.com.
Tá suíomh nua do léitheoirí na Gaeilge ar an saol agus beidh na léitheoirí sin in ann na leabhair a phlé ar líne anois agus ag ócáidí éagsúla a reáchtálfar timpeall na tíre ar bhonn rialta.
Anuas air sin déanfar léirmheas ar leabhar na míosa ar an gclár Gaeilge 'Splanc' ar an stáisiún raidió Newstalk 106 agus beidh nasc chuig podchraoladh den chlár seo le fáil ar Clubleabhar.com.
Is é seo an chéad tionscadail dá leithéid a cuireadh ar bun ar líne as Gaeilge agus táthar ag súil go mbeidh léitheoirí ar fud an domhain in ann páirt a ghlacadh ann.
Níl aon táille i gceist leis ach oiread. "Ní thógann sé ach nóiméad clárú don chlub ag www.clubleabhar.com ," a deir Sara-Jane Ní Ghabhann ó Ghaelchultúr, "Beifear ag díriú ar leabhar nua gach mí agus beidh deis ag na baill plé a dhéanamh ar an saothar i bhfóram an tsuímh."
Ar an suíomh is féidir teacht ar liosta de na siopaí leabhair ina mbíonn leabhair Ghaeilge ar díol iontu chomh maith le naisc chuig láithreáin gréasáin ina mbíonn leabhair ar fáil.
Beidh tacaíocht ar fáil do léitheoirí chomh maith mar beidh Bhéarla ar na focail agus frásaí is deacra sna leabhair a bheidh á bplé agus nuair a bheidh leabhar na míosa á roghnú ag Clubleabhar.com beidh siad ag seachtaint ábhar trom acadúil. Dar le Sarah-Jane "Tá sé beartaithe againn leabhair a bheidh róchasta agus acadúil a sheachaint. Tabharfar tús áite d'úrscéalta agus do chnuasaigh ghearrscéalta, ach beidh seánraí eile (filíocht agus leabhair thaistil, cuir i gcás) i gceist ó am go chéile chomh maith."
Is é an dara leabhar a roghnaíodh mar leabhar na míosa ag Clubleabhar.com ná Sobalsaol le Pádraig Standún atá foilsithe ag Cló Iar-Chonnachta. May Day Traditions in Ireland a talk by Críostor Mac Cárthaigh, UCD, this Saturday 2 nd of May at the National Museum of Ireland, Collins Barracks (1 message) Scéal dramatúil agus truamhéalach atá in Éagóir: crochadh Maolra Sheáin Seoighe go héagórach ar an 15 Nollaig 1882 i bPríosún na Gaillimhe. TIONSCADAIL NÁISIÚNTA GAIRMEACHA OSCAILTE
Sarah Browne agus Jesse Jones
Beidh an chéad taibhiú poiblí mar chuid de In the Shadow of the State ar siúl i nDoire an 12 Márta.
Comhoibriú is ea In the Shadow of the State idir amharc-ealaíontóirí, Sarah Browne agus Jesse Jones, ina ndéantar iniúchadh ar bheith ina stát ó pheirspictíocht corp mná de. Tá na healaíontóirí ag comhoibriú le saineolaithe i leigheas, dlí, cultúr ábhartha agus ceol, chomh maith le grúpaí ban trí shraith seisiún dréachtaithe dlí agus imeachtaí rannpháirteacha beo i spásanna allabhracha stairiúla i nDoire, Baile Átha Cliath, Learpholl agus Londain. Beidh ócáid seolta an 12 Márta ar siúl i spás tí, áit a bhfuil sé i gceist ag na healaíontóirí an teach sa bhaile a úsáid mar spás ina bhfuil cumhacht fholaigh, é á áitiú le haghaidh gníomhaíochtaí mar ardú coinsiasa maidir le feimineachas ach á shíneadh amach freisin chun institiúidí an stáit a 'cheansú'. Déanfar iniúchadh ag an ócáid, ina mbeidh an taibheoir Louise Mathews agus scór le Alma Kelliher, ar an tionchar a bhí ag an dlí ar shaol na mban.
Tá In the Shadow of the State comhchoimisiúnaithe ag Create (Éire) agus Artangel (an Ríocht Aontaithe). Chun tuilleadh eolais a fháil, téigh chuig www.create-ireland.ie agus cláraigh le haghaidh nuachtlitreacha ag www.intheshadowofthestate.org/
A Poet's Rising
Ócáid seolta ag Áras na Scríbhneoirí an 31 Márta 2016
Choimisiúnaigh Áras na Scríbhneoirí sé dhán, ceann do gach lá den Éirí Amach, ó fhilí comhaimseartha móra, Theo Dorgan, Paul Muldoon, Thomas McCarthy, Eiléan Ní Chuilleanáin, Nuala Ní Dhomhnaill agus Jessica Traynor. Déantar machnamh sna dánta ar mhórphearsa agus imeachtaí a bhain leis an Éirí Amach, lena n-áirítear Séamus Ó Conghaile, Pádraig Mac Piarais, an Dr Kathleen Lynn, Elizabeth O'Farrell agus Michael Joseph O'Rahilly. Rinneadh scannánaíocht ar gach file ag rá a ndáin ag áiteanna ábhartha agus oiriúnacha, lena n-áirítear Sráid an Mhúraigh, Halla na Cathrach, Ard-Oifig an Phoist, Halla na Saoirse agus an Gairdín Cuimhneacháin. Eiseofar na scannáin i rith sheachtain chomórtha an Éirí Amach.
Ag an ócáid seolta an 31 Márta, déanfaidh na filí aithris bheo ar a gcuid dánta, agus is é Colm Mac Con Iomaire, a bhfuil ainmniúchán aige le haghaidh Duais Choice a chum agus a sheinnfidh an ceol bunaidh. Níl aon amhras ach gur oíche den scoth a bheidh ann i gCearnóg stairiúil Parnell.
Chun tuilleadh eolais agus sonraí faoi thicéid a fháil, téigh chuig www.irishwriterscentre.ie.
2.30pm, 27 Márta 2016
A Nation's Voice, ceolchoirm in aisce, faoin spéir ar Dhomhnach Cásca ag an Músaem Náisiúnta, Dún Uí Choileáin, Baile Átha Cliath. Áireofar leis an chéad léiriú domhanda de One Hundred Years a Nation, saothar mór nua ceolfhoirne agus córúil arna choimisiúnú le haghaidh na hócáide ag RTÉ ón gcumadóir Shaun Davey leis an téacs ón scríbhneoir Paul Muldoon, mar aon le saothair cheolfhoirne le Seán Ó Riada agus le Bill Whelan agus taibhiú ó ollchóir de Chór Hallelujah ó Messiah le Handel. Beidh an ócáid, á cur i láthair ag Miriam O'Callaghan, á craoladh beo ar RTÉ a hAon, ar RTÉ Raidió 1 agus ar www.rte.ie/1916.
Tá A Nation's Voice á chur i láthair ag an gComhairle Ealaíon agus ag RTÉ, i gcomhar le hArd-Mhúsaem na hÉireann, le Cumann Náisiúnta na gCór agus le Music Generation, mar chuid d'Éire 2016.
CAMCHUAIRTEANNA
The Plough and the Stars le Sean O'Casey
Faoi stiúir Sean Holmes
Amharclann na Mainistreach, Baile Átha Cliath
9 Márta – 23 Aibreán 2016
Lonnaithe i lár an Éirí Amach, scéal atá in The Plough and the Stars maidir le saol gnáthdhaoine a scriosadh i rith tréimhse idéalachais. Tabharfaidh an stiúrthóir Seán Holmes, a bhfuil gradam Olivier buaite aige, dearcadh nua do dhráma an-spéisiúil Sean O'Casey.
Chun tuilleadh eolais agus an sceideal camchuairte a fháil, téigh chuig www.abbeytheatre.ie
Coimeádaíocht ag Catherine Marshall
An 26 Márta go dtí an 30 Aibreán 2016
Ionad Ealaíon Halla an Línéadaigh agus ionaid chomhpháirtíochta, Áras Inis Gluaire, Ionad Ealaíon Bhéal an Átha, Fondúireacht Ealaíon Bhaile an Ghleanna agus Customs House Studios.
Tá cuireadh tugtha ag Mayo Arts Collaborative do thrí amharc-ealaíontóir déag chun léargas a thabhairt ar shaol Kathleen Lynn, bean iontach as Maigh Eo, bean réabhlóideach, gníomhaí sóisialta agus dochtúir leighis. I measc na n-ealaíontóirí a bheidh ann, beidh Michelle Browne, Gary Coyle, Patrick Graham, Joanna Hopkins, Mary Kelly, Margo McNulty, Janet Mullarney, Seamus Nolan, Conor O'Grady, Will O'Kane, Deirdre O'Mahony, Geraldine O'Reilly, agus Dermot Seymour. 'Bhí cion aige ar chuile dhuine agus cion acusan air' – Joe Steve Ó Neachtain curtha i gcré na cille – Tuairisc.ie
'Bhí cion aige ar chuile dhuine agus cion acusan air' – Joe Steve Ó Neachtain curtha i gcré na cille
Tá daoine ag triall ar an gCnoc in Indreabhán ina sluaite ó thráthnóna inné chun a n-ómós a chur in iúl d'fhathach na Cré Duibhe agus bhí sochraid Joe Steve Uí Neachtain ar cheann de na cinn is mó riamh i gConamara
Garda onóra ag daltaí Choláiste Cholmcille agus foireann Ros na Rún ag sochraid Joe Steve Uí Neachtain. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
Dé Céadaoin, Eanáir 22 2020 ag 4:08 pm
Cuireadh i Reilig an Chnoic i gCois Fharraige inniu an scríbhneoir, aisteoir agus gníomhaí pobail cáiliúil Joe Steve Ó Neachtain.
Tá daoine ag triall ar an gCnoc in Indreabhán ina sluaite ó thráthnóna inné chun a n-ómós a chur in iúl d'fhathach na Cré Duibhe agus bhí tórramh agus sochraid Joe Steve Uí Neachtain ar cheann de na cinn is mó riamh i gConamara.
Labhraíodh ag Aifreann a shochraide i Séipéal an Chnoic inniu faoi na gnéithe éagsúla de shaol Joe Steve, an fear teaghlaigh, an fear pobail, an fear pinn ildánach agus an fear lách gnaíúil a ndúradh go minic faoi gurb é corp an duine uasail é.
Ba é deartháir Joe, an tAthair Pádraic Ó Neachtain, príomhcheiliúraí an Aifrinn agus faoina dheartháir a labhair sé ina sheanmóir.
Dúirt sé nár "eitigh sé aon duine riamh, namhaid nó cairde, ba chuma".
Dúirt sé leis an slua mór a bhí i láthair, aide-de-camp Uachtarán na hÉireann ina measc, gur thug Joe Steve le fios dó agus é ar leaba a bháis go raibh sé "an-sásta" leis an saol a bhí caite aige.
"Bhí saol iontach agam agus agatsa – ní raibh muid i gcogadh," a dúirt an scríbhneoir lena dheartháir.
In ainneoin na ngaiscí móra a rinne sé ar son na teanga agus na Gaeltachta, dúirt an tAthair Pádraic Ó Neachtain gurb iad "na rudaí beaga a chuir áthas ar chroí" a dhearthár, iontais an nádúir, an obair chloiche agus talún, an báidín ina dtugadh sé an dream óg amach ag iascaireacht agus an veain campála ina dtaistealaíodh sé féin agus a ghrá geal, Máirín, an tír go léir.
An dream óg agus "clann a chlainne" agus a bheith ag "speáint rudaí dóibh" is mó a chuir gliondar air.
Dúirt an sagart gurb é "an bronntanas deireanach" a bhronn Joe Steve ar an bpobal iad a chruinniú le chéile agus "a chur faoi ndeara dúinn smaoineamh beag a dhéanamh faoinár saol agus faoi céard atá chun tarlú dúinn".
"Sé Joe atá ár dtabhairt le chéile inniu," arsa an tAthair Ó Neachtain.
'Beidh mé buíoch i gcónaí dó' – a ómós léirithe ag Uachtarán na hÉireann do Joe Steve Ó Neachtain
Joe Steve Ó Neachtain 1942-2020 – duine d'fhathaigh shaol na Gaeilge, na Gaeltachta agus chultúr na hÉireann tar éis bháis
"A Joe Steve – tá mé an-bhuíoch go raibh tú mar dheartháir agam agus as an ómós a thug tú dhom, agus a thug mise dhuit, agus a thug tú do chuile dhuine agus do chuile ainmhí. Go raibh míle míle maith agat faoi do shaol," a dúirt sé.
Ina aitheasc sochraide, dúirt Páid Ó Neachtain, mac Joe, go raibh "d'uiscí i loch Bhoth Loiscthe, Loch Sheanabháin agus Loch Nuala" caointe do Joe Steve ach gur "iomaí scairt gháirí" a rinneadh "mar ómós" dá athair freisin. "Mar sin a thaitneodh sé leis mar gur bhreá leis fhéin scairt gháirí a dhéanamh agus scairt gháirí a bhaint as daoine," a dúirt sé.
Dúirt Páid Ó Neachtain gur thug a athair leis an "gol agus an gáirí" ina chuid scríbhneoireachta agus i gcúrsaí an tsaoil agus rinne sé féin amhlaidh ina aitheasc fileata a bhain corrscairt mhór gháirí as a raibh i láthair.
"Go deimhin fhéin, níl mórán daoine atá in ann a rá go raibh dhá shochraid acu," a dúirt sé agus é ag tagairt do shochraid 'Pheadair', an carachtar sa sobaldráma Ros na Rún a dtug Joe Steve 21 bliain ina bhun.
Dúirt sé gur duine láidir "den seandéanamh agus den seanstock" ab ea a athair, ach gur duine gnaíúil ab ea é ar chuile bhealach.
Na haisteoirí ó Ros na Rún, Pól Ó Gríofa agus Macdara Ó Fátharta agus Deirdre Ní Choistín agus Máire Aoibhinn Ní Ógáin TG4 ag sochraid Joe Steve Uí Neachtain. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
"Má bhí sé crua ina chorp agus ina sheasamh bhí sé bog cneasta cineálta chomh maith. Bhí cion aige ar chuile dhuine agus cion acusan air agus tá sé sin feicthe againn le cúpla lá," a dúirt Páid Ó Neachtain.
Bhí sé "chomh díreach le dorú a bheadh leagtha le iomaire agus mar sin ba mhaith leis a bheith ina chuid oibre".
Fear prionsabail ab ea a athair, a dúirt sé, mar a chruthaigh sé le linn aimsir Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta nuair a thug sé aghaidh a bhéil ar Thaoiseach na tíre agus é ar cuairt ar an gCeathrú Rua.
"Má bhí sé bog agus cineálta agus cneasta níor chiallaigh sé sin nár sheas sé le gach ar chreid sé ann. Fiafraigh de Jack Lynch, a mh'anam, ar téadh na cluasa go maith aige tráth agus go mb'fhéidir go bhfuil siad á dtéamh anois thuas chomh maith aige."
Seán Ó Ceallaigh, Gael Linn, agus baill de chumann peile Micheál Breathnach ag sochraid Joe Steve Uí Neachtain. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
Ba bheag suim a bhí aige i ngradaim litríochta ná a leithéid ach ba mhór aige urraim a phobail.
"An gradam dhósan ná má d'éist cuid dá phobal fhéin leis an méid a scríobh sé agus b'in sásamh an tsaoil dósan," a dúirt Páid Ó Neachtain.
A mhuintir agus an Ghaeltacht ba ghaire dá chroí.
"Má bhí sé fial leis an bpobal, lena ghean agus lena chroí, bhí a dhúbailt sa mbaile agus lena theaghlach agus lena chlann."
Dúirt mac an scríbhneora gur "sheas sé riamh le muintir an bhaile mar a sheas muintir an bhaile dhó".
"Sheas sé freisin don Ghaeltacht, ba rud í a chiallaigh go leor dó agus a bhí i gceartlár a chroí," a dúirt sé.
Garda onóra do Joe Steve Ó Neachtain ag a chomhaisteoirí. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
An "teachtaireacht" is mó a bhí ag Joe Steve Ó Neachtain, a dúirt a mhac, ná meas a bheith againn "ar chultúr saibhir na Gaeltachta agus é a thabhairt don chéad ghlúin eile".
"Bhí sé i gcónaí ag rá dá mbeadh rud agat dhuit fhéin… 'bíodh rud agat dhuit féin nó déan do ghoradh leis an ngréin' agus chiallaigh sé sin, bíodh rud agat do do pharóiste, bíodh rud agat do do theanga.
"An bhfuil muid fhéin in ann é a dhéanamh? Mura bhfuil muid in ann é a dhéanamh anois foghlaimíodh muid an bealach lena ghabháil agus é a dhéanamh arís."
Dúirt Páid Ó Neachtain gur mhór aige féin agus a mhuintir an tacaíocht mhór a tugadh dóibh le tamall anuas agus na "maidhmeanna daoine" agus "na maidhmeanna teachtaireachtaí" ómóis a bhí tagtha chucu.
Mícheál Toose Mac Gearailt as Corca Dhuibhne ag sochraid Joe Steve Uí Neachtain. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
Bhí Uachtarán na hÉireann Micheál D. Ó hUigínn ina measc siúd a léirigh ómós le cúpla lá anuas don scríbhneoir, aisteoir agus gníomhaí pobail cáiliúil as Cois Fharraige ar fógraíodh a bhás Dé Domhnaigh.
"Mar Uachtarán na hÉireann, déanaim comhbhrón ó chroí le clann, cairde agus comhghleacaithe Joe Steve Ó Neachtáin a fuair bás inné. Ba scríbhneoir ildánach, file agus aisteoir den scoth é Joe Steve agus é sáite fad a shaoil ina phobal dúchais – pobal na Gaeltachta i gConamara.
"Mar scríbhneoir, aithníodh ardchaighdeán a shaothair agus bronnadh iliomad gradam air toisc áilleacht a dhrámaí, úrscéalta, gearrscéalta agus filíochta. Rinneadh ball d'Aosdána de toisc an mháistreacht a thaispeáin sé ina cheird. Bhí clú air chomh maith de bharr an róil a bhí aige mar aisteoir i Ros na Rún agus toisc a cheannaireacht i ngluaiseacht chearta sibhialta na Gaeltachta," arsa Uachtarán na hÉireann.
An ceoltóir Peadar Ó Riada agus an t-aisteoir Máirtín Jaimsie Ó Flaithearta ag sochraid Joe Steve Uí Neachtain. Pictiúr: Seán Ó Mainnín
Reachtaíocht don Ghaeilge le lua in óráid Bhanríon Shasana
Fianaise maidir le líomhaintí ciaptha gnéis le tabhairt ag láithreoir teilifíse Gaeltachta
Fág freagra ar ''Bhí cion aige ar chuile dhuine agus cion acusan air' – Joe Steve Ó Neachtain curtha i gcré na cille'
Pól Ó Braoin Dé Céadaoin, Eanáir 22 2020 ag 11:00 pm
Chuir mé aithne ar Joe Steve trína chuid scríbhneoireachta agus trína chuid cainte. Airím faoi mar a bheadh sé ina chara mór liom cé nár casadh riamh ar a chéile muid. Joe Steve, beidh tú ann go deo. Go dtuga Dia áit sna flaithis dó; ach mar sin féin níl dabht ar bith orm ach go bhfuil Sé théis a áit a thabhairt ann cheana féin dó.
An Teanga Bheo Déardaoin, Eanáir 23 2020 ag 12:10 pm
Mó bhrón an laoch iontach imithe uainn ach uacht at leith fágtha aige dhúinn ar fad
Aodán Ó Maolagáín Déardaoin, Eanáir 23 2020 ag 9:46 pm
Chuir mé aithne ar Joe Steve tré mo bhean cheile, atá imithe ar shlí na fírinne anois freisin.
Bhiodh páirt aici i Ros na Rún,Bridín Uí Mhaolagáin mar Brigitte.Níl amhras ar bith orm ach go bhfuil siad beirt go sona sásta sna flaithis, in éineacht le Diarmuid Mac an Adhastair. Ailt shubstaintiúla eile aige is ea: ‘The end of a tradition: a survey of 18 th century Gaelic literature’ in Studia Hibernica 1961 agus ‘Two eighteenth-century Irish scholars’ in Studia Hibernica 1965; in Studies tá ‘The Lady and the King: a theme of Irish literature’ in 1953, ‘Revival or survival Makaronik | CIC
Tagairt: 9781784441791
Ar lascaine 20% ó CIC.ie i rith na féile Cúirt 2019
Leabhair na Bliana 2018, Comhar, Ian Ó Caoimh, Nollaig, 2018
Cuireann sí i gcoinne na beirte, Diarmuid agus Gráinne, agus na hImpireachta a bhfuil siad ag gníomhú thar a ceann. Casann Makaronik blúirí de shean-amhráin dhátheangacha atá stóráilte i gcuimhne an aonaid, rud a chuireann alltacht ar lucht na hImpireachta ar dtús ach a mhúsclaíonn comhbhá amhrasach eatarthu agus a réitíonn an bealach do sheift chróga, fhrithúdaráis. Saothair a shuitear i bhfad ó bhaile nó i dtréimhse ama, an todhchaí go háirithe, is gnách gur chun léamh meafarach a dhéanamh ar dhálaí an bhaile agus an am i láthair é agus is amhlaidh don úrscéal gearr seo atá scríofa i nGaeilge neamhchasta. Bua amháin atá ag 'Makaronik' ná an casadh úr a bhaintear as an Amhrán Macarónach ann, genre nach n-athchúrsáiltear chomh minic céanna le cineálacha eile litríochta. Ach is é a phríomhbhua an athnuachan dhóchasach a dhéanann an t-ú∂ar ar cheann de thosca ginte na n-amhrán sin aniar as Éireann i ré an athraithe teanga: gur féidir le saibhreas na samhlaíochta dúchais an lámh in uachtar a fháil ar lucht cos ar bolg.
MeonEile.ie, Sliocht as tuaiirsc le Pádraig Mac Oitir ó sheoladh 'Makaronik' i nDánlann Dillon, An Cheathrú Póilí, Béal Feirste.
Údar bisiúil as Doire é Dave Duggan a bhfuil leabhair, drámaíocht raidió, drámaí ardáin agus scripteanna scannáin scríofa aige. Tá cuid mhór duaiseanna buaite aige agus ainmníodh an scannán 'Dance Lexie Dance', a scríobh Duggan i measc na ngearrscannán is fearr ag na gradaim Oscar in 1998. Sa bhliain 2012, thug Dave script dá dhráma Makaronik don chompántas Aisling Ghéar, agus bhí rath nach beag ar an léiriú.
Anois tá leagan úrscéil den phlota todhchaíoch scríofa ag Dave, agus seoladh an leabhar i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich ar na mallaibh. Cainteoir: Í a Labhairt: Cúrsa Gaeilge Idirmheánach do Mhúinteoirí Bunscoile, Baile Átha Cliath, 2008. Cainteoir: Cóir Ghaoithe: Cúrsa Ullmhúcháin don Scrúdú i Labhairt na Gaeilge, Baile Átha Cliath, 2006. BRENDAN J BYRNE: Cé go bhfuil a chuid saothar molta ag criticeoirí agus ag lucht féachana ar dhá thaobh an Atlantaigh, tá an stiúrthóir/léiritheoir as tuaisceart Bhéal Feirste ar tí toiseacht amach arís le fiontar úr a léireoidh na suimeanna atá aige san fhíorshaol agus an fhicsin ar aon i sraith scannán a bhfuil éagsúlacht mhór ag baint leo
02 June, 2021 17:06
I nDIAIDH a bheith ag amharc ar scoth na scannán faisnéise atá déanta ag comhlachtaí sna Sé Chontae, tá ainm amháin a cheanglaíonn cuid mhór acu le chéile – Brendan J Byrne.
Tá fear Ard Eoin ar dhuine de na léiritheoirí/stiúrthóirí is aitheanta in Éirinn agus réimse ilchineálach oibre curtha le chéile aige ó rinne sé a chead scannán, The Kickhams faoin chumann peile ar imir sé dóibh, Ciceaim Ard Eoin.
Ó shin i leith, tá a shaothar i mbéal an phobail ar fud na cruinne ach b'iontach mar a thosaigh Brendan amach mar scannánóir.
"Mar chuid den chéim ghnó a bhí á críochnú agam ag an am, chuaigh mé fríd roinnt tástálacha inar cheangal fostóirí pearsantachtaí daoine le comhlachtaí áirithe," a mhínigh sé dom.
"Caithfidh go raibh bunús éigin leis mar sheol sé mé a fhad le DBA, áit a raibh leithéidí John T Davis, David Barker agus Damian Gorman ag obair."
Ach níorbh fhada gur aithin Byrne nár leor leis a bheith ag cuidiú le daoine scannáin a dhéanamh, go raibh sé ag iarraidh a scéalta féin a inse – agus ní raibh i bhfad le dul aige.
"Ag fás aníos le linn na dtrioblóidí in Ard Eoin, chonacthas dom go raibh cuid mhór scéalta gan a n-inse," ar sé.
"Fríd scéal na Kickhams, bhí mé in ann scéal a chur faoi bhráid daoine faoi phoblachtaigh nach raibh i bhfách leis an fhoréigean ach ar pléadh leo riamh anall mar dhaoine den dara ghrád agus fríd an scéal sin, fuair mé an guth a bhí ina thost ionam. Ba é an taithí sin a sheol mé ar bhealach na scannánaíochta" arsa Byrne.
Sin ráite, ní scannánóir polaitíochta é cé go bhfuil an pholaitíocht de dhlúth agus d'inneach cuid dá shaothar, Bobby Sands: 66 Days go príomha.
"Ní raibh mé ag iarraidh riamh go gcuirfí síos orm mar "scannánóir poblachtach" agus le scannán Bobby Sands, bhí muid sásta go bhfuair muid léirmheas ceithre réalta sa Daily Telegraph mar dá dtéadh an scannán meadar amháin isteach sa bholscaireacht do thaobh ar bith, bheadh sé cáinte go spéir ach rinne muid cáineadh ar na haontachtaithe agus ar phoblachtaigh ar aon mar sin bheadh sé deacair a rá go raibh an scannán ar dhóigh ar bith claonta."
Bhí scannáin eile de chuid Byrne a chuaigh go mór i bhfeidhm orm - bhí sé ina léiritheoir feidhmiúcháin ar No Stone Unturned, an scannán faoi na dúnmharuithe in Loch an Oileáin i gContae an Dúin ach ní in Éirinn amháin atá a chuid scannán faisnéise suite.
Ghnóthaigh an scannán Gaza ardmholadh ar fud na cruinne mar gheall ar an léiriú a thug sé ar shaol achan lá an ghnáth-Phalaistíneach sa "phríosún is mó ar domhan".
Maidir le Gaza, deir Brendan go raibh cuid mhór daoine i dteagmháil leis cionn is go bhfaca siad na huafáis a bhí ag titim amach arís eile agus, cionn is go bhfaca siad an scannán agus gur chuimhnigh siad siar ar na daoine a chas leo agus iad ag amharc ar an scannán agus ba mhó an trua a bhí acu do na daoine thar a bheith fial flaithiúil seo.
Anois, tá a chomhlacht féin curtha ar bun ag Brendan, Cyprus Avenue – ní mar ómós do Van the Man ach cionn is gur chónaigh Brendan, a bhean agus a cuid paistí sa tsráid chlúiteach ar feadh 10 mbliana.
"Tá fonn orm scannáin a chruthú a chuirfidh lucht féachana ar an eolas faoi ghnéithe tábhachtacha de shaol an lae inniu, scannáin a spreagfaidh iad agus a mhúsclóidh spéis iontu," arsa Brendan.
"Beidh Cyprus Avenue Films ag saothrú scannán idir fhaisnéise agus dhrámaíochta le cuid den tallann is fearr atá ag obair in Éirinn inniu."
Beidh an comhlacht ag cur chun cinn na smaointe is mó a bhfuil suim aige iontu ach de réir a chéile, tiocfaidh daoine eile ar bord a bhfuil an fhís chéanna acu.
"Cé gur mó an tsuim atá agam i scannáin fhaisnéise, is breá liom ficsean ag an am céanna.
"Tá an drámaíocht i bhfad níos costasaí, bíonn i bhfad níos mó daoine i gceist ach in amanna tá scannáin fhaisnéise níos deacra a dhéanamh mar níl script réamhdhéanta agat mar a bheadh agat i leabhar ficsin, san fhíor-shaol, athraíonn cúinsí, tarlaíonn rudaí nach bhfuil tú ag dúil leo, bíonn fadhbanna leis an scannánú agus athraíonn an scannán le linn na heagarthóireachta," ar sé.
SCANNÁIN ÚRA Ó BRENDAN J BYRNE ...
TÁ eolas éigin ag daoine ar an choirpeach Meiriceánach de shliocht na nGael, Whitey Bulger (thuas) ach is lú an t-eolas atá ar a dheatháir, Bill Bulger, a bhíodh ina Uachtarán ar Sheanad an Stáit i Massachusetts le beagnach 20 bliain.
Téann an scannán taobh thiar de na cinnlínte le scéal an teaghlaigh a inse.
BA é That They Face the Rising Sun an leabhar deireannach a scríobh an t-úrscéalaí Éireannach, John McGahern.
Tá Joe agus Kate Ruttledge i ndiaidh teacht go hÉirinn as Londain agus cuireann an leabhar síos ar bhliain ina saol agus i saol na gcarachtar thart orthu.
Tosóidh Cyprus Avenue an scannanú ar an úrscéal in 2022 agus beidh sé sna pictiúrlanna go luath in 2023.
Beidh an scannán le feiceáil ar Discovery+ i Meiricea ón 17 Meitheamh ar aghaidh.
Ryan McMullan - Debut
GHEOBHAIGH an scannán seo a premier domhanda le linn Fhleadh Scannánaíochta na Gaillimhe agus beidh sé ar an BBC níos maille i mbliana i ndiaidh é a bheith i roinnt bheag pictiúrlanna i mí Lúnasa/Meán Fómhair
Tá Ryan ar na ceoltóirí óga is mó a bhfuil gealladh faoi agus deir Brendan Byrne go bhfuil sé ag iarraidh an tréimhse sin i saol amhránaí nuair atá siad ar tháirseach rud eigin speisialta.
Murder in the Badlands
TÁ Cyprus Avenue ag comhoibriú le Fine Point Films le sraith darb ainm Murder in the Badlands a dhéanamh.
Insíonn sé na scéalta uafásacha a bhaineann le dúnmharuithe ban sna Sé Contae, ag toiseacht le marú brúidiúil an Ghearmánaigh óig Inga Maria Hauser, a bhí ina scolaire 18 mbliana nuair a maraíodh í in 1988. Caitríona Ní Chathail - taighdeoir agus múinteoir Gaeilge ag freastal go speisialta ar dhaoine fásta. Ag obair le hOidhreacht Chorca Dhuibhne ó 1999 i leith.
Cathain a bunaíodh Oidhreacht Chorca Dhuibhne agus cé a bhunaigh é?
Bunaíodh Oidhreacht Chorca Dhuibhne i 1980 mar fhochoiste de Chomharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne. Grúpa ceannródaíochta ón gceantar a bhunaigh é, daoine ar spéis leo oidhreacht teangan, cheoil, litríochta, cheardaíochta, ealaíne agus seandálaíochta Chorca Dhuibhne a chaomhnú agus a threisiú. Bhí an-bhaint ag Donncha Ó Conchúir, staraí áitiúil, údar agus iar-phríomhoide Scoil an Fheirtéaraigh agus fear ar bronnadh Gradam an Oireachtais 2001 air le déanaí as a dhúthracht ar son na hoidhreachta, leis an dtionscadal ó thús.
Bhí an Comharchumann féin ann ó bhí 1967 agus is ar fhorbairt eacnamaíoch agus shóisialta an cheantair agus ar fhorbairt na gcoláistí samhraidh is mó a bhíodar dírithe. Beartaíodh i 1980 ar Oidhreacht Chorca Dhuibhne a bhunú chun gnéithe d'oidhreacht an cheantair a fhorbairt agus a chur faoi bhráid an phobail áitiúil agus na gcuairteoirí a thagann anseo ag triall ar an nGaeilge.
Cén obair a dhéanann Oidhreacht Chorca Dhuibhne anois?
Seo iad na príomhimeachtaí:
Clár cúrsaí Gaeilge do phobal Chorca Dhuibhne. Dianchúrsaí i labhairt agus i gcruinneas na Gaeilge do dhaoine fásta (san earrach, um Cháisc agus sa samhradh). Cúrsaí Gaeilge sainspéise do mhúinteoirí bunscoile agus do lucht gnó. Músaem agus Caifé Bhaile an Fheirtéaraigh á reáchtáil. Tionscadal béaloidis i mbunscoileanna Chorca Dhuibhne i gcomhar le Roibeárd Ó Cathasaigh (Stiúrthóir), Coláiste Mhuire gan Smál, Ollscoil Luimnigh. Foilsiú - Flóra Chorca Dhuibhne (M. Uí Chonchubhair 1995/athchló 1998). Rabhlaí Rabhlaí - Rannta traidisiúnta do leanaí (leabhar agus dlúthdhiosca) i gcomhar le Coláiste Mhuire gan Smál (1998). Scéim Cúntóirí Teangan Ghaeltachtaí na Mumhan - i gcomhar le hEagraíocht na Scoileanna Gaeltachta. Taispeántas Ealaíne na Cásca. Scéimeanna rincí seite agus amhránaíochta sean-nóis i mbunscoileanna agus i meánscoileanna Chorca Dhuibhne. Ceardlanna amhránaíochta ar an sean-nós do dhaoine fásta i gcomhar le Micheál Ó Dúbhshláine. Éigse Chorca Dhuibhne. Comhpháirtíocht le Coiste Cleamhnais Chorca Dhuibhne, Coiste Chasán na Naomh agus Coiste Áitiúil Oireachtais 2001. Bainistíocht ar thochailtí seandálaíochta - go príomha i mBaile na bhFionnúrach (1994 - 1999).
Faigheann Oidhreacht Chorca Dhuibhne deontas ón Roinn Ealaíon Oidhreachta, Gaeltachta agus Oileán. Lorgaítear cabhair ó eagrais eile do thionscadail áirithe - mar shampla, Údarás na Gaeltachta, Seirbhísí Oideachais Chiarraí agus An Chomhairle Oidhreachta.
Cén fáth a bhfuil an t-airgead seo tuillte ag Oidhreacht Chorca Dhuibhne?
Tá an t-airgead seo tuillte ag an Oidhreacht toisc an obair cheannródaíochta atá ar siúl againn le blianta beaga anuas a chinntíonn go bhfuil aitheantas an phobail áitiúil agus náisiúnta againn. Is obair forbartha pobail mórán den obair a spreagann féinmhuinín agus neamhspleáchas pobail Ghaeltachta.
Tá cabhair fachta againn ón American Ireland Fund do thionscadail áirithe.
Tá agus níl. Tá fás agus forbairt ag teacht i gcónaí ar chlár oideachais na hOidhreachta. Ach maidir leis an dteanga féin tá sí leochaileach ar mhórán cúiseanna. Tá limistéir na Gaeltachta ag maolú in aghaidh an lae. Mar atá sna Gaeltachtaí eile, tá mórán inimirceach ag cur fúthu san áit. Tá roinnt teaghlach Gaeltachta ag casadh ar an mBéarla. An-chabhair is ea Scéim na gCúntóirí Teangan ach tá mórán eile le déanamh le dul i ngleic leis an bpobal ilteangach atá anois i gCorca Dhuibhne.
Beidh gá i gcónaí le heagraíochtaí ar nós Oidhreacht Chorca Dhuibhne - tá deireadh leis an seanashaol. Ní féidir le scoileanna an béaloideas, na scéalta, na hamhráin sean-nóis, an tseandálaíocht, na rincí seite - agus a thuilleadh - a thabhairt don nglúin óg - tá an iomad brú orthu. Is chuige san a bheidh Oidhreacht Chorca Dhuibhne mar thacaíocht agus uaireanta mar threoraí.
Triúr fostaithe i dtionscadail éagsúla. Taithí fhada ar an obair seo. Mic léinn ag filleadh ar chúrsaí agus á moladh dá gcairde - sa bhaile agus i gcéin. 60-70 duine fásta ag foghlaim na Gaeilge i mbliana. Rannpháirtíocht an phobail áitiúil in imeachtaí bliantúla.
Easpa foirne don obair seo a leanas:
Múineadh na Gaeilge Forbairt áiseanna teagaisc, teanglainne agus seomraí ranga. Daoine óga a mhealladh i dtreo na teangan. Cúrsaí/áiseanna aistriúcháin.
Pleanáil fhadtéarmach - Is deacair seo a dhéanamh gan deontas cinnte leanúnach. Bíonn mórán tionscadal ar na bioráin - uaireanta is deacair freastal orthu go léir. Ag an am gcéanna is mar seo a fheidhmíonn eagraíochtaí beaga mar Oidhreacht Chorca Dhuibhne.
Ainmigh na trí rud is tábhachtaí, dar libhse, ba cheart a bheith bainte amach ag Oidhreacht Chorca Dhuibhne faoi cheann cúig bliana.
Áiseanna foghlama Gaeilge d'fhoghlaimeoirí - gach caighdeán líofachta - a bheith ar fáil i gCorca Dhuibhne. Pacáiste - leabhair, ábhar éisteachta agus ábhar físe - do ghlantosnaitheoirí. Músaem den gcaighdeán is airde a bheith lonnaithe i mBaile an Fheirtéaraigh. Amhráin, scéalta, béaloideas, seandálaíocht agus rincí traidisiúnta an cheantair a bheith ar a dtoil ag óige Chorca Dhuibhne.
Cén fhís atá agaibh beirt don Ghaeilge?
Pobal láidir Gaeilge i gcónaí i gCorca Dhuibhne. Mórán le déanamh chun gur mar sin a bheidh ach is ró-fhuirist bheith éadóchasach toisc brú an Bhéarla a bheith chomh láidir sin. 'Ba cheart coláistí samhraidh a bhunú do chainteoirí dúchais'
Aifric Ní Scolaí
5ú Feabhra 2021
Tosaíonn sé ar dtús i mí na Bealtaine. Bliain i ndiaidh bliana tagann siad, ina sluaite, na bóithre dubh leo, ag cruthú tranglaim thráchta ar bhóithre na Gaeltachta. Ag caint ar na Gaeilgeoirí atá mé, gasúir mhéanscoile a fhreastalaíonn ar choláistí samhraidh ag foghlaim Gaeilge.
Tá a fhios ag an saol mór nach ar mhaithe leis an nGaeilge a fhoghlaim dáiríre a thagann na Gaeilgeoirí chuig na coláistí samhraidh bliain i ndiaidh bliana. Cinnte, bíonn ranganna gramadaí acu agus cleachtadh don scrúdú béil san Ardteist, ach is tábhachtaí i bhfad an t-eispéireas saoil ná riail ghramadaí ar bith.
Is minic a cloistear "it's because of the way it's taught" ráite nuair a bhíonn daoine ag tabhairt amach faoin nGaeilge, amhail is go bhfuil baint ar bith agamsa nó agatsa leis sin. Ní hé go bhfreastalaíonn an córas oideachais ar an té a bhfuil Gaeilge ón gcliabhán acu ach an oiread!
Ach mura bhfreastalaíonn an scoil ar riachtanais na ndaltaí atá ag foghlaim na Gaeilge, tá neart coláiste Gaeilge ann leis an mbearna sin a líonadh. Is ea, ní hí an Ghaeilge a mheallann ar dtús iad, ach na trí seachtaine a bheidh acu saor ó thuismitheoirí, saor ó rialacha baile.
Mar sin féin, cruthaíonn na coláistí Samhraidh seo spás do dhaltaí an Ghaeilge a labhairt taobh amuigh den scoil, aithne a chur ar Ghaeilgeoirí eile, agus grá don teanga a chothú nach bhforbraítear sna seomraí ranga.
Ach cén fáth nach bhfuil a leithéid ann do chainteoirí dúchais?
Is éard a mholaimse ná coláiste samhraidh a mhairfeadh trí seachtaine, ionas go rachaidh na scoláirí i gcleachtadh ar an Ghaeilge a bheith mar theanga cumarsáide eatarthu. Tá sé de nós ag déagóirí gan Gaeilge a labhairt le chéile, fiú más í an Ghaeilge a gcéad teanga. Bhí mé féin ar an gcraic chéanna. Ach má théann tú i gcleachtadh ar theanga amháin a labhairt le duine, is mó seans go gcloífear leis an teanga sin – chothódh sé seo daoine óga as chuile cheard den tír agus é de nós acu Gaeilge a labhairt le chéile ag cur aithne ar a chéile taobh amuigh de rudaí scoile agus, bhuel, tá saol na Gaeilge sách beag, bí cinnte go gcasfaí ar a chéile arís iad.
Maidir leis an lóistín, bíonn an chraic is fearr ar thuras ar bith nuair a bhíonn chuile dhuine ina gcónaí le chéile. Déan dearmad iomlán ar ranganna Gaeilge agus ar churaclam na hArdteiste. Beidh chuile chineál imeachta ann – spóirt, ranganna amhránaíochta agus damhsa ar an sean-nós, seisiúin cheoil, agallaimh bheirte, lúibíní (gearr le bootcamp an Oireachtais é seo anois).
Ní hamháin sin, ach tá go leor rudaí ann is féidir a dhéanamh a bheadh iomlán difriúil, cosúil le Escape Rooms, turais chuig baile éigin eile, scannáin, comórtais bheaga, ionaid eachtraíochta, agus mar sin de.Dar ndóigh, ní fhéadfaí dearmad a dhéanamh ar na céilithe ná seóanna tallainne a bhíonn mar imeacht lárnach i chuile choláiste samhraidh ach an oiread.
Silím go mbainfí an-chraic as, agus nuair a chuimhníonn tú gur dóigh go mbeadh reunion mór ag aon duine a fhreastalaíonn ar an Oireachtas cúpla mí ina dhiaidh, bhuel bheadh sé ina raic. Nuashonraithe / Dé Luain, 22 Feabh 2021 05:36
An bhfuil mearbhall ort faoin bpleanáil teanga? Labhair John Prendergast (Pleanálaí Teanga Chiarraí Thiar) le Fachtna Ó Drisceoil ar Tús Áite ar RTÉ Raidió na Gaeltachta chun tuiscint níos fearr a fháil ar an ábhar.
Deir John go dtagann cúpla rud faoin téarma 'pleanáil teanga'; ceann amháin acu ná aon iarracht chun úsáid nó stádas teanga a athrú agus gur mórthéarma é a úsáidtear chomh maith le cur síos ar an bpróiséas atá ar bun faoi láthair le Gaeltachtaí na tíre seo a chaomhnú.
Mhínigh John go bhfuil de dhualgas ag an Oifigeach Pleanála Teanga an plean teanga don cheantar a chur i bhfeidhm. Tagann an plean seo ó mhianta an phobail, a deir John, eascraíonn siad moltaí ó chruinnuithe pobail agus déantar comhthathú ar na tuairimí a thagann chun cinn leis na beartais a dheimhniú.
Téarma eile a chloistear mar chuid den dioscúrsa a bhaineann le pleanáil teanga ná an téarma 'baile seirbhíse Gaeltachta'. Deir John gur minic gur bailte iad seo atá ar thairseach na Gaeltachta agus go bhfuil pleananna ann sna bailte seo chun tacú le seirbhisí an bhaile ar chur ar fáil i nGaeilge. Ta Aoife Ni Shiocháin ag siul go mbeidh a cairde agus gaolta ar fad leí don ceiliúradh seo le ceol ón a comharsan maith Timothy Ó Drisceoil agus disco níos deanaí don dream óg. Mar shampla, más Lismore a bhí á chuardach agat, gheobhaidh tú ainmneacha anseo ar nós Lismore Demesne, Lismore Road, Corlismore agus Lismoher. Gach mí iarraimid ar chraoltóir le Gaeilge cúpla ceist a fhreagairt i leith a t(h)aithí chraoltóireachta. An tseachtain seo is í an craoltóir Sinéad Ní Churnáin ata faoi agallamh againn. Ar Lean » Callainn

Is ceann de mhórbhailte Chontae Chill Chainnigh í Callainn, atá suite deich míle ó dheas ó chathair Chill Chainnigh i bPoblacht na hÉireann ar an mbóthar N76, ar an teorainn idir Chill Chainnigh agus Tiobraid Árann Theas. Ba ansin a rugadh cúpla duine mór le rá, ar nós Éamann Iognáid Rís, bunaitheoir na mBráithre Críostaí agus James Hoban, dearthóir an Tí Bháin i Washington D.C.
B'fhéidir gurbh é Amhlaoibh Ó Súilleabháin (1780-1838), múinteoir agus mangaire línéadaigh, an t-áitritheoir ba chlúití. Scríobh sé dialann as Gaeilge sna blianta 1827-35 ina bhfuil cur síos cruinn ar shaol an bhaile i nGaeilge na háite, agus an teanga á lagú san áit ag an am. Bhaist sé "Callainn an Chlampair" ar an mbaile. Bhí Callainn ar ceann de na bailte ba bhoichte in Éirinn ag an am, agus míchlú ar an mbaile dá dheasca sin. Tá dialann Amhlaoibh ar ceann de na mionchuntais is fearr a scríobhadh ar shaol na linne, go háirithe ar an gcúis is gurb í an tsúil dhúchasach a chaitear air. Is cosúil nár réitigh lucht an údaráis leis na Gaeil riamh agus is cinnte gur thaitin leo scéalta greannmhara a inse ina dtaobh. Mise Áine ag Rámhaille: Nollaig na mBan
Scríobh mé blagmhír faoi Nollaig na mBan, roinnt blianta ó shin, mar a fheicfidh sibh anseo, agus is ansin a bheas sibh in ann léamh faoi na nósanna agus nathanna cainte éagsúla a d'fhoghlaim mé féin, ó thaithí nó ó thaighde, le himeacht na mblianta.
Inné, chaith mé cúpla nóiméad ag labhairt le Bláthnaid ar an gclár Bláthnaid Libh, ó tharla gurb é inniu lá 'Nollaig na mBan,' (nó, más fearr leat, is é inniu An Nollaig Bheag, Eipeafáine, Lá Chinn an Dá Lá Dhéag, nó Féile na dTrí Ríthe - Seán Mac an tSíthigh ag scríobh faoin lá ar tuairisc.ie anseo agus anseo; féach ar bhlag Róislín, maidir le hainm an lae, anseo), agus bhí Bláthnaid ag labhairt liomsa, agus le mná eile, faoinár dtaithí maidir le nósanna a bhaineann leis an lá seo.
Go dtí gur luaigh sí liom é, bhí dearmad déanta agam den nós a bhíodh againn, thiar i gConamara. agus mé ag fás aníos, coinneal a lasadh sna fuinneoga uilig, ar fud an tí, ar an lá seo. Ní cuimhin liom cén fáth a ndearna muid é sin, ach ní dóigh liom gur chuala mé, ag an am, gurb í, ahem, an ghéarleanúint a rinne ríocht na Breataine orainn, fadó, a ba chúis leis, mar nós.
Pé scéal é, tríocha bliain ó shin, nó mar sin, agus mé i mo chónaí in Inis Eoghain, chuala mé, ó bhean a bhí pósta le fear as Corcaigh, go raibh nós eile ann a bhaineann leis an lá seo, sé sin le rá, mná ag teacht le chéile, mar gur..
'Ar na fir a thiteann obair an tí ar an 6 Eanáir[4]. Tá traidisiún ann go bhfaigheann mná lá saoire ó dhualgais an tí ar an lá seo (traidisiún an-láidir i gCorcaigh ach lag sa tír in iomlán). Is traidisiún iomlán Éireannach é[5]. Eagraíonn na mná cóisireacha nó turais amach go dtí na bialanna nó na tábhairní. Bíonn na bialanna agus na tithe tábhairne lán go doras le mná an oíche sin.'
...más fíor an méid a léigh mé anseo. Ar aon nós, mura dtaga leat tar leo (seanfhocal uimhir 15 anseo) agus, anocht, beidh mé i mbialann le banchairde agus, i dtraidisiún nach bhfuil 'iomlán Éireannach,' ní bheidh an bhean seo, ná aon bhean eile ar m'aithne, saor 'ó dhualgais an tí,' inniu, ná ar aon lá eile!
Gabh mo leithscéal anois, a léitheoirí, ach caithfidh mé imeacht, mar tá 'glaoch rolla' le freagairt ag an mbean seo.
Bíodh lá maith agaibh, a chairde!
Labels: blag, CraicNóCraiceáilte, Nollaig na mBan, nós, Róislín, seanfhocal, taighde, taithí, traidisiún, tuairisc.ie The 2013 Mayo County Council Writer in Residence Manchán Magan will give a bi-lingual reading in Ballina Library. Admission is free and all welcome on the evening. Oscla�odh Halla Colm�in sa mbliain 1874 mar scoil �iti�il do bhuachaill� agus do chail�n� an tSeana Phobail. Ag an am sin bh� an m�inteoir scoile ina ch�na� ann chomh maith, agus is ann a bh� an oifig an phoist ag feidhmi�. Bh� r�l l�rnach ag an bhfoirgneamh seo i bhforbairt s�isialta agus intleacht�il an phobail �iti�il. Beidh na cailíní ag dul go Loch an Iúir i mí Iúil agus i mí Lúnasa agus beidh siad i gcuideachta neart Gaeilgeoirí eile as Ard Mhacha agus as achan chuid den tír a bheas ag cur lena gcuid Gaeilge i suíomh spraíúil Ghaeltacht Dhún na nGall. Bígí linn i gCultúrlann Uí Chanáin do plé neamhfhoirmiúil agus faisnéiseach faoi Ghaeltacht na Fuiseoige – dhá sciathán lán Gaeilge a bunaíodh sna Bloic-H sna 1990 idí. Gá le hathrú ó bhonn ar an tsamhail infheistíochta caipitil chun pobail tuaithe inmharthana a chothú – tuarascáil ón gCoiste um Chultúr, Oidhreacht agus Gaeltacht Beidh beirt bhuaiteoirí i gceist agus gheobhaidh siad mar dhuais an leabhar (agus dlúthdhioscaí) ‘Ulster Gaelic Voices: Bailiúchán Dögen 1931’ le Róise Ní Bhaoill (2010). Rugadh Lhuyd i Loppington, Shropshire, Sasana ar theorainn na Breataine Bige. Ba mhac tabhartha le hEdward Lloyd as Llandorda, Oswestry agus Bridget Pryse as Lann-ffraid, in aice le Tal-y-bont, Ceredigion é. Bhí sé ina mhac léinn agus níos deireanaí ina mháistir ar Scoil Ghramadaí Oswestry. Baill d’uaisle thiar theas na Breataine Bige a bhí ina mhuintir, agus cé gur dhaingnigh siad iad féin sa cheantar sin, ní raibh a theaghlach féin mórán de de mhaoin an tsaoil. Rinne a athair tástálacha le talmhaíocht agus tionscal, rud ba chúis lena bhaint le heolaíocht nua a linne. D’fhreastail sé ar scoil ghramadaí in Oswestry agus ar Choláiste Íosa, Áth na nDamh sa mbliain 1682, ach d’éirigh sé as sular bronnadh céim air. Sa mbliain 1684, ceapadh é ina chúntóir ag Robert Plot, coimeádaí Mhúsaem Ashmolean, agus cuireadh ina ionad mar choimeádaí é sa mbliain 1690 – post a bhí aige go dtí 1709.
Agus é ag obair do Mhúsaem Ashmolean, thaistil Lhuyd go fairsing. Tar éis dó cuairt a thabhairt ar "Eryri" (Béarla: "Snowdonia") sa mbliain 1688, bhí sé in ann liosta fhlóra an cheantair a chruthú do "Synopsis Methodica Stirpium Britannicorum" le John Ray. I ndiaidh na bliana 1697, thug Lhuyd cuairt ar chuile chontae sa mBreatain Bheag agus ansin thaistil sé ar Albain, Éirinn, Chorn na Breataine, an mBriotáin agus Mhanainn. D’fhoilsigh sé "Lithophylacii Britannici Ichnographia", catalóg na n-iontaisí a fuarthas in áiteanna timpeall Shasana, go háirithe in aice le hÁth na nDamh (agus atá i Múseam Ashmolean faoi láthair), le cúnamh airgeadais ó chara dá chuid Isaac Newton sa mbliain 1699. Ansin sa mbliain 1707, d’fhoilsigh sé an chéad imleabhar d’"Archaeologia Britannica: an Account of the Languages, Histories and Customs of Great Britain, from Travels through Wales, Cornwall, Bas-Bretagne, Ireland and Scotland". B’fhear léinn Breatnach eile, Moses Williams, a chuidigh le Lhuyd leis an taighde a dhéanamh don saothar seo. Is foinse an-tábhachtach í an leabhar seo mar gheall ar an gcuntas teangeolaíochta ar an gCoirnis atá inti.
Rinne dream scoláirí, John Keigwin as Mousehole i gceannas orthu, teagmháil le Lhuyd go deireanach sa 17ú céad. Bhí siad ag iarraidh an Choirnis a chaomhnú agus a chur chun cinn agus ghlac Lhuyd leis an gcuireadh le dul go Corn na Breataine le staidéar a dhéanamh ar an teanga. Ba í an Nua-Choirnis Mhoch ábhar an staidéir a d’fhoilsigh sé sa mbliain 1702. Tá gramadach agus struchtúr na Nua-Choirnise Moiche i bhfad níos simplí ná mar a bhí sa meánaois.
Bhronn Ollscoil Átha na nDamh MA "honoris causa" ar Lhuyd sa mbliain 1701 agus toghadh é mar chomhalta den Chumann Ríoga in 1708. Fuair sé bás den phliúraisí in Áth na nDamh sa mbliain 1709.
Tugadh a ainm ar Lile na Wyddfa "Lloydia serotina" (Breatnais: "Lili’r Wyddfa" nó "Brwynddial y Mynydd"; Béarla: "Snowdon Lily"; is é "Yr Wyddfa" an t-ainm Breatnaise ar an sliabh – "gwyddfa" (bain.) =feart, dumha) agus ar Chumann Náisiúnta Nádúraithe na Breataine Bige – "Cymdeithas Edward Llwyd". Tá an scéim, a tháinig i bhfeidhm ag tús na míosa, chun an bhealach ina idirghníomhaíonn baill foirne agus mic léinn leis an chéad teanga oifigiúil a mhunlú ar feadh na trí bhliain atá amach romhainn. Tá aonad stórála d’acmhainní ar nós leabhair léitheoireachta agus bileoga oibre chomh maith le acmhainní closamhairc ar fáil in aonad stórála i gceann de na seomraí ranga Gaeilge. Tá clú agus cáil ar an mhórfhéile litríochta IMRAM, agus is é IMRAM na nÓg an chuid den fhéile sin a dhíríonn ar litríocht agus ealaíona do pháistí.
Ceann de na himeachtaí a eagraíodh ná ‘Spreagadh don tSamhlaíocht’, ina raibh bhí ióga, déantóireacht puipéad, criadóireacht agus rang idirghníomhach dar teideal Colourstrings le Julie Anne de Brún. Bhí idir óg agus aosta ag canadh agus ag rince le chéile trí mheán na Gaeilge.
Bhí an t-ealaíontóir Cormac Ó Bréartúin i mbun rang potadóireachta inar chruthaigh na páistí potaí beaga a bheidh ar bhuantaispeáint sa leabharlann as seo amach.
Ba é téama na ceardlainne ná ‘Cad é ba mhaith leat a thabhairt don chéad ghlúin eile?’ Rinne na páistí macnamh ar na rudaí ar mhian leo a thabhairt don ghlúin a bheith ag teacht ina ndiaidh agus cuireadh an-bhéim ar cúrsaí oideachais agus cúrsaí timpeallachta. Faoin Scoil Faoin Scoil An Tréimhse Nua Féilire An Curaclam Aidhm Láthair Stair Eagraíocht Gaeltacht Inse Fada Ár Múinteoirí agus nDaltaí Ar ais Translate to English! iontach an á is é an Siopa do. mhuintir an Chlá ir agus rogha leathan. leabhar Gaeilge a . lá thair chun an Siopa Leabhar a oscailt. agus lé igh Ré giota as a leabhar nua, An. Nollaig . lá stocaireachta lá stocaireachta láthair chun an Siopa Leabhar a oscailt. agus léigh Ré giota as a leabhar nua, An. Nollaig PDF : 1262698000nuachtlitir_no_2009_rp.pdf - SIZE : 531 KB http://www.cnag.ie/news/1262698000nuachtlitir_no_2009_rp.pdf Keywords : stocaireachta, aacute, L aacute Stocaireachta L aacute Stocaireachta, Read More.. Gaelscoil Chaitliceach is ea Lios na nÓg agus tá sé mar phríomhaidhm aici oideachas iomlán a thabhairt don pháiste trí mheán na Gaeilge. Bunaíodh Gaelscoil Míde fiche is a cúig bliana ó shin agus tá sí lonnaithe le tamall de bhlianta i gCill Bharróg, i mBaile Átha Cliath. Is dócha go mbeidh an t-ionad úrnua cultúir lonnaithe i bhfoirgneamh mórthaibhseach ag suíomh an tseanstáisiúin dhóiteáin sa Seamlas in iarthar na cathrach. Ar ámharaí an tsaoil táim ag éirí as mo phost mar ollamh fisice mí Dheireadh Fómhair chun m'airde ina iomláine a chur ar an Ghaeilge. De bharr gur dhiúltaigh an tAire Poots bille na Gaeilge a chur faoi bhráid an Chomhthionóil iarrann an Conradh anois ar Rialtas na hÉireann a gcuid tionchair a úsáid chun go gcloíonn siad féin agus Rialtas na Breataine, láithreach bonn, leis an gcomhaontú idirnáisiúnta a rinne siad maidir le hAcht Gaeilge a chur i bhfeidhm sa Tuaisceart agus go n-achtálfaí an tAcht sin trí Pharlaimint Westminister. Freisin, iarrann siad ar an mórphobal ról a imirt agus litreacha is glaonna a chur chuig / ar a gcuid Teachtaí áitiúla agus ar Phríomh-Aire na Breataine ag: 10 Downing Street, London, SW1A 2AA nó tríd an bhfacs ar 0044 207 9250918.
Is cinneadh náireach, frithghaelach agus frith-Ultach é an cinneadh seo a thóg an tAire Poots maidir le cur i bhfeidhm Achta Gaeilge sa Tuaisceart. Tógadh an cinneadh seo in ainneoin gur léirigh an mórphobal tacaíocht chuimsitheach don acht seo.
Táimid ag éileamh ar Gordon Brown agus ar rialtas Westminister anois seasamh lena dualgais faoin dlí idirnaisiúnta agus an tAcht seo a chur i bhfeidhm láithreach. Caitear an stádas agus na cearta céanna a thabhairt don Ghaeilge sa Tuaisceart agus atá ag an nGáidhlig san Albain agus ag an mBreatnais sa Bhreatain Bheag. Iarraim ar mhórphobal na Gaeilge agus orthu siúd a bhfuil bá acu don Ghaeilge brú a chur ar Rialtas Breataine agus ar Rialtas na hÉireann a ngealltanais a chomhlíonadh. Glacann siad leis mar dhúshlán é an próiseas seo a choimeád sa tsiúl agus díriú ar na mórcheisteanna a bhaineann le foghlaim agus le teagasc na Gaeilge. Beo! - Folláine Anam na hÉireann
Séamas Ó hAonghuis, sna 1950aidí
(le Alan Lomax ar Vicipéid)
I mBÁC
Sa Chabhán
Clancys & Makem
Darach 79
Bruasa Capaill
Caitlín 79
Ó Flaitile
Oireachtas 11
Faoi do chois é, Fleadh 11
Is spéisiúla nuair a aontaíonn lánúin mheasctha ar an mhéid a shonraíonn siad sna tíortha éagsúla. Lánúin mheasctha de Pholannach mná agus Éireannach fir, móide clann, a thug aghaidh ar an Pholainn i mbliana le casadh le teaghlach na mná. D'aontaigh an bheirt acu go láidir, i ndiaidh dóibh pilleadh ar Éirinn, go bhfuil muintir na Polainne níos míshásta ná na hÉireannaigh faoin drochdhóigh ina bhfuil geilleagar a dtíre, faoi chur chuige an AE, nó faoi aimhréidhe an AE le bheith cruinn.
An áit a bhfuil an dá phobal, muintir na hÉireann agus muintir na Polainne an-éagosúil lena chéile ina ndearcadh, dar le lánúin an scéil, is é go n-iompaíonn an tÉireannach ar a acmhainn grinn i ndeireadh báire lena racht a scaoileadh amach trí mhagadh faoi lucht pholaitíochta, lucht údaráis srl. Chonacthas don lánúin go bhfanann fear na Polainne i mbun na feirge agus an mhíshásaimh agus ní théann i muinín an ghrinn ar chor ar bith, in am ar bith, dá fhaide an comhrá.
Is gné nirt é an greann, tá súil agam, agus ní dócha gur chóir peaca na cladhaireachta a líomhain i gcoinne an Éireannaigh sa chás seo. Más ea, agus má tá an tóin le titim as mórán gach tír agus as gach airgeadra ar domhan, d'fhéadfadh sé go mbeidh cuid mhaith de mhuintir na hÉireann níos oilte i láimseáil saol an leatroim ná go leor dá gcomharsana.
Dream Buailte nó Dream a Buaileadh?
Deir seanfhocal linn, 'an madadh a bhuailtear sa chloigeann, cuimhníonn sé!' B'fhéidir gur ag cuimhneamh le fada a bhí muintir na hÉireann agus gurb 'in é an fáth a raibh na coiscéimeanna malltriallach le breis is céad bliain anuas: Cogadh na Talún, Cogadh na Saoirse as ar glacadh le mionn 'don Rí' le 'Saorstát' a bhaint amach. Tá an dé ag éalú dá n-ainneoin as an Ghaeltacht le trí ghlúin anuas, ach má tá, is éalú níos moille é ar a laghad, ná mar a bhí roimhe sin. Má tá neamhfheidhmiúlacht Ghaeilge curtha i leith ranna rialtais ó bhunú an tSaorstáit anuas, tá athbheochaint i gceol na hÉireann, i saol rince agus dam(h)sa gaelacha – ar fud an domhain, i ngnóthaí spóirt (na Gaeil Óga, foireann ag Gael-Taca, Comórtas Laochra Loch Lao 7 eile nuair a thiocfas ann dóibh), sa damsa aonair, sna hamhráin sean-nóis, i scolaíocht lán-Ghaeilge, i ngnóthaí físe agus craolta na Gaeilge le glúin anuas.
B'fhéidir go bhfuil an cneasú thar ghoimh a bhí orthu, Éireannaigh, tar éis cneasú níos gaire do chnámh an scéil ná mar a chneasaigh riamh roimhe. Mura bhfuiltear in ann méar a leagan go cruinn ar ar tharla in intinn na nÉireannach le sé glúin anuas, is cuma ar bhealach. Is cuma mura bhfuil siad in innimh míniú don domhan mhór cén fáth nár labhair tuismitheoirí teanga a ndúchais lena gclann, nó cén fáth nach labhraíonn muintir na Gaeilge, idir Ghaeltacht is Ghalltacht, a dteanga go neambalbh agus le mórtas, nó cad chuige nach mbeidís bródúil as a gceol féin anuas na blianta go dtí gur thosaigh Ó Riada, na Dubliners, na Clancy Brothers, Horslips, agus buíonta eile, agus mheall iad leis an cheol cheart a athbheochaint ar ball, - is cuma! Is cuma mar go bhfuil an ceol níos forbartha agus níos fairsinge ná mar a bhí riamh. Bhuail mac Uí Fhlaitile an t-ardán le Riverdance agus ní féidir linn daoine a stad den damhsa ó shin i ngach cearn. Tá an galar ag sileadh isteach chuig an damhsa ar an sean-nós agus a shliocht air, beidh an halla lán go buimbéal arís ag Oireachtas na Gaeilge amach sa bhliain.
An Bhfuil A Leigheas Déanta?
B'fhéidir go bhfuil leigheas na nÉireannach déanta, ach nach bhfuil sé chomh feiceálach go fóill, go feidhmiúil sa saol, mar is ábhar é an t-anam nach féidir a mheá ná a thomhas. Cibé bealach a rachaidh na hÉireannaigh chun cinn, is as críocha aineoil anama slua beag daoine ina measc a eascróidh gach fuinneamh le hiad a iompar chun tosaigh i réimsí bitheolaíochta, ríomhaireachta, fuinnimh, nó cibéard a bhéarfas rath. Beidh siad in ann aghaidh a thabhairt ar a gcomharsana agus labhairt leo ina dteangacha féin roimh i bhfad. Má thuigeann siad faoi dheireadh a thábhachtaí is atá teanga álainn a dtíre gona iompar sách aisteach uasal féin, tuigfidh siad gur cheart meas a bheith acu ar theangacha eile sin a mná agus a bhfear céile agus cothóidh siad ina ngasúir iad. Tuair an t-ádh agus tiocfaidh sé! LUIBHÉID, Tomás (1904–1980) | ainm.ie
LUIBHÉID, Tomás (1904–1980)
dáta breithe 13 Meitheamh 1904
dáta báis 13 Aibreán 1980
áit bhreithe Leataoibh Mór, Co. Chiarraí
scoil Coláiste Avondhu, Mala, Co. Chorcaí
ardoideachas Coláiste Oiliúna De La Salle, An Baile Nua, Co. Phort Láirge
léiritheoir drámaí
drámadóir
John Lovett [tuismitheoir]
Johanna Daly [tuismitheoir]
Ó DÁLAIGH, Seán (1861–1940)
Ó RUAIRC, Aodh (1920–1980)
Tá sé le háireamh i measc na ndaoine ba mhó a shaothraigh ar son clár raidió i nGaeilge agus ar son drámaíocht na Gaeilge sna 1930idí agus sna 1940idí. I Leataoibh Mór in aice le baile beag na Muirí i bparóiste an Fheirtéaraigh a rugadh é ar 13 Meitheamh 1904. Feirmeoir ba ea a athair John Lovett agus ba í Johanna Daly a mháthair. Bhí deartháir amháin aige agus beirt deirfiúr ar chúpla iad. Ba í an Ghaeilge teanga an teaghlaigh. Bhí léamh na Gaeilge ag John Lovett. Bronnadh cóip de Leabhar na laoithe mar dhuais scoile air uair agus bhí a lán de na dánta sin de ghlanmheabhair aige, chomh maith le dánta Sheáin Uí Dhuinnshléibhe agus déantús fhilí móra Chiarraí. Ag seanmháthair Thomáis bhí eolas ar shaothar Sheáin Chláraigh Mhic Dhomhnaill. B'fhéidir a rá gurbh as saol an bhéaloidis a fáisceadh Tomás. B'annamh oíche nach dtéadh sé lena sheanathair le héisteacht le scéalaithe.
Bhí sé ar scoil sa Bhuailtín agus ansin sa scoil nua i Leataoibh Mór agus bhuaigh sé ceann de scoláireachtaí Dháil Éireann i 1920. Tar éis bheith i gColáiste Avondhu i Mala, sórt coláiste ullmhúcháin, cháiligh sé mar bhunmhúinteoir i gColáiste Oiliúna de la Salle i bPort Láirge.
Fuair sé post i nGaillimh agus is ann a casadh air a bhean Nuala Ní Mhóráin. Bhí baint ag an mbeirt acu leis an Taibhdhearc. Fuair Tomás post ansin i Scoil Cholm Cille, bunscoil lán-Ghaelach Shráid Mhaoilbhríde i mBaile Átha Cliath. Bheadh sé ina phríomhoide ann ar ball. Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge 1928 agus é ina chomhalta de Roinn C den choiste, an roinn a bhain le cúrsaí na Gaeltachta. Bhí sé ar ardchomhairle an Fháinne thar ceann Bhaile Átha Cliath an bhliain dár gcionn.
Ó 1932 i leith bhí baint aige le cláir Ghaeilge Radio Éireann, é ag scríobh agus ag léiriú drámaí agus ag cur scripteanna ar fáil do chláir cháiliúla mar 'Mála an Éithigh', 'Inis scéal dom'.... Mar aisteoir, scríbhneoir agus léiritheoir bhí dlúthbhaint aige leis an gComhar Drámaíochta. Bhí sé i láthair ag an gcruinniú 9 Feabhra 1934 nuair a bunaíodh An Cumann Scoildrámaíochta agus bhí ina rúnaí ag an gCumann an chéad bhliain sin. Bhí sé ina chisteoir ó 1939 go 1948, ina chathaoirleach ó 1957 go 1961 agus ina uachtarán ó 1962 go 1975. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí na dTeaghlach Gaelacha freisin.
Chóirigh sé Pinocchio le haghaidh a fhoilsithe agus foilsíodh cnuasach gearrscéalta a scríobh sé, Cois Cnuic is Cuain (1946) chomh maith le trí dhráma a scríobh sé don aos óg. D'aistrigh sé le haghaidh a léirithe péire dráma le W.B. Yeats: The Hour Glass agus Cathleen Ni Houlihan. Dúirt sé faoin léiriú a tugadh don dara ceann in Amharclann na Mainistreach: 'an léiriú ba mheasa dá bhfaca mé riamh ar dhráma i nGaeilge nó i mBéarla in amharchlann ghairmiúil. Bhí sé lánsoiléir gur bheag tuiscint a bhí ag formhór na n-aisteoirí ar na línte a bhí á n-aithris acu' (Ag tagairt don scéal).
Theip ar a shláinte tuairim na bliana 1969 agus ní raibh sé in ann scríobh. Is le clóscríobhán a d'éirigh leis cuimhní ar a óige i gCorca Dhuibhne a bhreacadh – Ag tagairt don scéal, 1973. Sa réamhrá deir Liam Ó Briain: 'Tréithe an leabhair seo an tsimplíocht, an fhírinneacht, an easpa bladhmainn, an nadúrthacht. Tá an-chlisteacht faoi cheilt san insint chomh maith'. Scríobh a mhac Colm leabhar taitneamhach i dtaobh a sheanmhuintire i gCiarraí, All the green gold, 1970. D'éag Tomás 13 Aibréan 1980. An leas-uachtarán nua as Mullach Dubh sna Rosa ar son moltaí oideachais Gaeltachta agus maoiniú breise do COGG
Dé hAoine, Aibreán 1 2016 ag 5:17 pm
Tá John Ó Baoill, as Mullach Dubh sna Rosa ó dhúchas, tofa ina leas-uachtarán ar Chumann Múinteoirí Éireann. Tá Ó Baoill ina phríomhoide ar Scoil Náisiúnta Cholm Cille i gCnoc Liamhna i mBaile Átha Cliath le cúig bliana anuas.
Dúirt an leas-uachtarán nua le Tuairisc.ie inné go mbeidh sé ag iarraidh a chinntiú go dtabharfar maoiniú breise don Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta.
"Glacaim leis na moltaí oideachais a tháinig amach anuraidh, ní hamháin don Ghaeltacht ach sa Ghalltacht fosta. Tá siollabas nua ann ach ní thig feabhas a chur ar chaighdeán na Gaeilge mura mbíonn na háiseanna ar fáil. Ba mhaith liom dá mbeadh níos mó airgid ag COGG. Tháinig ciorruithe móra le cúig bliana anuas ach tá COGG fós ann buíochas le Dia," a dúirt sé.
Ar na rudaí eile ar mhaith le hÓ Baoill a bhaint amach le linn a thréimhse mar leas-uachtarán ar an INTO tá "cothrom na féinne don bhunscolaíocht agus do mhúinteoirí óga atá ar phá íseal".
"Caitear €0.92 in aghaidh an dalta le bunscoil a reáchtáil. Caitear €1.73 in aghaidh an dalta le meánscoil a reáchtáil. Níl cothrom na féinne ansin. Tá mé ag iarraidh go ndéanfaí níos mó infheistíochta sa chóras atá ann agus go dtabharfaí cothrom na féinne do na múinteoirí óga atá ag tosú anois agus iad ar phá atá níos ísle ná múinteoirí eile," a dúirt sé.
Rugadh agus tógadh John Ó Baoill i Mullach Dubh, na Rosa. D'fhreastail sé ar an mbunscoil ansin ar feadh tamaill sular bhog sé go Scoil Naomh Dúigh in Anagaire. Fuair sé a chuid meánscolaíocht ag Pobalscoil Chloich Cheannfhaola. Bronnadh céim ar i gColáiste Pádraig i mBaile Átha Cliath agus chaith sé 15 bliain ina dhiaidh sin ag múineadh i Scoil Mhuire i mBaile Baodáin i mBaile Átha Cliath.
Is ball é de Bhanna Drumaí agus Píob Mhullach Dubh, agus caitheann sé go leor ama ag plé le cúrsaí CLG. Bhí sé ina chathaoirleach ar Chumann na mBunscol Átha Cliath tuairim is cúig bliana déag ó shin agus bhíodh sé ina chathaoirleach ar Na Fánaithe CLG i mBaile Baodáin ar feadh deich mbliana. Eanáir 15, 2014 Le linn Seachtain na Gaeilge 2013 beidh ceiliúradh mór á dhéanamh ar ár dteanga dúchais, ár n-oidhreacht agus ár gcultúr fur na tíre agus thar lear ón 1 – 17 Márta 2014. Ní dóigh liom go bhfuil rud ar bith eile le hinsint daoibh faoi láthair, agus is léir go mbeidh mé ar ais go luath! Rud suimiúl a bhí ann, ná nuair a bhí sé seo á scríobh agam san oifig, fuair mé glaoch ó dhuine sa Ghaeltacht i mBarna a raibh ag iarraidh comhlacht tacsaí - dfhreagair mé i nGaeilge agus bhí iontas agus áthas maraon air, agus dúirt sé go raibh sé deas Gaeilge a chloisteáil ar an taobh eile den guthán! Fógra eile go bhfuil an teanga álainn sagainne beo fuinneamhúil! Le grá, Scott Beidh Grúpa Scríbhneoireachta Cruthaitheacha ag tosú i dTuras Siar, An Cartúr, bí i dteagmháil leo le haghaidh tuilleadh eolais. SCRÍBHNEOIRÍ ÓGA | WEEKEND WORKSHOP FOR YOUNG WRITERS: Tá an leabhar seo bunaithe ar an dán fada sin Caoine Airt Uí Laoghaire. Is fiú go mór an leabhar seo a léamh chun blaiseadh na filíochta a fháil. Níl sárú Eibhlín Dhubh Ní honaill mar fhile le fáil. Tá sé le tabhairt faoi ndeara freisin, an grá a bhí aici do Art Ó Laoghaire. With the possibility that the status of the language will be lowered at Leaving Cert level in the wake of the 2011 general election, Conradh na Gaeilge and Guth na Gaeltachta invited interested parties to an emergency meeting in the Menlo Hotel, Headford Road, Galway, this weekend. Islwyn Ffowc Elis

Ba cheann de na scríbhneoirí Breatnaise ba mhó a raibh tóir air sa Bhreatain Bheag é Islwyn Ffowc Elis (17 Samhain 1924 - 22 Eanáir 2004).
Rugadh Islwyn Ffoulkes Ellis i Wrecsam agus tógadh i Glyn Ceiriog é. Cuireadh oideachas ar Elis i gcoláistí Bangor agus Aberystwyth Ollscoil na Breataine Bige. Diúltóir coinsiasach ab ea é rith an Dara Cogadh Domhanda agus thosaigh sé ag scríobh filíochta agus próis, agus bhuaigh sé bonn an phróis ag Eisteddfod Náisiúnta 1951.. Rinneadh ministir Preispitéireach de i 1950, agus bhí a chéad tréadacht ag Séipéal Moreia i Llanfair Caereinion. D’aistrigh sé Soiscéal Mhatha go Breatnais mar "Efengyl Mathew - trosiad i gymraeg diweddar", a foilsíodh "i gCernarfon" i 1961.
Rinne sé a chéad léiriú mar úrscéalaí i 1953 le "Cinn y Cryman" (aistrithe go Béarla mar "Shadow of the Sickle"), a roghnófaí, i 1999, mar an leabhar Breatnaise is suntasaí sa 20ú haois.
Mar úrscéalaí léirigh Elis go raibh fonn mór air triail a bhaint as foirmeacha éagsúla, cinn a raibh tóir orthu ina measc. Ina dhiaidh Ceacht y Cryman rinne sé staidéar ar mheathlú intleachtúil, "Ffenestri tua'r Gwyll" (Windows to the Dusk 1955)."Yn ôl i Leifior" (1956; aistrithe go Béarla mar "Return to Lleifior" ) ag leanúint "Cysgod y Cryman" "agus iad" araon suite ag an suíomh samhailteach feirmeoireachta Lleifior. Sa bhliain 1957, d’fhoilsigh páirtí náisiúnach na Breataine Bige Plaid Cymru a scéal (Seachtain sa Bhreatain Bheag amach anseo), a chuir an Bhreatain Bheag neamhspleách, útóipeach i láthair agus "Iarthar Shasana" dystópach i leaganacha malartacha de 2033 ag cur an Bhreatain Bheag neamhspleách, útóipeach agus “Iarthar Shasana” dystópach i leaganacha malartacha den bhliain 2033. Lean aoir choilíneach "Tabyrddau'r Babongo" 1961 an leabhar "Blas y Cynfyd" 1958. Mar sin ba é an chéad daoine a bhain úsáid as seánraí nach raibh cur amach acu ar léitheoirí a labhraíonn Breatnais, ag cur prós an-inléite ar fáil dóibh a bhíonn suite go minic i suíomhanna comhaimseartha, agus rinne sé go leor chun seasamh an úrscéil a bhunú mar sheánra mór i litríocht na Breataine Bige. Ar feadh tréimhsí rinne sé iarracht maireachtáil as a chuid scríbhneoireachta, rud is ar éigean a rinneadh roimhe seo sa Bhreatnais nua-aimseartha. Tugann Breandán Ó Conchúir a bhfuil ar fáil d’eolas faoi in Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850, 1982 agus deir sé gur bhailigh Peadar Ó hAnnracháin[B1] (Irisleabhar na Gaedhilge,18, 1908) agus James Buckley (Ls Séamus agus Danny ó fhóchumann Ghaoth Dobhair atá cáilithe mar mhúinteoirí i mbun cainte faoin chinneadh atá déanta acu an tír a fhágáil le post a fháil. Fionnbar ó fhoireann bainistíochta Ghaoth Dobhair ag caint ar na himpleachtaí tromchúiseacha a bhéas ag imeacht na beirte seo ar an fhoireann. 6ú Feabhra 2016
Teilifís#laoch
Ar Bhealach Sheosaimh Mhic Grianna
Clár úr ar aistear mór an scríbhneora i gCymru
Tá clú agus cáil ar an úrscéalaí Conallach, Seosamh Mac Grianna, as litríocht úrnua a chruthú don Ghaeilge san 20ú haois.
9 Aibreán 1934 chuir an fear seo as Rann na Feirste chun bóthair ar shiúlóid 300 míle tríd an Bhreatain Bheag agus é ag súil le tinte na cruthaíochta a athfhadú i gceann de na Náisiúin Cheilteacha eile.
Duine neamhghnách a bhí ann, duine an-spéisiúil.
Rinne sé roinnt gealltanas don turas – gan chodladh faoi dhíon, gan a bheith ag taisteal i gcarr nó i dtraein agus gan troid a sheachaint.
Ach an raibh sé ábalta na gealltanais seo a chomhlíonadh?
Cén tionchar a bhí ag an aistear seo ar a chuid scríbhneoireachta?
Sa tsraith trí chlár nua 'Ar Mo Bhealach Féin' – a thosóidh Dé Luain 8 Feabhra ar 10in – leanann Seán Mac Labhraí lorg a laoich liteartha tríd an Bhreatain Bheag, agus leabhar Sheosaimh Mhic Grianna 'Mo Bhealach Féin' mar threoir aige.
80 bliain i ndiaidh eachtra Mhic Grianna, téann Seán ar an bhealach chéanna, trí na gleannta, na sráidbhailte agus thírdhreach maorga Cymru, le teacht ar léargas pearsanta ar charachtar casta Sheosaimh Mhic Grianna.
Tugann sé cuairt ar fhéile mhór na mBreatnach, an Eisteddfod (barr), díreach mar a thug Seosamh féin, agus ar theach tábhairne an Blue Bell Inn (thíos), áit ar ith Mac Grianna bricfeasta le linn a aistir.
Agus beidh sé ag iarraidh freagra a fháil ar an cheist, cad chuige ar thug duine de na húrscéalaithe is mó sa Ghaeilge air féin an turas maslach, tuirsiúil seo a dhéanamh, agus cad é a ghnóthaigh sé as? Liosta RTÉ 2FM Rising 2022 Fógartha – About RTÉ
Liosta RTÉ 2FM Rising 2022 Fógartha
Monday, 24 Jan 2022 15:04
CUIREANN 2FM RISING CEOLTÓIRÍ AGUS AMHRÁNAITHE ATÁ AG TEACHT CHUN CINN I SAOL AN CHEOIL ÉIREANNAIGH OS COMHAIR AN LUCHT ÉISTEACHTA
D'fhógair RTÉ 2FM a liosta mór le rá do 2FM Rising na bliana 2022 inniu. Is éard atá ar an liosta seo, arna roghnú ag painéal saineolaithe, ná na deich gceoltóir agus amhránaí is mó a mheastar a mbeidh an rath orthu agus a mbeidh an-tóir ag an lucht éisteachta ar an gcineál ceoil atá acu.
Is iad an deichniúr atá i gceist: Lucy Blue, Sophie Doyle Ryder, Aby Coulibaly, Bklava, Efe, New Dad, Sprints, Cian DuCrot, Sello, Smoothboi Ezra.
Bhí na daoine seo a leanas san áireamh in alumnas 2FM Rising le blianta beaga anuas: Fontaines DC, Denise Chaila, Dermot Kennedy, Jafairs, Lyra, Pillow Queens, Wild Youth, JC Stewart, The Murder Capital, For Those I Love, Monjola agus Gemma Dunleavy.
Ar The Tracy Clifford Show ar 2FM a rinneadh an fógra agus beidh Seachtain Rising ar siúl idir an 31 Eanáir agus an 4 Feabhra. Le linn Sheachtain Rising, a mbeidh 2FM ag tabhairt tacaíochta di le linn na bliana, déanfar na deichniúr ceoltóirí agus amhránaithe a chur chun cinn go mór ar fud an stáisiúin. Déanfar ceol nua agus agallaimh eisiacha leis na ceoltóirí agus amhránaithe seo atá ag teacht chun cinn a chraoladh freisin.
Is éard a dúirt Adam Fogarty, Stiúrthóir Ceoil 2FM: "Tá an-áthas orainn an deichniúr ceoltóir agus amhránaí nua do 2FM Rising a fhógairt don bhliain 2022. Chaith mé féin agus an fhoireann cheoil roinnt míonna ag obair ar an liosta seo – rud a léiríonn chomh láidir is atá ceol na hÉireann i láthair na huaire."
Dúirt Adam freisin: "Is príomhthionscnamh dúinn uile 2FM Rising agus táimid thar a bheith díocasach agus diongbháilte tacú le ceol agus ceoltóirí na hÉireann. Creidimid gur iontach an sampla é liosta Rising na bliana 2022 ar chomh láidir agus éagsúil is atá saol an cheoil Éireannaigh faoi láthair. Táimid ag súil lenár dtacaíocht a thabhairt do cheoltóirí agus amhránaithe Rising agus do neart ceoltóirí agus amhránaithe breátha Éireannacha eile ar fud ár n-ardán sa bhliain 2022."
Tionólfar 2FM Rising i gcomhar le IMRO agus gheobhaidh gach duine de dheichniúr ceoltóirí agus amhránaithe na bliana seo sparánacht €1,000 an duine (€10,000 san iomlán) ó IMRO.
Dúirt Keith Johnson, Stiúrthóir Margaíochta & Ballraíochta IMRO: Tá ríméad ar IMRO leanúint lena chaidreamh le RTÉ 2FM Rising. Is am thar a bheith dúshlánach i gcónaí é do phobal an cheoil agus don phobal ealaíne trí chéile agus cuirfidh tionscnamh RTÉ 2FM Rising ardán nach féidir luach a chur air chomh maith le hardán tacaíochta ar fáil do gach duine de na ceoltóirí agus amhránaithe a bheidh páirteach ar feadh na bliana 2022.
Is tionscnamh forbartha ceoltóirí agus amhránaithe é 2FM Rising, i gcomhar le IMRO, faoina gcuirtear am ar an aer, deiseanna bolscaireachta agus ábhair ar fáil do na rannpháirtithe a roghnaítear. Thug cúig ollscoil D.Litt. oinigh dó. D’éag sé ar 4 Bealtaine 1989. Dheonaigh sé ina uacht go gcuirfí a chorp chun leasa eolaíocht an leighis. Cuireann Fergus Kelly síos ar ghné dá phearsantacht: ‘To attend a seminar under his direction was both an inspiring and an intimidating experience: grammatical errors or inadequate preparation of the text elicited reactions ranging from chilly to quite ferocious. This belligerent streak in his make-up also lent a sharp cutting edge to some of his writings. Indeed, it must be admitted that he often went too far in his denunciations of other scholars and their ideas.’ Ach tagraíonn Kelly agus cairde eile an Bhínsigh dá bharrúlacht a labhraíodh sé, dá fhéile a chaitheadh sé leo ina chlub (United Service), agus dá chumas ar aithris a dhéanamh ar nósúlachtaí daoine eile. Bhí dúil ar leith aige sna capaill agus dhéanadh marcaíocht ar chapall folúil gach maidin i bPáirc an Fhionnuisce (i gCaisleán Cnucha a bhí cónaí air) agus théadh ag fiach leis an Ward Union. Níor phós sé. Ar leibhéal amháin, d’éirigh leis an pholasaí líon measartha ard cainteoirí Gaeilge a chur ar fáil, ach ar leibhéal eile, theip glan air meath na nGaeltachtaí traidisiúnta a stopadh. Máthair Gaelachais: 2012
Bhuel, a chairde, is sibhse mo phobal Gaeilge amháin, fiú lag mar atá sé.
D'airigh mé uaim sibh!
Tá muid ag baint sult as an scolaíocht bhaile, agus tá mé lan sasta leis an cinneadh.
Bhí sé ceart dúinn, mar a déirfeá.
Tá sé deacair, cinnte, ó am go h-am, ach is breá liom ag foghlaim in éineacht léi, ag cabhrú léi, an baint atá agam lena cuid staidéar.
Ach níl muid ag caitheamh ár laethanta sa Ghaeilge mar a cheap mé ar dtús.
Tá mé fós ag múineadh na habhar acadúil as Béarla (uimhríocht, stair, litriú, Béarla, tíreolaíocht, ceol, sláinte, ealaín, srl), agus níl mé ag fáil mórán seans don Ghaeilge.
Bhuel, nuair a stop mé agus thosaigh ag smaoineamh in ionad ag gearán faoi, réadaigh mé gur féidir liom á úsáid le gleacaíochta (cé go bhfuil mé ag comhaireamh aríst 's aríst eile!), damhsa, 's má tá mé dílis leis i ngach idirghníomhaíocht eile, tá seans feabhsú ann - ach braitheann sé ormsa go háirithe.
Rinne muid tríd séasúr tirim i dtaca leis an Ghaeilge, nuair a bhí mé ag fás eolach ar an saol, sceideal, 's freagracht nua atá againn anois. Ach le smacht, tá deis foirfe fós ann. Bearbóir Sevilla (ceoldráma de chuid Rossini, 1816)

Ceoldráma de chuid Gioachino Rossini is ea Bearbóir Sevilla, a cuireadh ar stáitse den chéad uair sa bhliain 1816. Scéal grá casta atá sa cheoldráma ghrinn seo. Tá an bearbóir, ag cabhrú lena sheanmháistir, an Cunta Almaviva, bean álainn a mhealladh. Is gnách a rá sna tuairiscí ar Scoil Samhraidh Acla gurbh ise bunaitheoir na Scoile. In An Claidheamh Soluis, mar shampla, ar 8 Márta 1913 deirtear: ‘Cuireadh scoil shamhraidh ar bun ann bliain go leith ó shin. Baintreach uasal Uadail is mó a chuidigh leis an scoil shamhraidh, is dóigh linn’. ‘Eimhear Uadail ... founder of Scoil Acla’ an tagairt a dhéantar di i dtuairisc ar 24 Bealtaine 1913 i dtaobh ghalar an tífis bheith forleata i Leitir Móir. Foilsíodh Emily M. Weddall bunaitheoir scoil Acla (1995) le hÍosold Ní Dheirg. CÁIPÉISÍ 1986: Seo roinnt nithe a d’fhoghlaim muid faoi chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta ó cháipéisí an stáit… Breandán Delap Dé Domhnaigh, Eanáir 1 2017 ag 1:19 pm De réir alt 20 den Acht Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil), 2012, arna leasú le halt 5 den Acht Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil), 2013, is féidir le hÚdarás Áitiúil, mar fheidhm fhorchoimeádta, cinneadh a dhéanamh le bunráta na Cánach Maoine Áitiúla a athrú +/-15% laistigh dá limistéar feidhme. Is féidir le hÚdaráis Áitiúla an chumhacht seo a fheidhmiú ó 2015 ar aghaidh agus tháinig an t-alt bainteach den acht i bhfeidhm ar an 1 Iúil 2014.
Ní mór d'Údarás Áitiúil aon chinneadh le bunráta na Cánach Maoine Áitiúla a athrú a dhéanamh roimh an 30 Meán Fómhair gach bliain chun go dtiocfaidh an t-athrú sin i bhfeidhm ar an 1 Samhain (an dáta dliteanais), tráth a shocrófar dliteanas na gcáiníocóirí i leith CMÁ sa limistéar údaráis áitiúil sin don bhliain dár gcionn.
Mar chuid den phróiseas seo, is cóir don Údarás Áitiúil tuairimí an phobail a lorg. Dá bhrí sin, tá Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ag iarraidh ar dhaoine leasmhara ar baill den phobal iad páirt a ghlacadh sa phróiseas comhairliúcháin seo. Beidh an próiseas comhairliúcháin phoiblí ar siúl ó Dé Máirt, an 2 Iúil 2015 go dtí 4.30i.n., Dé Céadaoin, an 5 Lúnasa 2015.
Is féidir le páirtithe leasmhara páirt a ghlacadh sa phróiseas ar na bealaí seo a leanas:
Suirbhé ar líne a chomhlánú ag https://consultation.dublincity.ie/finance/lpt-ir-2015
Leagan PDF den suirbhé a chur isteach tríd an ríomhphost chuig LPTconsultation@dublincity.ie
Cóip chrua den suirbhé a chur isteach chuig:
Comhairliúchán ar an gCáin Mhaoine Áitiúil,
f.ch. An Rannóg Airgeadais,
Bloc 1, Urlár 8,
Cé an Adhmaid,
Cuirfear cóipeanna crua den suirbhé seo ar fáil i Leabharlanna Poiblí Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath agus san Ionad Seirbhísí do Chustaiméirí, Oifigí na Cathrach, Cé an Adhmaid, Baile Átha Cliath 8 agus in Oifigí Ceantair áitiúla. Cuirfear leagan PDF den suirbhé ar líne ar fáil freisin lena íoslódáil ar https://consultation.dublincity.ie/finance/lpt-ir-2015 nó cuirfear cóip chugat ach ríomhphost a sheoladh chuig lptconsultation@dublincity.ie
Ní mór do bhaill an Údaráis Áitiúil cíoradh a dhéanamh ar an aiseolas a fhaightear tríd an bpróiseas comhairliúcháin phoiblí mar chuid den phróiseas déanta cinnidh agus ní mór tuairisc a chur le chéile faoi stiúir an Phríomhfheidhmeannaigh, le hachoimre ar na haighneachtaí i scríbhinn a fuarthas a thabhairt dóibh, chun na críche seo.
Ní mór do Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath a chinneadh a chur in iúl do: Tá Siopa Leabhar rathúil ag feidhmiú i gCeannáras an Chonartha sa bhreis air sin agus foilsíonn Clódhanna Teoranta, comhlacht foilsitheoireachta an Chonartha, réimse leabhair Ghaeilge agus an iris mhíosúil Feasta. Is féidir an Ghaeilge a mhúineadh i slí atá tarraingteach agus taitneamhach do dhaltaí agus caighdeán ard a bhaint amach ag an am céanna. Id say get as good at your oral work as you can too, its 40% for you so thats considerable. Id also say the advice to keep reading Irish is good advice, youll eventually start mimicking it. Best of luck! Níl 'an Ghaeilge shothuigthe' san áireamh i mbille ar mhaithe le 'plain language' i bhfoirmeacha oifigiúla – Tuairisc.ie
Faoi bhille an tSeanadóra Aodhán Ó Ríordáin bheadh ar ranna rialtais agus comhlachtaí poiblí plean cinnte a bheith acu maidir le teanga shothuigthe shimplí a úsáid ina gcuid cáipéisí
Níl 'an Ghaeilge shothuigthe' san áireamh i mbille nuafhoilsithe a bhfuil faoi a chinntiú go mbíonn an 'teanga' a bhíonn in úsáid i bhfoirmeacha stáit simplí sothuigthe.
Dheimhnigh urlabhraí oideachais, Gaeilge agus Gaeltachta Pháirtí an Lucht Oibre an Seanadóir Aodhán Ó Ríordáin do Tuairisc.ie tráthnóna inné nach raibh foirmeacha Gaeilge san áireamh ina Bhille don Earnáil Phoiblí (Teanga Shothuigthe) 2019.
Dúirt Ó Ríordáin, áfach, go "mbreathnódh sé arís" ar cheist na Gaeilge sothuigthe agus níor chuir sé leasú ar an mBille as an áireamh.
Cé gur ghéill sé go mbíonn fadhb mhór ann le Gaeilge "dhothuigthe" ar fhoirmeacha stáit, theastaigh uaidh, a dúirt sé tús áite a thabhairt don Bhéarla toisc an fhadhb litearthachta atá ag an mórphobal sa tír seo.
Faoi bhille Uí Ríordáin, bheadh ar ranna rialtais agus comhlachtaí poiblí plean cinnte a bheith acu maidir le teanga shothuigthe shimplí a úsáid ina gcuid cáipéisí.
"Ní mór dúinn a chinntiú go mbíonn tuiscint ag cách ar cháipéisí poiblí. Is minic gurb iad na daoine is mó a bhfuil dúshláin litearthachta le sárú acu is mó a bhíonn ag brath ar sheirbhísí poiblí.
"Níl gá ar bith le teanga chasta a úsáid mar bhac eile ar na daoine seo agus iad ag plé le foirmeacha oifigiúla nó cáipéisí nó foilseacháin eile rialtais. Agus 17.9% de dhaoine fásta neamhliteartha go feidhmiúil, tá sé soiléir go gcaithfimid iarracht níos mó a dhéanamh chun go mbeadh rochtain ag gach duine ar na seirbhísí poiblí ar fad."
Fág freagra ar 'Níl 'an Ghaeilge shothuigthe' san áireamh i mbille ar mhaithe le 'plain language' i bhfoirmeacha oifigiúla'
Victor Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 8:54 am
Cén fáth nach ndeir sé go hoscailte "C'mon, nobody really cares about Irish" . No really, céard a chuireann stop ar dhaoine é sin a rá go hoscailte nuair a thuigeann gach duine go bhfuil sé amhlaidh? An bhfuil náire fós acu é sin a rá? Nár chaill siad fós an náire sin?
Caoimhín Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 10:13 am
Tá an Ghaeilge san áireamh sa bhille cheana féin. Seo a deireann sé sa bhille: '1. (1) In this Act—
"document" means written or printed material (other than a statutory instrument) in
any form including in electronic form, in either the English or the Irish language or in
both, published by a public body that provides information about an enactment,
programme or scheme administered by the body'
Victor Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 2:31 pm
A Chaoimhín, ní hí an Ghaeilge i gcoitinne nach bhfuil san áireamh, ach Gaeilge shoiléir, mar is faoi theanga shoiléir atá bille an Ríordánaigh.
Caoimhín Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 3:32 pm
Tá sé íorónach go bhfuil orm bille faoi theanga soiléir a shoiléiriú – Ainm an bille ná Bille um an Earnáil Phoiblí (Teanga Shoiléir), 2019. Tá na dhá teanga san áireamh sa bhille seo, ie go mbeidh Béarla soiléir nó Gaeilge shoiléir sna cháipéisí.
Victor Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 5:06 pm
Go raibh maith agat, a Chaoimhín as an soiléiriú soiléir, tá an ceart agat, bhreathnaigh mé ar an mbille féin. Ach cén fáth atá sé scríofa san alt, mar sin, nach bhfuil an Ghaeilge san áiremh sa mbille céanna? Tá Béarla agus Gaeilge ar chomhchéim ansin.
Tomás de Buitléir Déardaoin, Eanáir 31 2019 ag 9:48 pm
Ní thuigim. Má tá foirmeacha Gaeilge san áireamh, cén fáth a dheimhneodh an Seanadóir Ó Ríordáin a mhalairt? Catherine Curtin (Unregistered Guest)
Posted on Monday, October 01, 2007 - 12:56 pm:
Ar chuala sibh riamh faoin "Comhrá Gaeilge," atá á eagrú ag Comhaltas Ceoltóirí Éireann?
Is eol do chách gur eagraíocht den scoth don cheol traidisiúnta í Comhaltas Ceoltóirí Éireann. Ach níl a fhios ag a lán daoine go bhfuil sí mar aidhm acu: "An teanga Ghaeilge a chothú agus a chaomhnú gan teip" freisin.
Cúpla bliain ó shin, fuaireas amach go bhfuil comórtas Gaeilge iontach á eagrú ag CCÉ mar chuid de na Fleadhanna Cheoil- an Comhrá Gaeilge. Is mór an trua nach bhfuil níos mó airde ar an gcomórtas, im'thuairimse,mar is comórtas fíor-thaitneamhach é.
Tá cúig aois-ghrúpa sa chomórtas- fé 9, fé 11,fé 13, fé 15 agus fé 18. (Ar mhí ámharaí an tsaoil, ní comórtas do dhaoine fásta atá i gceist)! Agus, ar ndóigh, tá an caighdeán sa chomórtas bunaithe ar an aois-ghrúpa atá i gceist.
Caitheann na hiomaitheoirí caint futhú féin, agus tá 55 marc ar fáil bunaithe ar an líofacht, an fóclóir agus an cruinneas a léirítear sa chomhrá sin.
Ina dhiaidh sin, cuireann na moltóirí ceisteanna orthu mar gheall ar na heagraíochtaí Gaelacha difriúla atá ar an bhfód. Cuireann siad ceisteanna ar pháistí faoi 9 mar gheall ar Chomhaltas. Bítear ag tnúth le heolas faoi Chomhaltas agus faoin gCumann Lúthchleas Gael ag iomaitheoirí faoi 11 agus faoi 13. Ansin, bíonn dúshlán mór ag na hiomaitheoirí faoi 15 agus 18, toisc go mbítear ag súil go mbeidh eolas acu ar Comhaltas, an Cumann Lúthchleas Gael, Conradh na Gaeilge, RnaG, TG4 agus Údarás na Gaeltachta. (25 marc ar fáil don roinnt sin.)
Agus, sa deireadh, caitheann na hiomaitheoirí dán a ra nó scéal a insint do na moltóirí (le 20 marc ar fáil).
Is comórtas fíor-thaitneamhach atá i gceist- molaim go hard é. Ghlac mé páirt dhá bhliain ó shin (táimse ró-shean anois!) agus nílimse in ann cur síos cothrom a dhéanamh ar an méid taitnimh a bhain mé as. Is comórtas iontach é chun féin-mhuinín a thabhairt duit féin, agus braitheann tú i bhfad níos compórdach ag caint Gaeilge ina dhiaidh freisin.
An rud is fearr áfach (bhuel, im'thuairimse ar aon nós!)á go bhfaighidh na cáilitheoirí ag an bhFleadh Cúige) scoláireacht chuig an Scoil Éigse i rith na seachtaine roimh Fleadh Cheoil na hÉireann. Chuaigh mé ann- bhuail mé le cairde nua agus bhíos ag foghlaim Gaeilge ag an am céanna. Bhí sé go hiontach.
Bhuel, sin an méid atá le rá agam, agus tá súil agam go mbeidh níos mó daoine ag glacadh páirt sa agus ag baint taitnimh as an gcomórtas sa todhchaí.
Posted on Monday, October 01, 2007 - 01:42 pm:
Maith thú. Má scríobhann duine alt suntasach faoi do Lá Nua nó fiú Beo, beidh a fhios ag níos mó daoine go bhfuil an comórtas seo ar siúl. Agus cén fáth nach mbeadh tusa á scríobh? Bean Mhic Mathúna then presented Íte with two pieces of Newbridge jewellery, a copy of the collected work of the Irish language scholarly journal published by NUI and edited by Dubhghlas de hÍde, Lia Fáil, and a first edition of Mo thuras go Meiriceá also by de hÍde, on behalf of Coiste na Gaeilge and Oifig na Gaeilge. Chomh maith le fáilte a fhearadh roimh dhrámaí ó cheantair éagsúla léireoidh an complacht drámaíochta áitiúil Aisteoirí an Lóchrainn an dráma Maggie Mhór le John B. Keane ag an bhFéile Drámaíochta a reachtálfar in Amharclann G.B. Shaw ar an Satharn, 22ú Márta. Féile mhór na Gaeilge mar sin i gCeatharlach a mhairfidh ar feadh míosa, Mí an Mhárta agus Mí na Gaeilge. Tá an t-imeacht á eagrú i gcomhar le Comhairle Contae na Mí agus Coiste Mhúsaem Francis Ledwidge agus cuimsítear ann gné shuntasach cultúrtha le filíocht, ceol agus léamha. Micheál MacEnrí ag cur síos ar shaol na ndaoine mar a bhí i gCo. Mhaigh Eo. P Ó Conluain a thaifead sna 60 adaí. Lil Nic Dhonnchadha, Béal Feirste, ag caint ar Choláiste Móibhí, i mBaile Átha Cliath. P Ó Conluain a thaifead sna 60 adaí. Pádraig MacSeáin as Teileann ag caint fá fhilí sa cheantar san am a chuaigh thart. P Ó Conluain a thaifead sna 60 adaí. Seafóid a thug Fine Gael ar a n-achainí an t-am sin a scríobhann siad, ach bhí de thoradh ar phlean Fhine Gael ó shin nach raibh ach 1.5 faoin gcéad dfhoireann Roinn an Oideachais in ann seirbhís i nGaeilge a thabhairt sa lá atá inniu ann: Is ar éigean a chothaíonn an toradh seo muinín i moladh Fhine Gael go n-isleofaí stádas na Gaeilge sa chóras oideachais dara leibhéal. Bríd Ní Mhóráin: Bealach an Atlantaigh Fhiain. Conall Ó Móráin: Obair thaiscéalaíochta. Maidhc Ó hIarlaithe agus Máire Breathnach: Sraith ceolchoirmeacha an tSamhraidh. Gerry Motherway: Léirmheas ar an dráma Enter Juliet. Siobhán Ní Laocha: Cúrsaí snámh agus tarrthála Mhúscraí. Pádraig Ó Drisceoil: Tumadóir ar iarraidh. Creachadh, spoiling. A scaipeadh & a meathadh scattering and decaying. Sráid-bhailtí, villages. Leicne árda, high hill-sides. Dhá thuistiún an chloch, eightpence a stone. Maol ó chrannaibh, bare of trees. Crainn a chur, to plant trees. Ag iarraidh déarca, seeking alms. Cad is cionntach, what is to blame for this. Tabhairt suas, up-bringing, education. Ní baoghal dó-san crann chur, no fear of his planting trees. Ciaca an cnoc is aoirde, which is the highest mountain. Ghabh le fánaidh, went down. An bheag nó an mhór deólas, some little or much knowledge. Curadóireacht, agriculture. Is i nGaedhilg do béidir leó, in Irish they were able to make it known to their children. Stracadh as na préamhacha, torn out of the roots. An ithir, the soil. Geamhar, young grass. Scairt sa bhearnain, a bush in the gap. Stair, deir siad nach bhfuil athrá ann féin, ach uaireanta rímeanna é; agus ar an gceist maidir Teach na dTiarnaí é a athchóiriú lapsing isteach pentameter iambic. Tá Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, An Cheathrú Rua, ag reáchtáil dianchúrsaí Gaeilge seachtainiúla agus coicísiúla ón 1 – 12 Iúil 2013. Bhí cuairteoirí ag rang a trí 'is a ceathair i rith Seachtain na Gaeilge. Tháinig páistí ó Scoil Náisiúnta Cill na Martra chugainn. Bhí tráth na gceist againn agus chanamar amhráin dá cheile. Bhí picnic againn amuigh sa chlós i ndiaidh. Ba é an Giúistís Sir Samuel Croker, iarchigire san RIC, a athair agus bhí a mháthair, Mary Ann Noonan, ina giolla i dteach Croker. Tá sé eascaidh Nicky Byrne a mhagadh ach dá ndéanfadh níos mó politeoirí, daoine ar an dteilifís agus ar uile iarracht í a labhairt cé chomh chruinn agus atá siad bheadh an teanga níos mó chun chinn. Traidisiún insíonn dúinn gur rugadh Naomh Lucy de uasal,, tuismitheoirí saibhir Críostaí i Syracuse, an Iodáil. Lucy Bhí cúpla cuimhní cinn a hathar, do fuair sé bás nuair a bhí Lucy naín. Mar cailín óg, thóg Lucy ar vow rúnda léi virginity consecrate a Chríost. Dá bhrí sin bhí díomá ar a máthair go leor nuair a Lucy, mar teen, dhiúltaigh an pósadh le págánacha óg. Nuair a forbraíodh máthair Lucy ar hemorrhage, Lucy luí di cuairt a thabhairt ar an tuama Naomh Agatha guí ar leighis. Nuair a bhí a máthair healed, léirigh Lucy a vow de virginity agus diarr sé cead a bhronnadh uirthi fhortún ar na mbocht. Joyful ar a leigheas, daontaigh máthair Lucy, ach bhí incensed suitor págánacha Lucy. Leis an ghéarleanúint na Diocletian impire ag an chuid is airde, gcúisí an fear óg jilted Lucy, os comhair breithimh, de bheith ina Chríostaí. Nuair a dhiúltaigh Lucy a thabhairt suas a gcreideamh, dordaigh an breitheamh di chun drúthlann. Mar sin féin, bhí gardaí a rinne iarracht ar a tharraingt go dtí an teach an pheaca ann a budge di. Mar an gcéanna Theip ar iarracht a Lucy dhó chun báis mar sin bhí sí ag seoladh thrusting claíomh isteach ina scornach. Ba é an dáta mairtíreachta Lucy 13 Mí na Nollag 304. Bailte fearainn.
Gleann Chatha, An Gort Mór, Inbhear, Turlach, Ros Dubh, An Tamhnaigh Bhig, Snámh Bó, Cill Bhriocáin, An Aill Bhuí, An tOileán Mór, An Turlach Beag, Salalaoi, An Baile Thair, An Siléar, Inis Eilte, An Cladhnach, Cladach ó Dheas, Gairfean, Ros Cíde, Doire Iorrais
Spórt. Tá árais ag an gConradh i measc an phobail sna háiteanna seo a leanas: An tAonach, Baile Átha Cliath, Corcaigh, Dún Dealgan, agus Luimneach. Stiúrann Craobh na Gaillimhe An Bradán Feasa, ionad eolais do phobal na Gaeilge in Uimhir 45 Sráid Dominic. Tá club sóisialta darb ainm Club Árus na nGael san ionad i nGaillimh freisin agus is áit chruinnithe do phobal Gaeilge na cathrach é Club Chonradh na Gaeilge sa Cheannáras in Uimhir 6 Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath chomh maith. T�imid ag glacadh leis sin, ach n�l s� ceart a r� go bhfuil an Roinn fial, ar aon n�s n�l s� fial le h�dar�s na Gaeltachta. Thar aon chuid eile den St�tch�ras at� faoi Roinn na Gaeltachta, t� �dar�s na Gaeltachta, dar liomsa, ina sheoid agus ba ch�ir go mbeadh taca�ocht an-l�idir le f�il acu. T� tortha� bainte amach ag an �dar�s, mar at� r�ite ag an Aire St�it f�in. T� 1,000 post cruthaithe ag an �dar�s i 1990, sin comhlachta� a fhaigheann taca�ocht � �dar�s na Gaeltachta. Mh�adaigh s� seo an fhosta�ocht l�naimseartha ioml�n 5 faoin gc�ad go [100] dt� 5,587, agus seo an nao� bliain as a ch�ile gur tharla m�ad� ar fhosta�ocht sa Ghaeltacht. Mar sin, n� thuigim c�n chaoi a bhf�adfa� a r� gur indictment � ar �dar�s na Gaeltachta an chaoi a bhfuil siad ag caitheamh a gcuid airgid.T� glanmh�id c�nach 25 faoin gc�ad tugtha i gc�s fhiacha 1980 agus shroich l�on na bpost seasmhach 1,898, sin m�ad� 11 faoin gc�ad geall leis ar l�on ioml�n na bliana roimhe sin. Ar nd�igh, crutha�odh 1,000 post, cailleadh 746 ach, mar sin f�in, bh� m�ad� 5 faoin gc�ad san ioml�n. Ceada�odh 270 tionscnamh, idir mh�r agus bheag, i rith na bliana agus t� 1,146 phost ansin. Ceithre mhilli�n punt d�ag dairgead St�it at� ann. Chomh maith leis sin t� an earn�il phr�obh�ideach ag cur isteach �36 mhilli�n, agus, mar mhe�n, �11,000 le post a chur ar f�il. L�ir�onn s� sin go han-soil�ir do dhuine ar bith a bhfuil fonn air �isteacht, go bhfuil anobair go deo ar bun ag �dar�s na Gaeltachta, agus aon ch�namh a fuair siad nach airgead am� a bh� ann agus go bhfuil s� cruthaithe acu go bhfuil na poist curtha ar f�il acu. T� s� cruthaithe acu, n�os fearr n� an IDA n� aon ch�ras St�it eile, agus nuair a chuirtear san �ireamh c� chomh hiarg�lta is at� a limist�ar feidhmi�ch�in, na deacrachta� agus na coinn�ollacha oibre a bhaineann le saothair �dar�s na Gaeltachta maidir le jabanna a chur ar f�il, is geall le m�or�ilt � go bhfuil siad chomh h�ifeachtach sin. Naomh Cáilín | dúchas.ie
Bailiúchán na Scol, Imleabhar 0005, Leathanach 035
"Naomh Cáilín"
Naomh Cáilín
Sé Naomh Chailín pátrún an paróiste seo. Chuir sé séipeál ar bún i nOilean in aice le Ceann Léime, agus tá na sean fhoracha le feicéal fós. Bhí sé ar lorg áire le cur faoi ann agus o shocruigh sé ar áis deas i Mannan Mór acu chuala sé clog a bhearbrathar, agus bhí fhios aige nach raibh sé san áir a bhear sé i ndán clog a bearbragar a cloisint. Druid sé leis agus shocruigh sé i gCaorán Mór. Tá tobar Chailín san áit sin. Chuaigh sé go óileán agus rinne sé séipeál ann.
Bhí fear ann faoi agus bhí sé ina cláirineach ags chuaigh sé go tobar Chailín agus ní raibh sé i ndán dul thar an gclaibh agus dubhairt sé, "A Chailín, a Chailín, Mic Ard Rí Laighean, tá mé i mo cláirineach agus leag an cliabh." Nuair a bhí na focla sin ráite aige léim sé thar an gcliabh agus é chomh maith agus bhí sé ariamh.
Deirann nna seandaoine go raibh fear ann agus níor chreid sé i Naomh Chailín ach mar sin féin chuaidh sé go leimnigh isteach ins an tobar agus chonnaich sé ronnach ag leimnigh isteach d'innis sé a scéal do na comharsanaibh agus chuaidh siad amach ag iascaireacht That’s why the three of us – two adults and a fifteen-year-old – were grinning like Cheshire cats when leaving Drennan’s on Belfast’s University Road last night. Sulking beside Villa Italia, it doesn’t have... Ar chósta Bhá Bheanntraí a bheidh Síle Nic Chonaonaigh sa chlár seo áit a dtabharfaidh sí cuairt ar Theach Bheanntraí, casfaidh sí le hiníon an ailtire Robin Walker agus tabharfaidh sí cuairt ar an Japanese Fusion House.
Sraith a thugann léargas ar áilleacht agus ar éagsúlacht na n-áras cónaithe atá tógtha cois mara in Éirinn. Tá tarraingt ar leith ag an bhfarraige ar shamhlaíocht an Éireannaigh agus leis na mílte bliain anuas bhí mian ar leith mar chine tithe a thógáil (nó a cheannacht) atá suite cois na farraige. Tá a chruthúnas sin ar fáil go feiceálach ar gach cósta againn – ó cuireadh cloch os cinn cloiche sa Dún Aengus in Árainn, tá áitrimh den chineálacha éagsúla tógtha ar bhruach na mara ag saibhir agus ag daibhir.
Tugann sí cuairt ar dhá theach i gceantar amháin i ngach eagrán den tsraith, labhraíonn leis na húinéirí agus faigheann léargas ar áilleacht an réigiúin agus ar an dearadh uathúil atá ar an teach. Caithfear súil scioptha ar chúpla teach eile sa gcomharsanacht freisin. Sa dara seisiún den chruinniú, tabharfaidh Tusla faisnéis don Choiste faoin gcigireacht a dhéantar ar sheirbhísí Oideachais Luath-Bhlianta agus Ionaid Cúraim Leanaí sa Ghaeltacht.
"Is é cuspóir an chruinnithe plé a dhéanamh le Tusla ar a mheáite atá sé a dhualgais faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla a chomhlíonadh ionas go gcosnófar cearta teanga lucht úsáidte na seirbhísí," a dúirt Cathaoirleach an Choiste, Caitríona Ní Chonghaile, T.D.
"Is spéis leis an gComhchoiste a chloisteáil, maidir le cigirí Tusla a bhíonn i dteagmháil le seirbhísí Oideachais Luath-Bhlianta agus Ionaid Cúraim Leanaí sa Ghaeltacht, gur i nGaeilge a dhéantar an teagmháil sin, agus, maidir leis na seirbhísí ar fad a sholáthraíonn Tusla do na hIonaid, gur trí Ghaeilge, céad teanga na n-ionad sin agus na leanaí a fhreastalaíonn orthu, a sholáthraítear iad."
"Tugann an Coiste dá aire go mbíonn neamhréireachtaí ann sa chaoi a seachadtar seirbhísí Gaeilge toisc nach bhfuil seirbhís ar leith Gaeilge ar úinéireacht ag Tusla ná coimisiúnaithe aige. Déanfaimid an ghníomhaireacht a cheistiú faoin gcaoi a bhfuil sé ar intinn aici dea-chleachtas a chinntiú maidir le cumarsáid trí Ghaeilge agus ábhar dátheangach agus comhsheasmhacht níos fearr a fhorbairt ó thaobh seirbhísí Gaeilge a sholáthar." Lean sé air le práta agus scian ag tabhairt rúin na triantánachta sféarúla i léire os comhair a ranga san Ollscoil Ríoga (Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath) in 86 Faiche Stiabhna. Bhí Gaeilge ó dhúchas aige agus ar 27 Nollaig 1883, ag an chéad mhórchruinniú de Aontacht na Gaeilge, rinne sé gaisce as Gréigis, Laidin agus Béarla féin a bheith foghlamtha trí mheán na Gaeilge
'D'éirigh an croidhe go héadtrom im' chliabh, mar thuigeas furmhór a chanamhainte' (Comhar, Lúnasa 1942). Rinne sé an chéad bhliain sna healaíona i gColáiste na Banríona, Béal Feirste, sular aistrigh sé go dtí Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath den Ollscoil Ríoga mar ar ghnóthaigh sé céim B.A
le honóracha an bhliain dár gcionn agus bhí ina Comhalta Sóisearach den Ollscoil Ríoga ó 1895 go 1899
Cháiligh sé mar dhochtúir san Ollscoil Ríoga in 1888
I 1906 d'fhoilsigh sé A plea for tillage farming on co-operative lines. Bhí sé ina Sheansailéir ar an Ollscoil Ríoga ó 1906 go 1910 agus thug an Canónach P
Bhí sé ar an gcéad dream de na Caipisínigh a fuair céimeanna ollscoile ón Ollscoil Ríoga
Bhí sé ag staidéar ansiúd freisin dá chéim ollscoile ón Ollscoil Ríoga agus arís bhí de Valera ar dhuine dá mhúinteoirí
Deirtear san Fhéilire freisin: 'Léigh páipéar bríomhar ag cruinniú bliantúil na Múinteoirí i Halla na hOllscoile Ríoga 1893
Bhí sí go fóill faoi bhun 16 bliana i 1902 de réir na rialacha agus cead aici cur isteach ar an gcomórtas áirithe sin. Is i gColáiste Loreto i bhFaiche Stiabhna, ar do mhná a bhí ag staidéar le haghaidh céime ón Ollscoil Ríoga a bunaíodh é, a bhí sí sular bhain sí céim BA sa nua-litríocht amach i 1908
Ní raibh teacht ar a teastas breithe. Bhí BA aici ón Ollscoil Ríoga
Toghadh é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1918 agus bhí baint mhór aige le heagrú an Oireachtais i gCorcaigh i 1919. Bhain sé céim san fhealsúnacht amach i 1907 de bharr scrúduithe na hOllscoile Ríoga
Miss Scarlett had been an Exhibitioner and Gold Medallist in the Intermediate Examinations and later had a brilliant career at the Royal University where she took her BA degree [in 1889] with 3rd place and Second Class Honours in Experimental Science and some years later the degree of M.A.'. 'Mary Scarlett speaks Irish fluently', a scríobh Ella Young [B4] fúithi in The Flowering Dusk agus í ag cur síos ar thuras a thug sí féin, Maud Joynt agus Máire ar Chonamara I ndiaidh an Aifrinn, bhí cuireadh uaidh Ambasadóir Noel Fahy don slua ar fad dul chuig Fáiltiú sa Villa Spada, Teach na hAmbasáide. Bhronn Muintir na Gaeltachta Crois Bhríde ar an Ambasadóir. Cuireadh coirm cheoil i láthair don tslua is ní raibh ríl ná jig na hornpipe nach raibh an oíche úd casta. Cultúrlann Uí Chanáin bliain amháin daois Tá Cultúrlann Uí Chanáin ag ceiliúradh an tseachtain seo, agus é bliain amháin daois. Ar Lean Cultúrlann Uí Chanáin one year old Cultúrlann Uí Chanáin is celebrating this week, on this its first birthday. More Spriocdháta don M.A. sa Ghaeilge Fheidhmeach ITBÁC Cuireann Scoil na dTeangacha, Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, i gcomhar le Gaelchultúr Teoranta fáilte roimh iarratais ó dhaoine ar mian leo tabhairt faoin gcúrsa páirtaimseartha dhá bhliain seo. Ar Lean Deadline for the MA in Applied Irish at DIT DIT School of Languages welcomes applications for this two year part-time masters programme. More Ó thosach thaispeáin na Bráithre Críostaí in Inis go raibh dul chun cinn na Gaeilge mar aidhm acu. Leanann an spéis seo sa teanga dhúchais go dtí an lá seo féin. The Irish Bardic poet : a study in the relationship of poet and patron as exemplified in the persons of the poet, Eochaidh Ó hEoghusa (OHussey) and his various patrons,... Nichole Ni Lionachain, Alexandra Ní Choncuir, Rachel Ni Fhloinn, Jade Lee Ni Fhlanagain, Eliza Ni Chonchuir, Tegan Titus, Aisling Ni Shearraigh, Megan Ni Chonnigh Beidh clár ilghnéitheach ag an bPuball Gaeilge ag an bPicnic Aibhléiseach arís i mbliana agus an Puball ag ceiliúradh 11 bhliain ag an bPicnic Aibhléiseach i gcomhpháirt le Raidió na Life! Beidh idir buíonta ceoil, podchraoladh beo, Léiriú Draíochta, Ted Talks na Gaeilge, Fuirseoirí, Drámaí, Filí agus eile mar chuid d'imeachtaí an phubaill!
Beidh ceol gach oíche á chur ar i láthair ag Raidió na Life, Rónán Mac Aodha Bhuí, agus Raidió Fáilte.
Astu siúd a bheidh á gcur faoi bhráid an phobail ag Siamsa Raidió Na Life oíche Dé hAoine beidh Cult Called Man, Three Underneath, Oski Bravo, Exiles, Bruadar agus Ullchabháin.
Ag an gCabaret Craiceáilte oíche Dé Sathairn, beidh rapadóirí dána Bhéal Feirste agus an buíon is dáinséirí i saol na Gaeilge - Kneecap, agus na ceoltóirí iontacha Shane Hennesy, Thatchers of the Acropolis agus neart eile nach iad.
Ag Scléip Raidió Fáilte Dé Domhnaigh beidh Abhainn Bheara, Gráinne Holland, Éiriú, LÁS, agus Na Hot Toddies ina measc…
Níos mó eolais ag teacht go luath…
Is í seo an 11ú bliain den Phuball Gaeilge ag an bPicnic Aibhléiseach! Tá An Puball Gaeilge á léiriú ag an bhféile ceoil iomráiteach ón mbliain 2007, tráth gur bhunaigh an ceoltóir aitheanta Rossa Ó Snodaigh ón nbuíon ceoil Kíla an t-ardán Gaeilge ag an bhféile i gcomhpháirt le Raidió na Life. Is iomaí grúpa atá tagtha ar bord ó shin agus a ghlac páirt sa Phuball thar na blianta, ina measc Kíla, Seo Linn, Aindrias de Staic, Polca 4, The Bonny Men agus i bhfad níos mó ina measc. Faigheann An Puball Gaeilge tacaíocht ó Fhoras na Gaeilge agus ó Ghlór na nGael.
Sa cholláis thíos, tá blaiseadh beag d'imeachtaí an Phubaill thar na blianta agus an méid gur féidir bheith ag súil leis ag an bPuball arís i mbliana! Bíonn fonn ar mhúinteoirí na Gaeilge a bheith ag cur lena scileanna teagaisc. Is baill iad de Chomhar na Múinteoirí Gaeilge agus glacann siad páirt in aon imeachtaí inseirbhíse a bhíonn ar siúl do mhúinteoirí Gaeilge. Tugtar gach tacaíocht do mhúinteoirí ina leith seo agus tá aoi-chainteoirí tagtha / le teacht chun na scoile chun plé a dhéanamh ar thopaicí ar nós Measúnú chun Foghlama nó Foghlaim Chomhoibritheach. Meabhraíodh do mhúinteoirí an fiúntas a bhaineann le mórán de na straitéisí seo atá curtha chun cinn le tamall de bhlianta anuas agus tugadh le fios dóibh go ndéanfaí gach iarracht ar mholtaí na tuairisce seo a dhéanamh i gcomhthéacs na straitéisí atá á gcur chun cinn ar bhonn na scoile uile. Tá réimse meáin chumarsáide na Gaeilge ana chúng - agus níl aon ábhar 'cutting edge' ar siúl in earnáil ar bith - cló, caint, teilifís nó ar líne - ar éigean. Rugadh Tadhg Cundún sa bhliain 1910 agus bhí cónaí air sa Maoilinn, i mBarra na Stuac sa Sean Phobal. Ard scéalaí, amhránaí agus seanchaí ba ea é. Tá scéal dá chuid, Scéal na Muice i bhfíor thosach an chéad eagráin d’irisleabhar Ghaeltacht na nDéise, An Linn Bhuí. Tá amhrán amháin uaidh sa chnuasach seo, Fiach na Claise Muaire (feic eagrán a 10 de An Linn Bhuí, lch. 7). Fuair sé bás Deireadh Fómhair na bliana 1999.
Tadhg Cundún
Amhráin
Fiach na Claise Muaire
Sean Nós Beo Le cúpla bliain anuas, tá mé ag iarraidh Gaeilge a chur ar an úrscéal úd The Princess of Marscé nach bhfuil ann ach rud a ngabhaim dó ó am go ham. Mar sin féin, rinne mé iarracht aiste a chumadh faoi Bhurroughs agus a shaothar a dfhéadfainn a chur leis an aistriúchán, dá bhfoilseofaí é, mar bhrollach. Seo an méid atá scríofa agam go dtí seo. Shíl mé nár mhiste é a chur ar fáil do na léitheoirí anseo. Dúirt an tAire Ó Cuív agus an taighde á sheoladh aige: “Tugann an staidéar seo eolas eolaíoch dúinn ar an lucht éisteachta atá ann do chláracha raidió Gaeilge agus dhá-theangach. Fónaic agus Rann, Cleachtaí agus Greann – Údar Online Store
Fónaic agus Rann, Cleachtaí agus Greann
Seo áis fótócóipeála bunaithe ar aibítir na Gaeilge. Tá carachtar bunaithe ar gach litir den aibítir agus tá gníomh ag dul le gach carachtar. Tá amhrán bunaithe ar gach carachtar atá ar dhlúthdhiosca atá iniata sa phacáiste.
Sa phacáiste tá:
21 postaer A4
21 cárta A6
dlúthdhiosca le 21 amhrán
breis is 300 leathanach ann le gníomhaíochtaí éagsúla ar nós: Cuir ciorcal timpeall ar an gceann corr; Tarraing líne ón litir go dtí an pictiúr ceart; Dathaigh isteach na pictiúir a thosaíonn leis an litir cheart; Cuir ciorcal timpeall ar an litir cheart; cártaí imeartha agus cártaí biongó. Stair an Choláiste – Gaelcholáiste Luimnigh
D'oscail Gaelcholáiste Luimnigh a dhoirse don chéad uair agus chuir sé fáiltiú roimh a chéad daltaí ar an Aoine, 1 Meán Fómhair 2006.
Tá an coláiste nua lonnaithe i bhfoirgneamh saintógtha nua-aimseartha úrscothach i dTeach Neville i Meal Sior Anraí.
Ócáid stairiúil í seo do Chathair agus do Chontae Luimnigh, agus an Gaelcholáiste seo ag ullmhú dá chéad daltaí, ar shuíomh theach cónaithe theaghlach Brian Merriman, file Éireannach mór le rá.
Is coláiste nua-aimseartha fuinniúil é Gaelcholáiste Luimnigh, le béim ar leith á chur againn ar theangacha agus ar na heolaíochtaí, chomh maith le leibhéil arda TF ar fud an churaclaim chun go mbeidh na scileanna agus an fhéinmhuinín ag na daltaí feidhmiú sa tsochaí eolasbhunaithe seo.
Bhí fás suntasach ar líon na nGaelscoileanna agus na nGaelcholáistí ar bhonn náisiúnta le blianta beaga anuas. Faoi Mheán Fómhair 2006 beidh 165 Gaelscoil ag an mbunleibhéal agus 38 ag an iar-bhunleibhéal (sna 32 contae, lasmuigh den Ghaeltacht), le tuairim is 32,000 dalta ag freastal ar na scoileanna sin.
I láthair na huaire tá cúig Ghaelscoil i gCathair Luimnigh agus sa cheantar máguaird. Ina measc sin tá an Mhodhscoil, Gaelscoil Chaladh an Treoigh, Gaelscoil Ráithín, Gaelscoil Sáirséal agus Gaelscoil Sheoirse Clancy. GAEILGE 1 Más rud é go bhfuil rud ar bith míchruinn, míbheacht, mí-iomlán nó fágtha ar lár, ba bhreá liom an t-eolas sin a bheith agam, ar mhaithe liom féin agus ar mhaithe leatsa, agus is féidir fios a chur orm ag mo sheoladh ríomhphoist An Teachdaire Gaelach

Ba iris mhíosúil é An Teachdaire Gaelach a bhí foilsithe ó 1829 go 1831. Curtha in eagar ag an Urramach Tormod MacLeoid ("Caraid nan Gaidheal"), agus clóbhuailte ag Uilleam MacPhuin i nGlaschú, is é "An Teachdaire Gaelach" an iris ráithiúil is sine a foilsíodh i nGaeilge na hAlban a bhfuil cóipeanna a tháinig slán go dtí an lá inniu.
Iris ghinearálta a bhí inti, a d'fhoilsigh altanna ar ábhair ón bhéaloideas go teicneolaíochtaí nua an lae. Tá na haltanna ar an teicneolaíocht níos laige ná altanna sna hirisí Albanacha comhaimseartha a bhí foilsithe i mBéarla, agus tá blas na soiscéalaíochta ar go leor de na haltanna seo, a scríobh MacLeoid féin.
Is dócha nach dtaispeánann seo ach an cúram trom a thug MacLeoid air féin ag freastal ar a chomh-Ghaeil le hiris ráithiúil, in aghaidh na scórtha a bhí foilsithe ag an am i mBéarla.
Tá Imleabhar I, Uimh. 1-12 (Cheitean 1829 - Giblean 1830), ar fáil le léamh ar an Idirlíon ag www.archive.org. Bronnadh gradam iomráiteach Shean-nós Cois Life uirthi i 1996 mar gheall ar a tallann agus ar a bhfuil déanta aici chun an sean-nós a chur chun cinn. Tá an leabharlann agus na ranganna ag rith láimh ar lámh agus le tae, caife, comhrá agus cairdeas bíonn scléip agus Gaeilge ann i gcónaí agus le cúrsaí mar sin tá an saol go breá ar fad. Tá na leabhair go léir le fail soar in aisce gach Lúain idir seacht agus a h-ocht. Tabhair cúirt isteach, beidh fáilte róimh am ar bith. Tugadh breith mo bhéil dom ón gcéad lá i leith: saoithiúlacht dhosháraithe fhilíocht na scol, laoithe suaithinseacha Fiannaíochta, cuntas Thaidhg Uí Chianáin ar Theitheadh na nIarlaí 1607, Foras Feasa ar Éirinn le Céitinn, amhráin álainne le filí Seacaibíteacha Albanacha... Agus cé go bhfuil an iomarca litríochta ann sa Ghaeilge le gach aon ghné den traidisiún a phlé sa rang, tá cead spaisteoireachta ag gach aon mhac léinn sa Leabharlann, áit a bhfuil dalladh leabhar de gach aon saghas. Alex Hijmans: Cuireann. "*Aingilín *is a drama written by Dutch playwright Alex Hijmans. Absurdly, the play is completely 'as Gaeilge' ..." atá scríofa san eagrán reatha de *Hot Press *faoin dráma a bheas á léiriú agam i lár na míosa seo. Is é seo an sampla is fearr fós den rud ar a dtugann cara de mo chuid "Dutchman-Speaks-Irish-itis": an chaoi a gceapann muintir na hÉireann i gcoitinne go bhfuil sé aisteach go mbeadh Gaeilge ag Ísiltíreach (nó duine ar bith nach bhfuil fréamhacha Éireannacha aige.) Anois, agus beagnach ocht mbliana caite in Éirinn agam, bíonn deacrachtaí agam fós ó am go chéile an meon seo a thuiscint, mar gurb é malairt ghlan mheon na nÍsiltíreach i leith teangacha é. Tá sé i nádúr an Ísiltírigh teangacha a fhoghlaim, agus ní teangacha na gcomharsan amháin a bhíonn i gceist.
Beo!: Cén áit ar tógadh tú féin?
AH: Tógadh mé i mbaile darbh ainm Heemskerk in iarthuaisceart na hÍsiltíre, faoi scáth Amsterdam. Níor aistrigh mé riamh go dtí gur aistrigh mé go hÉirinn!
Beo!: Cén chéad teagmháil a bhí agat leis an Ghaeilge?
AH: Ar saoire, ag iarraidh ciall a bhaint as na gutaí ar fad i mullach a chéile ar na comharthaí bóthair!
Beo!: Cén tslí ar fhoghlaim tú an teanga?
bunchloch a leagan. Nuair a tháinig mé go hOllscoil na Gaillimhe ar scéim Erasmus, cuireadh na mic léinn iasachta ar fad a bhí chun freastal ar an Léann Ceilteach amach go dtí an Cheathrú Rua ar feadh míosa chun cúrsa speisialta a dhéanamh in Áras Mháirtín Uí Chadhain. Ina dhiaidh sin, tháinig snas ar mo chuid Gaeilge trí bheith á labhairt.
Beo!: Cén chaoi a raibh caighdeán na múinteoireachta agus tú ag freastal ar chúrsaí Gaeilge?
AH: Ar an mheán bhí an caighdeán ceart go leor ós rud é gur institiúidí proifisiúnta iad na háiteanna ar fad a ndearna mé cúrsaí Gaeilge iontu.
Beo!: Cad iad na háiseanna Gaeilge (téipeanna, leabhair, etc.) a d'úsáid tú agus tú ag foghlaim na teanga?
AH: Gach ceann beo atá i gcló, ceapaim! Na cinn ba mhó tairbhe domsa, ceapaim, ná Learning Irish *le Micheál Ó Siadhail agus *Teach Yourself Irish. Ach tá mé ag ceapadh go bhfuil sé i bhfad níos éasca ar fhoglaimeoirí Gaeilge a fhoghlaim na laethanta seo mar go bhfuil TG4 ann; níl ort ach an teilifís a chasadh air agus tá Gaeilge le cloisteáil agus fotheidil le feiceáil. Sin an fáth go bhfuilim go mór i bhfábhar fotheidil a bheith ar TG4. Is é an fáth go mbíonn Béarla ar chaighdeán réasúnta ard ag muintir na hÍsiltíre ná go gcuirtear fotheidil le cláracha teilifíse seachas athghuthú a dhéanamh, mar a dhéantar i dtíortha eile Eorpacha.
Beo!: Cé hiad na daoine is mó a chabhraigh leat agus tú i mbun fhoghlaim na Gaeilge?
AH: Daoine ar nós Liam Uí Chuinneagáin ó Oideas Gael agus Pheadair Mhic An Iomaire ó Ollscoil na Gaillimhe, a chinntigh go bhfuair mé árasán i mbloc na Gaeilge (a bhí ann ag an am sin) ar champas na hollscoile, áit ar chaith mé bliain i mo chónaí i measc daoine ar comhaois liom a labhair Gaeilge. Is iad na daoine seo agus lucht an Chumainn Drámaíochta in Ollscoil na Gaillimhe i ndáiríre a mhúin Gaeilge dom mar theanga labhartha laethúil.
Beo!: Tá roinnt mhaith oibre déanta agat go dtí seo trí mheán na Gaeilge (Foinse, Comhar, TG4, etc.), nach bhfuil?
AH: Bhí mé ag obair go lánaimseartha mar iriseoir le Foinse *ar feadh bliana go leith agus bhí sé ar cheann de na háiteanna is deise ar oibrigh mé ann riamh. Bhí mé mar eagarthóir ar an iris *Comhar *ar feadh bliana agus tá saoririseoireacht déanta agam do TG4 agus RnaG; ach tar éis tamall shocraigh mé nach iriseoireacht nuachta a bhí uaim don chuid eile de mo shaol. Tá mé ag iarraidh díriú ar scríbhneoireacht chruthaitheach agus tá roinnt deiseanna faighte agam le *Ros na Rún *ar TG4 agus leis an dráma *Aingilín, ach tá sé an-deacair teacht i dtír ar scríbhneoireacht chruthaitheach.
Beo!: Cathain a d'oscail tú an caife Bananaphoblacht agus cén fáth ar bhunaigh tú é?
AH: Thóg mé an léas ar Chaife Bananaphoblacht beagnach dhá bhliain ó shin. Bhí caife ann roimhe, caife darbh ainm Apostasy ar ghnách liom mo chuid ceartúchán ar altanna do *Foinse *agus *Comhar *a dhéanamh ann. Chuir mé aithne ar an úinéir, a bhí ag iarraidh an áit a dhíol. Bhí mé féin ag cuartú athrú ó thaobh slí bheatha de, agus an chéad rud eile bhí mé taobh thiar den chuntar ag déanamh caife! Is maith liom obair láimhe a dhéanamh, go mórmhór cócaireacht, mar go gciallaíonn sé nach bhfuil m'intinn gafa ag an scríbhneoireacht i gcónaí.
Beo!: Cén chaoi a bhfuil ag éirí leis an chaife?
AH: Tá rudaí go maith faoi láthair. Tá atmaisféar an-deas sa chaife i láthair na huaire agus daoine ag iarraidh éalú ón fhuacht agus ón dorchadas chun seacláid the a bheith acu! Cainteoirí Gaeilge thart ar leath den fhoireann, an leath eile is as áiteanna ar fud an domhain iad, agus cuidíonn sé sin le hatmaisféar bríomhar a chruthú.
Beo!: An gcaitheann tú formhór do shaoil trí mheán na Gaeilge?
AH: Labhraím Gaeilge leis an fhear atá ag roinnt tí liom. Mar a tharlaíonn, bhí mé ag roinnt tí leis freisin i mbloc na Gaeilge ar champas na hollscoile a raibh mé ag tagairt dó níos luaithe. Labhraím Gaeilge agus Béarla ag an obair; más céatadáin atá uait déarfainn go gcaithim leath mo shaoil laethúil i nGaeilge agus an leath eile i mBéarla.
Beo!: Inis dúinn faoi do dhráma nua.
AH: Níl *Aingilín *chomh nua sin - scríobh mé é thart ar cheithre bliana ó shin! Bhí an dráma ina luí ar mo sheilfeanna leabhar ar feadh an ama sin go dtí gur thug Breandán Ó hEaghra ó Fhéile 2002 an deis dom é a léiriú mar chuid den fhéile sin i mí an Mhárta. D'éirigh leis an dráma, agus tá muid á thabhairt go Baile Átha Cliath anois. Dráma ar leith atá ann, ach beidh ort teacht ag breathnú air nó cuairt a thabhairt ar www.aingilin.com le fáil amach cén dóigh!
Beo!: Cad iad na tionscadail eile Ghaeilge a bhfuil tú ag smaoineamh orthu?
AH: Ba mhaith liom díriú ar scríbhneoireacht chruthaitheach, bíodh sé i bhfoirm drámaí, scríbhneoireacht scripte, nó scríbhneoireacht "thraidisiúnta" phróis. Sin ráite, beidh mé ag tógáil go leor briseachaí chun *lattés *a tharraingt do chustaiméirí rialta an chaife!
Beo!: An bhfuil tú dóchasach faoi thodhchaí na teanga?
AH: Ar ndóigh tá. Muna mbeinn ní fhéadfainn a bheith dáiríre faoin chuid is mó de na rudaí atá ar siúl agam!
Beidh an dráma Aingilín le feiceáil ar na dátaí seo thíos:
Caife Bananaphoblacht, Sráid Doiminic, Gaillimh Dé Sathairn, 16 Samhain, 8.00 p.m. Dé Domhnaigh, 17 Samhain, 3.00 p.m. agus 8.00 p.m. Ticéid: €10
Bewley's Café Theatre, Sráid Ghrafton, Baile Átha Cliath Dé Máirt, 19 Samhain, 8.00 p.m. Dé Céadaoin - Dé Sathairn, 20 - 23 Samhain, 1.00 p.m. agus 8.00 p.m. Ticéid: €10 agus €12
Eolas: www.aingilin.com Áirithintí: (087) 771-2021
Cúig phéire ticéad le buachan do léiriú Bhaile Átha Cliath. Seol d'ainm agus do sheoladh chuig: alt@beo.ie Mary O'Toole - Nóibhéine Mháthair na Síor Chabhrach: Mír na Cartlainne.
Beidh Nóibhéine Mháthair na Síor Chabhrach ar siúl i gCill Chiaráin an tseachtain seo. Bhí sé beartaithe ag Mary oilithreacht a dhéanamh go Fatima an fómhar seo, ach tá sé sin athraithe aici anois, is go Lourdes atá siad le dhul i mí Lúnasa.
Mír na Cartlainne - Maidhc Stiofáinin Seoige, nach maireann as Cnoc Chathail Óig ó dhúchas agus Rath Cairn. Sa clár seo cloiseann muid Maidhc ag caint le Máirtin in mBaile Áth Buí ar an 31 Lúnasa 2008, nuair a bronnadh gradam Éigse Uí Ghramhnaigh. Tuilleadh Eolais / Further Information: Clare Spáinneach, Oifig na Gaeilge, Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, 143 - 149 Bóthar Ráth Maonais Íochtarach, Baile Átha Cliath 6 01 4027504 gaeilge@dit.ie www.dit.ie A Thomáis mhúinte, chúthail, uasail, Trín saol do ghluais go héadrom-siúlach; I ndráma Gael is in éigse spórtúil, Thug leat an chraobh go Corr na Móna. Ba í Cathair Dhoire cathair cultúrtha na Breataine do 2013 agus sa chlár seo cloisfimid cur síos ar Bhallaí Dhoire. Cuireadh tús le tógáil Bhallaí Dhoire i 1613, tá siad mar eiseamláir de na ballaí is ársa san Eoraip le 24 gunna mór atá le feiceáil ansin go fóill. Siúlfaidh Áine Ní Churráin na ballaí stairiúla seo i gcuideachta na saineolaithe áitiúla Risteard Mac Gabhann, Pádraig Ó Mianáin agus Caoimhín Ó Peatáin. I live in Clydagh which is just outside of Moycullen. I attended St. Mary’s College in Galway City before attaining a primary degree and Master’s degree in Agricultural Science at NUI, Galway and UCD respectively. Is é a scríobh agus a stiúir an scannán In Bruges i 2008, a chéad ghnéchlár iomlán. Áirítear ar na drámaí is mó cáil leis, Leitir Mealláin d’athair Mhartin ó dhúchas agus cleachtadh maith aige féin ar cheantar Leitir Mealláin nuair a bhí sé ina ghasúr. Is cinnte go mbeidh an tAire ag cur an locht ar an gcás cúirte - agus i bhfirinne na Gaeilgeoirí diograiseacha a thugann aghaidh ar na cúirteanna chun a gcearta dlithiúla a chosaint - agus é ag cosaint an bhirt seo an tseachtain seo chughainn. i nDún Uí Choileáin, Corcaigh, seolfaidh an Ginearáloifigeach i gCeannas, an Briogáidire-Ghinearál Philip Brennan, Lá Comórtha Iarbhaill Óglaigh na hÉireann, a bheidh ar siúl Dé Sathairn an 12 Meán Fómhair i nDún Uí Choileáin. Cén t-iontas sin, a deir tú, má chuimhnítear ar fhréamhacha liteartha Joe Steve sa litríocht thraidisiúnta bhéil agus sna seánraí nua béalraíochta úd, an drámaíocht stáitse, raidió agus teilifíse. Coláiste Pobail Osraí 23 v Abbey 18. Réalta nua sa chosaint aimsithe againn sa cluiche seo – Caoilfhinn ach go háirithe ach laochas ó Aoibheann, Aisling, Aoise, Emma, Christine agus Aoife. Chun tosaigh Emma Ní C is mó a scórál le 15 pointe! Scórálaithe eile ná Christine le 6! agus Emma de R. le 2. Ionsaí níos fearr ach gá fós le feabhas ar an struchtúr ionsaithe. Ár nGnó Féin
Ó Dálaigh, Pádraig,
]> Ár nGnó FéinPádraig Ó Dálaigh Electronic edition compiled by Foclóir na Nua-Ghaeilge CS1914_09_19_03 03 1914 Prós
Foclóir na Nua-Ghaeilge 19 Dawson Street, Dublin 2 http://www.ria.ie/research/focloir-na-Nua-Ghaeilge.aspx2016CS1914_09_19_03Royal Irish Academy
Pádraig Ó DálaighÁr nGnó Féin An Claidheamh SoluisAn Claidheamh Soluis1914
Ár nGnó Féin.
Is beag rud atá ag déanamh suime do mhuintir na hÉireann anois acht gnóthaí cogaidh amuigh agus i mbaile. Fiú amháin sna háiteannaibh is iargúlda sa tír bíonn na daoine go léir uasal agus íseal, óg agus aosda, ag feitheamh leis an bpáipéar nuaidheachta féachaint cionnus atá rudaí ag dul ar aghaidh thall sa bhFrainnc. Tugaim fé ndeara freisin go bhfuil sórt éigin báidhe aca leis an bhFrainnc, agus ní fheadar an bhfuil a bháidh sin tuillte ag na Frainncaighibh ó mhuintir na hÉireann. Cad do-rinneadar riamh dínn gur bhfiú trácht air? Agus pé rud do-rinneadar, is ar mhaithe leo féin do-rinneadar é. Agus ba mhó i bhfad a ndearnamair-ne dhóibh siúd ioná a ndearnadar soin dúinne. Do bhí caidreamh agus coimh-cheangal muinteardhais idir an dá thír gan amhras, agus pé olc maith é, atá an tsean-bháidhe sin ann. Rud eile níor thaithnigh le muinntir na hÉireann an íde tugadh ar an mBeilge go háirithe ar Lóbháin, áit gur cheart do Ghaedhealaibh bheith buidheach de mar is ann do fuair a gcuid sagart léigheann agus foghluim aimsear na ndlightheadh bpianamhail i nÉirinn.
Rud eile fós, atá daoine cheapas má thagaid na Gearmánaigh i dtír i nÉirinn, go ndéanfaidh siad aithris ar Chromaill .i. na hÉireannaigh do chaitheamh amach as seilbh na talmhan agus Gearmánaigh do phlandú n-a n-áit. Adeirid gur fhuilingeadar an obair sin ró-mhinic cheana, agus ná teastuigheann tuille dhe uatha anois. Sin iad na rudaí atá ag tabhairt ar Éireannaighibh suim os meadhon do chur sa chogadh so. Ceapaid siad go mb'éidir go dtuitfeadh amach go mbeadh baint éigin aige leo féin i ndeire na dála.
Agus ina fhochair sin féin, tá rud eile go bhfuil an-chuid suime dá chur ag na daoinibh ann freisin .i. na hÓgláich. Acht dár ndóigh baineann na hÓgláigh le n-a leithéid sin de ghnó chomh maith céadna agus ní hiongna iad do bheith i n-uachtar i n-aigne na ndaoine fá láthair.
Mar sin de, is léir do chách go bhfuil an dá rud soin ag cur isteach anois ar obair na Gaedhilge. Acht an ionann soin agus a rádh ná cuirid na daoine aon tsuim sa nGaedhilg? Go deimhin féin ní hionann. Tá an aigne phuiblidhe corruighthe go maith ag an gCogadh Mór, ní nach iongna. Acht bíonn an saoghal chomh marbh, lag-bhríoghach spadánta soin fá'n tuaith, sa ngeimhreadh go háirithe, gémadh breágh le sna daoinibh aon tsagas corruighthe do bhrisfeadh an trom-shuan, do thabharfadh eolas agus aoibhneas dóibh, agus do dhéanfadh cuideacht agus caitheamh-aimsire dhóibh. Is dócha go bhfuil daoine ann adéarfadh nach ceart "caitheamh aimsire" do dhéanamh de'n ghnó so na Gaedhilge. Tá an ceart aca. Acht tá a fhios againn gur chum an aimsear do chaitheamh thagann cuid mhaith daoineadh go dtí gach aon tsaghas cruinnighthe, agus dar ndóigh, ní eisceacht iad na cruinnighthe bhíonn againne i dtaoibh na Gaedhilge thar aon chruinniú eile.
Sé an rud atáim ag iarraidh a chur i dtuigsint gur feidir na daoine do tharraingt chugainn d'aimhdeoin an chogaidh agus uile, agus gomadh cheart dúinn tréan-iarracht do thabhairt fén nGaedhealtacht an geimhreadh seo chugainn. Admhuighim go gcuirfidh an Cogadh isteach orainn rud beag má leantar de, acht atá sé ag cur isteach ar rudaibh eile chomh maith linne. Tá sé ag cur isteach ar lucht na poilitidheachta fein, agus do mhairbh sé "galar na gclab is na gcrúb." Ní ag cur Chonnradh na Gaedhilge i gcompráid le sna rudaibh in atáim, acht do bhíos- sa ar chruinnighthibh i gCúige Mumhan le deigheanaighe, agus do bhraitheas an oiread suime dá chur ag na daoinibh sa Ghaedhilg agus do bhí riamh. Dá bhrigh sin is oircheas dúinn sár-iarracht do dhéanamh an geimhreadh so, agus an Ghaedhltacht do spriocadh sa tslighe nár spriocadh riamh í. Cionnus? Ní fheicim-se aon tslighe eile chum a dhéanta acht na cainteoirí is éifeachtaighe agus is gonta Gaedhealg do léar-nochtadh dóibh, agus a ndualgas féin n-a taoibh do chur i n-a luighe ar an gcoinsias aca. Ní furas soin do dhéanamh. Sa chéad áit ní furas na cainteoirí d'fhagháil chum é do dhéanamh, agus san dara háit ní furas na daoine féin do chorruighe chum gníomha. Acht más maith linn Búird an Riaghtais d'oibriú i gceart ní mór dúinn na daoine do bheith go daingean dáríribh linn ar dtúis. Agus ní mór dhúinn na sagairt do bheith linn go háirighe. Ba chóir iarracht fa leith os meadhan, do dhéanamh d'fhonn congnamh d'fhagháil ó shagartaibh na Gaedhealtachta sa gnó so. Ní dócha tar éis an tsaoghail go madh mhaith leo teanga a sinsear Gaedheal d'fhagháil bháis. Agus cadé a chúis ná cuirimis taosgairí agus taidhleoirí go dtí Easbuig na Gaedhltachta go léir agus an baoghal atá ag biothbhagairt ar an nGaedhilg do mhíniú dhóibh. Munar féidir iad d'fheicsint i dteanta a chéile b'fhéidir iad d'fheicsint n-a nduine is n-a nduine, agus ar gcomhairle do chur i gceann a chéile. B'fhéidir go dtiocfadh maith éigin as. Ní thiocfadh aon olc as ar chuma ar bith. Annsoin do gheabhmaís socrú do dhéanamh i dtaoibh na Sgol Náisiúnta na Múinteoirí Taisdil agus uile. Acht ar áis nó ar éigin caithfear an Ghaedhltacht do shábháil, agus, le congnamh Dé agus daoineadh dhéanfar. Beidh orainn an caidreamh a leigheas agus teacht, le chéile, ar bhealach éigin chun an praiseach de chóras atá faoi láthair ann chun Gaeilge a theagasc sna scoileanna a leasú. Tá an scríbhneoir as Leitir Mealláin Antoine Ó Flatharta ainmnithe chomh maith do na duaiseanna agus ar an ngearrliosta do ghradam an scríbhneora scripte is fearr don tsraith teilifíse Grace Harte. Irish Water has submitted a planning application to Galway County Council for the construction of a new wastewater treatment plant at the site of the existing Údarás na Gaeltacha wastewater treatment plant in Spiddal. The new plant will serve a population equivalent of 1,000 people to accommodate an increase in the local population and facilitate future growth in the area. Once operation the plant will enhance Spiddal’s amenity value by acting as a platform for social and economic development. Climate change, impacts & vulnerability in Europe (2012) Climate Change, Heritage & Tourism: Implications for Irelands Coast & Inland Waterways (2009) Sheinn muid cúpla port ar an chlár agus phlé muid na rudaí a bhí muid a dhéanamh, agus ár gcúlra maidir leis an Ghaeilge. Beo! - Balor Mísciúil i measc na mbréagriochtaí
Ar nós gach aon dara duine eile sa tír, bhí Balor amuigh ar an drabhlás Oíche Shamhna. Agus é ar a chamchuairt ó thábhairne go tábhairne agus ó chlub oíche go club oíche casadh air daoine nár aithin sé as siocair iad a bheith i mbréagriocht. Níorbh fhiú do Bhalor Bocht aon bhréagriocht a chaitheamh lena aithne a cheilt nó cé eile a bheadh ag caitheamh aghaidh fidil le poll súile amháin istigh i lár chlár a éadain? Ach bhí go leor daoine aitheanta nach raibh chomh so-aitheanta le Balor ar shráideanna na hÉireann an oíche sin.
An chéad duine ar casadh Balor air Oíche Shamhna bhí cosúlacht deilfe air – an dá lapa ar foluain amach roimhe agus dhá spág ag teacht amach trí pholl beag san eirbeall, é ag hapáil thart ar chos bhacóide agus ag fógairt don domhan mór: "I'm Fungi, the Dingle Dolphin, from Dingle Bay, near Dingle Town. Beep! Beep! Dingle! Dingle! Dingle Bells, Dingle Bells, Dingle all the way..."
"Caidé mar atá tú, a Aire?" a d'fhiafraigh Balor an Seargánach.
"Cé' chaoi a raibh a fhios agat gur mise a bhí ann?" a d'fhiafraigh an tAire Éamó Ó Caoimhnis, agus cuma dhíchreidmheach bhambairneach air. "Shíl mé nach ndéanfadh duine ar bith ceangal idir Aire an Daingin agus duine a bheadh ag scairteadh Dingle!" arsa Ó Caoimhnis.
"B'fhéidir, agus ní móide," arsa Balor leis, "Ach ní gach duine a bheadh ag tachtadh ar an logainm céanna gach uair a rinne sé iarracht an focal a fhuaimniú. Ba bheag nár shlog tú do theanga – agus ní teanga na Gaeilge atá i gceist agam. Slán a Aire. Tabhair aire."
Agus d'fhág sé an tAire bocht Ó Caoimhnis ag stánadh ina dhiaidh trí na spéaclaí ar chloigeann na deilfe.
As go brách arís le Balor gur casadh dó aingeal beag geal glé. Bhí an bréagriocht ar dóigh ar fad: bhí folt casta gruaige uirthi ar dhath an óir; ba ghile a craiceann ná sneachta na haon oíche; ba dheirge a grua ná na caora caorthainn; ní thiocfadh leat a samhail a thabhairt dá súile ach réalta geala oíche sheaca, bhí siad chomh lonrach sin. Ina cruthaíocht, ina pearsa agus ina gné, dar le Balor, nach bhfaca sé ainnir ar bith riamh ní ba dheise ná í. Bhí Balor Bocht faoi dhraíocht, ach nuair a tháinig sé faoi fhad cainte don aisling thug sé cúpla rud faoi deara. Bhí péire bróg leathair snasta fir chomh dubh le pic le feiceáil ag gobadh amach faoi bhun ghúna an aingil, chomh maith le heirbeall sútáin le cúpla cnaipe corcra; bhí grua an aingil tais le deora aithreachais, agus bhí craiceann snasta blagaide ag lonrú faoin lampa sráide san áit nach raibh an folt gruaige ag clúdach iomlán na baithise.
"Caidé mar atá tú, a Easpaig?" a d'fhiafraigh Balor Cunaí Cliste.
"Conas a bhí a fhios agat gur mise a bhí ann?" a d'fhiafraigh an Cathasach, agus gan seans a thabhairt do Bhalor freagra a thabhairt lean sé ag caint: "Bhí mé cinnte nach n-aithneodh duine ar bith mé agus cuma aingil orm. Ní bheadh duine ar bith ag súil leis an chuma sin ar easpag a rinne an oiread sin peacaí móra."
"Arú, a Easpaig, a chroí," arsa Balor Fial, "níl ann ach an dóigh a n-instear é. Bíonn daoine ag athscríobh staire, agus cúrsai reatha fiú, an t-am ar fad. Bhí Laochra na Cásca 1916 i bhfaisean ar feadh tamaill; ansin bhain siad le Sinn Féin seal; anois is baill d'Fhianna Fáil iad agus beidh a bpictiúir ar crochadh os cionn gach tinteáin i mBaile Átha Cliath a Ceathair go luath. Agus, i ndáiríre, i gcomparáid lena bhfuair muid amach ó d'fhág tú an tír seo, bhuel ní thig liomsa a rá gur aingeal thú, ach táthar ann a bheas á rá sin. Bain sult as an oíche, a Easpaig, agus ná tiomáin an carr!"
As go brách le Balor arís. An chéad duine eile a casadh air bhí cosúlacht an Diabhail air, nó uirthi – dhá adharc ag gobadh suas ón chloigeann, aghaidh ghránna le fuil ag sileadh ó na súile anuas agus fiacla móra géara sa draid fhearchonta. Agus ar eagla na míthuisceana bhí an duine seo ag screadach i nglór a bhí scanrúil: "Is mise an Diabhal, Prionsa Ifrinn. Tá mé olc agus fuathúil, lán mioscaise agus aimhleasa, agus béarfaidh mé liom sibh síos go leac na bpian, in éineacht leis na hanamacha bochta atá sa mhála ar mo ghualainn. Fanaigí amach uaim!" Bhí an bréagriocht chomh maith sin nach raibh barúil ag Balor cé a bhí ann.
"Cé tusa?" a d'fhiafraigh sé den scléipire.
"Nach maith é mo bhréagriocht? a d'fhreagair an radaire. "Ní aithneoidh duine ar bith mé. Cé a shílfeadh nach bhfuil faoin cheileatram seo ach iriseoir naíonda le Sindo an Domhnaigh, nuachtóir bábánta, neamhchoireach nach scríobhann ach an fhírinne ghlan lom mar a chuirtear os mo chomhair í. Ach ná scaoil mo rún le duine ar bith nó scaoilfidh mise do chuid rún folaitheach cáidheach féin leis an domhan mór ar an Sindo, fiú mura bhfuil rún ar bith agat! Anois fág an bealach agus lig dom sult a bhaint as an oíche!"
Bhuel Balor Bocht! Caidé a bhí sé ag gabháil a dhéanamh? Níor thóg sé air ach an dá mheandar le cuimhneamh nach raibh rún ar bith fágtha aige, ná dea-chlú, ná cáil ar bith le cur ó chion, a bhuíochas sin don liarlóg Beo Ar Éigean *agus don eagarthóir mí-thrócaireach Éamonn Ó Doornail. D'éirigh sé in airde san aer mar a bheadh éan ann, chaith sé trí thruslóg, ceann i ndiaidh an chinn eile, i dtreo fhear an *Sindo agus tháinig anuas air mar a bheadh trí thonna prátaí. Chaith an t-iriseoir bocht an chuid eile den oíche i mbréagriocht eile ar fad – mar a bheadh mumaí Éigipteach ann, é clúdaithe le bindealáin ó bhaithis go bonn istigh san otharlann. Ansin, chun cás an anacróra a dhéanamh míle uair níos measa, chuir Balor Dalba scairt ar lucht an Sindo le rá go raibh duine dá gcuid iriseoirí i ndiaidh a bheith i scliúchas le striapach siocair nach raibh sé sásta iomlán an táille a íoc léi; gur tháinig a cairde i gcabhair uirthi; agus go raibh an t-iriseoir anois ar thralaí san otharlann ag cumadh ailt faoi dhroch-staid na seomraí éigeandála.
"Cé atá diabhalta anois?" a d'fhiafraigh Balor Mísciúil leis féin agus as go brách leis isteach i gClub Slut fá choinne cúpla galún pórtair. Baile Samhain 2017 Samhain 2017
EAGARFHOCAL Tá áit lárnach ag Cultúrlann McAdam-Ó Fiaich i saol na Gaeilge i mBéal Feirste agus níos forleithne ó thuaidh. Bhí ról lárnach aici i bhforbairt na teanga le linn bhlianta fada de chur ina héadan agus de bhláthú. Chuir an scéal go raibh an Chultúrlann ar an mhargadh idir dhíomá agus uafás ar an […] Siorrachd a' Mhainisdeir

Is contae de chuid oirthear na hAlban Nua í Siorrachd a' Mhainisdeir (Guysborough as Béarla). I 2011 bhí cónaí ar 8,143 duine i Siorrachd a' Mhainisdeir le hais 9,058 duine i 2006.
Teangacha.
Sa bhliain 2011 bhí Béarla ar an teanga ba choitianta i Siorrachd a' Mhainisdeir agus í ina máthairtheanga ag 7,755(95.2%) duine. Bhí Fraincis ar an dara teanga ba choitianta agus í ina máthairtheanga ag 160(2%) duine. Bhí Gearmáinis ar an teanga neamhoifigiúil ba choitianta agus í ina máthairtheanga ag 55(0.7%) duine. Tá sise lonnaithe i nGaoth Dobhair: “Ligeann an trealamh seo dom cumarsáid a dhéanamh le mic léinn thíos an tír láithreach. Mar sin de tá borradh na Gaeilge le feiceáil go soiléir faoi láthair, ach muna líonfar na poist seo tiocfaidh meath ar an Ghaeilge (arís). Mar fhocal scoir, d’impigh sé ar mhuintir Dhún na nGall agus an Iarthuaiscirt an deis iontach seo a thapú agus freastal a dhéanamh ar a laghad, ar chuid de na himeachtaí fairsinge Gaeilge a bheas ar siúl le linn Sheachtain na Gaeilge, an chuid is mó acu saor in aisce, agus ár dteanga agus ár gcultúr ársa álainn a cheiliúradh le bród agus le mórtas. Agus an Bille Teanga á phlé sa Dáil tráthnóna, mhol Teachtaí Dála ó pháirtithe éagsúla gur i nGaeilge amháin a bheadh ainmneacha comhlachtaí poiblí nuabhunaithe
Dé Máirt, Márta 2 2021 ag 5:35 pm
Tá leasú reachtaíochta le moladh ag Aire Stáit na Gaeltachta ionas gur ainm i nGaeilge amháin a bheadh ar aon chomhlacht poiblí nua a bhunófaí feasta.
I mBille Teanga an Rialtais atá á phlé i dTithe an Oireachtais faoi láthair, deirtear gur i nGaeilge nó i nGaeilge agus i mBéarla araon a bheidh ainm gach comhlacht poiblí nua.
Ach iarradh ar an Aire Stáit sa Dáil inniu féachaint in athuair ar an moladh sin agus leasú a thabhairt isteach a d'fhágfadh gur i nGaeilge amháin a bheadh ainm gach comhlacht poiblí nua feasta.
Bhí a seachtú seisiún ag Coiste Oireachtais na Gaeilge agus na Gaeltachta sa Dáil tráthnóna chun plé a dhéanamh ar an mBille Teanga.
Mhol roinnt Teachtaí Dála de chuid an fhreasúra leasuithe chun an tagairt den Bhéarla a bhaint as an mBille ionas go mbeadh ainmneacha na gcomhlachtaí nuabhunaithe i nGaeilge amháin.
Bhí an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly ar dhuine de na Teachtaí Dála a mhol leasú faoin gceist seo agus dúirt sí go raibh sé tábhachtach go mbeadh ainm i nGaeilge in úsáid ag aon chomhlacht poiblí nua.
Mar fhreagra ar na Teachtaí Dála, dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go raibh sé go mór i bhfabhar ainmneacha Gaeilge a úsáid ar chomhlachtaí poiblí. D'aontaigh an tAire Stáit nach mbíodh aon deacrachtaí ann roimhe seo nuair a bhíodh ainmneacha i nGaeilge amháin ag comhlachtaí poiblí.
"I bprionsabal, táim go láidir i bhfabhar ainmneacha i nGaeilge a bheith ar chomhlachtaí reachtúla nó nuabhunaithe," a dúirt an tAire Stáit.
"Feicimid go n-oibríonn leithéidí CIÉ, RTÉ, TG4, RnaG, Bord na gCon, Aer Rianta, Bus Éireann, Bord Iascaigh Mhara, Teagasc, an Bord Pleanála, An Garda Síochána, gan aon deacrachtaí agus go bhfuil eolas forleathan ag an bpobal ar céard a dhéanann na heagraíochtaí seo ar fad."
Dúirt an tAire Stáit go mbeadh oifigigh óna roinn ag dul i dteagmháil le hoifig na ndréachtóirí faoi leasú maidir leis an gceist seo ag an gcéad chéim eile, sin é Céim na Tuarascála.
D'fhág seisiún an lae inniu go bhfuil os cionn 100 leasú ar an mBille anois pléite ag Roghchoiste Gaeilge, na Gaeltachta agus Phobal Labhartha na Gaeilge. Cé nach bhfuil glactha ag an Aire Stáit Chambers le haon leasú go fóill, thug sé le fios go raibh sé sásta teacht ar ais le moltaí ag an gcéad chéim eile maidir le roinnt mhaith de na leasuithe a pléadh tráthnóna.
Spriocdhátaí, ceartúsáid ainmneacha ar fhoirmeacha stáit agus ainmneacha agus lógónna comhlachtaí phoiblí is mó a bhí faoi chaibidil ag an Roghchoiste inniu.
Bhí an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly, Aindrias Moynihan, Fianna Fáil, agus Marc Ó Cathasaigh ón gComhaontas Glas, ar na Teachtaí Dála a labhair ar son moladh go gcuirfí spriocdháta leis na dualgais atá le leagan ar chomhlachtaí poiblí maidir le foirmeacha agus lógónna i nGaeilge.
Dúirt Aindrias Moynihan go "gcabhródh sé go mór dá mbeadh spriocdhátaí faoi leith" luaite agus mheas Marc Ó Cathasaigh gurb é an bealach is fearr leis an mBille a threisiú spriocdhátaí a leagan síos.
Dúirt urlabhraí Gaeilge Shinn Féin, Aengus Ó Snodaigh, gur "locht mór" ar an mbille an easpa spriocdhátaí atá ann.
Dúirt an tAire Stáit go raibh faoi teacht ar ais le moladh maidir le ceist na dtreoirlínte agus spriocdhátaí ag Céim na Tuarascála.
Agus seacht seisiún dhá uair an chloig curtha díobh ag an gcoiste, tá plé déanta ar 105 leasú, 26 díobh a dícheadaíodh.
308 leasú atá molta ar an mBille a bhfuil faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla a neartú agus cur le cearta teanga an phobail.
Dé Máirt seo chugainn, an 9 Márta, a bheidh an chéad chruinniú eile de chuid an Roghchoiste ann chun leanúint leis an bplé ar an mBille Teanga.
Fág freagra ar 'Aire Stáit na Gaeltachta 'go láidir i bhfabhar' ainmneacha Gaeilge a bheith ar chomhlachtaí poiblí nua'
Cordelia Nic Fhearraigh Dé Sathairn, Márta 13 2021 ag 3:06 pm
"I bprionsabal, táim go láidir i bhfabhar ainmneacha i nGaeilge a bheith ar chomhlachtaí reachtúla nó nuabhunaithe,"
An gcloífidh an duine seo lena chuid prionsabail??
Caidé fá Fáilte Ireland?? Seo dream nach bhfuil ag tabhairt aitheantais ar bith don Ghaeilg ar fud na tíre ná ar a gcuid bolscaireacht thar lear. Chan fheicim oiread agus focal amháin Gaeilge sna hoifigí s'acu ná sna láthair turasóireachta is cáiliúla sa tír. Níl dualgas ar bith orthu daoine le Gaeilge a earcú ach oiread! Ní iontas ar bith daoine bheith dubh in éadan an Ghaeilg nuair nach bhfuil sí le feiceáil i saol na turasóireachta/dána/an chaithimh aimsire ar fud na tíre! Agus, dár ndóighe, Gaeilge amháin sna ceantracha 'Gaeltachta'.
'…as ord mar gheall go mbainfeadh costas lena bhfeidhmiú…'
Nach dtaispeánann seo nach bhfuil tuigbheál ar bith ag polaiteoirí agus ag rialtas na tíre ar chomh luachmhar is atá ár dteanga dúchais? Ró-chostasach an leagan Gaeilg a úsáid, nó leis na botúin a rinneadh agus an neamhaird atá tugtha le 100 bliain anuas don Ghaeilg a chuir ina cheart! Mo náire lucht reachtaíochta na tíre seo!! Finn ar Sliabh na m-Ban, ó Fhionn ua Baoiscne, agus Gleann Gharaidh i n-Uíbh Faithche, ó Gharaidh mac Mórna, agus Leabaidh Dhiarmada Uí Dhuibhne agus Ghráinne ag Poll Tighe Liabháin i n-Uíbh Fiachrach Eidhne, dá ngoirthear Dúthaigh Uí Seachnasaigh Garraí Johnny Mhorgan: Froganna beaga glasa
Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann.
Froganna beaga glasa
Tá mé ag cur Gaeilge faoi láthair ar leabhar álainn do pháistí faoi chúrsaí garraíodóireachta agus na bealaí is féidir an nádúr a chothú agus a chaomhnú i do ghairdín féin.
Tá an obair seo do mo chur in aithne arís do mo sheanchairde, na froganna. "Futa Fata seems to have a thing about frogs" a scríobh an léirmheastóir san Irish Times roimh Nollaig agus í ag cur síos ar fhoilseacháin na bliana seo caite. Agus b'fhíor di - idir "Frog sa Spéir" an scéal faoin bhfroigín beag, Frainc, a bhí ag iarraidh eitilt, agus "An Oíche Dhorcha" faoi Fhéilim Frog agus a chairde a bhí scanraithe ag scáileanna na hoíche, bhí scéalta na bhfrog ag hoppáil uainn i gcaitheamh na bliana 2008. Agus muid ag teacht i láthair ar an stáitse le seó teaghlaigh a dhéanamh, ní scaoileann muid an deis tharainn gan "Froganna Beaga Glasa" a rá - tá an ceann sin ar fáil ar "Gugalaí Gug!"
Agus an méid sin ráite, seo í mo cheist - cén fáth gurb é an focal is coitianta, anseo i gConamara ar "frog" an Bhéarla ná "frog" an Bhéarla? Ní fhuaimnítear an focal de réir na Gaeilge, go fiú - "frag" a deirtear.
Agus cén fáth gur "frog" a bheadh ann ar aon nós? Ní thugtar "flaghaidh" ar chuileog, ná "raibin" ar spideog, ná "dancaí" ar "asal". Shílfeá go bhfuil na froganna beaga glasa thart níos faide ná mórán ceann ar bith eile de na créatúir thuasluaite.
Tá focail eile ann, cinnte. Nuair a labhair mé le Caitlín Pheaits (atá le cloisteáil ar chuid mhaith dlúthdhioscaí dár gcuid) dúirt sí liom go raibh an rud céanna tar éis rith léi féin. Bhí sí tar éis an cheist a tharraingt anuas chuig a Daid, Máirtín Pheaits Ó Cualáin - fear a bhfuil an-eolas aige ar chúrsaí nádúir aige. "Lupadán lathaí" a bhí aige siúd (sílim!) - ainm álainn fileata, mar a bhíonn go minic le hainmneacha Gaeltachta ar na neacha beo inár dtimpeall. Tá "loscann" ag Wingléacht agus "boilgín frisc" agus "froga" chomh maith le frog. An bhfuil ceann ar bith acu siúd á n-úsáid sa ngnáthchaint in áit ar bith? Nó focal eicínt eile?
Agus ó tharla na focail agus leaganacha sin a bheith ann, nach aisteach gur focal Béarla atá i gConamara ar neach chomh gaelach leis an bhfrog?
Posted by Tadhg Mac Dhonnagáin at 10:44
Labels: Frog sa Spéir, Froganna, Futa Fata, Gugalaí Gug, téarmaíocht
Dennis King 18 June 2009 at 15:50
"Losgann" an gnáthfhocal i nGaeilge na hAlban. Bhí an focal seo an-choiteann sa Ghaeilge féin sa mheánaois. Tig mé samplaí a thabhairt duit, má tá siad uait.
Dála an scéil, tá "Toad Song" agam i Haváis le Puakea Nogelmeier, an fear a chuir an teanga sin ar "Tríar Manach". Is féidir liom mp3 de a chur chugat gan dua, más mian leat.
Tadhg Mac Dhonnagáin 18 June 2009 at 16:37
Go raibh maith agat faoin mp3 - ní bheidh deis agam éisteacht leis go dtí ar ball. Nach aisteach gur imigh "losgann/loscann" i léig in Éirinn? Cén chúis a bheadh lena leithéid sin tarlú?
Dennis King 18 June 2009 at 17:19
Seo leid dúinn ó "Scáthán Shacramuinte na hAithridhe" (69.18) le hAodh Mac Aingil (1571-1626):
"do líon [Dia] a thalamh do fhroguibh (bethaduigh allachda roghranda nach fuil nar ttírne tré ghrásuibh Phadruig)"
Is cosúil gur chreid Mac Aingil gur dhíbir Pádraig iad in éindí leis na nathracha. Deir Wikipedia gur "introduced species" é an "common frog" (Rana temporaria) in Éirinn. Ní deirtear cathain a tháinig sé isteach.
Mise Áine 18 June 2009 at 22:04
Ó tharla tú ag trácht ar fhroganna, an raibh a fhios agat, a Thaidhg, nach bhfuil frog ar bith thiar i gCeantar na nOileán? Sin a dúradh liom blianta fada ó shin agus, más buan mo chuimhne, dúradh go raibh baint éigin aige leis an droichead adhmaid a bhíodh idir Béal an Daingin agus Eanach Mheáin – ní raibh na froganna in ann dul thairis mar gheall ar na spásanna idir na cláir adhmaid, más fíor an scéal.
Chuala mé freisin nach bhfuil aon choinín thiar ann, ach giorriacha amháin. Bhfuil na scéalta sin fíor, meas tú? Tá a fhios agam nach bhfaca mise frog ná coinín thiar ann agus mé ag fás aníos in Eanach Mheáin, ach chonaic mé giorriacha.
Anonymous 19 June 2009 at 00:40
Ar blog nó blag é seo?
Anonymous 19 June 2009 at 00:50
"ag hoppáil"
"hapáil" in Foclóir Gaeilge-Béarla
Anonymous 19 June 2009 at 01:23
lupadán.
Ní dócha gur ar lupaí a bheah sé seo ag lupadaíl.
Ná habair go mbeadh glacadh ag Futa Fata le lupadán/lapadán agus nach mbeadh glacadh le frag!
Anonymous 19 June 2009 at 01:27
An bhfuil glacadh le facal as Albain agus focal as Éirinn nuair nach bhfuil glacadh le frag agus frog?
Anonymous 19 June 2009 at 01:42
Lapadán, lupadán, lapadóir - chloisfeá iad sin uilig, bíodh 'lathaí' leo nó ná bíodh, bíodh lupadadán lapadán á rá nó ná bíodh, ach ní hé an frog amháin go cinnte atá i gceist leo.
Is léir nach ainm ceana loscann. Scéalta faoi phlá sa mBíobla a rithfeadh le duine ar an bpointe. B'fhéidir gur athrú meona i leith an fhrag ba chúis leis an ainm nua a theacht isteach agus gurb é is córa don chlann rí a bhainfeadh póg de cheann.
Anonymous 19 June 2009 at 01:46
An-amhrán áibhéile agus áiféise faoi Frog ag Maidhcil Bheairtle Dhonnachú, tá sé ag Peadar Ó Ceannabháin ar an CD. Bhíodh ceainnín eile ag daoine i mBéarla faoin bhfrog a tháinig isteach ag an luch, Right Leg, Left Leg, Underleg, Overleg agus mar sin de.
An Deabhal Álainn 19 June 2009 at 08:11
Sách ananamúil a ananamais cé gur rith cuid mhór dá ndeir tú liom féin ar seo a léamh an chéad uair freisin. Rud éigin faoin "go fiú" sin? Ach ní hé an clob faoin bhFuta Fata Féasóg is mó a thuilleann na slopanna seo ó do bhais ná ó do bhois.
Tadhg Mac Dhonnagáin 19 June 2009 at 10:04
Níl mé a rá nach bhfuil glacadh le frag ná le frog. Agus tá súil agam nár cheap éinne gur ag caitheamh anuas ar Ghaeilge Chonamara a bhí mé. Níl ann ach go raibh mé ag déanamh iontais nach raibh focal níos sine á úsáid sa ngnáthchaint. Ghlac mé leis go raibh an frog ag hapáil leis go sásta ar fud na hÉireann ó aimsir na díle - ach dar le Wikipedia, a deir Dennis linn, gur "Introduced species" é, ach an oiread leis an iora glas, cuir i gcás.
Maidir leis an amhrán ar CD Pheadair Uí Cheannabháin, is caoineadh atá ann ar bhealach, nach ea? Bhí pisreog sa taobh seo tíre ann dá léimfeadh frog isteach sa teach, gur cheart breith air agus é a chaitheamh isteach, ina bheatha, sa tine. Mura ndéanfá é sin, bheadh tubaiste eicínt in ann do mhuintir an tí. An té a chum an t-ámhrán, chonaic sé an méid sin á dhéanamh, agus chum sé amhrán faoi, le teann trua don bhfrog.
B'fhéidir go gcuireann sé sin leis na tuairimí thuas go raibh drochmheas ag muintir na hÉireann ar an bhfrog.
Ní thuigim an méid a scríobh tú fhéin thuas, a Dheabhail Álainn...
Mise Áine 19 June 2009 at 13:18
M'anam, thuig mise go maith nach ag caitheamh anuas ar Ghaeilge Chonamara a bhí tú, a chara. Níl ag dul ar aghaidh anseo agat, agus againn uile, tá súil agam, ach plé ar ábhair éagsúla, ar mhaithe leis an teanga a choinneáil beo beathach, agus suimiúil!
Anois, ar chuala a dhath faoi mo cheist thuas? An raibh ann ach scéal, agus an bhfuil, nó nach bhfuil, fraganna, nó froganna, thiar i gCeantar na nOileán?
Má tá freagra ar mo cheist, is tú a gheobhaidh dom é, a fhear eolach...:)
Mise Áine 19 June 2009 at 13:28
Nó, 'a fhir eolach' fiú! Ar fhaitíos aon phóilín teanga ag lurcáil, an dtuigeann tú...
An Deabhal Álainn 19 June 2009 at 14:17
Clob = clab, slop = slap (sleaip)...
Ach ní dhéarfainn go raibh an t-anainmeach chomh hananamúil sin ar aon chaoi. Ní gá gurb é frog an Bhéarla atá in frag na Gaeilge, tá malartú idir 'o' agus 'a' ar bun taobh istigh den Ghaeilge féin le 1,400 bliain, ní thiocfaidh tú ar mhórán i gConamara nach dtabharfaidh cara ar cora ach bheidh an chara ar an gcora agus an cara ar mo leithéidse (agatsa!).
Maidir leis na froganna nach dtiocfadh an Daingean, bhíodh an-leabhar ag James Fairley faoi fhiadhúlra na hÉireann agus tuairisc inti ar an tráth a dtáinig cineálacha éagsúla thar tír isteach. Mura bhfuil sí i gcló i gcónaí, is fiú go mór féibí dua a bhainfeadh le cóip a fháil.
Tadhg Mac Dhonnagáin 19 June 2009 at 16:36
Nach iad na froganna atá th'éis caint a tharraingt!
Tá mo bhean ag múineadh scoile thiar sna hoileáin - caithfidh mé iarraidh uirthi an scéal a fhiosrú thiar ann maidir leis na froganna agus na coiníní.
Mise Áine 19 June 2009 at 17:55
Maith sibh uile!
Chouchou 21 June 2009 at 10:34
Chuala mé "Lupán" ó bhéal Cóil Learaí Ó Finneadha, as an Lochán Beag (a bhfuil Gaeilge den scoth aige). Bhí sé ag trácht ar "G(h)arraí "an Lupáin".
Tadhg Mac Dhonnagáin 22 June 2009 at 12:39
Tá lupán go deas agus níl sé mílea bealaigh ó "lupadán" An raibh an focal á úsáid ag Cóil mar chuid d'ainm an gharraí, nó mar ainm eile ar an bhfrog? Sinn Féin MEP Liadh Ní Riada is seeking a meeting with Bank of Ireland regarding its provision of services in Irish in its branches, online and via its ATMs. 1 (Irish) Comhghairdeas le beirt ghéagóirí móra agus crua-oibre, Corey Lewandowski agus David Bossie, ar an rath a bhí ag a gcuid leabhar, "Let Trump Be Trump." Ar deireadh, tá daoine atá fíor-eolas ag scríobh faoin bhfeachtas iontach agus spreagúil againn! Gach rud a dhéanaimid mar Reuters iriseoirí a bheith neamhspleách, saor ó chlaontacht agus báis le sláine go lánmhaith. Seo iad ár luachanna lárnacha agus eascairt as na Prionsabail Iontaobhas Reuters . Mar bhfíor-am, seirbhís nuachta iomaíoch a bhfuil clú agus cáil ar a bhíonn an iontaofacht, cruinneas luach againn chomh maith, le luas agus eisiachais. An bealach ina ndéanaimid, mar fhostaithe Reuters, beo ar na luachanna atá faoi rialú ag an gCód Iompraíochta Reuters . rialaíonn an cód sin, le roinnt eisceachtaí suntasach a bhfuil feidhm acu go sonrach chun iriseoirí, iompar na fostaithe go léir Reuters agus tá sé riachtanach léamh. Mar iriseoirí, áfach, tá freagrachtaí breise má táimid chun na mianta is airde ár ngairme - a chuardach agus an fhírinne tuarascáil, go cóir, go macánta agus go unfailingly. Guest Article: Aidan Courtney | Anseo.net
We're very happy to introduce Aidan Courtney from Coimicí Gael who publish the Irish children's magazine Rírá. The article below is in Gaeilge for all our non-Irish visitors but Google Translate will get you by! Aidan speaks about how he became involved in this project.
Aidan Courtney is ainm dom. Táim i mo chónaí i gContae an Chláir. Bím ag obair i siopa leabhar anseo ach táim ag foilsiú Rírá (faoi Coimicí Gael), an choimic nó leabhar grinn do dhaoine óga idir 8 – 14 d'aois. Seo mo scéal go dtí seo:
Nuair a bhí mé óg bhí a lán coimicí / leabhar grinn sna siopaí. Bhí an Beano, an Dandy, Buster, Twinkle, Bunty, Roy of the Rovers , coimicí Disney i mBéarla (agus ceann amháin i nGaeilge, Clann Disney), Batman, Spider-man, Dan Dare, 2000ad agus coimicí eile ar fáil gach seachtain. Thosaigh mé á léamh. Bhí an-suim agam iontu.
Bhí siad éasca le léamh. Bhí na daoine agus na scéalta iontu iontach. Nílim cinnte cén uair a tharla é, ach lá amháin thosaigh mé ag déanamh líníochtaí cosúil leis na pictiúirí sna coimicí a bhí agam. Ansin thosaigh mé á dhéanamh i mo chóipleabhar. Bhí mé timpeall ocht mbliana d'aois.
Chuaigh mé go dtí an mheánscoil agus bhí rang ealaíne agam ann. Bhí mé ag cleachtadh líníochta gach lá. Bhí mé ag léamh níos mó coimicí ó na Stáit Aontaithe cosúil le X-Men, Batman, Marvel Comics Presents, Daredevil Man Without Fear agus leabhair mar sin. Ní raibh sé éasca na coimicí a fháil in Inis ag an am sin. Bhí múinteoir ealaíne iontach againn sa mheánscoil, an tUsal Ó hÍomhair. Tar éis sin, chuaigh mé go dtí an scoil ealaíne i Luimneach (LSAD) agus nuair a bhí mé ann fuair mé mo chéad phost gairmiúil i mbun coimicí don Evening Echo ar feadh sé mhí i 1999. Ag an am bhí mé ag caint le cúpla duine eile faoi TG4 agus Spongebob Squarepants agus coimicí as Gaeilge. Bhí smaoineamh maith ag TG4. Fuair siad rud greannmhar agus rinne siad Spongebob agus sraitheanna eile i nGaeilge. Bhíomar ag caint uaireanta faoi choimicí agus conas iad a dhéanamh. Bhí an smaoineamh agam go mbeadh sé go maith coimicí as Gaeilge a bheith againn freisin, ach níor tharla sé díreach ansin.
Tar éis dom an ollscoil a fhágáil fuair mé postanna eile i mbun coimicí, sa bhaile agus thar lear, ach bhí mé ag scríobh freisin (bhí mé ar liosta fada PJ O'Connor Awards timpeall 2001 agus i 2007 ar BBC Radio 4 le gearrscéal a bhí scríofa agam). Bhí post agam timpeall 2006 leis an nuachtán, Lá. Bhí mé i mbun cartúin cosúíl le Gary Larson ach i nGaeilge. Agus Sin Sin an teideal ar an gcartún. Bhí siad ar an gcéad leathanach gach Céadaoin. Ag an bpointe sin bhí mé ag obair gach seachtain le trí nuachtán agus dhá irisleabhar gach mí. Bhí mé i mbun na gcoimicí páirtaimseartha agus ag obair i siopa leabhar lánaimseartha.
Ansin, stop mé agus chuaigh mé thar lear chun taisteal a dhéanamh i gCeanada. Bhí mé in Toronto agus bhí mé ag obair le leaid as Quebec i siopa leabhar. Bhí Gaeilge aige agus bhí mé ag caint níos mó Gaeilge ansin ná aon am eile riamh. Gach lá. Bhí mé ag léamh gach rud (bím ag léamh gach rud ar aon nós) ach thosaigh mé ag léamh coimicí Fraincise mar bhí siopa leabhar Fraincise suas an bóthar uaim. Níl mo chuid Fraincise ar fheabhas ach bhí mé abalta na leabhair a thuiscint.
Bhuail mé le leaid eile ón Ísiltír agus bhí a fhios aige go raibh suim agam i gcoimicí. Thosaigh sé ag caint faoin ealaíontóir mór Dúitseach, Marten Toonder. Bhí sé cosúil le Walt Disney san Ísiltír. Thug sé coimicí Dúitise dom agus bhí siad iontach. Bhí orm cúpla focal a fhoghlaim ach b'éasca iad a thuiscint dáiríre. Ait go leor, bhí Marten Toonder ina chónaí sna Clocha Liatha nuair a bhí sé ag obair i rith na 60í,70í, 80í agus na 90í. Ansin bhí an smaoineamh ag éirí níos láidre. Má bhí mé ábalta coimicí greannmhar a léamh agus pléascadh amach ag gáire i dteangacha eile: cén fáth nach bhfuil aon rud cosúil leis sin in Éirinn?
Tá an tallann anseo. Cén fáth nach bhfuil éinne ag úsáid na ndaoine anseo? Bhí siad (na tallanna) ag féachaint thar lear. Thosaigh mé ag léamh trí na coimicí. Cén fáth nach bhfuil páistí ag léamh coimicí anois? Is meán iontach iad chun páistí a chur ag léamh. Nuair a bhíonn duine ag léamh coimicí tá siad ag léamh comhrá go minic. Cuidíonn na pictúirí chun an scéal a thuiscint. Tá siad cosúil leis na fotheidil scannáin sa tslí sin. Tar éis tamaill bíonn sé níos éasca rud a léamh má tá spraoi ag baint leo. Agus cén fáth nach bhfuil níos mó rudaí ann i nGaeilge cosúil leis an Beano nó an Dandy?
Tháinig mé abhaile. Thosaigh mé ag caint le daoine i bhForas na Gaeilge faoin smaoineamh a bhí agam (coimicí do pháistí a fhoilsiú i nGaeilge). Bhí suim acu sa mhéid a bhí á rá agam agus rinneamar iris bheag shamplach, Rírá #0. Bhí siad sásta leis na torthaí agus ansin rinneamar an iris cheart, Rírá #1.
Ó shin, tá Rírá #1, #2 agus #3 déanta againn. Bhí Rírá #1 ar ghearrliosta Eagle Awards i 2010 (cosúil leis an BAFTA nó Oscar ach i ndomhan na gcoimicí). Bhí an iris mar dhá chineál 'Favourite European Comic Book' agus 'Favourite New Comic Book.' Bhíomar in aice le Batman agus Doctor Who. Ní raibh aon seans againn é a bhuachan ach táimid an-bhródúil as mar sin féin! Tá Rírá # 3, eagrán digiteach, ar an iPad, iPhone, iPod, Kindle Fire, Graphicly, Facebook (ar fud an domhain) agus an Nook (i Meiriceá) anois.
Tá foireann iontach againn. Tá Gabriel Rosenstock ag tabhairt aire mhaith dúinn chun an Ghaeilge a bheith soléite agus cruinn mar níl mo chuid Gaeilge foirfe. Tá Muireann Ní Leathlobhair ag plé le dearadh grafach. Faoin am seo bíonn a lán ealaíontóirí ag obair linn. Tá tallann nua i ngach aoisghrúpa á lorg agam. I Rírá #3 bhí beirt dhéagóirí ann. Tá siad fós sa mheánscoil ach tá siad iontach. Agus tá Foras na Gaeilge iontach freisin.
Sa bhliain seo chugainn, tá súil againn go mbeadh úrscéalta grafacha do pháistí níos óige ná léitheoirí Rírá ann. Ba mhaith linn rud cosúil le Rírá do dhaoine fásta nó do dhéagóirí a fhoilsiú freisin. Beidh coimicí againn ar an idirlíon agus iad á dtabhairt suas chun dáta gach seachtain agus tograí eile nach iad.
Tá na déagóirí inniu ag lorg coimicí ar an idirlíon agus Manga. Cén fáth nach bhfuil siad ag plé le coimicí i nGaeilge? Bhí ceardlanna coimicí agam le déagóirí, tá an-tallann acu. Bhí ceardlanna agam le páistí níos óige freisin. Bhí siad ar fheabhas. Is fíor a rá go bhfuil gach duine ábalta líníocht a dhéanamh agus scéal a chumadh. Léigh gach rud ach ná déan dearmad ar na coimicí!
Más spéis leat an scéal seo, tá siopa againn http://www.coimicigael.ie/paypal/comics.php
Lascaine ann do scoileanna agus leabharlanna freisin, mar sin cuir glaoch orainn anseo: eolas@coimicigael.ie
Táimid ar Twitter: @CoimicGael
Agus táimid ar Facebook freisin.
Liosta anseo de na siopaí ina bhfuil Rírá ann : http://aidancourtney.blogspot.ie/2012/07/rira-anseo-2012-rira-is-here-2012.html
Agus liosta de na háiteanna ina bhfuil Rírá #3 eagrán digit each:
http://aidancourtney.blogspot.ie/2012/07/rira-3-eagran-digiteach-rira-3-digital.html
Aidan Courtney, eagarthóir, scríbhneoir agus ealaíontóir le 13 bliain le nuachtáin, irisleabhair agus áiteanna eile i Meiricea, sa Ríocht Aontaithe, sa Fhrainc agus anseo, abhaile in Éirinn. Foilsitheoir de Rírá an choimic as Gaeilge do pháistí faoi Coimicí Gael le 4 bhliain anois.
10th September 2012 at 2:51 am Reply Very nice and inspiring story. I will definitely share this post to my associate. Buann Gaoth Dobhair gradam náisiúnta
Is é Chomhchumann Forbartha Ghaoth Dobhair, Co Dhún na nGall, a bhuaigh céad áit i gcomórtas Ghlór na nGael 2008.
Fógraíodh torthaí an chomórtais ar chlár Seán Bán Breathnach ar Raidio na Gaeltachta ag 9.20rn, 30 Eanáir.
Bhuaigh Chomhchumann Forbartha Ghaoth Dobhair €50,000 agus trófaí, aitheantas náisiúnta ar a bhain sé amach ag cur na Gaeilge chun cinn le linn 2008.
Is é Comharchumann Ráth Chairn, Co na Mí, a bhuaigh an dara áit agus duais de €12,500.
Ag moladh obair Chomhchumann Forbartha Ghaoth Dobhair, dúirt bainisteoir Ghlór na nGael, Nóra Welby: "Tá an duais seo tuillte go maith ag Gaoth Dobhair as a bhfuil déanta ar son na Gaeilge sa cheantair, ní hamháin le bliain anuas ach le tréimhse de bhlianta."
"Fuair Gaoth Dobhair marcanna arda faoi achan réimse den chomórtas. Tá moladh speisialta tuillte ag Cumann Lúthchleas Gael as ucht cáipéisíocht na heagraíochta a aistriú go Gaeilge.
"Tá Ógras ag feidhmiú sa cheantar agus is mór an cúnamh é an tOifigeach seo a bheith lonnaithe go háitiúil. Eagraítear neart imeachtaí ó cheolchoirmeacha go ranganna damhsa agus moltar an scoil cheoil atá idir lámha chomh maith.
"Gabhaim comhghairdeas leis an Chomhchumann agus céad áit i gcomórtas Ghlór na nGael á bhuachan acu in éadan iomaíocht ghéar."
"Is léiriú é buachaint na duaise seo ar an dul chun cinn suntasach atá ag tarlú i gContae Dhún na nGall le tamall anuas ó thaobh na Gaeilge de.
"I measc na buaiteoirí eile sa Chontae bhí :
• Coiste Forbartha Dhobhair a bhuaigh céad áit Leibhéal 3 sa Ghaeltacht, €5,000 agus Duais Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta €1,000;
• Comharchumann na nOileán Beag a bhuaigh Duais Iontaobhas Ultach €1,400 agus Duais na Comhairle Oidhreachta €1,500;
• Lár-Chomhairle Paróiste Ghleann Cholm Cille a bhuaigh Duais Chomhairle Chontae Dhún na nGall, €1,500;
• Comhairle Paróiste Chill Charthaigh a bhuaigh Duais Aithentais €1,000."
San iomlán d'fhógair Glór na nGael duaiseanna de luach €150,000 beo ar Raidió na Gaeltachta.
I measc na mbuaiteoirí eile, bhuaigh an chomhlacht Samsung Trófaí na gComhlachtaí mar gheall ar na sheirbhísí a chuireann sé ar fáil trí mheán na Gaeilge.
Eagrófar Bronnadh Náisiúnta agus Idirnáisiúnta Duaiseanna Ghlór na nGael i nGaoth Dobhair ar 28 Márta 2009.
Posted by Glór na nGael at 3:13 AM No comments:
Liosta na mBuaiteoirí do chomórtas 2008
An Iar-Ghaeltacht
1ú Duais €2000 Glór Leamhcáin, Co. Átha Cliath
2ú Duais €1000 Cromghlinn, Béal Feirste, Co. Aontroim
1ú Duais €3000 Glór na Ríogh, Co. Chill Dara
2ú Duais €1500 Glór Bhréifne, Co. an Chabháin
1ú Duais €5000 Carn Tóchair, Co. Doire
2ú Duais €3000 Cumann Gaelach Leath Chathail, Co. an Dúin
1ú Duais €2000 Tuar Mhic Éadaigh, Co. Maigh Eo
2ú Duais €1000 Corr na Móna, Co. na Gaillimhe
1ú Duais €3000 Pobal Ghort a' Choirce , Co. Dún na nGall
2ú Duais €1500 Coiste Forbartha Chill na Martra, Co. Corcaigh
1ú Duais €5000 Coiste Forbartha Dhobhair, Co. Dún na nGall
2ú Duais €3000 Clochán Bréanainn, Co. Ciarraí
An Iontráil Nua is Fearr
Pobal Mhuileann an tSiáin, Co. Tír Eoghain
Duais an Fháinne
Cumann Gaelach Chnoc na Rós, Doire
Duais an Leinster Leader
Glór Chluainín, Co. Liatroim
Duais ón Iontaobhas Ultach
Comharchumann na nOileán Beag, Co. Dún na nGall
Carn Tóchair, Co. Doire
Duais Ghaeleagras na Seirbhíse Poiblí
Glór na Ríogh, Co. Cill Dara
Duais Chomhluadair
Duais Chló Iar-Chonnachta
Baile Locha Riach, Co. na Gaillimhe
Duais Chomhairle Chontae na Gaillimhe
Inis Mór, Co. na Gaillimhe
Duais Chomhairle Chontae Dhún na nGall
Lár-Chomhairle Paróiste Ghleann Cholm Cille, Co. Dún na nGall
Duais Eagras na Scoileanna Gaeltachta
Coiste Forbartha Dhobhair, Co. Dún na nGall
Duais ón Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta
Duaiseanna Aitheantais
Comhar Chuigéal Teo. Co. na Gaillimhe
Cill Chárthaigh, Co. Dún na nGall
Trófaí na gComhlachtaí
Duais na Comhairle Oidhreachta – Togra
Sionainn, Co. an Chláir
Duais na Comhairle Oidhreachta - Foilseachán
Duais Choimisiún Chraolacháin na hÉireann
Raidió Pobail - West Limerick 102
Raidió Tráchtála - Clare FM
Duais Chonradh na Gaeilge
An Droichead, Béal Feirste, Co. Aontroim
Duais Chomhairle na Gaelscolaíochta
An Monsignor Pádraig Ó Fiannachta
1ú Duais €50,000 Comharchumann Forbartha Ghaoth Dobhair Teo. Co. Dún na nGall
2ú Duais €12,500 Comharchumann Ráth Chairn, Co. na Mí
3ú Duais €7,500 An Clár as Gaeilge, Inis, Co. an Chláir
1ú Duais Cumann na Gaeltachta, Ceanada
2ú Duais MILG, Manchester Irish Language Group, Manchain
3ú Duais Cumann Gaeilge na hAstráile, Melbourne
Posted by Glór na nGael at 3:12 AM No comments:
Clárú Ghlór na nGael
Tá Glór na nGael i mbun clárú coistí do chomórtas 2009.
Bronnann Glór na nGael breis agus €150,000 de dhuaiseanna ar choistí áitiúla Gaeilge timpeall na tíre gach bliain.
Tugann an comórtas aitheantas d'iarrachtaí gach pobail an teanga a chur chun cinn.
Clúdaíonn na coistí rannpháirteacha gach contae sa tír agus tá deich gcinn de thíortha éagsúla bainteach leis an gcomórtas domhanda, Global-Gaeilge.
Oibríonn cuid mhór de na coistí go deonach agus cruthaíonn an chuid eile fostaíocht do Ghaelgóirí na tíre seo.
Beidh torthaí 2008 á bhfógairt ag Seán Bán Breathnach ar Raidió na Gaeltachta ag 9.15rn 30 Eanáir.
Tá cóipeanna den fhoirm iontrála agus eolas faoi chritéir an chomórtais ar fáil ar suíomh idir líne Ghlór na nGael ag www.glornangael.ie.
Posted by Glór na nGael at 3:25 AM No comments:
Craolfar torthaí Ghlór na nGael 2008 beo ar Raidió na Gaeltachta maidin Dé hAoine 30 Eanáir.
Beidh fógairt na dtorthaí ar chlár Seán Bán Breathnach ag 9.15rn 30 Eanáir.
Is é €50,000 luach na príomh-dhuaise. Inis, Contae an Chláir, a bhuaigh an duais mhór seo do 2007 agus beidh na coistí uile ar cipíní ag fanacht leis an scéal mór arís.
Ina iomlán, bronnann Glór na nGael breis agus €150,000 de dhuaiseanna ar choistí deonacha áitiúla Gaeilge timpeall na tíre gach bliain.
Tugann an comórtas aitheantas d'iarrachtaí gach pobal an teanga a chur chun cinn.
Chomh maith leis an chomórtas pobail náisiúnta, beidh duaiseanna speisialta ag dul do na cumainn Ghaeilge is mó éifeacht thar lear.
Daltaí na Gaeilge i Nua-Eabhrac a tháinig sa chéad áit sa chomórtas idirnáisiúnta, Global Gaeilge, do 2007.
Tá comórtas speisialta eile do na cumainn ghaelacha i gcoláistí tríú léibhéal nach bhfuil an mholtóireacht air críochnaithe go fóill.
Fógrófar torthaí ar chomórtas na gcumann galeach sna coláistí tríú leibhéal lár mí Feabhra.
Is féidir tuilleadh eolais ar fáil ar r.phost ag fiosru@glórnangael.ie.
Posted by Glór na nGael at 3:24 AM No comments:
Global Gaeilge 2009
Tá comórtas 2009 do Global Gaeilge ar oscailt anois. Is féidir foirm iontrála a fháil ar shuíomh ghréasáin Glór na nGael (http://www.glornangael.ie - sa rannóg "foirmeacha iontrála").
Beidh muid ag glacadh le foirmeacha go dtí an 1 Samhain 2009.
Le haghaidh tuilleadh eolais gabh chuig www.glornangael.ie.
Oifigeach Forbartha Glór na nGael
Posted by Glór na nGael at 4:36 AM No comments:
Labels: Global Gaeilge
Sladmhargadh na hAthbhliana
Tá Glór na nGael ag tairiscint 'sladmhargadh na hathbhliana' le díolúchán leabhar dá gcuid a tseachtain seo le beart de chúig leabhar éagsúil ar phraghas leabhar amháin. Dar le Glór tá an iomarca caint faoi giorrúcháin, faoi cúlú eacnamaíochta agus faoi thitim luach an airgid. Mar sin, mar fhreagra ar fháithe an doirbhíochais, tá Glór na nGael ag díol na leabhar seo ar phraghas a chuirfidh mionghaire ar aghaidh an doirbhí is lú dóchais amuigh ansin, cúig theideal ar €10/£10 san iomlán!
I measc na leabhar tá leabhar trath na gceist le 2000 ceist ann, tá leabhar eile le tomhas agus crosfhocal agus cuardach focal ann, agus tá cóip sa bheartán darb ainm 'An Bosca Beag Buí' ina bhfuil treoracha chun 101 rud difriúil a dhéanamh le hábhar inathchúrsáilte. Bheadh an trí leabhar sin thar a bheith úsáideach i scoil nó naíonra/naíscoil nó go háirithe do teaghlaigh atá ag iarraidh gníomhaíochtaí Gaeilge a dhéanamh lena bpáistí.
Tá dhá leabhar eile sa bhailiúchán a chuirfeadh Gaeil ó fud fad an oileáin seo spéis ann: Léargas – Pobal na Gaeilge agus leagan Béarla de, Reflections. Foilsíodh an dhá leabhar seo i ndiaidh do Ghlór na nGael cuireadh a thabhairt do ghníomhaithe teanga agus oibrithe deonach nó fostaithe san earnáil Ghaeilge, a scéalta féin agus a dtaithí féin a insint chun snapshot a fháil ar shaol na Gaeilge le linn an chéad deichniúr den mhílaois nua.
I measc na n-altanna atá sa leabhar seo tá aistí ón ceithre chúige, idir cathracha agus tuaithe, idir Gaeltacht agus iarGhaeltacht, idir choistí seanbhunaithe agus grúpa atá ionadaíoch do na 'Gaeil Nua' na hinimrcigh atá ag iarraidh a ionchur féin a bheith acu ar fhabraic na Gaeilge san 21 Aois.
Tugtar blas duinn ar fhorbairt phobail agus comharchumainn sna haltanna ó Chonamara, ó Gaeltach Ráth Chairn i gContae na Mí agus ó Ghaeltach Uibh Ráthaigh, Ciarraí Theas. Léirítear an taithí ar leith atá ann do ghrúpaí atá ag tógail pobal Gaeilge, nó ag cosaint pobal Gaeilge ó iomruathar an Bhéarla i gceantair faoin tuath. Sna haltanna ó na cathracha léimid scéal atá éagsúil nó tá na coinníollacha éagsúil óna coinníollacha faoin tuath ach tá gnéithe eile atá difriúil sna scéalta ó thuaidh agus ó dheas comh maith. Tá alt faoi stair An Droichead sa Trá Gearr i mBéal Feirste, alt eile ar an Ghaeilge i nDoire, altanna ar Ghaeil Cheatharlaigh agus glúin Ghaeilge i gCluain Dolcáin i nDeisceart Bhaile Átha Cliath. Bainfidh daoine atá ag beartú Gaelscoil a chur ar bhun spéis sna haltanna ó Oirthear na Gaillimhe agus an Srath Bán. Chuirfeadh léitheoirí eile spéis i smaointe iarPhríomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, Sheosamh Mhic Dhonncha ina alt faoi phleanáil agus obair Fhoras na Gaeilge féin.
Mar a dúirt mé, tá na leabhair seo á dtairiscint anois mar 'sladmhargadh' agus is cuma má's duit féin iad nó mar bhronntanas do dhuine ar ndearnadh tú dearmad bronntanas a cheannach dó nó dí um Nollaig, 'seo deis gurbh fhiú a ghlacadh. Tá na leabhair ar fáil ó oifig nó go deimhin oifigigh Ghlór na nGael ar €10/£10 moide postas ach glaoch a chur ar 0469430974 nó is féidir iad a cheannach ar líne tríd www.glornangael.ie.
Posted by Glór na nGael at 4:34 AM No comments:
Labels: sladmhargadh
Gaeilge Mheiriceá Thuaidh
24 Meitheamh 2008
Go raibh maith agaibh as ucht bhur moltaí agus smaointe a chur in iúl ar fisghaeilge.blospot.com le déanaí. Léiríonn na moltaí a rinneadh ar an mblogspota go bhfuil spéis áirithe ann maidir leis an Ghaeilge agus forbairt na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh.
Is féidir na moltaí a rinneadh a léamh ar fisghaeilge.blogspot.com, ach seo a leanas achoimre ar na moltaí sin;
…go reáchtálfaí Tionól na Gaeilge Idirnáisiúnta go bliantúil in Éirinn le hionadaithe ó: na Stáit Aontaithe; an Bhreatain; Mór-roinn ná hEorpa; an Astráil; Ceanada; An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Foras na Gaeilge agus eagraíochtaí éagsúla cur-chun-chinn na teanga in Éirinn. Go ndréachtfaí an rún seo mar litir, sínte go leictreonach ag na daoine a d'fhreastail ar "Fís Ghaeilge Mheiriceá Thuaidh" agus an litir a sheoladh chuig an gCoiste Dála atá ag ceapadh plean 20 bliain le sochaí dhátheangach a chruthú in Éirinn.
…go mbeadh duine faoi leith ceaptha mar Ambasadóir na Gaeilge Idirnáisiúnta, chun an Tionól bliantúil a stiúradh, chun freastal ar oireachtais agus cruinnithe eile (mar shampla "Oireachtais Cheanada") i dtíortha éagsúla agus chun idirghabháil a dhéanamh go ginearálta idir ghrúpaí taobh amuigh agus taobh istigh d'Éirinn.
…oifig lárnach a bhunú in áit scátheagras. Moltar an oifig sin a bheith lonnaithe sna Stáit Aontaithe le freastal ar choistí timpeall na tíre.
…scáthghrúpa a bhunú
…an comhrá seo a choinneál beo ar shuíomh daltaí.com nó ar scoilgaeilge.org/liosta nó ar shuíomh philo-celtic.com
…Moltar gan scáthghrúpa nó oifig lárnach a bhunú. Moltar a bheith ag plé le heagraíocht amháin ar an talamh in Éirinn seachas le scata acu nó le hoifig lárnach i Meiriceá Thuaidh.
…eagraíocht a chur ar fáil chun airgead a bhailiú go lárnach don Ghaeilge ionas go mbeidh daoine príobháideacha ábalta airgead a thabhairt saor ó cháin don Ghaeilge i Meiriceá Thuaidh.
Smaointe/moltaí faoin dóigh is fearr le dul chun tosaigh;
Ceaptar gur fiú glacadh leis an tairiscint a rinneadh maidir le húsáid a bhaint as an eagraíocht www.irishlanguagefoundation.org. Tríd an eagraíocht seo d'fhéadfaí staidéar féidearthachta a dhéanamh ar na;
foinsí tacaíochta príobháideacha, corparáideacha agus stáit a bheadh ar fáil don Ghaeilge sna Stáit Aontaithe.
an fiúntas, nó a mhalairt, a bhaineadh le hOifig Lárnach don Ghaeilge a bhunú le haghaidh forbairt na Gaeilge a mheas.
Ba ghá Bord Stiúrtha a cheapadh a rachadh i mbun an staidéir seo agus seans go mbeadh spéis ag rannóg stáit anseo in Éirinn tacaíocht a chur ar fáil don staideár seo. Ceaptar gur fiú idir 6-10 duine a cheapadh ar an gcoiste seo ar feadh tréimhse nach rachadh thar bhliain amháin.
D'fhéadfadh an grúpa seo tuairisc a ullmhú ar thorthaí a gcuid oibre. Bhainfí úsáid as modhanna teileachumarsáide leis an obair seo a chur chun tosaigh, don chuid is mó. Beidh Glór na nGael sásta an obair seo a éascú agus suíochán a ghlacadh ar an bhfondúireacht, ach beidh ar dhaoine, nó eagrais, bheith sásta iad féin a chur ar fáil freisin.
Ceann de na moltaí a rinneadh níos minicí ná aon mholadh eile faoin gcomhdháil "Fís Ghaeilge Mheiriceá Thuaidh" ná gur thug sí deis do dhaoine aithne a chur ar a chéile agus foghlaim óna chéile. Bunaithe ar an aiseolas seo ceaptar gur fiú Comhthionóil Ghaeilge a reachtáil thar deireadh seachtaine áit éigin dhifriúil sna Stáit Aontaithe gach dara bliain i mí Bealtaine. Bheadh sé mar aidhm ag an gComhthionól seo daoine, idir ghníomhairí agus foghlaimeoirí na Gaeilge, a thabhairt le chéile sa dóigh go mbeadh deis acu aithne níb fhearr a chur ar a chéile. Ag glacadh leis go bhfuil na Stáit Aontaithe chomh mór sin ba ghá go n-eagrófaí an Comhthionól seo in áiteanna éagsúla chuile dara bhliain. Dá gcuirfí tús leis i mí Bealtaine 2010 i mBostún d'fhéadfaí é a eagrú ar chósta eile na tíre in 2012. Dár ndóigh, bheadh ar an gcoiste/cumann áitiúil bheith sásta bheith mar pháirtnéir áitiúil. Bheadh gnéithe shóisialta, foghlamtha agus gnó mar chodanna lárnacha den deireadh seachtaine seo.
Rinneadh an pointe go láidir gur dhá thír iomlán éagsúil iad Ceanada agus Stáit Aontaithe Mheiriceá agus dá bharr gur chóir iad a scarúint óna chéile. Mar sin moltar do na cumainn i gCeanada féachaint go géar ar na moltaí a rinneadh i leith na tíre sin. Arís, bheadh Glór na nGael sásta gach cabhair agus cúnamh a thabhairt do na moltaí a rinne Aralt Mac Giolla Cheannaigh ar an ábhar seo.
Iarrtar ar dhuine ar bith gur spéis leo na smaointe faoi Chomhthionóil Ghaeilge gach dara bhliain agus faoi www.irishlanguagefoundation.org teagmháil a dhéanamh le Daragh Ó Tuama ar daragh@glornangael.ie nó tuairimí a nochtadh ar bhlogspota www.fisghaeilge.blospot.com. Tháinig 50 páiste ar cuairt go Coláiste Phádraig Dé Máirt, an 2 Márta ag léacht de chuid Mháire Ní Choilm ar amhráin na Gaeilge. Páistí iad seo ó chór Scoil Naomh Máirtín in Aylesbury i dTamhlacht agus bhí siad faoi stiúir Bhriain Uí Dhomhnaill, Valerie Neale agus Barra de Róiste. Chan siad rollóga, suantraí agus amhráin bheaga shimplí i nGaeilge do lucht na Gaeilge Gairmiúla sa chéad bhliain agus chuir siad taispeántas den chéad scoth inár láthair. Beidh seo mar thaithí iontach ag na mic léinn agus iad féin ag ullmhú don chleachtadh múinteoireachta. Rinne Paul Murphy an taispeántas a thaifeadadh mar ábhar físe agus fuaime agus beidh sé seo mar acmhainn luachmhar ag na mic léinn. Edgar de Wahl

Múinteoir Gearmánach Baltach, matamaiticeoir agus teangeolaí ab ea Edgar Alexei Robert von Wahl nó de Wahl (23 Lúnasa 1867 – 9 Márta 1948). Tá an-cháil air as a bheith ina chruthaitheoir Interlingue (ar a dtugtar "Occidental" ar feadh a shaoil), teanga dhúchasach nádúraíoch bunaithe ar na teangacha Ind-Eorpacha, a foilsíodh ar dtús i 1922. Bhí sé ina amhránaí sa bhanna ceoil úd The Boomtown Rats, arb é an cheolfhoireann ba mhó le rá as Éirinn ag deireadh na seachtóidí. Chur cathaoirleach an choiste, Noel O’Regan, an-fháilte roimh an nuacht chomh maith agus dúirt sé go raibh “tacaíocht den scoth faighte ó thuismitheoirí ó Charraig Uí Laighean go Cóbh, Dúglas agus Béal Guala go dtí seo agus lena dtacaíocht leanúnach bheadh sé i gceist againn an Gaelcholáiste is fearr sa tír a chur ar fáil d’ár daltaí.” Scríofa ag Seosamh O Cuaig air 2nd Iúil 2019 . Catagóir: Náisiúnta.
Rinneadh ceangal eile le bunú Dháil Éireann 100 bliain ó shin nuair a nochtadh leacht i gcuimhne ar Alice Ní Chonghaile ag Scoil Bhriocáin ar an nGort Mór, Ros Muc, Dé Sathairn seo caite.
Ar an nGort Mór a rugadh Alice Ní Chonghaile sa mbliain 1895. Iníon a bhí inti le Pádhraic Ó Conghaile, an múinteoir scoile a thug Pádraig Mac Piarais go Ros Muc an chéad lá riamh.
Ba í Alice a chuir Fraincis ar an teachtaireacht a chuir an Chéad Dáil ar fud an domhain i 1919. Chuaigh sí ar thuras go Meiriceá i 1920. Ní dhéanadh sí mórán cainte faoin turas sin is cosúil ach tá daoine ann a chreideann gur ag stocaireacht ar son na Poblachta a chuaigh sí anonn.
Ba é Mícheál Ó Máille, Príomhoide na scoile anois, a chuir an ócáid chuimhneacháin i láthair. I measc an lucht éisteachta bhí beirt iníonacha le Alice, Philomena Uí Leathlobhair agus Máire Bernard, chomh maith le mac dearthára le Alice, John, a tháinig ann as Meiriceá.
Rinne Mícheál Ó Máille cur síos ar dtús ar shaol Phádhraic Uí Chonghaile. Thrácht sé ar an gcaoi a mbíodh Pádraig Mac Piarais sa teach aige féin agus ag a bhean Jane go dtí gur thóg an Piarsach an teachaín os cionn Loch Oiriúlach.
Is léir go ndeachaigh muintir Uí Chonghaile go mór i bhfeidhm ar an bPiarsach, go mór mór na gasúir. Bhunaigh sé cuid dá chuid scéalta ar eachtraí beaga a tharla dóibh. Mar a dúirt Colm Ó Gaora as Ros Muc ina leabhar Mise:
Tá Brídín, a bhfuil cur síos uirthi sa scéal sin 'Bairbre' ag déanamh oibreacha Dé i bhfad i gcéin ina bean rialta…tá an Gadaí ina fhear mór agus dearmad déanta aige ar an gcoir mhór a rinne sé ina óige…
Choinnigh an Piarsach ceangal dlúth leo go lá a bháis. I Ros Muc a bhí sé nuair a tugadh na gunnaí isteach go Beann Éadair. Tháinig sreangscéal chuig Pádhraic Ó Conghaile le tabhairt dhó. 'Eggs arrived safely' an teachtaireacht a bhí sa sreangscéal.
Dhóigh na Dúchrónaigh Tí Phádhraic Uí Choghaile tar éis luíochán Scríb i 1921. B'éigean dó a dhul ar a theicheadh ar feadh tamaill. Isteach Ti Sheáin Bhreathnaigh i gCill Bhriocáin a chuaigh sé den chéad iarraidh, an fear céanna ar bronnadh gradam ar a mhac, an tAthair Pádraig Breathnach, i Saimbia sa mbliain 1966 ar son a ndearna seisean sa bhfeachtas ar son saoirse na tíre sin.
Mhair an cairdeas idir muintir Bhreathnaigh agus muintir Uí Chonghaile ar feadh blianta. Ba mhinic deirfiúr an tsagairt, Póilín, ar cuairt chuig muintir Uí Chonghaile nuair a d'aistrigh siadsan go Baile Átha Cliath.
Bhí cairdeas den chineál céanna idir muintir Uí Chonghaile agus muintir Choilm Uí Ghaora. Ar ndóigh bhí ceangal láidir i gcúis na Poblachta idir an Gaorach agus an Conghaileach. Tamall de bhlianta ó shin díoladh ar chandáil i mBaile Átha Cliath sreangscéal a chuir Liam Ó Maoilíosa chuig an gConghaileach i 1922 ag rá leis go mbeadh sé i Ros Muc a leithéid seo de lá agus ag iarraidh air scéala a thabhairt don Ghaorach.
D'inis Philomena dhom ag an gcomóradh Dé Sathairn gurbh í deirfiúr Choilm Uí Ghaora , Saile, a bhí ina banaltra i mBaile Átha Cliath, a thug aire di féin nuair a buaileadh tinn í agus í ina gasúr. Bhí bábóg aici, a dúirt sí, agus Saile a bhaist sí uirthi.
B'aintín le mo mháthairse Saile Ní Ghaora.
Tá bród agus misneach dhaltaí an Ghoirt Mhóir spreagtha ag Mícheál Ó Máille leis an gceangal seo atá bunaithe aige le sliocht Phádhraic Uí Chonghaile. Is mór an chreidiúint dhó an comóradh atá sé a dhéanamh ar a mbaint le stair na hÉireann.
Eagraítear comórtas aistí sa scoil mar chuid den chomóradh. Is í Philomena Uí Leathlobhair a thugann breithiúnas orthu. The famed Irish-language writer, Biddy Jenkinson, gives us an insight into young people’s engagement with Irish-language poetry today. Translated with permission by Claire Marie Dunne. November Fógraíonn OÉ Gaillimh Ceapacháin Nua Mar Dhéin Feidhmiúcháin
Ó chlé: An tOllamh Rebecca Braun agus an tOllamh Geraint Howells
Nov 24 2020 Posted: 14:38 GMT
Tá sé fógartha ag OÉ Gaillimh go bhfuil an tOllamh Rebecca Braun ceaptha mar Dhéan Feidhmiúcháin nua Choláiste na nDán, na nEolaíochtaí Sóisialta agus an Léinn Cheiltigh, agus go bhfuil an tOllamh Geraint Howells ceaptha mar Dhéan Feidhmiúcháin nua Choláiste an Ghnó, an Bheartais Phoiblí agus an Dlí. Tosóidh na hOllúna Braun agus Howells ina róil nua i mí Eanáir 2021.
Dúirt Uachtarán OÉ Gaillimh, an tOllamh Ciarán Ó hÓgartaigh: "Tá áthas orm fáilte a chur roimh na hOllúna Braun agus Howells chuig OÉ Gaillimh. Tá fairsinge mhór taithí ag an mbeirt acu agus táim ag súil le bheith ag obair le Rebecca agus le Geraint chun an dúshraith láidir choláisteach i gColáiste na nDán, na nEolaíochtaí Sóisialta agus an Léinn Cheiltigh agus i gColáiste an Ghnó, an Bheartais Phoiblí agus an Dlí a threisiú agus a fhorbairt, mar aon lenár luachanna measa, barr feabhais, oscailteachta agus inbhuanaitheacht a réadú ar mhaithe le leas an phobail agus tuilleadh forbartha a dhéanamh ar chláir nua thaighde agus theagaisc."
Tagann an tOllamh Rebecca Braun go OÉ Gaillimh ó Ollscoil Lancaster, áit a bhfuil sí ina hOllamh le Nuatheangacha agus le hIonchais Chruthaitheacha faoi láthair, agus ina comhstiúrthóir ar an Institiúid ildisciplíneach d'Ionchais Shóisialta. Tógadh Rebecca i gCorcaigh agus i dTiobraid Árann agus chuaigh sí go hOllscoil Oxford ina dhiaidh sin, áit a ndearna sí Fraincis agus Gearmáinis in St. Edmund Hall. Bhronn Comhairle Taighde na nDán agus na nDaonnachtaí (AHRC) Comhaltacht Cheannaireachta (Luathghairm) uirthi, bronnadh Comhaltacht Luathghairme Leverhulme ó Ollscoil Learpholl uirthi, mar aon le Scoláireacht Eorpach Scatcherd ó Ollscoil Oxford agus Comhaltacht Taighde Alexander von Humboldt chun tréimhse oibre a chaitheamh i mBeirlín. Is iomaí foilseachán atá aici i réimse litríocht na Gearmáine/litríocht an domhain in ionaid chlúiteacha idirnáisiúnta, tá sí ar dhuine de phríomh-eagarthóirí German Life & Letters agus oibríonn sí go rialta le comhpháirtithe rialtais agus leis an earnáil chruthaitheach.
Dúirt an tOllamh Braun: "Is mór an onóir dom a bheith ag teacht chuig OÉ Gaillimh mar Dhéan Feidhmiúcháin Choláiste na nDán, na nEolaíochtaí Sóisialta agus an Léinn Cheiltigh. Tá flúirse smaointeoireachta agus saineolais i réimse leathan disciplíní sa Choláiste. Táim ag súil go mór le hoibriú le gach duine sa Choláiste chun an obair sin a threisiú, deis a thabhairt do ghlórtha nua agus chun ár bpobail a mhéadú san ollscoil, sa réigiún agus sa domhan mór."
Is Ollamh le Dlí Tráchtála in Ollscoil Mhanchain an tOllamh Geraint Howells faoi láthair agus Déan Comhlach sna Daonnachtaí don Idirnáisiúnú. Tá taithí fhairsing ceannaireachta aige agus d'éirigh go han-mhaith leis mar Dhéan Dlí in Ollscoil Chathair Hong Cong agus mar Cheann Scoil an Dlí i Manchain agus, roimhe sin, in Lancaster. Glaodh chun an bharra in 2002 é trí leas a bhaint as modh sainiúil d'acadóirí clúiteacha, agus bronnadh LLD air in 2014. Tá go leor foilsithe aige faoi dhlíthe tomhaltais, dliteanas táirgí agus dlí príobháideach na hEorpa agus bhí sé ina bhall den ghrúpa Acquis a d'fhéach le prionsabail choiteanna dlí conarthaí agus dlí torta a fhorbairt. Is iarUachtarán Chumann Idirnáisiúnta Dlíthe Tomhaltais é, chaith sé tréimhse de bhlianta ina eagarthóir ar an Consumer Law Journal, tá sé ar bhord eagarthóireachta an Journal of Consumer Policy agus is Eagarthóir Sraithe é don tsraith Markets and Law de chuid Routledge. Tá go leor oibre comhairleoireachta déanta aige do rialtais, don AE agus d'eagraíochtaí neamhrialtasacha.
Agus é ag trácht ar a cheapachán nua, dúirt an tOllamh Howells: "Ardú meanman dom a chroíúil is a bhí an fháilte a chuir pobal OÉ Gaillimh romham. Bhí mé meallta ag ár láidreachtaí i nGnó, Beartas Poiblí agus Dlí a fhágann go bhfuil sé ar ár gcumas taighde idirdhisciplíneach ar na mórdhúshláin atá romhainn mar shochaí a chur chun cinn i gcomhpháirt le hinstitiúidí taighde idirnáisiúnta mór le rá eile. Cuireann an bonn taighde sin le cláir theagaisc nuálaíocha agus ábhartha a chabhraíonn le pobal éagsúil mac léinn a mhealladh. Tá súil agam go mbeimid in ann leanúint leis an tseirbhís a chuirimid ar fáil dár bpobal áitiúil agus ag an am céanna cinntiú gur feasach don phobal domhanda a fheabhas is atáimid." I find he is hunted out of that part of Ireland by bad men.’ Tuairimítear go ndeachaigh sé ó Londain chun na Fraince Éire, An tArd-Aighne, An tAire Dlí Agus Cirt, Comhionannais Agus Athchóirithe Dlí, An tOnórach Breitheamh Raymond Groarke Agus An Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí
BREITHIÚNAS an Uasail Breithimh Hardiman tugtha an 27ú lá de Feabhra, 2014.
Is é seo achomharc an ghearánaí i gcoinne bhreithiúnas agus ordú na hArd-Chúirte (Murphy B.) arna sheachadadh an 14 Bealtaine 2010, trína ndearnadh a éileamh ar a bheith i dteideal trialach os comhair giúiré Gaeilge a dhíbhe. Is í an Ghaeilge teanga náisiúnta agus is í príomhtheanga oifigiúil an Stáit. Tá cónaí ar an ngearánaí i nGaillimh, agus deirtear go ndearnadh na cionta a cúisíodh i nGaeltacht Chonamara.
Forbhreathnú.
Is saoránach Éireannach é Peadar Ó Maicín, an t-achomharcóir sa chás seo, a bhfuil cónaí air i nGaillimh. Is cainteoir dúchais Gaeilge é, agus is í an Ghaeilge a theanga dhúchais agus tá sí á labhairt aige go leanúnach ó thosaigh sé ag caint den chéad uair. D'fhoghlaim sé an Béarla ina dhiaidh sin. Tógadh é agus fuair sé a chuid oideachais i Ros Muc i nGaeltacht Chonamara. Tá stádas speisialta Gaeltachta i ndlí na hÉireann pléite thíos.
Baineann an cás seo le teidlíocht an Uasail Uí Mhaicín an Ghaeilge a úsáid in idirghníomhaíocht tábhachtach leis an Stát. Cúisíodh an tUasal Ó Maicín as dhá chion ionsaí. Ní cionta iad den leibhéal is airde, ach ní mionchionta iad ach oiread. Forchuirtear pianbhreith suas le cúig bliana príosúnachta le gach ceann dóibh. Tá an tUasal Ó Maicín ag pléadáil neamhchiontach as na cionta sin. Ar rún an Ionchúisitheora Phoiblí, an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí, cuireadh ar ais é chun trialach sa Chúirt Chuarda Choiriúil don Chúirt Chuarda Thiar. Cuirfear chun trialach é os comhair breithiúnais, a dhéanfaidh gach ceist dlí a thiocfadh chun cinn a eadránú, agus os comhair giúiré a chinnfidh gach ceist fhíorais a thiocfaidh chun cinn.
De bhun Airteagal 38.5 de Bhunreacht na hÉireann, ní mór triail maidir le cion ar bith seachas mionchion a stiúradh os comhair giúiré. Tá roinnt eisceachtaí ann maidir leis sin, ach ní thagann ceann ar bith díobh chun cinn sa chás reatha.
Dúirt an tUasal Ó Maicín go gcosnóidh sé an cás arna thionscnaimh ina choinne agus go ndéanfaidh sé amhlaidh sa Ghaeilge. Níltear á rá nach bhfuil sé i dteideal é sin a dhéanamh. Áitíonn sé fosta gur cheart an triail a stiúradh os comhair breithimh agus giúiré a thuigfidh go díreach sa Ghaeilge.
Tá gach uile chuma air, agus ag féachaint d'fhorálacha dhlí na hÉireann maidir le teangacha oifigiúla, gur iarratas réasúnta é sin. Ach cuireann an Stát i gcoinne sin ar dhá fhoras. Is iad sin:
(a) Ní féidir giúiré a thuigfidh an cás go díreach sa Ghaeilge (.i. gan ateangaire) a chur ar fáil.
(b) Chun giúiré a bheadh ábalta an cás thuiscint go díreach sa Ghaeilge, fiú dá mbeadh sé indéanta ar chuma eile, bheadh gá le cineál éigin scrúdaithe um inniúlacht sa Ghaeilge a chur i bhfeidhm. Deir an Stát gur neamhfhéidearthacht dhlíthiúil é sin ann féin in Éirinn i ngeall ar an ngá le giúiré a roghnú trí phróiseas randamach, agus de réir an Stáit, de bharr na gceanglas a bhaineann leis sin nach féidir scrúdú nó cáilíocht ar bith, cibé acu scrúdú teanga nó eile, a fhorchur.
Ba é ar bhonn an phointe dheireanaigh sin a chaill an tUasal Ó Maicín a chás san Ard-Chúirt.
Stádas na Gaeilge (1).
Rinneadh Stát neamhspleách ón mBreatain Mhór d'Éirinn i 1922. A luaithe is a baineadh neamhspleáchas amach, ghlac an Stát úr an Ghaeilge mar a phríomhtheanga oifigiúil, sa chéad Bhunreacht a glacadh an bhliain chéanna. Cuireadh é sin in iúl mar a leanas:
Glacadh Bunreacht úr, cúig bliana déag ina dhiaidh sin, i 1937. Bhí roinnt forálacha sa Bhunreacht sin a bhain go mór leis an gcás reatha:
An teanga Náisiúnta agus na teangacha oifigiúla.
"8(1) The Irish language as the National language is the First Official Language.
Níor achtaíodh dlí ar bith den sórt sin arna cheadú le hAirteagal 8.3 riamh. Ní bhfuarthas in iontaoibh an fho-airteagail sin san argóint ar éisteacht an achomhairc seo.
Tá stadas an teanga I dlí na hEorpa agus i beartas Poiblí na-hEireann leagta amach i Appendix II.
Is "common sense" iad mar a deir dlíodóirí, roinnt gnéithe an-tábhachtacha den Bheart seo. Is é sin, gur chomhaontaigh an dá thaobh iad. Cuideoidh sé cuid de na gnéithe comhaontaithe sin a leagan amach anois leis an méid a leanas a thuiscint, cé go mbeidh gá teacht ar ais níos déanaí chun imscrúdú a dhéanamh ar a suntasacht dhlíthiúil agus bhunreachtúil iomlán.
(1) Tá fianaise fhíorasach an achomharcóra agus a shainfhinné, Dr Ó Giollagáin, a cuireadh os comhair na Cúirte ar mhionnscríbhinn, neamh-fhrithráite go hiomlán. Ní mór a ghlacadh leis go bhfuil ábhair na mionnscríbhinní sin fíor.
(2) Le hAirteagal 8 den Bhunreacht, is í an Ghaeilge teanga Náisiúnta agus príomhtheanga oifigiúil na hÉireann. Aithnítear an Béarla mar "a second official language".
(3) Tá roinnt ceantar den tír sainithe mar "Ghaeltacht". Tagann an focal seo as an bhfocal Gaeilge 'Gaeilge', 'the Irish language'. Is ceantar é Gaeltacht atá sainithe go sonrach i gcomhair úsáid agus chaomhnú na Gaeilge. Déantar plé fairsingíoch ar nádúr dlíthiúil Gaeltachta sa dlí reachtach thíos.
(4) Líomhnaítear go ndearna an tUasal Ó Maicín, an t-achomharcóir sa chás reatha, na cionta as a bhfuil sé cúisithe i nGaeltacht Chonamara, ceantar fairsingíoch, siar ó Chathair na Gaillimhe arb é an ceantar Gaeltachta is mó agus is daoiniúla sa Stát. Tógadh an tUasal Ó Maicín sa cheantar sin agus fuair sé a chuid oideachais ann. Is cainteoir dúchais Gaeilge é, agus duine a bhfuil an Ghaeilge á labhairt aige ó thosaigh sé ag caint den chéad uair, agus nach raibh an cumas aige sa Bhéarla go dtí go raibh sé i bhfad níos sine. Is cionta ionsaithe a rinne sé agus is gaelgóir é an t-íospartach líomhnaithe chomh maith.
(5) I dtéarmaí dhlí na hÉireann, is cionta "non-minor" iad na cionta. Toisc ag bhfuil an cosantóir ag pléadáil neamhchiontach as na cúisimh sin, caithfear iad a thriail os comhair breithiúnais ina shuí/ina suí le giúiré. Féach Airteagal 38 den Bhunreacht.
(6) Soláthraíonn an pointe deireanach sin an bonn le cosaint an Stáit sa chás reatha. Níl conspóid ar bith ann faoi go bhféadfaí ceantar giúiré a dhéanamh de Ghaeltacht Chonamara le hordú airí faoi Acht na nGiúiréithe 1976, nó go bhféadfaí giúiré ionadaíoch cuí a dhéanamh i gceantar dá leithéid a bheadh ábalta cainteoir Gaeilge a thuiscint go díreach, gan ateangaire.
(7) Mar an gcéanna, áfach, níl conspóid ar bith ann faoi nach ndearnadh ordú airí den sórt sin. I measc na bhfaoiseamh arna lorg ag an achomharcóir tá ordú ina n-ordaítear don Aire ceantar giúiré den sórt sin a thabhairt chun bheith. Tá sé ráite ag an Stát, áfach, go bhfuil sé seo thar chumhacht na Cúirte.
(8) Déanfar na cionta indíotáilte as a bhfuil an t-achomharcóir cúisithe a thriail os comhair na Cúirte Cuarda Coiriúla don Chúirt Chuarda ábhartha, an Chúirt Chuarda Choiriúil sa chás seo. Cuireadh an cás os comhair na Cúirte Cuarda Coiriúla cheana, ar a raibh breithiúnas leis féin, i gcomhair réamhiarratas. Éisteadh le hiarrachtas mionléirithe maidir le teanga an chás sa Chúirt sin cheana, agus cuirtear síos go mion air sin thíos. Ar an ócáid sin, chuir an t-ionchúiseamh é féin in iúl i mBéarla agus bhí an chosaint i nGaeilge. Bhí ateangaire ann a d'aistrigh an méid a dúradh i nGaeilge go Béarla. Ní chuirtear ina choinne go raibh a lán easnamh san ateangaireacht ar an ócáid sin. Measadh go raibh gá le hateangaire ar éisteacht an iarratais sin, fiú in easnamh giúiré.
(9) Tháinig sé chun cinn ar éisteacht an achomhairc sin nach bhfuil forálacha reachtaíochta ar bith ann lena gceanglaítear ar dhuine a ghairtear air nó uirthi fónamh mar ghiúróir, ceachtar de theangacha oifigiúla an Stáit a bheith acu nó cumas a thaispeáint iontu. Is é sin le rá, nach bhfuil ceanglas reachtúil sainráite ar bith ann gur chóir do ghiúróir ar a ngairtear chun cás a éisteacht, abair, i mBaile Átha Cliath, sa chás go bheidh an fhianaise agus an argóint ar fad i mBéarla, an cumas a bheith acu an Bhéarla a thuiscint. Ar an gcaoi chéanna, níl ceanglas reachtúil sainráite ar bith ann gur chóir do ghiúróir, i gcás ina bhfuil sé de rún ag páirtí amháin nó an dá pháirtí iad féin a chur in iúl i nGaeilge, a bheith ábalta an Ghaeilge a labhairt nó a thuiscint.
Is staid neamhghnách gnóthaí é sin agus ceann lena dteastaíonn aird reachtaíochta phráinneach.
Ach is é an ábharthacht maidir leis an gcás reatha go bhfuil sé sonraithe ag an gCoimisiún um Athchóiriú an Dlí go ndéanann na Cláraitheoirí Contae agus foireann na Seirbhíse Cúirte giúróirí féideartha i gceantair Bhéarla, faoina bhfuil amhras nach dtuigeann siad go leor Béarla chun a ndualgas a chomhlíonadh mar is ceart, a shainaithint agus a fhágáil amuigh. Déantar é sin ar bhonn neamhfhoirmiúil, gan sainordú dlíthiúil sainiúil ar bith.
Is í an tábhacht a bhaineann leis an bpointe deireanach sin, mar a fheicfear, gur diúltaíodh faoiseamh don achomharcóir san Ard-Chúirt (Murphy B.) ar an bhforas go raibh sé indéanta de réir an dlí scrúdú teanga a fhorchur ar ghiúróirí. Ach is léir go ndearnadh an rud céanna sin ar mhaithe le giúiré a sholáthar ina mbeadh a chuid ball ar fad ábalta an Béarla a thuiscint. Ar éisteacht an achomhairc sin ní dhearna an Stát trácht ar bith maidir le staid na ngnóthaí sin. Ní dheachaigh siad, mar sin féin, i gcoinne a raibh le rá ag an gCoimisiún um Athchóiriú Dlí.
Is mian liom go dtuigfí go soiléir é nach nglacaim leis go bhféadfadh daoine ar bheith ar ghiúiré, nó go bhféadfadh giúiré a bheith cuimsithe de dhaoine go dlíthiúil nach bhfuil ábalta teanga dhlíthiúil an cháis atá le triail ag an ngiúiré. In Éirinn, is í an Ghaeilge nó an Béarla amháin an teanga dhlíthiúil sin.
Is í an ráthaíocht atá in Airteagal 38.5 den Bhunreacht ná:
Ní scibirlín maisithe nó cluichreán daoine go díreach é an giúiré i gcás coiriúil chun a bheith mar fhinnéithe ar thriail go díreach. Triaileann an giúiré an cosantóir. Tá an giúiré, ar ndóigh, faoi cheangal treoir an bhreithimh a ghlacadh maidir le gach saincheist dlí agus tá na fíricí go hiomlán i réimse an ghiúiré agus ní féidir leis an mbreitheamh nó le duine ar bith eile treis a ghabháil orthu. Is é sin is brí le triail le giúiré. Is é an giúiré na Breithiúna ar fhíricí an cháis.
Bheadh sé amaideach breitheamh a shamhlú i gceannas trialach agus ag tabhairt breithiúnais i dtriail a bheadh á stiúradh i dteanga nach dtuigfeadh sé. Mar an gcéanna, bheadh sé amaideach giúiré a shamhlú ag triail na saincheisteanna fíorais, a bhunaítear le fianise na bhfinnéithe, i dteanga nach dtuigfeadh siad.
Dealraíonn sé domsa go bhfuil na gnéithe seo a leanas maidir le triail le giúiré in Éirinn féinfhollasach:
(1) Ní mór triail in Éirinn a stiúradh i gceann amháin nó i gceann eile de na teangacha arna n-aithint sa Bhunreacht mar a bheith mar "the national and first official language" (Gaeilge) nó an teanga a "recognised as a second official language" (Béarla).
(2) Ní mór don Bhreitheamh ag triail ar bith den sórt sin a bheith ábalta teanga an cháis, is é sin ceann amháin nó ceann eile den dá theanga, a luadh sa mhír thuas a thuiscint.
(3) Ní mór don ghiúiré, atá leis na saincheisteanna fíoras uile sa chás a thriail agus coimhlintí i bhfianaise na bhfinnéithe a réiteach, teanga an cháis mar a sainítear thuas a thuiscint.
(4) Ní féidir cur síos ar thriail a stiúrtar os comhair breithimh, painéal breithiúna, nó giúiré, de réir mar is cuí, nach bhfuil aon duine díobh nó cuid díobh ábalta teanga an cháis a thuiscint, mar thriail "in due course of law" arna cheangal le hAirteagal 38.1 den Bhunreacht.
(5) Sa chás nach bhfuil cosantóir i gcás coiriúil ábalta ceachtar de theangacha oifigiúla an Stáit a thuiscint nó é féin a chur in iúl iontu, ní mór, le riachtanas, d'ateangaire cuícháilithe na himeachtaí a aistriú dó. Ach, ar na forais atá leagtha amach níos déanaí sa bhreithiúnas seo agus a bhaineann le seasamh dhá theanga oifigiúla an Stáit, tá duine atá cúisithe os comhair na cúirte ag ionchúisitheoir poiblí reachtúil i dteideal na himeachtaí a bheith tionólta i cibé de na teangacha oifigiúla a roghnaíonn sé.
Dátheangachas.
Ar na cúiseanna atá leagtha amach thíos, is é is éifeacht le hAirteagal 8 den Bhunreacht Éire a bhunú mar Stát dátheangach i gcomhthéacs an Bhunreachta agus na ndlíthe. Is léireasc stairiúil é go raibh drogall ar Éire oifigiúil feidhmiú amhail is gur Stát dátheangach é an Stát go deimhin, sa dlí agus i ngníomh agus i dteoiric bhunreachta chomh maith. Ach ní bhaineann sé sin den fhíric gur Stát dátheangach, lena Bunreacht, í Éire. Tá na Breithiúna, ar ndóigh, faoi cheangal seasamh leis an mBunreacht.
Is príomhshampla é Ceanada de thír, ina labhraíonn formhór na ndaoine Béarla, agus arb é Stát dátheangach i gcomhthéacs a Bhunreachta agus a dhlíthe. Neamhchosúil le hÉirinn, glacadh go dáiríre le stádas dátheangach Cheanada, ní hé sa dlí go díreach acu i ngníomh fosta. Go sonrach ó glacadh 'Canadian Charter of Rights in 1982', is tír é Ceanada atá an-chosúil le hÉirinn i gcomhthéacs dlíthiúil agus tá cinntí a chúirteanna luaite linne ag dlíthe níos mó agus níos mó lena n-áirítear Stát na hÉireann é féin. Féach, mar shampla, C.C. v. Éire [2008] 4 LRI.
Is an-suimiúil é, dá bhrí sin, breathnú ar iarrachtaí iontacha Stát Cheanada le bheith ina Stát dátheangach i ngníomh agus i dteoiric chomh maith fiú i gcodanna den tír nach bhfuil ach fíorbheagán cainteoirí Fraincise, nó nach bhfuil cainteoirí Fraincise ar bith beagnach inti. Toisc, ar ndóigh, nach mór an cás seo a chinneadh i dtéarmaí Bhunreacht agus Dhlíthe na hÉireann, níl lua Cheanada ábhartha go díreach, ach d'fhéadfadh sé a bheith an-áititheach. Ar na cúiseanna, rinne mé, don chuid is mó, cuntas ginearálta an dátheangachais dhlíthiúil agus bhunreachtúil sainordaithe i gCeanada dhícháiliú go hAguisín. Más aon rud eile, déanann sé moladh ar bith go mbeadh sé "impossible" breitheamh Gaeilge a sholáthar a bhréagnú.
Cé gur cuireadh cás an ghearánaí/an achomharcóra i láthair ar líon bealaí neamhspleácha, atá leagtha amach thíos, go bunúsach is cás faoina chearta teanga atá ann.
Is saoránach Éireannach é an gearánaí, cainteoir dúchais Gaeilge agus duine a tógadh agus a fuair a chuid oideachais i nGaeltacht. Tá sé cúisithe faoi láthair as dhá chion choiriúla thromchúiseacha, a rinneadh, mar atá sélíomhnaithe, sa Ghaeltacht agus i gcoinne cónaitheoir Gaeilge eile sa cheantar sin.
Is í an cheist, cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil an gearánaí i dteideal é féin a chosaint sna himeachtaí coiriúla sin ina theanga dhúchais agus os comhair binse a thuigfidh é go díreach, gan idirshuíomh ateangaire.
Amhail formhór thíortha an Iarthair, le fiche nó tríocha bliain anuas, tá Éire anois i bhfad níos éagsúla agus níl sí chomh aonchineálach is a bhí sí. Níl sé chomh aonchineálach i gcomhthéacs teanga, agus ar bhealaí eile chomh maith, is a d'fhéadfadh glúin ár dtuismitheoirí a shamhlú choíche. In 2011, bhí ar an tSeirbhís Chúirteanna ateangaireacht a sholáthar i 6,800 imeacht cúirte ar leith ó sheasca a cúig teanga agus go seasca a cúig teanga, ar mhórán costais. Áirítear ar na teangacha sin, go príomha, Polainnis, Liotuáinis, Rómáinis agus roinnt canúintí Sínise, roinnt díobh nach bhfuil comh-shothuigthe le canúintí eile den teanga chéanna. Fuarthas na figiúirí atá luaite ó Thuarascáil Bhliantúil na Seirbhísí Cúirteanna, 2011, Caibidil 2 faoin gceannteideal "Our Achievements" lch. 15.
Is í an cheist atá ardaithe sa chás seo cibé an bhfuil nó nach bhfuil cainteoir dúchais Gaeilge, atá cúisíodh ag an Ionchúisitheoir Poiblí as cionta coiriúla tromchúiseacha a rinneadh, mar a líomhnaítear, sa Ghaeltacht inar tógadh é, i dteideal na gceart teanga céanna amháin os comhair Chúirteanna na hÉireann is a thugtar do chainteoir Sínise nó teanga Nigéarach, chun samplaí teangacha randamacha a thabhairt. Nó an bhfuil sé, mar a áitíonn sé, i dteideal a theanga dhúchais féin, arb é an teanga náisiúnta agus an phríomhtheanga oifigiúil, a úsáid chun é féin a chosaint os comhair binse a thuigfidh é go díreach sa teanga sin, i dtriail i gCúirt Éireannach a bunaíodh faoi Bhunreacht na hÉireann? Tá ceart dea-thrinsithe ag an duine a thagann isteach sa tír, ar ndóigh, ar imeacht cothrom agus ar chóir chothrom, ráthaithe i ndlí na hÉireann agus i ndlí na hEorpa araon. Ach, ina theannta sin, tá na cearta teanga a thagann as Airteagal 8 ag an achomharcóir. Tá an cás seo faoi an bhfuil fíorbhrí leis na cearta sin nó nach bhfuil.
An Ghaeilge sa Bhunreacht.
Ní braitheann an freagra ar an gceist sin ar thuairim phríobháideach na mBreithiúna ar iarraidh orthu cinneadh a dhéanamh maidir le hinmhianaitheacht nó féidearthacht úsáid fhorleathan na Gaeilge chun críche oifigiúla. Braitheann sé, seachas é sin, ar léirmhíniú na Bunreachta agus ar dhlíthe na hÉireann, a chaithfidh na breithiúna, mar aon leis an reachtas, an feidhmeannas, agus na saoránaigh, iad a ghlacadh mar atá siad. Murar mian le rialtas a bheith faoi cheangal fhocail na Bunreachta mar atá sí a thuilleadh, tá an rialtas sin i seasamh láidir uathúil chun athrú sna focail sin a chur chun cinn. Ach, go dtí sin, ní mór don rialtas cloí le téarmaí na Bunreachta, díreach mar a bhíonn súil aige go gcloífidh an gnáthshaoránach leis an dlí. Dlí ceangailteach is ea an Bunreacht, a chuireann ceangal ar an Rialtas ar an Reachtas an dóigh chéanna a gcuireann sé ceangal ar an saoránach is umhail.
Foráiltear in Airteagal 4 den Bhunreacht:
"Éire is ainm don Stát nó, sa Sacs-Bhéarla, Ireland".
Tá carachtar an Stáit leagtha amach san airteagal seo a leanas:
The position of "The National Language and the Official Languages" is set out at Article 8 of the Constitution, on which the plaintiff in this case particularly relies. Foráiltear ann:
(3) Ach féadfar socrú a dhéanamh le dlí d'fhonn ceachtar den dá theanga sin a bheith ina haonteanga le haghaidh aon ghnó nó gnóthaí oifigiúla ar fud an Stáit ar fad nó in aon chuid de".
Dlí-Eolaíocht.
Tá an tAirteagal sin, agus an ceann roimhe sin a bhí an-chosúil leis, Airteagal 4 de Bhunreacht 1922 atá leagtha amach thuas, ina ábhar um léiriú breithiúnach ar feadh os cionn ochtó bliain anois. Is leor é chun críche reatha dhá shliocht as an gcorpas mór dlí-eolaíochta sin a lua, ceann amháin ó chás i dtús na tréimhse, agus ceann eile i gcás ó dheireadh na tréimhse sin.
In Ó Foghludha v. McLean [1934] IR 469, dúirt Ó Dálaigh P.B:
agus tamall ina dhiaidh sin:
In Ó Beoláin v. Fahy [2001] 2 IR 279, rinneadh achoimre ar stádas bunreachtúil na Gaeilge mar a leanas:
Tá sé an-tábhachtach sa chás seo nár chuir cosantóirí an Stáit dúshlán i leith na dlí-eolaíochta sin nó nár lorg siad imeacht uaidh. Ina áit sin, ina n-aighneachtaí scríofa, glacadh siad go sonrach le húdaráis.
Dá bhrí sin rinneadh Éire a bhunú mar thír ina bhfuil dhá theanga oifigiúla, an teanga náisiúnta agus an phríomhtheanga oifigiúil agus an dara príomhtheanga oifigiúil. Dá bhrí sin tá sí bunaithe go dlíthiúil mar thír dhátheangach. Rinneadh é sin, ar dtús i 1922 agus ansin i 1937. I ngach cás, bhí na forálacha teanga i mBunreachtanna leantacha d'Éirinn neamhspleách ina n-athrú ollmhór ón staid a fuarthas faoi Riail na Breataine, roimh 1922. I gcás tábhachtach teanga faoin seanchóras rinne cúirteanna na hÉireann an moladh go raibh Éire ina tír dhátheangach a dhiúltú go habsalóideach i dtéarmaí láidre. Measaim go bhfuil sé tábhachtach do thuiscint na forála bunreachtúla a chúlra stairiúil a bhreathnú, agus d'fhéadfadh sé a bheith inchiallaithe ar bhealaí eile chomh maith.
Cás an ghearánaí.
Tá éirim chás an ghearánaí/an achomharcóra follasach ó na sleachta ón mBunreacht thuasluaite: braitheann sé orthu ina ngnáthchiaill agus ina gciall nádúrtha. Ní shéanann na freagróirí Stáit gnáthchiall agus ciall nádúrtha na bhforálacha bunreachtúla sin. Ina ionad sin, dúirt siad nach féidir na forálacha sin a léiriú mar an ngearánaí a chur i dteideal Binse Fíorais (giúiré) a thuigfidh é go díreach toisc go mbeadh sé indéanta i ngníomh giúiré dá leithéid a fháil. Is é sin aighneacht shollúnta an Stáit i ndiaidh nócha bliain - trí nó cheithre ghlúin iomlána - d'oideachas Stáit agus an Ghaeilge mar ábhar éigeantach, ar feadh oideachas gach linbh bunscoile agus meánscoile, agus i gcomhair iontrála i gcóras Ollscoile Náisiúnta an Stáit.
Dúirt na hÚdaráis fosta, go measartha neamhspleách, gur dearbhaíodh sna cásanna a cinneadh ar triail le giúiré nach mór giúiré a roghnú trí phróiseas randamach agus ní cheadaítear sa reachtaíocht trína rialaítear an próiseas seo go gcuirfí scrúdú ar bith i bhfeidhm, cibé acu bunaithe ar sheilbh maoine, nó gnóthú caighdeán oideachais ar leith ar bith, nó cumas teanga, cibé acu i mBéarla nó i dteanga ar bith eile.
Géilleann an Stát go bhféadfaí, faoi na forálacha reachtúla reatha, giúiré ceantair a bhunú, sa mhórcheantar Gaeltachta ina bhfuil sé líomhnaithe gur tharla an cion seo, a bheadh chomh ábalta giúiré inniúil sa Ghaeilge a chur ar fáil is a bheadh na ceantair ghiúiré reatha ábalta giúiré sa Bhéarla a chur ar fáil. Ach, dúirt siad, tá an chumhacht chun é sin a dhéanamh dílsithe i rogha absalóideach an Aire Dlí agus Cirt agus ní mheasann sé gur cuí é sin a dhéanamh. Níor cheart go mbeadh iallach air, nó níor cheart iallach a chur air, an chumhacht seo a fheidhmiú ar dhóigh ar leith ar bith, a dúirt cosantóirí an Stáit.
Is é sin cás na nÚdarás mar a áitíodh é sna haighneachtaí scríofa agus béil maidir leis an Achomharc seo. Tá sé tábhachtach, ag féachaint d'fhorbairtí ina dhiaidh sin, a shonrú nach ndearna údaráis an Stáit iarracht ar bith a áitiú gur cheart don Chúirt imeacht ó léiriú Airteagal 8 den Bhunreacht le fáil sna cásanna a cinneadh ó Ó Foghluadha go Ó Beoláin. Go sonrach ní dhearnadh iarracht ar bith a áitiú nach raibh á iarraidh san Airteagal sin ar an stát go díreach ach "seek to encourage the use of the Irish language" chun áitiú a dhéanamh maidir le léamh ar bith eile a bhí chomh éiginnte agus chomh mianaidhme go díreach.
Cúlra fíorasach.
Is cainteoir dúchais Gaeilge é an t-achomharcóir, Peadar Ó Maicín, a bhfuil Gaeilge á labhairt aige ón lá ar thosaigh sé ag caint. Cé gur rugadh i mBaile Átha Cliath é, tógadh é ó bhí sé ina naíonán i Ros Muc i nGaeltacht Chonamara, fuair sé a chuid oideachais ansin agus ní raibh cumas an Bhéarla aige go dtí go raibh sé ina dhéagóir.
Tá an tUasal Ó Maicín os comhair Chúirt Chuarda Choiriúil na Gaillimhe cúisithe mar a leanas:
Forchuirtear pianbhreith de chúig bliana príosúnachta ar a mhéad le gach ceann de na cionta sin.
Tá sé líomhnaithe ag an ionchúiseamh gurbh é i gcroílár Ghaeltacht agus i gContae na Gaillimhe a tharla na cionta sin. Níl díospóid ar bith ann gur "Fíor-Ghaeltacht" í (fíor-Ghaeltacht nó Gaeltacht cheart).
An Ghaeltacht sa Dlí.
In Dictionary of Irish Law (ar líne) sainítear "Gaeltacht" i ndlí na hÉireann mar:
Le halt 2 den Acht Airí agus Rúnaithe (Leasú), 1956, rinneadh foráil i leith limistéir Ghaeltachta a chruthú, agus tá na sonraí maidir leo le cuimsiú in orduithe reachtúla a rinneadh faoin Acht.
In alt 2 sonraíodh an méid seo a leanas:
San Ordú Limistéar Gaeltachta 1956 (I.R. 245 de 1956) leagtar amach an limistéar Gaeltachta i gContae na Gaillimhe, á shainiú trí thoghranna nó trí chodanna de thoghranna, agus le chéile comhdhéanann siad an Ghaeltacht. I gcás Gaeltachta ar bith tá líon ollmhór ranna dá leithéidí inti, agus na cinn a bhaineann leis an gceann ábhartha leagtha amach thíos. Tá sé soiléir go bhfuil an áit faoinar dúradh gur tharla na cionta líomhnaithe thuas inti laistigh den Ghaeltacht faoi mar atá sainithe go dlíthiúil i nDlí Reachtach an Stáit.
Is iad seo a leanas na toghranna arb éard iad agus Gaeltacht Chonamara. Tá an liosta tugtha ón Sceideal leis an Ionstraim Reachtúil dá dtagraítear thuas.
I.R. 245 de 1956:
AN tORDÚ LIMISTÉAR GAELTACHTA, 1956
In alt 2 foráiltear.
"2. The district electoral divisions and parts of district electoral divisions specified in the Schedule to this Order are hereby determined to be Gaeltacht areas for the purposes of the Ministers and Secretaries (Amendment) Act, 1956 (No. 21 of 1956)."
"COUNTY OF GALWAY.
(2) That part of the District Electoral Division of Barna comprised in the Townlands of Ahaglugger, Oddacres, Aille, Aubwee, Attyshonock, Ballard West, Ballard East, Newvillage, Ballynahown East, Brownville, Ballyburke, Ballymoneen West, Ballymoneen East, Barna, Boleybeg West, Boleybeg East, Boleynashruhaun, Cappagh, Cloghscoltia, Cloonagower, Oranhill, Knockaunnacarragh, Kimmeenmore, Corboley (Lynch), Corboley (Morgan). Corcullen, Drum West, Drum East, Forramoyle West, Forramoyle East, Seapoint, Gortnalecka, Lacklea, Lenabower, Lenarevagh, Kisheenakeeran, Loughinch, Pollagh, Rusheen, Freeport, Shanballyduff Shangort, Tonabrocky, Trusky West and Trusky East.
(11) That part of the District Electoral Division of Tullyokyne comprised in the Townlands of Ballydotia, Carrowlustraun, Cloonnabinnia, Knockshanbally, Killarainy, Drummaveg, Gortachalla, Gortyloughlin, Leagaun and Tullokyne."
Leantar de na teorainneacha roimhe sin in Acht na Gaeltachta, ina ndéantar foráil ag a.6:
Go deimhin, is sampla é Acht 2012, den bheartas an-ait a leanfar de corruair i línitheoireacht reachtúil in Éirinn. In Alt 5 d'Acht 2012 aisghairtear alt 2 den Acht Airí agus Rúnaithe (Leasú), 1956 agus aisghairtear an tOrdú Limistéar Gaeltachta 1956 a luadh thuas, mar aon le horduithe Limistéar Gaeltachta eile ann chomh maith. Tá na haisghairmeacha sin déanta le hAilt i gCuid 1 den Acht, áfach, agus is dealraitheach nach ndearnadh aon Ordú um Thosach Feidhme maidir leis an gcuid sin, nó ceann ar bith de na hAilt ina gcomhdhéantar é.
Fiú sa chás gur tosaíodh na hAilt sin, beidh an status quo ante coimeádta le halt 7 d'Acht 2012 ina bhforáiltear mar a leanas:
D'fhéadfadh a lán daoine a cheapadh gurb é sin bealach an-chasta ar fad lena chinntiú, in ainneoin na n-aisghairmeacha éagsúla, nach bhfuil aon athrú déanta go deimhin.
Deir an t-achomharcóir nach raibh sé ciontach as na cionta a cúisíodh ina leith agus go bhfuil sé beartaithe aige pléadáil neamhchiontach a dhéanamh agus an cás a chosaint. Tá sé beartaithe aige agus is mian leis "prepare, arrange, administer and conduct his defence" i nGaeilge. Dúirt sé go gcreideann sé gurb é sin a cheart bunreachta agus gur mian leis é sin a dhéanamh ar an mbonn sin agus ar an mbonn gurb í an Ghaeilge an teanga Náisiúnta agus gurb í príomhtheanga oifigiúil an Stáit agus a theanga dhúchais féin, a d'úsáidfeadh sé go nádúrtha i ngnó a bheadh an-tábhachtach dó. Is mian leis go dtuigfidh an binse a thriailfidh é, ar Cúirt í a bunaíodh faoi Bhunreacht na hÉireann, ina mbunaítear an Ghaeilge mar an teanga náisiúnta agus mar an bpríomhtheanga chomh maith, go díreach sa teanga sin.
De bhreis air sin, deir sé go mbeidh sé faoi mhíbhuntáiste dá mbeadh air a chás a dhéanamh trí ateangaire chun tairbhe baill ghiúiré nach dtuigfeadh nó b'fhéidir nach dtuigfeadh siad an Ghaeilge, in ionad labhairt le giúiré go díreach ina theanga dhúchais. Aontaíonn an t-achomharcóir go mbeidh cead aige a chás a dhéanamh ina theanga féin ach deir sé, mar gheall gur diúltaíodh giúiré a thuigeann an Ghaeilge a chur ar fáil dó ní hamháin go mbeidh sé sin ina mhíbhuntáiste dó ach go mbeidh sé "treated as a foreigner in his own country rather than as a person who speaks the first official language of the State".
Níl sé sonraithe ag an ionchúisitheoir, an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí, cén ceann de na teangacha oifigiúla ina stiúrfar an cás ionchúisimh. Deir an t-achomharcóir, áfach, agus ionadaíocht á déanamh don ionchúiseamh os comhair na Cúirte trialach gurbh é i mBéarla a bhí a n-ionadaithe ag labhairt gach uair go dtí seo.
Ar éisteacht an iarratais sa Chúirt trialach maidir le cearta teanga an iarratasóra, ar a gcuirfear síos anois, stiúradh cás an ionchúisimh i mBéarla agus cás na cosanta i nGaeilge. D'éist an tOnórach, an Breitheamh Groarke (mar a thugtaí air an t-am sin; agus anois, an tUasal Onórach, an Breitheamh Groarke,Uachtarán na Cúirte Cuarda), le cuidiú ateangaire. Dúirt an t-iarratasóir, gan fhrithrá, go raibh caighdeán na hateangaireachta an tráth sin an-lag agus go raibh ar abhcóide na cosanta (a bhfuil an dá theanga aige) cuidiú leis an ateangaire go minic. Deir sé má bhíonn caighdeán na hateangaireachta mar sin arís ag an triail tabharfar léirmhíniú lag don ghiúiré ar an gcás agus beidh sé faoi mhíbhuntáiste suntasach agus nach gcaithfear leis go cóir.
Iarratas chun na Cúirte Cuarda.
An 23 Márta, 2009, scríobh aturnae an achomharcóra chuig an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí agus leagan oifigiúil Gaeilge á lorg aige de Leabhar na Fianaise. Scríobhadh an litir díreach roimh chéad liostáil an cháis i gCúirt Chuarda na Gaillimhe. Dúradh sa litir chomh maith:
Tá an friotal sa litir seo mar a luaite thuas measartha ait in áiteanna, toisc gur aistriú díreach é ar an mbunlitir i nGaeilge de réir cosúlachta.
Shonraigh an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí sa Chúirt Choiriúil Chuarda an 29 Bealtaine 2009 go raibh sé sásta Leabhar na Fianaise a chur ar fáil don chosantóir i nGaeilge.
Chuaigh an t-iarratasóir ar aghaidh ansin chun iarratas a dhéanamh leis an gCúirt Chuarda i gcomhair:
(1) Ordú go rachadh an triail ar aghaidh le giúiré dátheangach .i. giúiré a thuigeann ceisteanna, aighneachtaí agus fianaise i nGaeilge gan gá a bheith le hateangaire agus
(2) Aistriúchán oifigiúil ar Rialacha na Cúirte.
Ba é sin iarratas a rinneadh leis an gCúirt Chuarda ar bhealach ilchasta, le haighneachtaí forleathana i scríbhinn. Lorg an t-iarratasóir ordú fosta chun fianaise a thaifeadadh sa teanga ina thugtar í, seachas an t-aistriúchán uirthi.
I ndiaidh éisteacht an iarratais sin shonraigh Breitheamh saoithiúil na Cúirte Cuarda go n-éistfí an triail os comhair breithimh dhátheangaigh agus go ndéanfaí an fhianaise a thaifeadadh sa teanga ina dtabharfar í, ach dhiúltaigh sé an t-iarratas ar ghiúiré dátheangach. Rinne sé amhlaidh ar an mbonn go mbeadh gá le himscrúdú a sheoladh chun giúiré dá leithéid a chur ar fáil lena dhearbhú go raibh baill aonair phainéal an ghiúiré dátheangach iarbhír agus nach raibh imscrúdú den sórt sin ceadaithe.
Agus ordú á dhéanamh aige go mbeadh an breitheamh a bheadh i gceannas ag an triail ábalta Gaeilge a labhairt dúirt an Breitheamh Groarke go ndearna sé amhlaidh toisc gur féidir le léirmhíniú "a bheith lag" agus chun go ndéanfaí cearta an chúisí a chosaint, agus go "mbeifí ábalta gach nath cainte agus gach cor cainte a thuiscint". Dúirt breitheamh saoithiúil na Cúirte Cuarda fosta nach raibh dainséar ar bith ann nach bhfaigheadh an t-iarratasóir triail chóir agus dúirt sé chomh maith toisc gur rud é go ndéantar an fhianaise uile sa chúirt a thaifeadadh go leictreonach go ndéanfaí an fhianaise a thaifeadadh i cibé teanga ina dtabharfar í.
Tá an chuma ann gur duine as an nGaeltacht agus cainteoir Gaeilge é an gearánaí sa chás seo, an páirtí díobhálaithe líomhnaithe, chomh maith.
Athbhreithniú Breithiúnach.
I ndiaidh an iarratais ar a cuireadh síos thuas sa Chúirt Chuarda i nGaillimh rinne an t-iarratasóir iarratas leis an Ard-Chúirt chun cead a fháil le hathbhreithniú breithiúnach a iarraidh. Rinneadh é sin an 13 Iúil, 2009. Tugadh cead don achomharcóir chun na faoisimh seo a leanas a iarraidh:
(1) Dearbhú go mbeadh giúiré dátheangach .i. giúiré a thuigfeadh fianaise a thabharfar i nGaeilge agus i mBéarla gan cuidiú ateangaire, ó Chontae na Gaillimhe, ina ghiúiré bunreachtúil.
(2) Dearbhú go bhfuil an t-achomharcóir i dteideal trialach os comhair giúiré dhátheangaigh a thuigfeadh fianaise a thabharfar i nGaeilge agus i mBéarla gan cuidiú ateangaire.
(3) Ordú certiorari lena gcuirtear an cinneadh a rinne an tUasal Onórach, an Breitheamh Groarke (a bhfuil a ábhair leagtha amach thuas) ar neamhní.
(4) Ordú ina n-ordaítear ar an Aire gach beart riachtanach agus/nó áisiúil a dhéanamh chun triail os comhair giúiré dhátheangaigh a chinntiú agus a éascú don iarratasóir, lena n-áirítear ceantar giúiré úr i gContae na Gaillimhe de bhun alt 5 d'Acht na nGiúiréithe, 1976 agus/nó toghairm giúiré úr a chruthú de bhun alt 12 den Acht sin.
(5) Dearbhú go bhfuil an chéad, dara agus tríú freagróir faoi oibleagáid bhunreachtúil aistriúchán oifigiúil a sholáthar i bpríomhtheanga oifigiúil Rialacha reatha na Cúirte Cuarda (I.R. Uimh. 510 de 2001) mar aon lena leasuithe, agus mar aon leis na leasuithe ar ordú 86 de Rialacha na gCúirteanna Uachtaracha; Rialacha na Cúirte Achomhairc Coiriúla agus go bhfuil siad faoi oibleagáid gach ceann dóibh sin a eisiúint agus a sholáthar don phobal i gcoitinne lena n-áirítear an t-iarratasóir ar théarmaí a bheidh chomh buntáisteach céanna leis na téarmaí faoinar eisíodh agus faoina eisítear agus faoinár soláthraíodh agus faoina soláthraítear an teanga oifigiúil Bhéarla.
(6) Ordú Mandamus ina n-ordaítear ar an gcéad agus dara freagróir agus/nó an tríú freagróir aistriúchán oifigiúil a sholáthar i bpríomhtheanga oifigiúil Rialacha reatha na Cúirte Cuarda mar aon lena leasuithe [agus na doiciméid eile arna lua thuas].
(7) Teanntóg lena gcuirtear cosc ar an Stiúrthóir ó dhul ar aghaidh leis an gcás i gcoinne an achomharcóra go dtí go tabharfar imeachtaí an athbhreithnithe bhreithiúnaigh chun críche.
Stádas na Gaeilge (2).
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 8 den Bhunreacht:
(3) Féadfar foráil a dhéanamh, áfach, le dlí d'fhonn ceachtar den dá theanga sin a bheith ina haonteanga, le haghaidh aon ghnó nó gnóthaí oifigiúla, ar fud an Stáit ar fad nó in aon chuid de".
Feictear, dá bhrí sin, go dtugtar staid speisialta, uathúil agus ríthábhachtach don Ghaeilge sa Bhunreacht, faoi mar a rinneadh i mBunreacht Shaorstát Éireann 1922.
Sular glacadh an Bunreacht reatha, rinneadh foráil in Airteagal 4 de Bhunreacht an Saorstáit i leith:
Is fiú a thabhairt faoi deara nach ndearnadh dlí den sórt sin mar atá sé beartaithe san abairt dheireanach in Airteagal 8, agus san abairt dheireanach san Airteagal roimhe sin a achtú. Is í tuairim scolártha maidir leis na forálacha sin i leith úsáid eisiach teanga amháin gur achtaíodh iad "chun foráil a dhéanamh i leith tarlú iontráil Thuaisceart Éireann isteach sa Stát. Féach e.g. Kohn: The Constitution of the Irish Free Stat (Londain, 1932) ag 124.
Ach cibé cén chúis le cuimsiú na bhforálacha sin, is léir é go bhfuil sé oscailte do Dháil Éireann a achtú, agus don Rialtas a mholadh, nach ndéanfaí ach ceann amháin de na teangacha oifigiúla a úsáid go díreach ar fud an Stáit nó in aon chuid den Stát. Ní dhearnadh é sin riamh. Feictear domsa, áfach, gur trí dhlí den chineál atá beartaithe in Airteagal 8.3. amháin a fhéadfar toirmeasc a chur ar dhuine ó úsáid na Gaeilge, mar theanga ina bhfuil sé ábalta labhairt agus ina bhfuiltear ábalta é a thuiscint, i nós imeachta chomh sollúnta, chomh gnáth-oifigiúil, agus chomh lárnach do nádúr an Stáit féin, mar thriail os comhair giúiré i gcúirt a bunaíodh faoin mBunreacht, maidir le cion líomhnaithe i gcoinne Gaeilgeora sa Ghaeltacht. Is é sin go díreach á bhfuil an cás seo faoi. Tá an fócas caol lárnach don chás.
Maidir leis an reachtaíocht, tá sé beartaithe sa scéim bhunreachtúil atá leagtha amach in Airteagail 20 agus 25 go gcuirfidh an Taoiseach Bille (seachas bille a chuirtear in iúl mar Bhille ina bhfuil moladh maidir leis an mBunreacht a leasú) a rith dhá Theach an Oireachtais nó a bhfuil sé measta gur rith siad é i láthair an Uachtaráin lena shíniú agus lena fhógairt mar dhlí. Foráiltear mar a leanas in Airteagal 25.4.3 agus 4:
Feictear ón méid roimhe seo go bhfuil sé beartaithe sa Bhunreacht go mbeidh dlí reachtach an Stáit ar fáil go cothrom i ngach teanga. Is í an chúis is follasaí ina leith sin cinntiúchán a chur san áireamh maidir le cad atá dlíthiúil, agus cad nach bhfuil dlíthiúil agus aighneachtaí i nGaeilge i gCúirteanna na hÉireann a éascú.
Is é caitheamh breithiúnach Kennedy P.B an chéad chaitheamh breithiúnach suntasach maidir le stádas bunreachtúla na Gaeilge go ginearálta in Ó Foghludha v. McLean [1934] IR 469. An tráth a rinneadh an breithiúnas sin a sheachadadh ba é an fhoráil bhunreachtúil ábhartha ná foráil Bhunreacht an Saorstáit, arna lua thuas. In Ó Beoláin v. Fahy [2001] 2 IR 279, ar leathanach 338 shonraigh mé go bhfuil feidhm ag focail Kennedy P.B. maidir le hAirteagal 8 den Bhunreacht reatha chomh maith. Ar an leathanach sin, leag mé amach sliocht fada ó bhreithiúnas an Phríomh-Bhreithimh Kennedy le faomhadh ómósach. Déanaim athrá ar an bhfaomhadh sin anseo, gan a cheapadh gur gá an t-ábhar céanna sa bhreithiúnas sin a lua arís.
Tá an chuma ann go bhfuil breithiúnas Kennedy P.B. an-ábhartha maidir lena bhfuil a rá ann faoi bhrí ainmniú na Gaeilge mar theanga Náisiúnta:
"The declaration by the Constitution that the National language of the Saorstát is the Irish language does not mean the Irish language, is or was at that historical moment, universally spoken by the People of the Saorstát, which would be untrue in fact, but it did mean that it is the historic distinctive speech of the Irish people, that it is to rank as such in the Nation, and, by implication, that the State is bound to do everything within its sphere of action… to establish and maintain it in its status as the National language. There is no doubt in my mind, but that the term 'National' in the Article is wider than, but includes, 'official', in which respect only the English language is accorded constitutional equality. None of the organs of the State legislative executive or judicial may derogate from the pre-eminent status of the Irish language as the National language of the State without offending against the constitutional provision of Article 4." (Béim curtha leis)
Sna seachtó a naoi bliain ó labhair Kennedy P.B. na focail sin, ní dhearnadh iad a aisiompú nó ní rabhthas in amhras fúthu choíche. Níor iarradh ar an gCúirt imeacht uathu sa chás seo. Is gné riachtanach é sin chomh maith.
Aontaím le raibh a rá ag Kennedy P.B. agus breathnaím ar chodanna de, go háirithe, chun ábharthacht dhíreach a bheith aige leis an gcás reatha. Go sonrach, creidim go raibh an iar-Phríomh-Bhreitheamh ceart ag sonrú gurb í an Ghaeilge an teanga Náisiúnta, ní hé toisc go raibh a húsáid uilechoiteann iarbhír, ach toisc gur ghlac na Daoine léi go héasca, d'aon turas agus go sainráite mar Theanga Náisiúnta mar sin in dhá Bhunreacht as a chéile. Níl amhras ar bith ann go ndearnadh an glacadh sin ar na cúiseanna arna n-achoimriú ag Kennedy P.B. sa sliocht a luadh, ach tá sé ó dhíospóid gurbh í an Ghaeilge a glacadh iarbhír mar an teanga Náisiúnta. Eascraíonn an stádas mar an bpríomhtheanga oifigiúil óna stádas mar an teanga Náisiúnta. Tá sé sin déanta an-soiléir in Airteagal 8 den Bhunreacht tríd an úsáid den fhocail "Ós". Leis an bhfocal mínitheach nó an focal lena dtugtar cúis seo léirítear gurb í an Ghaeilge an phríomhtheanga ós rud é, nó toisc, gurb í an teanga Náisiúnta.
Feictear domsa go bhfuil sé suntasach go bhfuil an teanga bunaithe de réir an bhunreachta mar an teanga Náisiúnta agus mar an "bPríomhtheanga Oifigiúil" araon. D'fhéadfadh sé go raibh sé bunaithe mar an "Teanga Náisiúnta" go díreach, ag leagan síos (mar atá sé san India) ag an am céanna gur cheart gnó na Parlaiminte Náisiúnta, agus na gCúirteanna Dlí, a stiúradh i mBéarla. Ach ní dhearnadh é sin: Bunaíodh an Ghaeilge mar an Teanga Náisiúnta agus an Príomhtheanga Náisiúnta araon.
Ag an am céanna, aithníodh an Béarla a bhí agus atá mar theanga choiteann fhormhór na nDaoine "as a second official language". Níl sé de bhuairt ag an ngearánaí/an achomharcóir sna himeachtaí sin srian a chur ar cheart shaoránaigh an Bhéarla ó a ngnó a stiúradh leis an Stát sa teanga sin, mar shampla chun iad féin a chosaint in imeachtaí cúirte i mBéarla agus go tuigfeadh Binse Fíorais iad go díreach agus é sin á dhéanamh. Go deimhin, fógraíonn sé an ceart sin. Áitíonn sé a cheartsan chomh cothrom céanna chun na rudaí ceanann céanna sin a dhéanamh i nGaeilge agus braitheann sé maidir leis sin ar cad atá ráite i an gCúirt seo in Ó Beoláin v. Fahy maidir leis an nGaeilge, "cannot… be excluded from any part of the public discourse of the Nation or the official business of the State or any of its emanation".
Difríocht Shuntasach.
Sa chás seo tá an-mhí-ádh go bhfuil mo thuairim difriúil ó thuairim mo chomhghleacaí, an tUasal Breitheamh Clarke. Chun meas cuibhiúil a bheith ar intleacht thuairimí léitheoirí na mbreithiúnas sin is gá bonn beacht na difríochta sin a shainaithint.
Ní bhaineann an dibhéirseacht idir mo chur chuige agus cur chuige an Uasail Breithimh Clarke ach go páirteach le stádas bunreachtúil agus dlíthiúil na Gaeilge.
Go díreach seachas sin, agus níos bunasaí b'fhéidir, baineann sé leis na teicníochtaí agus na prionsabail a bhaineann le léirmhíniú an Bhunreachta é féin, agus de réiteach na dlíthíochta bunreachtúla trí bhreithniú a dhéanamh idir áitiú na páirtithe, seachas trí réiteach nach raibh suim ag ceachtar páirtí argóint a dhéanamh ina choinne a fhorchur. I réiteach den sórt sin ní mór, ar ndóigh, dlí-eolaíocht bunaithe na Cúirte seo a chur san áireamh, agus gan dul ar aghaidh amhail is go raibh an cheist res integra. Go deimhin tá corpas dea-bhunaithe cásdlí ann atá soiléir, dearfach agus sainiúil ar ábhar dhualgais an Stáit a thagann ó Airteagal 8 den Bhunreacht. Níor iarr ceachtar páirtí ar an gCúirt seo imeacht uaidh.
Tá sé tábhachtach a shonraigh gur fhreastail cosantóirí an Stáit ar an gcás seo ar bhealach teoranta agus srianta. Níor iarr siad go gcuirfí an dlí-eolaíocht atá ann cheana ar leataobh; ina áit sin, ghlac siad leis. Ag mír 25 dá n-aighneachtaí scríofa deir siad:
Toisc, áfach, go gceapaim go bhfuil tábhacht faoi leith ag baint leis an seanrá seo sa chás reatha sa chás go dtéann ceann de na breithiúnais thar aon rud atá áitithe ag páirtí ar bith ina leith, molaim údarás a lua le haghaidh ceiste atá chomh bunúsach sin, i ngnáthghnóthaí, nach gá lua den sórt sin ina leith ná baol air. In An Stát (Quinn) v. Ryan [1965] IR 70, ag lch.120, dúirt. Ó Dálaigh P.B:
Tá mé buartha nár áitigh cosantóirí an Stáit i leith cuid áirithe den na torthaí ar a bhfuil mé chun aird a tharraingt orthu nó níor thug siad tacaíocht dóibh ar dhóigh ar bith. Táim buartha go ndéanfaidh éifeacht chonclúidí mo chomhghleacaí stádas dea-bhunaithe dlíthiúil agus bhunreachtúil na Gaeilge, agus cearta cainteoirí Gaeilge a chaolú, a "write down" go hainscianta go ginearálta, i gcás nár iarr ceachtar páirtí é sin. Agus déantar amhlaidh gan easaontú go follasach ó na cásanna atáthar chun lua, agus gan iarraidh nó gan argóint.
Tá buairt faoi leith orm chomh maith go ndéanfaidh éifeacht bhreithiúnas mo chomhghleacaí an bonn a bhaint ó dhátheangachas bunreachtúil agus dlíthiúil Stát na hÉireann.
Fáiltím, ar ndóigh, deachtanna áirthe de chuid an Uasail Breithimh Clarke amhail a fhógairt, i mír 3.5 dá bhreithiúnas:
Cosúil leis sin, ag mír 3.7, tá sé ráite ag mo chomhghleacaí saoithiúil:
Níl na deachtanna thuasluaite ina gcúis imní iontu féin, cé go bhfuil an chéad cheann díobh go hiomlán doiléir agus leantar an dara ceann díobh láithreach le "However...". Ach déantar iad cháiliú as a bheith ann láithreach. Dealraíonn sé domsa go bhfuil na cáilíochtaí sin sách neamhréireach le príomhdheachtanna na dlí-eolaíochta bunaithe, atá luaite thuas. Mar shampla, smaoinigh ar dheacht seachtó a naoi bliain d'aois an Phríomh-Bhreithimh Kennedy in Ó Foghludha v. McLean [1934] IR 469:
D'fhógair an Príomh-Bhreitheamh Kennedy chomh maith:
Ar ndóigh, tagann sé sin chuig an gconclúid, faoi mar a cuireadh in iúl é in O Beoláin v. Fahy, atá luaite thuas:
Ní fheicim go bhfuil teanga agus conclúidí na gcásanna sin léirithe ar dhóigh ar bith i mbreithiúnas mo chomhghleacaí shaoithiúil. Ina áit sin, a luaithe is a dhéantar na ráitis láidre atá luaite thuas, déantar iad a cháiliú láithreach, as a bheith ann beagnach. Dá bhrí sin, ag tús báire an bhreithiúnais, ag mír 1.1, dearbhaítear:
"Some significant obligations lie on the State deriving from the special status accorded to Irish" agus
Sa sliocht seo, feictear domsa i gcead dó, go dtugtar doiléire agus easpa ábhair isteach i stádas beacht na Gaeilge agus i gcearta beachta iad siúd ar mian leo í a úsáid:
(a) is caolú ollmhór agus scríobh síos sonrach é ar an stádas sin agus ar na cearta sin mar a bunaíodh iad sa dlí-eolaíocht reatha atá achoimrithe sa dá chás a luadh thuas.
(b) rinneadh é agus níor iarr freagróirí an Stáit ar an gCúirt é a dhéanamh agus ar an gcúis sin, ní mór dom a mholadh go cotúil, go ndearnadh é go mícheart, agus
(c) rinneadh é agus meas neamhleor ar an bhfíric go bhfuil sé ceadaithe go sainráite in Airteagal 8.3 don reachtas úsáid eisiach a bhaint "by law" as ceann amháin nó ceann eile de na teangacha oifigiúla chun críocha oifigiúla ar bith, go ginearálta nó i gcuid éigin den Stát.
Fágann sé sin go gcaithfidh athrú ar bith ar staid an dátheangachais arna shainordú le hAirteagail 8.1 agus 8.2 den Bhunreachta a dhéanamh "by law" agus ní le cinneadh breithiúnach, go háirithe ceann nach raibh á lorg ag ceachtar de na páirtithe. Ciallaíonn socrú go bhféadfar rud éigin a dhéanamh "by law" ("le dlí)" go gcaithfidh an tOireachtas é a dhéanamh toisc "the sole and exclusive power of making laws for the State is hereby vested in the Oireachtas…", agus nach féidir é a dhéanamh dóigh ar bith eile.
Leantar de dhoiléire agus neamhbheachtas an sliochta thuas, ina dtagraítear do "roinnt oibleagáidí maidir leis an Stát agus cearta teanga áirithe, sa chion is substaintiúla de bhreithiúnas an Uasail Breithimh Clarke, ag mír 3.5:
Leanann Clarke B. ar aghaidh le hoscailteacht inmholta:
Is é sin, go deimhin, bunús an ábhair a mhéid is a bhaineann stádas na Gaeilge agus cearta cainteoirí Gaeilge. Pléifidh mé na cúiseanna lenar tháinig mo chomhghleacaí ar an gconclúid a luadh thuas anois ar ball ach caithfidh sé go bhfuil sé follasach go bhfuil a mholadh gan oibleagáidí ginearálta an Stáit i dtaca leis an nGaeilge a chur níos airde ná oibleagáid ar bith go díreach chun "to encourage", ina imeacht ollmhór ón dlí-eolaíocht reatha, atá achoimrithe thuas. Is imeacht é chomh maith nár iarradh ar an gCúirt é a dhéanamh.
Sonraítear an chúis a tugadh i gconclúid an Uasail Breithimh Clarke thuas go hoscailte agus go soiléir sa mhír chéanna:
Níl rud ar bith curtha in iúl, in aighneachtaí an achomharcóra, nó sa bhreithiúnas seo, lena rá go bhfuil an oibleagáid is lú ar thaobh an Stáit maidir le cineál ar bith iallaigh, "quasi" nó dóigh ar bith eile. Ach tá sé ráite ag an Uasal Breitheamh Clarke a luaithe go gcuirtear an oibleagáid ar an Stát ag leibhéal níos airde ná oibleagáid go díreach chun úsáid na Gaeilge a "encourage", tá impleacht ann go bhfuil ordú bunreachtúil um iallach quasi.
Tá an t-impleacht a fuair an tUasal Breitheamh Clarke i ndualgas ar bith atá ann maidir le cainteoirí Gaeilge os cionn an leibhéil "encouragement" maidir le rud a mbeadh rud ar a dtugann iallach míghnímh mar thoradh air, is cosúil, ina pons assinorum dá réasúnaíocht. Ní mór dom a admháil láithreach nach mbeinn ábalta dul chomh fada leis sin. Ní chreidim é ar chor ar bith go dtugtar le tuiscint nó go bhfuil impleacht ordaithe bhunreachtúil ann maidir le hiallach míghnímh, nó iallach de chineál ar bith ar chor ar bith sa chinneadh go bhfuil an tUasal Ó Maicín i dteideal go dtabharfadh Binse Fíorais breithiúnas ina leith, binse a thuigfeadh go díreach é ina theanga dhúchais, arb í teanga náisiúnta agus príomhtheanga oifigiúil a thíre chomh maith.
Caithfidh mé mo thuairim nach bhfuil sin fíor go simplí sa dlí, go loighciúil, nó i dtéarmaí na bpléadálacha agus na n-argóintí sa chás seo a dhéanamh go han-soiléir. Faoi mar a bhreithnigh mé níos luaithe sa bhreithiúnas seo:
"At the same time [the time of the adoption of Article 8 of the Constitution], the English language which was and is the vernacular language of the great majority of the People, was recognised 'as a second official language'. The plaintiff appellant in these proceedings is not concerned to restrict the rights of English speaking citizens to conduct their business with the State in that language, for instance to defend themselves in court proceedings in English, and to be understood directly by the Tribunal of Fact in doing so. Go deimhin, fógraíonn sé an ceart sin. Dearbhaíonn sé go cothrom a cheart chun na rudaí ceanann céanna sin a dhéanamh i nGaeilge agus braitheann sé maidir leis sin ar cad a dúirt an Chúirt seo in Ó Beoláin v. Fahy maidir leis an nGaeilge "cannot… be excluded from any part of the public discourse of the Nation or the official business of the State or any of its emanation".
Tá sé sin go huile is go hiomlán difriúil ó rud ar bith de chineál iallach míghnímh, nó iallach eile. Is é comhionannas le cainteoirí Béarla go díreach atá á lorg ag an Uasal Ó Maicín, agus cheapfainn, go ndéanann sé é sin an-soiléir ar fad.
Tá sé an-deacair agam a thuiscint cén dóigh a mbeadh ceart go n-éisfeadh cúirt bhunreachtúil le duine go díreach sa teanga náisiúnta agus sa phríomhtheanga atá aitheanta sa bunreacht ina "quasi compulsion", nó go gceapfaí gur "quasi compulsion" é, nó go dtabharfaí le tuiscint gur "quasi compulsion" beag beann ar chomh beag.
Déanaim athrá, nár áitíodh i leith an chur chuige sin, trínar scríobhtar síos oibleagáidí an Stáit go dtí oibleagáid "to encourage" go díreach nó níor moladh é in aighneachtaí na bhfreagróirí sa chás seo. Ná níor mhol páirtí ar bith go n-éilíonn an tUasal Ó Maicín iallach míghnímh intuigthe saoránaigh ar bith eile.
Fritéis bhréagach.
Feictear domsa, go dtugtar isteach rud sa sliocht thuas, ar fritéis atá bréagach ó bhonn é idir cearta duine amhail an tUasal Ó Maicín agus cearta cainteoirí Béarla. Mar shampla, ag mír 3.8. deir an tUasal Breitheamh:
De réir mar is eol dom, tá dhá iarracht déanta go díreach, chun triail a sholáthar do shaoránach Gaeilge os comhair giúiré Ghaeilge. Dá bhrí sin, níl ceist ar bith ann d'ionsá ar chearta daoine nach bhfuil ábalta Gaeilge a labhairt "to serve on juries". Sa chás in Beaulac i gCeanada, atá pléite san Aguisín a ghabhann leis an mbreithiúnas seo, bhí feidhm ag tiomantas Cheanada ar fad do bheartas bunaithe sa bhunreacht maidir le dátheangachas curtha maidir le cúige an British Columbia cé nach raibh ag teastáil ach giúiré amháin sa Fhraincis in aghaidh na bliana sa Chúige sin. Dá bhrí sin, ní cheapaim go sáraíonn éileamh an Uasail Uí Mhaicín ar chearta daoine nach bhfuil ábalta Gaeilge a labhairt, agus níl sé beartaithe iad a shárú.
Ach in ainneoin neamhshuntasacht staitistiúil an phointe, feictear domsa go n-ardaíonn sé gné phrionsabail.
I mo thuairimse, níl an ceart ag duine ar bith, sa Stát dátheangach bunreachtúil seo, fónamh mar bhreithiúnas, nó mar ball ar phainéal giúiré (amhail sa Cúirt Chóiriúil Speisialta) nó mar ghiúróir, i gcás ar bith nach bhfuil sé nó sí ábalta an teanga oifigiúil a thuiscint
Pléadh an gá le breithiúnas a bheith ábalta teanga an chás a thuiscint thuas. Baineann an gá sin mar an gcéanna le giúróir. Ceanglaítear ar ghiúróir ina mhionn nó ina mionn a mhionnú go:
Braitheann a lán cásanna coiriúla, mar aon leis an gceann seo de réir dealraimh, go hiomlán beagnach ar an dearcadh a thugann an Binse Fíorais faoin fhianaise. Ní mór le riachtanas an fhianaise sin a thabhairt i dteanga éile. In Éirinn, i gCúirt a bunaíodh faoin mBunreacht, ní mór í a thabhairt i gceann amháin nó i gceann eile de na teangacha oifigiúla. Is iad sin an Ghaeilge nó an Béarla. Ní mór do ghiúróir a chaithfidh "a true verdict give according to the evidence", a bheith ábalta an fhianaise sin a thuiscint.
Is é sin cuid dá bhfuil le tabhairt le tuiscint i mbunreacht an Stáit seo mar Stát dátheangach, le hAirteagal 8 den Bhunreacht. Mura bhfuil sé sin praiticiúil, nó murar féidir é a dhéanamh dáiríre de bharr na n-acmhainní, nó ar chúis ar bith eile, mar sin féadfaidh an tOireachtas an staid a phlé, de bhun Airteagal 8.3. Ach, in easnamh an ghnímh sin ag an Oireachtas, ceanglaítear le nádúr dátheangach an Stáit go dtuigeann an Binse Fíorais an fhianaise sin mar a thugtar í. Creidim go mbreathnófaí ar an gceist sin i Stát ar bith eile mar a bheith aicsímeach, mar is léir go bhfuil sé i gCeanada, ar bhonn na faisnéise ar a bhfuil achoimre déanta áit éigin eile sa bhreithiúnas seo.
Luaigh mé ráiteas Clarke B. cheana le faomhadh ómósach go:
Dá mbeadh an ráiteas sin dícháilithe ansin ní bheadh difríocht tuairime ar bith sa chás seo. Ach déantar é cháiliú láithreach mar a leanas:.
Mar atá feicthe againn, ní hé seo an chéad uair ar caolaíodh cearta cainteoir Gaeilge trí thagairt d'iomaíocht líomhnaithe le cearta cainteoirí Béarla"
Feictear domsa nach dtugtar aird sa cheapadh agus sa chur chuige seo ar an bhfíric meastar Éire mar thír dhátheangach in Airteagal 8. Ciallaíonn sé sin go gcaithfidh sé go bhfuil paireacht mheasa do gach teanga agus dá n-úsáideoirí. Ní théitear i bhfeidhm ar dhóigh ar bith ar cheart an Uasail Uí Mhaicín chun an Ghaeilge a úsáid má roghnaíonn an cosantóir roimhe, nó an cosantóir ina dhiaidh, an triail a dhéanamh i mBéarla. Mar an gcéanna, ní théitear i bhfeidhm ar dhóigh ar bith ar cheart cainteoirí Béarla má roghnaíonn an tUasal Ó Maicín a thriail a dhéanamh i nGaeilge.
Mar atá feicthe againn, is stát dátheangach nó mar a thugtar air i ndoiciméad an bheartais reatha "functional bilingualism" iad comhdhéanamh bunreachtúil an Stát agus beartas reatha an Stáit araon.
Léiríomar don Aontas Eorpach go bhfuil an Ghaeilge in úsáid mar theanga choiteann sa Stát. Go simplí, ní féidir liom a thuiscint conas a d'fhéadfaí léiriú den sórt sin a dhéanamh murar féidir le saoránach a thriail a stiúradh sa teanga "vernacular" seo sna Cúirteanna a bunaíodh leis an Bunreacht céanna sin ina ndéantar polaití dátheangach den Stát .
Rinneadh Stát dátheangach d'Éirinn, ní hé toisc go raibh coinbhleachtaí diana ann, mar atá i roinnt tíortha (an Bheilg, Ceanada, an India), ag bagairt an Stát a bheith ann maidir le hábhar úsáid teanga, ach mar rogha lántoiliúil. Bhí sé cumhdaithe sa Bhunreacht chomh maith mar ghníomh rogha lántoiliúla. A luaithe is a raibh sé cumhdaithe sa Bhunreacht, rinneadh na forálacha teanga ina gcuid de mhéid a gheallann na Breithiúna "to uphold". Is é an gealltanas sin "uphold the Constitution", agus ní "uphold it as far as may be reasonable in present day conditions, as perceived by them".
Má cheaptar go bhfuil sé ró-dheacair anois go simplí seasamh leis an mBunreacht ar an dóigh a sainaithnítear sna cásanna éagsúla a luadh sa bhreithiúnas seo, bheadh sé níos ionraice an Bunreacht a leasú nó reachtaíocht a rith ar an modh a cheadaítear le hAirteagal 8.3. Ach ní ag na breithiúna atá siad sin le déanamh; ní mór d'orgán amháin nó eile de chuid orgáin pholaitiúla an rialtais beart maidir leo a thionscnamh.
Mar is eol go maith é, scoir an Chúirt seo de bheith faoi cheangal na dianrialach stare decisis i 1964. Mar a shonraí O'Higgins .B. é in Mogul of Ireland Ltd. v. Comhairle Contae Thiobraid Árann (an Trian Thuaidh) [1976] IR 260, ag 267:
Leag Mogul amach na critéir shriantacha ónar féidir imeacht ó chásanna roimhe seo nó líne cásanna roimhe seo. Is leor a rá, sa chás reatha, nach ndearnadh iarracht ar bith critéir Mogul a phlé go simplí toisc nach ndearnadh iarratas ar bith maidir le himeacht ón líne cásanna roimhe seo a luadh sa bhreithiúnas seo.
Mar a tharlaíonn sé, is é Mogul an t-údarás maidir leis an gceist dá ndéanfaí cinneadh faoi leith i gcás reatha agus nár áitíodh i leith an phointe, ní húdarás ceangailteach é ar an bpointe sin agus mar sin ní gá é a idirdhealú nó a ní gá go n-imeodh sé go foirmiúil ó:
Ní raibh mé ábalta cás ar bith a aimsiú sa chás gur imíodh ó údarás líne fadbhunaithe gan é sin a iarraidh, agus gan critéir Mogul a phlé. Go díreach seachas ceisteanna a bhaineann leis an nGaeilge in úsáid oifigiúil, caithfidh mé mo bhuairt a chur in iúl go mbainfeadh nós imeachta analógach leis an gceann a úsáideadh chun an fhíorbhrí iomlán a bhaint as forálacha Airteagail 8.1 agus 8.2 sa chás reatha, ráthaíocht bhunreachtúil as brí fhóinteach ar bith.
Sílim gurb é dá thoradh an sleachta a luaigh Kennedy P.B. go bhfuil an Stát faoi oibleagáidí ceangailteacha i dtaca leis an nGaeilge, agus ní hé amháin na cinn dhiúltacha atá leagtha amach sa sliocht a luadh anois. Níos luaithe ina bhreathnú ar Airteagal 4 a bhí ann roimhe sin deir sé:
"… by implication, that the State is bound to do everything within it sphere of action… to establish and maintain it in its status as the National language and to recognise it for all official purposes as the National language." (Béim curtha leis)
Creidim go bhfuil feidhm aige sin, a fortiori, maidir le hAirteagal 8 agus maidir leis sin leanfainn lena bhfuil ráite ag O' Hanlon B. in Ó Murchú v. Cláraitheoir na gCuideachtaí [1988] IR 112, ag 115:
Is é an t-athfhriotal roimhe seo m'aistriúchán: seachadadh an breithiúnas i nGaeilge.
Is mian liom athrá a dhéanamh ar chonclúid mo bhreathnaithe maidir le stádas bunreachtúil na Gaeilge in Ó Beoláin v. Fahy, thuas. Ag lch. 340 sa Tuarascáil dúradh:
"In my view the Irish language which is the National language and, at the same time, the first official language of the State cannot (at least in the absence of a law of the sort envisaged by Article 8.3) be excluded from any part of the public discourse of the Nation or the official business of the State or any of its emanations. Ná ní féidir caitheamh léi sna comhthéacsanna seo ar shlí ar bith nach bhfuil chomh fabhrach leis an tslí a gcaitear leis an dara teanga oifigiúil. Nor can those who are competent and desirous of using it as a means of expression or communication be precluded from or disadvantaged in doing so in any national or official context".
Gaeltacht Chonamara Theas.
Mhionnaigh an Dr Conchúr Ó Giollagáin mionnscríbhinn mar thaca le hiarratas an achomharcóra atá, amhail mionnscríbhinn an achomharcóra féin, gan fhrithrá. Is léachtóir é i sochtheangeolaíocht agus pleanáil teanga in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, in Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, Gaillimh. Tá céim dochtúra aige agus d'fhoilsiú sé cuid mhaith taighde maidir le húsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht. Bhí sé ina chomhúdar ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht, arna choimisiúnú ag an Roinn Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta. Feictear domsa go bhfuil an Dr Ó Giollagáin i dteideal a bheith measta mar fhéinne saineolach.
Léiríonn sé téacs an staidéir seo, agus léarscáil atá mar cheangal leis, ina mhionnscríbhinn. Is í Gaeltacht Chonamara Theas, siar ó Chathair na Gaillimhe, an limistéar is mó de na limistéir Ghaeltachta sa tír, i bhfad níos mó ná na cinn i nDún na nGall, Maigh Eo, Ciarraí, Iarthar Chorcaí, Iarthar Phort Láirge agus sa Mhí. Tá sé i gcatagóir "A" dá staidéar, a chiallaíonn go bhfuil "a large number of people, of both genders and every class, who speak Irish on a daily basis". I limistéir i gcatagóir "A", tá níos mó ná 67% den phobal i gceist leis sin. Deir sé maidir le Gaeltacht chatagóir "A" i gContae na Gaillimh go bhfuil a méid geografach ó phointe taobh thoir den sráidbhaile, An Spidéal, laistiar den Chaiseal i gConamara Thiar. I gcuid de na toghranna tá breis is 90% ina gcainteoirí laethúla Gaeilge. Tá na figiúirí maidir le cumas sa Gaeilge níos airde fiú. Tá idir 85 agus 90% den phobal ina iomláine ábalta an Ghaeilge a labhairt. Tá sráidbhailte agus ceantair thuaithe araon sa dúiche agus, de réir an Dr Ó Giollagáin "a diverse, multi-class, multi-perspective community live there including doctors, solicitors, university lecturers, gardaí, teachers, nurses, farmers, fishermen, television and radio staff, journalists, carpenters, electricians, builders, hotel and accommodation staff, shop assistants and factory workers, housewives, students and un-employed people".
Eascraíonn ábharthacht na fianaise sin as an dóigh inar dhéileáil Freagróirí an Stáit leis an gcás, mar atá leagtha amach thíos.
Achoimre ar an méid réamhluaite.
Ós rud é nach bhfuil dúshlán ar bith ann maidir leis an bhfianaise a thug an t-achomharcóir, is féidir a rá gurb iad gnéithe sainiúla an cháis reatha, ar an gcéad dul síos, stádas bunreachtúil na Gaeilge, ar an dara dul síos, na forálacha dlíthiúla a bhaineann leis an nGaeltacht agus an fhianaise faoi Ghaeltacht Chonamara Theas go sonrach, agus ar an tríú dul síos, an fhíric gur cainteoir dúchais Gaeilge atá san achomharcóir, sa chosantóir go doshéanta sna himeachtaí coiriúla, mar atá sa pháirtí díobhálaithe líomhnaithe, agus tá sé líomhnaithe go ndearnadh na cionta i gcroílár Ghaeltacht Chonamara.
Tá na gnéithe sin ina n-ábharthacht lárnach i leith éileamh an achomharcóra agus fhreagra na bhfreagróirí araon. Feictear domsa go ndéanann siad an cás a idirdhealú go an-radacach óna bhfíricí i gcás MacCártaigh v. Éire [1999] 1 IR 186, cás a bhfuil breathnú mionsonraithe déanta air thíos.
Cineál éilimh an achomharcóra.
Cuireann an t-achomharcóir a chás i láthair ar thrí bealach ar leith:
(1) Dearbhaíonn sé ceart teanga. Is é seo ceart atá bunaithe in Airteagal 8 den Bhunreacht agus go sonrach aitheantas na Gaeilge mar an teanga Náisiúnta agus, dá réir sin, mar phríomhtheanga oifigiúil an Stáit.
Mar atá follasach i mbreithiúnas an Phríomh-Bhreithimh Kennedy, arna lua thuas, ní hí an Ghaeilge an teanga Náisiúnta toisc go meastar í a bheith in úsáid go huilechoiteann, nó fiú go forleathan ar fud an Stáit. A mhalairt ar fad, ainmníodh é mar an teanga Náisiúnta, agus dá bhrí sin mar an bpríomhtheanga oifigiúil, le gníomh saor agus lántoiliúil toghcháin nó trí rogha na nDaoine, ar an gcéad dul síos, trí Bhunreacht an Saorstáit a ghlacadh, agus ar an dara dul síos, trí Bhunreacht na hÉireann a ghlacadh. Rinneadh é sin in eolas iomlán na fírice gurbh é Béarla príomhtheanga labhartha an Stáit ina iomláine le himeall mór.
Ní hairbheartaítear sa Bhunreacht go mbeadh an Ghaeilge mar theanga eisiach an Stáit. A mhalairt ar fad, aithnítear stádas agus úsáid an Bhéarla i gcomhthéacs dearfach ann. Ach, idir an dá rud tugtar príomhaíocht don Ghaeilge arbh í an phríomhtheanga oifigiúil. Tá an fhochiall ag an bhfocal Gaeilge "príomh", úsáidte le focal eile, chun príomhaíocht a thabhairt don duine nó don rud lena n-úsáidtear é i measc rudaí de chineál a fhochiallaítear leis an bhfocal eile, mar sin príomhoide, "head teacher", Príomh-Bhreitheamh, "Chief Justice".
Dá bhrí sin cumhdaítear beartas dátheangachais in Airteagal 8 den Bhunreacht ina bhfuil an ceart an teanga Náisiúnta agus an phríomhtheanga nó an dara teanga oifigiúil a úsáid, i gcomhthéacs oifigiúil ar bith cumhdaithe go bunreachtúil.
Sa chomhthéacs sin is rud corr é (chun téarma atá go hiomlán neamhdhlíthiúil a úsáid) gur cuireadh iallach ar shaoránach labhartha na Gaeilge a tógadh agus a fuair a chuid oideachais i gcuid den tír a aithnítear de réir an dlí mar limistéar Gaeltachta, nuair a tugann chun na Cúirte é trí phróiseas éigeantach, ag an Stát féin, cosaint ar a shaoirse agus ar a cháil a dhéanamh leis an mBinse Fíorais trí ateangaire, go díreach dá mba í an Rómáinis, an Ungáiris, an Sínis nó an Pholainnis a bhí á labhairt aige. Is teangacha iad sin ar fad a raibh aistriú le heagrú ag na Cúirteanna ina leith le gairid.
Brí Airteagal 8.
Is léir gurbh chéim thábhachtach a bhí i nglacadh sainráite na nDaoine leis an teanga náisiúnta agus leis an bpríomhtheanga oifigiúil, le teanga nárbh í ag tráth ar bith sa 20ú haois teanga choiteann níos mó ná cion beag den daonra.
Ar an gcéad dul síos, cuirtear oibleagáid ar na Cúirteanna leis na focail in Airteagal 8 chun caitheamh leis an nGaeilge mar an teanga náisiúnta agus mar an bpríomhtheanga sa dlí agus i bhfíric. Ní hé ardmhian é go simplí, ar nós "firm will" chun daonra iomlán oileán na hÉireann a aontú, arna léiriú in Airteagal 3. Is é Airteagal 8 ráiteas ar an staid reatha sa dlí. Ní hé sin rogha a rinne na Cúirteanna: tá sé forchurtha leis an mBunreacht.
Ar an dara dul síos, tugtar príomhaíocht don Ghaeilge le hAirteagal 8 arb í
(a) "the national language" agus
I gcontrárthacht leis sin, tá an Béarla "recognised as a second official language.
Ar an tríú dul síos, cuirtear oibleagáidí ar an Stát agus ar an Rialtas le hAirteagal 8. I bhfocail an Phríomh-Bhreithimh Kennedy tá siad "is bound to do everything within its sphere of action … to establish and maintain [the Irish language] in its status as the National Language".
Mar an gcéanna "None of the organs of State, legislative executive or judicial, may derogate from the pre-eminent status of the Irish language as the National Language of the State without offending against the constitutional provision…".
Tá ionchúiseamh, i gcúirteanna a bunaíodh faoin mBunreacht, iad dóibh a fhaightear ciontach i gcion ar cheann de ghnáthdhualgais Stáit sa mhéid sin. Dá bhrí sin, ní mór é a stiúradh i gceann de na teangacha oifigiúla agus, má éilítear é ar a laghad, sa phríomhtheanga. Má dhiúltaíonn an Stát é sin, is ionann é sin agus go maolaíonn sé ó stádas bunreachtúil na Gaeilge.
Forchuirtear dualgas dearfach sa chás go mbunaítear teanga nach í an teanga choiteann, trí ghníomh saor agus lántoiliúil rogha daonlathaí, mar an teanga náisiúnta agus mar an bpríomhtheanga, ar ualach agus costas é ag an am céanna ar an Stát. Ní mór don Stát an dualgas sin a chomhlíonadh, go díreach mar a bhíonn sé ag dréim le saoránaigh an dlí a chomhlíonadh, fiú nuair a bhíonn sé deacair, trom, nó costasach. Má cheaptar go bhfuil sé ró-dochraideach, d'fhéadfadh rialtas a iarraidh ar na Daoine Airteagal 8 a athrú, nó d'fhéadfadh an tOireachtas reachtaíocht a rith arna cheadú le hAirteagal 8.3.
Tá níos mó an abhár úd, stadas an teanga náisiúinta agus phriomhteanga o'figiúil i dlí n hEorpa le fáil i Appendix IV.
Feictear domsa go bhfuil an chonclúid as an ábhar ar fad atá leagtha amach go dtí seo sa bhreithiúnas seo soiléir. Bhunaigh Daoine na hÉireann, ar chuireadh ón Rialtas, an Ghaeilge mar theanga náisiúnta agus mar phríomhtheanga oifigiúil an Stáit.
D'onóraigh an Stáit agus orgáin an Rialtais é sin sa mhéid is gur chuir siad an t-ualach iomlán as úsáid na Gaeilge a chur ar cinn ar ghlúinte páistí scoile i ndiaidh a chéile. Seachas sin bhí gníomhartha an Stáit i dtaca leis an nGaeilge íostach agus gortach go haonfoirmeach. Chuaigh siad in aghaidh saoránach sna Cúirteanna a thug iarraidh reachtanna agus ionstraimí reachtúla a raibh bainteach leo go díreach a fháil i nGaeilge. Streachail siad i gcoinne iarratas a rinne saoránaigh ar fhoirmeacha oifigiúla i nGaeilge. Bhunaigh siad (chun fíricí an cháis seo a fháil) córas scagtha foirmiúil lena chinntiú go bhfuil cumas imleor ag giúróirí i mBaile Átha Cliath sa Bhéarla, ach phléadáil siad go sollúnta sa chás céanna go mbeadh sé mídhleathach córas scagtha dá leithéid a fheidhmiú ar mhaithe le giúiré a tháirgeadh ag a mbeadh tuiscint imleor sa Gaeilge. Is frithrá radacach é sin i gcás an Stáit. Ach, deir an Stát le muinín, níl rud ar bith is féidir leis an gCúirt a dhéanamh faoi sin.
(2) Chuir an t-achomharcóir a chás i láthair fosta i gcomhthéacs a chearta chun trialach i gcúrsaí cuí an dlí de bhun Airteagal 38 den Bhunreacht. Ní dhiúltaítear, ár ndóigh, go bhfuil ceart dá leithéid aige. Deir sé go n-áirítear air sin an ceart chun a chás a dhéanamh sa teanga Náisiúnta agus sa phríomhtheanga oifigiúil os comhair binse a thuigeann an teanga sin. Léiríonn sé a dhearbhuithe nár cuireadh ina n-aghaidh ag féachaint d'easnaimh na seirbhíse ateangaireachta a cuireadh ar fáil an t-am deireanach a bhí sé os comhair na Cúirte Cuarda agus d'aitheantas Bhreitheamh saoithiúil na Cúirte Cuarda go mbeadh aistriúchán "lag". Is léir gurb é cúrsa é cosaint ciona choiriúil a bhaineann le leasanna an achomharcóra, ós rud é go mbeadh sé nochta do phianbhreith shuntasach choinneála dá ndéanfaí é a chúiseamh, agus deir sé go bhfuil sé i dteideal dá réir sin é féin a chosaint ina theanga dhúchais, an teanga Náisiúnta agus an phríomhtheanga, agus go dtuigfeadh Binse Fíorais é go díreach trí amhlaidh a dhéanamh, binse nach mór dóibh "every idiom and expression" a thuiscint, chun focail atá inchurtha i leith an Bhreithimh Chuarda Shaoithiúil a úsáid.
Níl tacaíocht acadúil in easnamh i gcomhair an dearcaidh sin. Deir Shulman in Vanderbilt Law Review (1993) Imleabhar 46, lch.177:
Bhain an t-airteagal sin le daoine a labhair teangacha eachtrannacha. Caithfidh sé go deimhin go mbaineann a léargais a fortiori le cosantóir ar mian leis teanga Náisiúnta agus príomhtheanga an Stáit féin a úsáid.
Tá cinneadh breithiúnach ann maidir leis sin, R. v. Pooran (2011) ABPC 77. Tá an lua ó bhreithiúnas Brown B. i gCúirt Chúigeach Alberta. Bhí cás os comhair an Bhreithimh Brown ina raibh na hiarrthóirí cúisithe as cionta faoin Traffic Safety Act of Alberta agus bhí siad ag iarraidh go stiúrfaí a dtriail sa Fhraincis. Áiríodh leis sin ionchúisitheoir Fraincise, breitheamh Fraincise agus an teidlíocht cumarsáid a dhéanamh sa chúirt go hiomlán sa Fhraincis. Dúirt an t-ionchúisitheoir gur leor ateangaire chun ceart a sheasamh do chearta teanga na gcosantóirí.
Sheas Brown B.
(Béim curtha leis)
Cuirtear béim sa sliocht sin gur cearta aonair iad cearta teanga agus ní feidhm, nó comhthoradh, ceart iad go díreach leis an bpróis chuí, an gceartas nádúrtha nó triail chothrom. Aontaím le ráiteas an Bhreithimh Brown agus measaim go bhfuil siad féinfhollasach i bpolaití ar bith ina ndearnadh stát dátheangachais de agus a ghlacann forálacha a Bhunreachta féin go dáiríre.
(3) Ar an tríú dul síos, cuireann an t-achomharcóir a chás i láthair i gcomhthéacs a chearta comhionannais os comhair an dlí de bhun Airteagal 40.3.3 den Bhunreacht. Tugtar an ceart do chainteoir an Bhéarla, a labhraíonn teanga "recognised as a second official language" chun a féin a chosaint sa dara teanga oifigiúil os comhair binse a thuigfidh go díreach é. Deir an t-achomharcóir go gcaitear leis go héagothrom os comhair an dlí murar féidir leis an Stát triail os comhair binse a thuigfidh é go díreach sa teanga Náisiúnta agus sa phríomhtheanga oifigiúil arb í a mháthairtheanga fosta ar fáil dó. Mar a fheicfimid, ar údarás an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí, cuirtear beartas neamhfhoirmiúil um measúnú teanga i bhfeidhm chun cumas na ngiúiréithe sa Bhéarla, i limistéir labhartha an Bhéarla a chinntiú, an rud ceanann céanna ar cinneadh indéanta é i dtéarmaí dlíthiúla sa chás gur úsáideadh é chun giúiré Gaeilge a chur fáil. Deirim arís é, nach ndearna an Stát trácht ar bith ar fhaisnéis an Choimisiúin um Athchóirithe Dlí ar chor ar bith.
Cuireann an t-achomharcóir a chás ar aghaidh ar thrí bealach ar leith, go haonair agus ní chuireann sé ceann amháin in aonad an chinn eile. Ach, go bunúsach, feictear domsa, gurb é sin cás maidir le cearta teanga. Ardaíonn sé an cheist, nach bhfuil in ainmniú na Gaeilge mar theanga náisiúnta agus mar phríomhtheanga oifigiúil ach teagasc seanchainte go díreach. Braitheann sé ar dheacht Kennedy P.B. go, ar fhoras a stádais faoin mBunreacht:
Freagra an Stáit.
Ní dhiúltaíonn an Stát stádas na Gaeilge mar an theanga náisiúnta agus mar an bpríomhtheanga oifigiúil ná ní fhéachann sé lena dícháiliú nó lena huasghrádú. Ná ní ghlacadh sé leis an dearcadh go bhfuil iarmhairtí an aitheantais sin sáraithe ag riachtanais phraiticiúla riarachán an dlí. Chuir an Stát an dearcadh sin chun cinn le déanaí in Ó Beoláin v. Fahy, thuasluaite, mar a fheictear ó lch. 352 den Tuarascáil:
"The most fundamental of the points raised by [Mr. Maurice Gaffney S.C.], counsel for the respondents, with great suavity, is this: which is more important, the right of the public that the law should be enforced or the right of the citizen to use Irish? Is gá, a deir sé, gur cheart do cheann de na cearta sin géilleadh don cheann eile.
Braitheann an Stát, go bunúsach, ar fhorálacha Acht na nGiúréithe, 1976. Deir sé gurb é Contae na Gaillimhe an ceantar giúiré chun críche na gcionta lena mbaineann anseo agus ní hé cuid ar bith nó fo-ranna ar bith den chontae sin agus nach féidir é a thuar go muiníneach go mbeadh giúiré a roghnófaí go randamach as an gContae ina iomláine cumasach ar chor ar bith sa Ghaeilge. Deir sé gurb é ceart bunúsach go roghnaítear giúiré go randamach agus dá réir sin go mbeidh ionadaíocht á déanamh aige don chontae ina iomláine. Deir sé go gcuireann an prionsabal sin, foráilte leis an reacht féin, bac ar fheidhmiú tástála ar bith, amhail scrúdú teanga, i gcomhair teidlíocht seirbhís giúiré go ginearálta nó i gcás faoi leith.
Lena rá ar bhealach eile, deir an Stát go bhfuil sé dodhéanta, i gceantar giúiré ina gcuimsítear Contae na Gaillimhe, giúiré a chur ar fáil a mbeadh gach ball air ábalta an Ghaeilge a thuiscint. Deir an Stát ansin go bhfuil sé dodhéanta de réir an dlí scrúdú a fhorchur chun cumas sa Ghaeilge a chinntiú ar thaobh na ngiúróirí féideartha ar a ngairtear le bheith mar bhaill ar phainéal giúiré.
Ba é sin an dearcadh a rabhthas ina fhabhar san Ard-Chúirt.
Cinneadh na hArd-Chúirte
I mbreithiúnas na hArd-Chúirte a seachadadh an 14 Bealtaine, 2012, tugtar "Decision of the Court" ar an tríú hAlt. Leagtar Alt 5 d'Acht na nGiúiréithe, 1976 ann mar a leanas:
Roinnt Reachtanna.
I bhfianaise na fianaise sa chás seo, in aighneachtaí na gcomhpháirtithe, go háirithe na Freagróirí, agus i mbreithiúnas na hArd-Chúirte, is gá anois forálacha reachtúla áirithe a leagan amach.
Alt 5 d'Acht na nGiúiréithe 1976:
Alt 11 d'Acht na nGiúiréithe 1976:
Foráiltear in Alt 15(3) d'Acht na nGiúiréithe 1976:
Cuimsítear liosta daoine i Sceideal 1, Cuid 1 d'Acht na nGiúiréithe 1976 atá i dteideal seirbhís giúire ina gcuimsítear "incapable persons":
A person who because of insufficient capacity to read, deafness, or other permanent infirmity is unfit to serve on a jury."(Béim curtha leis)
Alt 8 d'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003:
(b) f two or more persons (other than the State or a public body) are party to the proceedings and they fail to choose or agree on the official language to be used in the proceedings, the State or, as appropriate, the public body shall use in the proceedings such official language as appears to it to be reasonable, having regard to the circumstances.
(6) In choosing to use a particular official language in any proceedings before a court, a person shall not be put by the court or a public body to any inconvenience or expense over and above that which would have been incurred had he or she chosen to use the other official language." (Béim curtha leis)
Cás coitianta a bhí ann ar éisteacht an achomhairc seo nach bhfuil ordú den sórt atá beartaithe in alt 5(2) d'Acht na nGiúiréithe, 1976 déanta ag an Aire maidir le Contae na Gaillimhe, cé go bhfuil a chumhacht chun é sin a dhéanamh doshéanta.
Nuair a tionscnaíodh na himeachtaí sin bhí dhá cheantar giúiré i nGaillimh, Cathair na Gaillimhe agus Contae na Gaillimhe faoi seach. Trí ordú a rinne an tAire Dlí agus Cirt, áfach, de bhun Acht na nGiúiréithe an 27 Márta, 2013 scriosadh na ceantair sin. Sa bheart sin, a tháinig i bhfeidhm an 8 Aibreán, 2013 déantar an bhunfhoráil reachtúil maidir le Gaillimh go "each county shall be a jury district" a athnuachan. Dá réir sin, tá éifeacht an ordaithe ón aire dá dtagraítear anois díreach (RI 115 de 2013) sonraithe i gceart sa nóta míniúcháin:
Bheadh sé chomh éasca céanna ordú ón aire a dhéanamh leis an éifeacht go mbunófaí ceantar giúiré i dtoghranna na Gaeltachta atá leagtha amach thuas, ach ní dhearnadh é sin.
Cáilíocht Giúróirí go ginearálta.
Cuirfidh sé iontas ar a lán daoine a fháil amach nach bhfuil ceanglas dlíthiúil sainráite ar bith in Acht na nGiúiréithe nó i reacht ar bith eile gur cheart do dhuine ar a ngairtear i gcomhair seirbhís giúiré a bheith ábalta an Béarla a thuiscint nó a labhairt. Ach, sa chás go dtriailtear cás i mBéarla, bíonn gá follasach ann go dtuigfidh an Binse Fíorais an teanga sin. Sonraítear ar údarás an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí go bhfuil an gá follasach sin faighte i ngníomh trí "Court Service staff dealing with jurors and County Registrars"a "play a role in identifying persons liable for jury service who are unable to communicate in the English language". (Féach thíos)
Ní dhéanann an Coimisiún um Athchóiriú an Dlí cad a chiallaíonn sé sin go beacht a mhionléiriú tuilleadh ach is léir go gciallaíonn sé go ndéantar na daoine sin, daoine nach bhfuil ábalta cumarsáid a dhéanamh i mBéarla, a scagadh agus a eisiamh ar bhealach éigin ón tseirbhís ar ghiúiré. Tá sé follasach, de réir an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí, go ndéanfar imscrúdú éigin i ngníomh ar chumas na ngiúiréithe an Béarla a labhairt, i gcás a dtriailtear i mBéarla chun na daoine "unable to communicate" a "identify". Déantar é sin gan sainordú reachtúil sainráite. Cibé cáineadh a d'fhéadfadh duine a dhéanamh ar an gcóras seo tá sé follasach má chuirtear i bhfeidhm go dlíthiúil é i gcásanna a dtriailtear i mBéarla, go bhféadfaí é a chur i bhfeidhm go dlíthiúil i gcásanna i nGaeilge. I gceantar giúiré Gaeltachta, dá mbeadh ceann ann, bheadh beagán daoine dá leithéidí ann nach mbeadh ábalta tabhairt faoin nGaeilge, ar bhua na sainfhianaise nach ndearnadh dúshláin ina leith sa chás seo.
Déantar staid maidir le cáilíocht giúiréithe go ginearálta a achoimriú sa Choimisiún um Athchóiriú an Dlí ina bpáipéar ar sheirbhís giúiré (LRC CP 61–2010). Ag leathnaigh 112-113, pléitear litríocht giúiré mar a leanas:
"4.76 It is necessary for jurors to comprehend the evidence presented in court and to be able to communicate with other jurors during the deliberation process. There is no express requirement in the Juries Act 1976 that requires that a juror be fluent in the English language or that they are able to write. However, there is a requirement that they are able to read. The Juries Act 1976 as amended by the Civil Law (Miscellaneous Provisions) Act 2008 provides that persons who have "incapacity to read… such that it is not practicable for them to perform the duties of a juror" are ineligible for jury service. Candidate jurors' literacy is not tested but there is an obligation under the Juries Act 1976 to disclose an inability to read. While there is no express English language requirement in order to be eligible for jury service, Court Service staff dealing with jurors and Court Registrars play a role in identifying persons summoned for jury service who are unable to communicate in the English language."
Tá sé soiléir chomh maith dá mbeadh forálacha alt 8(4) d'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i bhfeidhm ar ionchúiseamh coiriúil ina bhfuil an tUasal Ó Maicín ina chosantóir, bheadh sé d'oibleagáid ar an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí sa chás sin an teanga a roghnaigh an tUasal Ó Maicín, arb í sin an Ghaeilge, agus bheadh an tUasal Ó Maicín i dteideal nach gcuirfí míchaoithiúlacht nó costas air a bheadh níos mó ná mar a chuirfí air dá roghnódh sé an Béarla a úsáid.
Ach níl feidhm ag alt 8(4) d'Acht 2003 ach "where the State or a public body is a party to civil proceedings before a court…". (Béim curtha leis)
Chuir an t-achomharcóir ábhar maith os comhair na Cúirte ó dhlínsí eile atá tiomanta don dátheangachas, go sonrach ábhar ó Cheanada. Uathu siúd tá sé an-soiléir go bhfuil sé indéanta, i Stát ag a bhfuil na bundearchtaí céanna maidir le riarachán an cheartais choiriúil mar atá sé anseo, agus ina bhfuil an tiomantas céanna do thriail giúiré go sonrach, lena chinntiú gur féidir giúiréithe atá cumasach i dtriail a stiúradh i ngach ceann de na teangacha oifigiúla atá fáil go dlíthiúil nó go bunreachtúil do shaoránaigh, a chur ar fáil.
Ach, deir an Stáit na hÉireann, nach bhfuil sé indéanta anseo ag féachaint don easpa forála reachtúla ina leith agus, go sonrach, don ghá painéal giúiréithe a roghnú "using a procedure of random or other non-discriminatory selection" ó chlár na dtoghthóirí sa cheantar giúiré. Ní dhéanann an Stát iarracht ar bith míniú a thabhairt ar conas a chinntítear eolas cumasach ar an mBéarla i measc giúiréithe. Ach sceith Coimisiún um Athchóiriú an Dlí an scéal maidir leis sin.
Agus é sin á rá, deirim go bhfuil sé soiléir i ndoiciméid phlé agus i dtuarascáil an Choimisiúin um Athchóiriú Dlí go bhfuil gá, fiú i gceantar den tír ina labhraítear an Béarla go ginearálta, le baill foirne na gcúirteanna idirghabháil a dhéanamh chun críche:
Déantar é sin go neamhfhoirimiúil, nó chun an focal a úsáideann an Coimisiún um Athchóiriú Dlí go "casually". Nuair a tháinig an Coimisiún um Athchóiriú Dlí chun a mholtaí a dhéanamh, mhol sé leanúint en chóras "casual" sin.
Agus aird á tarraingt ar an gcleachtas seo, níl sé i gceist agam ar dhóigh ar bith a mholadh gur cleachtas mídhleathacha nó neamh-inchreidte é. Ina áit sin, ar chúiseanna atá leagtha amach i dtreo thosach an bhreithiúnais seo, measaim go bhfuil sé riachtanach go huile agus go hiomlán a chinntiú go bhfuil an giúiré a bhfuil an cheist um chiontach nó neamhchiontach le triaileadh acu ábalta teanga an cháis a thuiscint. Ciallaíonn "language of the case" ceachtar de na teangacha atá aitheanta mar theangacha oifigiúla, Gaeilge nó Béarla, cibé teanga a thriailfear an cás inti. Tharraingeoinn aird ar roinnt gnéithe d'fhorálacha Acht na nGiúiréithe, atá leagtha amach thuas.
(i) Ní bhaineann an ceanglas in alt 11 d'Acht na nGiúiréithe, 1976 de "a procedure of random or other non-discriminatory selection", le roghnúchán giúróra le haghaidh cás a thriaileadh, ach baineann sé le roghnúchán painéal giúiréithe óna roghnófar a ngiúiré a thriailfidh an cás.
(ii) D'fhéadfaí giúiré ar a ngairfear ón bpainéal chun fónamh ar chás faoi leith a eisiamh ó sin a dhéanamh ar an mbonn go ndéanfar é a dhícháiliú nó go bhfuil sé neamh-incháilithe. Cuimsítear liosta daoine i Sceideal 1, Cuid 1 d'Acht na nGiúiréithe 1976 atá neamh-incháilithe, lena n-áirítear daoine atá "incapable". I ngeall ar, gan amhras, earráid i línitheoireacht, d'fhéadfadh duine a bheith míchumasach "because of insufficient capacity to read". Tá sé an-aisteach nach bhfuil aon rud curtha in iúl san Acht maidir le cumas neamhleor chun teanga an cháis a labhairt nó a thuiscint nuair is léir gurb í sin cáilíocht riachtanach in obair ghiúróra.
Ach leantar ar aghaidh mar a leanas le bonn an éagumais, a thosaíonn tríd an gcumas neamhleor a bheith ábalta léamh a lua, trí thagairt a dhéanamh do:
I mo thuairimse, is bunús an chirt é, ní hamháin giúiré a bheith suite sa seomra cúirte go díreach nuair atá an triail á stiúradh, ach an ceart chun triail le giúiré, go mbeadh an giúiré ábalta an fhianaise a thuiscint i dteanga an cháis.
Ceapaim dá réir sin go bhfuil na Cláraitheoirí Contae agus foireann cúirte eile a fheidhmíonn faoi láthair mar atá curtha síos i dTuarascáil an Choimisiúin um Athchóirithe Dlí, ag déanamh é sin go dleathach agus ar mhaithe le triail le giúiré mar atá ráthaithe sa Bhunreacht.
I mo thuairimse, tá sé riachtanach go sroichfidh an Chúirt seo conclúid dhocht ar éisteacht an achomhairc reatha maidir leis an gceist seo. Má tá an cleachtas reatha neamhdhleathach ba cheart don Chúirt é sin a rá, in ainneoin go bhféadfaí líon neamhchinnte trialacha a éisteadh le gairid a dhéanamh neamhbhailí mar thoradh air sin. Ach má tá an cleachtas (faoi mar a chreidim) dleathach, níl cúis ar bith ann nach féidir é a chur i bhfeidhm chun giúiré a sholáthar a bheidh ábalta an fhianaise a thuiscint i cibé de na teangach oifigiúla arb í teanga an cháis í. Sa chás deireanach sin, fágann sé nach féidir le réasúnaíocht na hArd-Chúirt i bhfaoiseamh a dhiúltú don achomharcóir seasamh.
Ní mór a rá, ar ndóigh, gur easnamh fíor-aisteach é in Acht na nGiúiréithe 1976 nár sainíodh ann go gcaithfidh giúiré ar a ngairtear chun fónaimh i gcás faoi leith a bheith ábalta teanga an cháis sin a thuiscint. Ach is é sin easnamh a rinne an reachtas, agus ní féidir leis an gCúirt rud ar bith a dhéanamh faoi sin.
Ceantar Giúiré Gaeltachta?
Is fíor é, ar ndóigh, go bhféadfadh an tAire le hordú Contae na Gaillimhe a roinnt ina dhá cheantar giúiré ná níos mó agus d'fhéadfadh sé ceantar giúiré a theorannú do chuid nó do chodanna den Chontae, mar shampla codanna Gaeltachta de Chontae na Gaillimhe. Ach níl sé sin déanta ag an Aire agus, a deir an Stát, ní féidir leis an gCúirt tabhairt air é sin a dhéanamh.
Níor shéan an Stát, dá mbeadh ceantar giúiré ann cuimsithe de, nó lena n-áirítear, an limistéar mór Gaeltachta atá dreachaithe le hionstraim reachtúil cheana, go mbeadh sé éasca giúiré a fháil a bheadh ábalta éisteacht leis an gcás i nGaeilge i gceantar den sórt sin. Bhí fianaise chuige sin sa chás seo. D'fhéadfaí deacrachtaí ar bith maidir leis sin a dhéanamh a shárú leis na bearta díreach céanna sin úsáideadh chun giúiré atá cumasach sa Bhéarla a chinntiú, sa chás gurb é Béarla teanga an cháis.
Tá an reachtaíocht maidir le giúiréithe, na codanna ábhartha a luadh thuas, an-tostach ar fad maidir leis an gceist um cháilíochtaí giúiréithe. Mar shampla, níl foráil dhlíthiúil sainráite ar bith ann gur chóir do ghiúróir atá faoi mhionn i dtriail, abair, i mBaile Átha Cliath, ábalta Béarla a labhairt. Tá foráil ann go bhféadfadh duine a bheith neamh-incháilithe i gcomhair seirbhís giúiré "because of insufficient capacity to read", ach de réir dealraimh is leor do dhuine é féin a bhaint den chatagóir sin ina bhfuil sé ábalta léamh i dteanga ar bith: ní shonraítear teanga ar leith ar bith. I ndálaí an lae inniu, is cinnte nach bhfuil sé neamhdhóchúil go bhféadfaí duine nach é an Béarla a theanga nó a teanga dhúchais a ghairm i gcomhair seirbhís giúiré i mBaile Átha Cliath. Maidir leis an teagmhas sin, agus an gceist cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil go leor Béarla ag an duine sin chun na himeachtaí a leanúint, níl le rá ag an gCoimisiún um Athchóiriú an Dlí ach:
Go deimhin, mar a eascraíonn sé go soiléir ó na forálacha reachtúla thuasluaite, agus ó pháipéar an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí, "… there is no express English language requirement in order to be eligible for jury service".
Leigheastar an deacracht phraiticiúil a tharlaíonn i ngeall ar an easnamh aisteach sin go an-fhoirmiúil: "Court Service staff dealing with jurors and Court Registrars play a role in identifying persons summoned for jury service who are unable to communicate in the English language".
Tá sé an-soiléir go ndéantar é sin trí dhaoine dá leithéidí a chur as áireamh ó sheirbhís giúiré toisc nach bhfuil siad ábalta cumarsáid a dhéanamh i mBéarla. Déanann an cleachtas sin nach bhfuil údaraithe go sainráite áit ar bith sa dlí, ach a sceith an Coimisiúin um Athchóiriú an Dlí, moladh ar bith go roghnaítear gach giúróir ar bhonn iomlán randamach a bhréagnú. Is léir ón bhfoinse a luadh go bhfuil daoine nach bhfuil ábalta cumarsáid a dhéanamh i mBéarla "identified". Ar ndóigh bheadh sé i bhfad níos ionraice agus níos trédhearcaí dá mbeadh bonn dlíthiúil ann i leith an phróisis seo ach i ngeall ar an gcleachtas seo a bheith ann ní féidir leis an Stát a rá nach féidir le duine giúiré Gaeilge a roghnú toisc go gcuirfeadh sé sin isteach ar nádúr randamach an phróisis.
Is follasach go bhféadfaí an córas ad hoc a chinntíonn, i dtuairim an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí, go bhfuil giúiréithe i mBaile Átha Cliath ábalta Béarla a labhairt, a úsáid lena chinntiú go mbeadh giúiréithe a roghnófaí ó cheantar giúiré a chuimsíonn Gaeltacht mhór ábalta Gaeilge a labhairt. Mura bhfuil socruithe ad hoc dá leithéidí inlochtaithe sa Ghalltacht, ní fheicim an fáth go mbeadh siad doghlactha sa Ghaeltacht. Agus má tá siad inlochtaithe sa Ghaeltacht, tá siad inlochtaithe go dtí an méid céanna sa Ghalltacht. Sa chás sin tá gá práinneach le leasú reachtúil.
Príomh-Údarás an Stáit.
Braitheann Freagróirí an Stáit go trom ar chás MacCártaigh v. Éire [1999] IR 186. Ba fhear dúchasach as Baile Átha Cliath é an gearánaí sa chás sin a cúisíodh as cionta gadaíochta a líomhnaítear go ndearnadh iad i Mórcheantar Bhaile Átha Cliath. Cainteoir Gaeilge a bhí ann. Ba é an cion ceannlíne go raibh sé líomhnaithe gur goideadh seacláidí agus milseáin dar luach £11,252.50. Bhí triail os comhair giúiré a thuigfeadh é i nGaeilge gan idirghabháil ateangaire á hiarraidh aigesean fosta. Diúltaíodh faoiseamh dó ar na forais "if every member of the jury had to be able to understand legal proceedings in Irish without the help of an interpreter, that would exclude the majority of the People of Ireland". (Leathanach199).
Is é sin, go deimhin, cóimheas iomlán MacCártaigh, san Ard-Chúirt agus sa Chúirt Uachtarach araon.
Deir cosantóirí an Stáit go bhfuil an cás seo go díreach den chineál sa dlíthíocht reatha. Deir an gearánaí/an t-achomharcóir go bhfuil sé an-inaitheanta ar fad agus go deimhin tá fianaise gan cheistiú an Dr Ó Giollagáin treoraithe chuig an bpointe sin.
Sheachaid Hamilton P.B. breithiúnas na Cúirte seo i MacCártaigh i nGaeilge, agus sheas sé leis an Ordú ón Ard-Chúirt. Ag lch. 196 dúirt Hamilton P.B. arís i m'aistriúchán:
"According to O'Hanlon J., if the plaintiff's claim were acceded to, the majority of the People of Ireland would not be able to serve on the jury in a case like this; and that would be contrary to the sense in which the Supreme Court interpreted Article 38.5 of the Constitution in the case of de Búrca v. an Príomh-Aturanae [1976] IR 38".
Dúirt O'Hanlon B., ag lch. 192 den Tuarascáil, arís i m'aistriúchán, san Ard-Chúirt:
That means, if one were setting about putting together a jury list which would have no-one on it except people who had a good knowledge of the spoken language, that it would be necessary to exclude 75% at least of the community in the City of Dublin ("D'fhaigáil ar leath-taoibh", lit. to leave on one side from the start). And I am of the opinion that the figure would be closer to 90% or more if one were concerned with people who would be able to address complicated questions of criminal law and to understand them". (Béim curtha leis)
Chinn an Ard-Chúirt agus an Chúirt Uachtarach araon go raibh sé sin inlochtaithe i bpainéal giúiré a bhí faoi cheangal a bheith comhdhéanta as "a fair cross-section" den phobal "to ensure that the jury's verdict will have the quality of a community decision". Tá na frásaí sin bainte as breithiúnas Hency P. in An Stát (Byrne) v. Frawley [1978] IR 326 agus de Búrca v. an Príomh-Aturnae thuasluaite.
Fuarthas na figiúirí thuasluaite ó Dhaonáireamh 1986. Baineann an figiúr is suntasaí, ar an mbonn go bhféadfá a rá faoi dá mbeadh ceanglas ann painéal giúiré a bheith comhdhéanta de dhaoine a thuigfeadh an Ghaeilge go mbeadh 90% den daonra as an áireamh, go sainráite agus go sainiúil do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath amháin. Chuir O'Hanlon B. síos air amhlaidh sa sliocht thuasluaite.
Ba chuig na figiúirí sin, agus chuig an gconclúid a bhí bunaithe orthu, a raibh fianaise gan cheistiú an Dr Ó Giollagáin sa chás reatha treoraithe.
Faoi mar a shoiléirítear é sna Reachtanna a luadh sa bhreithiúnas seo, níl ceist ar bith, i gcúinsí ar bith, maidir le paineál giúiré a thagann de Dhaoine na hÉireann ar an iomlán. A mhalairt ar fad, déantar giúiré i gcomhair cáis faoi leith ar bith a roghnú ó "jury districts" níos éagsúla agus níos lú, arb iad, mura sainíonn an tAire a mhalairt, na contaetha riaracháin. Sa chás reatha, níl fianaise ar bith ar thaobh ar bith maidir le cumas teangeolaíoch, nó cumas dóchúil teangeolaíoch, giúiré a roghnófaí as Contae na Gaillimhe ina iomláine. Tá go leor fianaise gan bhréagnú ann, dá mbeadh ceantar giúiré cuimsithe de limistéir Ghaeltachta Iarthar na Gaillimhe ann, bheadh céatadán an-ard den phainéal giúiré a thabharfaí ó na limistéir sin ábalta an Ghaeilge a labhairt agus ábalta imeachtaí dlíthiúla sa teanga sin a thuiscint. Sholáthróidh ceantar dá leithéid, de réir na fianaise gan bhréagnú, trasghearradh réasúnta den phobal lena n-áirítear iad siúd atá bainteach i gceirdeanna gairmiúla agus oilte eile, oifigigh, daoine gnó, daoine féinfhostaithe, minic léinn agus daoine dífhostaithe, mar aon le feirmeoirí agus oibreoirí talmhaíochta eile.
Ag féachaint do théarmaí Acht na nGiúiréithe, 1976, ina n-éilítear painéil ghiúiré a dhéanamh, ní hé as an daonra ina iomláine, ach as daonra ceantair ghiúiré aonair, níl baint ar bith ag an gcóimheas agus na staitisticí ar ar diúltaíodh faoiseamh do MhacCártaigh leis an gcás reatha go simplí. Níor tugadh figiúirí ar bith ar aird maidir le cumas teangeolaíoch trasghearrtha ionadaíoch de dhaonra Chontae na Gaillimhe agus tá go leor fianaise ann go mbeadh trasghearradh ionadaíoch de phainéal giúiré a bhainfí as na ceantair Ghaeltachta ábalta na himeachtaí dlíthiúla a thuiscint i nGaeilge.
Tá an deacracht ag an ngearánaí/achomharcóir, áfach, a dhearbhú go bhfuil sé laistigh d'údarás na Cúirte tabhairt ar an Aire ceantar giúiré den chineál a éilíonn sé a chruthú, nó gur cheart don Chúirt, fiú má tá sé ann, údarás dá leithéid a fheidhmiú. Ach is ceisteanna éagsúla iad sin le baint eile, ar a mbreathnófar ina n-áit thíos: Faoi láthair, is leor a shonrú go bhfuil cóimheas MacCártaigh, a mhéid is a bhaineann sé le hinfhaighteacht giúróirí a labhraíonn an Ghailege i Mórcheantar Bhaile Átha Cliath nó, obiter, sa tír ina hiomláine, an-éagsúil ó sin a bhaineann le héileamh a bhfuil a fhíricí agus a áitiú araon teoranta do chúinsí iarbhír an ngearánaí anseo, is é sin an gaelgeoir, cainteoir dúchais, a cúisíodh a cion i gcoinne cónaitheoir Gaeltachta eile, agus cion a rinneadh, mar a líomhnaítear, sa Ghaeltacht.
Ní féidir agóid a dhéanamh in aghaidh na gcásanna éagsúla a luadh gur cheart do phainéal giúiré ionadaíocht a dhéanamh don phobal. Is pobal Gaeltacht é an pobal lena mbaineann ar cuid é de phobal Chontae na Gaillimhe contrártha le pobal níos leithne, amhail muintir na hÉireann ar an iomlán, nó pobal atá éagsúil go díreach, amhail pobal Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath. Is cúirt dlínse "áitiúil" í an Chúirt Cuarda, ina dtriailfear an cás seo, agus ní cúirt dlínse Náisiúnta.
Is í an fhadhb is bunúsaí, an chéad fadhb de dhá fhadhb dá leithéid, atá os comhair an achomharcóra ní dhearna an tAire, ár ndóigh, ceantar giúiré a cheapadh, ina gcuimsítear an Ghaeltacht, nó ina gcuimsítear formhór na Gaeltachta. D'fhéadfadh sé é sin a dhéanamh dá mba mhian leis, ach ní dhearna sé é. Dealraíonn sé go mbeadh gá é sin a dhéanamh, mar ghnó praiticiúil, má tá foinse iontaofa de ghiúiréithe Gaeilge le fáil.
Lorgaíonn an gearánaí sna himeachtaí sin, i measc faoiseamh eile:
Aisghairfear é gur bunaíodh staid le halt 5(1) d'Acht 1976, trína mbeidh gach contae, in easnamh Ordaithe ón Aire, ina cheantar giúiré. In alt 5(2) sonraíodh an méid seo a leanas:
In An Stát v. Rialtas na hÉireann [1987] IR 550, bhí an tUasal Sheehan ag déanamh agairte i leith Chorparáid Chorcaí i leith damáistí de bharr titime ar an gcosán poiblí. Ní bheadh an Chorparáid, mar Údarás Bóithre, faoi dhliteanas ina leith sna himeachtaí ach dá léiríodh go raibh an Chorparáid ciontach as míghníomh maidir le tógáil nó cothabháil an chosáin agus ní bheadh sí faoi dhliteanas dá mbeadh sí ciontach as neamhghníomh .i. cliseadh nó neamhghníomh an cosán a dheisiú.
Athraíodh an staid dlí sin le halt 60 den Acht um Dhliteanas Sibhialta, 1961, ina bhforáiltear "a Road Authority shall be liable for damage caused as a result of their failure to maintain adequately a public road", .i. i gcomhair neamhghnímh.
Ach i bhforáil eile in alt 60 rinneadh foráil maidir leis an Alt go "shall come into operation on such day, not earlier than the 1st day of April, 1967 as may be fixed therefore by order made by the Government."
Ní dhearna an Rialtas ordú den sórt sin riamh lenar cuireadh alt 60 i bhfeidhm agus lorg an tUasal Sheehan faoiseamh trí mandamus ina gceanglaítear ar an Rialtas ordú a dhéanamh chun an dáta ar a dtiocfadh an tAlt i bhfeidhm a shocrú. D'éirigh leis san Ard-Chúirt (Costello B.) ach freaschuireadh an cinneadh sin sa Chúirt seo.
Dúirt Henchy B., lenar aontaigh formhór na Cúirte ag lch. 551:
Ní chuimsítear moladh in Acht na nGiúiréithe, amhail alt 60 den Acht um Dhliteanas Sibhialta, maidir le leasú ar an dlí torta, ach déantar foráil ann i leith socruithe praiticiúla maidir le cúrsa bunreachtúil tábhachtach, an ceart chun trialach le giúiré. Tá sé ceangailte ann fosta, cearta bunreachtúla eile amhail na cinn a léirítear in Airteagal 8 a léiriú agus a éascú.
Ar éisteacht an achomhairc dúirt an tUasal Lúan Ó Braonáin A.S. don Stát gurb í an deacracht bhunúsach cloí le mian gearánaí chun aitheasc a dhéanamh leis an mBinse Fíorais ina theanga dhúchais agus go dtuigfí é go díreach ag déanamh amhlaidh ná nach mbeadh sé indéanta giúiré cumasacha a fháil. Ní hamhlaidh atá. Ar an bhfianaise gan bhréagnú sa chás seo, d'fhéadfaí giúiré dá leithéid a fháil ach staon an Feidhmeannas ó bheart simplí agus beagnach gan chostas a dhéanamh lena mbeifí ábalta giúiré Gaeilge a chur ar fáil, a dhéanfadh ionadaíocht don phobal Chonamara.
Níl aghaidh le tabhairt ag an bhFeidhmeannas anseo ar an gcineál deacrachta nó neamhfhéidearthachta lenar cuireadh cosc ar fhaoiseamh a tabhairt don ghearánaí in MacCártaigh v. Éire, thuas. Sa chás gur cúisíodh cosantóir atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath as cionta i gcoinne maoine a rinneadh i mBaile Átha Cliath, ghairm Hamilton P.B. sliocht le faomhadh ó Athbhreithniú Dlí Vanderbilt a luaigh mé thuas. Chaith sé amach éileamh an ghearánaí ar ghiúiré Gaeilge in ainneoin é sin. Seachadadh an breithiúnas go hiomlán i nGaeilge mar sin is é m'aistriúchán atá sa lua seo a leanas ar an méid a dúirt Hamilton P.B ag lch. 198 den Tuarascáil. I ndiaidh sleachta ó Athbhreithniú Dlí Vanderbilt dá dtagraítear thuas cheana a lua dúirt sé:
"That is true enough but it must be said that, in Ireland at present, there is no better solution available. If it were necessary for each member of the jury to be able to understand the legal proceedings in Irish, without the assistance of translation, that would sideline (ar leathaobh) most of the People of Ireland. That in itself would contravene Article 38.5 of the Constitution as the Supreme Court explained it in de Búrca v. Attorney General [1976] IR 38 and The State (Byrne) v. Frawley [1978] IR 326."
Sa chás reatha tá réiteach éasca ar an bhfadhb maidir le cead a thabhairt don chosantóir a thriail a sheasamh, agus cosaint a dhéanamh, os comhair giúiré a thuigfidh é go díreach. Níl sé roghnaithe ag an bhFeidhmeannas an fhoráil atá ar fáil go héasca i ngníomh a chur ar fáil, ach ní hé sin an rud céanna is a rá nach féidir é sin a dhéanamh. Go deimhin, is léir nach bhfuil sé dodhéanta; ní dhearnadh é, tá sé go simplí sin.
Maidir le breithiúnas na Cúirte Uachtaraí i Sheehan v. Éire "seems unduly timid in the circumstances…" de réir eagarthóirí saoithiúla J.M. Kelly: The Irish Constitution (4ú hEagrán, lch. 380). Ach ní gá chun críocha reatha dul isteach i bhfiúntais nó eile an chás ós rud é go gcreidim go bhfuil sé le feiceáil go han-inaitheanta ó chúinsí an cháis reatha, a bhaineann leis na bearta atá le déanamh ag an reachtas maidir le dualgas bunreachtúil a tharmligean. Is é an dualgas sin an dualgas a chuireann Kennedy P.B. in iúl, i dteanga atá luaite cheana sa bhreithiúnas seo, mar a leanas:
Ba é an fhíric go bhfuil dualgas bunreachtúil i gceist (seachas mír lánroghnach um leasú dlí go díreach) a chuir ar chumas Kearns P. faoiseamh a thabhairt i gcoinne an Rialtais i gcúinsí Doherty v. Rialtas na hÉireann agus Anor [2011] 2 IR 222. Bhain an cás aithnidiúil sin le cliseadh nó neamhghníomh an Rialtais an t-eascaire maidir le fothoghchán a aistriú chun folúntas ócáideach a líonadh in ionadaíocht thoghcheantar trí shuíochán Iardheisceart Dhún na nGall. Tharla an folúntas an 6 Meitheamh 2009, agus bhí an mhoill a bhí ann maidir leis an fothoghchán a aistriú ar an moill is faide a tharla i stair an Stáit riamh.
Sheas Kearns P. ar dtús, mar atá achoimrithe ag mír 1 den cheann-nóta:
"That decisions or omissions which affected citizens' rights under the Constitution were prima facie justiciable". (Béim curtha leis)
D'áitigh an Stát go raibh an cheist maidir le cá huair a bhí an fothoghchán le haistriú ina ghnó go huile agus go hiomlán de rogha an Rialtais. Deir an tUasal Maurice Collins, A.S., dá dtabharfaí faoiseamh, bheadh sé sin mar an gcéanna le "tearing asunder" forálacha an Bhunreachta. Ach ag lch. 247 den Tuarascáil dúirt Kearns P:
Ní spaspas ar bith dom a rá go ndéanann an cliseadh na bearta cearta a dhéanamh lena chinntiú gur féidir le giúiré an gearánaí a thabhairt chun trialach, ar na cionta coiriúla atá tionscanta ag an Stát ina choinne, a thuigfidh é go díreach sa teanga Náisiúnta agus sa Phríomhtheanga oifigiúil "offends the terms and spirit of the Constitution" agus an stádas agus na cearta a thugann sé don teanga Náisiúnta agus don Phríomhtheanga oifigiúil agus do shaoránaigh ar mian leo í a labhairt.
Táim tógtha le neart agus soiléire éileamh an achomharcóra a bheith ábalta a chosaint a stiúradh os comhair binse a thuigfidh é do díreach, sa teanga Náisiúnta agus sa phríomhtheanga oifigiúil. Ní chreidim go bhfuil tír ar bith eile sa domhan nach bhfuil saoránaigh i dteideal a ghnó a stiúradh inti os comhair cúirte sa sa teanga Náisiúnta agus sa phríomhtheanga oifigiúil, agus a bheith tuigthe go díreach ag cúirt dá leithéid sa teanga sin. Tá breathnú cúramach déanta agam ar an bhfuil nó nach bhfuil sé de dhualgas ar an Stát, ar an gcúis go bhfuil sé "bound to do everything within its sphere of action… to establish and maintain [the Irish language] in its status as the National language and to recognise it for all official purposes as the National language", chun an Príomh-Bhreitheamh Kennedy a lua, cibé bearta is gá chun a chinntiú gur féidir leis an gcosantóir, Gaelgeoir a bhfuil cónaí air sa Ghaeltacht agus cúisithe as cion ar dúradh faoi go ndearnadh é ansin i gcoinne Gaeilgeoir eile, aitheasc a thabhairt don Chúirt atá lena thabhairt chun trialach i dteanga arb í a theanga féin agus an teanga Náisiúnta agus an phríomhtheanga í ag an am céanna, os comhair binse a thuigfidh go díreach é.
Baineann na bearta sin le hionstraim reachtúil a dhéanamh go díreach den chineál atá léirithe ag leathanach 33 agus 34 thuas.
Bhreathnaigh mé ar cheart nó nár cheart don Chúirt staonadh ó ordú a dhéanamh go ndéanfaí an beart seo ar bhonn fhorálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus go sonrach iad siúd atá leagtha amach thuas.
Feictear domsa go gcuirtear an ceart atá á lorg go díreach ag an achomharcóir anseo - an ceart an teanga ina ndéantar na himeachtaí a stiúradh agus a bhreithniú a dheachtú in alt 8(4) den Acht sin do pháirtí ar freasúrach dlíthíoch an Stáit nó comhlachta phoiblí é.
Deirim "adjudicated" toisc go bhforáiltear in alt 44 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924 go:
Tá an chosúlacht ann go mbeadh an breitheamh a sannadh le bheith i gceannas ag éisteacht an ionchúisimh choiriúil seo ar an gCúirt Chuarda Thiar, i gcontae ina bhfuil an Ghaeltacht is mó sa tír, ábalta seirbhísí ateangaire a fhágáil ar lár nuair a thugtar fianaise i nGaeilge, faoi mar atá sé beartaithe sa Reacht.
Ach tá foráil ábhartha Acht 2003 dréachtaithe maidir le himeachtaí sibhialta amháin. Is é sin le rá, tá sé dréachtaithe chun imeachtaí coiriúla de chineál ar bith a eisiamh, cibé acu ionchúisithe go hachomair, nó ar díotáil.
D'fhéadfaí a cheapadh nach idirdhealú réasúnach é sin. Is cinnte gurb é an cás dá mbeadh duine bainteach in imeachtaí coiriúla i gcoinne an Stáit i gcomhair ionsaí ag oifigeach, bheadh sé i dteideal trialach le giúiré maidir leis an gcúis sin agus bheadh sé i dteideal, le réasún Acht 2003, an cás a bheith stiúrtha i nGaeilge ar an dá thaobh. Ní sé follasach domsa cén fáth a bhfuil idirdhealú déanta idir triail gnímh shibhialta i gcomhair ionsaí agus triail ionchúisimh choiriúil i gcomhair ionsaí.
I mo thuairimse is sárú é an staid dlí agus cleachtais trí nach féidir leis an Stát nó nach soláthróidh an Stát binse le haghaidh thriail an achomharcóra a thuigfidh é go díreach agus a chosaint á dhéanamh aige maidir le cion coiriúil tromchúiseach a chur an Stát ina leith i gceann dá chúirteanna féin ar an bprionsabal, atá bunaithe in Ó Foghludha v. McLean, a deir:
Is sárú é an cliseadh binse den sórt sin atá luaite thuas a chur ar fáil le haghaidh triail saoránaigh ar mian leis é féin a chosaint sa teanga Náisiúnta agus sa phríomhtheanga oifigiúil ar an bprionsabal, atá bunaithe chomh maith sa chás sin:
Sáraíonn an cliseadh sin binse den sórt sin a chur ar fáil an prionsabal, atá curtha in iúl in Ó Beoláin v. Fahy, i sliocht atá luaite thuas ag:
In alt 8(4) d'Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 tugtar ceart do reachtas in imeachtaí sibhialta chun a iarraidh go n-úsáideann páirtí an Stáit an teanga oifigiúil a roghnaíonn a fhreasúrach. Ní chuireann sé sin bac ar an ngearánaí ó cheart a éilíonn sé a lorg i dtaca le himeachtaí coiriúil, nach mbaineann an Alt leis.
Chun cruthú ceantar giúiré a ordú ina bhfuil an limistéar arb é an Ghaeltacht é, bheadh gá le triail i nGaeilge a thuigfí go díreach a cheadú i gcás sonrach an iarratasóra. Ar ndóigh, ní thógfadh sé na héagothromais theangeolaíocha go ginearálta, mar shampla i gcomhthéacs duine amhail an tUasal MacCártaigh a bhfuil a chás luaite thuas. Ach tá sé thar chumhacht na Cúirte an dlí a leasú go ginearálta, cé go bhféadfaimid faoiseamh a thabhairt i gcás sonrach duine aonair ar diúltaíodh dá chearta bunreachtúla nó ar cuireadh ar leataobh iad.
De réir mar a thuigim é, níl an Stát a dhíospóid go bhfuil dlíthí i dteideal go gcuirfear Rialacha na Cúirte ina dtriailfear é ar fáil dó i nGaeilge, agus go deimhin gur cuireadh na Rialacha sin ar fáil dó. Sna cúinsí sin ní cheapaim go bhfuil gá le faoiseamh ar bith i dtaca le héilimh an achomharcóra maidir leis sin.
Cheadóinn an t-achomharc. Ach i gcúinsí an cháis seo, agus i bhfianaise thráchtanna Kearns P. in Doherty v. Éire, thuasluaite agus na cásanna dá dtagraíonn sé, ní dheonóinn faoiseamh ar bith faoi láthair seachas dearbhú.
Dheonóinn an dearbhú go substaintiúil i gcomhthéacs an dara faoisimh a d'éiligh an t-iarratasóir ina ráiteas ina raibh forais maidir leis an iarratas ar athbhreithniú breithiúnach agus ar dhearbhú: An léarscáil seo a chur ar fáil an moladh ba mhó a bhí ag an bpobal nuair a scaip lucht Logainm.ie ceistneoir ar lucht úsáide an tsuímh in 2015. Ba luath a d’éirigh Larcom as a bheith ag dul don Ghaeilge agus a roghnaigh réiteach eile áfach – fostú scoláirí Gaeilge nó ‘toponymic field workers’ a bheadh mar shaothar acu chun an bunchiall teangeolaíochta le logainmneacha a bhunú is a shocrú. `Trí leas a bhaint as an dul chun cinn sa teicneolaíocht, is é ár bhfoireann, na múinteoirí teanga a bhfuil taithí acu ó dhúchas anois in ann a thairiscint oiliúint do dhaoine beag beann ar a suíomh geografach, daingníonn` Jeff Toms, stiúrthóir margaíochta agus seirbhísí cliant ag Farnham Caisleán. `Pléann an an dúshlán a bhaineann le feidhmeannaigh` sceidil ag éirí níos gnóthach, a chuireann cosc u200bu200bar dhaoine go minic ag cur am amach na hoifige le haghaidh staidéar cónaithe. Cuirfidh sé ar chumas na gcomhpháirtithe agus na páistí na bhfostaithe idirnáisiúnta atá á sheoladh ar an tasc a fháil ar roinnt scileanna bunúsacha teanga sula dtagann siad sa tír nua, ag cabhrú leo a réiteach níos tapúla agus compordach isteach ina saol nua. ` Cad fé ndear an difríocht so? Tá fonn agus inspreagadh ag mic léinn Lochlannacha Béarla dfhoghlaim-rud ná fuil fíor i dtaobh na Gaelainne ró-mhinic. Is é inspreagadh na ndaltaí atá taobh thiar desna torthaí. Má tá Gaelainn á staidéar agat cúig huaire sa tseachtain ar feadh dhá bhliana dhéag, níl aon leithscéal ná beifeá ábalta í a labhairt, ach amháin leisce a bheith ort é sin a dhéanamh. Mise Éire (dán de chuid Phádraig Mac Piarais)

Is dán cáiliúil náisiúnach de chuid an fhile, polaiteora, agus réabhlóidí Pádraig Mac Piarais é Mise Éire. Scríobh Mac Piarais é sa bhliain 1912. Is gnách le lucht an chanúnachais a áitiú go bhfuil a gcanúint féin faoi leatrom ag lucht an chaighdeáin. Mé féin, is é mo thuairim-se gurb é an Caighdeán atá faoi leatrom ag lucht an chanúnachais (a ghlacas leis mar phrionsabail nach bhfuil maith ar bith sa Chaighdeán) agus ag lucht an chaighdeánachais araon (agus iad chomh dall ar Ghaeilge na Gaeltachta is nach dtagann teilgeanacha cainte agus comhréir na teanga dúchasaí go réidh leo). Deir an Stát gur 'dearmad dlí' a bhí ann ag Breitheamh Ard-Chúirte a rá go raibh sé "míréasúnta" 17 mí a chaitheamh ag aistriú acht oireachtais.
Tá an Stát le maíomh chomh maith in achomharc chuig an gCúirt Uachtarach nach raibh aon "bunús bunreachtúil" le hordú a rinne an Breitheamh don Roinn Tithíochta ionstraimí reachtúla áirithe a aistriú go Gaeilge.
Deir an Stát – an tAire Tithíochta agus an tArd-Aighne – nár chóir bac a chur ar údarás poiblí amhail an Bord Pleanála dul ar aghaidh le héisteacht ó bhéal toisc nach bhfuil leaganacha Gaeilge d'ionstraimí reachtúla ar fáil.
Maítear dá seasfaí le breithiúnas na hArd-Chúirte gur "beag teorainn a bheidh leis an dualgas tiontú i nGaeilge a chur ar fáil ar ionstraimí reachtúla eile".
Deirtear san iarratas ar achomharc go bhfuil "gá práinneach" le soiléiriú sa Chúirt Uachtarach faoi na dualgais atá ar an Stát i dtaobh an aistriúcháin Ghaeilge.
Athdhearbhaíodh san Ard-Chúirt mí Bealtaine an dualgas bunreachtúil atá ar an Stát leaganacha Gaeilge d'achtanna Oireachtais a chur ar fáil.
Dúirt an Breitheamh Bronagh O'Hanlon ina cinneadh go raibh an mhoill 17 mí ar fhoilsiú leagan Gaeilge den Acht Pleanála 2018 "míréasúnta".
Tá achomharc á dhéanamh ag an Aire Tithíochta agus an tArd-Aighne faoi gach ordú a rinneadh i gcinneadh na hArd-Chúirte, cúrsaí costais san áireamh.
San iarratas ar achomharc a rinne an Stát chuig an gCúirt Uachtarach, deirtear nach bhfuil aon teorainn ama leagtha síos sa Bhunreacht d'aistriú achtanna agus go bhfuil riaráiste mór achtanna ann nach bhfuil aistrithe go Gaeilge.
Ní raibh sé ceart dá bharr sin ag an mBreitheamh a rá go raibh tréimhse 17 mí "míréasúnta"
Maidir leis an ordú a rinne an Breitheamh O'Hanlon go n-aistreofaí go Gaeilge na hionstraimí reachtúla áirithe a bhaineann leis an gcás laistigh de shé mhí, deir lucht an achomhairc gur cinneadh sa Chúirt Uachtarach cheana nach bhfuil aon dualgas bunreachtúil i gceist i gcás aon ionstraimí reachtúla seachas rialacha na cúirte.
Tá Conradh na Gaeilge ag éileamh go dtarraingeofaí siar "láithreach bonn" an t-achomharc atá le déanamh ag an Roinn Tithíochta in aghaidh na breithe Ard-Chúirte faoin dualgas atá ar an Stát leaganacha Gaeilge de cháipéisí áirithe dlí a chur ar fáil.
Dúirt Dr Niall Comer, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, gur cinneadh "náireach" a bhí sa chinneadh a rinne an Roinn Tithíochta achomharc a dhéanamh i gcás a bhain le cearta teanga shaoránaigh de chuid an stáit.
Thug Siobhán Denvir-Bairéad an cás in aghaidh an stáit san Ard-Chúirt toisc nach raibh fáil i nGaeilge ar reachtaíocht a bhain le hachomharc faoi chúrsaí pleanála.
Tá Siobhán Denvir-Bairéad ag cur i gcoinne ordú ceannaigh éigeantaigh atá á lorg ag Uisce Éireann chun córas cóireála séarachais a thógáil ar a gcuid talún ag Céibh an tSrutháin ar an gCeathrú Rua i nGaeltacht Chonamara.
Tá achomharc i gcoinne an ordaithe sin curtha faoi bhráid an Bhoird Pleanála atá chun éisteacht ó bhéal a chur ar bun.
Deir an Stát go bhfágann cinneadh na hArd-Chúirte nach féidir dul ar aghaidh leis an éisteacht ó bhéal nó go mbeidh "tráinse mór d'ionstaimí reachtúla" aistrithe go Gaeilge.
Deirtear go bhfuil "tábhacht shóisialta agus eacnamaíochta" ag baint le córas ceart séarachais a bheith sa cheantar agus go gcaithfear "leas" agus cearta "daoine eile" a mheas chomh maith.
Ina breithiúnas mí Bealtaine seo caite, dúirt an Breitheamh Bronagh O'Hanlon: Tá an-suim acu i gcúrsaí scríbhneoireachta an Athar Pheadar agus a shaol mar Aoire na Gaeilge agus mar shagart Pharóiste i gCaisleán Uí Liatháin- an áit a chaith sé na blianta deireannacha ina shaol gníomhach,torthúil. Beidh a lán Ceol agus amhránaíocht, comórtais sean-nós chomh maith, ar siúl i dTionól na Mumhan agus tá ceoltóirí den scoth i gcroí an ghrúpa Gaeilgeoirí Cois-Laoi- mar sin beidh oícheannta go maidin acu! Táimíd ag súil go mór leis an Satharn ina mbeidh Gradam na Mumhan á bhronnadhm.s., Laoch na Mumhan agus Coiste na Mumhan 2010. Beidh seoladh Leabhair, dár thideal An Blas Muimhneach leis an scríbhneoir cáiliúil, Breandán Mac Gearailt agus gan dabht beidh léamh iontach, suimiúil i ndán don leitheoir annsin The school has a dual ethos, the Irish language ethos and the Catholic ethos. Irish is the language of communication in our school. We teach the Catholic religion programme, but also welcome children of other religions and those with no religion. Pangur Bán in Áras an Uachtaráin | Maynooth University
An Dr Deborah Hayden, an Dr Siobhán Barrett, Sabina Uí hUigínn, Micheál D Ó hUigínn, Imogen Stuart agus an tOll David Stifter in aice leis an dealbh "Pangur Bán" i bhforhalla Áras an Uachtaráin.
Tugadh cuireadh do mhuintir Roinn Sean-Ghaeilge Ollscoil Mhá Nuad chun dul go dtí Áras an Uachtaráin ar 21 Eanáir 2020 agus aithris a dhéanamh ar an dán Sean-Ghaeilge "Messe ocus Pangur Bán". Is mar chuid de cheiliúradh a bhí sé óir bhí dealbh Imogen Stuart den scoláire agus dena chat (1976) á cur isteach i bhforhalla an Árais. Is snoiteán ollmhór i seacht bpáirt leis an ealaíontóir Gael-Ghearmánach aitheanta í an dealbh seo.
Bhí sí coimisiúnaithe ar an gcéad lá riamh chun bheith curtha isteach in ionad siopadóireachta i nDún Laoghaire agus, ina dhiaidh sin, chaith sé blianta fada ar taispeáint sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Feictear sa dealbh an príomhábhar atá sa dán seo, a caomhnaíodh i lámhscríbhinn sa naoú haois ag manach Éireannach ar an Mór-Roinn agus atá faoi dhíon anois i Mainistir Naomh Pól i Lavanttal na hOstaire.
I láthair don searmanas bhí an tUachtarán Micheál D Ó hUigínn agus a bhean chéile Sabina, ambasadóirí na hOstaire agus na Gearmáine go hÉirinn agus roinnt mhaith ball de theaghlach sínte Imogen Stuart. Le linn an tsearmanais féin, rinne an tOll David Stifter aithris ar an mbunleagan Sean-Ghaeilge den dán, rinne an Dr Deborah Hayden aithris ar an leagan Nua-Ghaeilge den dán a chóirigh Mícheál Rhodes agus rinne an Dr Siobhán Barrett aithris ar an aistriúchán Béarla den dán a chóirigh Robin Flower.
Mar thionlacan ceoil don triúr acu bhí Eibhlís Ní Ríordáin ag seinm ar a cláirseach. Labhair an tUachtarán ar nascanna cultúrtha an dáin le hÉirinn, leis an nGearmáin agus leis an Ostair agus thug an t-ealaíontóir féin caint aisti maidir le stair na deilbhe agus leis an méid a thug inspioráid di agus í i mbun dealbhóireachta. Bhain Cumann Forbartha Charn Tóchair an chéad duais i gcomórtas iomráiteach uile-Éireann Ghlór na nGael ar son chur chun cinn na Gaeilge sa chomhphobal áitiúil. Seanmora ar na priom phoncibh, na chreideamh; : ar na ttaruing go Gaidhlig, agus ar na ccur a ccló a Lunnduin tre Ebhlin Everingham, 1711. Sermons upon the principal points of religion, translated into Irish (2) I gcomhthéacs na hoiliúna proifisiúnta agus Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003, beidh an cúrsa seo oiriúnach do na spriocghrúpaí seo a leanas Le linn na n-aoiseanna ina dhiaidh sin, bhí tionchar marthanach ag láithreacht na Lochlannach ar go leor gnéithe den saol in Éirinn. Idir an dá linn, seo an chéad bhlaiseadh de liricí de na leaganacha Gaeilge d’amhráin Dylan a bheidh le cloisteáil ag seó nua IMRAM. Dfhreastail an tOmbudsman ar shearmanas bronnta Teastais Gaeilge, litríochta agus staire ag Ionad Cultúir na hÉireann - 26 Samhain i bPáras, an Fhrainc. Tús an tseaca.
Sa tréimhse 1691–1740 bhí an geilleagar ag teacht chuige féin go han-mhall ó chogadh Liam Oráiste. Bhíothas ag féachaint le cúrsaí feirmeoireachta agus tionsclaíochta a fheabhsú le reachtaíocht nó trí eagraíochtaí deonacha ar nós an Dublin Society. Bhí borradh éigin ann, ach ní gá gur aithin muintir na haimsire sin é, agus ba mhór an bac air an gorta. Is beag a d’fhás an daonra roimh an mbliain 1750, agus meastar nach raibh ach 7% den phobal le fáil i mbailte móra a raibh breis is 10,000 duine iontu. D’úsáididís an chuid is mó den bhia a shaothraídís chun iad féin a chothú seachas mar ábhar tráchtála, rud a d'fhág gurbh fhurasta do ghorta díobháil mhór a dhèanamh.
Dúirt an "Dublin Gazette", Eanáir 1740:
I Mí Eanáir 1740 bhí an teocht chomh híseal le 10 °F (12 °C) i Sasana, agus tomhaiseadh "thirty-two degrees of frost" amuigh in áit amháin, gan trácht ar an ngaothfhuarú.
Ar dtús tháinig méadú ar an bhfuacht agus ar ghéire na gaoithe, ach ar éigean a bhí sneachta ann. Bhí Éire i ngreim ag an gcóras ardbhrúite céanna a bhí le fáil ar fud na hEorpa ón Lochlainn go dtí tuaisceart na hIodáile. Rinneadh oighear d’aibhneacha, de lochanna agus d’easa, agus fuair iasc bás dá bharr. Ba dheacair do dhaoine gan ábhar tine a ídiú go gasta, cé gur dócha go raibh muintir na tuaithe níos fearr as ná bochtáin na gcathrach de bharr a raibh de mhóin acu.
De ghnáth thabharfadh mangairí agus seoltóirí gual ó Cumbria agus ó dheisceart na Breataine Bige go dtí calaí in oirthear agus i ndeisceart na hÉireann. Ar dtús bhí na céanna agus na clóis ghuail chomh reoite sin go raibh tráchtáil ina stad. Nuair a thosaigh sí arís i ndeireadh Eanáir 1740 bhí ardú as compás ar an bpraghas miondíola. Creachadh fálta, crainn agus planndlanna timpeall Bhaile Átha Cliath. Bhí na rothaí muilinn bactha ag an oighear, rud a cheil cruithneacht meilte ar bháicéirí, éadach úctha ar fhíodóirí, laíon ceirteacha ar lucht clódóireachta. Mhúch an fuacht na lampaí ola ar na sráideanna.
Déirc.
Thosaigh lucht an ghustail ag dáileadh déirce dhá sheachtain tar éis theacht an tSeaca. D’iarr ministrí Eaglais na hÉireann deontais agus i gceann ceithre seachtaine bhí beagnach ochtó tonna gual agus deich dtonna mine roinnte acu. Ar Eanáir 19, 1740, choisc Diúc Devonshire, feidhmeanach rialtais, easpórtáil gráinne ó Éirinn go dtí tír ar bith ach amháin an Bhreatain. Rinneadh é seo ar chomhairle bardas chathair Corcaí agus cuimhne acu ar chíréibeanna bia a tharla aon bhliain déag roimhe sin agus a d’fhág ceathrar marbh.
Chuir Katherine, baintreach William Conolly, toicí agus polaiteoir, an “Conolly Folly” á thógáil i gCill Droichid i gContae Chill Dara sa bhliain 1740 chun obair a chur ar fáil. Is dócha gur tógadh an Iothlainn Iontach nó “Wonderful Barn” (1743) ar an gcúis chéanna.
Prátaí.
D’fhág an Sioc Mór a rian ar na prátaí. Iadsan agus min choirce an bia is mó a mbíodh muintir na tuaithe ina muinín, cé go raibh a lán saghsanna bia eile le fáil, agus mhéadaigh tábhacht na bprátaí le himeacht aimsire. Na prátaí a d’fhás i bhFómhar na bliana 1739 agus a fágadh sna garraithe bhí siad millte agus gan ábhar síl féin iontu. Thug fear amháin, Richard Purcell, cuntas cruinn ar a raibh ar siúl ina thimpeall agus chuir in iúl gur barr flúirseach a bheadh ann murach an sioc. Níor tháinig slán ach an beagán “in a very few deep…and turfy moulded gardens where some, perhaps enough for seed for the same ground, are sound”.
Triomach Earraigh 1740.
Níor tháinig an ghnáthfhearthainn in Earrach na bliana 1740. Scaip an Sioc ach bhí sé fuar fós agus bhí géire sa ghaoth aduaidh. Mharaigh an triomach na hainmhithe, go háirithe caoirigh i gConnacht agus beithígh dhubha sa deisceart. Faoi dheireadh Mhí Aibreáin bhí idir chruithneacht agus eorna scriosta, agus cheadaigh an Eaglais do dhaoine feoil a ithe ceithre lá sa tseachtain i rith na Carghaise. Tháinig ardú faoi phraghsanna arbhair de bharr ganntanas prátaí agus laghdaigh toirt na mbuilíní de réir a chéile. Bhí ardú na bpraghsanna ag brath ní hamháin ar an nganntanas ach ar an ngannchúis a shíl na ceannaithe a bheadh ann feasta chomh maith.
Faoi shamhradh na bliana 1740 bhí aghaidh na sluaite ar bhailte móra ar nós Chorcaí, mar a raibh na sráideanna plódaithe le bacaigh faoi lár Mhí an Mheithimh 1740.
Círéibeanna.
Thosaigh an chéad challán i nDroichead Átha i lár Mhí Aibreáin. Chuaigh drong ar bord loinge a bhí ar tí dul go hAlbain agus lasta min choirce ar bord aici, agus bhain siad an stiúir agus roinnt seoltaí di.
Bhí círéib eile i mBaile Átha Cliath Dé Sathairn agus Dé Domhnaigh i ndeireadh Mí na Bealtaine 1740. Chreid an slua go raibh báicéirí ag coinneáil ó arán a dhéanamh. Bhris daoine isteach i siopaí na mbaicéirí, dhíol cuid de na builíní agus thug an t-airgead do na baicéirí. Ghoid cuid eile an t-arán scun scan. Dé Luain chreach daoine muilinn in aice leis an gcathair agus dhíol an mhin ar lacáiste. Thug saighdiúirí ón mBeairic Ríoga iarracht ar riail a chur ar chúrsaí agus maraíodh roinnt daoine. Bhí feidhmeannaigh na cathrach ag iarraidh cnuastóirí a aimsiú agus smacht a choinneáil ar mhargaí, ach bhí praghsanna ard i gcónaí. Ba é an scéal céanna ag cathracha eile é ar feadh an tsamhraidh. Ba mheasade an scéal an cogadh: ghabhadh foghlaithe Spáinneacha longa a bhí ag tabhairt gráinne chun na hÉireann, agus cuireadh bac ar easpórtáil línéadaigh, mairteola salannaithe agus ime phicilte, na hearraí is mó a thuilleadh airgead don tír.
Fuacht arís.
Bhí barraí beaga ann i bhFómhar na bliana 1740 agus tháinig ísliú ar phraghsanna sna bailte móra. Bhí níos mó beithíoch ann, ach i gceantair dhéiríochta bhí na ba chomh lag sin ag an Sioc gur theip ar an tríú cuid acu síol tairbh a ghlacadh. Dá bhrí sin ní bheadh an oiread sin gamhna, bainne ná im ann feasta.
I ndeireadh Mhí Dheireadh Fómhair 1740 agus i Mí na Samhna tháinig stoirmeacha agus sneachta, agus lean tuilte móra an fhearthainn a thit ar 9 Nollaig 1740. An lá dár gcionn tháinig fuacht mór agus sneachta, agus bhí aibhneacha agus lochanna reoite. Tar éis tréimhse fhuar a lean timpeall deich lá thosaigh an t-oighear ag leá. Tháinig píosaí móra oighir anuas an Life, ag iompú bád agus ag scaradh long óna gcuid ancairí. D’éirigh praghsanna níos mó ná riamh. Ghéaraigh an cogadh i Mí na Nollag agus bhí daoine ag coinneáil bia i dtaisce dá bharr. Thosaigh círéibeanna bia arís.
Cúnamh.
Ar 15 Nollaig 1740 chuaigh Samuel Cooke, Ardmhéara Bhaile Átha Cliath, i gcomhairle leis na Tiarnaí Príomh-Bhreitheamh an tArdeaspag Boulter agus Henry Boyle agus leis an Tiarna Seansailéara Robert Jocelyn chun scéim a sheiftiú a laghdódh praghas an arbhair. Sholáthair Boulter bia do bhochtáin na cathrach ar a chostas féin.
Dúirt an Rí-Chomhairle le hArd-Shirriam gach contae gach a raibh d’arbhar ag feirmeoirí agus ag ceannaithe a áireamh: thaispeáin sé seo go raibh neart arbhair ann. I gContae Lú bhí os cionn 85,000 bairille arbhair ann agus iad i seilbh timpeall 1,655 feirmeoir. Coirce is mó a bhí i gceist.
Rinne tiarnaí talún ar nós Katherine Conolly bia agus airgead a roinnt in “Earrach dubh” na bliana 1741. Chuir siad daoine ag pábháil, ag draenáil, ag tógáil claíocha, bóithe agus canálacha, agus ag glanadh cuanta. I nDroichead Átha chaith an Breitheamh Henry Singleton cuid mhaith dá raibh aige ag cuidiú le daoine.
Aimsir bhreá.
Sa chéad seachtain d’Iúil 1741 tháinig laghdú ar phraghsanna arbhair agus tháinig cruithneacht a bhíodh i dtaisce ar an margadh ina rabharta. Tháinig cúig long a bhí lán d’arbhar i Mí na Bealtaine 1741, ó Mheiriceá is dócha. Bhí cuid de bharraí na bliana 1741 níos measa ná a chéile ach bhí siad thar a bheith go maith ar feadh dhá bhliain ina dhiaidh sin.
An líon a fuair bás. Éamonn an Chnoic: Cérbh é? | Gript
Éamonn an Chnoic: Cérbh é?
Posted by Pól Ó Meadhra | Oct 25, 2019 | Culture
Cath Eachroma 1691, Scríobh Éamonn an Chnoic an t-amhrán Seán Ó Duibhir a' Ghleanna mar gheall ar an gCogadh
'Cé hé sin amuigh
A bhfuil faobhar ar a ghuth
Ag réabadh mo dhorais dúnta
Mise Éamonn a' Chnoic
'Tá baite fuar fluich
O shíorshúil sléibhte 's gleannta'
Rugadh Éamonn Ó Riain gar do Theampaill Uachtarach, Co. Thiobraid Árainn sa bhliain 1670. Ba úinéirí talún iad a chuid sinsir. Coigistíodh an talamh seo go léir uathu cead bliain níos luaithe, tar éis Éirí Amach an Deasúnaigh. Anois bhí plandóirí saibhre ó Shasana i seilbh na talún seo. Caitheadh nach raibh na cúrsaí seo sásúil don bhfear óg, fear a raibh de shliocht uasail aige.
Cuireadh Éamonn chun na Fraince agus é ina fhear óg chun dul leis an sagartóireacht . Níor thaitin an sórt saoil seo leis áfach agus chinn sé chun filleadh thar nais go h-Éirinn. Go luath i ndiaidh dó filleadh bhí sé páirteach i ngriolsa le bailitheoir cánach a bhí tar éis bó a thógaint ó bhaintreach bhocht. D'impigh Éamonn air roinnt troscáin a thógaint in ionad mar nach bhféadfadh an bhaintreach maireachtáil gan an bhó. D'éirigh scliúchas eatarthu a chríochnaigh nuair a mharaigh Eamonn é. Bhí ar Éamonn dul ar a choimeád ansin is dhein sé chun na gcoillte.
Nuair a tháinig an Rí Séamas II go h-Éirinn sa bhliain 1689, bhí Eamonn i measc na sluaite a chuaigh isteach ina airm ag ceapadh gurab ionann cúis Shéamais agus cúis na h-Eireann. Throid sé i gCath na Bóinne, cath in ar briseadh Séamas. Lean Éamonn ag troid leis an Sairséalach tar éis an chatha. Deirtear go raibh sé ina oifigeach ina airm. De réir traidisiúin, bhí Éamonn ar cheann na bhfear a d'ionsaigh traenach Uilliam Oráiste i rith a turais ó Chaiseal go Luimneach.
Tar éis Conradh Luimnighe chuaigh an Sairséalach is a chuid saighdiúirí go dtí an Mór- Roinn. Na géanna fiáine a tugadh orthu. D'fhan Eamonn is go leor fear eile is chuaigh thar nais chun na gcoillte. Lean orthu ag troid i dtreallchogaíocht i gcoinne na Sasanach in iarracht ruaig a chur ar na Gaill as a thír dhúchasach.
Tá neart scéalta a mhair go dtí an lá atá inniu i dtaobh na bhfear seo. Scéalta spéisiúla atá iontu mar gheall ar na slite inar éalaigh siad ó na Gaill agus inar chabhraigh siad leis na gnáth daoine bochta. Tá traidisiún saibhir ach go h-áirithe i gcás Éamoinn. De réir scéil amháin, chas Eamonn ar fhear bocht i mBuiríos Uí Leigh. Mhol Éamonn don bhfear eolas a thabhairt do na Sasanaigh i dtaobh an áit ina raibh sé chun airgead a fháil uathu. Ar dtús, ní raibh an fear sasta glacadh le seo ach faoi dheireadh ghéill sé. Chuaigh an fear chun na Sasanach leis an eolas is fuair an t-airgead. D'fhan Eamonn ar na saighdiúirí is tháinig aniar aduaidh orthu. Mhairigh sé seachtar acu.
Ba iar shaighdiúr Sasanach Reuben Lee, a chríochnaigh suas i measc na méirleach. Pé airgead a fuair sé chuir sé é i dtaisce do féin, níor bhac sé riamh leis na boicht. Tar éis do go leor airgid a bhailiú do féin, chuaigh sé i dteangmháil leis na Sasanaigh. Déanadh margadh, thug sé gealltanas dóibh go dtabharfadh sé Éamonn dóibh is go bhfaigheadh sé pardún mar luach. Bhí sé eagraithe go mbeadh Éamonn ag a theach ag am a bhí socraithe eatharthu. Tháinig Eamonn chun a tí le fear darbh ainm Ó Riain i dteannta leis. De reir mar a bhí siad ag comhrá in aice na tine d'éirigh an Rianach amhrasach faoi Lee. D'inis sé é seo d'Eamonn trí Ghaeilge, teanga nár thuig Lee. Choinnigh Eamonn súil ghéar ar an bhfuinneog is nuair a chonaic sé na saighdiúirí ag teacht chuir sé piléar i gcroí Lee. D'éalaigh an bheirt acu.
Tá ana chuid scéalta eile mar seo faoi Éamonn a' Chnoic. Rinne sé é féin cur síos ar shaol an mheirligh in amhráin a scriobh sé- Éamonn an Chnoic. Chum sé amhrán grá Bean Dubh an Ghleanna chuig a bhean Máire Ní Leathaigh. Maraon le seo tá se ina údar den dán tírghráthach Séan Ó Duibhir a' Ghleanna. Sa dán seo spreagann sé na fir óga chun saol Sheáin Uí Duibhir a leanúint agus troid ar son saoirse a tíre.
Deirtear gur maraíodh Eamonn go fealltach. Thug duine dá ghaolta dídean do, fear darbh ainm Ó Duibhir. Le linn d'Éamonn a bheith ina chodladh, bhain sé a cheann de le tua. Chuir sé an ceann i mála agus chuaigh sé go Caiseal chun é a thabhairt dos na Sasanaigh. Cuireadh an ceann ar spíce i gCaiseal thar gheata an phriosúin. Tugadh síos é ar ball agus tugadh do dheirfiúr Éamoinn. Chuir sí é i gCurrachín gar d'Áth a' Chuilinn. Fuaireadh cloigeann ag an suíomh seo cúpla bliain ó shin is cuireadh leacht cuimhneacháin ann. Thug cairde Eamoinn a chorp ón áit inarc chaith an Duibhireach é agus cuireadh i reilg Dhúin. Bachall Íosa

Ba thaise Chríostaí í Bachall Íosa (Laidin "baculus Iesu"). De réir an fhinscéil, thug Naomh Pádraig a bhachall órga iomráiteach, a shamhlaítear le Bachall Íosa i rith an ama, in éineacht lena Leabhar Soiscéil, ar a dtugtar Leabhar Ard Mhacha, go dtí Ardeaglais Ard Mhacha i gCúige Uladh a bhí bunaithe le déanaí aige.
De réir traidisiúin, thug díthreabhach an bhachall do Naomh Pádraig ar oileán a bhí suite sa Mhuir Éatrúscach, a fuair é ó Íosa Críost. Dúirt Íosa leis an díthreabhach é a thabhairt do Naomh Pádraig nuair a tháinig sé i dtír ann. Dúirt Janet Muller, PF POBAL, ‘D’admhaigh an tAire go raibh tuilleadh litreacha faighte aici ó dhaoine atá buartha faoi mholtaí Fhoras na Gaeilge, ar bharr an 288 litir a thug muid di inniu. Tá daoine óga i gcroílár na díospóireachta seo i mo bharúil mar is iadsan na daoine is mó a ba chóir dúinn a spreagadh leis an teanga a fhoghlaim. Thug 70% d’fhreagróirí le tuiscint go mbeidís sásta glacadh le glaonna gutháin i nGaeilge agus chuir 70% in iúl go mbeidís sásta go n-aithneofaí iad mar dhaoine atá ar fáil chun comhfhreagras a fuarthas i nGaeilge a fhreagairt. Tír Lán Iontas
ó thráthnóna mara go réabh maidine
5ú Lúnasa 2015
Taisteal#eachtraí leictreacha
Tá ticéad ag mo mháthair don Phicnic Leictreach agus níl ceann agamsa. Ní rachaidh mé níos faide sa scéal sin ach mura bhfuil do cheann-sa i do chúlphóca agat tá mo mháthair níos 'cúláilte' ná tú agus is beag seans go bhfaighidh tú an ceann is fearr uirthi, mar fógraíodh le déanaí go bhfuil siad ar fad díolta amach.
Tá, dár ndóigh, bealaí neamhghnácha eile le taitneamh a bhaint as Éirinn agus iliomad eispéireas ann nár bhain tú triail astu go fóill, cuid acu nach gcothóidh póit a mhairfeas go ceann seachtaine mar a dhéanann ceann na Picnice.
Dá dtarlódh sé go raibh tú thart ar Bhaile Átha Cliath, b'fhiú go mór freastal ar do chéad 'réabh luathmhaidine', Morning Gloryville. Tosaíonn an chraic ar fad ar a 6 a chlog ar maidin, agus bíonn idir cheol réabh beo ó leithéidí Le Galaxie, ióga, shuathaireacht chinn agus choirpe.
Cuirtear na hócáidí ar fad inár láthair gan alcól, faightear breosla don mhaidin ó shúnna glasa agus liathróidí sláintiúla próitéin.
Beidh an chéad réabh eile ar siúl san ionad nua 'Hanger' ar Lána Aindriú, Dé Céadaoin, 26 Lúnasa, ag a 6.30rn.
Más beadaí mara thú, ní fhéadfá dul amú le 'Afternoon Sea' sa Cliff Townhouse, seanteach a tógadh sa seachtú haois déag, áit ar chaith Samuel Beckett seal ag scríobh ann. Cloíodh leis an stíl Sheoirseach ann, agus tá radharc ón bhialann amach ar Fhaiche Stiabhna atá uasal álainn i gcónaí.
In áit na gcácaí milse, scónaí stalcánta agus na gceapairí traidisiúnta a chuirtear ar fáil go hiondúil mar chuid den tae beag, cuireann an 'Afternoon Sea' seo meascán mearaí de bhia mara macasamhail; anglait i bpotáin, gliomach scallta, crúbóg phortáin, oisrí agus créatúir eile nach iad.
Geallaim duit nach n-íosfaidh tú dinnéar ina dhiaidh sin.
Más ag lorg sosa ó chathracha torannacha, meirbhe na tíre atá tú, tá áiteanna suaimhneacha ann a chinnteoidh go ndéanfar dearmad ar bhóithre lán tráchta, sráideanna lán daoine agus córas iompair poiblí atá lán go doras le comaitéirí atá ag bárcadh allais.
Tabhair aghaidh ar chontae Fhear Manach, agus an t-oileán príobháideach 'Lustach beag' (Inis Badhbha) 75 acra de thír ghlas, aer úr agus tú timpeallaithe ag Loch Éirne.
Ní minic a fhaightear deis fanacht thar oíche i dteach adhmaid, tabhairt faoi spórt uisce nó do scíth a ligean i bhfolcadán feamainne sa spá ann.
Ní cóir dúinn dearmad a dhéanamh ar an gcontae is lú daoine in Éirinn, contae Liatroma.
Cé nach é an chéad chontae a thiocfadh chuig intinn daoine agus iad ag smaoineamh ar shaoire in Éirinn, tá clú agus cáil idirnáisiúnta bainte amach ag an Ard Nahoo Eco Retreat i nDroim Dhá Thiar toisc gurb é a t-aon áit in Éirinn ar bronnadh lipéad Éiceolaíochta an Aontais Eorpaigh do Lóistín Turasóireachta uirthi.
Agus siúlóidí treoraithe, bia orgánach agus ranganna ióga ar fáil ann, b'fhéidir go bhfuil faillí déanta againn ar an gcontae seo le tamall.
Idir seo, siúd agus eile atá luaite agam, níl leithscéal ar bith ag duine ar bith againn laethanta a chaitheamh sínte sa leaba ag faire ar Netflix . . . go mbeidh mí Dheireadh Fómhair ann pé scéal é . . . "Tá áthas orm mo thacaíocht do Ghaillimh 2020 agus do léiritheoirí cultúir a dheimhniú chun go mbeidh siad ábalta dul i mbun plé ar chlár leasaithe a chur ar fáil atá dírithe ar na príomhthionscadail atá samhalta le blianta fada agus a bhfuil forbairt mhór déanta ortha ó shin i leith."
"Is mór an onóir é d'Éirinn an teideal Cathair Chultúir na hEorpa agus bhí an chuma ar an gclár go mbeadh an ócáid ar an obair is mó, is éagsúla agus is iontaí cultúir dá leithéid riamh le bheith ar siúl in Éirinn. Cé go bhfuil tionchar ollmhór ag géarchéim COVID-19 ar an gclár, ba mhaith liom aitheantas a thabhairt do dhúthracht ealaíontóirí áitiúla agus don tábhacht atá leo de réir mar a leanann siad de bheith ag obair le Gaillimh 2020 agus de mheasúnú a dhéanamh ar an bpoitéinseal atá ann dá dtionscadail. Ní hamháin go bhfuil deis a thabhairt do na healaíontóirí a gcuid saothar ealaíne den scoth a chur ar ardán tábhachtach do na healaíontóirí iad féin, tá sé tábhachtach don phobal áitiúil agus do cháil na hÉireann mar ionad don chruthaitheacht."
"Ba mhaith liom mo bhuíochas a chur in iúl arís do bhord, foireann, ealaíontóirí agus léiritheoirí cultúir Ghaillimh 2020 as an obair mhór a dhéanann siad agus dá dtiomantas do Chathair Chultúir na hEorpa ar mhaithe le muintir na Gaillimhe. Admhaím go bhfuil cinntí thar a bheith deacair déanta mar thoradh ar ghéarchéim COVID-19, go háirithe an cinneadh roinnt den fhoireann a ligean chun siúil. Tá mé ag iarraidh a chur in iúl do na daoine sin go bhfuil tacaíochtaí uile COVID an Rialtais ar fáil dóibh."
"Géarchéim í seo nach facthas a leithéide riamh cheana anseo in Éirinn, ná sa chuid eile den domhan. Beart amháin is ea mo thiomantas leanúnach do Ghaillimh 2020 lena chinntiú go mbeidh ealaíontóirí anseo in Éirinn ábalta leanúint leis an gcruthaitheacht, leis an taibhiú agus go mbeidh an rath orthu amach anseo. Tá sé feicthe le roinnt seachtaine anuas leis an tsraith Éire i mbun Taibhithe, le clár Courage Other Voices, agus le tionscadal Dear Ireland in Amharclann na Mainistreach, an méid dearfach a chuireann na healaíona, an cultúr agus an chruthaitheacht leis an saol sna cúinsí is dúshlánaí. Tá eolas ar na tionscnaimh chultúir seo go léir agus ar thionscnaimh eile le fáil mar chuid den fheachtas ar líne #InThisTogether a sheol an Taoiseach an tseachtain seo caite. Is é mo thiomantas dúthrachtach i gcónaí é mo chuid acmhainní go léir a úsáid lena chinntiú go dtiocfaidh na hearnálacha faoi mo chúram slán ón ngéarchéim seo agus go dtiocfaidh siad acu féin arís ina diaidh." Read more Fios Feasa Bunaíodh Fios Feasa i 1997 i gcroílár na Gaeltachta chun earraí ilmeánacha a sholáthar a chuirfeadh cultúr agus teanga ársa na hÉireann i láthair leis an dteicneolaíocht is rí-dhéanaí. An bhfuil tú ag smaoineamh ar an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán (DISA) a dhéanamh le Coláiste na hÉireann/Gaelchultúr an fómhar seo? Nó b'fhéidir go bhfuil tú fós idir dhá chomhairle faoi? Tá neart eolais le fáil faoin DISA ar gaelchultur.com, gan amhras, ach uaireanta is é an bealach is fearr le léargas a fháil ar chúrsa ná trí shúile na mac léinn. Gheall sé do Tuairisc.ie, áfach, nach raibh sé i gceist aige fanacht ina thost faoi chúrsaí Gaeilge, agus tá an geall sin coinnithe aige leis an gcolún is deireanaí uaidh ar The Times an deireadh seachtaine seo caite. 'Ní haon údar imní an Ghaeilge do mo phobalsa, tá an ginmhilleadh i bhfad níos tromchúisí' – Ministéir Preispitéireach | PEIG.ie
'Ní haon údar imní an Ghaeilge do mo phobalsa, tá an ginmhilleadh i bhfad níos tromchúisí' – Ministéir Preispitéireach
Dé Luain, Meán Fómhair 30 2019 ag 3:41 pm
Tá ráite ag ministéir aitheanta ón Eaglais Phreispitéireach gur chóir d'Aontachtóirí tacú le hacht Gaeilge a thabhairt isteach ar mhaithe le stop a chur le reachtaíocht faoi ghinmhilleadh.
Ar chlár teilifíse ar an BBC, Good Morning Ulster, dúirt an tUrramach Trevor Gribben gur chóir "línte dearga" faoin nGaeilge a chur ar leataobh ar mhaithe le reachtaíocht a cheadódh ginmhilleadh sna sé chontae a sheachaint.
De réir an achta Northern Ireland (Executive Formation) a ritheadh in Westminster i mí Iúil i mbliana, mura mbeidh Tionól Stormont ag feidhmiú faoin 21 Deireadh Fómhair caithfidh an Rialtas in Westminster reachtaíocht a ullmhú ionas go mbeadh ginmhilleadh ar fáil i dTuaisceart Éireann.
Faoin reachtaíocht sin chaithfeadh na rialacháin chuí a bheith i bhfeidhm faoi dheireadh an Mhárta 2020.
Tá ceist an achta Gaeilge ar cheann de na driseacha cosáin is mó roimh athbhunú Stormont.
Dúirt an tUrramach Gribben nár chóir reachtaíocht faoin nginmhilleadh a thabhairt isteach mura rachfaí i gcomhairle le pobal Thuaisceart Éireann agus deis a thabhairt dóibh "iniúchadh ceart" a dhéanamh uirthi.
"An rud atáimid a rá le gach grúpa go gcaithfidh gach dream a línte dearga a chur ar leataobh. Tá ginmhilleadh gan srian ró-thromchúiseach mar cheist le go mbeadh díospóireachtaí gan chiall ag daoine faoin nGaeilge. Tá na polaiteoirí tar éis ceist pholaitiúil a dhéanamh den Ghaeilge ag rá gur bun-éileamh atá inti. Ní hea," a dúirt an tUrramach Gribben.
Dúirt sé go bhfuil an Ghaeilge an-tábhachtach do chuid de "chomhshaoránaigh' na sé chontae, "Caitlicigh agus daoine ón gcúlra náisiúnach" ina measc.
"Mar sin níor chóir go mbeadh aon eagla orainn reachtaíocht stuama a thabhairt isteach agus na daoine sin atá ag iarraidh í a bhlocáil, is amhlaidh atá siad ag déanamh ár n-aimhleas. Tá an ginmhilleadh i bhfad níos tábhachtaí – ba chóir dúinn an Tionól a chur ag obair arís," a dúirt an tUrramach Gribben.
Dúirt an tUrramach Gribben gur faoi na polaiteoirí atá sé cinneadh a dhéanamh filleadh ar Stormont agus go gcaithfidís sin a dhéanamh. "Ní haon údar imní an Ghaeilge do mo phobalsa," a dúirt sé.
Tháinig an chaint sin ón Urramach Trevor Gribben i ndiaidh do na príomh-eaglaisí i dTuaisceart Éireann comhráiteas a eisiúint inar chuir siad in iúl an imní atá orthu faoin reachtaíocht faoina bhféadfadh Westminster, a deir siad "ginmhilleadh ar bheagán srianta" a bhrú ar na sé chontae.
Sa teachtaireacht sin iarrann Comhairle Éireannach na nEaglaisí agus na ceannairí ar Eaglais na hÉireann, an Eaglais Mhodhach, an Eaglais Phreispitéireach agus an Eaglais Chaitliceach, ar dhaoine a bheith ag guí ar son athraithe. Iarrann siad ar ionadaithe poiblí an t-athrú sin a dhéanamh chomh maith.
Deir na ceannairí eaglasta bhfuil "an chumhacht" ag páirtithe polaitiúla an Tuaiscirt "rud éigin a dhéanamh faoin scéal". "Caithfidh siad ar fad dul sa seans agus na comhghéillte is gá a dhéanamh ar mhaithe leis na hinstitiúidí a chur ar bun arís.
"Iarraimid ar an Státrúnaí an Tionól a athghairm roimh an 21 Deireadh Fómhair chun deis a thabhairt do na páirtithe leasmhara na céimeanna is gá a ghlacadh chun na dlíthe seo a chosc agus réiteach níos fearr a fháil i dTuaisceart Éireann ar na ceisteanna seo," a deirtear sa chomhráiteas.
Dúirt Gráinne Teggart, an bainisteoir atá ar fheachtas Amnesty i dTuaisceart Éireann go ndéanfaí "díchoiriúlú" ar an 22 Deireadh Fómhair ach nárbh ionann sin agus "dírialáil". Níl ann ach nach ndéanfar coirpigh de mhná a bheidh ag iarraidh cóir leighis, a dúirt sí.
Dúirt Teggart nárbh ionann dearcadh na n-eaglaisí agus dearcadh chuid mhór de phobal Thuaisceart Éireann atá ar son athrú ar an dlí.
"Troideadh ar son na gceart seo agus b'amaideach an mhaise d'aon pháirtí polaitíochta a mhalairt a cheapadh," a dúirt sí. Agus adeirid cuid do na seanchaidhibh gurab trí fichid bliadhan do bhí ó dhéanamh an tuir go dtáinig Féinius go n-a scoil adtuaidh ón Scitia go Maigh Seanáir, amhail adeir file dáirithe san rann-so GNC 20% de thalamh w / GNC ballraíocht Cárta Óir ag GNC in éag Uimh cód gá lá atá inniu ann Tá an leabhar seo i mBéarla agus Gaeilge agus, cibé chumas atá ag an léitheoir, is furasta an leaganGaeilge a léamh mar go bhfuil an téacs Béarla taobh-le-taobh leis le haistriúchán agus tuiscint éasca a fháil ar an stair sainiúil seo. Is é Séamas Ó Máirtín a reachtálann Cúrsa Gramco in éineacht lena fhoireann de mhúinteoirí díograiseacha. Tá cúrsa curtha le chéile ag Séamas a chuireann ar chumas na ndaltaí taitneamh agus tairbhe a bhaint as foghlaim na Gaeilge. Cuirtear béim mhór ar scileanna bunúsacha na teanga rud a chabhraíonn go mór leis na daltai a bheith ina bhfoghlaimeoirí neamhspleácha.
Reáchtáltar an cúrsa ‘chuile bhliain i gColáiste Muire, Gaillimh le linn na chéad trí seachtainí de mhí Iúil. Cuirtear atmaisféar foghlama ar fáil a thugann gach tacaíocht do na daltaí an-dul chun cinn a dhéanamh. Is mór linn sábháilteacht na ndaltai agus ní foláir mar sin, go bhfanfadh na daltaí ar champas an choláiste ar feadh na maidine: 9.00am - 12.55pm agus déantar maoirseacht orthu don sos 20 nóiméad.
Tá sé leibhéal éagsúla i gceist ó rang 5 bunscoile go dtí Ardteist Ardleibhéal. Tá leabhrán scríofa ag Séamas le cleachtaí comhthéacsúla do gach leibhéal. Is féidir leis na daltaí na leabhráin seo a choinneáil don athdhéanamh. Níl aon stíl scríbhneoireachta ar leith á lorg ag Amharclann na Mainistreach, ach script atá amharclannach agus nuálaíoch. I láthair na huaire, táimid ag díriú ar scríbhneoireacht Éireannach agus nílimid ag glacadh le scripteanna ón iasacht dá bharr. Ní ghlacfaidh Amharclann na Mainistreach ach le script gan iarraidh atá as Gaeilge nó as Béarla agus atá clóscríofa agus formáidithe go soiléir. Tá caint ann ar 7 Lá go mbeidh Udarás na Gaeilge agus na Gaeltachta ar an Udarás anois - agus anuas ar sin go mbeidh Aire ar leith ann don Ghaeilge agus don Ghaeltacht. Cur le sin Foras na Gaeilge agus is cinnte nach mbeidh aon laghdú ar an mhaorláthas atá luaite leis an teanga. Le linn bhlianta an Tíogair Cheiltigh mhéadaigh tionchar eacnamaíoch na hÉireann ar an domhan mór; chomh maith leis sin, tá athbheochan tarlaithe do chultúr na hÉireann go hidirnáisiúnta. Tá baint nach beag aige seo leis na naisc atá cothaithe idir Éirinn agus thart ar 50 ollscoil agus institiúid tríú leibhéal ar fud an domhain a mhúineann Gaeilge agus an Léann Ceilteach, agus an maoiniú a cuireadh ar fáil don obair seo. Cuirim fáilte roimh an gcomhoibriú leanúnach le Coimisiún Fulbright, a dhaingníonn na naisc a bhí láidir i gcónaí idir an dá thír agus a thógann ar thionsncaimh an dá Uachtarán - John F. Kennedy agus Éamon de Valera, a bhunaigh Fondúireacht Mheiriceá na hÉireann nuair a thug Kennedy cuairt ar Éirinn i 1963. Ní mór dom é seo a rá i dtosach báire, mar ó bheith ag éisteacht leis an Aire, cheapfaí go raibh an Freasúra ar chúis amháin nó ar chúis eile i gcoinne an Achta teanga. Tá sé tábhachtach go dtuigeann agus go n-admhaíonn an tAire go bhfuil éagsúlacht tuairimí i measc daoine ina pháirtí féin, i bpáirtithe an Fhreasúra agus i measc na dTeachtaí Neamhspleácha. Tá an éagsúlacht sin mar chroílár na ceiste ó thaobh na Gaeilge de chomh maith. I measc lucht na Gaeilge, táéagsúlacht ann. Is trua é, mar sin, go ndeir an tAire go gceapann lucht na Gaeilge rud éigin i gcomhthéacs amháin nó i gcomhthéacs eile, mar ní féidir bheith ag caint mar gheall ar dhaoine a bhaineann úsáid as teanga mar ghrúpa a smaoiníonn mar a gcéanna agus atá an-chosúil lena chéile. Is lámhleabhar é an dara fhoilseachán, How to Enjoy Irish with Young Children, atá dírithe ar dhaoine a oibríonn le páistí. Seosamh Ó Cuaig, Seán Bán Breathnach, Rónán Mac Con Iomaire; Seán Ó Mainnín & Máire de Bhailís.
Dé hAoine seo caite sheol SBB an chéad leabhar ó pheann Rónáin Mhic Con Iomaire, ''Rocky Ros Muc'' - leabhar a scríobh sé faoin dornálaí Seán Ó Mainnín. I Meiriceá atá Seán Ó Mainnín faoi láthair agus chuaigh Máire de Bhailís chun cainte leis nuair a thug sí cuairt ar Bhostún le gairid.
Rocky Ros Muc, Seán Ó Mainnín
Ag cur síos ar an oíche airneáin in ómós do Johnny Chóil Mhaidhc a bheas ar siúl i leabharlann na Ceathrún Rua tráthnóna amárach.
Niamh, Deirdre & Stiofán Ó Conghaile, as Leitir Móir.
Tá Niamh ag tabhairt bronntanais fíorspeisialta an Nollaig seo mar go bhfuil sí ag tabhairt a cuid gruaige d'fhondúireacht Rapunzel a chuidíonn le daoine a chailleann a gcuid gruaige. Tá sí ag bailiú airgid chomh maith d'Ospidéal na Leanaí i gCromghlinn.
Nollaig, Rapunzel, Fondúireacht
Sinéad Ní Ghuidhir.
Tá forbairt déanta in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh ar áiseanna teagaisc a dhéanfaidh éascaíocht mhór i múineadh na tíreolaíochta agus na bitheolaíochta i scoileanna dara leibhéal agus iad le fáil anois mar iBooks. Tá an tUachtarán Michael D Higgins tar éis bean chumasach, dhíograsach a thabhairt ar Lyra McKee, an t-iriseoir 29 bliain d’aois a maraíodh le linn círéibe aréir i nDoire. Dfhreastail go leor leor aíonna ar an ócáid ardtaitneamhach seo, ina measc an Banbharún Jean Corston, bean chéile leis an Ollamh Townsend; Desmond Uasal Guinness; an Dr Garret FitzGerald, Seansailéir Ollscoil na hÉireann; an tUachtarán agus an tOllamh John Hughes, agus gaolta agus cairde de chuid na ndaoine ar bronnadh an Chéim Dhochtúireachta Oinigh orthu. Caithfidh a rá go bhfuil ardmholadh tuillte ag Maeve Ingoldsby as an reiviú nua faoi shochaí na tíre seo a scríobh. Nuair a d’fhiafraigh seanbhean díom cén fath a rabhamar ansin, mhínigh mé di go rabhamar ag iarraidh ár gcuid Gaeilge a fheabhsú. Dúirt sí gurb iontach an rud é go bhfuil an ollscoil ag déanamh iarrachta an Ghaeilge a chur chun cinn i measc na mac léinn…Chonaic mé go raibh mé tar éis gliondar croí a chur uirthi. Thuig mé ansin céard a bhí i gceist ag Nelson Mandela nuair a dúirt sé ‘Má labhrann tú le fear i dteanga a thuigeann sé, téann sé chuig a chloigeann. Má labhrann tú leis ina theanga féin, téann sé chuig a chroí.’ (Mac léinn, 2010) Matthew Flinders

Taiscéalaí a saolaíodh i nDonington Shasana ab ea Matthew Flinders (16 Márta 1774 - 19 Iúil 1814). I 1795 sheol sé go dtí an Astráil, áit a ndearna sé taiscéaladh ar an gcósta thoir theas. In 1801-1803 sheol sé timpeall na hAstráile. Ainmníodh abhainn i dTír na Banríona agus raon sléibhte san Astráil Theas as. Ní bheidh aon scrúdú béil oifigiúil ann ar shiollabas nua an Teastais Shóisearaigh a thabharfar isteach sa bhliain 2017. Tá sé deimhnithe ag an Roinn Oideachais do Tuairisc.ie go ndéanfar scileanna béil sa Ghaeilge a mheasúnú sa seomra ranga.
"Tá sé i gceist go mbeidh measúnú ar scileanna béil ina chuid den mheasúnú rang-bhunaithe sa tsonraíocht nua sraithe sóisearaí don Ghaeilge atá lena thabhairt isteach i mí Mheán Fómhair 2017.
"Tagraíodh dá leithéid sa dréacht-sonrachán sraithe sóisearaí a d'fhoilsigh an CNCM le haghaidh comhairlithe i mí Márta/Aibreáin seo caite," a dúirt urlabhraí de chuid na Roinne Oideachais le Tuairisc.ie.
Tugadh le fios freisin go bhfuil síneadh curtha leis an gcomhairliú d'fhonn an chaoi le freastal ar riachtanais mac léinn i scoileanna lán-Ghaeilge faoin gcóras nua "a phlé a thuilleadh".
Ní bheidh mar chuid den mheasúnú stáit a dhéanfar ar dhaltaí an Teastais Shóisearaigh feasta ach scrúdú scríofa dhá uair a' chloig.
Beidh dhá thasc eile le déanamh ag na daltaí ach ní dhéanfar measúnú Stáit ar an dá thasc sin. Is faoi na múinteoirí féin a bheidh sé na tascanna a mharcáil. Faoi láthair, tá rogha ag scoileanna scrúdú béil a dhéanamh agus tá méadú mór tagtha in imeacht na mblianta ar líon na múinteoirí a roghnaíonn go ndéanfadh a ndaltaí é.
Bhí amhras ann faoina raibh i ndán don bhéaltriail i mí Bhealtaine na bliana seo nuair nach raibh an Roinn Oideachais a rá an mbeadh tasc béil ar cheann den dá thasc inscoile.
Dúirt múinteoir Gaeilge amhain le Tuairisc.ie inniu gur 'ísliú stádais' a bhí sa socrú nua.
"Ní bheidh sé roghnach a thuilleadh agus is maith an rud é sin, ach is ísliú stádais atá ann mar sin féin. Bheifeá ag súil go mbeadh an scrúdú béil mar rud oifigiúil sa scrúdú stáit.
"Tá ceist mhór ann faoi cén cruth a bheas ar an measúnacht ranga. Scrúdú béil sa dara bliain? Measúnachtaí leanúnacha i gcaitheamh na bliana? Nótaí ar cén chomh maith is a bhíonn a gcuid Gaeilge sa rang? Tá go leor ceisteanna le freagairt go fóill," a dúirt an múinteoir le Tuairisc.ie.
Fág freagra ar 'Deireadh le scrúdú béil an Stáit don Teastas Sóisearach'
Katie McGreal Dé Máirt, Meán Fómhair 15 2015 ag 4:29 pm
Cathain a tháinig an scrúdú béil i bhfeidhm don Teastas Sóisearach? Níl sé ann i bhfad cheana féin. Ceap magaidh atá ann agus tá an ceart ag an múinteoir sin, isliú stádais atá ann go cinnte. Tá an rialtas ag iarraidh neamhaird a dhéanamh ar an nGaeilge agus tá ag éirí leo – Lá Dearg agus Lá Mór na Gaeilge Round 2 éinne? Ins na ranganna naíonán agus na bunranganna leagann ha hoidí béim ar rannaireacht, ar amhránaíocht, ar dhrámaíocht agus ar ról-imirt chun an foclóir cuí agus na feidhmeanna teanga a dhaingniú ins na daltaí. Is an inmholta an chaoi in ar féidir le daltaí áirithe ceisteanna Gaeilge a chur ar a chéile agus ar an mhúinteoir. Tá tús an-bhreá curtha le múineadh na léitheoireachta agus na scríbhneoireachta le cabhair lipéidí agus cluichí ins na bunranganna. Tá dul chun cinn maith á dhéanamh ag na daltaí ins na meánranganna sa léitheoireacht agus sa scríbhneoireacht.
Díríonn na hoidí ins na hardranganna aire mhaith ar cheart úsáid na mbriathra agus na n-aimsirí agus cothaíonn na hoidí cumas na ndaltaí chun labhairt go leanúnach faoi ábhair oiriúnacha. Tugtar an-chleachtadh do na daltaí ar cheisteanna a chur ar a chéile agus léann siad an téascsábhar go cruinn, tuisceanach. Bunaíonn na hoidí an obair scríofa ar éispearas na ndaltaí agus tá a gcuid iarrachtaí siúd go creidiúnach. Dhá leabhar ar ais arís! 10 Aibreán 2017 – Posted in: Nuacht
Tá athchló déanta againn ar Éagóir agus Leabhar laethanta! Foilsíodh Éagóir le Seán Ó Cuirreáin beagnach bliain ó shin anois, agus tá tóir leanúnach ar an leabhar ó shin. Dhíolamar beagnach gach cóip a bhí againn de, agus anois tá breis cóipeanna faighte againn! Tá ROSG ag obair ar chlár faisnéise bunaithe ar ábhar an leabhair: Fadscannán faisnéise nua a fhorbairt do TG4 – Éagóir: 09 Meitheamh 2016 Tá ríméad ar ROSG a fhógairt go…
Seolfar 'I dtír mhilis na mbeo' ar an 20 Aibreán 7 Aibreán 2017 – Posted in: Nuacht
An seoladh: Seolfar an cnuasach gearrscéalta le Colm Ó Ceallacháin, I dtír mhilis na mbeo, ar an 20 Aibreán. Beidh an seoladh ar siúl ag 18.00 sa Lárleabharlann i gCorcaigh, 57-61 Sráid an Chapaill Bhuí. Is é Mícheál Ó Ruairc a sheolfaidh an leabhar. Anuas air sin, beidh ceardlann sa scríbhneoireacht chruthaitheach ar siúl ag 17.00 ar an lá céanna sa Lárleabharlann. Colm Ó Ceallacháin a bheidh ina bun, i gcomhar le Peann & Par,… Cinnteoidh an Foras go ndéanfar líon dóthanach foirne a bhfuil inniúlacht sa Ghaeilge acu a earcú agus a choinneáil agus go dtabharfar tacaíocht dóibh trí oiliúint laistigh den Fhoras ar mhaithe le forálacha an Achta a chomhlíonadh. Thug urlabhraí de chuid Údarás na Gaeltachta le fios do Tuairisc.ie an tseachtain seo, áfach, nach ndearnadh aon dochar do ghabháltas na heagraíochta agus nach baol dá clianchomhlachtaí mar go mbíonn na comhlachtaí sin atá ag brath ar adhmad dá gcuid oibríochtaí á fháil ó chúpla áit éagsúla. Baile | Cormac Quinn
cormac@gaelturas.com
00353 (0)858504009
Cúrsaí an tSamhraidh 2020
Maidir le Gaelturas
Is eagraíocht Ghaeilge é Gaelturas a eagraíonn laethanta saoire teanga agus cultúir do dhaoine fásta. Tá muid lonnaithe i nGaoth Dobhair, Dún na nGall. Tá Gaelturas díograiseach dúthrachtach fá na traidisiúin teanga agus cultúir atá i nGaeltacht an Iarthuaiscirt.
Tá sé d'aidhm againn tusa an foghlaimeoir a chur i lár an traidisiúin sin agus tú ar chúrsa seachtaine. Cuirfimid teanga bhríomhar agus cultúr saibhir atá sa cheantar leis na mílte bliain i do láthair i gcúrsa foghlama taitneamhach dlúthchairdiúil. Beidh teanga agus cultúr an cheantair á fhoghlaim agat ó dhaoine áitiúla atá ar maos sa traidisiún ársa seo.
Beidh muid do do threorú ar chasáin neamhghnátha trí áilleacht agus stair iontach na coda seo de Thír Chonaill agus beidh tú ag glacadh páirte i dtraidisiún beo na teanga agus an chultúir le seisiúin ceoil, coirmeacha ceoil, céilithe agus craic i rith na tráthnóntaí samhraidh. Cuireadh ceist ar Thrimble fa' dtaobh an dóigh go ndéanfadh sé forbairt ar an Ghaeilge, agus cinntiú go mbeadh an stadas cuí aici - rud, ní mór a rá, atá scríofa isteach i gCaipéis Aoine an Chéasta. Bhí an Damer an uair úd faoi stiúir Ghael Linn agus dhéantaí neart léirithe den scoth ann ó cheann ceann na bliana. Cabhán an Fhathaigh, iontas nádúrtha in Éirinn | Nuacht Taistil
Mariela Carril | | Éire, Cad atá le feiceáil
Dúirt muid cúpla lá ó shin go Tá tíortha iontacha ag Éirinn agus inniu tá ceann eile de na cártaí poist turasóireachta seo againn a mheallann cuairteoirí: an Cabhán Giants. Ach an uair seo ní i bPoblacht na hÉireann ach i Tuaisceart Éireann, an chuid den oileán atá fós á rialú ag an Ríocht Aontaithe.
Leanann cósta na hÉireann ag tabhairt brionglóidí dúinn i gcarraig agus in uisce agus is é sin Cabhán an Fhathaigh nó an Cabhán Giant, a ainm sin i mBéarla. Áit an-áisiúil atá ann agus má tá sé ar intinn agat dul go dtí an Emerald Isle ní féidir leat stop a chur le aithne a chur air.
1 Cabhán na nGleanntach
2 Conas dul go Cabhán an Fhathaigh
3 Tabhair cuairt ar Chlochán an Fhathaigh
Cabhán na nGleanntach
Tá sé suite sa sruth contae Aontroma agus de réir geolaithe foirmíodh é idir 50 agus 60 milliún bliain ó shin le linn na Tréimhse Paleocene. Ag an am sin bhí gníomhaíocht bholcánach ann agus seo bunús na gcarraigeacha: na sreabháin de bhasalt leáite a dhoirteadh trí thír-raon de charraig bhog, bhán, cosúil le cailc agus a chruthaigh dromchlaí fairsinge laibhe. Rinne an laibhe fuarú agus conradh agus briseadh ar bhealach cosúil leis nuair a thriomaíonn agus a bhriseann láib.
Mar sin a rugadh an fhoirm áirithe sin de piléir chothrománacha le foircinn dronnach thíos agus cuasach os a chionn tá sé sin tarraingteach. De réir cosúlachta tá baint ag tiús na gcolún leis an luas a fhuaraíonn an laibhe. Is fearr eolas a bheith agat air seo go léir sula stopfaidh tú nó sula siúlfaidh tú orthu, mar sin beidh meas níos mó againn orthu.
Conas dul go Cabhán an Fhathaigh
Is féidir leat a fháil i gcarr nó ar bhus. Tá an Calzada agus an tIonad Cuairteoirí reatha suite ar bhóthar an B147, díreach trí chiliméadar ó shráidbhaile Bushmills, 11 míle ó Chúil Raithin agus 12 ó Bhaile an Chaisil. Tá go leor páirceála ann ionas gur féidir leat do charr a fhágáil.
Chomh maith leis sin, idir na Calzada agus Bushmills tá seirbhís bus ann go bhfeidhmíonn sé go rialta idir Márta agus Deireadh Fómhair agus nach dtógann sé ach 20 nóiméad. Má tá tú chun an traein Ba chóir go mbeadh a fhios agat gur féidir leat é a thógáil i mBéal Feirste nó i nDoire, ach caithfidh tú éirí as ag Cúil Raithin agus ansin ceangal ar an mbus (Seirbhís Ulsterbus 172). Más leatsa an siúil nó rothaíocht tá bealaí iontacha le déanamh freisin.
La Bealach Cósta an Chlocháin, mar shampla, taisteal míle de chósta álainn.
Tabhair cuairt ar Chlochán an Fhathaigh
Faoi láthair tá an praghas 10 bpunt an duine fásta (praghas ar líne). Is é £ 11 an praghas caighdeánach mar sin más mian leat beagán a shábháil is fearr siopadóireacht ar líne. Osclaítear an áit i mí Eanáir ó 9 am go 5 in, dúnann Feabhra agus Márta uair an chloig ina dhiaidh sin, Dúnann Aibreán, Bealtaine agus Meitheamh ag 7 in, Iúil agus Lúnasa ag 9 in, dúnann Meán Fómhair arís ag 7 in, dúnann Deireadh Fómhair ag 6 in agus Samhain agus dúnann Nollaig ag 5 i.n.
Cinntíonn an ticéad rochtain ar Ionad na gCuairteoirí, úsáid na treorach fuaime seachtraí agus paimfléad treoshuímh, ach tá costas breise ar an mbus idir Ionad na gCuairteoirí agus an Cabhán féin. Ach, tá dhá bhealach ann le dul chuige go dtí an cósta agus a cabhsa gigantic: tá ceann díreach ón mbóthar agus ceann eile ar shiúl na gcos.
Ón mbóthar, áit a bhfágann an bus tú, tá níos lú ná ciliméadar uaidh agus mura bhfuil, tá siúlóid chiorclach agat a leanann cosán na n-aillte go Céimeanna an Aoire agus ar ais go dtí an bóthar atá 3 chiliméadar ar fhad.
Tugtar an t-Orgán go beacht ar an gcárta poist is cáiliúla, an balla sin de cholúin a bhfuil cuma píopaí orgáin air, sroichtear iad le cosán níos ísle a thógtar ón mbóthar féin agus ó Shepherd's Steps. Ar feadh an chosáin seo feicfidh tú Súile an Fathach, poill bhabhta reddish, déanta as iarann ​​sa charraig. Tá an cosán cúng ach ritheann sé trí chiliméadar go leith.
Tá an glaoch ann freisin Ciorcad Rith, cosán a leanann an bealach feadh bharr na haille, a théann thar Óstán an Chlocháin agus an Teach Rith. Tá na radharcanna go hiontach, feiceann tú Dún na nGall agus fiú Portrush, agus titeann an tiomáint ar ais tú ag geataí an Ionaid Cuairteoirí. Tá an bóthar pábháilte ar dtús ach ina dhiaidh sin tá sé déanta as féar nó salachar agus taisteal timpeall 4 chiliméadar.
La Conair Chaisleán Dunseverick Is ceann eile de na siúlóidí féideartha timpeall anseo. Tógann tú é ag deireadh an charrchlóis bheag díreach taobh thiar de na páirceanna páirceála níos mó san Ionad Cuairteoirí. Leanann conair Chósta an Chlocháin seanbhealach trambhealaigh a bhí ar siúl go dtí 1949. Trasnaíonn an bealach droichead iarainn agus dhreapann sé an cnoc go Portballintrae ar feadh dhá chiliméadar san iomlán.
Ar deireadh tá an Sean-rian tram Portallintrae ann féin ceann de na cosáin is faide go barr na haille. Tá sé cúng agus sleamhain ach is fiú na radharcanna a chuirtear ar fáil a fheiceáil. Sroicheann sé Caisleán Dunseverick agus ansin titeann sé duit ag bun Ionad na gCuairteoirí. Beagnach 13 ciliméadar san iomlán. Seo iad na siúlóidí go léir a thairgeann limistéar cósta Chlochán an Fhathaigh.
Is é an rud tábhachtach, beag beann ar an mbealach a roghnaíonn tú a ghlacadh, nach stopann tú de bheith ar an eolas faoi Foirmíochtaí carraigeacha is mó a bhfuil tóir orthu: The Harp, The Organ, Camel's Hump agus Chimmey Stacks.
Chun a chuid is é an tIonad Cuairteoirí croílár na páirce: struchtúr ballaí gloine agus colúin basalt, le tomhaltas éifeachtach agus dearadh nua-aimseartha. Tá go leor seomraí taispeántais taobh istigh agus ón díon, clúdaithe le féar, tá a Radharc 360º de Chlochán an Fhathaigh.
Is é an áit a chloisfidh tú réaltacht agus miotas an bhóthair seo: an réaltacht gheolaíoch agus an miotas faoin dá fhuamhaire: maith na Finn MacCool agus Benandonner, do chomharsa dona as an Albainis. Lá breá amháin shocraigh siad bóthar a thógáil a d'fhéadfadh dul trasna na farraige chun fórsaí a chomhlíonadh agus a thomhas.
Rinne Finn a chuid ach bhí sé chomh deacair gur thit sé ina chodladh. D'aimsigh a bhean é ach sula bhféadfadh sí é a mhúscailt chuala sí Benandonner ag teacht agus chonaic sí an-mhór é agus chuir sí a fear i bhfolach taobh thiar de Rinn agus hata. Ghlaoigh an t-Albanach air ach d'iarr an bhean chéile, an-chliste air, a ghuth a ísliú nó dhúisigh sé an leanbh codlata. Mar sin, shíl Benandonner má bhí an leanbh mór, go gcaithfidh an t-athair a bheith fíor-ghreannmhar ... Cad a rinne sé? Le haghaidh chuaigh sé ar ais go hAlbain agus scrios sé an cabhsa ina dhiaidh. Thosaigh an clár raidió An Taobh Tuathail ag craoladh ar RTÉ Raidió na Gaeltachta sa bhliain 1999 agus ó shin i leith déirigh leis an gclár a dhíríonn ar scoth an cheoil chomhaimseartha le blas leictreonach ardghradam a bhaint amach go náisiúnta as a cur chuige neamhspleách agus ceannródaíoch. Ar Lean » Mícheál Ó Muircheartaigh agus Tomás Ó hAiniféin: Anailís ar chluichí caide agus iomána an deireadh seachtaine. Pacáiste ag Eibhlís Ní Cheárna ó Thaispeántas Talmhaíochta Chiarraí Thiar. Corpus of Electronic Texts

Is bunachar ar líne é Corpus of Electronic Texts (nó CELT) de dhoiciméid stairiúla agus comhaimseartha maidir le stair agus cultúr na hÉireann. De réir CELT féin, "riarann an bunachar ar scoláirí, mhúinteoirí, daltaí agus ar an bpobal araon, ar fud an domhain".
Ó 5ú Meitheamh 2019 amach, tá 1629 téacsanna ar CELT, le thart ar 19 milliún focal ann.
Stair.
Tosaíodh CELT sa bhliain 1992 mar chomharba ar thionscadal in aisce darbh ainm CURIA idir Coláiste na hOllscoile, Corcaigh (UCC/NUI) agus Acadamh Ríoga na hÉireann (ARÉ). Bhí an chéad Oíche Chultúir an bhliain seo caite agus is le díograis mhór sin a chuirimíd ar an gclár i gcóir 2012. Nuair a fhágfaidh páistí na Gaelscoile an timpeallacht sin agus nuair a thosóidh siad ag labhairt le cainteoirí maithe Gaeilge beidh a fhios acu "an difear idir ceol agus ceol binn." 20 bliain ó shin, ar an 18 Feabhra 1996, cailleadh an scríbhneoir Cathal Ó Sándair (1922-1996). Meastar gur 160 leabhar a scríobh sé agus deir an t-údar Alan Titley gurb é a rinne an ‘gníomh aonair pinn is éachtaí i stair an úrscéil Ghaeilge’. An t-aon chuntas atá againn de bhall den eaglais a bheith curtha sa reilig ná faoin t-Athair Walter Curran C.C ón bPasáiste Thoir a d’éag i 1857 aois 42 agus a bhí mar bhall den eaglais ar feadh 17 bliain ar uair a bháis. Agus murab é John McCambridge a rinne an t-amhrán, cé rinne é? Duine eile den tsloinneadh McCambridge - athair mór John, mar shampla? Nó duine eighinteacht a rabh an t-ainm baiste Daibhidh air, rud a mhíneochadh an teideal Ceol Dhaibhidh. Nó, bfhéidir eile, Cormac Ó Néill. Fochoiste speisialta le bunú ar mháthairionadaíocht Idirnáisiúnta
Fochoiste Oireachtais speisialta le bunú ar mháthairionadaíocht Idirnáisiúnta
Cuirfidh an Fochoiste Oireachtais a gcuid moltaí faoi bhráid na Roinne Sláinte.
Tá Fochoiste Oireachtais Speisialta le bunú chun plé a dhéanamh ar na saincheisteanna a bhaineann le cásanna ina n-iompraíonn máthair thar lear leanbh ar son daoine in Éirinn.
Dírítear i dtéarmaí tagartha an fhochoiste ar chearta agus ar leas na leanaí a thagann ar an saol trí mháthairionadaíocht idirnáisiúnta.
Tá an Roinn Sláinte agus an tArd-Aighne ag dréachtadh reachtaíochta faoi láthair maidir le hatáirgeadh daonna cuidithe. Ach ní phléitear sa mbille sin na socruithe a bhaineann le cásanna ina n-iompraíonn máthair i dtír eile leanbh ar son daoine anseo.
Tharraing eagras a dhéanann ionadaíocht ar na teaghlaigh seo aird ar an gceist. Léirigh siad imní go mbeadh máthairionadaíocht thar lear taobh amuigh de scóip an bhille úir, agus go mbeadh na teaghlaigh seo fágtha gan cosaint dhlíthiúil dá bharr.
Cuirfidh an Fochoiste Oireachtais a gcuid moltaí faoi bhráid an Aire Sláinte. Tá súil go gclúdófar moltaí an fhochoiste nuair a thiocfaidh an bille maidir le hatáirgeadh daonna cuidithe tríd an bproiséas reachtach. Dá mbeadh Páirtí Gaelach ann bheinn ag iarraidh go mbeadh sé ag díriú ar an Ghaeilge - Plaid Cymru de dhíth. Tá SF, RSF, agus éirigí dírithe go hiomlán ar aontacht na Eireann ach níl dream ar bith acu dírithe ar an teanga. Tacaíonn Adams le Rith 2010 | Sinn Féin
Tacaíonn Adams le Rith 2010
27 February, 2010 - by Pat Sheehan
Sheol Uachtarán Sinn Féin Gerry Adams inniu rannpháirtíocht an pháirtí i Rith 2010 – Rás urraíochta ar 1,600 km ar fud na hÉireann le hairgead a thiomsú do thionscadail Gaeilge ar fud na hÉireann.
Tosaíonn an ollrith i mBéal Feirste ar an 9 Márta agus leanfaidh sé ar aghaidh 9 lá, ag críochnú i gcathair na Gaillimhe ar Lá Fhéile Pádraig 17 Márta.
Tá súil go mbeidh na mílte le páirt a ghlacadh ar an bhealach fríd 250 bailte agus sráidbhailte. Beidh bata sa snoite, déanta as Gaeilge portach dair, agus a bhfuil teachtaireacht tacaíochta ón Uachtarán Máire Mhic Giolla Íosa a dhéanamh ar an turas. Beidh sé a oscailt agus a léamh ag deireadh na tréimhse.
Beidh daoine a ghlacann páirt slán urraíocht agus is féidir ciliméadar a cheannach ciliméadar mar chuid den chiste iarracht a ardú. Gerry Adams Tá cheannaigh ciliméadar agus lá atá inniu ann grianghraf a bhí sé ag caitheamh ar cheann de an t-shorts go mbeidh rannpháirtithe a chaitheamh.
Dúirt an tUasal Mac Ádhaimh:
"Ba mhaith liom a mholadh go léir dóibh siúd a bhfuil plean a chabhraigh agus Rith eagrú 2010 agus an plean a bheith páirteach ann.
Is é seo ar bhealach ar leith agus nuálacha chun feasacht a mhéadú agus tacaíocht a thabhairt do na Gaeilge chomh maith le airgead a ardú do thionscadail teanga Gaeilge. Beidh an ceiliúradh fíor ar an teanga Gaeilge. Ádh mór do gach duine páirt a ghlacadh. " CRÍOCH Bunús réitigh i Stormont ach imní fós gur ceist dhofhuascailte í ceist na Gaeilge – Tuairisc.ie
Ba chosúil aréir go raibh Sinn Féin sásta go raibh dóthain comhairliúcháin déanta acu lena mbaill féin chun socrú maidir le hathbhunú Stormont a dhíol leo. Níor léir áfach go raibh an obair sin déanta ag an DUP
Dé Máirt, Feabhra 13 2018 ag 6:02 am
"Baineann sé le comhréiteach a chinnteoidh meas ar gach teanga agus gach cultúr i dTuaisceart Éireann agus a chinnteoidh nach mbeidh tosaíocht nó forlámhas ag ceann amháin."
Arlene Foster, ceannaire an DUP, a dúirt tráthnóna inné i Stormont tar éis chuairt Phríomh-Aire na Breataine Theresa May agus an Taoisigh Leo Varadkar. Níor bhuail an DUP leis an Taoiseach agus choinnigh siad ó dhoras é mar a dhéanann siad go minic leis an Tánaiste Simon Coveney. Maíonn siad nach bhfuil ról ag an rialtas i mBaile Átha Cliath i ngnóthaí inmheánacha ó thuaidh. Dúirt Foster freisin go raibh dul chun cinn déanta sna cainteanna idir an DUP agus Sinn Féin ach go raibh gá lena thuilleadh oibre agus go gcaithfeadh socrú ar bith a bheith inmharthana.
Bhain dóchas le cuairt May agus Varadkar ach chothaigh seasamh an DUP imní arís. Ceapadh is iad ag teacht go bhfuasclófaí an tsáinn i Stormont taobh istigh de lá nó dhó. Faoi thráthnóna bhíothas éiginnte faoin DUP, cé go ndúirt an Príomh-Aire agus an Taoiseach go raibh margadh indéanta ach iarracht mhór eile a dhéanamh. Bhí ceannaire nua Shinn Féin, Mary Lou McDonald ar a sáimhín só, í cinnte go ndéanfaí margadh gan mhoill 'ach an toil pholaitiúil a bheith ann'. Toil an DUP a bhí i gceist.
Cé go raibh lucht éilimh an achta Ghaeilge ag tabhairt foláirimh nach sásódh aon bheart ach acht don Ghaeilge amháin, ba chosúil aréir go raibh Sinn Féin sásta go raibh dóthain comhairliúcháin déanta acu lena mbaill féin chun socrú a dhíol leo. Níor léir áfach go raibh an obair sin déanta ag an DUP.
Maidin inné bhuail Arlene Foster agus lucht idirbheartaíochta an DUP le coiste stiúrtha an pháirtí agus le hionadaithe. Faoin am sin bhí roinnt guagachta i measc aontachtaithe i ngeall ar ráflaí go mbeadh Acht Gaeilge lárnach sa mhargadh chun feidhmeannas Stormont a athbhunú. Bhí baill den UUP, den TUV agus dílseoirí ar nós an bhlagálaí Jamie Bryson ag fógairt nach gcuirfeadh an pobal aontachtach suas le reachtaíocht don Ghaeilge, dubh, bán nó riabhach. Dúradh chomh maith gur chaith teachtaí tionóil de chuid an DUP uaireanta an chloig ag glaoch ar a lucht tacaíochta san oíche Dé Domhnaigh ag geallúint dóibh nach mbeadh Acht Gaeilge neamhspleách i measc na dtéarmaí réitigh.
Níor cheart go dtiocfadh naimhdeas aontachtach do chearta Gaeilge aniar aduaidh ar cheannaireacht an DUP. Ba í Arlene Foster a d'fhógair nach nglacfadh sí le hacht go deo. Bhí diúltú don acht ina 'líne dhearg' aicise díreach mar a bhí a n-éileamh ar acht ina 'líne dhearg' ag Sinn Féin. Le déanaí dúirt iarchomhairleoir sinsearach de chuid an DUP i Stormont nach mbeadh aon duine, fiú an tUrramach Ian Paisley féin, in ann acht Gaeilge a dhíol leis an gcosmhuintir. Deir Jim Allister, TUV, arís agus arís eile gur 'díBhreatainiú Thuaisceart Éireann" an toradh a bheadh ar acht Gaeilge.
I bhfianaise an naimhdis sin, an ndearna Foster botún nuair a choinnigh sí sonraí an phlé le Sinn Féin ina rún? Ní foláir nó go raibh a fhios aici go mbeadh sé deacair a áiteamh ar roinnt sa pháirtí glacadh le comhghéilleadh le Sinn Féin. Ní foláir nó go raibh a fhios aici chomh maith go gcuirfeadh aontachtaithe eile brú ar an DUP – go gcuirfí feall agus cúl le cine ina leith. Is aisteach mar sin nár ullmhaigh sí iad. Mhaígh roinnt sa pháirtí nach raibh an dara rogha ag an gceannaireacht plé a choinneáil faoi rún go dtí an nóiméad deiridh. An t-aon seans a bhí aici le tacaíocht a fháil ná fait accompli a chur faoi bhráid a comhghleacaithe, a dúradar.
Más fíor go bhfuil an brú ar Arlene Foster chomh dian is a tugadh le fios tráthnóna inné bheadh impleachtaí ann dá seasamh mar cheannaire an DUP. Murar féidir léi margadh a dhéanamh chun Stormont a athbhunú ní bheidh post aici, go bunúsach. Ní bheadh leisce ar an bpáirtí a ruaig a bhunaitheoir Ian Paisley bata agus bóthar a thabhairt do bhean a d'imir ról lárnach i dtitim Stormont.
Ar an lámh eile, b'fhéidir gur seift de chuid Foster agus a lucht tacaíochta í an chaint faoin dréachtmhargadh a bheith doghlactha ag na fíréin. Iarracht, seans, chun milliméadar eile a shracadh as Sinn Féin. Ba bheag cosúlacht a bhí ar chúrsaí go raibh fonn ar Shinn Féin é sin a dhéanamh.
Ar ndóigh, tá cruacheisteanna eile san áireamh sna cainteanna réitigh – oidhreacht na dTrioblóidí, maoiniú d'ionchoisní, an pósadh comhghnéis. Sin, gan trácht ar na fadhbanna a bhaineann leis an mBreatimeacht. Ach ba í an Ghaeilge an chnámh spairne ba mhó a tharraing aird ar na meáin chumarsáide, ar na meáin shóisialta agus i measc na bpolaiteoirí. Ionsaí cultúrtha, dar le haontachtaithe, cearta do shaoránaigh, arsa gach dream eile. Tá an chosúlacht ar an scéal go mbeadh gach taobh míshásta le comhghéilleadh. Tá an t-ionad ar cheann de ocht gcinn de thionscadail chaipitil shuaitheanta atá mar chuid lárnach den tsnáithe Machnamh Stairiúil i gClár Comórtha Céad Bliain Éire 2016. Is cuid d’infheistíocht chaipitil €22 milliún é an t-ionad do chuairteoirí, a fhágfaidh oidhreacht bhuan ó na hócáidí cuimhneacháin.
Tá forbairt an ionaid nua faoi stiúir Údarás na Gaeltachta mar chuid de ghrúpa stiúrtha ina bhfuil Comhairle Chontae na Gaillimhe, Oifig na nOibreacha Poiblí, Fáilte Éireann agus an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta.
Tá dul chun cinn mór déanta ar an togra go dtí seo le críoch curtha le Cosán Chonamara agus le Slí na Coille cheana féin. Táthar muiníneach go mbeidh an obair uile críochnaithe faoin spriocdháta de 30 Meán Fómhair 2016.
Ar ndóigh osclaíodh Teach an Phiarsaigh féin do chuairteoirí an 17 Márta 2016 agus fanfaidh sé oscailte ar feadh an tséasúir. 1) RANGANNA IÓGA: Manifest Yoga le Jenny Ní Ruiséil / Conradh na Gaeilge, Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath 2
Cuirfear tús le ranganna ióga i nGaeilge i gConradh na Gaeilge inniu, Déardaoin 19 Eanáir, ag 6in.
Beidh dhá chúrsa a reáchtáil ag an iógaí ildánach Jenny Ní Ruiséil tráthnóna Déardaoin agus Dé Sathairn sna sé seachtaine amach romhainn, i gcomhpháirt le Óga Yoga.
Agus í cáilithe mar theagascóir ióga tar éis tréimhse i mbun foghlama san India, tá Jenny réidh leis na gluaiseachtaí tairbheacha seo a thabhairt ar aghaidh i nGaeilge.
Tá na ranganna seo fóirsteanach do dhaoine ar gach aois agus de gach saghas leibhéal aclaíochta.
Is iomaí buntáiste a thagann le cleachtadh rialta ióga don chorp, don mheon agus don tsláinte araon, ach caithfear an dá chos a leagan ar an mhata!
2) GRADAIM & CEOLCHOIRM: Gradaim Cheoil NÓS / An Sugar Club, Sráid Líosain Íochtarach, BÁC, Dé hAoine 20 Eanáir @ 7in
Níl ach oíche chodlata amháin fágtha go mbeidh éachtaí ceoil na bliana á gceiliúradh againn.
Ardoíche cheoil agus chuideachta atá geallta don té a bheas i láthair i gClub an tSiúcra oíche amárach agus moltar go láidir ticéad a fháil roimh ré.
I measc na gceoltóirí a bheas ag tabhairt a n-aghaidhe chun stáitse, tá Aeons, Spats Colombo, JJ Ó Dochartaigh, Caitlín agus Ciarán, Dysania, Muintir Snyder agus an Connallach óg Eve Belle (sa phríomhphictiúr).
Seo an dara bliain gur reáchtáil NÓS Gradaim Cheoil chun aitheantas a thabhairt don nuacheol Gaeilge agus tá aischothú an-dearfach á fháil ag an choincheap, ní hamháin i measc phobal na Gaeilge ach sa mhórphobal chomh maith.
Tá €18 ar thicéad agus iad ar fáil ó Eventbrite. Osclaíonn na doirse ag 7in. Tá muid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann. HUP!
3) CEOLCHOIRM: Martin Hayes agus David Power / Ionad Cultúrtha an Dochtúir Ó Loingsigh, Baile Mhúirne, Co Chorcaí, Dé Aoine 20 Eanáir @ 8.30in
Do Chorcaíoch ar bith nach mbeidh ábalta an turas a dhéanamh chuig an Sugar Club Dé hAoine, tá ceolchoirm den scoth beartaithe i gCorcaigh a thabharfaidh an fidléir aitheanta Martin Hayes agus an píobaire David Power le chéile d'oíche mhór cheoil.
Maistrí an cheoil thraidisiúnta iad an bheirt seo gan dabht.
Sárphiobaire é David, as Dún Garbhán, atá le cluintint ar neart taifeadtaí maithe agus airítear Martin ar dhuine de na fidléirí is fearr sa tír, fear a bhfuil stíl agus rithim Chontae an Chláir go smior ann.
4) FÉILE: Temple Bar Trad Fest /Barra an Teampaill, Baile Átha Cliath, 25-29 Eanáir
Paddy Keenan, Sharon Shannon, Máirtín O'Connor, Zoë Conway & Donal Lunny, Hazel O'Connor & Cormac De Barra, Mundy & Paddy Casey, Notify & Jiggy, agus Sive…. sin díreach cuid de na ceoltóirí iontacha atá luaite i gclár na féile seo a thugann scoth an cheoil go croílár na cathrach gach bliain.
Tá na ceoltóirí thuas ag casadh Dé Céadaoin agus Déardaoin seo chugainn agus beidh tuilleadh againn faoin fhéile iontach seo ar an tseachtain seo chugainn.
Idir an dá linn, tum isteach sa chlár anseo!
5) TEACHT LE CHÉILE: Pop Up Gaeltacht / P Macs, 30 Sráid Stiabhna Íochtarach, Baile Átha Cliath, 30 Sráid Stiabhna Íochtarach, Déardaoin 26 Eanáir 8-11in
Reáchtálfar an chéad Pop Up Gaeltacht eile i mBaile Átha Cliath oíche Déardaoin.
An iarraidh seo is i dteach P Macs a bhaileofar na Gaeil agus is ann a dhéanfaidh siad Gaeltacht den Ghalltacht!
Ó seoladh an chéad oíche roimh an Nollaig, tá an feiniméan tar éis scaipeadh ar fud na cruinne agus a leithéid d'oícheanta á reáchtáil i dtíortha eile a bhfuil pobal na Gaeilge cruinnithe. An stailceanna crith talún i lár an Mhuir nIocht, ó dheas de Portsmouth, is cúis le foirgnimh a shake i gcodanna de West Sussex. Beo! - James Whelton agus Muintir Coderdojo
(le Juokaz ar Flickr)
(le Holgerblank ar Flickr)
James ar an ardán i Londain
(le King Molan ar Flickr)
James, os comhair an tslua
(le TEDxCIT ar Flickr)
Na Dojonna is sine in LIT Durlas
(le Irish Typepad, Flickr)
Spéis i sádar ag éinne, LIT Durlas
Suíomh Coderdojo
An-chaint ó James 2011
TEDxBhÁC 2011
An chéad bhliain 12
Cruinniú Mullaigh BhÁC 12
James agus Bill Liao Deir. Fómhair 12
James le Silicon Rep. D. Fómhair 12
James ar Forbes
Harry Moran & Pizzabot
Nuacht le Harry
Tá sé ar dhuine de na daoine óga is cumasaí faoi scór go leith bliana d'aois ar domhan atá luaite sa chomhluadar céanna le Mark Zuckerberg, Adele agus Lady Gaga, ach ní chuirfidh an clú agus cháil go léir an dallamullóg ar an gCorcaíoch a chuir tús le gluaiseacht Coderdojo, James Whelton. D'fhógair an iris Forbes i lár mhí na Nollag gur éirigh le Whelton agus le triúr Éireannach eile liosta na mboc óg is cumasaí a bhaint amach don bhliain 2012; ina measc bhí Jonathon Cloonan, atá tar éis clú a bhaint amach i réimse na fógraíochta san Áis agus na deartháireacha Patrick and James Collison ó Luimneach atá tar éis cáil a bhaint amach i Silicon Valley.
Bliain shuntasach a bhí ann don mbradaí ríomhaireachta agus fiontraí óg atá 20 bliain d'aois. Ó bhunaigh James Whelton Coderdojo i gcomhpháirt leis an bhfiontraí idirlín Bill Liao i mí Meithimh 2011, tá breis agus 130 club nó dojo mar thugtar orthu oscailte ó Árainn Mhór go St Petersburg, d'fhonn scileanna ríomhchlárúcháin a mhúineadh don aos óg faoi bhun sé bliana déag d'aois. Ceaptar anois go bhfuil thart ar 10,000 páiste ar fud na cruinne cláraithe le Coderdojo.
Fear paiseanta, gealgháireach agus uaillmhianach is ea Whelton ach níl sé sásta glacadh le gnásanna seanbhunaithe. Níl fonn air freastal ar an ollscoil agus is mór an t-ábhar mórtais dó an teideal atá bainte amach aige mar bhradaí ríomhaireachta.
Bradaíl i nGarraí iPod Nano
Bhain sé clú amach don chéad uair nuair a d'éirigh leis bradaíl a dhéanamh ar an iPod Nano agus é fós ar scoil. Bronnadh an gléas air mar dhuais tar éis dó comórtas ríomhaireachta a bhuachan dá scoil, Coláiste na Toirbhirte i gcathair Chorcaí.
Caithfidh nach raibh Apple róshásta leis? "Déarfainn gur díoladh níos mó iPods ina dhiaidh sin toisc gur cheannaigh bradaithe eile iad. Ní dóigh liom mar sin gur chuir sé isteach rómhór orthu", a deir sé.
Go luath ina dhiaidh sin, chas Whelton ar Bill Liao ag an Dublin Web Summit, an lá céanna agus a bhí bréagscrúdú sa mhatamaitic ceaptha a bheith aige roimh an Ardteist. "Rinne mé an rud onórach agus bheartaigh mé gan an bhréagscrúdú a dhéanamh", a deir sé. Bunaíodh Coderdojo agus thángadar ar chóras a bheadh furasta go leor a chur ar bun ar fud an domhain. Tá an ghluaiseacht ag forbairt de réir a chéile agus tá curaclam agus bonneagar fós idir lámha ag na teagascóirí. I gcomórtas le cruth an tseomra ranga bíonn modhanna teagaisc níos solúbtha ag an dojo, agus is é bunphrionsabal na gluaiseachta ná cothrom na Féinne do chách.
Is é an rud is suntasaí áfach ná an tacaíocht atá curtha ar fáil ag saineolaithe saor in aisce. "Ba dheacair a chreidiúint go dtarlódh a leithéid le linn ré an tíogair cheiltigh" dar le Kathleen Byrne atá ina saorálaí ag dojo i mBré i gCill Mhantáin. Is í Jennifer Thompson atá mar chathaoirleach áitiúil i mBré agus bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí an dojo sin. Agus ré na teicneolaíochta buailte linn, tá sise den tuairim gur cheart bunphrionsabail na ríomhaireachta a chur ar shúile ár bpaistí go luath sa saol.
Tá tacaíocht faighte ag an ngluaiseacht ó pholaiteoirí agus ó fhiontraithe agus tá comhlacht Sheáin Uí Shúilleabháin (Dragons Den) ag tacú leis an ngluaiseacht. Reáchtáladh dojo do pholaiteoirí sa Dáil i Mí Iúil agus ghuigh an Taoiseach Enda Kenny gach rath ar an bhfeachtas. Ó tharla go bhfuil rath ar an tionscadal, tá suim ag lucht oideachais tuilleadh fiosrúchán a dhéanamh faoin mbealach go bhféadfadh scoileanna na tíre leas a bhaint as Coderdojo mar áis teagaisc i réimse na heolaíochta agus matamaitice.
In Earnáil an Oideachais
Chuige sin, tá scéim phíolótach ar bun ag an bpríomhoide Kathleen Byrne i Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig i nGleann Cuilinn i ndeisceart Bhaile Átha Cliath. Tá sé ar an gcéad scéim dá leithéid sa tír agus múintear scileanna cóidríomhaireachta chomh maith le scileanna teicniúla ó rang a ceathair ar aghaidh. Tá Kathleen go láidir den tuairim go bhfuil sé de bhuntáiste ag Coderdojo go gcuireann sé le scileanna réitithe fadhbanna na bpáistí agus go rachaidh na scileanna sin chun tairbhe do na páistí i ngach aon ábhar.
Is é an deacracht is mó atá ann do scoileanna ná saorálaithe a mhealladh i rith an lae scoile. Bíonn Coderdojo ag brath go hiomlán ar shaorálaithe agus tá tuilleadh oiliúna ag teastáil ó mhúinteoirí sa réimse seo, dar léi. Is léir áfach go bhfuil an síol curtha anois agus go bhfuil borradh idirnáisiúnta faoin ngluaiseacht. Tá gaiscí déanta ag lucht Coderdojo cheana féin. Is é an sampla is mó atá ann ná sás Harry Moran, 'Pizzabot' a bhain amach an chéad áit i stór sása ar iTunes nuair a seoladh é i mí na Nollag 2011. Bhí an leaid óg i rang a ceathair sa bhunscoil ag an am.
Tá Whelton dóchasach faoi thodhchaí na heagraíochta. "Tá alltacht ar dhaoine áirithe faoin méid ata bainte amach ag na dojos ach tugann sé misneach dom go bhfuil glúin de chruthaitheoirí cumasacha ag teacht chun cinn", a deir sé. Ach an oiread leis féin is dócha. Ó 1904 go 1926 bhí sé i gCill Mocheallóg – bhí sé ina ionadaí thar ceann Chraobh Chill Mocheallóg ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge i 1907 agus comhthoghadh ina bhall den Choiste Gnó é (An Claidheamh Soluis 17 Deireadh Fómhair 1908) Ní bheidh ach roinnt impleachtaí airgeadais teoranta a bheidh le maoiniú faoi Cheannteideal 5 den Chreat Maoinithe Ilbhliantúil 2014-2020 don Choiste faoi Airteagal 22. Is é an CD nua, mar gan teideal fóill, ag súil leis i Meán Fómhair (26/09 scaoileadh), agus amháin, Cosúil Red Ar A Rose, á imirt cheana féin ar an raidió tír. Scríobhadh Sin amhrán ag Robert Lee Castleman agus Melanie Castleman. Alison Tá taifeadadh roinnt Robert Lee amhráin Castleman ar a thionscadail beaga anuas, lena n-áirítear rianta tóir ar nós Let me dteagmháil leat do awhile, An One Lucky agus dearmad a dhéanamh air. Dé Céadaoin, 23 Feabhra 2011 00:00 Hector Ó hEochagáin
Chaith mé oíche Dé Sathairn seo caite i mBleá Cliath ag na Irish Film agus Television Awards nó na IFTAs mar a ghlaoitear orthu. Bhí an National Convention Centre cois na Life plódaithe le daoine ó gach taobh den ghnó.
Thosaigh an oíche go maith, bhíomar inár suí ag a 7.30pm nó mar sin, thosaigh an chéad chuid den oíche, cineál cleachtaidh a bhí ann do chlár beo a bhí ag dul amach ag a 9.30pm ar RTÉ 1 níos déanaí.
Bhronn siad seacht nó ocht ngradam b'fhéidir agus ansin bhí cead againn sos eile a thógáil agus deoch a fháil. Bhí orm IFTA a bhronnadh ar an gcartún nó beochan is fearr le cailín óg le gruaig rua as Co. Lú darb ainm Evana Lynch.
Tá i bhfad níos mó aithne uirthi mar Luna Lovegood ón scannán cáiliúil Harry Potter. Tá ceithre IFTA ar an tinteán agam sa mbaile, tá mé an-bhródúil astu.
Iad ar fad buaite le mo chlár taistil ar TG4. Bhí an chéad cheann mar an clár siamsaíochta is fearr buaite againn thuas i mBéal Feirste in 2002, is cuimhin liom an gradam a fháil agus ansin taobh amuigh den rud labhairt le Gay Byrne. Bhí sé ag moladh mo chuid cláracha go hard, ní raibh mise in ann é a chreidiúint, agus ansin d'inis sé dom go raibh madra aige sa mbaile agus Hector an t-ainm a bhí air. Siar in 2002 ní raibh ann ach píosa páipéir, teastas agus é i bhfráma.
An bhliain dár gcionn bhuamar trí IFTA in aon oíche amháin. Bhí ormsa, Rosco fear an cheamara agus Evan an léiritheoir dul ar an ardán trí huaire as a chéile, le trí ócáid dhifriúla.
Ar deireadh chas mé píosa de Sí do Mhamó í don slua, agus is cuimhin liom Bono ag gáire agus é thíos fúm chun tosaigh in aice leis an ardán.
Tá mé bródúil go bhfuil mé ag obair le daoine an-chliste agus éirimiúil agus ealaíonta ins an ngnó seo sa tír seo.
Taitníonn an bunsmaoineamh liom do na IFTAS ach cúpla bliain ó shin measaim go raibh níos mó craice agus caidrimh ins an oíche seo. Bhíodh sé ins an mBurlington, bhíodh sé mar Dhamhsa is Dinnéar mór, an bia i dtosach, gach duine suite ag an mbord agus ansin an searmanas.
Thaitin sé liom mar sin, bhí sé níos pearsanta, bhí níos mo béime ar an mbord, agus ar do chomhoibrithe, anois tá sé athraithe isteach go dtí an ócáid ollmhór seo, le stáitse ollmhór i bhfoirgneamh ollmhór.
Sin é, tá mo dhóthain ráite mar sin, níl a fhios agam an ndéanaimid Show Biz extravaganzas rómhaith sa tír seo ach mar sin féin tá sé go deas go bhfuil oíche againn uair sa mbliain leis an obair a cheiliúradh agus scíth a ligean! Máirín Nic Eoin agus Breandán Ó Conaire (Iar-Cheann Roinne agus Iar-Chomhordaitheoir Chlár an MA) i dteannta cuid de na mic léinn MA tar éis an tsearmanais Dé Sathairn. A second season of the revealing series examining the early Irish photographic collections of images from the period 1880-1902. This new series examines 6 early Irish photographic collections. Presented by University of Limerick historian Dr. Úna Ní Bhroiméil. Chomhoibrigh sé le déanaí le Rannóg Pobail agus Oideachais Amharclann na Mainistreach (Aunty Ben), an Ark (Colour!), IFI Family Festival, agus féile Starke Stücke, Frankfurt. 'Léargas ar a bhfuil déanta agus a bhfuil fós le déanamh don Ghaeilge i dtuarascáil nua' – Aire Stáit na Gaeltachta – Tuairisc.ie
'Léargas ar a bhfuil déanta agus a bhfuil fós le déanamh don Ghaeilge i dtuarascáil nua' – Aire Stáit na Gaeltachta
De réir na tuarascála nua, d'éirigh leis an Rialtas 53% de na spriocanna a bhí leagtha amach aige i leith na Gaeilge a bhaint amach idir 2018-2020
Dé Sathairn, Deireadh Fómhair 30 2021 ag 5:45 am
Tá an dara tuairisc bhliantúil ar dhul chun cinn Phlean Gníomhaíochta an Rialtais don Ghaeilge seolta ag Aire Stáit na Gaeltachta.
Baineann an tuairisc faoin bPlean Gníomhaíochta don Ghaeilge 2018-2022 leis an tréimhse idir mí Iúil 2019 agus Nollaig 2020. Maítear sa tuarascáil go bhfuil "dul chun cinn suntasach" déanta maidir le cur i bhfeidhm spriocannna an Rialtais i leith na teanga "in ainneoin na ndúshlán a tháinig chun cinn ó thús 2020 de dheasca COVID-19".
Mar chruthúnas air sin luaitear beartais éagsúla atá curtha i gcrích i réimse an oideachais, cur chun cinn an bhille teanga i dTithe an Oireachtais, an córas pleanála teanga, foilsiú an fhoclóra nua Béarla-Gaeilge, líon na bpostanna a cruthaíodh sa Ghaeltacht agus an infheistíocht a rinneadh sa Ghaeilge agus sa Ghaeltacht.
Den 185 gníomh sa Phlean, bhí 51 díobh le cur i bhfeidhm in 2018-2020 agus maítear sa tuarascáil nua go bhfuil 27 (53%) de na beartais sin curtha i gcrích, go bhfuil 16 acu (31%) 'idir lámha' agus go bhfuil moill ar na hocht gcinn (16%) eile.
I measc na ngníomhartha a bhfuil moill orthu, tá an Bille Teanga a achtú agus córas na gcaighdeán a thabhairt isteach in áit chóras na scéimeanna teanga.
Bhain ceithre cinn de na gníomhartha eile a bhfuil moill orthu le réimse na meán agus na teicneolaíochta. Tá Plean Digiteach don Ghaeilge a bhí le foilsiú in 2018 fós le foilsiú, tá RTÉ fós le haip do leanaí a fhorbairt chomh maith le tástáil a dhéanamh ar thionscadal a d'fhágfadh go mbeadh lucht éisteachta in ann craoladh Gaeilge a léamh agus tá forbairt le déanamh ar thionscadal an 'Róbóglór'.
Tá moill freisin ar ghníomhartha maidir le dhá phost i réimse na luathbhlianta a chruthú sa Roinn Leanaí chomh maith le feachtas turasóireachta a fhorbairt a bheadh dírithe ar iarscoláirí na gcoláistí samhraidh a mhealladh ar ais chuig an Ghaeltacht.
Ina ainneoin sin, dúirt an tAire Catherine Martin gur "díol suntais agus misnigh" é gur éirigh leo gníomhartha go leor a chur i gcrích le linn na paindéime.
Dúirt Aire Stáit na Gaeltachta, Jack Chambers, gur "údar sásaimh" dó go bhfuil dul chun cinn "suntasach" le feiceáil sa dara tuairisc seo ar chur i bhfeidhm an Phlean Gníomhaíochta.
Dúirt sé go gcuirfidh foilsiú na tuairisce seo "ar shúile an Oireachtais, an státchórais, na n-eagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta agus an phobail trí chéile an méid atá déanta san 18 mí ó Iúil 2019 go Nollaig 2020". Dúirt an tAire Stáit go dtugtar léargas maith sa tuairisc "maidir le cá háit is gá le tuilleadh oibre a dhéanamh chun cúram níos fearr a dhéanamh de na bearta úd sa Phlean a bhfuil moill luaite leo".
Mheas sé go raibh an dul chun cinn a rinneadh le cur i bhfeidhm an phróisis pleanála teanga, bunú an chiste cobhsaithe i samhradh 2020 chun teacht i gcabhair ar earnáil na gColáistí Gaeilge agus an maoiniú breise a ceadaíodh don Ghaeltacht i bPacáiste Spreagtha Post an rialtais anuraidh i measc na nithe is suntasaí a baineadh amach i dtréimhse na tuarascála. Tuairiscíodh cheana ar an suíomh seo gurb as Stáit Aontaithe Mheiriceá a thagann an méid is mó giolcacha Gaeilge nuair nach gcuirtear Éire san áireamh. Tá mionanailís anois déanta ag Tuairisc.ie ar fhigiúirí na tíre sin agus léargas le fáil ar dháileadh na ngiolcacha Gaeilge i gceann de na tíortha a bhfuil an líon is mó daoine a deir gur de shliocht na hÉireann iad.
Ní féidir liom dul níos siar, thitfeadh mé isteach san Atlantach! Maith sibh, tá mé an tógtha leis an Thiar SAM,, caithfidh mé a rá Tugann an curaclam tacaíocht do mhúinteoirí chun cabhrú le gach páiste na Torthaí Foghlama a bhaint amach le haghaidh na teanga ó bhéal, na léitheoireachta agus na scríbhneoireachta. Is áis phobail atá i gceist anseo in áras ar cíos i gcroí lárcheantair thuaithe chultúrtha agus í béal an dorais ag naíscoil lán-Ghaeilge nuabhunaithe. Beidh an áis seo ina lárionad Gaeilge ag tuismitheoirí agus ag garthuismitheoirí le páistí ar an naíscoil agus i gcumann CLG go háitiúil. Tá clanna ann cheana féin ar leis an Ghaeilge a thóg siad na páistí sa bhaile. Buaiteoir an Chomórtais Réigiúnach Caoimhín Ó Miacháin Bliain 4 This entry was posted in Uncategorized on December 16, 2016 by webadmin. Fochoiste Airgid Chun cúrsaí airgid a láimhseáil, roghnaíodh an fochoiste seo a leanas, Cáit Mhic Dhonncha, Gearóid Ó Cualáin, Pádraig Ó Conghaile, Sibéal Bhreathnach, Micheál Ó Súilleabháin, Sarah Uí Chéide, Dennis Mac Uidhir, Colm a Doirín Mac Donncha, Tomás Ó Flatharta, Cóil Ó Ceallaigh & Tony Ó Laoi. Rinne an fochoiste seo obair mhór ó thaobh reáchtáil na gcrannchur. 'Parlaimint na nDán' in Indreabhán le tionchar Comóradh 1916 ar ealaíontóirí a phlé – Tuairisc.ie
Dé hAoine, Samhain 11 2016 ag 6:08 pm
Reáchtálfar 'Parlaimint na nDán' in Indreabhán i gCois Fharraige amárach. Labhróidh ceathrar ealaíontóirí faoin tionchar a d'imir Comóradh Céad Bliain Éirí Amach na Cásca orthu agus ar a gcuid saothar i gcaitheamh na bliana.
Is iad Ríonach Ní Néill, Eoin Mac Lochlainn, Nuala Ní Fhlathúin agus Diarmuid de Faoite a bheidh i mbun cainte ag an bParlaimint i Seanscoil Sailearna in Indreabhán amárach. Beidh an scríbhneoir aitheanta Páraic Breathnach ina "Cheann Comhairle" ar an bParlaimint, atá á reáchtáil ag Oireachtas na Gaeilge.
Chruthaigh an ceathrar saothar ealaíne i gcaitheamh na bliana comórtha seo agus iad faoi anáil ag oidhreacht Éirí Amach 1916. Le linn na cainte a dhéanfar ag an ócáid, cíorfar an tionchar a bhí ag an gComóradh ar a saothar agus an chaoi ar éirigh leo an comóradh agus gach ar bhain leis a úsáid ina gcuid oibre.
Beidh Ríonach Ní Néill ag caint faoina togra féin inar labhair sí le mná a thóg a gclann le Gaeilge sna 1960idí, 1970idí agus 1980idí. Labhair sí leo faoina dtaithí agus faoina ndearcadh saoil agus í i mbun an togra seo ina mbreathnaítear ar pháirt na mban i "gcruthú agus i gcothú an Stáit le 100 bliain anuas". Tá an togra fós ar bun ag Ní Néill agus labhróidh sí faoin bpróiseas leanúnach.
Is faoi dhá thogra éagsúla a labhróidh Nuala Ní Fhlathúin. Ceann amháin a rinne sí in oirthear na Gaillimhe agus ceann eile in iarthar na Gaillimhe. Chaith sí mí in iarGhaeltacht na Gaillimhe ag labhairt le muintir an háite a bhfuil an teanga fós acu ach a labhraíonn Béarla mar theanga phobail. Tá an taispeántais ealaíne atá bunaithe ar na hagallaimh sin le hoscailt amárach.
Beidh Diarmuid de Faoite ag caint faoin obair ar thug sé fúithi le linn na bliana. Bhí dlúthbhaint ag de Faoite le comóradh an Éirí Amach i gContae agus i gCathair na Gaillimhe agus labhróidh sé faoi na tograí éagsúla a raibh baint aige leo. Thug de Faoite a dhráma faoi Phádraic Ó Conaire, Gaillimheach a raibh baint aige le gluaiseacht na Poblachta aimsir an Éirí Amach, ar camchuairt arís i mbliana agus tá leagan Béarla den leabhar cáiliúil Seacht mBua an Éirí Amach scríofa aige le deireanas.
Is ealaíontóir físe é Eoin Mac Lochlainn, a rinne scannán faoin bPiarsach a teilgeadh ar bhinn Theach an Phiarsaigh mar chuid de Scoil Samhraidh an Phiarsaigh i Ros Muc níos luaithe i mbliana.
Beidh deis ag an lucht féachana ceist a chur ar na healaíontóirí faoina saothar agus faoi théama na Parlaiminte nuair a bheidh a gcuid cainte déanta ag na healaíontóirí.
Reáchtáladh an chéad Pharlaimint ag Oireachtas na Samhna 2015 in Óstán an Citywest i mBaile Átha Cliath agus tá sí á reáchtáil arís i mbliana ag an eagraíocht mar chuid den chlár Éire 2016. Corcaigh Thiar Theas Na toghranna ceantair seo a leanas: Briotáin, Cill Brógáin, Cnoc Rua, Ráth Cláirín, i sean-Tuathcheantar Dhroichead na Bandan; Tá ‘Seachtain na Gaeilge’ fós ar siúl in Ollies i Mullach Íde! Tá clár ama don seachtain againn le rudaí an-speisialta. Beimid ag cleachtadh don Slamhra Lamha gach maidin sa chlos. Beidh ‘Seo Tailline’ againn ar an Mháirt, Tráth na gCeist ar an Luain, Céili Mór ar an Déardaoin agus Lá Glas ar an Aoine. Táimid ag tnúth leis an seachtain. An ceangal idir téarma.ie agus Nua-Chorpas na hÉireann
Foras na Gaeilge a thionscain Nua-Chorpas na hÉireann mar chuid de thionscadal an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge. Sa bhreis air sin, tá an corpas ar fáil don phobal ar shuíomh faoi leith, <corpas.focloir.ie>. An comhlacht Lexical Computing Limited a chruthaigh an suíomh sin i gcomhar le Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. Tá suíomh an chorpais nasctha leis an mbunachar téarmaíochta téarma.ie sa tslí gur féidir samplaí úsáide na dtéarmaí Gaeilge a lorg sa chorpas go saoráideach ach cliceáil ar dheilbhín in aice leis na téarmaí. (Téarmaí Gaeilge amháin atá i gceist. Téarmaí nach bhfuil deilbhín in aice leo, níl siad le fáil sa chorpas.)
Tar éis duit teacht chuig an gcorpas ó téarma.ie, gheobhaidh tú leathanach agus trí chineál sonraí ann:
Ina theannta sin, is féidir an corpas a úsáid go neamhspleách ar téarma.ie ach dul chuig <corpas.focloir.ie>, logáil isteach agus focal nó téarma a scríobh isteach sa bhosca cuardaigh ar an leathanach baile. Mr. Molloy: An fíor go ndúirt an tAire ar agallamh ar Radio na Gaeltachta an t-am seo anuraidh go mbéadh Údarás na Gaeltachta bunaithe roimh Nollaig, 1976? Mar eolas daoibh go léir bunaíodh Bord na Leabhar Gaeilge i 1952 mar chomhlacht neamhreachtúil stáit leis an sprioc atá cuidiú le scríbhneoirí agus foilsitheoirí chun ábhar trí Ghaeilge a chur ar fáil don phobal i gcoitinne. Tugann an Bord faoina dhualgas go príomha trí scéimeanna a mhaoiniú do chuideachtaí foilsitheoireachta agus do scríbhneoirí a bhíonn ag freastal ar riachtanais Ghaeilge na léitheoirí. Chomh maith leis sin, tugann an Bord faoi chúrsaí margaíochta agus faoi ghníomhaíochtaí éagsúla eile a dhíríonn aird an phobail ar leabhair Ghaeilge, ar a n-áirítear tionscnaimh atá dírithe ar pháistí scoile. IARPHR�OMHOID�: Chaith an Brathair Se�n P.� D�gain agus Sean � Laighhean sealanna mar pr�omhoid� i gCol�iste Eoin Stigh Lorgain. N� d�igh gur curaclam an cholaiste a bh� idir cham�in acu anseo! Harlen, W. agus James, M. (1997) ‘Assessment and Learning: differences and relationships between formative and summative assessment’. In: Assessment in Education 4 (3): 365–380. Díospóireacht le déanamh den chéad uair in Westminster faoi reachtaíocht don Ghaeilge – Tuairisc.ie
Beidh an Dara Léamh ar bhille féiniúlachta agus teanga i dTeach na dTiarnaí tráthnóna agus deis ag Tiarnaí aon imní atá orthu faoi aon chuid de a ardú agus leasuithe a mholadh
Dé Máirt, Meitheamh 7 2022 ag 6:02 am
Beidh an chéad deis ag lucht Westminster díospóireacht a dhéanamh ar an mbille teanga do Thuaisceart Éireann tráthnóna agus é beartaithe an reachtaíocht a chur faoi bhráid Theach na dTiarnaí.
Tabharfar faoin gcéad chéim eile d'aistear an Bhille Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) tráthnóna agus Tiarnaí Westminster chun díospóireacht a dhéanamh faoi aidhm agus príomhphrionsabail an bhille.
Beidh deis acu aon imní atá orthu faoi aon chuid ar leith de a ardú agus aon leasuithe is gá a mholadh.
Tá sé i gceist tús a chur leis an Dara Léamh thart ar 3pm tráthnóna.
Is é an Tiarna Caine, Fo-Rúnaí Stáit Parlaiminte do Thuaisceart Éireann, a chuirfidh tús leis an díospóireacht agus a labhróidh ar son Rialtas na Breataine.
Ní mór d'aon chomhalta ar mhian leis nó léi labhairt a ainm/hainm a chur ar 'liosta na gcainteoirí' roimh ré.
Deichniúr atá ar liosta na gcainteoirí faoi láthair – An Tiarna Caine (an Páirtí Caomhach), an Tiarna Bew (Crossbench), an Tiarna Browne of Belmont (DUP), an Banbharún Goudie (Páirtí an Lucht Oibre), an Banbharún Harris of Richmond (na Daonlathaithe Liobrálacha), an Tiarna Hay of Ballyore (DUP), an Banbharún Hoey (Neamhchleamhnaithe), an Tiarna Moylan (an Páirtí Caomhach), an Tiarna Murphy of Torfaen (Páirtí an Lucht Oibre), agus an Banbharún Suttie (na Daonlathaithe Liobrálacha).
Tá cead cainte ag gach comhalta le linn an Dara Léamh – ag an gcéim seo a fheicfear cé hiad na comhaltaí is mó a bhfuil suim sa Bhille acu agus na comhaltaí is dóichí a bheidh ag moladh athruithe ag na céimeanna eile amach anseo.
Cúpla uair an chloig a sheasann an dara léamh de ghnáth ach scaití bíonn cúpla lá i gceist.
Ach a mbeidh an Dara Léamh seo thart, cuirfear an bille ar aghaidh go dtí céim an choiste – mar a ndéanfar mionscrúdú agus plé líne ar líne ar aon leasú.
Tá an méid atá sa reachtaíocht ag teacht leis an méid a bhí geallta i New Decade, New Approach den chuid is mó ach tá cumhachtaí nua tugtha do Státrúnaí an Tuaiscirt maidir lena cur i bhfeidhm. De réir na reachtaíochta a foilsíodh an mhí seo caite, beidh sé de chumhacht ag an Státrúnaí Coimisinéir Teanga a cheapadh agus caighdeáin do sheirbhísí Gaeilge a leagan síos don Tuaisceart.
Le cead an Chéad-Aire agus an LeasChéad-Aire, thabharfadh an Coimisinéir Teanga isteach córas caighdeán faoina ndéanfaí rangú ar eagrais phoiblí agus freagrachtaí a leagan orthu dá réir. Ceannaíonn mic léinn tríú leibhéal leabhair Ghaeilge atá lasmuigh de chúrsa na hollscoile mar gheall ar fhíorspéis a bheith acu sa Ghaeilge agus chun a gcumas sa teanga a fheabhsú. Ó CAITHNIA, Liam Pilib (1925–2001) | ainm.ie
dáta breithe 14 Meán Fómhair 1925
dáta báis 25 Meán Fómhair 2001
scoil Scoil na mBráithre Críostaí, Cé Uí Shúilleabháin, Corcaigh
Leo Canny [tuismitheoir]
Mamie Conway [tuismitheoir]
Scríobh Alan Titley faoi cheann dá leabhair: 'Níl aon amhras ná go bhfuil Scéal na hIomána (1980) ar cheann den chúpla leabhar is tábhachtaí ar fad a scríobhadh sa Ghaeilge san aois seo. Rachainn chomh fada is a rá go mbeadh sé go hard ar aon liosta de na leabhair thaighde nó fhaisnéise is fearr a foilsíodh in Éirinn san aois seo' ('Liam P. Ó Caithnia, scoláire' in Gníomhartha na mBráithre, 1996 in eagar ag Micheál Ó Cearúil). Tá eolas faoi freisin in Irish Times 27 Deireadh Fómhair 2001. In Béaloideas, 2002 tá marbhna le Bo Almqvist, stiúrthóir taighde Uí Chaithnia agus é i mbun a thráchtais ar stair na hiomána, agus deir sé: 'Ba mhaith an rud é, go deimhin, gur scoláire de mhianach Liam Uí Chaithnia ab ea a chéadbhain céim dochtúireachta i mbéaloideas na hÉireann.'
I gCathair Chorcaí a rugadh é ar 14 Meán Fómhair 1925; feisteoir agus deileadóir i monarcha Ford ba ea a athair Leo Canny agus ba í Mamie Conway a mháthair. Bhí naonúr eile clainne ag an lánúin. Thug sé taitneamh don Ghaeilge ar dtús sa Mhodhscoil agus mhéadaigh ar an taitneamh sin nuair a chaith sé tamall i mBéal Átha an Ghaorthaidh nuair nach raibh sé ach naoi mbliana d'aois. Na Bráithre Críostaí ar Ché Uí Shúilleabháin a thosaigh ar mheánoideachas a chur air agus i 1938 chuaigh sé féin isteach sna Bráithre. Tar éis dó a chúrsa meánscoile a chríochnú i gColáiste Chiaráin i mBré chuaigh sé isteach sa nóibhíseacht i mBaile an Bhóthair, Baile Átha Cliath, i 1941. Cháiligh sé mar bhunmhúinteoir i gColáiste Muire, Marino, agus thosaigh ag obair i gCnoc Síon, Port Láirge. Bhí sé ag obair anseo is ansiúd ar fud na hÉireann: i gCeanannas Mór, i mBóthar na Trá i nGaillimh, i gCaisleán Dhroimeanaigh, Fionnradharc, Scoil Uí Chonaill agus Coláiste Mhuire (Cearnóg Pharnell) i mBaile Átha Cliath, i nDún Dealgan agus san Iúr. Rinne sé BA sa Ghaeilge agus sa Laidin sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus ghnóthaigh MA agus dochtúireacht ar ball. Chomh maith le bheith ag múineadh scoile ghlacadh sé páirt san obair eile a bhí ar siúl ag na Bráithre chun spéis na ndaltaí a mhúailt sa Ghaeilge: ó 1958 go 1960 bhí sé ina eagarthóir ar An Réiltín, feasachán oifigiúil Ógra Éireann; agus ba ghnách leis cuid den samhradh a chaitheamh i bhfeighil na mbuachaillí a thugadh an tÓgra go Brú na Mí i mBaile Ghib. Amhránaí binn ba ea é agus stór mór d'amhráin Ghaeilge aige.
Tugtar suas do Stair na hIomána ó Thosach ama go 1884 gur sárleabhar é i ngeall ar an eolas go léir i dtaobh na hiomána agus saol na gnáthmhuintire atá nochtaithe ann den chéad uair, i ngeall ar a bhfuil d'fhoinsí eolais agus fianaise cíortha ann agus i ngeall ar an stíl ghlan údarásach ina bhfuil sé scríofa—'stíl atá idir phearsanta agus líofa agus láidir agus áititheach, ach fairis sin ar fad ar pléisiúr i gcónaí é a léamh' (Titley). Oscailt súl dá lán a bhí ann agus ghnóthaigh sé Duais na hInstitiúide Cultúrtha Gael-Mheiriceánaí. Bhí fiche bliain caite aige leis mar théis dochtúireachta agus mar leabhar. Deir an t-údar sa réamhrá: 'Is é aidhm an tsaothair seo stair agus ginealach na hiomána a chuardach, a aithint—ní nach furasta i gcónaí—agus a chíoradh ó thosach ama in Éirinn go bliain 1884 nuair a bunaíodh an Cumann a ghlac mar chúram air féin ó shin í'. Comhlánú ar an saothar sin is ea Micheál Cíosóg, 1982 agus Báirí Cos in Éirinn, 1984. Deir Titley: 'Ní heol dom aon chuntas eile chomh soiléir ná chomh hinléite ar gharimeachtaí bhunú an Chumainn Lúthchleas Gael is atá in Micheál Cíosóg.... I leataoibh ó bheith ina shárbheathaisnéis is lámhleabhar luachmhar é Micheál Cíosóg ar mheon na hÉireann ó aimsir an Ghorta go tús na haoise agus is teist thábhachtmhar arís eile é ar an tslí a raibh snáithe uile na gluaiseachta náisiúnta ag comhlánú a chéile.' Saothar eile leis is ea: Art Mac Bionaid: dánta, 1979 a réitigh sé féin agus Tomás Ó Fiaich d'Éigse Oirialla; Apalóga na bhFilí, 1200-1650, 1984, ar leabhar tagartha é i dtaobh na scéalta a insítear i ndánta siollacha na Gaeilge Clasaicí. Deir Almqvist ina thaobh: 'Cuireann lucht béaloidis spéis faoi leith sa leabhar úd Apalóga na bhfilí. Cé gur téama litríochta atá ann, ag rianadh is ag clárú na éilíní teagaisc eiseamláracha idir na blianta 1200 agus 1650, tá mórthábhacht leis an gcíoradh atá déanta ann do dhaoine a dhéanann scrúdú ar fhás is ar fhorbairt na scéalta úd a bhaineann le creideamh agus le moráltacht i mbéaloideas na Gaeilge. Cruthú atá sa leabhar arís ar dhoimhneas tuisceana an údair agus ar a raibh de léann go raidhsiúil air.' Bhí spéis ar leith aige i gcreideamh na gnáthmhuintire 1550-1850 agus bhí saothar mór á bheartú aige ach tholg sé galar Alzheimer. D'éag sé ar 25 Meán Fómhair 2001. Beidh nuálaithe ó mhóreagraíochtaí Gaeilge in earnálacha na teilifíse, raidió, oideachais, foilsitheoireachta agus ón réimse digiteach ag plé thodhchaí na Gaeilge agus áirithe ar na cainteoirí idirnáisiúnta beidh an saineolaí teangeolaíochta, Kevin Scannell, Ollamh Matamaitice agus Ríomheolaíochta ag Ollscoil St. Louis, SAM. Ceapaim gur fhoghlaim mé go leor rudaí nua ar an gcúrsa ach is iad na rudaí a chabraíonn liom go laethúil i mo chuid oibre go fóill ná an t-eolas faoi stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúl faoin mBunreacht. Dx92éirigh mé as an Arm le linn an chúrsa agus fuair mé post nua leis an gComhairle Mhúinteoireachta. Chabhraigh mo líofacht sa Ghaeilge liom an post nua a fháil. Cuireadh agallamh orm go dátheangach agus pléadh an MA sa Cheachtas Dátheangach le linn an agallaimh. ar siúl an tseachtain seo!
18ú Nollaig 2015
Cultúr#banríon na siamsa
OÍCHE GHRINN: GaelGÁIRÍ/Club Chonradh na Gaeilge, 6 Sráid Fhearchair, BÁC, anocht Dé hAoine, 18 Nollaig, doirse oscailte ag 8i.n.
Beidh réalta GaelGÁIRÍ ag teacht le chéile san ardchathair anocht do ghig na Nollag agus fáilte roimh chách a bheith i láthair don oíche mhór spraoi seo.
Bí ag súil le haghaidheanna úra mar aon le fuirseoirí aitheanta an chlub agus aíonna speisialta eile, ina measc Andréa Farrell, ó The Lads of Comedy – Republic of Telly – Martin Angolo, Eoin P. Ó Murchú, Andy Ó Faoláin, Eve Darcy agus Laura Byrne.
OÍCHE CHEOIL: 'Club@45'/Áras na nGael, 45 Sráid Dhoiminic, Cathair na Gaillimhe, anocht Dé hAoine, 18 Nollaig, 10i.n.- ar aghaidh.
Oíche cheoil domhanda atá geallta i gclub Gaelach na Gaillimhe anocht i dteannta DJ an tí, DJ Slick Normal agus aíonna eile.
Bí ag súil le funk, hip-hop agus buillí domhanda a chuirfidh an corp ag bogadaí ar an urlár damhsa isteach sna huaireanta beaga.
Saor isteach roimh 10.30i.n./€4 tar éis.
FÉILE:'Féile Ghaeilge na Nollag'/Club Chonradh na Gaeilge, 6 Sráid Fhearchair, BÁC, Dé Sathairn, 19 Nollaig, 11r.n. ar aghaidh.
Leanfar leis an chraic i gclub an Chonartha i mBÁC Dé Sathairn agus scoth na féile Gaeilge á reáchtáil ó mhaidin.
Ceardlanna ióga agus lámhchleasaíochta a chuirfidh tús leis an lá agus beidh rí an taois – Conall ó Zero Zero – ag ullmhú píotsa blasta déanta san oigheann do na Gaeil ocracha ina dhiaidh.
I measc na mbuaicphointí eile, beidh leabhair agus táirgí Gaeilge á ndíol, beidh caint leis an scríbhneoir Liam Mac Cóil agus le heagarthóir na hirise seo Tomaí Ó Conghaile, gan dearmad a dhéanamh ar chuairt ón fhear mór é féin, Daidí na Nollag.
Cuirfear críoch leis an scléip le hoíche blaiseadh beorach, a thosaíonn ag a 7.30i.n sa chlub.
Craic agus spraoi don teaghlach go léir!
TAISPEÁNTAIS: 'Bailiúchán grianghraf le Caoimhín Mac Giolla Catháin & taispeántas ealaíne 'Na Garbhchríocha' le Cathal Póirtéir'/An Chultúrlann, 215 Bóthar na bhFál, Béal Feirste.
Tá féasta ealaíne sa Chultúrlann Dé Sathairn ó 11r.n., tráth a mbeidh grianghraif leis an Fheirsteach ildánach Caoimhín Mac Giolla Catháin – príomhamhránaí Bréag – ar taispeántas agus ar díol.
Priontaí d'ardchaighdeán suaite i bhfrámaí a tógadh ina chathair dhúchais agus in áiteanna eile, a bheadh foirfe do bhronntanais Nollag.
Ná déan dearmad go bhfuil taispeántas le Cathal Póirtéir i nDánlann Dillon go fóill, ina bhfuil bailiúchán pictiúr de thírdhreachanna i nGaeltachtaí na hAlban agus na hÉireann.
FÉILE: Féile Ghrianstad an Gheimhridh & siúlóid/caint le Dermot Somers/Páirc Foraoise Shliabh gCuillinn, Bóthar Dhroim an Tí, Ard Mhacha, 19-22 Nollaig.
Beidh ceiliúradh ar an lá is gairide agus an oíche is dorcha sa bhliain in Ard Mhacha thar an deireadh seachtaine le siúlóidí 'síoga' treoraithe go tuama pasáiste ar bharr Shliabh gCuillinn, an ceann is airde in Éirinn.
Gach bliain le linn Ghrianstad an Gheimhridh, lasann solas luí na gréine an seomra taobh istigh den tuama pasáiste.
Gach lá go dtí an 22 Nollaig, beidh siúlóid á reáchtáil ó 2.30.i.n- 5.30i.n, agus Dé Luain, 21 Nollaig, beidh an scríbhneoir, craoltóir agus sléibhteoir mór le rá Dermot Somers ann chun siúlóid a threorú i nGaeilge.
Leanfaidh sé le caint ag 6i.n. faoi theideal 'Eachtraíocht in Éirinn agus i gCéin'.
Ní amháin go bhfuil mullach Everest bainte amach ag Dermot ach tá an Sahára agus cuid mhaith d'Éirinn siúlta aige. Thug na scéalta faoi Leabhar Lios Mór le déanaí cuimhne dom an chuairt a thug mé féin agus mo dheirfiúr ar Theach Chatsworth roinnt bhlianta ó shin
Dé hAoine, Samhain 6 2020 ag 5:40 am
Bhí Leabhar Lios Mór, nó 'Leabhar Meic Cárthaigh Riabhaigh', sa nuacht le gairid. Tá a fhios ag daoine go bhfuil ceangal idir an Lios Mór agus Diúc Devonshire Shasana, agus go mba leis Teach Chatsworth. Ba iad an 'Chatsworth House Trust' a thug an leabhar ar láimh d'Ollscoil Chorcaí .
Thug an scéal ar fad chun cuimhne dom an chuairt a thug mé féin agus mo dheirfiúr ar Theach Chatsworth roinnt bhlianta ó shin.
Ba le linn an tsneachta mhóir i mí Aibreán na bliana 2013 a bhuaileamar bóthar. Chinneamar ar eitilt go haerfort East Midlands, carr a híreáil agus ansin tiomáint go dtí Chatsworth, trí cheantar álainn sléibhtiúil na 'Dales' in Yorkshire.
Cé go raibh a fhios againn go raibh ceangal idir an Lios Mór agus Diúc Devonshire, ba mhó ár suim i scéal an iar-bhandiúc Deborah Devonshire – Deborah Mitford ó thús. Duine de scata deirfiúracha cáiliúla na Mitfords a bhí inti. Ar ndóigh, cara mór le Adolf Hitler a bhí in Unity Mitford agus dúradh faoi Deborah go raibh sí ar an duine deireanach a bhí beo i Sasana ar casadh Hitler uirthi.
Seans nach dtarlódh an eachtra is déanaí sin i scéal Leabhar an Leasa Mhóir ar chor ar bith, murach teacht Deborah Mitford go Chatsworth i lár an chéid seo caite .
Bhí sí fós beo, ach í i dteach sa sráidbhaile Edensor ar an eastát nuair a thugamar cuairt ann sa sneachta.
Nuair a phós Deborah isteach i gclann ársa Cavendish, ar leo an teideal Diúc Devonshire, ní raibh sí le bheith ina bandiúc ar chor ar bith. Bhí an mac ba shine sa chlann, William fós ina bheatha.
Ach tar éis a bháis siúd in eitleán sa Dara Cogadh Domhanda, tháinig fear céile Deborah, Andrew, i gcomharbacht air. Fuair sé an teach, an teideal agus na tailte sa mbliain 1950, ar bhás a athar.
Ba í Deborah a tháinig aníos leis an smaoineamh gur chóir an teach a oscailt don phobal, feirm thráchtála a fhorbairt ar an eastát agus gnó rathúil a dhéanamh as an eastát. Tá pictiúr di ar an bhfeirm in éindí lena cuid cearc. Bhain sí cáil amach don fheirm sin agus do na táirgí éagsúla a tháinig amach aisti.
Anois, cé go mba le clann Cavendish an teideal agus na tailte leis na cianta – chinn siad ar athrú bunúsach a dhéanamh tamall de bhlianta ó shin agus carthanacht a bhunú. Thug mé faoi deara sna scéalta nuachta an tseachtain seo caite gurb é an 'Chatsworth House Trust' a bhí taobh thiar den bhronnadh ar Ollscoil Chorcaí.
Téann scéal an eastáit siar go dtí bean cháiliúil eile 'Bess of Hardwick' sa 16ú céad.
Dúradh go raibh sise ar an bhean ba thábhachtaí agus ba chumhachtaí i Sasana i ndiaidh an bhanríon Eilís a hAon. Phós sí trí huaire agus an dara babhta, phós sí isteach i gclann Cavendish agus rinne sí forbairt agus atógáil ar an teach in Chatsworth.
Bhí go maith, agus i rith na mblianta d'éirigh go maith leo – chuireadar an iliomad tailte agus eastáit eile lena maoin, Caisleán an Leasa Mhóir i bPort Láirge san áireamh. Ach sa 20ú haois, thuig siad go mbeadh cánacha agus costais ollmhóra eile ag bagairt ar a leithéid de mhaoin.
Mar sin, chinn an Diúc atá anois ann roinnt blianta ó shin carthanacht a bhunú a mbeadh an Teach, na tailte agus gach a dtéann leo (cnuasach mór ealaíne den chéad ghrád mar shampla) faoi stiúir na carthanachta. Is ón gcarthanacht (Chatsworth House Trust).a ghlacann an chlann an Teach ar cíos.
Cé go bhfuil daoine ón gclann ina mbaill den bhord, is bord neamhspleách é. Agus ba iad an Bord sin a chinn an leabhar a bhronnadh ar an Ollscoil i gCorcaigh.
Cé go mb'fhéidir go ndéarfadh daoine gur trí ghoid, foréigean nó diansmacht a fuair muintir Cavendish an leabhar sa chéad áit, níl aon fhianaise ann gur mar sin a tharla sé. Go deimhin, luath san 19ú aois, ba léir gur cheannaigh an chlann roinnt mhaith leathanach (66 díobh) nó 'folio' de chuid an Leabhair go dleathach ó dhream éigin a bhí á ndíol in Éirinn.
B'fhéidir gur chun tairbhe an Leabhair féin é freisin gur coinníodh faoi cheilt i gCaisleán an Leasa Mhóir é agus é clúdaithe faoi bhalla cloiche ar feadh cuid mhór den 19ú aois. Ba chosúil gur ar mhaithe le sábháilteacht an leabhair a rinne an chlann é sin ach go ndearnadar dearmad cár chuireadar é gur tháinig tógálaithe air sa mbliain 1814.
B'iontach an áit é Chatsworth le cuairt a thabhairt air. Bhreathnaigh sé galánta faoi bhrat sneachta in 2013 agus caoi curtha ar na fuinneoga órga agus na tailte slachtmhara.
Ní raibh a fhios againn ag an am go raibh seoid litríochta as Éirinn, in éineacht leis an mbailiúchán Rembrandt, Da Vinci, Gainsborough agus an iliomad seod eile, i gcartlann an Tí Mhóir.
Bhí eolas againn faoi cheangal amháin eile le hÉirinn a bhí ag muintir Cavendish. Thugamar cuairt ar an reilig bheag atá suite ar an eastát. Bhí tuairim againn go dtiocfadh muid ar uaigh Kathleen ('Kick') Kennedy ansin.
Sa mbliain 1944 phós Kathleen duine de chlann Cavendish – an William sin a luaigh mé níos túisce. Ba eisean a bhí i dteideal a bheith ina dhiúc Devonshire ach chuir a bhás sa gcogadh deiridh leis sin.
Cailleadh Kathleen agus a fear nua i dtimpiste eitleáin sa mbliain 1948 agus iad ar a mbealach ar saoire thar lear in eitleán ar cíos agus in Chatsworth a cuireadh í.
Sa mbliain 1963, ar a bhealach óna chuairt stairiúil ar Éirinn, chuaigh Uachtarán Mheiriceá Jack Fitzgerald Kennedy in eitleán go haerstráice in Lincolnshire Shasana. Chuaigh sé uaidh sin go Chatsworth in Yorkshire agus thug ómós dá dheirfiúr Kathleen sa reilig ansin. Bhí a dheirfiúr Jean in éindí leis – bean a ceapadh ina hAmbasadóir go hÉirinn blianta ina dhiaidh sin.
Níos túisce an samhradh seo, nuair a bhí cead taistil againn, thug mé cuairt ar Dhún Garbhán agus an ceantar máguaird. Scríobh mé an t-am sin faoin gcaidreamh dearfach atá ann go dtí an lá inniu féin idir an Diúc Devonshire agus an baile sin. Níor shíl mé an uair sin go mbeinn ag filleadh ar an ábhar le scéal dearfach eile fúthu, scéal a bhfuil a chuid préamhacha san 15ú haois. Compántas gairmiúil lonnaithe i gCorcaigh is ea Graffiti, a bhunaigh Emelie FitzGibbon sa bhliain 1984. Cuireann sé drámaíocht agus amharclannaíocht oideachasúil ar fáil don aos óg. I rith an ama sin, tá léirithe an chompántais feicthe ag breis agus milliún duine óg in Éirinn agus thar lear. Sa bhliain 1999 leathnaigh Graffiti a chlár chun amharclannaíocht na Gaeilge a chuimsiú agus tá sé tar éis roinnt drámaí nua, a choimisiniú, a léiriú agus a thógáil ar thuras le deich mbliana anuas. Tugann sé cuairt ar scoileanna ar fud na Mumhan agus deisceart Laighean. Scéal staraí- agallamh le Mícheál Ó Siochrú Tá nasc anseo chuig agallamh a rinne Oifigeach na Gaeilge, Aonghus Dwane, leis an staraí Mícheál Ó Siochrú, diris alumni TCD, Trinity Today. 27 Aibreán 2012 Díreach roimhe seolfar an feachtas ag 11.00 ag preas ócáid in Áras na Comhdhála, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, 46 Sráid Chill Dara, BÁC. Bhí thart ar fiche Oifigeach Gaeilge i bPáirc Uí Nualláin aréir don chéad chruinniú chun stádas na Gaeilge a chur chun cinn i CLG Chill Chainnigh. An Fry an Earraigh Beach Club, áit a bhí siad, is caith ar ais go dtí clubanna linn gcomharsanacht yesteryear. Leis panneled a adhmaid ballaí agus easpa láimhseáil aeir nua-aimseartha, bhí sé ina ionad cuí ar an seó deireanach ar a n-turas. Tá na mic léinn ardteistiméarachta a ghlacann páirt san ghnéith seo den scoil ag cur go mór le sainspiorad na scoile agus moltar go mór a gcuid oibre agus a dtiomantas don scoil. 'Frustrachas' ar Kyne faoin moill ar Bhille Teanga ach é 'ar bharr an liosta' – Tuairisc.ie
Tá an bille ar Acht na dTeangacha ar liosta tosaíochtaí an Rialtais ó thaobh reachtaíochta do sheisiún an tsamhraidh sa Dáil
"Beidh an Bille foilsithe roimh an samhradh. Mura bhfuil, beimid anuas air arís dá bharr. Bhí géarghá leis seo ón uair a tháinig an Bille ar an bhfód ar an gcéad dul síos. Ó bunaíodh Oifig an Choimisinéara Teanga, tá daoine ag déanamh gearáin faoi easpa seirbhísí trí Ghaeilge gur chóir a bheith ann.
Fág freagra ar ''Frustrachas' ar Kyne faoin moill ar Bhille Teanga ach é 'ar bharr an liosta''
Donncha Ó hÉallaithe Déardaoin, Aibreán 11 2019 ag 8:04 am
Ní ghá fanacht ar an reachtaíocht. Nach féidir leis an Aire an reachtaíocht atá ann a usáid le eagraíochtaí poiblí nua a bunaíodh ó 2003, ar nós Uisce Éireann, a thabhairt isteach faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla? Cén fáth nach ceist á chur ar an Aire Kyne faoi seo?
Mac an Mheiriceánaigh Déardaoin, Aibreán 11 2019 ag 11:12 pm
A Dhonncha, tá an ceart agat. Bhí mé i dteagmháil leis an gComisinéir maidir le ceist mar sin. Seo chugat an freagra a fuair mé:
"is gá go mbeadh siad for-orduithe ag an Aire chun go dtabharfaí faoi scáth na reachtaíochta iad. Ceadaíonn an fhoráil áirithe seo don Aire eagraíochtaí a fhor-ordú má shásaíonn siad an critéir atá leagtha síos. D'fhéadfá, dá mba mhian leat, teagmháil a dhéanamh leis an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta ar an ábhar." I ndiaidh an turais, beidh leiriúchán filíochta agus ceoil againn ó Trad Soc, cumann ceol traidisiúnta na mac léinn sa Choláiste. Ní cheapaim go ndéanfaidh leabhar nua mórán difríocht anseo, os rud é gur labhairt na teanga atá i gceist agam dáiríre. Smaoineamh amháin a dúradh liom in ndiaidh dom an bhlag seo a chur in airde, ná gur cheart go mbeadh daoine ón nGaeltacht ar fáil do scolairí agus mic léinn chun Gaeilge a chleachtadh, fiú uair sa tseachtain. Gur cheart go mbeadh muintir na Gaeltachta ag teacht chuig munitir na Galltachta, agus an teanga labartha, agus í binn, cruinn, a spreagadh agus a scaipeadh sa bhealach san. Tá a fhios agam go bhfuaimnaíonn sé ait, ach smaoinigh air, dá mbeadh teanglann ar fáil uair sa tseachtain ar a laghad, le duine as an nGaeltacht (a bheadh cáilithe agus tar éis dul faoi scrúdaithe rialtais iad fhéin chun an post seo a líonadh) an ndéanfadh sé sin difríocht? Nfheadar. Ach rud amháin atá cinnte, níl an chóras mar atá sé ag obair. Cloisim daoine ar nós Liam Ó Maonlaí ag labhairt as Gaeilge agus cuireann sé gliondar ar mo chroí, fear ón bpríomhchathair, agus Gaeilge, ceolmhar, cruinn á labhairt aige. Tuigtear dom gur dfhás seisean aníos i dtigh ina raibh Gaeilge in úsáid ag a thuismitheoirí, mar sin bfhéidir gurb é sin a dhein an difríocht. Ach, tuigtear domsa mar sin, gur chuma cén áit gurb asat, más féidir leat an teanga a chleachtadh, agus aithris a dhéanamh ar na fuaimeanna a thagann as an mbéil cheart, gur féidir caighdeán álainn Gaeilge a bheith agat. Ruairí Mac Con Iomaire, tuairisceoir le TG4/RTÉ chomh maith; fear breá as Áth Cliath agus scoth na Gaeilge aige. Eureka! Bfhéidir gur chóir dom iarraidh orthusan (Liam agus Ruairí) conas mar a dfhoghlaim siadsan an teanga, agus pé struchtúir a bhí acusan a spreagadh agus a mholadh? Caithfidh an scríbhneoir, stiúrthóir agus aisteoir Linda Bhreathnach súil siar ar na himeachtaí agus na scéalta a bhí sa nuacht an lá a rugadh í i mí Eanáir 1983. Fad a bhí a muintir ag ceiliúradh a breithe, bádh athair cailín óg eile as Acaill san fharraige. Tá ‘díomá’ ar Sheán Kyne TD (FG) nach bhfuil sé i gceist ag an Aire Oideachias an maoiniú a bhíodh ar fáil d’ábhair oidí chun tréimhse a chaitheamh a chur in áit an athuair.
Chuir an cúlbhinseoir ó phríomhpháirtí an Rialtais ceist ar an Aire Oideachais Jan O’Sullivan sa Dáil an tseachtain seo caite faoin scéim mhaoinithe a bhíodh i bhfeidhm do mhic léinn i gcoláistí oiliúna agus faoi fhad na tréimhse a chaitear sa Ghaeltacht.
Thug an tAire O’Sullivan le fios don Teachta Dála ó Ghaillimh Thiar nach í féin ach an Chomhairle Múinteoireachta a shocraíonn cláir oiliúna na múinteoirí agus mar sin nach raibh sé de chumhacht aici síneadh a chur leis an tréimhse.
“Níl an t-airgead acu chun an scéim sin a thabhairt ar ais agus tá díomá orm faoi sin. Ach an rud is tábhachtaí ná go bhfuil go leor múinteoirí ag rá nach raibh siad sásta leis an gcúrsa a bhí acu; bhí deacrachtaí acu agus bhraith siad nár bhain siad mórán as an struchtúr don am a chaith siad sa nGaeltacht.
“Bhí cupla uair sa lá i rang agus ansin bhí siad, níl a fhios agam ag damhsa agus rudaí mar sin, don chuid eile den lá. Tá sé sin ráite go minic,” a dúirt an Teachta Kyne le Tuairisc.ie Dar an ngaibhl is dar an bpíce is dar a dtógaid siad daoileach, Is dara Pádruig Stíobhard bhíonn ag spórt linn gach uair, Dara bó bhán an Mhoilinn agus Muisire an Fhíoghara, Níor dheineamair aon díth do mhuc an chúil ruaidh. Dar Claedeach na gCícheanna agus dara Clárach tá taoibh leis, Dar gcáthtar de shíon is de shneachta adtuaidh, Dara Caisleán Chill mÍde is Mount Leader i dtaobh thíos de, Níor dheineamair aon díth do mhuc an chúil ruaidh. Aidan Ó Discin.
Ag labhair faoin gclár teilifíse, 'Gairdíní na Lus'. Sraith nua sé chlár a léirigh Midas Productions agus a stiúraigh Cathal Watters thar tréimhse bliana i nGarraithe Náisiúnta na Lus ag tosnú ar TG4 inniu, an 7ú Eanáir ag a 20:00.
Máire Feiritéir, beo as stiúideo Casla agus Micí Whiting Mac Aoidh
Na Semples, sraith úr dramaíochta.
Dráma úr grinn le Breandán Ó hEaghra a bheidh le cloisteáil gach seachtain ar RnaG. Beidh mír as Na Semples le cloisteáil gach Máirt agus Déardaoin mar chuid don chlár, agus mír eile Dé Sathairn mar chuid de Thall's Abhus. 09 Dec Liam Ó Maolchluiche
Posted at 20:25h in Faoi scáth an tSléibhe
Rugadh agus tógadh Liam in Iarthar Bhéal Feirste. D'fhoghlaim sé Gaeilge nuair a cuireadh i bpríosún é sa Cheis Fada ó 1967 go 1984. Nuair a scaoileadh saor é, bhí ról lárnach aige san ghníomhaíochas Ghaeilge agus obair forbartha pobail i gceantar an Uachtar Chluanaí, an áit ina raibh Féile Chnoc na Foinse lonnaithe. Bhog sé go Gaillimh ar feadh tamaillín agus thug sé faoi chéim Ghaeilge is Stair ag Ollscoil na Gallimhe agus cúrsa MA sa soceolaíocht. D'fhill Liam ar ais go Béal Feirste agus bhí sé lárnach san obair forbartha pobail in Iarthar Bhéal Feirste ó shin. I...
09 Dec Ciarán De Baróid
Rugadh agus tógadh Ciarán i gCorcaigh agus bhog sé go Baile Uí Mhurchú in Iarthar Bhéal Feirste níos moille sa saol in a dhiaidh dó tabhairt faoi thuras domhánda. Ba cheannaire óige é de chuid Cumann Tionántaí Bhaile Uí Mhurchú agus chuidigh sé leis na féiltí san Uachtar Chluanaí a reachtáil in 1973-4. Bhunaigh sé croílár nuálach don phobail is don mhuintir óg ó theach lonnaithe i mBaile Uí Mhurchú. Ar a bharr seo, d'oibrigh sé mar bhainisteoir in Ionad Acmhainní Uachtar Chluanaí agus bhí ról lárnach aige ag déanamh feachtasaíochta maidir le cúrsaí cheartas shóisialta sa cheantar agus bheith... “The National Bank was originally founded on national lines, as the word ‘national’ was then understood in Ireland. Its first Chairman was, if we mistake not, Daniel O’Connell. After a time the words “of Ireland” were removed from the title of the Bank, and the headquarters were shifted to London,” a scríobhadh. B'e scríbhneoir mór na Gaeilge san fhichiú haois é, agus duine de scríbhneoirí gaisciúla na Gaeilge d'aois ar bith é. Má tá a shraith phearsanta féin ar lár, tá a cháil ina sraith á tógáil agus á hathnuachan i gcónaí riamh agus choíche. Lá Breá sa Ghaeltacht.
Bhíos díreach chun dul a chodladh ar an mbád farantóireacihta nuair a shroicheamar Ros Láir. Ar ais ar an mbus, bhíos díreach chun dul a chodladh nuair a stopamar ag an gcaifé i bPort Lairge (ná habair nach bhfuil tú eolach faoi an gcaifé sin i bPort Láirge). Ar ais ar an mbus arís, bhíos díreach chun dul a chodladh arís nuair a shroicheamar Corcaigh.
Bhuel, ar aon chuma, ag deireadh an lae, shroicheas An Daingean agus gan aon chodladh ar bith agam go fóill. Shiúlas chomh fada le Ceann Trá agus bhí sé ag eirí dorcha. Chinneas go gcaithfinn an oíche amuigh faoin spéir ar an sliabh a bhí ós mo chionn. Ní raibh aon phuball agam.
Ní raibh aon chodladh agam ach oiread. Chomh luath agus a tháinig solas lae, shiúlas go Dún Chaoin agus shuíos síos taobh amuigh den 'Café Potadóireachta' a bhí dúnta go fóill. Go dtí seo ní raibh aon fhocal Gaeilge (nó Gaolainn i gCorca Dhuibhne) cloiste agam. Bhí sí le feiceáil ar na busanna, ar na tithe tábhairne agus ar na fógraí ach cá raibh an teanga bheo? Chonaiceas sean bhean ag súil thart. "Dia dhuit" a dúirt mé go dóchasach. Tháinig an freagra "Dia's Muire dhuit". Bhíos sa Ghaeltacht ar deireadh thiar. Bhíos traochta, ag fáil bháis leis an ocras agus bhí hypothermia orm ach bhíos sa Ghaeltacht
Chun an fhírinne a rá níl sé deacair in aon chor taisteal timpeall na háite mar bíonn daoine lán sásta síob a thabhairt duit ach tá "taobh síos" ann, mar a déarfar. Tabharfaidh mé sampla duit. Tar éis cúpla nóiméad ag casadh m'ordóige san aer, tháinig sean-ghluaisteán go tapaigh chugam agus, cé gur mhaoilligh sé agus b'fhollasach go raibh sé i gceist ag an tíománaí síob a thabhairt dom, níor stop sé go díreach. Chaith sé an doras ar oscailt agus ghlaoigh sé: "Léim isteach go tapaigh, níl aon choscáin agam!" Caithfidh tú an garbh a thógáil leis an mín is dócha.
Pé scéal é. Tá tú ag rá anois cé'n fáth go dtugtar "Lá Breá sa Ghaeltacht" ar an alt seo. Tar éis an scéil, tá a fhios ag gach éinne nach mbíonn aimsir bhreá in Iarthar na hÉireann riamh. Ach nílim ag caint faoin aimsir ach faoin sean fhinscéal i leith na Gaeltachta. Ní an 'bhean sí' no an 'cat mara' nó an leipreachán fiú atá i gceist agam ach an 'Lá Breá'. Sin duine a théann go dtí an Ghaeltacht agus gan aon Gaeilge aige ach "Tá an lá go breá", abairt a úsáideann sé do chách in ainneoin na haimsire. Ní chreideann tú é seo? Bhuel tá siad ann, táim á rá leat, tá siad feicthe agam. Inseoidh mé an scéal duit. Oíche dhorcha fhliuch (ar ndóigh) a bhí ann i nDún Chaoin agus bhí na daoine go léir cruinnithe le chéile sa phub. Bhí seisiún ar siúl agus bhí mise ar na ceolteóirí. Ansan d'oscail an doras agus tháinig an ghaoth, an bháisteach agus.....daoine! Scata Gaeilgeoirí as Baile Átha Cliath is dóca. Anois bhíomar ag seimint (cuimhnigh go rabhamar i gCorca Dhuibhne, dá mbéimís i nGaeltacht eile bheimís ag seinnt) agus de dheasca na raice a bhí á déanamh ag na daoine seo agus iad ag cur feabhais ar a gcuid Ghaeilge ba dheacair dúinn sinn féin a chloisteáil. (Ar nós an B.B.C., ba dheacair sinn féin a chloisteáil ar an B.B.C. go dtí le déanaí!).
Pé scéal é , d'éirigh mé as an ceol agus thug mé iarracht an beár a bhaint amach agus ar mo bhealach céard a tharla? Tháinig bean chugam, bean nach raibh aon aithne agam uirthi agus duirt sí "Tá an lá go breá". Bhuel bhíos i bponc. Táim ag rá leat anois nach raibh tuairim dá laghad agam céard a bhí i gceist aici. Bhí sí thart fá'n mheán oiche faoin am seo is mar sin ní lá a bhí ann ach oiche agus freisin bhí an aimsir taobh amuigh chomh holc agus is féidir a shamhlú. Ansin bhí eagla orm. B'fhéidir gur spiaire í. B'fhéidir gur cheap sí gur mise a 'Contact' agus bhí na focail "tá an lá go breᔠina saghas cód rúnda. Bhuel bhi orm rud éigin a rá agus mar sin dúirt mé, "Níl! níl sé go breá, tá sé uafásach agus is lár na hoíche é pé scéal é."
Bhuel céard a déarfása. "Tá an lá go breá " a dúirt sí arís. Ansin d'éirigh mo chroí nuair a rith sé liom. "Seo finscéal cúpla troigh uaim!"
Bhí fíor 'lá breᒠagam. Bhí na scéalta fíor. Tá siad ann! Ní fhaca mé leipreacháin ríamh agus nior chuala mé bean sí riamh ach oiread ach má tá an 'Lá Breᒠann b'fhéidir go bhfuil na cinn eile ann freisin. B'fhéidir go bhfeicfidh mé iad ar mo chéad turas eile. Breathnaigh ar an spás seo! Ag caint ina dhiaidh breithiúnas deiridh Máire Nic an Bhaird inniú, dúirt Bairbre de Brún, Feisire de Pharlaimint na hEorpa,
"Is pointe tagartha é an cás seo do Ghaeil fud fad an oileáin chun measúntacht a dhéanamh ar an mhéid aitheantas no easpa aitheantais a bhéas ar fáil don Ghaeilge sna 6 contae. Mar a tharla leis an ionsaí ar Ghlór na nGael sna 80í, feictear cás Máire Nic an Bhaird mar siombail don naimhdeas atá ann i leith na Gaeilge agus Gaeilgeoirí ó na húdaráis i dTuaisceart na hÉireann." arsa sí.
Sa chúirt dúiche inniú dúirt an breitheamh go raibh Máire ciontach in iompar mí ordúil agus ghearr sé fínéail £100 uirthi.
"Cuireann an cinneadh seo iontas agus fearg orm araon. Níor chóir go mbéadh Máire Nic an Bhaird tugtha ós comhair na cúirte in am ar bith. Tharla seo ar fad de thairbhe gur labhair sí Gaeilge lena gcomhmhúinteoirí ar shráideanna Bhéal Feirste D'fhreastal mé ar éisteacht an chás cúirte agus chuala mé na péas ag tabhairt fíanaise. Ní thiocfadh aon chreidiúint a thabhairt do chuntas na bhfinnéithe PSNI ", arsa Iníon de Brún
"Thug an pobal Gaelach fud fad an oileáin tacaíocht don mhúinteoir óg agus í os comhar na cúirte maidir leis an chás conspóideach seo.
"Chomh fada le séanadh cearta Mháire Nic an Bhaird ó thaobh gan na páipéir ón oifig ionchúiseamh a fháil i nGaeilge agus gan an éisteacht sa chúirt a bheith i nGaeilge, tá seo ag teacht salach ar Chomhaontú Aoine an Chéasta, athbhreithniú Ceartais Choiriúil agus an Cairt Eorpach do Theangacha Réigiúnacha agus Mionlaigh. Beidh 20 post nua le líonadh thar thréimhse cúig bliana i monarcha suibhe Folláin atá lonnaithe i gCúil Aodha i nGaeltacht Chorcaí. Beidh na fostaithe nua ag tabhairt faoi obair oifige agus riaracháin, cócaráil agus eile sa monarcha atá ag súil le líne eile táirgeachta a chur leis an líne atá ann cheana féin.
Bunaíodh an comhlacht ‘Folláin’ sa bhliain 1983 agus tá “32 bliain fhada” curtha isteach acu ó shin, a deir Máirín Uí Lionáird, comhúinéir an chomhlachta. Déantar subha, marmaláidí agus anlann eile ann a dhíoltar fud fad na tíre.
Tá ‘Folláin’ ag súil le hionad cuairteoirí agus caifé a chur leis an bhfoirgneamh freisin agus is sna háiteanna a bheidh cuid de na fostaithe nua ag obair freisin.
“Tá an Ghaeltacht an-tábhachtach dúinn agus bheimis ag súil go gcuirfidh muintir na Gaeltachta isteach ar na postanna. Tá roinnt daoine fostaithe againn cheana féin ón gceantar agus tá daoine eile anseo a tháinig chugainn ó Ghaeltacht Chiarraí. Daistrigh Pádraic Ó Conaire go Londain nuair a bhí sé ocht mbliana déag agus fuair sé post leis an Bhord Oideachais. Go luath ina dhiaidh sin thosaigh sé ag obair le Conradh na Gaeilge, agus lean sé leis an obair sin ar feadh a shaoil. Phós sé bean darbh ainm Molly Ní Mhanais agus bhí ceathrar páistí acu. Dfhág sé a theaghlach ina dhiaidh i Londain i 1914 le filleadh ar Éirinn, agus chaith sé fuílleach a shaoil ag taisteal ar fud na tíre, ag scríobh agus ag teagasc sna coláistí samhraidh sa Ghaeltacht le beagán airgid a shaothrú. Is é Fine Gall an ceantar is déanaí chun tús a chur le rannpháirtíocht i Music Generation, clár náisiúnta oideachais ceoil na hÉireann a dhéanann iarracht saol leanaí agus daoine óga a athrú trí dheiseanna a thabhairt dóibh ceol a chruthú, a sheinm agus a léiriú ina bpobail féin. Bunófar 'Music Generation Fine Gall' mar chuid d'aistear an chláir i dtreo leathnú ar fud na tíre, rud a chiallaíonn go mbeidh rochtain ag leanaí agus daoine óga i ngach cathair agus contae in Éirinn ar oideachas ceoil oirfide fóirdheonaithe ar ardchaighdeán.
Freastalaíonn Bord Oideachais agus Oiliúna Bhaile Átha Cliath agus Dhún Laoghaire agus Comhairle Contae Fhine Gall ar an daonra óg atá i bhFine Gall trína gcuid seirbhísí oideachais faoi seach, agus sna blianta amach romhainn treiseoidh Music Generation Fine Gall na seirbhísí seo trí dheiseanna nua a chur ar fáil do leanaí agus do dhaoine óga páirt a ghlacadh i gcláir oideachais ceoil oirfide dhinimiciúla agus éagsúla.
Tá pleanáil ar bun don rolladh amach de Music Generation Fhine Gall. Is é an chéad chéim eile Oifigeach Forbartha Music Generation nua a earcú a bhfuil saineolas ar leith aige chun maoirseacht a dhéanamh ar fhorbairt an chláir. Tá fógraí don ról beo anois ar shuíomh gréasáin Bhord Oideachais agus Oiliúna Bhaile Átha Cliath agus Dhún Laoghaire (BOOBÁCDL) (www.ddletb.ie) agus suíomh Gréasáin Oifig Ealaíon Chomhairle Contae Fhine Gall (FCC) (www.fingalarts.ie)
Arna thionscnamh ag Music Network in 2010, tá Music Generation á chómhaoiniú ag U2, Cistí na hÉireann, an Roinn Oideachais agus Scileanna agus Comhpháirtíochtaí Oideachais Ceoil Áitiúla (LMEPanna). Go háitiúil, beidh BOOBÁCDL i gceannas ar Music Generation Fhine Gall i gcomhpháirtíocht le CCFG agus seirbhísí oideachais óige áitiúla. Leanann a fhoirmiú i bhFine Gall tiomantas ó BOOBÁCDL agus CCFG eispéiris ealaíon agus cultúrtha ar ardchaighdeán a sholáthar agus tiomantas ón Rialtas in 2017 chun tacú le rolladh amach na Music Generation mar chuid de 'Óige Ildánach' - plean de chuid 'Éire Ildánach' chun an acmhainneacht chruthaitheach gach linbh agus duine óig a chumasú.
Ag trácht di ar an gclár, dúirt Caitriona Murphy, POF BOOBÁCDL: "Tá ríméad orainn a bheith mar phríomhpháirtí ar fhiontar thar a bheith corraitheach le Music Generation agus le Comhairle Contae Fhine Gall. Táimid ag tnúth le bheith ag obair i gcomhar leis na comhpháirtithe uile chun an clár iontach seo a chur chun feidhme agus muid ag oscailt an dorais ar oideachas ceoil oirfide dár leanaí agus do dhaoine óga. "
Dúirt Méara Chomhairle Contae Fhine Gall, an Comhairleoir David Healy: "Léiríonn sé seo ré nua d'oideachas ceoil i bhFine Gall agus tá géarghá leis tar éis na bliana dúshlánaí a bhí ag leanaí, daoine óga agus ceoltóirí. Tá sé ríthábhachtach rochtain a sholáthar ar oideachas ceoil d'ardchaighdeán i bpobail nach bhfuil freastal ceart á dhéanamh orthu agus muid ag iarraidh na healaíona a leabú inár saol laethúil. Táimid ag tnúth le todhchaí gheal agus ceoil i bhFine Gall."
Dúirt Príomhfheidhmeannach Chomhairle Contae Fhine Gall, AnnMarie Farrelly: "Tar éis bliana de thaighde agus d'fhorbairt tá áthas ar Fhine Gall an tionscnamh uathúil brí seo a fhógairt go poiblí atá ar tí saol go leor leanaí agus daoine óga sa chontae a fheabhsú. Tógann sé ar gach rud a bhfuil bainte amach againn go dtí seo i bhFine Gall agus soláthraíonn sé deiseanna nua chun cumas cultúrtha Fhine Gall a mhéadú trí rochtain ar oideachas ceoil d'ardchaighdeán a chinntiú d'óige Fhine Gall, agus trí chleachtóirí ceoil a choinneáil agus a mhealladh chun cónaí agus obair sa chontae."
Ó bunaíodh é in 2010, tá Music Generation anois i láthair i 25 ceantar in Éirinn. Faoi láthair, cruthaíonn sé timpeall 67,000 deis in aghaidh na bliana do leanaí agus do dhaoine óga rochtain a fháil ar theagasc ceoil, agus 400 deis fostaíochta d'oideoirí ceoil oilte. Ó mhí an Mhárta 2020, tá cláir Music Generation ar fud na tíre ag oiriúnú agus ag nuáil chun bealaí sábháilte, inspioráideacha a fháil chun nasc a dhéanamh le leanaí agus daoine óga trí cheol, ar líne agus as líne.
Dúirt Rosaleen Molloy, Stiúrthóir Náisiúnta de Music Generation: Tá uaillmhian ollmhór agus tiomantas mór léirithe ag Fine Gall maidir lena fhís i leith hoideachas ceoil oirfide i bpobail áitiúla a leagan amach. Tá lúcháir orm go mbeidh Fine Gall ag teacht le chéile le Music Generation anois, agus táim ag tnúth le bheith ag obair leis na comhpháirtithe go léir chun a bhfís a bhaint amach, rud a thabharfaidh torthaí fíor-chlaochlaithe don chéad ghlúin ceoil eile sa chontae."
//CRÍOCH
Teagmhálaí Meán:
Cecelia Molumby, Oifigeach Cumarsáide agus Margaíochta Music Generation
Earcaíocht do ról an Oifigigh Forbartha Music Generation (Fine Gall)
Tá BOOBÁCDL ag lorg iarratais anois ó dhaoine atá cáilithe go cuí do ról an Oifigigh Forbartha Music Generation (Fine Gall). Is conradh téarma seasta cúig bliana é seo. Tá foirm iarratais, cur síos ar an bpost agus sonraíocht duine ar fáil ar www.etbvacancies.ie. Dáta deiridh a nglacfar le hiarratais: 16:00 an 23/04/2021.
Maidir le Music Generation
Is clár náisiúnta oideachais ceoil na hÉireann é Music Generation a athraíonn saol leanaí agus daoine óga trí rochtain ar oideachas ceoil oirfide fóirdheonaithe ar ardchaighdeán. Bunaithe in 2010 ag Music Network, bhí Céim 1 de Music Generation indéanta trí shíntiúis dhaonchairdiúla ó U2 agus ó Chistí na hÉireann, ar bronnadh chun cur chun feidhme a chur chun cinn Staidéar Féidearthachta do Córas Náisiúnta na Seirbhísí Oideachais Ceoil Áitiúil.Líonra Ceoil a chur chun cinn.
Faoi láthair oibríonn Music Generation go dlúth leis an Rialtas tríd an Roinn Oideachais agus Scileanna (ROS) agus na Comhpháirtíochtaí Oideachais Ceoil Áitiúla (LMEPanna) a bunaíodh le linn Chéim 1 - Ceatharlach, An Clár, Cathair Chorcaí, Laois, Cathair Luimnigh, Lú, Maigh Eo, Uíbh Fhailí/an Iarmhí , Sligeach, Baile Átha Cliath Theas agus Cill Mhantáin. Tá gach ceann de na cláir seo cómhaoinithe go hinbhuanaithe anois ar bhonn leanúnach 50/50 ag an ROS agus LMEPanna, rud a chinnteoidh toradh fadtéarmach agus buan ón mbronntanas daonchairdiúil a thug U2 agus Cistí na hÉireann.
Cumasaíodh Céim 2 de Music Generation trí chomhinfheistíocht ó U2 agus Cistí na hÉireann chun síolchiste an chláir a leathnú go 9 gceantar nua in Éirinn idir 2017 agus 2021 - An Cabhán / Muineachán, Dún Laoghaire-Ráth an Dúin, Cathair na Gaillimhe, Contae na Gaillimhe, Cill Chainnigh, Liatroim, Port Láirge agus Loch Garman. Gheall an ROS a thiomantas chun Céim 2 a chómhaoiniú go hinbhuanaithe sa todhchaí, faoi réir mhaoiniú an Státchiste.
I mí na Nollag 2017 d'fhógair an Rialtas a thiomantas tacú le leathnú an chláir ar fud na tíre faoi 2022. Cuirfear tús leis an bpróiseas le haghaidh rolladh amach in 2019 le cúig cheantar eile in Éirinn: Ciarraí, Chill Dara, an Longfort, an Mhí agus Thiobraid Árann. In 2021, fógraíodh Fine Gall mar an ceantar is déanaí le teacht isteach sa chlár. Faoi réir mhaoiniú an Státchiste tá sé beartaithe go mbeidh rochtain ag gach ceantar eile den tír ar Music Generation faoi 2022.
Faoi láthair cruthaíonn Music Generation níos mó ná 67,000 deis in aghaidh na bliana do leanaí agus do dhaoine óga idir 0 agus 18 mbliana d'aois dul i mbun oideachas ceoil oirfide fóirdheonaithe ar ardchaighdeán ar fud níos mó ná 200 clár éagsúil i ngach seánra agus stíl ceoil - idir ceol traidisiúnta agus snagcheol, rac, pop agus hip-hop, drumadóireacht samba, banna práis, tionscnaimh chórúla agus cheolfhoirne, clubanna cumadóirí agus tuilleadh. Creideann Music Generation in acmhainneacht ceoil gach linbh agus duine óg agus ina n-ealaín dhúchasach, go bhfuil sé de cheart ag gach leanbh agus duine óg an rogha rochtana a bheith aige agus an deis a bheith rannpháirteach mar shaoránach ceoil agus ní amháin a athraíonn an ceol saolta, claochlaíonn sé iad. Le haghaidh tuilleadh faisnéise tabhair cuairt ar www.musicgeneration.ie.
Maidir le Seirbhís Ealaíon Chomhairle Contae Fhine Gall
Is í Oifig Ealaíon Chomhairle Contae Fhine Gall an phríomhghníomhaireacht d'fhorbairt ealaíon áitiúil agus thacaigh sí leis an earnáil le breis agus 25 bliain. Tugann Plean Ealaíon Chomhairle Contae Fhine Gall 2019 - 2025 breac-chuntas ar a chuspóirí forbartha straitéisí don cúig bliana amach romhainn mar fhreagairt ar riachtanais atá ag teacht chun cinn sa chontae. Bhí ról ríthábhachtach ag na healaíona i múnlú chultúr an chontae, a aithnítear as a dtacaíocht d'ealaíontóirí, gairmiúla agus amaitéaracha araon, agus as cáilíocht agus samhlaíocht a sholáthar ealaíon, ag sroicheadh daoine, áit agus cleachtais. Tá treo chlár na hOifige Ealaíon bunaithe ar na príomhréimsí beartais agus an fhoireann ainmnithe san Óige agus Oideachas, Sparánachtaí agus Cónaitheoirí Ealaíontóirí, Ealaín Phoiblí agus Deontais Phobail. Léiríonn an Chomhairle tiomantas leanúnach do leanaí agus do dhaoine óga le hoifigeach tiomnaithe Óige agus Oideachais a fhostú agus clár bliantúil tionscnamh oideachais agus tacaíocht airgeadais a sholáthar chun cleachtas a fhorbairt sna luathbhlianta, oideachas bunscoile, iar-bhunscoile agus pobail.Soláthraíonn Oifig Ealaíon Fhine Gall fóirdheontas do dhá ionad ealaíon tiomnaithe atá deartha le haghaidh úsáide ealaíne agus cultúrtha, Draíocht i mBaile Bhlainséir agus Ionad Ealaíon Séamus Ennis san Aill www.fingalarts.ie FRIOTAL: Tá siamsa ag baint le sloinnte na nGael; ólaimis sláinte gach dream sa tír ar fhág an imirce, an t-aistriúchán agus claochlú teanga beo sloinne suaithinseach acu Óráidí an-cháiliúil ba ea a sheanathair Charles Kendal Bushe (1767–1843) ó Chill Mhuire, Co. Chill Chainnigh, ball parlaiminte a bhí gó mór in aghaidh Acht na hAontachta Sa ghrianghraf tá an t-aisteoir Cathy Belton le daltaí as Central Model Senior School, Baile Átha Cliath, ag seoladh Chlár na Scoileanna Ildánacha de chuid na Comhairle Ealaíon. Grianghraf: Andres Poveda. Ní mór a chinntiú freisin go mbeidh forbairt leanúnach acmhainne ann do gach earnáil atá aitheanta sa tuairisc seo le go mbeidh pobal Ghaeltacht Iarthuaisceart Dhún na nGall in ann tairbhe a bhaint as na deiseanna fostaíochta a thiocfaidh ó na fiontair nua a bhunófar sa cheantar. Ach ar an lámh eile is dlúthchuid í an ghrammadach i dteanga na Gaeilge, ach caithfidh mé a rá gurbh fhhearr liom i bhfad duine o Thír Chonaill, le blas saibhir aige, agus na cora cainte ar bharr a theanga aige. Úsáid Gaeilge Linn is a project funded by the Ultach Trust in cooperation with Cultúrlann Uí Chanáin to produce a range of quality resources to facilitate opportunities to use Irish. This will be a great help to individuals, Irish language groups and others who are organising social events for Irish learners and speakers. There will be 3 different resource packages which will help facilitate speaking opportunities for learners at all levels. Looking for Things to Do in Bray? Our Pop-Up Gaeltacht returns upstairs at The Harbour Bar, Bray on Thursday 23 rd of August at 8 pm for another night of ‘craic agus comhra’. I gcead do Ghearóid – agus is mór liom a scríbhneoireacht agus na héachtaí a rinne sé féin don Ghaeilge – is mó ar fad a bhaineamar ó Ghaeltacht Thír Chonaill ná mar a thugamar. Aire na Gaeltachta (Mr. OToole) Aire na Gaeltachta (Mr. OToole) Aire na Gaeltachta (Mr. OToole): N� fada � cuireadh oibreacha �irithe feabhs�ch�in i gcr�ch ag an �it sin le deontas l�nchostais � Roinn na Gaeltachta agus t� mo dh� Roinn i gcomhairle le ch�ile maidir le mionoibreacha breise. In Seanchas Ard Mhacha, 1975 (‘Aodh Mac Aingil, Gael san Eoraip’) deir Noel Ó Gallchóir: ‘Níl amhras ar bith ná go raibh sé ar an diagaire ba mhó a mhair in Eoraip a linne.’ Sonraíonn an comhad go díreach cad a bhíonn ar siúl sna ranganna Gaeilge mar aon leis na himeachtaí a reáchtáltar lasmuigh díobh chun tacú leis an nGaeilge. Chonaic muid an pharáid – bhain muid an-taitneamh as” Bhí Seán agus Hazel ag obair gan stad ar son na Gaeilge. Beo! - Cathy Jordan
Cathy agus Dervish
An trúir fógartha
Fógra Tóra
Is bean óg dhathúil í Cathy Jordan, bail ó Dhia uirthi, ach is bean tráthúil í fosta, mar bhuail sí
isteach san óstán a bhí ceaptha go díreach san am a bhí ceaptha agus í réitithe chun cainte. Ba léir an méid sin ar an duilleog páipéir a bhí marcáilte buí ina glaic aici, an bhéim leagtha ar phointe thall is abhus. Turas chun na Seapáine faoin Nollaig a thug orainn an coinne agallaimh seo a chur ar athló go dtí mí Eanáir. Ní luaithe ar ais in Éirinn iad agus bhí turas eile acu mórthimpeall abhus. Sciúird níos mó ná turas, ba léir ar an chnap dátaí a bhí leagtha amach rompu. Tá a n-aghaidh ar turas arís thall i Sasain anois deireadh mí Eanáir. Caithfidh sé nach raibh sé éasca, agus mar sin a thosaíomar an chaint. Caithfidh mé a rá, gur bean í Cathy Jordan, atá an-fhurasta a chur faoi agallamh. Taithí na mblianta atá aici is dóigh.
Cén aicme nó cén roinn den cheol traidisiúnta a rangfadh sí Dervish mar sin? Bhí tionchair éagsúla ar an ngrúpa Dervish, ach d'imir leithéidí Planxty agus an Bothy Band tionchar ar leith orthu a deir sí. Tá an fheadóg mhór, an fhidil, an bosca ceoil an-traidisiúnta mar uirlisí, ach ar an láimh eile, soláthraíonn an mandola agus an bouzouki úire ó thaobh fuaime de. Níl eagla ar Dervish i leith na húire seo sa cheol traidisiúnta. Is minic go gcasann Dervish agus Cathy foinn agus amhráin nach bhfuil sa traidisiún, níos túisce ná daoine go leor eile, b'fhéidir. Is forbairt ar an cheol an méid sin, deir sí. (Thosaigh guthán Cathy ag déanamh gleo ag an phointe seo agus d'ainneoin mise a bheith á scaoileadh leis an scairt a ghlacadh, níor ghlac sí leis an ghlao ach ina áit sin, ghlac sí leithscéal liom faoi! "Tá brón orm" a deir sí agus choinnigh sí ar aghaidh leis an agallamh, "... Sin é an bealach atáimid" a deir sí ag trácht ar an allmhairiú ceoil.
An bhfuil Cathy Jordan san aicme chéanna den traidisiún le Dervish a d'fhiafraigh mé dí ansin?
Deir Cathy go mbíodh a tuismitheoirí agus a muintir go léir tugtha don amhránaíocht agus don cheol nuair a bhí sí óg agus bhíodh an-mhórán seancheirníní sa teach, idir cheol traidisiúnta agus cheol tíre as Meiriceá. "Ní raibh a fhios agam an difríocht idir cineál amháin ceoil agus cineál eile. Nuair a bhínn ag canadh le linn m'óige an t-am sin, is dóigh liom anois go mbíodh tionchar Mheiriceá agus tionchar an cheoil traidisiúnta orm. Tá mo ghlór féin idir an dá cheol, measaim, agus níor chuala mé an rangú difríochta idir an dá cheol go dtí go ndeachaigh mé isteach sa ghrúpa Dervish. Is ansin a thosaigh mé ag foghlaim amhráin an traidisiúin in Éirinn, an dtuigeann tú? Ceapaim go bhfuil fuaim ar leith ag Dervish agus go n-aithníonn daoine an fhuaim sin."
Ceol ó thús a hóige
Dúirt Cathy in am amháin go mbíodh sí ag drandan ceoil an-luath sa saol, go fiú sula raibh sí in ann siúl, de réir an méid a d'inis a máthair di ina dhiaidh sin. Chuaigh sí isteach sa chór, i gceoldrámaí, nó in aon áit a mb'fhéidir léi teannadh leis an cheol agus is breá léi an saol atá aici anois, deir sí, a bheith ag casadh ceoil timpeall an domhain nó sa bhaile. Tharla an baile luaite aici, cén áit is baile di faoin am seo? Scramóg nó Sligeach? -
"Bheul tá mé i mo chónaí i Sligeach le fiche bliain, áit ar cheannaigh mé teach sé bliain ó shin, ach a mhinice agus is féidir liom, téim go Ros Comáin mar a bhfuil roinnt de mo mhuintir ina gcónaí go fóill. Tá mo thuismitheoirí ar shlí na fírinne, beannacht Dé leo, ach tá mo chuid deartháireacha agus deirfiúr sa timpeall i gcónaí."
An léann Cathy leabhair? -"Léim, chomh minic agus is féidir. Breathnaím an iomarca ar an teilifís nuair a bhím sa bhaile, ach nuair a théim ar turas fada is maith liom a bheith ag léamh leabhair faoi stair, faoi thíortha agus leabhair a bhfuil scéal maith iontu." Agus cá bhfágann sé sin ficsean? "Is maith liom 'Catcher in the Rye'. Is cuma liom ficsean nó non-ficsean ach is maith liom leabhar a bhfuil mé in ann foghlaim as, an dtuigeann tú?"
Cén spéis atá aici sna scannáin? -"Chonaic mé scannán Dé Domhnaigh seo caite a rinneadh i mBéal Feirste, 'Mickybo an Me." Labhair Cathy píosa maith faoin scannán seo, ceann a chuaigh i bhfeidhm go mór uirthi, is cinnte. (http://www.belfasthills.org/popular_culture.php?sec=446)
Fiafraím di an bhfuil deireadh tagtha le seisiúin cheoil an tí tábhairne feasta? An ré dlúthdhiosca, Youtube agus íoslódála sa bhaile feasta é? -"Tá an saol ag athrú agus tá tionchar aige sin ar an teach ósta ach tá a lán daoine óga ag seinm ceoil fós. Casfaidh siad ceol ina dtithe féin agus sílim go mbeidh an ceol slán feasta."
An ndíolann Dervish dlúthdhioscaí go leor ar an idirlíon anois? -"Díolann, ach díolaimid an-chuid dlúthdhioscaí ag na ceolchoirmeacha. Yeh, tá athrú mór ar an mhargadh, níl oiread daoine ag ceannach dlúthcheirníní is a bhíodh, tá an rud ag athrú i rith an ama. Nuair a théann daoine chuig ceolchoirm anois, is maith leo an dlúthcheirnín a bheith leo chun an bhaile." An réitíonn an taisteal thar lear léi nó a mhalairt? -"Ní maith liom an taisteal ó A go B, an t-aerfort, an scuaine agus mar sin. Bhí muid sa tSeapáin faoi Nollaig agus bhain mé an-taitneamh as ach ní maith liom an t-aistear as Éirinn chun na Seapáine. Tá sé an-fhada ar fad. Ceithre uaire dhéag taistil i suíochán róbheag ar fad. Ach is iontach ar fad an áit féin nuair a bhainfidh tú amach é. Bhí an taisteal sa tSeapáin féin an-eagraithe, an bus, an tiománaí agus duine ón ghníomhaíocht ag feitheamh linn gach maidin agus clár an lae scríofa amach breá soiléir. Ach an t-am a bheith ann chuige, thugadar thart sinn ar na teampaill is ar na hionaid turasóireachta eile. D'fhan muid in óstán a raibh páipéar ríse ar na ballaí móide troscán traidisiúnta, bord íseal agus mar sin de. Sinne inár gcuid stocaí ag suí thart, gan chathaoir, ar an sean-nós. Bhí an-spórt againn i dteach Kareoke."
Dialann turais
Thagair mé do dhialann idirlín a choinnigh Cathy tráth a raibh Dervish ar turas sna Stáit Aontaithe. -"Níor choinnigh mé suas é ach ba mhaith liom a thosú arís, mí Márta le cúnamh Dé. Chaill mé ceamara is chlis ar mo ríomhaire glúine agus chuir an dá rud sin cúl ar an dialann, ach tá mé ar ais ar an bhóthair arís.
Is doiligh léi a rá cén chathair is fearr léi. Is maith léi Nua-Eabhrac i ngeall ar an fhuinneamh atá le brath ann. Tokyo mar a chéile, is maith léi an fuadar go léir. Is maith léi cathracha cultúir ar nós Milano, an Róimh agus Páras. Níl Cathy róthógtha le cathracha na Gearmáine ar nós Dusseldorf atá róluite le tionscal, deir sí. Níl aon chathair ar leith chun tosaigh orthu go léir, deir sí.
Chuir Cathy ionadh orm ansin nuair a d'fhiafraigh mé di, cé mhéad uair a bhí sí thar lear le bliain? Deir sí go mbíonn Dervish beagnach leath na bliana ag taisteal, tuairim is coicís an ceann ar sé cinn de thurais. Ní beag an méid taistil é sin.
Cén duine is mó a chuaigh i bhfeidhm uirthi ina hóige? - Luann sí a tuismitheoirí láithreach. "Is as Scramóg mé, áit an-bheag ar fad, gan mórán daoine timpeall. Mise ba óige den chlann. Bhí seachtar againn ann."
Cén duine is mó a bhfuil meas aici air/uirthi? - "Is deacair a rá. Is maith liom an té a bhfuil meas aige ar an duine eile seachas air féin, daoine cosúil le Mandela agus Mary Robinson. Is bean an-mhaith í."
Chuireas mar cheist ar Cathy: "Labhair tusa, de réir gach tuairisce ag an am, i ndiaidh na hEoraifíse, ar son Dervish ar fad, agus ba thusa a labhair arís, go siosmaideach, le Rónán Mac Aodha Bhuí ar Raidió na Gaeltachta ina dhiaidh sin. Céard a chomharthaíonn sé sin? An tú croílár Dervish nó cén fáth gur tusa seachas fir go léir an ghrúpa a labhair ar son na buíne ar fad?" -"Cosúil leis an lá inniu anseo, sin é mo chuid oibre. Mar chuid den obair a labhraím thar cheann an ghrúpa, ach déanaím cinnte de go labhraím thar cheann gach éinne acu. Bhaineamar go léir a lán taitnimh as taithí na hEoraifíse agus bhí sé go hiontach go dtí go dtáinig na vótaí isteach. ..." Thosaigh Cathy ag meangadh ansin agus chríochnaigh a cuid cainte le han-racht gáire sa dóigh gur chuir sí mé féin ag gáire nuair a dúirt sí: "... agus thit an tóin as ansin!"
Saol an taistil
An gcuireann aon ní isteach uirthi, agus luaigh mé rudaí éagsúla go leor sa saol le Cathy ag an phointe seo? Dealaíonn sí an saol ina dhá leath, saol an taistil agus saol an bhaile. Bíonn an saol taistil an-eagraithe agus ní gá di cuimhneamh ar a dhath ach a bhfuil le déanamh ar ala na huaire mar atá leagtha amach ag duine éigin a bhfuil an cúram sin air. – "Ó éireoidh tú ar maidin, go ham bricfeasta, go dté tú a luí an oíche sin, tá gach rud leagtha amach. Óna leath i ndiaidh a naoi ar maidin nuair a chéadleagfas tú cos isteach ar an bhus, ní gá duit cuimhneamh ar rud ar bith. Bíonn ord ar gach rud. Buailfidh taom den díomá thú nuair a thig an t-am thart a mbeidh tú ag réiteach le gabháil chun an bhaile, mar ní bheidh a fhios agat céard a dhéanfaidh tú leis an am saor sa lá ar ais sa bhaile. Ach a bheith sa bhaile ar feadh tamaill, beidh greim agat ar an saol sin arís agus ord dá réir, ag glanadh an tí, ag obair sa ghairdín. Ach ansin, droim ar ais, buailfidh taom díoma thú go mbeidh ort aghaidh a thabhairt amach arís ar turas éigin eile. Is é an t-athrú atá deacair a dhéanamh."
An t-am a mbeidh Dervish sa bhaile, tharla gur dream ceoltóirí iad atá saor ar fad, gan aon cheangal comhlachta orthu, bíonn siad ag brath ar a chéile le sciar den obair agus den fhreagracht a ghlacadh ó thaobh cleachtadh, féilire ceolchoirmeacha agus turais a aontú, ó thaobh am taifeadta agus mar sin de. Bíonn cruinnithe le freastal agus cinní le glacadh. Bíonn obair éigin le cur i gcrích i dtólamh. Le hairgead a thuilleamh, bíonn saothar le déanamh, glaochanna gutháin le cur agus an t-iomlán a tharraingt le chéile chun éifeachta.
An bhfuil Cathy Jordan sásta leis an saol agus lena bhfuil bainte amach aici? -"Tá, tá. Bhí a fhios agam nuair a bhí mé óg gur mhaith liom a bheith ar an ardán ag canadh is ag seinm. Tá an saol sin agam anois. Tá mé lán sásta mar sin. Tá a lán le déanamh agam go fóill ach tá mé sa treo ceart. Beidh dlúthcheirnín ag teacht amach an mhí seo chugainn le mé féin, le Séamie O Dowd, a bhíodh le Dervish cheana, agus le Rick Epping, as California, a bhíodh le Pumpkin Head. Bhí muid ag seinm le chéile sna seisiúin leis na blianta agus is éard atá taobh thiar den rud ar fad, an ceangal atá idir ceol na hÉireann agus ceol Mheiriceá. The Unwanted' an t-ainm atá ar an ghrúpa. Thosaigh an t-ainm mar ghreann i dtosach. Bhí grianghraf den triúr againn a raibh cuma 'wanted poster' as iarthar fiáin Mheiriceá air. Do cheolchoirm amháin, mar ghreann, thugamar 'The Unwanted' air, le gabháil leis an phictiúr. 'Music from the Atlantic Fringe' an t-am atá ar an albam agus beidh sé á sheoladh in Ionad na nGleannta, Cluainín Uí Ruairc. Co. Liatroma, an 13 Feabhra 09."
Is beirt cheoltóirí an-oilte iad an bheirt bhall eile atá le Cathy in Unwanted. An té nach bhfaca ar coirm cheoil roimhe seo iad, b'fhéidir nach dtuigfeadh sé céard tá sa mhaíomh sin, ach is beirt iad a bhfuil gáir mhór leo i measc ceoltóirí chomh maith le lucht leanúna. Ní fios a bhfuil de chumas ceoil agus réimse uirlisí iontu beirt. Tá Rick Epping le feiceáil i roinnt ionad ar Youtube leis féin agus ag áit amháin go háirithe in éineacht le Mick Kinsella mar a bhfuil sé thar a bheith fuinniúil. Tá eolas nach beag le fáil faoi Séamie O Dowd ag www.seamieodowd.com mar a bhfuil dioscaisnéis fad do sciatháin le feiceáil. Tá an triúr acu, Cathy, Séamie agus Rick, le feiceáil in éineacht ag www.myspace.com/theunwantedtrio
Obair chraoltóireachta
Labhair Cathy faoina seal i mbun cláir raidió, Irish Heartbeat, a raibh Dervish ina bhanna ceoil tí agus a raibh Cathy í féin ag cur agallaimh ar aíonna an chláir, leithéidí an tSeanadóra David Norris, John Spillane, Séamas Ó Beaglaoich, Frankie Gavin, Kíla, John Carthy agus Matt Molloy, Máirtín O Connor, The Celtic Tenors, Máire Ní Bhraonáin, The Sawdoctors, Róisín O Reilly, Paddy Maloney agus na Chieftains, Danú, Susan Mc Keown agus Brian Kennedy. Craoladh an clár faoi Nollaig ar RTÉ agus fuarthas aiseolas an-dearfach isteach i ndiaidh an chláir. - "Is maith liom an obair sin agus beidh sraith eile amach anseo le cúnamh Dé. Craolfar an clár i Meiriceá agus d'eascair a lán comhoibriú le daoine eile amach as an chlár sin. Mar gheall gurbh é Dervish banna ceoil an tí, bhí gach duine eile ag seinm linn agus ba mhaith linn é sin." T� r�l ag Foras na Gaeilge i dtaca le comhairle a chur ar lucht rialtais, Thuaidh agus Theas, ar chomhlachta� poibl� agus ar ghr�pa� eile sna hearn�lacha pr�obh�ideacha agus deonacha i ngach gn� a bhaineann leis an nGaeilge. Ina theannta sin, cuireann siad tionscadail taca�ochta ar bun agus tugann siad c�namh deontais do chomhlachta� agus do ghr�pa� ar fud oile�n na h�ireann. Osclófar dhá thaispeántas chomh maith Dé Luain, an 9 Feabhra - seó bliantúil líníochta, péintéireachta agus dealbhóireachta Artsoc ag 6 pm agus ina dhiaidh sin ‘Focus 15’, taispeántas an Photosoc ag 7 pm. Beidh an dá thaispeántas ar siúl san Fhorhalla in Áras na Mac Léinn, agus beidh fáiltiú agus ceol beo ann ar an oíche. Buíochas le hAonghus Ó hAlmhain, a chrom isteach ar Twitter ar son na mban ar maidin. D'fhoilsigh Cormac@5 ar Raidió na Gaeltachta an painéal cainteoirí. Fir ar fad a bhí ann. Dar le hAonghus, nach raibh aithne acu ar mhná le tuairimí láidre? Bhí go leor acu ar aithne aige féin. Agus d'ainmnigh sé cúpla bean acu.
Mar gheall ar an liathróid sneachta a thug Aonghus dom, bhí mé ag caint le foireann Cormac@5 trí ríomhphost. Faraor, bhí siad ag cuartú daoine do phainéal an Luain, agus beidh mé in Ongar mo thráthnóntaí Luain go cionn tamaill.
Tá siad ag cuartú mná míofara. Go leor againn amuigh ansin. Chonaic mé trácht amháin ag gearáin faoi roinnt rud a dúirt Cormac ar an aer mar gheall ar mhná. Is amhlaidh gur mhithid go mór cúpla bean le béasaí a mhúineadh dó, más ea. Agus ní hé an chéad fhear ar rith a bhéal cúpla céad slat chun tosaigh ar a intinn.
Má tá spéis agaibh ina leithéid, a mhnáibh, gabhaigí i dteagmháil leis an fhoireann agus cuirigí sibh féin in aithne daofa. Tá siad ag iarraidh painéal a chur le chéile. Agus más spéis libh a leithéid tabhair cuairt chomh maith ar Women On Air, agus gabh i dteagmháil leo siúd.
Raidió na Gaeltachta - Cearbhall Ó Síocháin ag cormac5@rte.ie
Liosta Women On Air - https://www.womenonair.ie/members/register/
Labels: crom isteach, mná, Raidió na Gaeltachta, Women on Air
aonghus 22 September 2014 at 19:10
Mionrud: Bhí bean amháin ar an bpainéil inniu, Sharon Ní Ící, agus bhí bean amháin an seachtain ó shin (Tammy Ní Laoire, más buan mo chuimhne).
Ach is minic gan teacht ar mhná ar pé cúis.
Réaltán Ní Leannáin 22 September 2014 at 22:57
Agus ghnóthaigh sí go maith. Chuir mé liosta de dheichniúr chucu - agus má bhíonn gach bean acu sin in ann triúr eile a ainmniú beidh tús curtha acu le mná míofara, dana, dalba a chur amach ar na haerthonnta.
Chuala mé an argóint chéanna - go raibh sé deacair teacht ar na mná - cúig bliana déag ó shin le clár de chuid RTÉ ar an Satharn.Arís, clár comhrá agus plé ar chúrsaí reatha. Tháinig m'fhear chéile abhaile ó bheith ag caint air leis an tauairim seo a nocht na léiritheoirí. D'fhéach mé aníos ón lón a bhí mé ag ullmhú do na páistí agus dúirt mé leis go raibh fáilte roimhe fanacht sa bhaile leo agus rachainn féin isteach ina áitse. Cromadh isteach, a fhearaibh, cromadh isteach. Cé gur thángthas ar réiteach ar an gceist sin, cuireadh siar an spriocdháta do thairiscintí arís ag tús na míosa seo mar nach rabhthas sásta gur tugadh dóthain ama d’iarratasóirí scrúdú a dhéanamh ar an socrú a rinne Roinn na Gaeltachta le húinéirí Aerfort na Mine. [Scoil Lorcáín is an all-Irish co-educational school. Founded in 1952, Scoil Lorcáin presently has over 400 pupils, 14 classroom teachers, a learning support teacher and a principal. There will be an extra class teacher in 2002/03. Lá Coille 1957, maríodh Seán Sabhat i gceann de na ruathair a rinne an tIRA sna Sé Chontae.
Ansin a bhraith Críostóir Ó Floinn brí scanrúil na híobarttha a dhéanann an té a thugann a anam ar son a chine. Ansin a chuir sé aithne anama ar laochra na Cásca.
I gcathair Luimní a rugadh Críostóir Ó Floinn um Nollaig 1927. Shaothraigh mar mhúinteoir, mar iriseoir agus mar fheidhmeannach poiblí in Éirinn, agus tréimsí i Sasana. Duaiseanna Oireachtais buaite aige i ngach gné den litríocht. Drámaí, gearrscéalta, úrs¸ealta, scéalta do dhéagóirí agus filíocht scríófa aige i mBéarla agus i nGaeilge. Léiríodh dráma conspóideach dá chuid the Order of Melchizedek ag Féile Amharclainne Átha Cliath 1967. Bunleagan an dráma seo - Cóta Bán Chríost. “While this might be funny in Gregory’s little closed world, it is hugely insulting to all of those who promote the huge benefits of endorsing and enhancing bilingualism in our society especially in our children.” Má tá bealach á lorg agat chun lucht labhartha Ghaeilge na hAlban & na hÉireann a thabhairt le chéile, nó a gcuid eolais ar theanga a chéile a mhéadú, b'fhiú cuimhneamh ar an Pop Up Gaelic Café, nó an Priob-Chaifé Gaidhlig! D'éirigh go hiontach leis ag dhá fhéile mhóra in Albain, agus ag imeachtaí i mBéal Feirste le déanaí, lena n-áirítear imeacht Cearta & Ceiliúradh, a ritheann Pobal. Is féidir leat an sár-aiseolas a fuair muid ó rannpháirtithe a léamh, agus tuilleadh eolais, chomh maith le pictiúir & físeáin a fheiceáil, faoin gCaifé agus coincheapa dráma sráide eile, anseo.
Ó thosaigh Ariel ar an nGaeilge a fhoghlaim breis is 15 bliana ó shin agus ó bhog sí go hÉireann go buan as Sydney in 2000, is iomaí rud a thug Ariel do ghníomhaíochtaí Shaol na Gaeilge, lena n-áirítear seisiúin 'Scóráil Sciopaidh' (Speed-Dating) as Gaeilge, chomh maith le go leor ceardlann éagsúil, ar nós Drumadóireacht Afraiceach, Ióga, Damhsa Boilg agus Scileanna Sorcais d'imeachtaí Gaeilge Fhéilte Dhubh Linn Teoranta (an comhlacht atá i gceannas ar imeachtaí Lá Fhéile Pádraig i mBaile Átha Cliath), ar a dtugtar Gaelspraoi anois, chomh maith le scéim de cheardlanna i scileanna sorcais as Gaeilge i scoileanna timpeall Bhaile Átha Cliath agus na hÉireann i gcomhar le DTE Inc.
Tá an t-uafás teagmhálacha ag Ariel d'ealaíontóirí le Gaeilge agus d'ealaíontóirí eile más mian leat féachaint ar imeacht nó imeachtaí a chomhordú do do ghrúpa, agus go háirithe comhthionscadal lena gcomhnascfar Gaeilge na hÉireann agus Gaidhlig na hAlban. Barr 8 den idirlíon
Le go leor daoine, fuaimeann Gearmáinis beagán aisteach. Ní fhéachann an fhraincis, an leachtacht sa Bhéarla ná an tséis na hIodáile. Agus nuair a bhíonn sé i ndáiríre ag foghlaim an teanga, bíonn sé casta go leor. Ag tosú lena cumas spéisiúil focail a chruthú nach dtiocfaidh chun críche riamh. Ach tá fíor-dhomhain na Gearmáine sa ghramadach. Cé go bhfuil teangacha níos casta ann agus ní gá go n-úsáideann an chuid is mó de na Gearmánaigh é i gceart, níl aon bhealach ann má ba mhaith leat an teanga a mháistir.
Chun tús a thabhairt duit, tá roinnt foinsí cabhracha ar líne anseo le haghaidh gramadaí na Gearmáine.
Is é an "Deutsche Welle" (DW) ná raidió idirnáisiúnta stáit na Gearmáine. Craolaíonn sé ar fud an domhain i thart ar 30 teanga, cuireann sé clár teilifíse ar fáil chomh maith le láithreán gréasáin (http://www.dw.com). Ach, agus nuair a fhaigheann sé suimiúil é, cuireann sé cláir oideachais ar fáil, ar nós cúrsaí teanga ar líne. De réir mar a mhaoinítear an DW go hiomlán, is féidir an tseirbhís seo a thairiscint saor in aisce. Seo an LINK.
Tá cúlra greannmhar ar an leathanach seo. Cruthaíodh é ag fear ar a dtugtar Tom (ar ndóigh), a chuir sé ar bun i dtreo a chailín neamh-Ghearmánach chun tacú léi a bheith rathúil. An chúis níos mó le FREAGRA a ghlacadh.
Soláthraíonn an chuideachta IT IT na hEilvéise an tiomsú seo de acmhainní gramadaí. Cé go bhféachann an láithreán gréasáin in aice láimhe, is féidir go mbeadh sé ina chabhair maith chun níos mó a fhoghlaim faoi ghramadach na Gearmáine. Chuir teangeolaí gairmiúil an t-eolas le chéile agus a scríobh. Seiceáil an suíomh Gréasáin ANSEO.
Gearmáinis-Grammar.de soláthraíonn mórán samplaí agus cleachtaí. Tá an suíomh á reáchtáil ag cuideachta atá bunaithe i mBeirlín, ag tairiscint seirbhísí iomadúla ar líne. Chun a bheith macánta, chun brabús a bhaint as an leathanach, caithfidh duine breathnú siar ar an taobh amuigh d'aois. D'fhéadfá a rá go bhfuil iarracht ag an suíomh an Gearmáinis a mheaitseáil ina triomach líomhnaithe. Ach d'fhéadfadh an t-eolas a bheith ina móin óir. Seiceáil an leathanach ANSEO.
Gramadach Foghlama le Lingolia
Tá Lingolia ag tabhairt ardán i bhfad níos nua-aimseartha chun foghlaim gramadaí na Gearmáine. Chomh maith le Gearmáinis, cuireann an láithreán gréasáin acmhainní freisin ar fáil chun Béarla, Fraincis agus Spáinnis a fhoghlaim agus is féidir breathnú air sin san Iodáilis agus sa Rúisis. Tá an suíomh struchtúrtha an-mhaith i ndearadh tíl praiticiúil agus éasca le húsáid. Soláthraíonn Lingolia app freisin le haghaidh clónna cliste, ionas gur féidir leat do ghramadach a sheiceáil ar an dul. Is féidir leat an ardán a aimsiú ANSEO.
Ábhair ag Irmgard Graf-Gutfreund
Ar a láithreán gréasáin faoi úinéireacht phríobháideach, chuir múinteoir na hOstaire, Irmgard Graf-Gutfreund, bailiúchán mór ábhar chun tacú le ranganna na Gearmáine. I measc fostóirí eile, d'úsáid sí a bheith ag obair don Institiúid Goethe. Ar bharr na rannóg gramadaí ollmhór, is féidir le hábhair teacht ar gach réimse de staidéar na Gearmáine. Tabhair faoi deara go bhfuil an leathanach sa Ghearmáinis agus cé go bhfuil an teanga simplí go leor, ba cheart duit roinnt bunúsacha a fhios agat cheana féin. Seo an LINK
Deutsch Für Euch - Channel Youtube
Tá liosta fada de ranganna teagaisc físeán sa "YouTube Channel" Deutsch Für Euch (German For You), lena n-áirítear go leor clips a dhéanann cur síos ar Gramadach na Gearmáine. Úsáideann an óstach cainéal, Katja, go leor grafaicí chun tacaíocht amhairc a sholáthar dá mínithe. Gheobhaidh tú an cainéal ANSEO.
Físeáin Gramadaí Cliste Gearmáine ar YouTube
Tá físeáin ar líne smarterGerman ar Youtube ag múineadh gramadaí na Gearmáine le teicnící éifeachtacha agus stíl uathúil. Le haghaidh nochtadh iomlán, ba chóir dom a rá go bhfuil mo smacht féin ag smarterGerman. Táim ag iarraidh bealach tapa agus spraoi a chur ar fáil do dhoimhneachtaí uile na Gearmáine. Seiceáil é ANSEO.
Tá súil againn go mbainfidh na hacmhainní gramadaí Gearmáine seo cabhrach i do cheist chun an teanga is fearr. De ghnáth mé loathe leabhair le dialóg colloquial. I mo thuairim claonta agus cantalach, I mo thuairimse, chaint is mó a úsáidtear go minic chun péint carachtair an Deiscirt agus an fuath liom é, nach bhfuil Southerners labhairt go bhealach. Tá mé thar a bheith cosanta ar an bpointe sin mar gheall ar cé gur ghlac mé bliain daicmí gutha agus dhlínse chun fáil réidh le mo twang, táim fós tír agus is féidir labhairt fós an Deiscirt. Ach ní féidir linn labhairt cosúil le húdair is mó a léiriú dúinn. Mhaith leat a bheith ionadh. Bhí Dún Camden Uí Mheachair i ndroch-chaoi sular shocraigh dream de mhuintir na háite, a thug Rescue Camden orthu féin, teacht le chéile agus cuma a chur ar an láthair, na foirgnimh a dheisiú agus an dún a oscailt arís don phobal. Tionólfar Oíche Ghaelach le ceol traidisiúnta mar chuid de Sheachtain na Gaeilge, beidh neart ceoil agus neart craic i Leabharlann Bhaile Chathail ar an 15ú lá de Márta ag 8.30. Seo scéal do dhaoine óga a thaitneoidh go mór leo. Is luichín beag é Luán a chónaíonn faoin ardán i Halla Mór an Cheoil.... Cumann Oisíneach

Cumann liteartha ba ea an Cumann Oisíneach (Ossianic Society). Bunaíodh é sa bhliain 1853 agus chuir sé béim ar litríocht Oisín agus na Féinne.
Orthu siúd a bhunaigh é bhí Seán Ó Dálaigh, William Smith O’Brien agus John Windele. Bhí Standish Hayes O’Grady ina bhall den chumann agus i gceann tamaill rinneadh uachtarán de. Faoin mbliain 1860 bhí 746 síntiúsóir ann agus bhí sé imleabhar d’ “Imeachtaí” tagtha amach. Stad an Cumann sa bhliain 1863, cé go raibh eagráin eile ar na bacáin.
Tugadh aird ar leith ar aistriúcháin laoithe na Féinne agus ar chur chun cinn na Gaeilge. Rinneadh iarracht ar idirdhealú a dhéanamh idir scoláirí an Chumainn agus scoláirí i gcumainn eile a bhí (mar a síleadh) faoi choimirce na huasaicme. Is léir ó litreacha na mball nár réitigh scoláirí an Chumainn go maith le Eoghan Ó Comhraí agus le hAcadamh Ríoga na hÉireann, agus gur minic a theip orthu radharc a fháil ar seanlámhscríbhinní. Bhí baill den Chumann in achrann leis an Irish Archaeological and Celtic Society, agus bhí conspóidí taobh istigh den Chumann féin. Chreid Windele, áfach, gur mhór an cúnamh iad foilseacháin an Chumainn Oisínigh chun an Ghaeilge a chur chun cinn mar áis taighde.
Bhí a lán síntiúsóirí ina gcónaí thar lear. Sa bhliain 1855 dúirt foilseachán bliantúil an Chumainn go raibh dlúthchaidreamh idir é agus Cumann Celtic Sydney (a raibh tríocha ball aige). Sa bhliain 1861 bhí ceathrar síntiúsóirí i Melbourne na hAstráile agus bhí scata maith in Sydney. Orthu sin bhí roinnt cléireach. Ciorcal Comhrá (Conversation Circle) Beidh ciorcal comhrá ar siúl an Domhnach beag seo, 28ú mí Feabhra, in Brattleboro, VT ag The Works (siopa caife agus béigil) ar an bPríomhshráid. Rinne Bord na Gaeilge urra�ocht ar an gcraobhchom�rtas sin den ch�ad uair sa bhliain 1994 agus nuair a buna�odh Foras na Gaeilge lean siad orthu leis an urra�ocht. Agus � ag f�gairt na sonra� cu� maidir leis an urra�ocht d�irt Seosamh Mac Donncha, Pr�omhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge gur ‘bliain th�bhachtach � an bhliain 2004 do Chumann Cam�ga�ochta na nGael, an banchumann sp�irt is m� ar oile�n na h�ireann a bhfuil n�os m� n� 85,000 ball anois ann. T� �thas orainn i bhForas na Gaeilge go bhfuil muid �balta tac� leo ar�s i mbliana len�r gcuid urra�ochta’. Ba mhaith liom ar an gcéad dul síos mo bhuíochas a chur in iúl do mo réamhtheachtaí, Seán Ó Cuirreáin, as Oifig chomh héifeachtach agus Oifig a bhfuil meas ag lucht labhartha na Gaeilge uirthi a fhágáil agam mar oidhreacht. Labhair Liam, Tadhg agus Séamus Breathnach, trírín as Baile Deasumhan i gCorcaigh, ar an teorainn le Ciarraí, le Helen Ní Shé ar An Saol ó Dheas ar RTÉ Raidió na Gaeltachta agus iad ag ceiliúradh 65 bliain ar an saol an tseachtain seo.
Rugadh an triúr ar 19 Bealtaine 1955 in Ospidéal Erinville i gcathair Chorcaí. Bhí beirt acu, Liam agus Tadhg, thart ar dhá phunt go leith meáchain nuair a rugadh iad, ach bhí Séamus 5lb 10 oz, an trírín ba throime san Eoraip ag an am sin!
"Bhíomar ana dhathúil, bhí an t-ádh linn, cé go rabhamar beag! Bhí ana dhealramh againn lena chéile, agus tá go dtí an lá inniu ... agus tá muid an chóngarach dá cheile an triúr againn, ana chaidreamh idir an triúr againn", a dúirt Tadhg.
Mhínigh Séamus go mbíodh neart cleasanna ag an mbeirt eile, a bhí an-chosúil lena chéile, agus iad óg."Bhí an-spóirt acu sna damhsaí. Bhíodh Tadhg ag damhsa le cailín gleoite, rachadh sé chuig an leithreas, agus thiocfadh Liam chuig an gcailín agus ní bheadh fhios aici gur athraigh siad."
Séamus, Liam agus Tadhg
Bhí teach tábhairne ag a muintir agus bhí ceathrar eile sa chlann, agus bhíodh siad ag obair taobh thiar den chuntar nuair a bhí siad óg.
Cé go raibh iomaíocht eatarthu agus iad ag fás aníos, níor bhain sé sin ón gcaidreamh láidir, mar a mhínigh Tadhg.
"Nuair a thit aon rud amach sa chlann, nó sa pharóiste, sheasamar le chéile i gcónaí. Cé go rabhamar iomaíoch lena chéile, bhí muid ana mhaith chun caint le chéile agus ár dtuairimí a nochtadh ... Bhí cairdeas mór ann riamh. Má thosaíonn tú ag troid le duine amháin, tosaíonn tú ag troid leis an triúr."
Bhí scil ag na deartháireacha ar an bpáirc imeartha, agus tuiscint neamhghnách eatarthu, go háirithe Liam agus Tadhg, mar a mhínigh Séamus do Helen.
"Liam agus Tadhg nuair a bhí siad ag imirt, bhí siad ar an leibhéal céanna, go háirithe nuair a bhí an imirt ar siúl bhíodh fhios ag Liam gach féachaint, bhí sé in ann pas nó cic a thabhairt do Thadhg ... bhí siad telepathic."
Chuaigh an triúr acu le múinteoireacht. Tá Liam ag cur faoi anois sa Bhoirinn i gCo. Chorcaí, tá Tadhg i nDroim Conrach i mBÁC, agus tá Séamus i gCill Dhéagláin i gCo. na Mí.Tá Séamus ar an bpinsean anois, ach tá an bheirt eile fós ina bpríomhoidí scoile.
Mar chríoch, léirigh an triúr a mbuíochas as an saol atá caite acu go dtí seo.
"Tá saol iontach caite againn ... ard sláinte, caidreamh ana mhaith eadrainn féinig,is féidir linn braith ar a chéile... bhí an t-ádh linn le Séan, Diarmuid,Bríd agus Dan (deartháireacha agus deirfiúr) bhíomar i lár an aonaigh agus tugadh an-aitheantas dúinn.Is dócha go rabhadar foighneach mar thugadar ana chabhair dúinn i gcónaí, go speisialta an bheirt is sine. Thuigeadar go raibh rud éigin neamhghnách ann , goraibh triúr istigh i lár an aonaigh agus go rabhadar sásta glacadh linn – I'd say go raibh sé dian orthu siúd uaireanta, agus dian ar an gclann agus dian ar pé duine a bhí inár dteannta." Cheapas nach raibh, ach go bhfuil se deacair do dhaoine an c bog as Gaeilge a rá, agus mar sin go ndeirtear Q in ionad. Chreid an t-iar-aire rialtais Justin Keating, a bhásaigh in 2009 ach a bhfuil ábhar as a leabhair nótaí díreach foilsithe, gurbh ionann nasc a dhéanamh idir an Ghaeilge agus náisiún na hÉireann agus gan aon cheacht a fhoghlaim ó theacht chun cinn na Naitsithe sa Ghearmáin. Seo iad na daoine a bhfuil baint acu le Glór Bhréifne agus Coiste Gaeilge na Fleidhe: Eibhlín Mhic Brádaigh, Iognáid Ó Muircheartaigh, Sr. The competition was very tough but one team from rang Shadhbh succeeded in winning second place. Congratulations to all students involved in the team. These students will now progress to the regional championships of the the Gael Linn Tráth na gCeist. Best of luck in the next round! Tá sraith leathan d’áiseanna tacaíochta gnó sainfhorbartha ag Foras na Gaeilge agus atá ar fáil saor in aisce tríd an chóras féinordaithe ag ‘Acmhainní le hOrdú’, agus cuirtear ar fáil fosta réimse leathan de theimpléid dhátheangacha ábhartha atá saor le híoslódáil ó ‘Acmhainní In-Íoslódáilte’. Ar Thóir Hy Brasil - TG4 10 Nollaig ag a 10in agus athchraoladh ar an 15/12/06. Clár faisnéise gleoite a chíorann scéal an oileáin draíochtúil Hy Brasil - Atlantis na hÉireann, agus scéalta eachtrúla iad siúd a chonaic é.. Turas atá i gceist sa chlár seo, turas tríd ár miotaseolaíocht, ár n-ealaíon, ár stair, ár mbéaloideas agus ár samhlaíocht féin mar Ghaeil go dtín ceannscríbe an oileán mistéireach, rúnda draíochtiúil Hy Brasil atá i mbéal phobal na tíre seo le os cionn míle bliain. Sé seo an dara clár faisnéise léirithe ag Páid Ó Neachtain agus Stiúrtha ag Bróna Ní Uallacháin do TG4 Cé mar a d'éirigh le Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta agus céard a theastaíonn a dhéanamh sa nGaeltacht anois? Cuirfear an cheist sin ar chlár nua ar TG4 anocht.
Dé Máirt, Nollaig 30 2014 ag 6:53 am
Taispeánfar anocht, 30 Nollaig, ag 9 p.m. clár faisnéise ar TG4 dar teideal An Mar a Chéile Muid?.
Is éard atá ann cur síos ar bhunú Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta sa mbliain 1969, na haidhmeanna a bhí againn, an méid acu a cuireadh i gcrích agus, thar rud ar bith eile, an chuid acu atá le baint amach fós.
Seán Ó Cualáin a rinne an clár. Ní fhéadfá fear níos fearr a fháil. Fear óg é a bhfuil intinn an-neamhspleách aige agus atá sásta an rud atá sé a cheapadh a rá, taitníodh sé leis an té atá ag éisteacht nó ná taitníodh.
Tá sé féin agus a bhean Déirdre ag tógáil clainne i gCill Chiaráin. Tuigeann siad go rímhaith na deacrachtaí a bhaineann le clann a thógáil le Gaeilge sa lá atá inniu ann. Tuigeann siad freisin go mbeidh sé beagnach dodhéanta slí bheatha a fháil dóibh sa taobh seo tíre nuair a bheas siad réidh lena gcuid scolaíochta.
Ach ansin aríst rinne sé féin agus a dheartháir Éamon é, léiritheoir spéisiúil eile.
Is beag an ceapadh a bhí againne i 1969 go dtiocfadh an lá a mbeadh beirt deartháir óga ag soláthar cláracha faisnéise teilifíse den scoth as seanscoil Loch Con Aortha le cur ar fud an domhain.
Le fiche focal a chur in aon fhocal amháin, mar a déarfadh Grianna Rann na Feirste, ba é Seán Ó Cualáin an fear ceart le bheith i mbun an chláir seo a fheicfear san oíche anocht – fear óg neamhspleách ag breathnú amach as an gceantar tearcfhorbartha seo a bhfuil mé féin agus é féin inár gcónaí ann.
Is é an comóradh a rinneadh i gCois Fharraige i mbliana ar Oireachtas 1974 a spreag Seán chun oibre. Donncha Ó hÉallaithe is mó a chuir chun cinn é sin – duine eile de na seanlaochra a sheas go dílis linn nuair a bhí Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ina sea.
Mar chuid den chomóradh bhí seimineár i seanscoil Shailearna – an áit chéanna ar bunaíodh an Ghluaiseacht go hoifigiúil i '69 ("Níl sibh ceart agus níl sibh sibhialta," a dúirt bean as Ros a'Mhíl. Sílim go raibh sí faoi gheasa ag Fianna Fáil an bhean bhocht, mar a bhí formhór mhuintir Chonamara ag an am).
Labhair an tOllamh Gearóid Ó Tuathaigh, mé féin agus Máire Ní Fhéinneadha ag an seimineár. Ba í Gormfhlaith Ní Thuairisg, de shliocht na gCearta Sibhialta, a bhí ina cathaoirleach ar an gcruinniú.
Bhí os cionn leathchéad duine i láthair maidin Shathairn. Thosaigh díospóireacht bhríomhar tar éis na n-óráidí oifigiúla.
Bhí Seán Ó Cualáin i láthair ag éisteacht le chuile fhocal agus ag taifeadadh.
Is éard a chuir Seán roimhe ansin ná léargas a thabhairt don ghlúin atá suas inniu ar na haidhmeanna a bhí againne fadó, iad a chur os comhair óige an lae inniu agus fiafraí díobhsean cé mar a d'éirigh linn agus céard a theastaíonn a dhéanamh sa nGaeltacht anois?
Thug sé muide, an seandream, le chéile i gCasla lá amháin agus chuir sé ag caint muid. 'Dad's Army' a bhaist dailtín orainn a bhíodh ag breathnú rómhinic ar an gclár teilifíse Sasanach fadó.
Ba chosúil le ceann de na cruinnithe é a bhíodh againn sna seachtóídí ach nach raibh muid baileach chomh dathúil, má bhí cuid againn dathúil ariamh.
Lá eile thug Seán Ó Cualáin na daoine óga le chéile agus chuir sé ag caint iadsan.
Beidh suim mhór ag an lucht féachana san oíche anocht sa méid a bhí le rá acu.
Sílim féin go dtáinig dhá ábhar mhóra as an díospóireacht ar fad — go dteastaíonn Údarás láidir Gaeltachta fós a mbeadh cumhacht agus airgead aige agus gur réabhlóid amach is amach a shlánós an Ghaeilge sa nGaeltacht anois.
An ndéanfar aon troid mhór ar an dá cheist sin sa nGaeltacht feasta?
Bheadh amhras ar dhuine.
Nuair a shocraigh Fine Gael ceart vótála a bhaint de phobal na Gaeltachta lena gcuid ionadaithe a thoghadh ar Údaras na Gaeltachta agus nuair a cheap siad comhaltaí Fhine Gael ina n-áit gan scáth gan náire, ní raibh gíog ná míog as aon duine, nó is beag a bhí!
Maidir le labhairt na Gaeilge, tá tuismitheoirí na Gaeltachta ag tógáil a gclanna le Béarla as éadan agus tá múinteoirí na Gaeltachta ag Béarlóireacht go breá eatarthu féin chuile lá den tseachtain.
Cá bhfios, mar sin féin, nach dtiocfadh aithinne dóchais as an gclár teilifíse seo anocht?
Fág freagra ar 'An ndéanfar aon troid mhór ar son na Gaeltachta feasta?'
Concubhar Ó Liatháín Dé Céadaoin, Nollaig 31 2014 ag 11:28 am
Ar mhiste le h-éinne a mhíniú cad é a bhí ar chúl an aidhm – "Iosrael in iar Chonnacht'?
Agus mar bharr ar sin, cad é an áit a chonaic lucht Ghluaiseacht Chearta Shibhíalta na Gaeltachta do phobail sna Gaeltachtaí eile i gcúigí eile sa 'Ghaeltacht' a raibh ar inchinn acu?
Chonac an clár agus cé go raibh sé éifeachtach mar shaothar, ba mhó an ísliú meanman agus misnigh a thug sé dom ná bheith ag léamh an ailt is déanaí de chuid Kevin Myers – bhí an teachtaireacht chomh duairc sin.
Bíodh is nach bhfuil sé sásúil ná baol air, ní féidir bheith ag brath ar an Stát nó ar pholaiteoirí chun an Ghaeltacht a thabhairt slán. Pobal na Gaeltachta amháin a dhéanfaidh sin. Rinne Fianna Fáil – Airí le Gaeilge ó dhúchas agus Gaeilge líofa – scrios ar an nGaeltacht chomh maith céanna le hAirí FG. Déanfaidh Sinn Féin amhlaidh má thoghtar iad.
Teaimín Ó Cualáin Dé hAoine, Eanáir 2 2015 ag 1:55 pm
Is fiú go mór bheith ag síorchaint ar ghluaiseacht cearta sibhialta na Gaeltachta, murach í ní bheadh Raidió na nGaolta againn, TG Fore, Monarchain mhóra bhreátha a' monarú mionnaí, na mílte ag feedáil brádáin bhreátha fholláine go líonfaid boilg bheaga is mhóra an domhain, riar eile a' piocadh faochan is ag bolú na feamainne úire. Ná bactar le hollscoileanna feasta do mhuintir na Gaeltachta, tá an ceart ag an ÚÚÚÚÚÚÚdarÁÁÁThás – feamainn is bradáin sin a mbeidh ann don dream óg, is réabhlóidíthe móra na seachtóidí ag tarraingt a gcuid pinsean agus ag cuimilt a n-uimleacán! Up Scraitheachaí! Tá Gaillimh le Gaeilge i gcomhar le Snap Galway ag obair go dícheallach leis na bialanna agus leis na hÓstáin mórthimpeall na cathrach chun cabhrú leo an Ghaeilge a úsáid agus cur le hiomhá chultúrtha na Cathrach. Lean ort ag léamh... Cé go bhfuil clár ar leith leagtha amach do na tuismitheoirí ó thaobh na Gaeilge de, moltar do bhainistíocht na scoile iarrachtaí ar leith a dhéanamh chun an pobal scoile a spreagadh chun an Ghaeilge a úsaid níos minice mar teanga chumarsáide. Ní gnách le scríbhneoir idirnáisiúnta dua a chur air féin le taisteal go dtí an tír seo ar mhaithe le leabhar Gaeilge a sheoladh. Ach ní gnáthscríbhneoir é Tomás Mac Síomóin, duine a bhfuil cónaí air le blianta beaga anuas sa Chatalóin ach a leanann leis ag cur sárshaothair litríochta ar fáil i dteanga na nGael. Beidh oíche ómóis ann do Mhac Síomóin féin Déardaoin 18 Deireadh Fómhair mar chuid den fhéile IMRAM i mBaile Átha Cliath (The Grand Social, 8.00 pm).
Le linn a chamchuairte ar an tír seo, seolfaidh Mac Síomóin cnuasach nua filíochta le Philip Cummings sa Cheathrú Póilí i mBéal Feirste. Tosóidh an ócáid thart ar 1.00 pm, Dé Sathairn 20 Deireadh Fómhair. ad delectationem stultorum (Coiscéim) an teideal atá ar an leabhar agus tá Mac Síomóin ag dúil go mór leis an seoladh.
"Táimse faoi dhraíocht fós ag mo chéad léamh ar ads; is fada ó d'fhág saothar dá leithéid sa riocht sin mé," arsa Tomás, agus é ar tí dul ar bord an scairdeitleáin phríobháidigh a thabharfaidh go dtí an tír seo é.
Beidh sólaistí ar fáil ag an seoladh, agus tá fáilte roimh chách.
Scríofa ag Nuacht24 ar 15.10.2012 Rannóg náisiúnta, nuacht.
1 Nóta Tráchta ar "Tomás Mac Siomóin chun leabhar a sheoladh"
16.10.2012 - 10:40
scairdeitleán príomháideach !!! máigh ó máigh.
Sean Quinn Sóisearach le fanacht faoi ghlas
Athrú bunúsach ag 'Sun na hÉireann'
Éire 4 – Oileán Faró 1
Corn Oilibhear Uí Cheallaigh
Hugo Chavez agus Réabhlóid Bholavarach Veiniséala Cuirfidh COGG tús an tseachtain seo le sraith cruinnithe a dhíreoidh ar chur i bhfeidhm an pholasaí oideachais Gaeltachta. Déardaoin, in Óstán Chois Fharraige i nGaeltacht na Gaillimhe, tiocfaidh príomhoidí bunscoile le chéile leis an bpolasaí a phlé. Our International Festival Highlights will include No More Smoke Signals (Switzerland), winner of The Swiss Film Prize 2009; Forgetting Dad (Germany/USA) winner of the Special Jury prize IDFA 2008, RIP - A Remix Manifesto (Canada) winner of Audience award, IDFA 2008; My Mothers Farm (Norway/ Latvia, 2008) and La Forteresse (Switzerland) winner of the Golden Leopard award Locarno International Film Festival 2008). Cumann Ó Crualaoich-Mac Giolla Bhuí, Béal Feirste 62. That all motions passed at this Ard-Fheis be implemented as soon as possible. Smaointe Fánacha Aonghusa: Tairseach
Tamall siar chuala mé Dairena Ní Chinnéide ag plé an cnuasaigh seo le Helen Ní Shé ar an Saol ó Dheas. Tá roinnt leabhair le Dairena léite agam, agus í feicthe agam ag rá a cuid dánta. Bean láidir neamhspleách, atá sách láidir nach bhfuil deacracht aici laige a léiriú! Dánta daonna. Ar éigin go raibh an clár thart nó go raibh an leabhar ceannaithe agam ó Éabhlóid agus ticéad curtha in áirithe agam don seoladh (ar líne).
Tháinig an leabhar laistigh de chúpla lá - i bpáipéar burlála iontach cuanna le ribín dubh thart air. Nuair a amharc mé níos géire chonaic mé gurb iad na léaráidí beaga le Kim Sharkey atá ar an bpáipéar burlála. Tá na léaraidí beaga dubha agus bána seo scaipthe tríd an leabhair, mar a bheadh nótaí imill, ag trácht ar na dánta gan a bheith ag tarraingt air uathu. Tá dearadh an leabhar iontach cuanna - é beagán níos lú i bhfad agus leithead ná gnáthleabhar, clúdach deannaigh agus clúdach crua cuanna faoi. Cló deas, cé gur mhothaigh mé féin le mo shúile millte ag ríomhaireacht na blianta go bhfeadfadh an cló a bheith pas beag níos mó!
Is díolaim shaibhir atá sa leabhar, le roinnt rannóga ann ag plé le réimsí éagsúla saoil - bás máthair na file agus an cumha a d'eascair as sin, dánta grá collaí, dánta caidrimh de chineáil eile, comhluadar agus comhghuaillíocht le mná, agus le fir. Rannóg cumhachtach fáiscthe as an paindéim agus an clutharú - agus na fréamhacha doimhne atá aici in Iarthar Dhuibhneach agus sa phobal.
Tá na dánta iontach saibhir, agus léigh mé an cnuasach go mall. Bhí sciar nár thuig mé - ach fillfidh mé orthu. Bhí go leor a las solas ionam, go háirithe nuair a theagmhaigh siad le mo thaithí féin nó le háit nó ócáid go raibh eolas agam air. Is dóigh liom go mbeidh mé ag filleadh ar an gcnuasach seo arís is arís, ag roghnú dánta a labhraíonn liom de réir mo mheoin agus taithí ag an am. Compánach de leabhar. Fiú na dánta a bhaineann leis an tréimhse eatramhach paindéime seo, tá gnéithe uilíoch iontu.
Máirín Nic Eoin a scríobh an réamhrá don leabhar, agus is í freisin a chuir agallamh ar Dairena ag an seoladh ar líne a reáchtáil Féile Litríochta an Daingin. Lena heolas leathan, léirigh ceisteanna Máirín agus freagraí Dairena - agus an rogha dánta a d'iarr Máirín ar Dairena a léamh - go leor dom nach mbeadh feicthe agam féin.
Maraon leis sin ag an seoladh bhí roinnt de na dánta curtha le ceol agus físeán - tá teacht orthu sin ar Youtube Éabhlóid. jazz ón fhocal teas | cassidyslangscam
Tag Archives: jazz ón fhocal teas
Litir Oscailte Chuig Rónán
Bhí mé ag éisteacht le clár Rónáin inniu. Is breá liom Rónán Mac Aodha Bhuí. Bíonn scoth na Gaeilge le cluinstin ar a chlár agus níorbh aon eisceacht clár an lae inniu. Bhí roinnt daoine ina chuideachta agus is é saibhreas na Gaeilge a bhí i gcaibidil acu. Bhí go maith agus ní raibh go holc, go dtí gur luaigh Rónán an focal snagcheol. Chuir duine éigin téacs isteach. Cad chuige ar úsáid Rónán an focal snagcheol? Ní focal Béarla é jazz, dar leis an téacsóir. Is focal Gaeilge é, mar dhea, a thig ón fhocal deas. Tháinig téacs eile. Ní hea, arsa an ceann sin. Is ón fhocal teas a thig sé. Aidhe, agus fuair an Béarla rock ón Ghaeilge fosta, mar bíonn sé de nós ag lucht an rac-cheoil na seomraí san óstán a raiceáil i ndiaidh dóibh ceolchoirm a dhéanamh…
Agus ansin, luaigh Rónán leabhar Cassidy. Nár scríobh duine éigin leabhar i Meiriceá faoi na focail Ghaeilge atá le fáil sa Bhéarla?
Cuireann rudaí mar sin díomá orm. Tá go leor fianaise sa bhlag seo agus in áiteanna eile ar an idirlíon nach raibh sa Chasaideach ach leathghealt, lán-amadán agus caimiléir cruthanta. Ní raibh eolas dá laghad aige ar an Ghaeilge, agus cé gur Ollamh a bhí ann go hoifigiúil, ní raibh oiread agus céim aige. Is mór an náire nach mbíonn lucht na Gaeilge ag magadh go neamhthrócaireach faoin bhocamadán sin a luaithe agus a luaitear a ainm nó a theoiricí bómánta i lúb cuideachta.
Ní lia saoi ná tuairim maidir le bunús an fhocail sin jazz, agus ní fiú na teoiricí bómánta sin a nascann an focal leis an Ghaeilge a chur ar an liosta, dar leis na saineolaithe, gan trácht ar iad a chur ag barr an liosta! Más mian le daoine a chreidmheáil gur ón fhocal teas a tháinig jazz, bíodh acu, ach is bréag lom a rá nach bhfuil míniú ar bith eile ann nó go bhfuil tuairimí bómánta Cassidy chun tosaigh ar na barúlacha eile.
A Rónáin, a chara, is maith liom do chlár agus tréaslaím do shaothar leat. Léiríonn do chlár nach bhfuil an Ghaeilge marbh ná baol air, agus nach gá do lucht na Gaeilge sodar i ndiaidh na nGall agus scáil na teanga s'againne a fheiceáil i ngach aon chrístín agus drochfhocal atá le cluinstin san Oileán Úr, go díreach mar a bhíonn lucht na cráifeachta ar lorg aghaidh Íosa i ngach aon phancóg agus giota arán rósta dá bhfeiceann siad. Ní linne an snagcheol, agus ní le Cassidy agus a lucht leanúna an teanga s'againne ach an oiread.
This entry was posted in An Ghaeilge, Drossary, The Cassidy Scandal and tagged Clár Rónáin, Daniel Cassidy, Danny Cassidy, fake linguistics, jazz, jazz ón fhocal deas, jazz ón fhocal teas, jazz ón Ghaeilge, Raidió na Gaeltachta, Rónán Mac Aodha Bhuí, slang How The Irish Invented Slang, snagcheol on October 26, 2016 by Danielomastix. Parents Association Gorgeous G�na 2013 �bhair Eachtarchuraclaim T� s� r�-th�bhachtach go nglacann dalta� p�irt in eachtra� eachtarchurclaim mar go bhforbra�onn siad an dalta ar go leor beala�. Tugtar deis do dhalta� sa scoil seo bheith rannph�irteach i sp�rt: iom�int, sacar, peil ghaelach, ficheall, cispheil, eitleog, lead�g bhoird.Tugtar deis do dhalta� leis, ceol traidisi�nta a fhoghlaim agus a bheith p�irteach i nd�osp�ireachta�, c�r, rince agus dr�ma�ocht. Cuirtear b�im mh�r i gCol�iste de h�de ar fhorbairt an dalta aonaraigh. T� cl�r Ch�ram Tr�adaigh sa scoil chomh maith le seirbh�s comhairleorachta, gairmthreora agus taca�ocht foghlama Is é ár col ceathrar, Brian Walsh sa bhFórsa Aeir. Go deimhin, cuileoga sé rudaí. Brian Ó shiúil ar an ardán in áit greannmhar ag breathnú ar bhonn an lá eile agus é roinnte ar a leathanach Facebook. Chonaic muid sé láithreach shíl go mbeadh sé idéalach chun an ... Read More> Tá súil agam go mbeidh plé dearfach agus forásach ar bun againn oíche Luain agus muid ar fad ag iarraidh chás na Gaeilge a chur chun tosaigh. 'Drogall' ar fhoilsitheoirí Gaeilge freastal ar an éileamh atá ann ábhar a chur ar fáil go digiteach – lucht leabharlann – Tuairisc.ie
'Drogall' ar fhoilsitheoirí Gaeilge freastal ar an éileamh atá ann ábhar a chur ar fáil go digiteach – lucht leabharlann
Dúradh ag cruinniú de Choiste Gaeilge an Oireachtais go raibh 'bearna mhór' ann ó thaobh líon na ríomhleabhar agus na gclosleabhar Gaeilge a chuirtear ar fáil do na leabharlanna
Déardaoin, Bealtaine 26 2022 ag 5:35 am
Tá an "drogall" a bhíonn ar fhoilsitheoirí Gaeilge a n-ábhar a chur ar fáil go digiteach ar cheann de na cúiseanna nach mbíonn tóir níos mó ar leabhair Ghaeilge sna leabharlanna, a deir Stiúrthóir Chathair Litríochta UNESCO Bhaile Átha Cliath.
Bhí cúrsaí foilsitheoireachta agus léitheoireacht na Gaeilge á bplé i dTeach Laighean tráthnóna inné. Dúirt Anne Marie Kelly le Coiste Gaeilge an Oireachtais gur "dúshlán" a bhí ann nach raibh go leor foilsitheoirí Gaeilge sásta saothair a chur ar fáil mar ríomhleabhair nó mar chlosleabhair.
"Tháinig méadú mór i rith na paindéime ar an tóir a bhí ar Ríomhacmhainní, go háirithe ríomhleabhair agus closleabhair," a dúirt Kelly. "Tá nósanna nua cruthaithe i ndiaidh na paindéime agus leanann an tóir atá ar na hacmhainní sin i measc ár n-úsáideoirí.
"Mar sin féin…tá an chuma air go bhfuil foilsitheoirí Gaeilge drogallach páirt a ghlacadh inár n-ardáin dhigiteacha. Tá níos mó oibre le déanamh go fóill maidir leis seo."
Mhínigh Kelly go raibh 127 ríomhleabhar Gaeilge ar fáil faoi láthair ar an ardán BorrowBox, a bhíonn in úsáid ag na leabharlanna.
In ainneoin iarracht "chomhbheartaithe ar leibhéal náisiúnta" cur le líon na dteideal Gaeilge ar an ardán, dúirt Kelly gur léirigh foilsitheoirí Gaeilge go mbíonn drogall orthu a leabhair a chur ar fáil i bhfoirm dhigiteach ar BorrowBox.
Mheas Kelly go mb'fhéidir gur "buairt airgeadais" a bhí ag cur as do na foilsitheoirí agus imní orthu go gcaillfí amach ar airgead dá gcuirfí leaganacha digiteacha de na leabhair ar fáil do na leabharlanna.
Mar sin féin, bhí "bearna mhór" ann a dúirt sí nach raibh ach "ag leathnú".
Thagair Bernie Kelly, Leabharlannaí an Chontae (Gníomhach) le Comhairle Chontae na Gaillimhe don fhadhb a bhíonn acu maidir le soláthar leabhar Gaeilge.
Bíonn ar na leabharlanna a gcuid leabhar a fháil ó sholáthraí a bhfuil an conradh aige na leabhair a sholáthar faoi Chreat-Chomhaontuithe. Mura bhfuil leabhar áirithe ag an soláthraí sin, ní féidir le leabharlann é a cheannach, rud a chruthaíonn deacrachtaí i dtaobh na leabhar Gaeilge ó am go chéile.
"Bíonn a fhios ag na foilsitheoirí móra [faoin Chreat] ach b'fhéidir nach mbeadh a fhios ag na foilsitheoirí beaga nó daoine atá ag féinfhoilsiú go gcaithfidh an leabhar a bheith ag an soláthróir sin," a dúirt Kelly.
Dúirt sí go raibh "easpa cumarsáide" ann uaireanta agus gur cailleadh deiseanna teidil Ghaeilge a cheannach mar gheall go gcaithfí cloí leis an gCreat.
Maidir le bearnaí a bhí ann sa réimse leabhar atá ar fáil i nGaeilge, dúirt Kelly go raibh sé aitheanta ag lucht na leabharlainne i nGaillimh agus ag múinteoirí, go raibh easpa ábhar neamhfhicsin do dhaoine óga ann agus mhol sí d'fhoilsitheoirí tabhairt faoin réimse sin, go háirithe.
Tá ionadaithe ó chuid de na foilsitheoirí Gaeilge le teacht os comhair Choiste Gaeilge an Oireachtais an tseachtain seo chugainn chun earnáil na foilsitheoireachta a phlé. Is comhlacht foilsitheoireachta � Cl� Iar-Chonnachta (CIC) at� lonnaithe i gConamara. Foils�mid leabhair i nGaeilge agus ceol traidisi�nta. Is mar choimirceoir, mar phatr�n agus mar chaomhn�ir ar ch... An Conradh – Is Gá Moltaí an Choimisinéara Teanga Reatha A Chur I bhFeidhm Sula gCeaptar Coimisinéir Nua | Raidió Fáilte
An Conradh – Is Gá Moltaí an Choimisinéara Teanga Reatha A Chur I bhFeidhm Sula gCeaptar Coimisinéir Nua
Jan | 21 | 14
Is Gá Moltaí an Choimisinéara Teanga Reatha A Chur I bhFeidhm Sula gCeaptar Coimisinéir Nua – Conradh na Gaeilge
Cuireann Conradh na Gaeilge fáilte roimh fhógairt phost an Choimisinéara Teanga ach tá an-bhuairt ar an gConradh nach bhfuil aon rud déanta ag an Rialtas fós chun na moltaí a rinne An Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, a chur i bhfeidhm.
Tá Seán Ó Cuirreáin le héirí as oifig ar an 24 Feabhra 2014 agus léirigh sé a mhíshásamh le heaspa tacaíochta an Rialtais do chearta teanga phobal na Gaeltachta agus na Gaeilge nuair a tháinig sé os comhair an Chomhchoiste Oireachtais um Imscrúduithe, Formhaoisiú agus Achainíocha roimh Nollaig. I measc na cúiseanna a luaigh An Coimisinéir Teanga as a chinneadh seasamh siar, rinne sé tagairt d'easpa cur i bhfeidhm na scéimeanna reachtúla teanga; caighdeán na scéimeanna féin; imeallú na teanga sa chóras riaracháin phoiblí; folús i dtaobh athbhreithniú Acht na dTeangacha Oifigiúla; cinneadh an Rialtais Oifig an Choimisinéara Teanga a chónascadh le hOifig an Ombudsman; easpa acmhainní riachtanacha don Oifig lena cúraimí reachtúla a chomhlíonadh go cuí agus go hiomlán; easpa foirne le hinniúlacht sa Ghaeilge sa státchóras; agus córas lochtach earcaíochta i bpostanna stáit atá le teacht i bhfeidhm in ionad chóras na marcanna bónais.
Mura gcuireann an Rialtas na teipeanna seo ina gceart, tá baol ann nach mbeidh sa Choimisinéir Teanga nua ach Coimisinéir bacach a bheidh ag streachailt leis na deacrachtaí ceannann céanna a bhí ag Seán Ó Cuirreáin chun a chuid oibre a chur i gcrích mar ba mhian leis agus é ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an státchóras.
Dúirt Donnchadh Ó hAodha, Uachtarán Chonradh na Gaeilge:
"Mar a mhol an Coimisinéir Teanga reatha, is gá don Stát dearbhú a thabhairt gur i nGaeilge a phléifidh an státchóras le pobal na Gaeltachta gan cheist, gan choinníoll agus go gcinnteofar go mbeidh dóthain foirne le cumas sa Ghaeilge sa chóras riaracháin phoiblí chuige sin. D'fhéadfaí leasú an Acht Teanga a úsáid, i measc nithe eile, chun é sin a chinntiú. Chomh maith leis sin, is gá a dóthain acmhainní a chur ar fáil d'Oifig an Choimisinéara lena dualgas a chur i gcrích go sásúil agus go cuimsitheach."
Dúirt Íte Ní Chionnaith, ball den ghrúpa feachtais ar son éilimh phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta:
"Scannal atá ann go raibh ar Sheán Ó Cuirreáin éirí as a phost de bharr easpa tacaíochta ón Rialtas agus go raibh sé fíorthábhachtach nach bhfágfaí pé Coimisinéir nua a cheapfaí gan dóthain cumhachta ná na hacmhainní cuí."
I measc na n-éileamh a aontaíodh ag cruinniú do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta i Halla na Saoirse i mBaile Átha Cliath le déanaí, aontaíodh go gcaithfidh an Rialtas:
Acht na dTeangacha Oifigiúla agus Oifig an Choimisinéara Teanga a láidriú;
A chinntiú go mbeidh a ndóthain Gaeilge ag fostaithe an Stáit chun go mbeidh siad in ann freastal go hiomlán as Gaeilge ar phobal na Gaeltachta, gan cheist, gan choinníoll faoi dheireadh 2016 ar a dhéanaí; agus
Seirbhísí Stáit a chur ar fáil as Gaeilge do phobal na Gaeilge trí chéile agus go mbeadh na seirbhísí sin ar chomhchaighdeán agus ar chomhchéim leis na seirbhísí as Béarla.
Tá Conradh na Gaeilge ag súil chomh maith go leanfar próiseas ceart oscailte faoi riar na Seirbhíse um Cheapacháin Phoiblí leis an bpost a líonadh agus nach ndéanfaidh an Rialtas ceapachán polaitiúil. Iarrann Conradh na Gaeilge ar an Aire Stáit a chur in iúl go poiblí nach leanfar an treoir seo a leanas atá sa leabhrán a cuireadh ar fáil d'iarrthóirí le spéis sa phost:
"Trí léiriú spéise a chur isteach, glacann an t-iarratasóir leis go ndéanfar an ceapachán i bhfeidhmiú lánrogha reachtúil, nach bhfuil aon dualgas ar an Aire na léirithe spéise a thairgfear a bhreithniú, nach bhfuil sé teoranta do cheapachán a dhéanamh as measc na ndaoine sin a bhfuil spéis léirithe acu agus nach bhfuil sé faoi shrian ag aon ráiteas atá leagtha amach san fhógra seo." Agus muid ag druidim i dtreo aimsir na scrúdaithe Ard-Léibhéil, beidh Club Leabhar Blas ag craoladh dhá chlár speisialta chun treoir a thabhairt do dhaltaí scoile atá ag ullmhú don scrúdú Ard-Léíbhéil Ghaeilge. Is féidir éisteacht leis an gclosleabhar saor in aisce anseo &gt; &gt; Forbairt stairiúil eile ó Cois Life– an chéad chlosleabhar Gaeilge á thairiscint saor in aisce i modh digiteach. Teilifíse Globo sa Bhrasaíl le feiceáil le déanaí tuairisc nuachta faoi na dhá scannánóirí mac léinn . Grá againn féachaint níos mó faoi Bia & Lincoln, a dtionscadail agus radharcanna óna scoil, a bhí le feiceáil ar fad sa tuarascáil seo. Fiú mura bhfuil tú labhairt na Portaingéile, dóigh linn go mbainfidh tú taitneamh a bhaint as é, freisin! Tugann Alan Desmond léargas i mbeagán focal ar bhunteachtaireacht Harvest of Empire, scannán faisnéise a ríomhann scéalta móra an chos ar bolg. Please feel free to contact me, neilotarrant if you wish to set up a similar model in your school or have any questions on creating iBooks as Gaeilge for your students. Rinne an Ard-Chonsalacht teagmháil leis an gConradh le comhairle a lorg ar an gceist i mí Aibreáin 2016; d'ullmhaigh ionadaithe togra maidir leis seo i mí na Bealtaine 2016 agus thaisteal go Hong Cong le bualadh le príomhionadaithe an phobail Éireann agus páirtithe leasmhara eile ann ar mhaithe le spéiseanna, cumais, agus riachtanais na mac léinn ionchasacha / féideartha agus a dtuistí a mheas i mí an Mheithimh 2016.
Tar éis clár, plean ceachta samplach agus gníomhaíochtaí samplacha a dhréachtú, shocraigh an Chonsalacht go ndéanfadh Conradh na Gaeilge ceardlanna feasachta idrghníomhacha ar theanga agus ar chultúr na hÉireann a reáchtáil le breis agus 140 dalta i scoileanna áitiúla agus idirnáisiúnta i Hong Cong agus Macau freisin, ar mhaithe le spéis in Éirinn agus sna ranganna a spreagadh agus a mheas.
Baisteadh Cultúr Club ar an togra, agus b'iontach suntasach an spéis a léirigh idir thuistí Éireann agus Áise, pháistí, agus oideachasóirí ann. Mar gheall ar do phointe faoi bhlaganna Bhéarla, bhuel tá go leor acu ann agus tá go leor meáin Bhéarla ann. Ní gá doibh ceist na teanga a phlé. Níl an Bhearla i mbaol. Tá an Ghaeilge i gcontúirt. Ach mar sin féin bionn go leor blaganna is meáin Bhéarla ag déanamh ionsuithe ar an nGaeilge. Turas ar thraidisiúin cheoil an domhain a bheidh ag Cearbhall Ó Síocháin dúinn sa tsraith nua Ceol na Cruinne i sceidea an tsamhraidh. Craolfar an chéad chlár Dé Luain 1 Iúil 4.10 pm. Ar chuid den cheol a bheidh aige dúinn sna cláracha, beidh na Baka Pygmies ó Chamarún, ceol ó mhná ó Oileáin Banks Vanuatu, ceol giotáir le King Bennie Nawahi ó Hawaii, ceol fliúite le Carlos Nakai, duine de Bhundúchasaigh Mheiriceá, agus beidh ceol ó Guinea, Okinawa, Tuuvalu agus Taiwan. íl ansin ach blaiseadh den méid a bheidh le cloisteáil ar Cheol na Cruinne, gach Luan 4.10 pm le Cearbhall Ó Síocháin. Is é an t-iniúchadh ar líon na bpost a dteastaíonn Gaeilge ina gcomhair an chéad chéim sa chóras nua a tugadh isteach sa státseirbhís in áit 'córas na marcanna bónais' don Ghaeilge.
Éamon Ó Cuív, Fianna Fáil, a lorg eolas ó na ranna Rialtais ar fad faoina bhfuil déanta acu chun cur le líón na ndaoine le Gaeilge sa státseirbhís
De réir na hainilíse atá déanta ag Tuairisc.ie ar na freagraí a tugadh ar shraith ceisteanna Dála ó Iar-Aire na Gaeltachta Éamon Ó Cuív, ochtar Airí ar fad atá ag maíomh nach bhfuil aon phost ar leith ina ranna a bhfuil duine le Gaeilge riachtanach dó.
I measc na n-airí sin, tá an tAire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe Brendan Howlin.
Is í an Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe a thug treoir do na ranna eile liostáil a dhéanamh ar na poist acu ina bhfuil sé riachtanach go mbeadh Gaeilge ag duine.
"Níl aitheantas tugtha d'aon phoist nó réimsí oibre faoi mo chúram go mbeadh gá acu le oifigigh atá inniúil sa dá theanga," a dúirt an tAire Howlin.
Ní léir cé acu an raibh nó nach raibh ráiteas an Aire Howlin bunaithe ar iniúchadh foirmeáilte.
Thug beirt Airí le fios go raibh iniúchadh foirmeálta déanta acu ar líon agus grád na bpost ina mbeidh státseirbhísigh atá inniúil sa Ghaeilge agus sa Bhéarla ag teastáil – an tAire Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil, Alan Kelly, agus an tAire Cumarsáide, Fuinnimh agus Acmhainní Nádúrtha, Alex White.
Dúirt an tAire Kelly go raibh imscrúdú déanta ag a Roinn ar líon na bpost ina bhfuil inniúlacht sa Ghaeilge agus sa Bhéarla ag teastáil agus go bhfuarthas "nach bhfuil poist den chineál sin" ann.
Tá an méid sin curtha in iúl don Roinn Caitheachais Phoiblí agus Athchóirithe, a dúirt sé.
Dúirt an tAire Cumarsáide Alex White go ndearnadh iniúchadh anuraidh agus nach bhfuil "aon riachtanas" ina Roinn faoi láthair "le haghaidh poist a dteastaíonn Státseirbhísigh atá inniúil ar an nGaeilge agus ar an mBéarla".
Dúirt cúigear Airí nach raibh aon phost le riachtanas Gaeilge ina ranna, cé nach bhfuil aon iniúchadh déanta fós acu.
Thug an tAire Cosanta Simon Coveney le fios nach bhfuil "aon phoist sonracha sa Roinn [Cosanta] ina dteastaíonn daoine atá in ann feidhmiú go dátheangach".
Maidir leis an Roinn eile atá faoina stiúir, an Roinn Talamhaíochta, thug Coveney le fios nach raibh ach dhá phost inti inar theastaigh duine le Gaeilge – post Oifigeach Feidhmiúcháin i Rannán Gnóthaí Corparáide na Roinne agus post Oifigeach Cléireachais in Ionad Cuan Iascaigh Ros an Mhíl.
Dúirt an tAire Dlí agus Cirt Frances Fitzgeraladh nach raibh iniúchadh foirmeálta déanta fós ag a roinn ach "bunaithe ar mheasúnú a rinneadh roimhe seo, tá an Roinn sásta, bunaithe ar an éileamh, gur féidir leis an Aistritheoir freastal ar an riachtanas".
Dúirt an tAire Airgeadais Michael Noonan "nach gnách lena Roinn seirbhísí a chur ar fáil don phobal go díreach" agus "sa chás go bhfuil gá le haistriúchán agus nach bhfuil ball foirne atá inniúil i nGaeilge ag Rannóga, nó nach bhfuil an duine sin ar fáil, cuirfidh ball foirne ainmnithe ó Rannóg eile seirbhís ar fáil nuair is gá".
Ní léir ón bhfreagra a thug Noonan an bhfuil sé i gceist ag an Roinn Airgeadais glacadh leis an treoir a tugadh do gach roinn iniúchadh a dhéanamh ar líon agus gráid na bpost ina bhfuil inniúlacht sa Ghaeilge agus sa Bhéarla ag teastáil.
Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil sé i gceist an Aire Post, Fiontar agus Nuálaíochta, Richard Bruton go ndéanfaí aon iniúchadh dá leithéid ina Roinn siúd.
Dúirt an tAire Bruton gur léirigh suirbhé a rinneadh i 2012 "gur fíoríseal ar fad líon na gcumarsáidí faighte i nGaeilge le blianta beaga anuas".
Dúirt sé "nach bhfuil athrú tagtha ar an scéal ó shin i leith" agus dá bharr sin nach bhfuil aon phost aitheanta ina Roinn a bhfuil an Ghaeilge riachtanach dó.
Níor phléigh freagra na Roinne Oideachais go sonrach leis an ceisteanna a chuir an Teachta Dála Éamon Ó Cuív orthu agus ní bhfuair sé aon fhreagra fós ar an gceist a chuir sé ar Roinn an Taoisigh.
Tá 'réamhiniúchadh' déanta ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta ar na postanna go bhféadfadh inniúlacht sa Ghaeilge agus sa Bhéarla araon a bheith riachtanach dóibh.
Níl figuiúrí deimhnitheacha ag an Roinn fós ach tá 72 post le riachtanas Gaeilge "aitheanta go dáta ar bhonn eatramhach" acu. Tá formhór na bpostanna sin lonnaithe i rannóg Gaeltachta na Roinne sna Forbacha i gConamara.
Bhí easpa dul chun cinn maidir le hearcú státseirbhíseach le Gaeilge i measc na gcúiseanna le héirí as an Iar-Choimisinéir Teanga Seán Ó Cuirreáin anuraidh.
Fág freagra ar 'Plean an Rialtais cur le líon na státseirbhíseach le Gaeilge in aimhréidh'
Séamas Mac Coitir Dé Céadaoin, Eanáir 21 2015 ag 10:51 am
Da mbeadh an Ghaeilge os cionn cláir anseo i nGaillimh ba bhreá le lucht an údaráis a theacht ar a tórramh agus í a ruaigeadh siar chun na farraige móire. Ni bhíonn ar siúl acu ach leiciméireacht agus an Tadhgandáthaobhachas maidir le stádas na Gaeilge sa státseirbhís! Is é seo ré na gcúpla focal, an focal mór agus an droch-chur leis! Is é an port a bhíonn ag lucht na státseirbhíse i gcoitinne ná go bhfuil sé riachtanach Gaeilge a bheith agat, ach nach raibh aon dualgas ort í a labhairt! Mura bhfuil eolas agamsa ar ghnathamh agus imeachtaí na státseirbhíse, ní lá go maidin é! Feictear dom go bhfuilimid ag dul ón tine chun na gríosaí um an dtaca seo maidir le cás leochaileach na Gaeilge! Dá labharfadh duine Gaeilge in aon oifig ar an mbaile seo ní bhfaighfeá romhat ach naimhdeas agus seanbhlas! Sin í mo thuairimse ar aon chaoi, agus fágfaidh mé an scéal mar sin! Baineann ár múinteoirí úsáid as an gcur chuige cumarsáideach sa seomra ranga agus cuirtear béim mhór ar an teanga labhartha, rud a fhágann go mbíonn go leor deiseanna ag rannpháirtithe a gcuid Gaeilge a chleachtadh agus cur lena scileanna teanga ar bhealach an-taitneamhach. Cé gur téarma gearr a bheidh ann, tá a lán ábhair sa chúrsa seo, rud a chabhróidh leat feabhas mór a chur ar do chuid Gaeilge. Dún Cionnaola

Baile beag in Éirinn is ea Dún Cionnaola suite i gContae Dhún na nGall. Tá an sráidbhaile lonnaithe 11 míle ón mbaile Dún na nGall agus 6 míle ó Na Cealla Beaga. Caoimhghín Ó Caoláin 14 Dfhiafraigh Caoimhghín Ó Caoláin den Taoiseach an dtabharfaidh sé tuairisc ar a chruinniú le Príomh-Aire na Breataine i Sráid Downing ar 26 Feabhra 1998. I measc na gcomórtas eile atá ar chlár Oireachtas Cheanada tá, Dreas Cainte, Aithris Filíochta, Agallaimh Beirte, Filíocht, Saothar Próis, Áiseanna Foghlamtha agus Múinteoireachta, Amhránaíocht i stíl nach Sean-Nós í (Cór, Amhránaíocht Aonair), Lúibíní, Cláirseach/Cruit, An Phíb Uilleann, Buíon Ceoil Céilí, Rince Aonair ar an Sean-Nós agus Damhsa Seite. Beidh buaiteoir an chomórtas amhránaíochta ar an sean-nós ó Oireachtas Cheanada ag dul ar aghaidh le páirt a ghlacadh i gcomórtais Oireachtas na Samhna 2011 i gCill Airne. Tá gach eolas faoin bhféile le fáil ar www.anghaeltacht.ca agus ó Aralt Mac Giolla Chainnigh ag aralt@anghaeltacht.ca Ar a laghad déantar iarracht an Ghaeilge a chur chun cinn i measc cuid de na hionadaithe poiblí atá i Sinn Féin ach is féidir le Fianna Fáil, Fine Gael, an SDLP, an Comhlacht Glas, na PDs, an Lucht Oibre beart eile an méid céanna a chur trasna. Based on data in OpenStreetMap, here is a list of townlands in the barony of Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin. Más ag éisteacht leis an gcluiche i nGaeilge atá tú, ba cheart go mbeadh sin saor duit pé áit a bhfuil tú ar fuaid na h-Éireann agus an domhain. "Tá an cumas ag TFC chun daoine óga a spreagadh chun dul i ngleic leis an nGaeilge mar nuatheanga," a dúirt an tAire Ó Caoimh. Mheas John de Buitléir ó Ghaelcholáiste Luimnigh go raibh na ceisteanna faoi Cáca Milis “roinnte go deas” agus é sásta gur “tuairimí a bhí uathu, rud a thug deis don dalta aontú nó easaontú”. Tá, go raibh sé ach ag an am sin chomh maith le Gearmáinis! Cén fáth ar cheart dom a íoslódáil an phacáiste mBéarla má chuaigh sé go maith ansin? Ní mór go mbeadh rud éigin eile! greetz g0d Bhí go leor daoine atá ag teagasc na Gaeilge in New York University, City University of New York agus in Ollscoil Pennsylvania i láthair chomh maith le grúpa mór foghlaimeoirí ó na hionaid Éireannacha i gConnecticut, New Jersey, Pennsylvania agus nua Eabhrac. Tá an sorcas ag teacht! Bhuel, ní sorcas go baileach ach criú a mbíonn craic agus spleodar á leathadh go fairsing acu, mar atá Áine Ní Bhreisleáin ó Raidió na Gaeltachta agus foireann an chláir Bladhaire. Beidh na craoltóirí ag teacht aniar as stiúideo Raidió na Gaeltachta sna Doirí Beaga go Béal Feirste cois cuain an Aoine bheag seo, an 29 Aibreán, le craoladh beo a dhéanamh ó Dhánlann Dillon sa Chultúrlann.
Ceiliúradh ceart ar Ghaeil Bhéal Feirste agus ar 50 bliain Raidió na Gaeltachta a bheas ann. Le taispeántas ealaíne Noel Connor ar na ballaí bunaithe ar na seanbhusanna tralaí a théadh suas síos Bóthar na bhFál, beidh plúr na gceoltóirí Feirsteacha le cluinstin ag seinm beo ar an chlár, ina measc an sárfhidléir Conor Caldwell agus Sorcha Stockman, fidléir óg ar bronnadh sparántacht Gradam Ceoil TG4 uirthi ar na mallaibh. Tá an scéim sparántachtaí mar thoradh ar an chomhpháirtíocht idir TG4 agus Comhairle Chathair Bhéal Feirste a d'éirigh as na Gradaim Cheoil theacht go Béal Feirste ceithre bliana i ndiaidh a chéile suas go 2021. Bhronn Comhairle na Cathrach sparántachtaí £3,000 an duine ar thriúr ceoltóirí óga. Gheobhaidh na ceoltóirí meantóireacht agus tacacíocht lena gceol a chur chun cinn ar líne agus an deis físeán proifisiúnta a dhéanamh le Red Shoe Media agus Ionad Ealaíon Duncairn. Craolfar na físeáin ar mheáin shóisialta TG4 amach anseo.
Beidh daoine de gach glúin páirteach i gclár Bladhaire, bunaitheoirí na Cultúrlainne agus páistí Aisling Óg san áireamh, scoil ealaíon do dhaltaí bunscoile a bhíonn ar siúl gach maidin Dé Sathairn. Deis iontach a bheas ann dul siar ar bhóithrín na smaointe, cuimhniú ar obair na Cultúrlainne le 31 bliain anuas agus súil chun cinn a thabhairt ar thodhchaí na nGael a thiocfaidh inár ndiaidh. Beidh eolas ann fosta fán Lá Dearg mór atá beartaithe don 21 Bealtaine, nuair a shiúlfaidh na mílte ón Chultúrlann go Halla na Cathrach le cearta teanga agus Acht na Gaeilge a éileamh.
Cuirfear tús leis an spraoi ar 12pm Dé hAoine leis an seisiún míosúil, Ceol na mBan, i mbialann na Cultúrlainne agus tá lánfháilte roimh an phobal bualadh isteach i rith an tráthnóna agus greim a fháil le hithe. Beidh Bladhaire ar na haerthonnta ó 3-5pm.
Don té ar mhaith leis leanacht ar aghaidh ar chonair an cheoil Dé hAoine, beidh dhá albam úrnua á seoladh in Áras Mhic Reachtain ar 8.30pm mar chuid de Fhéile Cheathrú na hArdeaglaise. Is amhránaí sean-nóis nuálach, uathúil í Inni-K agus dúradh in The Irish Times gur 'duine de na healaíontóirí is spreagúla in Éirinn" í. Tá a halbam nua 'Iníon' amuigh anois. Beidh Éanna Ó Cróinín, píobaire as Ráth Chairn ag seoladh a albaim úr siúd fosta ar an oíche, 'Píobaireacht na Mí. rudaí amaideacha uile a chum Daniel Cassidy agus a chuir sé i láthair don tsaol ina leabhar bómánta bréagshanasaíochta How The Irish Invented Slang, is beag ceann acu atá chomh bómánta lena chuid tuairimí faoin uaillbhreas Béarla ‘Holy Mackerel’, atá le fáil chomh fada siar leis an bhliain 1803. Cén chaoi a bhfuil sibh? Caitlín Ní Chatháin is ainm dom. Is as Béal an Mhuirthead i gContae Mhaigh Eo mé. Táim cúig bliana déag d’aois. Táim ag freastal ar Choláiste Muire i dTuar Mhic Éadaigh. Is aoibhinn liom an scoil. Tá sé suite ar bhruach na farraige. Is iad na hábhair is fearr liom ná Gaeilge agus Tíreolas. Is fuath liom Mata agus Fraincis. Imrím camógaíocht agus haca. Tá suim mhór agam i gcúrsaí faisin. Ba mhaith liom bheith i mo mhainicín nuair a fhágfaidh mé an scoil.
Beidh Pobalscoil Charna agus Gairmscoil na bPiarsach Ros Muc páirteach sa bhFéile Idirnáisiúnta Filíochta Cúirt i mbliana. Jackie Mac Donnacha agus Máire Holmes atá i mbun na gceardlanna filíochta agus próis sna scoileanna seo faoi láthair. Is cuid den Chiorcal Scríbhneoireacht Cruthaíoch do dhaoine óga atá eagraithe ag Pléaráca Teo an cheardlann seo. Cuirfidh daoine óga dánta agus scéalta i láthair don ócáid dhátheangach seo i dteannta scoláirí ó dhá scoil cathrach, Scoil Naomh Éinne, Bóthar na Trá agus Meánscoil Naomh Muire, Gaillimh. Is in Ionad Ealaíon Oileán Ealtranach a bheidh an ócáid ar siúl ar an Déardaoin 21 agus ar an Aoine an 22 Aibreán óna 2 – 4p.m.
Bhí Éigse cheoil Dhiarmaid Uí Shúilleabháin ar siúl i gCúil Aodha, Baile Bhuirne an deireadh seachtaine seo caite. Is é seo an ceathrú Éigse déag i gcuimhne ar an sárchraoltóir agus an sár-amhránaí Diarmaidín ‘Mhaidhcí’ Ó Súilleabháin. Bhí Diarmaid ag obair le Raidió na Gaeltachta agus ina chónaí i nGaeltacht Chiarraí nuair a fuair sé bás. 3. Seán Ó Concheanainn cainteoir ó dhuchas Gaeilge ó Bhaile Chláir na Gaillimhe ag cur síos ar an tsean saol agus an saol atá aige anois do Phádraic Dolan sa bhliain 1974. Tá roinn na Gaeilge ag plé leis an bpróiseas um phleanáil fhorbartha scoile (SDP) ón mbliain 2005. Cuireadh plean ábhair foirmiúil don Ghaeilge le chéile don chéad uair sa bhliain sin ag cur leis an bpleanáil a bhí ar bun go neamhfhoirmiúil roimhe seo. Tháinig athraithe ar fhoireann teagaisc na Gaeilge i mbliana a chuireann an phleanáil don ábhar ina thús arís. Is ar bhonn machnamhach atá sé socraithe ag an bhfoireann tabhairt faoin bpleanáil don ábhar mar is cuí don bhliain seo agus do na blianta amach rompu. Déanfar athbhreithniú ag deireadh gach mír theagaisc agus fhoghlama go neamhfhoirmiúil agus buailfear le chéile go foirmiúil trí huaire in aghaidh na scoilbhliana. Is inmholta an cur chuige comhoibríoch machnamach seo. I láthair na huaire tá pleananna ábhair do na bliain ghrúpaí go léir ina bhfuil cur síos ar an ord aontaithe ina múintear na téamaí agus na gnéithe éagsúla eile de na cúrsaí de réir téarmaí maraon leis na háiseanna atá ar fáil chun na spriocanna múinteoireachta agus foghlama seo a chur i gcrích. Tuairiscíodh go raibh scrúdpháipéir aontaithe do na leibhéil difriúla ach nach raibh aon fhianaise de seo i ndoiciméid phleanála don Ghaeilge. Moltar iad seo a bheith mar chuid den phlean don ábhar. Tá tagairt teoranta déanta do na modheolaíochtaí atá in úsáid ag an roinn. Luaitear mar mholadh forbairt a dhéanamh ar an gcuid seo den phlean agus cur agus cúiteamh a dhéanamh ar na modhanna múinte atá in úsáid sa roinn agus ar a éifeachtaí is atá na modhanna céanna maidir le cuspóirí teagaisc agus foghlama na roinne a bhaint amach. Bheadh sé tairbheach pleanáil a dhéanamh chun na ceithre mhór scil teanga chomh maith le gnéithe difriúla de na cúrsaí a chomhtháthú de réir téamaí ag teacht le bunphrionsabail na siollabas. Title in English: The soldier who was playing cards in the churchDigital version published by: Doegen Records Web Project, Royal Irish AcademyDescription of the Recording:Speaker: Pádraig Beidh lear mór ban ar ceoltóirí clúiteacha iad ar fad le feiceáil beo ó Halla Ceoil an Empire i mBéal Feirste chun Nollaig na mBan a cheiliúradh Dé Sathairn 6 Eanáir ag 9.55pm ar TG4 in Oíche na mBan. turas amháin: Liú Lúnasa 2015
Liú Lúnasa 2015
Seán Ó Muireagáin i mbun oibre
Tá féile nua ar an tsaol le muid a choinneail ag gabháil i rith an tsamhraidh, 'Liú Lúnasa'. Os rud é gur dream óg i mo bhaile dhúchais atá á reachtáil, agus mé ar cuairt ag mo mhuintir ansin, chinn mé freastal ar ócáid éigin a d'fheilfeadh domh. Tá go leor den scléip is den liú is den ragairneacht ag baint leis an fhéile, ach bhí Cúirt Filíochta eagraithe ag Seán Ó Muireagáin agus Laoiseach Ní Choisdealbha, ócáid níba chiúine.
Bhí muid thuas staighre sa Chultúrlann i mBéal Feirste agus níorbh olc an tinreamh, curtha san áireamh (a) gurbh é seo an chéad 'liú' é agus (b) gur filíocht a bhí i gceist. I 1968 fostaíodh é mar fho-eagarthóir nuachta san Irish Times ··· Foilsíodh in Irish Times aistriúcháin a rinne sé ar ‘Oíche Nollag’, dán Mháire Mhac an tSaoi, agus ar ‘The Sash my Father wore’ ··· Léirigh iriseoirí a meas agus a gcion air in Irish Times 10 agus 11 Eanáir 1990 Ba é Seán Ó Fiannachta, buachaill óg 10 mbliana d’aois, as Scoil Cheann Trá i gCorca Dhuibhne a thug leis an bua i gcomórtas de chuid an nuachtáin The Kerryman dá scéal “An tUachtarán Donald Trump”. Tá sé de dhualgas ag an Tionól gníomh diongbháilte a glacadh ar son na Gaeilge ach is léir nach bhfuil cuid do na páirtithe sasta glacadh leis an chúraim seo. Rás Farraige Charraig Aonair
Bhí sciob sceab ar na spásanna a bhí ar fáil i Rás Farraige Charraig Aonair, urraithe ag Rolex arís i mbliana, mar a gcláraigh 440 bád seoil tráthnóna inné le páirt a ghlacadh sa rás. Cheithre nóimeant, 37 soicind a thóg sé, gach spás a líonadh. 605 muirmhíle do rás é seo ó Phlymouth Shasana chomh fada le Carraig Aonair amach ó chósta Chléire i gCorcaigh. Beidh luamhanna ó chúig thír is 20 páirteach i mbliana, cé gur ó Shasana a bhformhór acu, agus tá ana chuid báid ón Fhrainc le bheith páirteach leis, mar aon leis an Ísealtír agus Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ar an 3ú lá do Lúnasa a thosnóidh an rás agus ceaptar go dtógfaidh sé 20 lá.
Maraíodh bean sna 50idí i dtionóisc bóthair a tharla i Lios Tuathail i gCiarraí Thuaidh timpeall ar a 3 a chlog tráthnóna inné. Bhuail an chairt a bhí an bhean a thiomáint agus trucail a chéile, dhá chilimÉadar ó Lios Póil agus maraíodh an bhean ar an dtoirt. Ní raibh éinne sa chairt ach í. Níor gortaíodh tiománaí na trucaile.
Tugadh corp na mná go hOspidéal na hOllscoile, Ciarraí. Tá an bóthar, a bhí dúnta, oscailte arís. Tá Gardaí Lios Tuathail ag lorg eolas ar éinne a bhí in aon ghaobhar don dtimpiste, teagmháil a dhéanamh leo. Fostaíocht san Aontas Eorpach – Iniúchadh ar Chúrsaí Dlí agus Gaeilge – The University Times
Caithfear plé a dhéanamh ar chonas céimithe a mhealladh i dtreo na hEorpa agus tosaíonn sin ag leibhéal fóchéime.
Eimear FinanEagarthóir Sóisearach
Ní heol dá lán go bhfuil deiseanna fostaíochta le fáil leis an nGaeilge taobh amuigh den tír seo. Is mór an trua é, ach ceaptar nach bhfuil aon áit don teanga ar leibhéal domhanda. Níl sé sin fíor ar chor ar bith. Má tá cruinneas agus suim sa Ghaeilge agat, níl tú teoranta sa tír seo. Tá sí beo, agus tá sí le cloisteáil go fuinniúil ar an mórthír.
Ar an 13ú de Mheitheamh 2005, shocraigh Comhairle na nAirí sa Bhruiséil go mbeadh sí mar theanga oifigiúil an Aontais Eorpaigh ó Eanáir 2007 amach. Anuas air sin, beidh sí mar theanga oifigiúil agus oibre iomlán de chuid an Aontais Eorpaigh ó Eanair 2022 amach, agus ciallaíonn sé go mbeidh an Ghaeilge ar an leibhéal céanna leis an bhFraincis, leis an mBéarla agus a leithéid. Mar sin, caithfear na hachmhainní céanna a thabhairt chun treoracha, reachtaíocht agus tras-scríbhinn na parlaiminte a aistriú go Gaeilge. Is iontach an rud é, ach an bhfuil ár gcóras oideachais ag déanamh a dhícheall a mhealladh sa treo seo, agus iad a ullmhú i gceart?
I ráiteas ríomhphoist don University Times, dúirt Eoin Mac Domhnaill, dlítheangeolaí i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, go bhfuil "an líon ba mhó dlítheangeolaithe san Aontas ag obair in Ard-Stiúrthóireacht an Ilteangachais ag an gCúirt Bhreithiúnais i Lucsamburg." Tá tréimhsí oiliúna íoctha curtha ar fáil ag an gCúirt Bhreithiúnais chun taithí oibre a thabhairt do dhlítheangeolaíthe uaillmhianacha gach bhliain. Is iontach an rud é seans a fháil saol na mórthíre a bhlaiseadh, in éineacht le páirt a ghlacadh le dhul chun cinn an Ghaeilge sa domhan mór.
Nuair a léigh mé faoin méid deiseanna atá ar fáil leis an aistriúchán san Aontas Eorpach, thosaigh mé ag smaoineamh. Má atá sé ar intinn agat céim sa Dlí a bhaint amach ó Choláiste na Tríonóide, is féidir Fraincis agus Gearmáinis a dhéanamh in éineacht leis. Ach má tá céim sa Dlí agus Gaeilge ag teastáil uait, caithfidh tú cur isteach ar Choláiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath nó i gCorcaigh. Cad is cúis leis sin? I ráiteas ríomhphoist don University Times, níor aithnigh Mark Bell, Ceannasaí Scoil an Dlí i gColáiste na Tríonóide, go bhfuil fadhb ag baint leis seo. Chuir sé an locht ar Chlár Oideachas na Tríonóide: "I láthair na huaire, táimid ag díriú ar na n-athruithe a bheas i gceist leis na modúil atá againn cheana féin mar gheall ar na struchtúir nua a bhaineann le Chlár Oideachas na Tríonóide." An moladh atá aige dóibh siúd atá suim acu staidéar a dhéanamh ar an nGaeilge ná modúil roghnacha darb ainm Teanga agus Cultúr na Gaeilge a phiocadh.
Níl sé sin sásúil, dar liomsa. D'fhoilsigh EPSO – an eagraíocht atá i gceannas ar an bhfostaíocht in instituidí an AE – tuarascáil i mbliana ina deirtear go bhfuil easpa aistritheoirí cáillithe acu anois, agus meastar go bhfuil méadu 40 faoin gcéad chun teacht ar líon na n-aistritheoirí a bheidh ag teastáil ó 2022 ar aghaidh.
Bíonn scileanna dlí comparáideacha in úsáid ag dlítheangeolaithe sa Chúirt Bhreithiúnais chun réitigh aistriúcháin a aimsiú ar choincheapa dlíthiúla a thagann ó na 28 mBallstát éagsúla
Caithfear plé a dhéanamh ar chonas mic léinn óga a mhealladh i dtreo na hEorpa agus tosaíonn sin ag leibhéal fóchéime. Muna bhfuil buntuiscint faighte ag na mic léinn seo ar an nGaeilge agus an tearmaíocht dlíthúil atá ag teastáil chun an aistriúchán a phiocadh suas go héasca níos déanaí, beidh siad fágtha ina dhiaidh i gcomparáid lena gcomrádaithe ar fud na hEorpa. Má táimid ag iarraidh an an-iomra seo a choimead ar an nGaeilge, caithfear go mbeadh líon, agus caighdeán, na n-aistritheorí árd. Dar le Eoin Mac Domhnaill, tá scileanna éagsúla de dhíth ag daoine atá ag cur isteach ar na postanna seo: "Bíonn scileanna dlí comparáideacha in úsáid ag dlítheangeolaithe sa Chúirt Bhreithiúnais chun réitigh aistriúcháin a aimsiú ar choincheapa dlíthiúla a thagann ó na 28 mBallstát éagsúla, saothar dlí suimiúil atá ann." Bíonn sé ríthábhachtach gur féidir le hiarrthóirí aistriúchán a dhéanamh ar tearmaí dlí, dar leis: "Caithfidh an cumas a bheith acu chun téacsanna casta dlí a aistriú go Gaeilge." Is iomaí buntáiste, mar sin, a bhaineann le tuiscint bhúnúsach a fháil ar na cúrsaí seo ag leibhéal fochéime sula chuirtear isteach. Agus tá muintir na Tríonóide faoi mhíbhuntáiste.
Cén réiteach atá ar fáil do chéimí dlí na Tríonóide a bhfuil suim acu obair leis an nGaeilge? Tá trí árd-dioplómaí ar fáil in Óstaí an Rí maidir le seo: Dlítheangeolaíocht, Aistriúchán Dlíthúil agus Dlí-Chleachtadh trí Ghaeilge. Tá céim sa Dlí riachtanach do na cúrsaí faoin dlítheangeolaíocht agus dlí-chleachtadh trí Ghaeilge a dhéanamh. Is cúrsaí páirt-aimseartha atá i gceist leo, agus caithfear ard-chaighdeán sa Ghaeilge a léiriú chun a bheith glactha leo. Ag caint leis an University Times, dúirt Daithi Mac Carthaigh, comhordaitheoir na Gaeilge in Óstaí an Rí go mbíonn "cásanna os comhair na mionchúirteanna agus na Ceithre Cúirteanna as Gaeilge an t-am ar fad". Mar sin, tá dlíodóirí le Gaeilge ag teastáil chun ionadaíocht a dhéanamh ar son na nGaeilgeoirí a thagann os comhair na cúirte. Cháin Mac Carthaigh Scoil an Dlí i gColáiste na Tríonóide go láidir don chaoi a bhfuil siad ag tabhairt neamhaird ar an eolas seo: "Ní fheiceann siad gá (leis an nGaeilge). Tá sé craiceáilte leis an mBreatimeacht agus an méid atá is a bheidh le déanamh leis an Aontas Eorpach!".
Tá sé thar am ag Scoil an Dlí anseo i gColáiste na Tríonóide aitheantas a thabhairt ar na firicí seo. Ní mór dóibh mic léinn na Tríonóide a ullmhú i gceart don fhórsa saothair domhanda, agus iarracht dhíograiseach a dhéanamh a tionchar a úsáid chun tacaíocht cheart a thabhairt don teanga. Tá pobal beomhar Gaelach le feiceáil i measc ár mic léinn – tá Cumann Gaelach agus Scéim Chónaithe thar barr againn – agus tá an-éileamh ann. Tá baol ann nach mbeidh a dhóthain aistritheoirí caillíthe in am do 2022, agus tá páirt le glacadh ag Coláiste na Tríonóide chun é seo a réitiú. Tá siad ag cliseadh ar mhuintir Gaelach an Choláiste. Caithfear stop a chur leis an séanadh seo. Is é Gaelchultúr an soláthraí is mó sainchúrsaí oiliúna Gaeilge don earnáil phoiblí, agus ó bhí 2005 ann táimid tar éis cúrsaí a fhorbairt agus a reáchtáil i mbreis agus 100 eagras stáit. Is é sprioc na gcúrsaí seo cabhrú le heagraíochtaí a gcuid dualgas maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chomhlíonadh.
Bíonn formhór na sainchúrsaí a reáchtálann Gaelchultúr dírithe ar na baill foirne sin a mbíonn teagmháil rialta acu leis an bpobal, agus an aidhm a bhíonn leis an oiliúint ná cur ar chumas na rannpháirtithe déileáil go héifeachtach le custaiméirí trí Ghaeilge. Tá cúrsaí curtha le chéile againn chomh maith d'fhostaithe ar gá dóibh caighdeán ard Gaeilge a bhaint amach chun gur féidir leo a gcuid oibre a dhéanamh sa teanga sin.
"Murab ionann agus gnáthchúrsaí teanga Ghaelchultúir, tá na cúrsaí seo dírithe i bhfad níos mó ar shainriachtanais gach eagraíochta," arsa Diarmuid Ó Mathúna, Bainisteoir Forbartha Gnó Ghaelchultúir. "Is féidir iad a reáchtáil istigh san eagras ag leibhéil éagsúla agus is féidir amanna agus fad na ranganna a chur in oiriúint go hiomlán do chlár ama na heagraíochta. Anuas air sin, is féidir le Gaelchultúr stór focal agus frásaí úsáideacha a bhailiú, a thaifeadadh agus a chur ar fáil do rannpháirtithe go hidirghníomhach ar líne nó ar dlúthdhiosca."
Mar sin, más ag lorg na bhfocal cuí Gaeilge le feidhmiú ag searmanas pósta sa chlárlann atá tú, ag iarraidh turas a threorú timpeall seanteach Seoirseach nó díreach ag iarraidh cúrsaí cuntasaíochta nó cánach a phlé, is féidir le Gaelchultúr sainchúrsa Gaeilge a chumadh as an nua le freastal ort féin agus ar do chuid comhghleacaithe.
Chun níos mó eolais a fháil faoi shainchúrsaí Gaeilge Ghaelchultúir, tabhair cuairt ar www.gaelchultur.com, glaoigh ar Dhiarmuid Ó Mathúna ag an uimhir (01) 484 5225 nó seol teachtaireacht ríomhphoist chuig diarmuid@gaelchultur.com. 11 Bealtaine 2010: Fógraíonn an tUachtarán Máire Mhic Ghiolla Íosa céad Laureate na nÓg
D'fhógair an tUachtarán Máire Mhic Ghiolla Íosa Siobhán Parkinson a bheith ina Laureate na nÓg, an chéad laureate in Éirinn le haghaidh litríocht do leanaí. Bhronn an tUachtarán an bonn Laureate na nÓg uirthi ag imeacht speisialta i gceanncheathrú na Comhairle Ealaíon.Tionscnamh nua de chuid na Comhairle Ealaíon is ea Laureate na nÓg a fhaigheann tacaíocht ó Oifig an Aire Leanaí agus Gnóthaí Óige, Leabhair Pháistí Éireann agus Éigse Éireann. Bunaíodh an gradam seo chun suim daoine óga i litríocht ardchaighdeáin do leanaí a spreagadh agus chun béim a leagadh ar thábhacht na litríochta do leanaí inár saol cultúrtha agus samhlaíochta. Tugann Eason's agus an Irish Times tacaíocht do Laureate na nÓg freisin.Ag labhairt di le lucht éisteachta ina raibh idir leanaí agus daoine fásta, dúirt an tUachtarán go ndearna scríbhneoirí "draíocht a fhí isteach in intinn agus i gcroí daoine le focail"."Tá leabhair ina n-uirlisí do dhaoine chun tairbhe iomlán a bhaint astu féin," a dúirt an tUachtarán Mhic Ghiolla Íosa. "Tugtar léargas duit ar d'intinn féin iontu, cuireann siad domhan mór cairde ar fáil duit, agus cabhraíonn siad chun tú a oscailt do gach ní a bhfuil ar siúl timpeall ort."Dúirt Pat Moylan, Cathaoirleach na Comhairle Ealaíon, "Is cúis bróid don Chomhairle Ealaíon é an chéad laureate le haghaidh litríochta do leanaí in Éirinn a ainmniú. Tá sé mar aidhm ag Laureate na nÓg domhan samhlaíoch na ndaoine óga a leathnú agus a shaibhriú, cion don léamh a spreagadh agus luach na litríochta a mheabhrú do leanaí agus do dhaoine óga."Bíonn ról uathúil ag an litríocht maidir le cabhrú linn tuiscint a fháil orainn féin mar shochaí, is féidir léi míniú dúinn céard a chiallaíonn sé a bheith i do dhuine, agus cuireann sé rud iontach treascrach ar fáil dúinn - an pléisiúr," a dúirt an tUasal Moylan freisin.Lean sí ar aghaidh ag rá, "Is tionscnamh spreagúil luachmhar é seo agus tagann sé ag tráth ina bhfuil dea-scéalta agus muinín ríthábhachtach, go háirithe maidir le leanaí agus daoine óga. Leis an Laureate, agus tacaíocht fhoriomlán na Comhairle Ealaíon don litríocht do leanaí, táimid ag obair i dtreo is go mbeidh níos mó leanaí ag léamh, agus ag léamh ábhar níos dúshlánaí." Ag labhairt faoina post nua, dúirt Siobhán Parkinson, "Tá ríméad orm agus is mór an onóir dom gur mise a roghnaíodh le bheith mar chéad Laureate na nÓg. Creidim go leagann litríocht do leanaí síos an bhunsraith do shaol samhlaíoch pobail, agus go bhfuil gach leanbh i dteideal rochtain a bheith acu ar thearmann léitheoireachta -- leabharlann le líon mór leabhar, faoi riarachán maith, ina scoil agus ina bpobal." Tá 64% den phobal ar son stádas na Gaeilge mar chroí-ábhar sa chóras oideachais a fhágáil mar atá, de réir pobalbhreith nua.
De réir na pobalbhreithe a rinne Kantar Millward Brown do Chonradh na Gaeilge, tá breis is dhá thrian den phobal ar son na Gaeilge 'éigeantaí'.
Léirigh pobalbhreith faoin ábhar céanna a rinne an comhlacht céanna do Tuairisc.ie cúig bliana ó shin gur 55% den phobal a chreid nár cheart aon athrú a dhéanamh ar stádas na Gaeilge mar ábhar 'éigeantach' don Ardteist.
Mar chuid den phobalbhreith nua a rinneadh do Chonradh na Gaeilge cuireadh ceist ar os cionn 1,000 duine cé acu ar aontaigh nó nár aontaigh siad leis an áiteamh gur cheart don Ghaeilge a bheith ina croí-ábhar do gach dalta scoile, daltaí Ardteiste san áireamh.
D'aontaigh 33% de na daoine a ceistíodh gur chóir stádas na Gaeilge sa chóras oideachais a fhágáil mar atá agus d'aontaigh 31% go pointe.
Níor easaontaigh go láidir leis an áiteamh ach 6% agus 8% a d'easaontaigh go pointe. Bhí 15% ann nár aontaigh nó nár easaontaigh leis an ráiteas agus ní raibh aon tuairim faoin scéal ag 8%.
60% de dhaoine idir 15-24 bliain d'aois a dúirt gur chóir stádas na Gaeilge sa chóras oideachais a fhágáil mar atá.
Tá ceist stádas na Gaeilge sa chóras oideachais go mór i mbéal an phobail arís le tamall anuas.
Tarraingíodh an cheist isteach sa phlé faoin athbhreithniú a rinneadh ar chóras dhíolúíne na Gaeilge le déanaí agus tá an cheist á plé chomh maith i bhfianaise an athbhreithnithe atá á dhéanamh ag an NCCA ar leagan amach na hArdteiste.
Deirtear sa tuarascáil eatramhach atá curtha amach ag an gComhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta faoin athbhreithniú sin go bhfuil "mixed views" faighte go dtí seo faoi ar cheart an Ghaeilge a bheith ina hábhar éigeantach don Ardteist.
De réir na pobalbhreithe nuafhoilsithe is i mBaile Átha Cliath (71%) agus i gCúige Chonnacht agus Cúige Uladh (73%) is mó a léiríodh tacaíocht do stádas na Gaeilge sa chóras oideachais.
Ba sa chuid eile de Chúige Laighean is lú a bhí tacaíocht don Ghaeilge éigeantach. 53% de dhaoine ansin a chreid nár cheart aon athrú a dhéanamh ar stádas na Gaeilge sa chóras. 61% a bhí i gceist i gCúige Mumhan.
Fág freagra ar 'Móramh mór ar son na Gaeilge 'éigeantaí' – pobalbhreith nua'
Céard le déanamh sa seomra leis an 15% nach naontaíonn Dé Luain, Meán Fómhair 30 2019 ag 9:52 am
Cuir ceist ar aon mhúinteoir Gaeilge agus tá triúr nó ceathair i chuile rang a bhfuil ag suí sa rang Gaeilge in aghaidh a dtola agus a mhileann an rang Gaeilge ar na daltaí eile.
Cén fáth go bhfuil sé comh deacair múinteoirí Gaeilge a fháil? Tá baint ag an doicheall sin atá ag 10-15% des na daltaí roimh na Gaeilge leis an laghad daoine óg a roghnaíonn an Ghaeilge mar ábhar le múineadh. Feiceann siad na deacrachtaí a bhíonn ag múinteoirí Gaeilge agus iad ar scoil.
Tá sé go brea go bfuil 60% den aoisghrúpa 16-24 ach tá 15% a easaíontaíonn leis an Ghaeilge a bheith éigeantach. Sin le rá go bhfuil ceathrar nó cúigear i rang de 30 daltaí atá ina suí sa rang Gaeilge in aghaidh a dtola. I scoileanna áirithe d'fhéadfadh an triú cuid den rang a bheith in aghaidh na Gaeilge. Smaoinigh ar comh deacair atá sé a bheith id múinteoir Gaeilge má atá deichniúr ina suí ansin ar chúl an ranga iad iaghaidh na Gaeilge agus iad ag cur isteach ar an rang. Ceoltóir agus bailitheoir ceoil ó Éirinn ba ea Edward Bunting (1773–1843). Bhíodh sé ar a dhícheall ag bailiú sheancheol cláirsí na hÉireann, agus d’fhoilsigh sé neart eolais ar an gcláirseach a chaillfí go deo murach é.
Innealtóir mianadóireachta ó Derbyshire i Sasana ab athair dó agus Niallach ó Dhoire ba ea a mháthair. Nuair a cailleadh a athair cuireadh Edward, in aois a sheacht mbliana, a chónaí lena dheartháir Anthony i nDroichead Átha chun ceol a fhoghlaim uaidh. Sa bhliain 1784 cuireadh chun mBéal Feirste é mar chúntóir ag William Ware, orgánaí Theampall Áine i mBéal Feirste, agus i gceann dhá bhliain bhí sé ina ina phrintíseach ag Ware, Rinne sé staidéar ann ar an bpianó agus ar an orgán, agus d’fhoghlaim sé conas pianó a dheisiú agus a atógáil.[1]
Bhí sé ar lóistín i mBéal Feirste le teaghlach McCracken, rud a chuir i dteagmháil le lucht polaitíochta náisiúnaí é. Níos déanaí bhí sé ina orgánaí i roinnt teampall sa chathair, agus bhí an-ghnaoi ag daoine air, cé go raibh sé taghdach. Bheartaigh roinnt daoine uaisle ar fhéile cláirseoirí a chur ar bun i mBéal Feirste, cé nárbh fhéidir ach deichniúr a bhailiú le chéile. Ceapadh Bunting chun ceol a bhreacadh síos ann, agus dealraionn sé gur mhúscail sé seo spéis mhór ann i gceol na hÉireann.[2]
Sa bhliain 1820 phós sé cailín de mhuintir Chapman agus chuir faoi i mBaile Átha Cliath le bheith ina orgánaí i dTeampall Sheoirse. Mura bhfuair sé gríosú ó chairde mar George Petrie ní fhoilseodh sé an tríú himleabhar dá chuid. Bhí 160 fonn ann, agus 120 ceann díobh foilsithe den chéad uair.
Thug Bunting cuntas chomh hiomlán agus ab fhéidir leis ar bhealach seanma na cláirsí sreangthéadaí. Thug sé cuntas ar na nótaí maise, ar an méarú, ar ainmneacha na dtéad, ar chodanna na cláirsí agus ar na cineálacha ceoil. Rinne sé míniú ar an tiúnadh agus ar na modhanna, agus d’áitigh sé ar an gcláirseoir Art Ó Néill a chuimhní cinn a bhreacadh. Os a choinne sin, thug sé neamhaird ar an ordú a tugadh dó gan nóta dár bhailigh sé a athrú. Ní bhreacadh sé síos ach an tséis agus níor thuig, is dócha, a thábhachtaí a bhí an dord mar mhaise ar an gceol.[5] Mar sin féin, chaomhnaigh sé ábhar nach mbeadh teacht anois air murach an obair a rinne sé, agus ar mór an chabhair é don té atá ag iarraidh seinm na cláirsí sreangthéadaí a shaothrú arís.[6] Boinn Óir Sheáin Uí Riada buaite ag Fionnuala Donlon agus Colm Broderick
9ú Bealtaine 2021
Tá Boinn Óir Sheáin Uí Riada na bliana seo buaite ag Fionnuala Donlon as contae Lú agus Colm Broderick as contae Cheatharlach. Reáchtáladh an comórtas sa Mhuileann i mBaile Bhúirne i nGaelacht Mhúscraí agus craoladh beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta é.
Is tríd an gclár Cuireadh Chun Ceoil ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, clár a chuireann Peadar Ó Riada i láthair, a reáchtáiltear an comórtas, agus bíonn uirlisí éagsúla i gceist gach bliain. Bronnadh an Bonn Óir don chruitireacht ar Fhionnuala agus an Bonn Óir don phíobaireacht ar Cholm. Bronnadh duais airgid €2,500 an duine ar an mbeirt chomh maith.
Ba iad Laoise Kelly, Mick O'Brien agus Michelle Mulcahy na moltóirí tráthnóna Dé hAoine agus ba é Peadar Ó Riada a bhí ina fhear tí. 15 ceoltóirí a bhí páirteach sa chraobh, ochtar ar an gcruit agus seachtar ar na píoba.
Den chéad uair riamh, ghlac iomaitheoir páirt sa chomórtas ó áit taobh amuigh d'Éirinn. Bhí Fiachra O'Regan as Cloch na Rón i gcontae na Gaillimhe san iomaíocht beo as Québec Cheanada mar a bhfuil sé ag cur faoi.
Ní raibh duine ar bith ach na hiomaitheoirí, moltóirí, foireann an raidió, agus fear an tí i láthair ag an ócáid i mbliana, mar gheall ar na srianta in aghaidh an víris chorónaigh. Craoladh an comórtas beo ar leathanach Facebook RTÉ RnaG agus ar shuíomh Chuireadh Chun Ceoil freisin.
Tá trí bliana ann ó bhí an comórtas oscailte do phíobairí agus do chláirseoirí, agus ba é an píobaire Éanna Ó Cróinín as Ráth Chairn agus an cláirseoir Úna Ní Fhlannagáin as Gaillimh a thug na boinn óir leo. Ba í Jillian Ní Mháille a thug an chraobh léi i gcomórtas na bhfeadóg mhór anuraidh. Ní hamháin, i dtuairim Uí Shé, go bhfuil Gaelscoileanna agus na heagraíochtaí Gaeilge atá ag tacú leo ciontach sa mhíréasún agus sa chothú coimhlinte, ach go bhfuil siad ag cur dea-thoil an phobail don teanga i mbaol. Teistiméireacht eile do chaighdeán agus d’éagsúlacht TG4 cláir dá chuid a bheith théis gradaim IFTA a bheith bronnta ar a chuid tograí. Inniu (26 Aibreán 2016) i mBaile Átha Cliath d’fhógair An tOireachtas na scannáin atá gearrliostaithe don ghradam ‘Gearrscannán na Bliana 2016’. Is gradam nua é seo a bhronnfar i mbliana den chéad uair le hardán nua a thabhairt d’ealaín an ghearrscannáin agus chun aitheantas a thabhairt do na scannánóirí Gaeilge atá ag cruthú saothar ar ardchaighdeán. Dáta Foireann Imeacht Posted [Iúil-12-11] (ID: 210461) Solutions Páirceála Lanier anois tá earcú foirne Imeacht don Craobh PGA ag Club an Lúthchleas Atlanta. Táimid tar éis go leor athruithe a líonadh ar feadh na seachtaine ar 8 Lúnasa 14. Tá Pá $ 10.00 in aghaidh na huaire. Gach shifts ar fáil. Cuir freastal ar ár n-PHOST CHÓIR, Dé Sathairn 23 Iúil, 2011 ó 09:00 15:00 ag ... níos mó Maítear san fhorógra go mbeidh na pobail theanga seo ag obair le chéile chun todhchaí chothrom dá dteangacha a chinntiú taobh istigh den chóras nua a thiocfaidh sna salaí ar thoradh Brexit an reifrinn. Dr. Noel O Murchú;Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge.Seán O Lionáird;gadaiocht faoín dtuath. Mac Dara Mac Donncha,Caitlín Ui Aodha,Nioclás O g Mac Craith; Fógra Fiuchadh uisce i nGaeltacht na nDéise. An t-athair Seosaimh O Beoglaoi; Aifreann Tréadach i gColáiste Ide tráthnóna de h-Aoine. Iarracht atá sa gclár rialtais dalladh púicín a chur ar mhuintir na Gaeltachta is na Gaeilge - Mairéad Farrell TD | Sinn Féin
Iarracht atá sa gclár rialtais dalladh púicín a chur ar mhuintir na Gaeltachta is na Gaeilge - Mairéad Farrell TD
16 June, 2020 - by Mairéad Farrell TD
Tá ráite ag an Teachta Dála de chuid Shinn Féin do Ghaillimh Thiar/Maigh Eo Theas Mairéad Farrell gur iarracht atá sa dréacht chlár rialtais atá aontaithe ag Fianna Fáil, Fine Gael agus an Comhaontas Glas "dalladh púicín" a chur ar mhuintir na Gaeltachta is na Gaeilge.
Dúirt an Teachta Farrell;
"Níl aon cheo nua sa gclár rialtais seo a thabharfadh sásamh do mhuintir na Gaeltachta is na Gaeilge.
"Béalghrá den chuid is mó atá sna ráitis gan bhrí atá le léamh sa gcáipéis seo ach pé ar bith céard faoin duine nach dtuigeann cúrsaí Gaeilge is atá dall ar an ngéarchéim sa nGaeltacht maidir le cúrsaí fostaíochta, teangan, infreastruchtúr is bunseirbhisí poiblí, cúis náire amach is amach go raibh ábhar rialtais againn sa tír seo a thugann faoin ealaín chéanna.
"Níl aon ghealltanas maidir le toghcháin phoiblí a thabhairt ar ais do bhord Údarás na Gaeltachta agus níl caint ar bith ar Aire Sinsearach don Ghaeilge agus don Ghaeltacht. Bhí barúil againn nach raibh Fine Gael sásta polasaithe mar seo a chur i bhfeidhm ach tá a fhios againn anois nach raibh Fianna Fáil ná an Comhaontas Glas ró-chorraithe fúthu ach an oiread.
"Deirtear linn go dtabharfar tús áite do bhranda "Gaeltacht na hÉireann", agus sin í an áit a bhfuil an buile. Sin duit an tuiscint atá acu ar an nGaeltacht. Branda atá ann le turasóirí a mhealladh don tír seo agus riocht an Ghaelachais a tharraingt orainn seachas infheistíocht cheart a chur isteach i gceantracha Gaeltachta sa gcaoi is gur féidir leis an bpobal maireachtáil ann.
"An méid atá sa gcáipéis i dtaobh chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge, Bille na dTeangacha Oifigiúla agus Lárionaid Ghaeilge do Bhaile Atha Cliath agus áiteacha eile 'fud fad na tíre', tugadh na geallúintí sin cheana agus níl ann ach athrá ar a bhfuil beartaithe.
"Dar liomsa gur iarracht atá sa gclár rialtais seo dalladh púicín a chur ar mhuintir na Gaeltachta is na Gaeilge. Más ea, is lag mar iarracht í. Tá seans fós againn an clár seo a chaitheamh i dtraipisí agus iallach a chur ar na páirtithe dul chun cainte le Sinn Féin ach g bo gcaithfeadh baill na bpáirtithe sin vótáil ina aghaidh ag na comhdhálacha a bhéas ar siúl go gairid amach romhainn. D'fhéadfaí ansin plean ceart feiliúnach a chur le chéile ina mbeadh spriocanna soiléire, amlínte agus eile, ní hamháin don Ghaeilge agus don Ghaeltacht ach don stát ar fad." 6 Ar ndóigh, b’in breis agus tríocha bliain ó shin, agus tá scóipiúlacht agus sofaisticiúlacht ar leith ag roinnt leis an ionramháil chriticiúil atá déanta ag de Paor ar an bhfilíocht le blianta fada anois. Tá an chaibidil a bhreac sé do The Cambridge History of Irish Literature (2008), mar shampla, ar an achoimre is cumasaí ar nuafhilíocht na Gaeilge dá bhfuil i gcló. Ar deireadh thiar, is túisce agus is fearr an éisteacht a thugann pobal nuafhilíocht na Gaeilge fós don ghuth faoistiniúil aonair — nó don ghuth a shamhlaítear a bheith faoistiniúil agus aonair, b’fhearr a rá — ná d’aon dioscúrsa fileata níos dealaithe ná níos ilghuthaí. Bíodh go dtugtar a cheart i Leabhar na hAthghabhála do Eoghan Ó Tuairisc agus a mhórdhán siomfóineach ‘Aifreann na Marbh,’ a chuirtear faoinár mbráid ina iomláine, agus do Thomás Mac Síomóin cuid áirithe le sliocht as ‘Brúdlann Thomáis,’ is cosúil go bhfuil an nua-aoiseachas trialach chomh himeallach inniu is a bhí riamh i gcultúr fileata na Gaeilge. Más ‘scata’ a scríobh ranna Uí Ríordáin, mar a mhaígh sé tráth, is é an rud is mó a chualathas ag an am, agus ó shin i leith, guth an ‘ego easumhal’; agus is amhlaidh freisin, dar liom, do mhacarónachas dialógach Ghearóid Mhic Lochlainn, bíodh gur cinnte gurb é siúd an guth is úire a tháinig chun cinn ag casadh na mílaoise. Cé go bhfuil dornán breá dánta le Michael Davitt anseo, féach nár aimsíodh slí don chineál ‘poésie concrète’ a chleacht sé ó uair go chéile. Ar an taobh eile den scéal, is cosúil gur mar fhile Béarla seachas mar fhile Gaeilge is mó a shamhlaíonn an t‑eagarthóir Micheál Ó hAirtnéide, a bhfuil dhá dhán ghearra leis anseo, agus sin uile; agus ní mé an mbeadh Seán Ó Curraoin ná Derry O’Sullivan le háireamh anseo murach a ndánta fada eisceachtúla ‘Beairtle’ (a thuill imprimatur Uí Thuama freisin, ar deireadh) agus ‘Marbhghin 1943: Glaoch ar Liombó’ faoi seach, arb iad amháin atá le léamh anseo uathu, an dara dán díobh ina iomláine. Ar ndóigh, tá filí eile ann a gcuirfidh a n‑easnamh iontas ar léitheoirí áirithe. Féile Lá'n Phátrúin i gConamara Foilsithe an Dé Céadaoin, 06 Meitheamh 2012 14:44 Beidh Colm Cille á chomóradh ag Féile Lá’n Phátrúin na bliana seo idir Aoine, 8 Meitheamh agus Domhnach, 10 Meitheamh i dTulach, Baile na nAbhann, Co. na Gaillimhe. Bunaíodh Gaelcholáiste Cheatharlach i 1990 chun oideachas dara-leibhéal trí mheán na Gaeilge a chur ar fáil sa cheantar. Ba chéim nádúrtha í seo óir bunaíodh an chéad Naíonra sna seachtóídí agus Gaelscoil Eoghain Uí Thuairisc i 1982. Chuige sin i Mí Feabhra 1990 cheadaigh an tAire Oideachas, Máire Uí Ruairc, coláiste iarbhunoideachas nua faoi choimirce An Choiste Gairmoideachais.
Fostaíodh Caitlín Mhic Cárthaigh mar Phríomhoide i Metheamh 1990. D'oscail an scoil ar an 3ú Meán Fómhair 1990 do naonúr scoláire i seomra in Ionad na nÓg, Ceatharlach, faighte ar chíos ag Seán Ó Caoimh, Príomhoifigeach Coiste Gairmoideachais Cho. Cheatharlach.
Bhog an scoil go dtí suíomh in Easca i Mí Eanáir 1991, áit ar tógadh seomraí réamhdhéanta. De réir a chéile tháinig fás agus forbairt ar an scoil. Cuireadh leis an bhfoireann agus ceapadh Pádraig Ó Ceallaigh ina leas-phríomhoide i 1996. Thug Mícheál Ó Máirtín, Aire Oideachas, stadas buan don scoil i 1998 agus tosaíodh ar phleanáil chun foirgneamh buan a fháil. De réir mar a bhí an scoil ag fás cuireadh síneadh leis an scoil i bhfoirm seomraí réamhdhéanta i 1995, 1998, 2001 agus 2003. Sa deireadh thiar i Mí Eanáir, 2005 thug Máire Ní Ainifin, Aire Oideachas agus Eolaíochta, cead foirgneamh buan a thógáil.
Síníodh an conradh agus chas M.J. Ó Nualláin, T.D. an fód i bhFómhar 2005. Lean bliain tógála nuar a mhair an scoil agus na tógálaithe i lámha a chéile agus bhog an scoil go dtí an foirgneamh nua ar an 20 Deireadh Fómhair 2006. D'oscail Batt Ó Caoimh, Aire Oideachais, an scoil go hoifigiúil i mí Eanáir 2009 agus b'iontach an ceiliúradh a bhí ag pobal na scoile an lá sin.
I Mí Feabhra 2010, roghnaíodh Gaelcholáiste Cheatharlach mar ceann dena scoileanna do chigireacht san scéim phíolótach nua MSU – BCF (Meastóireacht Scoile Uile – Bainistíocht, Ceannaireacht agus Foghlaim). D'éirigh go hiontach leis an scoil. I bhFómhar 2010 cheiliúraigh Gaelcholáiste Cheatharlach "20 Bliain ag Fás" le hócáidí faoi leith dona scoláirí, d'fhoireann na scoile, dona tuismitheoirí, do lucht Gaeilge an cheantair agus dona hiarscoláirí.
Ón gcéad lá bhí sé mar aidhm láidir anseo go dtugtar an deis do dhaltaí an oiliúint agus an fhorbairt is fearr a fháil agus chuige sin tá curaclam leathan á sholathar i dtimpeallacht atá taitneamhach. Is mór an líon áiseanna atá ar fáil chun daltaí a réiteach don saol atá rompu. Rinne an chéad rang Scrúdú na hArdteistiméireachta i 1995 agus ó shin i leith tá ag eirí go hiontach leis na scoláirí le céatadán an-ard ag frestal ar chúrsaí éagsúla i gcoláistí triú leibhéil. Is minic a bhíonn uasmhéid poinntí agus scoláireachtaí 3ú leibhéil bainte amach ag daltaí.
Tá dul chun cinn iontach déanta ag an scoil maidir le cúrsái spóirt le coirn náisiúnta buaite san scuais agus galf agus onóracha cúige / réigiúin i gcúrsaí peile, iománaíochta, sacair agus lúthchleasaíochta. Cothaítear na healaíona go ginearálta le béim an-mhór ar chúrsaí ceoil agus cultúrtha agus is minic a bhíonn bua ag dáltaí i gcomórtais áitiúla agus náisiúnta.
Tá sé mar aidhm ag an scoil oideachas a chur ar fáil mar chuid den phlean saoil iomlán ionas go mbeadh na daltaí in ann fás, forbairt agus a gcumas a shroichint leis an meon ceart maidir le foghlaim, obair, fírinne, áilleacht, oidhreacht, maitheas, dínit, daoine eile, iad féin agus an saol go coitianta.
Tá Gaelcholáiste Cheatharlach ag fás agus ag forbairt i gcónaí agus faoi láthair tá 372 dalta ó bhunscoileanna éagsúla sa cheantar ag freastal ar Ghaelcholáiste Cheatharlach.
Tá gach grúpa go bhfuil baint acu le Gaelcholáiste Cheatharlach – dáltaí, múinteoirí, foireann na scoile agus tuismitheoirí gníomhach i gcónaí sa Choláiste. Is é Llanberis, an baile ag bun Snowdon, atá ina shuíomh ag roinnt de na príomh shuntaisí i dTuaisceart na Breataine Bige. An pinsean Gaelach | iGaeilge
An pinsean Gaelach
Tá go leor ceisteanna éagsúla a fhéadfainn bheith ag plé libh anocht – an sobal dhrama pholatúil atá ag leanúint leis ag Caisleán Chromghlinne, mar shampla. An é go gcriochnóidh an proiseas a bhain cloch mhíle shuntassach amach ar Aoine an Chéasta 1998 ag ceannscríbe cinniúnach Oíche Burns 2010?
D'fhéadfainn plé a dhéanamh freisin ar thorthaí Scéim Labhairt na Gaeilge nó foilsiú thuarascáil Udarás na Gaeltachta, dhá rud a thit amach inniu, ach déanfaidh mé sin lá níos faide anonn.
An rud atá ag dó na geiribe orm anocht ná seo: is é an fadhb is mó atá ag tograí is fiontair is gnóanna atá ag saothrú i nGort na Gaeilge easpa airgid anois agus sa todhchaí. Tá go leor tograí ann a bheadh rath orthu, b'fhéidir, dá mbeadh infhéistíocht substaintiúil le déanamh iontu.
Rith an smaoineamh liom le déanaí nuair a léigh mé faoin 'Emerald Fund', ciste $150m d'airgeead ó oibrithe chathair Nua Eabhrach agus tá an airgead seo á úsáid chun infhéistiú a dhéanamh i dtograí éagsúla i dTuaisceart Éireann ar mhaithe le dhá rud a dhéanamh. Sa chéad dul síos tá infhéistíocht á dhéanamh i dtodhchaí an Tuaiscirt, chun tacú le forás agus dul chun cinn, agus ar an dara dul síos, ceapann na h-infhéisteoirí go bhfuil sé i gceist go saothródh an infhéistiocht brabhús ó na tograí ina dheintear infheistiú iontu. Beidh an brabhús seo ag dul arais i bpocaí na n-oibrithe nuair a h-imeoidh siad amach ar phinsean i gceann roinnt blian.
Anois níl a fhios agam mar gheall ortsa ach níl pinsean agamsa faoi láthair. I gcaitheamh mo shaol oibre ar fad, ní raibh ach seal gairid, níos lú ná dhá bhliain a chaith mé ag obair leis an BBC i mBéal Feirste, go raibh deis agam teacht ar phinsean fónta.
Tháinig cúpla deis mo shlí ó shin – ach dhiultaigh mé dóibh mar ní raibh rogha ann infheistiú i gciste pinsin eiticiúil. Ní raibh mé compórdach ag tabhairt mo chuid airgid do chomhlacht a dhéanfadh infheistiú i dtiionscal na n-arm nó bainc nó a leithéid. Anuas ar sin bhí an t-airgead chomh gann agam gur ar eigean go raibh mé ábalta pinsean maith d'aon tsaghas, le h-eitici nó gan eiticí, a cheannach.
Dá mbeadh a leithéid de rud ann agus pinseean Gaelach, sé sin go mbeadh deis ag an duine ar suim leo an Ghaeilge suim a chur ar leataobh óna thuarastal gach mí agus go gcuirfí na suimeanna sin le cheile i gciste. Bheadh an chiste sin ar fáil ansin le h-aghaidh infheistiú a dheanamh i dtograí Ghaeilge chun bonn a chur futhu agus, amach anseo, go mbeadh brabhús ón infhéistiocht seo ag dul ar ais chuig na h-infhéisteoirí i bhfoirm pinsean.
An cheist a chuirfidh sibh orm, laithreach, cá bhfuil na togrraí Ghaeilge a thabharfaidh brabhús dúinn amach anseo a iocfaidh pinsean linn agus sinn eirithe as an obair?
Tá roinnt tograí ann, as barr mo chinn, a fhéadfadh brabhús a shaothrú ar an infheistiocht a dhéanfaí ann – leithéidí nós*, Raidió Fáilte, Raidió na Life, Ráidió Fáilte, Gaelshirt, Zamano, Rosg Teo, Oisín-Seirbhísí Teanga agus go leor eile. Tá cáirde liom ag obair sna tograí seo ar fad agus dá mbeadh airgead agam, dhéanfainn infheistiú sna comhlachtaí seo nó tá muinín agam as na daoine agus creidim go mbeadh rath ar m'infheistíocht.
An bhuairt a bhíodh ar dhaoine agus iad ag smaoineamh ar an 'P' fhocal cé chomh brabhúsach is a bheadh an infheistíocht. Anois is í an cheist a chuireann siad orthu féin cé acu ar tháinig an infheistiocht a rinne siad ón gcéad lá slán. Rinneadh infheistiú i mbainc, comhlachtaí móra sealúchais, tograí móra togála i nDubaí is eile. Agus anois ar éigean gur fiú tada na h-infheistiochtaí sin ar fad anois?
An bhfuil duine ar bith ag rá liom nach mbeadh na daoine sin níos sásta anois dá mba rud é go raibh a gcuid airgid infhéistithe i dtogra Gaelach ón liosta thuas nó ceann eile ar fad?
Ach is é an fadhb atá againn mar threibh, sinne na Gaeil, go bhfuilfimíd millte ag an deontas. Ní chreidimíd gur cheart dúinn ár gcuid airgead féin a infheistiú. Creidimíd, ceapaim, go ndéanfaidh an stat riar orainn, agus mura ndeineann nó má dheineann agus murar leor é, bhuel, lochtaímíd agus deinimíd iad a dhamnú.
In áit bheith ag gabhail den phort sin – agus bím féin ag gabhail do freisin – ba cheart dúinn rud éigean difriúil a dhéanamh, ár gciste pinsean féin a bhunú, agus ár gcinniúint a ghlacadh inár lámha féin.
Dá mba rud é go raibh an dearcadh céanna ag an CLG is atá ag pobal na Gaeilge, is ar éigean go mbeadh Páirc an Chrócaigh, mar atá inniu ann ar chorr ar bith.
Splanc dóchais amháin i measc an ghruaim, gur seoladh Dé Luain Rith 2010, iarracht ag Gaeil óga ciste dá gcuid féin a chur le cheile. Beidh mé féin ag rith – agus tá's ag an saol nach reathí mé. Creidim sa bhfiontar.
Ach an mbeinnse – nó an mbeadh éinne agaibhse – sásta mo mhuinín agus mo dhochas sa Ghaeilge a léiriú tre infheistiú i bpinsean Gaelach dá mbeadh a leithéid ar fáil?
Agus mura bhfuil sé ar fáil, cén fath nach féidir linn an rogha sin a chur ar fáil?
Foilsiú: 26/01/2010 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge. Clibeanna: deiseanna infheistíochta, Pinsean.
← Aontas na nAondachtóirí ina chéim i dtreo aontú na tíre? Feabhas suntasach i Múscraí i Scéim Labhairt na Gaeilge →
6 thuairim ar "An pinsean Gaelach"
GGN 26/01/2010 ag 08:09
Nior smaoinigh mé riamh ar phinsean.
Is é an smaoineadh a bhi agam ná Comhar Creidmheasa Gaelach.
i. Thiocfadh leis ár gcuid airgead a infheistiú, iasachtai a thabhairt do thogra Gaeilge agus fiú deontais 'saor ó bhullshit' a chur ar fáil do rudai.
Cosúil le do smaoineamh féin ar go leor bealaigh.
Labhair mé le fir gnó ag iarraidh orthu spéis a chur sa rud ar an ábhar nach mbeadh na margairli nó an abaltacht agam a leithead a dhéanamh. Silim gur shil siad 'o here he goes again – pie in the sky'. Ni dóigh liom féin é áfach.
Tá roinnt Gaeil a bheadh in ann rud éigin a dhéanamh faoi – caithfear an smaoineamh a dhiol leo – dar liomsa.
Is maith liom go bhfuil daoine ag smaoineamh faoi rudai mar seo.
séamus Mac Seáin 26/01/2010 ag 09:05
smaoíneamh maith an pinsean (cé go bhfuil mé ró shean do phinsean féin!!). Ag sean duine ní bhíonn fágtha aige ach amharc siar agus mo leithscéal as mo chuimhní cinn a scaoileadh libh ach 50 bliain ó shin bhunaigh muid an dá rud
atá luaite agat i mBéal Feirste. Comhar Creidmheasa Gaelach agus Banc Gaelach a dtug muid "Gleas" air,Bhí dhá chraobh de Ghléas i mBéal Feirste agus airgead réasúnta sa dá chraobh. Chuidigh Gléas le tús a chur le Bunscoil Phobal Feirste agus an dara dream a bhog isteach sa Ghaeltacht Uirbeach i mBéal Feirste fuair siad iasachtaí ó Ghléas le tús a chur le tógail tí agus nuair a tháinig an morgáiste tríd rinne siad an tairgead a áisíoc. B'fhiú tabhairt faoin a leithéid aris. monuar d'imigh sin agus tháinig na deontais!! beir bua.
Feirsteach 26/01/2010 ag 09:52
Creid nó ná creid bhí an smaoineamh ceanann céanna agam nuair a léigh mé blag Uí Mhuilleoir an lá faoi dheireadh. Níl a fhios agam an bhfuil muid ansin go fóill, i dtaobh ciste pinsean ag díriú ar infheistíochtaí Gaeilge amháin ach seans go mbeadh deis ann roinnt do chiste phinsean (eagrais poiblí, múinteoirí, léachtóirí, srl) a bheith ar fáil d'fhiontar gaelacha nua.
Bheinn féin toilteanach céadatán do mo phinsean a chur ar fáil d'fhiontair nua gaelacha ar choinníolacha ar leith.
Maidir leis na tograí a lua tú, ceapaim gur infheistíocht mhaith í Zamano ach ní comhlacht gaelach í a chuile.
Leithéidí Gaelshirt, Nós*, Gaelchultúr, Gael-Linn, Raidió RíRá, Raidió Fáilte, b'fhéidir Raidió na Life, más féidir leo forbairt a dhéanamh ar an stiúideó mar ioncaim sa bhreis a tharraingt isteach.
Ceapaim go bhfuil deis nach beag ag na heagrais Gaeilge fiontair nua a bhunú ag díriú ar an sciar den earnáil oideachais/pobal lena mbaineann siad, a chuideodh leo iad féin a féinmhaoiniú nó fiú i bpáirt.
Feicfidh muid an mbeidh siad sásta dul sa tseans nuair atá a dtodhchaí féin i mbaol.
Seán Mícháel O`Donnchadha 26/01/2010 ag 09:57
Aontaoim leat a Choncubhair go bhfuil gá le infheistíocht áitiúil i dtógraí áitiúla ma táimíd chun an gearrchéim éachnamaíochta a sharú.Tá deireadh leis na monarchain déantusaíochta a thainigh go hÉirinn sna seascaidí mar nil bhonn eachnamaíochta fúthu a thuilleadh.Tá gá le infheistíocht áitiúil chun tógraí bheaga a thosnú bfheidir san earnáil nua-theicneolaíochta chun post a chrúthú.Ba cheart féachaint ar tionscnaimh cosúil le coiste pinsean, Comhar Creidmheasa nó Banc Gaolach chun an éacht seo a bhaint amach.Ba cóir feachaint ar an "Diaspora Nua Ghaolach" a bheidh ag dul ar imirce, a buiochas dár gcáirde na bainc agus na forbroirí chun infheistíocht a dheanamh sna tógraí seo.Caithfimíd meon na nÉireannach a áthrú ó thaobh cúrsaí infheistíochta ó sealuchais agus trí chéad teach folamh go cistí a cruthaíonn postanna fiúntachta seachas tithe folhamha.
colm 27/01/2010 ag 10:00
Suimiúil an méid atá ráite ag Seéamas.
A Shéamais, an bhfuil seans ar bith ann go bhféadfá deireadh seachtaine a reáchtáil ar an ábhar seo le do thaithí a roinnt linn?
Ar ndóigh, tá comhar creidmheasa i gConamara (más ann dó fós), agus b'fhéidir go mbeadh siad in ann a gcuid taithí a roinnt freisin.
igaeilge Údar an Ailt 27/01/2010 ag 10:28
Creidim go bhfuil sé thar fóir a bheith ag iarraidh ar Shéamus 'deireadh seachtaine a reachtáil' chun a thaithí a roinnt linn. Tá sé ag roinnt a thaithí linn anseo.
Léargas an iarratas sin ar an dearcadh 'tabhair dom mo dhinnéir anois', dearcadh atá leithleasach agus neamh thuisceanach ar dhaoine eile agus nach bhfuil na daoine sin ar an saol chun bheith ag déanamh riar orainn. Dúshláin go leor sa luathoideachas Gaeltachta agus Gaeilge
Nuashonraithe / Dé Máirt, 25 Meith 2019 19:08
Ba chóir don Roinn Oideachais agus Scileanna polasaí faoi luathoideachas Gaeltachta agus Gaeilge a aontú agus a chur i bhfeidhm chomh luath agus is féidir, dar leis an gComhchoiste Oireachtais ar Chúrsaí Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán.
Sheol an comhchoiste tuarascáil inniu ar na dúshláin a bhaineann le hionaid chúraim leanaí lánGhaeilge a reáchtáil i gceantair Ghaeltachta.
Faoi láthair, tá 127 ionad oideachais ag glacadh páirte sa Chlár um Chúram agus Oideachas Luath-Óige i limistéir Ghaeltachta. Feidhmíonn 59 díobh siúd trí Ghaeilge agus faigheann siad tacaíocht ó Chomhar Naíonraí na Gaeltachta.
Ar an drochuair, áfach, níl aon sainmhíniú ar an bhfocal "naíonra" i gcomhthéacs oideachas Gaeltachta. Níl aon choinníollacha teanga ar leith ag baint leis an gcoincheap.
Ta dúshláin eile san earnáil freisin agus déantar cur síos orthu sa tuarascáil a seoladh inniu. Tá 25 moladh déanta féachaint leis na dúshláin a shárú.
Is í an Teachta Dála Neamhspleách Catherine Connolly cathaoirleach an chomhchoiste agus dúirt sí go go gcaithfear aghaidh a thabhairt ar na deacrachtaí a bhaineann leis na hoibrithe cuí a earcú.
"Níl aon chúrsa oiliúna ar fáil as Gaeilge atá dírithe ar dhaoine ar mian leo an obair seo a dhéanamh. Chomh maith leis sin, bíonn deacrachtaí ó thaobh oibrithe a choinneáil mar ní fheictear dóibh go bhfuil deiseanna forbartha pearsanta acu."
Moltar sa tuarascáil dul i ngleic leis na deacrachtaí sin.
Moltar inti freisin rannóg ar leith taobh istigh den Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige a bhunú a mbeadh sé mar chúram ar na hoifigigh inti seirbhísí iomlána a chur ar fáil i nGaeilge do Chomhar Naíonraí na Gaeltachta agus do na heagraíochtaí eile a sholáthraíonn seirbhísí luathbhlianta eile i nGaeilge.
Moltar chomh maith go mbeadh cóimheas níos ísle i bhfeidhm sna hionaid luathoideachais a fheidhmíonn i nGaeilge ná mar atá i bhfeidhm sna hionaid luathoideachais a fheidhmíonn i mBéarla.
Cáintear sa tuarascáil freisin gur i mBéarla a dhéantar cigireacht san earnáil Ghaeilge.
Máirín Ní Chonghaile
Is í Máirín Ní Chonghaile bainisteoir Naíolann na nOileán i gConamara. Tuigeann sí go bhfuil dúshláin ar leith ag baint le luathoideachas a sholáthar as Gaeilge. Ach, a deir sí, tá fadhbanna i gceist san earnáil trí chéile, fadhbanna a bhfuil gach oibrí san earnáil thíos leo.
"Is é an pá íseal an phríomhdhúshlán atá ann", a deir sí. "Is oibrithe gairmiúla muid agus cén fáth nach gcaitear linn mar oibrithe gairmiúla? Chomh maith leis sin, níl muid ar scála pá. Níl féidir linn dul chun cinn a dhéanamh. Agus ní féidir le hoibrithe san earnáil seo a bheith cinnte go leanfar den mhaoiniú atá á fháil ag pé dream a bhfuil siad ag obair dóibh." Bhí suim aige riamh sa Ghaeilge, dúirt sé Caoimhe Ní Laighin Bheo, an iris idirlín go iontach as lámha le chéile Oideas Gael. Smaointe Fánacha Aonghusa: 2015
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:19
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, filíocht, gaeilge, Joe Steve Ó Neachtain, léirmheas
Smaoineamh fánach le aonghus ag 19:35
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, Daithí Ó Muirí, gaeilge, gearrscéalta
Smaoineamh fánach le aonghus ag 19:16
Clibeanna ceol, Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, léirmheas, nollaig, Róisín Elsafty
Smaoineamh fánach le aonghus ag 15:03
Smaoineamh fánach le aonghus ag 14:07
Smaoineamh fánach le aonghus ag 22:08
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, Jackie Mac Donncha, léirmheas, litríocht, scéinséir
Smaoineamh fánach le aonghus ag 12:30
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:18
Smaoineamh fánach le aonghus ag 17:11
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:35
An Gael mé?
Ceist atá anseo a tháinig chun cinn le linn seimineár Conradh na Gaeilge Cad is brí le "Saor agus Gaelach" in 2016? Dúirt duine den lucht féachana, ainneoin gur tógadh le Gaeilge i mBaile Átha Cliath é, nár bhraith sé gurbh Gael é.
Luaigh duine eile gurbh é an bhrí a bhainfí as Gael i dTír Chonaill ná Caitliceach Rómhánach; rud atá ag teacht leis ceann den sainmhínithe ag an Duinníneach.
Ar an lámh eile is gnáth tagairt dóibh féin ag lucht labhartha Gaeilge na hAlban "Gael". Luaigh Ciarán Dunbar go mbíonn daoine áirithe sna sé contae ag tabhairt Gael orthu féin fiú nuair nach bhfuil Gaeilge acu. Nuair a cuireadh an cheist ar Chris McGimpsey dúirt sé nach raibh sé tar éis aon mhachnamh a dhéanamh ar an gceist; ach ó tharla a mhuintir a bheith siar aniar sruth na Maoile leis na céadta bliain gurbh dócha gurbh ea.
B'fhearr liomsa rá go bhfuil Gaeilge agam seachas gur Gael mé nó go deimhin Gaeilgeoir. Ní ionannaím le nath de Hindeberg:
Gael mise agus ní thuigim gur cúis náire dom é.
Risteard de Hindeberg (1863 - 1916)
Maidir le Gaeilgeoir, bheinn ar aon fhocal le Colm Mac Con Iomaire:
Dar leis an mBéarlóir is fanaiceach teanga agus cancrán, ach dáiríre díol trua an Gaeilgeoir; dar le muintir na Gaeltachta, foghlaimeoir ar bheagán Gaeilge an Gaeilgeoir ... agus díol trua.
Ní thagann náire ná mórtas i gceist dar liom; agus cinnte ní mhothaím gur díol trua mé.
Leis an siar agus aniar le cúpla lá tá mo mharana déanta agam ar an gceist; sílim go mbaineann mo dhearcadh le mo thaithí agus an dóigh ar múnlaíodh m'fhéiniúlacht agus mo thaithí ar an nGaeilge.
Garmhac de chuid na hAthbheochana mise. Murach gur chinn mo shin shean athair Liam Ó hAlmhain ag tús ré na hAthbheochana Gaeilge a fhoghlaim, agus go ndeachaigh a mhac Diarmuid Ó hAlmhain chun na Gaeltachta(Com Dhíneol i gCorca Dhuibhne) le seilbh ceart a fháil uirthi, ar éigean go mbeadh Gaeilge agam. Thóg Diarmuid a chlann le Gaeilge; thóg a mhac, m'athair, muide le Gaeilge freisin. As lár tíre mo mháthair ach ba oidí a dtuismitheoirí araon, agus chuaigh sí féin le múinteoireacht ag am go raibh ábhar oidí bunscoile sách líofa sa teanga. Fágann sin áfach nach bhfuil ceangal gaoil agam leis an nGaeltacht agus diomaite de saoire teaghlaigh amháin ar Árainn agus mé sna déaga ní cuimhin liom gur chaith muid mórán ama sa Ghaeltacht. Níor fhreastail mé ar aon chúrsa Gaeltachta riamh.
D'fhreastail mé ar bhunscoileanna lán Gaeilge ceart go leor, Scoil Bhríde i dtosach agus ansin Scoil Lorcáin. Ach is trí Bhéarla a fuair mé mo mheánoideachas. Is beag teagmháil atá agam leis an dream a bhí ar an mbunscoil liom; ní bhainim dáiríre le pobal scoile ar bith.
Cé go raibh Gaeilge a labhairt sa bhaile againn, is teanga teaghlaigh agus gaoil a bhí inti, seachas go raibh cúpla teaghlach eile de cineál céanna a raibh aithne ag mo thuismitheoirí orthu a mbíodh muid ag tabhairt cuaird ar a chéile. Bhíodh au-pair ón Spáinn againn go hiondúil, rud a d'fhág go raibh Béarla agus Gaeilge á labhairt timpeall an tí ó thús.
Sa mhullach ar sin bhí doicheall sna 1970í agus 1980í roimh daoine le Gaeilge, is minic talamh slán déanta de bá a bheith ag lucht na Gaeilge leis na Sealadaigh ag am go raibh na Trioblóidí fíor ghránna. Is dócha gur fhág sin cúthail áirithe orm. Sin rud atá athraithe buíochas le Dia; níl aon drogall orm Gaeilge a labhairt le mo leanaí. Cuirtear forrán orm go minic ach is moltach a bhíonn na daoine. (Pian sa tóin atá ansin, ach ní bagairt atá ann)
Agus mise ar an Ollscoil i COBÁC bhí An Roinn Innealtóireachta fós i lár na cathrach, i bPort an Iarla agus Sráid Mhuirfean, agus mórán gach rud eile san Ollscoil i Belfield. D'fhág sin nach raibh ach fíorbheagán teagmhála agam le leithéidí an Chumann Gaelaigh.
Díreach tar éis na hOllscoile chuaigh mé chun na Gearmáine. Is dócha gur shoiléirigh sin m'fhéiniúlacht. Bhí labhairt na Gaeilge lárnach san tuiscint a tháinig chugham ar m'fhéiniúlacht, ach ba lú fós na deiseanna Gaeilge a labhairt thall. Lorg mé Ó agus Mac sna leabhair fón agus d'éirigh liom teacht ar dhuine nó beirt.
Ach dáiríre ar feadh i bhfad, agus go deimhin fós, is Gaeltacht na Leabhair is mó tionchar ar mo chuid Gaeilge. I lár na 1990í tháinig an idirlíon isteach i'm shaol agus d'eascair deiseanna eile Gaeilgeoireachta as sin. Liostaí r-phoist i dtosach, ansin cláir plé, agus anois Twitter.
Fós féin, agus ainneoin mé a bheith fillte anois le cúig bliana déag ar Éirinn, ní mhothaím gur cuid de phobal ar leith mé. Seans gurbh é sin an chúis, ainneoin labhairt na Gaeilge a bheith lárnach i'm fhéiniúlacht, nach ndéanaim ionannú leis an lipéad "Gael" in aon chor.
Ceist eile ná an féidir bheith i do Ghael gan labhairt na Gaeilge.
Luaigh Daithí de Mórdha ar Twitter Cumann Lúthchleas Gael agus Ceol Gaelach.
Tá sé de bhuntáiste ag an dá rud sin go dtig le duine pléisiúir a bhaint as spóirt gan a bheith aclaí, agus as ceoil gan seinm. Ní mór cuir san áireamh freisin go bhfuil CLG ann ón 19ú aois agus pobal mór láidir a chothú, fréamhaithe i ngach paróiste san tír. Bhí an Ceol Gaelach ar an dé deireadh go dtí gur cuireadh tús leis na Píobairí Uilleann agus ansin Comhaltas Ceoltóirí Éireann.
Arís tá pobal tógtha ag CCÉ tríd na craobhacha ar fud na tíre, agus go deimhin na cruinne, agus fearacht comórtais CLG tá na Fleadhanna Contae, Cúige agus Éireann ag CCÉ.
An deacracht le teanga na Gaeilge ná nach mbeadh lucht féachana i gceist go hiondúil. Éiríonn le hIMRAM daoine gan Gaeilge a mhealladh chuig a gcuid imeachtaí - ach is tríd ceol agus fís a mheallann siad daoine.
Tá ról tábhachtach ag TG4 sa ról sin, ach ag deireadh an lae gan í a fhoghlaim ní dóigh liom gur féidir glacadh leis an nGaeilge mar chuid de féiniúlacht.
N'fheadar. Seans gur Gael mé tar éis an tsaoil....
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:46
Clibeanna féiniúlacht, gaeilge, plé, polaitíocht
Saor agus Gaelach?
Bhí mé i láthair ag seoladh clár 2016 Conradh na Gaeilge san Dánlann Eolaíochta aréir, agus an seimineár Cad is brí le "Saor agus Gaelach" in 2016?
Lena cheart a thabhairt do thug Joe McHugh píosa cainte a léirigh go bhfuil acmhainn grinn aige agus smacht éigin aige ar an nGaeilge thar éis a aistear teanga; ach bhailigh sé leis ar aistear eile abhaile go Dún na nGall ina dhiaidh sin. Labhair Michael McDowell, garmhac Eoin Ó Néill go maith; tá tuairisc ar an méid a bhí le rá aige i Tuairisc.
Ina dhiaidh sin tháinig an mír a d'aithin mé mar mo bhuaicphointe pearsanta - Ciara Ní Ghréacháin, 8 bliana d'aois - ag aithris an amhrán a bhain duais Oireachtais di - Máire Mhór.
Ina dhiaidh sin d'aithris roinnt scoláirí ó Choláiste Cillian roinnt de na dánta a bhí thuas i 1916 chun foghlaim na teanga a ghríosú. Rinne siad a cúram go maith; ach bheadh sé go deas rud éigin níos comhaimseartha a chuir lena hais chun dearcadh na linne seo a léiriú níos iomláine.
Tháinig mé ag an seimineár ag súil le lón machnamh agus spreagadh don todhchaí. Ní bhfuair mé an méid a bhí mé ag tnúth leis. B'é an tEaspag Michael Burrows is fearr a labhair, ag cuir síos ar a chúlra éagsúil mar duine de shliocht fada cléireach Anglacánach - ar tháinig a athair mhór aneas de bharr a thuairimí láidre náisiúnacha. Gné spéisiúil dár stair is ea taithí an dreama a bhí náisiúnach ag gan a bheith san Eaglais CR (tá col ag an dTiarna Easpag leis an bhfocal Protastúnach). Ní cloisimid minic go leor faoi. B'é freisin is mó a rinne iarracht fís don todhchaí a léiriú, fís a chuimsigh gach duine san stáit beag beann ar theanga, cúlra agus maoin - agus fís a chuimsíonn deireadh le "soláthar dhíreach" do theifigh. Creidim gurbh é ba mhó a raibh bá an tslua leis - slua a líon amharclann Paccar san Dánlann Eolaíochta agus a raibh líon maith a bhí níos óige ná mé ina measc. Ardú croí áirithe sin.
Thug an staraí Eunan O'Halpin ó Choláiste na Tríonóide léargas traidisiúnta an Bhéarlóra Éireannaigh ar an gceist. Go mba thrua é dá n-éagfadh an nGaeilge ach gan aon iallach a bheith ar féin mórán a dhéanamh fé. Dúirt sé nárbh aon bhac ar a ghairm mar staraí a easpa Gaeilge, mar go raibh na taifid ar fad sna réimsí a raibh sé ag plé leo as Béarla pé scéal é. Fuair sé íde béal ó cheisteoir níos faide anonn san oíche faoin maíomh sin; ach creidim go raibh sin éagórach. Ní haon rún é gur babhdán an Bhéarla an státchóras.
Labhair Mary Harris go maith, ach is ag amharc siar mar is dual do staraí a bhí sí. (Labhair sí as Gaeilge líofa, an t-aon duine seachas Íte Ní Chionnaith a rinne amhlaidh).
Thug Íte Ní Chionnaith an léargas traidisiúnta poblachtach sóisialach ar an gceist. Labhair sí go leor faoi saoirse do na sé contae; rud a chealg Chris McGimpsey. Thug seisean, mar a bheifí ag súil leis, léargas traidisiúnta an Aontachtaí atá báúil leis an nGaeilge, gan smacht bainte amach aige uirthi. Dúirt sé go mba thrua gur bhraith Íte go raibh saoirse iomlán di siúd ag braith ar srianta a chuir ar a shaoirse seisean.
B'é an léargas a thug Allan MacInnes léargas an Gaeil Albanach (cur síos ar fhéiniúlacht atá níos nádúrtha in Albain is cosúil). Bhí rudaí spéisiúla le rá aige, go háirithe maidir leis an trí mol atá i nGaeilge na hAlbain; na hOileáin Thiar atá caomhach ar go leor bealaí ach a bhfuil an lámh in uachtar acu ar dioscúrsa na Gaeilge thall, an tuath tionsclaíoch atá in ísle brí agus as ar fáisceadh é féin, agus cathair Glaschú. Bhí rudaí spéisiúla le rá aige faoin baol a bhaineann leis na meán cumarsáide Gaeilge - atá iontach dar leis - a bheith ag sú an tallann ar fad sa dtreo is nach bhfuil aoinne ann chun gort an oideachais a threabhadh le cuir le líon na Gaeilgeoirí thall. Ach ag deireadh an lae in mór fós idir taithí lucht na Gaeilge abhus agus thall.
Rinneadh cúpla ráiteas le linn tráth na gceisteanna, agus is léir nach bhfuil comhthuiscint láidir ann faoi cad is "Saor" ná "Gaelach" ann, agus go deimhin go bhfuil roinnt de lucht na Gaeilge míchompordach le "Gael" mar cur síos ar an ghné sin dá fhéiniúlacht. Luadh gur Caitliceach is brí le Gael i gcanúint Dhún na nGall, agus gur aicme creidimh atá i gceist le hAlbanach ann freisin.
Rinne Conradh na Gaeilge agus Oifigeach Gaeilge sár obair an ócáid a eagrú agus a reáchtáil. Tá físeán thuas; tig libh teacht ar bhur mbreith féin air.
Ach táimse fós gan freagra na ceiste!
Smaoineamh fánach le aonghus ag 21:03
Clibeanna 1916, conradh na gaeilge, gaeilge, polaitíocht, saoirse
Splanc na Beatha agus Cultúr an Bháis
Léigh mé eagrán 1986 de shaothar Viktor Frankl, "Man's search for meaning" le déanaí. Roimhe sin, na blianta ó shin, bhí saothair dírbheathaisnéise Primo Levi Se questo è un uomo (Más duine é seo) agus I Sommersi e i Salvati (na báite agus na slánaithe) léite agam (as Gearmáinis ó tharla nach bhfuil Iodáilis agam), Léigh mé freisin úrscéal Remarque Der Funke Leben (Splanc na Beatha).
Saothair iad seo ar fad atá fáiscthe as taithí campaí géibheann na Naitsíoch - taithí phearsanta i gcás Frankl agus Levi, samhlaíocht i gcás Remarque, a theith go luath i ré na Naitsíoch. (Rud a fhágann a shaothar siúd conspóideach).
Is san uafás a rugadh na saothair seo, ach baineann siad le dóchas, le maireachtáil. Go háirithe i gcás Frankl a lean ar aghaidh lena shaothar i ndiaidh an chogaidh ag cabhrú le daoine dóchas agus brí a aimsiú ina saoil, agus ag maolú fadhbanna intinne ar an dóigh sin.
Ag deireadh a leabhar san eagrán a léigh mé tá nath
Ó aimsir Auschwitz tuigeann muid cad atá ar chumas an duine
Ó aimsir Hiroshima tuigeann muid cad atá i ngeall
Fiú roimh an t-uafás is déanaí i bPáras, bhí mé ag machnamh ar an gceist seo. Tá géarchéim dóchais ann faoi láthair san Iarthar. Léigh mé ar na mallaibh go bhfuil ardú as cuimse i líon na bhfear geal i Meiriceá atá ar bheagán oideachas a chuireann lámh ina mbás féin - agus an bhfíric sin nasctha le mí úsáid alcóil agus drugaí. Tá fadhb forleathan abhus freisin i measc fir óga ach go háirithe.
Caithfidh muid, ar mhaithe linn féin, bealach a aimsiú go mbeidh dóchas agus brí san saol do gach saoránach; tá gach saoránach de dhíth orainn.
Ar ndóigh is creidmheach mé féin, agus faighim dóchas ansin. Ach is tíolacadh atá sa chreideamh a chaithfear glacadh leis agus nach féidir bronnadh ach tríd sampla. Níl aon mhaitheas in eagar seachtrach an phobail a bhfuil cuma an chreidimh air, rud a rinne go leor dochair san tír seo cheana.
Níl fuascailt na faidhbe agam, ach tá fadhb ann ar mithid aghaidh a thabhairt air. Tá sé suntasach dar liom go ndearnadh radacaigh as na fir óga atá freagrach as ár Pháras laistigh d'aimsir an-ghairid; go rabhadar roimhe sin tugtha d'ól agus ragairne. Is léir go raibh parrthás bréige agus cinnteacht lucht Daesh tarraingteach ar dhóigh éigin dona leithéidí - agus go mbeidh tuathghríosóirí eile ag treabhadh sa bhranar daonna céanna agus ag cur fiacla dragan ann. B'fhearr don sochaí sibhialta aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb. Dlitear dínit do gach duine.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 16:24
Clibeanna gaeilge, litríocht, polaitíocht, primo levi, remarque, smaoineamh, viktor frankl
Seoda snasta ó chlocha duirlinge béaloidis
Bhí mé ar thuras gnó an tseachtain seo agus inné bhí mé ag filleadh abhaile ar eitilt ó Hamburg. Bíonn a leithéidí leadránach, tuirsiúil ach níor airigh mé an t-am agus mé sáite san saothar seo le Joe Steve. Agus mé ag léamh saothar le Joe Steve tuigim gur liathach mór chuid den Ghaeilge a léim, le hais an leamhnacht láidir nádúrtha a thagann ina shlaoda óna pheann. Ach ní máistreacht ar an teanga amháin a thugann a luach saothar don léitheoir ach scéalaíocht den scoth.
Is fíor go bhfuil sé fillte anseo, mar a dúirt sé, ar scéalta a chuala sé le linn a óige - scéalta púcaí agus taibhsí. Ach níl siad smolchaite agus tá casadh breá bainte aige astu, cuid acu lonnaithe aige i saol an lae inniu.
Sa mhullach ar sin tá sé léirithe aige gur sár bhreathnóir é ar an ndúlra agus ar na daoine. Is beag scéal ar an ndúlra atá leithe agam atá chomh corraitheach le Ríocht na nÉan, abair. Agus tá cuir síos iontach in Athphlandáil ar an gcrá croí a bhaineann le heisimirce teaghlaigh agus an doicheall a mhothaítear dá bharr le hinimircigh.
Abairtí gairide gonta don gcuid is mó a chleachtann Joe Steve, gan barrchleite amach ná bunchleite isteach. Is modh éifeachtach atá ansin pictiúr a thógáil abairt ar abairt: teannas a chothú go dtí go mbaintear buaic amach, go minic le casadh gan choinne san deireadh. Tá na móitíf sna scéalta púcaí aitheanta go maith, ach tá úire san chaoi a phléann Joe Steve leo; níl aon Oisín i ndiaidh na Féinne anseo, agus tá feidhm leis na ceachtanna a bhí sna scéalta béaloidis fós. Tá mar shampla an scéal faoin anfa a reiceann sé in Coipeadh thar a bheith tráthúil agus stoirmeacha an gheimhreadh romhainn amach arís.
Táim fíor sásta gur ghéill mé don cathú an leabhar seo a cheannach, agus táim cinnte go mbeidh mé ag filleadh ar an scéalta ann. (Ach seachnóidh mé sciar acu ag am luí....)
Idir Neamh is Talamh
Tagairt: 9781784441074
Smaoineamh fánach le aonghus ag 16:32
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, Joe Steve Ó Neachtain, leabhar, léirmheas
Ar foluain in aimsir na dtromluí
In aimsir na mbrionglóid a cruthaíodh an domhan dar leis an léamh acadúil ar sheanchas bundúchasaigh na hAstráile. Is ón Astráil a tháinig cnuasach seo Colin Ryan chugainn, ach seachas cruthú domhain nua is éard atá sna scéalta seo ná sceitsí, mar a beadh trí cheo, de shaol daoine agus de shaol na cruinne ag titim as a chéile.
Tá cuid de na scéalta ar foluain ar fad sa chaoi is nach léir domsa an i dtromluí de chuid priomh phearsana na scéalta atá an gníomhaíocht ar fad nó an amhlaidh gur trasnáil idir an ceantar agus an alltar atá ag tarlú iontu.
Caithfidh mé a rá go raibh mé ag streachailt le hábhar an leabhair seo - tá máistreacht ag Ryan ar an teanga atá in úsáid aige agus téagar san úsáid. Ach mhothaigh mé an insint a bheith doiléir ceomhar tríd síos agus ní raibh mé in ann mórán adhmaid a bhaint as na scéalta.
Píosaí gairide iad, duine amháin i lár na gach scéal acu, scéal nó dhó ina bhfuil an príomhphearsa céanna. Bíonn siad scaití i ngleic le duine eile, ach ar an mórgóir iad gafa lena smaointí is cuimhní féin agus iad beo i saol a shilfeá bheith iar apacailipteach.
Tá scéal nó dhó sa chnuasach atá rud beag níos réalaí, agus is astu is fearr a bhain mé adhmaid. Ach tá an ghné mistéireach duairc ag baint leo sin freisin.
Cló Iar Chonnacht a d'fhoilsigh agus a sheol cóip léirmheastóireachta chugam.
Colin Ryan,
9781784441227
Smaoineamh fánach le aonghus ag 17:56
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, gearrscéalta, léirmheas
Cérinneachán cumhachtach comhaimseartha cathrach
Bhí mé i láthair san Patriots Inn plódaithe nuair a sheol Aengus Mac Grianna an seod is déanaí seo le Anna Heussaff. Bhí mé ann luath agus thapaigh mé an deis cóip a cheannach agus a fháil sínithe sular tháinig an slua (agus thángadar!)
Ina chuir síos ar an leabhair luaigh Aengus go bhfuil an scéal suite go paiteanta in cumasc chathair ilchineálach Átha Cliath na fiche haonú aoise, go sonrach i gCeantar Cill Mhaighneann. Ceantar ina bhfuil an iliomad teangacha á labhairt, ach a théann siar go tús staire Átha Cliath chomh maith. Is iontach mar a éiríonn le hAnna Heussaff scéinséir ina bhfuil an sean agus an nua seo lárnach a reic i nGaeilge ar bhealach nach gcuireann isteach ar fionraíocht an díchreideamh in aon chor.
Is deacair léirmheas a dhéanamh ar cérinneachán gan barraíocht noda a sceitheadh.
Filleann roinnt de carachtar Buille Marfach (atá anois ar mo liosta athléamh!) - an t-iar iriseoir Aoife Nic Diarmada, agus an garda Réamonn Seoighe. Cara le hAoife atá dúnmharaithe, agus is ise a aimsíonn í cillín i bPríosúin Cill Mhaighneann, áit a raibh taispeántas staire ag a cara Saoirse. Bhí fios curtha ag Saoirse ar Aoife ó Iarthar Chorcaí, rud tábhachtach le plé léi.
Ar an oscailt pléascach sin tógann Anna cérinneachán den scoth, le caidrimh corraitheacha (agus collaí scaití) idir na carachtar, agus le snáthanna iomadúla fianaise a nochtar dúinn diaidh ar ndiaidh, ach ar dóigh nach bhfeadfá bheith cinnte gur le bréidín an aon scéil a bhaineann siad.
Tá saol na linne seo, agus cathair-dhreach an cheantair fite fuaite i scéal iontach láidir, scéal a bhaineann go cinnte leis an lá inniu. Sa mhullach ar scéal bleachtaireachta den scoth tá cáipéis sóisialta bronnta ag Anna orainn, agus ceisteanna tarraingthe anuas aici arbh fiú machnamh orthu - ar leibhéal an aonaráin agus ar leibhéal an phobail.
Mholfainn an scéal seo d'aoinne ar spéis leo scéinséirí - agus mar a luadh ag an seoladh bíonn Simon, nuachar Anna de shíor ag rá "Táimse ag fanacht ar an scannán". Tá, agus mise leis. Glacaim leis go mbeidh Anna Sweeney, alter ego an Bhéarla ag Anna ag tabhairt faoin leabhar seo a chuir ar fáil do mhargadh an Bhéarla mar a rinne le Buille Marfach (Deadly Intent, Severn House). Bá bhreá liom dá nglacfadh Rosg nó a leithéidí an t-ábhar agus scannán a dhéanamh as roimhe sin!
Cló Iar-Chonnacht 2015
ISBN 9781784441197
Smaoineamh fánach le aonghus ag 17:01
Clibeanna anna heussaff, cérinnecháin, Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, leabhair, léirmheas
Deich bliana ag blagadóireacht
Blagmhír scríofa de réir míosa
Cothrom an ama seo deich bliana ó shin, bhí mé ag iarraidh píosa eolais a roinnt le duine a raibh blagmhír scríofa aige. Ba ghá cuntas Blogger a oscailt le tagairt a scríobh ar a bhlag. Rinne mé amhlaidh, agus diaidh ar ndiaidh thosaigh mé ag scríobh anseo ar téamaí éagsúla.
Mar is léir ón bpictiúr thuas thosaigh mé amach go mall, agus is i 2009 agus 2010 is mór a bhí míreanna á fhoilsiú agam, Cuid acu sách gairid, cúpla focal le nasc chuig píosa eile a chuir i láthair. Píosaí eile níos téagartha. Bhíodh go leor á scríobh agam faoi chúrsaí teicniúla. Bím ag scríobh go minic faoi turais nó siúlóidí, agus go minic faoi leabhair atá léite agam.
Is cosúil go bhfuil an scéal deiridh sin scaipthe; is faoi leabhair a cheannaigh nó a fuair mé ón leabharlann a thosaigh mé ag scríobh; ach scaití cuirtear leabhar chugam le léirmheas a dhéanamh orthu. Roinnt den léirmheastóireacht sin is ar son An Tuairisceoir a rinne mé é, cuid eile foilsíodh abhus é. Más mise féin a roghnaigh an leabhar, ní fhoilsím faic murar thaitin sé liom. Le leabhar a chuirtear chugam, déanaim mo dhícheall breithiúnas cóir a thabhairt. Fós tá sé ionam abhus gurbh fearr gan faic a rá mura bhfuil rud dearfach le rá agam. Aithním go bhfuil baol agus dúshlán ansin. Ach is léitheoir mé a léann ar son siamsaíochta agus ní criticeoir le oiliúint.
Tá toise eile le cuir san áireamh; i mo shaol gairmiúil bíonn baint agam le promhadh agus deimhniú bogearraí - fiú anois agus mé fillte i dtreo an fhorbairt. Ciallaíonn sin go bhfuil sé de dhualgas orm lochtanna a lorg agus a aimsiú, tréaniarracht a dhéanamh rudaí a bhriseadh. Éiríonn an cumas sin scíth, bíonn mar a bheadh crampa ar an anam a fhágann duine duairc dá bharr. Bíonn cóimheá saoil áirithe i gceist le píosa dearfacha a scríobh.
Is ar mhaithe liom féin atá an blag seo ann, pé scéal é, seachas ar mhaith le léitheoirí!
An mana atá agam, cuid den fíor bheagán atá fanta liom ó mo chuid scolaíochta ná nath Bacon ina aiste ar staidéir:
Léamh a dhéanann duine iomlán
Allagar duine deisbhéalach
Scríobh duine cruinn
Ar Staidéir http://www.authorama.com/essays-of-francis-bacon-
Tá dhá líne dearg ar an léaráid thuas. Seasann an líne ar dheis, thart ar deireadh 2010, don am a thosaigh mé ar Twitter; is ansin anois a tharraingím aird ar phíosa atá scríofa ag daoine eile. Seasann an líne ar dheis do thús an bhlag Rogha Gabriel.
Tá go leor den comhrá ar Twitter anois - is annamh a bhíonn comhrá sna tráchtanna ar an mblag seo ná ar bhlaganna eile go deimhin.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 22:20
Clibeanna blagadóireacht, gaeilge
Rí na gCearrbhach
Filleann William Watters, an bleachtaire a chuir muid aithne in Crann Smola, athuair anseo chun coirloscadh inar maraíodh teaghlach iomlán a iniúchadh. Tá a chomhghleacaí Cameron leis arís, agus tá a rúnsearc Nábla ann freisin. Maraon le scata mion-phearsa idir stairiúil agus samhailteach.
Ós cérinneachán atá ann, níl fúm mórán a rá faoin scéal. Ach tig liom a rá gur scéinséir den scotha atá ann; agus braithim gur fearr a luíonn sé i seánra an úrscéal bleachtaireachta bunaithe ar fhianaise ná Crann Smola, a raibh iarracht den Deus ex Machina ag baint lena chríoch dar liom.
Tá breis doimhneacht freisin sna carachtar eile seachas Watters, agus forbairt tagtha ar Watters féin ann. Tá cíoradh déanta ar athrú smaointeoireachta i measc aicmí buirgéiseach na linne; ach freisin ar seicteachas agus polaitíocht i measc gach aicme agus na cruthanna éagsúla a bhíonn ar iompar ar na daoine dá bharr.
Bhain mé an sult as Crann Smola, tá a ealaíon tugtha céim chun foirfeachta ag Ó Dúrois san leabhar seo. Is trua mar sin gur lig an eagarthóireacht síos é - tá botúin sleamchúiseacha thall is abhus san téacs, in áit amháin tá leathanach iomlán i gcló faoi dhó.
Feictear dom nach bhfuil an leabhar i gcló níos mó - ó Leabharlann Bhré a fuair mé féin é.
Seán Ó Dúrois
Coiscéim 2003.42
Smaoineamh fánach le aonghus ag 21:09
Clibeanna gaeilge, léirmheas, litríocht, seán ó dúrois
CUIREADH: Seoladh 'Scáil an Phríosúin' le Anna Heussaff
Seoladh 'Scáil an Phríosúin' le Anna Heussaff
Dé Máirt, 10 Samhain ag 7.00 i.n.
sa Patriots Inn, Cill Mhaighneann, BÁC
Ba mhór ag Cló Iar-Chonnacht agus ag Anna Heussaff do chuideachta nuair a sheolfaidh Aengus Mac Grianna an t-úrscéal bleachtaireachta nua 'Scáil an Phríosúin' le Anna Heussaff.
Fear an Tí: Cathal Póirtéir
Treoir taistil
Tá an Patriots Inn suite ag crosbhóthar i lár Chill Mhaighneann gar don phríosún, d'óstán an Hilton agus do chúlgheata an Bhrú Ríoga.
Luas: Stad Bhr. na Siúire
Busanna: 13 agus 40 go Br. Emmet; 69 agus 79/a go Br. Inse Chór; 123 agus 68 go dtín Cuarbhóthar Theas/Br. na Siúire.
Páirceáil: carrchlós na gcustaiméirí sa Hilton; roinnt spáis ar Bhr. Inse Chór agus Br. Emmet.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 11:27
Clibeanna anna heussaff, Cló Iar-Chonnacht, fógraí, gaeilge, litríocht
B'é Tadhg a scríobh agus a rinne reacaireacht ar an gclár teilifíse Mise Raiftearaí An Fíodóir Focal de chuid Sónta. Chonaic mé an clár tamall siar agus thug mé an suntas dó - bhí sé gleoite.
Ní raibh an oiread sin eolais agam ar Raiftearaí - go deimhin níl mórán dá chuid filíochta léite agam. Chuir mé spéis i Seanchas na Sceiche atá ar fáil i leabhar Vincent Morley Ó Chéitinn go Raiftearaí:
Tá roinnt dá chuid amhráin cloiste agam, go minic i gan fhios agam gurbh eisean a scríobh.
Is éard atá sa duaisleabhar ná an taighde bunaidh a rinne Tadhg don gclár, agus scagadh spíonadh agus doimhniú déanta air. Mar a dúirt sé féin chuir sé roimhe scéal Raiftearaí a reic ó bhreith go bás. Tá sé seo déanta ar bhealach an éifeachtach, é ag leagadh romhainn na foinsí agus an fhianaise a d'aimsigh sé sa bhfilíocht, sa bhéaloideas nó i saothair dhaoine a threabh an iomaire seo roimhe. De bhrí gur fianaise thánaisteach ar fad geal leis, tá tábhacht leis an scagadh agus meá a rinne Tadhg ar an eolas, agus roinneann sé linn a bhreith ar an bhfianaise agus an fáth go bhfuil glacadh aige le scéalta thar a chéile.
Rianaíonn sé tús a shaol, an galar a d'fhág radharc na súil lag nó imithe, an caidreamh leis an dteach mór a chuir bunús faoina shaol, a thitim amach leo a d'fhág ina fhánaí é sa Ghaillimh i bhfad ó Mhaigh Eo. Tugann sé ana léargas ar a pholaitíocht sheicteach agus a chuir ar son na cosmhuintire caitlicí ina shaothar. Tá scagadh ann ar an iomarbhá fileata leis na \Callannáin.
D'fhoghlaim mé go leor as an leabhar; an t-aon locht a bheadh agam air ná nach bhfuil fáil ann ar na dánta iomláine atá á phlé seachas sleachta astu. Tá réiteach áirithe ar sin, ar ndóigh, mar gur chnuasaigh Ciarán Ó Coigligh na dánta ar fad a leagtar ar Raiftearaí. Ní heol dom an bhfuil teacht ar na dánta eile a luann Tadhg in aon áit ar leith áfach. (Seans go mba cheart dom súil a chaitheamh arís ar an liostaí foinsí a luann sé...)
Leabhar téagartha atá anseo, agus caighdeán maith cló agus dearadh ann freisin. Leabhar atá feiliúnach do mo leithéidí de léitheoir siamsaíochta chomh maith leis an dream a bheidh i ngleic níos dáiríre leis agus staidéar á dhéanamh acu ar Raiftearaí agus a ré.
Tá píosa cainte bhreá déanta ag Tadhg le MTS ar Ardtráthnóna atá le clos anseo.
Táim buíoch de Futa Fata as cóip léirmheastóireachta den leabhar a chuir ar fáil dom.
ISBN: 978-1-906907-90-7
Smaoineamh fánach le aonghus ag 12:32
Clibeanna futa fata, gaeilge, léirmheas, litríocht, Raiftearaí, Tadhg Mac Dhonnagáin
Éabhlóid an Phrionsa Bhig
Tá ionad bhuan ag saothar seo Saint-Exupéry i gcanóin na leabhair a bhfuil daoine thar a bheith ceanúil orthu. Ar an gcéad amharc, leabhar do pháistí atá ann: ach tá sé i measc an cnuasach leabhar úd atá feiliúnach dáiríre do leabharbhách ar bith. Mar a dúirt C.S. Lewis san tiomantas do "An Leon, An Bandraoi agus an Prios Éadaigh" tagann an lá nuair atá duine sách críonna le bheith ag léamh scéalta sí arís.
Scéal sí de chineál atá anseo. Cinnte, tá noda láidre ann mar a luaigh Dennis, gur "Roman à clef" atá ann, léargas ar shaol an údar. Ach is féidir a bheith dall orthu sin (mar atá mise d'aon uaim go fóilleach) agus tairbhe a bhaint as.
Scéal atá ann atá an oiriúnach le léamh ós ard. Tá an leagan seo atá déanta ag Eoghan Mac Ghiolla Bhríde ina chanúint dhúchais Conallach thar a bheith fóirsteanach don léamh ós ard. Ní mór dom admháil go bhfuil focail ann nach bhfuil cleachtadh agamsa orthu, agus a bhainfidh tuisle as mo theanga agus mé á léamh ós ard. Ina choinne sin tá nathanna agus cainteanna áille ann, cuannacht sa Ghaeilge ar aon dul le cuannacht Saint-Exupéry sa bhun Fraincis. Is fíor go ndearna Breandán Ó Doibhlin leagan den leabhar tamaill siar; ach tá de bhua san eagrán seo go bhfuil na léaráidí daite, agus an leabhar maisiúil.
Gabhann muid i bhfad scéal le ceist na canúintí abhus, nuair is ea fírinne an scéil go bhfuil cainteoir líofa de chanúint ar bith in ann dul i ngleic leis na canúintí uile. Is mó go mór na difríochtaí idir canúintí na Gearmáinise, abair. Ach cuirtear litríocht i gcló iontu ar fad, go háirithe sa mhéid a bhaineann le caint agus comhrá.
Fáiltím roimh an saibhreas cainte san leagan seo, ainneoin an streachailt a bhí i gceist dom é léamh.
Tá an leabhar le ceannach ón suíomh anseo: Táim buíoch d'Eoghan a bhronn cóip orm.
Is leis an chroí amháin a tchíthear i gceart.
Clibeanna eabhlóid, eoghan mac giolla bhríde, gaeilge, leabhair, léirmheas
Tá an féile IMRAM ag dul ó neart go neart ó 2004. Faigheann deacair é freastal fiú ar an sciar ar mhaith liom den fhéile. Fáiltím roimh an fhorbairt is déanaí mar sin, iris atá le foilsiú go rathúil, agus a thabharfaidh blaiseadh den na saothar atá á reic ag IMRAM, maille roinnt aistí critice.
Tá na amharcealaíona agus físealaíona chomh maith leis an ceol lárnach i gcur chuige IMRAM, agus mar a thug Máirín Nic Eoin suntas dó agus an iris á sheoladh aici, is amhlaidh atá san iris freisin, cúram déanta de léaráidí agus cló agus leagan amach an ábhair.
Cumasc spéisiúil de dhánta - idir bun-dhánta agus aistriúcháin isteach sa Ghaeilge ó theangacha iomadúla, gearrscéal le Dáithí Ó Muirí, aiste bunaithe ar agallamh a chuir Cathal Póirtéir ar Liam Mac Cóil faoin litir, critic ag Tomás Mac Siomóin ar scéalta an Chadhnaigh mar a chnuasaigh Louis de Paor, agus ag Rióna Ní Fhrighil ar Nuala Ní Dhomhnaill, an té a tugadh ómós dí ag IMRAM i mbliana.
Deá theist ar an iris is ea gur thug mé do chomhghleacaí liom é d'fhonn aistear eitleáin chun na hÍsiltíre a ghiorrú, fear nach mbeadh ag plé ró mhinic le Gaeilge ná le litríocht na Gaeilge ach a bhfuil Gaeilge éigin fágtha aige óna laethanta scoile (i ré nuair a bhí Gaeilge le foghlaim ar ghnáthscoileanna, is mithid a rá) Bhain sé taitneamh as, go háirithe as scéal Dháithí, agus dúirt go mbeadh fonn air tuilleadh dá leithéidí a fháil.
Fónadh prófáil rud beag níos cúraimí don iris, bhí roinnt botúin cló thall is abhus; ach de réir mo thuisceana bhí brú áirithe ama an chéad eagrán seo a bheidh réidh in am don féile, ag am nuair a bhí lucht eagar gnóthach le cúrsaí eile. Bheinn dóchasach mar sin go mbeidh barr feabhais ar na heagráin a leanann seo.
Níl mé baileach cinnte conas atá sé i gceist an iris a scaipeadh; cuireadh 200 cóip den gcéad eagrán i gcló agus do réir mo thuisceana díoladh nó scaipeadh iad ag imeachtaí IMRAM cheana féin.
(Fuair mé féin cóip léirmheastóireachta den Iris, táim buíoch d'IMRAM as sin)
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:12
Clibeanna gaeilge, IMRAM, léirmheas, litríocht
SLIOCHT – Ag tabhairt scríbhneoirí agus léitheoirí le chéile
Beidh deis ag pobal Oireachtas na Samhna, na Gaillimhe, Luimnigh agus Corcaí scríbhneoirí a fheiceáil ag léamh as a saothar nua sa mhí amach romhainn mar chuid den tsraith SLIOCHT. Sraith léamhanna ar fud na tíre é SLIOCHT atá á eagrú ag an bhfoilsitheoir agus siopa leabhar, Cló Iar-Chonnacht, atá ag ceiliúradh 30 bliain ar an bhfód i mbliana.
Théis gach léamh beidh seisiún cainte agus ceiste ina mbeidh cuireadh ag an lucht féachana páirt a ghlacadh sa chomhrá faoi na saothair. Tá cead isteach saor in aisce chuig na himeachtaí ar fad.
Cuirfear tús leis an tsraith ag Oireachtas na Samhna ar an Satharn, 31 Deireadh Fómhair ag a 4.00 i.n. i Svuít Newcastle in Óstán Citywest. Is iad na scríbhneoirí a bheidh ag léamh ag an Oireachtas ná Alan Titley, Anna Heussaff, Micheál Ó Conghaile agus Réaltán Ní Leannáin.
Tiocfaidh SLIOCHT go Gaillimh ar an 4 Samhain ag a 8.00 i.n. i gClub Áras na nGael, Sráid Dhoiminic, agus go dtí an Siopa Leabhar, Halla Íde, Sráid Thomáis, Luimneach ar an Déardaoin, 5 Samhain ag a 8.00 i.n. Is iad na scríbhneoirí a bheidh ag léamh ag na hócáidí i nGaillimh agus Luimneach ná Micheál Ó Conghaile, Jackie Mac Donncha agus Réaltán Ní Leannáin.
Beidh SLIOCHT i gCorcaigh ar an Satharn, 28 Samhain ag 6.30 i.n. i nGael Taca i gcathair Chorcaí. Is iad na scríbhneoirí a bheidh le feiceáil ag an léamh i gCorcaigh ná Colm Ó Ceallacháin, Pádraic Mac Fhearghusa, Micheál Ó Conghaile agus Mícheál Ó Ruairc.
Na Scríbhneoirí
As Inis Treabhair ó dhúchas é Micheál Ó Conghaile. Bhunaigh sé an comhlacht foilsitheoireachta Cló Iar-Chonnacht in 1985 agus é fós ina mhac-léinn ollscoile i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh (Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, Gaillimh mar atá anois). Ó shin tá os cionn 600 leabhar agus 300 albam ceoil traidisiúnta eisithe ag an gcomhlacht agus is iomaí gradam scríbhneoireachta atá buaite ag Micheál féin, an Hennessy Young Irish Writer of the Year Award ina measc. Léifidh sé as a chnuasach iontach nua gearrscéalta Diabhlaíocht Dé (CIC 2015) ina bhfuil líníochtaí úrnua leis an ealaíontóir Árannach Seán Ó Flaithearta.
As Cill Chiaráin ó dhúchas do Jackie Mac Donncha. B'as Cill Chiaráin a mhuintir agus chaith an bailitheoir béaloidis Séamas Ennis cuid mhaith ama le clann athar Jackie ag bailiú béaloidis agus ceoil uathu. Thug sé féin faoin scríbhneoireacht den chéaduair in 1990. Is mar chaitheamh aimsire aige a bhí an scríbhneoireacht i dtosach ach níorbh fhada nó gur léir go raibh bua ar leith aige. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht a chéad chnuasach filíochta Gaineamh Séidte sa bhliain 2003. Ó shin tá úrscéilín Aileach (CIC 2010) agus cnuasach gearrscéalta Bróga Johnny Thomáis (CIC 2013) foilsithe leis. Beidh cnuasach nua gearrscéalta do dhaoine óga leis á fhoilsiú roimh dheireadh na bliana.
As Béal Feirste ó dhúchas í Réaltán Ní Leannáin agus tá cónaí uirthi i mBaile Átha Cliath. Tá gradaim agus gearrliostáil bainte amach aici dá cuid scríbhneoireachta le blianta beaga anuas. Ina measc, bhuaigh 'Clic' an chéad áit i gComórtas Gearrscéalaíochta Uí Mháine sa bhliain 2014, agus bhuaigh an gearrscéal 'Dílis' duais i gComórtas Liam Mhic Uistín sa bhliain 2013. D'fhoilsigh Coiscéim cnuasach filíochta léi, Turas Ailse, sa bhliain 2011. Tá a cuid scríbhneoireachta ar fáil freisin ar a blag: turasailse.blogspot.com.. Is é Dílis, a seoladh ag tús mhí Dheireadh Fómhair, a céad chnuasach gearrscéalta.
Rugadh Alan Titley i gcathair Chorcaí in 1947. Úrscéalaí, gearrscéalaí, scríbhneoir drámaí, colúnaí seachtainiúil le The Irish Times ar chúrsaí reatha agus cultúrtha. Aistritheoir Cré na Cille / The Dirty Dust a d'fhoilsigh Yale University Press in 2015 i gcomhair le Cló Iar-Chonnacht. Ceapadh é mar Ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh in 2006. D'éirigh sé as sa bhliain 2011 agus é ina Ollamh Emeritus ó shin. Tá cónaí air i gCorcaigh agus i mBaile Átha Cliath. Is é an t-úrscéal is deireanaí aige ná An Bhean Feasa (CIC 2014).
Ó thosaigh Anna Heussaff ar an scríobh cruthaitheach sa bhliain 2002, foilsíodh cúig úrscéal Gaeilge léi: Bás Tobann (Cois Life, 2004) agus Buille Marfach (CIC 2010), dhá úrscéal mistéire do léitheoirí óga, Vortex (Cois Life, 2006) agus Hóng (CIC 2012), agus úrscéal d'fhoghlaimeoirí fásta, Cúpla Focal (Cois Life, 2007). Bronnadh mórdhuais Chomórtais Liteartha an Oireachtais ar gach úrscéal díobh agus thuill Hóng Gradam Speisialta na Moltóirí Leabhair Pháistí Éireann. I mí na Samhna seolfaidh Cló Iar-Chonnacht a húrscéal nua bleachtaireachta Scáil an Phríosúin, atá suite i gceantar stairiúil Chill Mhaighneann i mBaile Átha Cliath, Rugadh Anna Heussaff in 1957 agus tógadh le Gaeilge í i mBaile Átha Cliath, áit a bhfuil cónaí uirthi inniu lena fear céile agus a mac.
Iarmhúinteoir scoile is ea Pádraig Mac Fhearghusa. Bhunaigh sé Scoil Lán-Ghaeilge Mhic Easmainn i dTrá Lí in 1978. Scríobh sé Stair Chonradh na Gaeilge i gCiarraí (Coiste Dúiche Chiarraí de Chonradh na Gaeilge, 1995). D'fhoilsigh An Clóchomhar a chéad leabhar filíochta, Faoi Léigear, i 1980.
Gnóthaigh na cnuasaigh Mearcair (Baile Átha Cliath: Coiscéim, 1996) agus An Dara Bás (Baile Átha Cliath, 2002), príomhdhuaiseanna filíochta an Oireachtais. In 1997 a d'fhoilsigh sé Tóraíocht an Mhíshonais (Baile Átha Cliath: Coiscéim), méar ar eolas i nGaeilge ar shíceolaíocht Freud agus Jung. Tá sé ina eagarthóir ar Feasta, míosachán liteartha agus polaitíochta Chonradh na Gaeilge ó 1996.
File, gearrscéalaí agus úrscéalaí ó cheantar an Leitriúigh i gCiarraí. Rugadh sa leithinis ar a nglaotar Clochán Bréanainn sa cheantar sin. Is iomaí duais liteartha atá buaite aige i gcomórtais an Oireachtais. Ina measc, bronnadh Duais an Mhaolánaigh ar an ngearrscéal 'Daoine a Itheann Daoine' agus príomhdhuais an Oireachtais ar an gcnuasach den teideal céanna a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht in 2010. Bronnadh buanthrófaí Chonradh na Gaeilge i gcomórtas Ráth an Dúin / Dún Laoghaire in 2007 ar a dhán 'Naomh Caoimhín agus na hÉin'. Bíonn sé ina stiúrthóir rialta ar cheardlanna scríbhneoireachta. Tá cónaí air i mBaile Átha Cliath.
Foilsíodh scéalta le Colm Ó Ceallacháin in Comhar, Feasta agus Southword, agus tá duaiseanna Oireachtais buaite aige ar chuid díobh sin. Bhronn an Chomhairle Ealaíon dámhachtain air in 2013 i Litríocht na Gaeilge. Tá cónaí air i gCorcaigh agus oibríonn sé in earnáil na hóige. Is é I dtír mhilis na mbeo, a fhoilseoidh Cois Life in 2017, a chéad chnuasach gearrscéalta.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 09:37
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, fógraí
Bí ag faire amach d'Aisteoirí Bulfin Bhaile Átha Cliath ag tús mhí na Nollag, nuair a chuirfidh siad an seó is déanaí acu, 1915, ar stáitse i mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste. Díoladh iomlán na dticéad don seó Nollag deireanach a léirigh Aisteoirí Bulfin, Laraedó (2013). Moltar, mar sin, ticéad a chur in áirithe le haghaidh 1915 go luath! Tá rátaí grúpa ar fáil chomh maith i mbliana. Gach eolas thíos.
Ionad 1: Amharclann Smock Alley, Sráid an Mhalartáin Íochtarach, Barra an Teampaill, Baile Átha Cliath 8
Dátaí: 2, 3, 4 & 5 Nollaig
Áirithintí: (01) 677 0014 agus www.smockalley.com
Ticéid do na léirithe i Smock Alley: €15 (mic léinn agus pinsinéirí €12; lascainí do ghrúpaí 8 nó níos mó le fáil ach glaoch ar (01) 677 0014 – ráta grúpa €10)
Ionad 2: Cultúrlann McAdam Ó Fiaich, 216 Bóthar na bhFál, Béal Feirste
Dátaí: 12 Nollaig
Áirithintí: (028) 9096 4180 agus www.culturlann.ie
"Roghnaigh siad an bhliain mhícheart.
Roghnaigh siad an Oifig-an-Phoist mhícheart.
Ach bhain a n‑éirí amach (agus a gcuid amhrán) crathadh as Impireacht Shasana!"
Feicfimid ann sibh!
Foireann 1915
Breis eolais faoin dráma (féach thuas le haghaidh áirithintí):
Facebook: facebook.com/aisteoiribulfinBAC
Twitter: @aisteoiribulfin
Ríomhphost: aisteoiribulfin@gmail.com
Guthán: Méabh Ní Loingsigh (087 2940476) & Sinéad Ní Uallacháin (087 9512831)
Smaoineamh fánach le aonghus ag 19:39
Clibeanna aisteoirí bulfin, gaeilge
Trí chinn déag de ghearrscéalta láidre atá sa chnuasach seo le Réaltán Ní Leannáin. Tá craos léitheoireachta déanta agam ó tháinig an leabhar sa phost chugam de hAoine.
Mar a luaigh sí féin in agallamh le Raidió na Life, ó dhearcadh na mban atá na scéalta scríofa, agus anáil láidir a áit dhúchais san Tuaisceart orthu.
Ach is scéalta uilíocha iad; agus iad scríofa go láidir sa chaoi is go dtéann siad i bhfeidhm ar an léitheoir. Le cúpla abairt cuirtear scéalta iomlán inár láthair, ár mbá á mhúscailt leis na carachtar. Luaigh Réaltán nach raibh téama ag baint leis na scéalta, ach mhothaigh mé féin go raibh téad láidir á nascadh - an ghrá ina ilghnéitheacht iomlán - idir leannáin, idir tuismitheoirí agus gasúir, an nasc a iompraíonn teaghlaigh ó ghlúin go glúin, ainneoin drocheachtraí agus míthuiscintí. Is ní gnáth sonas gan donas a bheith ina orlaí tríd, agus ní taise do na scéalta seo é. Minic go leor tagann deireadh an scéal aniar aduaidh ar an léitheoir, cor ann a nochtann léamh nua ar eachtraí an scéil agus ar na pearsana.
Seolfaidh an craoltóir / saor-iriseoir Róisín O'Hara an leabhar nua le Réaltán Ní Leannáin | CIC
Tá mé ag súil le bheith ann do sheoladh an leabhair ar an Satharn, mar chuid d'Fhéile IMRAM
Tagairt: 9781784441234
Nóta: Táim buíoch de Chló Iar Chonnacht as cóip léirmheastóireachta a bhronnadh orm.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 13:50
Clibeanna Cló Iar-Chonnacht, gaeilge, gearrscéalta, léirmheas, litríocht, Réaltán Ní Leannáin
Crann smola
Táim fíor bhuíoch de Réaltán a spreag mé chun an scéinséir seo a léamh. Táim ag léamh cérinneachán stairiúla le fada, leithéidí saothar Anne Perry - agus is an iomair sin atá á rómhair ag Ó Dúróis anseo.
Tá an scéal lonnaithe i mBéal Feirste agus Oirthear Uladh, agus cuid thábhachtach den scéal an teannas idir Chaitlicigh agus Protastúnaigh atá ag teacht chun cinn de bharr feachtas Reipéal an Chonallaigh agus freisin de bharr na cúinsí eacnamaíochta a fhágann go bhfuil Caitlicigh ag bogadh isteach sa chathair. Tá scáil an Ghorta ar an scéal freisin.
Protastúnach a tógadh le Gaeilge le muintir a mháthair, arbh Caitlicigh iad an lorgaire san scéal. Fear ionraic i gcóras lofa. Fear a chaith seal thar lear, agus léargas dá réir aige.
Cérinneachán atá ann mar sin níl fonn orm mórán a rá faoin scéal ag eagla go mhillfinn ar dhuine eile é; ach go mbaintear feidhm éifeachtach as an Ghaeilge, an stair, an polaitíocht agus an tíreolas ann. Bhíos iomlán tumtha san scéal.
Téann an scéal pas beag i bhfad uaireanta, ach níl sé deacair glacadh leis go bhfeadfadh eachtraí mar sin tarlú. Ní thagaim áfach leis an mblurba a deir gur leis an alltar a bhaineann gnéithe den scéal - d'fheadfadh a leithéid d'eachtraí titim amach; go deimhin táim sách cinnte go ndearna!
Beidh súil in airde agam do breis de shaothar Mhic Uí Dhúrois.Tá fios curtha agam ar Rí na gCearrbhach, leis an lorgaire céanna, ón leabharlann,
Seán Ó Dúrois.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:17
Clibeanna gaeilge, leabhar, léirmheas, seán ó dúrois
Earnán de Blaghd
Spreag Enigma de Blaghd mé le dul sa tóir ar an méid a bhí scríofa ag Earnán de Blaghd. Tá an trí imleabhar dírbheathaisnéise agus an saothar smaointeoireachta "Briseadh na Teorainn" léite anois agam.
Tá díoma orm gur tháinig deireadh leis na dírbheathaisnéisí i 1919 sula raibh neamhspléachas bainte amach ná fiú Cogadh na Saoirse tosaithe i gceart. Tuigim anois níos fearr ná roimhe go bhfuilim dall cuid mhór ar smaointeoireacht na glúine a bhunaigh an Stáit, arbh duine ar leith ina measc é an Blaghdach. Duine a bhí spreagtha ag cúis na Gaeilge thar aon chúis eile agus ainneoin gurbh Protastúnach ón Tuaisceart é, spreagtha ag poblachtachas na nÉireannach Aontaithe (arbh Protastúnaigh ón Tuaisceart cuid mhór dá gceannródaithe).
"Uaslathas atharthaíoch" an cur síos a bhí ag Conchúr Ó Giollagáin ar a dhearcadh i leith na Gaeilge agus lucht a labhartha; agus tá fianaise láidir don dearcadh sin sna scríbhinní - ar cheisteanna eile freisin shamhlóinn. Fear a bhí cinnte go bhfaca sé réiteach na ceiste agus a bhí mífhoighneach le daoine eile.
Ach is dócha go bhfuil gach réabhlóid ag brath ar a leithéidí. Táim sásta gur léigh na leabhair. Tá siad scríofa go maith agus tá mo spéis san fear agus ina ré múscailte.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:10
Clibeanna Earnán de Blaghd, gaeilge, litríocht, stair
Tá an Meán Oirthear in bhlár cogaidh. Tá an Aifric scriosta de bharr go dtáinig creachlathas dúchasach in áit creachlathas Eorpach. Níor fhorbair na stáit i gceachtar ceantair, rud a fhágann go bhfuil pobail ar mhalairt teanga, creideamh agus nós ag maireachtáil faoin Rialtas céanna; agus na céadta bliain de Divide et Impera tar éis col leis na comharsana a fhorbairt.
Tá freisin an córas idirlíon soghluaiste ag scaipeadh; tá eolas chruinn ag daoine sna ceantair atá faoi bhrú ar saol Iarthar Eorpa.
Tá sé go hiomlán réasúnta mar sin do dhuine atá faoi bhagairt báis cinnte sa bhaile iarracht a dhéanamh tabhairt faoin turas chun na hEorpa, ainneoin go bhfuil baol mhór báis ann dó.
Tá cuir síos buille ar bhuille ar scéal amháin san alt seo san FAZ. Fear óg a theith, maraon lena chomplacht ar fad, as arm Assad. Tháinig sé féin slán de thaisme ón ár a rinneadh ar a chomrádaithe; ach bhí sé i dtólamh i mbaol báis. D'fhág sé ar an slí chun na hEorpa, tháinig slán. Le cabhair teicneolaíocht na faisnéise chun teacht ar lucht gáinneála, agus chun go seolfaí airgead a athair chuige.
Ní rachaidh an sruth seo i ndísc. Tá saibhreas na hEorpa tarraingteach; fiú agus rud beag maoine ag daoine san Aifric, chíonn siad - ar an idirlíon - farasbarr maoine abhus agus tá sé iomlán réasúnta an beagán atá acu a infheistíocht in iarracht saol níos fearr a bhaint amach, fiú mura bhfuil siad ag maireachtáil faoi scáth an bháis.
Tá a léargas leagtha amach san aiste seo ag Gearmánach a bhí ina bhreitheamh ar chásanna Tearmainn. Is gá éisteacht le léargas a leithéidí.
Níl ballaí agus cosc ach chun líon na mairbh a mhéadú, agus saibhreas lucht gáinneála freisin.
Caithfear trí ghné den fhadhb a ionsaí:
Dul i ngleic leis na cúinsí a fhágann daoine in eagal a mbás de bharr cogaíocht
Tacú leis na forais atá ag plé le teifigh gar dá mbaile; tá na tíortha san Meán Oirthear thart ar Siria, mar shampla, faoi ualach uafásach ag líon mór teifeach arbh ionann anois a líon agus sciar suntasach de dhaonra an aoi thíre.
Córas meáite cothrom a aimsiú chun féachaint chuige go roinntear an t-ualach ar thíortha an Iarthar go cothrom. Mar a léiríonn alt Alex Hijmans i dTuairisc inniu, tá, mar shampla, an Ghearmáin ag glacadh duine as gach triúir teifeach a éiríonn leis an Ghearmáin a bhaint amach.
Gan amhras, tá fadhbanna san Iarthar. De bharr na géarchéime a spreag an nua liobrálachas, tá an maoin san Iarthar á roinnt go héagothrom. Tá cuid dár muintir féin gan dídean, agus an cuma air nach bhfuil ar ár gcumas plé leis sin. Tá an córas sláinte faoi bhrú. Tá an córas oideachas faoi bhrú. Tá an pobal ag dul in aois agus fadhbanna cúram cheart a thabhairt dóibh.
Deir an seanfhocal gurbh ag baile a thosaíonn an déirc, agus tá ciall leis sin.
Is gá mar sin dul i ngleic leis na fadhbanna, leis an méadú ar an íosaicme atá gearrtha amach ón maoin san Iarthar. Mura déantar beidh costhrúpaí á sholáthar do tuathghríosóirí a bhainfidh feidhm as géarchéim na dteifeach leis an daonlathas ina iomláine a ionsaí.
Feictear sin cheana féin, abair i Heidenau na Gearmáine: tá antoiscigh den eite dheis ag gríosadh an sciar den phobal a chaill de bharr athaontú na Gearmáine, agus is lonnú teifigh an splanc a d'adhain an raic.
Tá a leithéidí feicthe againn ar scála níos lú san tír seo, go háirithe nuair is lonnú baill den lucht siúil nó a leithéid atá i gceist.
Caithfear dul i ngleic freisin leis na fadhbanna abhus a fágann ithir fáis ag fuath.
Daonlathas folláin áitiúil an réiteach; agus cothromas i ngach gné den saol.
Ní stopfaidh sconsaí iarainn teifigh nár stop baol bás san Meán Mhuir iad; Tá a n-iarrachtaí réasúnta.
Tá na pobail ag gluaiseacht, is mithid dul i ngleic go stuama leis sin.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 16:00
Clibeanna gaeilge, inimirce, polaitíocht, teifigh
Seo dhá leabhair eile ón sraith Sráid an Iarla le Peadar Ó Cualáin. Murab ionann agus An Gruagach ní coirscéal atá i ceachtar acu.
Ach feiceann muid an saoil tríd súile bhuachaill óig Mártan, a bhfuil a shamhlaíocht faoi anáil na scéalaíochta, agus a fheiceann eachtraí a shaol agus na duine a chastar sin le léargas bhreise dá bharr; ag éalú dá réir ó leimhe an ghnáthshaoil cathrach, ainneoin dualgais tíos agus scoile a bheith ina srianta air.
Sílim go dtaitneoidh na scéalta seo le gasúir, go spreagfaidh siad a gcuid samhlaíochta hiontas an ghnáthshaoil a fheiceáil.
Tá na leabhair dírithe ar léitheoirí óga agus beidh siad maith in ann iad a léamh, agus a dteanga a shaibhriú mar is ceart do leabhair a dhéanamh.
Gairdín an Ollaimh
Peadar Ó Cualáin
€7.50 (bog), 48 lch; ISBN 978-0-898332-06-0
An Gabha agus an Bhean Rua
€7.50 (bog), 48 lch; ISBN 978-0-898332-50-6
Smaoineamh fánach le aonghus ag 14:52
Clibeanna leabhair, leabhar breac, leanaí, léirmheas, peadar ó cualáin
An tÉan Órga
Tá sintéis déanta anseo ag Caitríona Hastings ar scéal - roinnt scéal dar liom - as an méid a bhailigh na deartháireacha Grimm. Tá leagan dá gcuid den Éan Órga anseo mar shampla: cuid mhór de na heilimintí i scéal Chaitríona, ach cuid eile curtha leo, agus Éireannach agus (tríú!) mac garraíodóra déanta den laoch.
Ar ndóigh tá sé sa Táin go n-éireodh i gcónaí leis an tríú mac ainneoin sotal a dheartháireacha, go háirithe má bhíonn sé cneasta le hainmhithe is daoine.
Is athinsint béaloideasiúil atá anseo, comharthaí sóirt an scéalaí le braith air, athrá, ruthaig, eachtraí osnádúrtha, agus gan amhras deireadh sona. Maille réamhrá chliste faoin scéalaíocht!
Táim an-tógtha le saothair An tSnáthaid Mhór, ó Gaiscíoch na Beilte Uaine aniar, agus bíonn na scéalta saibhrithe go mór ag ealaíon Andrew Whitson. Tá an oiread sin mionsonraí sna líníochtaí go tarraingíonn siad isteach sa scéal tú, ag treisiú is ag béimniú na bhfocal, ag spreagadh na samhlaíochta.
Go dtí seo is leabhair mhóra a bhí iontu, le léamh ós ard do do leanaí. Ach tá an leabhar seo beag go leor le dul i póca, agus soléite ag léitheoir óg maith.
Táim á léamh le'm iníon ach ní bheadh sé ró dheacair dí féin, sílim.
Seod eile!
An tSnáthaid Mhór,
Caitríona Hastings, Andrew Whitson
Tagairt: 9780955227189
Smaoineamh fánach le aonghus ag 14:28
Clibeanna an tsnatháid mhór, Andrew Whitson, Caitríona Hastings, leabhair, leanaí, léirmheas
Leabhar salach?
Bíonn ribe i mbrille ag daoine áirithe maidir le hanghrá a chuir ar fáil do lucht foghlamtha na Gaeilge d'fhoinn iad a spreagadh. Bodaigh eile ag maíomh nach dtig an bobailín a scaoileadh amach as Gaeilge, nach bhfuil an friotal ann chuige. Tá foclóir na collaíochta ann, ach as cló. Tá An Leabhar Craicinn curtha ar fáil ag Panu, ar ndóigh. Fir a bhí i mbun pinn sna cásanna sin, agus chuala cáineadh ar an bhfoclóir ach go háirithe nach dtugann sé a cheart do na mná.
Seachnaím féin a leithéidí go hiondúil. Níl aon ghá ag heitrighnéasach fir meánaosta le spreagadh chun drúise, go háirithe san samhraidh agus brollaigh ar leis agus tóin teanna gach áit.
Ach spreag blaisíní Réaltán dá saothar aistriúcháin m'fhiosracht. Físeáin chliste ar Vimeo (tá guth baolach aici mar Réaltán)
Chuir sí chugam na nóibhillí (atá ar fáil i bhfoirm leictreonach anseo 1,2,3) .
Go hiondúil diúltaím don focal salach agus cúrsaí collaíochta faoi chamáin. Ní bhaineann salachar le gean nó miangas cuma cé chomh drúisiúil nó graosta is atá.
Ach tá salach cuí mar chuir síos ar iompar na bhfear anseo, fir nach bhfeiceann ach pit chun ainmhian a mbod a shásamh go sealadach. Maith go leor tá spéis acu i mása agus cíocha chun a mbod a chuir ag at. Ach is beag spéis acu sa duine.
Tá dóchas éigin i scéal Shirley sa mhéid is go nglacann sí féin greim ar a saol, ar a pósadh, agus faigheann a nuachar tuiscint nach bhfuil sé ag comhlíonadh a chuid den cúnant, sa leapa ná lasmuigh.
Suaracháin na fir san dá scéal eile áfach, nach bhfuil le rá ar a son ná ar a laghad nach ndeachaigh siad chomh fada le héigniú ina n-andúil. Seachas sin d'fhill duine acu ar na striapacha a íoctar as cuir suas leis, agus an duine eile ar a lámhchartadh suarach.
Is eagal liom gur fuinneog isteach i saol na meánaicme seo, an dream sin a bhfuil a bpostaí tar éis clis ceal aire agus atá ag útamáil thart ag únfairt i bpraiseach a cuid saolta. Sa chéad cheann de dhá mhórthionscnamh, tá Gaillimh Aontaithe ag iarraidh úsáid na Gaeilge i bPáirc Thír Oileáin a uasmhéadú ar oícheanta cluiche. San fhíseán seo, déanann Min Ryan, ball bunaithe Chumann na mBan, cur síos ar an gcéad lá ar bhuail sí le Seán Mac Diarmada i 1905-1906 agus ar an lá a bhfaca sí den uair dheireanach é ina chillín i gCill Mhaighneann. Tá lúcháir orm go dtuigeann an tAire an tábhacht a bhaineann leis na coláistí Gaeilge agus go bhfuil buntáiste, ní amháin ó thaobh na Gaeilge, an oideachais agus an chultúir de leis na coláistí seo ach go bhfuil buntáistí móra eacnamaíochta leo chomh maith do na ceantair Ghaeltachta. Caithfidh an tAire cuimhniú gur fhreastal 27,000 scolaire sna coláistí Gaeilge sa bhliain seo caite agus gur thug siad ioncam mór isteach sna ceantair Ghaeltachta agus gur chuir siad fostaíocht ar fáil. "Leanfaidh Sinn Féin ag chomhoibriú leis na grúpaí Gaeilge agus le grúpaí eile pobail chun na cuspóirí seo a bhaint amach." Luzern

Is í Luzern (, , , ) an séú cathair is mó san Eilvéis.
Tá an chathair suite cois abhainn Reuss in aice le Vierwaldstättersee ("Loch na gCeithre Chantúin") i lár na tíre. Tá breis is 77,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, ach tá tuairim is 200,000 duine ina gcónaí ann, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh. I 2010 labhair formhór don daonra Gearmáinis (87%).
Is í Luzern príomhchathair chantúin Luzern agus chomh maith le sin is í an áit chultúrtha is tábhachtaí i gceartlár na hEilvéise. Mar sin, bíonn go leor féilte ceoil agus cultúr ann gach bliain, m.sh. "Luzerner Fasnacht", "Lucerne Blues Festival", "Lucerne Festival" (ceol claiseacach), nó comórtas Eorpach "Rose d’Or" (clár teilefíse). Bhain €53,200 den airgead sin le dhá dheontas — €25,000 d’Ionad Cultúrtha Bhaile Bhúirne i gCorcaigh agus €28,000 do CLG Thuar Mhic Éadaigh i Maigh Eo. > Chuile sheans a Dhonncha nach dteasaíonn ón 17% sin nuachtán ar líne > amháin amach is amach ach an oiread, ach is dóichí go bhfuileadar ar an > tuiscint tar éis blianta fada de ghnáthnuachtáin Ghaeilge ag dul in éag > nach ann a thuilleadh ach an t-aon bhealach amháin chun tabhairt faoin > tógra seo - agus sin leis na meáin nua mar a déarfá - le nuachtán ar líne. > Biontach an rud é nuachtán Gaeilge clóite den scoth a bheith ann ach an > gceannófaí é chomh méid sin lena thabhairt slán? I dtús báire, chuir roinnt dá Rialtas féin ina choinne, ach nuair a seoladh nuachtán nua de Valera, The Irish Press, agus an cló Gaelach in úsáid ann do na sleachta Gaeilge, bhí baill Rialtas Chumann na nGaedheal sásta tacú leis an gcló Rómhánach. Léiríonn sé seo tábhacht pholaitiúil cheist an chló i mblianta luatha an Stáit nua. Taifeadaí a rinne Ciarán MacMathúna i nGoirtín thart fán bhliain 1965 le Fred Finn, Peter Horan, Joe Dowd, Vincent Harrison agus eile Téann an scannán 'Rosie' i ngleic leis an ngéarchéim atá in Éirinn anois ag baint le easpa dídine. Stiúir Paddy Breathnach an scannán agus bhí sé ar siúl don chéad uair ag an Toronto Film Festival. Bhí sé ceann de na sé scannáin Éireannacha a bhí ar siúl ag an bhféile. Is iad Sarah Greene agus Moe Dunford na príomhcharactair sa scannán. Is lanúin iad le ceathrar pháistí acu.
Is clann den lucht oibre iad agus tá said fágtha gan dídean nuair a díolann a dtiarna talún a dteach. Ach is léir nach bhfuil sé ceart ná cothrom mar bíonn said ag obair go dian dícheallach. Oibríonn an t-athair sa chistin i mbialann galánta agus bíonn an mháithir ag obair gan stad gan staonadh chun a clann a choimeád sábhalta. Ní féidir leo fanacht le chairde mar tá seisear agaibh. Mar sin, cónaíonn said in a gcarr agus tá said ag lorg dídean nua gach oíche in óstáin.
Is rud an-tábhachtach é go bhfuil gnáthchlann den lucht oibre le feiceáil sa scannán seo mar léiríonn sé cé chomh dona is é an fhadhb in Éirinn anois. Níl aon dabht ach go taispeánann an scannán brúnna an tsaoil agus an saol crua atá ag roinnt daoine in Éirinn sa lá atá inniu ann. Is scéal an-bhrónach é gan dabht ar bith agus bhrisfeadh sé do chroí ach déileálann sé go maith leis an ábhar mar taispeánann sé an teannas agus an strus a bhí ann. Nominated by the Mayo Music Education Partnership to represent their country on this international stage, Gealóga’s appearance marks the final event in Music Generation’s performance rogramme for the Department of Education and Skills EU presidency events. Tá fáilte curtha ag Conradh na Gaeilge roimh cheapúchán an Choimisinéir nua ach deir siad nach leor an folúntas a líonadh gan cumhacht a thabhairt don té a bheidh na bhun. Agus é ag labhairt faoi na dámhachtainí, dúirt Ambasadóir na Stát Aontaithe, Kevin O'Malley, "Cuireann Dámhachtainí Samhraidh na Gaeltachta go mór le dámhachtainí agus gníomhaíochtaí Choimisiún na hÉireann-Stát Aontaithe [Fulbright] um Malartú Oideachasúil. Comhlánaíonn siad croídhámhachtainí an Choimisiúin trí ghearreispéiris thumthacha i dteanga agus i gcultúr saibhir na hÉireann a chur ar fáil do shaoránaigh na Stát Aontaithe. Cuirimid fáilte roimh thacaíocht leanúnach Rialtas na hÉireann don chlár seo a chuir ar chumas 67 saoránach de chuid na Stát Aontaithe cuairt a thabhairt ar Éirinn agus páirt a ghlacadh i gcúrsaí Gaeltachta an samhradh seo.
Dúirt Stiúrthóir Feidhmiúcháin nua Choimisiún na hÉireann-Stát Aontaithe um Malartú Oideachasúil, an Dr Dara FitzGerald, "Tá Dámhachtainí Samhraidh na Gaeltachta, atá anois sa cúigiú bliain, ag méadú i gcónaí agus ag mealladh réimse éagsúil iarratasóirí. San iomlán, tá Dámhachtainí Samhraidh na Gaeltachta faighte ag 67 saoránach as na Stáit Aontaithe chun freastal ar chúrsaí Gaeltachta ar fud na hÉireann i mbliana.
Tá na Dámhachtainí ríthábhachtach ó thaobh tacú le foghlaimeoirí agus teagascóirí Gaeilge sna Stáit Aontaithe, agus cuireann siad eispéireas iontach tumthach ar fáil a thugann san áireamh turais, ceol traidisiúnta, seanchas agus na háiteanna is breátha in Éirinn, gan trácht ar fhoghlaim na Gaeilge. Tá muid cinnte go mbainfidh na Dámhachtaithe leas mór as an tumadh agus go n-inseoidh siad do mhórán daoine sa bhaile faoin eispéireas a bhí acu. Tá an-áthas orainn faoin ráth atá ar an gclár seo." Déardaoin go Satharn, 10-12 Bealtaine 2012 Tá Oifig na Gaeilge TCD ag glacadh anois le hiarratais ar Scéim Chónaithe Dhartraí (Halla na Tríonóide). Gaelchultúr - Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil (Cúrsa ullmhúcháin don Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil - Fómhar 2017 - CC Mhaigh Eo) - Caisleán an Bharraigh, Co. Mhaigh Eo - Bunrang 2 (TGG)
Tús an chúrsa 9 Samhain 2017
Críoch an chúrsa 1 Feabhra 2018
Cathain Déardaoin, 9.30am - 11.30am
Leibhéal Bunrang 2 (TGG)
Ionad Caisleán an Bharraigh, Co. Mhaigh Eo - Áras an Chontae, An Meal, Caisleán an Bharraigh, Co. Mhaigh Eo
Chun freastal ar an dream atá ag iarraidh tabhairt faoi fhoghlaim na Gaeilge linn ach nach mbeadh an TGG oiriúnach dóibh go fóill, táimid chun cúrsa ullmhúcháin a chur ar fáil ag Bunleibhéal 2.
Tá an leibhéal seo oiriúnach do dhaoine a d'fhreastail ar rang ag an mbunleibhéal cheana féin nó atá ábalta cumarsáid bhunúsach a dhéanamh sa Ghaeilge (beannú do dhaoine agus iad féin a chur in aithne, mar shampla). Ag tús an chúrsa, déantar athchleachtadh ar nithe a mhúintear sa bhunrang ach bogtar ar aghaidh ina dhiaidh sin chuig topaicí nua nach bpléitear leo ag an leibhéal níos isle. Bíonn an bhéim sa chúrsa seo chomh maith ar fhorbairt scileanna labhartha agus éisteachta agus, arís, déantar an ghramadach a mhúineadh i gcomhthéacs de ghnáth. Caisleán Ghlinsce

Tá Caisleán Ghlinsce suite i nGlinsce in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe.
Is minic a mhaítear gurbh é an caisleán deireanach a tógadh in Éirinn é, ach deirtear uaireanta eile nach caisleán atá ann ach túrtheach. Pé scéal é, is deimhin gur cuireadh tús le hobair ar an bhfoirgneamh atá anois ann thart ar 1628 ar ordú Bhairnéad Ghlinsce, Uileog de Búrca, ar láthair caisleáin níos sine. I measc na ndaoine eile a raibh cónaí orthu sa gcaisleán, tá Liam de Búrca, nó Liam Garbh mar a tugadh air, agus Nuala na Miodóige, bean uasail a fheictear i bhfinscéalta áitiúla. Ní againne amháin atá an teolas seo nó féach go bhfuil seirbhís leathanbhanda teilifíse á cur ar fáil ag TG4 , saor in aisce, ar fuaid an domhain ó thús mhí Iúil seo caite. This film is an adaptation of the celebrated novel by Máirtín Ó Cadhain, considered to be the major contemporary Irish-language novel. Chuir sé tús lena chlub féin, 110th Street, i 1998, agus meallann sé suas le 850 duine chuig an gclub oíche The GPO i nGaillimh gach coicís. Bhí gach ar bhain le himeachtaí an cheachta seo le moladh agus bhí aird chuí ar labhairt na Gaeilge a mhealladh ó na scoláirí seo le treoir agus le cabhair an mhúinteora. Additional aspects of the exhibition include material held by the Special Collections and Archives departments of the James Hardiman Library. These photographs are taken from the Balfour Album of 1892, which was created by folklorist Robert J. Welch as a gift to the former Chief Secretary of Ireland Arthur J. Balfour. Also on view are images from the Ritchie Pickow Photographic Archive taken between 1952 and 1953 by American photographer George Pickow, and the Heinrich Becker Archive which includes photographs taken in Ireland from the 1940 s to the 1980 s. ' Ní mhaireann an Briotanachas clasaiceach mórán anois taobh amuigh do bhólaí áirithe d'iarsma na himpireachta - sna Malvinas, Giobráltar, St. Má chuireann custaiméir nó duine ar bith comhfhreagras i nGaeilge chuig an Bhord, is sa teanga sin a bheas an freagra. A vast array of activities is planned to celebrate the Irish language. Festival highlights for 2017 including a schools’ drama festival, a theatre show, table Quizzes, an art competition and of course the St Patrick’s Day celebrations. The festival kicks off with a performance of the Leaving Cert Oral Irish stage show ‘Caith Amach É’ in the GB Shaw theatre presented by Highrock Productions. Féile Scoildrámaíochta will feature short dramas staged by primary school pupils. There will be table quizzes for both Primary and Post-Primary schools as well as the popular Spring Art Competition for primary schools and a bilingual St. Patrick ’s Day themed family art workshop. The grand finale will feature the St Patrick’s Day Celebrations including the Festival Parade and a Céilí Mór. Bhí sí mór le lucht Chonradh na Gaeilge agus le scoláirí Gaeilge thosach an chéid seo caite, go háirithe Dúghlas de hÍde. Cuirí Laethanta Breithe Gabhaimid buíochas libh mar go ndéanann a lán tuismitheoirí iarracht na cuirí a bheith i nGaeilge nó dátheangach. Tá cuirí samplacha ar an Suíomh nua idirlín mar threoir. Níor cheart cuirí as thabhairt amach ar scoil ach nuair atáid i nGaeilge nó dátheangacha agus nuair atá gach buachaill agus/nó cailín sa ranga ag fáil cuireadh. Scéim Teanga Choláiste na Tríonóide seolta | Nuacht24
Scéim Teanga Choláiste na Tríonóide seolta go hoifigiúil ag an Aire Stáit Donnchadh Mac Fhionnlaoich TD
Sheol an tAire Stait Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Donnchadh MacFhionnlaoich TD, an Dara Scéim Teanga de chuid Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla ar an 27 Samhain.
Ag labhairt dó ag an ócáid, duirt an tAire Stáit Mac Fhionnlaoich go dtugann an scéim teanga seo léargas an-soiléir ar thiomantas Choláiste na Trionóide maidir le cur chun cinn na Gaeilge, ní hamháin do phobal na hOllscoile féín ach don phobal i gcoitinne. "Tá clú agus cáil ar an Choláiste seo agus ar a chuid scoláirí le blianta fada as feabhas a gcuid saíochta agus léinn i dtaca leis an Ghaeilge de agus tá creidiúint mhór dá réir ag dul do Choláiste na Trionóide as an méid atá ar siúl aige chun an Ghaeilge a chaomhnú, a neartú agus a bhuanú," a dúirt an tAire Stáit. Dearbhaítear gurb é logainm a shonraítear ag aon uimhir tagartha i gcolún (2) den Sceideal a ghabhann leis an Ordú seo an leagan Gaeilge den logainm a shonraítear i mBéarla i gcolún (1) den Sceideal a ghabhann leis an Ordú seo os comhair an uimhir tagartha sin. Pé ní a bhí i gceist is cóir go mbeadh a fhios againn cad é an seasamh atá ag Fine Gael i ndáiríre maidir leis an nGaeilge. Q2. Paul opposes measures which continue the derogation of Irish. Heres a link to an article we published at the time. Paul was the only MEP to vote against it. Cormac Ó Dúlacháin

Tá Cormac Ó Dúlacháin ina abhcóide ón mbliain 1986 i leith. Roimhe sin, bhí sé ag obair le "Connemara West" agus "Threshold". Tá sé ina Abhcóide Sinsearach ó 2002 i leith agus é i mbun cleachtas ilghnéitheach. Tá suim aige i gcúrsaí cultúir agus timpeallachta. Chaith sé seal ar an stáitse le hAisteoirí Bulfin. Bíonn sé ag plé, le fada an lá, leis an tsléibhteoireacht, an gcadhcáil agus an rothaíocht. Bhain sé MA sa Ghaeilge amach mí Mheán Fómhair na bliana 2022. Tá sé ina Chathaoirleach ar Chumann Barra na Gaeilge. the club is losing money hand over fist tá an club ag cailleadh airgid as cuimse, tá an club ag cailleadh airgid as éadan Ceolchoirm leis an amhránaí aitheanta Sandy Kelly sa Strand Bar, An Leathros i Sligeach in éineacht le cairde agus gaolta, a cara Charlie McGettigan ina measc. Chas muid i bPáirc an Fhionnuisce i mBaile Átha Cliath, ar dtús bhí muid ag caint agus ansin thug mé muimhir di. Tá an Bradán Feasa, comhartha Dhaltaí na Gaeilge, ar a sciath agus sa láimh eile aici tá seamróga, comhartha na hÉireann. Agus is breá linn a léamh sa uarascáil go bhfuil 19 n-oifigeach Gaeilge fostaithe ag coistí i gceantair éagsúla ar fud na tíre. 'My son will say these words…' | Comhar
Ba aistritheoir bisiúil é Michael Hartnett le linn a shaoil scríbhneoireachta. Go luath sa tsaol scríbhneoireachta sin, d'fhoilsigh sé leagan den Tao agus d'fhilíocht Sikong Tu. Dhein sé leagan Béarla de Romancero Gitano le Federico Garcia Lorca, agus mhaígh sé gur d'aon ghnó len é sin a dhéanamh a chuaigh sé chun cónaithe sa Spáinn. D'aistrigh sé ábhar ón tSean-Ghaeilge agus ón Meán-Ghaeilge, leagan suntasach de 'An Chailleach Bhéara' san áireamh. D'aistrigh sé rogha leathan de shaothar Nuala Ní Dhomhnaill. Dhein sé leagan Gaeilge de dhán fada leis an scríbhneoir Ferenc Juhász faoin dteideal An DamhMhac. D'fhoilsigh sé saothar le hAogán Ó Rathaille, le Dáibhí Ó Bruadair agus le Pádraigín Haicéad. Sa leabhar iarbháis leis, Translations (Gallery Press, 2003), foilsíodh don gcéad uair leaganacha Béarla de Catullus agus Heine. Ina theannta sin, d'aistrigh sé a shaothar féin, ó Ghaeilge go Béarla agus sa treo contráilte chomh maith. Agus tá A Necklace of Wrens (Gallery Press, 1987), rogha dá chuid dánta Gaeilge maille le haistriúcháin leis féin, ar cheann dosna leabhair filíochta is fearr a foilsíodh in Éirinn, in aon teanga, sa dara leath don bhfichiú haois. Ach ina dhiaidh sin, ní ar a shaothar aistriúcháin sa ghnáthchiall amháin ná go príomha ba mhaith liom díriú. Go deimhin féin, an chuid is mó dosna dánta go mbeidh mé ag féachaint orthu, ní aistriúcháin nó fiú leaganacha iad sa ghnáthchiall in aon chor. Níl an Ghaeilge i measc na dteangacha is féidir a fhoghlaim ó Busuu, feidhmchlár foghlamtha teanga, ach is nós leis an dream céanna ómós a thabhairt do Naomh Pádraig i mbiaiste seo an Charghais ar a shon sin.
Bhí tvuít ar an gcóras giolcaireachta i gcaitheamh na seachtaine acu le nasc go dtí an suíomh acu, agus cúpla seanfhocal Angla-Éireannach ar teaspáint acu in ónóir don Naomh Róimh-Bhriotanach úd - maille le roinnt eolas míchruinn ar an bhféile a bhaineann leis, á rá gur sa bhliain 1996 a cuireadh tús le Féile Pádraig!
Is ann d'fhéile nuabhunaithe dar theideal sin gan dabht, ach ceileann foclaíocht na habairte déanaí sin uathu fírinne an scéil.
Ní fíor le rá ach an oiread gur saor in aisce atá an feidhmchlár seo, ach má thugann tú faoin aip uathu a íoslódáil, meabhrófar duit arís agus arís eile gur fiú ballraíocht le Busuu Premium a thógaint, rud a chosnóidh ar a laghad €5 sa mhí ort.
Ní haon fhealsúnacht oideachasúil fónta atá laistiar de na gníomhaíochtaí sa bhfeidhmchlár é féin, gan ann le ceart ach sraith luaschártaí.
Is fíor go mbíonn comhráitisí deasa fada réadúla tríd na haonaid acu, murab ionann agus an "is capall é m'ainmhí" fé mar a déarfadh Duolingo leat.
Ach ní mór an deis a thugann Busuu don fhoghlaimeoir díleá a dhéanamh ar a chuid abairtí réadúla, seachas na habairtí a léamh agus a chlos, agus aistriúchán dílis le feiscint ina dhiaidh sin acu.
Bheifí ag súil, b'fhéidir, le bheith ag líonadh bearnaí, nó le bheith ag cur leis an gcomhrá ar shlí éigin, nó aon diabhal gníomhaíocht in aon chor a d'éileodh rannpháirtíocht éigin ón bhfoghlaimeoir fonnmhar.
Gné de Busuu atá ana-shuimiúil, áfach, ná an spreagadh a thugaid do phobal comhfhoghlaimeoirí ó chúlraí teangeolaíocha éagsúla a bhuaileann le chéile ar líne go deonach i dtreo ceachta beo duine ar dhuine a dhéanamh, nó sleachta scríbhneoireachta a chéile a cheartú.
Ní miste a lua go mbaineann an ghné seo le feidhmhchlár eile darb ainm Babbel chomh maith.
Is féidir, leis, a leithéid de rud agus foghlaimeoir a 'leanúint', faoi mar a dhéantar ar na meáin shóisialta, agus ar Duolingo na mórcháile leis.
Tá sé le tabhairt fé ndear chomh maith go mbaintear leas as Lá Fhéile Pádraig chun an Béarla a chur chun cinn, agus sampla de sin ná ócáid Duolingo a reachtáladh i mBaile Mór Mheicsiceo Dé ar an 17 Márta le go dtiocfadh foghlaimeoirí Béarla na cathrach le chéile.
Saghas leithghabháil chultúrtha é sin dar liom féin.
Dála an scéil, éiríonn go hiontach le gné na pobalfhoghlamtha de réir an chórais atá forbartha ag Busuu; cuirim i gcás go gceartófaí píosa scríbhneoireachta a chuirfeá faoi bhráid an phobail laistigh de 10 neomat de ghnáth, agus is minic a gheobhfá tuairim ó thriúr nó ceathrar seachas an cadhan aonair.
Cainteoirí dúchais na sprioctheanga go hiondúil a bhíonn i gceist, agus féadfaidh an foghlaimeoir na ceartúcháin a bheadh i gceist a phlé nó a cháiseamh le húdar na dtuairimí go fuirist.
Ach cén cúiteamh a bhíonn le fáil ag na ceartaitheoirí as a saothar, arsa tusa?
Tuillfidh tú pointí Busuu ach do chuid ceartúchán féin a dhéanamh ar na píosaí scríbhneoireachta a thagann isteach ó dhaoine atá ag foghlaim do theanga dhúchais féin.
Déantar mórán aonad nó píosaíocha díobh a sholáthar saor in aisce don fhoghlaimeoir trí chóras Busuu, ach is féidir aonaid bhreise fhoghlamtha arís a cheannach de dhroim na bpointí Busuu seo.
Is féidir mar sin tairbhe níos fearr a bhaint as an áis gan clárú do Busuu Premium, ach trí mheán a bheith ag cabhrú le foghlaimeoirí eile.
Tá an dream seo le moladh mar sin as comhéadan mar é a chur ar fáil don phiarfhoghlaim.
Bheifeá ag scaidhpeáil chuig do chuid comhfhoghlaimeoirí gan aon moill, agus cá bhfios ach go mbeadh laidhceálacha rialta Instagram leis i gceist tar éis scaithimh.
Tá scéalta grá Busuu leis tar éis a bheith ann, ach fágfad fúibh féin a thuilleadh iniúchaidh a dhéanamh fén ngné sin de thraidisiún Busuu.
Is ea, is é an phiarfhoghlaim an bas ar fad, a deir na saoithe oideolaíochta linn ach go háirithe, ach bíodh an Ghaeilge ar cheann de na teangacha atá ar fáil ag an aip acu amach anseo! Tá an Ghaeilge áirithe i measc na 6,000 teanga atá i mbaol báis , de réir staidéir úir atá déanta ag UNESCO. Maíonn Atlas of the Worlds Languagesgo bhfuil míontheanggacha á bplúchadh ar luas lasrach ag teangacha forleathana ar nós an Bhéarla, na Fraincíse, na Spáinníse, na Rúisise , agus na Síníse. Reic na Nollag…
& pióga mionraí do chách!
7ú Nollaig 2015
Tá fearadh na fáilte á cur roimh na Gaeil a bheith i láthair ag oíche mhór Reic san ardchathair, Déardaoin beag seo, 10 Nollaig, tráth a mbeidh ceiliúradh breá Nollaigiúil ar siúl. "Cóisir cheart" a bheas ann, dar leis an bhfile óg atá taobh thiar de Reic, Ciara Ní Éanacháin.
Tá borradh mór tagtha faoin bhfilíocht ó bhéal le cúpla bliain anuas in Éirinn.
Is iomaí slam filíochta agus oíche mhaidhc oscailte a eagraítear ar bhonn rialta timpeall na tíre ach ní raibh ceann ar bith acu dírithe ar an nGaeilge sular tháinig Reic ar an bhfód, le linn 'Seachtain na Gaeilge' na bliana seo.
Is ócáid neamhfhoirmiúil í Reic a mbíonn meascán breá – filíocht, ceol, rap, agus amhráin – le cloisteáil ann.
Bhí an-mheas agam ar shaothar Shéamuis Barra Uí Shuilleabháin agus Ghearóid Mhic Lochlainn agus theastaigh uaim ón gcéad lá oíche reacaireachta a chruthú ag a mbeadh béim ar an bhfocal labhartha.
Ba léir go raibh spéis ag an bpobal ina leithéid chomh maith ós rud é gur tháinig os cionn 70 duine chuig an gcéad oíche Reic, agus táthar ag dul ar aghaidh go rialta ó shin.
Is iontach an meascán daoine a mhealltar chuig na hoícheanta speisialta seo.
Le linn na bliana chuir Reic fáilte roimh roinnt filí nua agus filí aitheanta ina measc Rónán Ó Snodaigh ó Kíla, John Cummins agus Séamus Barra Ó Súilleabháin – beirt a tháinig amach chun tosaigh ag an gcomórtas náisiúnta, an Slam Filíochta Uile-Éireann – an rapadóir Temper-Mental MissElayneous agus an t-aisteoir agus scríbhneoir Eva O'Connor.
Tugann leagan amach na hoíche deis d'fhilí a gcuid dánta a thriail gan aon bhrú os comhair slua a thugann éisteacht mhaith.
Bhí an Reic deireanach ar siúl mar chuid den bhféile LINGO, an t-aon fhéile 'ó bhéal' in Éirinn.
Chomh maith le ceol agus filíocht i nGaeilge agus i mBéarla, bhí na filí ag tarraingt ar theangacha eile mar an Ghearmáinis, Tamailis, Polainnis, agus Giúdais go fiú.
Dar le Stephen James Smith, duine de lucht eagraithe na mórfhéile LINGO, go bhfuil "spás riachtanach" á chruthú ag Reic d'fhilíocht na hÉireann.
"Bíonn meascán mearaí fíodóirí focal ó chúlraí éagsúla, ó rapadóirí go filí agus ceoltóirí, ag bailiú le chéile chun a gcuid saothar a roinnt agus comhoibriú le chéile ar an oíche."
Tá tionchar na n-oícheanta reacaireachta le brath ag ócáidí filíochta eile chomh maith, a deir Stephen.
"Feictear daoine ag tógáil agus ag triail rudaí úra ag imeachtaí eile, a chuir siad i láthair don chéad uair ag Reic, rud a léiríonn cé chomh tábhachtach is atá sé."
De réir mar a théann muid ar aghaidh tá daoine nua ag teacht chuig Reic an t-am ar fad.
An rud is mó a chuireann gliondar ar mo chroí ná go bhfuil daoine áirithe nach raibh ag scríobh i nGaeilge ag scríobh leo anois, dar leo toisc go bhfuil sprioc acu, toisc go bhfuil lucht éisteachta ann.
Seo an chéad Nollaig a bheidh á ceiliúradh ag Reic agus geallaimis gur ceiliúradh ceart a bheidh ann.
Ag Reic na Nollag beidh gach saothar a tháinig ar an saol toisc Reic a bheith ann, chomh maith leis an bpobal filíochta atá cruthaithe againn, á cheiliúradh againn, gan trácht ar phióga mionra blasta!
Ritheann Reic ar chúpla euro an duine, a bhailítear ag an doras, agus ar dhea-thoil na ndaoine a ghlacann páirt ann, idir na filí iad féin agus The Generator, a ligeann dúinn an seomra álainn a úsáid.
Beidh Reic na Nollag ar siúl sa Generator Hostel, Margadh na Feirme, BÁC, Déardaoin 10 Nollaig. Doirse 20:00, tús ag 20:30. Chaith mé deireadh seachtaine ag coisireacha éagsúla – breithlá mo nia Dé hAoine, bhí Lúc Ó Liatháin, bliain d'aois, agus, Dé Satharn, Lá Fhéile Vailintín, triú breithlá m'iníon Danú. Bhí ana spórt ag na paistí ar fad, mé féin san áireamh.
Ar an Domhnach bhi blúirín beag oibre le déanamh agam – fuair mé glaoch trathnóna Dé hAoine ag iarraidh orm páirt a ghlacadh i gclár teilifíse le John Spillane. Ní h-é go raibh an comhlacht léirithe, Léirithe Sonas ó Bhéal Feirste, ag iarraidh orm canadh – Dia idir sin agus an t-olc – ach bhí orm labhairt leis ar imirce nó tá ar an chumadóir agus an amhránaí iomráiteach amhrán nua a chumadh faoi imirce. Is é sin sprioc an chláir. Sraith atá ann ina bhfuil amhránaithe clúiteacha eile – Ciarán Ó Gealbháin ón Rinn, Pauline Scanlon is a thuilleadh nach iad, ag cumadh amhráin faoi eachtraí a spreag iad, leitheidí Eirí Amach 1798, An Ghorta, Oibrithe na hÉireann, An Eirí Amach i 1916, Na Stailceanna Ocrais i 1981 agus, mar a luaigh mé, imirce.
Beidh an clár le feiceáil ar an Domhnach, 1 Márta, ag 10 in ar TG4.
Agus mé ag cabaireacht le mo chomh Chorcaioch agus sinn ag feitheamh le lucht léirithe, d'iarr mé air an raibh aon rud ar na bacain ón Gaelic Hit Factory, an pháirtíocht íontach a bhí idir é agus an fhile, Louis de Paor, agus iad ag cumadh amhráin chomhaimseartha i nGaeilge. D'eisigh siad albam i 2006 agus díoladh geall leis 5,000 cóip. Ní beag an díolachán sin ar albam amhráin Ghaeilge.
Ochón agus ochón ó, tá An Gaelic Hit Factory druidte agus ní dócha go n-osclóidh sé faoin pháirtíocht seo arís. Dúirt John gur thit sé féin agus Louis amach le cheile agus ón méid a dúirt sé liom ní chreidim go mbeidh siad ag obair le chéile arís.
D'fhag mé ansan é leis. Ach ritheann sé liom anois agus mé ag smaoineamh air i gcomhthéacs an cheist €6m a luaigh mé roimhe go bhféadfadh athoscailt an Gaelic Hit Factory, faoi phairtíocht úr, a bheith mar cheann de na fiontair Ghaeilge a fhéadfaí an €1m+ sa bhliain a chaitear – a chuirtear amú ar aistriucháín chaipéisí Rialtais a infheistiú ann agus go mbeadh pleisiúr agus leas le baint ag pobal na Gaeilge as. Tá fuiollach filí agus fonnadóírí thart ach iad a thabhairt le cheile, luach saothair a thabhairt doibh ar feadh cúpla mí agus deis a thabhairt doibh na h-amhráín a scríobh agus a thaifeadadh. Ansan dá gclúdófaí na costaisí taifeadta agus dáileacháin, bheadh tairge fónta agat don mhargadh. Agus cá bhfios ach go mbeadh aischothú ar an infheistíocht?
Tuairim atá ann agus is fiú é a phlé ar aon nós. Creidim féin gur caiteachas níos céillí é ná bheith ag caitheamh airgid amú ar aistriúcháin go Gaeilge ar chaipéisí Béarla nach léitear. Agus tá margadh ann don cineal seo saothair mar atá léirithe ag na ceannrodaithe, John Spillane agus Louis de Paor.
Léiriú eile atá ann ar an margadh d'amhráin i nGaeilge gur díoladh breis is 30,000 cóip den albam, Irish Songs We Learned At School, a d'eisigh John Spillane roimh na Nollag. Is cinnte go mbeidh an dara albam ann, ceapaim, le figiúirí diolacháin chomh h-ard le sin.
Is léir go bhfuil margadh ann don Ghaeilge – ach ní léir dom go bhfuil lucht na Gaeilge ag baint leasa as an mhargadh sin. Is mór an trua go bhfuil ár bhfuinneamh ar fad, is cosúil, dírithe ar rudaí gan tairbhe ar nós aistriúcháin in aisce.
Foilsiú: 16/02/2009 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cúrsaí Reatha, Cultúr, Nuacht. Clibeanna: Irish Songs We Learned At School, John Spillane, Louis de Paor, The Gaelic Hit Factory. “I never really felt myself as being Northern Irish except when it came to the Republic; you had to kind of identify yourself as being a slightly different kind of Irish. But generally whenever anyone ever asked what I was, I said I was Irish.” Meastar go bhfuil an paidir go St. Panteleimon miraculous, ós rud é i rith a shaol d'fhág sé rian tábhachtach i stair na Críostaíochta go díreach mar dhochtúir. Is bunscoil Gaeltachta í Scoil Naomh Dubhthach i Machaire Uí Rabhartaigh, Co. Dhún na nGall a bhfuil oideachas iomlán an pháiste trí mheán na Gaeilge. Míreanna as Cartlann Bhóthar na Léinsí le hAogán Ó Muircheartaigh: Tony Ó Muircheartaigh ó Bhaile an Lochaigh ag caint le Breandán Feiritéar sa mbliain 1973; Seán Ó Guithín as Baile Ghib le hAmhrán (1973); Muiris Ó Maoileoin (Bob Malone) ón gClochán Dubh, ag cur síos ar a shaol i Chicago Mheiriceá do Mícheál de Mórdha sa mbliain 1980 & casann sé cornphíopa ar an orgán béil. Lyndell fhág i láthair in ionad DNLee de Uirbeach Eachtraí Eolaíochta bhlag ar a n-iarrachtaí le GK-12 Clár NSF an (nach bhféadfaí teacht ar nasc ar chlár ar leith). dochonradh a scríobh 1 year ago: An Teach Gaelach - Scéim Cónaithe Gaeilge COBÁC Tá Bord na Gaeilge, An Coláiste Ollscoile, Baile Áth … breis → T� Dead Hungry ar f�il sna teangacha seo a leanas: B�arla, Fraincis, Iod�ilis, Gearm�inis, Sp�innis agus Gaeilge agus t� s� saor � aon cheannach breise san App agus � Fh�gra�ocht san App. T� bu�ochas ar leith ag dul do Fhoras na Gaeilge a thug taca�ocht don aistri�ch�n go Gaeilge ar na leaganacha r�omhaire agus iOS. Be one of just 18 on the art bus touring Cloch Cheann Fhaola this Culture Night, visiting heritage and cultural hotspots and returning for music and tapas at An tSeanbheairic. Taisteal#panGhaelach
Thug mé féin agus scríbhneoir de chuid NÓS, Eoin P Ó Murchú, cuairt ar Mhanainn ar feadh trí lá aimsir na Cásca le freastal ar an 'Fastyr Gaelgagh' [Tráthnóna Gaelach] a d'eagraigh an grúpa nuabhunaithe Coraa Luan Cásca.
Tá roinnt mhaith Manainnise ag Eoin agus tamall caite aige i gcomhluadar na Manannach Gaelach cheana féin. Níor leag mise cois san oileán ó bhí mé 13 bliain d'aois agus gan aon eolas agam an uair sin ar an nGaeilge a labhraítí ann, agus bhí mé ag súil go mór le castáil le pobal na Gaeilge ann an geábh seo.
Sula ndeachaigh muid ann, d'éist mé le cúpla podchraoladh ó Culture Vannin agus ó Manx Radio le go mbeadh mo chluais i dtaithí ar an teanga, bhreathnaigh mé ar roinnt mhaith físeán ar YouTube agus d'íoslódáil mé aip d'fhoghlaimeoirí Manainnise. Ní fhéadfainn gan Kevin Scannell ó Ollscoil St Louis i Meiriceá, Laoch na Gaeltachta Digití, a lua agus na hacmhainní atá cruthaithe aige sin, Intergaelic.com agus an Foclóir Manainnis-Gaeilge ina measc.
Feictear dom gur beag eolas atá againne Éireannaigh ar Mhanainn ná ar Mhanannaigh, cé gur dóigh gur fearr an t-eolas atá ag cainteoirí Gaeilge ar an áit mar gheall ar an nasc Gaelach. Mar sin féin, is dóigh liom go bhfuil caidreamh níos dlúithe ag Gaeil na hÉireann le Gaeil na hAlban ná mar atá againn le Gaeil Mhanann agus theastaigh uaim aithne níos fearr a chur ar ár ndeirfiúirín bheag de thír.
Anonn linn, mar sin, ar an eitleán beag ó Bhaile Átha Cliath go Baile an Chaistil i ndeisceart an oileáin, agus as sin go Port an Tiarna mar a bhfuair muid dhá rothar ar cíos. In Rhumsaa in oirthuaisceart Mhanann a bhí na Gaeil cruinnithe do Shennaghys Jiu [Seanchas Inniu], féile bheag Ghaelach a bhíonn ar siúl san oileán chuile bhliain, agus ag a raibh an Fastyr Gaelgagh á reáchtáil.
"Trí rothaíocht is fearr a fhoghlaimítear cruth na tíre," a dúirt an scríbhneoir mór le rá Ernest Hemingway agus ní fhéadfadh mé féin ná an Murchach an méid sin a bhréagnú tar éis turas beagnach ceithre uair an chloig rothaíochta a chur dínn ó Phort an Tiarna go Rhumsaa. Trí cheartlár an oileáin a chuaigh muid, thar chaorán agus sliabh, trí choill agus gleann, trí Bhaile Eoin mar a bhfuil an Tynwald — parlaimint ársa Mhanann — agus suas le cósta ó Chill Mhíchíl go Sulby agus ar aghaidh go Rhumsaa ar deireadh. Turas fada ach taitneamhach (den chuid ba mhó!) a bhí ann agus léargas maith faighte againn ar leagan amach an oileáin.
Bhí Shennaghys Jiu faoi lán seoil, le trí lá, nuair a leaindeáil an bheirt againn ar an mbaile, agus i ndiaidh dúinn plaic a chur inár mbéal isteach linn i Halla na Máisiún leis an gcéilí a bhí ar siúl ann a fheiceáil. Ba anseo a casadh cainteoir Manainnise orm den chéad uair — Custal Lewin, fear ilteangach a d'eagraigh an Fastyr Gaelgagh. Bhí Gaeilge ar a thoil ag Custal agus ba mhór an chabhair an méid sin domsa agus mé ag triail ciall a bhaint as a chuid cainte. Ar deireadh, thiontaigh sé ar Ghaeilge na hÉireann agus ní raibh stró orainn cumarsáid a dhéanamh. Bhí grúpa beag Éireannach eile i láthair, ball MISNEACH Kerron Ó Luain agus Nósadóir eile, Neil Ó Briain, chomh maith le Pádraig Ó Fathaigh, cainteoir Gaeilge as Gaeltacht Mhionlaigh in oirthear na Gaillimhe.
Geall le Fleadh Cheoil bheag a bhí an Shennaghys seachas Oireachtas na Gaeilge ó bhí béim mhór ar an gceol thar aon rud eile agus ba bheag Gaelg a bhí le cloisteáil ann dáiríre, fiú ón ardán, áit a mbeifí ag súil le cúpla focal Gaeilge ag a leithéid d'imeacht in Éirinn. Bhí an halla sách ciúin, freisin, i gcomparáid le haon ócáid Ghaelach a raibh mé aige in Éirinn, idir fhéilte móra ar nós an Oireachtais agus fhéilte beaga ar nós Fhéile na Mí nó Scoil Cheoil Willie Clancy, ach ní haon cháineadh é sin.
Ar aghaidh linn ina dhiaidh sin go teach tábhairne eile in Rhumsaa do sheisiún ceoil. Thug muid suntas mór anseo don difríocht idir ceol Mhanann agus ceol na hÉireann. Ba léir dúinn nárbh ionann an dá chaighdeán ar chor ar bith agus cé go raibh an ceol go deas ag muintir an oileáin, bhí na hÉireannaigh a thosaigh ag casadh ina ndiaidh seacht n-oiread níos fearr. Bhí ceol na nÉireannach níos forbartha agus níos maisithe, agus d'aithneofaí láithreach cé acu cultúr a raibh tacaíocht láidir taobh thiar dó agus cé acu a bhí ag streachailt. Is dóigh liom gur léargas ar staid an chultúir Ghaelaigh i Manainn trí chéile — idir cheol, litríocht, theanga, spórt agus eile — a bhí sa spléachadh sin ar an gceol.
An lá dár gcionn reáchtáladh an Fastyr Gaelgagh féin in Óstán an Mitre agus thug Custal léacht uaidh faoi chóras scríbhneoireachta na Manainnise san 18ú hAois. Ní raibh mo chuidse Gaelg sách maith leis an bplé acadúil seo uilig a leanacht ach chabhraigh an Murchach liom a thuiscint agus thug mé liom an chuid is mó den phlé. D'fhéadfainn alt iomlán eile tuairimíochta a scríobh faoi chóras scríbhneoireachta na Manainnise ach ní bhacfaidh mé leis sin anois.
Thug mé suntas do chúpla rud ag an bplé a lean léacht Chustail, rudaí a léirigh díograis phobal na Manainnise agus rudaí eile a léirigh laigeachtaí sa ngluaiseacht — mar atá sa ngluaiseacht s'againne. Ar an gcéad dul síos, ní raibh an oiread céanna daoine óga ag an imeacht agus a mbeifí ag súil leis ag ócáid dá leithéid in Éirinn. Ní hin le rá gurb iad an óige amháin a shlánóidh an teanga ach chonacthas dom gur easnamh a bhí anseo ar cheart aghaidh a thabhairt air.
Mhair an plé ar fad tuairim is dhá uair an chloig, agus ba léir dom a ndíograis an teanga a chaomhnú agus a chur chun cinn an oiread agus is féidir leo. Bhí an ceart ag Ben Ó Ceallaigh ó MISNEACH nuair a dúirt sé nach bhféadfadh muide, Gaeil Éireann, a rá le Gaeil Mhanann cén chaoi a dteanga a chur chun cinn ina n-oileán féin ach mar sin féin is dóigh liom gur féidir leis an dá dhream foghlaim óna chéile.
Níl aon amhras ann ach go bhfuil an Mhanainnis fíorlag le hais na Gaeilge agus go bhfuil obair mhór rompu. Tá cuid mhór oibre déanta cheana féin le teanga mharbh a athbheochan ach is gá anois tógáil ar an obair sin le pobal ceart beo a chruthú. Feictear dom go bhfuil fadhbanna móra ann pobal bríomhar a chruthú mar gheall ar a laghad cainteoirí cumasacha atá san oileán agus cé chomh scaipthe ar fud na háite atá siad. Ba dheacair Pop Up Gaelgtacht a shamhlú ann ar bhonn rialta.
Chuir sé iontas orm nuair nár luadh meánscoil lán-Ghaeilge mar sprioc don 20 bliain amach romhainn nuair atá bunscoil lán-Ghaeilge ann le beagnach scór blianta cheana féin — níor luadh ach méadú ar líon na ndaltaí atá ag freastal ar an mbunscoil sin. D'fhéadfaí a mhaíomh go raibh cuid de na spriocanna a leagadh síos sa Straitéis 20 Bliain s'againn féin "ró-uaillmhianach" ach is fearr, dar liom, a bheith ró-uaillmhianach ná róbheaguchtach.
Ar na rudaí a chuir áthas orm, bhí feiceálacht na teanga san oileán. Tá tamall caite agam in Albain freisin agus taobh amuigh de na ceantracha Gaelacha sa tír sin is ar éigean go bhfeicfeá an Ghàidhlig. Ní hamhlaidh an scéal i Manainn mar a bhfuil sí scríofa ar bhallaí an aerfoirt, ar chomharthaí bóthair agus sráide agus in úsáid ag gnólachtaí beaga ar fud an oileáin ar ábhar fógraíochta. Ó tharla nach bhfuil reachtaíocht dhian teanga i bhfeidhm ann is léiriú deas é ar dhea-thoil an phobail, agus ar obair na Manainniseoirí an dea-thoil sin a chothú.
Bhí caint ann ag an Fastyr Gaelgagh faoin tairbhe a bhainfeadh le "agóid chrua" — graifítí, léirsithe agus rudaí eile den tsórt sin. Bhí an seomra scoilte ar an gceist seo agus roinnt mhaith daoine a bhí glan in aghaidh a leithéid a dhéanamh agus a shíl gur mó dochar ná sochar a dhéanfaí do chás na teanga. Labhair mé féin faoin gcaoi ar baineadh nach mór chuile shórt amach in Éirinn — TG4, Raidió na Gaeltachta agus Údarás na Gaeltachta — leis an agóid chrua agus feachtasóirí curtha i ngéibheann ar son na cúise.
Mar a bhíonn i gceist le go leor gluaiseachtaí eile, is dóigh liom gur san aos óg den chuid is mó a músclaíodh an spéis sa radachas. Labhair mé le roinnt daoine sna luathfhichidí, a raibh taithí acu ar chás na hÉireann agus na hAlban ó bheith ar ollscoil, a bhí lánsásta troid ar son cearta teanga. Mar sin féin, tá an coincheap sin 'cearta teanga' sách aduain do na Manannaigh i láthair na huaire agus iad cúpla glúin ó phobal a bheadh ag éileamh a leithéid mar a bhíonn anseo.
Mar fhocal scoir, is dóigh liom gur mór an feall é nach bhfuil níos mó comhoibriú ar bun idir Gaeil Éireann agus Mhanann agus ba cheart do níos mó Éireannach cuairt a thabhairt ar an oileán agus aithne a chur ar ár mbráithre thall. Iarrtar ar na múinteoirí Gaeilge mar fhoireann iarratas a chur faoi bhráid an phríomhoide maidir le buiséad do sholáthar acmhainní agus áiseanna don ábhar gach bliain. 14ú Meán Fómhair 2021
Tá Muireann Nic Corcráin, as Loch Garman, ina FLTA le Fulbright in Ollscoil Connecticut, UConn, i mbliana. Beidh sí ag tuairisciú ar an saol i Meiriceá uair sa mhí do NÓS ó thús deireadh a tréimhse sna Stáit Aontaithe.
"Comhghairdeas leat, tá an-áthas orm insint duit go bhfuil scoláireacht Fulbright bainte amach agat!"
Nuair a dúradh liom i Mí Aibreáin go raibh mé th'éis scoláireacht Fulbright a bhaint amach chun dul ag múineadh na Gaeilge sna Stáit Aontaithe, níor chreid mé gur mise a bhí i gceist. Chun an fhírinne a rá, níor chreid mé é go dtí gur shroich m'eitleán Boston ar an 22 Lúnasa go raibh an t-aistear nua seo tosaithe agam! Bhí an méid sin cloiste agam maidir le Fulbright agus an Scoláireacht FLTA (Foreign Language Teaching Assistant), ach níor chreid mé riamh go mbeadh an t-éacht seo bainte amach agam.
Ní raibh mé cinnte céard a bheadh ag fanacht orm agus mé ag taisteal ó Loch Garman go Storrs, Connecticut. An mbeadh Éireannaigh ann? An mbeinn ag streachailt le cuntas bainc agus fón nua a shocrú? Oh, agus an bainne, an mbeadh an bainne chomh deas is atá sé sa bhaile, nó an mbeidh orm géilleadh agus 'oat milk' a bhlaiseadh den chéad uair? Ní raibh mé iontach buartha maidir leis na ranganna agus cur chun cinn na Gaeilge. Cinnte, bhí mé neirbhíseach sular thosaigh mé ag múineadh, ach ón taithí atá bailithe agam ón gCumann Gaelach i gColáiste na Tríonóide agus bheith i m'Oifigeach Gaeilge in Aontas na Mac Léinn TCD, thuig mé go dtiocfaidh réiteach timpeall i mbealach amháin nó bealach eile.
Is cinnte go bhfuil léargas ar leith le fáil ó scannáin agus cláracha teilifíse maidir le saol an choláiste thall anseo, ach ní go dtí go bhfuil tú i measc na scoláirí agus ag freastal ar na ranganna a thuigeann tú cé chomh difriúil is atá sé. Is é sonóg UConn ná Jonathan Husky, agus tá madra beo anseo darb ainm Johnathan Husky (uimhir a 13 nó 14 faoin am seo), rud a cheaptar nach dtarlaíonn ach sna scannáin. Phléigh mé é seo le mo scoláirí sa chéad rang, toisc go raibh sé iontach ait domsa fógraí 'Go Huskies!' a fheiceáil timpeall na háite. Ach sin cuid lárnach d'fhéiniúlacht an choláiste, agus iad ag tabhairt tacaíocht d'aon fhoireann spóirt a bheadh ag imirt nó ag dul in iomaíocht i gcomórtas éicint. Tá sé cinéal cosúil leis an gcaoi a seasann gach duine taobh thiar den fhoireann CLG áitiúil, ach tá go leor bróid bainteach le bheith i do Husky. Cabhraíonn sé leis an 'merch' uilig a dhíol freisin, mar sin baineann chuile dhuine tairbhe as i mbealach amháin nó bealach eile!
An rud a sheasann amach dom ná go bhfuil chuile dhuine iontach sásta cúnamh a thabhairt duit má tá ceist ar bith ar bharr do theanga. Tá grúpa álainn cúntóirí teagaisc i Scoil na dTeangacha anseo, agus cuireann sé faoiseamh orm go mbeinn in ann ceist randamach a sheoladh ar WhatsApp ag fiosrú céard go díreach atá i gceist le checking accountsa bhanc, nó conas a déarfá 'giving out' i mbealach a thuigfeadh mo chairde Meiriceánacha? Tá an phobal idirnáisiúnta iontach láidir sa scoil, agus muid uilig ag roinnt oifige le chéile freisin, mar sin bímid in ann tacaíocht agus cúnamh a thabhairt dá chéile agus muid ag pleanáil ranga nó ag iarraidh tasc ranga a oibriú amach le chéile. Chabhraigh sé sin go mór liom agus mé ag tosú amach ar m'aistear múinteoireachta.
Nílim ach ag tús an aistir seo, agus tá go leor ama fós agam taiscéalaíocht a dhéanamh leis na FLTA's eile timpeall na tíre. Tosóidh mé ag traenáil leis an gclub CLG in Hartford an tseachtain seo chugainn, beimid ag cur tús le himeachtaí le haghaidh an Chumainn Ghaelaigh, agus dar ndóigh beidh orm scrúduithe agus ranganna a eagrú do mhic léinn UConn. Ach, mar a deirtear, tús maith leath na hoibre, agus cinnte tá tús maith bainte amach agam anseo in Storrs. Mhínigh an tUasal O’Shea céard go díreach a dhéanfadh sé don Ghaeilge má éiríonn leis a bheith ina bhall den chéad rialtas eile. Sraith nua. Sraith ceoil á chur i láthair ag Julie Fowlis agus Muireann Nic Amhlaoibh. Tabharfaidh siad cuairt ar Luimneach chun tuilleadh eolais a fháil ar cheol traidisiúnta an cheantair. Caithfidh said súil ar na cosúlachtaí idir cheol na hÉireann agus na hAlban. Beidh beirt de mhórcheoltóirí na hAlban, Pàdruig Morrison agus an píobaire Calum Stewart i dteannta Julie agus Mhuireann. Léireoidh muintir ceolmhar Clohessy, Deirdre Scanlan, an píobaire uilleann Micky Dunne, agus Derek Kickey saibhreas ceoil an cheantair. Is comhlacht léiriúcháin teilifíse é Fíbín Media a bunaíodh i gConamara i 2008 mar chuid den chomhlacht drámaíochta agus puipéadóireachta Fíbín Teo. Tá mórshaothar, aon saothar foilsithe, Michael Farrell Thy Tears Might Cease le háireamh san léig san i dtaobh thréimhse Chogadh na Saoirse ina dhúthaigh féin ­ mo dhúthaigh féin fosta! Beidh an leabhar Teampall Chill Ghallagáin le fáil sa Seanscoil agus sna siopaí áitiúla go luath. Ba mhaith le údair an leabhair Treasa Ní Ghearraigh agus Uinsíonn Mac Graith agus an foilsitheoir Comhar Dún Chaocháin Teo a mbuíochas ó chroí a ghlacadh le chuile dhuine a chuidigh leo agus iad i mbun an t-saothar seo. Táimid go mór faoi chomaoin ag muintir na háite as na grianghraif a chuir siad ar fáil dúinn a chuireann go mór le hábhar an leabhair, atá foilsithe i gcuimhne na ndaoine atá curtha i dTeampall Chill a Ghallagáin, go ndéana Dia trócaire ar a n-anamacha uilig. On dáta sin ar aghaidh, cé nach mbeidh an riachtanas sa Ghaeilge ann a thuilleadh le haghaidh ceapacháin mar mhúinteoir iarbhunscoile I gcás bhunáite na múinteoiri sin nach gá dóibh an Ghaeilge a úsáid ina ngnáthdhualgais laethúla, beidh an riachtanas sa Ghaeilge ann I gcás múinteoirí atá fostaithe i scoileanna Gaeltachta, i gcás muinteoirí atá fostaithe i scoileanna ina bhfuil an Ghaeilge mar ghnáthmheán teagaisc (maidir le hábhair seachas an Ghaeilge) agus i gcás múinteoirí a mhúineann ábhar ar bith (cé is moite den Ghaeilge) trí mheán na Gaeilge i scoil ar bith. Tá Gaeil Ard Mhacha ag ullmhú do cheann de na féiltí is mó Gaeilge a bheas ar siúl i gCill Áirne, Contae Chiarraí chomh maith. Is mór le rá tábhacht an bhailiúcháin seo i bhfianaise na fírice gurbh é teaghlach Wyse an t-aon teaghlach de cheannaithe Caitliceacha ón Meánaois a choinnigh seilbh ar a chuid talún agus ar an gcreideamh Caitliceach agus a mhair (ar a laghad ón mbliain 1375) go dtí an 21ú aois. Achainí ar an Rí Liam 111 (Oráiste), dár dáta 1691, atá i gcuid den bhailiúchán a bhfuil síniú Thomas Wyse agus cúigear ceannaithe eile leis ina n-iarrann siad ar an Rí a gheallúint a choinneáil agus gan díobháil a dhéanamh do Chaitlicigh Phort Láirge. Ba é Thomas Wyse an Méara Caitliceach deireanach a bhí ar Phort Láirge go dtí an 19ú céad, arsa an tUas. ODonoghue. Tá sé anois de dhulgas ag chuile cainteoir atá i mBaile Átha Cliath, Doire Colmcille, Aonach Urnhumhan, Trá Lí, Luimneach agus ó cheann cheann tíre agóidí a dhéanamh ar son teanga stáiriúl iontach seo. Sa bhliain chéanna chum sé an ceol don Pacifist March i gcomhar Aontas Gheallta na Síochána (Peace Pledge Union), cumann a raibh sé páirteach ann, ach níor éirigh leis an saothar sin. As part of Bliain na Gaeilge 2018 Dublin City Council will display the banner (photo attached) on the Civic Offices at Wood Quay throughout the year. A similar banner will also be displayed on the Council building at Palace Street for several months. I have finished. Tá mé réidh. Tá mé sásta go bhfuil an leagan Gaeilge den leasú seo curtha go ceart agam. Sin é an aidhm a bhí agam. Tá mé réidh. Is féidir leis an Aire dul go dtí an Teach eile l... Idirnáisiúnta – Page 2 – Tuairisc.ie
Ní chuirfidh Brexit as don 'limistéar saorghluaiseachta' in Éirinn -May
Dé Máirt, Eanáir 17 2017
Tá 'caidreamh speisialta' ag an mBreatain le hÉirinn ag dul i bhfad siar agus ní thiocfadh aon athrú ar an gcaidreamh sin, a deir Príomh-Aire na Breataine, Theresa May
Oidhreacht Obama: Yes We Can? B'fhíor dó go pointe, ach aireoimid uainn a dhóchas, a dhínit agus a ionracas
Dé Céadaoin, Eanáir 11 2017
'Yes we can. Yes we did. Yes we can,' a dúirt Barack Obama aréir agus slán á fhágáil leis an uachtaránacht aige. Aontaíonn ár gcolúnaí leis – go pointe
Athbhreithniú le déanamh ar reachtaíocht teanga 'sheafóideach' a tugadh isteach bliain ó shin sa Bhreatain Bheag
Dé hAoine, Eanáir 6 2017
Dúirt iar-phríomhfheidhmeannach Bhord na Breatnaise Meirion Prys Jones go raibh an reachtaíocht 'seafóideach amach is amach'
Samhail de Donald Trump dóite ar thine chnámh ar oileán dúchais a mháthar
Déardaoin, Eanáir 5 2017
Dódh samhlacha de Trump, Vladimir Putin, Nigel Farage, agus Kim Il-sung ar an oileán Gaeltachta amach ó chósta na hAlban
Dé Céadaoin, Eanáir 4 2017
Na 11 scéal Gaeilge is aistí agus is iontaí ó 2016
Bhí go leor scéalta aite agus iontacha ann i saol na Gaeilge le linn 2016. Seo cuid acu…
FÍSEÁN: Bob buailte ar Shualannach suáilceach a rinne iarracht an Ghaeilge a labhairt
Tá scéal an tSualannaigh a rinne iarracht an Ghaeilge a labhairt á scaipeadh ar líne. Is cosúil go ndearna cuid de lucht Reddit na hÉireann bob a bhualadh air, áfach, go háirithe i gcás aistriúcháin a cuireadh ar fáil dó ar an abairt 'is maith liom cáca milis'
Aistear rothair 3,000 míle déanta ag fear Gaeltachta ar mhaithe le ciste an Donal Walsh Live
'Táim traochta ach ana-ana mhórálach' a deir Tomás Mac an Saoir ón mBuailtín a chuaigh i mbun rothaíochta ó chósta an Aigéin Chiúin go cósta an Atlantaigh i Stáit Aontaithe Mheiriceá Deir an grúpa Doctors for the World go ndearna Rialtas na Breataine dearmad gur cuid de 'gach uile dhuine' na daoine nach labhraíonn Béarla
Dé Céadaoin, Iúil 29 2020 ag 5:30 am
Tá imní léirithe ag lucht feachtais sa mBreatain go bhféadfadh sláinte is sábháilteacht daoine nach labhraíonn Béarla a bheith i mbaol toisc nach bhfuil eolas is treoracha maidir leis an gcoróinvíreas ar fáil ina dteangacha féin.
Scríobh an grúpa 'Doctors of the World' go dtí an Rúnaí Sláinte na Breataine chun é sin a chur ar a shúile dó.
Mhaígh Rialtas na Breataine gur cuireadh aistriúcháin ar fáil den eolas faoin víreas i 25 teanga éagsúil agus go ndearnadh freastal ar "phobal fairsing" ach deir an lucht feachtais nár cuireadh an t-eolas ar fáil ach i líon teoranta teangacha agus gur mhinic an t-eolas sin a bheith seachtainí as dáta.
Dúirt 'Doctors of the World' go raibh na treoracha agus an fhaisnéis faoin gcoróinvíreas aistrithe acu féin go breis is 60 teanga.
Maíonn siad go raibh orthu sin a dhéanamh toisc go ndearna an Rialtas "dearmad glan" ar an "ngrúpa othar" seo agus dá bharr go raibh "baol níos mó ann go dtolgfaidís an víreas agus nach mbeidís ábalta iad féin is a dteaghlaigh a chosaint air".
Dúirt Anna Miller, ceannasaí polasaí agus abhcóideachta 'Doctors of the World', nach raibh "aon fhreagra in aon chor" ón Roinn Sláinte nuair a cuireadh ceist orthu i mí an Mhárta, sular cuireadh an dianghlasáil i bhfeidhm, faoi na hacmhainní a bheadh ar fáil le freastal ar dhaoine nach Béarlóirí iad.
"Ní raibh aon chumarsáid in aon chor ón rialtas láir, nó diúltaíodh aon chumarsáid a dhéanamh, rud a d'fhág nach raibh aon rogha againn ach na haistriúcháin a dhéanamh muid féin amhail is nach raibh an rialtas ann in aon chor," a dúirt Miller.
"Ba chóir gurbh é an rud ba bhunúsaí agus an chéad rud a dhéanfadh rialtas a chinntiú go mbeadh an t-eolas sláinte phoiblí ar fáil do gach uile dhuine. Agus is cuid den "gach uile dhuine" sin na daoine nach labhraíonn Béarla."
Deirtear sa litir go raibh "dualgas reachtúil" ar an Aire Sláinte aistriúcháin a chur ar fáil.
"De réir mar a bhíonn bearta na dianghlasála á maolú agus na treoracha ag athrú go rialta, níl sé praiticiúil ná inbhuanaithe ag údaráis áitiúla ná ag an bpobal freastal ar an riachtanas seo."
Dúirt Comhairle na hEorpa mí an Mhárta go raibh sé "ríthábhachtach" do shláinte cainteoirí mionteangacha go gcuirfí eolas faoin bpaindéim ar fáil dóibh ina dteangacha féin.
De réir tuairiscí éagsúla ar an suíomh, tá easnamh an-mhór ar an soláthar ábhair i taobh an choróinvíris i nGaeilge agus go leor dá bhfuil ar fáil i nGaeilge go mór as dáta. I samhradh 1917 maraíodh beirt oifigeach a raibh meas mór ag Hickie orthu, Redmond agus an tAthair Willie Doyle, agus roimhe sin maraíodh an Captaen Tom Kettle, fear a raibh an-mheas ag a chuid fear air, i 1916. Is í an ghné is tábhachtaí atá le cur san áireamh sa scoil ná spéis sa Ghaeilge a chothú trí na páistí a spreagadh chun í a úsáid in atmaisféar taitneamhach gan bhrú. Chuige sin ba chóir go mbeadh gach duine sa phobal scoile-an príomhoide, na múinteoirí, na tuismitheoirí agus an bord bainistíochta-ar aon intinn faoi úsáid na Gaeilge sa scoil. Is féidir leis an bpríomhoide agus na múinteoirí straitéisí éagsúla a úsáid sa phlean scoile a chuirfidh an Ghaeilge chun cinn. Ní féidir tábhacht dhearcadh na dtuismitheoirí i leith na Gaeilge a mholadh sách ard. Tá a gcomhoibriú thar a bheith tábhachtach chun dearcadh dearfach don Ghaeilge a chothú sna páistí. Má oibríonn siad i gcomhar leis an scoil tríd an Ghaeilge a úsáid sa bhaile (mar shampla ag an mbricfeasta nó trí bhreathnú ar chláir theilifíse leis na páistí) tacaíonn siad le húsáid na Gaeilge sa scoil. Tá cur síos ar an gcomhoibriú seo idir na tuismitheoirí agus an scoil faoi Eagrú na pleanála. Tá GaelSpell Leagan 3 bunaithe ar bhunachar sonraí a bhfuil le breis agus 289,000 focal téacs ann. Diarmaid Mac Mathúna a cothaíonn an bunachar sonraí sin. Murar leor sin, is féidir focail a chur le foclóir GaelSpell gan mórán stró. Má tá a lán focal a úsáideann tú in easnamh ó fhoclóir GaelSpell, tá Diarmaid an-sásta na focail sin a chur leis an mbunachar sonraí aige. Scríobh chuig Diarmaid má tá tú ag iarraidh dó dhoiciméad agat a chur leis an mbunachar sonraí a úsáidfear chun an chéad leagan eile a ullmhú. (Ná seol na comhaid chuige gan scríobh chuige ar dtús, le do thoil.) An Ghaeilge | Gael Linn
BaileAn Ghaeilge
leis an Dr. Malachy Ó Néill
(Ceann Scoile, Scoil Theanga & Litríocht na Gaeilge, Ollscoil Uladh)
Is teanga Cheilteach í an Ghaeilge a bhfuil fréamhacha Ind-Eorpacha aici. Baineann sí leis an ghrúpa teangacha (Q-Cheilteach) ina bhfuil Gàidhlig na hAlban agus an Mhanainnis. Labhraítear an teanga go príomha in Éirinn ach is féidir teacht ar Ghaeilgeoirí i ngach aon chearn den domhan agus tá cuid mhór cumarsáide as Gaeilge le feiceáil ar an idirlíon. Is teanga oifigiúil de chuid Aontas na hEorpa í an Ghaeilge agus cosaint aici faoin Chairt Eorpach do Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh.
Tá dhá stát ar leith ar oileán na hÉireann agus dhá theanga oifigiúla sa stát ó dheas. Is í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil i bPoblacht na hÉireann ach is é an Béarla príomhurlabhra an phobail. Déanann gach duine staidéar ar an Ghaeilge sa bhunscoil agus sa mheánscoil agus tá dáimh mhór ag muintir na hÉireann leis an teanga – 1.3 milliún ag maíomh go bhfuil Gaeilge acu sa Daonáireamh ó dheas sa bhliain 2012.
I dTuaisceart Éireann, teagasctar an Ghaeilge i gcuideachta nua-theangacha eile ar leibhéal na hiarbhunscolaíochta, scoileanna Caitliceacha den chuid is mó, agus tá chóir a bheith cúig mhíle páiste ag freastal ar Ghaelscoileanna, mar a múintear na ceachtanna uile trí mheán na Gaeilge. Mhaígh 94,000 den phobal (breis agus 10% den daonra) ó thuaidh gur Ghaeilgeoirí iad i nDaonáireamh na bliana 2011.
Is ionann Gaeltacht agus ceantar ina bhfuil an Ghaeilge mar phríomhurlabra ag bunadh na háite. Tá an mhórchuid de na cainteoirí Gaeilge lonnaithe sna ceantair Ghaeltachta ar chósta thiar na hÉireann, ó Phort Láirge sa deisceart go Tír Chonaill sa tuaisceart. Is ceantair iargúlta cois farraige iad den mhórchuid ach tá Gaeltachtaí nua uirbeacha á bhforbairt i gcathracha ar nós Bhaile Átha Cliath agus Bhéal Feirste.
I suirbhé a rinne Millward Brown do Chonradh na Gaeilge ag tús 2015, d'aontaigh 70% de dhaoine ó dheas agus 54% de dhaoine ó thuaidh gur chóir go mbeadh seirbhísí ar fáil trí Ghaeilge do dhaoine ar mhaith leo iad a úsáid. Ar a bharr sin, d'aontaigh 72% de dhaoine ó dheas agus 63% de dhaoine ó thuaidh gur chóir go mbeadh Gaeloideachas ar fáil do dhaoine ar mhaith leo é. Léiríonn sé seo go bhfuil an-tacaíocht don Ghaeilge, ní hamháin i measc phobal na Gaeilge, ach i measc an phobail ar fad.
Roimh theacht na nAngla-Normannach (1169) ba Ghaeltacht í iomlán oileán na hÉireann ach tá an Ghaeilge faoi bhrú ag an Bhéarla ó shin i leith. D'fhág na hAngla-Normannaigh a lorg ar an Ghaeilge (m.sh. cúirt, garsún, seomra) mar a rinne na Lochlannaigh rompu (m.sh. bróg, margadh, pingin) ach níor éirigh leis an Bhéarla an lámh in uachtar a fháil go dtí gur tháinig deireadh le réimeas na nGael le briseadh Chionn tSáile (1601) agus Plandáil Uladh (1607) sna sála air sin.
Bhí dhá dtrian de mhuintir na hÉireann (1,340,808 duine) go fóill ina gcainteoirí Gaeilge sa bhliain 1731 ach faoi dheireadh an chéid sin ní raibh ach leath den phobal ina nGaeilgeoirí. Bhí an pobal ag dul i méid ach bhí pobal na Gaeilge ag dul i laghad agus ba thubaisteach an éifeacht a bhí ag an Ghorta Mhór ar an teanga. Faoin bhliain 1851, ní raibh an Ghaeilge mar ghnáth-theanga ach ag an cheathrú cuid den phobal.
Nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge sa bhliain 1893, ní raibh ach 0.8% den phobal a raibh Gaeilge amháin acu agus 15% den phobal dátheangach. Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl le breis agus céad bliain anuas agus tá chóir a bheith dhá mhilliún duine anois ar fud na hÉireann a bhfuil Gaeilge acu. Tá deiseanna éagsúla fostaíochta ar fáil do Ghaeilge sa bhaile agus i bhfad i gcéin agus déanann cuid mhór eagras (Gael Linn in measc siúd!) obair iontach le freastal ar riachtanais phobal na Gaeilge agus lucht foghlama na teanga.
Tá stáisiún náisiúnta teilifíse (TG4) agus raidió (Raidió na Gaeltachta) ag an Ghaeilge agus cluintear go leor Gaeilge sna meáin eile. Is dream bríomhar, fuinniúil agus ceolmhar iad pobal na Gaeilge agus bíonn roinnt buaicphointí san fhéilire gach bliain, go háirithe 'Seachtain na Gaeilge', cóngarach do Lá Fhéile Pádraig i mí an Mhárta agus Oireachtas na Samhna, féile chultúrtha a bhíonn mar phríomhimeacht shóisialta do chainteoirí Gaeilge gach bliain.
Is sochaí ilteangach agus ilchultúrtha ar fad anois í saol na hÉireann agus tá an Ghaeilge mar ghné lárnach den sochaí sin. Tá imircigh as gach cearn den domhan anois ina gcónaí in Éirinn, cuid acu ag freastal ar Ghaelscoileanna agus ar imeachtaí Gaeilge le cuidiú leo dul i dtaithí ar chultúr na hÉireann. Le dul chun cinn na síochána ó thuaidh tá roinnt mhaith foghlaimeoirí neamhthraidisiúnta ón phobal PUL (Protastúnaigh-Aontachtach –Dílis) anois ag foghlaim Gaeilge agus tá sampla iontach de sin ag Misean Oirthear Bhéal Feirste agus an scéim 'Turas' faoi cheannaireacht Linda Ervine. Bíonn na ranganna ar siúl sa tSruth Ghaeilge i gColáiste Chaitríona agus bíonn siad iontach sultmhar. Bíonn an-éileamh ar na ranganna i measc daoine fásta agus daoine óga araon. Hélène Carrère d'Encausse

Staraí agus polaiteoir Francach ba ea Hélène Carrère d’Encausse (a rugadh ar 6 Iúil 1929 san 16ú "arrondissement" de Pháras agus a d'éag ar 5 Lúnasa 2023). Bhí sí ina ball de l'Académie Française ó 1990 i leith, ar toghadh í mar bhuanrúnaí sa bhliain 1999.
Bhí Carrère d'Encausse de shliocht Seoirseach ar thaobh a hathar. D'uaisleacht na tíre muintir a hathar agus Rúisis, ní Seoirsis, a d'fhoghlaim sí mar a céad teanga. Fágadh beo bocht iad i ndiaidh Réabhlóid na Rúise. D'fhoghlaim Hélène Fraincis sa Bhriotáin nuair a bhí sí os cionn ceithre bliana d'aois. Bhí sí de shliocht Iodálach ar thaobh a máthar.
Maraíodh athair Hélène sa bhliain 1944. Ní hionann é seo agus Gaeilge a chur ar an ríomhaire, ach leas ceart a bhaint as. Nuair a iompaíonn an ríomhaire ar an nGaeilge, bíonn an-chuid téarmaí nua i gceist. Cé nach gá seisiún oiliúna chuige, cabhraíonn an oiliúint ghairid a chuireann Dúrud ar fáil le daoine dul i dtaithí ar an dtéarmaíocht nua go sciobtha. Ag caint faoi dheireadh seachtaine gaelach i gCaisleán Uillinn an deireadh seachtaine seo, ait a mbeidh an Crann óg as Gaoth Dobhair I mbun ceoil. Píobaire uilleann, amhránaí, portaire béil, craoltóir agus bailitheoir ceoil agus béaloidis ab ea Séamus Ennis (Séamus Mac Aonghusa, 1919 - 1982), a bhí inniúil ar chanúintí Gaeilge na hÉireann agus ar Ghàidhlig na hAlban.[1] Bhailigh sé neart béaloidis agus ceol traidisiúnta Gaelach. Tá a rian fós le cloisteáil ar cheoltóirí na linne seo.
Fionnghlas, Bealtaine 5, 1919
An Aill, Deireadh Fómhair 5, 1982
Sa mbliain 1908, cheannaigh athair Shéamuis, James, mála phíobaí uilleann scartha amach ó theach gill. Ceithre bliana ina dhiaidh sin fuair sé an dara háit san Oireachtas leis na píobaí céanna. Rugadh a mhac Séamus ar an 5ú Meitheamh, 1919 i Jamestown i bhFionn Ghlas, i mBaile Átha Cliath. Chuaigh sé go gaelscoileanna Scoil Cholm Cille agus Coláiste Mhuire agus b'é ansin a fuair sé a chuid Gaeilge. Nuair a bhí Séamus trí bliana deag d'aois thosaigh sé ag foghlaim na píobaí oná athair. Ba cheoltóir mór agus cáiliúl é ag a fiche 's a haon bliain d'aois. Ba ghnách le Séamus an seit ceannaithe ag a athair dhá chasadh go dtí lá a bháis.
The Naul, BÁC
Obair bhailighCuir in Eagar
Nuair a bhí sé trí bliana fichead d'aois, thosaigh sé ag obair le Coimisiún Béaloideasa Éireann. D'oibrigh sé le Coimisiún Béaloideas Éireann idir na blianta 1942 agus 1947. An jab a bhí aige ná amhráin agus ceol a bhailiú ó mhuintir na Gaeltachta agus na Galltachta.
Le linn na mblianta 1942-1947 thaistil sé ar fud na tíre agus an Inse Ghall. Cuireann Séamus síos ar na blianta sin ina dhialann taistil; bhí a dhialann curtha in eagar ag Ríonach Uí Ógáin sa leabhar Mise an Fear Ceoil (Cló Iar-Chonnachta, 2007).
Dúirt sé amhráin gur fhoghlaim sé ag an am seo ar a chuid taifeadtaí; i dteannta leo chas sé na tiúineanna gur chuala sé ar a phíobaí. Leis á amhráin i nGaeilge, i mBéarla, agus an saineolas a bhí ina phíobaireacht, ba shamhail a chuid ceoil don cheoltóir den chead ghlúin eile.
Bhí Ennis buailte ag an ailse scornach. Cailleadh é ar an 5 Deireadh Fómhair 1982 i gContae Bhaile Átha Cliath. Medb Ní Dhúláin 11 March 2020
Bhí imeachtaí iontacha ar siúl fud fad Bhéal Feirste an tseachtain seo caite agus Féile Mhic Artúir faoi lán seóil ag an Chumann Gaelach de chuid Ollscoil na Banríona.
Liam Mac Artúir ab ainm don fhear a bhunaigh an chéad Chumann Gaelach san ollscoil in 1906.
Ag seoladh oifigiúil na féile, labhair Lynette Fay faoi chumhacht na mac léinn ó thaobh cúrsaí teanga agus cultúir de agus is léir go bhfuil obair mhaith ar bun ag Cumann Gaelach na hOllscoile maidir leis seo a chur chun cinn ar champas.
I measc imeachtaí na féile, bhí ranganna Gaeilge agus ceoil, oíche airneáil, tráth na gceist agus caint ar an mhargadh New Decade New Approach i gcompháirtíocht leis an Choiste um Riarachán Dlí agus Cirt. Ní hamháin sin ach bhí ceol agus damhsa Gaelach acu ar champas le linn na féile chun beocht an chultúir a thaispeáint do mhic léinn agus d'fhoireann na hollscoile araon.
Agus muid 50 bliain ar aghaidh ó bunaíodh Gaeltacht Bhóthar Seoighe i mBéal Feirste, shocraigh na mic léinn go mbeadh caint le Seán Mac Seáin faoin obair a rinne siad an tráth sin. Níl aon dabht ach go ndeachaigh paisean cheannródaithe Bhóthar Seoighe i bhfeidhm ar mhic léinn an lae inniu.
Ba í seo an chéad fhéile Ghaelach san ollscoil agus tá moladh mór tuillte ag Cumann Gaelach na hollscoile as ucht a gcuid oibre leis an teanga agus cultúr na tíre a chur chun cinn. Tá Meon Eile ag súil leis an bhliain seo chugainn cheana féin! ‘Agus slán a bheas sibh, tiocfaidh an lá agus sibh ar cuairt ar Sheanad Uladh, go dtig libh teanga chnoic bhur ndúchais a labhairt linn, agus nach gcaithfidh sibh a fhiafraí d’aon duine againn, ‘An labhrann tú Gaeilge?’… agus an céad míle fáilte romhat lena bhfáilteoidh Éirinn romhaibh, silfidh sé chomh beoga óna croí agus a shilfeadh ó spioraid chlanna na nGarbhchríoch agaibh.’ Bhí naoi meánscoil agus 84 dalta páirteach in ócáid na bliana seo, a tionóladh sa Scoil Eolaíochta ag LYIT ar 6 Bealtaine. But now in tracing this typical story, we come across another remarkable factx97the fresh start the story took on its being thus recast and made up new. Once the order and progress of the incidents were thus stereotyped, as it were, the tale seems to have taken a new p.xxiii Wervershoof

Is iar-bhardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é Wervershoof. Bhí 8,545 duine ina gcónaí i Wervershoof sa bhliain 2007. Beo! - Dermot McLaughlin
Maidin gheal gheimhridh agus lucht lár na cathrach ag cur tús le gníomhaíochtaí an lae. Sráideanna Bharra an Teampaill níos ciúine ná mar is gnách. In ionad margaí ildaite leabhar (idir shean agus nua) agus bia (ó sushi go burritos) dheireadh na seachtaine, agus féastaí fiáine na hoíche, níl le feiceáil ach cúpla duine ag brostú leo trí na cearnóga. Isteach liomsa in uimhir 18 Sráid Iústas, croílár Bharra an Teampaill, chun labhairt le Dermot McLaughlin, Príomhfheidhmeannach Mhaoin Bharra an Teampaill (MBT). Sa halla iontrála, tá na ballaí maisithe le duaiseanna ailtireachta de chuid an RIAI ó na nóchaidí, gradaim a thuill dhá ionad sa cheantar, The Ark agus The Viking Centre (nach maireann). Ní sna nóchaidí amháin, áfach, a baineadh duaiseanna - bronnadh duais idirnáisiúnta Union Internationale des Architects 2002 ar na hailtirí a dhear Plean Creatlach Ailtireachta do cheantar Bharra an Teampaill.
Agus mé ag fanacht, tagann fear isteach ag lorg eochracha chun mullaird Chearnóg Theach an Thionóil a oscailt. An dá chúram atá ar MBT ná bainisteoireacht a dhéanamh ar fhoirgnimh na háite, agus saol cultúrtha an cheantair a chur chun cinn. Ó 2002, is comhlacht neamhbhrabúis é, atá ag obair le Comhairle Chathair Bhaile Átha Cliath agus ag déanamh athinfheistíochta ar an airgead a shaothraíonn sé óna thionscadail féin.
Blas Dhoire
Rugadh Dermot McLaughlin i nDoire sa bhliain 1961, agus tá blas an cheantair sin fós le brath ar a chuid cainte. Labhraíonn sé go bríomhar paiseanta faoi chúrsaí ceoil, cúrsaí Gaeilge agus imeachtaí Bharra an Teampaill.
Ach cén chaoi a bhfuil Gaeilge chomh snasta sin ag fear nár tógadh léi? Míníonn McLaughlin an t-atmaisféar cultúrtha a bhí thart air agus é ag fás aníos sna seascaidí agus sna seachtóidí i dteaghlach ina raibh cúigear páistí.
"Bhí tionchar mór ag na tuismitheoirí orainn uilig sa teach. Chuireadh siad béim i gcónaí ar chúrsaí cultúrtha; bhí spéis mhór acu sa Ghaeilge agus sa chultúr Gaelach, sa GAA agus sa damhsa, agus in achan rud mar sin."
Cé nach raibh mórán Gaeilge le cloisteáil sa bhaile aige, thosaigh Dermot óg ag freastal ar rang i dTaobh an Bhogaigh i nDoire agus gan é ach seacht mbliana d'aois. Ansin, chuaigh sé go Coláiste Bhríde i Rann na Feirste sa bhliain 1975, rud a thaitin thar barr leis.
Bhí an ceol go smior ina mhuintir - bhíodh ceol i gcónaí sa teach i nDoire, idir cheirníní agus cheol beo: an pianó, an fheadóg stáin, an bosca ceoil agus, uirlis Dermot, an fhidil. D'fhoghlaim na páistí ar fad an pianó agus ceol clasaiceach. "Ní cuimhin liom am ar bith nach raibh ceol sa bhaile," a deir sé.
D'éirigh sé as an gceol clasaiceach, áfach, nuair a thuig sé gur leis an gceol dúchasach a bhí luí aige. "Tá mise gafa go hiomlán leis an cheol traidisiúnta - tá a fhios agam sin anois agus ní fiú a bheith á throid!"
Ag breathnú siar ar Choláiste Cholm Cille, áit a bhfuair sé a chuid oideachais dara leibhéal, tugann sé ardmholadh do na múinteoirí agus do na daltaí a bhí sa scoil. "Bhí cumann díospóireachta ann, cumann ceoil, banna céilí, agus spórt - go leor rudaí."
Bhí neart ag tarlú go polaitiúil i nDoire agus sna Sé Chontae ag an am sin. Maidir leis na Trioblóidí, deir McLaughlin gur cinnte go raibh tionchar acu air féin agus ar an dream a bhí ag éirí aníos leis.
"Nuair atá rudaí ag tarlú i do cheantar féin, nuair atá saighdiúirí Sasanacha ag rá leat 'Up against the wall!' - cad é atá ar intinn acu seachas cur as duit? Tosaíonn tú ag lorg léargais ar na fáthanna go bhfuil fadhbanna mar seo ann."
Nuair a shroich McLaughlin Coláiste na Tríonóide i 1979, ba chuidiú é a thuiscint leathan ar an nGaeilge, mar thosaigh sé ag plé leis an tSean- agus leis an Nua-Ghaeilge ag an am sin.
"Bhí spéis mhór agam i dteangacha i gcoitinne. Ní raibh eolas ar bith agam ar an tSean-Ghaeilge, teanga i bhfad níos casta agus an-suimiúil ar fad. Tá mo chroí istigh sa tSean-Ghaeilge go fóill, cé go bhfuil mé ag obair le foirgnimh agus leis an chultúr anois."
Bhí fuinneamh an fhir le feiscint fiú ag tús na n-ochtóidí, agus é sáite i go leor rudaí taobh amuigh den saol acadúil, "ag déanamh cúpla rud ag an am céanna". Agus é ina mhac léinn, bhíodh sé ag seinm na fidle ag gigs agus ag léiriú ceirníní don chomhlacht Ceirníní Cladaigh, chomh maith le roinnt léachtóireachta a dhéanamh sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Bhain sé céim amach sa tSean- agus sa Nua-Ghaeilge ach tháinig deireadh lena shaol acadúil i 1986 nuair a d'éirigh leis post lánaimseartha a fháil. "Bhí an t-airgead ag éirí gann," a deir sé, "agus bhí folúntas sa Chomhairle Ealaíon."
Ceapadh McLaughlin mar Oifigeach Ceoil Thraidisiúnta sa Chomhairle agus ina dhiaidh sin bhí baint aige le gnéithe eile d'obair na Comhairle, ina measc pleanáil straitéiseach agus cúrsaí pearsanra. Sna blianta tosaigh, bhí Oifigeach Ceoldrámaíochta agus Opera (Patricia Quinn) ag an eagraíocht agus cúpla bliain ina dhiaidh sin bunaíodh post nua, Oifigeach Popcheoil, agus tugadh an post sin don cheoltóir Keith Donald. D'fhág sé sin go raibh triúr oifigeach ann ó thaobh an cheoil de.
"Ní raibh troid eadrainn riamh!" a deir McLaughlin, ag gáire.
Faoi 1991, áfach, bhí an dá rannóg eile fágtha gan oifigigh. Bheartaigh stúirthóir na Comhairle, Adrian Munnelly, ar na cineálacha éagsúla ceoil a thabhairt le chéile agus McLaughlin a chur ag plé leo go léir.
"Sílim féin go raibh an ceart aige," a deir McLaughlin. "Bhí sé an-spéisiúil ar fad, mar tá suim mhór agam sa cheol, is cuma cen saghas ceoil é."
Ag deireadh 2002 d'fhág McLaughlin an Chomhairle Ealaíon agus chuaigh sé i mbun oibre mar Phríomhfheidhmeannach ar Mhaoin Bharra an Teampaill go luath in 2003. Is é príomhaidhm MBT ná ionaid chultúrtha agus spáis phoiblí a chothú sa cheantar, maoirseacht a dhéanamh orthu agus iad a chur ar fáil d'ealaíontóirí. Tá idir phleanáil, dhearadh agus ailtireacht chathrach i gceist ina gcuid oibre. Braitheann McLaughlin go bhfuil dualgais áirithe air maidir le forbairt na háite.
"Má tá pobal na hÉireann agus na hEorpa ag íoc as, caithfidh go mbeidh payback níos fearr ann. Faoi láthair, níl mé féin sásta le gach rud i mBarra an Teampaill. Ní dóigh liom go bhfuil sé tagtha le chéile i gceart mar cheantar ealaíon."
Mar sin, is gá rudaí dearfacha a dhéanamh chun feabhas a chur ar chúrsaí. Ar an 10 Nollaig 2003, mar shampla, eagraíodh Oíche Mhór Chultúrtha. "D'éirigh go hiontach leis, ach ní bhfuair sé mórán poiblíochta sna páipéir. Tharla teacht le chéile den chéad uair riamh - bhí daoine in ann labhairt lena chéile agus pleananna nua a chothú ar son na n-ealaíon."
Maidir le fadhbanna Bharra an Teampaill, is é tuairim McLaughlin go bhfuil cúpla pearsantacht ag an áit - braitheann sé ar an gcuid den cheantar ina bhfuil tú agus ar an am, a deir sé. Tógaimis ceantar na dtithe tábhairne, mar shampla, áit a mbíonn líon mór daoine atá ar meisce ag tuisliú thart. Ní dóigh le McLaughlin go bhfuil baint shonrach ag an gceantar leis an ól - tarlaíonn na rudaí a bhíonn ar siúl i mBarra an Teampaill "in achan bhaile in Éirinn", dar leis. Admhaíonn sé, áfach, nach minic a fheictear ceannlínte mar "Temple Bar is Quiet"!
In Cold Blood, le Truman Capote.
Ceol traidisiunta agus snagcheol.
One Flew Over the Cuckoo's Nest (Czech Milos Forman, 1975).
An Chréit and Tír Chonaill.
Sé huaire ar fad.
Tigh s'agamsa. Tribeca, Ranelagh Take Away, an bhialann Shíneach Wongs.
Athraíonn sé go minic - ní thig liom a rá leat.
Drochbhéasa - rud atá róchoitianta i mBaile Átha Cliath na laethanta seo.
45 uair an chloig.
Mé féin, nuair a dhéanaim dearmad ar rudaí tábhachtacha (e.g. coinne le mo bhean …)
Ta, agus ta go leor le teacht fosta!
Ní féidir tada a athrú gan ionchur a bheith agat i gcúrsaí pleanála, agus ní raibh ról riamh ag MBT sa réimse seo, cé go mbíonn tionchar acu uaireanta nuair a bhíonn ceadúnais á mbronnadh. Bhí cruinnithe ag an gcomhlacht agus an Liquor Licensing Commision le tamall anuas chun todhchaí na pleanála agus cúrsaí ceadúnais a phlé, agus an tionchar a bheidh acu ar spiorad an cheantair.
Tá neart athruithe tagtha ar Bharra an Teampaill, áfach, atá tar éis dul chun sochair an cheantair. Bhí dhá chéad duine ina gcónaí ann tríocha bliain ó shin, anois tá timpeall trí mhíle ag cur fúthu ansin.
"Fiú amháin an tsráid ar a bhfuil muid anois [Sráid Iústas]," a deir McLaughlin, "is maith is cuimhin liom an áit seo nuair nach raibh ann ach tionóntáin - tithe a bhí ag titim as a chéile." Ach thosaigh na healaíona ag imirt tionchair ar an áit sna blianta sin, mar go bhfuair go leor ealaíontoirí tithe ar chíos íseal.
"Ba le hEamon Colman an stiúideo taobh leis an áit seo. Is iomaí uair a bhí oíche mhór cheoil agus chainte thuas ar an díon, amuigh faoin spéir. Ní raibh soilse riamh ar na sráideanna."
Faoi láthair, níl mórán Gaeilge le feiceáil i mBarra an Teampaill. Cén cineál bainte, dar leis, ba cheart a bheith ag an teanga le saol cultúrtha na háite?
"Ba mhaith liom sin a neartú sa cheantar cinnte," a deir sé. "Rud amháin atá ar intinn agam ná iarracht a dhéanamh an Ghaeilge agus rudaí Gaelacha a thabhairt chun tosaigh níos mó anseo i mBarra an Teampaill. Mar shampla, tá muid féin [MBT], i dteannta le lucht gnó agus eagraíochtaí thart ar an cheantar agus Comhairle na Cathrach, ag beartú imeacht beag Gaeilge a reáchtáil i mbliana i rith Sheachtain na Gaeilge."
B'fhéidir nach bhfuil mórán ag tarlú ó thaobh na Gaeilge sa cheantar ach tá neart rudaí eile ag dul ar aghaidh. Tháinig ionaid Bharra an Teampaill le chéile le haghaidh Lá Oscailte cuimsitheach i lár mhí na Nollag, rud a thug deis don phobal blaiseadh a fháil den réimse imeachtaí atá ar siúl sa cheantar faoi láthair: inbhuanaitheacht (Cultivate), ceol (Ionad Ceoil Bharra an Teampaill), taispeántais ghrianghrafadóireachta (Scoil Ghrianghrafadóireachta DIT), amharcealaíona (Gailearaí Bharra an Teampaill), drámaíocht (Project Arts Centre) agus scannáin (Institiúid Scannán Éireann).
Tá iarracht faoi leith déanta codanna éagsúla den phobal a mhealladh chun an cheantair. Bíonn réimse imeachtaí cultúrtha ar siúl i rith na mbliana, leithéidí an ESB Fringe Festival, agus díríonn The Ark a gcuid fuinnimh ar pháistí amháin.
"An phríomhaidhm atá leis ná teagmháil níos fearr a chothú idir an dá cheantar, ó thaobh na n-ealaíon uilig. Ba mhaith linn níos mó seansanna a thabhairt d'ealaíontóirí on tír seo dul ag obair sa Bhreatain Bheag agus vice versa." Níl ar siúl anois ach ullmhúchán, mar mairfidh an tionscadal go dtí 2006.
"Rud a chuir iontas orm ná nach bhfuil aithne rómhaith againn ar a chéile. Thig leat a bheith sa Bhreatain Bheag níos gaiste ó Bhaile Átha Cliath ná mar a bheifeá i nGaillimh (agus ar chostas níos lú ar an Sea Cat!)"
Beidh CCAT ag tacú le healaíontóirí cónaithe agus taispeántais seachtaine, chomh maith le turais ar mhaithe le taithí. Dár ndóigh, is mór ag McLaughlin go bhfuil gné thrítheangach ag baint leis an tionscadal, is é sin go bhfuil an Ghaeilge, an Bhreatnais agus an Béarla i gceist. "Táimid ag súil go mbeidh tionscadail ag teacht chun cinn a chuirfidh béim ar an rud tábhachtach seo: go bhfuil teangacha seachas an Béarla sa cheantar. An rud is fearr faoi ná go bhfuil Gaeltacht na Mí, Ráth Cairn, in aice láimhe."
Tá an-chleachtadh ag McLaughlin ar thriail a bhaint as rudaí éagsúla ina shaol. Le déanaí, mar shampla, bhí sé mar láithreoir ar an tsraith teilífise "The Raw Bar" a bhí le feiceáil ar RTÉ. Ba é an aidhm a bhí leis an tsraith ná cur in iúl "gur rud an-taitneamhach ar fad, an-tábhachtach, agus an-luachmhar é an ceol traidisiúnta na laethanta seo. Is rud comhaimseartha é. Is rud beo é.
"Bhí sé ar dóigh, ar bhealach cosúil le laethanta saoire, ach ag an am céanna, bhí an obair an-chrua ar fad. Bhí laethanta fada i gceist ach b'fhiú go mór é."
I dteannta le Philip King agus Áine O'Connor ó Hummingbird Productions, chuaigh McLaughlin sa tóir ar an gceol ina shuíomh nádúrtha. "Bhailigh muid a lán ceoil agus agallamh ó cheoltóirí, go háirithe ó ceoltóirí óga nach bhfuil aithne chomh maith sin orthu na laethanta seo, ach sílim go mbeidh i gceann deich mbliana eile."
Lasann a shúile le díograis. "Tá saghas taisce nó cartlann curtha le chéile againn. Tá an saibhreas sin ábhair ann anois agus beidh sé ann go buan."
Measann sé gur mheall an tsraith lucht féachana nach raibh móran réamheolais acu ar cheol dúchais na hÉireann. "Níorbh é an gnáthchlár teilifíse faoin cheol dúchais a bhí ann; ní raibh an bhéim ar dhaoine a bheith ag seinm, ach ar an cheangal idir daoine agus an ceol. Tá dúil mhór ag daoine sa cheol seo. Cén ról atá aige ina saol agus ina mbeatha?"
Deir McLaughlin gur bhreá leis sraith eile a dhéanamh arís, dá mbeadh éileamh ar a leithéid.
Tráthúil go leor a bhí "The Raw Bar" agus suim pholaitiúil á cur sa cheol traidisiúnta; tá fochoiste faoi choimirce na Comhairle Ealaíon bunaithe anois ag an Aire Ealaíon, Spóirt agus Turasóireachta John O'Donoghue, Coiste Speisialta na nEalaíon Traidisiúnta.
Tá muinín ag McLaughlin as an gcoiste seo. "An dóigh a bhfuil sé curtha le chéile ag O'Donoghue, tá éacht déanta aige." Tuigtear dó nach mbeidh an coiste ann ach an seal a ghlacfaidh sé dó a chuid spriocanna a bhaint amach.
"Caithfidh sé dul ar ais agus comhairle a chur ar an gComhairle Ealaíon taobh istigh de bhliain nó níos lú. Cuideoidh sé go mór leis an Chomhairle an t-airgead a dháileadh amach ar bhealach cothrom, agus má bhíonn ceisteanna nó achrann ann faoin stádas atá ag an cheol dúchais, an bealach is fearr chun sin a réiteach ná leis an fhochoiste seo. Sílim gur rud níos fearr é seo ná coiste buan a bheith ann."
Tá níos mo deiseanna ag McLaughlin ceol a sheinm é féin na laethanta seo. "Bhí sos beag agam idir an Chomhairle Ealaíon agus an jab seo - tá sé níos éasca orm anois, toisc go bhfuil rud beag níos mo ama agam i mo chloigeann faoi láthair."
Rud amháin a chuireann gliondar ar a chroí ná "nach bhfuil tionchar ar bith go fírinneach ag an chóras oideachais ar an cheol traidisiúnta. Tá an ceol traidisiúnta i lámha na ndaoine agus is iad na daoine atá i gceannas air."
Ní chreideann sé go bhfuil gá anseo le hacadamh ná le hollscoil cheoil, ar nós na gceann san Eoraip, le haghaidh an cheoil thraidisiúnta.
"Fág é. Sin an chomhairle a thabharfainn féin don Aire Oideachais nó don Taoiseach. Fág é mar atá sé. Níl gá le scrúduithe agus níl gá le curaclam. Ní mar sin a oibríonn an ceol."
Tá níos mó eolais le fáil faoi Bharra an Teampaill ag www.temple-bar.ie.
Is as Contae na Mí í Ruth Nic Giolla Iasachta. Tá sí ag obair mar shaoririseoir faoi láthair agus ag traenáil le bheith ina múinteoir. Is léir go bhfuil iarracht a dhéanamh ag roinnt daoine seanfhocal eile a chumadh ar son Gaeilgeoirí:- ``Is fearr Béarla cliste ná Gaeilge ar bith i mbéal Gaeil.' Guth nua liteartha ar an bhfód is ea Colm Ó Ceallacháin. Seo é a chéad chnuasach gearrscéalta. Colm Ó Ceallacháin's first collection of short stories. Here we meet young and old, struggling with the tribulations of life.
I dtír mhilis na mbeo quantity Is é an t-Albán cáiliúil a rá "S mairg a ni tarcuis air bia," ("Is é an duine atá ag díspeagadh bia ná amadán") a chuireann síos go beacht ar an dearcadh ar bhia agus ar chócaireacht na hAlban. Ó mhias náisiúnta Haggis (intestine caorach atá bruite i mbológ caorach) ar an uiscebheag is fearr ar domhan, agus cad a bheadh ​​an bricfeasta gan an leite uileláithreach.
D'fhoghlaim na hAlban thar na blianta chun an úsáid is fearr a bhaint as na tairiscintí a thugtar dóibh in Albain, ó na sléibhte garbh, lochanna, lochanna mara agus sruthanna, chuig na gleannta agus na sléibhte torthúla.
Tá aeráid na hAlban réasúnta measartha sna codanna deisceartacha agus lárnacha ach tá geimhridh an-chrua ar na hardlands agus na hoileáin.
Taispeánann fianaise gur tháinig sealgairí-gatherers ar dtús chuig Albain ón Eoraip thart ar 7000BC. Bhí siad ag iascaireacht sna haibhneacha agus na sruthanna iomadúla, a bhí ag iascaireacht sna sléibhte agus ar an móin. Taispeánann luath-lonnaíochtaí coimeádtar eallach, caoirigh agus muca in aice le barra bunúsacha coirce agus eorna. D'fhéach thart ar 2500 inimircigh i dTuaisceart agus i lár na hEorpa agus ag 700BC, iad siúd a bhfuil a fhios againn anois mar shocrú na gCeiltigh anseo as a n-Éirinn dúchais a éigean le ganntanas bia mór.
Bhí tionchar mór ag bia na hAlban ó theacht na Lochlannach sa 9ú haois. Leis sin thug siad modhanna cócaireachta éagsúla ar nós tobac a chaitheamh, agus an rud a dtugtar anois mar phóra eallach uileghliantúil Aberdeen Angus.
In Albain, bhí tionchar ag na Fraince chomh maith a bhí dlúthghuailíocht le hAlban ar feadh na gcéadta bliain agus go háirithe thart ar an 16ú haois nuair a phós Marie de Guise Lorraine rí na hAlban, James V.
agus thug siad cócaire na Fraince agus a gcuid ealaín chuig Cúirt na hAlban.
Ba é an coirce agus an eorna an barr stáplacha do bhia na bhfear oibre in Albain agus ní raibh ach leite, déanta le coirce na hAlban, ach bia saor ach freisin ceann a bhí leordhóthanach.
Bhí cócaireacht do na daoine bochta agus oibrithe feirme códar thar tine oscailte agus bhí leite, stew, broths agus anraithí san áireamh.
Bhí an cruithneacht an-deacair a bheith ag fás in Albain leis an aeráid dhifriúil agus an ithir bocht agus aithníodh na saibhir go héasca, mar go n-áireofaí a n-aran agus taosrán lena n-aiste bia agus úsáid a bhaint as rósta spit do fheoil, mias nach raibh inrochtana do na daoine bochta.
Cistin na hAlban Inniu
Cosúil le Sasana, tá bia in Albain inniu ina meascán eclectic de go leor cultúir - Béarla, Iodáilis, Indiach agus Síneach. In Albain, leanann na hAlbáine go daingean lena n-oidhreacht chócaireachta, áfach, ag baint úsáide as bia áitiúil, séasúrach. Déantar ithe go forleathan as coirce, mar atá iasc, cluiche, agus mairteoil ar ndóigh. Torthaí bog na hAlban - tá sútha craobh, sútha talún, clúiteach ar fud na Ríochta Aontaithe. Caiseanna, torthaí agus glasraí na hAlban mar an gcéanna.
In Albain, tá crann na hAlban raidhse de na anraithí agus na bratach lena n - áirítear Cock-a-Leekie - Anraith sicín agus géagaigh , Scotch Broth - anraith eolaíoch eiteach , Skink Cullen - stew / anraith ó Chuilinn ar chladach Firth Moray de ghnáth le Clóisín Fáinne agus Brós - Anraith simplí de ghnáth Kale, le dornán de mhin choirce.
Is é an t-iasc ina stáplacha ar Albain ag teacht ó na lochanna, na sruthanna, an abhainn agus an chósta iontach. Tá an t-iasc agus an bia mara flúirseach agus bradán na hAlban (deataithe agus úr) clú domhanda ar a bhfuil Arbroath Smokies (aicme deataithe).
Beidh go leor feoil i mbord na hAlban. Mairteoil, cluiche - go háirithe éin cluiche coimhdeacha, mhias náisiúnta na Haggis - boilg caorach le stéig chaorach agus min-choirce - a bhí clúiteach go leor don bhile cáiliúil Albánach Robbie Burns le peann agus óid. Agus gan dearmad a dhéanamh ar Forfar Bridies, ní hamháin le Pasty Cornais .
Tá Albain á cheiliúradh as a bácála agus a mhadáin. Dumpling Clootie, ní hamháin le muileann suet Béarla le cás taosráin suet líonadh le torthaí triomaithe. Is breá an scannán na hAlban é mar a bhfuil oatcakes agus pancóga. Ní bheadh ​​aon liosta críochnaithe gan Crannachan a chuimsíonn cuid de na comhábhair is cáiliúla de chuid na hAlban - sútha craobh, coirce agus uisce beatha - nó táibléad an delicious milseogra cosúil le siúcra, uachtar, bainne comhdhlúite agus im.
Chuidigh scagairí na hAlban go mór le cáilíocht na hAlban agus iad ag déanamh uisce beatha. Meastar gur fuachas 'an' fuisce a bhíonn ag whisky. Tá sé measartha i measc connoisseurs lena éagsúlacht aromas agus blasanna.
Tá na hAlblaigh agus na hÉireann fós ag maíomh inniu faoi cé a chruthaigh whisk (e) y. Ní aithníonn litriú na hAlban an 'e'. Tagann an argóint go hÉirinn le fianaise ó thart ar 432 agus Naomh Pádraig. Craoladh Craobhchomórtas Siansa Gael Linn 2013 beo ón gCeoláras Náisiúnta ar an Domhnach 14 Aibreán ag 7.30 pm, agus ba í Áine Ní Hensey a chuir an clár i láthair. Le go mairfidh teanga tá dhá bhun riachtanas aici; i) úsáid agus ii) tairseach chriticiúil. Muna bhfuil daoine daonna ag teanga ní mhairfidh sí, muna bhfuil dothain daoine ag úsáid na teanga ní mhairfidh sí ach an oiread. Le gairid d’iarr an Pápa Proinsias ar aonaráin an domhain feidhmiú thar ceann síocháin an domhain, is féidir an iarratas céanna a dhéanamh ar aonaráin na Gaeilge, is cuma cén áit ar domhan ina bhfuileadar, an beart teangeolaíoch céanna a dhéanamh. Más uait go mairfidh do theanga tosaigh ag baint úsáid aisti.
Um 1967 chum eolaí teanga William Mackey ceistiúcháin a dhéanfadh tomhais ar úsáid theanga X thar teanga Y. Theastaigh uaidh córas a chur lé chéile le miosúr a dhéanamh ar an bpríomh úsáid teanga a bheadh ag duine dá theangach. I gcás na hÉireann, mar shampla, bheadh sé ag déanamh anailíse an Gaeilgeoir le Béarla thú nó an Béarlóir le Gaeilge thú. Aon duine gur tógadh le Gaeige go heisiach, abair duine as pobal Gaeltachta, is féidir leo éileamh, creidim, gur Gaeilgeoir le Béarla iad. Aon duine a d’fhoghlaim Gaeilge, is féidir a rá gur Béarlóirí le Gaeilge iad. An cuma? Beidh tairseach chriticiúil na Gaeilge ag brath amach anseo ar dhaoine nach bhfuil ag úsáid na Gaeilge inniu. Rud eile, rinneamar iarracht ar na Gaeilgeoirí óga sa Ghaeltacht a thréineáil mar theicneoirí. Dúradh liom nuair a thángas isteach san oifig, nár cheart daoine ó Shasana a chur i gceannas ar mhonarchain a bhain le Gaeltarra Éireann, nach raibh á dhéanamh acu san ach an Béarla a thabhairt isteach sa monarchain agus sa Ghaeltacht. Chun an rud sin a leigheas thosnaíomar ar thriúr, i dtosach, Gaeilgeoirí óga a chur go Sasana agus iad a thréineáil ansin mar theicneoirí ionas go mbeadh siad i n-ann ar ball dul mar bhainisteoirí i monarchana Ghaeltarra Éireann ionas go gcuirfí deireadh leis an ngearáin go raibh bainisteoirí nach raibh an Ghaeilge acu ag teacht isteach ó Baile Átha Cliath, Corcaigh, nó Sasana agus ag déanamh dochair don teanga i measc na n-oibritheoirí a bhí ag Gaeltarra Éireann ar fud na Gaeltachta. Sin cúpla rud a bhí fé n-ár mbráid agus atá fós. 10 Rud le déanamh i gCill Dara ar Oíche Chultúir 2021 - IntoKildare
Baile Átha Í, Claonadh, Maigh Nuad, Nás, Cill Dara, Droichead Nua, Cill Droichid, Léim an Bhradáin, Teaghlaigh, Lovers Stair, Rudaí le déanamh, Leideanna Áitiúla
Tá an séú heagrán déag d'Oíche Cultúir ar siúl i díreach os cionn seachtain ar an 17th de Mheán Fómhair agus tá Cill Dara lán le himeachtaí iontacha a cheiliúrann na rudaí iontacha go léir a chuimsíonn saibhreas agus éagsúlacht an chultúir in Éirinn.
Cibé an bhfuil tú i do bhia, ina leannán ceoil nó ina dhíograiseoir ealaíon agus amharclainne, tá rud éigin ann duitse. Anseo ag Into Chill Dara tá liosta curtha le chéile againn de 10 n-imeacht atá ar siúl i gCill Dara ar Oíche Chultúir 2021 atá cinnte a spreagfaidh do spéis. Bí cinnte ár Imeachtaí leathanach atá pléasctha faoi láthair le cosúil le sraith ceardlann, cruinnithe, taibhithe agus ar ndóigh cúpla imeacht ar líne freisin!
Seo cúpla imeacht a roghnaíomar chun blaiseadh a thabhairt duit ar a bhfuil á dhéanamh ag daoine cumasacha ár gcontae chun Oíche Chultúir 2021 a cheiliúradh:
Post arna roinnt ag Oíche Chultúir | Oíche Chultuaire (@culturenight)
Tatú Naofa Tríd an Aois - Cultúr Tatú le Aisling Mahon
I gcomhar le Leabharlann Newbridge, tá Aisling agus Vika de Aisling Mahon Tattoo ag óstáil cainte ar líne a phléann le cultúr tatú lena n-áirítear a ról i searmanais naofa agus a n-éabhlóid tríd na haoiseanna. Ligfidh an chaint seo duit uair an chloig a chaitheamh leis an bpríomh-ealaíontóir tatú aisiríoch in Éirinn agus oideachas níos fearr a fháil ar tatúnna i deasghnátha naofa agus tatú leighis sa lá atá inniu ann.
Chun clárú don imeacht ar líne seo cliceáil le do thoil anseo
Ceol & Damhsa Beo na hAfraice ó RCCG Leixlip
Cé go mbeidh tú ag féachaint ar an ócáid ​​seo ar líne ó chompord do bhaile féin, beidh tú ag ceiliúradh radharcanna agus fuaimeanna na hAfraice trí cheol, damhsa agus fheisteas le Paróiste Cúnant RCCG de Leixlip agus Leabharlann Pobail Leixlip. Féach ar an léiriú beo trí Zúmáil agus taitneamh a bhaint as cultúr na Céinia, na Siombáibe agus na hÉireann.
Chun clárú don ócáid ​​seo, cliceáil anseo
Oíche Chultúir ag an Curragh Céilí
Tá Grúpa Drumadóireachta Ionad Cúrsaí Teaghlaigh Curragh i gcomhar le Banna Píob Naomh Bríd agus Damhsa Fíor Gaeilge Curragh Droichead Nua ag óstáil tráthnóna iontach lán d'amhráin agus damhsa is fearr a léiríonn cultúr na hÉireann.
Beidh an ócáid ​​ar siúl go pearsanta agus mar sin cén fáth nach mbainfeá triail as port agus foghlaim ón gcuid is fearr ag an Curragh Céilí?
Níl aon am níos fearr ann! Chun clárú don imeacht seo cliceáil anseo
Banna Práis agus Reed Naomh Muire
Bí le Banna Práis agus Reed Naomh Muire i gCearnóg Theach na Cúirte Maigh Nuad agus iad ag seinm rogha ceoil atá chun blas gach duine ó mháirseálacha go Abba go The Beatles agus go leor eile!
Le haghaidh tuilleadh faisnéise faoi bheith páirteach i mBanna Práis Naomh Muire agus a bheith mar Oíche Damhsa Banríon Cultúir i Maigh Nuad, cliceáil le do thoil anseo
Post arna roinnt ag Celtic Horizon Band Festival (@celticbandfest)
Ceardlann Clay Lantern le Florence & Milly
An chéad rud eile tá ceann againn do na lovers ealaíon agus ceardaíochta go léir!
Faigh crafty le Florence agus Milly mar óstálann Laura ceardlann iontach chun lóchrainn solais tae fhómhair álainn a dhéanamh. Beidh an ócáid ​​ar siúl i stiúideo ceirmeach agus beár caife Florence & Milly i Sallins agus tá ceardlanna á reáchtáil go déanach sa tráthnóna chun an leas is fearr a bhaint as Oíche Chultúir 2021.
Ná caill amach ar an tráthnóna iontach seo agus cláraigh anseo
Fizz & Chips Productions: Beo sa Ghairdín
Mar cheiliúradh ar Oíche Chultúir, cuireann Fizz & Chips Productions 2Live in the Garden 'i láthair, ócáid ​​léirithe eicléictiúil le rogha de bhuanna áitiúla. Beidh an ócáid ​​ar siúl i nGairdín Pobail Kilcock agus beidh sraith léirithe ann ó ghrinn ghrinn go ceol go hamharclannaíocht.
Tá sé sábháilte a rá gur tráthnóna é nach bhfuil le cailliúint! Chun tuilleadh faisnéise a fháil faoin imeacht seo cliceáil anseo
Chun na nUiscí agus na Fiáine
Bí i Leabharlann Athy le haghaidh oíche ceoil, focail agus amhrán ag ceiliúradh Oíche Chultúir agus Beatha John Shaughnessy ó bhruach Abhainn na Bearú.
Ar an oíche beidh amhráin ó Shane O'Sullivan, Oisin Fitzgerald i measc go leor Grúpaí Trad cumasacha eile atá ag seinm ar an oíche. Déanfaidh Ryan Hennessy aithris freisin ar dhán óna leabhar filíochta 'Syncopated Blue atá le foilsiú go luath mar cheiliúradh ar shaol Eoin agus ar bhaile agus ar phobal Bhaile Átha Í.
Níl anseo ach blaiseadh den mhéid atá san áireamh san imeacht seo, cliceáil anseo le haghaidh tuilleadh faisnéise agus clárú!
Is é Showtime é! - Cumann Ceoil & Drámaíochta Clane
Ar Oíche Chultúir, tá sé in am seó le Clane Musical and Dramatic Society agus iad ag léiriú rogha amhrán agus radhairc ó thaispeántais íocónacha ó The Abbey in Clane.
Glac páirt sa spraoi ag an ócáid ​​lasmuigh seo agus ná déan dearmad ar do scáth fearthainne agus do bhróga damhsa! Cliceáil anseo le tuilleadh eolais.
Grianmhar Suas le Ceolfhoireann Chontae Chill Dara
Tá ríméad ar Cheolfhoireann Chontae Chill Dara oíche fhíorúil d'amhráin a óstáil a bheidh go hiontach ar Oíche Chultúir.
Cé go bhféadfadh sé gur thug srianta dúshlán don cheolfhoireann agus dá gcleachtadh, sháraigh siad go mór é agus bhain siad úsáid as teicneolaíocht chun 45 ball a thabhairt le chéile agus na teicnící innealtóireachta fuaime is fearr a úsáid chun ligean dóibh na rudaí is fearr a dhéanann siad a dhéanamh.
Déanfar an ócáid ​​a shruthlú trí shuíomh Gréasáin Cheolfhoireann Chontae Chill Dara, cuntais Facebook agus Twitter, cliceáil anseo le tuilleadh eolais.
Post arna roinnt ag Ceolfhoireann Chontae Chill Dara (@countykildareorchestra)
Tráthnóna de Cheol Pianó Soulful le Joseph Hong
Ar Oíche Chultúir, bí le Joseph Hong le haghaidh tráthnóna de cheol pianó anamúil, mothúchánach agus corraitheach. Bain sult as píosaí pianó móréilimh, gormacha, ceol scannáin le Einaudi, Yann Tiersen, Yiruma agus go leor eile ar Phríomhshráid Celbridge. Scríobhadh cuid de na téacsanna is sine ar domhan as Gaeilge, le scríbhinní Oghaim, Cloch Ogham Achadh Scríobach i dTír Eoghain, cuir i gcás, ag dul níos faide siar go dtí an cúigiú haois A.D. Is iad na lámhscríbhinní Gréagacha agus Rómhánacha amháin atá níos sine. Tá ceachtanna le foghlaim ag disciplíní nua-aimseartha, riarachán, ateangaireacht, aistriúchán, eagarthóireacht, cóipeagarthóireacht agus iriseoireacht, ón aimsir atá caite. Tá saothar scríobhaithe an ochtú haois déag, ar nós Leabhar na nGenealach le Dubhaltach Mac Fhirbhisigh, a ndearnadh taighde, eagarthóireacht agus innéacsú faoina chomhair, i Sainchnuasaigh COBÁC. Soláthraíonn saothair níos nua-aimseartha ar na meáin Ghaeilge agus ábhar ar scáileán pointe tosaigh úsáideach don scríbhneoir Gaeilge chomh maith. Mise Áine ag Rámhaille: Gradam agus Gáire
Gradam agus Gáire
Thug mé cluas éisteachta d'Eibhlín Ní Chonghaile ar an gclár Iris Aniar Dé Luain seo caite, agus nach orm a bhí an t-ádh gur thug, go deimhin.
Mo chuimhne, sula dtosóidh mé ar rámhaille na maidine, ní chuireann sé iontas ar bith orm go bhfuil ainmniúchán faighte ag an mbean uasal sin do Láithreoir Raidió na Bliana, ag Féile na Meán Ceilteach, agus tá súil agam go n-éireoidh go geal léi, agus le chuile dhuine/chlár eile ó Raidió na Gaeltachta agus TG4, atá ainmnithe ar an ngearrliosta.
Mo chuimhne eile, feicim an clár teilifíse Ó Tholg go Tolg ar an ngearrliosta (le Bláthnaid agus Laura an geábh seo) rud nach gcuireann iontas ar bith ar an scríbhneoir seo, mar is eol daoibh, ón méid a scríobh mé faoi Áine Goggins agus faoin gclár sin cheana.
Ar aon nós, ar ais linn chuig fáth eile na blagmhíre seo, gáire. Sea, a léitheoirí, d'ardaigh mo chroí agus mo mheanma maidin Dé Luain seo caite nuair a chuala mé an clár Iris Aniar le Éibhlín álainn, agus más rud go bhfuil drochspion ort ar maidin, nó ar aon lá eile, isteach leat chuig na podchraoltaí anseo, éist, ag 1.03.20 nóiméad, le clár an Luain, 18 Feabhra 2013, go gcloise sibh Seán Bán Breathnach agus Bernie Ní Fhlatharta, agus an chraic uilig a bhí acu ag an rang Ióga Gáire i nGaillimh.
Is fearrde iógáire ná íogaire - seanfhocal nua?
Mura bhfuil do chantal curtha díot agat fós, a léitheoir, fan leis an bpodchraoladh sin thuas agus éist, ag 47.00 nóiméad, leis an gcolún rialta ó Mháirtín Jaimsie - scoth fir le scoth na Gaeilge aige, agus is fiú éisteacht le chuile fhocal uaidh, i mo thuairim féin.
Nár laga a gCé iad na daoine sin a bhaineann gáire as daoine eile!
Posted by Mise Áine at 10:08 AM
Labels: Bernie Ní Fhlatharta, bua, craic, féile, Gaeilge, gáire, gradam, meáin, nós, raidió, Raidió na Gaeltachta, seanfhocal, TG4 Mr. M. Higgins Mr. M. Higgins Mr. M. Higgins: Chuir m� ceist dh�reach faoi sc�imeanna do na gl�nta �ga sa Ghaeltacht, rud at� an-t�bhachtach. Ba mhaith liom a fhiafra� ar�s cad iad go d�reach na sc�imeanna at� curtha ar f�il ag Roinn na Gaeltachta n� ag an Roinn Oideachais do dh�ag�ir� na Gaeltachta, is � sin na sc�imeanna at� ar f�il do dhaoine at� ag teacht isteach chun na Gaeltachta i rith an tsamhraidh. C�n f�th nach bhfuil sc�imeanna a bhfuil baint acu le caitheamh aimsire agus mar sin ar f�il do mhuintir �g na Gaeltachta at� faoi bhr� �n mB�arla. Muna bhfuil go leor ansin, beidh idir fhilí agus cheoltóirí den scoth as Albain inár gcuideachta, Síneag Nic A’ tSaoir, Pàdraig Mac Aoidh agus bean a mheallfadh an fhuiseog ón aer Kathleen MacInnes. Dar ndóigh, ar na stáitsí eile, beidh ceoltóirí agus buíonta d’achan chineál Mundy, Mark Geary, Orchid Collective, The California Feetwarmers, The Emerald Armada agus go leor eile nach iad. Chaith na deartháireacha Diarmuid agus Brian na blianta ag seinm ina mbaile dúchais, Ceatharlach, roimh dhul go Baile Átha Cliath agus aitheantas a ghnóthú mar dhísleach i saol an cheoil bheo in Éirinn. Read Mar chuid den chlár úr seo cuirfear ar fáil Pacáistí Sábháilteachta Dóiteáin - ina mbeidh múchtóir tine le 2 kg de phúdar tirim, pluid tine agus aláram aonocsaíd charbóin - do gach teaghlach agus líon tí a bhfuil cónaí orthu i dToraigh, Árainn Mhór, Oileán an Bhráighe, Gabhla, Inis Mhic an Doirn, Inis Caorach, Uaigh, Inis Sionnaigh, Inis Meáin agus Inis Bó Finne. Tá na pacáistí seo sa bhreis ar na haláraim dheataigh a dáileadh ar na tithe sna hoileáin le roinnt blianta anuas mar chuid den chlár leanúnach Sábháilteachta Dóiteáin do na hOileáin. I mí Meithimh cuirfidh an comhlacht Íoslannach tús le seirbhís idir Béal Feirste agus Réicivíc agus mar chuid den chur síos ar an cheann scríbe nua tá an cultúr Gaelach, an teanga ina measc. An South Boston Allied Veterans Council, cumann iarshaighdiúirí, a eagraíonn Paráid na Féile Pádraig i South Boston. 70 bliain ó shin a thug an Méara, James Michael Curley, an ceadúnas sin dóibh agus ba í Comhairle Cathrach Bhostúin ag bhíodh ar eagrú na hócáide go dtí sin. Mar a tharlaíonn sé, titeann Lá Fhéile Pádraig agus Lá an Aslonnaithe nó ‘Evacuation Day’ ar an dáta céanna, cothrom an lae ar theith na Sasanaigh as Boston i 1776. Socraíodh i 1976 – 200 bliain tar éis do na Sasanaigh teitheadh – go mbeadh baint éigin ag an gceiliúradh sin le Paráid na Féile Pádraig. Ach, ó thús deireadh, is leis na hÉireannaigh an pharáid agus ceiliúradh Naomh Pádraig i mBoston. Cé aistríonn an seó ar teideal mar Ceol na hÉireann, Ceol na nGael freisin éisteoirí taitneamh a bhaint as éisteacht faoi goings-on in homeland gach seachtain le newscaster Declan OByrne. Cuireadh tús le clár Gaeilge nua, ar Radio Kerry i mí an Mhárta. Tá an clár á láithriú ag Méabh Lawlee agus insíonn sí do Cogar an fhís atá aici don chlár amach anseo. Ar Lean » Léiríonn Scéimeanna Gaeilge Chomhairle Contae Chiarraí an tslí go dtógaimid ar ár gcuid seirbhísí ó bhliain go bliain chun a chinntiú go gcuirtear seirbhís poiblí níos fearr ar fáil trí Ghaolainn. Tá dualgas reachtúil ar gach rannóg sa Chomhairle na Scéimeanna Gaeilge agus na rialacháin éagsúla in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chur i gcrích. Na Toghranna Ceantair seo a leanas: Baile an Tobair, Caisleán Teithín, An Cheathrú Dhubh, Cill Bhríde Thuaidh, Lios Ó nDubhthaigh, Cill an Bheacháin, Tearmann Bearaigh, Rúscaigh, Cill Ghlais Thuaidh, Cill Ghlais Theas, Buimlinn, Cluain Fionnlocha, Cill Lúcain (i dTuathcheantar Ros Comáin), Béal na mBuillí, Eanach Mór, Tuilsce, Cúil Luachra, Baile an Locha, Cill Tulach, Cluain Fobhair, Airteach Theas, Airteach Thuaidh, Bealach an Doirín, An Tulachán Mór, Loch Glinne, Buac-choill, Mullach na Sí, An Caisleán Riabhach, Dún Gar, Béal Áth na gCarr, Lios Lachna, Baislic Mhór, Brídeog, Alt an Ghabhláin, Loch Aillionn, Béal Átha Fearnáin, Céideadh, Achadh Finn, Baile Formaoile, Crosnach, Cill Brian, Mainistir na Búille Tuaithe, Mainistir na Búille Uirbeach, Taobhanna, Luachra, Tumna Thuaidh, Tumna Theas, Cill Lúcain (i dTuathcheantar Mhainistir na Búille Uimh. Alison Ní Dhorchaidhe a scríobh 7 months ago: (postáilte don chéad uair ag 29 Aibreán 2010 anseo) Bhí cara nua liom le Gàidhlig aige, Teàrlach Q … breis → Máiréad Ní Loingsigh, Cín Lae Eibhlín Ní Shúilleabháin: téacs úr ón mBlascaodin Ceiliúradh an Bhlascaoid 5, eag. Máire Ní Chéilleachair (Coiscéim, Baile Átha Cliath, 2000), lgh. 83-94. Leagan Gaeilge ar fáil sa roghchlár ‘Gaeilge’ag barr an Tá baill foirne agus mic léinn cláraithe uile ITBÁC i dteidil seirbhísí na leabharlainne a úsáid. Beirt mhúinteoirí Gaeilge atá ar an bhfoireann, duine acu a ceapadh ag tús na scoilbhliana seo agus is í seo an dara bliain sa scoil ag an múinteoir eile. Luaigh mé an cumann rothaíochta, ach ní gnáthchumannrothaíochta a bhí ann nó chuireadh siad páipéar beag dá gcuid féinamach do na baill agus ainmneacha Gaeilge na mbailte agus focail archodanna an rothair ann. Bí linn ag tús an rud éigin mór. Táimid an comhlacht neamhspleách rialála i Sasana agus sa Bhreatain Bheag, agus tá sé an ról atá againn le haturnaetha a rialáil agus na caighdeáin feidhmíochta gairmiúla a leagan síos. Níl éileamh annNí maith liom é sin a chloisint. Chualamar é i bhfad ró mhinic i saol na Gaeilge. Níl aon leabhar Gaeilge acu sa siopa seo toisc nach bhfuil aon éileamh ann. Is mór an trua go mbítear i gcónaí ag cur an iomarca béime ar an líne ar bhun agus gan de chrógacht ann chun ligint don dea-rud é féin a dhíol. Níl le déanamh ach súil a choimeád ar an mbocaire agus é istigh san oigheann, é a thabhairt amach ag an am ceart agus boladh agus blas milis air. Is ansin a bheidh rachairt air. Lucht an bhunlíne, is annamh iad siúd ag fanacht don am cheart. Déantar neamhaird ar na bocairí agus ní fhágtar díobh ach luaithreach. Ach tiocfaidh an Féinics as na luaithrigh táim cinnte de....... Nó bfhéidir go bhfuil an Féinics tagtha ceana féin agus an idirlín againn chun leabhair a cheannach. Ní gá duit conair foghlama a chruthú, áfach, agus má chinneann tú an cúrsa teanga a thosú gan na ceisteanna a fhreagairt, féadfaidh tú filleadh ar an gcéim sin níos déanaí. Máire Eilís attended the Regional Technical College in Galway and graduated with a degree in Catering Management. She subsequently studied Applied Communications in NUI Galway at post-graduate level. Tá achar de 890 heachtáir (2200 acra) inti agus tá sí éadomhan go leor. I lár na locha tá oileán beag ar a ghlaoitear Purgadóir Naomh Phádraig. Tá tóir ar an áit seo mar ionad oilithreachta leis na cianta. Tá an chéad tagairt díreach don traidisiún seo i Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii, leabhar a scríobhadh sa dara haois déag agus a bhain cáil amach ar fud na hEorpa sa mheánaois.[1] Fóram pleanála
Tá an brúghrúpa, Airdeall, agus an Comhairleoir Contae, Seán ó Tuairisc, ag tacú leis an mholadh a rinne an tAire Éamonn Ó Cuív, inné, go mba cheart fóram a bhunú chun ceist an choinníoll teanga sa Ghaeltacht a phlé.
Tá tacaíocht tugtha ag dá thaobh na hargóna faoin gcoinníoll teanga atá á chur i bhfeidhm ar fhorbairtí tithíochta sa Ghaeltacht do mholadh an Aire Éamon Ó Cuív go mbunófaí fóram chun an cheist a phlé
Both sides in the dispute over the Irish language stipulation in Gaeltacht developments have expressed support for the proposal by Gaeltacht Minister, Éamon Ó Cuív, to establish a discussion forum on the matter.
Tá an cheist tógtha le déanaí ag comhairleoirí contae Ó Chonamara atá ag moladh athruithe don choinníoll teanga de bharr, dar leo, an mhíshásaimh atá léirithe ag pobail áirithe Gaeltachta i dtaca leis an riail teanga de.
Inné, dúirt Pádraig Ó Ceithearnaigh ó Airdeall go raibh an brúghrúpa ag iarraidh ar an Aire gníomhú ar an mholadh atá déanta aige agus na páirtithe éagsúla - na forbróirí, Údarás na Gaeltachta, Comhairleoirí Contae agus eagraíochtaí pobail - a thabhairt le chéile, "agus é mar aidhm acu go mbeadh cosaint cheart tugtha don Ghaeilge i bPlean Forbartha Chontae na Gaillimhe.
"Idir an dá linn, ba cheart do na comhairleoirí Gaeltachta an moladh místuama atá déanta acu faoi deireadh a chur leis an gcoinníoll Gaeilge siar ón dTulach a tharraingt siar."
Teastaíonn ó na comhairleoirí go mbeadh an cead ag daoine a bhfuil b a i n t teaghlaigh acu leis an gceantar, ach nach bhfuil Gaeilge acu, tithe a thógáil sa Ghaeltacht siar ón dTulach (25 míle siar Ó Chathair na Gaillimhe) agus go n-ísleofaí an cosc ar dhíol tí go dtí seacht mbliana.
"B' fhéidir go bhfuil Conamara rómhór le haghaidh riail amháin. Tá an-fhorbairt ar siúl gar don chathair ach níl an scéal céanna ann níos faide siar," arsa Seán Ó Tuairisc, Comhairleoir Contae de chuid Fhianna Fáil.
"Sin an rud a chloiseann muid ó dhaoine sna ceantracha ar nós Charna agus Leitir Móir, go bhfuil an daonra ag titim, go bhfuil scoileanna ag dúnadh agus go bhfuil an coinníoll teanga ag cur baic ar fhorbairt.
"Tá daoine i mo cheantar féin in Indreabhán go láidir ar son an choinníll a choimeád mar atá sé, agus is cinnte go bhfuil maitheas déanta aige don Ghaeilge in áiteanna ar nós an Spidéil."
Tá na Comhairleoirí ag moladh freisin go bhfaighfí réidh leis an gcoinníoll ar fad Ó Mhaigh Cuillin agus ceantair sa Ghaeltacht soir ó Chathair na Gaillimhe.
"Tá an moladh sin déanta againn chun go bhfeicfidh muid an freagra a thugann muintir na gceantracha sin air. Má labhrann siad amach go hard agus go láidir ina choinne, beidh muid in ann é a athrú."
Le Colm Ó Broin Lá 21/6/2005 An Ghaeltacht curtha i mbaol ag Comhairleoirí Chontae Chonamara
Tá Comhairleoirí Chontae Chonamara ag cur todhchaí na Gaeltachta i mbaol agus ní fios cén fáth.
Ní áibhéal é seo. Tá athruithe molta, d'aonghuth, ag an seisear ionadaí pobail ar Chomhairle Chontae na Gaillimhe, a mbeidh impleachtaí tromchúiseacha acu don Ghaeltacht agus don Ghaeilge má chuirtear i bhfeidhm iad. I láthair na huaire tá riail teanga i bhfeidhm ar fhorbairtí do níos mó ná dhá theach i nGaeltacht na Gaillimhe. Ag brath ar an gcéatadán den phobal a labhraíonn Gaeilge go laethúil, caithfear an céatadán céanna de thithe ar eastáit tithíochta a dhíol le cainteoirí Gaeilge.
Mar shampla, caithfear ocht teach as deich gcinn a dhíol le Gaeilgeoirí, má bhíonn ochtó fán gcéad den phobal san áit sin ag labhairt na Gaeilge.
Cuireadh an riail seo i bhfeidhm tar éis cuid mhaith conspóide agus díospóireachta ar an ábhar.
Cinnte tá ceisteanna ann ar cé chomh héasca is atá sé le cur i bhfeidhm, cén sórt scrúdaithe ar chóir a dhéanamh agus cén éifeacht fhadtéarmach a bheas aige - ach fiú má tá locht le fáil air, fáiltíodh roimhe sa bpobal agus is cosaint áirithe é ar chreimeadh na teanga sa Ghaeltacht.
An tseachtain seo caite tugadh le fios go bhfuil an seisear ball tofa as Conamara ag iarraidh an riail a athrú. Tá siad ag moladh an coinníoll a chur ar ceal sa gceantar Gaeltachta taobh thoir de Ghaillimh, i Maigh Cuilinn, sna ceantair a thagann faoin scéim 'Clár' agus sa limistéar Gaeltachta atá níos mó ná cúig chiliméadair is fiche as Gaillimh.
Caithfidh nach bhfuil an riail ag oibriú mar sin, a deir tú? Bhuel, níl cruthúnas dá laghad tugtha go bhfuil sin fíor. Deir na comhairleoirí go bhfuil "go leor daoine sa phobal míshásta faoin riail". Nuair a bhí mé ar Raidió na Gaeltachta De Luain seo caite le Séamus Breathnach (FF), d'fhiafraigh mé dó cá mhéad duine a bhí míshásta agus cérbh iad na fíricí ar a bunaíodh an t-athrú agus ní bhfuair mé mórán soiléirithe uaidh.
Go deimhin, séard a bhí i gceist aige siúd le cruinniú poiblí, ná cruinniú de chumainn Fhianna Fáil as Conamara, a tionóladh ar an gCeathrú Rua le déanaí - a bhí 'príobháideach' dár leis, ag ar léirigh polaiteoirí beaga agus móra a gcuid míshástachta. Sin an tacaíocht phobail atá i gceist acu, an ea?
Ach, fan go fóill, is polaiteoir neamhspleách é Seosamh Ó Cuaig agus is le Fine Gael atá fear Mhaigh Cuilinn, Seán Kyne - cén túdar atá acu sin tacú le rún den chineál seo?
An bhfuil an hata caite acu leis an nGaeilge agus leis an riail teanga? Agus cá bhfuil na daoine seo ar fad ar diúltaíodh cead pleanála dóibh de bharr an riail teanga,dar leosan?
De réir fiosruithe a rinne mise leis an gComhairle Contae an tseachtain seo caite - deichniúr a raibh scrúdú curtha orthu chuige seo, de bharr an coinníoll teanga - agus beirt atá teipthe.
Sin géarchéim, an ea?
"Árnó, ní rud róthromchúiseach é i ndáiríre, bhí an Ghaeilge ann le fada, tiocfaidh sí thairis" - an meon atá ag roinnt daoine. Ach, tá baol mór ann. Feidhmíonn an riail atá ann faoi láthair, sa Ghaeltacht oifigiúil.
Má tharraingítear teorainn teoiriciúl thart ar an Tulach, mar atá molta ag na Comhairleoirí, bheadh duine gan Gaeilge i dteideal pleanála taobh thiar de, ach dhiúltófaí iad taobh thoir .
Bheadh spraoi ag na dlíodóirí ar an gceann sin, measaim.
An chontúirt atá ann, dár ndóigh, dá bhfaighfi amach go bhfuil an córas míbhunreachtúil, d'fhéadfaí an riail a chaitheamh amach ar fud na Gaeltachta. Cén chosaint a bheadh ansin againn?
Tá a thacaíocht léirithe ag an Aire Gaeltachta don athrú chomh maith, rud a chur ionadh an domhain ar chuid mhaith den dream a raibh mise ag caint leo. Mheas siad go raibh seisean go láidir i bhfabhar an coinníoll teanga ón gcéad lá ariamh.
Tá seisean anois ag cur an milleáin ar fheidhmeannaigh na Comhairle Contae.
Is fimíneacht den chéad scoth atá anseo ó na polaiteoirí a thacaigh leis an riail seo cúpla bliain ó shin. Ní mór a mheabhrú freisin, go bhfuil ceathrar acu seo mar bhaill tofa ar Bhord Údarás na Gaeltachta agus ról acu ansin ag tacú le scéimeanna pleanáil teanga, le beartais cultúrtha ar nos 'Gaeilge 2010', 'Gníomh don Ghaeltacht'.
Tá siad fealltach, dar liom, sa mhéid go bhfuil siad théis na hathruithe seo a mholadh gan aon díospóireacht phoiblí, gan aon chruthúnas fíriciúil agus gan aon léiriú i ndáiríre go bhfuil tacaíocht an phobail acu. Mar a dúirt duine amháin atá gníomhach sa bpobal liom, má tá glaic bheag daoine diúltaithe ar an mbunús nach bhfuil focal Gaeilge ina bpluc acu, nach léiriú é sin go bhfuil an riail seo ag oibriú? Bhí Eoin P.Ó Murchú i láthair ag dhá dhráma san ardchathair ar na mallaibh: ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf?’ a osclaíonn ar an 28ú Aibreán, agus ‘Cascando’ le Samuel Beckett, an léiriú is déanaí le Pan Pan. Seo an méid a bhí le rá aige fúthu! Tionóladh an cruinniú seo chun ár mbreithniú a dhéanamh ar Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2019. Leanfaidh an seisiún seo ar aghaidh go dtí 2.30 p.m. Cuirfear ar fionraí é ag an am sin agus tiocfaimid le chéile arís i gcomhair an dara seisiún, más gá, ag 3.30 p.m. Leanfaidh an seisiún sin ar aghaidh go dtí 5.30 p.m.
Cuirim fáilte roimh Phríomh-Aoire an Rialtais agus an tAire Stáit atá freagrach as an nGaeltacht, spórt agus cosaint, an Teachta Chambers, agus a oifigigh, Aodhán Mac Cormaic agus Micheál Ó Conaire. Is comhalta ex officio den roghchoiste é an tAire agus, mar sin, cuirfear san áireamh é i gcomhair an chóraim agus an liosta vótála.
Is mian liom meabhrú do dhaoine go gcaithfidh siad cloí leis an scaradh sóisialta agus cinntiú go bhfuil an fón póca múchta nó i mód ciúin. Bheadh sé cothrom a rá gur thuig gach Uachtarán dá raibh é sin, siar amach go dtí an chéad Uachtarán agus uachtarán bunaidh Chonradh na Gaeilge, Dúbhglas De hÍde. Trinity Tongues; agus seoladh leabhair As Trunc Fernando Pessoa. Anuas ar an méid sin, bhuaigh an Cumann Gaelach gradam náisiúnta Ghlór na nGael don chumann Gaeilge is fearr do mhic léinn, den ceathrú huair le roinnt bheag blianta anuas, agus sheol an Lárionad Léann Teanga agus Cumarsáide leagan breise den sintéiseoir cainte ó théacs a bhaineann le canúint na Mumhan. Cúrsaí Iarchéime trí Ghaeilge - Cúige Mumhan - PEIG.ie
27 Bealtaine, 2022 | fionnuala | Ailt faoi thrácht
Díríonn an t-alt seo ar na cúrsaí iarchéime atá á bhfógairt ag na hinstitiúidí oideachais i gCúige Mumhan; foilseofar ailt do gach cúige eile go luath.
Cé go bhfuil an-eolas faoi chúrsaí ar bhunachar náisiúnta d'fhoghlaimeoirí Qualifax agus ar shuíomhanna idirlín na hinstitiúidí iad féin, níl sé éasca teacht ar liosta iomláin faoi gach cúrsa a mhúintear trí Ghaeilge. Ní fheicim gur féidir an teanga teagasc a roghnú mar théarma cuardaigh ar aon suíomh acu. Mar shampla, dá mbeifeá ag iarraidh an liosta iomlán sin de chúrsaí a aimsiú, chaithfeá cuardach eochairfhocail a dhéanamh le "Gaeilge, "Ghaeilge", "Dlí", "Léann" srl. Chaitheadh roinnt eolais a bheith agat roimh ré ar theidil na gcúrsaí; ní dócha go bhfaighfeá an cúrsa seo go héasca – MA/Dioplóma Iarchéime (Ateangaireacht Chomhdhála), ó Ollscoil na Gaillimhe – leis na heochairfhocail sin.
De réir sin, mar chúnamh, tá liosta ar fáil le fada anseo ar PEIG.ie de na cúrsaí fo- agus iar-chéime a mhúintear trí Ghaeilge. Ó thaobh ábhair de, baineann cuid mhaith dóibh leis an nGaeilge féin, ach tá cinn eile a bhaineann le hábhair eile cosúil leis an dlí, na dána, na meáin, an léann Ghaeilge, an aistriúcháin agus an iriseoireacht.
Beadh a fhios agat go raibh, agus tá fós, an-bhorradh sna hinstitiúidí teicneolaíochta – tá grúpaí acu tagtha le chéile in aon institiúid amháin, agus tá a n-ainmneacha athraithe, mar a léirítear thíos.
Mar fhocal scoir, is iontach an áis é Qualifax, i ndáiríre, chun teacht ar chúrsaí ina mbeadh suim agat iontu. Tá duine in ann cuardach eochairfhocail a dhéanamh ar theidil na gcúrsaí, mar aon le téarmaí chuardaigh eile cosúil le hainm na hinstitiúide oideachais, leibhéal an chúrsa srl. Tá go leor eolais bhreise ann ar ghnéithe ábhartha eile cosúil le deontais, má tá an t-am agat le féachaint air.
Teideal agus fad an chúrsa & nasc chuige Achoimre Ghearr ón gColáiste
bliain amháin (lánaimseartha)
dhá bhliain (páirtaimseartha) Is iarchéim mhúinte í seo a dhíríonn ar na gnéithe is tábhachtaí de chultúr agus de litríocht na Nua-Ghaeilge.
Ard-Dioplóma san hEalaíona sa Nua-Ghaeilge
9 mí (lánaimseartha)
18 mí (páirtaimseartha) Dírithe orthu siúd a bhfuil céim acu cheana féin atá sé, agus ar mian leo anois cáilíocht sa Ghaeilge a bhaint amach tré chúrsa dianstaidéir
bliain amháin (lánaimseartha) Cúrsa bliana í an Mháistreacht sa Ghaeilge agus i nDlí na hEorpa atá dírithe ar chéimithe sa dlí, nó ar dhaoine le cáilíochtaí eile sa dlí, agus caighdeán maith Gaeilge acu chomh maith agus ar mhian leo an caighdeán sin a ardú anois agus cur lena saineolas ar Dhlí na hEorpa.
MA i Léann an Aistriúcháin
dhá bhliain (páirtaimseartha) Soláthraíonn sé cúrsaí ginearálta ar theoiric an aistriúcháin, chomh maith le ceardlanna ar phraitic an aistriúcháin idir an Béarla agus teangacha faoi leith.
Tá cúrsaí oideachais aosach le siúl freisin d'fhoghlaimeoirí, múinteoirí agus pobal na Gaeilge, ar an Ghaeilge mar theanga nó ar scileanna áirithe (teicneolaíochta, iriseoireachta, aistriúcháin) trí Ghaeilge – mar shampla an Teastas sa Ghaeilge Labhartha. Tá tuilleadh eolais ag Ionad na Gaeilge Labhartha.
dhá bhliain (páirtaimseartha) Cuirfidh an cúrsa MA sa Ghaeilge ar do chumas úsáid a bhaint as an nGaeilge ag ard-chaighdeán agus ag ard-leibhéal cruinnis. Déanfaidh tú scileanna luachmhara a shealbhú agus a fhorbairt, ar féidir iad a chur i bhfeidhm i réimse leathan comhthéacsanna agus postanna; scileanna taighde, teanga, agus anailíse ina measc.
dhá bhliain (páirtaimseartha) Is cúrsa páirtaimseartha é seo do dhaoine ar mhian leo a gcuid scileanna teanga a fhorbairt, oiliúint phroifisiúnta sa Ghaeilge a fháil, léargas a fháil ar an nGaeilge sa saol comhaimseartha agus cáilíocht fhoirmeálta sa Ghaeilge a bhaint amach.
Bíonn gearrchúrsaí lae/oíche ar siúl freisin d'fhoghlaimeoirí agus múinteoirí mar shampla An Ghaeilge Ghairmiúil. Tá tuilleadh eolais ag Aonad na Gaeilge.
dhá bhliain (páirtaimseartha) Tá an clár iarchéime, trasearnála seo, an M Oid san Oideachas Lán-Ghaeilge agus Gaeltachta, ag freastal go sonrach ar shainriachtanais um fhorbairt ghairmiúil agus ar inniúlachtaí teangeolaíochta na múinteoirí i scoileanna lán-Ghaeilge, ar a n-áirítear príomhoidí, lastigh agus lasmuigh den Ghaeltacht
Is cúrsa bliana atá san MA Is é is cuspóir don chúrsa múinte iarchéime seo ná freastal ar chéimithe Gaeilge a bhfuil caighdeán ard Gaeilge acu agus fonn orthu breis staidéir a dhéanamh ar theanga agus litríocht na Gaeilge.
Ollscoil Teicneolaíochta an Oirdheiscirt (SETU)
Tháinig Institiúid Teicneolaíochta Cheatharlach agus Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge le chéile chun Ollscoil Teicneolaíochta an Oirdheisceart a bhunú.
(eolas breise le fáil ó Nemeton)
bliain amháin (lánaimseartha & páirtaimseartha) Tá ár gCúrsa Iarchéime Ard Dioplóma, atá aitheanta agus molta go forleathan, creidiúnaithe ag Institiúid Theicneolaíochta Phort Láirge agus tugann Údarás na Gaeltachta tacaíocht chomh maith. Tuigtear go forleathan gur é an cúrsa inár rannóg is mó a dhíríonn ar thionscal na teilifíse.
Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan (MTU)
Tháinig Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí le hInstitiúid Teicneolaíochta Thrá Lí le chéile chun Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan a bhunú. Níl aon chúrsaí iarchéime trí Ghaeilge acu.
Ollscoil Teicneolaíochta na Sionainne:Lár Tíre Iarthar Láir (TUS)
Tháinig Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh agus Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Luain le chéile chun Ollscoil Teicneolaíochta na Sionainne a bhunú: Lár Tíre Iarthar Láir. Níl aon chúrsaí iarchéime trí Ghaeilge acu. Is � Iontaobhas na Gaeilge an charthanacht n�isi�nta neamhsple�ch at� d�rithe ar chur chun cinn na Gaeilge agus an Chult�r tr�d forbairt phobail agus imeachta� carthannachta. Gaeilgeoir na Fionlainne: an tSraith Nua: George Orwell
Rith liom iontráil a scríobh do Vicipéid na Gaeilge fá dtaobh de George Orwell, nó Eric Arthur Blair. Níl sí críochnaithe go fóill, ach nuair a bhéas, tá mé cinnte go mbeidh sí ar an alt is fearr fán fhear sin ar aon leagan den Vicipéid.
Bhí Orwell ar duine de na scríbhneoirí ba mhó a chuaigh i bhfeidhm orm nuair a bhí mé i mo stócach óg ag teannadh isteach le lá m'Ardteistiméireachta. B'iad a chuid aistí ba chúis leis, go bunúsach. Bhí an dá úrscéal mhóra léite agam i bhfad roimhe sin, nuair a bhí mé dhá nó trí bliana déag d'aois. Sílim go rabh mé ar a laghad sé bliana déag d'aois nuair a thoisigh mé a léamh aistí le mo dhuine, thar aon cheann eile, b'é The Lion and the Unicorn, An Leon agus an tAonbheannach, a léigh mé. Ní rabh mé an oiread sin ar lorg a chuid scríbhneoireachta agus a bhí mé ar lorg an Bhéarla, nó siúd is go rabh mé ag léamh Gearmáinis go líofa ins an am sin, bhí mé thar a bheith míshásta leis an chaoi a bhí ar mo chuid Béarla. Gidh go rabh an-suim agam ins an Bhéarla agus mé naoi mbliana d'aois, thréig an tsuim sin nuair a bhí mé i mo dhéagóir, nó fán am sin, ní rabh draíocht ar bith ag baint leis an teangaidh a thuilleadh. Cha rabh ann go bunúsach ach seort cód seachas teangaidh - cód nó francbhéarla nó fiú seort nasctheangaidh (pidgin) nach rabh cultúr dá cuid féin ag goil léithi. Ansin, chrom mé d'aonturas ar scríbhneoirí a rabh cultúr sainiúil Sasanach ag baint leofa a léamh ins an Bhéarla. B'é Orwell an scríbhneoir ba spéisiúla a rabh aithne agam ar a shaothar as Fionlainnis - bígí cinnte go bhfuil eadar Nineteen Eighty-Four agus Animal Farm ar fáil as Fionlainnis le fada (Vuonna 1984 agus Eläinten vallankumous - is é sin, "Ins an bhliain 1984" agus "Réabhlóid na nAinmhithe", in áit "Feirm na nAinmhithe"). Ní rabh mórán eile dá chuid saothar aistrithe go Fionlainnis go fóill, ins an am sin. Is dócha nach rabh ann ach an dá úrscéal mhóra agus Homage to Catalonia. (Is é an teideal atá ar an cheann sin as Fionlainnis ná Katalonia, Katalonia!. In aithris air, baisteadh Patagonia, Patagonia! ar an leabhar taistil le Bruce Chatwin, In Patagonia.) Bíonn teidil aistíocha ar na haistriúcháin Fhionlainnise uaireanta, cosúil le Huomenna hän tulee ("Amárach a thiocfas sé"). An dtig libh a thomhas, cén saothar tábhachtach de chuid na scríbhneoireachta domhanda atá i gceist leis sin? Nach dtig? Ceart go leor, nochtfaidh mé daoibh é: Waiting for Godot/En attendant Godot. I ngach aon teangaidh shibhialta eile den domhan, is féidir leat tagairt a dhéanamh don dóigh a bhfuiltear "ag fanúint le Godot", ins an ghnáthchaint. Ní aithneochadh an Fionlannach an tagairt sin.
Ach fágaimis na seanchairteacha sin. Bhí mé ag trácht ar fheasbhaidh na n-aistriúchán ar shaothar Orwell. Tháinig Down and Out in Paris and London amach i ndeireadh na n-ochtóidí nó i dtús na nóchaidí. Puilla paljailla atá air as Fionlainnis, is é sin, "Ar an bhlár fholamh" (nó "ar na maidí loma", focal ar fhocal). Is é sin, down and out. Fágadh Páras agus Londain ar lár. Fán am chéadna, haistríodh díolaim aistí faoin teideal Kun ammuin norsun ja muita esseitä - "Nuair a Lámhach Mé an Eilifint, agus Aistí Eile". Bhí an díolaim sin ainmnithe as an aiste Shooting an Elephant, ar ndóighe, ach fríd is fríd, bhí mé thar a bheith míshásta leis an roghnachas a rinne an t-aistritheoir. Bhí a fhios agam go rabh mo dhuine doirte ar fad do Joseph Conrad, agus mar sin, fuair sé riachtanach an freagra gairid a aistriú go Fionlainnis a thug Orwell ar cheist ó dhream ínteach de Pholannaigh ins an Bhreatain Mhór ar theastaigh uathu a bharúil a fháil ar thábhacht Chonrad don litríocht Shasanach agus ar an bhaint a bhí ag Conrad le hiomlán na litríochta sin. Ins an am chéadna, níor bhac mo dhuine le haiste Orwell fá dtaobh de Charles Dickens a aistriú, ós rud é nach ndearctar ar Dickens mar shiombail an tSasanachais ins an Fhionlainn. Dar críopsa príosta! Nuair a chrom mé ar aiste Orwell a léamh an chéad uair, b'é an t-aon rud amháin a bhí ar eolas agam fá Dickens ná gurbh eisean an scríbhneoir ba Sasanaí amuigh! Ní rabh mé i ndiaidh Dickens a léamh, ní rabh mé ach i ndiaidh triail ínteach a bhaint as Pickwick nuair a bhí mé óg. Is dócha nár chríochnaigh mé riamh aon leabhar leis ach David Copperfield, dála an scéil.
Thrácht mé ar The Lion and the Unicorn. Is cuimhneach liom gur foscal súl a bhí ann ar go leor bealtaí. Ins an leabhar sin, d'fhéach Orwell leis an choimeádachas náisiúnaíoch agus an Sóisialachas dá dhéantús féin a cheangal dá chéile, agus d'éirigh sé leis measartha maith. - Díol suntais é nach bhfuil an comhcheangal sin ró-neamhghnách i measc na náisiúntóirí Éireannacha ach an oiread. - Nuair a thoisigh an Darna Cogadh Domhanda, rinne Orwell scrúdú coinsiasa agus shocraigh sé leis go rabh sé le buille a bhualadh ar mhaithe le Sasana agus in éadan Hitler, dá ligtí dó é. An cur síos a thug sé ar fhorbairt a chuid smaointí go gairid roimh an chogadh, chuidigh sé liomsa, go fadtéarmach ar a laghad, meon míleatachais mo mhuintire féin a thuigbheáil.
Nó nuair a bhí mé óg, agus rogha na bhfear óg ag diúltú ghoil ins na saighdiúirí - is gá a chur in iúl don léitheoir anseo go bhfuil an coinscríobh (nó an t-óglachas éigeantach, nó an phreasáil) in úsáid ins an Fhionlainn ins an lá atá inniu ann, gan trácht ar na hochtóidí - bhí sé deacair, agus suim agat i rudaí eile seachas ólachán agus haca oighir (bhail, bhí Varkaus ar an fhíorbheagán áiteanna ina n-imrítear bandaí, nó iománaíocht oighir, in ionad haca oighir ar scoil, ach tuigeann sibh an rud a bhfuil mé ag tagairt dó), a shamhailt go bhféadfadh aon duine a bheith ag tacú leis an óglachas éigeantach gan a bheith ina dheargamadán. Na daoiní stuama féin, a thúisce is a thráchtfá ar chúrsaí an fhiannais leofa, chuaigh an diabhal iontu agus iad ag ligint a rachta. Sílim nárbh é an síochánachas ba chúis leis an dóigh ar éirigh sé faisiúnta thiar ins na hochtóidí gan a ghoil ins na saighdiúirí, ach an samhnas a chuirfeadh a leathbhreac de mhire mhíréasúnta ar aon duine stuama. Tá scríofa ag Cymdeithas Yr Laith, eagraíocht teanga sa Bhreatain Bheag, chuig Twitter le soiléiriú a fháil faoi chéard atá beartaithe ag Twitter don leagan Breatnaise den suíomh. The Language Scheme in English can be viewed here: Language Scheme 2014 - 2017 Tá an chéad Scéim Ghaeilge faoi alt 11 d’Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 leagtha amach ag Údarás Aerfort na Sionainne. Beidh feidhm leis an Scéim ar feadh tréimhse trí bliana ó 2014 – 2017. duine nó dias nó beagán ainmhianach dhíobh, ní hioncháinte foireann na críche uile chuca-san: agus, dá réir sin, ní cneasda do Chamden [an nídh] do rádh [gurab annamh bhíos cion ar phósadh ag Éireannchaibh, acht ag lucht bailte mór nó cathrach amháin]: agus an drong adeir go mbíodh an pósadh bliadhna ar gnáthughadh i n-Éirinn, is dearbh nachar cleachtadh riamháinnte é, acht le daoinibh ainmhianacha nach bíodh umhal duachtaránaibh eaglaise, agus, dá réir sin, ní hiontugtha toibhéim choitcheann dÉireannchaibh tré bheagán do dhaoinibh domhúinte díochoisge dá ghnáthughadh. Glac páirt i gcomóradh Chonradh na Gaeilge ar ról na Gaeilge in Éirí Amach na Cásca trí pháirt a ghlacadh i bhFéile na Físe, cuairt a thabhairt ar an taispeántas ar Athbheochan na Gaeilge, nó freastal ar sheimineáir Plé 16 Tá an comhlacht lonnaithe i gCathair na Gaillimhe agus bíonn ar a laghad léiriú amháin acu do bhunscoileanna in aghaidh na bliana agus baintear leas as ceardlann réamh-léirithe agus ceardlann iar-léirithe chun go gcuirfí le tuiscint na bpáistí ar an dráma agus na téamaí ar fad a bhaineann leis. Bronnfar Buaic-Ghradam Cumarsáide Oireachtas na Gaeilge ar an gcraoltóir aitheanta as Gaeltacht Thír Chonaill Áine Ní Churráin ag searmanas ar líne ag deireadh na míosa.
Chuaigh Áine ar scor níos luaithe i mbliana i ndiaidh di dhá scór blianta a chur isteach le RTÉ Raidió na Gaeltachta, áit a raibh sí ina láithreoir ar chlár irise an tuaiscirt Barrscéalta le fada an lá. Thosaigh sí leis an stáisiún mar chlár-reachtaire in 1980, agus chaith sí tréimhsí fada i mbun cúrsaí nuachta ar an stáisiún.
Bhí lámh aici i gcláir irise freisin, agus í ina láithreoir agus léiritheoir ar shraitheanna éagsúla. Ina measc sin bhí an clár Líon Tí, clár a bhí dírithe ar mhná den chuid ba mhó. In 1996 a chuir sí an clár Barrscéalta, atá ar an aer go fóill, i láthair den chéad uair.
Dúirt Áine gur "onóir mhór" di féin agus do RTÉ Raidió na Gaeltachta an gradam a fháil ó Oireachtas na Gaeilge.
"Tá cuimhní iontacha agam a bheith ag freastal agus ag craoladh ó na hOireachtais i gcaitheamh mo dhaichead bliain i mbun craoltóireachta. Is páirt thábhachtach de shaol na Gaeilge é an tOireachtas agus tá súil agam ionchur a bheith agam agus freastal ar an Oireachtas sna blianta atá le teacht. Míle buíochas le coiste an Oireachtais as an onóir seo a bhronnadh orm," a dúirt sí.
Ba ag an Oireachtas i nGaoth Dobhair in 1980 a rinne Áine a céad agallamh beo, agallamh a rinne sí leis an scríbhneoir aitheanta Joe Steve Ó Neachtain a d'imigh ar shlí na fírinne níos luaithe i mbliana.
"Craoltóir cumasach a raibh sé sa mhianach aici scéal an phobail a insint agus tacú leis an bpobal áitiúil i gcónaí. Bhí an t-ádh linn oibriú le hÁine ag féile Oireachtais agus ag féilte Pan-Cheilteacha thar na blianta agus tá sé tráthúil, agus Buaic-Ghradam Cumarsáide an Oireachtais á bhronnadh uirthi gur ag an Oireachtas a rinne sí a céad agallamh beo," a dúirt Liam Ó Maolaodha, Stiúrthóir an Oireachtais.
Fógraíodh an gearrliosta do na rannóga eile sna Gradaim Chumarsáide níos luaithe i mbliana, agus tháinig deireadh leis an vóta poiblí do Réalta Óg na Bliana an tseachtain seo caite. Fógrófar buaiteoir Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais uilig ag ócáid ar líne ar shuíomh gréasáin an Oireachtais ar an 28 Deireadh Fómhair ag 19.30. Chuir Cathaoirleach Chumann Idirnáisiúnta na gCoimisinéirí Teanga, coimisinéir teanga na hÉireann, Rónán Ó Domhnaill, fáilte roimh an gcinneadh nach mbeidh oifig na Breataine Bige á dúnadh Breandán Delap

Iriseoir, léirmheastóir agus údar é Breandán Delap. Saolaíodh i nGaoth Dobhair é sa bhliain 1965. Bhain sé céim san Oideachas amach ó Choláiste Naomh Muire na Trócaire, Carysfort, agus Máistreacht sa Ghaeilge ó Ollscoil Náisiúnta na hÉireann, Má Nuad. Bhí Delap ina chéad eagarthóir ar nuachtán Gaeilge, Foinse, ó 1996 go 2003. Fuair sé post mar Chlár-Eagarthóir le Nuacht TG4 ina dhiaidh sin. Bronnadh Gradam ‘Iriseoir na Bliana’ air faoi bhrat duaiseanna náisiúnta iriseoireachta an ESB sa bhliain 2003 de bharr iniúchadh a rinne sé ar ionsaithe gnéis i gcoláistí samhraidh thar tréimhse 40 bliain. Sa bhliain 2000 bronnadh Gradam IFTA air don chlár faisnéise Mad Dog Col agus bhuaigh sé an phríomhdhuais don iriseoireacht chlóite in Oireachtas na bliana 1998. Tá sé ina léirmheastóir drámaíochta fosta ag The Irish Times in iarthar na hÉireann. Tá sé ina chónaí sa Spidéal. cool rud é gur deas liom go mbeadh an leagan Béarla interesieren freisin uaireanta:;) a fhios ag duine ar bith fals nuair a rachaidh mé ar leagan tástáil is féidir liom a fháil saor in aisce a cuid mhaith leat ne a sheoladh Táim an-bhuíoch Seo ceacht, gan amhras, a bhí foghlamtha againn ó na Sasanaigh, nuair a rinne siadsan gach iarracht an teanga a chur chun báis an chéad lá. Scoilnet Aiste1 Éire san 2 copy
Éire san 21ú hAois
Ní haon fháidh mise, agus is deacair a rá cad é go baileach atá i ndán don tír. Dá mbeadh liathróid chriostail nó ordóg feasa agam, bheinn in imnhe faisnéis bheacht a thabhairt. Ach cé nach bhfuil bua na fáidheoireachta agam ná aon bhua osnadúrtha eile, déanfaidh mé mo dhícheall cur síos a dhéanamh ar an saol atá romhainn.
Ar an gcéad dul síos, tá fúm a bhfuil i ndán don Ghaeilge a aibhsiú. Ansin pléifidh mé fadhb na bochtaineachta. Déanfaidh mé trácht ar an gcóras oideachais san 21ú haois, agus mar fhocal scoir léireoidh mé tionchar na ríomhairí ar ár saol.
Bhí stair chorrach ag an nGaeilge agus caithfear admháil go bhfuil a lán fadhbanna le sarú aici fós. I mo thuairimse, tá gach cosúlacht ar an scéal go bhfuil todhchaí iontach i ndán di. Tá Teilifís na Gaeilge ar an bhfód anois. Cabhraíonn sé go mór le daoine sa Ghaeltacht agus sa Ghalltacht. Is iontach an áis teagaisc í do theaghlaigh atá ag iarraidh a bpáistí a thógáil le Gaeilge. Tá íomhá óg, bhríomhar á cruthú aici. Ní haon ribín réidh deacrachtaí na teanga, ach ní fál go haer iad ach oiread. Is dúshlán do Theilifís na Gaeilge na fadhbanna seo. Má chuirtear chuige mar is cóir, beidh ionad mór ag an nGaeilge inár saol. Tír gan teanga, tír gan anam: ba bhoichte sinn gan í. Beidh éileamh, dá bharr, ar Theilifís na Gaeilge.
Is fadhb phráinneach í an bhochtaineacht. Níl an bhochtaineacht chéanna ann inniu is a bhíodh, ach ní féidir a shéanadh go bhfuil daoine inár measc nach bhfuil pingin rua acu. Gineann bochtaineacht fadhbanna eile agus loitear dínit an duine. Déanann cumainn ar nós Chumann Naomh Uinseann De Pól an-chuid ar son na mbocht in am an ghátair. Tugann siad tacaíocht agus comhairle dóibh siúd atá in umar na haimléise. San aois romhainn beidh eagraíochtaí mar seo fliúirseach. Beidh daoine níos carthanaí ann. Táim dóchasach go mbeidh saol na bhfuíoll againn i bhfochair a chéile gan chíos, cás ná cathú orainn.
Fágann ceatadán mór den aos óg an scoil gan ach cailiochtaí suaracha oideachais acu. Tá a fhios acu nach bhfuil i ndán dóibh ach feitheamh fada ar scuainí dífhostaíochta – ag brath go huile is go hiomlán ar an stát, nó ag triall ar an mbád bán. Ní fiú tada a gcailiochtaí suaracha chun post fiúntach a ghnóthú nó chun dul chun cinn a dhéanamh sa saol.
Ba cheart don chóras oideachais ábhair phraiticiúla a chur ar fáil do na daltaí nach bhfuil buanna acadúla acu, conas dul i ngleic leis an morgáiste, conas aire a thabhairt do leanaí agus a leithéid. Ba cheart daltaí a bhfuil fúthu dul ar an ollscoil a ullmhú chun leas a bhaint as an leabharlann, agus conas staidéar neamhsplách a dhéanamh.
Ba cheart breis béime a chur ar chluichí. Caithfear an corp a fhorbairt i dteannta na hintinne. Muna bhfuil cothramaíocht agus sonas i saol an duine óig, muna bhfuil siad sláintiúil, ní bheidh siad in inmhe tairbhe a bhaint as a gcailíochtaí acadúla.
Sa chéad seo chugainn beidh áit lárnach éigeantach ag an gcorpoideachas ar shiollabais scoile, agus mar a deir an mana, 'Mens sana in corpore sano,' beidh intinn shláintiúil i gcorp sláintiúil. Tá bearna idir an gnáthshaol agus an córas oideachais, ach creidim go diongbháilte go mbeidh na fadhbanna thuasluaite á réiteach, agus go mbeidh feabhsaithe as cuimse déanta chun leasa na ndaltaí san 21ú haois.
Beidh páirt an- tábhachtach ag ríomhairí inár saol. Más áil linn, beimid in inmhe ár siopadóireacht a dhéanamh ar an ríomhaire, gan bacadh le turas a thabhairt ar an ollmhargadh. Ní lia duine ná a tuairim, ach is í mo thuairimse go mbeidh ríomhaire i ngach teach i ngach cearn den tír. Tá athruithe as cuimse i ndán dúinn.
Todhchái na Gaeilge, fadhb na bochtaineachta, feabhsaithe oideachais, tábhacht na ríomhairí, tá an-chuid oibre le déanamh againn, ná ní haon ribín réidh na fadhbanna go léir, ach má chuirtear chuige mar is cóir, beidh an lá ag lucht an mhisnigh, agus ceapaimse, pé ní, go bhfuil saol úrnua romhainn san 21ú haois. Is léir, is dóigh liom, ón méid eolais thuas go bhfuil an ceart ag an Roinn Oideachais nuair a deir siad gur teanga í an Ghaeilge a bhfuil sinsireacht agus saothrú na mílte bliain laistiar di. Céití Long, Niamh de Brún, Lia Ní Shé, Sadhbh Ní Bhrosnacháin, Ciara Ní Bhric, Kate Devane agus Niamh Ní Chonchúir ag ceiliúradh oíche chinn bhliana sa Daingean. Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2019 faofa ag an Rialtas - MerrionStreet
Foilsithe ar Tuesday 10th December 2019
Áirítear i measc phríomhphointí Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2019:
Sprioc gur cainteoirí Gaeilge a bheidh i 20% d'earcaigh nua sa tseirbhís phoiblí.
Caighdeáin Teanga á dtabhairt isteach in áit Scéimeanna Teanga
Plean Náisiúnta nua chun Seirbhísí trí Ghaeilge a Sholáthar
Go mbeidh córais TFC chomhlachtaí poiblí ábalta freastal ar an leagan Gaeilge d'ainm an duine.
D'fhógair an Taoiseach Leo Varadkar TD agus Príomh-Aoire an Rialtais agus Aire Stáit don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hOileáin Seán Kyne T.D. inniu go bhfuil cead tugtha ag Airí Rialtais Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2019 a fhoilsiú.
Tá an bealach ina ndéantar seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil agus an bealach a ndéantar cainteoirí Gaeilge a earcú sa tseirbhís phoiblí ina chuid lárnach den Bhille seo. Déantar foráil leis an mBille seo chun Plean Náisiúnta foirmeálta trína n-aithneofar na bearnaí atá ann maidir le seirbhísí poiblí a chur ar fáil trí Ghaeilge a aithint agus sraith gníomhartha atá de dhíth chun na bearnaí sin a líonadh agus na seirbhísí a chuirtear ar fáil trí Ghaeilge a fheabhsú le himeachta ama. Is cuspóir foriomlán de chuid an Phlean Náisiúnta a bheidh ann go mbeidh 20% de dhaoine nua a earcaítear sa tseirbhís phoiblí inniúil sa Ghaeilge.
Gné shuntasach eile a bhaineann leis an mBille is ea caighdeáin teanga a thabhairt isteach do réimse de chomhlachtaí poiblí in ionad chóras na scéimeanna teanga atá ann faoi láthair. Chomh maith leis sin, beidh sé de dhualgas ar chomhlachtaí poiblí bearta a thabhairt isteach chun go mbeidh a gcórais TFC ábalta freastal ar an leagan Gaeilge d'ainm an duine.
Ag labhairt dó ag ócáid a eagraíodh i dTithe an Rialtas chun ceiliúradh a dhéanamh ar an dul chun cinn atá déanta go dáta faoin bpróiseas pleanála teanga dúirt an Taoiseach Leo Varadkar:
"Is céim mhór chun cinn é Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) a fhoilsiú. Cinnteofar leis an mBille go mbeidh sé ar chumas cainteoirí Gaeilge teagmháil a dhéanamh leis an Rialtas agus teacht a bheith acu ar sheirbhísí trí Ghaeilge ar ardchaighdeán. Creidimse go ndéanfaidh an reachtaíocht seo difear mór don Ghaeilge agus do shaol na teanga sa tír seo."
Ag tacú leis an méid a dúirt an Taoiseach, dúirt an tAire Stáit Seán Kyne: 'Tá mé an-sásta gur ghlan an Rialtas Bille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2019 agus táim ag súil anois go gcuirfear faoi bhráid Dáil Éireann é roimh shaoire na Nollag. Ba mhaith liom buíochas a ghlacadh leis an Taoiseach agus le mo chomhghleacaithe as a dtacaíocht leanúnach maidir leis an mBille seo. Táim ag iarraidh freisin go mbeidh maoirseacht níos mó á déanamh ar sholáthar na seirbhísí Gaeilge trí choiste reachtúil nua a thabhairt isteach, an Coiste Comhairleach ar Sheirbhísí Gaeilge. Ina chuid lárnach den cur chuige seo, beidh aonad nua á bhunú i mo Roinn féin a bheidh tiomanta don bheartas a thacaíonn le cur i bhfeidhm na reachtaíochta nua seo. Táim ag súil go mbeidh cur chuige níos fuinniúla mar thoradh ar na bearta seo d'fhonn líon na gcainteoirí Gaeilge san earnáil phoiblí a mhéadú chun seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil do gach aon saoránach.'
Achtaíodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 an 14 Iúil 2003. Chuir an píosa reachtaíochta tábhachtach seo creat reachtúil ar fáil chun seirbhísí poiblí a chur ar fáil trí Ghaeilge. Leag sé dualgas ar Ranna Rialtais agus ar chomhlachtaí poiblí ainmnithe sa Chéad Sceideal den Acht seirbhísí áirithe, ar a laghad, a chur ar fáil trí Ghaeilge. Déantar foráil ann chomh maith go mbeadh sé riachtanach go n-ullmhódh na comhlachtaí poiblí atá ainmnithe sa Chéad Sceideal scéim ina leagfaí amach na seirbhísí a bheidh á gcur ar fáil trí Ghaeilge. Deir Edward MacLysaght in Irish Families, 1957: ‘Geoffrey O’Donoghue, one of the leading Gaelic poets and scholars of the 17 th century, if not himself chief of the name, was most probably son of the chieftain Geoffrey O’Donoghue [d “Níl aon rud luaite i bpleananna na Roinne faoi thacaíocht níos mó a thabhairt maidir le múinteoirí Gaeilge a sholáthar nó maidir le caighdeán na múinteoirí Gaeilge atá ann cheana féin a fheabhsú. Seans gur seo an fichiú seal ag SAOL cúpla uair an chloig a chaitheamh agus cuairt na gcos a thabhairt ar an méid is mó ab fhéidir de na seastáin de chuid eolaithe na nGaelcholáistí. Le fíorchomhoibriú ón tseirbhís phoiblí, bunaithe ar na fíor-acmhainní atá ar fáil agus is féidir a bheith ar fáil, táimse lánmhuiníneach go bhféadfaí méadú faoi cheathair a dhéanamh ar an bhfíorleibhéal seirbhísí i nGaeilge sa chéad tréimhse pleanála de réir na reachtaíochta nua. Agus tá mé ag dul níos faide fós leis an mBille seo. Teastaíonn uaim suíomh a chruthú a mbeidh sochaí ann a bheidh fíor-dhátheangach, nach mbeidh ar chainteoirí Gaeilge machnamh an dara huair sula ndéanann siad seirbhísí poiblí a lorg agus a úsáid sa teanga is fearr leo. Mar a dúirt mé, cruthaíonn an Bille seo na cúinsí inar féidir linn tógáil - ar bhealach pleanáilte, réadúil, seasta - ar an méid is féidir linn a bhaint amach go réadúil anois, agus gluaiseacht ar aghaidh ar bhealach céimnithe, le muinín iomlán go n-éireoidh leis an gcuspóir atá curtha in iúl agam. Gnó Trí Gaeilge - Go West
Gnó Trí GaeilgeKerry O'Sullivan2016-10-12T16:49:29+01:00
Gnó Trí Gaeilge
Tá foireann cainteoirí dúchasacha ag Teigh Siar-Bainistiu Comhdhala & Imeachta atá ábalta gnó a dhéanamh trí mheán na Gaeilge. Déanann muid bainistiú ar imeachtaí agus comhdhálacha ar fud na hÉireann. Tá muid ábalta turais a eagrú trí mheán na Gaeilge, ag clúdadh Gaeilge, stair, cultúr agus oidhreacht.
Bunaíodh Go West i 1995 agus de bharr go bhfuil taithí na mblianta againn, tá a fhios againn céard atá i gceist chun pleanáil agus bainistiú a dhéanamh ar thaisteal shaincheaptha comhdhálacha agus imeachtaí do dhaoine a thagann go hÉirinn.
Siad Caitlin Mhic Dhonnacha agus Kerry Ó Súileabháin atá mar stiúrthóirí ar Go West. Tá foireann rannpháirteach leo a bhfuil cúlra acu i scileanna faoi leith, ina measc; margaíocht, eolaíocht, teangeolaíocht, cúrsaí ealaíne, dearthóirí leagtha, stairithe, riarthóirí, dearthóirí bogearraí, aisteoirí, innealltóirí, teicneoirí fuaime agus físe, agus cúrsaí múineadh.
Tá go leor buntáistí ag baint le bheith rannpháirteach le Go West.
•Faigheann muid réidh le strus – agus tugann muid tacaíocht duit céim ar chéim agus cuireann muid freagraí ar fáil.
•Laghdaíonn muid do chuid costaisí – beidh buntáistí agat de bharr ár gcumhacht cheannaithe agus ár dtaithí idirbheartaíochta.
•Faigheann muid réidh le riosca – de bharr ár dtaithí agus an t-eolas atá bailithe againn tá muid in ann do chuid imeachtaí a phleanáil de réir mar a theastaíonn uait.
•Tugann muid nualaíocht agus cuireann muid le do luach mar go bhfuil os cionn scór blianta de thaithí againn.
Bíonn muid mar chuid de do fhoireann – laghdaíonn muid do chuid ualach oibre, roinneann muid do chuid freagracht agus bíonn toradh inláimhsithe againn.
Más mian leat saoire a chaitheamh in Éirinn, comhdháil nó imeacht a eagrú, téigh i dteagmháil linn. (Féach thíos) • Sula ndeachaigh sé leis an nGarda Síochána, d’oibrigh sé ar feadh tréimhse ghearr san Aonad Nuachóirithe Earnála Poiblí i Roinn an Taoisigh. An-deas a léamh, a bhuíochas le haghaidh an t-ionchur. Bfhéidir go bhfuil tú díreach tar éis a bheith níos mó cúramach do litriú earráid. Dé Sathairn 6 Feabhra, don chéad uair, reáchtálfar Comhdháil na gCeoltóirí in Óstán Pháirc Bhaile an Róistigh i gCorcaigh mar chuid d’imeachtaí dheireadh seachtaine Bhonn Óir Seán Ó Riada. Is é Chris Goode scríbhneoir agus déantóir experiemntal a bhí ag cur síos ar an Guardian mar tallann na Breataine amharclann ar Maverick mó. I measc na dtionscadal le déanaí Open House don Iarthar Yorkshire Playhouse, Coinnigh Análaithe don Fhéile Word Londain, agus Póg na Beatha le haghaidh an Sydney Opera House. Dfhoilsigh sé trí chapbooks le Preas barque. Siobhán Ní Mhaolagáin: As Baile Átha Cliath í agus tá Dioplóma Gairmiúil Oideachais aici chomh maith le Máistreacht i Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge. Má chuaigh an Titanic go tóin poill, níl deireadh caillte i dtaca leis an ionad ina cuimhne i mBéal Feirste ná i dtaobh roinnt eile de thionscnaimh díolaíochta na Sé Chontae ach an oiread. Our Parents Council had an enjoyable night on Saturday at the Blarney Person of the Year award ceremony. They were nominated by our Student Council last year and received their Person of the Month award for March 2013. We are very proud of their achievements to date and commend them for all their hard work on Gaelscoil Mhuscrais behalf. Bhí an t-ádh dearg ar Éirinn nár bhronn an réiteoir cárta buí ag an am mar go raibh sé ag coinneáil súil ghéar ar phaca na hÉireann. An Siopa Gaeilge, Oideas Gael, Gleann Cholm Cille, Co. Dhún na nGall, Buy irish books, music, gifts online, education and teaching resources. Níor foilsíodh an cháipéis go fóill ach tá cóip feicthe ag an cholún seo. Scríobhtar inti go dtuigeann Bord na Leabhar Gaeilge go bhfuil cúram dúshlánach roimh an gcomhairle le tacú leis an scríbhneoireacht sa dá theanga in Éirinn ... Le cois na lámhscríbhinní Iartharacha tá lámhscríbhinní maisithe ann ón Neasoirthear Críostaí chomh maith le roinnt téacsanna bíobalta Eabhracha agus Samáracha. Rinne Beatty cnuasaigh de lámhscríbhinní Airméanacha, Biosántacha, Coptacha, Aetópacha, Slavónacha agus Siriceacha. Rugadh agus tógadh an ceoltóir dátheangach Padraig Jack in Árainn agus tá ceol Padraig faoi tionchar ag an dtimpeallacht in Árainn agus amhránaí dá leithéid James Taylor, Van Morrison, Shane McGowan agus The Eagles. Tá ceol agus filíocht ina fhuil aige, is é ceoltóir agus amhranaí Barry Ronan a athair agus ba í an file Mary O Malley a aintín. Fuair ceol Padraig go leor craoladh ar na stáisiúin ceol náisiúnta cosiúl le RTÉ Raidió 1, Raidió na Life, Raidió Fáilte agus tá a gcuid ceol le cloisteáil ar Raidió na Gaeltachta go minic.
Bhuaigh Padraig an dara duais ag an comórtas Pan Ceilteach leis a amhrán ‘I bhFostú sa bhFiántas’, bhí sé ainmnithe leis an duais amhrán Christy Hennessy i 2019 leis a amhran Béarla ‘Minnie’ agus is iomaí uair a bhí sé ainmnithe le gradaim NÓS, Amhrán agus Ceoltóir na Bhliaina san áireamh. Tar éis tréimhse maith ag taifeadadh amhrán i mBéarla agus Gaeilge leis a chéad albam i Londain, seolfar Padraig an albam san earrach 2020. Scéim Sparánachtaí Gaeltachta Líofa
Foirm iarratais - clicéail ar an nasc seo
Tugann na sparánachtaí deis do 100 duine ar aoiseanna éagsúla freastal ar ranganna Gaeilge le linn an tsamhraidh. Bíonn na ranganna seo á reáchtáil i réimse d'ionaid ar fud Dhún na nGall.
"Tá an scéim sparánachta dírithe ar na daoine sin a bhféadfadh sé nach bhfaigheadh siad deis, gan í, dul chun na Gaeltachta, agus tá sí oscailte do dhaoine de gach traidisiún agus cúlra.
"An dóigh is fearr le teanga ar bith a fhoghlaim ná tú féin a thumadh sa teanga sin. Cuireann na scoileanna samhraidh Gaeltachta ar chumas na mac léinn a bheith mar chuid de phobal Gaeilgeoirí. Comhcheanglaítear ranganna agus cairdeas le heispéireas saibhrithe a sholáthar do dhuine ar bith atá ag foghlaim na Gaeilge. Bíonn deiseanna ann le bualadh le comhfhoghlaimeoirí, le cluinstin faoina n-aistear féin agus le cairde úra a dhéanamh.
"Mar dhuine atá ag foghlaim Gaeilge, aithnímse na buntáistí iontacha a thagann le ham a chaitheamh i gceantar Gaeltachta – le bheith ag labhairt i nGaeilge agus ag éisteacht leis an teanga gach lá i ngnáthshuíomhanna laethúla. Aithním, áfach, gur féidir gur ualach airgeadais a bheadh ann agus is é sin an rud ar a bhfuil an scéim sparánachta dírithe.
"Cé nach bhfuil sé á reáchtáil ach le beagán de bhlianta, tchímid méadú ar an ráchairt ar an scéim sparánachta gach bliain. Tá sé oscailte do dhaoine atá cláraithe leis an Tionscnamh Líofa – breis agus 10,000 duine go dtí seo – rud a spreagann daoine le líofacht sa Ghaeilge a bhaint amach.
"Guím gach aon rath ar na daoine sin atá ag freastal ar chúrsaí Gaeltachta lena staidéar an samhradh seo agus ina dhiaidh sin." Más mian le duine den phobal a ghnóthaí a dhéanamh trí Ghaeilge is iondúil gur mise a fhaigheann an fiosrúchán. Spreagann an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí daoine chun a scileanna oideachais a fhorbairt agus bím ag staidéar sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, sa tráthnóna chun céim a bhaint amach. Rinne mé staidéar ar an nGaeilge agus díoc siad 100% den chostas ina leith de bhrí go bhfuil sé ábhartha don státseirbhís agus anois táim ag staidéar na tíreolaíochta agus díoc siad 50% de sin agus táim buíoch as sin freisin. Cultúr | UCD Gaeltacht
Ceardlanna Cultúrtha & Imeachtaí
Ceardlanna Cultúrtha & Imeachtaí 2021-22
Cuireann Gaeltacht UCD sraith d'imeachtaí cultúrtha ar fáil gach trimeastar. Coinnigh súil ar na meáin shóisialta don nuacht is déanaí: Facebook, Twitter, Instagram
Scileanna Agallaimh - 12 Eanáir, 1-2pm, ar líne (do bhaill foirne UCD amháin)
Tabharfaidh an cheardlann seo léargas ar a mbíonn i gceist le bheith faoi agallaimh sna meáin Gaeilge. Cuirfidh an craoltóir aitheanta, Sinéad Ní Uallacháin, treor ar fáil do bhaill foirne sa treo is gur féidir leo ullmhú go maith d'agallamh raidió.
'Coillte agus Fiadhúlra' - Eanna Ní Lamhna
'Coillte agus Fiadhúlra' - Eanna Ní Lamhna, bitheolaí, sainchomhairleoir comhshaoil, údar agus oideoir. Dé Máirt, 16 Samhain, 12.00-12.30pm ar líne. Cur i láthair dátheangach.
Caint le Peadar Caomhánach, Méara Átha Cliath Theas
'An Ghaeilge im' shaol mar chraoltóir, mar pholaiteoir agus mar chomhbhunaitheoir den Pop Up Gaeltacht' - Peadar Caomhánach, Méara Átha Cliath Theas. Dé Céadaoin, 10 Samhain, 12.00-12.30pm ar líne. Seisiún C&F trí mheán na Gaeilge.
Ceardlann Amhránaíochta le hIrial Ó Ceallaigh
Dé Luain, 11 Deireadh Fómhair, 12.00-12.30pm ar líne. Ceardlann dhátheangach.
Ballaí Cloiche le Ken Curran
Dé Luain, 18 Deireadh Fómhair, 12.00-12.30pm ar líne. Léargas ó Ken Curran, Cathaoirleach, Dry Stone Walls Association of Ireland (https://www.dswai.ie/), ar conas a dhéantar ballaí cloiche na hÉireann. Cur i láthair i mBéarla.
Sraith de 6 cluiche corr ar champas, gach Máirt, 5 Deireadh Fómhair - 9 Samhain, 4-5pm. Ní gá a bheith an-aclaí ná ní gá eolas a bheith agat ar an gcluiche, tabharfar gach treoir duit. Táimid dírithe ar an gcairdeas agus ar an gcraic, bígí linn! Making Patterns – Gaelscoil Mhíchíl Cíosóg
Seo muid ag tús na bliana ag súgradh inár seomra nua. Táimid sna Naíonáin Mhóra anois.
Bhí an-spraoi againn ag déanamh patrún le bréagáin éagsúla.
Táimid ag foghlaim faoin bhFómhar. Bíonn an t-iora rua ag bailiú dearcán. Bíonn an ghráinneog ag ullmhú chun dul ina codladh. Tá na duilleoga ag titim. Féach ar na duilleoga a rinneamar. Tá siad dearg, donn, buí agus oráiste.
Bhíomar an-sásta nuair a bhuaigh an Clár Cluiche ceannais na hÉireann sa ghrád faoi bhliain is fiche! An Clár Abú! Is as Loch Garman do mhúinteoir Ciara. Ní raibh sise sásta!
Táimis ag obair go dian ag foghlaim faoi na fuaimeanna Gaeilge. Sa phictiúr seo táimid ag cur pictiúir d'fhocail ina bhfuil an fhuaim 'ó' i bhfonsa amháin agus focail nach bhfuil an fuaim sin iontu i bhfonsa eile. Sinn Féin Education Minister Caitríona Ruane has given the Bord na Gaeilge Lecture to the NUI in Galway entited 'Irish-medium Education in the 21st Century'.
Ó Chógar go Guth.
Is mise Caitríona Ruane, Aire Oideachas do na sé chontae. Ba mhaith liom fáilte críoúil a chur roimh gach duine anseo inniu chuig léacht Bord na Gaeilge, in Ollscoil na Éireann, Gaillimh.
Gabhaim buíochas don Ollscoil agus Bord na Gaeilge as an chuireadh seo.
Agus gabhaim buíochas don ollscoil agus an Acadamh as an sar obair ata déanta acu.
Tá an t-iarthar múscailte inniu!
Is deis iontach é seo chun bualadh le chéile agus ceist na Gaeilge a phlé. Tá athbheochan na Gaeilge ar an scéal is rathúla sa tír seo ó thaobh an chultúir de.
Is gné lárnach í an Ghaeilge sa chultúr Gaelach atá mar oidhreacht chomónta do gach duine a chónaíonn ar an oileán seo (agus go minic anois do dhaoine den sliocht Éireannach i dtíortha ar fud an domhain). De réir le Dhaonáireamh dhá mhile 's a sé, tá níos mó na milliún go
Leith cainteoir Gaeilge sna sé chontae is fiche. Sin daichead a haon faoin gceád den phobal agus is ardú seacht faoin gcead é ó dhá mhíle 's a dó.
Sna sé chontae tá trí bhunscoileanna nua bunaithe le déanaí -
Gaelscoil na Dáróige
Is linne an teanga mar sin de, pé creideamh ná dearcadh polaitiúil atá againn. Saibhraíonn an teanga muid go léir. Sin an fáth a chreidim féin go docht go bhfuil gá leis an teanga a chosaint.
Tá líon na gcainteoirí Gaeilge ag dul ó neart go neart, an t-am ar fad. Tá méadú suntasach go háirithe ar líon na bpáistí óga atá ag fáil a gcuid oideachais trí mheán na Gaeilge agus is iad a dtodhchaí siúd agus a gcearta siúd a chaithfear a chinntiú trí achtú.Tá borradh Gaeloideachais ar na dea-scéaltaí de chuid pobal na Gaeilge.
Tá sé mar príomh-chúram agamsa cinntiú go mbíonn scolaíocht den chéad scoth ag páistí sa chuid thuaidh den tír. Tá líon na dtúismitheoirí atá ag roghnú Gaeloideachais ag méadú an t-am ar fad. Tá mise ag rá leis na tuismítheoirí gur féidir leo bheith cinnte go bhfaighfidh siad an oideachas is fearr gur féidir linn a thabhairt dóibh.
Chuaigh me chuid páisití chuig Bunscoil iontach ach bhí díoma mór orm nuair nach raibh meanscoil ar fáil i mo cheantar, ach b'é an gaeloideachas mo chéad rogha mar baineann ár mbunscoil leis an pobal go léir; is rud pearsanta í; tá caidreamh mór agam leis na muinteoirí agus tuigim go bhfuil ga ann glúin ilchultúrtha a chruthú in Éireann.
Tá athbheochan na Gaeilge ár ngóthú thar na bearta. Tá bunscoileanna agus naíscoileanna ag forbairt ar fud na sé chontae go minic freisin agus is rud iontach í sin.
Inné, mar shampla, fuair Naíscoil an Droichead stádás oifigiúil I mBéal Feirste Theas, Maith dóibh!
Tá rudaí ag forbairt agus ag neartú; tús maith leath na hoibre ach tá tuilleadh le dhéanamh -
Faoi láthair tá céad seasca a hocht bunscoil lán-Ghaeilge agus daichead a trí iarbhunscoil lán-Ghaeilge faoi lán seol lasmuigh den Ghaeltacht le os cionn troiche 's a trí míle páistí ag freastal orthu.
De réir le Comhairle na Gaelscolaíocht tá tríoche's a dó múinteoir lánaimseartha agus trí chéad seasca a trí dalta ar Mheánscoil Feirste. Tá dhá iar-bhunscoil eile ann anois a chuireann gaelscolaíocht ar fáil - Meánscoil Bhríde i
nDoire Cholm Cille agus Coláiste Chaitríona in Ard Mhacha. San iomlán, tá gaelscolaíocht á cur ar fáil i seasca a cuig naíscoil, bunscoil agus meánscoil faoi láthair do tri mhíle, dhá chéad agus fíche a hocht dalta." Chomh maith le sin tá an Choláiste Spéiriní ag fás fosta agus ní thig linn déármad a dhéanamh ar na daltaí atá ag freastail ar scoileanna Bhéarla i ndiaidh saol sa Bhunscoil. Ba chóir dúinn cearta s'acu a chosaint.
Tá rudaí le foghlaim againn ón chuid seo den tír agus ó na sé chontae chomh maith. Táim den bharúil freisin gur chóir dúinn labhairt le chéile fud fad an oileán chun córas oideachais iontach a chur i bhfeidhm agus gur choir go mbeadh breis chomhoibrithe thuaidh/theas ar cheist na gaelscolaíochta/ an oideachais.
Is maith an rud go bhfuil páistí ag freastail ar naíscoileanna, bunscoileanna agus meanscoileanna ach táim den bharúil go bhfuil tuilleadh aiseanna de dhíth. Ní leor go bhfuil páistí ag dul ar scoil go láethiúil agus sin é.
Ní leor go bhfuil páistí ag foghlaim an ghaeilge i scoileanna go mall ina saol. Bhí se molta agam agus curtha I bhfeidhm go bhfuil an Ghaeilge agus An Spainnis ar fail do páistí óga.
Molaim níos mó tionscadáil nuálacha le haghaidh páistí. Fiontracha spóirt, fiontracha iarscoile, clubanna óige i nGaeilge. Molaim níos mó treallamh agus áiseanna, treallamh agus áiseanna cuí dár bpáistí. Leabhair Harry Potter as Gaeilge, Diary of a Chav as Gaeilge chomh maith le Péig ar ndóigh.
Sa lá atá inniu ann tá i bhfad níos mó deiseanna ann le haghaidh páistí i ndiaidh a saol i nGaeloideachas. Tá gnóanna ag úsáid níos mó Gaeilge na laethanta seo ná riamh chun a gcuid seirbhísí don phobal a dhéanamh níos tarraingtí. Tá na meáin chumarsáide Gaelacha ag dul ó neart go neart freisin i ndiaidh roinnt deachtrachtaí ar na mallaibh le níos mó na 10 éagraíocht in Éirinn anois. Tá an todhchaí slán sábhailte.
Ní hé sin le rá go bhfuil gach rud foirfe anois.
Níl sé.
Ach ó thaobh tumoideachais de; tugaim tacaíocht don fheachtas ar son luath-thumoideachais. Táim ag caint faoin Ciorclán a chuir deireadh leis an luath-thumoideachas i ngaelscoileanna trí iachall a chur orthu an Béarla a mhúineadh ón dara théarma sna naíonáin shóisir. Tá argóint mhór casta ann. Tá buntaistí ag tumoideachas ar fud an oileáin agus anonn.
Ag caint go pearsanta d'fhoghlaim mé an Ghaeilge ar scoil ach nílim líofa, ar an dhrochuair!! Ach nuair a chaith mé am i Méirica Theas, le Spáinnis timpeall orm an t-am ar fad, d'obair sé dom.
Nuair a bhain mé Niacaragua amach agus mise ach fiche's a haon bhí me ábalta Spainnis a labhairt I ndiaidh trí mhí!
D'obair sé do na hiarchimí a thainig amach ó phriosiún líofa freisin. Bhunaigh siad Jailtachtaí ar léith. Ba inspioráid iad go léir.
Agus tá cuma ar an scéal gur obair sé do Des Bishop fosta! Cosúil le Des chuaigh mise go dtí an tAcadamh i gCeathrú Rua anuraidh agus chuaigh mé ar ais ar scoil freisin!
Dúirt Des;
"The Irish language gang have sort of adopted me, so for the moment I'm immersed in it. But in the future? I don't know. I think rather than be frustrated with it, I would be trying to motivate people to speak it. I think the time is ripe but maybe that's the naivety of the recent convert. Nobody can deny that there's a momentum behind it. It is becoming associated with forward thinking and innovation, even with wealth and elitism, which is just comical given where it's come from."
Chríochnaigh sé le "long live náivity".
Agus tá "náivity" de dhíth. Ghlac sé náivity chun Glór na nGael, Comhairle na Gaelscolaíochta agus Conradh na Gaeilge a fhorbairt agus feach orthu anois!
Creidim go bhfuil pointe go iontach tábhachtach ag an fhear grinn Des.
Agus credim gur thosaigh Dara Ó Cinnéide plé freisin nuair a dhúirt sé;
"Sometimes I'm optimistic and sometimes I'm deeply pessimistic. I think there is certainly a lot of goodwill towards it at the moment and the hostility that was there has mainly evaporated, which is a good thing. But the language is still being pushed underground all the time in a very passive, subtle way, and you are forced to speak nglish to accommodate other people, which is very strange. You can't go into a shop and ask for something in Irish for example -
it's made very difficult for you to speak Irish even though it should be a personal decision.
"Things like Seachtain na Gaeilge are a great effort, but it takes more than that. At the moment it's mainly being done by the schools and there have been huge mistakes in the promotion of the language in the past."
Leis na bhfocail sin inár gcluasa ba choir dúínn an Ghaeilge a shábhailt.
Anois a chairde, Ag bogadh go háit eile sa tír seo, tá dul chun cinn thar barr déanta ó thaobh na Gaelscolaíochta sna sé chontae de ó aontaíodh Comhaontú Aoine an Chéasta, GFA ar dtús le Máirtín MacAonghusa agus anois fá churam s'agam féin.
Tá dul chun cinn déanta ó thaobh na North South Ministerial Bodies agus an All Ireland Council freisin ón am a thosaigh na hinstitiudí , agus bhí crinniú tabhachtact againn in Dun Dealgan agus ceann tábhachtach in Ard Mhacha le baill DUP ina measc.
Tá athbhreithiúnas faoi lán tseoil ar Ghaeloideachas. Ghlac mé an fhoireann chuig Acadamh na Gaillimhe agus chonaic siad an Ghaeilge mar theanga oibre. Chonaic said paistí ag úsáid a gcultúir gan aon bagairt, ag úsáid a teanga go nadurtha.
Tá muid ag obair le cinntiú go mbíonn polasaithe agus gníomhaíochta an rialtais a bhaineann leis an Ghaeilge scrúdaithe ó thaobh cearta de.
Tá siad seo mar cuid den chreatlach dlíthiúl - is dlíthe anois iad.
Seasaim sa chamber/ seomra mór go seachtainiúil agus bíonn baill DUP ag déanamh ionsaí ar an Ghaeilge, mar shampla -
Anois, cé nach Gaeilgeoir iontach mé úsáidim an Ghaeilge go minic. Nar chóir go mbeadh eagla ar duine ar bith roimh an Ghaeilge. Ba choir dúinn é a chosaint!
In ainneoin an chatha a bheas ann amach anseo le baill den chóras pholaitiúil a bhfuil an nimh san fhuil acu don Ghaeilge, leanfaidh Airí Shinn Féin ar aghaidh, taobh istigh dá gcuid ranna rialtais, a thabhairt tosaíochta don Ghaeilge, an tosaíocht atá tuillte aici.
Ba mhaith linn córas oideachais iontach a fheicéail.
Táimid go fóill ag iarrraidh go solátharfar acmhainní breise don rannóg réamhscoile. Táim go fóill ag diriú ar sholáthar riachtanas speisialta don rannóg Gaeilge.
Anois ba mhaith liom cúpla focal a rá faoi Acht na Gaeilge. Creidim go domhain go bhfaighfidh muid Acht Gaeilge.
Níor chóir go mbeadh iontas ar dhuine ar bith sa seomra seo gur dhiúltaigh an DUP de. Bheadh sé go maith dá nglacfadh aontachtóirí agus airí Sasanacha go bhfuil na cearta céanna ag Gaeilgeoirí is atá ag gach duine eile a labhrann Béarla. Agus cosúil le hAlban agus anseo sna sé Chontae is fiche.
Mar sin, caithfidh muid feach ar an streachtailt chun cearta Gaeilgeoirí a fháil, caithfidh muid cuimhniú gur troid leanúnach é mar proiséas athraithe.
Tá sé de ceart againn Acht Gaeilge a fháil ach ní tharlóidh sé gan feachtasaíocht agus obair chun é a bhaint amach, agus tá spás san fheachtasaíocht sin do gach duine, daoine sa halla seo san aireamh.
Deirim le gach duine anseo - bígí páirteach sna feachtas ar son Acht Gaeilge nó ní féidir linn dearmad a dhéanamh go bhfuil an ceist seo faoi chearta - go bhfuil cearta Gaeilgeoirí chomh tabhachtach le cearta saoránaigh freisin.
Creidim go láidir go bhfuil an pobal Phrotastúnach chun tosaigh ar an ábhar seo. Bhí mé ag leacht an tseachtain seo caite in Eaglais Presbyterian faoin Ghaeilge. Téim chuig scoileanna Protastúnacha go minic agus failtíonn siad mé as Gaeilge. Taim ag iarraidh an bhearna a laghdú.
Ag croílár na díospóireachta seo agus na n-iarrachtaí chun an Ghaeilge a chur chun cinn, tá ceist na gceart.
Tá sé de ceart ag Gaeilgeoirí a saol a chaitheamh trí mheán na Gaeilge - ina gcuid gnó agus gnóthaí sóisialta.
Táim ag caint faoi cearta ó thuaidh agus ó dheas.
Tá an bogadh chun cinn suntasach déanta go dtí seo mar gheall ar an obair dian ó gníomhairí, múinteoirí, clanna agus pobail. Ba mhaith liom buíochas croíúil a thabhairt dóibh uilig. Tharla seo in ainneoin cur in aghaidh millteanach ón chóras pholaitiúl.
Tharla seo gan Acht Gaeilge a bheith againn.
Mar sin de, má leanann muid ag obair le chéile, leis an dianseasmhacht agus díogras céanna a thug anseo muid, ansin níl amhras ar bith orm go mbeidh rath orainn.
Mar a dhúirt ceann dár laochra,
"Is é gáire ár gcuid páistí a bheas mar dhíoltas againn."
Agus tá guth ár gcuid páistí ag árdú. I nuachtlitir le déanaí curtha
amach ag Iontabhas na Gaelscolaíochta chum siad an tearma "ó chógar go guth."
Agus tá an guth sin níos láidhre de thairbhe an dea obair atá déanta ag Conradh na Gaeilge, Iontaobhas na Gaelscolaíchta, Pobal, Foras na Gaeilge, Altram, Glór na nGael agus go hairithe na tuismitheoirí, sheas said isteach sa bhearna baoil ar ais agus ar ais. Bhí reach Péirí na hounds Gaeilge mar bronntanas na tithe Ríoga na hEorpa, Lochlann agus in áiteanna eile ó Mheán aois ar an 17ú haois. Tuilleadh císte-bhunaithe spraoi as an báicéirí Dún na Séad. Duff fhaigheann íoslach, le caoinchead an fhoireann nua ag phluais Mhanainn seó teilifíse. Faigheann an bácús ceoil le císte carraig indie. Dáil Éireann - 13/Oct/2011 Written Answers - Scéimeanna Rannach
Written Answers - Scéimeanna RannachThursday, 13 October 2011
128. D'fhiafraigh Éamon Ó Cuív den Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta an bhfuil i gceist aige faomhadh a thabhairt do na dréachtscéimeanna atá molta ag Foras na Gaeilge ag cur san áireamh an mhíshástacht atá ar chuid mhaith den earnáil dheonach Ghaeilge faoi na scéimeanna agus an éiginnteacht a chothóidh na scéimeanna seo maidir le cistíocht leanúnach do chuid de na heagraíochtaí is foirfe Gaeilge dá bhfuil ann; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. [29375/11]
Mar a thuigfidh an Teachta Dála, is í an Chomhairle Aireachta Thuaidh Theas (CATT) a ghlacann na cinntí straitéiseacha maidir le Foras na Gaeilge. Ag an gcruinniú CATT ar 12 Deireadh Fómhair 2011, nótáladh an dul chun cinn atá déanta ag Foras na Gaeilge go dtí seo i ndáil le punann dréacht-scéimeanna a ullmhú don tsamhail mhaoinithe iomaíoch nua, a bhfuil sé mar sprioc aici tairbhí suntasacha luach ar airgead a bhaint amach agus dualgais reachtúla Fhoras na Gaeilge a chomhlíonadh go héifeachtach.
Iarradh ar an bhForas tréimhse bhreise chomhairliúcháin 12 seachtain a chur ar fáil i ndáil le punann na ndréacht-scéimeanna, go háirithe leis na heagraíochtaí bunmhaoinithe agus a chinntiú go dtabharfar deis do chomhlachtaí reachtúla bainteacha an tionchar a bheidh ag na dréacht-scéimeanna ar a réimsí feidhmiúcháin a bhreithniú. Iarradh freisin go ndéanfaí an punann dréacht-scéimeanna a leasú de réir mar is gá agus mar is cuí, ag féachaint don phróiseas comhairliúcháin leathnaithe.
Chomh maith leis sin, iarradh ar an bhForas cás gnó mionsonraithe a ullmhú, le cúnamh neamhspleách más gá, chun tacú le punann na ndréacht-scéimeanna, mar aon le plean tionsca[769]dail athbhreithnithe a ullmhú, i gcomhar leis na Ranna Urraíochta, a thabharfaidh aird mar is cuí ar chur i gcrích an phróisis athbhreithnithe mar bheart práinne.
D'aontaigh an CATT go ndéanfaí ordú ag an am cuí faoi alt 28(2)(b) den Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999 (Uimh.1 de 1999) chun an tagairt do na heagraíochtaí atá liostaithe sa tábla sa mhír seo a bhaint. D'iarr an CATT tuarascáil eile ar an dul chun cinn maidir leis an bpróiseas athbhreithnithe ag an gcéad chruinniú eile den CATT i mí Feabhra 2012. Tá oibrithe deonacha de chuid na Cosanta Sibhialta ag ullmhú le i ngleic leis an Earagail ar son Ghalar Néarón Luadrach Dé Sathairn 20 Bealtaine 2017. 13 Iúi
Bhí an-áthas ar Fhoras na Gaeilge tacú leis na Gradaim Smedia i mbliana, ag déanamh urraíochta ar an gcomórtas Iriseoireacht trí Ghaeilge. Aithníonn na gradaim seo caighdeán ard iriseoireachta i measc mac léinn. D'éirigh le hEimear Finan, rúnaí ar an gCumann Gaelach i gColáiste na Trionóide agus eargarthóir sóisearach ar The University Times, an comórtas seo a bhuachan lena halt, Fostaíocht san Aontas Eorpach – Iniúchadh ar Chúrsaí Dlí agus Gaeilge. Diríonn an t-alt seo ar na deiseanna atá ar fáil san Eoraip dóibh sin a bhfuil suim agus cruinneas sa Ghaeilge acu agus cuireann sé ceist cén fáth nach bhfuil cúrsa sa Dlí agus Gaeilge ar fáil do mhic léinn Choláiste na Trionóide. Tá éagsúlacht le feiceáil i scríbhneoireacht Eimear, í ag obair le téamaí éadroma chomh maith le scéalta níos dáiríre, mar atá le feiceáil san alt seo.
Cé go bhfuil Gaeilge líofa ag Eimear, bhí ionadh uirthí nuair a chonaic sí ar na meáin shóisialta go raibh Smedia buaite aicí. "Ní raibh mé ag súil leis, bhí ríméad orm," a dúirt sí.
Bhí suim i gcónaí ag Eimear i gcúrsaí iriseoireachta agus i dteangacha. Múinteoir Gaeilge is ea máthair Eimear, Mary, agus d'fhás an tsuim a bhí aici sa teanga i ndiaidh di maidin chaife a eagrú do chairde agus comharsana, spreagtha ag an bhfeachtas The Gathering. "Bhí cairde liom agus tuismitheoirí leo ag an teach agus bhí gach éinne ag úsáid na Gaeilge a bhí acu," a deir sí liom faoin ócáid. "Bíonn níos mó Gaeilge ag daoine ná mar a cheapann siad."
Lean Eimear léi leis an nGaeilge, ag freastal ar an nGaeltacht roimh di an ardteist a dhéanamh agus ag glacadh páirte i scéim cónaithe na mac léinn agus í sa choláiste. Bhí freagrachtaí ag baint le bheith mar chuid den scéim seo agus i measc na bhfreagrachtaí sin, rinne Eimear agus cairde leí gníomhaíochtaí mar chéilí agus comórtas Mr & Mrs a eagrú trí Ghaeilge, mar aon leis an amhrán Send Me on My Way a aistriú go Gaeilge, le foilsiú ar na meáin shóisialta. "Bhí an Ghaeilge mar chuid speisialta dár saol agus bhíomar sásta í a scaipeadh san ollscoil. Rinnemar Jailbreak a reachtáil chomh maith agus bhí mé mar chuardaitheoir."
Rinne Eimear bliain a chaitheamh in Albain i ndiaidh di an scoil a fhágáil, ag fanacht lena deirfiúr agus a fear agus ag fáil taithí oibre in oifig dlíodóra. "Bhí an-suim agam i gcúrsaí dlí agus d'fhoghlaim mé an-chuid le linn na bliana," a mhíníonn sí. Cé go bhfuil sí ag baint taitnimh as an gcúrsa, tá sí ag déanamh machnaimh ar céard ba mhaith léi a dhéanamh sa todhchaí. "Níl sé beartaithe agam céard ba mhaith liom a dhéanamh go fóill, ach leanfaidh mé leis an nGaeilge agus leis an scríbhneoireacht." Tá leibhéal B2 ag Eimear i dTeastas Eorpach na Gaeilge, agus tá sé i gceist aici leanúint leis an teanga i slite éagsúla amach anseo. Tá an-suim aici dioplóma san aistriúchán a ghnóthú ó Óstaí an Rí. Mar a deir sí féin, "Beidh mé réidh don saol oibre ag an bpointe sin. December 2007, Clár B.A. seolta i nGaoth Dobhair - B.A. sa Riarachán Gnó: About NUI Galway, NUI Galway
Tá clár céime nua agus nuálaíoch – clár a bheidh á reáchtáil trí mheán na Gaeilge – seolta ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn. Beidh an clár seo ar siúl in ionad Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge i nGaoth Dobhair, Co. Dhún na nGall agus is i mí Mheán Fómhair 2008 a chuirfear tús leis.
D'fhógair Uachtarán OÉ Gaillimh, an Dr Iognáid Ó Muircheartaigh sonraí an chláir nua seo ag an searmanas bronnta a bhí ar siúl i nGaoth Dobhair i mbliana. Dúirt sé go raibh áthas air a bheith i nGaoth Dobhair ag searmanas bronnta do mhic léinn an Acadaimh don tríú bliain as a chéile agus go raibh áthas air a fhógairt "go mbeidh céim iomlán ollscoile á thairiscint ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge den chéad uair riamh i nGaoth Dobhair an bhliain seo chugainn. Tá áthas ar leith orainn go bhfuil ar ár gcumas an B.A. sa Riarachán Gnó a thairiscint i gcomhar le hInstitiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn. Is éard atá ar bun againn i ndáiríre acmhainní an dá institiúid a úsáid chun clár maith céime trí mheán na Gaeilge a sholáthar san Iarthuaisceart."
Tharraing an tUasal Paul Hannigan, Uachtarán Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn aird ar an tábhacht a bhaineann le comhoibriú idir an dá institiúid tríú leibhéal seo chun an clár nua seo a fhorbairt. "Tá cáil bainte amach ag Scoil Ghnó Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn as feabhas na gcúrsaí gnó a chuirtear ar fáil agus tá os cionn 1,000 mac léinn ag freastal ar ár gcúrsaí fochéime agus iarchéime anois. Tá ceann de na ceantair Ghaeltachta is mó sa tír i nDún na nGall agus tá an-áthas orainn a bheith ag comhoibriú le hOllscoil na hÉireann, Gaillimh chun cúrsa nua céime sa ghnó a sholáthar trí mheán na Gaeilge."
Dúirt Pádraig Ó hAoláin, Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta – atá ag tabhairt tacaíochta don chúrsa – gur léargas eile fós é an tacaíocht atá á soláthar don chlár seo ar thiomantas an Údaráis d'fhorbairt gheilleagrach agus theangeolaíoch na Gaeltachta. "Is léir dúinn ar fad gur fágadh na tionscail thraidisiúnta déantúsaíochta ar leataobh agus go ndearnadh damáiste do chúrsaí fostaíochta sa Ghaeltacht dá bharr. Ní mór dúinn anois a bheith san iomaíocht sa timpeallacht dhomhanda – áit a mbraitheann dul chun cinn ar leibhéil níos airde eolais agus scileanna. Cabhróidh tionscnaimh cosúil leis an gcúrsa céime seo le muintir na Gaeltachta déileáil leis na dúshláin nua seo, agus ní hamháin tionscail ardleibhéil a mhealladh ach gnóthaí a bhunú iad féin."
Dúirt Éamonn Mac Niallais, Riarthóir Ionad Ghaoth Dobhair, "Cúrsa ceithre bliana atá anseo agus is é atá mar aidhm againn na scileanna praiticiúla agus anailíseacha a theastaíonn le feidhmiú i ngnó agus timpeallacht riaracháin dhátheangaigh a thabhairt dár gcéimithe."
"Le blianta beaga anuas, tá méadú as cuimse tagtha ar na deiseanna fostaíochta atá ar fáil in eagraíochtaí atá ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge, sa Ghaeltacht agus lasmuigh den Ghaeltacht. Is léir mar sin gur féidir le céimithe an chúrsa céime seo a bheith ag súil le deiseanna iontacha fostaíochta amach anseo."
Tá tuilleadh eolais faoin B.A. sa Riarachán Gnó le fáil ag www.acadamh.ie nó trí theagmháil a dhéanamh le hIonad Ghaoth Dobhair ag 074 9531919 nó ríomhphost a sheoladh chuig gaothdobhair@oegaillimh.ie. Tháinig Pól Ó Muirí ar an saol i mBéal Feirste sa bhliain 1965. Oileadh é ar Scoil Mhuire na mBráithre Críostaí agus ar Ollscoil na Ríona, Béal Feirste. Bhain sé BA (Hons) amach sa Léann Ceilteach agus Fealsúnacht na Scol. Tá PhD aige sa Léann Ceilteach fosta. Is Eagarthóir Gaeilge an Irish Times é; scríobhann sé colún spóirt don nuachtán, Foinse, colún seachtainiúil don Belfast Telegraph agus scríobhann píosaí go rialta don iris Idirlín, Beo! Is scríbhneoir cruthaitheach agus file é agus scríobhann sé úrscéalta dfhoghlaimeoirí fásta fosta. Trí chuntas físiúil a thabhairt ar shaol Dan Donovan, beidh léargas an-suimiúil le fáil ar fhorbairt na n-ealaíon, go háirithe an drámaíocht, i gCathair Chorcaigh thar thréimhse caoga bliain. Fógra dátheangach do shearmanas bronnta na ngradam Barr 50 Gnó le Gaeilge in Óstán na gCeithre Séasúr maraon le fógra dátheangach don Scéim Mhaoinithe atá ag Foras na Gaeilge do chomhlachtaí ar mian leo an Ghaeilge a chur chun cinn san earnáil ghnó. Comhad PDF atá i gceist Laethanta Saoire Féin-Lónadóireachta is Fearr
Teaghlaigh, lánúineacha, Lóistín
I mbliana, tá paindéim Covid-19 le feiceáil go dtiocfaidh méadú ar an bhfanacht de réir mar a mhalartóidh taistealaithe na hÉireann laethanta saoire thar lear le haghaidh sos níos gaire don bhaile. Tugann laethanta saoire féinchúraim an tsolúbthacht do chuairteoirí a n-amchlár saoire, a mbiachlár agus a mbuiséad saoire féin a shocrú. Suite uair an chloig ó Bhaile Átha Cliath, cuireann Cill Dara éagsúlacht mhór cóiríochta féinfhreastail ar fáil ó theachíní só saoire, go lóistíní saincheaptha agus páirceanna campála. Tugann Into Kildare duit na príomhroghanna féinfhreastail sa chontae:
Lóiste Caisleán Kilkea
An luxurious Eastát agus Ionad Gailf Chaisleán Kilkea Tá sé suite i gContae Chill Dara agus téann sé siar go dtí 1180. Tá sé suite díreach uair an chloig ó Bhaile Átha Cliath agus is sainchomhartha tábhachtach de stair na hÉireann é. Caisleán Chill Chainnigh Bhí iar-bhaile FitzGerald's, Iarlaí Chill Dara, ach inniu is óstán iontach é anois le seun mistéireach Chaisleán maorga ón 12ú hAois. Maisithe i sofaisticiúlacht agus stíl thráthúil Tá Caisleán Chill Chainnigh réidh chun fáilte chroíúil na hÉireann a leathnú chuig aíonna ó gach cearn den domhan. Chomh maith leis na 140 seomra óstáin atá ar fáil, tairgeann Caisleán Kilkea Lóisteálacha Féinfhreastail atá mar réiteach foirfe le haghaidh Féin-Leithlisiú leis an teaghlach nó le grá amháin. Tá lóistíní dhá agus trí sheomra leapa ar fáil le bealaí isteach príobháideacha go léir agus le rochtain iomlán ar thailte 180 acra an Saoire.
Tabhair cuairt ar: www.kilkeacastle.ie
Cuir glaoch ar: + 353 59 9145600
r-phost: eolas@kilkeacastle.ie
Féin-Lónadóireacht Teachíní Ashwell
Toberton, Baile Sheáin
Iostán Féinfhreastail Ashwell Is maoin cheadaithe Fáilte Ireland le rátáil 4 réalta í atá suite faoin tuath álainn i Johnstown, Cill Dara. Codlaíonn seisear sa teachín só agus tá trí sheomra leapa ensuite agus cistin lántrealmhaithe ann. Níl an chóiríocht féinfhreastail seo ach trí mhíle ó bhaile fuadar na Náis agus is áit iontach é chun contae néal Chill Dara a iniúchadh. Tá sé gar do shiopaí, bialanna a thairgeann seirbhísí beir leat, díol spéise lasmuigh agus cosáin siúil agus rothaíochta. Cluthar suas tráthnóna samhraidh le tine oscailte sa teachín agus scíth a ligean i suaimhneas an tírdhreacha tuaithe nó siúlóid tráthnóna ag siúl ar bhóithre tuaithe áille isteach sa bhaile. An teachín Cuimsíonn sé meaisín níocháin agus triomadóir, miasniteoir agus teilifís daite freisin. Línéadach leapa agus tuáillí curtha ar fáil saor in aisce.
Tabhair cuairt ar: www.ashwellcottage.com
Cuir glaoch ar: 045 879167
r-phost: eolas@ashwellcottage.com
Clós Cobhsaí ag Teach & Gairdíní Burtown
Baile an Bhuiréid go mór mór tá tras idir stair, oidhreacht, gairdíní, ealaín agus táirgí orgánacha séasúracha díreach ón ngairdín. Tá siad paiseanta i mBaile Burt faoin méid a itheann siad agus cá as a dtagann sé, agus nuair a fhanann siad i mBaile Burt tá súil ag an bhfoireann spreagadh, scíth a ligean, siamsaíocht a dhéanamh agus mothú go maith a thabhairt duit. An Teach Clós Cobhsaí suite i ngairdín chlós an chlóis chobhsaí, suite ar thailte Theach agus Gairdíní stairiúla Bhaile Burtown. Tógtha ag Quakers é i 1710, tá sé ar cheann de dhá theach i gCill Dara ón 18ú haois nár díoladh riamh. Tá an Teach Clós Cobhsaí oiriúnach do suas le 6 dhuine atá ag fanacht i dtrí sheomra leapa. Tá dhá sheomra folctha mór ann le folcadáin dúbailte le cithfholcadh mór báistí ar leithligh, chomh maith le seomra cótaí thíos staighre ar leithligh. Tá rochtain saor in aisce ag aíonna ar na gairdíní go léir, chomh maith le gairdín an chlóis, cúirt leadóige, agus na páirceanna máguaird agus siúlóidí feirme. Is féidir freisin táirgí orgánacha a cheannach ó ghairdín na cistine, chomh maith le The Green Barn, atá ina bhialann orgánach, siopa bia ceardaí, limistéar miondíola, le sraith dánlanna. An chistin Clós Cobhsaí a thagann le d'Aga féin agus uirlisí cócaireachta lánbhunaithe. Is féidir dinnéir lónadóireachta a shocrú trí shocrú roimh ré.
Tabhair cuairt ar: www.burtownhouse.ie
Cuir glaoch ar: 059 862 3865
r-phost: eolas@burtownhouse.ie
Bain sult as eispéireas fanachta fíor-Éireannach san áit iontach seo ag Sráidbhaile Saoire Robertstown. Suite os cionn na Canálach Móire, tá Iostáin Féinfhreastail Robertstown suite i sráidbhaile suaimhneach Robertstown, in aice leis an Nás i gContae Chill Dara ar réigiún Lár Tíre na hÉireann agus Cósta Thoir. Tá an oiread sin rudaí spreagúla le déanamh agus le feiceáil anseo i gCill Dara. Bain sult as Siúil, galf, iascaireacht, báirsí canála, tithe iontacha Gaeilge, gairdíní agus go leor eile ar leac an dorais agat. Níl an chóiríocht ach tiomáint uair an chloig ó aerfort Bhaile Átha Cliath, calafoirt farantóireachta Dublins. I Tithe saoire féinfhreastail Robertstown faigheann aíonna radharcanna iontacha ar tuath na hÉireann. Tá tírdhreacha uathúla uathúla sa cheantar ó The Plains of the Curragh go Port of Allen. Is é seo an foirfe do laethanta saoire teaghlaigh, bealaí saoire rómánsúil nó athaontaithe teaghlaigh. Le go leor ciliméadar de chosáin tarraingthe na Canálach le lúbadh ar shiúl na gcos, turas mór le tiomáint nó chun sosa go héasca ar stól beáir, is é Baile Robert an áit le bheith. Cuirtear bac fáilte ar fáil d'aíonna agus tá dearbháin lascaine agus lamháltais le haghaidh nithe áitiúla ar fáil, chomh maith le cártaí lascaine VIP do Kildare Village & Newbridge Silverware.
Sonraí: Codlaíonn na teachíní féinfhreastail seo 5 aoi ar a mhéad i ngach teachín. Is é an fanacht íosta 5 oíche i rith séasúr an tsamhraidh.
Rátaí: Is é Meitheamh / Iúil / Lúnasa don tréimhse seo ná € 550
Tabhair cuairt ar: www.robertstownholidayvillage.com
r-phost: eolas@robertstownholidayvillage.com
Cuir glaoch ar: 045 870 870
Páirc Carbhán agus Campála Feirme Foraoise
Páirc Carbhán agus Campála Feirme Foraoise Suíomh creidiúnaithe trí Star, Bord Failte é agus tairgeann sé raon áiseanna cóiríochta do thithe gluaisteáin, carbháin agus campálaithe. Tá seirbhísiú iomlán air agus tá sé suite ar fheirm pictiúrtha teaghlaigh i gCill Dara Theas díreach 5 km ó bhaile Oidhreachta Bhaile Átha Í agus 55km ó Bhaile Átha Cliath. Tá crainn feá agus síorghlas iontach aibí ar an bhfeirm oibre. Mar gheall ar a shuíomh tá sé ina bhunáit chamchuairte iontach do na nithe is díol spéise in aice láimhe Gairdíní na Seapáine, an Graí Náisiúnta agus ionad Rásaíochta Capall a bhfuil cáil dhomhanda air sa Churrach. Tá áiseanna gailf ar fáil cóngarach, le 18 gcúrsa Poll i mBaile Átha Í, sa Churrach agus i gCeatharlach uile suite le ga 15 míle. Ritheann Abhainn na Bearú agus an Chanáil Mhór trí Bhaile Átha Í, agus dá bhrí sin déantar freastal ar an Slatiascaire garbh agus Cluiche. I measc na n-áiseanna tá: Ceathanna Te Saor in Aisce, Seastáin Crua, Leithris, Reoiteoir Cuisneora, Cistin Campers, Leictreachas 13A agus Lounge Mór.
Praghas: Suíomhanna ó € 10 in aghaidh na hoíche. Daoine fásta € 5 agus Leanaí faoi 12 € 4 in aghaidh na hoíche. Tá leanaí faoi 2 saor in aisce.
Tabhair cuairt ar: www.accommodationathy.com
Cuir glaoch ar: 059 8631231
r-phost: forestfarm@eircom.net
Cóiríocht Clós Lóiste Belan Lodge
Tithe Saoire Féinfhreastail Belan Lodge Is cuid d'eastát iontach Theach Belan iad. Suite i gclós stairiúil athchóirithe an eastáit cuireann na tithe saoire cóiríocht cluthar in aice leis an bpríomhtheach feirme ón 17ú haois. Tá an t-eastát sáite sa stair ársa agus is féidir leat seanfháinne agus Millrace bunaidh a fháil ar spaisteoireacht tríd an áitreabh. Ceaptar gur atreoraigh Ebenezer Shackleton an 300m deireanach de Mhuilinn ó Abhainn na Greese go dtí an sruthán in aice láimhe. Tá soirn téimh lárnaigh agus breosla sholadaigh sna Lóistíní Féin-Lónadóireachta 4 réalta agus tá gach lóiste maisithe go tuisceanach agus ina aonar ag tabhairt mothú te, baileach ach comhaimseartha. Bain sult as siúlóidí trí tuath álainn Chill Dara gan mhilleadh agus téigh ag siúl síos an bóthar go dtí an Moone High Crosse Inn (Dáta oscailte faoi réir srianta). Tá ceithre Lóiste Clóis ar fáil ar cíos, agus tá lóistíní seomra leapa agus dhá sheomra leapa ar fáil i méideanna agus leagan amach éagsúla. A Kurt Vonnegut libretto. Scéalta ag Louis de Bernières, AL Kennedy, agus Joy Williams. Dánta le Anthony Hecht agus Sue Kwock Kim. Tá beart á dhéanamh ag roinn na Gaeilge, mar fhoireann, chun tabhairt faoin dúshlán sin leis an bpleanáil atá ar siúl agus leis an gcúram atáthar a dhéanamh do chur le cáilíocht an teagaisc, na foghlama agus an mheasúnaithe. Leac Rosetta

Leac basailt dhuibh le hinscríbhinn as Gréigis, Éigiptis iairiglifeach (le siombailí pictiúrtha), agus Éigiptis choitianta na linne is ea an Leac Rosetta (Béarlaː Rosetta Stone). Tháinig saighdiúir Francach ar an gcloch mhór in aice leis an mbaile Rosetta san Éigipt sa bhliain 1799. Níor thuig éinne na hiairiglifí ag an am sin, ach leis na haistriúcháin ar an leac, léadh na hiairiglifí den chéad uair, agus uaidh sin na hinscríbhinní ar shéadchomharthaí ársa na sean-Éigipte.
Stair.
Tá an dáta 27 Márta 196 RC luaite ar an leac. Foraithne atá ann"," a dhearbhaíonn go bhfuair Tolamaes V a chuid údaráis ó Dhia.
Fuarthas sa bhliain 1799 í gar do Chathair Alastair. I rith feachtas míleata na hÉigipte, ar 15 Iúil 1799, tháinig arm Napoléon Bonaparte ar an chloch ghreanta, cúpla míle ó chathair Rosetta (Rashid sa lá atá inniu ann).
Agus bua na dteangacha aige, chaith J.J. Marcel dreas ag obair ar an ‘Leac Rosetta’ i gCaireo agus trí script uirthi – iairiglifí; script choitinn (Demotic) agus an tSean-Ghréigis. Rinne fear eile, Nicolas-Jacques Conté, cóip don leac agus chur sé na hinscríbhinní a bhí le feiceáil uirthi i gcló. Mar sin, bhí sé in inmhe iad a scaipeadh i measc na scoláirí.
Trí thraschomhghaolú idir na focail Gréigise is na hiairiglifí, a rinne an fisicí Thomas Young sa Bhreatain agus go príomha Jean François Champollion sa bhFrainc, léadh na hiairiglifí den chéad uair, agus uaidh sin an tsean-Éigiptis choitianta is na hinscríbhinní iomadúla iairiglifeacha ar shéadchomharthaí ársa na sean-Éigipte sna teampaill is tuamaí.
Inniu.
Tá an leac le fáil I Músaem na Breataine anois.
Roghnaíodh an 27 Márta mar Lá an Ilteangachais.
Is ón gcloch seo a fuair an spásárthach Rosetta a ainm. Bua na Cainte fully embraces and enables teachers to implement the new Primary Language Curriculum in a practical manner in their classrooms Domhnall Mac Suibhne OSA in Nantes (1640)'. Archivium Hibernicum, 68 (2015) 103-138 'Imirce agus filleadh lámhscríbhinní na nGael', in Ríona Nic Congáil, Máirín Nic Eoin et al. (eag.), Litríocht na Gaeilge ar Fud an Domhain (Baile Átha Dublin 2015) 91-125 Lúibín

Is éard is lúibín ann ná cineál traidisiúnta amhránaíochta Gaeilge agus magaidh a chantar siar is aniar idir beirt. Is féidir é a chur i gcomparáid leis an agallamh beirte. Eagraítear comórtais do dhaoine óga agus do dhaoine fásta ag comórtais Oireachtas na Gaeilge. Tá traidisiún láidir lúibíní i gCúil Aodha in Iarthar Chorcaí.
Foirm.
Cantar na véarsaí­ sa lúibín agus is é an fonn a bhíonn leis de ghnáth ná port (jig) traidisiúnta. Bíonn portaireacht le focail raiméise (á gcanadh ag an mbeirt le chéile) mar churfá i ndiaidh gach véarsa agus is iondúil go dtugtar an lí­ne dheiridh nó an dá lí­ne dheiridh den véarsa a ghabhann roimis, isteach sa churfá. Bíonn ceithre lí­ne nó ocht lí­ne de ghnáth sna véarsaí­ sa lúibín. Ó véarsa go véarsa bíonn an bheirt ag freagairt a chéile agus ag sárú ar a chéile. Tá bua na dea-chainte agus cumas maith rannaireachta an-tábhachtach san ealaí­n seo.
Na Foinn.
Seán is a bhríste leathair: https://www.youtube.com/watch?v=Z9I_uHZAONU
Bacach Buí na Léige: https://www.youtube.com/watch?v=x9i5DQLna1I
Táim in Arrears: https://www.youtube.com/watch?v=7JLSBK7b-3E
Túirne Mháire: https://www.youtube.com/watch?v=tAtTMK_tCeA
Tatter Jack Welsh
Cúnla: https://www.youtube.com/watch?v=3iczgQ7wtk8
Samplaí.
[Comórtas Lúibíní do dhaoine fásta a bhí ar bun ag Oireachtas na Samhna 2011 https://www.youtube.com/watch?v=bUG5cRIIe6A]
http://www.duchas.ie/ga/cbes/4450396/4376121/4450447
http://www.drama-gaeilge.com/downloads/eigse.pdf
Foinse: http://www.drama-gaeilge.com/?contentID=520 Ba mhaith liom a chur in iúl duit gur ghlac an páirtí le polasaí nua Gaeilge go foirmiúil Dé Sathairn seo caite agus go luaitear sa pholasaí sin go bhfuil an páirtí ar son deireadh a chur leis an maolú ar stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach agus stádas iomlán oifigiúil a bhronnadh ar an teanga san Aontas. Oideachas as Gaeilge | CnagKilkenny
Ag Daonscoil na Mumhan, sa Rinn Samhradh 1983, bhí bolscaireacht ar siúl faoi ghluaiseacht na nGaelscoileanna. Go gairid ina dhiaidh sin thaispeáin ár gCathaoirleach, Cárthach Ó Laoghaire video faoi ghaelscoileanna a bhunú. Deireadh Fómhair 1983, tháinig tuismitheoirí agus lucht tacaíochta chuig cruinniú i dTeach an Rútaigh.
Nuair a bhí an cruinniú thart ní raibh pingin rua ná seomra scoile againn ach bhí daltaí againn. Ghlac Breanda Uí Bheoláin, Máire Íde Breathnach, Áine Uí Chaoimh, Helen Puirséal (RIP), Seán Breathnach, Mícheál Ó Fearghail agus Eoin Ó Néill cúram orthu féin gaelscoil a oscailt i Meán Fómhair 1984.
Tháinig Cumann Lúthchleas Gael James Stephens i gcabhair orthu. Le cead ón Roinn Oideachais dul ar aghaidh leis an dtionscnamh agus le treoir ón chigire scoile, Proinsias Ó Donnchú, osclaíodh Gaelscoil Osraí i seomra sa chlub i Larchfield.
Cosúil le Pádraig Mac Piarais bhí fís ag na bunaitheoirí agus cuireadh an fís sin i gcrích nuair a d'oscail Gobnait Ní Choitir doras na scoile i Meán Fómhair 1984. Tháinig, Méara na Cathrach, Tomás Ó Crotaigh, an chéad lá chun fáilte a chur roimh Gobnait agus na daltaí óga a bhí i láthair.
Tá Gaelscoil Osraí loinnithe anois i Loch Buí agus tá ós cionn 450 dalta ann.
Nuair a phós Gobnait d'imigh sí ó Chill Chainnigh agus ceapadh Mícheál Ó Máirtín mar phríomhoide. Faoi stiúradh Mhichíl d'fhás an scoil agus tá buanscoil le gach áis ann anois. Chomh maith le scoil nua tá príomhoide nua, Seán Ó hArgáin, acu anois.
Tá buíochas mór tuillte ag an Easpag Labhrás Ó Fuireastal agus an tAthair Ó Floinn a thug cúnamh agus tacaíocht thar na bearta do bhunú na scoile. 'Níl an Ghaeilge lárnach i bhFianna Fáil níos mó' – Ó Cuív – Tuairisc.ie
Deir an t-iar-aire Gaeltachta agus Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil Éamon Ó Cuív nach bhfuil an Ghaeilge 'lárnach' in obair a pháirtí níos mó
Deir an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil Éamon Ó Cuív go bhfuil sé "buartha faoi chuile shórt" a bhaineann leis an treo a bhfuil a pháirtí ag dul, ag áireamh a ndearcadh i leith chás na Gaeilge agus na Gaeltachta.
"Níl aon cheist faoi nach bhfuil an díograis chéanna ag Fianna Fáil ó thaobh na Gaeilge de is a bhíodh," a dúirt iar-leascheannaire Fhianna Fáil le Tuairisc.ie.
"Bhíodh an Ghaeilge mar cheann de phríomh-aidhmeanna an pháirtí ach ní fhéadfá sin a rá anois, agus sin ag am a bhfuil brú sa Ghaeltacht agus spéis níos mó sa teanga in áiteanna eile sa tír," a dúirt Ó Cuív.
Tá ráite ag Ó Cuív go bhfuil ceannaire nua ag teastáil ó Fhianna Fáil agus amhras air nach mbeidh Fianna Fáil ar cheann de "mhórpháirtithe polaitíochta" na tíre amach anseo mura dtagann athrú ar chúrsaí "go práinneach".
"Mura ndéanann muid rud éigin go práinneach chun an treo atá an páirtí ag dul a athrú, beidh deireadh le Fianna Fáil mar mhórpháirtí na tíre," a deir an Teachta Dála do Ghaillimh Thiar.
Agus é faoi agallamh ar an chlár Today with Claire Byrne ar RTÉ Radio One, dúirt Ó Cuív, go raibh "ceannaire úr" agus "athrú treo" ag teastáil ó Fhianna Fáil.
Dúirt an Teachta Dála nár aontaigh sé le Micheál Martin faoi "go leor ceisteanna" a tháinig chun cinn le míonna agus le blianta beaga anuas.
Dúirt Ó Cuív nár cheart don pháirtí dul isteach i gcomhrialtas le Fine Gael "a loic ar na daoine" agus gur chóir machnamh ceart a dhéanamh i ndiaidh olltoghchán mhí Feabhra ar chomhrialtas a chur le chéile le Sinn Féin.
Dúirt sé chomh maith gur údar imní é go raibh tacaíocht Fhianna Fáil tite go 10% sa phobalbhreith a rinne Red C le déanaí.
Dúirt sé gur gá athbhreithniú a dhéanamh ar "chuile shórt" sa pháirtí agus nach raibh aon athbhreithniú déanta maidir leis "na rudaí a chuaigh amú" in olltoghchán mhí Feabhra seo caite.
"Níl aon cheangal againn leis an bpobal a thuilleadh. Ní thugann muid an aird chéanna ar a bhfuil á rá ag gnáthphobal na tíre," a dúirt sé.
Dúirt Éamon Ó Cuív go raibh "fadhb struchtúir" i bhFianna Fáil, a d'eascair ón chlár Rialtais a aontaíodh le Fine Gael agus an Comhaontas Glas, agus go raibh an chuma air go raibh an lámh in uachtar sa chomhrialtas sin ag an Tánaiste, Leo Varadkar.
Ag tús an tsamhraidh, tráth ar foilsíodh an clár rialtais, dúirt an Teachta Dála Ó Cuív nach raibh sa cháipéis ach an gnáthbhladar faoin Ghaeilge agus mhol sé d'aon duine ina pháirtí ar spéis leo an Ghaeilge agus an Ghaeltacht vótáil ina choinne.
Fág freagra ar ''Níl an Ghaeilge lárnach i bhFianna Fáil níos mó' – Ó Cuív'
Dáithí Mac Cárthaigh Déardaoin, Meán Fómhair 17 2020 ag 9:57 am
Tá an Ghaeilge níos lárnaí don Aontas Eorpach ná d'Fhianna Fáil, is cosúil.
Seo é an leagan Gaeilge de chaint Uachtarán an Choimisiúin inné ar Staid an Aontais: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/state-of-the-union-speech_ga.pdf
Noel OCoileain Déardaoin, Meán Fómhair 17 2020 ag 1:07 pm
Fear ata lan de ghaois is ea Eamon O Caoimh agus do bhi riamh. Sea an trua e nach ceannaire Fhiana Fail e. Gan dabht ta a phrionsabail treigthe ag Fianna Fail le fada an la.
Des O Murchu Déardaoin, Meán Fómhair 17 2020 ag 4:52 pm
Nios mo speis ag FF in Banceiri agus Lucht Pleanala na bailte mora!
Aidan Dé hAoine, Meán Fómhair 18 2020 ag 8:29 am
Tá an ceart ag Eamonn.
Sibéal Dé Sathairn, Meán Fómhair 19 2020 ag 10:42 am
Seachas greim a choinneáil ar an gcumhacht in ainneoin toil an phobail níl aon rud lárnach i bhFF níos mó.
Club príobháideach iad nach bhfuil fís dá laghad acu leis na blianta fada agus scrios siad an tír agus níl dearmad déanta againn ar sin.. (Hardback)A brilliant new translation of Ó Cadhains modern Irish literature masterpiece, now with bonus materials on its history, reception, interpretations, adaptations, and more.In critical opinion and popular polls, Máirtín Ó Cadhains Graveyard Clay (Cré na Cille) is... Fúinn Aistriúchán Cuireann Oifig na Gaeilge seirbhís aistriúcháin ar fáil d'Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath de réir pholasaí aistriúcháin na hoifige (féach thíos). Bhí timpeallacht ghríosúil phrionta i ngach seomra ranga Gaeilge. Bhí fógraí faoi imeachtaí amharclainne agus comórtais éagsúla. Bhí postaer faoi na dánta agus scéalta próis atá á dhéanamh ag na scoláirí sa dá scrudú Stáit chomh maith le pictiúr a bhain le saol na mara sna seomraí. Moltar polasaí Gaeilge na scoile a bheith ar taispeáint in áit lárnach feiceáileach sa scoil. PRÍOMHCHATHAIR CHULTÚIR NA hEORPA
Oifig Ealaíne Sonraí
Imeachtaí Agus Ionaid
Ealaíona poiblí
Is í an aisling atá againn maidir le Gaillimh 2020 go mbeidh sé ina chionsiocair le huilechuimsitheacht, rannpháirtíocht agus inbhuanaithet cultúir san am atá romhainn. Tá sin bunaithe ar ar tugadh chun suntais I rith phróiseas na tairisceana agus dírithe go sainiúil air. Roghnaíodh Bruth faoi Thír – meafar maidir le sraith gníomhartha a thabharfaidh dúshlán an status quo agus a fhreastalóidh d'athrú iompair ionas go dtugtar comhaontú I gcrích le linn iléagsúlachta agus misneach cultúir seachas an neamhchúis – chun bunsmaoineamh an iarratais agus coincheap lárnach an chláir a chur in iúl. Beidh éabhlóid ó thaobh éirim mothúcháin agus éirim shóisialta ina shlat tomhais i ndáil le hainmniúchán na Gaillimhe mar ECOC.
Tá an imirce, cúrsaí teanga agus an taobh tíre ina dtéamaí bunúsacha ó thaobh shainghnéithe na Gaillimhe, mar atá maidir le cultúir na hEorpa agus cultúir an domhain. Is sna miontréithe ina leith sin agus sa chumasc eatarthu is léir sainiúlacht na Gaillimhe. Is iad na bonnchlocha iad, agus na dearbhchlocha chomh maith, ar a mbunaítear clár Ghaillimh 2020. Tá cuid mhór de na tograí a bhaineann le péire nó trí cinn de na téamaí, léiriú láidir ar an gceangal eatarthu.
Ceantair Thuaithe
Féachtar, trí Bhailte Beaga, Smaointe Móra le meon bheartaíocht an chomhair – Meitheal, sean-nós de chuid na hÉireann – a thabhairt ar ais sna bailte agus sna sráidbhailte ar bhealach comhaimseartha suntasach agus i gcomhthéacs na hEorpa. Spreagfar an ceangal leis an Eoraip sna bailte agus sna sráidbhailte trí cheiliúradh a dhéanamh ar chultúr na hEorpa agus treiseofar leis an misneach áitiúil sa chultúr trí chláir bhríomhara a leagan amach. Táthar ag dul i bpáirtíocht le Europa Nostra atá den tuairim gur gá bonn a chur faoi na pobail bheaga, ar cuid shuntasach iad den oidhreacht Eorpach atá i gcoitinne againn, mar acmhainn bhuntábhachtach maidir le modhanna maireachtála agus forbartha inmharthana. Is léir do na pobail bheaga an fiúntas atá le ceangal caidrimh agus bíonn spreagadh acu as an gceangal a bhraitheann siad le háit a bhfuil oidhreacht láidir cultúir ag baint leis agus as tréithe an cheantair a chur in iúl do phobail eile ar fud na hEorpa. Leanfaidh an clár seo ar feadh roinnt blianta agus oibreofar de réir na Smaointe Móra a thagann as na bailte agus na sráidbhailte.
Déanfaidh ár ECOC teagmháil lenár bpobail ar fad. Tá Gaillimh 2020 tiomanta do chion tairbhe seasmhach agus fíorúil a chur i gcrích i leith cuimsiú agus cumasú na ngrúpaí imeallacha agus na ngrúpaí atá faoi mhíbhuntáiste.
Is féidir leat an leabhar tairisceana a íoslódáil thíos agus cuairt a thabhairt chuig www.galway2020.ie chun tuilleadh eolais eile a fháil. Pobail Chruthaitheacha | Creative Ireland
Cruthaíonn tionscadal nua ceoil nasc idir Liatroim agus Sligeach
Bailíonn Both Sides of the Lough tallann ón dá chontae i gcomhair dhá taispeántas a bheidh ar siúl i mí na Samhna agus mí na Nollag.
Title: Lá Náisiúnta na Leabharbhách: An Lúcháir a bhaineann le Léitheoireacht
Is breá linn a bheith ag léamh. Idir prós lúbach a bhíonn sna scéinséirí rúndiamhra agus na tailte neamh-mhapáilte bainteach le úrscéalta fantaisíochta, cuireann domhan na léitheoireachta faoi gheasa muid, mar náisiún, anseo in Éirinn.
Tá deis agat go fóill feabhas a chur ar do chúpla focal agus Bliain na Gaeilge, bliain cheiliúrtha ár dteanga náisiúnta, ag teacht chun deiridh. Bí páirteach sa chraic agus tú ag cur feabhais ar do líofacht!
"Is rud speisialta an damhsa le chéile a tharraingíonn muid uile le chéile"
Tá daoine as gach cúlra ag baint taitneamh as cineál féinléirithe ar leith trí thionscnamh iontach damhsa de chuid an chóiréagrafaí Catherine Young.
Clais ealaíonta Loch Garman
Tá dhá thionscnamh atá lonnaithe i Loch Garman ag ardú feasachta maidir le cultúr sainiúil na tuaithe agus maidir leis an tábhacht a bhaineann lenár n-oidhreacht áitiúil a thuiscint, mar atá anois, mar a bhí agus mar a bheidh amach anseo.
"Rud ar bith a chuireann ag caint muid, déanann sé maitheas don chomhphobal"
Bunaithe ar agallaimh le máithreacha na gcruthaitheoirí féin, déanann Freshly Ground Theatre ó Thamhlacht grinnscrúdú ar na hathruithe atá ag teacht ar an gcaoi ina ndéantar cur síos ar óige mná, ar bhanúlacht agus ar mháithreachas.
Meon pearsanta sona: Ceithre thionscnamh ar mhaithe le folláine do chách
Inniu Lá Domhanda na Meabhairshláinte agus mar sin caithimid súil ar roinnt tionscnamh den scoth a cheanglaíonn gníomh cruthaitheach le folláine phearsanta do chách.
Ag cur síolta na cruthaitheachta
Cabhraíonn tionscadal feirmeoireachta sóisialta na Tulaí le daoine atá faoi mhíchumas iad féin a chur in iúl tríd an ealaín i dtimpeallacht fheirmeoireachta.
"Bhí muinín agam i gcónaí as spiorad cruthaitheach Cheatharlach"
Faigheann stiúideo an ealaíontóra seo as Ceatharlach inspioráid ó stair thionsclaíoch an bhaile.
"Cad is cóir dúinn a chruthú de réir ár samhlaíochta"
Thug leanaí scoile i gCathair Chorcaí a gcuid teorainneacha cruthaitheacha céim eile ar aghaidh a bhuí don chúnamh a fuair siad ó ealaíontóirí áitiúla. Nuair atá an ceoltóir céanna chomh cliúteach (sa taobh seo den domhan) agus atá John Spillane nó Ger Wolfe, nó David Gray, is na gaigíní sráide beaga súracha céanna sin a bhéas ag cur freagra orm. Ainmníodh an RTÉ Guide mar Iris Tomhaltóirí na Bliana ag Gradaim PPAI 2006 (Cumann Foilsitheoirí Thréimhseacháin na hÉireann) agus luadh go raibh ar chumas na hirise athrú de réir mhargadh oibre a bhíonn ag athrú agus luadh an fhorbairt eagarthóireachta a rinneadh ag teacht le héilimh athraitheacha an lucht léitheoireachta. Moladh an iris freisin as a gcuid teagmhála le miondíoltóirí. Grúpaí Oirfide Cláir Ba bhliain den scoth a bhí i 2006 do Cheolfhoireann Shiansach Náisiúnta RTÉ (NSO), áirítear ar na buaicphointí tabhairt chun críche an chéad sraith shiansach Shostakovich iomlán de chuid na hÉireann, tús le sraith shiansach Mahler iomlán agus sraith The Mozart Sessions do Theilifís RTÉ. Áirítear ar chlár camchuairte náisiúnta na ceolfhoirne i 2006 an chéad cheolchoirm riamh i gCo an Chláir, agus ba thús cadhnaíochta cónaitheacht pobail na ceolfhoirne i bPort Laoise áit a raibh ceardlanna in ospidéil, i scoileanna agus i bPríosún Lár na Tíre. Thomas Hodgkin Lia ab ea Thomas Hodgkin (rugadh ar an 17 Lúnasa 1798 i bPentonville é agus fuair sé bás ar an 5 Aibreán 1866 i Jaffa, sa Phalaistín). Deir Breandán Ó Beirn go bhfuil eolas tugtha le gairid ag an Aire Comhshaoil go bhfuil tosaíocht ag Droichead Thír Chonaill i mBaile Dhún na nGall mar a mhínigh sé do Aodh Máirtín O Fearraigh ar an gclár Adhmhaidin ar RTÉ Raidió na Gaeltachta. Go háithrid, is féidir go dtearn cuspóirí neamhréadúla na nGaeilgeoirí idé-eolaíocha dochar do shainleas na gcainteoirí dúchais mar mhionlach saindúchais. Nuair a tháinig maolú ar náisiúnachas an stáit i ré Lemass, tharraing an stát siar as na cuspóirí seo, rud a chiallaigh go dtearnadh dearmad de chearta teanga na Gaeltachta féin. Chuideachtaigh an Stát cearta teanga na Gaeltachta le cuspóirí míréasúnta na nGaeilgeoirí; is iomaí cuspóir réasúnta de chuid na Gaeltachta a caitheadh i dtraipisí de thoradh an chomhcheangail smaoitíocha seo. Democratic Party (USA) Democratic Party Web site European Socialists European Socialists site Fianna Fail Fianna Fail party site Fine Gael Fine Gael Web site Irish Labour Party Irish Labour Party Web site Labour Party (Britain) Labour Party web site Liberal Democrats (Britain) Liberal Democrats web site Gaelport.com - an Ghaeilge ar an Idirlíon to a primitive folk-type in the course of passing down from the court storyteller to the humbler peasant reciters, that it sloughed off the embellishments of the ollamhs, and reintroduced the older, wilder conceptions with which the folk remained in fuller sympathy than the more cultured bard. Compare, for instance, as I compared ten years ago, Maghach Colgar, in Campbells version (No. 36), with the Fairy Palace of the Quicken Trees. The one tale has all the incidents in the wildest and most fantastic form possible; in the other they are rationalised to the utmost possible extent Bhí sé go láidir in aghaidh cinsireacht ar litríocht agus mholadh sé an seasamh a ghlac Frank O’Connor, Seán Ó Faoláin, Peadar O’Donnell agus Patrick Kavanagh sna díospóireachtaí móra faoin gceist seo sna tríochaidí agus sna daicheadaí. 23. D'fhiafraigh Deputy Aindrias Moynihan den Aire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta cén soláthar airgid a cuireadh ar fáil i mbuiséad 2020 d'Údarás na Gaeltachta, briste síos idir soláthar caipitil agus soláthar reatha; agus an ndéanfaidh sí ráiteas ina thaobh. [45776/19]
Tá ról an-tábhachtach ag Údarás na Gaeltachta maidir le cúrsaí fostaíochta, forbartha pobail, cultúrtha agus teanga a chur chun cinn sa Ghaeltacht. In ainneoin go bhfuil pleananna cuimsitheacha ag lucht an údaráis le fada an lá, braithim i gcónaí go bhfuil siad srianta de bharr easpa maoinithe. An bhfuil an tAire Stáit sásta go bhfuil go leor maoinithe á chur ar fáil don údarás? An féidir leis léiriú go díreach cad atá in aigne aige? Cén saghas maoiniú breise a chuirfear ar fáil le haghaidh Údarás na Gaeltachta agus, go háirithe, pobal na Gaeltachta? An féidir iad a scaoileadh chun pleananna a fhorbairt?
Mar is eol don Teachta, fógraíodh i mbuiséad 2020 go mbeidh ardú €1 mhilliún á chur ar fáil do chiste caipitil Údarás na Gaeltachta in 2020. Fágfaidh sé seo go mbeidh ciste €10 milliún ar fáil don eagraíocht, nó ardú de thart ar 11% ar an méid atá acu i mbliana. Chomh maith leis sin, cuirfear €200,000 breise in airgead reatha ar fáil d'Údarás na Gaeltachta don bhliain seo chugainn le dáileadh ar na heagraíochtaí pobalbhunaithe agus comharchumainn Ghaeltachta. Mar a luaigh mé leis an Teachta Ó Snodaigh, is ionann é seo agus ardú 25% le trí bliana anuas ar an gciste seo. Fágann sé sin go mbeidh soláthar iomlán de €4.05 mhilliún ar fáil don údarás in 2020 le dáileadh ar na heagraíochtaí pobalbhunaithe agus comharchumainn Ghaeltachta. Ina theannta sin, beidh teacht ag Údarás na Gaeltachta ar chiste faoi leith sa chás go dtarlóidh Breatimeacht gan socrú. Is fiú dom a mheabhrú go mbeidh soláthar de €9.602 milliún san iomlán ar fáil don eagraíocht in 2020 le haghaidh cúrsaí riaracháin. Ar ndóigh, ní gá dom a rá go bhfuil obair den scoth á déanamh ag Údarás na Gaeltachta chun an clár oibre atá idir lámha acu a chur ar siúl. Is ábhar sásaimh é gur éirigh leis an údarás 589 post a chruthú in 2018 agus go raibh 122 duine breise fostaithe i gcuideachtaí an údaráis sa Ghaeltacht ag deireadh na bliana 2018 i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin. Bhí 7,625 post i gcliantchuideachtaí an údaráis ag deireadh na bliana sin. Ag cur gach rud san áireamh, táim sásta go mbeidh sé ar chumas na heagraíochta leanúint orthu agus a chlár oibre a chur i bhfeidhm go rathúil in 2020 ar leas na Gaeltachta agus na Gaeilge.
Meallann Údarás na Gaeltachta fostaíocht agus infheistíocht chuig na ceantair Ghaeltachta. Níl aon dabht go mbíonn tairbhe ag baint le hiarrachtaí an údaráis, go háirithe do phobal na Gaeltachta, nuair a éiríonn leo a leithéid a dhéanamh. Braitear i gcónaí go bhfuil srianta ar an údarás toisc nach bhfuil go leor airgid acu. Cén fáth nach raibh ach ardú de €1 milliún i gceist i mbliana, ós rud é go raibh éileamh i bhfad níos mó ann? D'fhéadfadh an t-údarás i bhfad níos mó a dhéanamh faoi na pleananna atá acu dá scaoilfí ar aghaidh iad agus breis maoinithe ar fáil dóibh. Tuigim go bhfuil ardú ann i mbliana, ach nuair a bhreathnaímid ar an bhfás atá tagtha ar an maoiniú le haghaidh eagrais cosúil le Enterprise Ireland agus IDA Ireland, caithfear a cheistiú an bhfuil cothrom na Féinne á fháil ag muintir na Gaeltachta agus Údarás na Gaeltachta. An bhfuil an t-ardú céanna i gceist i gcás an údaráis agus i gcás na heagrais eile? Cén fáth nach bhfuil ach €1 milliún ann i mbliana, in ainneoin is go raibh éileamh ann ar níos mó? Beidh deis againn athbhreithniú a dhéanamh ar na Meastacháin níos déanaí i mbliana. Bainfidh sé sin le caiteachas nach bhfuil críochnaithe. An bhfuil sé i gceist ag an Aire Stáit airgead a threorú isteach chuig an údarás agus chuig cúrsaí Gaelainne agus Gaeltachta, go háirithe ós rud é go bhfuil dhá oiread an mhéid airgid á chur ar fáil i gcomhair na healaíon i gcomparáid le cúrsaí na Gaeltachta?
Aontaím leis an Teachta go bhfuil ról fíorthábhachtach ag Údarás na Gaeltachta ó thaobh poist a chruthú i gceantair iargúlta na Gaeltachta trasna na tíre. Bím ag lorg breis airgid don údarás i gcónaí. Le linn mo dhá thréimhse mar Aire Stáit na Gaeltachta, bhí sé ar mo chumas breis airgid a chur ar fáil don údarás sa bhuiséad lárnach nó san athbhreithniú ar an mbuiséad roimh dheireadh na bliana. Bhíomar in ann €1 milliún breise a chur ar fáil i mbliana. Ardú de 11% sa bhuiséad a bhí i gceist. Bhí ardú iomlán de 4% i mo rannóg féin sa bhuiséad a fógraíodh an mhí seo caite. Bíonn breis airgid á lorg againn i gcónaí. Tá a fhios agam go bhfuil ról tábhachtach ag an údarás. Beidh mé ag lorg breis airgid sna blianta amach romhainn.
An dóigh leis an Aire Stáit go bhfuil cothrom na Féinne á fháil ag an nGaeilge, mar theanga, agus ag an údarás i gcomhthéacs na slí ina bhfuil an t-airgead a threorú? Cé go bhfuil fás tagtha ar an gciste, laistigh de rannóg an Aire Stáit tá dhá oiread an méid airgid imithe go dtí an Chomhairle Ealaíon, mar shampla. Molaim an maoiniú iontach atá bainte amach ag an gcomhairle. Cén fáth nach bhfuil ach leath den mhaoiniú sin - €2.4 milliún - ar fáil do chúrsaí Gaelainne agus Gaeltachta? Tá an sciar den chiste iomlán a fhaigheann grúpaí eile, cosúil le Enterprise Ireland agus IDA Ireland, luaite agam. An bhfuil an ráta fáis a bhaineann leis an maoiniú a fhaigheann na heagrais sin cosúil leis an ráta fáis a bhaineann leis an maoiniú a fhaigheann Údarás na Gaeltachta? Ba chóir go mbeadh deis ag lucht an údaráis a gcuid oibre a dhéanamh gan na srianta seo. Ba mhaith leo brú ar aghaidh le tograí móra ar fud na tíre, ina measc Coláiste Íosagáin i mBaile Bhúirne i mo cheantar féin. Caithfear a chinntiú go bhfaighidh cúrsaí Gaelainne agus Gaeltachta cothrom na Féinne. An dóigh leis an Aire Stáit go bhfuil a leithéid á fháil faoi láthair, nuair atá an ráta fáis i gcás mhaoiniú na n-eagras atá luaite agam curtha i gcomparáid leis an ráta fáis i gcás mhaoiniú Údarás na Gaeltachta?
Ba cheart dúinn an chomhpháirtíocht idir Údarás na Gaeltachta agus, mar shampla, an Roinn Forbartha Pobail agus Tuaithe agus an Roinn Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta a thógáil san áireamh freisin. Tá airgead caipitil curtha ar fáil le haghaidh Pháirc na Mara i gCill Chiaráin i gConamara, mar shampla, ó chiste an Aire, an Teachta Humphreys. Tá an chomhpháirtíocht idir an t-údarás agus na heagraíochtaí Stáit agus Ranna Stáit eile fíorthábhachtach. Tá an t-airgead caipitil sin ar fáil don údarás agus tograí an údaráis. Tá jab iontach á dhéanamh ag lucht an údaráis. Tá ainm an-mhaith ag Údarás na Gaeltachta. Tá an t-údarás ag obair go maith le heagraíochtaí Stáit eile. Tá sé ar chumas an údaráis cur isteach ar scéimeanna eile tríd an Roinn Forbartha Pobail agus Tuaithe agus an Roinn Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta. Tá an obair sin ag dul ar aghaidh. Tá airgead ag an údarás chun poist a chruthú sna ceantair fíorthábhachtacha seo. Tá sár-jab á dhéanamh ag an údarás sa chomhthéacs seo. Cuideachtaí Príobháideacha
Cuireann a lán cuideachtaí san earnáil phríobháideach earraí agus seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge. Tá a lán daoine den lucht gnó a amharcann ar an nGaeilge mar áis luachmhar mhargaíochta.
Féadfaidh soláthar trí mheán na Gaeilge a bheith follasach:
Comharthaíocht Ghaeilge nó Dhátheangach in ollmhargaí, i ngaráistí, i gcaiféanna.
Fóraíocht Ghaeilge nó dhátheangach.
Meaisíní Bainc ina bhfuil rogha do ghnó a dhéanamh trí Ghaeilge.
Fóin phóca ar a bhfuil rogha Ghaeilge.
Glórphost trí Ghaeilge do chustaiméirí roinnt soláthraithe.
Comhéadan trí Ghaeilge i soláthar seirbhísí TF-bhunaithe.
Cuideachtaí poiblí
Fostaíonn eagraíochtaí cur cun cinn na Gaeilge daoine ó raon leathan disciplíní gnó lena n-áirítear margaíocht, airgeadas, bainistiú imeachtaí agus caidrimh phoiblí (CP), atá líofa sa Ghaeilge.
Mar shampla, tá daoine a dhéanann teagmháil le comhlachtaí poiblí nó stáit in Éirinn i dteideal a litreacha agus a ríomhphoist a chur i nGaeilge nó i mBéarla chuig na Coimisinéirí Ioncaim, chuig an Oifig Mhótarchánach, chuig An Garda Síochána etc. agus freagra a fháil ar ais ina rogha teanga dá réir.
Tá saoráidí ann don soláthar trí Ghaeilge in a lán cuideachtaí leathstáit, cé nach bhfuil siad ar fáil iontu go léir fós.
Tá ionadaithe ag Bord Soláthair Leictreachais, ag Iarnród Éireann, Uisce Éireann etc. ar féidir leo seirbhísí a sholáthar do chustaiméirí trí mheán na Gaeilge.
Cuireann siad roghanna teanga Gaeilge agus Béarla ar fáil ar a línte gutháin, sa chumarsáid scríofa sa dá theanga.
Tá gníomhairí ag obair ar an línte Éigeandála 112 nó 999 ar féidir leo déileáil le glaonna sa dá theanga. Tá sé de chenagal ar gach cuideachta stáit seirbhís dhátheangach a sholáthar chomh maith le roghanna Gaeilge ar a suíomhanna gréasáin de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla (2003), cé nach bhfuil na forálacha go léir seo go hiomlán curtha i bhfeidhm ag na cuideachtaí stáit fós.
Bíonn ainmneacha na gceann scríbe ar taispeáint go dátheangach ar na traenacha InterCity (Iarnród Éireann) and Comaitéara (Iarnród Éireann), ar thramanna an Luas agus ar bhusanna Bhus Éireann agus Bhus Átha Cliath agus tá an chomharthaíocht inmheánach agus na fógraí uathoibríocha sna feithiclí dátheangach freisin. Socraitéas, ar a chosaint féin - Aistriú Litríochta
Údar: Socrates
Teideal: Apologia
Aistritheoir: Liam Ó Rinn
Teideal: Crito
Siod é an méid atá le léamh ar chúl an leabhair:
'A thogha fir, ó tharla gur ó chathair na hAithine thú, an chathair is mó cumhacht agus cáil eagna agus neart aigne, nach náir leat suim a bheith agat in airgead a dhéanamh agus i nglóire agus onóir d'fháil duit féin agus gan suim a bheith agat san aigne nó sa bhfírinne nó i leas d'anama?'
Tá an 'Apologia' ar cheann de na hóráidí is cáiliúla i stair intleachtúil agus liteartha an chine dhaonna. Ba é Liam Ó Rinn (1886-1943) a d'aistrigh an leagan seo di go Gaeilge. Cuireadh i gcló é ar an nuachtán Irish Freedom idir na blianta 1913 agus 1914. Foilsítear anseo arís é maille le leagan eile de agus leagan den 'Chrito' a dhein Domhnall Ó Mathghamhna (1872-1942). But after that, when that machinery has been put on a proper footing and when the Department has been got under way, I think the multitudinous duties that naturally devolve on the Minister for Education would preclude him from fulfilling the equally multitudinous duties for the Minister for the Gaeltacht. It is for that reason that I think the title of this Bill should lay stress on the economic side of it, as I do, prior to the development of the cultural and social sides. I think that the title of the Bill should place some accent on development, and for that reason I think I would call the Department An Roinn Forbartha Gaeltachta — that is, the Department for the Development of the Gaeltacht. That would tend to promote the development of the Gaeltacht so as to take it out of the rather obvious channel into which it might fall if dealt with from a cultural point of view alone, and help to put a commercial premium on the speaking of Irish. In my view, certainly until the population is stabilised, we cannot possibly have the language spoken in an area which is now, to some extent, an emigration centre and, to some extent, a migration centre. You cannot expect the people to speak one language for six months of the year and another language for the other six. Ba í an Iodáilis an teanga chaidrimh agus an meán teagaisc i ngach rang, agus chruthaigh na scoláirí go maith i labhairt na teanga de réir a gcumas. Moltar go mbeadh eolas sna pleananna faoi na deiseanna atá ar fáil Gaeilge a labhairt taobh amuigh de ghnáthuaireanta scoile.
Moltar chomh maith go bhforbrófaí pacáiste tacaíochta do dhaltaí a thagann chun cónaí sa Ghaeltacht ar bheagán Gaeilge.
Ar na rudaí eile a mholtar a ndéanfaí mar chuid den phlean tá féilte áitiúla Gaeilge agus cuairteanna ar cheantar Gaeltachta eile.
Chuir an tAire Oideachais fáilte roimh fhoilsiú na dtreoracha nua inniu.
Dúirt an tAire Foley go raibh na scoileanna Gaeltachta lárnach sa phróiseas pleanála teanga sa Ghaeltacht agus go raibh "comhairle phraiticiúil" ar fáil inti do cheannairí scoileanna Gaeltachta maidir le cur chun cinn na Gaeilge.
"Tugann an treoir soiléireacht ar róil na n-oifigeach pleanála teanga agus an bhoird bhainistíochta i gcur chun cinn úsáid na Gaeilge. Táim an-sásta go dtugtar comhairle agus samplaí praiticiúla den chomhpháirtíocht a d'fhéadfadh an scoil a chothú leis an bpobal chun an Ghaeilge a chur chun cinn."
Dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go dtreiseodh na treoracha an ceangal idir an polasaí oideachais don Ghaeltacht agus an próiseas pleanála teanga.
Dúirt an tAire Oideachais go ndíreodh an treoir seo aird ar an ngá le comhoibriú idir na scoileanna, na naíonraí agus tuismitheoirí "chun úsáid na Gaeilge a chothú i measc páistí sa seomra ranga agus lasmuigh de".
Deirtear gur chóir do bhunscoileanna agus naíonraí roinnt rudaí a dhéanamh chun "nasc a bhunú" eatarthu.
Déanfar plean a leagan amach chun an comhoibriú a neartú ar mhaithe leis an nGaeilge a chur chun cinn. I measc na moltaí atá sa treoir tá cuairteanna idir an bhunscoil agus na naíonraí.
Deirtear go bhféadfaí daltaí "a bhfuil ardchumas sa Ghaeilge acu a ghrúpáil le chéile ó am go ham". Ealaíontóir neamhspleách, ildánach a bhí i Danny ó Flatharta a raibh a chuid tuairimí féin aige faoin saol
Danny de Bhailís
Dé Luain, Lúnasa 14 2017 ag 6:55 am
Danny lena fhéinphortráid ag taispeántas i 2005. Pic: Seán Ó Mainnín
Ar maidin Dé Sathairn, an 29 Iúil 2017 baineadh geit as pobal Chonamara agus na Gaeltachta ar fad, nuair a bhris an scéal faoi bhás an ealaíontóra cháiliúil, Danny Chóil Dan Ó Flatharta as Cuileán, An Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe.
Rugadh Dan sa bhliain 1974. Fuair sé a chuid oideachais ar an gCeathrú Rua agus ina dhiaidh sin in Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe agus Mhaigh Eo. Chaith sé seal sa gcoláiste freisin i dTrá Lí agus i Luimneach.
Ina óige d'imir Dan peil faoi aois don Cheathrú Rua agus ba chúl báire iontach a bhí ann. Ba san ealaín a bhí a dhúil i gcónaí, áfach.
D'éirigh go hiontach leis sa cheard sin agus taispeánadh a shaothar ag seónna aonair agus grúpa in áiteacha go leor ar fud na tíre agus thar lear, ina measc, an Ghearmáin agus an Bhreatain Bheag. I mbliana bhí a shaothar ar taispeáint ag 'Testing' sa Catalyst Arts i mBéal Feirste. Anuraidh bhí a shaothar le feiceáil ag 'Earth is our Chrysalis' i nGaillimh agus ag Mark ll, Artlink i nDún na nGall.
Fear neamhspleách, ildánach a bhí i Dan a raibh a chuid tuairimí féin aige faoin saol. Bhain a chuid ealaíne leis an nádúr, leis an timpeallacht agus leis an duine féin: cé muid féin, cad as a tháinig muid agus cá bhfuil muid ag dul? Níor leasc leis freagraí a lorg in áiteanna dorcha agus na freagraí a d'aimsigh sé a roinnt ar chanbhás ina stíl dhrámatúil féin. Ba é an pictiúr a rinne sé de féin agus é thíos i gcónra, an ceann ba dhrámatúla ar fad acu, pictiúr inar léirigh sé gur ionann sin agus an ceo, 'Aon lá amháin den duine is sine' mar a deir an file.
File den scoth a bhí i Dan freisin. Thaitin an ceol thar cionn leis, chuile chineál ceoil, ó Kila go Nick Cave agus Billie Holiday, agus, ar ndóigh ceol na hÉireann agus leithéidí Luke Kelly.
Is é an rud is measa ar fad ná nach raibh an fear ach trí bliana agus dhá scór. Ní raibh sé ach ina thús agus bhí sé ag éirí níos fearr an t-am ar fad. Meastú céard iad na pictiúir mhóra a bheadh déanta aige sna blianta amach romhainn? Anois ní bheidh a fhios againn go deo, agus is mór an peaca é sin.
Maireann a dheartháir Pádraic (Jessie) agus a pháirtí Siobhán, a dheirfiúr Bernie agus a fear céile Brian, a ghaolta agus a chuid cairde dílse. Slán leat a Dan agus a ndéana Dia grásta ar d'anam cruthaitheach uasal. Chinn sí triail a bhaint as cóir leighis mhalartach nach bhfuil ar fáil ach sa Ghearmáin agus a chosnaíonn na mílte punt. Dúirt Máirtín Ó Cadhain i 1969 nach bhféadfaí ‘an geáitse meath-réabhlóideach féin’ a shamhlú le gluaiseacht na Gaeilge fiú. An bhfuil aon athrú tagtha ar an scéal? An tImeall: Podmheas? Podbhuíochas!
Tá rudaí iontach deas le rá ag Alex Hijmans faoi "An tImeall" in eagrán na seachtaine seo de Foinse. Tugann sé léirmheas an-chineálta ar mo chuid iarrachtaí podchraoltóireachta, ach ní h-é sin is mó atá ina údar sásaimh dom ach seo: is cosúil ón méid a dúirt sé gurb é seo an tús ar shraith altanna léirmheastóireachta ar phodchraoltaí.
Más amhlaidh atá, tá sé ar an gcéad cholún dá leithéid in aon pháipéar nuachta, in aon áit, go bhfios domsa. Mar atá ráite cheana agam, creidim go bhfuil buntáistí na podchraoltóireachta níos soiléire fós i gcás mionteanga ná i gcás an mhórchultúir. Tá áthas orm go bhfuil Foinse ag scaipeadh an dea-scéil le lucht a léite. Beidh meáin an Bhéarla ag sodar 'nár ndiaidh sa chás áirithe seo!
Lipéid: irishblogs, gaeilge, meáinchumarsáide, podchraoltóireacht
Conn a scríobh ag 11:58 AM
Comhghairdeas leat, a cheannródaí!
Tá súil agam go dtabhairfidh sé mise faoi deara! Nílim cinnte, ach sílim go n-aithním a ainm ó na liostaí r-phoist fadó. An bhfuil aon aithne agat ar Alex?
23 May, 2006 16:34
Níl puinn aithne agam air a Shéamais, ach amháin ó bheith ag léamh a chuid iriseoireachta i bhFoinse. Osló (NTB): an Ioruais rockers Kvelertak Enslaved onóir leis na híospartaigh agus na n-ionsaithe sceimhlitheoireachta le linn féile i Heilsincí ar an Domhnach. Is páirt ríthábhachtach í an triail chliniciúil sa thaighde liachta. Bíonn sé d'aidhm ag gach tionscadal ECRAN go mbeadh sé éasca na trialacha cliniciúla a thuiscint agus cuirtear eolas ort conas páirt a ghlacadh iontu.
Ar aghaidh leat ag léamh
Chomh fada siar le 1747, rinne James Lind, máinlia cabhlaigh agus Albanach, iarracht daingean diongbháilte cóir leighis éifeachtach a chur ar an scorbach agus do chuir sé tús le turgnamh a cheiliúrtar inniu mar cheann de na trialacha cliniciúla tosaigh. Bain taitneamh as an scannán agus faightear níos mó eolais faoi thaighde liachta.
Rhestr o adnoddau
Tá go leor acmhainní ann cheana chun teacht ar fhaisnéis faoi Thrialacha Cliniciúla. Tá ECRAN tar éis a lán díobh seo a chur le chéile in áit amháin, lena cheadaítear duit cuardach a dhéanamh go tapaidh is go héasca ar ábhair gur mhian leat a thuilleadh a fhoghlaim fúthu. D'fhéadfá cuardach a dhéanamh as roinnt teangacha éagsúla chun teacht ar acmhainní sna teangacha éagsúla san. Cuardaigh de réir ábhair, de reir údair, de réir chineál meáin, agus de réir slite eile.
- Acmhainní as Gaeilge
(* Déanfar tú a athdhíriú de thoradh ar chuardach ar http://5.249.146.57)
Roghnaigh an teanga le haghaidh shuíomh gréasáin ECRAN
Tá an méid go léir a bhfuil sa shuíomh gréasáin aistrithe go sé theanga an AE: Gearmáinis, Béarla, Spáinnis, Fraincis, Iodáilis, Polainnis. Tiocfaidh tú ar ábhair roghnaithe atá aistrithe go teangacha eile. Tá ísliú céime tugtha do stádas na Gaeilge, ar bhonn leanúnach ag Fine Gael agus ag Páirtí an Lucht Oibre Ní mór ceannaireacht agus maoiniúchán leanúnach a bheith ann chun straitéis uaillmhianach don Ghaeilge a chur i bhfeidhm go rathúil. Déanfaimidne an cheannaireacht sin a léiriú agus sinn i mbun an rialtais. Responding to the Government’s Action Plan for Jobs Press Statement today Sinn Féin Jobs spokesperson Peadar Tóibín said anyone who thinks that the government is doing enough on jobs is badly mistaken. Regina Uí Chollatáin (2005) Conradh na Gaeilge, Iriseoireacht na Gaeilge, Polaitíocht na Gaeilge. [Invited Lecture], Seimineáir Iarchéime, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad , 20-NOV-05. Ábhar an Mhodúil: Gheobhaidh na mic léinn eolas leathan ar na smaointe agus na teoiricí a bhaineann le húsáid na dTEC i múineadh agus i bhfoghlaim teanga. Níl mise in aghaidh comhlacht ar bith a bheith lonnaithe sa Ghaeltacht. Oibríonn mo chlann féin leis na comhlachtaí céanna.An pointe atá mé ag déanamh ná.. má tá siad ag iarradh airgead ón bpota Gaeltachta, caithfear rialacha cuí maidir leis an Ghaeilge a shásamh. Beidh an picnic ar siúl ag Eamhain Mhacha mar chuid de phicnic náisiúnta atá á chomhordú ag Comhluadar, an eagraíocht náisiúnta a thacaíonn le teaghlaigh a bhfuil an Ghaeilge mar chéadteanga acu agus le tuismitheoirí atá ag iarraidh a bpáistí a thógáil trí Ghaeilge. We are very lucky that our school, Gael-Choláiste Chill Dara, is based in an active, lively, Irish speaking community. Members of the school community, students, teachers and parents are invoved in local initiatives in order to provide every opportunity to use the Irish language outside of school. Sa bhliain 1902 chuir Conradh na Gaeilge, Pádraig Ó Cadhla go dtí na Déise mar thimire. An bhliain ina dhiaidh sin tháinig sé go dtí an Sean Phobal. Chuir sé rang léamh na Gaeilge ar bun do mhuintir na h-áite chomh maith le h-amhránaíocht agus rince. Chuir an sagart paróiste, a bhí i gcoinne na Gaeilge ag an am, ina aghaidh agus chaith sé deire a chur leis na ranganna. Beidh aighneacht shubstainteach le hullmhú ag na heagrais sin agus le cur faoi bhráid Fhoras na Gaeilge roimh an 6 Nollaig 2013. Is iad ár múinteoirí bunscoile a leagann an bhunchloch do thodhchaí na teanga agus tá sé in am aitheantas a thabhairt dóibh as a saothar. Mar a chuir mé in iúl don Teachta cheana, bhí cruinnithe agus plé agam leis an tAire Oideachais agus Eolaíochta ar ócáidí éagsúla maidir leis an gceist atá luaite ag an Teachta. Bhí an cás mar ábhar plé freisin ag cruinnithe éagsúla idir oifigigh mo Roinne agus oifigigh na Roinne Oideachais agus Eolaíochta. Chomh maith leis sin, dfhreastail oifigigh de chuid mo Roinne ar shraith chruinnithe sa Roinn Oideachais agus Eolaíochta i rith an tsamhraidh, tráth ar pléadh an cheist leis an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta, Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge. Tuigim go bhfuil an cás fós faoi bhreithniú. Ar ndóigh, mar atá curtha in iúl agam don Teachta cheana, cé go bhfuil mo Roinn gníomhach sa phróiseas plé atá ar siúl, is ceist í seo a bhaineann go príomha leis an Aire Oideachais agus Eolaíochta. Tá an dara scéim dá chuid á réiteach ag an mBord um Chúnamh Dlíthiúil de réir Alt 11 d'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Is é príomhchuspóir an Achta a chinntiú go mbeidh fáil níos fearr ar sheirbhísí poiblí trí Ghaeilge agus go mbeidh siad ar chaighdeán níos airde. Beartaítear go mbeidh an dara scéim i bhfeidhm ar feadh tréimhse trí bliana ar éag don scéim reatha.
Is mian leis an mBord um Chúnamh Dlíthiúil anois cuireadh a thabhairt d'aon pháirtí leasmhar uiríolla a dhéanamh maidir le réiteach na scéime nua. Níor cheart go mbeadh níos mó ná 4,000 focal sna haighneachtaí agus ba cheart dóibh aird a thabhairt ar an scéim roimhe seo (ar fáil ar shuíomh Gréasáin an Bhoird). Ba cheart aighneachtaí, a fhoilseofar ar shuíomh Gréasáin an Bhoird, a chur ar aghaidh go leictreonach chuig eolas@legalaidboard.ie. Mar mhalairt ar sin, féadfar iad a sheoladh sa phost chuig
Fiona Morley,
Tá faisnéis maidir le sainordú agus ról/seirbhísí an Bhoird um Chúnamh Dlíthiúil ar fáil ar www.legalaidboard.ie
Is é an spriocdháta chun iarratais a fháil 5 i.n. an 04/03/2011.
Tá breis faisnéise faoin Acht ar fáil ar shuíomh Gréasáin na Roinne Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta www.pobail.ie nó ar iarratas ríomhphoist chuig eolas@pobail.ie
Beidh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge ag ullmhú aighneacht go luath. Más mian leat teagmháil a dhéanamh linn agus cur leis an aighneacht seo is féidir teagmháil a dhéanamh le eolas@gaelport.com
Bíonn an nuacht is déanaí faoi sheirbhísí Gaeilge agus cur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla ar fáil sa nuacht is déanaí ar gaelport.com: http://www.gaelport.com/nuacht agus http://www.gaelport.com/reachtaiocht. Seo a leanas an liosta: Sa chatagóir le 1-20 fostaithe: Coiste Cúrám Leanaí Chontae & Chathair na Gaillimhe, Cuntasóirí Cáirte Ryan McGinty agus McCambridges. Is mór an dul chun cinn atá déanta i gcúrsaí na Gaeilge ag Comhairle Cathrach Chorcaí ó 1992 i leith, go háitihe trid ár Plean Gníomháíochta don Ghaeilge agus le deanaí leis an Scéim Teanga 2007 - 2010. Do B'iad aidhmeanna an Plean Gníomhaíochta ná.
Úsáid na Gaeilge agus coincheap an dátheangachais a chur cinn ar bhonn deonach in imeachtaí agus i gcúrsaí uile an gComhairle.
Chomh fada agus is féidir go mbeidh na gnéithe seo a leanas de ghnO Comhairle Cathrach Chorcaí dátheangach.
De bharr ne deo-thola ón bhfoireann i gcoitinne agus, go háirithe, ón mBainistíocht tá stádas an - ard ag an nGaeilge sa Chomhairle anois agus an stádas céanna ag an Comhairle Cathrach Chorcaí féin, ó thaobh na Geailge de, i measc Rialtais Áitiúla eile.
Ghlac an tAire Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Eamon Ó Cuív le déanaí le Scéim Teanga Chomhairle Cathrach Chorcaí 2007 - 2010. Faoin Scéim, atá i bhfeidhm do thréimhse 3 bhliain ón 31ú Deireadh Fómhair 2007, geallann an Chomhairle feabhas ar leith i Stiúrthóireachtaí agus Ranna ainmnithe agus go ginearálta comhfhreagras níos fearr tríd an eagrais. Is féidir an Scéim a íoslodail tríd an nasc Comharile Cathrach Chorcaí 2007 - 2010 faoi Publications ar ár Súiomh idirlín.
Éinne againn a bhíonn ag plé le cúrsaí na Gaeilge, tuigimid go maith agus go rí-mhaith gur snámh in aghaidh easa é, don chuid is mó de. Mar an gcéanna dúinne sa Comhairle Cathrach Chorcaí, ach de réir a chéile d'éirigh linn an Ghaeilge a bheith glactha mar ghnáthchuid de obair an Comhairle Cathrach Chorcaí. Tá cómharthaí dhá-theangacha againn, ranganna Gaeilge agus scéim scoláireachta mar aon le comórtas óraidíochta do scoileanna. Níos mó ná san is léir go bhfuil an dea-thoil abhí ann ó thús fós ann agus í ag méadú in aghaidh an lae.
An rud is mó a chabhródh linn in ár gcuid oibre ná go lorgódh Pobal na Gaeilge seirbhís trí Ghaeilge idir chomhghreagras, fhoirmeacha etc. Ar scáth a chéile a mhairimid.
Is féidir teacht orm ag + 353 (0) 21 4924676 nó ríomh-phost gaeilge@corkcity.ie. Ar scáth a chéile a mhairimid agus is ag obair as lámh a chéile a chuirimíd An Ghaeilge chun cinn. Tuigimid an tábhacht a bhaineann le pobal na Gaeilge a chuimsiú sna hinstitiúidí polaitiúla. Thug muid deiseanna d’eagraíochtaí Gaeilge a nguth a ardú agus tionchar a imirt sna hinstitiúidí. Is féile náisiúnta d’Éireann é ‘RITH 2014’ a eagraíodh mar chuid d’imeachtaí Sheachtain na Gaeilge. Beidh Rith 2014 ar siúl le linn Sheachtain na Gaeilge, ón 7-15 Márta. Tá roinnt bailiúchán tábhachtach de shaothar iriseoirí Gaeilge ar fáil, m.sh. Liam Ó Muirthile, Proinsias Mac Aonghusa agus Breandán Ó hEithir. Pat Ingoldsby

Is file Éireannach agus láithreoir teilifíse é Pat Ingoldsby (25 Lúnasa 1942) Rugadh i Mullach Íde, Baile Átha Cliath é. Sna 1980í, bhí sé ina óstach ar chláracha teilifíse do pháistí, scríobh sé drámaí don stáitse agus don raidió, d’fhoilsigh sé leabhair ghearrscéalta agus bhí sé ina cholúnaí nuachtáin. Ó lár na 1990idí, d’éirigh sé as na meáin chumarsáide agus is mó aithne air as a chuid bailiúcháin filíochta, agus iad á ndíol ar shráideanna Bhaile Átha Cliath (ar Sráid Westmoreland nó Faiche an Choláiste de ghnáth).
I mí an Mhárta 2022, d’óstáil Ard-Mhúsaem Litríocht Éireann (MoLI) taispeántas físe chun eisiúint an díolama is déanaí de chuid Ingoldsby, "In Dublin They Really Tell You Things — Pat Ingoldsby, Selected Poems 1986 – 2021", a cheiliúradh.
Leabharliosta.
Oibreacha eile.
Do pháistí.
Scríobh Ingoldsby roinnt eipeasóid de "Wanderly Wagon" freisin Shloinn sé gurbh é Seán Mac Diarmada a oifigeach ceannais, gur “fheidhmigh sé mar Aidiúnach, Aide de Camp agus garda cosanta do bhaill Fhoireann So… mar chuid de chlár Scoil Samhraidh an Phiarsaigh, bhí seans againn léiriú a thabhairt ar ár dtogra ealaíne “Ag Seasamh an Fhóid”, an togra a bhí idir láimh agam fhéin agus Nuala Ní Fhlathúin i gcomhar le muintir Ros Muc ar feadh ráithe. Thaispeáin mise an gearrscannán seo don chéad uair i Scoil an Ghort Mhóir agus bhí Nuala Ní Fhlathúin tar éis ealaín suiteála a chruthú thíos ag Loch an Turlaigh Bhig don deireadh seachtaine. Ceann de na cúiseanna leis an droch-chaidreamh, b’fhéidir, ná easpa Gaeilge ag oifigigh a bhíonn ag plé linn. Daoine a mbíonn líofacht acu sa teanga sin d’fhéadfaí bheith ag súil go dtuigfidís fadhbanna na Gaeilge agus na Gaeltachta go héasca. Ar ndóigh, bíonn daoine ann ar fearr leo deacrachtaí a chothú ná fadhbanna a thuiscint. Is minic a ritheann sé linne nuair a bhíonn pointe bunúsach éigin mínithe arís agus arís eile sa dá theanga ach mar sin féin leanann an mhíthuiscint chéanna ar aghaidh. George Moore (úrscéalaí)

Scríbhneoir Éireannach ab ea George Augustus Moore (24 Feabhra 1852 – 21 Eanáir 1933). Úrscéalaí nádúraíoch a bhí ann, chomh maith le húdar gearrscéalta, cuimhní cinn, filíochta agus léirmheastóireacht ealaíne.
Caitlicigh den mhóruaisle talún a mhuintir, agus cónaí orthu in Moore Hall i gCeara, Contae Mhaigh Eo. I dtús báire, ba mhaith leis bheith ina ealaíontóir, agus mar sin rinne sé staidéar i bPáras le linn na 1870idí. D'éirigh sé mór le roinnt healaíontóirí agus scríbhneoirí a bhí mór le rá sa Fhrainc ag an am úd. 'Ba dhóigh le duine go raibh eagla ar na meáin go bhfuil daoine ag scríobh fós as Gaolainn' – Tuairisc.ie
Dé hAoine, Meitheamh 24 2022 ag 5:50 am
Tuilleadh léirmheasanna leabhar, níos mó feiceálachta agus aitheantais do leabhair Ghaeilge, cúrsaí airgid agus cúrsaí oiliúna do scríbhneoirí aitheanta cuid de na ceisteanna is mó a bhí á bplé ag Comhchoiste na Gaeilge i dTeach Laighean an tseachtain seo. Bhí ceathrar scríbhneoirí, Mícheál Ó Laoghaire, Réaltán Ní Leannáin, Celia de Fréine agus Sadhbh Devlin os comhair Chomhchoiste na Gaeilge an tseachtain seo agus iad ag plé na ndúshlán a bhaineann le bheith ag scríobh go cruthaitheach i nGaeilge.
Bhí gach scríbhneoir ar aon intinn nach ndéantar dóthain léirmheasanna ar leabhair Ghaeilge sna meáin agus dúirt siad uilig go bhfuil an-tábhacht ag baint leis na léirmheasanna céanna.
"Foilsíodh cúig úrscéal liom ó 2017. Níor deineadh léirmheas ach ar aon cheann amháin díobh go bhfios dom," a dúirt an scríbhneoir Mícheál Ó Laoghaire.
"Murach breithiúna an Oireachtais agus an léirmheas a scríobhann siadsan faoi gach aon leabhar a chuirtear chucu, bheinn taobh le carthanacht san na gcarad amháin chun aon bhreith a thabhairt ar mo chuid iarrachtaí. Ba gheall le hór dom léirmheasanna a fheiscint ar na leabhair sin."
Chuir na scríbhneoirí go léir béim ar thábhacht na léirmheasanna agus dúirt go raibh léirmheasanna agus criticeoireacht ar ardchaighdeán ag teastáil go géar.
"Tá caighdeán na criticeoireachta thar a bheith íseal in irisí agus sna meáin," a dúirt an scríbhneoir Celia de Fréine.
Dúirt Mícheál Ó Laoghaire nach ar mhaithe leis an airgead a bhíonn scríbhneoirí ag scríobh i nGaeilge, agus nár theastaigh uaidh an iomarca aird a tharraingt ar chúrsaí airgid, ach gur dúshlán é mar sin féin.
"Ní scríobhann duine ar bith leabhar Gaolainne chun a shaibhreas a dhéanamh ach ní cóir go mbeadh éinne thíos leis ach chomh beag céanna. Nuair a foilsíodh an chéad leabhar uaimse thiar i 1990, fuaireas thart ar £700 punt as. Faighim idir €750 agus €900 anois ar leabhar, tríocha bliain níos déanaí," ar sé.
"In ainm Dé conas is féidir linn a áiteamh ar dhaoine óga, daoine go bhfuil postanna acu, muirear orthu b'fhéidir agus morgáiste nó cíos le díol acu, an cineál sin dua agus ama a chaitheamh leis an scríbhneoireacht mura bhfuil ach airgead chomh suarach san acu as?"
Labhair an scríbhneoir Réaltán Ní Leannáin amach go láidir faoin gceist chéanna agus dúirt nach "caitheamh aimsire" atá sa scríbhneoireacht má dhéantar i gceart í. Dúirt gur gá go leor "ama agus dua" a chur isteach chun leabhar a scríobh.
"Ní íocaim na billí trí leabhair a scríobh," a dúirt Ní Leannáin. "Múinim daoine fásta, agus saothraím airgid ar bhealaí eile ar nós cónaitheachtaí agus mar sin de. Ceannaíonn sé sin am duit."
Mhol sí freisin go gcuirfí cúrsaí oiliúna ar fáil do scríbhneoirí a bhfuil saothair foilsithe leo cheana, agus go mbeadh an deis acu a gcuid scríbhneoireachta a fhorbairt.
"Tá an Scéim Meantóireachta á reáchtáil ag Clár na Leabhar Gaeilge, agus is maith ann é, ach tá sé sin dírithe ar scríbhneoirí nua atá ag tosú amach. Ba cheart Scéim eagarthóireachta nó comhairleoireacht liteartha a bhunú do scríbhneoirí níos aitheanta," a dúirt sí.
"Tá géarghá le scéim meantóireachta nó a leithéid trí Ghaeilge do scríbhneoirí atá ag iarraidh a gceird a fhorbairt, a bheith ag scríobh i slite nua nó i genres nua, nó scéim meantóireachta do scríbhneoirí cruthanta atá ag iarraidh aischothú gairmiúil a fháil, rud nach bhfuil am ná airgead ag foilsitheoirí a thairiscint," a dúirt Ní Leannáin.
Mhol an scríbhneoir do pháistí, Sadhbh Devlin, go mbunófaí cúrsa traenála do dhíoltóirí agus do cheannaitheoirí leabhar Gaeilge freisin.
"Go minic bíonn na leabhair Ghaeilge thuas ar an tseilf is airde nó thíos ar an tseilf is ísle," ar sí. "Creidim go mbíonn cineál eagla ar go leor de na siopaí aird a tharraingt ar na leabhair Ghaeilge mar nach bhfuil eolas acu ar na leabhair. Dá gcuirfí traenáil ar fáil dóibh maidir leis na leabhair, seans go mbeadh siad níos muiníní agus níos dearfaí ina leith agus go mbeadh meon difriúil acu i dtaobh na leabhar."
Ag trácht ar easpa feiceálachta na leabhar Gaeilge i siopaí leabhar ar fud na tíre, dúirt Míchéal Ó Laoghaire go mbíonn an leabhar "ann agus as ag an am céanna".
"Rud a ghoilleann orm mar scríbhneoir ná easpa feiceálachta," ar sé. "Foilsítear leabhar agus seoltar é ach is fíor-annamh a chítear riamh ina dhiaidh sin é. Ní bhíonn sé le feiscint sna siopaí, ní bhíonn sé ar an teilifís, ní phléitear ar an raidió é ach amháin ar Raidió na Gaeltachta; bíonn sé ann agus as ag an am céanna. Ba dhóigh le duine go raibh eagla ar na meáin agus bunaíocht an chultúir agus na n-ealaíon abhus a admháil go bhfuil daoine ag scríobh fós as Gaolainn."
Luaigh Réaltám Ní Leannáin Scéim na gCoimisiún freisin, scéim eile a bhíonn á reáchtáil ag Clár na Leabhar Gaeilge ach nach raibh ann ó 2019. Níl aon dáta fógartha don chéad bhabhta eile. "Ba mhaith linn Scéim na gCoimisiún a fháil ar ais, agus go mbeadh sí á reáchtáil go rialta," ar sí.
Moladh eile a bhí ag Réaltán Ní Leannáin ná oiliúint a chur ar scríbhneoirí Gaeilge dul i ngleic leis na meáin shóisialta.
"Caithfear comhairle nó cúrsa a chur ar fáil," ar sí. "Is rí-léir gur beag scríbhneoir Gaeilge atá oilte ar an taobh seo den ghnó, agus tá gá le hoiliúint a chur ar fáil sna réimsí sin."
Mhol Micheál Ó Laoghaire go mbunófaí áisíneacht náisiúnta a dhíreodh ar dháileadh agus poiblíocht leabhar "áisínteacht nach ndéanfadh dáileadh na leabhar amháin a ghlacadh chucu ach poiblíocht agus feiceálacht na leabhar chomh maith".
"Tá áisínteacht lárnach ag teastáil agus í maoinithe i gceart," a dúirt sé.
Dúirt Celia de Fréine go raibh cúrsaí dáileacháin "go dona i gcónaí" agus gurb é "an seanscéal céanna" é.
Luadh ag an gcruinniú nach bhfuil suíomh gréasáin ag Áis, a bhíonn i mbun dáileachán na leabhar Gaeilge, agus dúradh gur cheart maoiniú ar leith a chur ar fáil do Áis ionas gur féidir leis feidhmiú mar ba cheart. Is ceist í seo atá tagtha aníos arís agus arís eile ag cruinnithe de chuid an Chomhchoiste le roinnt seachtainí anuas.
Tá Celia de Fréine mar bhall de choiste Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge, a bhfuil 150 ball acu agus a bunaíodh seacht mbliana ó shin.
"Táimid iontach láidir mar ghrúpa," ar sí. "An aidhm atá againn ná litríocht na Gaeilge a chur chun cinn, ach tá an ualach oibre rómhór anois. Tá gá le maoiniú d'obair chléireachais agus mar sin de."
Bhí na scríbhneoirí go léir an-dearfach i dtaobh Scéim Phíolótach um Ioncam Bunúsach do na hEalaíona atá á reáchtáil ag an Rialtas faoi láthair.
Beidh deontais á thabhairt do 2000 scríbhneoir faoin scéim, agus chuir 9000 scríbhneoir iarratas isteach.
"Is é an scéim seo an rud is mó atá tarlaithe le blianta fada," a dúirt Sadhbh Devlin.
Dúirt Sadhbh Devlin freisin go bhfuil sé tugtha faoi deara aici agus í ag tabhairt cuairteanna ar scoileanna, go gcailleann na páistí spéis sna leabhair Ghaeilge i rang a cúig agus i rang a sé.
"Is gá dúinn na páistí sin a chothú," ar sí. "Is iad sin a bheidh mar scríbhneoirí agus léitheoirí na Gaeilge amach anseo. Ag an aois sin tosaíonn siad ag cailleadh suime sna leabhair agus smaoiníonn siad orthu mar obair bhaile nó mar obair scoile amháin. Tá obair le déanamh ach tá go leor féidearthachtaí ann."
Tá sraith cruinnithe faoi chúrsaí foilsitheoireachta i nGaeilge á reáchtáil le tamall ag Coiste Oireachtais na Gaeilge agus na Gaeltachta.
Fág freagra ar ''Ba dhóigh le duine go raibh eagla ar na meáin go bhfuil daoine ag scríobh fós as Gaolainn''
Gabriel Rosenstock Dé hAoine, Meitheamh 24 2022 ag 11:13 am
Bhí Duais Oireachtais ann le haghaidh léirmheasanna ar an bhfilíocht. Mé féin a chuir tús leis an duais sin nuair a bhíos im' Chathaoirleach ar Éigse Éireann. Thuigeas go raibh gá le léirmheasanna tathagacha macánta (seachas grúpa beag ag moladh a chéile ad nauseam).
Cuireadh deireadh leis an duais sin. Mholas don eagraíocht Éigse Éireann maoiniú a dhéanamh arís ar an duais sin. Chuadar i gcomhar leis an Oireachtas. Chuireadar duais le haghaidh dáin ann ina áit. Níl níos mó dánta uainn. Níos mó léirmheasanna ar chnuasaigh atá uainn agus duaiseanna substaintiúla ar dhuaisléirmheasanna substaintiúla!
KH Dé hAoine, Meitheamh 24 2022 ag 12:40 pm
Tá sé thar am ag scríbhneoirí agus ag foilsitheoirí na Gaeilge dul i dtreo na gclosleabhar.
D'éist na mílte leis an gcóiriú raidió a rinne Johnny Chóil Mhaidhc, Maidhc P. Ó Conaola agus Tadhg Ó Béarra de Chré na Cille sna seachtóidí, agus sa lá inniu, is fada lucht an Bhéarla ag éisteacht le leabhair á léamh os ard ar leithéidí Audible – daoine nár léigh riamh cheana san áireamh.
Dhéanfaí léitheoirí d'éisteoirí leis an aimsir agus chuideodh a leithéid le daoine an teanga a shealbhú, ach cainteoirí maithe a bhfuil blas ar a gcuid Gaeilge a fháil le saothair a léamh. Cuimhním go háirithe ar an dream a bhíodh sa raidió, atá sa raidió, agus na daoine a bhíonn nó a bhíodh ag teagasc, ó ghlúin Ghearóid Denvir agus Mhíchíl Uí Shé anall go dtí glúin Damien Uí Dhónaill, gan ach cuid an bheagáin a lua.
Aislínn Dé Domhnaigh, Meitheamh 26 2022 ag 2:29 pm
Aontaím go dteastaíonn níos mó léirmheastóireachta. Go háirithe toisc go mbíonn daoine ag brath níos mó ar an cheannach ar líne. Toisc go bhfuil léitheoirí na Gaeilge scaipthe ar fud an domhain is annamh a bhíonn deis ag daoine bualadh isteach i siopa agus leabhair a mheas trí spléachadh a thabhairt ar chinn éagsúla, cúpla lch a léamh agus leabhair a chur i gcomparáid lena chéile. Má theastaíonn uait leabhar a cheannach ar líne ní mór ainm an leabhair a bheith agat lena chuardach ar an chéad dul síos.
Is maith liom Mír na leabhar ar Tús Áite ach bíonn sé iontach gairid. Foilsítear corr-léirmheas anseo ar ndóigh, in Comhar agus ar aistriúlitríochta.ie ach lasmuigh de sin ní fheiceann tú mórán. Bhíodh clár maith ag Cathal Póirtéir (an Comhluadar na Leabhar an t-ainm a bhí air?) ach ní heol dom aon rud mar sin a bheith ann a thuilleadh. An bhfuil?
Rud eile: is annamh a chloiseann tú aon rud diúltach faoi leabhair Ghaeilge sna léirmheasanna a bhíonn ann. Ní féidir go bhfuil gach leabhar a fhoilsítear ar fheabhas, nó gur maith le gach duine é ar aon nós. Is iomaí leabhar ar bhain mise sult as ach nár thaitin le daoine eile agus a mhalairt. Ba dheas tuairimí níos ionraice a fheiceáil agus daoine ag caint ar leabhair as Gaeilge. Glacfaidh Muiris Ó Meara, ball den chumann, páirt i bhféile An Chuairt ar an 7 Bealtaine agus beidh filí na Gaeilge is na Gàidhlige páirteach ann, an Dr Tadhg Ó Dúshláine, Maletta Nic Phàil agus Bill Innes ina measc. Beidh an ócáid ar siúl i gComhdháil Náisiúnta na Gaeilge, 46 Sráid Chill Dara, Baile Átha Cliath 2, ar a hocht a chlog. Saorchead isteach. Bígí ann! In Earrach na bliana, 1981, chaill 72 duine a gcuid postanna i monarcha Contek Teo ar an Cheathrú Rua i gConamara. Mar sin féin, saoránaigh ag dul isteach Tuirc, Pas Fast Córas dola mhórbhealaigh i bhfeidhm sa Tuirc (HGS) trína bheith á gcur íospartach. D'fhan go leor den mhallacht faoina Ghleann féin, Cholm Cille, le muintir Oideas Gael sa Samhradh agus chuimil cuid den mhallacht díom féin i rith na mblianta. Tar éis a rogha dánta, Annála, a chuir Comhar amach le déanaí, foilsíodh Balla an Chuain (Coiscéim) agus an dara cnuasach Béarla, Outward and Return, (Doghouse, 2012). Bronnadh duais an Oireachtais don chnuasach ab fhearr ar Ghréagóir Ó Dúill as Dán Nollag faoin tSamhradh 2010 agus Duais Cholmcille as an dán ab fhearr Gaeilge nó Gaidhlice i mBéal Átha na mBuillí, 2013. Tá beathaisnéis agus cnuasach gearrscéalta foilsithe aige fosta. Roinneann sé a chuid ama idir Baile Átha Cliath agus Gaeltacht Thír Chonaill agus tá cuid mhór teagaisc déanta aige ar an fhilíocht agus ar an scríbhneoireacht chruthaitheach in Ollscoil Uladh, Ollscoil na Ríona agus Teach na hÉigse. Tháinig an Garda Frank Howe isteach ar scoil chun cur i láthair a thabhairt do Rang 5 & 6 ar bhulaíocht Cíbear. Thug sé caint an-mhaith uaidh agus thug sé bileoga eolais do na páistí. Tá sé i gceist ag Frank ábhar eolais breise a sheoladh abhaile chuig na tuismitheoirí amach anseo. Míle buíochas leis as teacht isteach chugainn. Chun teacht ar an gcrosfhocal, téigh go saol.gaeilge.ie agus cliceáil ar an íocón don chrosfhocal atá ar an leathanach baile.
Is féidir leat na freagraí a chlóscríobh isteach sna bearnaí atá sa chrosfhocal seo ar líne. Nuair a bheidh an crosfhocal comhlánaithe agat, ní bheidh le déanamh ansin agat ach do chuid sonraí teagmhála a thabhairt agus cliceáil ar an gcnaipe "Seol/Submit".
Ceithre dhuais de €50 a bhíonn le buachan gach mí. Bronntar dhá cheann de na duaiseanna ar dhaltaí scoile agus an dá cheann eile ar an bpobal i gcoitinne.
Deir eagarthóir Saol, Colm Ó Tórna, go bhfuarthas céad iontráil sa chéad dá lá a bhí an crosfhocal beo agus gur sheol daoine as gach cearn den domhan a gcuid freagraí ar aghaidh chuig an iris.
Is é Foras na Gaeilge a fhoilsíonn Saol agus bíonn na scéalta is déanaí ann ó shaol na Gaeilge, grianghraif ó imeachtaí Gaeilge, agallamh le duine éigin atá i mbéal an phobail, ábhar d'fhoghlaimeoirí, ailt faoi chúrsaí spóirt agus faoi chúrsaí litríochta, eolas faoi chláir Ghaeilge ar an raidió agus ar an teilifís, agus neart eile. Breathnaíodh miontuairiscí ar chruinniú athbhreithnithe pleanála san ábhar (Samhain 2005) a dhírigh aird ar an gcur isteach ar an teagasc a bhain le scoláirí le díolúintí ón nGaeilge a bheith ina suí sna ranganna Gaeilge. Tá an tobar níos airde suas an cnoc ó chathaoir Cholm Cille. Tá an talamh corrach agus is minic é sleamhain le linn fearthainne. “Is iontach a bheith ar ais agus an obair ar fad atá déanta ag na daltaí idir an dá linn a fheiceáil. Is iontach, leis, iad a chloisteáil ag caint faoin Eoraip agus an Réalta Gorm a bhronnadh orthu. Comhghairdeachas leis na daltaí agus na múinteoirí as an ngaisce seo a dhéanamh sa deichiú bliain acu ar an bhfód,” a dúirt an tAire Murphy. Agus sinn ár gcasadh i speirling na gearchéime geilleagair, is deas an rud go mbionn dea scéal ann ó am go cheile. Is dea scéal domsa go pearsanta agus don dream a thugann chuairt ar iGaeilge go raibh ainmniuchán faighte ag an mblag seo le h-aghaidh an gradam don blag is fearr a bhain úsáid as an nGaeilge ag na Irish Blog Awards. Anois seo chugainn an scéal go bhfuil iGaeilge luaite le ceithre blag eile ar an ngearrliosta le h-aghaidh an gradam seo. ‘Bhíos tosaithe ag scríobh píosaí beaga Gaeilge, píosaí nach raibh mórán slacht orthu go deimhin agus nach bhfoilseófaí in aon chor, seans, murach gurbh fhonn leis an Athair Eric seans a thabhairt dom’ leithéid nach raibh fearrasbarr oideachais orthu ach a bhí meáite ar rudaí a bhreacadh ar phár’ (Feasta, Lúnasa 1987) ··· Bhí colún aige in Feasta 1985-87, an colún ‘Litir Shasana’ in Amárach, agus aistí in Inniu, Irish Times, Irish Press, Anois, Irish Post Dúnlocháin | Bailiúchán na Scol | dúchas.ie
Scoil: Dúnlocháin (uimhir rolla 13076)
Dún Locháin, Co. na Gaillimhe
Duine Gach duine Seamus Ó Cearbhall (2) Séamus Ó Cearbhall (1) Seán Ó Cearbhall (2) Seán Ó Chonfhaola (1) Beartle Ó Chonfhaola (2) Máire Ní Chonfhaola (4) Beartle Ó Confaola (1) Máire Ní Confhaola (2) Peadar Ó Confhaola (7) Péadar Ó Confhaola (1) Cáit Ní Dhonnchadha (1) Máirtín Mac Donnchadha (1) Máire Ní Fhlaithbhearthaigh (4) Máire Ní Fhlathbhearthaigh (1) Máire Ní Flaithbhearthaigh (1) Bhal Ghórtain (1) Máire C. Ní Ghórtain (1) Máire Ní Ghórthain (1) Martin Ó Górthain (1) Padhraigh Ó Laoidhe (2) Padraig Ó Laoidhe (1) Máire Ní Laoidhe (9) Mairtín Ó Máille (5) Máirtín Ó Máille (1) Cáit Nic an Ríogh (10) Seosamh Mac an Ríogh (3) Seósamh Mac an Ríogh (1) Seosamh Mach an Ríogh (4) Seósamh Mach an Ríogh (2) Teanga Gach teanga Gaeilge (38)
Teidil (38)
Nósanna na Samhna Tras-scríofa
Naomh Cáilín Tras-scríofa
Nósanna na Bealtaine Tras-scríofa
/ 080 Ar aghaidh
Bailiúchán na Scol, Imleabhar 0005, Leathanach 060
Scoil: Dúnlocháin
Scéalta Grinn (ar lean)
ag inseacht sgealta. Chuaidh siad go dtí an tríomhadh teach agus bhí siad ag troid. Chuaidh an diabhal isteach go dtí an teach in a raibh siad ag troid agus dubhairt sé "béid mise an chuile oidhche san mbliadan má tá sibh ag troid." Dubhairt an t-athair leis an mac " Bhí mise ag moladh mé féin indé" agus dubhairt sé leis an mac "Ná mol agus ná cáin tu féin arís."
(6) Bhí fear ann fadó agus bhí buachaillí aimsire aige. Bhí sé an ghortach agus ní thuibhradh sé leath a sáith le n-ithe dóibh. Nuair a shuidheadh siad síos go dtí a mbéile d'eirgheadh an fear agus ní bhead leath a sháith ithte aig e agus dhéarfadh sé "Tá mé féin sásta agus tá mo bhean sásta agus duine gan náire nach bhfuil sásta." Ní raibh na buachaillí aimsire i ndon obair a dhéanamh . Bhí file ag dul thart lá amhain agus thosaidh sé ag obair leis. An oidhche sin dubhairt fear an tighe an rud céadna mar dhubhairt sé leis na buachaillí eile acht níor eirigh an file gur ith sé Nuashonraithe / Dé hAoine, 4 Ean 2019 14:51
Oíche Shathairn ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, cuireann an t-amhránaí, ceoltóir agus láithreoir, Muireann Nic Amhlaoibh a rogha ceoil idir traidisiúnta agus comhaimseartha i láthair a lucht éisteachta. Seo blaiseadh do chlár na seachtaine seo.
Is cumadóir é Manu Delago agus seinnean sé an hang, nó an pana láimhe, saghas druma stáin gur féidir leat nótaí a bhaint as, Parasol Peak is ainm don dtionscanamh seo agus thug sé seachtar ceoltóir eile ar thuras suas na hAlpa, is as an dúthaigh san dó fhein, agus dheineadar taifead ar na píosaí ceoil a chum sé beo lasmuigh fén aer thuas ar na sléibhte. Tá scannán dó le feiscint thíos.
Ar shlí chuirfeadh sé Camino na Sáile i gcuimhne dhuit, idir oilireacht agus dúshlán, nádúr agus ealaín. Ach chaitheas gáirí mar, an cumadóir féin, is na drumaí a bhi á sheimint aige ach tá trua agam dos na fliútadóirí is trumpadóirí atá leis mar is maith is cuimhin liom seimint ins na Rockies agus conas mar a théann an teaspa aer i bhfeidhm ar an seimint, Ní haon joke é.
Beidh agallamh as ceol beo agam leis an cumadóir agus amhránaí ó Chorcaigh Jack O'Rourke a sheinn le déanaí ag Other Voices sa Daingean. Tá sé deacair stíl Jack a chur i mbosca, is ceoltóir ilghnéitheach, ildánach é. Seo blaiseadh dá chuid ceoil.
Agus beidh cúpla rian á sheimint agam ó albam nua an Cláiríneach Josphine Marsh. Music in the Frame is ainm don albam agus tá idir cheol traidisiúnta agus nua-chumtha air á sheimint ag Josephine ar an mbosca ceoil. agus ana chuid dá clann mar aoieanna speisialta, ina measc a leanaí agus a nia. Seo an chéad albam eisithe ag Josephine le 20 bliain agus is iontach an rud é go bhfuil sí ag taifead arís. Tá an-chuid achmhainne ar fáil taobh amuigh den rang scoile atá úsáideach chun an Ghaeilge a fhorbairt
Bíonn scrúdú deasghnách coiteann chuile Nollaig agus Samhradh ag na scolairí. Tá an scrúdú briste síos mar seo Irish is the primary language of communication within the school. When children begin school the teachers speak only Irish to them. Within a short space of time children understand the language and before long and in the most natural way possible become bilingual. Showing 23760 - 23770 of 24084 results for "*:*" Ceol Binn ó na Beanna Dé Máirt 22 Samhain 2011 Ceol traidisiúnta den scoth, idir sean agus nua á chur i láthair ag Neansaí Ní Choisdealbha. The 2017 Local Enterprise Office Impact Report details the key results and initiatives of the Local Enterprise Offices in 2017, which included the creation of 3,760 jobs. ‘Is tábhachtaí don DUP cearta a shéanadh ar phobal na Gaeilge ná feidhmeannas a chur ar bun’ – An Dream Dearg – Tuairisc.ie SaolOibre.ie - Oideachas
Tá deiseanna iomadúla ann in earnáil an oideachais dóibhsean a bhfuil scileanna Gaeilge acu, ar gach leibhéal - ón réamhscoil chuig an tríú leibhéal, ar fud na tíre.
Oideachas luathbhlianta - Is éard is Naíonra ann grúpa súgartha trí Ghaeilge le haghaidh leanaí (dar aois idir 3-5 bliana), a fhreastalaíonn gach lá le haghaidh 2-3 uair an chloig, faoin threoir agus mhaoirseacht Stiúrthóra (ceannaire). Tá éileamh ar áiteanna Naíonra ag dul i méid i gcónaí, de réir mar a ardaíonn an t-éileamh ar áiteanna i ngaelscoileanna.
Bunscoil & Iar-bhunscoil - Tá breis is 400 scaoil lán-Ghaeilge ann anois in Éirinn idir bhunscoileanna agus iar-bhunscoileanna agus scoileanna Gaeltachta. Chomh maith le Gaelscoileanna, Gaelcholáistí agus scoileanna Gaeltachta, tá poist mhúinteoireachta ann do Ghaeilgóirí i mbunscoileanna agus iar-bhunscoileanna príomhshrutha.
Tá deiseanna iomadúla ann do mhúinteoirí cáilithe a bhfuil caighdeán ard Gaeilge acu. Tá sé níos tábhachtaí ná riamh anois leibhéal ard Gaeilge a bheith acusan atá ag múineadh ag an dara leibhéal sa mhéid gur fiú 40 faoin gcéad den ghrád deiridh é an scrúdú béil san Ardteistiméireacht. Tá éileamh freisin ar mhúinteoirí ábhair eile a bhfuil scileanna Gaeilge acu.
I measc na ndeiseanna eile atá bainteach le hoideachas a mbíonn scileanna Gaeilge ag teastáil dóibh tá:
Scoileanna/campaí samhraidh agus cláir feabhsaithe Gaeilge, le haghaidh gach aoisghrúpa, laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht araon.
Forbairt curaclaim, cigireacht na Roinne Oideachais agus forbairt acmhainní teagaisc.
Bíonn éileamh freisin ar chéimithe a bhfuil scileanna TF, teagaisc agus smaointe cruthaitheacha acu chun cuidiú le forbairt acmhainní idirghníomhacha do mhúinteoirí in eagraíochtaí amhail an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta (CNCM), an Chomhairle Mhúinteoireachta, An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG) agus an Roinn Oideachais agus Scileanna.
Tá ról an Oifigigh Ghaeilge ann freisin i gcoláistí Tríú Leibhéal, in Institiúidí Teicneolaíochta; ranna rialtais; Comhairlí Contae; An Garda Síochána; páirtithe polaitiúla agus FSS augs eagraíochtaí eile nach iad.
Teagasc thar sáile - Tá éileamh ar mhúinteoirí Gaeilge thar sáile fós ag dul i méid. Bíonn scoláireachtaí ar fáil dóibhsean ar spéis leo taisteal chuig Meiriceá agus Ceanada; cuireann coláistí tríú leibhéal sa Ríocht Aontaithe agus níos faide anonn cláir Ghaeilge ar fáil, agus is deis iad taisteal thar lear chun Gaeilge a mhúineadh:
Faoi Chlár Fulbright do Chúntóirí Teagaisc Teanga (FLTA) féadfaidh céimithe a labhraíonn Gaeilge obair i gcoláistí agus in ollscoileanna sna Stáit Aontaithe agus ranganna Gaeilge a chur ar fáil. I measc na gcritéar incháilitheachta tá Gaeilge líofa a bheith agat, bunchéim, taithí theagaisc agus spéis a bheith i d'ambasadóir d'Éirinn. Chomh maith leis sin, cuireann Fulbright deiseanna ar fáil d'acadóirí le Gaeilge teagasc ar gach leibhéal nó taighde a dhéanamh in SAM.
Faoi dhámhachtainí FLTA, arna n-urrú ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta agus faoin gCrannchur Náisiúnta, cuirtear deontais ar fáil do shaoránaigh AE a bhfuil Gaeilge líofa acu, sna Stáit Aontaithe ar feadh tréimhse 9-10 mí. I measc na n-iarrthóirí ar éirigh leo ceann a bhaint amach go dtí seo bhí céimithe, múinteoirí bunscoile, teagascóirí tríú leibhéal agus gairmithe eile.
Cuireann Fondúireacht Ollscoile na hÉireann agus Cheanada (ICUF) dámhachtainí Gaeilge ar fáil gach bliain, ag soláthar scoláireachtaí do chéimithe ionas gur féidir leo am a chaitheamh ag teagasc na Gaeilge i gCeanada. Faoi láthair tá breis is 30 coláiste agus ollscoil i SAM, Ceanada (áit ina bhfuil Gaeltacht), an Astráil, i dtíortha Eorpacha augs áiteanna eile níos faide anonn, a chuireann cláir Ghaeilge agus Léinn Cheiltigh ar fáil ina n-institiúidí féin. Cuireann roinnt institiúidí sa Bhreatain, amhail Coláiste na nGael i Londain, ranganna Gaeilge ar fáil. Más mian leat dul i dteagmháil linn, seol ríomhphost chuig ancumanngaelach@momail.mie.ie
Dia dhaoibh, is mise Colmcille Mac Cárthaigh agus tá mé ag dul isteach go dtí an dara bliain ar an gcúrsa B.Ed. Is as Rath Cairn mé ó dhúchas ach tá cónaí orm i mBaile Átha Cliath. Tá suim agam i gcúrsaí ceoil agus i gcúrsaí ealaíne chomh maith leis an nGaeilge. Ba mhaith liom go mbeidh deis ag gach duine g cuid Gaeilge a chleachtadh agus a fhorbairt agus craic a bheith acu ag an am céanna.
Dia dhaoibh a chairde, is mise Eoin Bradley agus is as Baile Átha Cliath mé. Tá mé i ndiaidh an chéad bhliain ar an gcúrsa B.Oid a chríochnú. Is maith liom ag dul amach le mo chairde, ag imirt péile, ag dul ag rothaíocht agus ag seinm an giotar. Tá grá mór agam don Ghaeilge agus tá neart smaointe againn don Chumann Gaelach. Tá mé ag dúil go mór le bheith ag obair libh i 2020/2021.
Bígí linn gach Céadaoin le haghaidh
Bígí linn gach Céadaoin i Spás na Mac Léinn - An Cheathrú Ghaeltachta le haghaidh Tae & Plé. Bíonn failte roimh chách, is cuma cén caighdeán Gaeilge atá agat. Glac sos ón obair agus óna ranganna agus cleacthaigh do chuid Gaeilge i measc na mic léinn ar fad. Tá damhsa ar an sean-nós ar siúl gach Céadaoin sa scoil ó 2:45 i.n go 3:45 i.n. Múinteoir Sorcha atá i gceannas ar seo agus tá cead ag páistí ó Rang 1 go Rang 6 páirt a ghlacadh ann. Anocht Oíche Chultúir 2010 agus beidh cláracha Raidió na Gaeltachta ag coinneáil éisteoirí ar an eolas inniu faoi na himeachtaí atá ar siúl ar fud na tíre. Its Culture Night 2010 tonight, and Raidió na Gaeltachta programmes will be keeping listeners in the loop as to whats happening all over the country. Bhain na páistí an-sult as ceardlann bhríomhar i rince ar an sean-nós, leis an rinceoir iomráiteach as Conamara, Edel Ní Churraoin ar cuairt in Ard Mhacha den chéad uair riamh. Ag caint ar an ócáid di, dúirt Colma Mhic Aoidh, Comhordaitheoir ar an scéim ‘I dtreo na Fostaíochta’ le Forbairt Feirste, ‘Is deis é an Aonach Nualíoch seo d’fhostóirí táithí a fháil ar bhuntáistí an dátheangachais agus dul i dtáithí ar na daoine óga sciliúla i bpobal na Gaeilge. Coiste Comhaontú Aoine an Chéasta - pháirt de na comhaontuithe ag éirí as Comhaontú Aoine an Chéasta, d’aontaigh rialtais na hÉireann agus na Breataine ar Acht Gaeilge a chur i bhfeidhm sa Tuaisceart chun cearta agus chur chun cinn teanga na Gaeilge a chosaint. Ina seasamh: Cóil Ó Ceallaigh (Bainisteoir) Anne Marie Ní Fhátharta, Aoife Ní Loideáin, Teresa Ní Mhaoildhia, Bairbre Nic Dhonnacha, Treasa Seoighe, Eileen Ní Loideáin, Jamie Ní Mhaoildhia, Delia Ní Ghríofa, Bríd Nic Dhonncha, Gearóidín Uí Loideáin agus Máirtín Ó Meachair (Roghnóir) Chun tosaigh: Philomena Ní Fhlatharta, Clíona Ní Fhlatharta, Cliodhna Ní Cheallaigh, Sarah Ní Loingsigh, Marie Bhreathnach, Nóra Ní Ógáin, Edel DePaor, Tina Uí Ógáin agus Marie Ní Fhlatharta LÉIRMHEAS: Tá idir dhánta a dhéanann machnamh ar chás na Gaeilge agus dánta pearsanta ón gcroí amach i gcnuasach nua Mhíchíl Uí Ruairc
Déardaoin, Márta 5 2015 ag 10:00 am
Dambatheanga/Damlanguage
Arlen House, 2014
Aithneoidh léitheoirí na Gaeilge cuid de na dánta in Dambatheanga/Damlanguage ó irisí agus ó fhoilseacháin liteartha le blianta beaga anuas. Is éard atá sa leabhar seo ná an chéad bhailiúchán dánta ón Ruarcach ó bhí 2001 ann. Tá aistriúcháin Bhéarla sa chnuasach (ó pheann Uí Ruairc, glacaim leis) ach díreofar anseo ar na bundánta Gaeilge. Go deimhin, tá go leor machnaimh ar chás na Gaeilge sna dánta seo, agus braitear an díomá agus an t-easpa dóchais a mhúsclaíonn staid na teanga in Éirinn sa bhfile: 'nach bhfuil inár dtírín/is inár dteanga náisiúnta/um an dtaca seo/ach mar a mbeadh ceithre creatlacha an tí/tógtha ag drochcheardaí/agus an chloch choirnéil/ar iarraidh' ('Nitelink 1'). Is cumhachtach an íomhá í, más duairc.
Is í an Ghaeilge atá faoi chaibidil in 'Dambatheanga', mórdhán an chnuasaigh seo, ina samhláitear an Ríordánach ag troid i gcoinne thuilte Chorcaí thiar i 2009. Rosc catha fórsúil fileata atá ann ina bhfuil file Inis Cara lán de bhrí agus de spreacadh, a mhalairt den ghnáthíomhá atá againn den othar breoite. Tá an Ríordánach i gcomhrac le tuile an Bhéarla, 'ag raideadh véarsaí bacacha / in aghaidh srutha mhóir / an uisce aineolaigh'.
Tagann cúrsaí teanga aníos i mórán dánta eile agus roinnt aortha ina measc: 'Caonach', 'Gaelainn', 'Irish as a Foreign Language', 'Ar an Traein go Cabrach', 'High Noon', 'Teangaloscadh' agus 'Oasis'. Pléitear ábhair eile sa leabhar freisin (buíochas le Dia – níor mhaith linn go bhfíreofaí fís Myles na gCopaleen!). Tá dánta breátha ann i ndilchuimhne a mháthar ('Doilíos') agus a athar ('An Gobán Saor') a scríobhadh ón gcroí amach. Cloisim macalla Mhichael Davitt sa dán 'Desiderata: Bailigh leat', ach an glór níos géire anseo ná mar a bhí in '52 Focal Comhairle don Ábhar File' de chuid Davitt.
Braitear anáil Davitt in 'Wednesday Morning, 3am', a thagraíonn d'amhrán le Simon agus Garfunkel. Tá comharthaí poncaíochta in easnamh anseo, faoi mar atá i mórán dánta eile sa leabhar, cé go mbeidís cabhrach in áiteanna. Músclaíonn an t-amhrán seo, atá 'níos boige níos binne/níos ceolmhaire/ná Dylan agus na Beatles' cuimhní sa reacaire de 'chathair Chorcaí/sna seachtóidí/go dtí an cailín/foltchiardhubh/a mhaireann/in árasán/ag barr tí ann'. Ní bhlaistear an fhilíocht mhilis sa chur síos seo agam; ní mór an leabhar a cheannach is an dán a léamh ina iomláine!
Is cuimhin liom 'An Cailín ar Glaodh Amach Uirthi' a léamh i ndíolaim a chur Ionad Litríochta an Deiscirt amach roinnt blianta ó shin; is dán é a fhanann leat. Éiríonn leis an Ruarcach an teannas a bhí sa seomra ranga an lá sin a chruthú go cumasach. Ní insítear dúinn an chúis gur glaodh amach uirthi, ach tá bagairt ann, baol fisiciúil, b'fhéidir, nó teachtaireacht nó drochscéal ón taobh amuigh, ó dhomhan na ndaoine fásta. Pé scéal é, bhí deireadh le soineantacht na hóige an lá sin.
Ní éiríonn chomh maith céanna le dánta eile: níl dóthain filíochta sa tsraith ceisteanna in 'Ealaí ar an Life', mar shampla. In 'Ardán an Lánléargais', ní thagann an meafar slán ón míniú a leanann é. Tá an cur síos ar chomhrá idir dochtúir agus othar rólom sa dán 'Conair an Fhuail' agus tá cuma róshaothraithe ar leagan amach na gceathrúna.
Tá áit ann d'iarnótaí sa saol, ach táim in amhras ar chóir iad a úsáid i leabhar filíochta. Is cinnte go raibh an iomarca díobh ann in Dambatheanga is gur tugadh eolas nár ghá in áiteanna: an dán in ómós do Phádraig Ua Maoileoin, cuir i gcás, ina mínítear cérbh é féin agus a raibh i gceist le 'Gaelainn an Oileáin'. (Is ar an mbundán Gaeilge, seachas ar an aistriúchán Béarla, a crochadh na hiarnótaí.) Arbh éigean Socrates a mhíniú don léitheoir Gaeilge ná Béarla?
De ghnáth, cuireann Arlen House leabhair dhea-dheartha ar an margadh ach bhí díomá orm le leagan amach an leabhair áirithe seo. Bhraitheas go raibh imeall níos leithne ag teastáil ó na dánta agus gur brúdh an iomarca téacsa isteach ar an gclúdach cúil. Is trua gur fágadh rian aibhsithe ar theideal an dáin dheireanaigh sa chnuasach; tá sé le brath nár deineadh an cúram cuí den leabhar agus a bhí tuillte ag filíocht Uí Ruairc.
Tar éis an tsaoil, bhuaigh an cnuasach seo Duais an Ríordánaigh ag Oireachtas na bliana seo caite, an gradam is mó a d'fhéadfadh saothar filíochta a bhaint amach i saol na Gaeilge. Blas an tSamhraidh | Cape Clear Bed & Breakfast
Ní gan dua a lainseáladh í, bhí uirthi teacht síos ar an leantóir agus ansin an jeep a chúlú síos an tráigh comh fada agus ab fhéidir, agus ar deireadh thiar thall í a bhrú isteach an cúpla slat deireanach. Buíochas mór leis na fir a tháinig i gcabhair orainn chun é sin a dhéanamh. (Tá a fhíos agaibh cé sibh féin!)
Bhí cúpla lá den scoth againn le déanaí agus bhí an t-ádh ormsa an tráthnóna a chaitheamh ag iascaireacht le m'athair. Síos linn chuig an gcuan, chaitheamar orainn ár seacéadaí tarrthála, scaoileamar na téad isteach linn sa bhád, cás Daid an t-inneall ar siúl, agus nuair a bhí sé ag crónán, amach linn go béal an chuain. Amuigh ansin, bhí gaoth anoir aneas ag seideadh agus bhí borradh maith ann. Ag dul amach chun na farraige, rinne mé iontas den áilleacht i mo thimpeall, na haille móra, ídithe ag creimeadh farraige, striochaí glasa, donna agus bána orthu, cruthanna snoíte ag creimeadh farraige agus neart na gaoithe, pluaiseanna móra mantacha, an áirse mór, cumhacht na dtonn, fuaim na bhfaoileán agus an bhforacha ag eitilt ós ár gcionn, lapadáil an uisce le taobh an bháid, éin ar gor ar neadacha sliobarnacha sna haillte, boladh iaidín san aer, agus blas salainne.
Tar éis tamaill bhí sé in am tabhairt faoin iascaireacht, chonaiceamar na héin mhara ar snámh i ngrúpa beag agus mheasamar go raibh siad ann ag iascaireacht freisin. Chaitheamar isteach dorú agus duán, tar éis cúpla nóiméad bhí cúpla mhaicréil i bhfostú againn. Bhí siad láidir, airgead, glas, dubh, bán, sláintiúil, glan agus úr. Nuair a bhí dóthain againn don súipéir chasamar isteach i dtreo an chuain arís. Ghlan m'athair iad ar an gcé, fuair na faoiléain na putóga. Abhaile linn, chuireamar meascán de phlúr bán, salainn agus piobar ar na héisc agus isteach leo i bhfriochtán te. Nuair a bhí siad ullamh, bhíodar comh blasta, cé go molann na cócairí mór le rá bradán, colmóir agus doingean mara, measaim féin nach bhfuil aon bhlas níos fearr ná maicréil úr ón bhfarraige cócaráilte go simplí. Is é sin blas an tsamhraidh domsa, ceann de na pléisiúir a bhaineann le bheith ag maireachtáil ar oileán ná go mbíonn laethanta speisialta mar sin agat ar leac do dhoras féin! Tá Seán Ó Coinn ag feidhmiú mar Phríomhfheidhmeannach Gníomhach ar Fhoras na Gaeilge agus tá moill curtha freisin ar mhaoiniú breise a cheadú
Dé Céadaoin, Márta 16 2022 ag 5:50 am
Is cosúil nach mbeidh Foras na Gaeilge in ann Príomhfheidhmeannach buan a cheapadh go dtí go mbeidh Tionól Stormont ag feidhmiú i gceart arís.
Tá an tsáinn pholaitiúil is deireanaí ó thuaidh ag cruthú deacrachtaí don eagraíocht trasteorann agus moill curtha chomh maith ar mhaoiniú breise a cheadú.
Cé gur fhógair Foras na Gaeilge folúntas do phost an Phríomhfheidhmeannaigh ag deireadh na bliana seo caite nuair a tháinig conradh Sheáin Uí Choinn chun críche, níor fógraíodh toradh an chomórtais sin go fóill.
Bhí Seán Ó Coinn féin istigh ar an bpost agus ba é tuairim na coitiantachta go n-athcheapfaí gan rómhoill é.
Thug Foras na Gaeilge le fios do Tuairisc an tseachtain seo go bhfuil an próiseas earcaíochta curtha i gcrích agus go bhfuil moladh don cheapachán curtha chuig an gComhairle Aireachta Thuaidh Theas (CATT). Caithfidh CATT glacadh leis an moladh sula mbeifear in ann Príomhfheidhmeannach a cheapadh, ach ní thiocfaidh an chomhairle aireachta le chéile le chéile chun cinneadh a dhéanamh maidir leis an moladh go dtí go n-athbhunófar Feidhmeannas Stormont.
Thug Foras na Gaeilge le fios go mbeidh Seán Ó Coinn ag feidhmiú mar Phríomhfheidhmeannach Gníomhach ar an eagraíocht idir an dá linn.
Ní raibh aon chruinniú ag CATT ó d'éirigh Paul Givan as mar Chéad-Aire mí Feabhra agus is beag seans go mbeidh Foras na Gaeilge in ann Príomhfheidhmeannach buan a dheimhniú go dtí go mbeidh toghcháin Stormont thart sa Bhealtaine ar a luaithe.
Tá an tsáinn i Stormont tar éis deacrachtaí a chruthú maidir le maoiniú breise a fógraíodh d'Fhoras na Gaeilge freisin.
D'fhógair an Rialtas ó dheas €700,000 breise don Fhoras Teanga – Foras na Gaeilge agus Gníomhaireacht na hUltaise – i mBuiséad 2022 ach ní féidir sin a bhronnadh ar an bhForas go dtí go mbeidh buiséad iomlán na n-eagraíochtaí aontaithe leis an Roinn Pobal ó thuaidh. San earrach a aontaíonn an Feidhmeannas ó thuaidh a bhuiséad.
Dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers sa Dáil go raibh socrú beagnach aontaithe ag na ranna ó dheas agus ó thuaidh maidir leis an maoiniú breise a chuirfí ar fáil don Fhoras Teanga do 2022 ach nach bhféadfaí cinneadh a dhéanamh go dtí go mbeidh Stormont ag feidhmiú arís.
Thug Chambers le fios go raibh buiséad bonnlíne €12,387,239 aontaithe cheana féin ag an dá Rialtas don Fhoras Teanga in 2022.
Dúirt an tAire Stáit cheana nach gcaillfear an €700,000 breise a gheall an Rialtas ó dheas fiú mura n-aontaíonn an Rialtas ó thuaidh maoiniú breise a chur ar fáil freisin.
Dúirt sé go roinnfí an t-airgead breise ar earnáil na Gaeilge, rud atá déanta cheana ag an Rialtas agus maoiniú tugtha díreach acu d'eagraíochtaí teanga ar nós Chonradh na Gaeilge agus Glór na nGael. Is iad na sloinnte Gaelacha is coitianta in Albain ná iad siúd a thosaíonn le Mac, ar nós Mac Gille Eathainn (MacLean). Tosaíonn an fhoirm bhaininscineach le Nic, dá bhrí sin, is ceart , Catrìona Nic a Phì a bheith ar Catriona MacPhi as Gaeilge. A taste of music from the era of the old harpists, intertwined with the enchanting poetry of the bard, presented by Helen Davies, Áine Moynihan and Aibhlín McCrann. Ba í an téarmaíocht theicniúil a bhain le healaín agus le hullmhúcháin na gceachtanna an rud ba dheacra, dar le Múinteoir A. Léirigh sé go raibh sé éasca an ceacht a mhúineadh trí Ghaeilge, ach go bhféadfadh sé éirí casta rudaí a mhíniú nuair a chuir páiste ceist air, agus nuair nár rith na focail chearta leis. Ba chóir dom chomh maith buíochas a ghabháil don Roghchoiste um Oidhreacht agus an Ghaeilge - fuair mé fáilte Uí Chiardha ón gCathaoirleach agus bhí an-phlé againn ann. Gabhaim buíochas leis an Teachta Mac Fhionnlaoich, an Teachta Ó hUiginn agus an Teachta Ó Sé ach go háirithe. Bhí sé thar a bheith suimiúil agus úsáideach na tuairimí eagsúla a chloisteáil ó na Teachtaí sin agus treaslaím leo as ucht a gcuid iarrachtaí leanúnacha ar son na Gaeilge agus ar son na Gaeltachta. Ceanglaítear ar gach eagraíocht charthanúil a oibríonn in Éirinn bheith cláraithe linn. Anseo, is féidir leat foghlaim faoi na ceanglais agus na tairbhí a bhaineann le clárú agus tús a chur le d’iarratas ar stádas carthanúil Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí, Conradh na Gaeilge, Brenda Ní Ghairbhí, Bainisteoir Sheachtain na Gaeilge ón Daingean ó dhúchas; agus Mícheál Ó Muircheartaigh ag seoladh Bliain na Gaeilge i nDaingean Uí Chúis. January 9 2013 10:20 AM Bhí cúrsaí spóirt chun tosaigh i gcás eile agus rinneadh breis oibre ar an ábhar sin ar ball le hiriseán i nGaeilge a raibh mír faoin ábhar céanna ann. Mixtape nua le seoladh ag Kneecap i mBaile Átha Cliath
Beidh an grúpa hip hap Kneecap, a tháinig chun cinn ag deireadh na bliana seo caite, ag seoladh a gcéad mixtape amárach i mBaile Átha Cliath. Tá seacht n-amhrán ar '3CAG' a bheidh á sheoladh go hoifigiúil ag Móglaí Bap, Mo Chara agus DJ Próvaí sa Sound House agus an banna ceoil iomráiteach IMLÉ le bheith ar an ardán in éineacht le buachaillí Bhéal Feirste.
Eisíodh '3CAG', a ainmníodh as leasainm a thugtar ar an druga MDMA, 'trí chonsan agus guta', ar na hardáin idirlín an tseachtain ach seo an chéad uair a bheidh cuid mhaith de na hamhráin á gcasadh go poiblí ag an ngrúpa.
Tá an grúpa ag dul ó neart go neart agus bhí siad le feiceáil beo ag dhá fhéile shamhraidh i mbliana cheana féin, Féile na Gealaí agus Body and Soul i gcontae na Mí níos túisce an mhí seo, agus beidh siad i láthair ag Electric Picnic ag deireadh an tsamhraidh, chomh maith le hOireachtas na Gaeilge agus féilte eile ar fud na hÉireann.
Tharraing an grúpa aird idirnáisiúnta orthu féin mí na Nollag seo caite le feachtas glic bolscaireachta a mheall na mílte radharc dá bhfíseán ceoil 'C.E.A.R.T.A'. Tuairiscíodh go forleathan gur chuir RTÉ cosc ar an amhrán ar a stáisiúin agus bíonn na ceoltóirí anois ag spochadh go minic as an gcraoltóir náisiúnta ina gcuid amhrán agus ar an ardán.
Insítear scéal na gcarachtar Móglaí Bap agus Mo Chara ar na hamhráin nua-eisithe, idir throideanna le lucht slándála i gclubanna oíche, smugláil drugaí i gConamara agus achrann le madraí na ngardaí.
Tá an Sound House lonnaithe díreach os cionn The Wiley Fox, ar Ché Éadain ar an taobh ó thuaidh den chathair, áit a mbeidh an Pop Up Gaeltacht ar siúl ag an am céanna.
Fillfidh Kneecap ar an bhfód dúchais ag an deireadh seachtaine le seoladh speisialta a dhéanamh ar an mixtape sa gCultúrlann i mBéal Feirste oíche Dé Sathairn. Beidh an banna ceoil Abhainn Bheara agus an DJ Signor Bari ina dteannta an oíche sin.
Is féidir ticéid a cheannacht do sheoladh Bhaile Átha Cliath agus do sheoladh Bhéal Feirste ar Eventbrite. Is féidir éisteacht le '3CAG' ar Spotify. Tá cur amach ag cuid mhór páistí ar shuíomhanna líonraithe shóisialta cheana féin . Soláthraíonn Tonnta an deis le pobal ar ean a chruthú tríd an Ghaeilge, i dtimpeallacht shlán shábháilte. Caithréim: Music and Song from the Plays of Patrick PearseBy Cló Iar-Chonnacht, Síle DenvirHomeMusic CD Caithréim: Ceol agus Amhráin ó Dhrámaí an Phiarsaigh Latest news from Raidio Failte | Current affairs, sport, arts and more in Ireland - Part 2
Cláir iomlán Raidió Fáilte ar fáil ar Mixcloud. Éist arís le cláir Raidió Fáilte ar mixcloud. Clic ar an scmall le héisteacht!
Cuimhní na Cartlainne
Tomaí Rua ag caint fao saoire a chaith sa Bhriotáin sa bhliain 2007. Lorient, cidre, crépes agus an teanga.
An Ghaeilge in Iorras
OIleán Acla agus an Trá
An Lá Dearg – pictiúir
Íoslainn an Fhiántais – Déardaoin 18 Bealtaine
Dianchúrsa Traenála le haghaidh Craoltóirí Nua An Chéadaoin 24 Bealtaine 2017 go dtí An Chéadaoin 14 Meitheamh 2017 Dianchúrsa úrnua Traenála i Scileanna Raidió agus Craoltóireachta Tapaigh an deis seo le scileanna úrnua a fhoghlaim tríd an Ghaeilge, Beidh an cúrsa ag tosú ar an An Chéadaoin 24 Bealtaine 2017 ar 6:00pm agus beidh 4 […]
Buaiteoir Chomórtas Leabhair an 4ú Póilí agus Raidió Fáilte
Comhghairdeas le Bríd Ní Chualáin agus Learn Irish on Inis Oírr a bhain an comórtas a bhí á reáchtáil ag An Ceathrú Póilí agus Raidió Fáilte mar chuid de cheiliúradh Leabhra Feabhra. Bhí aisfhreagra ollmhór ar an chomórtas agus táimid buíoch do gach duine a bhí páirteach ann. Agus don Ceathrú Póilí go háirithe – […] Nuacht Náísiúnta agus Idirnáisiúnta, Nuacht an Tuaiscirt, Nuacht an Iarthair, Nuacht an Deiscirt, Torthaí Spóirt; Preas ócáid in Óstán Buswells Joe Higgins - Ag labhairt faoi dhearcadh Chomhghuallaíocht na héite chlé i leith an chlár nua Rialtais; Iriseoir Polaitíochta an Irish Times Harry Magee - Ag labhairt faoi thuairimíocht ar cé h-iad na hAirí a bheas sa Rialtas Nua; Teachta Dála Donncha Mac Fhionnghaile - Ag labhairt faoi Cheist na Gaeilge sa gclár nua Rialtais; Príomhfheidhmeanach an Chomhairle um Oideachais agus Gaelscolaíocht Muireann Ní Mhóráin - Ag labhairt faoi cheist na Gaeilge sa chlár nua Rialtais; Tráchtaire ar Chúrsaí Sláinte Marie Ní Chonchubhair - Ag labhairt faoin staidéar atá déanta aici ar phleain Sláinte sa gclár nua Rialtais; Comhairleoir Contae Séamus Ó Domhnaill - Ag labhairt faoi go bhfuil cruinniú le bheith ag ceannaire Fhianna Fáil Mícheál Martin le comhairleoirí Fhainna Fáil Dhún na nGall le straitéis an pháirtí a leagann amach agus cinntiú go mbeidh ionadaithe ón iar thuaisceart sa Seanad; Rúnaí an chomhalachta Cailín Óir Seamus Ó Driosceoil - Ag labhairt faoi go bhfuil an comhlacht Cailín Óir Oileán Chléire ag glacadh seilbh ar an mbád farrantóireachta nua ata acu don oileán; Comhairleoir Contae Seosamh Ó Cuaig - Ag labhairt faoi feachtas nua atá dá thosnú Feachtas Cosanta Údarás Na Gaeltachta le speáint don Rialtas go dteastaíonn dha rud príomhfheidhmeanach agus ciste sásúil; Torthaí Spóirt Antaine Ó Conghaile. Níos déanaí, bhí sé ina Stiúrthóir Teicniúil ar focal.ie, an bunachar náisiúnta téarmaíochta don Ghaeilge a ndearna Fiontar in DCU é a fhorbairt agus a bhfuil breis is 2 mhilliún cuardach déanta air ó seoladh é ag tús 2006. Aire Stáit na Gaeltachta le tabhairt faoina chéad agallamh Gaeilge ó ceapadh é – Tuairisc.ie
Tá Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers ar a chéad chuairt oifigiúil ar an nGaeltacht inniu
Dé hAoine, Meán Fómhair 11 2020 ag 5:55 am
Tá a chéad agallamh leis na meáin Ghaeilge beartaithe ag Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers ó ceapadh é nach mór dhá mhí ó shin.
Déanfaidh an tAire Stáit an t-agallamh sin i gConamara le linn a chéad chuairte oifigiúil ar an nGaeltacht.
Nuair a ceapadh Chambers i mí Iúil, léirigh polaiteoirí an fhreasúra imní mhór faoin scéala go gcaithfeadh Aire Stáit nua na Gaeltachta tabhairt faoi "dhianchúrsa Gaeilge" chun "teacht isteach" ar an teanga.
Dúirt an Taoiseach Micheál Martin gur "fear cumasach" a bhí i Chambers agus go raibh lánmhuinín aige as go ndéanfadh sé leas na Gaeltachta agus na teanga ina phost nua.
Nuair a ceapadh é, dúirt Chambers go bhfuil sé "réasúnta compordach i mbun comhrá" i nGaeilge agus go raibh "leibhéal maith Gaeilge" aige tráth.
Diúltaíodh do na hiarratais ar fad atá déanta ag Tuairisc.ie ar agallamh Gaeilge nó dátheangach leis an Aire Stáit Gaeltachta go dtí seo, ach dheimhnigh urlabhraí de chuid Roinn na Gaeltachta do Tuairisc.ie aréir go raibh agallamh beartaithe ag Chambers leis na meáin chraolta fad is a bheadh sé i gConamara.
I bhfreagra ar cheist scríofa Dála an tseachtain seo, thug Chambers "cuairt ghairid" ar a chéad turas ar cheannáras Roinn na Gaeltachta sna Forbacha. Dúirt sé go raibh sé "ag súil go mór le cuairt a thabhairt ar gach ceantar Gaeltachta san am atá le teacht, na hoileáin Ghaeltachta ina measc."
Dúirt urlabhraí Roinn na Gaeltachta le Tuairisc.ie go mbeadh an tAire Stáit i mbun cruinnithe ar feadh an lae inniu.
Dúirt an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly mí ó shin gur "cúis imní" di nach raibh aon "ráiteas poiblí" faoin nGaeilge ná faoin nGaeltacht déanta ag an Aire Stáit Gaeltachta leis na meáin go dtí seo.
"Ba cheart go mbeadh an tAire atá i mbun chúraimí na Gaeltachta ar fáil le hagallaimh a dhéanamh leis na meáin.
Agus ceisteanna á bhfreagairt aige den chéad uair mar Aire Stáit Gaeltachta i mí Iúil, chloígh Jack Chambers lena script réamhullmhaithe, fiú i gcás na gceisteanna leantacha a cuireadh air. Ealaíontóir le bheith ag Obair le Gaeilgeoirí An Droichid Nua i nGaillimh | Nuacht | An tOireachtas
Caithfidh an t-ealaíontóir as Conamara, Nuala Ní Fhlathúin, Mí Lúnasa ag obair le Gaeilgeoirí ón bpobal beag tuaithe ar an Droichead Nua, i nGaillimh ar thogra neamhchoitianta ealaíne. Le linn na tréimhse seo, atá á reáchtáil ag Oireachtas an Gaeilge mar chuid dá sraith 'Glór agus Fís 1916', pléifear an Ghaeilge mar theanga bheo taobh amuigh den Ghaeltacht agus tábhacht na teanga sa saol coitianta, 100 bliain tar éis an Éirí Amach.
Dúirt Majella Ní Chríocháin ón Oireachtas: 'Tabharfaidh an togra seo deis do Ghaeilgeoirí in oirthear na Gaillimhe machnamh a dhéanamh ar ról na Gaeilge ina saol féin, agus tabharfaidh sé deis dúinn aitheantas a thabhairt don pháirt a ghlac na daoine seo i gcaomhnú teanga agus cultúir na nGael.'
Is í Sheila Flanagan, ar léi Artfarm, ionad cónaithe d'ealaíontóirí i gCluain Caoin, a bheidh ag éascú an togra go háitiúil. 'Táim thar a bheith sásta bheith ag óstáil an togra seo. Bhí Béal Átha Ghártha agus Ballaghlea mar chuid den Bhreac Ghaeltacht fadó agus beidh sé spéisiúil mar sin cuid den fhéiniúlacht seo a nochtadh arís. Ceapaim go bhféadfadh an togra seo comhráití a spreagadh agus seans go spreagfaidh sé daoine glacadh arís le gné dínn féin atá dearmadta le fada an lá.'
Casfaidh Nuala le Gaeilgeoirí áitiúla agus oibreoidh sí leo ar phíosa nua ealaíne a chruthú agus a chuirfear ar thaispeáint go háitiúil sa bhfómhar. Mar chéim tosaigh, beidh seastán aici ag Aonach Bhéal Átha Ghártha, Dé Luain, 1 Lúnasa, agus cuirfear fáilte roimh éinne a bhfuil spéis acu tuilleadh eolais a fháil faoin togra teacht chomh fada léi agus labhairt léi ar an lá. 'Táim ag súil go mór le casadh le cainteoirí Gaeilge i gCluain Caoin agus i mBéal Átha Ghártha agus tá súil agam go mbainfidh gach duine a bheidh páirteach sa togra seo taitneamh as agus gur tréimhse chruthaitheach a bheidh ann.,' a dúirt Nuala.
Majella Ní Chríocháin, Oifigeach Imeachtaí & Forbairt Freastail 087 977 6852
Nuala Ní Fhlathúin: 087 227 0006
Sheila Flanagan 087 2141170 artfarmireland@gmail.com
Bunaíodh Oireachtas na Gaeilge i 1897, leis an nGaeilge agus le cultúr agus ealaíona na nGael a chur chun cinn.
Is le Sheila Flanagan é ARTFarm, áit a bhfuil teach beag feirme féin freastal, le spás stiúideo (scioból mór oscailte, leabharlann/stiúideo taobh istigh and ceardlann.)
Is sraith tograí ealaíon í Glór agus Fís 1916 atá á reáchtáil ag Oireachtas na Gaeilge le mná agus fir 1916 a cheiliúradh. Tá sí maoinithe ag Community Foundation for Ireland/Dún Laoi Fund. Ar ó thuaidh M6 idir acomhail J15 agus J16, tá faoi láthair de 10 nóiméad moill mar gheall ar eachtra deiridh lána amháin. Coinníollacha tráchta Gnáth ag súil leo ó 7:15 pm. [Details More] An bhliain seo caite, thug Sergio Fernández Redondo ó Asturias i dtuaisceart na Spáinne faoin Teastas sa Ghaeilge Gairmiúil ag Leibhéal 3. Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir leis le déanaí chun a chuid tuairimí a fháil maidir leis an gcúrsa agus maidir le foghlaim na Gaeilge.
Sergio is ainm dom agus is as Asturias dom i dtuaisceart na Spáinne. Táim i mo chónaí thar lear ó 2004. Chuaigh mé go dtí an tSualainn i dtosach báire agus táim i mo chónaí in Éirinn ó 2008. Cé go ndearna mé staidéar ar an innealtóireacht ar an ollscoil bhí an-suim agam i gcónaí sa teangeolaíocht agus i dteangacha. Bíonn an chuid is mó de m'am saor caite agam orthu.
2. Cathain a thosaigh tú ag foghlaim na Gaeilge?
Bhuel dár ndóigh, fad is go bhfuil duine éigin ina chónaí in Éirinn a bhfuil suim aige i dteangacha is cinnte go bhfoghlaimeoidh an duine sin rud nó dó faoin teanga, ach níor thug mé faoi chúrsa Gaeilge a dhéanamh go dtí 2015. Tar éis sin, d'éirigh mé as an oideachas de bharr cúiseanna éagsúla cé go ndearna mé iarracht bheag an Ghaeilge a choinneáil suas. Ansin in 2017 chuaigh mé isteach sa Stáit Seirbhís. Thug sé seo deis iontach dom leanúint ar aghaidh leis an nGaeilge toisc go bhfuil clár oideachais teanga acu dá bhfostaithe. Ba rud nádúrtha é dom bheith páirteach sna ranganna agus táim ag déanamh staidéir ar an nGaeilge le Gaelchultúr ó shin.
Ar an gcéad dul síos, mar a dúirt mé tá an-suim agam i dteangacha. Ba dheis iontach í teanga atá chomh speisialta leis an nGaeilge a fhoghlaim agus í mar cheann de na teangacha Ceilteacha deireanacha atá fágtha ar domhain. Shíl mé gur shárdheis í rud ar leith a chur le mo chúlra teangeolaíoch. Buailte le m'uaillmhianta teangeolaíocha teastaíonn uaim i gcónaí iarracht a dhéanamh oiread is gur féidir liom a fhoghlaim faoin áit a bhfuilim i mo chónaí: faoina teanga, faoina cultúr agus faoina stair. Bhí sé mar an gcéanna nuair a bhí mé sa tSualainn. Ceapaim go ndéanann sé maitheas dom maidir le m'idirghníomhaíocht leis an timpeallacht sa chaoi is go neartaíonn sé an nasc atá agam leis an áit agus an t-eolas atá agam uirthi. Chuidíonn sé liom rudaí atá ag tarlú mórthimpeall orm a thuiscint. Léiríonn sé ómós do m'óstaigh.
4. An bhfuil tú ag baint taitneamh as na ranganna le Gaelchultúr? Ar thosaigh tú ag foghlaim na Gaeilge linne nó le heagraíocht eile?
Táim ag baint taitneamh astu cinnte. Rinne mé an chéad chúrsa le dream eile toisc go raibh sé giota beag ní ba shaoire (€180 i gcomparáid le €200 measaim): sin an t-aon chúis i ndairíre.
5. Cad é an rud is mó a thaitníonn leat faoi chur chuige teagaisc Ghaelchultúr?
Ceapaim go mbaineann sé uilig leis an múinteoir. Ar ndóigh, tá an oiread sin múinteoirí éagsúla ann agus braitheann sé ar an ádh a bhíonn ort teacht ar dhuine a thuigeann do riachtanais. Maidir le roinnt iarmhúinteoirí a bhí agam, ní raibh ach taithí acu ar mhúineadh na Gaeilge do pháistí is bhí an cur chuige páistiúil céanna acu agus daoine fásta á múineadh acu. Bhí a fhios agam go bhféadfadh múinteoirí eile bheith difriúil is go raibh sé seo ag braith ar an ádh. Mar shampla, nuair a thosaigh mé le Gaelchultúr bhí tuiscint ní b'fhearr ag an gcuid is mó de na múinteoirí ar mo riachtanais is an cur chuige foghlama teanga atá agam. Tá cur chuige an-acadúil acu i dtaobh foghlama teanga agus sílim go raibh tuiscint ní b'fhearr acu ar chúrsaí. Is aoibhinn liom na cúrsaí le Gaelchultúr toisc go n-oireann siad do mo chur chuige teangeolaíoch.
6. Deir daoine go minic, go háirithe daoine Éireannacha, go bhfuil sé deacair nó dúshlánach an Ghaeilge a fhoghlaim. Cad a cheapann tú den ráiteas sin?
Bhuel, is fíor sin: ó thaobh na gramadaí de, is teanga casta í an Gaeilge. I gcás mhuintir na hÉireann, sílim go bhfuil go leor cúiseanna dó sin. Cúis amháin, agus is cúis í atá ag dul i léig anois tá súil agam: bhí débhéascna an-lom sa tír seo ar feadh na gcéadta. Bhí stiogma áirithe ann riamh maidir leis an nGaeilge – is rud é atá daingnithe sa tsícé choiteann. Mar a dúirt mé, ar ámharaí an tsaoil tá sé sin ag athrú. Tá tuilleadh suime sa teanga le feiceáil ón tslí a seolann tuismitheoirí a bpáistí go gaelscoileanna. Tá go leor daoine ag scríobh rudaí as Gaeilge is ag déanamh podchraoltaí as Gaeilge freisin. Ar a laghad tá sé sin ag athrú.
Tá cur amach maith agam ar an dara cúis toisc go bhfuilimid ciontach aisti sa Spáinn chomh maith. Is fíor a rá nuair a labhraíonn tú mórtheanga ní bhíonn an fonn céanna ort, i ngan fhios duit féin, teanga nua a fhoghlaim. Déanann sé thú beagáinín leisciúil go fo-chomhfhiosach. D'fhéadfadh daoine a rá, 'Labhraím Béarla, labhraím Spáinnis, cén fáth ar gá dom teanga eile a fhoghlaim?'. Is rud éigin é ar an leibhéal fo-chomhfhiosach agus cuireann sé constaic romhat rud beag. Ach is í an phríomhchúis ceann teangeolaíoch amach is amach. Ó thaobh na gramadaí de is í an Béarla an teanga is simplí de chuid na dteangacha Ind-Eorpacha. Tá an stór focal an-mhór, rud atá dúshlánach, ach tá an ghramadach sách simplí. De bharr seo bheadh sé ina dhúshlán do bhéarlóir dúchasach teanga atá an-chasta cosúil leis an nGaeilge a fhoghlaim.
7. Le déanaí mhol tú téarma don choiste téarmaíochta ar glacadh leis agus atá ar fáil anois ar tearma.ie, an bunachar náisiúnta téarmaíochta don Ghaeilge. An féidir leat giota beag a insint dúinn faoin téarma a mhol tú?
Ba é an téarma ná 'Astúiris', aistriúchán a rinneadh ar Asturian atá mar ainm ar theanga Astúiriais i dtuaisceart na Spáinne. Thug mé faoi dheara go raibh aistriúcháin sa Ghaeilge ar go leor teangacha Spáinneacha: an Bhascais, an Chatalóinis, an Ghailísis. Shíl mé go mbeadh sé cóir dá mbeadh ár n-áit féin againn sa léacsacan. Táim i mo bhall d'eagraíocht darb ainm an Conradh Ceilteach Astúrach a bhfuil sé mar sprioc aige an cultúr Astúrach a chur chun cinn mar aon lena nasc le cultúir cheilteacha eile timpeall na hEorpa. Ó bhí mé i mo chónaí anseo, mhol uachtarán an chonartha dom fréamh a bhunú anseo. Ní raibh clú agam cén dóigh le tabhairt faoi sin ach chun tús a chur leis bhunaigh mé grúpa Facebook darb ainm Bráithreachas na hÉireann agus Astúirias. Rinne mé é seo díreach le feiceáil conas a d'éireodh leis agus cad a cheapfadh daoine faoi. Postálaim rudaí ar an leathanach a bhaineann leis an gcultúr comónta idir Éirinn agus Astúirias. Lena chois sin, déanaim iarracht postáil as Astúiris agus as Gaeilge. Dar ndóigh, de bhar seo tá go leor tagairtí den Astúiris agus d'Astúirias nuair a phostálaim as Gaeilge agus theastaigh uaim a chinntiú go raibh téarmaí oifigiúla in úsáid agam.
8. Conas mar a mhothaíonn sé focal a bheith agat atá áirithe sa teanga go hoifigiúil anois?
Bhuel, mothaím giota beag mar bhard nó mar Shakespeare a chruthaigh an oiread sin focal i dteanga an Bhéarla. Is mór an spórt é go raibh tionchar agam ar an bhfoclóir seo. Má tharlaíonn sé amach anseo go mbeidh Gaeilgeoir éigin ag caint faoi Astúiris bheidh sé ina onóir mór dom bheith ar eolas agam go ndéanfaidh siad é sin a bhuí le mo mholadh.
9. An cheist dheireanach anois, cad iad na pleananna atá agat do na míonna atá amach romhainn?
Ba mhaith liom m'uaillmhianta teangeolaíocha a leanúint. Go hidéalach, ba mhaith liom filleadh ar an ollscoil agus rud éigin a dhéanamh leis na daonnachtaí cosúil leis an teangeolaíocht, an stair nó rud éigin mar sin. Is í m'fhantaisíocht fanacht sa saol acadúil. B'in é m'fhantaisíocht nó mo sprioc idéalach. Cur tús le Seachtain na Gaeilge Dé Domhnaigh 4 Márta ag 3pm le scannán ar shaol agus ar ré Antaine Raiftearaí. ``Cé hé féin? a dfhiafraigh an Dr Mac Muiris. ``Tá sé amuigh sa charr agam, arsa Alibrandi. Cé a bhí ann ach Dermot Clifford, rúnaí (nó láimhsitheoir?) Easpag Chiarraí! Ach bhí a cháil curtha lena chois. Fair play don Mhuirisíneach, níor éirigh sé as oifig go ceann na mblianta ina dhiaidh sin in ainneoin seanaoise agus drochshláinte. An opportunity to dust off your cúpla focal and perhaps even learn cúpla focal eile, and get to know other learners and speakers of Irish, all the while enjoying a cup of coffee and maybe even some cake! Má tá tú ag lorg gcomórtais scríbhneoireachta , cláir MFA scríbhneoireacht chruthaitheach , nó irisí liteartha agus cófraí u200bu200bbeaga go bhfuil fáilte roimh scríbhneoirí idir nua agus bunaithe, tús a chur anseo. Má tá tú ag lorg fostaíochta ar fud an domhain liteartha, bí cinnte go tabhair cuairt ar ár Poist do Scríbhneoirí . Is mar a shíltear a bhítear! Rannpháirtithe na Scoile ag baint craic as oíche eile rince seite faoi stiúr Bhetty agus Johnny. Nuair a tháinig sé ar saoire go hÉirinn, i Mí Lúnasa na bliana 1898, chuir se suim i gcúrsaí Chonradh na Gaeilge, agus dfhan sé in Éirinn ag obair leo mar thimire. Ba é seo an chéad thimire ag an gConradh. Thug sé cuairt ar Mheiriceá in éineacht le Dubhghlas de hÍde, i 1905, ag bailiú airgid don Chonradh. Doibrigh Tomás mar thimire don Chonradh go dtí 1911, agus go deónach ina dhiadh sin. Bhí sé ina chónaí i gCo. Mhuineacháin go dtí 1912, agus fuair post mar Chigire Cánach i nGaillimh. Seic Bronnta ar Chumann Naomh Uinseann de Pól
Comhairle na Macléinn, Coláiste Cholmcille, Indreabhán, nuair a bhronn siad seic ar Chumann Naomh Uinseann de Pól, An Cheathrú Rua, ag ócáid sa scoil le deireannas.
Ar chúl ó chlé: Breandán Ó Tuathail, Evan Ó Márta, Conall Ó Cáthasaigh, Tomás Mac Diarmada.
Chun tosaigh: Deirdre Ní Churraoin, Aoife Ní Choisdealbha, Teresa Clifford, Aifric Ní Scolaí, Fiach Ó Coistealbha, Jason Ó Loideáin, Hazel Ní Chualáin, agus Treasa Ní Dhonncha, ó Chumann Uinseann De Pól, an Cheathrú Rua.
An Aoine seo caite fógraíodh ar an gclár Iris Aniar (RnaG) go bhfuil Cumann Forbartha Chois Fharraige roghnaithe ag moltóirí Ghlór na nGael sa gcéad áit i mbliana i rannóg na Gaeltachta. Comharchumann Mhac Dara ar an gCeathrú Rua a bhí sa dara áit agus duais €3,000 le fáil doibh, le Comhlacht Forbatha na nDéise, Co Phort Láirge sa tríú áit. Beidh an Cumann Forbartha ag fáil duais de €4,000 as an mbua, duais ata urraithe ag Údarás na Gaeltachta. Chomh maith leis sin, bhuaigh an Cumann Forbartha dearbhán de luach €1,000 ó Chló Iar-Chonnacht.
Chomh maith leis sin beidh an Cumann Forbartha san iomaíocht don phríomhdhuais, ar fiú €20,000 é, le trí eagraíocht eile: Glór na Móna, Béal Feirste; Coiste Forbartha Charn Tóchair, Co Dhoire; agus Glór Cheatharlach. Fógrófar na buaiteoirí ar an bpríomhdhuais ag Oíche Bronnta na nDuaiseanna ar an 22 Aibreán. D'éirigh le Cumann Forbartha Chois Fharraige an phríomhdhuais i gcomórtas Glór na nGael a bhuachaint trí uair cheana, sa mbliain 1988, 2000 agus aríst sa mbliain 2006.
Sa gcomórtas do chlubanna Chumann Lúithchleas Gael ba é Cumann na bPiarsach i Ros Muc a ghnóthaigh an phríomhdhuais, ar fiú €1,000 é, chomh maith le duais don chlub is fearr i gCúige Chonnacht, ar fiú €500 eile é.
Albam Nua ag Mícheál Darby
Tá rogha leathan de phíosaí ceoil a chuaigh i bhfeidhm ar Mhícheál anuas tríd na blianta le cloisteáil ar an gcnuasach blasta seo, idir phoirt agus ríleanna, chomh maith le válsa, rince sciobóil, cornphíopa agus fonn mall. Tá clúdach álainn a tharraingíonn ar dhúchas Chonamara ar an dlúthdhiosca agus is é an t-ealaíontóir Dara McGee a rinne an obair ealaíne go speisialta do Mhícheál.
Daltaí Rang a Ceathair, Scoil Sailearna, Indreabhán, ar éirigh leo ainmniúchán a fháil ag Féile Scoildrámaíochta na Gaillimhe, an tseachtain seo caite, le dul ar aghaidh ag Féile Scoildrámaíochta Chonnacht, a bheas ar bun in Amharclann Chois Fharraige, Seanscoil Sailearna, ag tosaí 7 Márta agus ag críochnú 10 Márta, lá a fhogrófar na torthaí.
Líne ar chúl (ó chlé): Amy Ní Thuathail, Sophie Nic Dhabhoc, Éabha Ní Chonghaile, Gráinne Breathnach, Darren Ó Tuathail, Pádraig Óg Ó Gionnáin, Ferdia Ó Nuadhnáin, Fionnán Ó Gríofa, Shane Ó Maoláin, Ailbhe Ní Ghionnáin, Isabella Ní Thuairisg-Noble, Tadhg Bodwell Ó Néill.
Chun tosaigh (ó chlé): Roisín Ní Raifeartaigh, Pádraig Mac Donnacha, Sadhbh-Laila Riggot, Neasa Nic Dhonncha, Muireann Ní Ghloinn, Cian Ó Cadhain, Patrick Ó Ceallaigh, Heidí Nic Chormaic, Alanna Ní Thuairisg, Fionnán Ó Coisdealbha, Aodhán Ó Coisdealbha, Ruadhán Ó Cualáin.
Roghnaíodh trí dhráma ó Scoil na Tulaí ag Féile Scoildrámaíochta na Gaillimhe an tseachtain seo caite le dul ar aghaidh ag Féile Scoildrámaíochta Chonnacht agus roghnaíodh péire ó Scoil Mhic Dara, An Cheathrú Rua.
Ocht ndráma ar fad ó scoileanna i gConamara Theas a fuair ainmniúchán ag Féile Scoildrámaíocht na Gaillimhe a reáchtáladh an tseachtain seo caite i gCinn Mhara. Seod iad:
Scoil na Tulaí, Baile na hAbhann, le "Cleas Eile"
Scoil na Tulaí, le "An Cailín Nua"
Scoil na Tulaí, le "Feargal agus an Fear Bréige"
Scoil Mhic Dara, An Cheathrú Rua, le "Rírá i dTír na mBotún"
Scoil Mhic Dara, An Cheathrú Rua, le "Peadar Piongáin agus Cairde"
Scoil Sailearna, Indreabhán, le "Cogadh na Saoirse"
Scoil Náisiúnta na hAirde Móire, le "Cleas Eile"
Coláiste Chroí Mhuire, An Spidéal, le "Ceann Scríbe"
Tugadh gradam speisialta do Scoil na Tulaí as 'An Cailín Nua' a bheith ar an mbun-dráma nua ab fhearr ag an bhFéile. Bronnadh duais don aisteoir ab fhearr i gcomórtas Roinn 3 ar Chaitríona Ní Mhathúna, as a páirt sa dráma 'Táin Bó Cuailgne' a rinne rang 5 ó Scoil Sailearna, Indreabhán.
Beidh na drámaí thuas ar fad á léiriú arís ag Féile Scoildrámaíochta Chonnacht a bheas ar bun i Seanscoil Sailearna, ag tosaí 7 Márta agus ag criochnú Aoine, 10 Márta nuair a fógrófar na buaiteoirí.
Ar an Déardaoin seo chugainn, 2 Márta, cuirfear tús le Éigse an Spidéil 2017, le taispeantas ealaíne leis an ealaíontóir cáiliúil ó Inis Mór, Seán Ó Flaithearta. Sa mBuilín Blasta, Ceardlann an Spidéil, a bheas an taispeántas á oscailt ag 8.00 i.n.
Ar na haíonna a bheas ag glacadh páirt in Éigse na bliana seo, tá Caitlín Nic Ghabhann, Joe Steve Ó Neachtain, Liam Ó Maonlaí, Frankie Gavin agus Johnny Óg Connolly.
Tá an clár ar fad agus breis eolais le fáil anseo: www.eigseanspideil.ie/clar.ga
Tá maoiniú faighte ag Ealaín na Gaeltachta chun tabhairt faoi scéim forbartha i ndrámaíochta sa nGaeltacht. Mar pháirt den scéim seo, ar a dtugtar 'Gáirdín an Ghiorria', tá an stiúrthóir drámaíochta ón gCeathrú Rua, Beartla Ó Flatharta, ceaptha mar dhrámadóir cónaitheach ar feadh bliana agus cúram air freastal ar riachtanais oiliúna na gcumainn drámaíochta sa nGaeltacht.
Má tá suim ag do chumann drámaíochta a bheith páirteach sa deis seo, níl le déanamh ach dul i dteagbháil le Muireann Ní Dhroighneáin, ó Ealaín na Gaeltachta, le foirm iarratais a lorg agus breis eolais a fháil faoin scéim. Sonraí teagmhála na hÁisitheoirí Ealaíne Réigiúnach le fáil ar an suíomh www.ealain.ie
Ar an Máirt seo caite, 21 Feabhra, a thosaigh cúrsa ríomhaireachta do thosaitheoirí sa seomra ríomhaireachta i Seanscoil Sailearna, Indreabhán. Tá an cúrsa eagraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige le tacaíocht airgid ón GRETB. Idir seo agus an Cháisc beidh an cúrsa ag bun gach Máirt ó 7.00 go 9.30pm ar feadh ocht seachtaine, ag críochnú ar an 11ú Aibreán. Sí Julianne Ní Chonchubhair (ar dheis), a oibríonn le Cló Iar Chonnacht, atá ag teagasc ar an gcúrsa, atá dírithe ar thosaitheoirí go príomha. Tá airgead ceadaithe ag an GRETB don Chumann Forbartha chomh maith, le cúrsa i gcruinneas Gaeilge a chur ar fáil do dhaoine a bheadh ag iarraidh feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge scríofa, le go mbeidís muiníneach as í a usáid. Beidh an cúrsa sin á eagrú sa bhFómhar.
Cúigear faoi aois ó Chumann Liathróid Láimhe Micheál Breathnach a d'éirigh leo Craobh an Chontae sa Liathróid Láimhe do Dheagóirí (grád B) a bhuachaint ag an deireadh seachtaine, ag ionaid éagsúla ar fud an chontae.
Cailiní faoi 12 singil: Cliona Ní Chonghaile, Cor na Rón, Indreabhán.
Cailiní faoi 13 singil: Clodagh Ní Dhioráin, Cnocán Glas, An Spidéal.
Cailiní faoi14 dúbailte: Bróna Ní Cheallacháin, Cré Dhubh, agus Orlaith Ní Churraoin, Cnocán Glas.
Buachaillí faoi 13 dúbailte: Yann Ó Máille-Breathnach, Cor na Rón, agus Cathal Mac Donncha, Na Minna.
Buachaillí faoi 15 dúbailte: Éamonn Ó Laoire, Saile Chuana, agus Ruairí Ó Curraoin, Cnocán Glas.
Scannán sa Seanscoil Déardaoin
Radharc as an scannán FRANCOFONIA, a bheas á thaispeáint ar an Déardaoin seo, 23 Feabhra, i Seanscoil Sailearna, Indreabhán, ag tosú ag 8.15pm.
FRANCOFONIA is teideal don scannán a bheas á thaispeáint i Seanscoil Sailearna, Indreabhán, anocht ag 8.15pm. Sa scannán insítear scéal an LOUVRE, an iarsmalann cháiliúil i bPáras, ó aimsir Napoleon go dtí an tréimhse le linn WWII, nuair a ghlac na Naitsithe seilbh ar Pháras agus plean acu na píosaí ealaíne a a sheoladh ar ais ag an nGearmáin. Bronnadh dhá ghradam ar an scannán seo ag an bhFéile Scannán Idirnáisiúnta i Venice anuraidh.
Beidh an chéad ocáid eile ag Cumann Béaloidis Chonamara ar an Máirt seo chugainn, 28 Feabhra, in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge @ 8.00 i.n. nuair a tabharfaidh Deirdre Ní Chonghaile léacht ar 'Sagart Gan Iomrádh: An tAthair Domhnall Ó Morchadha (1858-1935) agus amhráin Pennsylvania; Amhráin as Árainn & as Conamara ina measc'. 1.1 Íomhánna cairteagrafacha
Dealramh na loinge[cuir in eagar | athraigh foinse]
Íomhánna cairteagrafacha[cuir in eagar | athraigh foinse]
Taispeánann íomhá ar léarscáil de chuid na bliana 1567 long ocht mbuille le deireadh cruinn agus tosach fada gobach.[2]. Tá deic ar an tile agus cábán ann a bhfuil díon cuar air. Tá an crann suite chun tosaigh agus seol air atá cosúil le seol lug. Tá staghanna le feiceail agus láinnéar cleithe le frídeoir.
Ar dhá léarscáil de Chúige Uladh le Francis Jobson a bhfuil an bhliain 1590 luaite leo, tá longa le feiceáil atá cosúil leis an gceann thuas. Ar cheann acu ("ploated for her Ma[jesty] in anno 1590") tá dhá long, ceann san iarthuaisceart agus ceann eile san oirthuaisceart.[3] Tá transam ard ag an gcéad cheann agus stiúir ceangailte de. Feictear cábán ar an tile, dhá chomhla ar gach taobh de agus comhla chúil, agus tosach géar ann atá ag gobadh amach thuas as deic measartha ard. Tá dhá chrann sa long, ceann mór atá suite tamall siar ó lár na loinge agus ceann níos ísle ar an deic thosaigh. Coirneog atá ar an gcrann mór agus stríoca ingearacha uirthi, agus seol laidineach ar an gcrann tosaigh. Tá rigín seasta (scriútaí agus cúlstaghanna, is dócha) ar gach taobh den chrann mór agus crannóg chruinn ar a bharr, crann bairr as sin suas agus bratach ar a bharr. Tá láinnéir chleithe ag rith ó bharr an chrainn bhairr síos go dtí frídeoirí agus dhá láinnéirín ar gach taobh á gceangal siúd le cinn na cleithe.
Is cosúil an dara long leis an gceann thuas maidir leis an transam, an stiúir, an tile agus an tosach starrach. Crann amháin atá inti, é suite tamall chun tosaigh agus seol air atá dealraitheach le seol púcáin. An chuma chéanna ar rigín seasta an chrainn mhóir, agus na láinnéir chleithe chéanna. Tá crannóg chruinn ar bharr an chrainn mhóir agus barrchrann ann a bhfuil bratach ar a bharr.
Ar an dara léarscáil tá trí long den chineál úd le feiceáil, agus iad an-chosúil ar gach slí leis na longa sa chéad léarscáil.[4]
Maidir le cruinneas na léaráidí, tá siad chomh mionsoiléir le léaráidí longa Shasana sna léarscáileanna céanna, agus is léir go bhfuil difríocht shuntasach idir an dá shaghas long. Bhí rámhlonga an-ghann i gcabhlach Eilís I, agus ní dócha, mar sin, gur soithí Sasanacha atá i gceist anseo.[6]
Long shnoite ar leac de chuid an 16ú haois i Séipéal MhicDhuibhsíthe ar Oileán Oronsaigh, mar a greanadh í sa bhliain 1772.
Más tionchar eachtrannach is cúis leis an gcuma atá ar na longa úd, b'fhèidir go bhfuil a rian le feiceáil ar rámhlonga na hAlban freisin. Taispeánn léarscáil d'oirthuaisceart na hÉireann nach ndearnadh níos déanaí ná 1603 "fleetes of the Redshanks [ceithearnaigh Albanacha] of Cantyre": longa le seol púcáin ar shlat chlaonta agus cábán beag i bhfad siar.[7] Tá dhá shéala ann de chuid mhuintir MhicDhòmhnuill atá nasctha le cáipéisí de chuid na bliana 1572 agus a thaispeánann long Albanach le deic thosaigh agus dheiridh, rud atá le feiceáil freisin ar shuaitheantais eile.[8] Más léiriú cruinn an méid sin thabharfadh sé le fios gur fhág oirdheisceart na hEorpa a rian ar chruth longa na hÉireann agus na hAlban roimh an mbliain 1600.
Longthógáil[cuir in eagar | athraigh foinse]
Dhéanadh na saoir Lochlannacha an chíle a cheangal de na poist tosaigh agus deiridh le scarbhailt. Cheanglaítí stráicí clinse na cabhlach ar dhroim na cíle agus tairní iarainn á n-úsáid chuige. Cheanglaítí easnacha comhchruthacha de na stráicí le cordaí nó duail. Chuirtí trasnán caol nó tochta anuas ar an gcuid is mó de na heasnacha. Chuirtí crann sa cheap treo i lár na loinge nó in aice leis agus leagfaí rámha isteach. Ba ghnách rámh stiúrtha a úsáid.[9] Bheadh eangaí sna poist a d'oirfeadh do cheann na gclár, glúine faoi na tochtaí lena gceangal de na stráicí, agus maidí ag nascadh bharr na n-easnacha.[10]
Is dócha go raibh an chuma chéanna ar rámhlonga na hÉireann: í ina soitheach clinse a thógtaí de réir ghnáthnosanna tógála iarthuaisceart na hEorpa, ar nós na loinge Albanaí.[11]
Rigín[cuir in eagar | athraigh foinse]
Tá fianaise le fáil ar ghnáthrigín long fhada na hAlban ó íomhánna ar leaca in Inse Ghalll agus dealramh aige le rigín Lochlannach. Láinnéir, staghanna tosaigh agus deiridh, scriútaí, háilléar agus fáinne gafail atá i gceist, agus is dócha go mbaintí feidhm as téada súgáin. Bhíodh crann i lár na loinge agus coirneog air a bheadh déanta as olann thiubh.[12] B'fhéidir go mbaintí feidhm as sparra lochlannach ("beitass") in áit scód coirneoige chun leithead tosaigh an tseoil a choinneáil teann.[13] Cuireann íomhánna Eilíseacha in iúl gurbh í an chuma chéanna, a bheag nó a mhór, a bhí ar rigín na loinge Éireannaí.
Úsáid na loinge[cuir in eagar | athraigh foinse]
Déanann Annála Ríochta Éireann tagairt do chabhlaigh agus baint ag an scéal le hAlbain go minic. Sa bhliain 1413 bhí Tuathal Ó Máille ag filleadh a bhaile ó Chúige Uladh le seacht long nuair a rug "anfadh na mara" orthu. Fuadaíodh iad ó thuaidh i dtreo na hAlban, agus Tuathal amháin a tháinig slán.[14] Sa bhliain 1433 feicimid Mac Domhnaill na hAlban ag teacht aduaidh "co c-cobhlach mór" chun cuidiú le hEoghan Ó Néill – cuairt chogaidh a tharla go minic.[15]
Eoghan Ó Máille do theacht [le] lucht trí long go Cuan na gCeall mBeag san oíche agus maithe na tíre an tan sin ar éirí amach i bhfarradh Uí Dhomhaill. D'arg agus loisc an baile agus ghabh braighdeanaigh iomaí ann. Rug doineann orthu gurbh éigean dóibh fanúint in imeall na tíre. D'adhain siad tinte agus trilseáin i bhfogas a long. Rug macaomh óg aíoch de Chlainn Shuibhne orthu .i. Brian agus clann Bhriain mhic an Easpaig Uí Ghallchobhair, agus buíon scológ agus bachlach, agus d'ionsaigh iad go dea-mhisnigh, agus marbhtar leo Eoghan Ó Máille agus cúig fhichid nó a sé maille leis, agus baintear dhá loing díobh, agus na braighdeanaigh do gabhadh trí mhíorúiltí Dé agus Chaitríona sa bhaile do sháraíodar.[16]
Sa 16ú haois thug na Sasanaigh tréan-iarracht ar iad a shárú lena gcuid long féin.[17] I Mí na Nollag 1559 scríobhadh an méid a leanas i bPáipéir Stáit Shasana:
There are three very good galleys with Tibbot ne Longe, sone to Grany O'Malley, his brother and O'Malley that will carry 300 men apiece. These, if employed by Her Majesty, would do much good in the north, and the O'Malleys are much feared everywhere by sea. There are no galleys in Ireland but these.[18]
Sna longa seo a easportáiltí iasc salannaithe agus picil, línéadach, olann, seithí agus geir. Thugaidís copar, síoda, fíon, figí, pomagrainítí, cainéal, cuimín agus cróch ón bPortaingéal agus ón Spáinn.[19]
Ba í Gráinne Ní Mháille an tiarna ba mhó cáil agus scríobh an Ridire Richard Bingham, Gobharnóir Chonnacht, sa bhliain 1591 go raibh fiche long aici,[20] cé nach cinnte go mbeadh an méid sin ina seilbh de ghnáth agus timpistí mara curtha san áireamh. Ba mhór an trádálaí í, rud ba dhual athar di.[21]
Deir Páipéir Stáit Shasana (1599) go bhfuil trí long an-mhaithe ag Tiobóid na Long (mac le Gráinne Ní Mháille) agus iad in ann 300 fear a iompar faoi seach.[22] Tugann seo le fios go raibh tathag agus toirt i gcuid de na longa seo. Is dócha, áfach, nach raibh a bhformhór rómhór agus go bhféadfadh gunnaí móra iad a bhriseadh, cé go mbeidís in ann iad féin a chosaint ar shoithí eile dá dtoirt.[23]
gearr míle ar muir d'íbh Máille[24]
Intaofacht na fianaise cartagrafaí[cuir in eagar | athraigh foinse]
Bhí Francis Jobson ar an lucht déanta léarscáileanna ba sheanchleachtaí in Éirinn agus an-eolas aige ar an tír. B'fhada é obair i gCúige Mumhan[25][26] agus dúirt sé féin gur chuir sé féin i mbaol ag déanamh léarscáileanna i gCuige Uladh.[27] Ó láimh Jobson agus a leithéidí a tháinig cuid de na híomhánna is suimiúla den rámhlong. Íomhánna iad atá ag teacht go maith leis an eolas atá ar fáil ó fhoinsí eile ar rigín, ar sheol agus ar chabhail na long Éireannach agus longa Shasana féin. Bhí Ard-Mhéara Bhéal Feirste, an Comhairleoir Niall Ó Donnghaile, i láthair in Ionad Fáilte Bhéal Feirste chun an chéad fhéilire d'imeachtaí Gaeilge ar fud chathair Bhéal Feirste a sheoladh. Lá mór do chearta phobal na Gaeilge agus bille teanga le rith faoi dheireadh – Tuairisc.ie
Beidh na leasuithe ar an Acht Teanga, ar tosaíodh an plé ina leith breis is deich mbliana ó shin, faoi chaibidil den uair dheireanach sa Dáil anocht
Fág freagra ar 'Lá mór do chearta phobal na Gaeilge agus bille teanga le rith faoi dheireadh'
Seán ÓM Dé Céadaoin, Nollaig 15 2021 ag 7:48 am
Is maith liom an bealach a úsáideann an t-alt seo an téarma "seirbhísigh phoiblí" seachas "státseirbhísigh".
Níl sé chomh traidisiúnta sílim – agus b'fhéidir go bhfuil rian an Bhéarla ann – ach chuireann sé béim ar an rud ceart:
Ba chor go mbeadh na daoine seo ag freastal orainn mar phobal seachas a bheirt ag freastal ar an stát féin mar institiúid.
Colmcille Ó Monacháin Dé Céadaoin, Nollaig 15 2021 ag 11:16 am
'Lá mór'! Lá mór do naimhde phobal na Gaeilge, cinnte. Díolúine 80% tugtha don státseirbhís ón dualgas bunreachtúil a chinntiú gur féidir gnó an Stáit a dhéanamh sa dá theanga oifigiúla. Stampa dlí a chur ar an chalaois a rinneadh in 1973, sin é príomhchuspóir an dreama a dhréachtaigh é. Is bille tréasúil é agus is acht míbhunreachtúil a bheidh ann, is é sin mura stopfaidh an tUachtarán é.
Lonán Fiaċ Ó Lorgnáin Dé Céadaoin, Nollaig 15 2021 ag 5:50 pm
D'aontóinn lena leithéid de ġnáth, ach idir dhá ċeann na meá atáim as so; tá cuma ḟánach go deimhin (.i. 20% amháin) ar an mbeart so. Táthar ag caitheamh le lucht Ġaeilge na hÉireann ar nós luchta bhig iasachta inár ndúiche féin. Éirímis go lom as maoiniú na teanga dúchasaí de chuid Ṡasana i bhFódla.
D'éirigh le hathbheochan teanga i dtíortha ar nós na hIosráile 7 na hIndinéise a ġlac le beartas aonteangach na hathbheochana – cé ba ṁoite dár dtuairimí i leith beartas eile polaitiúla dá gcuid. Bímidne ag aithris beartais lochtaigh an dátheangachais, mar ḋea, de chuid na Breataine Bige 7 a macasamhail go fóill agus b'ḟiú ár n-athmhachnamh ar a leithéid.
Fiachra Déardaoin, Nollaig 16 2021 ag 4:08 pm
"Mair a chapaill agus geobhair féar." atá anseo. Tá mórán litir scríofa agamsa chuig Comhairle Contae Dhún Laoghaire\Ráth an Dúin agus gan freagra agam ar shubstaint na litreacha céanna sin le ceithre nó cúig blianna anuas. Fuaireas cor fhreagra ag gabháil leithscéil liom as gan mo litir(eacha) a fhreagairt i nGaeilge ach níor freagraíodh substaint mo chuid litreach fiosrúchánacha bunaigh go dtí seo. Tá doicheall roimh an nGaeilge agus roimh an nGaeilgeoir sa Chontae seo. Áit a mbíodh "Ag seo ár gCúram – Ó Chuan go Sliabh" ina mhana acu, "Béarla nó gread leat" an mana atá acu de facto anois. Cá bhfuil an rogha Gaeilge a roghnú ar a suíomh idirlíne: https://www.dlrcoco.ie/ ? Lagaíodar a ndualgais i leith na Gaeilge ina bPlean Teanga deirneach – ní nach ionadh sin – cé gur tuigeadh domsa go raibh dualgas orthu tógaint ar a gcuid seirbhísí Gaeilge i ngach Plean Teanga dár cheapadar de réir forálacha na hAchta Teanga. Nach méanar dom shímplíocht! "English" (English – teanga nach ionann agus Hiberno-English) an teanga oibre atá acu dár leo. Glac nó fág sin. Nuair a aimsíonn siad "Gaeilgeoir teallaigh" le labhairt leat ar an dteileafón, is le smirc ar a nguth a labhraíonn siad leat. Tá a fhios acu go bhfuil tú ar an aineolas faoi ghné éigin den gcomhrá agus is binn leo sin. Is beag an baol go gcuirfidh siad ar an eolas tú faoi – pé rud é féin – chun nach mbeidh ar do chumas do chás a throid go héifeachtach. Is ionann seo agus "luchtú an íospartaigh" i dtéarmaí na socheolaíochta. Gan fiacail a chur ann, is ciníochas glan amach is amach é seo! (Féach: Language Conflict in Northern Ireland and Canada A Silent War, Muller, Janet, 2010, Palgrave Macmillan.) Dúradh liom, ag duine díobh, go raibh ochtar den bhfoireann – an cainteoir féin san áireamh – le freastal ar chúrsa "Gaeilge Gnótha" – pé saghas ainmhí é sin! Is dóichí ná eile nach dtuigfidh aon chainteoir dúchais Gaeilge ó thalamh Dé na nGrást cad é cad a bheidh ar siúl acu muna mbeidh dochtúireacht faighte aige sa Bhraeilge ríomh-uath-aistrithe!
Gan spriocanna sainithe, sainmhíniú soiléar sásúil ar cad is líofacht sa Ghaeilge ann agus gan pionóis tromchúiseacha ar phríomhfheidhmeannaigh idir fhíneálacha agus b'fhéidir fiú bagairt de théarma príosúntachta orthu féin go pearsanta as teip na spriocanna seo a bhaint amach, is beag a thiocfaidh as seo. Cé go bhfuil cuma mí-réasúnta ar an méid sin ar an gcéad ásc, is é seo an t-aon teanga a thuigeann na daoine seo. Tá sé thar a bheith in am ag pobal na Gaeilge éirí dá nglúna agus éirí as a bheith ag ímpí ar an Stát a gcearta do-mhaolaithe nádúrtha a bhronnadh orthu lena gcaoinchead agus iad a ÉILEAMH. Ímpíonn an Daor – éilíonn an Saor. 'Admhaímid go hionraic gur deineadh éagóir ar an nGaeilge agus gabhaimid leithscéal ó chroí' – an Roinn Sláinte – Tuairisc.ie
Ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge tráthnóna rinne an Roinn Sláinte leithscéal as an tslí a caitheadh leis an nGaeilge le linn na géarchéime sláinte poiblí
Dé Céadaoin, Samhain 10 2021 ag 2:07 pm
Tá "leithscéal ó chroí" gafa ag an Roinn Sláinte as "éagóir" a dhéanamh ar an nGaeilge le linn na paindéime.
Ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge tráthnóna a rinne an Roinn a leithscéal as an tslí ar caitheadh leis an nGaeilge le linn na géarchéime sláinte poiblí.
"Admhaíonn an Roinn Sláinte inniu go raibh botúin déanta agus gabhaimid leithscéal ó chroí́, leis an ngealltanas go ndéanfar gach iarracht a bheith níos cúramaí́ le dualgais na Roinne i leith na Gaeilge amach anseo," a dúirt Muiris O'Connor, Ard-Rúnaí Cúnta leis an Roinn Sláinte.
Dúirt O'Connor gur éirigh leis an Roinn agus í "faoi bhrú mór ama agus oibre" an córas vacsaínithe a chur i bhfeidhm agus na Teastais Dhigiteacha COVID a thabhairt isteach, ach go raibh an cur chuige easnamhach ó thaobh na Gaeilge.
"Ní hionann seo le rá go raibh an córas gan locht – admhaímid go hionraic gur deineadh éagóir ar an nGaeilge, go sonrach i gcomhthéacs an aistriúcháin Ghaeilge ar na Teastais féin, litreacha clúdaigh a eisíodh i mBéarla amháin, agus sínte fada a bhí in easnamh ar ainmneacha i gcásanna áirithe, chun cuid de na lochtanna sin a lua anseo."
In ainneoin "na mbotún" a deineadh ó thaobh na Gaeilge bhí an Ghaeilge "mar thosaíocht thábhachtach" ag an Roinn Sláinte.
"Táimid lánsásta agus oscailte i gcónaí d'athruithe dearfacha, do mholtaí agus do cháineadh, ionas gur féidir linn soláthar na seirbhísí sláinte trí Ghaeilge a fheabhsú agus a shaibhriú as seo amach," arsa Muiris O'Connor, Ard-Rúnaí Cúnta.
Mhaígh O'Connor go raibh feabhas tagtha ar chúrsaí sa Roinn ó thaobh na Gaeilge de agus go raibh "líon maith daoine nua" a bhfuil Gaeilge acu fostaithe. Bhí scéim teanga nua dréachtaithe ag an Roinn chomh maith, a dúirt sé.
Ag an gcruinniú céanna tráthnóna, dúirt Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte gur chuir an phaindéim isteach go mór ar an rún a bhí acu an Ghaeilge a chur chun cinn.
Dúirt ionadaí ón HSE ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge inniu gur chuir an Covid-19 isteach go mór ar chur i bhfeidhm a straitéise don Ghaeilge.
"Tuigfidh baill an choiste gur tharla athruithe suntasacha sna seirbhísí sláinte ag tús 2020 chun dul i ngleic leis an mbagairt ó COVID-19," a dúirt Tony Canavan, Príomhfheidhmeannach Saolta, an Grúpa Ollscoile um Chúram Sláinte.
"Bhí tionchar ag an athrú béime sa tseirbhís sláinte trí chéile ar ár gcumas an Straitéis Ghaeilge a fheidhmiú le 20 mí anuas freisin.
"Cé go ndearnadh méid áirithe dul chun cinn tuigim agus mé ag cur an ráiteas tosaigh seo os bhur gcomhair nach ndearna muid an oiread dul chun cinn agus ba mhaith linn dá mbeadh cúinsí difriúla ann."
Mhaígh Tony Canavan gur léirigh an straitéis don Ghaeilge a ullmhaíodh in 2018 "gur ghlac FnaSS leis go raibh an Ghaeilge mar chéad teanga oifigiúil an stáit agus go raibh sé mar aidhm againn í a chothú, a neartú agus úsáid na teanga a chur chun cinn".
Ach fiú roimh an bpaindéim, bhí "dúshláin" ann maidir leis an straitéis don Ghaeilge a chur i gcrích.
Ar na dúshláin sin bhí "ganntanas cainteoirí Gaeilge i ngach speisialtacht", deacrachtaí Gaeilgeoirí a fháil chun folúntais a líonadh, srianta airgid agus easpa foirne.
Maidir leis an bpaindéim, dúradh gur éirigh leis an FSS roinnt seirbhísí a chur ar fáil i nGaeilge cé gur géilleadh gur cailleadh "deiseanna chun ár bhfís maidir leis an nGaeilge a chur chun cinn".
Dúradh gur cuireadh cainteoirí Gaeilge ar fáil don HSE le go bhféadfadh daoine clárú i nGaeilge ar na bhfón do vacsaín.
Bhíothas ag obair i gcónaí, áfach, chun a chinntiú go mbeadh "daoine ábalta a gclárúchán a dhéanamh go hiomlán trí Ghaeilge".
Dúirt na HSE le Tuairisc.ie mí Aibreáin seo caite nárbh fhéidir leo deis a thabhairt do dhaoine clárú do vacsaín i nGaeilge toisc gurb é a bpríomhaidhm ná beatha daoine a shábháil.
Dúradh an tráth sin go rabhthas "ag obair go práinneach ar leaganacha eile a mbeidh sé éasca teacht orthu agus tá an leagan Gaeilge ina measc".
Dúradh chomh maith ag an gcruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge gur chinntigh an HSE go raibh comharthaíocht i nGaeilge sna hionaid tástála agus vacsaínithe.
Chomh maith leis sin, dúradh gur aistrigh Seirbhís Ghaeilge an HSE 51 tvuít go Gaeilge agus gur eisíodh físeán i nGaeilge faoi na hionaid vacsaínithe sa gClochán, i mBéal an Mhuirthead agus in Ailt an Chorráin.
'Níl ann ach blah, blah, blah' – cáineadh déanta ar fhreagra aire rialtais faoi chúrsaí Gaeilge tríú leibhéal
Fág freagra ar ''Admhaímid go hionraic gur deineadh éagóir ar an nGaeilge agus gabhaimid leithscéal ó chroí' – an Roinn Sláinte'
Séamus Beag Dé Céadaoin, Samhain 10 2021 ag 3:17 pm
Seans maith go bhfuil roinnt seandaoine le drochBhéarla marbh de bharr na bpolasaithe seo.
Ach fadhb ar bith – is dócha nach raibh iontu ach "sean-tuathaigh i gConamara nó Gaoth Dobhair" ar aon chaoi. Is cinnte go bhfuil óráid iomlán as Gaeilge níos fearr ná cúpla focal ach ag an am céanna ní mór dúinn cur i gcoinne an bhiogóideachais seo go láidir. Ros Comáin | ainm.ie
Ros Comáin, nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh agus is mar seo a bhí an teaghlach: James (40); a bhean Mary (42); Hugh (20), déantóir cóistí; James Joseph (15), scoláire; Mary Alice (14); Maggie Jane (12); Catherine (8); Annie (6); Thomas (5) ··· Ní sloinne choitianta Turbitt i Ros Comáin; tá sé i bhfad níos coitianta i dTír Eoghain ··· Deir Colm Ó Cearúil (Aspail ar son na Gaeilge: timirí Chonradh na Gaeilge 1899-1923,1995) go raibh sí ag obair mar mhúinteoir taistil sa Lorgain agus i Móinteach i gContae Ros Comáin i 1915 ··· Ceapadh í ina fothimire i Ros Comáin (An Claidheamh Soluis 19 Eanáir 1918) agus ina rúnaí contae ag an gConradh i Ros Comáin (Misneach 14 Meán Fómhair 1920) ··· Bhí post timire faoi Chomhairle Chontae Ros Comáin aici ó 1 Márta 1923 ach lean sí uirthi ag obair sa Chonradh; tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 21 Márta 1931 go raibh sí ina rúnaí ag Coiste Chontae Ros Comáin den eagraíocht
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Thug Mártan Ó Gacháin dhá scór bliain dá shaol ag múineadh agus ag cur na Gaeilge chun cinn i gContae Ros Comáin agus roimhe sin i ndeisceart Thír Eoghain ··· Blianta ina dhiaidh sin bhí an Gachánach agus de Bhaldraithe mar chomhghleacaithe arís ag déanamh na hoibre sin i gContae Ros Comáin. D'fhill Mártan Ó Gacháin ar thuaisceart Ros Comáin in 1908 agus thug sé faoi mhúineadh na Gaeilge sa cheantar sin agus freisin i gColáiste Naithí, an áit a bhfuair sé a chuid meánscolaíochta agus áit ar theagasc sé go rialta go ceann dhá bhliain is fiche eile. Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis go raibh sé ag saothrú go dian dícheallach i mBealach an Doirín, i gCeathrú an Chaisil agus i nGoirtín ··· Ag tagairt do chuairt a thug cigire Roinne ar cheann a raibh sé ina bhun, thuairisc an Strokestown Democrat go ndúirt seisean 'that the senior class of teachers taught by Martin Gaughan passed with distinction, paying special tribute to his teaching.' Sa bhliain 1922, d'fhostaigh Comhairle Contae Ros Comáin, le cúnamh ón Roinn Talmhaíochta agus Ceardoideachais, ceathrar múinteoirí Gaeilge lánaimseartha ··· Lean sé air freisin ag eagrú feiseanna agus thuairisc an Democrat in 1923 nach amháin gurbh é a bhunaigh an chéad cheann a bhí i mBéal Átha na mBuillí riamh, ach gurbh é freisin a sheas costas cuid de na boinn a bronnadh. Sa bhliain 1924 phós sé Mary McGarry as Dún Gar, Co. Ros Comáin ··· D'athraigh siad as sin go Sráid Mhic Eochaidh i mbaile Ros Comáin féin
Tar éis a bháis bhí alt in The Angelus ag Christy Hannon, duine dá chomh-mhúinteoirí, ar an tréimhse a chaith sé i Ros Comáin agus alt ag Seán Ó Ceallaigh in Feasta, Nollaig 1998 ··· Ó Maoileoin [B5] an bheirt is mó a raibh tionchar acu air ó thaobh oideachais de. Chaith sé a shaol ag múineadh, i Ros Comáin formhór an ama ··· Ag tagairt don dán 'Slán an Oide' deir Prút: 'Is é Ros Comáin atá i gceist ..., mar ar chuir M.F ··· Ó Conchúir a phost agus aistríodh amach as Ros Comáin é ··· Tharla sin bíodh go raibh sé tar éis cuid mhór dá shaol, dá dhúthracht agus dá shárchumas mar mhúinteoir a bhronnadh ar mhuintir Ros Comáin.' Foilsíodh roinnt bailiúchán dá dhánta: Gealadh báistí, 1974; Ragairne, 1987; Altóir na gréine, 1987; Éigse Bhradach, 1990 agus Anam ag rince, 1994, Cuisne fómhair 1998
Foilsíodh Coláiste Chonnacht 1910-2010, céad bliain faoi bhláth (2010) in eagar ag Seán Ó Neachtain, agus tá aistí ann ag Nóirín Ní Nuadháin, iníon le Peadar. In aice le Dún Gar, Co. Ros Comáin, a rugadh Peadar ar 21 Feabhra 1909 ··· Peter Noone, feirmeoir, a athair, agus ba í Jennie (Sinéad) Cregg ó cheantar Mhainistir na Búille, Co. Ros Comáin, a mháthair ··· Chaith sé cúpla bliain ina mhúinteoir taistil i gceantar Bhéal na mBuillí, Co. Ros Comáin, agus sna hoícheanta geimhridh bhíodh air taisteal anseo is ansiúd ar a rothar ··· Tar éis bhunú na gceardscoileanna in 1930 fostaíodh é mar mhúinteoir Gaeilge ina leithéidí sin in Ail Fionn agus i mBealach an Doirín, Co. Ros Comáin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In Aill an Phréacháin, na Forbacha, i gConamara, a saolaíodh Diarmaid Ó Gráinne ar 10 Bealtaine 1950 agus cé go mba i mBaile Átha Cliath agus ina dhiaidh sin i gContae Ros Comáin a chaith sé bunáite a shaoil mar dhuine fásta, d'fhág a thógáil agus an ceantar as ar fáisceadh é rian láidir ar a chuid scríbhneoireachta, a bhí breactha leis an gcaint shaibhir, nádúrtha a bhí cloiste aige óna mhuintir agus óna chuid comharsan. Ba é Diarmaid an dara duine ab óige de sheachtar clainne, ceathrar mac (Pádraig, Stiofán, Diarmaid, Máirtín) agus triúr iníonacha (Máire, Nuala, Sorcha), a bhí ag a thuismitheoirí – Diarmaid (Dairbe) Ó Gráinne, feirmeoir beag as Aill an Phréacháin agus ag a bhean, Siobhán (Júidín Steif) Breathnach as an mBaile Ard ar an Spidéal. D'fhreastail Diarmaid ar Scoil Náisiúnta na bhForbacha ··· Chill Mhantáin, baile inar chuir sé faoi. Sa bhliain 1976 phós sé Caitlín Ní Shíthigh as Glas Naíon i mBaile Átha Cliath agus bhí beirt chlainne orthu, Áine agus Brian. Ainneoin oiread ama a bheith caite aige sa phríomhchathair agus a bhí taobh amuigh di, shantaigh sé saol na tuaithe i gcónaí agus in 1999 cheannaigh sé gabháltas beag i Mullach na Sí in aice leis an gCaisleán Riabhach i dtuaisceart Chontae Ros Comáin ··· Bhíodh a ghlór le cloisteáil ag agóidíocht ag cruinnithe poiblí agus ba mhinice ná sin a thuairim ar leathanaigh na litreacha i nuachtáin. Duine domhain ab ea é a nocht cuid dá chroí agus dá chuid fealsúnachta sna trí imleabhar Ó Rinn go Sáil (2010, 2012, 2013), dialanna dírbheathaisnéiseacha a scríobh sé ar a fheirm i Ros Comáin sna blianta go gairid sular bhásaigh sé
Chónaigh siad tamall i mbaile mór Longfoirt agus i mbaile mór Ros Comáin go dtí gur chuir siad fúthu i gCill Tuama, Co. Ros Comáin, trí mhíle siar ó thuaidh ó Áth Luain, gar do bhruach thiar Loch Rí ··· Ó Caithnia[B8] 18 cuntais a rinne sé a thaifeadadh i Ros Comáin, Uíbh Fhailí, an Longfort, an Iarmhí agus Liatroim
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ní raibh teacht ar a teastas beireatais, ach i ndaonáireamh 1911 dúirt sí gurbh i gContae Ros Comáin a rugadh í agus go raibh sí 43 bliana d'aois ··· I nóta eagarthóra in The Diaries of Mary Hayden [Ó hAodáin, Máire B1] 1878-1903, 2005 in eagar ag Conan Kennedy is é a deirtear gur rugadh í 7 Márta 1868 ag Woodbury House, Co. Ros Comáin ··· Phós Christopher a chéaduair Lily Anna Holton ó Woodbury House, Co. Ros Comáin
Ainmníodh é ina theachta ó chraobhacha Chluain Banbh agus Ros Comáin chuig Ard-Fheis 1905 ··· He subsequently returned home to live in Castlerea, Co. Roscommon, where he died on 27 November 1942' ··· In Ospidéal Máinliachta Ros Comáin a d'éag sé agus tá sé curtha sa Chaisleán Riabhach.
Taispeánann Daonáireamh 1901 go raibh siopa agus teach tábhairne ag an athair a bhí 54 bliana d'aois agus arbh i gContae Ros Comáin a rugadh é, gur 45 bliana a bhí ag a bhean agus gurbh i gContae Shligigh a rugadh í ··· He will be long remembered for his work in Ros Comáin but it was at the U.I.L
Faoi Bhealtaine 1917 bhí sé ag timireacht i gContae Liatroma agus sa bhfómhar chuir an Coiste Gnó i gceannas ar Ghaillimh agus Ros Comáin é ··· Ros Comáin
Baineann Comhdháil an Chraoibhín (1988–) i mBealach an Doirín le gnéithe de shaol agus de shaothar de hÍde agus foilsítear na himeachtaí; Dr Breandán Ó Conaire an t-eagarthóir. Táthar ar aon fhocal faoi gurbh i dTeach an Longfoirt sa Chaisleán Riabhach (paróiste Chill Chaomhín), Co. Ros Comáin, a rugadh é 17 Eanáir 1860 ··· Adhlacadh é sa reilig sa Phortach Ard i nDún Gar, Co. Ros Comáin. Chomh maith lena shaothar mór i gcúis na teanga bhí sé ina cheannródaí i mbailiú amhrán agus scéalta, agus deir Muiris Ó Droighneáin[B2] gurbh é príomhfhile na tréimhse 1882–92 é
B'fhéidir gur chuir sé spéis inti i Ros Comáin ··· Is cosúil go dtugadh Euseby na Gaeilge cuairteanna ar Theach Phort na Carraige i Ros Comáin, teach Iarlaí Kingston, chomh minic sin ina óige go raibh meas Connachtaigh aige air féin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCluain Fobhair i bparóiste Chill Chaomháin (sin é paróiste an Chaisleáin Riabhaigh, Co. Ros Comáin) a rugadh é 13 Lúnasa 1876 ··· In Scéala Éireann 7 Lúnasa 1942 scríobh M.J.McManus i dtaobh cruinniú fothoghchánaíochta i Ros Comáin i 1917: 'The meeting—the first of its kind—left unforgettable impressions and among them is the picture of Father O'Flanagan, the principal speaker, stalwart and handsome, winning the hearts of an audience who seemed to be unconscious of the snow flakes that were falling ··· Níor foilsíodh ach stair chúig chontae faoin teideal sraithe Stair na gConndae: Ros Comáin, 1938; Muineachán, 1940; Ceatharlach, 1940; Ciarraí, 1941; Sligeach, 1944
Bhí contaetha Shligigh, Liatroma agus Ros Comáin ina chúram ··· I nGaeltacht Mhaigh Eo a chaith sé 1908–9 cés moite de sheal i gContae Ros Comáin
Deir Donncha Ó Súilleabháin in Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 gur thosaigh sé ag obair 24 Bealtaine faoi threoir Phádraic Uí Mháille[B3] i nGaillimh, Ros Comáin, Sligeach agus Maigh Eo ··· Oirthear na Gaillimhe agus Ros Comáin Thiar a bhí faoina chúram i 1904 (idem 13 Feabhra 1904)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCnoc Sciatháin, Co. Ros Comáin, atá idir Baile Átha Luain agus baile Ros Comáin, a rugadh an scríobhaí seo
John Regan ó Charraigín Rua, Co. Ros Comáin, agus Mary Sheehan ó Phort Láirge a thuismitheoirí; thall a casadh ar a chéile iad agus a phós siad ··· Bhí Éireannaigh ó theorainneacha Liatroma, Shligigh agus Ros Comáin ag cur fúthu in Janesville ó lonnaigh fear de mhuintir Shioradáin ón dúiche sin ann i bhfad rompu
Tá beagáinin eile eolais, go háirithe ar mhuintir Chaiside, agus ar an áit cois na hÉirne arbh as iad, ag Éamonn Ó Tuathail sa léirmheas a rinne sé ar leabhar Mhairghréad Nic Philibín in Éigse, samhradh 1939; tá dánta Éamoinn Uí Chaiside sa leabhar aici freisin agus dearbhaíonn Ó Tuathail go raibh gaol aigsean le Tomás. I nDriseachán in aice leis an gCaisleán Riabhach, Co. Ros Comáin, is cosúil a rugadh an file seo ach ag pointe éigin is ó Fhear Manach a tháinig a shinsir; bhí bá aige le hUlaidh agus 'bráthair Ultach nó Connachtach' a thugadh sé air féin ··· Rugadh is tógadh é i Leacht an Driseacháin, Co. Ros Comáin
Mhaigh Eo, agus é ar an dara duine clainne de naonúr mac agus beirt iníonacha a rugadh do Luke Malley cléireach dlíodóra, agus Marion Malley (née Kearney) as Co. Ros Comáin ··· Ar dtús, bhí sé ina eagraí ar na hÓglaigh agus é ina Dhara Leifteanant (faoi stiúir Risteáird Uí Mhaolchatha), ar obair i dTír Eoghain, Uíbh Fhailí, Ros Comáin agus i nDún na nGall
Lean Dónall leis ag labhairt ag neart ócáidí Gaeilge, mar shampla ag Éigse de hÍde i Ros Comáin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCill Mhór ar theorainn Ros Comáin agus an Longfoirt a rugadh é ar 22 Lúnasa 1867
Dar le catalóg Acadamh Ríoga na hÉireann go bhfuil nóta, gur dóigh gurb i lámh Chathail Uí Chonchubhair[B6] atá sé, a thabharfadh le fios go bhfuair Ó Ceallaigh bás i 1773. Deir Ní Mhuiríosa sa réamhrá le Stair an Bhíobla: 'Is é is dóichí gur ó Ros Comáin don sgríobhaí ...
George agus ina dhiaidh sin go dtí paróiste Chill Rónáin i Ros Comáin mar a raibh gnó iarainn ag muintir Mhic Dhiarmada Rua i mBaile Átha Fearnáin
D'fhoilsigh Irish Academic Press Faith and Patronage: the political career of Flaithrí Ó Maolchonaire c.1560-1629, 2010, le Benjamin Hazard. I gCluain na hOíche in aice le hAil Finn i gContae Ros Comáin a rugadh é; Fitheal ab ainm dá athair agus Onóra a bhí ar a mháthair
Cuid a hAon (1911). I gCluain Oileáin, paróiste an Droma, Co. Ros Comáin, a rugadh é
Dar le cuntas Hutton, d'fhág muintir a bhanchéile Béal na mBuillí, Co. Ros Comáin, chun cur fúthu i Sasana
I dtús na 1940idí fuair sé post sa Cheardscoil i mbaile Ros Comáin agus bhí ina Leas-Phríomhoide ann nuair a chuaigh sé amach ar pinsean. Scríobh sé trí leabhar: An leacht nár tógadh, 1982, úrscéal; Santa agus na leipreacháin, 1984, leabhar do leanaí; Ar thóir lóistín agus scéalta eile, 1986
Staraí síorshaothrach fíreannach.' I Mainistir na Búille, Co. Ros Comáin, a rugadh é ar 6 Nollaig 1915
Chorcaí, a mháthair agus b'as Ros Comáin dá athair Patrick Grady; rugadh triúr eile don lánúin
Bhí sé pósta ar Nora Winston as Co. Ros Comáin agus bhí cúigear clainne acu
Ba as Co. Ros Comáin dá athair, John Donnellan, ball de Chonstáblacht Ríoga na hÉireann ó 1864 go 1894, agus ba í Mary Anne Fay a mháthair (taifead beireatais)
na Gaillimhe.' Ó phointe éigin ama ina dhiaidh sin bhí sé ina mhúinteoir i scoileanna náisiúnta i gcontaetha na Gaillimhe, an Longfoirt, Ros Comáin agus Uíbh Fhailí
Ba é a sheanchuimhne é, dar lena iníon Aideen, 'asal a chomáint isteach go Sligeach is é timpeall cúig nó sé bliana d'aois.' Is cosúil gur aistrigh an teaghlach ó Chill Chainnigh go Oakfield, Co. Ros Comáin, ach ba i Sligeach a fuair Leo Henry oideachas bunscoile agus meánscoile
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Cé gur chaith sé formhór a shaoil i Ros Comáin, ba sa Longfort a tháinig Ruairí Ó Brádaigh ar an saol ar 2 Deireadh Fómhair 1932
Chomh maith leis sin, chinntigh sé na codanna den lámhscríbhinn a bhreac na scríobhaithe Maghnus Ó Duibhgeannáin, Solamh Ó Droma agus Roibeartus Mac Síthigh. D'fhoilsigh sé ailt bhreátha ar oidhreacht liteartha Chonnacht bunaithe ar théacsanna ó Chín Dromma Snechtai go Leabhar na hUidhre (Cambridge Medieval Celtic Studies 16, 1988) agus ar ghnéithe de thraidisiún liteartha Ros Comáin ó Ghiolla Comáin Ó Conghallain go Cathal Óg (Comhdháil an Chraoibhín, 1994). Rinne sé iniúchadh (Éigse, 2002, 2010) ar an lámhscríbhinn leighis Leabhar Mhuintir Laidhe, agus ar na scéalta idir fhírinne agus bhréaga a bhain leis an gclann úd
Gwynn) go raibh an clárú sin 'usually superficial and frequently incorrect.' Chabhraíodh sé le Sir William Betham [q.v.] ina chuid taighde. I mí na Nollag 1827, thaistil sé an Longfort agus Ros Comáin, ar muin capaill don chuid ba mhó de, ag bailiú scéalta, seanchais agus dánta, cuid mhaith d'amhráin Uí Chearbhalláin ina measc
Phós sé Susanna, iníon leis an gCalbhach Ó Conchubhair, Co. Ros Comáin. 'The King's Maguire' a thugann Ó Gallachair air agus é ag cuimhneamh, ní foláir, gur 'The Queen's Maguire' a thugtaí ar athair Bhriain Rua: tugann sé 'Tadhg an Dá Thaobh' air freisin agus tá fianaise gur thug sé eolas don rialtas i dtaobh éirí amach a bheith á bheartú i 1641
Sa Cheathrú Rua agus i dteach a aintín i Ros Comáin a tógadh é
Feisire thar ceann Ros Comáin 1860-80
Plunkett as Co. Ros Comáin, Ard-Aighne New South Wales, a d'fhéach chuige go raibh post séiplínigh le fáil aige
Fuair an t-athair eastát i gContae Ros Comáin le hoidhreacht agus chuaigh an teaghlach chun cónaithe ann
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCill Chaoimhín sa Chaisleán Riabhach, Co. Ros Comáin, a rugadh an fear ioldánach seo
Ros Comáin, a rugadh é 3 Deireadh Fómhair 1750
Ó 1792 go 1798 bhí sé ina shagart paróiste ar Chill Chaoimhín i Ros Comáin ach ansin cheap an Diúc Buckingham agus Chandos é mar leabharlannaí agus mar shéiplíneach dá bhean, ar Chaitliceach í
Ros Comáin, a rugadh Tomás Ó Ceallaigh ('Ibh Maine') ar 15 Nollaig 1879
Bhí sé sách maith chun go n-iarrfaí go minic air craoladh ar Radio Éireann ó 1926 i leith. In 1901 thug Conradh na Gaeilge post múinteora taistil i Ros Comáin dó
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 B'as Ros Comáin dó
B'as Kingsland, Co. Ros Comáin, don Dr Knott
(1835-1924), an era of initiative in Irish education, 1983) I gCill Mhór, Co. Ros Comáin, a rugadh é 20 Meán Fómhair 1852
Le linn tíofas a bheith i Ros Comáin thogair sí dul ann le haire a thabhairt d'othar agus fuair sí féin bás den ghalar ar 22 Méan Fómhair 1898
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gceantar Bhéal Átha Mó, An Caisleán Riabhach, Co. Ros Comáin a rugadh é
Bhí Sceilg ina chisteoir ag an gCoiste a bhailigh £130,000 do chleithiúnaithe fhir 1916 agus níor bheag an pháirt a bhí ag an iris san obair sin. Ba iad an tAthair Micheál Ó Flannagáin [q.v.] agus Sceilg ba mhó a chabhraigh leis an gCunta Pluincéad chun an suíochán i Ros Comáin Thuaidh a bhuachan 5 Feabhra 1917, an chéad cheann de ceithre fhothoghchán 1917 a léirigh bá an phobail le lucht an Éirí Amach
Dar leo gur i 1918 a shroich sé Queensland. Dar le taifid Chlárlann na mBreitheanna i mBaile Átha Cliath gur rugadh William Carty do Michael Carty, feirmeoir, agus dá bhean Maria Taylor in Achadh Loiste i gceantar Bhealach an Doirín, Co. Ros Comáin, 31 Eanáir 1886
Chaith sé tamall freisin ag timireacht don Chonradh agus don Bhráithreachas i gceantar Dhún Gar, Ros Comáin
Ceapadh é ina dhochtúir íoclainne i gceantar Chill Tuama i gContae Ros Comáin agus deirtear go raibh sé ina mháinlia comhairleach ag na hÓglaigh i lár na tíre
agus fear a bhí deas ar an gclairnéid a sheinm ba ea a hathair; b'as an mBaile Gallda in aice le baile mór Ros Comáin dó; rinne sé foireann píbe dó féin agus bhí ina bhall de Chlub na bPíobairí D'éirigh le Godert de Ginkell, ginearál Ollannach (agus céad Iarla Bhaile Átha Luain), dul trasna Abhainn na Sionainne agus an líne chosanta a shárú ag Baile Átha Luain. Tá caighdeán den scoth leagtha amach aige leis an ról a ghlac sé sna meáin Ghaeilge agus sna healaíona agus is cúis bhróid dó an t-ionchur seo,” a dúirt sé. Tarrac

Scannán Gaeilge é Tarrac a tháinig amach in 2022. Ó scéim Cine4 de chuid TG4 a tháinig sé.
Sa saothar seo, a stiúraigh Declan Recks, filleann Aoife (Kelly Gough) ar an bhfód dúchais i gCorca Dhuibhne le haire a thabhairt dá hathair a bhfuil an tsláinte ag teip air. Níl a gaol lena hathair thar mholadh beirte, áfach. Tugann sí faoin rásaíocht naomhóg arís agus láidríonn sin a nasc leis an gceantar agus lena muintir. Lorcan Cranitch agus Cillian Ó Gairbhí atá sna príomhróil eile.
Feictear tírdhreach álainn Chorca Dhuibhne sa scannán. Tá cailíní Ghaeilge le Glam eile ar ais ar scoil anois agus mothaím cineáilín brónach a tseachtain seo mar ba bhreá liom a bheith sa bhaile le haghaidh na 'lunch dates' agus na himeachtaí go léir leo! Chomh maith leis sin, mothaím brónach mar níl mé in ann mo mhac deas, álainn a roinnt le mo chairde sa bhaile. Níl mac Roseann, Fionnán beag feicthe agam fiú... Tá sé thar a bheith deacair a bheith imithe uathu. Labhraímid ar WhatsApp an t-am ar fad ach ní hé sin an rud céanna! Is féidir a rá go bhfuilim sásta anseo ach.. bhuel, ba bhreá liom a bheith sa bhaile. Níl focal eile ann do mo mhothúcháin.
Le haghaidh cúpla bliain anuas d'úsáid mé mí Mheán Fómhair le haghaidh 'spring board' beag chun rudaí nua thosú, leabhair nua a léamh agus tionscnaimh nua a dhéanamh agus thug mé faoi deara (cé go bhfuil sé beagáinín difriúil) go bhfuil tionscnaimh an-mhór i ndán dom don Mheán Fómhair seo agus beidh go deo. Ní léim aon rud faoi láthair ach leabhair linbh... ag súil le cúpla leabhar ficsin a léamh sa todhchaí!!!!
Ní bheidh mé ag dul ar ais ag obair anseo; níor thaitin an post a bhí agam liom ar chor ar bith agus ní fhaigheann máithreacha ach 6-12 SEACHTAINE le haghaidh saoire mháithreachais!!! Samhlaigh é sin??? Bhí an t-eolas sin agam sular bhog mé anseo ach fós ní bheinn in ann slán a rá d'Eddie théis 6 seachtaine! Agus é sin ráite, tuigim go bhfuil an t-ádh dearg liom go bhfuilim in ann a bheith sa bhaile leis.
Airím saol an mhúinteora uaim agus tá súíl agam go mbeidh mé in ann post a fháil nuair a bhogaimid abhaile. Níor cheap mé riamh go mbeinn i mo 'stay-at-home-mom' ach táim ag baint an-taitnimh as an bpost seo faoi láthair ar aon nós. Ach, sílim go mbeadh sé níos easca dom dá mbeinn sa bhaile mar níl an t-uafás cairde agam anseo so is féidir leis a bheith beagáinín uaigneach anois 's arís. Tá a fhios agam go mbeidh saol an mháithreahcias ar an bpost is deacra a bheidh agam ach, an post is fearr a bheith agam freisin! 'The hardest job I'll ever love' - is dócha!
Shocraigh mé dul ar ais ag scríobh chun sos a thabhairt do m'inchinn agus m'intinn. Silím go bhfuil sé fíorthábhachtach do chuid smaointe - maith nó olc a scríobh síos nó a phlé ionas nach mbeidh tú ag streachailt i d'aonar. Tá súil agam go mbeidh an t-am agam níos mó blaganna a scríobh amach anseo! Abair liom má tá sibh ag iarraidh aon bhlaganna go sonrach a fheiceáil! Chuir Paul Butler, ball de chuid Sinn Féin, fáilte roimh chothú na Gaeilge atá ar bun ag Conor Murphy ar fud a roinne trí Chairt Eorpach ar Mhionteangacha nó Teangacha Reigiúnacha a chur i ngníomh. Is ionann seo agus aithint a thabhairt do chearta lucht labhartha na Gaeilge sa Tuaisceart. Ar an drochuair níl gach aon Aire san Fheidhmeannas chomh tiománta le Conor Murphy do chur i ngníomh na Cairte. Máistir ar an gcairdín ab ea Joe Burke, máistreacht a thuill aitheantas is gradaim go leor dó
Dé Luain, Feabhra 22 2021 ag 4:43 pm
Bhí an tUachtarán Micheál D Ó hUigínn ina measc siúd a léirigh ómós don sárcheoltóir traidisiúnta Joe Burke, atá tar éis bháis in aois a 81 bliain.
Sa mbliain 1939 a rugadh Joe i gCillín a Díoma in aice le Baile Locha Riach in oirthear na Gaillimhe. Thug sé an ceol ón mbroinn leis mar bhí an ceol aige ón dá thaobh.
Máistir ar an gcairdín ab ea é, máistreacht a thuill aitheantas is gradaim go leor dó. Ach ní taobh leis an uirlis sin a bhí sé mar bhí sé ábalta chomh maith ar an bhfidil, an fheadóg stáin agus an phíb uilleann cé gur mar rí an chairdín a thuill sé clú agus urraim.
Scór bliain a bhí Joe Burke nuair a thug sé leis Craobh na hÉireann ag Fleadh Cheoil na hÉireann i 1959 agus arís an bhliain dár gcionn.
Sa mbliain 1970, bhronn RTÉ Ceoltóir Traidisiúnta na Bliana air agus i 1997 ba é a fuair gradam AIB do cheoltóir traidisiúnta na bliana.
Caith Joe roinnt blianta i Meiriceá agus sa mbliain 2000, bhronn Boston College gradam Máistreachta sa Cheol air.
Is mór an aithne agus an tóir a bhí ar Joe Burke i nGaeltacht Chonamara mar go mbíodh sé ag casadh sna tithe ósta ansin go rialta. Ba mhinic a thriall Tigh Sé ar an gCeathrú Rua agus Tigh Hughes ar an Spidéal.
Leathchéad bliain ó shin i 1971 a d'eisigh an máistir a chéad fhadcheirnín aonair, Galway's Own, agus is iomaí ceirnín a rinne sé ó shin, as féin agus i gcomhar le ceoltóirí móra eile.
Ina ráiteas ómóis inniu, dúirt an tUachtarán Ó hUigínn:
"Údar bróin dá lán sa bhaile anseo in Éirinn agus i bhfad i gcéin an scéala go bhfuil an ceoltóir cairdín cumasach Joe Burke imithe uainn.
"Inspioráid a mhairfidh go deo a bheidh ina oidhreacht, ní hamháin an cnuasach iontach ceoil a d'fhág sé againn ach chomh maith leis sin an grá don cheol a ghin sé sna céadta ceoltóirí óga.
"Déanaim féin agus Saidhbhín comhbhrón le Ann Conroy Burke, lena mhuintir agus a chairde agus le gach duine a raibh gean acu air."
Dúirt Taisce Cheol Dúchais Éireann "go gcuimhneofaí go deo ar Joe Burke mar dhuine de na ceoltóirí cairdín ba thábhachtaí lena linn". "Spreagfadh sé an paisean a bhí aige do cheol traidisiúnta na hÉireann in aon duine a mbeadh sé d'ádh air a bheith ag caint leis nó ag casadh in éineacht leis.
"Ní taobh le sárchumas sa cheol traidisiúnta a bhí sé mar bhí eolas thar na bearta aige freisin ar gach gné den cheol, a stair agus an chaoi ar fhorbair sé.
"D'eisigh sé go leor taifeadtaí den chéadscoth ach chomh maith leis sin mhúin sé an ceol, sheinn sé ag ócáidí éagsúla agus chuir sé ceolchoirmeacha agus cláir i láthair ar an raidió agus ar an teilifís."
Fágann Joe Burke ina dhiaidh a bhean chéile Ann Conroy Burke a chaith blianta fada ag casadh ceoil ina theannta.
Naíonáin Ghaelscoile le fad Shlí an Atlantaigh Fhiáin a shiúl chun airgead a thiomsú
Fág freagra ar ''Inspioráid a mhairfidh go deo a oidhreacht' – an sárcheoltóir Joe Burke ar shlí na fírinne'
Pádraig Ó Baoill Dé Luain, Feabhra 22 2021 ag 5:55 pm
Laoch iontach – Fathach Mór an Cheoil agus é aitheanta mar 'Fleadh Cheoil' ann féin ag scaipeadh a chuid scéalaíochta, idir thráchtaireacht agus craic den scoth agus é breá ábalta comhluadar a spreagadh le foinn bhreátha. Comhbhrón ó chroí lena bhean uasal Ann Conroy Burke An ghaolta na ndaoine a bhí san Dhúnmharaigh Tá difear a dhéanamh freisin mar gheall ar mian leo chun a áirithiú go ndéanfar iad a phionósú i ndáiríre as a bhfuil déanta acu. Cuirfear tús leis an gcraobh ag 7 pm, agus beidh sé le cloisteáil beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, agus le feiceáil beo ar leathanach Facebook an stáisiúin freisin. For historical and current information on Cork, including old photographs, historical maps, selected online copies of directories and other books, and bilingual lists of placenames, go to our Cork Past and Present website. Cuireann guth an amhránaí Kieran Ring guth le Mark Gardiner ó Ride nó Tim Wheeler ó Ash i gcuimhne dom agus - ambaist - is minic stíl séiseach an bhanna a bheith curtha i gcomparáid le Ash. Fionnuala Uí Neachtain & Máirín Ní Nualláin, Síceolaí.
Fríothadh suas le 800 coirp leanaí ar thalamh san áit a mbíodh Áras do mháithreacha agus do pháistí i dTuam i gCo. na Gaillimhe idir na blianta 1925 agus 1961.
coirp, leanaí, Tuam, Co. na Gaillimhe, 1925, 1961
Clíodhna Ní Lionnáin, Seandálaithe.
Tháinig seandálaithe Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath atá ag obair ar thochailt ar Chnoc an Tlachtga idir Rath Chairn agus Áth Buí ar chnámha naíonáin.
seandálaithe, Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, Chnoc an Tlachtga, Rath Cairn, Áth Buí, cnámha, naíonáin
Seán Ó Cadhain, Múinteoir Innealtóireachta & Aoife de Paor, Múinteoir Béarla.
Tá scrúdú na hArdteistiméireachta agus an Teastais Shóisearaigh faoi lánseoil anois agus bhí an páipéar innealtóireachta agus an dara páipéar Béarla acu inné. Labhraíonn na múinteoirí faoi na páipéirí scrúdaithe béarla agus innealtóireacht.
Máirín Breathnach, Óstán an Ardoileán.
Tá ócáid mhór aonach bainise ar siúl in Óstán an Ardoileáin i nGaillimh Dé Domhnaigh an 8ú Meitheamh. Mae cyrsiau TLlI ar gael ym Mhrifysgolion Newcastle, Sheffield, Essex, Reading, Canterbury ac UCL a City yn Llundain. Yn anffodus dim ond cwrs TLlI israddedig sy ar gael yng Nghymru. Worksheets for children visiting the Gallery are available to download here, in both English and Irish. You can also pick them up at the Information Desk located in the Gallerys Millennium Wing. Ireland 242An Baile Dubh 230Ballyduff 230Sceichín an Rince 225Skeheenaranky 225Clais Mhór 215Clashmore 215Baile Mhac Airt 189Ballymacart 189Tooraneena 175Tuar an Fhíona 175Coill Bheithne 165Kilbeheny 165Ard Fhíonáin 158Ardfinnan 158An Currach 150Curragh 150Lios Mór 145Lismore 145Cappoquin 141Ceapach Choinn 141Cill Íseal 133Killeeshal 133Tallow 133Tulach an Iarainn 133Baile Uí Éafaigh 120Ballyeafy 120Grange 120An Ghráinsigh 118Caimthír 115Camphire 115Currach Cluana 115Curraghcloney 115Baile Uí Argáin 114Ballyorgan 114Cois Abha Móire agus Cois Bhríde 114Coshmore and Coshbride 114Westmeath 112Ballyporeen 111Béal Átha Póirín 111An Teampall Geal 99Whitechurch 99Waterford 93Cnoc an Óir 88Knockanore 88An Caisleán Nua 76Newcastle 76Gleann Garra 68Glengarra 68Graignagower 68Gráig na nGabhar 68Kilcalf Mountain 67Sliabh Choill Chátha 67Baile Uí Ghormáin 65Clonanav 65Cluain na nDamh 65Gormanstown 65An Gleann Rua 64Glenroe 64Coolnasmear Lower 59Cúil na Sméar Íochtarach 59Caisleán an Ghrásaigh 50Castlegrace 50Cill Bhriain Íochtarach 47Kilbryan Lower 47Mountstuart 47Aird Mhór 46An Chloichín 46Ardmore 46Clogheen 46Clogheen Market 41Cloichín an Mhargaidh 41Aglish 36An Eaglais 36Cnoc Túis 36Knocktoosh 36Cill Uachtar Maí 34Kilwatermoy 34Ballylooby 31Béal Átha Lúbaigh 31An Fhéith Ghairid 30Feagarrid 30Affane Hunter 29Baile Uí Chorráin Theas 29Ballycurrane South 29Áth Mheáin (Hunter) 29Tigh an Chnoic 27Tiknock 27Gleann an Chairn 26Glencairn 26Munster (Ireland) 24Cork (Ireland : County) 23Maigh Dheilge 19Modelligo 19An Baile Nua 14Maigh Cholpa 13Mocollop 13Newtown 13Teampall Mhichíl 13Templemichael 13 T�gadh an foirgneamh seo ar dt�s mar Scoil N�isi�nta do Chail�n� agus i 1897 f�gadh d�omhaoin � toisc gur t�gadh scoil nua i gCoil�n.� Faoi threoir an Ath. Tom�s � Murch�, sagart an oile�in bearta�odh iarsmalann a th�gaint ar an l�thair.� Le cabhair na gCampa� Oibre, muintir Chl�ire, Roinn na Gaeltachta agus oibritheoir� deonach cuireadh d�on athuair ar an seanscoil.� Do lean obair eile ar an bhfoirgneamh ar bhonn deonach go dt� 1979, nuair a cuireadh an ch�ad taispe�ntas iarsmalainne ar f�il.� I 1981 bheartaigh �amon Lankford Cumann Iarsmalann Chl�ire a bhun� chun L�thair Oidhreachta a fhorbairt don oile�n ina mbeadh �bhar chartlainne curtha i gcionn a ch�ile agus gn�ithe den oidhreacht oile�nda curtha ar f�il i bhfoirm taispe�ntais.� Tugadh c�irde le chl�ile � chian agus � chongar chun an sprioc a bhaint.� Thacaigh Comharchumann Chl�ire leis an iarracht � th�s.� Chuir Roinn na Gaeltachta deontas ar f�il chun na hoibre.� T� Cunann Iarsmalann Chl�ire go m�r faoi chomaoin ag F�S, Roinn na Gaeltachta agus �dar�s na Gaeltachta as taca�ocht lean�nach a thabhairt don tionscnamh. Na Gaeil agus 'Beartas Úr Glas' Alexandria Ocasia-Corte
Tá beagnach trí bliana caite ó d'fhoilsigh na scoláirí aitheanta sochtheangeolaíochta, Conchúir Ó Giollagáin agus Brian Ó Curnáin, Beartas Úr na nGael: Dálaí na Gaeilge san Iar-Nua-Aoiseachas. Chun an teanga sa Ghaeltacht a shlánú, moladh tearmainn teanga agus cistí pobail a bhunú, mar aon le moladh go dtiocfadh "Dáil" agus "Acadamh na nGael" ar an bhfód.
Plean breá agus plean uaillmhianach é a leithéid a chur ar bun. Tá a fhios againn uilig, seachas an rialtas agus iad siúd a bhfuil a gcloigeann sáite go fóill sa ghaineamh acu, go bhfuil géarghá le beartas éigin radacach chun an Ghaeltacht a shábháil.
Faraor, níor éirigh le beartas Uí Ghiollagáin agus Uí Churnáin sciar de mhuintir na hÉireann, nó muintir na Gaeltachta fiú, a mhúscailt.
Cén fáth nár éirigh leis an mbeartas Gaeltachta? B'shin a smaoiníos le deireanas agus mé ag breathnú ar an bplé anseo i Meiriceá ar an bhfeisire daonlathach-sóisialach Alexandria Ocasia-Cortez, nó "AOC" mar a thugtar uirthi, agus an Beartas Úr Glas aici.
Tá sé mar aidhm ag an mbeartas infheistíocht shuntasach a dhéanamh in infreastruchtúr fuinnimh inbhuanaithe SAM ionas "postanna glasa" a chruthú agus caighdeán saoil an ghnáthdhuine a fheabhsú trí chéile.
Cur chuige Ocasia-Cortez, agus a comhúdar, an Seanadóir Markey, ná gur gá cúpla ní a aithint go práinneach. Is iad sin go bhfuil géarchéim timpeallachta ag titim amach faoi láthair ar fud an domhain, agus nach n-athróidh cúrsaí ar an gceist sin sciobtha go leor mura féidir é a nascadh le cinnteacht, in aon phlean a chuirtear i bhfeidhm, go mbeidh borradh eacnamaíochta ann chun maitheasa an ghnáthdhuine.
Anois, mar a bheimis ag súil, tá cáineadh géar déanta ag lucht na hEite Deise sna Stáit ar an mBeartas Úr Glas. Tugtar "sóisialachas", "gadaíocht", agus "Stailíneachas" air. Cuid thábhachtach den bheartas ná go gcuirfear i gcrích é, go pointe áirithe, tríd an phleanáil lárnach.
Ar an láimh eile, táthar ann atá ar an Eite Chlé atá tar éis é a cháineadh chomh maith. Tá an iomarca ag brath, a deir siad, ar thoil na gcorparáidí móra infheistiú sna tionscail ghlasa. Sa chás go mbeidís sásta, bheadh impleachtaí cumhachta agus úinéireachta i gceist, dar leo.
Ní thiocfadh duine ar bith slán ó cháineadh agus plean uaillmhianach mar seo á chur faoi bhráid an phobail acu; ach go háirithe in "aontacht" atá chomh scoilte is atá Meiriceá.
Níl sa Bheartas Úr Glas ag an staid seo ach rún a cuireadh os comhair na Comhdhála agus a ndearnadh poiblíocht fhorleathan air – tá os cionn trí mhilliúin leantóir Twitter ag AOC agus tá an beartas á phlé gach lá, nach mór, sna meáin thraidisiúnta.
Fiú mura gcuirtear i gcrích an Beartas, tá réimse an dioscúrsa athraithe. Tá neart cainte i SAM anois faoin bhfuinneog Overton, áit a mbogtar an dioscúrsa ó bheith ag plé ábhair i mbealach cúng (agus cúngaigeanta) nó go dtagann bláth ar dhíospóireacht i bhfad níos leithne ar an ábhar céanna.
Is cinnte gur spreag Beartas Úr na nGael dioscúrsa i measc roinnt den phobal Gaelach – scoláirí agus gníomhairí go príomha. Ar an drochuair, áfach, tá na Gaeil rólag mar phobal le comhrá náisiúnta a spreagadh ar cheist na Gaeltachta amháin. Is eisceacht iad na Sé Chontae agus ceist an Achta, dar ndóigh, de bharr na dinimice polaitiúla éagsúla sa stáitín sin.
Caithfear iarracht a dhéanamh beartas i bhfad níos cuimsithí a leagan amach don Ghaeltacht agus don tuath i gcoitinne. Ní haon locht é seo ar údair Beartas Úr na nGael, óir is plean den scoth ann féin é. Ach, chun dioscúrsa náisiúnta a spreagadh ar an gceist, chaithfeadh an beartas sin bheith mar ghné amháin de bheartas tuaithe níos leithne.
Mar is eol dúinn, tá muintir na tuaithe – bíodh siad sa Ghaeltacht nó lasmuigh di – sa bhád céanna. Níl i ndán don óige ach an dole, an bád bán, nó drochphostanna agus drochchoinníollacha oibre agus drochphá ag dul leo.
Tá pobail á bhfágáil ina smionagar de bharr easpa seirbhísí leathanbhanda, taistil agus poist, chomh maith le ganntanas deiseanna sóisialta. Caithfear infreastruchtúr a thógáil sna ceantracha seo – bonneagar a chruthaíonn deiseanna, ach nach gcuireann an timpeallacht as riocht.
An rud a thugtar faoi ndeara go soiléir faoi bheartas Ocasia-Cortez ná go bhfuil sí ag dul sa tóir ar thacaíocht réimse leathan den phobal. Ní hamháin ó bhundúchasaigh Mheiriceá, na ciníocha daite, imircigh, daoine atá faoi mhíchumas agus mionlaigh eile, ach pobail díthionsclaithe, pobail na tuaithe bánaithe, daoine bochta, daoine gan dídean, daoine ar phá íseal agus dreamanna eile nach iad.
Má tá an Ghaeltacht agus an Ghaeilge le teacht slán, caithfear comhghuaillíocht a thógáil leis na pobail eile sa tsochaí atá thíos leis de bharr an éagothromais a chothaíonn lucht an rachmais. Ní leor dúinn bheith ag smaoineamh ar "An Ghaeilge" mar an t-aon chloch ar ár bpaidrín againn a thuilleadh. Tá an ré sin thart, má bhí feidhm aige riamh.
Is cinnte nach mbeadh sé éasca, ach d'fhéadfaimis tús a chur leis an tógáil chomhluadair a bhfuil géarghá leis trí ghaol a chothú leis na pobail eile tuaithe lasmuigh den Ghaeltacht. Cá bhfios? Seans go mbeidh ár mBeartas Úr Glas féin againn sula i bhfad?
Ní hamháin go bhfuil an Ghaeltacht, nó pobal tuaithe na hÉireann, ag brath orainn beartas dá leithéid a chumadh agus a chur i gcrích, ach tá an cine daonna ag brath air an babhta seo chomh maith. Labhair an tUachtarán Mícheál D. Ó hUigínn le múinteoirí agus scoláirí Ghaelscoil Mhic Easmainn sula ndeachaigh sé go dtí Trá na Beannaí don chomóradh stáit ar theacht i dtír Ruairí Mhic Easmainn céad bliain ó shin. Pictiúir: Joe Hanley agus tuairisc le Aimí Ní Riada
Déardaoin, Aibreán 28 2016 ag 6:45 am
Ní dhéanfaidh scoláirí Ghaelscoil Mhic Easmainn i dTrá Lí dearmad go deo air. Bhí an cairpéad dearg amuigh, na páistí ag seinm agus ag canadh agus iad ag fanacht ar chuairt an Uachtaráin.
Shroich Uachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUigínn agus a bhean chéile, Saidhbhín, an scoil ag a leathuair tar éis a deich maidin Dé hAoine seo caite.
Labhair an tUachtarán le múinteoirí agus scoláirí na scoile sula ndeachaigh sé go dtí Trá na Beannaí don chomóradh stáit ar theacht i dtír agus gabháil Ruairí Mhic Easmainn céad bliain ó shin.
Bhí na daltaí ag tnúth go mór leis an gcuairt agus chuireadar scoth na siamsaíochta, idir cheol agus drámaíocht, i láthair an Uachtaráin agus an laoch mór a bhfuil an scoil féin ainmnithe ina dhiaidh, Ruairí Mac Easmainn, á chomóradh.
"Tuigimid ar fad an meas atá ag an Uachtarán ar theanga agus ar chultúr na Gaeilge agus an spéis atá aige sa teanga. Tugann an Ghaeilge 'súil eile' dúinn chun féachaint ar an saol ar fad," a dúirt Príomhoide Ghaelscoil Mhic Easmainn, Cáit Uí Chonchúir.
Dúirt an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn gur chuir an meas ar an teanga a léirítear i nGaelscoil Mhic Easmainn "gliondar croí" air.
"Caithfimid an dara seans a thabhairt don teanga. Cuireann sé gliondar ar mo chroí nuair a bhuailim le páistí, le tuismitheoirí agus le múinteoirí cosúil libhse atá ag treabhadh i ngort na Gaeilge," a dúirt an tUachtarán.
Fág freagra ar 'GAILEARAÍ: 'Gliondar' ar chroí Uachtarán na hÉireann i nGaelscoil Mhic Easmainn i dTrá Lí'
padraig Déardaoin, Aibreán 28 2016 ag 9:36 am
'Happy Birthday Mr President' i mBéarla ag Gaelscoil in ómós do chuairt an Uachtaráin??????????????????????????
C Ui Chonchuir Dé Céadaoin, Bealtaine 4 2016 ag 9:17 pm
Ag ceiliuradh cuairt an Uachtaráin trí Ghaeilge a bhi daltaí agus pobal uile na Gaelscoile an mhaidin sin. Is tri Ghaeilge gan amhras a bhímid ag ceiliúradh gach aon ocáid ó cheann ceann na bliana…breithlá an Uachtaraín féin san áireamh….ach anois is arís is dócha faigheann rudai beagáinín measctha suas leis na meáin. Ní foláir nó nár thóg tú ceann de go bhfuil na paisti gleoite sin le eide scoile dubhghorm ag guí Breithla Sona ar an Uachtaran ó scoil eile ar fad ach mar a tharla cuireadh isteach a ngrianghraf i measc daltaí na Gaelscoile a chaitheann éide donn..BREITHLÁ SONA A UACHTARÁÍN gan amhras a deireann , a scriobhann agus a ghuionn muintir Ghaelscoil Mhic Easmainn uile Cé go bhfuil Boird agus eagraíochtaí na bhForas Cultúir Náisiúnta freagrach go dlíthiúil as dea-chleachtas rialachais, tá sé i gceist ag an Aire cabhrú leis na boird a bhfeidhmeanna a chomhlíonadh ar bhealach níos éifeachtaí, agus tacú leo le cinnte a dhéanamh go bhfuil polasaithe maidir le hionannas agus meas san áit oibre á gcur i bhfeidhm go héifeachtach ar aon dul le dea-chleachtas. Freastalaíonn ionadaithe ó scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta ar fud na tíre ar an ócáid seo agus tá súil againn go mbeidh ionadaithe ó earnáil na luathbhlianta inar dteannta i mbliana chomh maith. Tá brón orainn nach bhfuil sé ar ár gcumas an suíomh Idirlín ar fad a aistriú go Gaeilge, ach tá na foilseacháin leictreonacha seo a leanas curtha fáil againn tríd an suíomh:Bileog eolais dar teideal Bíodh do Chearta Leasa ar Eolas AgatPacáiste acmhainní dar teideal Bíodh do Chearta Leasa ar Eolas AgatWelcome to the Irish language section of the website.Unfortunately it has not been possible to translate the entire website into Irish however we do provide the following E-based publications, which we hope will be of useKnow Your Welfare Rights LeafletKnow Your Welfare Rights Resource Pack Donncha Ó Cróinín

Scoláire Éireannach ba ea Donncha Ó Cróinín (8ú Nollaig 1919 – 5ú Meitheamh 1990). Elizabeth Cronin, amhránaí ar an sean-nós, ba ea a mháthair agus Dáibhí, staraí, a mac. Foilsíodh an Lámhleabhar Scoile um Threoir agus an nuachtlitir NCGE News i mBéarla amháin
Dé Máirt, Meitheamh 27 2017 ag 3:37 pm
Sháraigh an Roinn Oideachais agus Scileanna an reachtaíocht teanga nuair a foilsíodh an Lámhleabhar Scoile um Threoir agus an nuachtlitir NCGE News i mBéarla amháin. Fuarthas in imscrúdú a rinne Oifig an Choimisinéara Teanga anuraidh, agus a bhfuil tuairisc faoi i dtuarascáil bhliantúil na hoifige sin, go raibh an nuachtlitir agus an leabhar á gcur ar fáil faoi údarás agus le maoiniú na Roinne Oideachais agus dá bharr sin gur sárú ar an Acht Oideachais a bhí ann iad a fhoilsiú i mBéarla amháin.
Mhol an Coimisinéir, Rónán Ó Domhnaill, go n-eiseofaí an nuachtlitir sa dá theanga oifigiúla ó thús na bliana seo agus go ndíreofaí "láithreach" ar leagan Gaeilge den Lámhleabhar Scoile um Threoir a sholáthar agus go mbeadh an leagan Gaeilge sin ar fáil ina iomláine laistigh de naoi mí.
Bheartaigh an Coimisinéir Teanga imscrúdú a thosú nuair nár éirigh lena oifig teacht ar réiteach leis an Roinn Oideachais tríd an bpróiseas neamhfhoirmiúil imscrúdaithe, ainneoin "chomhoibriú na Roinne" leis na hiarrachtaí sin.
Mhaígh an Roinn nach raibh aon bhunús le himscrúdú de bharr nach foilseachán de chuid na Roinne a bhí i gceist leis an nuachtlitir agus an lámhleabhar. Foilseacháin de chuid an Lárionad Náisiúnta um Threoir san Oideachas (LNTO), áisíneacht a fheidhmíonn faoi scáth na Roinne Oideachais a bhí i gceist.
""Ní tháirgtear an Lámhleabhar mar 'sheirbhís tacaíochta' do scoileanna. Is é cuspóir an Lámhleabhair ná cuidiú le cleachtas na treorach agus níl sé mar chuid de sholáthar 'seirbhísí treorach agus comhairleoireachta' i scoileanna," a dúradh i bhfreagra na Roinne ar an imscrúdú.
Mhaígh an Roinn nach raibh aon sárú reachtúil i gceist mar nach comhlacht poiblí a bhí sa Lárionad Náisiúnta um Threoir san Oideachas a bhí ainmnithe ar sceideal na gcomhlachtaí in Acht na dTeangacha Oifigiúla. Mhaígh an Roinn dá réir nár bhain forálacha an Achta sin ná an tAcht Oideachais leis an eagraíocht.
Dúirt an Coimisinéir Teanga, áfach, gur "léir" go raibh an LNTO ainmnithe "ina cháil féin" ar sceideal an Achta mar eagraíocht ar leith agus go raibh dualgas reachtúil ar LNTO an iris ar líne a sholáthar i nGaeilge dá bharr.
Mheas an Coimisinéir go raibh an nuachtlitir agus an lámhleabhar araon á gcur ar fáil faoi údarás na Roinne agus dá bhrí sin mar sheirbhísí taca thar ceann an Aire Oideachais, Richard Bruton.
Fág freagra ar 'An dlí teanga sáraithe ag an Roinn Oideachais – imscrúdú Oifig an Choimisinéara'
Mánus Dé Máirt, Meitheamh 27 2017 ag 10:37 pm
Eite frithGhaeilge an-láidir sa Roinn Oideachais leis na blianta. Níl daoine sa Roinn sin ar fáil chun gnó a dhéanamh tré mheán na Gaeilge leis na Gaelscoileanna. Ní mór do Ghaelscoileanna tuilleadh cásanna a ardú leis an gCoimisinéir Teanga faoin éagóir seo ar fad. Táimid ag iarraidh na cúntaisí scoile a thabhairt chun dáta faoi láthair agus táimid ag lorg cúntasóir a bheadh sásta cabhrú linn. Bhéimis buíodh dá mbeadh duine sásta labhairt linn chun riachtanais na scoile agus costasaí a phlé.
Bhí buachaillí agus cailíní na scoile go hiontach agus iad ag imirt iomanaíocht / camogaíocht ar son na scoile le déanaí. Buíochas mór le múinteoir Deiric, Eoin, Gavin & Clár a chur an-iarracht isteach leo. Written Answers. - Limisteír na nGaeltachtaí.
53. D'fhiafraighMr. Martin den Aire Ealaíon, Cultúir agus Gaeltachta cad a bhí i gceist aige nuair a luaigh sé le déanaí ar an gclár teilifíse Cúrsaí ar RTÉ go raibh sé ar intinn aige limistéir na nGaeltachtaí a athrú; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. [12203/96]
90. D'fhiafraighMr. Molloy den Aire Ealaíon, Cultúir agus Gaeltachta an bhfuil an t-athbhreithniú ar theorainneacha na Gaeltachta a bhí faoi chaibidil ina Roinn críochnaithe fós; má tá, cén toradh atá ar an obair sin; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. [12214/96]
Minister for Arts, Culture and the Gaeltacht (Mr. M. Higgins): Tógfaidh mé Ceist Uimh. 53 agus 90 le chéile.
Tá sé ráite agam an seo cheana go bhfuil sé i gceist agam athbhreithniú a dhéanamh ar theorainneacha na Gaeltachta.
Is é an t-ábhar sin agus bealaí éagsúla a d'fhéadfaí a úsáid chun tabhairt faoin obair a bhí á bplé agam ar an gclár teilifíse a luann an Teachta.
Tá na comhráithe a bhí ar siúl ag mo Roinnse le tamall anuas d'fhonn teacht ar an mbealach is fearr chun athbhreithniú cuimsitheach a dhéanamh ag teacht chun críche anois agus, cé go bhfuil socruithe áirithe le déanamh fós, tá súil agam go gcuirfear tús le taighde i ndáil leis an athbhreithniú go luath. I ndíl chuimhne ar Eoin, tá "Craobh Curtin" (Conradh na Gaeilge i Milwaukee) chun dhá scólaireacht bhuana a chur ar fail do dháltaí Gaeilge achán bhliain. Roghnaíodh na carúil as rogha iomann a bhí aistrithe go Gaeilge den chéaduair ag múinteoir bunscoile as Caisleán Ghriaire i gContae Chiarraí ó dhúchas, Tadhg Ó Séaghdha a rugadh sa bhliain 1906. Tháinig Ó Séaghdha go Conamara i mbun múinteoireachta i Scoil Sailearna, Cnoc na hAille i bhfichidí an chéid seo caite. Ceapadh ina phríomhoide ar Scoil na Tulaí é sa bhliain 1936 agus chuir sé féin is a bhean futhu i Ros an Mhíl.
Bhí cúram chór an tséipéil ar Thadhg ar an Tulaigh agus i Ros an Mhíl. Ag an am ba bheag amhrán Nollag nó carúl i nGaeilge a bhí ann. Thug Tadhg faoi rogha de na carúil as tíortha na hEorpa a aistriú go Gaeilge. Shocraigh sé in dhiaidh sin iad a fhoilsiú agus ní bhíonn Nollaig anois ann nach gcraoltar cúpla ceann de charúil Thaidhg ar Raidió na Gaeltachta nó Raidió Éireann. Is cuid dhílis de cheiliúradh gliondrach na Nollag iad fud fad na tíre.
Bunaíodh Cór Chois Fharraige tamall beag de bhlianta ó shin. Cór measctha iad, a chasann amhráin thrí Ghaeilge, idir shean agus nua. Bailíonn siad le cheile don cheol agus don chomhluadar agus don chaidreamh trí Ghaeilge uair sa tseachtain i rith an gheimridh. Baineann siad fíorshásamh freisin as a gcuid ceoil a léiriú ag imeachtaí éagsúla ar fud Chois Fharraige agus Chonamara ó am go chéile. Glacann siad páirt sa bhFéile Phan-Cheilteach go rialta. Is í Aisling Ní Neachtain an stiúrthóir. (2013) Notes on 40 Songs in this major collection of Irish language song texts Lillis Ó Laoire (2013) Notes on 40 Songs in this major collection of Irish language song texts In: Leabhar Mór na nAmhrán. Indreabhán, Galway: Cló Iar-Chonnacht. [Details] Eiseamláir mhaith do chathracha eile?
Mon, Aug 24, 2020, 00:00 Updated: Mon, Aug 24, 2020, 12:17
Tugtar comhairle saor in aisce d'aon chuideacht atá ag iarraidh an Ghaeilge a úsáid. Grianghraf é seo de chomhartha atá san Harbour Hotel. Grianghrafadóir: Seán Lydon
FOCLÓIR: Eiseamláir - example, teachtaireacht - message, gradam - award, aerthonnta - airwaves, ganntanas - shortage, ócáid fhoirmiúil - formal occasion, feiceálacht - visibility.
Bhí Bríd Ní Chonghóile, Ardfheidhmeannach ar Ghaillimh le Gaeilge, san oifig agus í ag iarraidh an teachtaireacht taifeadtha a athrú ar an gcóras gutháin nuair d'fhreagair sí glaoch ó Thuarascáil.
Ar nós go leor eile, tá an t-eagras ag obair ón mbaile leis na míonna anuas ach bhí súil aici go mbeidh siad ar ais san oifig ón chéad lá de mhí Mheán Fómhair agus bhí iarrachtaí déanta chun an áit a chur in oiriúint don lá a bhfillfidh siad. Dar ndóigh cuirfidh srianta nua an Rialtais moill eile orthu.
Ach is de bharr an ráig- ghalair atá Gaillimh le Gaeilge i mbéal an phobail arís. Fógraíodh le gairid go n-ainmneofar buaiteoirí ghradam gnó dátheangach na Gaillimhe, Gradam Sheosamh Uí Ógartaigh, beo ar na haerthonnta ar 5 agus 6 Samhain. Cuireadh an ócáid ar athlá níos luaithe i mbliana de bharr an víreas.
I measc iad siúd atá san iomaíocht i mbliana, tá siopa feistis brídeoige, an eaglais pharóiste mheánaoiseach is mó in Éirinn, seirbhís bus agus féile idirnáisiúnta ealaíon do pháistí.
Feiceálacht na Gaeilge Deirtear go minic go bhfuil easpa feiceálachta agus ganntanas deiseanna chun an Ghaeilge a úsáid go poiblí ar chuid de na deacrachtaí is mó a bhfuil srian á chur acu le cur chun cinn na Gaeilge mar theanga labhartha laethúil.
Ach ní féidir margadh a dhéanamh gan bheirt. Thuig lucht bunaithe Ghaillimh le Gaeilge é sin go maith agus facthas dóibh go raibh seans ann an teanga a thabhairt chun suntais i saol laethúil na Gaillimhe trí dhul i bpáirtíocht le lucht gnó na cathrach.
Ghnóthaigh Peadar Ó Flatharta agus Pádraig Ó Beaglaoich, a bhí ag obair le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus i Roinn na Gaeltachta ag an am, maoiniú i 1987 chun go ndéanfaí taighde ar an leas a bhain an chathair as caiteachas a bhain leis an nGaeltacht.
Go dtí sin ní raibh aon aitheantas ar leith á thabhairt ag cathair na Gaillimhe do mhuintir na Gaeltachta nó na Gaeilge. Ach léirigh an taighde go raibh luach £17 milliún in aghaidh na bliana á ghnóthú ag an gcathair orthu.
An bunsmaoineamh a bhí leis an eagras ná cabhair a chur ar fáil do chomhlachtaí chun Gaeilge a úsáid go feiceálach ina ngnó laethúil.
"Thosaigh siad ag iarraidh díriú ar an lucht gnó ar thrí bhealach," a mhínigh Bríd Ní Chonghóile "an chomharthaíocht, an stáiseanóireacht agus an mhargaíocht."
Tháinig Ní Chonghóile féin isteach sa scéal i 1994 le comhordú a dhéanamh ar an bhFéile Phan-Cheilteach. Ceapadh ina hardfheidhmeannach ar Gaillimh le Gaeilge í roinnt blianta ina dhiaidh sin agus anois tá triúr de fhoireann ag obair léi.
Agus tá an chuma air go bhfuil na cúinsí go maith: de réir figiúirí Ghaillimh le Gaeilge tá luach breis agus € 136 milliún ag an teanga do gheilleagar Chathair agus do Chontae na Gaillimhe gach bliain agus tacaíonn sí le breis agus 5,000 post. Méadú an-mhór é sin ar thábhacht eacnamaíochta na Gaeilge agus méadú é freisin ar stádas comhdhaonnach na teanga.
"Bhí an taighde fíor-thábhachtach dúinn agus muid ag plé leis an lucht gnó agus ag taispeáint dóibh an luach airgid, sóisialta, agus cultúrtha a tharraing sé sin ina dhiaidh," a dúirt Ní Chonghóile.
Seirbhís Ach cén sórt seirbhíse a dháileann an t-eagras? An bun-chuspóir atá ann ná an Ghaeilge a chur chun cinn go háirithe mar acmhainn eacnamaíoch. Cuirtear béim mar sin ar an méid Gaeilge scríofa atá le feiceáil a mhéadú trí scéimeanna ar nós 'An Ghaeilge sa Ghnó,' imeachtaí ar nós lón gnó míosúil, agus an obair a dhéanann Coiste na Logainmneacha.
Agus bíonn tóir air sin. D'oibrigh Gaillimh le Gaeilge le 121 gnólacht san iomlán ó gach réimse de shaol gnó na Cathrach i 2019. Ainmníodh 27 gnólacht agus eagras i mbliana don ghradam atá ainmnithe i gcuimhne Sheosamh Uí Ógartaigh, fear a bhí ina bhall bunaithe agus rúnaí cuideachta Ghaillimh le Gaeilge.
Bunaíodh an Coiste Logainmneacha i 1992 chun dul i ngleic leis an siondróm 'Tuscany Downs' - nós atá fós beo sa tír beagchúram a dhéanamh de logainmneacha dúchasacha. Dírítear anois ar ainmneacha a roghnú a bhfuil baint acu leis an gceantar ina bhfuil siad nuair a ainmnítear eastáit tithíochta nua.
Ainmníodh seacht n-eastát nua anuraidh: Gleann na Móna, Ard Cré, Cairéal Mór, Creig Ard, Cúirt Bhoirne, Garraí Beag agus Fánán. Tá an obair seo leathnaithe amach le deireanas chun páirceanna gnó a chur san áireamh.
"Tá obair na gcapall déanta ag an gCoiste Logainmneacha," a dúirt Ní Chonghóile.
Plean teanga An chéad chéim eile ná go mbeadh seirbhísí ar fáil go forleathan trí Ghaeilge: "Go mbeinnse in ann siúl isteach in aon siopa agus go mbeinn in ann an té atá chun an tseirbhís sin a chur ar fáil dom a aimsiú go héasca," a dúirt Ní Chonghóile.
Chuir an Dr John Walsh agus an Dr Dorothy Ní Uigínn as Ollscoil na hÉireann, Gaillimh Plean Teanga Chathair na Gaillimhe le chéile thar cheann an Chomhairle Cathrach agus Ghaillimh le Gaeilge. Tá sé mar chuspóir ag an bplean cur le húsáid na Gaeilge mar theanga phobail.
"Sé an sprioc is mó atá mise ag iarraidh a fheiceáil maidir leis an bplean seo ná go mbeadh muid in ann díriú ar sheirbhís trí Ghaeilge."
"Bheadh sé go hálainn a bheith in ann a rá go bhfuil 65 faoin gcéad de na gnólachtaí príobháideacha agus an céatadán céanna san earnáil phoiblí in ann seirbhís ghníomhach a chur ar fáil trí mheán na Gaeilge.
"An rud is mó a bhíonn daoine ag rá linne ná go n-airíonn siad go bhfuil an meon athraithe agus go bhfuil daoine réidh glacadh leis seo. Tá siad compordach an dátheangachas a fheiceáil mór thimpeall orthu.
Stádas dátheangach Bás nó beatha theanga is é a stádas agus rud amháin a threisigh obair agus tionchar Gaillimh le Gaeilge ná an stádas dátheangach a baineadh amach i 2016.
"Tháinig an tUachtarán Micheál D Ó hUigínn go Gaillimh agus d'fhógair sé an chathair mar chathair le stádas oifigiúil dátheangach. Bhí sé sin tábhachtach dúinne chomh maith mar go dtugann sé ugach agus spreagadh do dhaoine leanacht ar aghaidh leis an obair atá dhá dhéanamh agus ar ndóigh an méid atá déanta, gan é sin a ligean le sruth."
Is léir go mbíonn tionchar dearfach ar an earnáil phríobháideach ag tacaíocht oifigiúil don teanga.
"Ní bhíonn muid ag plé leis an earnáil phoiblí ach táimid ag tabhairt faoi deara maidir leis an earnáil phríobháideach, go mbíonn siad i gcónaí ag faire ar an rialtas agus ar an mbealach go mbíonn an rialtas ag déileáil le hábhair.
"Ó thaobh cúrsaí airgid de, má thugtar an tacaíocht dúinn tríd an Roinn tabharfaidh sé sin ugach chomh maith don lucht gnó.
"Má fheiceann siad go bhfuil tábhacht ar leith dá thabhairt ag an rialtas nó ag na foinsí oifigiúla don teanga feiceann siad go bhfuil luach ag baint léi
Eiseamláir mhaith do chathracha eile b'fhéidir?
"Ónár dtaithí tá sé ag obair anseo agus ní fheicim cén fáth nach mbeadh sé in ann oibriú in áiteanna eile," a dúirt sí.
Mhaithfí é don duine a cheapfadh uaireanta nach bhfuil i saol le Gaeilge ach síor streachailt in éadan chóras stáit ach go háirithe ó thaobh seirbhísí de. Ach tugann Gaillimh le Gaeilge le fios go bhfuil bealaí ann chun cur le húsáid na Gaeilge mar theanga phobail.
Mar a dúirt Ní Chonghóile: "Sin an rud – tógann tú cloch amháin cuireann tú cloch eile ina a mhullach, cloch eile, cloch eile, agus ansin bíonn an pictiúr mór agat!"
Nóta: Déanfar buaiteoirí Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh a fhógairt beo ar Galway Bay FM ar an 5 agus an 6 Samhain. Breis eolais: gleg.ie Ina taighde dochtúireachta rinne Eilís mionscrúdú ar an scéalaíocht mar a fheiceann sí ag feidhmiú i measc phobal traidisiúnta Gaeilge Chorca Dhuibhne í. Trí mhionléiriú a thabhairt ar chumadh agus ar láithriú scéalta ar leith d’éirigh le hEilís cuid de na próiss a mbaineann an pobal seo úsáid astu a nochtú. Ba í aidhm an staidéir seo tábhacht na scéalaíochta mar chuid dhílis de shaol agus de chleachtas cultúrtha an phobail a léiriú. Rinneadh an staidéar seo le tacaíocht OÉ Gaillimh agus le tacaíocht ó Chomhairle na hÉireann um Thaighde.
Comhthéacs, cumadh, taibhléiriú agus cur i láthair an chultúir; teoiric léann an bhéaloidis; an scéalaíocht; tionchar an chóras oideachas, an Eaglais Chaitlicigh agus Chonradh na Gaeilge ar chultúr na hÉireann Chuir Aire Stáit sa Tuaisceart go fíochmhar in éadan aon ghéilleadh ar cheisteanna teanga sa chéad bhliain i ndiaidh shíniú an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh. Léiríonn cáipéisí a scaoileadh saor le déanaí faoin Riail 30 Bliain gur chaith Sir Richard Needham, a bhí ina Aire Timpeallachta ó thuaidh, go tarcaisneach le ceisteanna a ardaíodh ag an Rúnaíocht faoi chúrsaí Gaeilge agus gur measadh gur dris chosáin a bhí ann ó thaobh aon dul chun cinn a dhéanamh i dtaobh cearta teanga.
Sa bhliain tar éis shíniú an Chomhaontaithe deineadh go leor dul chun cinn i dtaobh na Gaeilge sa chóras oideachais agus sna príosúin, i dtaobh ceist faoin Ghaeilge a bheith sa daonáireamh ó thuaidh agus i dtaobh cúnamh airgid a thabhairt do ghníomhaíochtaí cultúrtha a mbeadh baint ag an Ghaeilge leo. Bhí comharthaí dátheangacha ar shráideanna ina chnámh spairne, áfach, ceist a bhí faoi chúram an Ridire Needham. Bhí an iriseoir ildánach sin Tom McGurk ag plé na ceiste seo le déanaí, ach má bhí, ní hé go raibh aon réiteach aige ar na fadhbanna. "Guth ar fán". Price: €15.00 Máire Ní Chéilleachair mnich@eircom.net Is as an bhFearann i gCo Chorcaí do Mháire agus is as Cill na Martra i Múscraí dá muintir. Dob í Máire céad stiúrthóir "Aisling Gheal" – Scéim Forbartha Amhránaíochta Mhúscraí – agus tá blianta caite aici i mbun ranganna […] Dlí na hAlban

Is éard is Dlí na hAlban (Gaeilge ná hAlban:"Lagh na h-Alba") ann córas dlí na hAlban. Is córas dlí hibrideach nó measctha é ina bhfuil gnéithe den dlí sibhialta agus den dlí coiteann, a rianaíonn a fhréamhacha go dtí roinnt foinsí stairiúla éagsúla. In éineacht le dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann, tá sé ar cheann de thrí chóras dlí na Ríochta Aontaithe.Mar sin féin, tá a bhunús uathúil féin, institiúidí agus "nomen juris".
Is éard a bhí i gceist le Luath-Dhlí na nAlbanach roimh an 12ú haois ná traidisiúin dhlíthiúla éagsúla na ngrúpaí cultúrtha éagsúla a raibh cónaí orthu sa tír ag an am, na Gaeil sa chuid is mó den tír, leis na Breatnaigh agus na hAngla-Shacsánaigh i gceantair áirithe ó dheas den Uisge For agus leis. na Lochlannaigh sna hoileáin agus lastuaidh d' Abhainn Òiceall. Bhunaigh tabhairt isteach an fheodachais ón 12ú haois agus leathnú Ríocht na hAlban bunaíodh fréamhacha nua - aimseartha dhlí na hAlban, a raibh tionchar de réir a chéile ag traidisiúin dhlíthiúla eile air, go háirithe na hAngla - Normannaigh agus traidisiúin dlí na hEorpa. Cé go raibh tionchar indíreach éigin ag Dlí na Róimhe ar dhlí na hAlban, bhí tionchar díreach dhlí na Róimhe beag go leor go dtí timpeall an 15ú haois. Tar éis an ama seo, ba mhinic a glacadh dlí na Róimhe in argóint sa chúirt, i bhfoirm oiriúnaithe, nuair nach raibh aon riail Albanach ann chun díospóid a réiteach; agus ar an gcuma fuarthas dlí na Róimhe go páirteach i ndlí na hAlban..
Aithnítear ceithre fhoinse dlí i ndlí na hAlban: reachtaíocht, fasach dlíthiúil, scríbhinní acadúla sonracha, agus nósmhaireacht. Féadfaidh Parlaimint na hAlban agus Parlaimint na Ríochta Aontaithe reachtaíocht a bhaineann le hAlbain a rith. Tá roinnt reachtaíochta a rith Parlaimint na hAlban roimh 1707 fós bailí freisin.
Ó bhí Acht an Aontais le Sasana 1707 ann, tá reachtas roinnte ag Albain le Sasana agus an Bhreatain Bheag. Choinnigh Albain córas dlí a bhí difriúil go bunúsach ón taobh ó dheas den teorainn, ach d'imir an tAontas tionchar Sasanach ar dhlí na hAlban. Ó tháinig an RA isteach san Aontas Eorpach, tá tionchar freisin ag dlí na hAlban ar an dlí Eorpach faoi Chonarthaí an Aontais Eorpaigh, ar cheanglais an Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine (a rinne comhaltaí de Chomhairle na hEorpa) agus cruthú Pharlaimint chineachta na hAlban, a fhéadfaidh reachtaíocht a rith laistigh de gach réimse nach bhfuil forchoimeádta do Westminster, mar atá sonraithe in Acht na hAlban 1998.
Tá ceanglas dlíthiúil ar gach dlí déabhlóidithe Albanach freisin a choinneáil in ailíniú rialála le gach Dlí AE sa todhchaí faoi fhorálacha an Achta um Tharraingt Siar ón Aontas Eorpach (Leanúnachas) (Albain) 2020 na RA tar éis do Pharlaimint na hAlban é a rith i mí na Nollag 2020. Fuair sé aontú Ríoga an 29 Eanáir 2021 agus tháinig sé i bhfeidhm an lá céanna.
Albain mar dhlínse ar leith.
Tá an Ríocht Aontaithe, ar bhonn breithiúnach, comhdhéanta de thrí dhlínse : Sasana agus an Bhreatain Bheag, Albain, agus Tuaisceart Éireann. Tá difríochtaí tábhachtacha idir dlí na hAlban, dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann i réimsí ar nós dlí réadmhaoine, dlí coiriúil, dlí iontaobhais, dlí oidhreachta, dlí na fianaise agus an dlí teaghlaigh fad is atá cosúlachtaí níos mó i réimsí leasa na Ríochta Aontaithe uile. amhail dlí tráchtála, cearta tomhaltóirí, cánachas, dlí fostaíochta agus rialacháin sláinte agus sábháilteachta.
I measc samplaí de dhifríochtaí idir na dlínsí tá aois na hinniúlachta dlíthiúla (16 bliana d’aois in Albain ach 18 mbliana d’aois i Sasana agus sa Bhreatain Bheag), agus an fhíric nach raibh cothromas riamh ina bhrainse ar leith de dhlí na hAlban. I measc roinnt samplaí sa dlí coiriúil tá:
Tá difríochtaí freisin sa téarmaíocht a úsáidtear idir na dlínsí. Mar shampla, in Albain níl aon cúirteanna dúiche nó Cúirt na Corónach, ach tá cúirteanna na ngiúistísí síochána, cúirteanna na sirriamí agus an Coláiste Breithiúnais. Soláthraíonn Seirbhís an Aturnae Stáit an tseirbhís ionchúisimh phoiblí neamhspleách d'Albain cosúil le Seirbhís Ionchúiseamh na Corónach i Sasana agus sa Bhreatain Bheag agus an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí i dTuaisceart Éireann.
Stair.
Is féidir dlí na hAlban a rianú go dtí a thús tosaigh mar roinnt córas saincheaptha éagsúil i measc chultúir luatha na hAlban go dtí a ról nua-aimseartha mar cheann de thrí dhlínse dlí na Ríochta Aontaithe. Chruthaigh foinsí stairiúla éagsúla dhlí na hAlban, lena n-áirítear nósmhaireacht, dlí feodach, dlí canónach, sibhialtach "ius commune" agus dlí Shasana, córas dlí hibrideach nó measctha .
Tuairimeach den chuid is mó is ea nádúr dhlí na hAlban roimh an 12ú haois, ach is dócha gur meascán de thraidisiúin dhlíthiúla éagsúla a bhí ann a léirigh na cultúir éagsúla a raibh cónaí orthu ar an talamh ag an am, lena n-áirítear nósanna Gaelacha, Breatnaise, Lochlannacha agus Angla-Shacsanach. Tá fianaise ann a thabharfadh le tuiscint go raibh nós na nGael fós le sonrú i ndlíthe an phósta sa 17ú haois ar an nGidhealtacht agus sna hOileáin, contrártha le prionsabail reiligiúnacha Chaitliceacha. Trí Ríocht na hAlban a bhunú agus trí na cultúir máguaird, a smachtú le Cath Carham, bunaíodh teorainneacha dlí chomhaimseartha Mhórthír na hAlban. Cuireadh Na h-Eileanan Siar leis tar éis Blàr na Learga sa bhliain 1263, agus na hOileáin Na h-Eileanan a Tuath a fuarthas sa bhliain 1469, rud a chríochnaigh mar dhlínse dhlíthiúil na hAlban inniu.
Ón 12ú haois tugadh isteach an feodachas de réir a chéile go hAlbain agus bhunaigh sé tionacht talún feodach thar go leor áiteanna sa deisceart agus san oirthear, a scaipeadh ó thuaidh sa deireadh.. De réir mar a thosaigh an feodachas ag forbairt in Albain thosaigh córais luathchúirte ag forbairt, lena n-áirítear foirmeacha luatha de Chúirteanna Sirriam .
Faoi Raibeart I na h-Alba tháinig méadú ar thábhacht Pharlaimint na hAlban de réir mar a ghlaoigh sé parlaimintí níos minice, agus mar gheall ar a comhdhéanamh, cuireadh níos mó ionadaíochta ó na bardaí agus ó na húinéirí talún beaga san áireamh.. Sa bhliain 1399 bhunaigh an Chomhairle Ghinearálta gur cheart don Rí parlaimint a thionól uair amháin sa bhliain ar a laghad ar feadh na dtrí bliana atá le teacht ionas "that his subjects are served by the law”. Sa bhliain 1318 d'achtaigh parlaimint ag "Sgàin" cód dlí a tharraing ar chleachtais níos sine, ach bhí an lámh in uachtar freisin ag imeachtaí reatha agus a dhírigh ar chúrsaí míleata agus ar sheoladh Chogadh Saoirse na hAlban.
Ón 14ú haois, tá samplaí againn fós de luathlitríocht dlí na hAlban, mar an "Regiam Majestatem" (ar nós imeachta sna cúirteanna ríoga) agus an "Quoniam" Attachiamenta (ar nós imeachta ag cúirteanna an mbarún). Bhí forálacha ó dhlí na Róimhe ag an dá théacs thábhachtach seo, agus iad á gcóipeáil, agus cuireadh isteach nó forbraíodh an "ius commune", rud a thaispeánann an tionchar a bhí ag an dá fhoinse seo ar dhlí na hAlban.
Ó réimeas an Rí Séamas I go dtí an Rí Séamas V thosaigh gairm an dlí ag forbairt agus lárnaíodh riarachán an cheartais choiriúil agus shibhialta. Glaodh ar Pharlaimint na hAlban de ghnáth ar bhonn bliantúil, le linn na tréimhse seo agus rinneadh a ballraíocht a shainiú tuilleadh. Rianaíonn éabhlóid na Cúirte Seisiúin nua-aimseartha a stair chomh maith go dtí an 15ú haois agus go luath sa 16ú haois nuair a bunaíodh sainghrúpa comhairleoirí don Rí, ag teacht chun cinn ó Chomhairle an Rí a dhéileáil le riaradh an cheartais amháin. Sa bhliain 1528, socraíodh go raibh na Tiarnaí Comhairle nár ceapadh ar an gcomhlacht seo le cur as an lucht éisteachta agus ba é an comhlacht seo freisin a bhí ina Choláiste Dlí agus Cirt ceithre bliana ina dhiaidh sin sa bhliain 1532..
Bhunaigh an Réabhlóid Ghlórmhar 1688 agus an Claim of Right 1689 (Éileamh Cirt 1689) Flaitheas Parlaiminteach in Albain, agus chumasc Achtanna an Aontais 1707 Ríocht na hAlban agus Ríocht Shasana chun Ríocht nua na Breataine Móire a chruthú. Dhearbhaigh Airteagal 19 den Acht údarás leanúnach an Choláiste Breithiúnais, na Cúirte Seisiúin agus na Cúirte Breithiúnais in Albain. Chomhcheangail Airteagal 3, áfach, Eastáit na hAlban le Parlaimint Shasana chun Parlaimint na Breataine Móire a bhunú, agus a suíomh i bPálás Westminster, Londain. Faoi théarmaí Acht an Aontais, choinnigh Albain a córais dlí, oideachais agus Eaglaise féin (polaití Preispitéireach Eaglais na hAlban), ar leithligh ón gcuid eile den tír.
Thairis sin, ní raibh Parlaimint na Breataine Móire srianta ó thaobh dlíthe a athrú a bhaineann le cearta poiblí, le beartas agus le rialtas sibhialta, ach maidir le ceart príobháideach, níor ceadaíodh ach athruithe chun áisiúlacht fhollasach na n-ábhar laistigh d'Albain a fheabhsú. Ansin d'athbheochan Ré na hEagnaíochta Albanach dlí na hAlban mar dhisciplín a mhúin ollscoil. Thug aistriú na cumhachta reachtaíochta go Londain agus tabhairt isteach achomharc i gcásanna sibhialta ach ní cásanna coiriúla chuig Teach na dTiarnaí (anois, trí achomharc chuig Chúirt Uachtarach nua na Ríochta Aontaithe) tuilleadh tionchair ó Shasana. Thosaigh Achtanna na Parlaiminte ag cruthú reachtanna dlí aontaithe a bhí i bhfeidhm i Sasana agus in Albain araon, go háirithe nuair a measadh go raibh gá le comhréireacht ar chúiseanna pragmatacha (amhail an Sale of Goods Act 1893). D’ardaigh cinntí achomhairc ó bhreithiúna Sasanacha imní faoin achomharc seo chuig córas eachtrach, agus i ndeireadh an 19ú haois cheadaigh Achtanna do cheapadh Scottish Lords of Appeal in Ordinary. Ag an am céanna, bhí sé soiléir i sraith cásanna nach raibh aon achomharc ón Ard - Chúirt Achomhairc chuig Teach na dTiarnaí. Sa lá atá inniu ann is gnách go mbíonn ar a laghad dhá bhreitheamh Albanach ag Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe chun a chinntiú go gcuirtear roinnt taithí Albanach i bhfeidhm ar achomhairc na hAlban.
Lean dlí na hAlban ag athrú agus ag forbairt sa 20ú haois, agus tháinig an t-athrú is suntasaí faoi dhílárú agus faoi athchóiriú Pharlaimint na hAlban . Ní bheidís sásta, mar shampla, go mbeadh reachtaíocht a thabharfadh cosaint agus tacaíocht don Ghaeilge ó thuaidh, fiú dá leireodh sé go raibh na cearta céanna le fáil ag Gaeilgeoirí an Tuaiscirt agus atá ag a gcomh Bhriotanaigh sa Bhreatain Bheag, na cainteoirí Breatnaise. Coláiste na Coiribe will provide a high standard of education through the medium of Irish, promoting Irish culture. Our aim is to promote all aspects of a student’s development: spiritual, moral, intellectual, physical, aesthetic, and emotional. Le linn na tréimshe seo, beidh cead ag sealbhóirí a bhfuil ainmneacha fearainn i nGaeilge acu cheana féin, ach go bhfuil an síneadh fada ar lár (m.sh. fogra.ie), iarratas a chur isteach chun an t-ainm ceart a fháil (m.sh. fógra.fógra.ie. Díolachán Ginearálta (17 Samhain) Aithnítear an teanga mar dhúshraith i gcultúr, i bhféiniúlacht agus i ndúchas na Gaeltachta chomh maith leis an ról lárnach atá ag an scoil i gcaomhnú agus i mbuanú na Gaeilge mar phríomhtheanga an phobail. Tá malairt tuairime ag Tusla agus Roinn na Gaeltachta faoin scéal nach bhfuil an rogha ag 'mná tí' na Gaeltachta cúrsa traenála nua a dhéanamh i nGaeilge
Dé hAoine, Bealtaine 4 2018 ag 5:59 am
Deir Tusla nach bhfuil aon dualgas orthu cúrsa traenála i gcosaint leanaí a chur ar fáil i nGaeilge do 'mhná tí' na Gaeltachta agus gur cheart do Chomhchoiste Náisiúnta na gColáistí Samhraidh, CONCOS, an cheist a ardú le Roinn na Gaeltachta más mian leo go mbeadh cúrsa i nGaeilge ar fáil.
Deir Roinn na Gaeltachta, áfach, nach orthusan atá an fhreagracht maidir lena leithéid de chúrsa i gcosaint leanaí a chur ar fáil do mhná agus fir tí na Gaeltachta.
I mBéarla amháin, atá an cúrsa traenála i gcosaint leanaí á chur ar fáil ar shuíomh Tusla.
Tuairiscíodh ar an suíomh seo le déanaí go bhfuil mná agus fir tí a bhfuil sé i gceist acu scoláirí a choinneáil an samhradh seo fágtha gan aon rogha acu ach an cúrsa traenála i gcosaint leanaí a dhéanamh i mBéarla cheal rogha Ghaeilge a bheith ar fáil.
Is gá do 'mhná tí' a choinníonn scoláirí na gcoláistí samhraidh an cúrsa traenála seo a dhéanamh de bharr na bhfreagrachtaí breise a leagann an tAcht um Thús Áite do Leanaí 2015 ar eagraíochtaí, institiúidí oideachais agus daoine aonair a mbíonn páistí faoina gcúram.
I ráiteas a fuair Tuairisc.ie ó Tusla, deirtear nach bhfuil "aon fhreagracht reachtúil" orthu leagan Gaeilge a chur ar fáil d'ábhar atá mar chuid dá gclár ríomhfhoghlama agus go bhfuil an cúrsa á chur ar fáil mar "uirlis tacaíochta" d'eagraíochtaí agus do dhaoine ar mian leo leas a bhaint as.
"Tá an clár ríomhfhoghlama ina uirlis foghlama agus dá bhrí sin níl aon fhreagracht ar Tusla leagan Gaeilge a chur ar fáil."
Deir Tusla gur "bunphrionsabal" de chuid an Achta um Thús Áite do Leanaí "gur ceist í an chosaint leanaí a bhaineann le cách" agus nach bhfuil "dualgas ar bith" ar Tusla "traenáil a chur ar fáil do gach duine agus do gach eagraíocht a bhíonn ag obair le páistí".
"Más mian le heagraíochtaí, ar nós CONCOS, leas a bhaint as an chlár ríomhfhoghlama ba cheart dóibh an cheist sin [seirbhís i nGaeilge] a ardú leis na ranna rialtais cuí," a dúradh sa ráiteas ó Tusla.
"Faoi chur chuige an Ghrúpa Idir-rannach reachtúil um Thús Áite do Leanaí, is faoi gach earnáil atá sé a chinntiú go bhfuil a ndualgais maidir le 'Tús Áite do Leanaí' á gcomhlíonadh acu agus go bhfuil tacaíocht á cur ar fáil do na heagraíochtaí, na cumainn agus na daoine proifisiúnta a bhíonn faoina gcúram."
Dúirt urlabhraí ó Tusla go raibh áit ag gach roinn rialtais ar an Ghrúpa Idir-rannach reachtúil um Thús Áite do Leanaí.
Deir Tusla go mbeadh siad sásta "ceisteanna dá leithéid a phlé" leis na ranna rialtais cuí ag an choiste sin agus "an bealach is fearr a aimsiú le dul chun cinn a dhéanamh".
Is ar an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta atá an fhreagracht maidir le riaradh na gColáistí Samhraidh Gaeilge sa Ghaeltacht.
I ráiteas a d'iarr Tuairisc ar an Roinn maidir leis an méid a bhí le rá ag Tusla, dúirt urlabhraí de chuid na Roinne gurb é Tusla atá freagrach "as folláine agus torthaí do leanaí a fheabhsú".
"Tá Tusla, an ghníomhaireacht Stáit tiomanta atá freagrach as folláine agus torthaí do leanaí a fheabhsú, tar éis doiciméid agus foirmeacha acmhainní éagsúla sa Ghaeilge a chur ar fáil cheana féin ar a láithreán gréasáin."
"Leanfaidh an Roinn ag obair le Tusla agus le baill eile an Ghrúpa Idir-rannach chun na haidhmeanna seo a chur chun cinn. Tá an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige ina cathaoirleach ar an nGrúpa Idir-rannach um Thús Áite do Leanaí."
Thug Tusla le fios go bhfoilsíonn siad doiciméid eile a bhaineann le polasaí na heagraíochta i mBéarla agus i nGaeilge, de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, "ina n-áirítear doiciméid a bhaineann le Polasaí um Thús Áite do Leanaí" ach nach raibh aon dualgas reachtúil orthu i gcás an chúrsa ar líne faoi chosaint leanaí.
Gan taifead ar bith ag Údarás na Gaeltachta d'aon chás le deich mbliana inar sháraigh comhlacht a dhualgas i leith na Gaeilge
Dé Céadaoin, Bealtaine 12 2021
Fág freagra ar 'Easaontas idir Tusla agus Roinn na Gaeltachta faoi chúrsa i gcosaint leanaí atá ar fáil i mBéarla amháin'
Éamonn Ó Floinn Dé hAoine, Bealtaine 4 2018 ag 12:56 pm
Feicim go bhfuil comharthaíocht dhátheangach ag Tusla agus go bhfuil chun na doiciméid sin a fhoilsiú i nGaeilge agus i mBéarla, ach cé faoi na rudaí tábhachtacha – an ceart labhairt leis an stát? Tada Cumann Merriman will hold its bicentenial Winter School in Bunratty, County Clare, from 28u2009-u200930 January 2005. The principal location will be the Shannon Shamrock Hotel (00 353 61 361 177). The Director of the 2005 Winter School is Liam Ó Dochartaigh, Director International Education, at the University of Limerick. An chéad chuid, a dtabharfaimid an chéad scannán uirthi, déanann sí iarracht déileáil leis na saincheisteanna diagachta, eaglaiseolaíochta agus eile a bhaineann leis an scoilt a tharla san Eaglais sa 5ú haois agus go háirithe leis an MhórScoilt san Eaglais, dar dáta 1054 de réir coinbhinsiúin ach a d'fhorbair le fírinne idir an 9ú haois agus go luath sa 13ú haois agus ina dhiaidh sin. Nuair a ghlactar san áireamh na saincheisteanna atá ann, saincheisteanna a dhéileálann leis an streachailt atá againn na nithe atá de rún ag Dia dá Eaglais a thuiscint, is léir go bhfuil an-tábhacht ag baint leis na díospóidí seo. Agus nuair a ghlactar san áireamh an tuiscint atá ag gach Críostaí ar aithne Dé i leith an aontais seo, agus a léirítear thar áit ar bith eile sa Scríbhinn Dhiaga atá atáirgthe ar an suíomh gréasáin seo, ní féidir glacadh leis go bhfuil na díospóidí do-sháraithe. Tugann réaltachtaí an lae inniu le fios, chomh maith le scríbhinní na smaointeoirí oirirce sna limistéir seo agus dialóga agus cláir i measc chliarlathas sinsearach na hEaglaise, tugann siad le fios gurbh fhéidir athaontú corparáideach a dhéanamh idir Eaglaisí an Traidisiúin, iad siúd a choinnigh na Sacraimintí – agus go háirithe an Eocairist – agus Comharbas na nAspal agus sagairt a oirníodh go bailí. Is iad seo, in ord ón líon is lú daoine atá i bpobal na ndílseach iontu go dtí an líon is mó: (1) Eaglaisí Ceartchreidmheacha an Oirthir; (2) na hEaglaisí Ceartchreidmheacha atá i gcomaoin le Patrarc Éacúiméineach Chathair Chonstaintín; agus (3) an Eaglais Chaitliceach. Tá comhaontú ann maidir leis an liosta seo ach ba mhaith le húdar an scannáin seo an ceathrú grúpa a chur leis an liosta. Cé go ndéanann na hEaglaisí Ceartchreidmheacha agus an Eaglais Chaitliceach araon iarracht déileáil leis na hEaglaisí sa ghrúpa seo go hoifigiúil trí gan déileáil leo, go fiú chomh fada agus is féidir trí chur i gcéill nach ann dóibh, is féidir a rá faoin cheathrú grúpa seo gurb iad na hEaglaisí Ceartchreidmheacha iad den traidisiún liotúirgeach Biosántach-Slavónach nach bhfuil i gcomaoin le Patrarc Éacúiméineach Chathair Chonstaintín. Níl in Eaglais Cheartchreidmheach Úcráineach, Patrarcacht Kiev, ach an ceann is líonmhaire den líon mór Eaglaisí atá gafa sa phrácás eaglaiseolaíoch seo. Cé go bhfuil na Protastúnaigh an-tábhachtach don Chríostaíocht, ní cuid den chéad scannán seo iad forbairt an Phrotastúnachais agus na scoilteanna do-áirithe in Eaglais an Iarthair a thosaigh (le mioneisceachtaí áirithe) ón 16ú haois. Bíodh sin mar atá, is dlúthchuid iad den scéal a instear sa "dara" scannán.
Iarrann an dara scannán ar an lucht féachana machnamh a dhéanamh faoina sibhialtacht féin agus faoi na costais a bhaineann le heasaontas na Críostaíochta. Séard atá ann, go bunúsach, ná sraith cás-staidéar faoi chostais na Scoilte. Iarrann sé ar an lucht féachana tuairimíocht eolach a dhéanamh faoi cad é atá roimh an Chríostaíocht Eorpach i dtús báire agus roimh an Chríostaíocht dhomhanda amach ansin má leantar le staid easaontaithe seo na Críosaíochta. Cad é an bhail atá ar an Chríostaíocht? An bhfuilimid ag dul an bealach ceart? Is é pobal na ndílseach a chinnteoidh sa deireadh an dtarlóidh aontú seo na hEaglaise nó an dteipfidh orainn é a chur i gcrích. Tá a sainróil féin ag cliarlathas na hEaglaise. Níl siad réidh dearbhú chomhpháirteach nó Bunreacht Aspalda nó doiciméid eile a shíniú a chuirfidh Comaoin agus aontas i bhfeidhm arís, ach go fiú dá mbeadh siad sásta sin a dhéanamh, theipfeadh ar dhearbhú dá leithéid gan tacaíocht a bheith acu ó phobal na ndílseach Críostaí, mar a theip air sa bhliain 1439 … agus rinneadh mosc den teach pobail is mó sa Chríostaíocht. Is fút féin atá an rogha. An bhfuil tú ag iarraidh an t-aontas seo a bheith ann? Iarrtar ort machnamh a dhéanamh ar an cheist seo arís i ndiaidh duit an scannán seo a fheiceáil. Posted: 9:11 am October 31, 2012
BEIDH cruinniú poiblí ar siúl in Ionad Naomh Pádraig, 7ú Samhain, 2012 ag 4.00in chun an fhéile bhliantúil, Seachtain na Gaeilge, a chur chun cinn sa cheantar in 2013.
Beidh an fhéile idirnáisiúnta, Seachtain na Gaeilge, ar siúl ar 4 – 17 Márta 2013 agus táthar ag lorg smaointe úra ón phobal maidir le himeachtaí agus tionscadail gur féidir a reáchtáil go háitiúil le linn na féile.
Tabharfaidh an cruinniú deis labhartha don ghnáthphobal I nGaoth Dobhair, chun a chuid tuairimí a nochtadh faoin bhféile sa cheantar le blianta beaga anuas, a láidreachtaí, laigí agus conas feabhas a chur ar an réimse imeachtaí a chuirtear ar fáil do phobal an cheantair.
Beidh ionadaí ó fhoireann náisiúnta Sheachtain na Gaeilge i láthair chun cur síos a dhéanamh ar an bhféile náisiúnta agus ar an tacaíocht a chuirtear ar fáil do ghrúpaí áitiúla a eagraíonn imeachtaí don fhéile.
Dar le Máire Uí Chomhaill, Bainisteoir, Ionad Naomh Pádraig, Dobhar; "Tá imeachtaí éagsúil a n-eagrú sa cheantar do Sheachtain na Gaeilge le blianta beaga anuas ach sileann muid gur mhaith linn beocht breise a chur leis an fhéile i mbliana.
"Ba dheas linn rannpháirtíocht an phobail a mhéadú in eagrú na n-imeachtaí agus níos mó comhordaithe a dhéanamh idir grúpaí áitiúla éagsúla chun Seachtain na Gaeilge den scoth a chur ar fáil do mhuintir na háite uilig anseo inár bpobal."
Dúirt Brenda Ní Ghairbhí, Bainisteoir Sheachtain na Gaeilge: "Tá an-áthas orm a bheith ag teacht chuig Ionad Naomh Pádraig, I gcroí lár pharóiste Ghaoth Dobhair don chruinniú pleanála seo. Ní hamháin go mbeidh an cruinniú ag cothú teagmhála idir muintir na háite agus eagraithe na n-imeachtaí, ach beidh tionchar ag an bpobal ar na himeachtaí a chuirfear ar siúl le linn Sheachtain na Gaeilge 2013 agus deis acu páirt a ghlacadh in eagrú na n-imeachtaí dar ndóigh!"
Cuireann níos mó ná 200 grúpa fud fad na tíre agus thar lear na céadta imeacht ar siúl do Sheachtain na Gaeilge gach bliain le deis agus muinín a thabhairt do dhaoine an Ghaeilge a labhairt i gcomhluadar cairdiúil agus spraíúil.
Cláraítear na himeachtaí seo ar www.snag.ie, áit ar féidir cuardach a dhéanamh ar imeachtaí áitiúla agus ar thionscadail agus comórtais óige na féile fosta.
Beidh bliain an-tábhachtach ag Seachtain na Gaeilge in 2013, toisc go mbeidh an fhéile mar chuid den tionscadal turasóireachta Tóstal Éireann, a bheidh ag mealladh na céadta míle turasóir go hÉirinn i rith na bliana; agus mar chuid de Bhliain na Gaeilge, comóradh 120 bliain d'athbheochan agus de ghluaiseacht na Gaeilge ó bunaíodh Conradh na Gaeilge in 1893. T� Gaelchult�r lonnaithe i mBarra an Teampaill, i gcro�l�r Bhaile �tha Cliath.Beidh cl�r leathan imeachta� � eagr� againn leis an nGaeilge agus cult�r na h�ireann a chur chun cinn... Bronnadh gradam fosta ar Noelle Ryan, Lárionad Oideachais Chnoc na Foinse, cé narbh fhéidir léi féin a bheith I láthair ar an lá. Casadh as sgríbhneór, Seton Gordon, orainn anocht agus dubhairt sé linn go raibh cupla sean-teach i gCill mo Luag agus daoine i n-a gcómhnuidhe ionnta. Féile Pan Cheilteach 2015
An t-am sin den bhliain arís, a chairde - amhrán na hÉireann le roghnú don Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2015 (sonraí san fhógra, thíos) - tá súil agam go n-éireoidh go geal le bhur n-iarrachtaí!
Tuilleadh uaim, ar ábhar na Féile, ó bhlagmhíreanna a scríobh mé san am a caitheadh, le léamh anseo.
'Amhrán na hÉireann le roghnú don Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2015
Tá an comórtas náisiúnta fógartha chun amhrán nua as Gaeilge a roghnú le bheith san iomaíocht ar son na hÉireann ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2015. Glór Cheatharlach atá ag reachtáil an chomórtais náisiúnta don cheathrú bhliain as a chéile. Is gá na focail agus an ceol a bheith nua-chumtha agus glacfar le hamhráin traidisiúnta, pop amhráin, amhráin tíre, amhráin rac ceilteach agus eile. Ní foláir na hiarratais a bheith ar dhlúthdhiosca agus a sheoladh chuig Glór Cheatharlach roimh 5.00i.n. ar an Aoine, 23ú Eanáir 2015.
Déanfar gearrliosta de na hiarratais is fearr agus beidh na hamhráin a roghnófar le canadh beo os comhair lucht féachana ag an gcomórtas náisiúnta a bheidh ar siúl ins an Óstán Seven Oaks, Ceatharlach ar an Satharn, 7ú Márta, 2015. Beidh IMRO mar phríomh urra ar an ócáid i gcomhar le Gael Linn. €1,000 agus trófaí an duais don bhuaiteoir chomh maith le dul ar aghaidh ar son na tíre chuig an comórtas idirnáisiúnta a bheidh ar siúl le linn na Féile Idirnaisiúnta Pan Cheilteach i nDoire, 7-12 Aibreán 2015.
Is é Ollie Hennessy an stiúrthóir ceoil agus beidh painéal aitheanta i mbun moltóireachta. Measfar na hamhráin ar fheabhas na bhfocal, an cheoil agus an chur i láthair. Rachaidh amhrán na hÉireann ar aghaidh le bheith in iomaíocht leis na hamhráin náisiúnta eile ag Alba, An Bhreatain Bheag, Oileán Mhanann, Corn na Breataine agus An Bhriotáin chun an trófaí agus duais €1,500 a bhuachaint ag Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2015.
Tá rialacha uile agus foirmeacha iarratais an chomórtais náisiúnta ar fáil ar an suíomh greasáin panceltic.ie. Seol ríomhphost chuig pancelticcarlow@gmail.com nó is féidir glaoch a chur ar oifig Ghlór Cheatharlach ar 059/9158105, 085/1340047 nó 087/2857048.
Is é an seoladh d'iarratais ar dhlúthdhioscaí roimh 23ú Eanair ná:
An Comórtas Amhrán Pan Cheilteach 2015,
Glór Cheatharlach,
Co. Cheatharlach.'
Posted by Mise Áine at 5:27 PM
Labels: amhrán, ceol, craic, Féile Pan Cheilteach, Foras na Gaeilge, Gael Linn, Glór Ceatharlach, IMRO, Ollie Hennessy, Seven Oaks Hotel Dillisk on the Docks — Gaeilge Le Glam
April 29, 2017 / Gaeilge le Glam
Dia dhoaibh a Ghlams,
Má bhíonn sibh ag leanacht Gaeilge le Glam ar snapchat chonaic sibh go raibh oíche den scoth againn an tseachtain seo caite ag Dillisk on the Docks an bialann nua seo i nGaillimh...... bhuel ní féidir liom a rá go bhfuil sé iomlán nua mar tá sé lonnaithe san Harbour Hotel, tá sé athchóirithe ó bhun go barr agus biachlár úrnua á chur ar fáil do mhuintir na Gaillimhe!!!
Le bheith ionraic ní áit é a chuimhním ar riamh nuair atá muid ar thóir bialann i nGaillimh, mhothaigh mé i gcónaí gur óstán a bhí ann do thurasóirí ach níl dabht ar bith ach go mbeidh an bhialann seo chomh hiomaíoch leis na cinn eile atá ar fud na Gaillimhe anois leis an stíl nua agus an bia blasta...b'fhéidir chomh blasta le mo bhéilte beaga blasta féin;).
Bhí an triúr againn an-sásta a bheith i láthair ar an oíche;
Cén fáth an raibh muide ag an ócáid, níl a fhios againn i ndáiríre ach ba onóir a bhí an mar ní raibh cuireadh tugtha ach do dhá dhuine dhéag suí ag bord an chaptaen an oíche sin. Tugadh deis dúinn blaiseadh a bheith againn don bhia a chuireann siad ar fáil. Bhí an bhéim mar a cheapfá ar bia mara agus cén fáth nach mbeadh agus duileasc mar ainm ar an áit, chur sé seo m'óige i gcuimhne dhom nuair a bhíodh mo Mham ag ithe feamainne agus níor thuig mé cén chaoi ar thaithin a leithid do rud leí!
Shroich muid an t-óstán an tráthnóna sin agus is muid a bhí sásta nuair a tugadh Cocktail dúinn bhí an rogha do-chreidte ach mar is gnáth is breá liom na cinn dearg agus shocraigh me ar cheann le Prosecco ann. (Bhí muid ag ceiliúradh ár laethanta saoire ár ndóigh)
Bhí taispeántas ann freisin agus deatach in úsáid do na cocktails rud nach bhfaca mé riamh cheanna. Suimiúl ach is fearr liom na cinn le oighear.
Níl dabht ar bith ach gurb é seo an ócáid is mó a thaithin liomsa agus mé i mo Foodie amach is amach. Cé go raibh na deochanna go deas is é an dinnéar an rud is mó a bhí mé ag súil leis. Nuair a bhreathnaigh mé ar an mbiachlár ar dtús bhreathnaigh mé ar na cailní agus ní raibh muid ró-chinnte an dtaitneodh sé linn. Ní raibh aon rogha againn ach sin mar a bfhearr é mar d'éirigh linn rud nua a thrial. Bímse cúramach le mo chuid roghanna agus ní bhím ag iarraidh go mbeidh cathú orm riamh agus cé nach ndearna mé féin an cinneadh ní raibh cathú orm an oíche sin ach an oiread.
Seo daoibh na miasanna a bhí againn
An Príomhchúrsa:
WOW an Milseog...... Ní féidir liom cur síos sach maith a dhéanamh ar seo!!!!!
An comhairle is fearr a d'fheadfainn a thabhairt daoibh ná gan an áit a fhágáil gan an PANNA COTTA.
An gcreidfeadh sibh go bhfuil feamainn in úsáid i ngach ceann de na miasanna thuas? Agus geallaim daoibh bhí siad do-chreidte, bhí gach píosa beatha a bhí ar na plátaí chomh úr agus sláintiúil. Bhí mé ar bís labhairt leis an gcócaire ach dúradh linn nach roineann sé na hoidis le aon duine. Bhí díomá an domhain orm ach is leithscéal iontach é chun dul arais agus an Panna Cotta sin a bheith agam arís!!!
Is 'hidden gem' amach is amach an bhialann seo agu ná déanaigí dearmad cá bhfuil sé lonnaithe... sin é... In Óstán an Harbour i nGaillimh. Tá an ath-chóiriú déanta ar an ostán ar fad agus tá sé FAB!!!
Má thugann sibh cuairt ar an mbialann ba bhreá liom bhur gcuid tuairimí a fháil, cén mias a cheart dom trial a bhaint as an chéad uair eile?
Míle buíochas do gach duine san Harbour Hotel a thug sár-aire dúinn an tseachtain seo caite.. bhí sibh iontach!!! Mar sin féin, don chineál seo den chlár, nach bhfuil sé molta teorainn a chur ar na scoileanna / lá / uair an chloig de na cuairteanna. Ba é Seán T. Ó Ceallaigh dara hUachtarán na hÉireann. Rinneadh Uachtarán de in 1945 agus bhí sé san oifig sin ar feadh 14 bliana. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Shinn Féin agus throid sé in Éirí Amach na Cásca in 1916.
Rugadh tríú hUachtarán na hÉireann, Éamon de Valera i Nua Eabhrac agus bhí sé ar dhuine de na polaiteoirí ba mhó cumhachta san fhichiú haois. Bhí sé ar dhuine de cheannairí Éirí Amach 1916 agus throid sé in éadan an Chonartha le linn an Chogaidh Chathartha. Bhunaigh sé Fianna Fáil agus bhí sé ina Thaoiseach trí huaire. Bhí sé 76 bliain d'aois nuair a toghadh ina Uachtarán é in 1959 agus rinne sé dhá théarma san oifig.
Ba é Erskine Childers ceathrú hUachtarán na hÉireann (1973-74); bhí sé in aire i gcúig rialtas sular toghadh ina Uachtarán é in 1973. Bhásaigh sé go tobann tar éis dó a bheith 1 bhliain agus 5 mhí in oifig.
Bhí an cúigiú hUachtarán, Cearbhall Ó Dálaigh (1974-76) ina Uachtarán ar an gCúirt Uachtarach agus ina bhreitheamh i gCúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach sular ceapadh ina Uachtarán é. D'éirigh sé as oifig i mí Dheireadh Fómhair, tar éis gur cháin aire rialtais é mar gur chuir sé bille faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí sular chuir sé a lámh leis.
Bhí Pádraig J. Ó hIrghile ina Uachtarán ar Éirinn ar feadh 14 bliana ó 1976 go 1990. Sular ceapadh é ina Uachtarán, chuaigh sé i mbun idirbheartaíochta mar Aire Gnóthaí Eachtracha, chun Éire a thabhairt isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (an AE anois) in 1973. Bhí sé ina chéad Choimisinéir Eorpach ar son na hÉireann chomh maith.
Ba í Máire Mhic Róibín a bhí ina seachtú hUachtarán ar Éirinn agus bhí sí san oifig ar feadh beagnach 7 mbliana sular ceapadh í mar Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Chearta an Duine. Gan í ach 46 bliain d'aois, bhí sí ar an Uachtarán b'óige agus bhain sí leas as a cuid ama san oifig chun dearcadh na ndaoine maidir le hOifig na Uachtaránachta a athrú, trí ról an-ghníomhach agus sofheicthe ar an iliomad ceisteanna sóisialta a ghlacadh.
Ba í Máire Mhic Ghiolla Íosa an 8ú hUachtarán, agus, ach an oiread le Mary Robinson, bhí sí ina habhcóide agus ina hOllamh le Dlí Coiriúil i gColáiste na Tríonóide i mBaile Atha Cliath. Bhain sí leas as a post mar Uachtarán chun tacú le próiseas na síochána i dTuaisceart Éireann. Tá bialanna, caiféanna, beáir agus táirgeoirí bia Chill Dara réidh chun fáilte a chur romhat ar ais. Sampla ón rogha roghanna bia amuigh faoin aer a chuireamar le chéile a thabharfaidh blaiseadh duit den mhéid atá ar fáil i gCill Dara an samhradh seo.
Silken Thomas Uimh Téacs 2 768x767
Bain sult as lón nó dinnéar ón mbiachlár fairsing i léibheann álainn gairdín ag an Thomas Silken, i mbaile Chill Dara. Mairfidh sliotáin itheacháin ar feadh 2 uair an chloig le limistéar le taitneamh a bhaint as ag beoir nó manglam ceardaíochta roimh an dinnéar nó ina dhiaidh. Chun áirithint a dhéanamh, cliceáil anseo nó glaoigh ar 045 522232.
Ealaí Ar an Loch Glas
Ealaí ar an Fhaiche, delicatessen teaghlaigh áitiúil agus caifé gar do cheantar álainn cois locha, ar oscailt le haghaidh bia lasmuigh ó mhaidin go hoíche ag freastal ar bhricfeasta agus lón chomh maith le déileálann blasta le dul le do thae nó caife. Níl aon áirithint ag teastáil.
Fallons Chill Chuillinn
2021 05 24 Nua 71024768 I1
Suite ar imeall an Churraigh agus ar bhruach Abhainn na Life, Fallons Chill Chuillinn, ar oscailt Dé Máirt go Domhnach le haghaidh lóin agus dinnéir, cuir do thábla in áirithe anseo.
An Palmer ag The K Club
Ardán Kclub Thepalmer 2
Clasaiceach úr agus comhaimseartha ach suaimhneach clasaiceach, An Palmer Freastalaíonn The K Club ar bhricfeasta geal agus luath, lón agus dinnéar áineasa gach tráthnóna an bealach ar fad go dtí na horduithe deireanacha. Tá díon inrianaithe agus painéil ghloine rollta síos ar ardán gloinithe cluthar Palmer ionas go mbainfidh tú leas i gcónaí as an aimsir is fearr, chomh maith le sraith claiseanna dóiteáin d'aíonna chun taitneamh a bhaint as deoch réamhdhinnéir nó as nightcap in aice leis titeann tráthnóna os cionn an eastáit. Tá an fócas ag The Palmer ar bhia chompord nua-aimseartha, ó miasa clasaiceach go dtí aráin leata, plátaí a roinnt, sailéid úra agus iasc, bia iontach ón ngríl agus go leor taobhanna flaithiúla agus blasta. Glacann an Palmer cur chuige grianmhar agus sásúil maidir le miasa faoi stiúir táirgí in atmaisféar só ach neamhfhoirmiúil.
Eastát Balyna, Moyvally
Suite i measc 550 acra de cheantar tuaithe stairiúil Chill Dara, Óstán & Ionad Gailf Moyvalley Is é an áit iontach é le haghaidh béile suaimhneach chun teacht suas le cairde mórthimpeall ar radharcra néal. Oscailte don lón agus don dinnéar, teileafón (0) 46 954 8000 áirithint a dhéanamh.
Seomraí Tae Victeoiriacha 2
Bain sult as cáca, caife nó lón i gclós grianmhar an Seomraí Tae Victeoiriacha i Straffan. Ar oscailt Dé Máirt go Satharn, níl aon áirithint ag teastáil.
Scíth a ligean agus taitneamh a bhaint as biachlár le haghaidh a thairgeann meascán de tháille teaghlaigh agus miasa Eorpacha ag The Oak Bar Terrace ag an Óstán Westgrove i gClane. Ag freastal ar lón ó 12pm go 4pm agus dinnéar ó 5pm go 8pm. Ba chóir gach áirithint itheacháin a dhéanamh roimh ré trí ghlaoch ar 045 989900
Lily & Fiáin rogha ceapairí, sailéid, déileálann le tae agus caife a thairiscint ar fad a sheirbheáiltear óna trucail seanré, agus suíocháin ar fáil, ar Ráschúrsa an Náis. Tá picnicí beir leat ar fáil chun taitneamh a bhaint as ag an Ráschúrsa nó níos faide i gcéin. Ordú anseo.
Buail Dew 20201223 011455 768x576
An Gastropub Dew Drop i sráidbhaile Kill ar oscailt Dé Céadaoin go Domhnach le haghaidh lóin & dinnéir. Bain sult as táirgí a fhaightear go háitiúil lena n-áirítear beoir ceardaíochta óna raon leathan. Cuir do tábla ardáin in áirithe anseo.
Fanann rogha brunch, lón agus dinnéar ag An Breitheamh Roy Pónairí, An Droichead Nua. Oscailte ó 8am go 11.30pm Luan go Domhnach, cuir do thábla in áirithe anseo.
Sumade Gard Keadeen 5 450x600
Beár Diallait & Bistro ag an Óstán Keadeen tá an Droichead Nua ar oscailt don lón ó 12.30pm go 2.30pm (roghchlár teoranta) agus dinnéar 5pm go 8.30pm. Tá siad ag tairiscint seirbhís beáir lasmuigh 12.30pm le dúnadh sa Ghairdín Beoir & Cocktail. Spás teoranta le haghaidh bia agus dí, siúl isteach amháin - níor glacadh aon áirithintí.
Bialann Gallops ag an Óstán Theach Chill Dara i mbaile oidhreachta Chill Dara, bíodh biachlár éagsúil agus blasta agat le haghaidh bricfeasta, lón agus dinnéar. Cuir in áirithe do thábla anseo. CultúrTeicSaolMeáinTaistealGníomhaíochasFaoi NÓSTeagmháil CultúrCeolScannáinLeabhairArdánDearadhTeicSaolBiaSláinteStílCraiceannSpórtMeáinTeilifísRaidióSóisialtaTaistealGníomhaíochasTeangaPolaitíochtComhshaolFúinn 5 Imeacht Ghaelachaar siúl as seo go ceann seachtaineCultúr thart Snapairí buacha TG4 chun tosaigh ag The Sockies 2016! Meáin agus Lean Oíche na SeoltaíTunes in the Church agus ‘Airt’ á seoladh san ardchathair anocht! Cultúr Ceol na hIarchóisireIn airde ar The Triad le Pantha Du PrinceCeol Ar bualadh bob sláinte ort?Treoir shláinte na seachtaine ó Ainle Ó Cairealláin Sláinte Scéalta ÚrnuaRogha RáitisCarl Sagan, Contact“Is áit bhreá mhór í an chruinne. Má tá muid linn féin, is cosúil gur cur amú uafásach spáis é.”Léirmheasanna Ceol na hIarchóisireIn airde ar The Triad le Pantha Du Prince Brionglóid ‘shnasta’ MaloneyAch an bhfuil tuilleadh feola ag teastáil ar chnámha na brionglóide seo? Saothar domhain, uathúilé Under The Sunle Mark Pritchard LÉIRMHEAS: X-Men ApocalypseNí thagann rudaí maithe ina dtriúir i gcónaí Dearcthaí Robáladh mé, ach ba chabhair é!Ceacht fealsúnachta ó dhroch-eispéireas Bímis ionraic faoi inimirceNí féidir an craiceann & a luach a bheith againn An ann don chomhionannas?Tá Éire Choimeádach fós ann... “Is bréag í an Ghaeltacht”Baineann ár dteanga le gach áit in Éirinn Bí ar an eolas!Liostáil linn agus faigh an nuacht is déanaí ar chúrsaí cultúir, teic, teanga agus eile díreach chuig do sheoladh rphoist. NósIs iris chultúir í NÓS a thugann léargas beoga Gaelach ar an saol thart orainn. Ar fáil ar líne agus i gcló, tá muid anseo chun spraoi, machnamh agus gníomh a spreagadh.Déan. Bris. Léigh.Faoi NÓSSíntiúisGradaim Cheoil NÓSFógraíochtTeagmháilEnglishTeagmháilCultúrlann McAdam Ó Fiaich 216 Bóthar na bhFálBéal FeirsteBT12 6AHeolas 2015 Rua Media Teist ar fheabhas na taighde atá déanta ag Nic Eoin, ar shlacht agus ar théagar a cur i láthair go n-éiríonn léi an cuspóir sin – agus tuilleadh – a bhaint amach ar bhealach eiseamláireach ar fad. Tá cúiseanna éagsúla, dar liom, go bhfuil an leabhar seo ar cheann de na saothair chritice is tábhachtaí a foilsíodh sa Ghaeilge le blianta beaga anuas. I dtosach báire, baineann Nic Eoin leas éifeachtach as dioscúrsa an Iarchóilíneachais mar fhráma tagartha dá cuid argóintí. Tháinig casadh beag i saol Mhairéad le gairid nuair a rugadh an chéad leanbh di féin agus dá fear céile Dermot Byrne, bocsadóir cáiliúil ón ghrúpa Altan chomh maith. Agus más fíor dona seanfhocail thuas luaite, tá an ghirseach bheag seo, Nia, ag gabháil a bheith iontach iontach ceolmhar. Tá Carn Aistriúchán suite i gCarn Tóchair, Contae Dhoire. Cuireann Carn Aistriúchán sainseirbhís ghairmiúil aistriúcháin, eagarthóireachta agus phrofléitheoireachta ar fáil don earnáil phoiblí agus don earnáil phríobháideach araon. An bhfuil tú ag lorg saoire spraoiúil don teaghlach uilig, go hiomlán trí Gaeilge! Bí linn i gCorca Dhuibhne i Mí Lúnasa. Déan teagmháil linn le tuilleadh sonraí a fháil. Creidim nach raibh sé chomh deacair sin do na Críostaithe gabháil i bhfeidhm ar mhuintir na hÉireann toisc go raibh an creideamh ar fad in Éirinn sular tháinig a leithéid de naomh Padraig i dtír. Ach má labhraíonn tú i nGaeilge leis na daoine áitiúla bíonn siad lánsásta tú a fhreagairt, agus a chabhrú más gá. Nuair a bhí an tAcht Teangacha Oifigiúla ag dul tríd an Dáil, ó A go Z, ní raibh focal ariamh ar Today in the Oireachtas faoi. Choinnigh me súil air, agus fiú go rabhamar anseo gan mórán eile ar bun i dTithe an Oireachtais sna laethanta céanna, níorbh fhiú do na heagarthóirí a bhaineann leis an gclár sin oiread agus focal amháin den díospóireacht bhríomhar a bhí ar an Acht a chraoladh. Má chuirtear ceist cén fáth nach n-úsáideann daoine Gaeilge sa Teach seo, cuirimse síos gur sin é. Ní maith le polaiteoirí seasamh suas muna bhfuil éinne ag éisteacht leo. Níl méá rá nach bhfuil sí tábhachtach, nó an comhghleacaí ar mo chúl, ach táimid ag iarraidh labhairt leis an bpobal. Táimid ag brath ar lucht na nuachta cothrom na féinne a thabhairt dóibh siúd a labhraíonn an Ghaeilge chomh maith le dóibh siúd a labhraíonn an Béarla, agus tá córas aistriúcháin ar fáil. Snámh_Timpeall_na_hÉireann_2006 Iarracht snámh go sealaíoch timpeall oileán na hÉireann agus tríd an iarracht airgead a bhaint don RNLI, le culra, deiseanna urraíochta agus eolas faoi síntiús. I nGaeilge agus i mBearla. The Department of Arts, Heritage, Regional, Rural and Gaeltacht Affairs and the Department of Social Protection are working together to introduce a new pilot scheme to provide income supports to low-earning artists through the social welfare system. M4 Wiltshire - Moill ar an M4 westbound idir J15, A419 (Swindon Thoir) agus J16, A3102 (Swindon Thiar). Meán luas 35 msu. Tá deich nóiméad am taistil. Dian-mhuilte Dé. by Ó Súilleabháin, Diarmaid Publication: Baile Átha Cliath Sáirséal agus Dill, 1964 . 245 p. 19 cm. Availability: Items available: Main Library [891.625 Ó S] (1), Is eol dúinn gurb i nGaeltacht na nDéise - Gaeltacht Chontae Phort Láirge - a tógadh Annraoi Ó Liatháin, agus mar sin thiocfadh linn a rá go gcruthaíonn an úsáid a bhaineann sé féin as an struchtúr seo gur cuid den ghnáthchaint - cuid de scoth-Ghaeilge na Gaeltachta - atá ann i ndiaidh an iomláin. Ba mhaith liom, áfach, béim a chur air go mbaineann triúr den cheithre shampla seo le himeachtaí staire i leabhar a chardálann, thar aon rud eile, an chamchuairt a rinne an scríbhneoir ón Teampall Mór go dtí Carraig na Siúire - leabhar is ea é ina dtugann an scríbhneoir tuairisc ar a bhfaca sé le súile a chinn féin, go bunúsach. Rud coimhthíoch iad na himeachtaí staire ina leithéid sin de leabhar. Mar sin, má chuir sé síos ar an radharcra agus ar na háiteanna leis na focail a rithfeadh leis go nádúrtha, is dócha gur aistriúchán sciobtha, fiú beagáinín bacach, ó leabhair staire Béarla a bhí i gceist leis na sleachta staire. (Is gá a chuimhneamh gur theip orm glanoscartha oiread is aon sampla amháin a fháil san úrscéal Nead na gCreabhar leis an scribhneoir céanna. Mar sin, tá cúis agam a chreidiúint nach cuid dá fhriotal nádúrtha dúchasach é an t-ag-ghníomhaí a chur leis an saorbhriathar.) Carraig Bhrachaí

Is caisleán agus baile fearainn suite i gContae Dhún na nGall í Carraig Bhrachaí (Béarla: "Carrickabraghy" nó uaireanta "The Castles"). Tá sí suite i bparóiste dlí Cluain Maine. Elizabeth Campbell (file)

File Astrálach is ea Elizabeth Campbell. Rugadh in Melbourne in 1980 í. Tá dhá chnuasach dánta dá cuid foilsithe ag John Leonard Press, "Letters to the Tremulous Hand" agus "Error".
Fuair Campbell céim onóracha i mBéarla ó Ollscoil Melbourne in 2000. Mhúin sí Béarla in Ardscoil Eltham agus sa The Mac. Robertson Girls' High School in Melbourne.
Tá a cuid filíochta le fáil ina lán duanairí agus tá a lán duaiseanna agus cónaitheachtaí faighte aici. Foilsíodh roinnt dá dánta in 2011 sa duanaire suntasach "Australian Poetry Since 1788". Tá Seán Ó Ciardha ag plé le cúrsaí teilifíse agus na meáin ó 2017. Bíonn sé le feiceáil os comhair ceamara chomh maith lena chuid oibre léiriúcháin. Bhí sé ainmnithe ar an ngearrliosta do Réalt Óg na Bliana i nGradaim Cumarsáide an Oireachtais, buaiteoir gradam SMEDIA, agus ainmnithe ar an ngearrliosta i Féile na Meáin Ceilteach chomh maith. Tá spéis ar leith ag Seán i gcúrsaí eolaíochta agus stair ó bhí sé óg, mar sin is breá leis an dúshlán “Eolaí an Lae” a chur le chéile agus a chuir i láthair i 30 soicind! chuir tú do mhéar ar an fhadhb atá agam leis na feachtais éagsúla a bhíos ar bun ag Gluaiseacht na Gaeilge a choncubhair. Is tabhachaí i bhfad dar liom oifig a phoist a bheith ag páróiste gaeltachta ná fíche acht teanga agus céad straitéis fiche bliain ná cead pléadáil chúirte a bheith agam nach mbainfidh mé úsáid as ach cúpla uair imo shaol. Bainimis an gad is cóngaraí don scornach ar dtús agus tiocfaidh na rudaí eile ar ball. Agus bhí áthas orainn, ar gach duine, gur tháinig sí. Léigh Doireann rogha dá cuid filíochta as Gaeilge agus i mBéarla, go mórmhór as a leabhar nua, “Dúlasair” (Coiscéim) agus as a bailiúchán Béarla, atá ar éirimiúil ach lán d’atrua is croí. Tuigimid go léir cé chomh tábhachtach agus atá an Ghaeilge chun muid fein mar náisiún a chur in iúl don domhan. Go deimhin, chonaiceamar Banríon na Breataine Éilís II agus Uachtarán Mheiriceá Barack Obama ag úsáid cúpla focal i nGaeilge agus iad ar cuairt anseo le déanaí. Iscinnte gur féidir linn a bheith bródúil go bhfuil an Ghaeilge fós beo sa Ghaeltacht agus ar fud na tíre. Mheas mé gur i ndiaidh Betty a ainmníodh teach Bettyglen ar an gcéad dul síos. Freisin, ní raibh Gaeilge riamh ar ainm an teach sin. Mar sin is Bettyglen a ba chóir a bheith ann sa leagan Gaeilge. Níl sa leagan Gleann Beithe ach seafóid. Ní gleann í, ná crainn beithe ann ach oiréad. Tralee sound engineer Brian Nammock, based in our Baile na nGall studio in Corca Dhuibhne, has received an international award for his work on Philip King’s South Wind Blows radio programme. Leis na staitisticí seo, is féidir linn tacaíocht éifeachtach a chur ar fáil do na scoileanna lán-Ghaeilge. Tá liosta de roinnt den taighde eile atá ar fáil maidir leis an ngaelscolaíocht anseo. Is í an tAire Uí Chuilín a chur tús leis an bhfeachtas Líofa 2015 sa bhliain 2011 agus é ag dul ó neart go neart ó shin. Tá sé mar bhunaidhm ag an bhfeachtas leanúnach seo claontaí lonnaithe sa tsochaí i leith na teanga a bhriseadh agus an Ghaeilge a chur chun cinn ar bhealach dearfach, fáilteach agus úsáideach.
Táthar ag súil go spreagfar daoine le linn Sheachtain na Gaeilge síniú suas don scéim Líofa agus an Ghaeilge a fhoghlaim o bhunús nó feabhas ar a chur ar a bhfuil acu cheana féin. Fáilteofar roimh chainteoirí éagsúla cibé cúlra nó traidisiún a bhaineann leo leis an nGaeilge a fhoghlaim agus a spreagadh i measc an phobail. Is féidir síntiús a ghlacadh le Líofa 2015 anseo.
Tá Seachtain na Gaeilge 111 bliain d'aois i mbliana agus is í an fhéile Ghaeilge is mó iomrá ar fud an domhain. Ta neart imeachtaí cláraithe fud fad na tíre don choicís atá romhainn agus is féidir súil a choimeád ar an gníomhaíocht Ghaelach ar fad ar aip úr de chuid Sheachtain na Gaeilge le haghaidh gutháin chliste agus ar www.snag.ie.
Is cuid lárnach í Seachtain na Gaeilge den mhórfhéile 'Bliain na Gaeilge' dhéanfaidh ceiliúradh leanúnach ar an teanga don bhliain 2013. An amhlaidh go bhfuil ag éirí leis na Gaelscoileanna na tuismitheoirí a tharraingt isteach sa léitheoireacht níos fearr ná mar atá ag scoileanna eile. Leabhar Tá leabhar dar teideal Stones, Slabs and Seascapes: George Victor du Noyer’s Images of Ireland, foilsithe ag Gailearaí Ealaíne Crawford mar mhíniú ar an taispeántas seo agus tá sé le ceannach i siopa bronntanas an Ard-Mhúsaeim. Cé gur chuir Edward a hAon an tír faoi chois sa 13iú aois, tá éirithe leis an mBreatain a bhféiniúlacht féin a chaomhnú. Tá an tír tar éis vótáil ar son a thionóil féin, gluaiseacht i dtreo a neamhspleáchas.
Is dócha gurb é an Breatnais an teanga Cheilteach is láidre ó thaobh úsáid laethúil de. É sin ráite, tá a stádas i mbaol i gcónaí agus gan an obair leanúnach chun í a chosaint agus a chur chun cinn d’fhéadfadh sé dul in éag laistigh de ghlúin nó dhó. I dtrachtaireacht eile deineann an Aire a mhór de bhunús Albanach Uladh an focal craic nó, dar leis, crack. Gach seans go bhfuil an cheart ag an Aire faoi seo - ní fiú bheith ag argóínt faoi. Tá an Aire buartha faoin fhocal seo bheith á ghoid ag cultúr na Gaeilge is na Gaeltachta ó chultúr na hAlbainis Uladh. Cumann Merriman will be returning to Westport, Co. Mayo, for the 11 th time in all the weekend of 1-3 February for their 45 th annual Irish language Scoil Gheimhridh (Winter School). 14/02/2011 Scór na bPáistí --- Uí Mac Coille Comórtaisí Ceannais Satharn 26ú Feabhra (26/2/11) Éire Óg / Na hUaimheanna ag tosú ag a 5.00 i.n. Walsh, J. (2008) Ireland and the Isle of Man: language planning and policy. Annual Ned Maddrell Lecture. Isle of Man: Invited papers [Details] visit their website Athraíodh ainm stáisiún traenach Chorcaí ó ‘Stáisiún Bhóthar Ghleann Maghair’ go ‘Stáisiún Cheannt’ in ómós Thomáis Cheannt sa bhliain 1966. seans go bhfuil sin fíor a Lúcáis, níor labhair mé léí ariamh ach go néirí léí. ní bheidh moill uirthí oidí maithe a fháil lena teagasg nó tá go leor acu sa pháirtí. Is cinnte go mbaineann sí úsáid as an ainm Gaeilge i gcónaí. Ní bheadh sí mar dhuine a dfheicinn ag imeachtaí Gaeilge anseo sa chathair ach tá ciorcail dá gcuid féin ag Sinn Féinithe i mBéal Feirste agus ní bheadh an Ghaeilge lárnach iontú is rud éigin eile seachas Gaeilge a dhlúthaíonn le chéile iad. baill ó Dhia orthú Bhí an léamh á déanamh ag Sean Mac Seáin i Siopa an Cheathrú Póilí i gcroílár na Ceathrún Gaeltachta ar an 15/3/10 mar chuid d’imeachtaí Seachtain na Gaeilge. Ó SÉAGHDHA, Pádraig (1864–1955) | ainm.ie
ainm eile Cois na Teineadh
dáta breithe 23 Nollaig 1864
dáta báis 9 Feabhra 1955
áit bhreithe An Crosaire Mór, Co. Chorcaí
áit bháis Mainistir San Inez, California
Daniel Shea [tuismitheoir]
Catherine Harrington [tuismitheoir]
Gruagach an Tobair a ainm cleite agus is minic a thugtaí 'An Gruagach' air. Ar an gCrosaire Mór sa Ghleann Garbh, Co. Chorcaí, a rugadh é. Daniel Shea ab ainm dá athair, feirmeoir beag ba ea é. Ba í Catherine Harrington a mháthair, d'Arrachtánaigh 'Bhána' na háite í. Pósadh iad ar 19 Feabhra 1848 agus ar 23 Nollaig 1864 a rugadh Pádraig. Bhí cúigear deirfiúracha aige agus triúr deartháireacha. Ó bhí cónaí orthu tamall maith ón scoil is cois teallaigh a fuair an garsún óg oideachas go raibh sé 10 mbliana d'aois. Rinne monatóir de i scoil an Ghleanna Ghairbh nuair a bhí sé a 14. Faoi 1882 bhí sé ina mháistir i scoil an Neidín. I gceann cúig bliana eile bhí sé ar ais arís sa Ghleann Garbh. Cé is moite de bhliain sa choláiste oiliúna i Sráid Maoilbhríde i mBaile Átha Cliath, is sa Ghleann Garbh a chaith sé an chuid eile dá shaol múinteoireachta. A mhac Caoimhín a tháinig i gcomharbacht air mar phríomhoide.
Bhí an Gruagach ar an mbeagán múinteoirí a mhúineadh Gaeilge ina scoileanna sular bunaíodh Conradh na Gaeilge. Is spéisiúil gurbh eisean a mhol an rún ag Ard-Fheis 1908 a chuir clabhsúr ar aighneas díobhálach i dtaobh cead táillí a íoc leosan a bhí ag múineadh na Gaeilge sna scoileanna. Agus i 1903 bhí sé orthusan a scríobh aistí in Scoil Ghaelach, leabhrán i dtaobh mhúineadh na n-ábhar léinn trí Ghaeilge i scoileanna na Gaeltachta. Ó 1902 amach bhí baint aige leis na cúrsaí Gaeilge i mBéal Átha an Ghaorthaidh.
Bhí Pádraig pósta ar Eibhlín Ní Shúilleabháin, múinteoir scoile ón mBunán i gCiarraí. Cúigear leanaí a bhí acu. Ar 1 Eanáir 1897 a rugadh duine díobh, an tAthair Casáin, OFM Cap. Mortimer a ainm baiste. I Mainistir San Inez, California, a d'éag sé 16 Feabhra 1981. Scríbhneoir é a bhfuil cuntas gairid air ag Muiris Ó Droighneáin in Taighde i gcomhair stair litridheachta na Nua-Ghaedhilge.
D'éag Gruagach an Tobair ar 9 Feabhra 1955. Annála na Tuaithe (Conradh na Gaeilge, 1905–7) an saothar b'aitheanta uaidh. An teanga a mhúineadh agus eolas a thabhairt ar an seansaol faoin tuaith na haidhmeanna a chuir sé roimhe ina chuid scríbhneoireachta. D'aistrigh sé sleachta as drámaí R. B. Sheridan agus scríobh na bundrámaí seo: An Sgoraidheacht (Brún agus Ó Nualláin, g.d.) agus Fastuím (1926). Chuir sé eagar ar an dráma Déanamh an Chleamhnais (Oifig An Lóchrann, 1926) le Síle Ní Chonchubhair. Idir 1903 agus 1926 bhí aistí agus scéalta aige in An Claidheamh Soluis, Irisleabhar na Gaedhilge, An Lóchrann, Loch Léinn, United Irishman, An Branar, Fáinne an Lae, Banba agus irisí eile. Bhí sé ar na scríbhneoirí ba mhó le rá dá raibh ag móradh caint na ndaoine. Tabharfaidh Foras na Gaeilge tacaíocht do shraith de cholúin nuachtáin ar fhéiniúlacht, le béim faoi leith ar ról na teanga san fhéiniúlacht. Déanadh na ceisteanna maidir leis an náisiúnachas, an poblachtánachas, an soisialachas, athréimiú an Ghaeilge, self-sufficiency, céardcumanachas a phlé, a chiaradh ar leathanigh na nuachtáin raidicaech a bhain leis na n-eagrais difriúla, nó sna céadta paimhléidí a foilsíodh sa tréimhse seo. Is isteach sa pota bríomhar seo a tháinig An Claidheamh Soluis ar an saol, nuachtán a chraobhscaoil go rialta an cheangail idir an gluaiseacht náisiunta agus an gluaiseacht teanga, ní aontaigh gach duine le sin, agus chuir sin leis an ndíospóireacht dár ndóigh. Tar éis an fheachtais faoin Acht Teanga, dhírigh Uachtarán Chonrad h na Gaeilge, Séagh Mac Siúrdáin, a aird ar cheist na Gaeilge san Eoraip, agu s reachtáladh seimineár faoin ábhar le linn an Oireachtais i dTrá Lí i Samhai n na bliana 2003. Torthaí ar 'Domhnall' | ainm.ie
Féach ar shloinnte gaolmhara
Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Ó GRIANNA, Domhnall (1894–1962)
Col ceathracha dó an scéalaí Neidí Frainc Mac Grianna [q.v.] agus a dheartháirsean Domhnall ('Domhnall na hInstitiúide' a bhí tráth ina chláraitheoir in Institiúid Ard-léinn Bhaile Átha Cliath) ··· Bhí Domhnall pósta ar Threasa Ní Dhochartaigh agus bhí triúr mac agus beirt iníonacha acu ··· B'fhéidir gurbh é Liam Prút, ina aiste chuimsitheach 'Cúrsaí Aistriúcháin an Stáit' in Irisleabhar Mhá Nuad 1996-97, 1997, a luaigh den chéad uair gurbh é Domhnall Mac Grianna[q.v.], Eagarthóir an Ghúim, a d'aistrigh The Graves of Kilmorna ··· Tá píosa ag Ciarán Ó Duibhín ar an Idirlíon i dtaobh uimhir sin an Irisleabhair agus deir sé go bhfuil Liam ag meascadh an dá Dhomhnall, Domhnall Fhéilimí agus Domhnall Frainc, agus gurbh é Domhnall Fhéilimí a d'aistrigh na ceithre leabhar ··· Tá seans ann gurb é fáth an mhearbhaill go n-úsáideadh Domhnall Mac Grianna an sloinne 'Ó Grianna' sna luathfhichidí (féach an taifead pósta san iontráil ar Dhomhnall Mac Grianna)
MAC SÍTHIGH, Domhnall (1951–2017)
Ní taobh le haon bhua amháin a bhí Domhnall: file, scríbhneoir, feirmeoir, múinteoir, iascaire, saor cloiche agus fear déanta naomhóg ab ea é freisin, agus ainneoin a chuid taistil ní raibh áit ab ansa leis ná a cheantar dúchais agus an fharraige atá ina thimpeall ··· Ba é Domhnall an ceathrú duine de sheisear clainne: Siobhán, Pat, John, Danny, Gearóid agus Áine ··· Bhí dúchas an iascaire freisin ann ó thaobh a mháthar ar bádh uncail léi i mbun na ceirde agus thosaigh Domhnall é féin ag iascach potaí – timpeall na mBlascaodaí den chuid ba mhó ··· Bhí Domhnall fós ag teagasc i nDroichead Átha nuair a thug sé féin agus Ger Ó Cíobháin as na Gorta Dubha faoi thuras rámhaíochta timpeall na hÉireann i naomhóg in 1975, aistear 1,800 míle a thóg os cionn seacht seachtaine orthu ··· Ba le linn dó a bheith ag teagasc i nDroichead Átha a chas an mairnéalach Paddy Barry agus Domhnall ar a chéile
Ó CEARBHAILL, Domhnall (1891–1963)
Rugadh Domhnall Ó Cearbhaill ar 7 Eanáir 1891 i mbaile fearainn Chluain na gCeannach, Co ··· Bhí naonúr clainne ag Daniel agus Sarah agus ba é Domhnall an tríú mac ab óige ··· Bhí triúr clainne ag Domhnall agus Treasa, mar atá, Diarmuid, Cian agus Nuala ··· Duine ildánach ba ea Domhnall ··· Rinne Domhnall a chion féin maidir le hábhar Gaeilge idir scéalta agus aistriúcháin a sholáthar don nuachtán sin
Ba dheartháir le Domhnall an J ··· Bhí Domhnall ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus de Chumann Lúthchleas Gael i Maigh Nuad ··· a well-planned and desperate attack was made on the premises of DOMHNALL UA BUACHALLA, Maynooth, by a company of his Majesty's forces in Ireland, who succeeded in carrying off TWO ROLLS OF CLOTH in satisfaction for NON-PAYMENT OF FINE imposed on the said D ··· ÉIRE GHAEDHEALACH ABÚ!".' Cúisíodh Domhnall arís cé gur sa chló rómhánach a bhí an t-ainm scríofa an babhta seo ··· Baint eile a bhí ag Domhnall leis an bPiarsach go raibh mac leis i Scoil Éanna an chéad lá
Ó SÚILLEABHÁIN, Domhnall (1860–1951)
Ba é Domhnall an dara mac agus an dara duine sa chlann agus baisteadh é ar 29 Márta 1860 ··· Sa Ghleann Mór in aice leis an gCoireán a bhí Domhnall ag múineadh ar dtús sula bhfuair sé scoil Chathair Dónall tuairim 1886 ··· Tá litir ag Domhnall (idem 23 Meitheamh 1900) á chur in iúl gur cailleadh Siobhán oíche Bhealtaine agus gurbh in an chéad tuairisc a fuair Cáit ar casadh di go Rhode Island sna Stáit ··· Feirmeoir agus múinteoir ba ea Domhnall agus bhí na leanaí eile seo, Eibhlín (7), Sheila (5), Joseph (2) agus Nora (1), sa teach ··· Nuair a thug Richard Hayward cuairt air tuairim 1944 agus é ag taighde le haghaidh a leabhair The Kingdom of Kerry dúirt Domhnall leis gur ghnách dó deich míle a shiúl gach lá
Ó FOTHARTA, Domhnall (c.1834–1919)
In 1863 dhein an sagart Protastúnach, Roderick Ryder, gearán leis na Coimisinéirí Oideachais gur dhein Domhnall 'a fierce and murderous attack' ar Léitheoir Scrioptúir ··· Dhein Ryder achainí ansin go n-aistreofaí Domhnall go ceantar eile ach theip air sin arís nuair a mhol cigire Domhnall mar 'a most respectful man and a successful teacher' ··· mise, Domhnall mac Mhichíl, mhic Dhomhnaill Ó Fotharta, de Chlannaibh Baoiscne, oide scoile san gCaladh, in Iar-Chonnachta' ··· Idir Cloch na Rón agus Baile Uí Chonaola atá Caladh agus bhí Domhnall lonnaithe ann ó bhliain éigin roimh 1883 go ham a bháis ··· Thuairiscigh An Claidheamh Soluis 16 Meitheamh 1900 gur bhronn Domhnall cóipeanna de Siamsa an Gheimhridh ar leabharlann Árann
Ó MURCHADHA, Domhnall (c.1859–1942)
Is minic Domhnall Dáith á thabhairt air agus is dóigh gur Dáith ab ainm dá athair ··· Más fíor go raibh sé 42 i 1901 bhí sé tríocha bliain d'aois in 1889 agus bhí Sceilg 17 agus tharlódh go raibh siad ag imirt le chéile sa chluiche úd, cé gur léir nach bhféadfadh siad bheith in aon rang scoile le chéile; b'as an áit chéanna san oileán iad agus dar le híníon Sceilg, Iney Bean Uí Lionáird, gur spreag Domhnall a hathair chun bheith ag scríobh i nGaeilge ··· Ag scríobh dó faoi Oileán Dairbhre in Irisleabhar na Gaedhilge, Lúnasa 1904 dúirt Diarmuid Ó Súilleabháin[q.v.]: 'Tá tobar ag an Imleach glaoite ina dhiaidh [Naomh Breandán], agus is deimhin gur ól Domhnall Ó Murchadha agus a lán nach é ón oileán seo a bhfuil an phréamh Ghaelach iontu deoch den fhíoruisce beannaithe sin' ··· Cé gur leabhar taitneamhach í thuigfeadh léitheoirí nach raibh aon chur amach ag Domhnall ar shaol na cathrach ··· Fear is ea Domhnall Ua Murchadha nach bhfuil aon eagla air roimh aoinne beo agus nach gann é a chuid eolais ar chúrsaí an lae inniu
MAC CÁBA, Domhnall (1818–1903)
Píobaire maith ba ea é siúd (Seanchas Dúthalla 1978–79, 3.) Bhí Domhnall ina chathaoirleach ar chraobh a cheantair féin de Chonradh na Talún agus gabhadh é go minic ··· Conrathóir scolártha a ndeachaigh Domhnall go mór i gcion air ba ea a chomharsa óg James George O'Keeffe[B3] ··· Níl aon amhras ach gurbh é an Domhnall s'againne é ··· I nDaonáireamh 1901, chuir fear seo Dhroim an Chomair síos a ainm i nGaeilge ('Domhnall Mac Cáib') agus i mBéarla, dúirt go raibh 'léamh agus scríbhinn Gaeilge agus Béarla' aige, go raibh sé 84 bliana d'aois, go mba bhaintreach é agus feirmeoir ar scor
D'éag Domhnall ar 27 Meán Fómhair 1930 sula bhfaca sé an duanaire i gcló ··· Bhí a mhac Domhnall ina mhúinteoir cúnta i scoil Chuilinn agus eolas maith aige ar an teanga
Ó DUIBHDABHOIREANN, Domhnall (fl.1569)
D'éirigh leis an Domhnall seo, le cabhair a mhac léinn, ceann de na lámhscríbhinní dlí is tábhachtaí dá bhfuil ar marthain a chur ar fáil i rith na tréimhse 1564–69: Egerton 88 i Leabharlann na Breataine (tuairiscíodh in Irish Times 30 Aibreán 1998 go raibh cóip micrifíse i gCaisleán an Bhaile Nua i mBaile Uí Bheacháin) ··· Tugann iontráil a rinneadh i 1567 le tuiscint go raibh Domhnall 'ag gabháil Éireann', é ar thóir lámhscríbhinní dlí, ní foláir
San fhógra báis in The Irish Times 30 Márta 2013 cuireadh síos ar Dhomhnall Ó Lubhlaí mar 'Gaeilgeoir, múinteoir, oideachasóir, údar, Poblachtach.' Os a choinne sin, ní dócha go bhféadfaí an t-ainm Domhnall Ó Lubhlaí a lua gan cuimhneamh ar scannal na péidifilia ··· Ní de thaisme atá débhríocht mhór sa méid a dúradh faoi Dhomhnall Ó Lubhlaí in eagarfhocal Cuisle (Deireadh Fómhair 1998): 'Níl aon fhear beo i saol na Gaeilge is mó a chuaigh i gcion ar aos óg na tíre le daichead éigin bliain.' Is i Nua-Eabhrac a rugadh Domhnall Ó Lubhlaí ar 26 Aibreán 1930 ··· In 2002 bhí siad réidh le Domhnall Ó Lubhlaí a chur ar a thriail as sé chúis is caoga a bhain le hionsaithe mígheanasacha, bugaireacht agus iarracht ar bhugaireacht a dhéanamh ar sheisear páistí ··· Dhá bhliain roimh a bhás, d'fhoilsigh Domhnall Ó Lubhlaí leabhar mór toirtiúil 1,277 leathanach dar teideal Éire mar ba mhian le… (2011) ··· Anaithid [eagarfhocal] (1998) 'Domhnall Ó Lubhlaí: ní leor do "chloigeann a choinneáil síos"' Cuisle 1
Is toisc gur thosaigh a shaol poiblí nuair a bhí sé naoi mbliana d'aois a thugtaí Domhnall Óg air de ghnáth ··· Other competitors from the same school came, showing good teaching; but Domhnall Ua Ceallacháin overshadowed them ··· Anyone who doubts the feasibility of making even our cities Irish-speaking in time should drop into those schools and have a chat in Irish with some of the boys—preferably with young Domhnall Ó Ceallacháin' ··· Tá an méid seo ina thaobh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 le Peadar Ó hAnnracháin [B1]: 'Ní raibh aon gharsún óg i gCorcaigh lena linn chomh líofa i nGaeilge le Domhnall Óg ··· Nuair a dúnmharaíodh Tomás Mac Curtáin [B4] bhí Domhnall ar dhuine díobh siúd sa Bhardas a ainmníodh mar chomharba agus a tharraing a n-ainmneacha siar chun gurbh ag Traolach Mac Suibhne[q.v.] a bheadh post an Ard-Mhéara
Ó LOINGSIGH, Domhnall (1856–1920)
An Domhnall seo a chum 'Ar an dtaobh thall den ghóilín', ceann de na hamhráin nuachumtha ba mhó a bhíodh i mbéal an phobail ··· Is faoin gCraoibhín Aoibhinn agus Domhnall a bhí sé Seán Mac Héil a chaoineadh in Irisleabhar na Gaedhilge, cé go raibh caoineadh Dhomnaill i gcló cheana féin in The Irishman ··· In The Leader 26 Meitheamh 1920 scríobh Pádraig Ó Duinnín [q.v.] ina thaobh: 'Gaeilgeoir álainn ab ea Domhnall agus scríbhneoir cliste ab ea é agus file féitheach leis
MAC SUIBHNE, Domhnall
MAC GRIANNA, Domhnall (c.1894–1972)
Múinteoir ba ea Domhnall, de réir an taifid, agus is mar seo a shaighneáil sé a ainm: 'Donal Ó Grianna (D ··· Bhí alt ina thaobh in Sunday Independent 22 Iúil 1934 ag Cathal Ó Tuathail[B4] agus deir sé gur chaith Domhnall tamall maith mar 'ollamh' i meánscoileanna i mBaile Átha Cliath ag teagasc cúrsaí onóracha Gaeilge ··· Meastar gur ar thaobh an tSaorstáit a bhí Domhnall agus gur bhain teannas dá réir leis an gcaidreamh a bhí aige sna luath-thríochaidí le scríbhneoirí mar Sheosamh Mac Grianna[q.v.]
Ó RÍORDÁIN, Domhnall (1888–1935)
Ba dhóigh le staraí na scoile, Íosold Ní Dheirg, gurbh é Domhnall ba chúis le leabhar Muimhneach, An baile s'againne, a bheith ar an gcúrsa
Ó MURCHADHA, Domhnall (1914–1991)
Bhí baint aige le scannán Laurence Olivier, Henry V (1945), nuair a fostaíodh cúigear is fiche de mhic léinn ealaíne, Domhnall ina measc, chun cultacha agus samhlacha a dhearadh ··· D'athchóirigh Domhnall an Lusitania Peace Memorial i gCóbh, saothar le Connor a bhí ligthe i bhfaillí le fada
Ó COLMÁIN, Domhnall (c.1645–c.1704)
To the list of borrowers we may now add an Irish name, Domhnall Ó Colmáin ... ··· Déanann Ó Cuív talamh slán de, geall leis, gurbh é an Domhnall Ó Colmáin céanna seo a bhí ina shagart paróiste sa Ghleanntán tuairim 1670, go raibh sé i Rinn Uí Mhathúna roimhe sin agus faoi 1704 go raibh sé ina shagart paróiste i gCnoc Rátha
Ó DUIBHNE, Domhnall (1868–1923)
Sa bhailiúchán de ghearrthóga Sheáin Mhic Fhloinn [B3] sa Leabharlann Náisiúnta tá litir dar dáta 7 Aibreán 1890 ó Euseby Cleaver [B1] ag lorg a sheoladh—bhí Domhnall ar dhuine de chomhfhreagraithe Sheáin sa Tuam News ··· Thug Stephen Gwynn cuairt ar an scoil sa Spidéal chun bualadh le Domhnall agus d'fhág againn cuntas ar an gcuairt sin in A Holiday in Connemara, 1909: 'The school was a good-sized one, and at the end farthest from the door a monitor was teaching the map of Ireland to a group of small boys—in Irish ··· Is í an tuairisc a bhí in Misneach 25 Feabhra 1922: 'Rinneadh cigirí scoile de cheathrar timirí Gaeilge a bhí ag obair le blianta faoin mbord náisiúnta dhá lá ó shin, Domhnall Ó Duibhne, Pádraig Mac Suibhne, Tomás Ó Colmáin agus Micheál Ó Dochartaigh[B1]'
Ó GEALBHÁIN, Domhnall
Bhí cónaí ar Shán Ó Cuív [B2] sa cheantar agus ag pointe éigin thosaigh Domhnall ag freastal air féin agus a chlann mar dhochtúir teaghlaigh ··· Ba é Domhnall an dara duine díobh
MAC ALLMÁIN, Domhnall
MAC SÍTHIGH, Tomás (1908–1983)
Tá cuntas ar a shinsir agus ar an teaghlach ag a dheartháir Domhnall Mac an tSíthigh in An Baile i bhFad Siar, 2000 ··· Deir Domhnall: 'Bhí beirt dearthár ag m'athair ina sagairt sna Stáit Aontaithe ... ··· Chaith Domhnall Mac an tSíthigh a shaol ó 1957 amach ag obair i Sasana agus d'éag sé i Londain in Aibreán 2000
Ní gá a rá gur mhothaigh Conraitheoirí Londan an bheirt [Pádraig Archer agus Domhnall] seo uathu go mór' (Conradh na Gaeilge i Londain
Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 29 Iúil 1905 go raibh 'Domhnall Corcaireach' ina theachta ag Ard-Fheis an Chonartha ó Chraobh Naomh Fionnbharra i gCorcaigh ··· Bhí Domhnall s'againne ina bhall den Seanad 1951-54
Filí agus scríobhaithe i lár an 19ú haois ba ea Domhnall agus Michéal Mac Consaidín agus, ar nós Shéamais, bhí baint acu le hInis ··· Is iad Domhnall (fl.c.1845-73), Mícheál (fl.c.1855) agus Mícheál (fl.c.1818-24) na Consaidínigh sin
Phós sí an dealbhóir Domhnall Ó Murchadha[q.v.] i 1952 ··· Ba í an Ghaeilge ghnáth-theanga an teaghlaigh (nóta in Capuchin Annual, 1963) agus bhí sí féin agus Domhnall gníomhnach sna Teaghlaigh Ghaelacha ··· Ar feadh timpeall 35 bliana ó 1952 amach ba ghnách gurbh iad Máirín agus Domhnall a thugadh na léachtaí sin
MAC GRIANNA, Seosamh (1900–1990)
Bhí deichniúr eile clainne ag an lánúin agus ina measc bhí: Domhnall Ó Grianna [B4] agus Seán Bán Mac Grianna [B4] ··· Col ceathracha leis Neidí Frainc Mac Grianna [B4], scéalaí, agus Domhnall Mac Grianna [q.v.], Eagarthóir an Ghúim le linn do Sheosamh a bheith ag aistriú leabhar dóibh ··· Bhí sé in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh agus deir Pádraig Ó Baoighill go raibh sé i gcolún reatha lena dheartháir Domhnall i rith an Chogaidh Chathartha ··· Imtheorannaíodh sa Droichead Nua é i samhradh 1922 in éineacht le Séamus, Domhnall agus le deartháir eile leis, Hiúdaí, agus bhí ann go deireadh na troda
Ó SÚILLEABHÁIN BÉARRA, Pilib (c.1590–c.1636)
Chorcaí, a rugadh an mac seo le Diarmuid ar dheartháir é leis an taoiseach cáiliúil Domhnall Ó Súilleabháin Béarra (1560–1618) ··· tá tagairtí d'uacht Dhiarmuid agus dá iníonacha Leonar agus Elena, agus dá mhac Domhnall
Ó DUBHSHLÁINE, Micheál (1942–2006)
Thug Domhnall Mac Síthigh, file agus scríbhneoir, aitheasc moltach tar éis aifreann na sochraide i nDún Chaoin (i gcló in Feasta, Iúil 2006) ··· Níor cualathas trácht ar aon dalta a raibh leisce air nó uirthi dul ar scoil chuige.' Agus tar éis an aifrinn éagnairce i nDún Chaoin dúirt Domhnall Mac Síthigh: 'Bhí ana-thuiscint aige ar an mbéaloideas agus ar chúrsaí an tseanshaoil ··· Bhí sé pósta ar Áine Ní Chríodáin agus bhí beirt iníonacha, Sorcha agus Sinéad (máthair a ngariníne Nicole) agus beirt mhac acu, Breandán agus Domhnall
Ceart go leor, tá an aoir a scríobh sé ar Dháth Ó Glasáin, bumbáille, i gcló ag Domhnall Ó Corcora[B5] in The Hidden Ireland, 1924 ··· Bhí feirm ag a athair Diarmuid i gceantar Charraig na bhFear ach b'as an Ráithín, baile fearainn i bparóiste Chnoc an Bhile, taobh thoir de Dhroichead na Bandan, dá athairsean, Domhnall, fear a throid le fórsaí Iarla Mhúscraí in aghaidh Chromail, agus a d'aistrigh go Carraig na bhFear; bhí tailte ann ag muintir Mhic Cárthaigh Spáinnigh, craobh de Chárthaigh Mhúscraí ··· Nuair a bhí sé 19 bliana d'aois fuair a aondeartháir, Domhnall, bás agus is é an tuireamh a scríobh sé air an chéad dán atá againn uaidh
Meastar gur scríobhadh an leagan sin tuairim 1800 agus gur scríobh Domhnall Mac Cába[B4] an dán ón bhean chéanna tuairim 1850 ··· Scríobh a deartháir sa Fhrainc, Domhnall Ó Conaill, an 26 Bealtaine 1768: 'I am sorry to learn that our sister Nelly has taken a step contrary to the will of her parents, but love will not know nor hear reason.' Deirtear gur mhaith a máthair di, gur thuig sise nach bhféadfadh Eibhlín gan géilleadh d'fhear chomh dathúil le hArt ··· Scríobh deartháir Eibhlín, Domhnall, chuig a dheartháir Muiris 20 Meitheamh 1773: 'I learned the unhappy fate of poor Arthur O'Leary
Thug Domhnall Ó Ceocháin, an Suibhneach Meann, Seán Eoin Ó Súilleabháin agus Domhnall Ó Mulláin freagraí air
Bhí sé ar scoil ag Domhnall Ó Súilleabháin, gaol leis a raibh baint mhór aige le Conradh na Gaeilge san oileán ··· Faoi 1910 is sa tSráid Nua i gCill Airne a bhí cónaí ar an teaghlach go fóill agus 'post office official' a cuireadh síos mar shlí bheatha Dhiarmuda nuair a rugadh a mhac Domhnall ann ar 25 Meitheamh 1910 ··· Donncha (10), Máire (8), Seán (5) agus Domhnall (naoi mí) a bhí sa teach oíche an Daonáirimh
Ó SÚILLIOBHÁIN, Domhnall (1790–1858)
Meastar ar fhianaise a dháin féin 'Soraidh led chéile a Chaisil', marbhna ar a chara is a dhalta Domhnall Mac Cárthaigh, Iarla Clainne Cárthaigh (d'éag 1596), gur bhain sé leis an gcraobh de mhuintir Dhálaigh a bhí ina bhfilí ag Cárthaigh Dheasmhumhan ó lár an dóú haois déag amach ··· In 'Bean dá chumhadh críoch Ealla' luann Fear Feasa Ón Cháinte [q.v.] é mar cheann fine acu, gurbh Amhlaoibh ab ainm dá athair, agus gur chara agus múinteoir é ag Domhnall Ó Caoimh, arbh as Pobal Ó Caoimh i nDúth Ealla dó
Ó DONNCHADHA AN GHLEANNA, Séafraidh (c.1620–1678)
In Burke's The Landed Gentry of Ireland tá tagairt do 'Geffrey O'Donoghue, O'Donoghue of the Glen', mac le Tadhg (d'éag 1655), a phós Alice Coppinger agus a raibh triúr mac aige (Domhnall, Fionán, Séafraidh), agus a rinne uacht 19 Eanáir 1677 (promhadh é 22 Márta (1678) ··· Bhí a hathair, Domhnall, pósta ar Alice Ferriter, iníon le Edmund Ferriter i mBaile an Fheirtéaraigh
Múinteoirí a sheanathair agus a shin-seanathair freisin; fuair a sheanathair, Pádraig Ó Cochláin, bás go hóg in 1874 agus is i nGaeilge atá cuid den inscríbhinn i gCill Molúda; tá a shin-seanathair Domhnall Máistir Ó Cochláin (d'éag 24 Márta 1891 i gCill Briotáin) luaite ag Breandán Ó Conchúir (Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850, 1982) mar phátrún ag an scríobhaí Fínín Ó hAllúráin ··· Bhí Francis Xavier tamall ina dhalta agus ina mhonatóir ag Domhnall
Ó SÚILLEABHÁIN, Séumas (c.1881–1930)
Bhí sé gaolmhar le Domhnall Ó Súilleabháin[q.v.], ar de mhuintir na mBróg freisin é, ar an dá thaobh ··· Ní deacair a shamhlú go raibh léamh agus scríobh na Gaeilge foghlamtha ag Séumas i scoil Chathair Dónall, tharla Domhnall Ó Súilleabháin[q.v.] ina mháistir ann lena linn
Ó hANNAGÁIN, Donncha (1887–1962)
Ghlac a dheartháireacha Séamus, Domhnall agus Pádraig páirt i gCogadh na Saoirse ··· Mairnéalach ba ea Domhnall agus bhí páirt mhór aige i ngunnaí a sholáthar
Ó BRIAIN, Pádraig (c.1848–1913)
Ag an seoladh i Sráid Chufa a d'fhoilsigh sé Siamsa an Gheimhridh nó cois teallaigh in IargConnachtaibh, le Domhnall Ó Fothartha, in 1892 ··· I measc na leabhar eile a chuir sé amach tá The Dentist / An Fiaclóir: a little dramatic piece delivered to the boys of the Gaelic League, Blackrock by John Cannon and Michael Rogers, 1898, ceann de na chéad drámaí i nGaeilge dár foilsíodh; Cnuasacht Chomhagail, 1901 in eagar aige féin; Cúirt an Mheadhon Oidhche, 1908; Sgéalta gearra an Iarthair, 1910 le Micheál Ó Tiománaí[B1] agus Domhnall Ó Fothartha; Eachtra Mhacaoimh an Iolair Mhic Ríogh na Sorcha, 1912
Ó BUACHALLA, Donncha (1877–1957)
Tagraíonn Domhnall Bán Ó Céileachair in Sgéal mo bheatha, 1940 don scoil oíche a bhí ag Donncha i gCúil Aodha ó Shamhain go Bealtaine ··· Domhnall a bhí mar Shéadna acu sa dráma
Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837)
File é nár tugadh aitheantas a ndóthain dá dhánta; ní áiríonn Domhnall Ó Corcora[B5] mar mhionfhile féin é in The hidden Ireland (1924): dúirt sé go raibh a chuid véarsaíochta bocht tanaí ··· Daoine eile a raibh teagmhálacha aige leo ba ea an tAthair Domhnall Ó Súilliobháin [q.v.], Seán Ó Coileáin [q.v.], an tAthair Maitiú Ó hArgáin [q.v.] agus Eoghan Ó Comhraí[q.v.]
Sa tuairisc seo ag Domhnall Mac Amhlaigh ar a shaol i measc navvies Chonamara, éiríonn leis an údar eachtraí agus comhráití ar láithreacha tógála i Sasana a chur ina mbeatha dúinn go slán ceardúil'; deir an t-údar céanna in Repossessions ··· Bhí an fógra seo in Scéala Éireann 30 Meán Fómhair 1958: 'Phós Domhnall, an mac is sine le Máire agus Séamus Mac Amhalghaidh, Cill Chainnigh, agus Bríd, iníon le Aonraí agus Máire Uí Nuanáin, Na Creaga, Co
Ó BRIAIN, Conchubhar (1650–1720)
Mar fhianaise ar pholaitíocht a linne is tábhachtach le Breandán Ó Buachalla (Aisling Ghéar..., 1996) cuid dá dhánta agus go háirithe 'Cois leasa is mé go huaigneach do chuala corraí', 'Tá an bhliain ag teacht le calmthráth chugainn', 'Mo theastas ar an leabhar so na laoithe lán', ar don Athair Domhnall Ó Colmáin[q.v.] é mar adhmholadh ar Párliament na mBan, agus 'Más dóchas ár ndóchas i mbliana mheath'
Ó BRAONÁIN, Seán (c.1784–c.1843)
Deir sé nach bhfuil d'eolas againn ar shinsir Sheáin Uí Bhraonáin ach go mb'fhéidir gur Domhnall ab ainm dá athair
MAC GRIANNA, Neidí Frainc (1889–1982)
Bhí triúr deartháir aige (Peadar, Seán agus Domhnall-an fear a bhí ina Chláraitheoir ó 1940 amach i Scoil an Léinn Cheiltigh, Institiúid Ard-léinn Bhaile Átha Cliath) agus triúr deirfiúracha (Bidí, Máire, Sally)
NÍ BHRIAIN, Fionnghuala (fl.1557–1617)
Ba í an séú leanbh í ag Domhnall Ó Briain agus a bhean Sláine agus ba é Donnchadh Ó Briain, dara hIarla Thuamhumhan, a huncail
MAC GRIANNA, Annie Bhán (1893–1963)
Ba dheirfiúr í an seanchaí seo le Seán 'Bán' Mac Grianna[B4], le Seosamh Mac Grianna[q.v.], le Domhnall Ó Grianna[B4] agus le Séamus Ó Grianna[B2]
Ó LUINEACHÁIN, Dáithí (1971–2004)
Ba é an duine ab óige é den chúigear leanaí a bhí ag Donal Linehan, an chéad Choimisinéir Cosanta Sonraí, arb as Baile Átha Cliath dó, agus Eithne Nic Grianna, iníon le Domhnall Mac Grianna (c.1894-1972) [B8: 285]
Sloinnte gaolmhara
Ó Domhnalláin → Donlon · Donnellan
An áis seo arna fhorbairt le cabhair sonraí ón Innéacs Sloinnte Éireannacha atá ar fáil ar dúchas.ie » Ag labhairt dó tar éis don Aire Stáit ar an Diaspóra Joe McHugh teacht os comhair an tSeanaid dúirt an Seanadóir do Ghaillimh/Maigh Eo Theas: Vótáil ionadaithe ranga ar son pholasaí Gaeilge nua. Bhí sé thar am polasaí nua a scríobh, dar le Muireann Nic Corcráin.
Muireann Nic CorcáinScríbhneoir Op-Ed
Tá an domhan sách difriúil na laethanta seo, agus is annamh go mbíonn nuacht eile seachas na figiúirí de chásanna nua don choróinvíreas. Ach, dom féin agus do mhuintir na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, bhí bua beag againn i rith na héiginnteachta. Ag an gComhairle Mac Léinn dheireanach don bhliain seo, vótáil na hionadaithe ranga i bhfábhar an rúin maidir le polasaí Gaeilge nua a chumadh d'Aontas na Mac Léinn i gColáiste na Tríonóide. Ba chéim thábhachtach í sin do chearta teanga ar champas na Tríonóide, ag léiriú go bhfuil tábhacht ann an Ghaeilge a chosaint agus a chur chun cinn sa Choláiste.
Nuair a tháinig mé isteach sa phost mar Oifigeach na Gaeilge ag tús na bliana, ní raibh fhios agam faoin bhfadhb a bhí ann leis an bpolasaí Ghaeilge a bhí ag an aontas. Chun an fhírinne a rá, ní raibh sé ar eolas agam go raibh polasaí ar bith ann go dtí mí na Samhna anuraidh. Nuair a chaith mé súil ar, bhí iontas orm nach cáipéis aonrach a bhí i gceist, ach bhí cuma ann go raibh sé mar fhonóta a bhí caite isteach chun muintir na Gaeilge a shásamh.
Chomh maith leis sin, bhí ionadh orm nach raibh an polasaí scríofa go dátheangach, ach i mBéarla amháin. Bhí an polasaí seo mar chuid de sheanbhunreacht an Aontais, agus tógtar an polasaí faoin nGaeilge agus an polasaí maidir le rochtain ón mbunreacht sin isteach i Sceidil a Ceathair.
Deirtear ag tús na Sceidile nach bhfuil an polasaí seo, nó an polasaí dóibh siúd le Míchumas mar chuid bailí don bhunreacht atá againn faoi láthair. Mar sin, níl mandáid ag an Aontas iad a leanúint seachas nuair a thugann an Chomhairle sainordú don Aontas iad a leanúint. Go teicniúil, níl an Aontas in ann an polasaí seo a leanúint i gceart, toisc go mba cheart go mbeadh sé ina cháipéis aonrach maraon le chuid de Sceidil a Ceathair. Mar sin, tá gá le cáipéis ceart chun freastal ar riachtanais mhuintir na Gaeilge sa Choláiste.
Tá riachtanais mhuintir na Gaeilge i bpobal na Tríonóide tar éis athrú thar na blianta, agus cé go bhfuil pointí maithe sa seanpholasaí, tá gá le polasaí nua le nuashochrucháin curtha isteach nuair is gá leo. Tá forbairt le déanamh ar an bpolasaí ionas go bhfreastlaíonn sé ar riachtanais an phobail Gaelach sa lá atá inniu. Táimid in ann roinnt gnéithe den tseanpholasaí a thabhairt isteach sa pholasaí nua, ach uasdátú a dhéanamh orthu ionas go n-oireann sé don tréimhse atá romhainn.
Tá fós ceisteanna ann maidir le litriú ainmneacha Gaelacha, mar shampla an t-easpa síneadh fada a bhí ar chártaí aitheantais mhic léinn, nó cáipéisí ollscoile a fháil go dátheangach. Bheadh sé tábhachtach comhairliúcháin a dhéanamh le páirtithe leasmhara, cosúil leis an gCumann Gaelach, Roinn na Gaeilge agus Oifig na Gaeilge chun na riachtanais is práinní a aithint, agus áit a thabhairt dóibh sa cháipéis nua.
Chomh maith leis sin, tá ar an ollscoil cloígh le hAcht na dTeangacha Oifigiúla (2003), agus is ceart go ndéanfadh Aontas na Mac Léinn i gColáiste na Tríonóide iarracht cloígh leis an Acht sin don méid is gur féidir leo. Níl sé maith go leor go gcuirfidh siad an dualgas uilig ar Oifig na Gaeilge cloígh leis na freagrachtaí atá ann san Acht sin, caithfidh Aontas na Mac Léinn i gColáiste na Tríonóide tacaíocht cheart a thabhairt don teanga, agus iad ag léiriú go poiblí go ndéanfaidís a ndícheall eilimintí don Acht a thabhairt isteach ina gcuid bpolasaithe freisin.
Tá tagairt don Acht ann sa seanpholasaí, ach muna ndéantar uasdátú ar pholasaithe mar seo, tá baol ann go mbeadh an tír ag bogadh ar aghaidh le cearta teanga, ach go mbeadh an t-Aontas greamaithe sa stad céanna gan fhorbairt ar bith.
Tá sé mar dhualgas an Aontais aitheantas agus ionadaíocht a dhéanamh ar son gach mac léinn ar champas, agus déanann an fhoireann shabóideach iarracht freastal ar na riachtanais uilig. Cabhróidh an polasaí nua seo aitheantais a thabhairt dóibh siúd a dhéanann iarracht an Ghaeilge a chur chun cinn ar champas na Tríonóide. Níl sé maith go leor nach bhfuil uasdátú déanta ar an bpolasaí seo i ndiaidh aon bhliain déag, go háirithe nuair a bhí bunreacht nua á scríobh ag an Aontas. Déanann Oifigeach na Gaeilge post den scoth mar ionadaí do phobail na Gaeilge san Aontas, agus iad ag aistriú an ríomhphost seachtainiúil don Aontas chomh maith le hÉigse na Tríonoide a eagrú gach bliain.
Cé gur obair bhunriachtanach atá i gceist leis an obair seo, beidh seasamh níos deimhne ag an teanga dá mba rud é go raibh polasaí ceart ag an Aontas chun an teanga a chur chun cinn i mbealaí éagsúla agus obair mar seo a aithint agus a cheiliúradh. Go bunúsach, beidh gach duine atá bainteach le hAontas na Mac Léinn i gColáiste na Tríonóide, na hoifigigh shabóideacha agus páirt-aimsearacha, in ann tacaíocht a thabhairt don teanga i mbealaí éagsúla.
Is cinnte go mbeidh daoine amuigh ann a bheadh ag argóint in aghaidh polasaí iomlán nua a chur le chéile, ach tá an polasaí seo ríthábhachtach ar fháthanna éagsúla. Bíonn gá le huasdátú agus athruithe a thabhairt isteach go rialta chun riachtanais an phobail san aontas a aithint. Léirítear an próiséas do nós imeachta bhunreachtúla atá ag an Aontas, agus an bealach a bhaintear úsáid as chun athru dearfach mar seo a chur i bhfeidhm chun ár dteanga náisiúnta a chosaint.
Beidh Coláiste na Tríonóide in ann dea-shampla a léiriú d'ollscoileanna eile atá ag iarraidh polasaí nua mar seo a thabhairt isteach, agus iad ag comhairliú na mac léinn a mbaineann sé leo ionas go mbeadh an polasaí is fearr curtha le chéile ar a son. Freisin, beidh an Aontas in ann leasuithe a dhéanamh thar na blianta ar an bpolasaí seo chun freastal ar na riachtanais malartach mhuintir na Gaeilge as seo amach.
Is céim ar an aistear é an polasaí seo chun tógáil ar an obair ata déanta go dtí seo maidir le cur chun cinn na Gaeilge, agus chun seasamh níos deimhne a thabhairt don Aontas tacú leis an obair atá fós le déanamh sna blianta romhainn. Is rud beag ach tábhachtach é an polasaí seo i ndeireadh na dála, ach ní féidir a shéanadh go bhfuil deis ann ag Aontas na Mac Léinn i gColáiste na Tríonóide seasamh láidir ar son na Gaeilge a léiriú as seo amach. Is grúpaí iad IWCA Affiliates a bhunaigh caidreamh foirmiúil le IWCA; is cumainn lárionaid scríbhneoireachta réigiúnacha a bhformhór a fhreastalaíonn ar áiteanna geografacha ar leith. Is féidir le grúpaí ar spéis leo a bheith i do bhall cleamhnaithe de IWCA na nósanna imeachta thíos a fheiceáil agus dul i gcomhairle le hUachtarán an IWCA.
Cleamhnaithe IWCA Reatha
An Afraic / an Meánoirthear
Comhghuaillíocht Ionaid Scríbhneoireachta an Mheánoirthir / na hAfraice Thuaidh
Cumann / cumann Ionaid Scríbhneoireachta Cheanada Canadienne des centres de rédaction
Cumann Lárionad Scríbhneoireachta na hEorpa
La Red Latino Americana de Lárionaid agus Cláir na Scrúduithe
Lár Thoir
Comhdháil Teagascóirí Scríbhneoireachta Colorado agus Wyoming
An tAtlantach Láir
Tuaisceart California
GSOLE: Cumann Domhanda na nOideoirí Litearthachta Ar Líne
SSWCA: Cumann Ionad Scríbhneoireachta Meánscoileanna
Bheith i do Chomhlach IWCA (ón Fodhlíthe IWCA)
Is í feidhm eagraíochtaí cleamhnaithe Ionad Scríbhneoireachta ná deiseanna a thabhairt do ghairmithe lárionaid scríbhneoireachta áitiúla, go háirithe teagascóirí, bualadh le chéile agus smaointe a mhalartú, páipéir a chur i láthair, agus páirt a ghlacadh i gcomhdhálacha gairmiúla ina réigiúin ionas nach mbeidh costais taistil toirmeascach.
Chun na haidhmeanna seo a bhaint amach go maith, ba cheart do chleamhnaithe, ar a laghad, na critéir seo a leanas a achtú laistigh den chéad bhliain dá mballraíocht IWCA:
Comhdhálacha rialta a reáchtáil.
Glaonna a eisiúint ar thograí comhdhála agus dátaí comhdhála a fhógairt i bhfoilseacháin IWCA.
Oifigigh a thoghadh, lena n-áirítear ionadaí do bhord IWCA. Beidh an t-oifigeach seo gníomhach ar a laghad ar liosta liosta an bhoird agus go hidéalach freastalóidh sé ar chruinnithe boird mar is indéanta.
Scríobh bunreacht a chuireann siad faoi bhráid an IWCA.
Tuarascálacha eagraíochta cleamhnaithe a sholáthar don IWCA nuair a iarrtar orthu, lena n-áirítear liostaí ballraíochta, faisnéis teagmhála do bhaill an bhoird, dátaí comhdhálacha, cainteoirí le feiceáil nó seisiúin, gníomhaíochtaí eile.
Coinnigh liosta ballraíochta gníomhach.
Cumarsáid a dhéanamh le baill trí liosta dáileacháin ghníomhach, suíomh Gréasáin, liosta liosta, nó nuachtlitir (nó teaglaim de na modhanna sin, ag teacht chun cinn de réir mar a cheadaíonn an teicneolaíocht).
Plean comh-fhiosrúcháin, meantóireachta, líonraithe, nó ceangail a bhunú a thabharfaidh cuireadh do stiúrthóirí agus do ghairmithe lárionaid scríbhneoireachta nua isteach sa phobal agus a chabhróidh leo freagraí a fháil ar cheisteanna ina gcuid oibre.
Mar chúiteamh, gheobhaidh cleamhnaithe spreagadh agus cúnamh ó IWCA, lena n-áirítear íocaíocht bhliantúil chun costais phríomhchainteoirí comhdhála ($ 250 faoi láthair) a íoc agus faisnéis teagmhála do bhaill ionchasacha a bhfuil cónaí orthu sa réigiún sin agus a bhaineann leis an IWCA.
Mura féidir le cleamhnaithe na híoscheanglais a liostaítear thuas a chomhlíonadh, imscrúdóidh uachtarán an IWCA na cúinsí agus déanfaidh sé moladh don bhord. Féadfaidh an bord an eagraíocht chleamhnaithe a mheabhlaireacht le vóta tromlaigh dhá thrian. Is é Faoi Chabáistí agus Ríonacha an chéad chnuasach filíochta ó pheann Celia de Fréine. Rogha saothair seacht mbliana atá ann. Tá guth sainiúil úr aimsithe, súil uilefheasach ar an domhan agus greann íorónta fite go dlúth trína friotal. Tá dlúthdhiosca leis sa leabhar ar a bhfuil an file le cloisteáil ag léamh a cuid filíochta. Léigh go cúramach na téarmaí áirithinte ar líne. Iarrfar ort a aontú leis na téarmaí sainráite áirithinte ar líne le linn na hócáide IAB agus próiseas oiliúna áirithinte cúrsaí ar ár láithreán gréasáin. Sna téarmaí áirithinte ar líne, ciallaíonn againn IABUK (agus orainn agus ár Beidh a fhorléiriú dá réir); agus ciallaíonn tú Is é ár custaiméir nó custaiméir ionchasach faoi na téarmaí seo a chur in áirithe ar líne (agus do Beidh a fhorléiriú dá réir ). Is é an fógraíocht na n-imeachtaí IAB agus oiliúna ar ár suíomh gréasáin chuireadh chun cóir leighis a; agus is éard atá daighneacht le hiarraidh áirithinte ar ócáid u200bu200bIAB agus oiliúint tairiscint conartha. Ní bheidh aon chonradh i bhfeidhm idir tú féin agus sinn agus go dtí go muid ag glacadh le dordú, i gcomhréir leis an nós imeachta sonraithe thíos. Dfhonn conradh chun freastal ar ócáid u200bu200bIAB agus cúrsaí oiliúna, beidh ort na céimeanna seo a leanas: (i) ní mór duit a roghnú an teagmhas IAB iomchuí nó cúrsa oiliúna, agus ansin dul ar aghaidh leis an Seiceáil; (ii) más rud é tá tú i do chustaiméirí nua, ní mór duit a chruthú ansin cuntas le linn agus logáil isteach; má tá tú do chustaiméirí atá ann cheana féin, ní mór duit do chuid sonraí logáil isteach; (iii) nuair a tá tú logáilte isteach, ní mór duit dordú agus do thoiliú leis na téarmaí áirithinte ar líne; (iv) a bheidh tú ag aistriú chuig an láithreán gréasáin SagePay, agus beidh SagePay láimhseáil do íocaíocht; (v) cuirfimid ansin tú admháil tosaigh; agus (vi) aon uair amháin ní mór dúinn a sheiceáil cibé an bhfuil muid in ann freastal ar diarratas a chur in áirithe, cuirfimid ceachtar tú dearbhú in áirithe (nuair a chuirfear do chur in áirithe chun bheith ina conradh ceangailteach) nó beidh muid dhaingniú trí r-phost go bhfuil muid in ann freastal ar diarratas in áirithe. ] Ní bheidh muid comhad cóip de na téarmaí áirithinte ar líne sonrach i ndáil leis do chur in áirithe. Is féidir linn a thabhairt cothrom le dáta an leagan de na téarmaí seo a chur in áirithe ar líne ar an suíomh gréasáin ó am go ham, agus ní dhéanaimid ráthú go mbeidh an leagan tú tar éis comhaontú a bheith inrochtana. Molaimid dá bhrí sin, go bhfuil tú ag íoslódáil, cló agus cóip de na téarmaí áirithinte ar líne le haghaidh do thaifead a choinneáil. Tá an teanga ach a chuirimid ar fáil leis na téarmaí áirithinte ar líne Béarla. Sula áit tú dordú, beidh ort an deis a aithint cibé an ndearna tú aon earráidí ionchur trí athbhreithniú a dhéanamh dordú roimh íoc. Is féidir leat na hearráidí a cheartú ionchur a chur os comhair dordú ag dul ar ais i do ordú agus eagarthóireacht do chuid sonraí. IAB na himeachtaí agus na cúrsaí oiliúna atá ar fáil ag an IAB. Praghsanna dimeachtaí IAB agus oiliúna atá luaite ar ár láithreán gréasáin. Mar sin féin, tá sé indéanta i gcónaí go bhféadfadh roinnt de na praghsanna ar an láithreán gréasáin a bheith mícheart. Déanfaimid praghsanna a fhíorú mar chuid dár nósanna imeachta áirithe ar líne ionas go mbeidh ócáid u200bu200bnó cúrsaí oiliúna praghas ceart a lua nuair atá tú a íoc as an imeacht nó an cúrsa oiliúna. Ní mór íocaíocht a dhéanamh ina n-iomláine [arna chur isteach diarratas a chur in áirithe]. Is féidir linn a / chur ar ceal leis an gconradh idir linn más rud é nach bhfuil an praghas a fuarthas ó tú ina n-iomláine i gcistí glanta. Áirítear ar na praghsanna ar an suíomh gréasáin gach cáin bhreisluacha (más infheidhme). Ní mór íocaíocht a dhéanamh le SagePay, BACS, agus a sheiceáil. Praghsanna atá faoi dhliteanas a athrú ag am ar bith, ach ní bheidh tionchar athruithe conarthaí a bheith tagtha i bhfeidhm. Barántas againn go mbeidh na seirbhísí a sholáthraítear faoi na téarmaí seo a chur in áirithe ar líne a chur ar fáil le scil agus cúram réasúnta. Barántas tú, agus ionadaíocht a dhéanamh dúinn go: (A) go bhfuil tú go dleathach in ann dul i mbun conarthaí ceangailteach, agus tá tú iomlán údarás, chumhacht agus an cumas chun aontú leis na téarmaí áirithinte ar líne; (B) go bhfuil an t-eolas ar fáil i nó i ndáil le diarratas in áirithe cruinn agus iomlán; [(C) go mbeidh tú in ann freastal ar an ócáid u200bu200bagus IAB chúrsa oiliúna ag an am agus san áit fhógairt;] [(D) go gcomhlíonann tú na riachtanaisí i réamh-agus na critéir cháilíochta chun freastal ar an ócáid u200bu200bIAB agus cúrsa oiliúna atá leagtha amach ar ár láithreán gréasáin. [(E) go bhfuil tú i do chónaí i Sasana nó sa Bhreatain Bheag; agus] [(F) go bhfuil tú ar a laghad 18 bliain daois.] Áit a bhfuil muid ar chúis bhailí é sin a dhéanamh, is féidir linn a athrú imeacht IAB agus dátaí agus ionaid cúrsa oiliúna trí fhógra réasúnach an t-athrú a thabhairt duit.] Gan dochar do cheart reachtúil ar ceal sonraithe i gCuid [9], is féidir leat a chur ar ceal agus áirithinte imeacht IAB cúrsa oiliúna: (A) go bhfuil ar a laghad 14 lá roimh imeacht IAB agus cúrsa oiliúna le tosú (agus sa chás sin beidh tú i dteideal aisíoc iomlán an méid a íocadh); (B) go bhfuil idir 13 agus 5 lá roimh an imeacht IAB agus cúrsa oiliúna le tosú (agus sa chás sin beidh tú i dteideal aisíocaíocht de 50% den mhéid a íocadh); Má tá tú ar ceal ócáid u200bu200bIAB agus tá cúrsa oiliúna áirithint 5 nó níos lú lá roimh an ócáid u200bu200bIAB agus cúrsa oiliúna le tosú, nó má theipeann ort freastal ar ócáid u200bu200bIAB agus cúrsa oiliúna, ní bheidh aon aisíocaíocht a thabhairt. Dfhonn a chur ar ceal conradh ar an mbonn seo, caithfidh tú eolas dúinn trí scríobh chuig IABUK, 14 Sráid Macklin, Covent Garden, Londain, WC2B 5NF. Ní mór do do fógra cealaithe a bheith faighte iarbhír ag chugainn ar nó roimh an dáta iomchuí atá leagtha amach thuas. Beidh feidhm ag an Rannóg [9], más rud é, agus amháin más rud é conradh tú a dhéanamh linn faoi na téarmaí áirithinte ar líne mar thomhaltóir. Dfhonn a chur ar ceal conradh ar an mbonn seo, caithfidh tú eolas dúinn trí scríobh chuig IABUK, 14 Sráid Macklin, Covent Garden, Londain, WC2B 5NF. Má tá tú ag tomhaltóir, aon chearta reachtúla a bhfuil tú, nach féidir a eisiamh nó a theorannú, ní bheidh tionchar ag na téarmaí áirithinte ar líne Má tá tú ar ceal i gconradh agus go bhfuil siad i dteideal aisíocaíochta, tabharfaimid aisíocaíocht de ghnáth ar aon airgead a fuarthas ó tú ag baint úsáide as an modh céanna ar dtús a úsáideann tú chun íoc as do cheannach. Déanfaimid próiseas an t-aisíoc atá dlite duit a luaithe is féidir agus, in aon chás, laistigh de 30 lá ón lá a fuair muid dfógra bailí ar ceal. Beidh Ní dhéanfaidh aon ní sna téarmaí áirithinte ar líne: (a) teorainn nó an dliteanas de chuid páirtí i leith báis nó díobhála pearsanta de bharr faillí a eisiamh; (b) teorainn nó an dliteanas de chuid páirtí do chalaois nó mífhaisnéis chalaoiseach ag an bpáirtí a eisiamh; (c ) teorainn aon dliteanas de chuid páirtí in aon slí nach bhfuil a cheadaítear faoi dlí is infheidhme; nó (d) aon dliteanas a eisiamh de chuid páirtí nach féidir a eisiamh de réir an dlí is infheidhme. Má tá tú ag tomhaltóir, aon chearta reachtúla a bhfuil tú, nach féidir a eisiamh nó a theorannú, ní bheidh tionchar ag na téarmaí áirithinte ar líne. Na teorainneacha agus eisiamh ar dhliteanas a leagtar amach sa Roinn seo [agus in áiteanna eile sna téarmaí áirithinte ar líne]: (a) faoi réir na míre sin roimhe seo; agus (b) na dliteanais a thagann faoi théarmaí an áirithinte ar líne nó i ndáil le rialú leis an ábhar ábhar de na téarmaí áirithinte ar líne, lena n-áirítear dliteanais a eascraíonn i gconradh, i dtort (lena n-áirítear faillí) agus as sárú dualgais reachtúil. [Ní bheimid faoi dhliteanas agat i leith aon chaillteanais shonracha a eascraíonn as imeacht force majeure.] [Ní bheimid faoi dhliteanas agat i leith aon chaillteanais ghnó, cosúil le caillteanas nó damáiste do brabúis, ioncam, ioncam, a úsáid, a tháirgeadh, coigiltis réamh-mheasta, gnó, conarthaí, deiseanna tráchtála nó dea-thoil.] [[Má tá tú i do chustaiméirí gnó,] nach mbeidh orainn faoi dhliteanas agat i leith aon chaillteanais nó éillithe le haon bunachar sonraí, nó bogearraí.] [[Má tá tú i do chustaiméirí gnó,] nach mbeidh orainn a bheith faoi dhliteanas a thabhairt duit, i leith aon chaillteanais speisialta, indíreacha nó iarmhartacha nó damáiste.] Sa Roinn seo agus Roinn [12], force majeure ócáid aon teagmhas a bhfuil neart againn orthu réasúnta. I gcás ina dtabharfaidh gcás force majeure a ardú maidir le mainneachtain nó moill i gcomhlíonadh dúinn ár n-oibleagáidí faoi na téarmaí agus na coinníollacha seo, beidh na hoibleagáidí sin a chur ar fionraí ar feadh ré an ócáid u200bu200bforce majeure. Beidh feidhm ag an Rannóg [14], más rud é, agus amháin más rud é conradh tú a dhéanamh linn faoi na téarmaí áirithinte ar líne i gcúrsa gnó. Tá tú dúinn agus orthu féin leis seo a shlánú a choinneáil slánaithe dúinn i gcoinne gach agus aon dliteanais, caillteanas, damáiste, caiteachais agus na costais (lena n-áirítear costais dlí agus méideanna a íocadh i socrú aon chaingean éileamh, nó éileamh) a thagann, go díreach nó go neamhdhíreach, as sárú ar tú aon cheann de do chuid oibleagáidí faoi na téarmaí áirithinte ar líne. Caithfimid go léir do chuid faisnéise pearsanta a bhailiú againn i ndáil le dordú de réir na dtéarmaí ár Téarmaí agus príobháideachta ; beidh úsáid a bhaint as ár suíomh gréasáin seo faoi réir [ ár suíomh gréasáin Téarmaí agus príobháideachta ]. Féidir conarthaí faoi na téarmaí áirithinte ar líne a athrú ach amháin le hionstraim i scríbhinn a bheidh sínithe ag an dá tú, agus sinn. Is féidir linn a athmheas ar na téarmaí áirithinte ar líne ó thráth go chéile-, ach ní bheidh leasuithe den sórt sin ar théarmaí aon chonarthaí a bhfuil againn a rinneadh le difear leat. Má dhéantar aon fhoráil de na téarmaí áirithinte ar líne i seilbh neamhbhailí nó neamh-infheidhmithe ag cúirt dlínse inniúla, beidh na forálacha atá fágtha i bhfeidhm agus lán-éifeacht, agus beidh forálacha neamhbhailí nó neamh-infheidhmithe den sórt sin nó cuid de a bheith fágtha ar lár. Uimh tarscaoileadh ar aon fhoráil de na téarmaí áirithinte ar líne, cibé acu trí iompar nó ar shlí eile, in aon chás amháin nó níos mó a bheidh, a bheith, nó a fhorléiriú mar, tharscaoileadh breise nó leanúnach na forála sin nó aon fhoráil eile de na líne téarmaí áirithe. Ní féidir leat a shannadh, a mhuirearú, fo-chonartha nó ar shlí eile aon cheann de do chearta ná oibleagáidí a eascraíonn faoi na téarmaí áirithinte ar líne a aistriú. Beidh aon iarracht ag leat é sin a dhéanamh ar neamhní. Is féidir linn a shannadh, a mhuirearú, fo-chonartha nó ar shlí eile aon cheann dár gcearta a aistriú nó a hoibleagáidí a thagann faoi na téarmaí seo a chur in áirithe ar líne, ag am ar bith - a sholáthar, áit a bhfuil tú tomhaltóir nach gníomh den sórt sin a úsáid chun laghdú a dhéanamh ar ráthaíochtaí tairbhe duit faoi na téarmaí áirithinte ar líne. Tá gach conradh faoi na téarmaí áirithinte ar líne a rinneadh ar mhaithe leis na páirtithe ann agus níl sé i gceist sochar, nó inchurtha i bhfeidhm ag aon duine eile. An ceart ag na páirtithe a fhoirceannadh, a chealú, nó a chomhaontú le haon leasú, nach bhfuil athrú, tarscaoileadh nó socraíocht faoi chonarthaí den sórt sin faoi réir toiliú aon duine nach bhfuil ina pháirtí an chonartha ábhartha. Faoi réir na chéad mhíre dAlt [12]: go bhfuil na téarmaí seo a chur in áirithe ar líne an comhaontú ar fad agus tuiscint ar na páirtithe i ndáil le [imeachtaí] in áirithe ar ár suíomh gréasáin, agus ionad na comhaontuithe go léir roimhe seo agus tuiscintí idir na páirtithe i ndáil leis an ócáid u200bu200bIAB agus a chur in áirithe cúrsa oiliúna ar ár láithreán gréasáin; agus admhaíonn sé gach páirtí nach aon uiríoll nach atá sainráite sna téarmaí áirithinte ar líne a bheith déanta ag nó thar ceann an pháirtí eile i ndáil leis an chur in áirithe de [imeachtaí] ar ár láithreán gréasáin. Beidh na téarmaí áirithinte ar líne a rialú agus a fhorléiriú de réir an dlí Béarla, agus beidh na cúirteanna Shasana agus na Breataine Bige ag [neamh-] dlínse eisiach chun breithniú a dhéanamh aon díospóid a thagann faoi réim nó i ndáil leis na téarmaí áirithinte ar líne. IABUK Is é ár n-oifig chláraithe 14 Sráid Macklin, Londain, WC2B 5NF Is é ár uimhir chláraithe chuideachta 3650406 Is é ár seoladh ríomhphoist info@iabuk.net. Is é ár n-uimhir CBL 47 735 4500 Written by riarthoir. Posted in Leathanach Baile, Nuacht is deanaí Seachtain na Gaeilge anois ag barr do mhéara ar aip ghutháin! Thug urlabhraí ó Oifig an Chéad Aire agus an Leas-Chéad Aire le fios do Tuairisc.ie tráthnóna inné go bpléifí ag cruinniú CATT atá ar siúl inniu ceist na gceapachán ar Bhord Fhoras na Gaeilge agus ar bhoird na n-eagraíochtaí eile trasteorann. Dúirt sé nach bhfuil “aon amhras” air ach go mbeidh “tionchar dearfach” ag na campaí ar úsáid na Gaeilge i gceantair éagsúla, agus “go seasfaidh a n-eispéireas leis an 3,883 páiste a bheidh ag freastal ar na campaí i mbliana”. D’fháiltigh Rosie Mulholland (Cathaoirleach choiste na Naíscoile) roimh bheart an Iontaobhais ag rá: “Chuidigh an t-Iontaobhas linn ar bhonn leanúnach agus chan amháin trí mhaoiniu a chur ar fáil dúinn ach le bheith ag cuardach foinsí eile maoinithe eile dúinn. I gcás na meánscoileanna is cinnte gur chóir béim a chur ar an nGaeilge labhartha. B'fhearr seo a dhéanamh, áfach, trí dhá shiollabas a fhorbairt don Ghaeilge ag an dara leibhéal le dhá pháipéar scrúdaithe ar leith don Ardteist agus don Teastas Sóisearach sna 26 Chontae:
Ligfeadh sé seo do mhic léinn Bonnleibhéil agus Gnáthleibhéil díriú ar an teanga a shealbhú agus ní bheadh ach páipéar amháin le déanamh acu ag leibhéil na hArdteiste agus an Teastais Shóisearaigh. D'aithneofaí uallach oibre na litríochta do mhic léinn ardleibhéil trí Litríocht na Gaeilge a mharcáil mar ábhar breise.
Go bhforbrófaí dhá shiollabas don Ghaeilge ag an dara leibhéal ó dheas le dhá pháipéar scrúdaithe ar leith don Ardteist agus don Teastas Sóisearach, Teanga na Gaeilge a mhúinfí do gach mac léinn agus Litríocht na Gaeilgele déanamh ag gach mac léinn ardleibhéil; agus
Tá na leasuithe atá á moladh ag an gConradh bunaithe ar na cleachtais is fearr ar fud na cruinne, agus d'fhéadfaí iad a chur i bhfeidhm de réir a chéile thar shaolré an chéad rialtais eile agus d'fheabhsóidís as aithne sealbhú na Gaeilge inár scoileanna. Ní foláir na leasuithe seo a bheith mar dhlúthchuid de, agus mar chéim i dtreo, curaclaim chomhtháite teangacha. Sealbhaítear teangacha le húsáid agus le cleachtadh. Ní bhíonn ráth ar mhodhanna eile. Fóir Orm || An tOireachtas
Bronnadh an chéad duais i gComórtais Liteartha an Oireachtais 2021, Ficsean do Dhaoine Óga ar an saothar Scian Ghéar. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht an leabhar le déanaí faoin teideal Fóir Orm!
Is file, scríbhneoir próis, taighdeoir, iar-mhúinteoir meánscoile agus iar-chraoltóir le RTÉ Raidió na Gaeltachta í Áine Uí Fhoghlú, arb as Gaeltacht na Rinne di.
Tá an chéad duais i gComórtais Liteartha an Oireachtais buaite ag a cuid leabhar do dhéagóirí, ina measc Pincí sa Ghaeltacht, a bhain duais in 2011 agus LabhairAmach.com, a bhain duais in 2017. Tá an dá leabhar ar churaclam an Teastais Shóisearaigh i láthair na huaire.
D'fhoilsigh Coiscéim dhá úrscéal a scríobh Áine don fhoghlaimeoir fásta: Crúba na Cinniúna agus Uisce Faoi Thalamh. Bhuaigh an dá shaothar an chéad duais i gComórtais Liteartha an Oireachtais. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht an scéal Éalú, a bhain an chéad duais amach i gComórtais Liteartha an Oireachtais in 2012.
Tá trí chnuasach filíochta foilsithe aici: Aistear Aonair; An Liú sa Chuan; agus Ar an Imeall. Tá an ceathrú cnuasach, Mná dár mhair, le foilsiú i mbliana. Bronnadh Gradam Filíochta Mhíchíl Uí Airtnéide uirthi in 2008, chomh maith le gradaim fhilíochta eile.
Sa mbliain 2019, d'fhoilsigh Áine cnuasach seanchais agus béaloidis ó Ghaeltacht na nDéise, Scéalta agus Seanchas, Potatoes, Children & Seaweed, bunaithe ar shraith d'agallaimh fhístéipe a rinne sí i dtús na nóchaidí. Tá Bliain na Gaeilge faoi lán tseoil, bíodh sé go bhfuil muid tógtha leis an gcoincheap nó nach bhfuil. Bíonn an teanga go minic ina cnámh spairne i measc Bhéarlóirí agus airíonn pobal na Gaeilge gur dóibh í a chosaint. Tabharfaidh an painéal faoina bhfuil le plé eadrainn féin mar phobal, comhráite míchompordacha san áireamh! Tá daonra de 40,052 i nGaeltacht na Gaillimhe agus is ionann seo agus 47% de dhaonra iomlán na Gaeltachta. Tá cónaí áfach, ar 12,000 den daonra seo laistigh de bhruachbhaile chathair na Gaillimhe. · Méadaíodh go mór na deontais a thugtar do na Mná Tí a chuireann lóistín ar fáil do scoláirí Gaeilge sa Ghaeltacht. Tugadh faoiseamh cánach do na Mná Tí ar an ioncam a fhaigheann siad as lóistín a chur ar fáil do na scoláirí seo. Is aisteach an scéal é nuair a mhothaíonn Pádraig Ó hAoláin, príomh fheidhmeannach sár eifeachtach Údarás na Gaeltachta, aerthonnta Raidió 1 a thabhairt air féin chun achainí a dhéanamh ar an Roinn Airgeadais airgead atá geallta don eagraíocht chun spreagadh a thabhairt dfhostaíocht sa Ghaeltacht a chur ar fáil. Ach cén fath as gaeilge? Bhuel, Cén fath as bearla? Ní thigin gach dhaoine gach rud atáim ag scríobh. Ach leis lá amháin, leis an lá seo, an lá is fear liom, an la atá Lá Fheile Phádraig agus anois - an lá seo atá Lá na Gaeilge. Níl mo gaeilge co mar le dhaoine as na gaeltacht. Beidir nach táim ag labhairt co mar le Hector [an fear as TG4 leis na gruaig dearg] ach Táim sásta. Nur a bhím ag scríobh i mbearla gach lá le Peadar O Donagáin Teoranta, scríobh mé beaganí a gaeilge. Beidir a charaslán go foil nó slán agus beannacht agus go raibh míle maith agat. Beagani. Beidir beaganí chun difrúil a dheanamh. Ach i mo thuraim nur a táim ag scríobh nó ag labhairt as gaeilge - i mo thuraim, a sé rudaí eile go hana cardúil, rudaí go hiontach co mar le daoine as na gospel choir ag canadh. Agus seo, in ainneoin tábla a dfhéadfadh iad a spreagadh chun leabhair a cheannach ar an Idirlíon nó trasna na teorann, lena gcomhghleacaithe Francacha. An Ghaeilge san Aontas Eorpach: i dtreo stádas iomlán
An Ghaeilge san Aontas Eorpach
Nuair a tháinig Éire isteach sna Comhphobail Eorpacha (CE) i 1973, rinneadh teanga oifigiúil CE den Ghaeilge, cé gur 'stádas conarthach' seachas stádas iomlán teanga oibre a bhí aici. Go praiticiúil, d'fhág sin gur cuireadh na Conarthaí ar fáil i nGaeilge agus go raibh an ceart ag saoránaigh an Aontais comhfhreagras a dhéanamh le hinstitiúidí an Aontais i nGaeilge agus freagra a fháil i nGaeilge. Mar sin féin, ní raibh oibleagáid ar na hinstitiúidí aon ábhar breise a chur ar fáil i nGaeilge (cé go ndéanadh Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn, mar shampla, iarracht é sin a dhéanamh).
Tháinig athrú ar stádas na Gaeilge in 2007 nuair a rinneadh teanga oibre di, bíodh gur stádas teoranta a bhí ann, rud a d'fhág nach ndearnadh ach sciar beag doiciméad a aistriú ar dtús.
A. Aistriúchán go Gaeilge san Aontas: Aistríodh níos mó ná a dhá oiread doiciméad go Gaeilge ó 2016 go lár 2019. Cuimsíonn sé sin an reachtaíocht, na suíomhanna gréasáin, agus ábhar polaitiúil, cumarsáide, comhairliúcháin agus tuarascála.
B. Earcaíocht: Tháinig méadú, ó 58 go 102, ar líon na mball foirne atá ag cur seirbhísí teanga ar fáil i nGaeilge in institiúidí an Aontais idir deireadh 2015 agus lár 2019. Cé gur dúshlán leanúnach é na spriocanna i dtaca le foireann bhuan a bhaint amach, ghlac an tAontas cur chuige solúbtha trí fhoireann shealadach a earcú agus a oiliúint. Eagraíodh ceithre chomórtas oscailte (EPSO) do bhaill foirne bhuana agus 14 cinn de phróisis roghnúcháin do bhaill foirne shealadacha.
C. Conraitheoirí seachtracha: Chun cur le hacmhainneacht na bhfoirne Gaeilge inmheánacha, d'eagraigh institiúidí an Aontais ceithre ghlao ar thairiscintí chun seirbhísí saoraistriúcháin a sholáthar, glao amháin ar thairiscintí i ndáil le seirbhísí profála agus trí cinn de thrialacha creidiúnúcháin do shaorateangairí.
D. Acmhainní Gaeilge: Tá an tAontas agus Éire ag obair le chéile chun cur leis na hacmhainní Gaeilge atá ar fáil. Tógadh inneall meaisínaistriúcháin néaraigh nua Béarla-Gaeilge in 2018. Leanadh den fhorbairt ar an inneachar Gaeilge sa bhunachar téarmeolaíochta IATE agus in Euramis, an banc cuimhní aistriúcháin idirinstitiúideach. Ina theannta sin, chuaigh an tAontas agus Éire i mbun tionscnamh comhpháirteach chun an leagan Gaeilge de chorpas dlí an Aontais a shaothrú; aistríodh 4,700 leathanach as 11,000 leathanach a aithníodh mar phríomhdhlíthe de chuid an Aontais. Eagra�onn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachta� i rith na bliana chun na heala�ona d�chais a cheili�radh tr� mhe�n na Gaeilge. Tr� fh�ilte, chom�rtais, cheardlanna agus imeachta� eile a re�cht�il tugtar aire do gach aon eala�n thraidisi�nta, idir amhr�na�ocht, cheol, rince, litr�ocht, sc�ala�ocht agus dhr�ma�ocht. Cuireadh tús aréir in Óstán Chois Fharraige le Comhdháil 'Ról na nEalaíon sa Phleanáil Teanga'. Ba é Cathal Goan a thug an t-aitheasc oscailte. Cuireadh ealaíontóirí Gaeltachta faoi agallamh ina dhiaidh sin. Pictiúir le Tuairisc.ie Seo a leanas an liosta: Sa chatagóir le 1-20 fostaithe: Coiste Cúrám Leanaí Chontae &amp; Chathair na Gaillimhe , Cuntasóirí Cáirte Ryan McGinty agus Employ Ability Services Galway. Ar an drochuair, ní Ungáiris filíocht a aistriú go Béarla terribly maith - tá sé an-rhymey agus tá sé ar fad faoi réabhlóid, mar sin i mBéarla féidir é deireadh suas sounding mhaith Dr Seuss ag glaoch le haghaidh gníomhaíochta polaitiúla - dá bhrí sin, ní dóigh liom go bhfuil mé ve gotten riamh bhraitheann cruinn ar cad [mo athair] ndéanann. Tuigim go bhfuil sé-mheas go maith, áfach, agus bhuaigh sé ach an Duais Kossuth, a bhfuil bunúsach an onóir is airde cultúrtha a thugann an rialtas Ungáiris. sé nach léamh mo ficsean , agus i gcónaí go bhfuil tuairimí láidre faoi, bealach amháin nó eile. Tá sé i ndáiríre refreshing, ar bhealach aisteach, go bhfuil tuismitheoir nach breá liom gach rud a scríobh. Rinne na daltaí i Ranganna a h-Aon agus Dó fís den scéal Clann Lir. The children in First and Second class made a video of the story of Clann Lir. Ar an gcéad dul síos, níl bun ná barr leis na staitisticí atá á n-úsáid ag an Teachta, ar go leor cúiseanna. Mar shampla, i 1990 ní raibh ach 1% de phobal na tíre aonteangach. Is é an rud atá fíorspéisiúil faoi sin ná gur figiúr an-íseal é. Ag an am sin, an té a bhí dátheangach sa ghlúin seo, bhí a ghasúir aonteangach sa Bhéarla sa ghlúin dar gcionn. Mar sin, déirigh thar cinn. Má dhéantar stáidéar ar ghluaiseacht na Gaeilge, feictear gur éirigh thar cinn le gluaiseacht na Gaeilge. Téarmaí Úsáide | Dictionary of Irish Biography
Is acmhainn údarásach sárluachmhar é an Dictionary of Irish Biography (DIB). Tá chóir a bheith 11,000 beathaisnéis sa leagan ar líne agus eolas faoi fhir agus mhná iomráiteacha a rugadh in Éirinn, thuaidh agus theas, agus daoine eile a rugadh lasmuigh d'Éirinn ach raibh baint shuntasach ag a ngairm le hÉirinn.
Mar thaca leis an ngluaiseacht i dtreo an teagaisc agus timpeallachtaí foghlam saor-rochtana, agus leis an gcomhoibriú sna daonnachtaí digiteacha, is féidir gach iontráil DIB a chomhroint de réir cheadúnú Creative Commons Attribution (CC BY).
Is féidir iontrálacha an DIB a chóipeáil, a oiriúnú nó a athdháileadh ar aon mheán in aon fhormáid ar bith. Ní iarrtar ach go dtugtar aitheantas mar is cuí d'údar na hiontrála agus don Dictionary of Irish Biography, go dtugtar nasc don cheadúnas (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode) agus don bhunábhar ar dib.ie más féidir, agus go dtugann tú le fios cé acu a rinneadh athrú ar bith ar an ábhar.
Níl cead téarmaí dlíthiúla ná beartais theicniúla a leagan síos a chuireann bac dlíthiúil ar dhaoine eile aon rud a dhéanamh a cheadaítear faoin gceadúnas.
Níor chóir a mhaíomh go bhformhuiníonn an DIB tú féin ná an úsáid a bhaineann tú as a chuid ábhair, ach amháin sa chás go dtugann an DIB foirmhuiniú uaidh go soiléir. Má tá smaoineamh agat faoi chomhthionscnamh leis an DIB, bí i dteagmháil linn agus tabhair imlíne mhionsonraithe faoi do thionscnamh molta.
Tá tuilleadh eolais ar fáil faoi cheadúnú CC BY ar https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode “Scannal na Gaeilge éigeantaí. Cur amú ama. Cur amú airgid. Cur amú páipéir. Ní fearr mar Éireannaigh sibhse a bhfuil Gaeilge agaibh….blah, blah, blah. Dá mba chluiche bingo é bheadh ‘an full house’ agat tar éis dhá pharagraf de Rosita Boland a léamh. Ní haon iontas go bhfuil Conamara breac le defibrillators!” Is dálta mé ag déanamh an Teastas Sóisearach an bhlian seo, níl Gaeilge go hanna-mhaith agam ach dúirt mo mhúinteoir liom thuismitheoirí gur mhaith léi a chur m-ainm síos don díospóireacht Gael Linn. Máirín Dara, Inis Meáin Jake Doiminic Conroy, Turloch, Ros Muc Cian Ó Cadhain, An Puirín, Indreabhán Colm Mac Donnacha, Poll Uí Mhuirinn Dearbhán €100 - Cóilín Mac Donnacha, Druim Duais an Táimid tosaithe anois agus gabhaim buíochas le gach duine atá i láthair agus leis an Seanadóir. Níl ag teastáil ach cúpla nóiméad chun tús a chur leis an gcruinniú. Cuirim céad míle fáilte go háirithe roimh Dr. John Walsh ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus roimh Dr. Rosemary Day ó Choláiste Mhuire gan Smál, Ollscoil Luimnigh. Bhí na finnéithe os ár gcomhair bliain ó shin, an ea?
Bhíomar anseo ar an gcéad lá de mhí na Bealtaine den bhliain seo.
Fáilte ar ais. Táimid ag tnúth le torthaí móra ar an taighde a rinneadh. I dtosach ba mhaith liom a rá go bhfuil leithscéal faighte agam ón Teachta Pat The Cope Gallagher mar nach féidir leis a bheith anseo inniu.
Maidir leis an Acht um Chlúmhilleadh, tá ráiteas le léamh anois amach agam. Ba mhaith liom a chur ar aird na bhfinnéithe de bhua alt 17(2)(l) den Acht um Chlúmhilleadh 2009, go bhfuil finnéithe faoi chosaint ag lánphribhléid maidir leis an bhfianaise a thabharfaidh siad don choiste seo. Má ordaíonn an coiste dóibh, ámh, éirí as fianaise a thabhairt i leith ní áirithe agus má leanann siad dá tabhairt amhlaidh, ní bheidh siad i dteideal dá éis sin ach pribhléid cháilithe i leith a gcuid fianaise. Ordaítear dóibh gan fianaise a thabhairt ach amháin fianaise a bhaineann le hábhar na n-imeachtaí seo, agus fiafraítear díobh cleachtadh parlaiminte a urramú nár chóir, más féidir, daoine ná eintiteas a cháineadh ná líomhaintí a dhéanamh ina n-aghaidh, ina ainm, ina hainm nó ina n-ainm ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Ba mhaith liom na finnéithe a chur ar an eolas freisin go ndéanfar na ráitis tionscnaimh seo a gcuirfear faoi bhráid an choiste a fhoilsiú ar shuíomh gréasáin an choiste tar éis an chruinnithe seo. Meabhraítear do chomhaltaí an cleachtadh parlaiminte atá ann le fada nár chóir dóibh tuairimí a thabhairt maidir le duine atá taobh amuigh de na Tithe nó maidir le hoifigeach ina ainm, nó ina hainm, ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Ní mór dom a rá go bhfuil sé i bhfad níos giorra i mBéarla ná i nGaeilge. Níl a fhios agam cén fáth go bhfuil sé chomh fada sin ach tá dualgas orm é a léamh amach. Gabhaim buíochas leis an Seanadóir.
An féidir go mbeidh seans agam labhairt sa díospóireacht?
Iontach, a Sheanadóir. Táim buíoch díot.
Tosóidh mé agus gabhaim buíochas leis an gcoiste as an gcuireadh a thabhairt dúinn teacht ar ais. Níl ann nach seacht mí ó bhíomar os comhair an choiste roimhe seo. Dá bhrí sin níl mórán athraithe ar an gcaoi ar chuireamar romhainn an obair a dhéanamh nó an mhodheolaíocht nó ag an gcúlra, ach tá cúpla athrú beag dearfach ar mhaith linn a chur os comhair na baill. Tá súil agam go bhfuair an coiste trí leathanach uainn d'achoimre den mhéid atá le rá agam. Mura bhfuil sé ag an gcoiste, tá cóipeanna agam anseo maidir leo a dhéanfaidh an scéal níos éasca agus níos sciobtha.
Ó thaobh an taighde a rinneamar in 2017, bhí roinnt mhaith stáisiún nach raibh aon Ghaeilge á craoladh acu, ach nuair a chuamar ar ais chucu i mbliana, dúirt gach aon stáisiún go raibh roinnt Gaeilge á craoladh acu. Is toradh suntasach é sin, ní fheadar arb as a gcuid oibre féin nó ós rud é gur chuir an coiste cuireadh dúinn, ach tá daoine anois ar a n-airdeall maidir leis an nGaeilge agus tá feabhas éigin tagtha. Labhróidh Dr. Walsh níos mó faoi sin nuair a bheidh sé ag caint faoi na moltaí a eascraíonn as an obair a rinneamar. Táimid buíoch chomh maith do Chonradh na Gaeilge agus d'Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, a thug €2,000 dúinn chun go rabhamar in ann cúntóir taighde a fhostú i mbliana. Bhí sé sin thar a bheith tábhachtach ó thaobh an obair a chur i gcrích.
Maidir le huaireanta craolta, ar an meán, tá trí huaire agus 12 nóiméad de ghnáth-aschur le fáil ar na stáisiúin uilig in Éirinn. Clúdaíonn sé sin RTÉ, na cinn tráchtála neamhspleácha agus na cinn phobail. Nílimid ag breathnú ar leithéidí Raidió Rírá, Raidió na Life nó ar Raidió na Gaeltachta. Cé go bhfuil sé sin ábhairín níos mó ná mar a bhí, craoltar an chuid is mó de na cláir lasmuigh de na buaicamanna craolta, go háirithe na stáisiúin óige. Cé go molaimid go bhfuil an céatadán is mó Gaeilge á craobhscaoileadh acu sin, maidir le iRadio, ach go háirithe, craoltar iad sin ó 2 a.m. go dtí 6 a.m. Is dócha nach mbíonn an oiread sin de dhéagóirí ar chóir dóibh a bheith ag éisteacht le ceol ag an am sin. Glactar leis go mbíonn siad ina gcodladh. Nuair a thógtar iRadio as an meán, ciallaíonn sé sin go bhfuil níos lú againn. Cé go ndeirim arís go bhfuil na stáisiúin óige níos fearr ó thaobh na Gaeilge, tá na stáisiúin phobail san áireamh ansin freisin.
Tá Wired FM i mo choláiste féin chun tosaigh, agus Flirt FM ina bhfuil Dr. Walsh chun tosaigh freisin, comhtharlú mar a tharlaíonn sé.
Ó thaobh go leor de na cláir, áfach, ní cinn iad a dhéantar as an nua i gcás 12%. Tá stáisiún ar nós BEAT 102-103, Community Radio Youghal, Dundalk FM, Liffey Sound FM, Phoenix FM, Raidió Corca Baiscinn agus Ros FM, meascán iad siúd idir cinn phobail agus tráchtála a chraolann cláir a dhéantar in áiteanna eile. Beidh Dr. Walsh ag labhairt mar gheall air sin ó thaobh na moltaí de. Feictear dom nach bhfuil sé sin sách maith. Ba chóir go mbeadh pé clár a bheadh ag dul amach in aon teanga dhírithe ar na héisteoirí seachas gur gineadh é in áit éigin eile. Déanann formhór na stáisiún, caithfidh mé a rá, 50 as 57 díobh, a gcláir Ghaeilge nó dátheangacha iad féin, nó roinneann siad le stáisiúin atá gaolta leo. Tá go leor chains, mar a deirtear, anois ann, ar nós Spin Southwest agus Spin 103.8.
Mar a deirim, tá gach stáisiún ag maíomh anois go bhfuil Gaeilge acu, agus fáiltímid roimhe sin. Tá ceithre stáisiún tráchtála nach bhfuil aon chlár Gaeilge nó dátheangach acu. Níl acu ach na giotaí beaga sin - inserts - a mhaireann 30 soicind nó nóiméad, agus is iad 98FM i mBaile Átha Cliath, C103 agus Cork's 96FM i gCorcaigh, agus ar ais go Baile Átha Cliath le Q102. Níl acu siúd ach giotaí beaga, trí nó ceithre bhabhta in aghaidh an lae, agus ciallaíonn sé sin go bhfuil easnamh mór ansin.
An bhfuil siadsan ag rá go bhfuil Gaeilge ann?
B'shin an Ghaeilge atá acu.
Tá siad fós ag rá go ndéanfaidh siad iarracht le linn Sheachtain na Gaeilge agus Lá Fhéile Pádraig, go háirithe, ach nílimid buartha nó ag déanamh aon scéal nó úsáid acadúil as sin. Táimid ag caint ar ghnáthúsáid mar atá ag teastáil ó sheirbhís na meán cumarsáide má tá Gaeilge mhaith mar theanga chumarsáide ag daoine.
Mar shoiléiriú, níl aon chlár nach bhfuil faic acu. Tá an méid atá ag roinnt clár an-bheag ar fad agus thar a bheith teoranta. Is é sin cúpla nóiméad in aghaidh na seachtaine. Tá rud éigin ann mar go bhfuil soláthar de shórt éigin ag gach stáisiún. Tá éagsúlacht mhór i gceist sa soláthar sin ó cheann go chéile.
Tá éagsúlacht mhór ó thaobh caighdeán de freisin. Más rud é go dtagaimid go dtí beagnach an mhír anseo, baineann an mhórchuid le siamsaíocht i stíl na gclár agus na ngiotaí Gaeilge. Tá sé sin le feiceáil nó sonrach ó na teidil atá orthu: "Ceol agus Caint", "Craic agus Ceol", "Craic an Lae", "Aon Chraic". Níl mórán de fhreastal á dhéanamh ag stáisiún ar bith ar ghnáthriachtanais Gaeilgeoirí ná ar mhuintir na Gaeltachta nó ar dhaoine a labhraíonn Gaeilge go rialta nó sách rialta. Mar shampla ó thaobh cúrsaí nuachta agus soláthar nuachta de, craolann RTÉ Raidió 1 nuacht i nGaeilge gach aon lá. Craolann RTÉ Lyric giotaí gairide nuachta gach aon lá. Craolann RTÉ 2FM giotaí gairide nuachta ó Luan go hAoine. Níl nuacht laethúil Gaeilge le fáil ó aon stáisiún neamhspleách eile, bíodh sé ina stáisiún tráchtála nó pobail.
Is é an t-uafás is mó a fheicimid, i ndáiríre, agus an chúis bhuairimh is mó dúinn ná maidir leis na contaetha a bhfuil Gaeltacht iontu. Tá seacht gcinn de chontaetha a bhfuil stáisiúin ag freastal ar cheantair Ghaeltachta. I gCorcaigh, níl clár iomlán Gaeilge ag C103 i gCorcaigh. Tá ag stáisiún Red FM agus tá roinnt nó lear maith ag Spin Southwest atá ag freastal ar an óige. I gCiarraí tá trí huaire an chloig in aghaidh na seachtaine ag Radio Kerry, agus clúdaíonn Spin Southwest, atá go maith, naoi n-uaire an chloig don aos óg. Clúdaíonn sé sin Gaeltacht Chiarraí. I nGaillimh, tá feabhas mór tagtha ar Galway Bay FM. Ní raibh tada aige anuraidh agus i mbliana tá 1.5% den soláthar aige as Gaeilge. Mar a dúirt mé, tá go leor soláthair ag iRadio ach é i rith na hoíche. Maidir le Maigh Eo, tá trí huaire agus 15 nóiméad aige agus arís ag Midwest Radio, agus arís tá iRadio ar fáil ann freisin. I nDún na nGall, tá trí huaire agus breis agus leathuair a chloig ag Highland Radio ann. B'shin timpeall 2% den aschur seachtainiúil. Maidir le Ocean FM, tá níos lú ná 0.25 % d'aschur i nGaeilge aige, is é sin níos lú na 1%. I gContae na Mí, tá 2.43 uair a chloig ag LMFM ansin. I bPort Láirge tá dhá stáisiún: WLR, ceann logánta, a bhfuil níos lú ná 0.25% aige, agus BEAT 103-104, a chraolann don aos óg, a bhfuil 2.7% aige.
Tá brón orm faoi na staitisticí ar fad a thabhairt amach chomh sciobtha sin, ach táim ag iarraidh dul ar aghaidh go dtí an méid a bheidh le rá ag Dr. Walsh faoi na rudaí a eascraíonn as seo agus na moltaí atá againn don choiste agus do ghrúpaí eile.
Gabhaim buíochas leis an Dr. Day agus tá na sonraí go léir istigh anseo ar aon nós.
Labhróidh mise anois mar gheall ar na moltaí. Tá ceithre shaghas moltaí againn: moltaí a bhaineann leis an gcoiste, le lucht déanta dlí, agus leis na reachtóirí; cinn a bhaineann leis an rialtóir, Údarás Craolacháin na hÉireann; cinn a bhaineann leis na stáisiúin; agus cinn a bhaineann le pobal na Gaeilge agus le heagraíochtaí Gaeilge.
Ar dtús, táimid ag moladh gur cheart soiléiriú a dhéanamh ar na forálacha san Acht Craolacháin mar gheall ar chláir Ghaeilge ar stáisiúin raidió na tíre mar tá siad doiléir. Níl sé soiléir cad leis a bhfuiltear ag súil. Tá an t-eolas atá sa reachtaíocht doiléir agus míchruinn. Clúdaíonn alt 66(2) gnáth stáisiúin na tíre. Níl i gceist ansin ach go mbeadh aird ag Údarás Craolacháin na hÉireann ar an nGaeilge nuair a bheidh ceadúnas á bhronnadh. Tá sé sin an-doiléir. In alt 66(3), tá aird le bheith ag Údarás Craolacháin na hÉireann ar chur chun cinn agus ar bhuanú na Gaeilge mar theanga an phobail. Tá sé sin níos déine, ach mar sin féin, tá sé doiléir. Cad is brí le haird a bheith ag Údarás Craolacháin na hÉireann ar na rudaí sin? D'fhéadfadh Údarás Craolacháin na hÉireann a rá go bhfuil aird aige air ach nach bhfuil aon rud trom dáiríre á éileamh aige. Tá gá le soiléiriú agus leasú sa reachtaíocht.
Is don rialtóir, Údarás Craolacháin na hÉireann, an dara mholadh. Caithfimid fáiltiú ar dtús roimh an bplean don Ghaeilge atá á réiteach ag Údarás Craolacháin na hÉireann, agus tá dréachtphlean gnímh foilsithe. Iarradh ormsa eolas nó freagra a chur chuige mar gheall air sin. Tá an plean á ullmhú agus beidh sé amuigh roimh dheireadh na bliana. Fáiltímid roimhe sin agus d'fhéadfaí cuid dár moltaí a chur san áireamh.
Táimid ag iarraidh, áfach, go ndéanfaí dhá rud go práinneach, is iad sin, an t-oifigeach Gaeilge - is é sin an post sin - agus an coiste comhairleach a bhíodh ann don Ghaeilge a athbhunú. Tá sé ráite ag cuid mhaith de na stáisiúin linn go mbíodh go leor tacaíochta acu deich mbliana ó shin nuair a bhíodh oifigeach Gaeilge ann, ach nuair a cuireadh deireadh leis an bpost sin, go bhfuil sé, ar shaghas éigin, caillte, go bhfuil níos mó tacaíochta ag teastáil uathu, agus go dteastaíonn oifigeach arís a dhéanfadh comhordú ar an rud.
Táimid ag rá freisin gur gá díriú ar chláir do dhaoine óga. Ag an am céanna, ó thaobh an dá shaghas éisteoir atá ann, is iad sin daoine líofa, bíodh siad sa Ghaeltacht nó in áiteanna eile, agus daoine a bhfuil cúpla focal acu agus atá báúil don teanga, ní féidir caitheamh leis an dá ghrúpa ar an tslí chéanna. Tá difríochtaí idir an dá ghrúpa, is iad sin an mórphobal atá báúil agus fabhrach agus an mionlach atá líofa, agus is gá freastal orthu ar shlite éagsúla.
Is é an tríú moladh atá againn, agus is do na stáisiúin atá sé, agus luaigh Dr. Day é cheana, ná gur cheart go mbeadh sprioc ag gach stáisiún cláir dá chuid féin a dhéanamh seachas a bheith ag athchraoladh nó ag athchúrsáil cláir ó áiteanna eile. Ba cheart go mbeadh na cláir oiriúnach dá n-éisteoirí. Is gá sprioc éigin a leagan síos maidir le níos mó cláir a bheith á gcraoladh ann le linn buaicamanna nó ar laghad nach mbeadh cláir ag dul amach i lár na hoíche amháin. Cuirimid an cheist an bhfuil gá le cuóta sa reachtaíocht maidir leis na stáisiúin Ghaeltachta. Tuigimid go mbeadh deacrachtaí praiticiúla lena leithéid agus is dóigh linn gur cheart é sin a phlé.
Ar deireadh, tá moladh againn do na heagraíochtaí Gaeilge agus do phobal na Gaeilge, agus meabhraímid don choiste gur baineadh amach na héachtaí móra ó thaobh na meáin chumarsáide sa Ghaeilge mar thoradh ar fheachtais. Bhí feachtas ann ar son Raidió na Gaeltachta, ar son Raidió na Life agus ar son TG4. Teastaíonn feachtas anois, dar linn, ó thaobh na Gaeilge i gcúrsaí craoltóireachta trí chéile, go háirithe sa raidió mar atá déanta againne.
Mar sin, is gá do na heagraíochtaí stocaireacht a dhéanamh go leanúnach chun an sprioc seo a bhaint amach. Is gá do na heagraíochtaí agus don phobal na stáisiúin a spreagadh nuair a dhéanann siad go maith. Uaireanta déanann siad go maith. Tá samplaí againn do chláir den scoth in áiteanna. Is gá tógáil air sin.
Is tionscnamh fadtéarmach é, mar a dúramar. Tá súil againn leanúint ar aghaidh leis an tríú céim má fhaighimid maoiniú chuige. Taighde cáilíochtúil a bheadh ann sa tríú céim den taighde. Beimid ag dul isteach sna stáisiúin agus ag labhairt le bainisteoirí agus le craoltóirí chun féachaint cad iad na dúshláin agus na deiseanna a bhaineann le craoltóireacht trí mheán na Gaelainne. Gabhaim míle buíochas leis an gCathaoirleach agus leis na baill.
Gabhaim míle buíochas le Dr. Walsh agus Dr. Day. Ní féidir moltaí níos soiléire a bheith curtha os ár gcomhair. Beidh ceisteanna anois ó na baill ach, ar dtús, an gcuirfidh na finnéithe an taighde seo i gcomhthéacs? Seo é a ndara uair os ár gcomhair. Ar eagla na heagla go bhfuil dearmad déanta againn nó ag na daoine atá ag éisteacht, an bhféadfaí an taighde a chur i gcomhthéacs?
Thuigeamar go raibh na forálacha agus an reachtaíocht ann agus go raibh rudaí mar gheall ar an nGaelainn doiléir sa reachtaíocht, ach ní raibh aon eolas cuimsitheach iomlán againn mar gheall ar cad go díreach a bhí ar siúl. Mar sin, shocraíomar anuraidh go dtosóimis ag dul tríd gach aon stáisiúin sa tír, ceann ar cheann, chun a fháil amach cad go díreach a bhí ar siúl acu. Ní raibh sé furasta teacht ar an eolas seo. Ba dheacair é. Fuaireamar ráta freagartha 90% anuraidh ach fuaireamar ráta freagartha 100% i mbliana, is dócha de bharr na poiblíochta a fuaireamar i mí na Bealtaine. Ní raibh cuid de na stáisiúin sásta leis an bpoiblíocht toisc nach raibh siad sásta leis an léiriú a thug sé orthu féin, nó toisc gur léirigh sé go raibh easnaimh ann. Tá sé neamhchoitianta in aon taighde freagra iomlán 100% a fháil. Clúdaíonn an taighde a bhaineann le 2018 an tréimhse ó Eanáir go dtí an tsamhraidh. Is féidir linn a rá go bhfuil sé an-chruinn ar fad, go bhfuil an t-eolas iomlán ann, agus go bhfuil gach aon stáisiún i gceist. B'shin an spreagadh a bhí againn - an bhearna san eolas a líonadh.
Táimid ag déanamh aighneacht chomh maith mar gur bhraitheamar go pearsanta mar Ghaeilgeoirí nach raibh dóthain Gaeilge ar na haerthonnta ach ní rabhamar in ann é a chruthú. Chuireamar romhainn é sin a chruthú agus tá sé cruthaithe againn anois faoi dhó. Tá rudaí ag teacht as an taighde a dhéanamh an dara huair a thugann dóchas beag dúinn. Toisc an phoiblíocht a tháinig i ndiaidh an chéad tuairisc a fhoilsiú, tá gach aon stáisiún anois ag caint ar an nGaeilge a chur ar a sceideal. Tá siad ag déanamh iarrachta agus tá siad sásta muid a fhreagairt, rud nach raibh fíor sa chéad áit. Is é an léamh atá againn air ná go gciallaíonn sé sin nach raibh na stáisiúin leisciúil nó naimhdeach ó thaobh na Gaeilge, ach nár cuireadh aon cheist fúithi orthu le beagnach 30 bliain. Nuair a eisíodh na ceadúnais an chéad lá in 1988, bhí naoi stáisiún ar an aer. Bhí siad ag déanamh iarrachta níos fearr ag an am. Tá sé fós sna conarthaí atá acu go ngeallann siad céard a dhéanfaidh siad ó thaobh na Gaeilge de, ach nuair nach raibh éinne ag teacht ar ais chucu agus ag cur ceist faoin easpa Gaeilge ar an raidió nó ag rá gur b'fhearr leo níos mó nó gur maith an rud é Gaeilge a chloisteáil ar na haerthonnta, d'fhág siad go Raidió na Gaeltachta agus leithéidí Raidió na Life é. Dar linn, níl sé sin sách maith. Ceann de na moltaí a bhí againn agus a phléamar an uair dheireanach a bhíomar os comhair an choiste ná moladh a bhí ag an Teachta Peadar Tóibín faoi Acht nua a chumadh.
Moladh eile a bhí ag an gcoiste dúinn a bhíomar thar a bheith sásta leis ná go mbunófar stáisiún nua Gaeilge a bheadh dírithe ar an óige. Ó shin, bhíomar ag caint le go leor daoine mar gheall air sin, ní mar thaighde ach ag caint faoi mar smaoineamh. Gabhaim buíochas leis an Ollamh Máirín Nic Eoin ó Dhroim Conrach. Chuir sí os ár gcomhair, agus bhí an ceart aici, go bhfuil an t-aos óg ag imeacht ón raidió agus ón teilifís go mór. Is dóigh linn go bhfuil an deis anois againn seanmheáin leithéidí an raidió a bhunú, ach go mbeadh sé níos mó ná sin. Bheadh an locus, an institiúid, nó an eagraíocht raidió ann agus, mar atá á dhéanamh ag gach aon stáisiún raidió agus teilifíse faoi láthair, go mbeadh sé ar an Idirlíon, ar Twitter, ar Snapchat nó ar pé rud a thiocfaidh i ndiaidh na rudaí sin, mar tá sé ag athrú ó bhliain go bliain. Bheadh treise agus neart ann dá mbunófar an stáisiún raidió go dleathach agus i gceart, leis an maoiniú a theastaíonn, chun guth na n-óg le cloisteáil. D'fhéadfaí tógáil air sin. Níl an raidió chun imeacht amach is amach, ach tá sé ag athrú. Tá an t-aos óg imithe cuid mhaith go stáisiúin cheoil ar nós iRadio agus Spin FM, mar a fheicimid, ach go hardáin eile chomh maith. Is gá dúinn a bheith airdeallach faoi sin chomh maith.
Táimid ag tógáil ar na moltaí agus ag caint le daoine mar gheall ar cad is féidir a bhaint amach, ach teastaíonn cabhair ó ceithre réimse. Ba chóir go mbeadh, más féidir in aon chóir, na baill, mar achtóirí, ag leasú an Achta nó ag dréachtú Acht nua. Ba chóir go mbeadh an rialtóir, Údarás Craolacháin na hÉireann - is ball mé den údarás sin - ag obair air. Tá an dréachtphlean don Ghaeilge le foilsiú againn roimh an Nollaig. Tá an dréacht agam anseo agus tá rudaí maithe ann. Mar a dúirt Dr. Walsh, tá pobal na Gaeilge tábhachtach maidir leis na stáisiúin. Mura bhfuil an t-éileamh ag teacht ón bpobal sin, ní fiú aon rud a chur ar fáil. Ba rud maith é dá mbeadh na ceithre réimse ag teacht le chéile ag áiteamh agus ag iarraidh rud éigin fíormhaith a bhunú ar bhonn ceart, íoctha, agus Stáit, seachas ar bhonn deonach mar atá á dhéanamh go minic.
Gabhaim buíochas le Dr. Walsh agus Dr. Day. Ní raibh mé anseo nuair a bhí siad os comhair an choiste roimhe. Tá éacht déanta acu. Is trua liom na torthaí ach d'aithin mé an méid atá iontu thar na blianta. Conas is féidir linn pobal na Gaeilge a ghríosú chun éileamh a dhéanamh ar chraoltóireacht as Gaeilge? Is ceann de na fadhbanna é sin. Mar a dúirt Dr. Walsh, mura bhfuilimid á lorg agus mura bhfuil feachtas ann, ní thiocfaidh sé. Chonaic muid thar na blianta gur éirigh le feachtais. Bhí an méid a dúirt Dr. Day spéisiúil. Dúirt sí nach bhfuil naimhdeas ann sna stáisiúin seo agus gur cheap siad go raibh siad ag déanamh a ndícheall.
B'fhéidir go bhfuil mearbhall orm mar nílim ach ag tabhairt sracfhéachaint air sin. Tá 168 uair an chloig sa tseachtain. Bhí mé ag féachaint ar an méid Gaeilge atá ar stáisiúin raidió RTÉ. Tá sé scannalach amach is amach go bhfuil níos lú uaire orthu ná ar na stáisiúin eile. Glacann muidne i gcoitinne go bhfuil róil bhreise ag stáisiúin an Stáit chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Is léiriú é seo go bhfuil ag teip ar RTÉ. Mura bhfuil eagraíocht a bhfuil smacht éigin ag an Stát air sásta an Ghaeilge a chur chun cinn, beimid ag tromaíocht ar na stáisiúin eile. Ba chóir an dá rud a dhéanamh. Is figiúr scannalach é sin.
Conas a oibríonn na finnéithe amach an líon Gaeilge atá ar chlár? Níl ann i roinnt chlár raidió ach ceol. Idir amhráin bíonn focal nó dhó faoin gceol. Bheadh stáisiún ag rá go bhfuil clár Gaeilge acu ach b'fhéidir nach bhfuil ach deich n-abairt nó 20 abairt ann. Bheadh cláir eile ann ar a mbeadh díospóireachtaí ann. Bheadh uair an chloig ceart de chomhrá as Gaeilge orthu siúd. Níl mé ag tromaíocht ar na cláir sin. Ar a laghad tá siad ann. Tá díospóireacht ann ó thaobh an cheoil. Bíonn cur i láthair na gcairteacha as Gaeilge ar cheann de na stáisiúin is mó a éistim leis. Bíonn sé iontach é a chloisteáil mar ní chuireann sé amach nó isteach ar na daoine óga má bhíonn sé as Gaeilge nó as Béarla. Níl siad ach ag éisteacht leis an gceol.
Glacaim leis go dtagann na figiúirí sin ó na stáisiúin féin.
Bheadh sé beagnach dodhéanta figiúirí eile a bhailiú. Insíonn na stáisiúin gurb é sin an méid atá á dhéanamh acu. Tá sé go maith go bhfuil an oiread sin sásta é a admháil cé chomh beag is atá sé, nó cé chomh mór is a shíleann siadsan go bhfuil sé. Luaigh Dr. Walsh an dara céim agus an tríú céim. Cad go díreach a bheadh i gceist sa tríú céim? Cén costas a ghabhfaidh leis? Cén acmhainní breise a bheadh á dteastáil chun é sin a dhéanamh? Fágfaidh mé ansin é. Más gá, tiocfaidh mé ar ais.
Gabhaim buíochas leis an Teachta as a cheisteanna. Labhróidh mé ar an tríú ceist ar dtús. An rud a bhí i gceist againn leis an tríú céim ná, seachas níos mó staitisticí a bhailiú, mar ní dóigh liom go mbeadh aon athrú orthu, dul isteach san oiread de na stáisiúin agus is féidir, nó b'fhéidir i roinnt stáisiún samplacha ó gach aon earnáil - an earnáil phobail, an earnáil tráchtála, agus an earnáil seirbhíse poiblí - chun labhairt le bainisteoirí, craoltóirí agus na daoine atá i gceannas chun féachaint cad iad na deacrachtaí a chaíonn siad ó thaobh sholáthar clár Gaeilge. Labhair muid leo ar fad agus ghlacamar nótaí de na comhráite. Ba é an rud a tharla ar an bhfón go minic ná go raibh frustrachas le brath. Bhí daoine beagáinín caillte. Bhraitheamar go raibh daoine a rabhamar ag plé leo dearfach tríd is tríd, ach ní raibh treoir ná tacaíocht acu. Mar sin ba mhaith liom a fháil amach cén tacaíocht go díreach a theastaíonn. Bainfidh an taighde sin le dul isteach ag labhairt.
Maidir leis na hacmhainní a theastaíonn, is deacair praghas a chur air ach teastaíonn cúntóir taighde. Bhí cúntóir againn, Dr. Philip Fogarty. Tá a ainm ar chlúdach na tuarascála. Bhí sé ag cabhrú linn, ach toisc go raibh an tacaíocht a fuaireamar thar a bheith beag agus an-teoranta ar fad, ní raibh sé againn ach tamaillín beag.
Más féidir liom cur leis sin, bhí an chéad cheist a chuir an Teachta maidir le conas a bhí a fhios againn cén cineál clár a bhí i gceist. Bhí sé an-doiléir agus nílimid in ann a mhaíomh go bhfuilimid cruinn ó thaobh sin de mar nach rabhamar in ann ach dul chuig na suímh Idirlín an chéad lá agus ansin a scríobh chuig gach aon stáisiúin le cad a chonaic muid ar a sceideal agus a fhiafraí an raibh sé sin fíor. Tháinig siad ar ais ag rá go raibh breis acu, go raibh sé seo agus sé siúd acu. Ní raibh d'acmhainn againn éisteacht le gach aon stáisiún. Nílimid ag rá sa tuairisc, ná sa cheann ó anuraidh ach oiread, go bhfuil a fhios againn nuair a deirimid go bhfuil cláir dhátheangach ann. Táimid ag glacadh leis an rud a dúirt na stáisiúin linn.
Díreach mar a dúirt an Teachta, tá an-difríocht idir a leithéid de chlár atá ag Near FM i dtuaisceart na cathrach, ar a bhfuil "Ar Muin na Muice", clár irise ar a bhfuil go leor cainte, ag dul amach go laethúil, agus leithéidí na gcairteanna agus an cheoil a bhíonn á gcur amach i rith na hoíche ar a bhfuil duine ag rá "agus anois beidh" idir traiceanna. Is féidir linn a rá ó bheith ag breathnú ar na suímh Idirlín agus ón aschur a fuaireamar ó na stáisiúin nach bhfuil mórán de na cláir dhíospóireachta sin ar siúl. Níl mórán cláir fhaisnéise ach oiread. Ní dóigh liom go bhfuaireamar aon cheann leanúnach. Níl aon cheann infheistíochta nó nuachta ann. Níl aon drámaíocht ar siúl. Níl aon rud a bhfuil téagar ag baint leis. B'fhéidir go mbaineann sé sin leis an aois atá againn ar fad sa seomra, ach ag an am céanna níl mórán cainte i gceist. Bíonn na teidil ar nós "Ceol agus Craic" agus "Caint agus Craic". Bíonn dlúthbhaint ag na cláir le ceol traidisiúnta. Níl tada againn in aghaidh ceoil thraidisiúnta, is breá liom féin é, ach is steiréitíopa cultúrtha é sin. Samhlaítear an Ghaeilge leis an seanaimsir nó le cleachtais cultúrtha ar nós spórt agus ceoil de chineál faoi leith. Ní bhraitear gur teanga bheo í an teanga agus go bhfuil sé de cheart ag daoine gach riachtanas cumarsáide a chomhlíonadh ar na haerthonnta mar atá ag Béarlóirí. Is chuige sin atáimid i ndáiríre.
Aithnímid chomh maith go bhfuil fadhb le cláir RTÉ. Caithfidh an coiste labhairt leis ach is cosúil go bhfuil RTÉ ag féachaint ar Raidió na Gaeltachta agus an uair an chloig a bhfuil siad in ainm is a bheith ag tabhairt do TG4 mar chomhlíonadh a ndualgas. Ní dhéanann RTÉ Radio 1 aon bhunchlár bunúsach níos mó. Tá an nuacht aige agus ansin uair an chloig de chláir Raidió na Gaeltachta a théann amach oíche Dé Sathairn. Sin uair amháin in aghaidh na seachtaine. Bhí tráth ann nuair a bhíodh níos mó ar Raidió 1. Caímid an titim sin go leanúnach. Nuair a bunaíodh na meáin iomlán Gaeilge, ar nós Raidió na Gaeltachta agus TG4, tháinig titim ar sheirbhísí eile RTÉ. Tá na forálacha seo san áit in ainm is a bheith ag cinntiú go bhfanfaidh an Ghaelainn i gcluasa agus i súile an phobail go ginearálta seachas a bheith imeallaithe i sainsheirbhísí speisialta. Ba chóir go mbeidh láithreacht agus áit aici fós i ngnáthsheirbhísí na tíre a n-éistíonn an chuid is mó den phobal leo. Bímis macánta, níl mórán lucht éisteachta ná lucht féachana ag Raidió na Gaeltachta ná ag TG4 dá fheabhas iad. Mar sin, is dóigh liom go bhfuil ceisteanna le cur cinnte. Tá forálacha eile a bhaineann le RTÉ atá níos déine. Tá sé in ainm is a bheith ag déanamh an-chuid rudaí. Tá freagracht níos mó air ó thaobh an dlí ná mar atá ar na stáisiúin tráchtála agus phobail. Mar sin is cinnte go bhfuil ceist anseo.
Chomh maith leis sin, d'fhoilsigh RTÉ plean nó straitéis don Ghaeilge thart ar trí bliana ó shin. Ní fheicimid an toradh sa taighde a dheineamar féin. N'fheadar an bhfuil pleananna fós á ndéanamh nó an bhfuil obair á déanamh nár chualamar faoi fós, ach tuigimid go bhfuil an té a bhí i mbun na hoibre sin agus i mbun an phlean sin aistrithe siar go Gaillimh do réimse eile uile in Údarás na Gaeltachta. B'fhiú an cheist a chur, cé mhéad duine atá ag obair in RTÉ ar chláir Ghaeilge a thionscnaimh agus a chraoladh ar na trí stáisiúin raidió Béarla atá aige. Ní mhaith liom é sin a rá ach tá sé ráite agam le stáisiúin Béarla agus Gaeilge. Cé mhéad duine atá ag obair ann? An bhfuil siad ag cloí leis an straitéis? An bhfuil an straitéis sin á chur i gcríoch acu? Cé atá freagrach as? Déarfainn go mbeadh toradh suntasach as sin.
Chomh maith, tá taighde nach bhfuil déanta againn ach gur fiú é a dhéanamh. Tá forálacha nó míreanna sa reachtaíocht a chlúdaíonn seirbhísí teilifíse. Is fiú go mór ceisteanna a chur mar gheall air sin chomh maith mar tá dualgais ar chraoltóirí teilifíse chomh maith. Dár ndóigh tá TG4 ann, ach tá RTÉ agus Virgin Media ann chomh maith. Tá dualgais ar sheirbhísí teilifíse atá ag craoladh in Éirinn faoi alt 70 den Acht Craolacháin, 2009. Níl an taighde seo déanta againn ach bheadh sé suimiúil an cheist sin a fhiosrú.
Gabhaim buíochas leis na finnéithe as filleadh ar ais anseo agus as an eolas breise. Táim chun dul ar treo ábhairín difriúil más féidir. Tá an-chuid eolais bailithe ag na finnéithe ó shin. Tá sé go hiontach a chloisteáil go bhfuil Gaolainn ar gach stáisiún. Sin an píosa dearfach. Tuigim ó na finnéithe go bhfuil na leibhéil an-éagsúil. Tá conarthaí difriúla nó ceadúnais difriúla ag na comhlachtaí seo. An bhfuil riachtanais difriúla sna conarthaí sin maidir le Gaolainn a chur ar fáil? An bhfuil a fhios ag na finnéithe an bhfuil na comhlachtaí ag comhlíonadh na riachtanais sin atá leagtha síos dóibh anois nuair atá Gaolainn éigin á cur ar fáil acu? An tic sa bhosca amháin é? An bhfuil éinne fós ag sárú na riachtanais sin?
Tá roinnt chlár agus stáisiún éagsúla luaite ag Dr. Walsh agus Dr. Day. An bhfuil aon stáisiún ag seasamh amach mar dhea-shampla a bhfuil iarracht faoi leith á déanamh aige? B'fhéidir go bhféadfaimis féachaint i dtreo a leithéide. Má tá a leithéid de shampla ann, cad go díreach atá ar siúl aige? Tuigim go raibh na finnéithe i dteagmháil leis na stáisiúin éagsúla go léir, b'fhéidir ar an teileafón nó b'fhéidir gur thug siad cuairt orthu.
Le linn na teagmhála sin, an raibh na finnéithe ag fiafraí orthu mar gheall ar an bplean a bhí acu chun cúrsaí Gaolainne a chur chun cinn nó ag iarraidh a fháil amach cad é go díreach an bhunlíne anois?
An rud is tábhachtaí ná go gcaithfear éileamh a bheith ann ón bpobal, agus tá sé soiléir go bhfuil na Gaeilgeoirí ann, go bhfuilimid scaipthe ar fud na tíre agus go bhfuil an margadh ann. An bhfuil aon tuairim ag na finnéithe conas a bhfuil na comhlachtaí sin ag tomhas an margadh? Má táimid chun brú a chur orthu, cá bhfuil na cnaipí chun brú? An bhfuil siad ag fanacht le daoine chun glaoch isteach chun greim a fháil air, mar a deirtear, nó an bhfuil siad ag breathnú ar an census chun tuairim a fháil ar cad é líon na nGaeilgeoirí sa cheantar? Ar labhair na finnéithe leo mar gheall air sin?
Ba mhaith liom soiléireacht a fháil mar gheall ar oifigeach Gaolainn a bheith ar fáil. Cén eagraíocht a luadh na finnéithe mar gheall air sin?
Tá go leor ceisteanna ansin agus tá súil agam go bhfreagróidh mé iad ar fad, agus mura bhfreagraíonn, cuir meabhrú orm arís mar bhí mé ag iarraidh nótaí a ghlacadh.
Tagraím do na gealltanais a thugann gach stáisiún faoin Ghaeilge agus an fhreagracht atá orthu. Athraíonn sé sin ó stáisiún go stáisiún, agus is sin rud ar chóir a bheith ar eolas agam sular thosaigh mé ar an obair, ach chuir sé ionadh orm gur mar sin atá. Cuireann stáisiún isteach ar cheadúnas agus má éiríonn leo, socraíonn siad conradh idir iad féin agus an coiste a bhronnann conarthaí ar stáisiúin, an tÚdarás Craolacháin na hÉireann. Bíonn dréachtchonradh ansin agus geallann an stáisiún cad a dhéanfaidh sé ó thaobh cúrsaí nuachta, ó thaobh ceol na hÉireann agus ó thaobh cúrsaí teanga de. Tá cuóta i gceist ó thaobh nuacht, cúrsaí reatha agus ceol a chumtar nó a chastar in Éirinn, ach níl aon chuóta ann don Ghaeilge. Na cinn is sine, chonaic mé go raibh níos mó á ofráil acu. Cé nach bhfuil sé seo scagtha go cruinn agam, tá obair tosaithe agam air. Bhreathnaigh mé ar na conarthaí ar fad agus ar an ráiteas faoin nGaeilge a rinne gach stáisiún. Is ansin a dúirt go leor acu go raibh rudaí níos fearr blianta ó shin ach go bhfáilteoidís roimh oifigeach forbartha Gaeilge a bhíodh ann agus roimh an chomhchoiste agus go mbeidís sásta comhoibriú le hÚdarás Craolacháin na hÉireann dá mbeadh aon scéal eile ann.
Ní raibh siad ag cur an milleán ar Údarás Craolacháin na hÉireann ach ag rá go ndéanfaidís níos mó dá bhfaighidís cabhair. Braitheann sé go hiomlán ar an stáisiún féin. Níl aon rud sa reachtaíocht a leagan amach an méid is gá-----
An é sin le rá leis na conarthaí éagsúla atá ann go gcuirfidís rud éigin fuzzy síos faoi céard a chuirfidís ar fáil nó an bhfuil uimhir, líne nó rud cinnte ann sna conarthaí?
Ní luann siad cé mhéad uaireanta, ach ar an mórchuid deir siad go ndéanfaidh siad cláir a chraoladh agus go ndéanfaidh siad cláir dátheangacha agus cláir a bheidh siamsaíocht ag baint leo agus mar sin de. Is féidir le hÚdarás Craolacháin na hÉireann monatóireacht a dhéanamh air sin agus go bliantúil tagann na figiúirí ar ais faoin méid a deir na stáisiúin a dhéanann siad. Tá ráiteas sa dréachtphlean ag Údarás Craolacháin na hÉireann go bhfuil sé chun an monatóireacht seo a dhéanamh ar chúrsaí na Gaeilge agus go bhfeicfidh sé cé chomh maith atá ag éirí leis an bplean agus an bhfuil aon éifeacht aige ar na stáisiúin.
Ar bhealach, tugann sé seo freagra ar an gceist dheireanach a chuir an Teachta mar gheall ar an oifigeach Gaeilge a bhíodh ann. Ag dul siar go 1998, bhí tionscnamh an-mhaith ag Foras na Gaeilge, nó Bord na Gaeilge a bhí ann ag an am, agus ag an Independent Radio and Television Commission, IRTC, mar a bhí ann ag an am, agus idir an dá eagras, d'íoc siad as oifigeach Gaeilge a fhostú ar feadh bliain go leith nó dhá bhliain. Rinne an bhean a bhí i mbun, Lisa Ní Choisdealbha, sár obair ag caint leis na bainisteoirí agus na craoltóirí. Chuir siad cúrsaí traenála ar siúl agus d'eagraigh siad cúpla seisiún nuair a tháinig craoltóirí le chéile chun smaointe a phlé agus chun a bheith níos cruthaithí. In eascairt an post mar oifigeach Gaeilge, tháinig an comhchoiste a bhunaíodh an t-am sin. Thóg Foras na Gaeilge agus Údarás Craolacháin na hÉireann mar a bhí ann ag an am, na heagrais Gaeilge le chéile, is iad sin Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Glór na nGael, Conradh na Gaeilge agus cúpla grúpa eile ar nós Raidió na Life. Mar a tharla, bhí mise ar an gcoiste cé nár chuimhin liom go díreach cén fáth. Ceann de na rudaí is mó a bhrú muid chun cinn ná go mbeadh duine ann seachas coiste. Tá coiste go maith ach bíonn obair eile le déanamh ag gach aon bhall den choiste. Dá mbeadh duine buan ceaptha, bheinn an-sásta.
Chuir an Teachta ceist ag fiafraí ar chuireamar aon cheist faoi phlean. Ní hé nár rith sé linn ach, faraor, ní raibh d'acmhainn againn ná an t-am againn é a dhéanamh. Táimid ag iarraidh tabhairt faoin taighde don bhliain seo chugainn agus bhíomar ag smaoineamh ar trí chuid a bheith sa taighde. Ba mhaith linn an comhaireamh a dhéanamh arís agus é a dhéanamh chomh sciobtha agus is féidir le go mbeimis in ann a rá bliain in aghaidh bliana go bhfuil cúrsaí níos fearr. Tá súil agam go mbeimid in ann é sin a rá arís fad agus atá a fhios ag daoine sa stáisiún go bhfuil duine éigin ag faire orthu agus ag cur na ceisteanna.
An rud is spéisiúla a luaigh Dr. Walsh ná agallamh a dhéanamh ar bhainisteoirí agus ar chraoltóirí agus dá bhféadfaimis é sin a dhéanamh ar bhonn sách leathan, d'fhéadfaimis labhairt faoi phlean. Chomh maith leis sin, ba mhaith liom go mbeadh roinnt éisteachta le déanamh ar na cláir le go mbeimis in ann a rá go raibh caint sa chlár, seachas just ainm dátheangach a bheith air.
Tagraím don cheist ag fiafraí an mbeadh an comhchoiste athbhunaithe le hoifigeach Gaeilge ann. B'fhéidir go bhféadfaimis comhoibriú leis an gcoiste agus leis an duine sin, go bhféadfaimis oibriú leis na stáisiúin chun plean forbartha a leagan amach i gcomhpháirtíocht leo, agus go bhféadfadh an t-oifigeach seo nó oifigigh dul timpeall na tíre agus cabhrú leo. Níl sé chomh deacair sin daoine cainteach a fháil i measc Gaeilgeoirí. Níor bhuail mé le mórán Gaeilgeoirí riamh nach raibh go leor le rá acu, agus i gcás cúrsaí raidió, feicim go bhfuil go leor daoine ag iarraidh dul ar an aer. Caithfear bealaí níos cruthaithí a fháil chun iad a mhealladh agus caithfear fáilte a bheith rompu sa stáisiún. Caithfimid an gort sin a réiteach le go bhféadfaimis é a threabhadh.
Ba mhaith liom cur leis sin. Ceann de na teachtaireachtaí ba mhó a tháinig ar ais arís agus arís eile ná easpa eolais na mbainisteoirí. Bheidís ag fiafraí cá rachaidís agus cá bhfaighidís na Gaeilgeoirí. Níor rith sé leo dul i dteagmháil leis na heagraíochtaí Gaolainne nó labhairt le Conradh na Gaeilge, fiú i stáisiún i gcontaetha ina bhfuil craobhacha gníomhacha den chonradh. Mar shampla, i dTiobraid Árann, tá áras ag Conradh na Gaeilge ar an Aonach agus tá áras i Luimneach. Tá na gréasáin seo ar fud na tíre agus bhí comhpháirtíochtaí ann san am a caitheadh ar an raidió. Bhíodh Gael Linn ag déanamh an-chuid cláir do RTÉ Raidió 1, mar shampla, cláir quiz agus stairiúil. D'fhéadfaí comhpháirtíochtaí a bhunú arís idir eagraíochtaí na Gaolainne. Tá Gaelscoileanna ar an meánleibhéal agus an bunleibhéal i ngach contae ar fud na tíre agus d'fhéadfaí rudaí a dhéanamh i bpáirt leo sin. Tá go leor deiseanna ann.
Cuireadh ceist orm mar gheall ar an tomhas ar an margadh. Ní dhéanann siad aon tomhas ar an margadh mar ní thuigeann siad an margadh. Ní thuigeann siad go bhfuil dhá shaghas éisteoirí ann, an duine le cúpla focal atá báúil agus an cainteoir líofa, bíodh sé sa Ghaeltacht nó in áit eile. Táimid ag rá go bhféadfadh an t-oifigeach Gaolainne cabhrú leis na stáisiúin an tuiscint sin a fhorbairt ionas go dtuigfidís go bhfuil dhá shaghas éisteoirí le freastal orthu agus na slite ina bhféadfaidís é a dhéanamh.
Bhí ceist eile mar gheall ar na samplaí maithe de chláir. Tá roinnt dea-shamplaí ann. Ritheann cúpla sampla liom ach níl mé ag rá gur seo iad an t-iomlán.
Mar shampla tá "Ar Muin na Muice" ar Near FM i mBaile Átha Cliath, clár laethúil i nGaolainn, "Splanc" ar Newstalk, clár seachtainiúil de dhá uair an chloig oíche Dé hAoine, agus "Caint Chiarraí" ar Radio Kerry gur clár irise é le meascán de cheol ann. Tá rudaí cruthaitheacha ar siúl ag Flirt FM i nGaillimh agus ag Wired FM i Luimneach chomh maith. I gcéim a trí, ba mhaith linn staidéar a dhéanamh ar na dea-shamplaí seo in áiteanna éagsúla ar fud na tíre chun féachaint cad a oibríonn in áit amháin agus cad nach n-oibríonn in áit eile dá mbeadh na hacmhainní againn.
Luaigh Dr. Walsh roinnt de na cláir a oibríonn go maith. D'fhéadfaí liosta dóibh a chur chuig na stáisiúin eile ag rá leo éisteacht leis na cláir sin mar ní éisteann siad lena chéile. Uaireanta mura bhfaigheann stáisiún duais don chlár ag deireadh na bliana, ní chloiseann na stáisiúin eile é agus ní bhíonn siad ag smaoineamh faoi conas a d'fhéadfaidís an duais sin a bhuachaint.
Dúirt mé gur scannal an méid a bhí ag RTÉ, ach an scannal eile atá sna nótaí a fuaireamar ó na finnéithe roimhe seo ná líon na stáisiún atá ag craoladh sa Ghaeltacht agus cé chomh beag agus atá an céatadán chraoladh Gaeilge iontu. Is scannal mór é sin, go háirithe nuair atá aitheanta againn cheana féin go bhfuil géarchéim sna Gaeltachtaí. Má tá 2% nó 0.25% den chraoladh trí Ghaeilge, is scannal mór é sin. Tá dualgas orainne ach go háirithe iad sin a phoibliú, ach mura bhfuil aon duine ag tabhairt preabadh dóibh chun a mhalairt a dhéanamh, leanfaidh siad leis, agus tá sé sin déanta acu, mar a dúirt na finnéithe. Níl an t-ualach sin orainn amháin ach tá sé ar na héisteoirí chomh maith, mar tá siad sásta glacadh leis.
Feicim líon na bhfógraí atá trí Ghaeilge. Tá a fhios agam go mbíonn fógraí as Gaeilge i rith Seachtain na Gaeilge, ach anois agus arís feicim fógraí ar an teilifís trí Ghaeilge agus bíonn sé spéisiúil. Is cuimhin liom go mbíodh feachtas ag Bord na Gaeilge ag moladh do RTÉ agus do chomhlachtaí fógraíocht a dhéanamh as Gaeilge agus gur éirigh le fógraíocht as Gaeilge. Mar chuid den taighde agus den obair amach anseo, b'fhéidir go bhféadfaí é a mholadh do dhuine éigin an feachtas sin a dhéanamh arís agus a rá go n-oibríonn fógraíocht trí Ghaeilge in Éirinn. Ní chaithfear é a dhéanamh go hiomlán trí Ghaeilge. Is féidir leis a bheith dátheangach agus b'fhéidir go gcuirfeadh sé sin le spéis a chruthú sa stáisiún féin. D'fhéadfaimis lacáiste a thabhairt do chomhlachtaí atá sásta fógraíocht a chur isteach as Gaeilge chun iad a mhealladh.
Labhair Dr. Walsh faoi chláir atá déanta lasmuigh agus atá díolta nó urraithe. Tarlaíonn sé sin i TG4, mar shampla. Go hiondúil ní TG4 a dhéanann iad ach a thugann an struchtúr craolacháin dóibh. Má éistear lena lán cláir i mBaile Átha Cliath, ach go háirithe an nuacht, roinntear giotaí den nuacht as Béarla idir timpeall 20 stáisiún sa tír agus d'fhéadfadh an rud céanna a dhéanamh trí Ghaeilge, ach amháin go n-éireoimis braon de a bheith ag éisteacht leis an gclár céanna ag amanna difriúla ar stáisiúin dhifriúla timpeall na tíre. Mar a dúirt Dr. Walsh faoi Ghael Linn, d'fhéadfaí quiz deich nóiméad a bheith ar fáil ar airgead cuibheasach éasca dá mbeadh sé á dhéanamh do deich stáisiún timpeall na tíre. Is sin ceann de na féidearthachtaí amach anseo a d'fhéadfaimis a mholadh don earnáil phríobháideach, go ndéanfadh duine éigin cláir a chur le chéile agus iad a dhíol do na stáisiúin trádálacha.
Dírigh Dr. Walsh ar an todhchaí ag deireadh an cur i láthair. Bhí mé ag comhdháil mo pháirtí le déanaí agus bhí daoine ann ag caint faoi na hearnálacha nua, an tIdirlíon, na hardáin nua agus an t-athrú atá ann maidir leis na daoine óga. Tá sé deacair orainne a thuiscint uaireanta cé chomh suntasach agus atá an t-athrú sin. Ní gá ach féachaint ar dhéagóirí agus iad ag féachaint ar an teilifís mar tá siad ar an bhfón an t-am ar fad. Níl an teilifís nó aon rud eile ach ar siúl sa chúlra agus níl siad ag díriú uirthi in aon chor. An fiú stáisiún nua a bhunú? An leathnú é sin ar an gceadúnas atá ag stáisiúin atá ann agus atá beo iontu féin? Conas is féidir ceadúnas a thabhairt dóibh nó moladh a thabhairt dóibh díriú isteach ar na hardáin nua ar nós an Idirlín nó pé ardán atá á úsáid ag daoine óga?
Freagróidh mé an chéad dá cheist faoin nGaeltacht agus faoi na fógraí. Is léir go bhfuil fadhb ann maidir leis an nGaeltacht. Is dócha gur cheart cuimhneamh arís ar an am a ceapadh Seán Ó Cuirreáin mar Choimisinéir Teanga. Labhair sé go minic mar gheall ar spiorad na reachtaíochta agus cad a bhí in aigne ag na daoine a chuir an reachtaíocht le chéile. An tuiscint a bhí aige ón gcuid seo den reachtaíocht a bhaineann leis an nGaolainn ná go raibh sé mar aidhm aige nach mbeadh an Gaolainn ar an imeall ach go mbeadh láithreacht aici i ngnáth sheirbhísí na tíre agus go mbeadh an chuid is mó de phobal na tíre ag éisteacht leo.
Chomh maith leis sin, caithfear smaoineamh ar an méid atá in alt 66(3), gur cheart go mbeadh aird ag Údarás Craolacháin na hÉireann ar chur chun cinn agus ar mhúineadh na Gaolainne mar theanga an phobail sa Ghaeltacht agus ceadúnas á bhronnadh aige ar stáisiúin raidió. Ní féidir a rá go bhfuil an Gaolainn á chur chun cinn mar theanga an phobail sa Ghaeltacht ag seirbhís go bhfuil níos lú na 3% d'uaireanta an chloig de chraolachán i gceist léi. Ní féidir argóint a dhéanamh ar aon slí go bhfuil an teanga á chur chun cinn mar theanga an phobail sa Ghaeltacht.
Leis an gceart a thabhairt do na stáisiúin, áfach, tá conarthaí déanta acu le hÚdarás Craolacháin na hÉireann agus tá siad ag feidhmiú laistigh de chonradh dleathach. Mar sin, baineann an fhadhb leis an reachtaíocht a bheith doiléir agus lag. Go dtí go rachfar i ngleic leis an doiléire sin sa reachtaíocht, ní féidir aon dul chun cinn suntasach a dhéanamh, ach tá sé casta má thugtar cuóta isteach. An é sin an tslí is fearr chun é a dhéanamh? Déarfaidh na stáisiúin ar ndóigh gur chomhlachtaí príobháideacha tráchtála iad, go bhfuil brú ar an raidió toisc an iomaíocht ó na meáin shóisialta, agus labhróidh Dr. Day mar gheall air sin go luath, agus is léir mar sin go mbeidh na stáisiúin ag cur i gcoinne aon chuóta a bheith ann. Mar sin féin, caithfear teacht ar shlí éigin chun spiorad na reachtaíochta sin a chur i bhfeidhm, is é sin, cur le buanú na Gaolainne mar theanga an phobail, mar tá an-chuid taighde againn a léiríonn go bhfuil brú mór ar an nGaeltacht mar cheantar labhartha Gaolainne. Caithfear dul i ngleic leis ar shlí éigin, agus bheadh suim agam tuairimí bhaill an choiste a chloisteáil.
Tagraím do na fógraí. Tá mír sa reachtaíocht, b'fhéidir san Acht Airgeadais nó san Acht Craolacháin, ach bhí scéimeanna ann cheana chun lacáiste 33% a thabhairt d'fhógróirí dá mbeadh fógraí acu i nGaolainn ar RTÉ. Tá sé sin sa reachtaíocht cheana agus baintear úsáid as ó am go chéile. B'fhéidir gur cailleadh deis nuair a bunaíodh TG4 tionscadal fógraíochta Gaolainne a bhunú, mar tá an chuid is mó de na fógraí ar TG4 i mBéarla ach ní fhágann sin nach bhféadfadh oifigeach Gaeilge, dá mbeadh an duine sin ann arís, fógraíocht i nGaolainne a spreagadh nó go bhféadfaí teacht ar scéim éigin leis na stáisiúin tráchtála chun lacáiste a thabhairt do dhaoine a bheadh ag glacadh fógraí i nGaolainn. Tá fasach sa reachtaíocht cheana den lacáiste sin agus d'fhéadfaí é sin a leathnú. Labhróidh Dr. Day anois faoi thodhchaí an raidió agus ar an gceist a cuireadh.
Ionas go bhfuil crystal ball agam, beidh mé in ann é a fheiceáil. Ó mo thaithí féin mar léachtóir ag déileáil le daoine óga, aontaím go hiomlán leis an Teachta. Bíonn siad ar fad ag breathnú ar an dara scáileán, fiú le linn léachtaí. Deirtear liom go mbíonn siad in ann an dá rud, nó b'fhéidir trí rud, a dhéanamh. Ba bhreá liom a bheith in ann a rá go bhféadfaimis eagras nó comhlacht éigin a bhunú do na meáin shóisialta, ach faoi láthair níl aon reachtaíocht in Éirinn, san Eoraip nó ar domhain a rialaíonn na meáin dhigiteacha. Teastaíonn sé sin mar níl muid ag iarraidh a bheith ag feidhmiú go neamhdhleathach. Táimid ag iarraidh go mbeadh rud á dhéanamh ag reachtóirí na tíre agus go dtiocfadh sé seo ón mbarr agus ón mbun. Sin é an cur chuige atá againn.
Go dtí go mbeadh an chumhacht ag na baill den choiste mar Theachtaí agus mar Sheanadóirí, nó go dtí go mbeadh Acht ann a thabharfaidh faoi rialú de shaghas éigin a dhéanamh ar na meáin dhigiteacha, rud nach bhfuil anois ann, b'fhiú go mór brú ar aghaidh leis an iarratas nó iarracht a dhéanamh ar stáisiún raidió don óige a bhunú. Feictear dom gur gá dúinn a bheith cruthaitheach faoi seo. Is féidir é a dhéanamh tríd an rialtóir agus tríd an reachtaíocht lag atá againn. Is féidir stáisiún a thionscnamh as sin. Is féidir rud níos mó na stáisiún raidió a dhéanamh as chomh maith. Tá an reachtaíocht ann gur féidir ceadúnas a thabhairt do leithéidí stáisiún raidió ach is féidir a bheith ag súil go bhfásfaidh an páiste seo, an entity seo, ag am éiginnte agus go mbeidh ní amháin cumarsáid ar na meáin dhigiteacha á dhéanamh ag lucht na n-óg agus sa stáisiún, mar a dhéantar i ngach aon stáisiún raidió maith faoi láthair, ach go mbeidh sé chun tosaigh ag breathnú ar an todhchaí agus ar úsáid na meáin dhigiteacha amach anseo.
Mar a dúirt mé, níl a fhios agam céard iad na meáin áirithe a bheidh ann. Tá Facebook imithe ón aoisghrúpa sin uile. Ní ghlacann sé leis a thuilleadh. Is é ár n-aoisghrúpa a úsáideann é. Tá Snapchat ag imeacht i léig faoi láthair. Tá Instagram chun tosaigh. Céard a thiocfaidh ina dhiaidh? Níl a fhios againn. Bheadh an oifig agus an bhainistíocht istigh i stáisiún don óige in ann tógáil air sin. A luaithe agus a thagann dréacht na reachtaíochta, d'fhéadfaidís cur leis an díospóireacht agus, níos tábhachtaí, athrú ó stáisiún raidió amháin go - níl an t-ainm agam i mBéarla ná i nGaeilge - eagras do na meáin Ghaeilge. Bheadh multimedia nó conversions ar siúl i ngach aon áit agus bheadh eagras nó comhlacht ann a d'fhéadfadh a bheith ag obair ar an bhforbairt sin. Níl an locus sin againn faoi láthair. Tharlódh sé go mbeimis ar chúl go mór. Nuair a thiocfaidh reachtaíocht san Eoraip agus, i ndiaidh sin, in Éirinn faoi na meáin dhigiteacha, beidh rud éigin ann agus beidh an Ghaeilge fágtha ar lár arís mar ní bheidh aon eagras á brú chun tosaigh. Ní bheidh aon ghuth ag an óige. B'fhearr liom dá mbunófaí stáisiún raidió dírithe ar an óige gur féidir tógáil air don todhchaí nach n-aithnímid agus a bheidh ag athrú i gcónaí. An bhfuil sé sin soiléir?
Tuigim. Aontaím le Dr. Day.
Is saghas moil dhigitigh nó digital hub atá i gceist leis seo, ach an stáisiún a bheith ann istigh ina lár. D'aithneodh an stáisiún na meáin chumarsáide eile atá ann. Tá sé an-riachtanach go dtabharfadh eagraíochtaí na Gaolainne aird ar an gceist seo mar tá na meáin níos cumhachtaí ná mar a bhíodar riamh. Tá an oiread sin tionchar acu orainn. Mairimid ár saol níos mó agus níos mó trí na meáin dhigiteacha. Tá an raidió fite fuaite leis sin. Níl an raidió marbh. Tá sé ag athrú agus ag claochlú laistigh den réabhlóid dhigiteach seo. Caithfidh lucht na Gaolainne a bheith páirteach sa díospóireacht seo. Tá athruithe móra ag teacht.
Caithfidh na heagraíochtaí ceannasaíocht a thógáil chomh maith, mar a thógadar sna feachtais a bhunaigh TG4, Raidió na Gaeltachta agus Raidió na Life an chéad lá. Mholfainn MOLSCÉAL agus BLOC atá ag TG4 faoi láthair. Is samplaí iad sin de na rudaí gur féidir leis na meáin a dhéanamh chun dul i ngleic leis an óige trí Ghaeilge sa pháirc chéanna ina bhfuil an óige ag gríosú agus á feidhmiú iad féin. Dá mbeadh teach, comhlacht nó eagras bunaithe againn tríd an iarracht seo atá á dhéanamh againn ón taighde, agus tríd an aighneacht a thiocfaidh as is dócha, agus dá mbeadh na ceithre réimse a luamar ag brú chun an rud céanna a bhunú, d'fhéadfaimis tosú le stáisiún raidió. Ansin bheadh an guth sin ag an óige agus d'fhéadfaimis tógáil air sin amach anseo.
Tá na ceisteanna go léir curtha i ndáiríre ach tá cúpla agam. An bhfuil samplaí i dtíortha eile, mar shampla, an Bhreatain Bheag? An bhfuil reachtaíocht níos láidre ansin? Cuirfidh mé na ceisteanna agus ansin is féidir leis na finnéithe iad a fhreagairt.
Is maith an rud go bhfuil méadú ar líon na gclár atá ar Galway Bay FM. Is rud dearfach é sin. Tá sé ráite go bhfuil an reachtaíocht lag. Tá ról dúinn mar pholaiteoirí ansin. Ní mór dúinn breathnú air sin.
Dúradh go bhfuil an t-údarás craolacháin ag déanamh a dhícheall. Is dócha go bhfuil sé beagáinín lag ó thaobh monatóireachta. Tá a fhios agam go bhfuil an reachtaíocht lag ach tá dualgais faoi leith ar an údarás. De réir mar a fheicim tá teipthe ag an údarás. B'fhéidir go bhfuilim mícheart. Táim ag tagairt do mhonatóireacht maidir le ceadúnais. B'fhéidir go bhfuil sé deacair do Dr. Day é sin a fhreagairt, ach b'fhéidir go mbeidh Dr. Walsh in ann díriú isteach ar an gceist seo. Tá dualgais ar an údarás. Tá na ceadúnais á dtabhairt amach aige. Níl na stáisiúin raidió ag comhlíonadh a gcuid dualgas de réir mar a fheicim. Sin rud amháin.
Is maith an rud é go bhfuil plean gníomhaíochta le foilsiú. An bhfuil dréachtphlean réitithe?
Tá sin go maith. Tá muidne ar an gcoiste seo agus an tUasal Diarmaid Breathnach i mbun oibre agus tá dréachtphlean réitithe maidir leis an ábhar seo. Tá an méid taighde atá déanta ag na finnéithe cabhrach dúinn. Tá ceist dheireanach agam. Cárbh as a dtagann an maoiniú don taighde? An mbeidh Dr. Day agus Dr. Walsh in ann leanúint ar aghaidh leis an tríú céim den taighde? An bhfuil sé sin socraithe?
Dar ndóigh, is léachtóirí lánaimseartha sinn. Bítear ag súil leis go ndéanaimid taighde mar chuid dár ndualgais laethúla ach tá an chuid dualgas laethúil orainn. De ghnáth má bhíonn aon rud réasúnta mór mar seo ag teastáil, lorgaíonn an léachtóir deontas ó eagraíocht sheachtrach. Tá iarrachtaí déanta agamsa maoiniú a fháil ón údarás craolacháin agus ón gComhairle um Thaighde in Éirinn. Níor éirigh liom ach bíonn an-iomaíocht i gceist. Leanfaimid ar aghaidh ag déanamh iarrachta. Ní theastaíonn mórán maoinithe chun taighde mar seo a dhéanamh. Nílimid ag ceannach trealaimh mar a dhéanann na heolaithe. Tá taighde sna heolaíochtaí sóisialta i bhfad níos saoire. Mar sin, dhéanfadh beagán maoinithe an-difríocht dúinn. D'fhéadfaimis cúntóir taighde agus a leithéid a cheannach.
Ní raibh aon airgead againn in aon chor an chéad bhliain. Sinn féin a dhein an obair uile. Bhí sé sin dian mar bhí bearnaí ó thaobh ama de. Thosaíomar i mí Eanáir agus faoin am a thosaigh an seimeastar múinteoireachta arís, bhí orainn rudaí a fhágáil ar leataobh agus teacht ar ais chucu sna laethanta saoire. I mbliana bhí sé d'ádh ag Dr. Walsh €1,000 a fháil ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus €1,000 a fháil ó Chonradh na Gaeilge toisc Bliain na Gaeilge a bheith ann. Chuidigh an €2,000 sin go mór linn chun an cúntóir taighde, Dr. Philip Fogarty, a fhostú. Ba eisean a chruinnigh na huimhreacha agus an t-eolas ar fad dúinn. Chabhraigh sé sin go mór dúinn. Ní fheadar an bhfaighimid aon airgead an bhliain seo chugainn. Táimid sásta leanúint ar aghaidh leis an obair. Teastaíonn uainn i bhfad níos mó a dhéanamh ach braitheann sé ar chúrsaí ama agus airgid.
Táimid ag caint faoi phinginí. Ba chóir go mbeadh ceann de na heagrais Stáit atá airgead acu teacht suas le pinginí den sórt sin, ná níos mó, chun cur leis an obair.
Dúirt Dr. Day go raibh €2,000 ann chun cuidiú leis an obair anuraidh. Tá éacht déanta aici agus ag Dr. Walsh leis an méid a cuireadh faoinár mbráid. Ba chóir go mbeadh leithéidí Fhoras na Gaeilge nó dream éigin mar sin in ann teacht suas le cúpla míle euro chun cuidiú leis an gcéad chéim eile mar tá sé chomh tábhachtach sin. Is gá dúinn é a dhéanamh anois seachas fanacht.
Gabhaim buíochas leis an Teachta. Ba mhór an cúnamh é sin. D'fhéadfaimis níos mó a dhéanamh leis.
Rinneamar iarracht teacht ar airgead ó eagraíochtaí poiblí ach níor éirigh linn. Nílimid ag iarraidh an béal bocht a chur orainn féin ach oiread. Leanfaidh an taighde ar aghaidh ach beidh sé níos moille agus-----
Níos lú.
-----beidh an scóip níos cúinge. Chun ceist an Chathaoirligh mar gheall ar an mBreatain Bheag a fhreagairt, tá an Bhreatnais i bhfad níos treise ar na stáisiúin logánta agus phobail sa Bhreatain Bheag ach níl aon chéatadán ná cuóta leagtha síos. Go ginearálta, caithfear taighde idirnáisiúnta a dhéanamh ar na ceisteanna seo ach, de réir mar a thuigim, i gcomhthéacsanna eile ní leagtar síos cuóta go minic. Ní hé sin le rá nár chóir go mbeadh cuóta ann. Chabhródh sé go cinnte dá mbeadh soiléireacht éigin i gceist.
Luann an Cathaoirleach nach bhfuil na stáisiúin ag comhlíonadh a gcuid dualgas. Tá siad ag comhlíonadh téarmaí na conarthaí atá acu le hÚdarás Craolacháin na hÉireann. Mura gcomhlíonfaí na téarmaí, bhainfí den aer iad. Bhí sampla nó dhó ann le 30 bliain anuas de stáisiún a baineadh den aer toisc go raibh a chonradh á shárú aige.
Níor baineadh de réir cúrsaí Gaeilge. Níl an oiread sin airdeall á dhéanamh ar chúrsaí Gaeilge.
Is dóigh liom go gcaithfear an cheist a chur conas a chuireann na conarthaí a aontaíodh leis na stáisiúin Ghaeltachta leis an nGaolainn mar theanga an phobail sna Gaeltachtaí. Is é sin atá luaite in alt 66(3) den Acht Craolacháin 2009. Is ceist í seo don údarás craolacháin. B'fhéidir gurb í sin an áit a bhfuil an cheist le cur. Mar is eol don Chathaoirleach, is féidir reachtaíocht a bhrú agus is féidir an tuiscint ná míniú atá ar an reachtaíocht a fhorbairt. Is féidir rudaí a dhéanamh laistigh de laincisí na reachtaíochta chomh maith.
I gcomhthéacs na straitéise 20 bliain, i gcomhthéacs an ráiteas Gaeilge 2006, agus i spiorad an rud uile, ní dóigh liom ach go bhfuil míniú amháin ann. Is é sin gan an Ghaeilge a imeallú ach é a normalú. Sin an teachtaireacht atá ag léim amach as na cáipéisí sin. Ba chóir an Ghaeilge a normalú tríd an gcóras uile. A mhalairt atá i gceist.
Tá lán an chirt ag an gCathaoirleach. Chun teacht ar ais chuig an rud sin maidir leis na conarthaí, níl i gceist ach go ndeir an stáisiún céard ba mhaith leis a dhéanamh agus go n-aontaíonn an coiste um dheonú conartha leis an méid atá á ofráil ag an stáisiún. Dá mbeadh cultúr níos réamhghníomhaí ann maidir leis an nGaeilge in Údarás Craolacháin na hÉireann, agus dá mbeadh brú ag teacht ó Fhoras na Gaeilge agus ó Chonradh na Gaeilge le go mbeadh cultúr níos réamhghníomhaí ann ó thaobh cumarsáid a dhéanamh trí Ghaeilge ar na haerthonnta, bheadh na stáisiúin ag tairiscint níos mó agus iad ag scríobh an chonartha. Is iad na stáisiúin a scríobhann an conradh i ndáiríre. Bíonn orthu 20% den am a chaitheamh ar nuacht agus cúrsaí reatha agus caithfidh go n-eascraíonn 20% den cheol a sheinntear in Éirinn. Níl a leithéid ann don Ghaeilge. Dá mbeadh an cultúr níos dearfaí agus níos réamhghníomhaí, chabhródh sé.
Chomh maith leis sin, luaigh an Cathaoirleach monatóireacht. Tá sé de dhualgas ar Údarás Craolacháin na hÉireann monatóireacht a dhéanamh. Níl sé sásúil go líonann gach stáisiún isteach tábla ag rá go ndearna sé an méid seo ná an méid siúd.
Tá féinmheasúnú i gceist ag an Dr. Day.
Tá. Ba chóir go n-éistfeadh foireann san údarás craolacháin le samplaí ó na stáisiúin. Sa dréachtphlean admhaíonn an t-údarás nach leor é sin. Glacaim leis go dtabharfaidh an coiste cuireadh don údarás teacht isteach nó go labhróidh sé leis an gcoiste ar bhealach éigin. Beidh an feidhmeannas in ann é seo a chur faoi bhráid an choiste. Mar bhall den údarás tá cead agam a rá go bhfuil sé ag iarraidh níos mó monatóireachta a dhéanamh. B'fhéidir go bhfostófaí daoine ón taobh amuigh chun é sin a dhéanamh mar tá easpa acmhainní ann. Ní dóigh liom go bhfuil easpa spéise ná go bhfuil aon diúltacht le brath san údarás, ach tá sé faoi bhrú uafásach. Tá níos mó freagrachtaí ar an údarás anois ná mar a bhí air nuair a bhí an Broadcasting Commission of Ireland, BCI, ann. Tá níos mó arís air ó bunaíodh an Independent Radio and Television Commission, IRTC, ach níl níos mó d'fhoireann aige. Teastaíonn tuilleadh foirne agus daoine nua a fhostú.
Tuigim. Tá sé cabhrach dúinn é sin a shoiléiriú. Táimid in ann díriú isteach ar rudaí ansin. Tá sé níos éasca nuair atá rudaí níos soiléire.
Más féidir liom é a shoiléiriú, gan aon leasú reachtaíochta táim den tuairim láidir go bhféadfadh an t-údarás craolacháin cur chuige níos réamhghníomhaí agus níos fearr a bheith aige chun spiorad na reachtaíochta a chur i bhfeidhm.
Sin an rud a rith liom agus mé ag éisteacht leis na finnéithe.
Is dóigh liom go gcabhródh sé go mór dá leasófaí an reachtaíocht ach is féidir rudaí a dhéanamh fiú laistigh den reachtaíocht reatha. Chuir mé aighneacht isteach chuig an údarás craolacháin mar chuid den chomhairliúchán ar an ndréachtstraitéis um sheirbhísí craolacháin le déanaí. Ba mise duine den chúigear a chuir aighneachtaí isteach a bhain leis an nGaolainn. An freagra a tugadh dom - níor tugadh é domsa go pearsanta ach ba léir gur mise a bhí á fhreagairt - ná nach bhféadfaidh an t-údarás glacadh le cuid de na moltaí a bhí déanta agam toisc go rabhadar ag sárú laincisí an Achta agus na reachtaíochta. Ní aontaím leis sin. Is dóigh liom gur féidir a bheith cruthaitheach laistigh de na laincisí reachtaíochta atá ann faoi láthair. D'fhéadfaí é sin a dhéanamh ar an gcéad dul síos, ach ar an dara dul síos teastaíonn leasú reachtaíochta chun an cás seo a dhéanamh níos soiléire.
Rinne mé dearmad go bhfuil toscaireacht eile ag fanacht taobh amuigh den doras. Tá an locht ormsa. Gabhaim míle buíochas le Dr. Day agus Dr. Walsh. Táimid fíorbhuíoch dóibh. Mar atá ráite agam, bhí siad an-chabhrach. 'Réamhspleáchadh ar bhás teanga' – Gan fágtha ach ceantar Gaeltachta amháin ina bhfuil an teanga fós 'láidir' i measc an aosa óig – Tuairisc.ie
'Réamhspleáchadh ar bhás teanga' – Gan fágtha ach ceantar Gaeltachta amháin ina bhfuil an teanga fós 'láidir' i measc an aosa óig
Deirtear sa Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch 'nach bhfuil an Ghaeltacht inmharthana 'más pobal urlabhra Gaeilge a shamhlaítear leis an nGaeltacht'
Dé hAoine, Bealtaine 29 2015 ag 6:05 am
De réir taighde nua ar phatrún labhartha na Gaeilge i measc aos óg na Gaeltachta, níl fágtha sa tír ach aon cheantar 'láidir' Gaeltachta amháin – Ros a' Mhíl i gcontae na Gaillimhe.
De réir na tuarascála, is ionann anois an patrún labhartha teanga seo sa Ghaeltacht – í seasmhach i measc an aoisghrúpa is sine amháin – agus "réamhspléachadh ar an mbás teanga".
Maíonn údair na tuarascála nua ar labhairt na Gaeilge sa Ghaeltacht, a choimisiúnaigh Údarás na Gaeltachta, go mb'fhéidir gur "i ngréasáin na seantuismitheoireachta" amháin a bheidh "nósanna Gaeilge á gcleachtadh go saoráideach" sa Ghaeltacht faoi cheann deich mbliana.
Áitítear sa tuarascáil taigde atá á foilsiú inniu "nach bhfuil an Ghaeltacht, mar atá sí, inmharthana, más pobal urlabhra Gaeilge a shamhlaítear leis an nGaeltacht" agus "go bhfuil an creimeadh atá á dhéanamh ar bhonn sóisialta na Gaeilge sa Ghaeltacht ag titim amach ag ráta níos tapúla ná mar a bhí á thuar sa SCT [Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht (2007)]".
Maíodh sa staidéar sin, ar a bhfuil an taighde nua bunaithe, nach raibh fágtha ag an nGaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht ach idir 15 agus 20 bliain. Mar a tuairiscíodh ar an suíomh seo ar dtús, "ródhearfach" a bhí an tuar sin dar le húdair an taighde nua, Conchúr Ó Giollagáin agus Martin Charlton.
De réir Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht: 2006-2011, is í Cill Chuimín (Ros an Mhíl) i gConamara an t-aon toghroinn Ghaeltachta a chomhlíonann critéar Chatagóir A i gcás fhaisnéis na n-óg.
De réir na bhfigiúrí nua, atá bunaithe ar Dhaonáireamh 2011, is é Ros a Mhíl an t-aon áit sa Ghaeltacht ina bhfuil níos mó ná 67% de dhaoine óga ina gcainteoirí laethúla Gaeilge.
Sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch, rangaíodh na ceantair Ghaeltachta ar fad de réir trí cinn de chatagoírí – A, B agus C – bunaithe ar líon na gcainteoirí laethúla Gaeilge iontu.
Bronnadh stádas 'Catagóir A' ar na ceantair is láidre teanga – na ceantair ina raibh breis agus 67% de dhaoine ina gcainteoirí laethúla Gaeilge – agus cuireadh na ceantair is laige i 'gCatagóir C'.
Ag tagairt do na ceantair Gaeltachta is láidre ó thaobh na teanga de, deirtear sa taighde nua go "maireann tuismitheoirí agus seantuismitheoirí na nGaeilgeoirí óga i gceantair Chatagóir A ach maireann a gclann agus a ngarchlann i ngréasáin cheantair atá ar aon dul le Catagóirí B agus C".
Léiríonn an Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch chomh maith gur tháinig laghdú ar líon na dteaghlach a shaothraigh deontas iomlán faoi Scéim Labhairt na Gaeilge i 2010 i gcás 11 de na 21 toghroinn i gCatagóir A. Laghdú "an-suaithinseach" a bhí i gceist i gcás seacht dtoghroinn den aon cheann déag sin.
Maítear nach ionann anois fiú rangú ceantair i gCatagóir A agus é a bheith mar "cheantar láidir Gaeilge" toisc go bhfuil fianaise ann i gcás ceantair i gCatagóir A nach bhfuil an Ghaeilge á labhairt "mar nós bisiúil sóisialta i measc na nglúinte ar fad".
Deirtear sa tuarascáil nua go bhfágann an patrún teanga seo nach bhfuil "an Ghaeltacht buan mar atá sí" agus go bhfuil an t-aistriú teanga ó Ghaeilge go Béarla "á chur i gcrích go tréan i gCatagóir A na Gaeltachta".
Maítear go "dtiocfaidh ceannas sóisialta an Bhéarla chun cinn i ngach ceantar sa Ghaeltacht taobh istigh d'achar gearr blianta".
"De réir threocht na fianaise seo, is é is dóichí nach mairfidh aon cheantar Gaeltachta, mar a thuigtear go sóisialta agus go cultúrtha í, níos faide ná tréimhse deich mbliana ag an bpointe seo," a deirtear.
Ní bheidh fágtha in "iarsama na Gaeltachta" faoi cheann deich mbliana, a deirtear, ach "gréasáin scáinte Ghaeilge i gceantair ar leith".
"Faoi réir cúinsí reatha, ní mhairfidh an rannpháirtíocht phobail a thugann brí Ghaelach do shainiúlacht na Gaeltachta ach tréimhse ghairid eile. Tá ceannas feidhmiúil an Bhéarla sna limistéir Ghaeltachta trí chéile ag déanamh díláithrithe ar fheidhm na Gaeilge iontu.
"Is é an toradh a bheidh ar dhíláithriú seo na Gaeilge ná imeacht as na Gaeltachta, de réir mar a thuigtear go sóisialta agus go cultúrtha í," a deir údair na tuarascála nua.
Tá an Nuashonrú bunaithe ar thorthaí na gceisteanna teanga sna Daonáirimh 2006 agus 2011 agus ar thorthaí Scéim Labhairt na Gaeilge a fhreagraíonn do na tréimhsí céanna, sin torthaí na scéime ó 2005/2006 agus 2010/2011.
Fág freagra ar ''Réamhspleáchadh ar bhás teanga' – Gan fágtha ach ceantar Gaeltachta amháin ina bhfuil an teanga fós 'láidir' i measc an aosa óig'
padraig o donnchu Dé Sathairn, Bealtaine 30 2015 ag 9:56 pm
Agus bhfuil faic le ra ag an aos og 'cul le cine' sin mar gheall air seo? Bhfuil se in am an t-aos og a cheistiu faoin treigint seo, faoin mhuirtheacht seo? An bhfuil aon mhortas cine fagtha iontu, aon spriorad naisiunta, aon tirghra no aon teangaghra? An ndeanann siad aon mhachnamh ar na ceisteanna seo.
Bhios ag caint le leaid og le gairid i dtigh tabhairne mar gheall air seo agus is e a bhi le ra aige aris is aris eile na:
'the past is the past', 'this is 2015'…..'get with it ('it=the programme' de reir dealraimh)
Cuimhnigh air sin i gceart anois agus an meon (mas meon i) ata laistiar den chaint scanruil sin.
Caithfidh me a admhail gur eirios ar mo chosa deiridh chuige. Nach in ata ag teastail o na maistri polaitaiochta ar fud na cruinne .i. go ndeanfai dearmad ar an stair (Ruairi Quinn et al), go scoiltfi na pobail? Ar an gcuma sin is ea is fusa dhoibh an todhchai a mhunlu d'reir na hiomha a chruthoidh siad sin – na maistri- dhuinn? Tabula rasa an aosa oig agus a gclo fein a chur ag polaiteoiri air agus an t-aos og ceanna ag umhlu chucu agus ag muineadh meili da maithreacha agus da n-athaireacha san am ceanna?
An e sin an fath, n'fheadar, gur thainig siad abhaile ina milte ar eitleain agus gur votail na milte eile acu den chead uair riamh i gcomhair reifreann faoi shainaitheantas, faoi 'ghra' na n-aerach? Cen fath nach bhfuil siad chomh gafa ceanna le morcheisteanna eile, mar ata, an Ghaeilge, an aeraid, uisce, an leatrom atathar a dheanamh ar na bochtain etc?
An amhlaidh nach bhfuil siad sin 'cool' no 'faiseanta' go leor?
Cheistios an leaid og sin faoin reifreann agus ni mor na go raibh an rud ceanann ceanna le ra aige faoi…the past is the past…. .
Ba leir nach raibh an cheist (faoin reifreann) suaite ina aigne in aon chor aige, ni hairim aon cheist faoin naisiun/teanga. Agus is colaisteanach e seo a bhfuil ardcheim aige san Eolaiocht.
Cuireann an t-aos og seo ana-dhioma orm ach is ag magadh chugainne seanoiri (50+) a bhionn siad. Duirt se go rabhasa 'weird', durtsa leis siud ar ais (i measc a lan rudai eile) an rud a duirt Bob Dylan (seanoir eile) .i.
the past is not dead, it's not even passed'.
Chuas abhaile ansin go tromspagach, doiliosach, dobhronach.
Darragh Ó Chaoimh Dé Luain, Meitheamh 1 2015 ag 10:44 pm
Is mór an trua gur chas tú le duine mar sin, a Phádraig, ach ar ndóigh , níl gach duine óg cosúil leis. Is déagóir ón nGalltacht mise, ní labhraíonn aon duine i mo theaghlach an Ghaelainn agus ní labhraíonn aon duine des mo chairde an Ghaelainn ach an oiread. Cad ina thaobh gur fhoghlaim mé an Ghaelainn mar sin ? Mar go gceapaim go bhfuil an Ghaelainn tábhachtacht sa lá atá inniu ann. Mhúscail mo sheanmháthair grá don Ghaelainn ionam. Bhí meas aici ar na filí agus ar an litríocht an bhain lenár dteanga. Mar sin, creidim anois go bhfuil an Ghaelainn mar pháirt lárnach de m'fhéiniúlacht Éireannach. Tuigim go raibh an Ghaelainn mar phríomhteanga na tíre seo go dtí le déanaí. Má chailltear an Ghaelainn, cailltear an chuid is mó dár n-oidhreacht leis.Má dhéantar neamhaird ar ár dteanga, déantar neamhaird ar an chuid is mó dár stair.
Cuireann sé frustrachas orm nuair a chloisim caint mar gheall ar dhaoine óga na Gaeltachta ag labhairt as Béarla, dá mbeinn ina n-áit, bheinn ag labhairt as Gaelainn. Ach caithfimid machnamh a dhéanamh ar an mbrú atá ar aos óg na Gaeltachta ón taobh amuigh. Tá gach amhrán "pop" i mBéarla, teastaíonn ó dhaoine óga a bheith cosúil le daoine óga eile agus tá amhráin pop fite fuaite le saol an duine óig. Creid nó ná creid, níl sean-nós cool , mar sin caithfidh eagraíochtaí Gaeilge iarracht níos fearr a dhéanamh chun amhráin pop a sholáthar d'aos óg na Gaeltachta ionas go mbeidh an Ghaelainn cool. Tá gaisce déanta ag Lurgan maidir leis sin
Ar deireadh, creidim go mbeidh an Ghaelainn beo i gceann 10 mbliana. Beidh sí níos laige, ach beidh sí ann. Caithfidh pobal na gaeilge iarracht níos fearr a dhéanamh an Ghaeilge a chur chun cinn i measc daoine óga na Gaeltachta. Bheadh stáisiún radio ar leith do dhaoine óga na Gaeltachta mar thosach maith.
P.S. A Phádraig, tá daoine drochbhéasacha ar an saol seo gan dabht, bíodh siad ina daoine óga nó ná bíodh. Ná chaill do mhisneach in aos óg na tíre seo, nílimid chomh dona san!
Donncha Ó hÉallaithe Dé Sathairn, Bealtaine 30 2015 ag 10:52 pm
Tá fadhb bhunúsach atá ag baint leis an anailís seo: tá áiteacha dhá áireamh mar cheantair Ghaeltachta le stádas Chatagóir C nach sroiseann na bun chritéir a leagadh síos do Chatagóir C sa Staidéar Chuimsitheach Teangeolaíoch (SCT) i 2007!
So nuair a deirtear go bhfuil 108 Toghroinn ina gceantair Ghaeltachta de chatagóir C, is cur i gcéill é seo agus tá ÉAGÓIR á dhéanamh ar an 26 ceantair Ghaeltachta a shroiseann an critéar do Chatagóir C iad a chur sa bhoiscín céanna le ceantair nach bhfuil Gaeilge ar bith iontu. (108 – 26 = 82 an líon Togharoinn NACH sroiseann na bunchritéar a leag Conchúr síos sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch, ach nár chuir siad i bhfeidhm an uair sin ach an oiread, ar chúiseanna nach dtuigim.)
Tabharfaidh mé sampla den éagóir seo:
Sé an critéar a leagadh síos sa SCT do chatagóir C ná (i) idir 10% agus 29% de theaghlaigh i dteideal cur isteach air a bheith ag fáil an deontas iomlán faoi Scéim Labhairt na Gaeilge agus (ii) an céatadán de chaiteoirí laethiúla do réir an Daonáireamh a bheith idir 30% agus 43%.
Tóg NA FORBACHA. É i gCatagóir C ó cheart mar go bhfuair 13% an deontas iomlán faoi Scéim Labhairt na Gaeilge agus go raibh 43% ag éileamh gur usáid siad an Ghaeilge go laethúil.
Tá na Forbacha sa Chatagóir céanna le Tulach Mhic Aodháin (Maigh Chuilinn) mar shampla, áit a bhfuair 0% an deontas iomlán faoi Scéim Labhairt na Gaeilge agus nach bhfuil ach 25% ina gcainteoirí laethiúla, i bhfad faoin 30% a leagadh síos mar bhun chritéar.
Tá áiteacha níos measa ná Tulach Mhic Aodháin agus tá Conchúir ag iarraidh a chur ina luí orainn go mba cheart go mbeidís sa Chatagóir chéann leis Na Forbacha, áit a bhfuil scoil náisiúnta ag feidhmiú trí Ghaeilge, seirbhisí eaglasta (go bhfios dom) trí Ghaeilge agus Coiste Pobail ag feidhmiú trí Ghaeilge.
Id trua go gcoinníonn Conchúir ag tabhairt le fios go mba cheart aitheantas Ghaeltachta a bheith ag ceantair ina bhfuair an Ghaeilge bás dhá ghlún ó shin. Ní cabhair ar bith é sin do na beagán áiteacha ina bhfuil an Ghaeilge fós in úsáid.
Séamas Ó Donnghaile, Bunscoil Mhic Reachtain Dé Luain, Meitheamh 1 2015 ag 11:09 am
Is ábhar mór imní an tuairisc seo Uí Ghiollagáin bíodh is go bhfuil corrdhuine ag cur in éadan cuid den eolas atá inti. Taobh leis sin, tá ceist mhór amháin ann: Cén obair atá ar siúl le gníomhairí teanga a dhéanamh de mhuintir na Gaeltachta (idir óg agus aosta)? Tá obair mhór le déanamh againn uilig ach smaoiním ar fhocail Enrí Uí Mhuireasa (i 1926) nuair a mhaígh sé go raibh réimse cainteoirí Gaeilge ann agus a dhearcadh féin ag gach duine den Ghaeilge ach go raibh dearcadh ar leith ag baint leis an fhear Gaeltachta a bhfuil na hamhráin agus an fhilíocht aige. Dearcann an duine sin, dar leis, ar an Ghaeilge mar a amharcann máthair ar shlua páistí atá ag súgradh le chéile – tá gach páiste gálanta ach níl páiste ar bith níos deise ná a páiste féin. Sin an dúshlán is mó atá romhainn – eolas a thabhairt do dhaoine, go háirithe don aos óg, ar an áilneacht a bhaineann lenár dteanga féin, gach saoirse a bhaineann léi, gach sonas a chuireann sí orainn, gach treoir a thugann sí dúinn tríd na seanfhocail agus an droichead is í chuig an tír/daoine a chuaigh romhainn agus an tír is mian linn bheith againn.
Ó bhí mé i mo ghasúr chaith mé a oiread ama agus a tháinig liom i nGaeltacht Thír Chonaill. Níor casadh ormsa ariamh ach daoine a bhí bródúil as a dteanga féin a bheith acu in áit glacadh le teanga a brúdh orthu. Thug mé féin agus cairde liom 60 duine chuig dianchúrsa Gaeilge i nGort a' Choirce cúpla lá ó shin. Bhí muid ansin nuair a pléadh an tuairisc seo ar na meáin – agus rith smaoineamh liom: An bhfuil an lá ag teacht go mbeidh daoine as 'iarcheantair Ghaeltachta' ag teacht go leithéidí Bhéal Feirste, Chorcaigh agus Bhaile Átha Cliath le Gaeilge a fhoghlaim?
Níl ach bealach amháin chun tosaigh againn – an fhoghlaim cheart a bheith daoine ar 'bhláth na hÉireann' mar a thug Seán Bán Mac Grianna uirthi. Is eagal dom go raibh an ceart ag an Phiarsach – chruthaigh córas oideachais na tíre seo dream a ghlacann le haineolas agus le haintreoir. Mar fhocal scoir, ní deontais agus airgead de dhíth orainn ach daoine. Ná bímis i muinín rialtais nó is iad is mó atá aineolach ar chúrsaí Gaeilge a oiread is atá siad aineolach ar chúrsaí Iodálaise, Fraincise nó Gréigíse.
Donncha Ó hÉallaithe Dé Luain, Meitheamh 1 2015 ag 7:16 pm
Níl an méid seo ag tíocht leis na fíricí:
'De réir Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht: 2006-2011, is í Cill Chuimín (Ros an Mhíl) i gConamara an t-aon toghroinn Ghaeltachta a chomhlíonann critéar Chatagóir A i gcás fhaisnéis na n-óg.
De réir na bhfigiúrí nua, atá bunaithe ar Dhaonáireamh 2011, is é Ros a Mhíl an t-aon áit sa Ghaeltacht ina bhfuil níos mó ná 67% de dhaoine óga ina gcainteoirí laethúla Gaeilge.'
Tá an scéal sách dona gach é a chur as riocht uilig. Féach lth. 209 den tuarascáil faoi % Cainteoirí Laethiúla 3 – 18mbl 2011: Na Forbacha (78.3%); Cill Chuimín (95.5%); Co;; Aithnín (90.3%); Sailearna (92.6%); An Spidéal (87.5%). Tá an tSean-Oirthear pléasctha le nooks agus crannies chun iniúchadh a dhéanamh, ó siúlóidí sochraide foraoise, go hóstáin chaisleáin álainn, tá fiú cuid de na cúrsaí gailf is fearr sa tír againn chun do luascadh a chleachtadh.
Tá an oiread sin le tairiscint ag Cill Dara, mar sin cén fáth nach gcuirfidh tú cúpla ceann dár moltaí le do Liosta Buicéad fanachta!
Graí & Gairdíní Náisiúnta na hÉireann
An Tulaigh, Cill Dara
Graí Náisiúnta na hÉireann 2
Ar a dtugtar Contae Thoroughbred, tá Cill Dara ina bhaile mórthaibhseach Graí Náisiúnta na hÉireann. Tá cuid de na capaill is iontach ar domhan san áis pórúcháin capall sa Tulaigh agus tá Gairdíní áille Seapánacha ann freisin.
Páirc Mondello
Donore, An Nás
Páirc Mondello Ferrari
Ag féachaint do chéad sult eile i gCill Dara? Mondello Park's fuair tú sórtáil!
Reáchtáiltear clár corraitheach rásaíochta gluaisteán agus gluaisrothair ag Mondello gach bliain. Ina theannta sin tá Scoil Tiomána Rásaíochta ann inar féidir le daoine teagasc agus teagasc a fháil. Téigh i dteagmháil leis an gciorcad le haghaidh sonraí.
Bianna Feirme Chill Dara
Rathmuck, Co. Chill Dara
Bianna Chill Dara
Faigh an chuid is fearr de shaol Tuaithe na hÉireann saor in aisce, gan ach cúpla nóiméad taobh amuigh de bhaile Chill Dara!
Bianna Feirme Chill Dara tugann sé eispéireas feirme oscailte a thacaíonn le teaghlaigh do chuairteoirí, áit a bhfeicfidh tú réimse leathan ainmhithe feirme i suíomh nádúrtha suaimhneach gan pingin a ghearradh.
Bainfidh cuairteoirí taitneamh as atmaisféar ciúin faoin tuath, agus is féidir leo an leas is fearr a bhaint as a gcuairt trí ár n-ainmhithe feirme a bheathú nó taitneamh a bhaint as bia blasta sa Chaifé Feirme.
Turas Báirse
Coinnigh siamsaíocht do scipéirí beaga an sos meántéarmach seo le cúrsáil síos canálacha Chill Dara le Turas Báirse! Ag tosú i Sallins, seolann báid báirse canála traidisiúnta Barge Trip trí tuath Chill Dara.
Is féidir le páistí a gcuid súl a scafa don fhiadhúlra ar bhruacha cosúil le cruidíní, tairbh nathrach, lachain, ealaí agus go leor eile. Bainfidh na cinn bheaga taitneamh as lá amuigh san aer úr, agus iad ag foghlaim faoi stair na gcanálacha, na báirsí agus na ndroichead. Fág an domhan i do dhiaidh agus leag amach ar eachtra ar na huiscí!
Páirc Oidhreachta Lullymore
Lully Mór
Páirc Oidhreachta Lullymore 2
Páirc Oidhreachta & Fionnachtana Lullymore Is díol spéise do chuairteoirí lae é atá suite ar oileán mianraí i bPortach Allen i gContae Rathangan - Cill Dara - suíomh foirfe chun oidhreacht na hÉireann agus an timpeallacht nádúrtha a iniúchadh.
Is é Páirc Oidhreachta & Fionnachtana Lullymore an t-ionad le haghaidh spraoi teaghlaigh le turais traenach limistéar súgartha mór eachtraíochta gailf craiceáilte an t-ionad súgartha faoi dhíon foraoise funky agus an fheirm peataí leis na capaill cháiliúla Falabella - mar gheall ar an meascán iontach seo de spraoi agus foghlaim tá Lullymore "riachtanach" -see "agus tú ag tabhairt cuairte ar Chill Dara.
Domhnach Dheá
Mílte agus míle siúlóidí agus fiadhúlra - foirfe chun cobwebs an gheimhridh a shéideadh ó gach aois! Suite in iarthuaisceart Chill Dara, tá Páirc Foraoise Donadea 243 heicteár de choillearnach measctha agus blásta íon.
Rith eitleán tríd an bhféar, lúbadh sna gairdíní múrtha agus fuaraigh sa teach oighir sula ndéantar na lachain a bheathú ar loch 2.3 heicteár. Maireachtáil saor ó strus ar a fearr. Is féidir tuilleadh faisnéise a fháil ar shuíomh ainmnithe na hOidhreachta Náisiúnta anseo.
Feirm Peataí Chluain Fert
Cluain Fearta, Maigh Nuad
Feirm Peataí Chluain Fert 2
Bíonn ainmhithe i gcónaí buailte leis na páistí! Chomh maith le cairde fionnaidh, Cluain Fearta tá dhá limistéar clós súgartha lasmuigh ann freisin le caisleáin phreabacha, limistéar súgartha faoi dhíon, go-cartanna, páirc peile, neart áiteanna picnice agus go leor eile chun siamsaíocht a chur ar fáil do do theaghlach.
Tabhair leat na kiddies chuig an bhfeirm oscailte áit ar féidir leo bualadh leis na hainmhithe agus crochadh amach leis na daoine cáiliúla cónaitheacha, Rizzo, Sandy agus Hector, na alpacanna cáiliúla!
Sráidbhaile Chill Dara 11
Tá an rud ar fad ag Cill Dara i ndáiríre - capaill den scoth, caisleáin ársa na hÉireann, agus ar ndóigh, teiripe miondíola!
Sráidbhaile Chill Dara suite níos lú ná uair an chloig ó Bhaile Átha Cliath le níos mó ná 100 siopa de bhrandaí faisin agus earraí tí den scoth. Tairgeann Sráidbhaile Chill Dara coigilteas suas le 60% ar an bpraghas miondíola molta seacht lá na seachtaine agus i gcaitheamh na bliana! Mar sin, cad a bhfuil tú ag fanacht? Faigh siopadóireacht!
Caisleán Leixlip Thisismariamckee
Ní eachtra timpeall Chill Dara a bheadh ​​ann gan turas go caisleán ársa Éireannach!
Agus é stairiúil, tógadh Caisleán Leixlip i 1172 agus tá go leor míreanna de throscán seanda, taipéisí, pictiúir agus líníochtaí agus roinnt earraí neamhghnácha cosúil le teach mór bábóige ón 18ú haois, agus go leor eile.
Sa bhaile freisin tá cheaptha teasa ghotach, suíochán an teampaill, an gazebo agus lóiste an gheata.
Cill Fhionnúrach Woods Staceypender93
Níl ach achar gairid taobh amuigh de Shráidbhaile Rathangan ar cheann de na rudaí is rúnda in Éirinn don dúlra! Tá Coill Killinthomas i gContae Chill Dara cosúil le rud díreach ó shíscéal agus creidimid anseo ag Into Chill Dara go bhfuil sé seo ar cheann de na coillearnacha is áille in Éirinn ar fad!
Is foraoise buaircíneach crua-adhmaid measctha é an limistéar taitneamhachta 200 acra le flóra agus fána an-éagsúil. Tá thart ar 10 km de shiúlóidí comharthaithe sa choill do na lovers siúil sin go léir, agus tugann siad sin rochtain ar réimse leathan éiceachóras.
Rathúil, An Nás
Post arna roinnt ag Keith Mahon - TheTaste.ie (@mrkeithmahon)
An gcathair ghríobháin Chill Dara Is rud é ba chóir do gach duine dul i dtaithí air! Soláthraíonn an lúbra fálaithe is mó i gCúige Laighean lá dúshlánach corraitheach le spraoi maith sean-aimseartha do theaghlaigh ar phraghas réasúnta. Amach san aer úr, is áit iontach é seo do theaghlaigh taitneamh a bhaint as lá le chéile!
Bunaíodh an gcathair ghríobháin fálaithe ag deireadh na 1990idí agus osclaíodh don phobal é sa bhliain 2000. Ó shin i leith tá clár mórfhorbartha déanta aige, ag cur nithe nua iontacha chun lá saoire níos taitneamhaí agus níos spraíúla a thabhairt duit.
Coillte Wallaby
Donadea, An Nás
Tá an áit seo ann do thaiscéalaithe beaga agus d'eachtránaithe móra araon, lá saor a mbainfidh gach duine taitneamh as!
Cuardaigh wallabies, ulchabháin agus emus i measc na gcosán dúlra agus siúlóidí coille nó bain taitneamh as na hainmhithe sa limistéar idirghníomhach petting - go léir sula mbíonn do chíste agat agus sula n-itheann tú sa siopa caife é.
Bóthar Athgarvan, An Droichead Nua
Earraí Airgid Newbridge 9
Ar feadh níos mó ná 80 bliana Earraí Airgid an Droichid Nua Tá earraí boird ardchaighdeáin á ndearadh agus á ndéanamh ag a saoráid déantúsaíochta i nDroichead Nua, Co. Chill Dara Inniu, leanann ceardaithe a bhfuil taithí saoil acu ar aghaidh ag cumadh na n-earraí boird is fearr leis na scileanna céanna agus an cúram grámhar chomh maith le seodra agus earraí bronntanais.
Tá bailiúcháin faisin agus déantúsáin a bhain le cuid de na deilbhíní stíle is mó sa lá atá inniu ann mar Audrey Hepburn, Marilyn Monroe, Princess Grace, Princess Diana, na Beatles agus go leor eile. Tabhair turas chuig Ionad na gCuairteoirí chun cuairt a thabhairt ar an músaem, greim a fháil ar roinnt lóin agus brabhsáil a dhéanamh ar roinnt tairiscintí eisiach laistigh den siopa!
Éalaigh an Gnáth le lá amach ag Eachtraíochta Redhills Chill Dara. Tá Redhills Adventure suite ar sheanfheirm oibre a bhí tráth ach cúpla ciliméadar ó Shráidbhaile Chill Dara, díreach in aice leis an M7 agus faoi 35 nóiméad ó thimpeallán na Bó Dhearg. Lá amach lán gníomhaíochta a thairiscint do chuairteoirí le raon gníomhaíochtaí éagsúla seachas an norm, spraoi agus sábháilte. Is eachtraí boga talamhbhunaithe iad a gcuid gníomhaíochtaí atá oiriúnach do gach leibhéal aclaíochta agus spéis.
Bíonn siad ar oscailt i gcaitheamh na bliana, Luan go Domhnach le haghaidh áirithintí grúpa d'ocht nó níos mó agus is féidir le daoine aonair a bheith inár seisiúin cearrbhachais clibe oscailte gach deireadh seachtaine ionas nach mbeidh grúpa de dhíth ort.
Bain sult as na páirceanna go hálainn i mBaile an Chaisleáin. Níl aon táille iontrála ann chun siúl agus iniúchadh a dhéanamh ar na páirceanna. Tá fáilte roimh mhadraí, ach caithfear iad a choinneáil ar luaidhe agus ní cheadaítear iad sa loch, mar tá fiadhúlra ag neadú.
Lá ag na Rásaí
An Nás & an Droichead Nua
Ráschúrsa an Náis 5
Ní bheadh ​​cuairt ar Chontae Thoroughbred críochnaithe mura mbeadh lá rása agat ag ceann dár ráschúrsaí a bhfuil cáil dhomhanda air. Tá rásaíocht capall i gCill Dara thart leis na cianta, agus siombalíonn na hionaid seo cuid mhór de DNA an chontae. Tá sult lá an rása chomh tréan le traidisiún, rud a thugann blaiseadh do chultúr do chuairteoirí chomh uathúil gur eispéireas nach féidir leat a fháil áit ar bith eile. Tá trí ráschúrsa móra sa chontae, an Nás, Punchestown agus The Curragh, agus cuireann gach ceann acu séasúr iomlán cruinnithe agus imeachtaí ar fáil. Tugann May Féile bhliantúil Punchestown, ócáid ​​chomh hardphróifíle sin go bhfuil sí ar liosta buicéad gach duine.
Galf den scoth
K club Palmer 7 saor in aisce
Is é an tuath álainn rollta i gContae Chill Dara an suíomh foirfe do chúrsaí gailf ar ardchaighdeán, mar sin ní haon ionadh go bhfuil neart ann chun ceann a roghnú.
Maidir le haon leannán gailf ní bheadh ​​cuairt ar Chill Dara iomlán gan babhta (nó dhó!) Ar cheann dár gcúrsaí craobhchomórtais a dhear cuid de na móruaisle gailf, lena n-áirítear Arnold Palmer, Colin Montgomerie agus Mark O'Meara.
Gan amhras tá sé ar cheann de na hionaid gailf is fearr san Eoraip, tá dhá chúrsa gailf iontach ag an K Club Hotel & Golf Resort cúig réalta a chuir fáilte roimh an gcuid is fearr de ghalfairí trí go leor craobhchomórtais lena n-áirítear an Corn Ryder i 2006.
Níl cúrsa gailf craobhchomórtais amháin ach dhá chraobh aige, tá Carton House Golf ar cheann de na hionaid gailf is cáiliúla agus is iomráití in Éirinn. Suite laistigh de 1,100 acra de thalamh páirce príobháideach, baineann na cúrsaí leas as radhairc áille, coillearnacha nádúrtha agus cúlra Mhainistir Palladian stairiúil.
Le rogha de thalamh páirce nó naisc intíre, tá rud éigin ann a oireann do gach stíl gailf i gCill Dara. Cuir am-tae in áirithe agus faigh taithí air féin.
Glasbhealach na Canálach Ríoga
Glasbhealaí na Canálach Ríoga
Tá Glasbhealach na Canálach Ríoga sultmhar 130km de chosán comhréidh, oiriúnach do shiúlóirí, reathaithe agus rothaithe de gach aois agus céim. Ag tosú i Maigh Nuad cosmopolitan, leanann sé an chanáil 200 bliain d'aois trí Enfield a fheictear agus an Muileann gCearr bríomhar go Cloondara a fheictear sa Longfort, le caiféanna, spotaí picnice agus nithe is díol spéise ar an mbealach. Comhcheanglaíonn tírdhreacha tuaithe agus tionsclaíocha, le páirceanna rollta, sráidbhailte áille cois uisce, glais oibre agus sainchomharthaí stairiúla. Rothaigh nó siúil idir aon cheann de na príomhbhailte agus fill ar ais ar an traein go dtí an áit ar thosaigh tú. Lean áit ar thaistil báirsí capall agus coinnigh súil ar iontais fhiadhúlra i bhfolach ar an mbealach.
Finscéalta faoi Eispéireas VR Chill Dara
Finscéalta Chill Dara 6
Iompraíonn eispéireas tumtha 3D "Legends of Kildare" cuairteoirí siar in am chun oidhreacht agus miotaseolaíocht Chill Dara ársa a fháil amach trí scéalta faoi Naomh Bríd agus Fionn Mac Cumhaill.
Agus do threoir mheánaoiseach féin ar fáil, is féidir leat stair shuíomhanna meánaoiseacha Chill Dara a fhoghlaim lena n-áirítear Ardeaglais agus Túr Cruach Naomh Bríd agus an Teampall Dóiteáin ársa trí réaltacht fhíorúil.
Tugann an turas seo gné nua iomlán d'ealaín scéalaíochta na hÉireann, ag glacadh le grá, laochra agus tragóidí sean-aimsir Chill Dara a macalla i bhfothracha ár mainistreacha agus ardeaglaisí. Is é an turas an réamhrá foirfe do Chill Dara, ag mealladh an fonn atá ort nuair a thugann tú cuairt ar ár suíomhanna ársa go pearsanta.
Músaem Shackleton
Suite i sean-Teach an Mhargaidh ón 18ú hAois, leanann Músaem Shackleton tairbhí an taiscéalaí cáiliúil Antartach Sir Ernest Shackleton. I measc na mbuaicphointí atá aige tá sled agus úim bhunaidh óna thurais Antartacha agus 15 throigh. samhail de Endurance long Shackleton. Nuair nach mbionn Gaeilge ag iarrthóír amháin, úsáidtear é sin mar leithscéal chun diospóireacht i nGaeilge ar an ábhar a shéanadh ar phobal na Gaeilge ar an mbonn nach mbeadh cothrom na féinne ar fáil don iarrthóir gan Ghaeilge. I leabhar Flower féin, Seanchas ón Oileán Tiar (1956) tá cuntas gairid ar chúrsa a shaoil ag an eagarthóir, Séamus Ó Duilearga ··· Toradh ar na cuairteanna sin is ea The Western Island (1944) agus Seanchas ón Oileán Tiar. Le déanaí léirigh Kate seóanna mar chuid de fhéile The Theatre Machine Turns You On: Vol 3 le THEATREClub, agus tá sí díreach tar éis áit a ghlacadh le WillFredd Theatre mar Léiritheoir Cruthaitheach. Ach ní dóigh liom go bhfuil sé chomh simplí sin agus a rá nach bhfuil san Ultais ach canúint den Bhéarla - canúint de Bhéarla na hAlbain, seans - ach tá stair éagsúil ag an Lallans agus ag Béarla Shasana. Comórtas é seo atá á reáchtáil gach bliain ag Gael Linn do Ghaelcholáistí agus do iar-bhunscoileanna Gaeltachta, agus bhí os cionn 50 foireann ar fad páirteach ann arís i mbliana. Tháinig an t-ocht bhfoireann a bheidh san iomaíocht i gCraobh na hÉireann trí réamhbhabhtaí cháilithe agus craobhacha réigiúnacha ó mhí Dheireadh Fómhair seo caite. Ba é ‘Gaeloideachas do Chách’ téama na comhdhála i mbliana. Pléadh topaicí éagsúla ar an lá; airgeadas scoile, cosaint sonraí agus éiteas scoile. Bhí príomhoidí scoile, baill de bhoird bhainistíochta, ionadaithe ó eagraíochtaí Gaeilge agus ó eagraíochtaí oideachais mar chuid den lucht freastail. Chuir ceoltóirí ó Chomhaltas Ceoltóirí Éireann ceol den scoth ar fáil chomh maith. Braitheadh leis go bhféadfadh roinnt mhúinteoirí méid na cainte a dheineann siad féin a mhaolú agus níos mó deiseanna ar an gcumarsáid a chruthú do scoláirí. Tréaslaím arís don Aire Stáit, don Taoiseach agus do Roinn na Gaeltachta as a bhfuil á dhéanamh acu, agus is mór an onóir dom cuidiú leis an rún. Míreanna as Cartlann Bhóthar na Léinsí le hAogán Ó Muircheartaigh: Breandán Feirtéar ag caint le Máire Bhreathnach ar Oileán Chléire i 1976; Mícheál Ó Sé ag caint leis an siopadóir Pádraig Ó Drisceoil ar Oileán Chléire; Nóra Bn. Uí Choitir ag caint le Mícheál Ó Sé ar Oileán Chléire. Is cúis náire agus feirge é deireadh na hirise seo. Thug sibh seirbhís iontach don teanga agus do phobal na Gaeilge ar fud an domhain. Mainistir na Coille Móire

Is mainistir Bheinidicteach atá suite i gContae na Gaillimhe í Mainistir na Coille Móire. Chuir an mhainistir ar bun sa chaisleán sa bhliain 1920 i gcomhair ban rialta ón mBeilg a theith a dtír sa Chéad Chogadh Domhanda. Tá Marie Hickie i gceannas ar an mainistir faoi láthair. Oibríonn an dá ghrúpa seo mar dhá bhord go bunúsach, tá freagracht ag bord amháin as an ngné Ghaeilge, agus tá freagrach ag an mbord eile as an ngné Albainis Uladh de shainchuspóir an Chomhlachta Teanga. Leis an gceart a thabhairt do bhainistíocht na scoile is cóir a mheabhrú go gcuireann an soláthar an-mhaith atá á dhéanamh don Ghaeilge ar an tráthchlár leis na deacrachtaí seo. Áras Inis Gluaire in Belmullet will be catering for the cultural appetites of the locality and hosting a variety of events. There will be a music workshop for children & adults at 4 p.m., a painting and drawing workshop for teenagers with Joe Murray at 5 p.m, a set dancing workshop at 6 p.m. and a foreign language film also at 6 p.m. Refreshments served. Please contact the Áras Inis Gluaire on T: 097 81079 or E: info Cinneadh deacair a bhí le déanamh ag na moltóirí, ach ba ar amhrán spleodarach Grooveline, ‘Deis Dall’, a bronnadh an chéad duais de €2,000. "Agus tá dearmad déanta aici air…" – Slugger O'Toole
"Agus tá dearmad déanta aici air…"
Mick Fealty on March 24, 2009, 2:31 pm11 Comments | Readers 2
ComhairleoirClive McFarland in agallamh le hAnton Mac Cába i BhFoinse cupla seachtain o shin agus é ag déileáil le ceist an teangan…Le hAnton Mac Cába
(first published Foinse 28 February 2009)
Ní bheidh an DUP sásta glacadh le hAcht Gaeilge, dar leis an oifigeach pholásaí a dhréachtaigh aighneacht an DUP maidir leis an Acht don phróiséas comhairliúcháin.
Tá dhá thaobh leis an Ghaeilge, dar le Clive McFarland: "Ag amharc ar an Ghaeilge go teibí, leis féin, níl dochar ar bith ann. Ach dála go leoir rudaí sa tír seo, ní féidir amharc air mar theanga. Tá an pholaitíocht agus an stair fite-fuaite tríd.
"Rinne Sinn Féin oiread le dochar a dhéanamh don Ghaeilge agus a rinne Aondachtóir ar bith. Bhain cuid acu úsáid as mar dhóigh leis an streachailt náisiúnach-poblachtach a chur chun cinn. Níl an SDLP gan locht. Ar a laghad, tig leis an SDLP é a labhairt."
Tá ceisteanna eile ann. Dar leis gurb ionann Acht Gaeilge agus Gaeilge a thoghadh amach thar teangacha eile: "Go fiú gan Béarla a chur san áireamh, ní hí an Ghaeilge an teanga is mó a labhartar. Tá ceist ann sa phobal Síneach. Tá daoine anseo le tríocha nó daichead bliain, go háirithe mná aosta, agus ní thig leo úsáid a bhaint as seirbhísí mar nach bhfuil Béarla acu. Na hinimircigh nua a tháinig isteach ó Oirthear na hEorpa, tá seirbhísí de dhíth orthu ina dteangacha féin.
"Tá an bharúil ann gur cuireadh le lion na gcainteoirí sa daonáireamh. Má thig leat 'Aer Lingus' agus 'tiocfaidh ár l a r?, fágann sin gur Gaeilgeoir mise."
Bheadh impleachtaí diúltacha ann maidir le caidreamh idir an dá phobal dá gcaithfí leis an Ghaeilge ar bhonn speisialta. Tá dearcadh diúltach i leith na Gaeilge sa phobal Aondachtach, bíodh is nach bhfuil sin chomh láidir agus a bhí.
Dar le McFarland go bhfuil an DUP sásta glacadh leis an Ghaeilge: "Na samplaí atá ann ná mar a bhaineann le hainmneacha sráide. Sa chuid is mo de na ceantaracha, níl fadhb ann, an dóigh mar a bhfuil an Tuaisceart, nó gur ceantaracha Protastúnacha nó Caitliceacha atá iontu.
"Ceantar mar a bhfuil an meascán níos cothromaí, creideann daoine go mbaintear úsáid as leis an cheantar a mharcáil mar bheith bainte le pobal amháin nó pobal eile." Dar leis gur baineadh úsáid as bratacha dílseacha ar an dóigh céanna.
Gheall an Clár Rialtais go mbeadh maoiniú ann don Ghaeilge, agus níl rún baint de sin: "Is féidir sin a chur i bhfeidhm gan Acht bheith riachtanach. Níl Acht de dhith leis an teanga a fhorbairt."
Tá an DUP i bhfabhar Albanís Uladh a fhorbairt, ar an bhonn nach bhfuil an gréasán nó na stráitéisí chomh forbartha agus atá ag an Ghaeilge: "Níl duine ar bith ag caitheamh amhrais ar chomh fírínneach agus atá an Ghaeilge mar theanga. Mhothaigh mé daoine ag rá nach bhfuil san Albanís Ultach ach 'Béarla le blas an Bhaile Mhéanaigh'."
Cothaíonn an feachtas ar son Achta na Gaeilge fadhbanna, dar leis: "Is deacair Sinn Féin agus an SDLP a fheiceáil ag cúlú. Agus dá mhéid a bhrúnn Sinn Féin, is mó a bheidh daoine cinnte deimhin go bhfuil siad ina éadán."
Dar leis go bhfuil an Ghaeilge níos feiceálaí anois, fios ag Aondachtóirí go bhfuil sé ann: "Níl sé de rún ag an DUP é a bhrú ar gcúl. Sa Chlár don Rialtas, tá gealltanas ann. Tá aitheantas de dhíth ar an dá theanga.
"Tagann cuid mhór arais chuig cúrsaí airgid. Nuair a thosnaíonn tú, beidh ort é a dhéanamh do seacht nó ocht dteanga. Tá níos mó cainteoirí Síníse Mandarin ann ná mar a bhfuil de chainteoirí Gaeilge agus Albaníse Uladh lena chéile. Nach bhfuil an maoiniú céanna tuilte acu?"
"Tá cur chuige ag cuid mhór grúpaí Gaeilge atá bunaithe ar chearta, atá iontach costasach, go bhfuil airgead as cuimse i gceist, go háirithe ag amharc ó Feabhra 2009. Tá daoine ag caint ar deireadh a chur le hoidis saor in aisce agus taisteal saor in aisce do phinsinéirí."
"Tá an bharúil amuigh ansin gur mhaith linn an Ghaeilge a bhascadh díreach ar mhaithe len é a dhéanamh. Ní sin mar atá. Beidh maoiniú, beidh cur chun cinn, mar sa rialtas caithfidh an DUP cloí le dlithe cothromais.
"Bhí Edwin (Poots) agus Gregory (Campbell) mar airí ag rá go raibh luach mhór cultúrtha agus teangeolaíochta ann. Ní bagairt an teanga ann féin. Tá sé iontach deacair ag an duine gur mhaith leis an Ghaeilge mar theanga, iontach deacair a thuiscint an bhagairt a fheiceann daoine ann."
D'fhoghlaim máthair McFarland féin Gaeilge agus í ar an bhunscoil i mBaile na mBreathnach, ar imeall na Gaeltachta Láir i nDún na nGall. "Thaitin an Ghaeilge go mór léi mar ábhar ar scoil," ar seisean. "Ach d'aistrigh sí go Tír Eoghan nuair a bhí sí bliain déag, agus tá dearmad déanta aici air." Ceoltóirí óga Chois Fharraige: Éadaoin Nic Dhonncha, chun tosaigh, Róisín Ní Cheallacháin, Anna Nic Lochlainn, Ruby Ní Chuinn, Liadán Canny, Cainnear Nic Réamoinn, Bróna Ní Cheallacháin agus Aifric Ní Ghibne Bhí mé ag smaoineamh ar seo agus mé ag iarraidh oibriú amach cén chaoi a dhéanfainn déileáil leis seo go praiticiúil agus le fíricí an tsaoil mar atá siad. Níl an Ghaeltacht mar ba mhaith liomsa í a bheith, sé sin lán-Ghaelach ó cheann ceann na Gaeltachta. Ba chóir go dtabharfadh CLG cuireadh dóibh imirt ar pháirceanna imeartha CLG in ionad a bheith ag tacú le peil Ghaelach a bhfuil an bunús céanna léi is atá le hAlbainis Uladh agus a ceapadh ar na cúiseanna céanna. Tugann Gaeltarra Éireann deontais freisin do mhionscail éagsúla gan páirt a ghlacadh iontu agus i gCeantar Acla, tuigim to bhfuil deontais tugtha mar cabhair chun obair a chur ar fáil do 51 duine. Best of luck to Corporal Gemma O& in today& All Ireland Camogie Final, fr... Part 3-Behind the Scenes of Braveheart-Defence Forces Audio Visual School Dfhógair Fleadh Scannán na Gaillimhe gur ainmníodh Dara Devaney don ghradam, Bingham Ray New Talent Award. I measc iad siúd a bhíonn ainmnithe don ghradam bíonn léiritheoirí, aisteoirí agus stiúrthóirí. Déanfar an buaiteoir a fhógairt ar an oíche dheireanach den fhéile, a bheidh ar siúl sa Town Hall Theatre Dé Domhnaigh 13 Iúil. Maidir le ról na dtuismitheoirí nuair a fíoraíodh do Thomás Ó Deirg a bhí ina Aire Oideachais timpeall ar an am sin, dúirt sé 'I Bhí sé róthábhachtach is dócha. ASNC: Tá cuid de bhaill CCD chomh dílis do thraidisiún an doilbhris gur dhiúltaíodar do chúram fiaclóra ó am go chéile, ar eagla go bhfeabhsódh sin a n-urlabhra ar bhealach ar bith
Dé Máirt, Meán Fómhair 8 2020 ag 5:40 am
Deir lucht eagrais nua go rachaidh siad chun dlí, nó chun doirne más gá, le deireadh a chur le Gradaim Chumarsáide Oireachtas na Gaeilge mura dtarraingítear siar an duais nua don Chraoltóir Gaeilge is Solabhartha.
Agus plúr na bhfear agus na mban dea-labhartha ar an ngearrliosta don Chraoltóir is Solabhartha atá foilsithe ag an Oireachtas, deir Cumann na gCraoltóirí Dothuigthe (CCD) go bhfuil an duais nua ag déanamh éagóir ar "na scórtha" craoltóir Gaeilge" a bhaineann le traidisiún ársa uasal Gaeltachta agus Galltachta" .
Dúirt urlabhraí an eagrais nua, a raibh sé doiligh go maith a dhéanamh amach céard a bhí á rá aige, gur mór an feall atá sa ghradam nua.
"Ní inniu ná inné atá sé aitheanta ag na scoláirí móra, cuid acu nach mbeadh cáil an tsoilbhris orthu féin, go bhfuil an Ghaeilge is fearr doiléir deacair agus go mbíonn na cainteoirí Gaeilge is fearr dothuigthe ach amháin nuair a bhíonn siad ag caint lena chéile."
Dhiúltaigh an t-urlabhraí freagra a thabhairt ar cheist a chuir Ar Son na Cúise faoi líon na mball i gCumann na gCraoltóirí Dothuigthe ach meastar go bhfuil na scórtha i gceist agus iad ionadaíoch ar na príomhchanúintí ar fad, idir shean agus nua.
"Táimid ann, táimid ar buile. Táimid corcra le cantal. Ní chuirfimid fiacail ann, táimid chun muid féin a chur in iúl go glórach, le srónaíl, casachtaíl, smaoisearacht agus le pislíní cantail," a dúirt sé.
Mheabhraigh an t-urlabhraí do Ar Son na Cúise go raibh cuid de na baill chomh dílis do thraidisiún an doilbhris gur dhiúltaíodar do chúram fiaclóra ó am go chéile, ar eagla go bhfeabhsódh sin a n-urlabhra ar bhealach ar bith.
Deir CCD go bhfuil i gceist acu cúrsaí oiliúna a eagrú go luath, féachaint le breis ballraíochta a mhealladh agus go raibh suim léirithe ag go leor nua-chainteoirí san eagraíocht, dream nach dtuigtear a gcuid Gaeilge ach oiread ar chúiseanna éagsúla.
"Dá mbeadh an tÚdarás Gaeltachta agus an ceann craolacháin agus an Foras ag déanamh a gcúraim i gceart, bheadh an uile chraoltóir Gaeilge chomh doiléir linne," a dúirt sé.
Tá craobh Ultaise den CCD le bunú amach anseo ach ní bheidh aon ról ag craoltóirí Béarla san eagras nua. "Tá an iomarca acu ann agus iad ar fad ar scálaí pá nach dtuigfeadh muide, gan trácht ar cheist na teanga," arsa an t-urlabhraí. D'admhaigh sé go raibh craoltóirí a bhí doiléir sa dá theanga ach dúirt sé gur "bua ar leith é seo nach bhfuil ach ag beagán".
Mar fhocal scoir, má thuigeamar i gceart é, d'impigh urlabhraí CCD ar pé buaiteoir a roghnaíonn an tOireachtas don Ghradam nua "labhairt go scioptha le rabharta sean-nathanna fada casta nó rabharta nathanna nua neamhdhúchasacha" agus diúltú don Ghradam.
"Cuimhnímis ar na fir agus na mná uaisle a chuaigh romhainn nár thuig aon duine iad. Níor cheart a n-oidhreacht a mhaslú le duais mar seo," arsa urlabhraí CCD. Gábor Péli was born in Hungary in 1985 but has lived in Ireland for some years. He holds a Bmus degree from CIT Cork School of Music. He plays the classical guitar and won the James OBrien Prize, a prestigious prize for recital on that instrument, in 2011. During his musical studies Gábor concentrated in particular on conducting and composition. ▻ An Ghaeilge Bheo in OÉ Gaillimh Tá tiomantas ar leith ag OÉ Gaillimh don Ghaeilge. Tá ról tábhachtach againn go náisiúnta maidir le hoideachas ollscoile a chur ar fáil trí mheán na Gaeilge. Is ionann é sin agus ardleibhéal cosanta a chur ar fáil ar fud an Aontais do na sceithirí sin a bhfuil sé de mhisneach acu labhairt amach. Eagraíonn Scoil Huston réimse leathan imeachtaí speisialta i rith na bliana agus bítear ag súil go ndéanfaidh na mic léinn freastal orthu. I measc na gcuairteoirí a bhí againn ó 2003 bhí: Gabriel Byrne, Seamus McGarvey, Fionnula Flanagan, Lenny Abrahamson, Mark OHalloran, James Cromwell, John Boorman, Roddy Doyle, Colin MacCabe, Laura Mulvey, Howard Rodman, Mike Figgis, Peter Sheridan, Liz Gill, Paddy Breathnach, Alan Gilsenan, Maryann DeLeo agus daoine eile nach iad. Le trí bliana anuas, chomh maith, deagraigh Scoil Huston sraith comhdhálacha idirnáisiúnta: Early CinemaWomen in the Picture New Perspectives on the Quiet Man New Scottish Cinema John Huston Centenary Conference agus comhdhálacha éagsúla faoin ábhar Representing Sport. Is é an tOllamh Conchúr Ó Giollagáin, sochtheangeolaí agus údar, an chéad duine a bheidh i mbun cainte i sraith nua cainteanna atá á reáchtáil ag Teacht Aniar
Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 12:32 am
Beidh polaiteoirí, gníomhaithe pobal agus lucht léinn ina measc siúd a bheidh ag déanamh cur i láthair mar chuid de shraith nua cainteanna faoi chúrsaí Gaeltachta a gcuirfear tús léi an tseachtain seo chugainn.
'Teacht Aniar na Gaeltachta' an teideal atá ar an tsraith cainteanna atá á eagrú ag an ngrúpa Teacht Aniar.
Tá sé i gceist naoi gcaint a reáchtáil idir seo agus tús mhí Aibreáin, ceann in aghaidh na seachtaine. Reáchtálfar na cainteanna ar líne ar an gcóras Zoom.
Beidh trí mhórthéama leis an tsraith – an pholaitíocht, cúrsaí éiceolaíochta agus cúrsaí reatha sa Ghaeltacht.
Is é an tOllamh Conchúr Ó Giollagáin, sochtheangeolaí agus údar, an chéad aoi a bheidh i mbun cainte agus cur i láthair dar teideal 'Smacht an Stáit, smacht ar strae' á dhéanamh aige Déardaoin na seachtaine seo.
Tá an tOlllamh Michael Cronin, Donncha Ó hÉallaithe, Sorcha Ní Chéilleachair, Seosamh Ó Cuaig agus na Teachtaí Dála Mairéad Farrell agus Marc Ó Cathasaigh ina measc siúd a bheidh i mbun cainteanna sna seachtainí amach romhainn.
Tionólfar na cainteanna gach Déardaoin idir 7.00pm agus 8.00pm. Déanfar cur i láthair thart ar 20 nóiméad ar dtús agus déanfar plé ar an gcur i láthair ansin ina dhiaidh sin.
Is féidir clárú chun a bheith i láthair anseo.
Fág freagra ar 'Teacht Aniar – tús le cur le sraith cainteanna faoi staid na Gaeltachta '
Colin Ryan Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 2:42 am
Teacht aniar, an ea? An Ghaeltacht: tearmann a cuireadh ar bun chun leagan éigin den seansaol a chaomhnú agus nach bhfuil tairseach criticiúil cainteoirí fágtha inti. Imeacht gan teacht.
Bríd Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 6:08 am
Ábhar le plé: cur i gcéill an Pholasaí don Oideachas Gaeltachta. Teip iomlán air. Faightear réidh leis agus stopadh an Stáit ag déanamh imeallú ar na pobail Gaeltachta. Cúpla pingin fánach caite i dtreo na teanga & buntáiste á bhronnadh ar dhreamanna nach bhfuil tuairim acu faoi Oideachas Gaeltachta. Lucht na hard chathrach ag ceapadh go stiúraíonn siad muintir na Gaeltachta, is mór a ndul amú!
Mairéad Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 11:17 am
Tá an measunú cuimsitheach déanta agus na céadta moltaí curtha os ár gcomhar agus ó thosaigh Coimisiún na Gaeltachta tá 25 bhliain de chaint de chaint ag na mílte cruinnithe agus comhdhálacha agus is beag fonn atá ar éinne éisteacht níos mó lena thuilleadh moltaí a dtugtar an chluas bhodhar dóibh ná éisteacht lena thuilleadh cainteanna in a ndeintear tragóid teanga na Gaeltachta a cíoradh agus a scagadh agus a mionrangú go foirfe don 1000ú uair.
Feachtas gnímh chun tithíocht agus postanna a chur ar fáil d'óige na Gaeltachta sa mbaile a theastaíonn anois go práinneach.
Sibéal Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 3:50 pm
Spéisiúil gur roghnaíodh Mairéad Farrell TD ón pháirtí poblachtánach Sinn Féin go speisialta chun freastal ar seimineár faoin Ghaeltacht. Nach bhfuil fhios ag Teacht Aniar go gceadaíonnn Mairéad Farrell suíomh idirlín i mBéarla amháin do bheith ag a páirtí poblachtánach SF?
Ní easpa airgid is cúis leis an suíomh idirlín aonteangach Bhéarla seo atá ag páirtí poblactánach SF mar is iad an páirtí polaitíochta is saibhre ar an oileán iad.
Chun foghlaim cé comh héasca is atá sé ag páirtí polaitíochta an dá theanga a úsáid níl le déanamh ag Mairéad Farrel TD SF ach ceisteanna a chur ar FF ar An Comhaontas Glas, ar na Social Democrats srl. mar shampla
Cormac Ó Dúlacháin Dé Luain, Eanáir 25 2021 ag 7:26 pm
Is é bunús gach Gaeltacht ná Gaeltithe
Mairéad Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 10:04 am
Tithe agus postanna!
Sibéal Dé Máirt, Eanáir 26 2021 ag 6:37 pm
Postanna, tithe, pubanna, clubanna agus scoileanna agus iad tré mheán na Gaeilge.
Pádraig Ó hÉanacháin Dé Céadaoin, Eanáir 27 2021 ag 7:08 pm
Tá gá breathnú ar an bpictiúir mhór ó thaobh an Ghaeilge agus na Gaeltachtaí. Tá gá le na rannaí stáit a chuireann seirbhísí ar fáil sna Gaeltachtái a thabhairt le chéile chun plean ceart a chuir í bhfeidhm msh. Roinn na Gaeltachta , Roinn Oideachas, Roinn Sláinte,agus an Rionn Caomhshaol chun a chinntiú nach bhfuil roinn amháín teacht trasna ar an Rionn eile. Bheadh an cuamhact acu plean Gaeilge, Gaeltachta agus eacnamaíochta agus gach a théann leis a chuir í gcríoch. Ba cheart na comhairlí chontae a bheadh pairteach ann fresin. Ba cheart go mbeadh plean gaeilge ag chuile cheann acu. Go dtí go dtarlaíonn sé sin níl aon dul chun cinn ceart í ndán don Ghaeilge ná na Gaeltachtái.
Éamonn Ó Gribín Dé hAoine, Feabhra 12 2021 ag 4:45 pm
"An Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022" agus lucht na nGaelscoileanna/nGaelchólaistí san chuid eile den Stát fágtha san fhaopach, agus iachall orthu an Béarla a theagaisc agus nó a fhoghlaim mar chéad teanga (T1) agus an Ghaeilge mar dhara teanga (T2)….plus ça change, plus c'est la même chose!
Má tá an Phoblacht Bhanana seo le todhchaí na Gaeilge mar theanga labhartha sa tír uilig a thabhairt ar ais, ní mór don Stát na dúshláin ollmhóra atá roimpi a aithint, agus a bheith réalaíoch agus uaillmhianach sa chaoi ina dtéann sí i ngleic leis na dúshláin sin. (Tagairt:https://www.education.ie/ga/Foilseach%C3%A1in/Tuarasc%C3%A1lacha-Beartais/Polasai-don-Oideachas-Gaeltachta-2017-2022.pdf ) Uí Chollatáin, Regina (2012) Trásnú Teorainneacha agus Náisiún in Iriseoireacht na Gaeilge sa naoú haois déag In: De Brún, Fionntán; Mac Mathúna, Séamus (eds). Teanga agus Litríocht na Gaeilge i gCúige Uladh sa Naoú hAois déag. Belfast: Institiúid Taighde na Gaeilge agus an Léinn Cheiltigh, Ollscoil Uladh. , pp.107-133 [Details] Tá cuireadh tugtha do sé eagraíocht agus do dhuine aonair amháin aitheasc a thabhairt don Choiste, agus ina measc siúd a bheidh i láthair beidh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Conradh na Gaeilge, Pobal, Comhluadar, TG4 agus Foras na Gaeilge. Le haghaidh gach duine den 8,000+ páiste a bhí páiteach sa suirbhé, rinne an múinteoir ranga agus príomhoide na scoile na ceistneoirí a chomhlánú dóibh.Cheadaigh an Chomhairle tuairisc an ESRI ag a cruinniú ar an 13 Meitheamh 2011.Is féidir tuairisc an ESRI maidir le forbairt ghairmiúil múinteoirí a íoslódáil anseo. úrscéal bleachtaireachta : My Head is Missing .Ar dtús Murder in Three Moves le Eugene Watters (Eoghan Ó Tuairisc ) agus anois Gabó.Galar atá ag leathnú ar scríobhneoirí Gaeilge .i. scéal bleachtaireachta Béarla a scríobh?Cá bhéas a chríoch? Tá Úrscéal Graifeach i mBéarla – Brian Boru and the Battle of Clontarf- agus i nGaeilge- Brian Bóroimhe agus Cath Chluain Tarbh- foilsithe ag Levins Print Ltd., mar chuid de cheiliúradh míle bliain an chatha sin. Ba cheart cuir go seasta leis an dteachtaireacht - agus an taighde a cruthaíonn é - go bhfuil na Gaelscoileanna níos fearr don oideachas i gcoitinne, ní amháin don Ghaeilge. Aero Lyons

Maraíodh Timothy Aero Lyons, Óglach Ciarraíoch ar 18 Aibreán 1923. Chuir fórsaí an tSaorstáit Aero agus a chomrádaithe faoi léigear trí lá agus oíche, gan bia ná deoch, ag Pluais Dunfort. Rinne Aero iarracht géilleadh agus na fir eile a shábháil, chaith na Státairí rópa síos chuige, ach ghearr siad an rópa agus maraíodh é ar na carraigeacha. Cuireadh triúr Óglach a bhí leis chun báis ar 25 Aibreán, tar éis go ndearnadh droch-chéasadh orthu, Óglach Jim McEnery, Óglach Rudge Hathaway agus Óglach Greaney. Báthadh Óglaigh Patrick O'Shea agus Tom McGrath san fharraige. Tá cur síos ar an eachtra uafásach ag Dorothy McArdle in "Tragedies of Kerry". Aos dána

Aicme shóisialta de chuid na nGael ab ea an t-Aos Dána (Sean-Ghaeilge Áes dána; Gaeilge na hAlban Aois-dàna). Sheasadh sí idir an aicme "saor" (Sean-Ghaeilge "soír", "sóer" &lt; "so-aire" ar eDIL), le huaisle, draoithe srl. san áireamh, agus an aicme "daor" (Sean-Ghaeilge "doír", "dóer", &lt; "do-aire").
I measc na dánta nó gairmeacha a áirítí san aos dána, filí, fáithe, ceoltóirí, lianna, staraithe, gaibhne, ceardaithe carbad agus dlíodóirí, agus na húinéirí talún saora 'ísle' (féach "aithech fortha"). Ba an dheacair é do mhac daoir éirí ina ghabha nó ina, óir gurbh é sin athrú aicme.
Ba í "*kerda-" an fhréamh Phrótai-Cheiltise do "ghabha", a leathnaíodh in am trátha chun gaibhe cré-umha, óir agus ealaíne, agus fosta cúrsaí leighis, ceoil agus filíochta a thabhairt san áireamh. Measadh gur dhaoine saora ab ea ceardaithe adhmaid agus crann. I ndán Sean-Ghaeilge faoi na Túatha Dé Danann – ar a nglaoití scaití an t-aos dána – insítear:
Maraon le gach aicme shóisialta SeanGhaelach, bhíodh saol an aosa dána go dian cóirithe, mar shampla, leis na dlíthe "Bretha Crólige" nó "Lóg n-enech", inar socraíodh i measc eile a bhfiúntas i gcás gona nó báis.
Tugann sonra suimiúil ó ré na Críostaíochta aird ar leith ar thábhacht na n-aicmí sóisialta ó thaobh fiúntais de. I leagan Ghaelach de na soiscéalta, rinneadh gabha de Iósaef, athair Íosa, chun a aicme a athluacháil. Thug Meon Eile cuairt ar Ghaeltacht Thír Chonaill le labhairt le beirt faoina gcuid tuairimí maidir le Joe McHugh agus bliain istigh aige mar Aire Stáit Gaeltachta… Ba mhaith le Coiste Stiúrtha agus foireann Ghaillimh le Gaeilge comhghairdeas a dhéanamh lenár gCairde J.P. McMahon, Drigín Gaffey agus an Príomhchócaire Enda McEvoy ón mBialann ANIAR as ucht an Gradam luachmhar ‘Michelin Star’ a bronnadh orthu le déanaí. Is é Bialann ANIAR an t-aon bhialann a bhfuil an Gradam seo bainte amach acu i gCúige Chonnachta i mbliana. Tosnú ag crosaire Ghleann na nGealt go crosaire Duibhlios,crosaire theas Mín na Scairte go crosaire Gleann Loch,crosaire Seantalamh agus ag criochnú ag crosaire thiar Áth a Chaisle. Dúirt sé go raibh sé ag súil go mbeadh pleananna agus gníomhaíochtaí an naíonra seo i gcroílár an phlean teanga a bheidh le cur i bhfeidhm i gceantar Ghaoth Dobhair faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Táimid éirithe cleachtaithe anois ar léamha filíochta ar líne, cé go bhfuil go leor in easnamh - go háirithe an comhluadar.
Bhí ócáid ag REIC mar chuid de Féile Idirnáisiúnta Litríochta Átha Cliath inné - ag am sách ait, ní mór dom a rá - 18:00.
Rinne Ciara Ní É na taibheoirí a chuir i láthair, ag reic cuid dá dánta féin sna headarlúid. Bhí na taispeántais réamhthaifeadta ach snasta go maith mar sin féin.
Roxanna Nic Liam, Tadhg Ó Grifín, Celia de Fréine ⁊ Sorcha Fox a bhí i gceist.
Thug Roxanna léargas ar an Ghaeilge uirbeach athfoghlamtha - blas na cathrach ach foclóir dúchasach fuinte. Macarónach, meabhrach, meanmnach. Tá súil agam go nglacann sí an deis leathnú amach ina bhfilíocht Ghaeilge /macarónach chun téamaí seachas an teanga agus a gaol léi a chíoradh! Tá fuinneamh agus tinfeadh aici.
Tá guth shaibhir ag Tadhg Ó Grifín agus cumas iontach ceoil binn a mhealladh as an méarchlár leictreonach. Admhaím go raibh mé ag éisteacht níos mó leis an fhuaim ná na focail agus mar sin ní thig liom breith a thabhairt orthu!
Dánta paindéime a bhí ag Celia de Fréine dúinn, agus samhail iontach aici don aois agus óige i ndán faoi dul amach arís tar éis clutharú - gach ré dá saol luaite le coisbheart cuí. A leaganacha san dá theanga a léigh sí, taifead ar an ré dearóil seo ina bhfuil cúiseanna dóchas fós ann.
Sorcha Fox a chuir críoch leis an ócáid. Trí dhán a bhí aici, ach an ceann a bhfuil seilbh glactha aige ar mo shamhlaíocht ná a hathinsint bhríomhar láidir ar scéal Medusa, díbeartha ag Athena tar éis dó Poseidon í a éigniú - íospartach eile ag iompar ualach ainghníomhartha lucht cumhachta, damnaithe ag an bpobal, a clú agus a cuma curtha as a riocht ag béadán agus bladar.
Ócáid taitneamhach spreagúil go leor ach is fada liom bheith in aon seomra le lucht éigse, i gcomhluadar éisteoirí eile, ag cuir agus ag cúiteamh. Ní hionann in aon chor an taithí suite ar tolg sa bhaile agus scáileán idir tú agus an file, agus gan nasc in aon chor le daoine eile. Bfhéidir nár cheart íontas a bheith orainn faoi seo. Tá taithí ag Pádraig Ó Céidigh ar iomaíocht thréan le Michael OLeary ó Ryanair. Is cinnte nach mbeadh lucht an Fhorais ábalta bheith san aerfort céanna le OLeary, ní h-ionann agus an fhear a bhuaigh Fiontraí na Bliana cúpla bliain ó shin. Bhunaigh dream díograiseach Gaelscoil Eois i 1995 - daoine le suim san oideachas trí mheán na Gaeilge agus dár gcultúr náisiúnta ab ea iad. Líte

Is baile agus calafort atá suite ó thuaidh ó Dhún Éideann, Albain é Líte. Seasann sé ar chósta na Linne Foirthe sa chontae siúd Meadhan Lodainn. Nuacht – Cumann na nOifigeach Forbartha Gaeilge
Reáchtáladh Comhdháil Bhliaintúil 2021 COFG ar líne arís i mbliana, de bharr chúrsaí paindéime. Le tacaíocht agus áisíneacht ó Fhoras na Gaeilge, reáchtáladh an chomhdháil ar an 3 Meitheamh 2021 trí Fhíschomhdháil Zoom. Bhí tinreamh mór i láthair chun éiste…
B'ábhar áthais do Chumann na nOifigeach Forbartha Gaeilge (COFG) a suíomh gréasáin nua a sheoladh go hoifigiúil ar an Luan 26 Aibreán 2021. B'é an tUasal Éamonn Ó hArgáin, Stiúrthóir Seirbhísí Forbartha le Foras na Gaeilge, a dhein an seoladh oifigiúil trí …
De bharr chúrsaí paindéime, bhí ar COFG Comhdháil Bhliaintúil 2020 a reáchtáil ar líne don chéad uair. Le tacaíocht agus áisíneacht ó Fhoras na Gaeilge, reáchtáladh an chomhdháil ar an 19 Samhain 2020 trí Fhíschomhdháil Zoom. B'é Seán Ó Coinn, Príomhfhei…
Bhí cruinniú cinnbhliana ag Cumann na nOifigeach Forbartha Gaeilge ag Oireachtas na Gaeilge 2019 i gCill Áirne. D'fhreastal slua breá ar an ócáid, agus ar na Pop-Up Cainteanna a bhí ar siúl do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta ina dhiaidh san. Bhí go leo… Ainneoin an tionchair a bhí ag Tréimhse na Réabhlóide 1913-1923 ar shochaí na hÉireann san fhichiú agus san aonú haois is fiche, is geall le fonóta é cur chun cinn na hAthbheochana féin agus an ‘Gaelic League Idea’ in aon athbhreithniú iomlán tíre. Bunaíodh Gaelscoil Lorgan sa bhlain 2008 le 23 pháiste agus beirt mhúinteoir, Claire Nic Gabhann agus Caoimhin ó Muirí. Tháinig Michelle Uí Mháirtín chuig an scoil mar phríomhoide sa bhlain 2009 nuair a bhí 52 pháiste sa scoil. Faoi láthair tá 157 páistí sa scoil rud a léiríonn an sum atá ag tuismitheoirí sa ghaeloideachas. Tá seiseoir múinteoir ranga, múinteoir tacaíochta foghlama, múinteoir achmhainne agus cuntóir ranga sa scoil. Buaileann Ciorcal Comhrá Gaeilge sa leabharlann Loch Buí gach Céadaoin ar a haon déag a chlog. Bhí caint agus craic acu an seachtain seo caite agus iad ag caint faoi Sraith Pictúir na hĀrdteist. I rith an lae, bhí na daltaí féin iontach gníomhach agus ábhair na gceardlanna a phlé acu i ngrúpaí. Scaipeadh ceistneoirí ina measc agus, i ndiaidh dóibh gabháil i gcomhairle lena chéile, nochtaíodh go leor tuairimí dearfacha is moltaí éagsúla ar na buntaistí áirithe ar mhaith leo fein a fheiceáil sa todhchái. Tá na moltaí seo á mheas fá láthair is Gaeilge Locha Riach ag súil go mór tógáil orthu. Ghnóthaigh siad lucht féachana 2.4 milliún an chéad oíche. Bhíodar ag treochtáil ar fud an domhain, creid nó ná creid, ar Twitter. Ba é Derry Girls an clár ba mhó ráchairt ar Channel 4 oíche a sheolta ó aimsir The Inbetweeners. Fáilte ar bord na haerloinge seo romhaibh, a chairde Gael! Beidh Ó Snodaigh ag iarraidh fáil amach chomh maith faoina bhfuil beartaithe ag an rialtas ó thaobh fiontraíochta agus turasóireachta sa Ghaeltacht le go bhféadfaidh na ceantracha sin teacht slán ón ghéarchéim.
“Admhaíonn an rialtas go bhfuil cailliúint €50 milliún i gceist don Ghaeltacht toisc go bhfuil na coláistí samhraidh curtha ar ceal ach níl fógartha go dtí seo ach an €1.6 milliún, a tugadh do theaghlaigh na mban tí mar chúiteamh. Tugadh an chuid eile den phacáiste €4.7 milliún do na coláistí samhraidh le héarlaisí a íoc ar ais le tuismitheoirí,” a dúirt an Comhairleoir Contae Peter Kavanagh.
Dúirt Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge Julian de Spáinn go raibh buiséad Údarás na Gaeltachta agus “an t-easnamh” ó thaobh eolais i nGaeilge agus “an neamhaird” a rinneadh ar phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta ar na “ceisteanna práinneacha” a chuir an eagraíocht faoi bhráid bhaill an Choiste agus urlabhraithe Gaeilge na bpáirtithe. UWS-Déantar leis seo an réamh-cogadh comharchumann ag 12 Sráid 72 Thiar ainmnithe an Cromail Oliver, ach pointí ar tipster dúinn le liostú san fhoirgneamh le chuckle-fiú typo. Agus cé nach bhfuil an saol sa Cromail ae fuaime delicious, is é an botún déanta beagán níos amusing nuair a thabhairt faoi deara an bróicéir ainm. Sniffs ár tipster, Nfheadar má bhíonn na bróicéir cosúil le bheith ar a dtugtar ae Brown (an dath crayola is déanaí crián a dúirt mé). [CurbedWire Inbox] 5. Roimh críoch a chur leis an oíche tá na páistí iad féin chun scannán ghairid a léiriú – déanta acu féin. Tá siad cheanna féin á phleanáil eatarthu féín! Beidh siad cinnte ag spriocadh as na múinteoirí éagsúla (i mbealach spraíúil dár ndóigh J) agus ag léiriú teachtaireachtaí faoin am a chaith siad linn. Tá leagan idirghníomhach de chúrsa ilmheán nuafhoilsithe Ghaelchultúir, Gaeilge gan Stró! - Lower Intermediate Level, le fáil ar shuíomh ríomhfhoghlama an chomhlachta, www.ranganna.com. Tá roinnt gnéithe sa bhreis sa chúrsa ar líne - físagallaimh le cainteoirí cumasacha Gaeilge, cuir i gcás, chomh maith le téacs na n-agallamh sin agus aistriúcháin Bhéarla. Tá físeán Aonad 1 an chúrsa le fáil ach cliceáil anseo. Ba é an t-aon duine amháin é a bhí ag teagasc Gaeilge i gColáiste na Tríonóide san 18ú haois ··· Is cosúil gurbh in Inis Mór in aice le hInis Ceithleann a bhí cónaí ar a ghaolta; luann Quin ‘Mount Lynegar’ agus Ard Uí Loinin sa cheantar sin. I 2013 rinne Drama on One léiriúchán den scéal ‘Thar an Tairseach’ agus craoladh é ar RTÉ Raidió 1 ar Lá Fhéile Pádraig na bliana sin. Faoina aistí in The Irish Times, deir Seán Ó Mórdha: ‘Colún é seo go bhféachfar air amach anseo mar chuid an-tábhachtach de stair litríochta na Nua-Ghaeilge’ (in ‘An Púca Léannta’, An duine is dual: aistí ar Sheán Ó Ríordáin in eagar ag Eoghan Ó hAnluain, 1980). Turais Lae - Carrickfinn Holidays
Seo cúpla moladh faoi choinne turais lae agus sibh ag stopadh ag Tithe Saoire an Atlantaigh Fhiáin Charraig Fhinn.
Páirc Náisiúnta Ghleann Bheatha (35km) – Suite i Sléibhte Dhoire Bheatha, is é Gleann Bheatha buaicphointe na turasóireachta i dTír Chonaill. Sa pháirc mhaorga seo tá 14,000 heicteár de lochanna, sléibhte, caoráin agus de choillearnach chomh maith le c aisleán de dhéanamh na hAlban agus garraithe foirmiúla. I measc na n-áiseanna tá ionad léirithe, clós súgartha agus seomraí tae sa chaisleán. Tá cosáin siúlóide agus rothaíochta i nGleann Bheatha fosta – is féidir rothar a fháil ar cíos ag an pháirc. Le linn an tséasúir saoire eagraítear go rialta imeachtaí ar nós siúlóidí dúlra, seisiúin cheoil agus taispeántais éin chreiche.
Ionad Cois Locha, Dún Lúiche (20km) – I measc na n-áiseanna tá bialann, seomra tae, siopa ceardaíochta, áit súgartha eachtraíochta, peataí agus ainmhithe, scéalaíocht, miontraein, turais bháid ar Loch Dhún Lúiche, turais threoraithe agus taispeántais fíodóireachta. Tá stáblaí marcaíochta san ionad fosta.
Gleann Cholm Cille / Sliabh Liag – Triall ó dheas ó na tithe saoire, ag dul trí bhaile oidhreachta Ard an Rátha agus suas malaidh Ghleann Gheis agus ar aghaidh isteach i nGleann Cholm Cille. Tá daoniarsamlann iontach sa cheantar tharraingteach Gaeltachta seo. Ó Ghleann Cholm Cille, is féidir dul a thaiscéaladh ar aillte Shliabh Liag – atá i measc chinn scríbe shuntasacha Shlí an Atlantaigh Fhiáin.
Árainn Mhór agus Toraigh – Tá bád farantóireachta ar fáil ó Ailt an Chorráin go hÁrainn Mhór, an t-oileán is mó amach ó chósta Thír Chonaill. Tá tírdhreach iontach beanna farraige ag an oileán óna bhfuil radharc ar dóigh ar an Aigéan Atlantach. Tá tránna galánta gainimh agus duirlinge ann chomh maith leis an teach solais clúiteach. Is cosán siúlóide í Slí Árainn Mhór a théann thart ar an oileán. Is ag an chalafort farantóireachta atá tús agus críoch an chosáin.
Is féidir bád farantóireachta a fháil isteach go Toraigh ón Bhun Bheag agus ó Mhachaire Rabhartaigh. 14 km amach ó chósta Thír Chonaill atá Toraigh agus tá sé ar na hoileán is iargúlta – agus, ar ndóigh, is tarraingtí – d'oileáin na hÉireann. Tá an stair, miotaseolaíocht agus béaloideas i gcroí an oileáin álainn seo. Gné ar leith de chuid an oileáin Ghaeilge seo go bhfuil rí aige: duine de bhunadh Thoraí a thoghann bunadh an oileáin.
Cathair Dhoire na mBallaí (88km) – Is beag áit sna hoileáin seo a bhfuil eispéireas acu atá chomh meallacach nó chomh speisialta don chuairteoir ná Cathair Mhúrtha Dhoire – is iontach an suíomh atá aici ar na cnoic chrochta a amharcann anuas ar inbhear leathan an Fheabhail, a hailtireacht spéisiúil agus a cuid ballaí clúiteacha. Ráflaí Cois Laoi | Motley
Plean Ceart Teangan le Fógairt Inniu
"Is coincheap é an t-am. Rud a chiallaíonn gur féidir linn neamhshuim a dhéanamh ar an nGaoluinn go dtí 2121. Hah!" – Urlabhraí ón Rialtas, faid is a bhí an t-iriseoir seo ag plubaireacht isteach ina cóip féin de Ghraiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí.
Rialacha Nua Scrúduithe ag UCC
Tá sé fógartha inniu ag Coiste um Úsáid Graificí san Ollscoill go nglacfar go hiomlán le hemojis mar fhreagraí i scrúduithe an tsamhraidh. "Is cóir sampla an aire sláinte a leanúint i ngach cuid den saol. Má thugann mac léinn ordóg in airde, gheobhaidh siad an chéad onóir agus masc le haghaidh Stephen Donnelly air." – Cathaoirleach an choiste.
'Brónsies' – Ursula van der Leyen
Áiféala ar Ursula bhocht fén rud san ar fad le Tuaisceart na hÉireann. "Ba do dhuine éigint eile an téacs sin a stór," a dúirt sí le Breac inniu. Nuair a chuir an t-iriseoir seo ceist uirthi conas go raibh 'uimhir ghutháin' Thuaisceart na hÉireann aici, sheachain sí an cheist agus dúirt 'Nach cuma? Cairde go brách anois muid! Féach ar mo bhráisléad cairdis!'. Níor eisigh Tuaisceart na hÉireann aon ráiteas in dtaobh an méid a dúirt Ursula.
Tá sé oifigiúil: slat draíochta seachas baton a bhíonn ag stiúrthóir ceolfhoirne (URRAITHE)
Cén míniú eile atá agat ar chaoga duine ag seimint in am le chéile? Admhaigh é. Deineann sé ciall. (Urraithe ag lucht leanúna Harry Potter™).
Achrann in Áras na Laoi
Níl Seán agus Gearóid, mic léinn tarna bliana ar an gcúrsa Dlí agus Gaeilge, UCC, ag labhairt lena chéile a thuilleadh. Deir duine acu cur cirte madra a thabhairt ar an ainmhí ársa a deir 'woof', agus deir an duine eile gur foirm níos stairiúla atá sa bhfocal 'gadhar'. Táid chun bréagchúirt a reachtáil ar Zoom, más suim le héinne é, cur DM chucu. Tá Neasa idir dhá chomhairle ar chóir di an focal 'cú' a chur i gcuimhne dóibh.
Círéibeacha ar Chnoc Bhréanainn
D'eagraigh grúpaí i bhfábhar Trump in Éirinn círéib ar Chnoc Bhréanainn chun tacú le hiarrachtaí lucht tacaíochta Trump i Meiriceá. Ar an ndrochuair níor éirigh le héinne a chéile a aimsiú, mar sin chuaigh an chuid is mó acu abhaile láithreach. É sin ráite, d'fhan cúpla dílseoir ar an gcnoc ar feadh tamaill eile chun cúpla masla a chaitheamh le caora nó dhó, agus cic maith a thabhairt dos na clocha áitiúla. Tá beirt de lucht na gcíréibeacha in ospidéal Thrá Lí inniu, iad ag fulaingt le méaranta coise briste. "Dob' fhiú é!" – Dónal an Trumpa ag labhairt le Breac óna leabaidh in ospidéal Thrá Lí.
Buartha fé Chóivid? Léigh é seo!
Níor chóir a bheith buartha fé Cóivid i gcomparáid le sciúirse eile atá ar a shlí. "Focal amháin. Zoom! Bíonn gach duine thar a 30 ag béicigh isteach ann, seachas ag labhairt. Mar shampla m'athair, Ard-Choimisinéir an Tuisil Ghinidigh. Cé a dhéanfaidh a jab siúd nuair a thiocfaidh scórnach thinn air?" . B'in mar a labhair Annie de Faoite (21) ó Charna le Breac ar maidin. (I ndáiríre scrígh sí síos dúinn é ar eagla go bhfaigheadh sí scórnach thinn.)
Coiníní! Staidéar ó MIT
Fógraíodh le déanaí go bhfuil coiníní na hÉireann níos sona iontu féin anois ná mar a bhí le céad bliain. N'fheadar éinne cén fáth, ach is cinnte ná leanfaidh sé i bhfad, mar is speiceas duairc iad ó dhúchas, dar le príomh-thaighdeoir an staidéir in MIT.
Tá buachaill ag mo chara. Táimse liom féin. An bhfuil míniú ag éinne?
Faid suntasach curtha le méar fhada an mhic léinn
Tá méadú suntasach tagtha ar fhaid na méire fada ag mic léinn in Éirinn, toisc go bhfuil oiread le déanamh acu ná fuil déanta acu fós. Chomh maith leis sin, tá breis meáchain ar an méar fhada rud a chiallaíonn go bhfuil seans níos mó ann go mbrisfear í nuair a thosnaíonn na mic léinn ar aistí a scríobh chun brú a bhaint ón méar fhada. Fáinne fí atá ann, más mian leat cabhrú cuir DM go dtí Coiste na bhFadhbanna, BÁC. “If the Department are trying to progress their longstanding dedication” to the Irish language, it is necessary that they stop the pretense, genuinely tackle the problems that exist within Irish-medium education and lay out a detailed, comprehensive plan. Áirítear SnaGÁct, Seachtain na Gaeilge Átha Cliath Theas, freisin leis na himeachtaí a eagraíodh, agus ar ar fhreastail beagnach 34,000 duine sna blianta 2008, 2009, 2010, 2011 agus 2012. Nicholas Stirling Tá cumadóireachta agus léirithe ceoil bunaidh le haghaidh príomhscannáin go leor a bhuaigh duaiseanna, cláir faisnéise agus sraitheanna teilifíse ó 1993. Uimhreacha na Gaeilge, an chuid is casta den teanga a dúradh liom in am amháin, agus tá mé ag teacht leis an tuairim sin ó shin. Táim ag scríobh chun fios a chur oraibh mar gheall ar dhá chúrsai a bheidh ag tosnú go luath in Ionad Ghael-Taca. Are you a cappuccino, or an espresso? If you had to describe yourself as a coffee, which would it be? This is some of the fun that can be heard tonight when Máirín Nic Con Iomaire interviews four UCC students – Eoin Lyng, Feena Tobin, Siobhán Ní Chorcora and Punkett Ó Tuathail. They talk about music, particularly the musicians who have had the most influence on them to date. We will hear a discussion on writing and drama, travel, and more. Their musical choices tonight include One Republic, Paul Simon, Kate Bush and Tom Waits. This is a new series featuring young people from all over the country, giving them a platform to express their views on a whole selection of topics, and life in general, as well as sharing their musical choices. Presented by Máirín Nic Con Iomaire. Brighton Marina outer harbour within a line from the southern end of West Quay to the north end of South Quay Chuaigh duine de dheartháireacha Chilian, Ruairí (1931–1992), go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath in 1931 chun staidéar a dhéanamh ar Eacnamaíocht agus Polaitíocht. Bhí sé bainteach leis an gCumann Gaelach ann agus ina Reachtaire ar an gCumann 1933–1934. Bhí seachtar clainne orthu, cúigear buachaillí agus beirt chailíní. Thóg sé agus a bhean chéile, Kathleen Geary, a gclann le Gaeilge. Theastaigh uaim a chur ó amhras go raibh nó nach raibh Comhairle Contae Shligigh ag sárú an dualgais reachtúil teanga atá daingnithe i bhfo-alt 18(1) den Acht maidir le cur i gcrích na míreanna cuí dá scéim teanga. Ba ann a rangaíodh den chéad uair ainmfhocail na Gaeilge i ndíochlaonta ar nós na Laidine (Tomás Ó Concheanainn i léirmheas a rinne sé in Éigse, geimhreadh 1968) 'Croithfear an domhan mór le cumhacht an Slam'
Focal ó mholtóir Slam Filíochta Liú Lúnasa
Beidh an Slam Filíochta ar siúl i gCultúrlann MacAdam Ó Fiaich i mBéal Feirste inniu, mar chuid den fhéile chultúir Liú Lúnasa. Scríobhann duine de mholtóirí an chomórtais faoi chumhacht na ndánta a dúradh anuraidh agus a bhfuil le teacht inniu ag 2pm.
Cad is féidir a rá? Is mó rud atá tar éis titim amach ó bhí an chéad Slam ag Liú Lúnasa i mBéal Feirste anuraidh. Is fada go ndearúdfar imeachtaí na hoíche sin agus tá cuntas breá gur fiú d'éinne ná raibh i láthair súil a chaitheamh air le fáil anso ag Marcus mac Conghail.
D'fhéadfaí aiste a scríobh ar ábhar ar fhuaimint agus ar chur i láthair gach dáin a chualathas. Ach mar is ceart, is leor tagairt don bhfile a bheir léi an chraobh gurbh í ab fhearr a chuaigh go smior an scéil agus a thaispeáin don slua le mianach a cuid filíochta cad mar gheall air an ócáid féin.
Bhí mo bhéal ar leathadh ag éisteacht le focail chróga an bhuaiteora, Milène Fegan, nuair a mhol sí freagra ionraic don gceist choitianta i dtaobh jab duine gur áitigh ná raibh ionainn go léir ach sclábhaithe agus príosúnaithe den gcóras oibre céanna, is cuma cé acu post atá agat, "eagar-whore, léiri-whore, múint-whore", is striapacha sinn agus bíodh ciall ag an té a bhfuil lagmheas aige ar striapach seachas ar éinne eile atá ag díol a choda chun slí bheatha a dhéanamh i ndomhan dúshaothraithe seo na gairmiúlachta.
Baineann go leor den saol atá anois ann leis an iomaíocht a chothaíonn an caipitleachas dúinn. Sinn i gcónaí ag iarraidh bheith chun tosaigh ar an duine béal dorais agus in adharca a chéile chun a bheith os cionn na coda eile. Is é X-Factor an sampla ealaíne is gránna don gcruachás leadránach so. Tugann Slam Liú Lúnasa seans don nduine fén mbráca a lochtódh an córas féin, pé acu Gael, bean nó bochtán é, na rialacha a athdhéanamh agus a ghuth féin a ligean amach i gcuideachta an phobail, agus rud éigin réabhlóideach a rá.
Thaispeáin dán Milène gan cháim an méid seo sa chur chuige, san ábhar agus i bhfriotail a dáin. B'é an dán ba ghiorra ag an Slam é go bhfios dom. Ach féach a oiread a bhí ráite aici ann! Ba leor a bhí ráite agus bhí gach focal go nádúrtha líofa uaithi mar dhea is go raibh sí ag comhrá leat amuigh ar an tsráid. Is micreacasma den gcaipitleachas an Slam filíochta, ach iarracht leis is ea é an domhan mór groí a atógaint ó bhonn agus ár dtuiscint ar cé aige atá an chumhacht a athrú.
Tugann an Slam filíochta cumhacht thar n-ais don bpobal.
Tá go leor des na ceisteanna móra atá tar éis teacht chun cinn le bliain seanphléite ag an Slam cheana againn. Conarthaí oibre gan dealramh, féinriar colainne, féiniúlacht, cúbláil na bpolaiteoirí, seicteachas, imirce, cúrsaí leathair, an teicneolaíocht agus an cogadh aicme atá ag creachadh na tíre.
Agus ní raibh na filí a ghlac, agus a ghlacfaidh, páirt díomhaoin idir an dá linn;
D'fhreagair file óg Dhoire Cholmcille, Dáire Ní Chanáin, don gconspóid timpeall cás cúirte, agus na mílte cás eile nár chuaigh riamh go dtí an gcúirt, leis an ndán fíorchorraitheach "Thug Tú Cead Dó" a d'fhoilsigh NÓS. Tá power millteach sa dán so.
Dúirt an file iomráiteach Gréagach agus an sóisialaí, Yannis Ritsos, gurb é slat tomhais na filíochta, an "sensuality", sé sin, go bhfuil dán ag brath go hiomlán ar na céadfaí agus ní ar na smaointe. Féach mar a chruthaíonn Dáire céadfaí na collaíochta, blúire ar bhlúire, sa dán so. Tugann sí sinn oiread na fríde ón tsásamh fisiciúil, ach stractar uainn é ar iompú na boise ar fheiscint cad atá ag tarlúint. Deineann sí pian den bpléisiúir agus athshealbhú á dhéanamh ar structúr an dáin traidisiúnta seirce d'fhonn an éagóir seo a chur ar ár súilibh, agus taithí céasta an íospartaigh á ropadh isteach inár gcoinsias mar bheadh scian dubh.
Thug duine des na moltóirí anuraidh fé ndear gurbh iad na mná ba mhó ar éirigh leo a gcuid dánta a aithris de ghlanmheabhair gan dearúd. File eile a bheidh páirteach sa Slam i mbliana is ea Ciara Ní É a thosnaigh an feachtas ar líne #nílsécgl a chuaigh go croílár cheisteanna ceartais agus féiniúlachta in Éirinn agus tá sí siúd, agus filí eile, ar nós Maoilíosa Nic Éadaoin agus Sionainn Ní Ghréacháin, ag úsáid a gcuid filíochta chun tacú le hathruithe móra ar nós na hAisghairme.
Dúirt Eoin P. Ó Murchú dán a bhaineann leis na staitisticí a cuirtear inár leith maidir le cainteoirí laethúla Gaelainne gach lá in Éirinn chun an smacht agus an dlisteanacht a thógaint uainn. Dúirt ag deireadh go raibh ar chumas gach duine aonair na staitisticí seo a athrú dá mba mhian leis é.
Ní haon chomhtharlúint é gurb iad na mná agus na Gaeil a fuair seilbh ar an Slam anuraidh agus na hathruithe móra so ag titim amach mórthimpeall orthu.
Creidim go diongbháilte go bhféadfadh a gcloisfimid sa Chultúrlann arís inniu an domhan mór groí a chroitheadh arís le cumhacht na filíochta. Bhain óráid lán-Ghaeilge Lester Ryan siar as mórán. Roghnaíonn Tuairisc.ie na hóráidí Gaeilge is fear a tugadh riamh i bPáirc an Chrócaigh.
Déardaoin, Deireadh Fómhair 9 2014 ag 8:01 am
1. Joe Connolly, An Ghaillimh, 1980
"A Mhuintir na Gaillimhe, tar éis seacht mbliana agus caoga, tá craobh na hÉireann ar ais i nGaillimh…"
An óráid Ghaeilge is cáiliúla dár tugadh riamh i bPáirc an Chrócaigh. Cé gur i mBéarla a bhí an abairt is mó a bhfuil cuimhne ag daoine uirthi – 'People of Galway we love you…' – ba dheacair an ceann seo a sharú.
Bhí gach rud anseo. An tagairt chliste sin do chuairt an Phápa an bhliain roimhe. An leagan spreagúil de 'The West Awake' ó Sheosamh Mac Donncha, a chuir clábhsúr ar óráid Joe. Agus sin gan trácht ar Cyril Farrell óg agus é ag feidhmiú mar 'bodyguard' ag an amhránaí.
2. Páidí Ó Sé, Ciarraí, 1985
Fathach fir a cailleadh ró-óg agus d'fhágfadh óráid seo ó dhuine de Ríthe na Ríochta tocht i do scórnach. Ach seans gur ag deireadh na hóráide a bhí an ráiteas ba dhána ó Pháidí. Cé eile ach fear Ard a' Bhóthair a mbeadh an misneach aige a fhógairt go mbeadh a chara Tommy Doyle ag glacadh le Corn Sam Mhic Uidhir an bhliain dar gcionn? Chun go dtiocfadh an tuar faoin tairngreacht, chaithfeadh Ciarraí Thiar craobh an chontae a bhuachan agus chaithfeadh Ciarraí craobh na hÉireann a bhuachan arís. Agus tháinig; ba é Tommy Doyle a d'ardaigh 'Sam' i 1986.
3. Dara Ó Cinnéide, Ciarraí, 2004
"Ardaíonn sé mo chroí go hard na bhFlaitheas an corn seo, buanchorn Sam Mhig Uidhir a dh'ardach thar cheann imreoirí, lucht bainistíochta, lucht urraíochta agus lucht tacaíochta na Ríochta…'
Chuir Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael Seán Kelly an Cinnéideach i láthair mar dhuine de na "cainteoirí dúchais is fearr sa tír" agus ba dheacair easaontú leis an méid sin. An óráid Ghaeilge is cruinne agus is saibhre dár tugadh riamh i bPáirc an Chrócaigh. Bhí mothúchán le brath ar an tagairt chliathánach a rinne fear na Gaeltachta do chailliúint a chumainn féin i gCraobh Ceannais na gClub níos luaithe sa bhliain sin:
"Ní raibh faic i ndán dúinn le cúpla bliain anuas, fiú amháin leis an nGaeltacht Lá 'le Pádraig, ach briseadh croí, gol agus gioscán fiacal. Tá deireadh go deo leis sin anois, is dóigh liom."
Is é an trua, áfach, nár chuir an 'Ardaíonn sé mo chroí…' fileata sin deireadh go deo leis an abairt chaite 'Tá an-áthas orm an corn seo a ghlacadh.'
4. Seán Óg Ó hAilpín, Corcaigh, 2006
"Is fada an turas é ó Fiji go Corcaigh agus ó Chorcaigh go Páirc an Chróchaigh…"
Cur síos iontach in aon líne amháin ag Seán Óg Ó hAilpín ar a chúlra ilchultúrtha agus ar a aistear ríshuimiúil ón Aigéin Chiúin Theas go dtí céimeanna cáiliúla Ardán Uí Ógáin.
'Rebels' an t-aon fhocal i mBéarla a bhí ag an nGael seo, agus mhaithfeá an méid sin don Chorcaíoch caithréimeach.
5. Lester Ryan, Cill Chainnigh, 2014
Óráid shlachtmhar lán-Ghaeilge nach raibh coinne ag aon duine leis. Foghraíocht bhreá agus fiú cúpla seanfhocal deas, is deacair Lester a chreidiúint nuair a mhaíonn sé nach bhfuil mórán Gaeilge aige ar chor ar bith. Is léir ó fhíseán eile youtube a bhí á roinnt ar líne an tseachtain seo caite go raibh an Rianach ag cuimhneamh ar a óráid le fada an lá. Deich mbliana d'aois a bhí sé nuair a thosaigh sé á chleachtadh! Writing in Ireland comes in the shapes and colours of two very different languages, English and Irish. As a bilingual Dubliner, becoming a novelist meant choosing which language I most wanted to play with, as well as learning to grapple with the structures and demands of crime fiction, childrens mysteries and a quirky love story, the three genres in which Ive written to date. Six of my seven published novels are in my first language, Irish; and that in turn means swimming in a deep and very lively pool rather than hoping to stay afloat in a hugely busy ocean of English-language books, where the occasional shark is prone to lurk but the promise of worldly reward is alluring. Go baileach, séard atá ar siúl sna scoileanna agus ar an gcúrsa DIO ná CLIL nó Foghlaim Teanga agus Ábhar Comhtháite - ag tógáil réimse iomlán an tumoideachais san áireamh. Submission Timeline: February 28, 2019: Submission of full papers at journal.iraal.ie. June 1, 2019: Decisions of acceptance or rejection sent to Authors. November 2019: Publication of TEANGA 26 Thit líon na ndaltaí a dhéanann 'Irish' don GCSE ó 2,665 in 2007 go dtí 1,519 in 2021, laghdú 43%
Déardaoin, Feabhra 17 2022 ag 5:50 am
Tá sé tugtha le fios ag Aire Oideachais an Tuaiscirt nach bhfuil fúithi aon ghníomh breise a dhéanamh chun dul i ngleic leis an titim mhór ar líon na ndaltaí a roghnaíonn Gaeilge mar ábhar GCSE agus A-Leibhéal.
Tá "díomá" ar lucht an Ghaeloideachais ó thuaidh faoi fhreagra an Aire Michelle McIlveen, MLA de chuid an DUP, ar achainí a shínigh 130 duine.
San achainí ó Ghael Linn, An Gréasán – eagraíocht múinteoirí Gaeilge, agus daoine eile, iarradh ar an Aire "gníomh práinneach" a dhéanamh mar gheall ar laghdú 43% a bheith ar líon na ndaltaí a roghnaíonn 'Irish' don GCSE.
Tá dhá chúrsa Gaeilge ar fáil don GCSE ó thuaidh, GCSE Irish, atá dírithe ar dhaltaí sa chóras oideachais Béarla agus GCSE Gaeilge, atá dírithe ar dhaltaí an ghaeloideachais.
Tá laghdú mór tagtha ar líon na ndaltaí a thugann faoi 'GSCE Irish', a mhúintear i scoileanna Béarla agus a dhéanann daltaí i scoileanna lán-Ghaeilge mar ábhar breise.
Thit líon na ndaltaí a dhéanann 'Irish' don GCSE ó 2,665 in 2007 go dtí 1,519 in 2021, laghdú 1,146 dalta.
Maíonn lucht na hsachainí gur "measa an cás" don Ghaeilge ag an A-Leibhéal mar go dtagann níos mó ná leath de na daltaí a dhéanann staidéar ar an nGaeilge ag an leibhéal sin ó earnáil an Ghaeloideachais.
Ina freagra ar achainí lucht an Ghaeloideachais, déanann an tAire Michelle McIlveen cur síos ar a bhfuil ar siúl ag a Roinn don Ghaeilge cheana féin agus ar a polasaí ginearálta i leith teangacha sa chóras.
Deir sí gur faoin scoil féin atá sé cinneadh a dhéanamh faoi theangacha a mhúineadh agus gur minic gur ceist éilimh agus acmhainní a bhíonn i gceist.
Dúirt sí go bhfuil athbhreithniú á dhéanamh faoi láthair ar theagasc teangacha agus go mbeidh an soláthar don Ghaeilge mar chuid den athbhreithniú sin. Dúirt sí go raibh duine a bhfuil Gaeilge aige, Cathaoirleach An Gréasán, ar an mbord atá ag plé leis an athbhreithniú.
Cuirfear bailchríoch ar an athbhreithniú an mhí seo chugainn, a dúirt sí.
Dúirt sí go bhfuil an Roinn Oideachais ag obair cheana féin ar mholtaí a rinneadh cheana maidir le poiblíocht a dhéanamh ar na deiseanna oibre a bhaineann le foghlaim na Gaeilge.
Dúirt Stiúrthóir Oideachais Gael Linn, Réamonn Ó Ciaráin, gur léir ó fhreagra an Aire nach bhfuil sé i gceist aici aon ghníomh ar leith a dhéanamh chun dul i ngleic leis an "géarchéim" maidir le líon na ndaltaí atá ag staidéar na Gaeilge i scoileanna an Bhéarla sa Tuaisceart.
"Tá díomá ar na daoine a ghlac am leis an litir a shíniú, 130 acu. Cuireadh a lán machnaimh isteach sa litir. D'aithin muid na deacrachtaí agus na réitigh ar na fadhbanna sin, ach ní dheachaigh an tAire i ngleic leis na ceisteanna sin.
"Cé gur scríobh sí freagra cúig leathanach agus go raibh tuin mheasartha dhearfach ar a freagra i gcomparáid le freagraí eile tá díomá orainn nach bhfuil aon ghníomh suntasach á bheartú ag an aire."
Dúirt Réamonn Ó Ciaráin gur údar díomá é chomh maith gur dhiúltaigh an tAire don achainí go gcuirfí liúntas ar fáil do dhaltaí ar mian leo dul chun na Gaeltachta.
Dúirt an tAire Michelle McIlveen ina freagra go raibh maoiniú "suntasach" á chur ar fáil ag an Roinn d'fhoghlaim na Mandairínise sna bunscoileanna agus go raibh 20,000 dalta bunscoile ó thuaidh i mbun na teanga sin a fhoghlaim.
"Is cinnte go bhfuil i bhfad níos lú daoine, ar an drochuair, ag foghlaim na Gaeilge sna bunscoileanna in earnáil an Bhéarla, ná mar atá an ag foghlaim na Mandairínise ach nach bhfuil aon mhaoiniú breise ar fáil don Ghaeilge," arsa Réamonn Ó Ciaráin.
Dúirt Ó Ciaráin go raibh "Cumann Confucius ag dul thart ar na bunscoileanna ag teagasc na Mandairínise" agus go raibh níos mó acmhainní "á gcur ar fáil ag an Roinn Oideachais dóibh ná mar atá á gcur ar fáil don Ghaeilge".
Mheas sé gur maith an rud go bhfuil daltaí ag foghlaim teangacha eile ach dúirt go raibh "áit speisialta ar an oileán seo don Ghaeilge" agus gur chóir "ar a laghad an tacaíocht chéanna a chur ar fáil don teanga dhúchais'.
Dúirt Réamonn Ó Ciaráin gurb amhlaidh go gcuirfeadh freagra an Aire leis an "cur i gcéill" a bhaineann leis an maíomh go bhfuil "a lán machnaimh" á dhéanamh ag an Roinn faoin Ghaeilge.
"Sa dlínse seo, tá foghlaim na dteangacha ag dul chun siobarnaí agus tá géarchéim ann," a deir Stiúrthóir Oideachais Gael Linn.
"Tá múinteoirí Gaeilge i ranna Gaeilge ag rá linne go bhfuil siad an-bhuartha faoin titim ar líon na ndaltaí atá ag roghnú na Gaeilge mar ábhar scrúduithe in earnáil an Bhéarla."
1% de na daltaí atá ag gabháil don Ghaeilge GCSE agus A-Leibhéal.
Fág freagra ar ''Díomá' faoi 'dhiúltú' Aire dul i ngleic le 'géarchéim' na Gaeilge i scoileanna Béarla an Tuaiscirt'
Marcas Mac Pháidín Déardaoin, Feabhra 17 2022 ag 6:24 pm
Tá fadhb ginearálta le foghlaim na dteangacha sa tuaisceart, ní amháin an Ghaeilge. Tá sé i bhfad níos fusa grád maith a fháil in "ábhair bhoga" ar nós Taisteal agus Turasóireacht ná Gaeilge agus mar sin tá claonadh ag daltaí iad a roghnú. Tá clú na scoileanna ag bráth ar thorthaí agus, mar sin, tá siad iontach sásta daltaí a spreagadh i dtreo na nábhar furasta. Na Bréagscrúdaithe- Treoir agus Tacaíocht
February 01, 2017 / Gaeilge le Glam
A scoláirí,
Tá blag speisialta agam daoibh inniu, agus ceann atá bunaithe oraibh agus sibh réídh le dhul i mbun na mbréagscrúdaithe. An chéad rud a déarfaidh mé libh ná is bréagscrúdaithe atá iontu. Tá siad tábhachtach agus ní deireadh an tsaoil iad, beidh cúpla mí agaibh ina ndiaidh!!.
Tá mé chun an treoir a choinneáil gearr agus simplí:
February 01, 2017 / Gaeilge le Glam/ Comment
An bhfuil tú ag déanamh Tíos don Ardteist? - Treoirlinte don Scrúdú
June 05, 2016 / Gaeilge le Glam
Mar is eol daoibh ag an bpointe seo is múinteoir eacnamaíocht bhaile mé agus mar gheall go bhfuil muid, mar mhúinteoirí, i meon na scrúduithe faoi láthair shocraigh mé an blag seo a scríobh daoibh chun beagáinín tacaíochta a thabhairt daoibh agus sibh ag ullmhú do na scrúdúithe an deireadh seachtaine seo. Chuireamar tús le Féile na Samhna ar an Aoine 31ú Deireadh Fómhair le seoladh Mil na Ceardlainne ag Brenda Ní Shúilleabháin, rud dhein sí go slachtmhar. Bhí cuid mhaith dfhilí na Ceardlainne i láthair agus léigh na filí a ndéantúis go soilbhir. Fuaireadar moladh agus aitheantas ón lucht éisteachta. Bhí cóisir bheag ina dhiaidh sin agus ba dheacair ar feadh tamaill riar ar a raibh i láthair ach bhí a mhalairt fíor nuair a bhí sé ag druideam le ham tosaithe na léachta a bhí le tabhairt ag an Ollamh Nollaig Mac Congáil a tháinig chugainn ó Ollscoil na Gaillimhe chun cuid dár stair féin a mhúineadh dúinn. Bunú Scoil Samhraidh an Daingin ba théama aige. Bhí script breá aige ach bhí sé chomh taithíoch ar an ábhar nár ghá dó ach sracfhéachaint a thabhairt ar a scríbhinn anois agus arís. Beidh sé go léir in Irisleabhar Mhá Nuad 2008 atá sa chló faoi láthair. Chuir sé in iúl dúinn gur gnó duine dínn féin stair na scoile a ríomh ina hiomláine. Bé Pádraig Ó Niallagáin an Cathaoirleach don léacht agus bhí moladh ón urlár gur bé ba chóir a thógfadh an cúram sin air féin. Tángathas aniar aduaidh air ach níor dhiúltaigh sé. Bhí díolachán leabhar againn agus sladmhargadh chomh maith. Sa díolachán bhí na leabhair is déanaí ó chló An Sagart agus gan aon locáiste i gceist. Sa sladmhargadh bhí leabhair ónár seanstoc ar díol ar €5 an ceann. Is aisteach mar a tharlaíonn mar bhí leabhair fhíorluachmhara ina measc seo-an bheathaisnéis iontach sin le Risteard Ó Glaisne Cearbhall Ó DálaighFeis le Nuala Ní Dhomhnaill, agus An Barántas 1 liom féin agus An Bíobla Póca. Mhair an díolachán agus an sladmhargadh ar feadh na féile agus tharla go raibh roinnt diarchóipeanna den irisín féin An Sagart ar fáil le scaipeadh in aisce, cleas chun poiblíocht a dhéanamh ar a shon i measc léitheoirí. Mar chlabhsúr ar imeachtaí na hoíche bhí searmanas ómóis agus buíochais againn do Sheoirse Ó Luasa ar leis an siopa leabhar Gaeilge agus Éireannach is fearr sa tír. Léigh an Dr. Mícheál Ó Fainnín dán gleoite dá dhéantús féin ar an siopa, an caifé agus ar Sheoirse féin. Tá cónaí ar Sheoirse i nDún Chaoin agus tagann sé an Clasach anuas gach maidin lena a chostaiméirí a shásamh agus a gceisteanna faoin leabhar seo a bheith ar fáil nó gan a bheith, cá raibh an aiste seo i gcló agus an raibh an iris seo eile beo fós. Nuair a bhí Catalóg An Sagart á réiteach againn, bhí Seoirse níos eolaí ná sinn féin. Nuair a thánag-sa sé bliana déag ó shin agus ná raibh slí i dtigh na Sagart do mo leabhair go léir tháinig sé go Gleann Fleisce lena vean agus thug sé bheith istigh do ládáil mhór díobh ina stóras féin. Is é leis a reachtálann an siopa leabhar in Ionad an Bhlascaeid. Is maith mar a bhí an t-ómós seo tuillte aige, na bronntanais phearsanta a fuair sé. Go maire sé féin agus a ghnó an céad. 2 Feabhra, 2021 | Lynn | Ailt faoi thrácht
An bhfuil a lán am saor agat anois de dheasca COVID-19? Ar mhaith leat tuilleadh leabhair Ghaeilge a léamh? Seo chugaibh cuid de na leabhair Ghaeilge atá ar fáil ar chostas íseal a foilsíodh le déanaí.
Leabhair Ghaeilge:
An Féar Nárbh Fhéidir a Fheiscint | €12
An tÚdar: H.G. Wells | Séamus Ó Coileáin a d'aistrigh
Seánra: Ficsean Eolaíochta
Baineann an scéal seo leis an bpríomhcharachtar darb ainm Griffin. Ba mhaith leis a bheith dofheicthe agus déanann sé gach iarracht chun é a dhéanamh. Cuireann sé a chuid ama, airgid agus iarrachta chun a smaoineamh a chur i bhfeidhm. Dar leis, d'fhéadfadh rud ar bith tarlú.
Inní | €14
An tÚdar: Réaltán Ní Leannáin
Seánra: Gearrscéalta
Scríbhneoir cáiliúil is ea Réaltán Ní Leannáin. Déanann sí comparáid idir an saol mar a bhí sé i mBéal Feirste agus Baile Átha Cliath sa lá atá inniu ann. Pléitear le topaicí sa leabhar seo nach mbíonn mórán cainte orthu. Cuireann Réaltán na téamaí os ár gcomhair trí na carachtair.
Meascra Ón Aer | €10
An tEagarthóir: Marcus Mac Chongail
Seánra: Meascán d'fhicsean, aistí agus gearrscéalta
Sa leabhar seo gheobhaidh tú gearrscéalta, úrscéalta, aistí stairiúla agus grianghraif. Tagann an leabhar ón tsraith "Meascra" a craoladh ar Raidió na Gaeltachta. Ina theannta sin, déanann Marcus Mac Chongail machnamh ar chúrsaí ina stíl féin. Díríonn sé an machnamh seo ar chreideamh, ar shláinte agus ar an timpeallacht. Tugann sé léargas dúinn faoin tsochaí agus faoin mbealach ina mbíonn sí ag athrú. Níl aon cheann de na píosaí cosúil lena chéile.
Mise do Mhamó | €10
An tÚdar: Majella Ní Dhomhnaill
Seánra: Ficsean
Is scéal cumhachtach nua-aimseartha é Mise do Mhamó. Déanann an leabhar seo comparáid idir an saol ar líne agus an fíorshaol. Nochtar dúinn sa leabhar an fhírinne atá taobh thiar de phróifílí meán sóisialta. Tá fadhbanna a bhaineann le drugaí, aonrú sóisialta agus foréigean baile le feiceáil sa leabhar seo. Troideann an príomhcharachtar i gcoinne uaignis agus alcóil mar ba mhaith léi a gariníon a fheiceáil lá a Céad Chomaoineach. An éiróidh léi? An afternoon of TRADITIONAL SINGING IN IRISH AND ENGLISH with the following singers: Rita Gallagher, Sean Breen, Jimmy OBrien, Pauline Hanley, Jimí Ó Ceannabháin, Áine Uí Laoithe, Eoiní Maidhchi Ó Suilleabháin, Len Graham, Cathal McConnell, Griogair Labhrúidh, Johnny Máirtín Learaí Mac Donncha. Applications are now open for Gaeltacht Scholarships. Any member of a GAA club in Kerry attending a course in Coláiste Corca Dhuibhne this summer is entitled to apply. Forms are available from the District Secretaries and must be returned to Christy Kileen (Kerry GAA Cultural Officer). An Codú: Vertical man - Seán Ó Riada.
Tá muid a smaoineamh ar shaol agus ar shaothar agus ar oidhreacht Sheáin Uí Riada sna laethanta seo. Cailleadh é caoga bliain ó shin.
Is maith is cuimhin liom Domhnach a bháis agus an conas a chuaig sé i bhfeidhm orm. Tháinigh na deora chugam! Níor thárla sé sin dom nuiar a fuair éinne eile bás, fiú mo thuismitheoirí féin. Cén fáth?
Ní raibh aithne orm air an bhfear. Sea, chonaic mé é ag coirmeacha cheoil. Ní raibh mé ag an ceann mór sa Gaeity ach bhí mé ag ceann speisialta a bhí aige le Ceoltóirí Chualann ag Ardán Phort an Iarla nuair a bhí an Ollscoil ann. Is cuimhin liom é a bheith ag Club Oireachtais san RDS lena bhean Ruth agus a bheocht agus an meas a bhí ag an gcomhluadar ortha beirt. Is dócha gurb é trén gceol a bhí cineál aithne agam air nó ar an mbrionglóid a bhí ann ina chroí aige. Bhí fhios agam in mo chroí féin go raibh rud éigin luachmhar imithe uainn. Bhí mé ag smaoineamh ar gceol agus an ardú anama sna todhchaí a bheadh ciúinithe do mhuintir na hÉireann.
Bhí na ceirníní go leir ó Ghael Linn agus ceann ó Chladagh Records (le Nomos Uimh 1 - Hercules Dux Ferrariae agus amhráin á chanadh ag Bernidette Greevy faoin dtideal "Vertical Man") agam. Mhothaigh mé rud éigin ina chuid cheoil. Mothaím fós é gach uair a cloisim píosa dá chuid. Tá an obair a rinne sé le ceol tradaisiúnta na tíre thar a bheith tabhachtach agus b'fhéidir go bhfuil níos mó cháil ar sin agus a cheol don Aifreann. Ach tá an ceol clasaiceach an suimiúl chomh maith. Tá samplaí le cloisint at shuiomh an Contempory Music Centre. Éist leo!
Bhí clár ar RTÉ 1 le Blathnaid Ní Cofaigh agus mac Sheáin, Peadar Ó Riada, ag caint. D'inis Peadar an scéal faoi conas a bhí air áit a athair a thógaint ag an harmonium i séipéal Chúil Aodha. Bhí Seán san oispidéal agus d'iarr sé air - stócach 17 mbliain d'aois - an Aifreann "a thógaint" ar an nDomhnach. Cé go raibh amhras ar Pheadar rinne sé é ar an nDomhanch sin é, ach ceithre seachtaine ina dhiadh sin is ag socraid a athar a bhí sé ag seinnt. Bhí brón agus briseadh chroí i bhfreagra Bhlaithnid, "Oh a Pheadair!" agus bhí mé thár n-ais agus ag cloisint an nuacht ar an nDomhnach úd caoga bliain ó shin, fiú deoir nó dhó i mo shúile!
An dá Sheán.
Bhí agallamh le cara mór Sheáin, Seán Ó Sé, ar chlár Tristan Rosenstock ar Raidío na Gaeltachta le déanaí chomh maith. Ba léir an grá a bhí ag an dá Sheán dá chéile agus cheap mé anois is arís nach mbeadh Seán (Ó Sé) i ndán leanúint ar aghaidh leis an agallamh.
Bhí an chlár ar An Saol ó Dheas ar Raidio na Gaeltachta chomh maith ina raibh an seachtar pháiste ag cuimhneamh ar a dtuismitheoirí agus iad óg.
Tá oidhreacht Sheáin Uí Riada beo fós agus mairfidh sí go deo. Tá muid go léir faoi chomaoin aige ní hamháin as an ceol a d'fhag sé linn ach as an fhás agus a fhorbairt a tháinig ar an gceol sa tír ó shin. Mar aon leis na scannáin mhóra idirnáisiúnta is déanaí, taispeánann Aer Lingus saothar Éireannach mar chuid dá gclár siamsaíochta faoin teideal ‘Irish Films & Shorts’ agus is sa rannóg sin a bheas ‘Máthair…’ ar fáil.
“Is comhlacht iad seo a shocraíonn an tsiamsaíocht ar bord eitiltí agus luaigh siad go bhfaca siad ‘Máthair…’ ar líne agus go raibh suim acu é a chur i láthair Aer Lingus mar rogha scannáin.
“Tá áthas an domhain ar gach duine a bhí páirteach san fhíseán go mbeidh an Ghaeilge anois á tabhairt a fhad le lucht féachana níos mó ar an dóigh seo.”
Ba é Damian McCann a stiúir agus Gráinne Holland a léirigh ‘Máthair…’, a taifeadadh in Ard Mhacha Theas le foireann aisteoirí de chainteoirí áitiúla Gaeilge, ina measc Bláithín Mhic Canna, múinteoir ó Ghaelscoil Phadraig Naofa i gCrois Mhic Lionnáin, agus Louise Smith, Oifigeach Gaeilge le Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin. Niall Mac Giolla Bhrighde

Feirmeoir, file, údar, agus scríbhneoir amhrán as Faiche Mhór, An Craoslach, Dún na nGall ab ea Niall Mac Giolla Bhrighde (1861–1942). Bhain sé clú agus cáil amach freisin as agóid a rinne sé in aghaidh fíneála a gearradh air as a ainm a bheith scríofa i nGaeilge ar a chairt ghnó.
Feirmeoir agus file.
Chaith Mac Giolla Bhrighde a shaol ar fad sa sráidbhaile beag Faiche Mhór. Bhí sé ina chónaí ar bhunchnoc de chuid na Mucaise, agus shaothraigh a chuid mar fheirmeoir agus mar fhile. D’fhoilsigh sé leabhar filíochta sa bhliain 1905 darbh ainm "Blatha Fraoich". Bhí aithne mhaith ar dhánta agus ar amhráin Mhic Giolla Bhrighde (i mBéarla agus i nGaeilge) ar fud na hÉireann, mar shampla “Mo Chró Beag ag Bun Chnoc a' Tighe”, “An Cleamhnas Gaedhealach”, “Ag smaointeadh ar an am a bhí”, agus “An t-Sean Bhean Bhocht”.
Cás cúirte cáiliúil.
Feirmeoireacht an cheird a bhí ag Mac Giolla Bhrighde, agus bhí de dhualgas ar aon duine a raibh cairt ghnó aige ainm an úinéir a thaispeáint i mBéarla ar an gcairt. Tráthnóna 11 Márta 1905, agus é ag filleadh abhaile ó Aonach Dhún Fionnachaidh, baile beag in aice láimhe, stop agus cheistigh garda Sasanach Mac Giolla Bhrighde mar gheall ar scríbhneoireacht ‘dholéite’ (Gaeilge) a bheith ar a chairt asail: “N. MAC GIOLLA ḂRIĠDE FIOḊ-MÓR"”" Gearradh fíneáil scilling amháin air as an gcoir seo. Cara de chuid Mhic Giolla Bhrighde agus comhfhile, Andrew Mac Intyre, a rinne an comhartha. Dhiúltaigh Niall an fhíneáil a íoc, agus chosain sé é féin sa chúirt ghearr i nDún Fionnachaidh. Chaill sé an cás, agus gearradh scilling breise air tar éis dó diúltú a íoc.
Tháinig scéal Mhic Bhrighde roimh Chonradh na Gaeilge agus rinne siad iarracht cuidiú leis. Nuair a chonaic duine de bhallraíocht an Chonartha, an t-aturnae Pádraig Mac Piarais, go raibh deis aige neamhspleáchas na hÉireann a chur chun cinn, dúirt sé go gcosnódh sé Mac Giolla Bhrighde ar bhonn "pro bono". Tugadh an t-achomharc os comhair Chúirt Bhinse an Rí i mBaile Átha Cliath. Ba é seo an t-aon uair riamh a bhí an Piarsach i gcúirt dlí mar abhcóide. Cailleadh an cás, ach spreag sé an Piarsach ina obair mar ghníomhaí polaitíochta agus spreag sé feachtas náisiúnta chun polasaithe rialtas na Breataine i dtreo na Gaeilge a athrú. Scríobh an Piarsach faoi chinneadh na cúirte ina cholún i nuachtán Chonradh na "Gaeilge", "An Claidheamh Soluis" ar 27 Meitheamh 1905: "...it was in effect decided that Irish is a foreign language on the same level with Yiddish." Mhol sé do mhuintir na hÉireann an Ghaeilge a chur chun cinn mar chuid den náisiúnachas Éireannach. Cuideoidh na suaitheantais seo le custaiméirí an lucht foirne atá in ann seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil i do ghnó a aimsiú go héasca agus tabharfaidh sé an rogha dóibh chomh maith, gnó a dhéanamh i cibé teanga is mian leo féin – saor in aisce. Torthaí ar 'Maitiú' | ainm.ie
Arís, is leis an mbeagán díobh sin a rinne iarracht ar Ghaeltacht a dhéanamh dá bparóistí a bhaineann an tAthair Maitiú Maguidhir ··· Bhí Maitiú i gCliarscoil Naomh Macartain, Muineachán, sula ndeachaigh sé go Maigh Nuad ··· Bhí an tAthair Maitiú ina bhall den Choiste Gnó agus tá tuairisc ar obair an mhúinteora in An Claidheamh Soluis 27 Iúil 1912: 'Pilib Ua Bhaldara [sic] has fully justified, in the past 12 months, the financing by the Coiste Gnó of the Tír Eoghain scheme ··· Tháinig an t-amhránaí cáiliúil Áine Ní Oisín chun lámh chúnta a thabhairt dó - is le linn dá deirfiúr Mairéad, amhránaí cáiliúil eile cheantar Thuama, a bheith ar saoire i dteach an Athar Maitiú a casadh uirthi an Dr Seán Mac Cana, oibrí mór sa ghluaiseacht agus an fear a phósfadh sí ar ball ··· Bhíodh céilí ar siúl gach Domhnach i gceann de na scoileanna agus théadh an tAthair Maitiú ann chun clabhsúr a chur ar an oíche leis an bpaidrín páirteach
Bhí sé ag múineadh i mBaile an Róistigh ó 1920 go 1925 agus bhí ina uachtarán ar Halla an Athar Maitiú, Corcaigh, ó 1925 go 1934 ··· In An Gael 4 Bealtaine 1935 thug sé fogha faoi pholasaithe Chonradh na Gaeilge i leith na múinteoirí rince, cé go raibh sé ina uachtarán ar Chraobh an Athar Maitiú agus ar Fheis an Athar Maitiú ag an am ··· In Dóchas agus duainéis: scéal Chonradh na Gaeilge 1922-1932 deir Aindrias Ó Muimhneacháin gur shochraigh Mac Giolla Bhríde[B2] nach rachadh sé ar aghaidh mar uachtarán ar an gConradh i 1933 'toisc é bheith ar mhalairt tuairime le formhór an Choiste Gnótha an uair úd i dtaobh Feiseanna áirithe, dála Fheis an Athar Maitiú i mBaile Átha Cliath, a bhíodh á dtionól ar neamhchead do Chonradh na Gaeilge.' (Ba iad Cú Uladh [Peadar Mac Fhionnlaoich] [B1], a bhí an uair úd ina Thánaiste ar Chonradh na Gaeilge, agus an tAthair Micheál, OFM Cap., Uachtarán Fheis Mhaitiú, na príomhagóidithe san iomarbhá úd)
Ba é an cúigiú leanbh é den seachtar buachaillí agus triúr cailíní a bhí ag Máire Ní Dhonnchadha agus Maitiú Ó Duinnín ··· Ba chliamhain isteach Maitiú san fheirm sna Sídheáin ··· Díshealbhaíodh iad tuairim 1853 agus fuair Maitiú ocht n-acra de thalamh bocht sa Charn
Baineann cuid díobh leis an Athair Tiobóid Maitiú agus an lánstaonadh ón ólachán, gluaiseacht a dtacaíodh sé go láidir léi ··· Chuir sé réamhrá Béarla le leabhar Sheáin Uí Cheallaigh ('Sceilg')[B3], Beatha an Athar Tiobóid Maitiú, 1907
Ach an fear is mó a rinne staidéar ar a bheatha, Maitiú de Buitléir, chreid sé rud a scríobh an Cistéirseach Stephen Barron i 1913, gurbh i Londain a d'éag sé ··· In Irish Book Lover, Márta 1944 thagair Maitiú de Buitléir don spéis a bhí ag Mac Néill, Art Ó Gríofa agus ag an leabhareolaí mór Séamus Ó Casaide sa Bharúnach
Ar a leac thuama i reilig Naomh Maitiú sa Rinn (Baile Átha Cliath) bhí scríofa gur 58 bliana d'aois a bhí sé
Cháiligh sé mar bhunmhúinteoir agus chaith seal i Scoil Naomh Maitiú
Feirmeoir a athair, Maitiú, agus ba í Máire Ní Shúilleabháin ó Lios Deargáin a mháthair
Bhí an tuairisc ba fhaide in Ulster Herald 16 Aibreán 1949: 'But he would probably like best to be known as a disciple of the great Father Matt [Maitiú MaguidhirB4], the young curate of Trillick who infused new life into the Gaels of Tyrone in the wakening days of forty golden years ago
Maitiú Ó Riain [B1] agus Micheál Ó Flannagáin [q.v.] an bheirt sagart eile a toghadh
D'fhoilsigh siad paimfléad beag Cuimhneachán Náisiúnta an Athar Maitiú Ó Riain ina bhfuil cuntais i nGaeilge agus i mBéarla ar a bheatha
Ba í an t-ochtú leanbh í ag Maitiú Ághas, feirmeoir i gCinn Aird, agus a bhean Máire Ní Shúilleabháin ó Lios Deargáin, agus rugadh í 9 Bealtaine 1890
Theith Pléimeann agus triúr compánach as an gcathair ach ghabh buíon de lucht leanúna Liútair iad agus dúnmharaíodh an Pléimeannach agus deagánach darb ainm Maitiú de hÓra ar 7 Samhain
Rinne a dheartháir Maitiú cúram de agus thug leis é go dtí Liospóin
Théadh sé in iomaíocht fhileata lena chara, an Dochtúir Maitiú Ó Cinnéide, aturnae, staraí agus ginealeolaí ó Luimneach a raibh baint aige le cúirt St Germain
Tá cuntais ar an scoláire fuinniúil seo: in 'An Mhuintir s'againne', Scéala Éireann, 28 Feabhra 1959; ag Maitiú Ó Murchú in An tUltach, Iúil 1992
Cuireadh bunoideachais air i gCill Dalua agus bhí sé mar mhaíomh aige go raibh Laidin agus Gréigis á bhfoghlaim aige ar leathchoróin sa tseachtain ó dhuine de na seanmhúinteoirí scairte, Maitiú Ó Tuathaigh
Chaith an tAthair Maitiú Ó hArgáin[q.v.] tamall i bparóiste Mhidhe Ros agus bhí baint aigesean le 'Machnamh an Duine Dhoilíosaigh', an dán is aitheanta dá dhéantús
Faoin tráth sin, bhí sé ag obair mar mhúinteoir taistil de chuid an Chonartha ar an Droim Mór i ndeisceart Thír Eoghain, áit a raibh ball de Choiste Gnó na heagraíochta, an tAthair Maitiú Maguidhir, thar a bheith gníomhach i gcur chun cinn na teanga
Ba é Maitiú Mac Gormáin a athair—Tomás an chéad duine dá mhuintir a chuir an 'Ó' in áit an 'Mac'—agus ba í Margaret Ní Lochlainn a mháthair
Daoine eile a raibh teagmhálacha aige leo ba ea an tAthair Domhnall Ó Súilliobháin [q.v.], Seán Ó Coileáin [q.v.], an tAthair Maitiú Ó hArgáin [q.v.] agus Eoghan Ó Comhraí[q.v.]
Thabharfá leat as an gcuntas sin gur trí thionchar an Athar Tiobóid Maitiú a cuireadh go coláiste é, gurbh i dtithe mhuintir Mhaitiú agus ina leabharlanna a dhéanadh sé staidéar agus gur chun a bheith páirteach in Éirí Amach 1798 a d'fhág sé an coláiste
Easpaig iad san a raibh báidh acu le traidisiún na Gaeilge ach a bhí míshásta leis an bpleanáil nua treas-leibhéil ar chúiseanna eile.' B'fhéidir a rá go raibh sé i gcoinne ghluaiseacht an Athar Maitiú in aghaidh an ólacháin sa mhéid nár réitigh an pleids leis
Ba é John Dillon (1851–1927), ceannaire an Pháirtí Éireannaigh i ndiaidh John Redmond, a athair, agus ba í Elizabeth Mathew, a bhí gaolmhar leis an Athair Tiobóid Maitiú, a mháthair
Mar an gcéanna i Halla an Athair Maitiú i Sráid an Teampaill agus i hallaí eile mar seo ar chúis an ólacháin ar fud Bhaile Átha Cliath
Chaith sé bliain in Institiúid Dhún Búinne sula ndeachaigh sé go Coláiste Maolmhaodhóg mar ollamh go ceann cúpla bliain agus bhí ag obair i mBaile Mhic Gearóid, i bparóiste Naomh Maitiú, agus i paróiste Naomh Pól i mBéal Feirste ina dhiaidh sin
D'fhreastalaíodh sé ar na ranganna Gaeilge a bhí curtha ar bun ag an Athair Maitiú Ó Riain [B1] i gCnoc an Bhile
D'fhoghlaim Feardorcha léamh na Gaeilge ó sheanchaí darb ainm Maitiú Ó Maoláin nuair nach raibh sé ach sé bliana d'aois
An tAthair Maitiú Maguidhir a thug a chéad phost dó i gCill Scíre, Tír Eoghain, toisc gur chainteoir dúchais Gaeilge é
Ach is dóigh gurbh é an fáth áirithe ar chuir Pádraig spéis sa teanga go raibh an tAthair Maitiú Ó Riain[q.v.] tagtha mar shagart paróiste Chnoc an Bhile agus Dhún na Sciach
An tAthair Maitiú Maguidhir[B3] ba mhó ba chúis leis an iarracht mhór a bhí ar siúl sa cheantar sin
Is mar sin a tharla do Mhairéad a bheith i gCill Scíre agus gur casadh uirthi Seán Mac Cana i dteach an tsagairt paróiste, an tAthair Maitiú Maguidhir[B3]
Bhí Caitlín agus a deirfiúr Máire ina bpríomhamhránaithe ban i gCór Eaglasta Naomh Maitiú, cór a raibh cáil mhór air ar fud Bhéal Feirste ag an am
An bheathaisnéis an fhoirm is mó a shaothraigh sé: Beatha Lorcáin Naomhtha Uí Thuathail (1905); Brian Bóirmhe: a shaol agus a bheatha (1906); Beatha an Athar Tiobóid Maitiú (1907); Beatha Bhreandáin, a imeachtaí agus a iomramha (1915); Cathal Brugha (1942); A trinity of martyrs: Terence Mac Swiney, Cathal Brugha, Austin Stack (1947) Is mise Shauna agus Táim sa séú Bhlian an bhlian seo agus táim ag déanamh iarracht chun labraíonn as Ghaeilge don seactain seo mar níl ach 10 lá fagtha agam roimh an scrúdú cainte, agus táim an neirbhíseach!! Is clár faisnéise é seo faoin náisiúnaí agus an polaiteoir Tomás Ó Domhnaill (1871-1943), as Lios Cearnaigh, An Baile Dubh, Co. Chiarraí. Bhí Ó Domhnaill ina fheisire i bParlaimint Westminster ó 1900 go 1918 do Chiarraí Thiar. Ba ghníomhaí a bhí ann freisin i gcúrsaí a bhain le cearta talún. Díbríodh a mhuintir óna gcuid talún nuair a bhí sé óg. Nuair a bhí clann le díshealbhú, bhí sé de nós ag an am iad a fhágáil sa teach go múchfaí an splanc dheiridh i dtine an teallaigh. Insítear sa chlár seo gur caitheadh uisce ar an tine ionas nach mbeadh moill ar dhíshealbhú chlann Uí Dhomhnaill (de réir leagan eile den seanchas, mhún an báille ar an tine chun í a mhúchadh). Ba léir go ndeachaigh sé seo i bhfeidhm ar Ó Domhnaill, agus chaith sé a shaol polaitiúil ag iarraidh córas na talún a leasú. Bhí sé ar dhuine de lucht leanta John Redmond, agus thacaigh sé leo siúd a throid sa Chogadh Mór. Chleachtaigh sé mar abhcóide i 1905 agus ceapadh ina bhreitheamh é i 1941. agus an chuid sin de bharda Ché na gCeannaithe atá taobh theas de líne arna tarraingt mar a leanas: ag tosú ag an bpointe mar a dtrasghearrann teorainn an bharda an Cuarbhóthar Theas, ansin soir ó dheas feadh an Chuarbhóthair Theas go dtí a acomhal le Ascal Doilfín, ansin ó dheas feadh Ascal Doilfín agus a samhailfhadú ó dheas go dtí go dtrasghearrann teorainn an bharda í. Agus an Lir céanna in ainm Mhanannáin mhic Lir? Sin agat é: Manannán mac na farraige. Maidir le Lear mar phearsa miotaseolaíochta, níl aon eolas agam faoi. Garraí Johnny Mhorgan: Pléimeannaigh Phraiticiúla
Dennis King 21 October 2009 at 19:46
Is ait an rud é, ach thug mé faoi deara tamall ó shin gurb iad na Gaeilgeoirí neamh-Éireannacha is mó atá faoi dhraíocht ag canúintí na Gaeilge. Is í mo theoiric féin ná go bhfuil authenticité* ag teastáil uathu ó nach in Éirinn a rugadh iad. Tar éis dóibh canúint amháin a uchtú, uaireanta bíonn siad níos dílse do gach aiste di, na poill agus na prochóga uilig, ná na natives iad féin.
* Ag smaoineamh ar Fhrancach amháin atá mé anois, fear a chuir "an oiread céarna" mar shampla san fhoclóir póca français-irlandais / Gaeilge-Fraincis a d'fhoilsigh sé níos luaithe an bhliain seo. Hmmm. Cén chanúint a adhrann seisean? ;-)
Mise Áine 21 October 2009 at 23:48
Tá go leor ceachtanna le foghlaim againn, a Thaidhg.
Feictear dom go bhfuil canúintí éagsúla na Gaeilge ag coinneáil greim dhaingean ar a gcanúint féin, ach ní chuidíonn sé sin leis an bhfoghlaimeoir.
De thoradh na héagsúlachtaí uile atá sna canúintí, tá deacrachtaí ann don fhoghlaimeoir, agus shílfeá go ndéanfadh sé ciall córas éigin, mar a mhínigh Abimo é, a chur i bhfeidhm sa tír seo?
Seosamh Ó Beirgin 24 October 2009 at 16:43
B'fhéidir gur chóir dúinn, mar Ghaeilgeoirí, cleachtas teanga a fhobairt chun déileáil le cnó crua na gcanúintí.
In áit bheith ag iarraidh do chanúint fhéin (má tá ceann agat) a cur chun chinn, déan iarracht na canúintí eile a comóradh. Obróidh sé mar seo. Má tá tú i mbun comhrá le duine, bain úsáid as a chanúint chun labhairt leis agus bí ag súil go ndéanfadh sé an run céanna. Mura ndéanann sé ná bí búrtha, ar a laghad tá tú ag foghlaim, fiú muna bhfuil sé. The M.Sc. trí Thaighde sa Teicneolaíocht Faisnéise is offered by the Acadamh in conjunction with NUI Galways IT department, and is based in Carna. This new research initiative is supported by Údarás na Gaeltachta and aims to develop a new R+D culture in IT in the Gaeltacht, in areas such as information retrieval and filtering, artificial intelligence and machine learning, multimedia, information technology and society, networks and wireless technologies, E-learning, E-commerce, and computational linguistics. Féilire 2017Tá ár bhféilire don bhliain 2017, a cheiliúrann céad bliain Réabhlóid na Rúise, 1917, ar fáil anois. Praghas €10 (£9); le fáil ó Connolly Books Díreofar ar na hábhair chainte a thagann chun cinn sa bhéaltriail agus tabharfar deis do na daltaí a gcuid scileanna labhartha a fheabhsú i seomra ranga ina mbeidh atmaisféar deas cairdiúil. Tá ábhar cuimsitheach curtha le chéile ag foireann Ghaelchultúir agus gheobhaidh gach dalta leabhrán nótaí le linn an chúrsa. Cuirfear bréagagallamh ar na rannpháirtithe go léir agus gheobhaidh siad aiseolas láithreach ón scrúdaitheoir. Cuirfear ábhar tacaíochta ar líne ar fáil saor in aisce do na rannpháirtithe tar éis dóibh an dianchúrsa a dhéanamh; beidh siad in ann éisteacht le freagraí samplacha, agus leis na sleachta próis á léamh ag cainteoirí dúchais, agus beidh siad in ann cleachtaí idirghníomhacha a dhéanamh ar líne, rud a dhéanfaidh treisiú ar an méid a dfhoghlaim siad ar an dianchúrsa. €95 an costas atá ar an dianchúrsa seo. Thanks to all who supported our recent Fairtrade Cake Sale. We raised €432.75 for Trócaire. Thanks to Coiste na dTuistí for their help on the day. A representative from Trócaire will visit us after Easter to collect the cheque and present workshops to the children on the theme of Global Warming. Bhí fadhb ag Beckett tar éis na dtrí úrscéal sin aon phíosa fada próis a scríobh, mar is léir ó na scéalta gearra a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin in Texts for Nothing. Reáchtálfar cruinniú poiblí in Áras Inis Gluaire ar 4 Samhain chun todhchaí na Gaeltachta i Maigh Eo agus Acht na Gaeltachta 2012 phlé
Dé Máirt, Samhain 3 2015 ag 1:09 pm
Reáchtálfar cruinniú poiblí i nGaeltacht Mhaigh Eo amárach, Dé Céadaoin, chun todhchaí an cheantair mar limistéar oifigiúil Gaeltachta a phlé. Ainmníodh Gaeltacht Mhaigh Eo mar limistéar pleanála teanga níos túisce i mbliana agus tá tús curtha le hobair ullmhúcháin sa réigiún.
Ag a 8 a chlog amárach a reáchtálfaidh an grúpa oibre atá i mbun an ullmhúcháin sin an cruinniú in Áras Inis Gluaire i mBéal an Mhuirthead i nGaeltacht Mhaigh Eo. Pléifear Acht na Gaeltachta 2012 agus an tionchar a bheidh ag an Acht sin ar na teorainneacha Gaeltachta, atá nach mór mar a chéile ó ceapadh an chéad lá riamh iad.
Tá an grúpa oibre ag iarraidh a léiriú go bhfuil iarrachtaí ar siúl i nGaeltacht Mhaigh Eo chun a an Ghaeilge a chothú agus a chur chun cinn sa cheantar.
Tá trí limistéar pleanála teanga i gContae Mhaigh Eo i láthair na huaire: 'Maigh Eo Thuaidh', áit a bhfuil Iorras agus Béal Deirg; Maigh Eo Thiar, a chlúdaíonn Acaill; agus Tuar Mhic Éadaigh, ceantar intíre Gaeltachta ar an teorainn le Dúiche Sheoighe i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe.
De réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2011, tá cónaí ar 10,886 duine sna trí cheantar sin, nó 11% den daonra iomlán Gaeltachta. Is i Maigh Eo Thuaidh, a shíneann ón bhFód Dubh sa taobh ó thuaidh go Ceathrú Thaidhg soir go Béal Deirg, agus siar ó dheas go Dumha Thuama, atá 70% de dhaonra Gaeltachta Mhaigh Eo ina gcónaí. Is í an Dr Laoise Ní Dhúda atá ag stiúradh an ghrúpa oibre sa cheantar sin.
"Chun an Ghaeilge a thabhairt slán [sa cheantar], caithfear díriú láithreach ar an staid reatha, iarrachtaí a dhéanamh líofacht sa Ghaeilge a fheabhsú, agus a chinntiú gur féidir an Ghaeilge a úsáid go laethúil i chuile ghné de shaol an phobail," a dúirt an Dr Ní Dhúda.
Éilítear in Acht na Gaeltachta go n-ullmhóidh ceanneagraíocht amháin sna limistéir pleanála teanga taobh istigh de thréimhse dhá bhliain. Beidh seacht mbliana ag an gceanneagraíocht ina dhiaidh sin chun an plean teanga a chur i bhfeidhm.
Tá sé mar aidhm ag Ní Dhúda agus an grúpa oibre tabhairt faoin réamhobair pleanála teanga mar a leagtar síos san Acht agus stádas Gaeltachta Mhaigh Eo Thuaidh a chothú agus a fhorbairt le cúnamh ó mhuintir na háite. Corish in Irish Historical Studies, Márta 1953 (‘Two contemporary historians of the confederation of Kilkenny: John Lynch and Richard O’Ferrall’) gurbh ea ··· Ar feadh 24 bliain bhí sé ina shéiplíneach ag Sir Richard Blake Tá dlúthpháirtíocht idir an pobal Gaelach agus an pobal LADT+ ar siúl i gcathair Bhéal Feirste le cúpla bliain anuas.
Téann an dá ghrúpa i mbun féachtasaíocht ar son cearta daonna ó thuaidh agus táthar ag méadú ar an chomhoibriú sin i rith an ama. Moltar an cur chuige seo go mór, toisc go gcabhraíonn tréimhse sa Ghaeltacht le scoláirí an Ghaeilge a shealbhú mar theanga bheo. Dar le Gearóid O Tuathaigh, Cathaoirleach Bhord Udaras na Gaeltachta a labhair ag an chruinniú, níl na coinníollacha `féiliúnach do cheantair Ghaeltachta. Briseann na coinníollacha ar nadúr na ndaoine sa cheantar ar mhaith le bheith ina gcónaí gár dá muintir, de reir leis an Tuathach agus is fiú cuimhneamh go bhfuil ``cúinsí teanga agus sóisialta i gceist, freisin. Reachtáilfear siompóisiam maidin an tSathairn, 28 Eanáir, ar an gCadhnach agus ar a shaothar. Is iad Séamus Ó Tuathail, a bhí páirteach leis an gCadhnach i Misneach agus ar Chéalacan na Cásca 1966, an tOllamh Pádraigín Ní Cheallaigh, a bhí ina mac léinn ag an gCadhnach i gColáiste na Tríonóide, agus Liam Mac Cóil, scríbhneoir aguis criticeoir, na cainteoirí, agus is é an Dr. Gearóid Denvir, údar eile ar Mháirtín O Cadhain, a bheidh sa chathaoir. Stephen Rea – Doctor of Arts honoris causa: Stephen Rea was born in Belfast, Northern Ireland and attended Belfast High School and Queen’s University, where he studied English. He later trained at the Abbey Theatre School in Dublin and acted with the Focus Theatre Company in Dublin, along with actors such as Gabriel Byrne and Colm Meaney. In 1980, he co-founded the Field Day theatre company with Irish playwright, Brian Friel. 'Léiriú ar Thaighde Reatha na Mac Léinn Gaeilge i gCúige Uladh' is ea téama na comhdhála
Déardaoin, Aibreán 30 2015 ag 3:51 pm
Cuirfear tús le Comhdháil 'Glórtha Úra Uladh' amárach, Dé hAoine 1 Bealtaine, i Leabharlann Halla an Línéadaigh, Béal Feirste, mar a mbeifear ag dírú ar thaighde mac léinn Gaeilge i gCúige Uladh
'Léiriú ar Thaighde Reatha na Mac Léinn Gaeilge i gCúige Uladh' is ea téama na comhdhála, ar comhfhiontar é idir Ollscoil na Banríona agus Ollscoil Uladh.
"Go bhfios dom, seo an chéad uair don dá roinn Ghaeilge, in Ollscoil na Banríona agus Ollscoil Uladh, obair le chéile chun comhdháil a reáchtáil," a dúirt Órla Nic Ruairí, duine de stiúrthóirí na comhdhála agus mac léinn dochtúireachta ó Ollscoil na Banríona.
"Tá sé mar sprioc againn go mbeidh deis ag mic léinn Gaeilge ón dá ollscoil teacht le chéile leis an taighde reatha atá ar bun acu a roinnt ar ardán gairmiúil, acadúil agus foirmiúil," ar sí.
Ce gur reáchtálann Roinn na Gaeilge in Ollscoil Uladh dhá chomhdháil bhliantúil, 'Éigse Loch Laoi' agus 'Éigse Cholm Cille', ní bhíodh aon chomhdháil Ghaeilge a reáchtáil ag Ollscoil na Banríona.
"Mhothaigh mé go raibh bearna ansin agus gur fiú tuilleadh comhoibriú acadúil agus nasc sóisialta a chruthú idir an dá ollscoil. Cuirfear deiseanna den chineál seo ar fáil tríd an chomhdháil lae seo agus na himeachtaí sóisialta a rachas léi," ar sí.
Is é mórchuspóir fadtéarmach na comhdhála seo gréasán gníomhach de mhic léinn taighde na Gaeilge idir an dá ollscoil a bhunú agus ceiliúradh a dhéanamh ar bhuanna a saothar.
Tabharfar deis do mhic léinn fochéime, iarchéime agus PhD ábhar tráchtais agus aon ábhar eile taighde a roinnt i bhfoirm páipéar comhdhála, os comhair mhic léinn na n-institiúidí is na gcampas éagsúil. Pléifear ceisteanna a bhaineann le litríocht na Gaeilge, cúrsaí teangeolaíochta agus aistriúcháin.
I measc na ndaoine a bheas le cloisteáil ann, beidh an t-aoichainteoir Fearghal Mac Ionnrachtaigh, a bheas ag labhairt ar "An Taighde Beo mar Gníomh Frithbheartaíochta: Modh Eolaíochta agus Cur i bhfeidhm".
Beidh an chomhdháil ar siúl óna 9.45-16.00 i Halla na Línéadaigh agus tiocfar le chéile fá choinne oíche airneáin Tigh Madden sa chathair ina dhiaidh sin, ón 7in ar aghaidh. Tá fáilte roimh cách. Beo! - Iontaobhas na Gaelscolaíochta
Caroline Nolan Caroline Nolan
Cén ról atá agat féin san eagraíocht agus cá fhad atá tú sa phost?
Oifigeach maoinithe mé ag Iontaobhas na Gaelscolaíochta. Ceann de na buntáistí leis an phost, mar sin, ná go mbím ag tabhairt dea-scéala go minic do thuismitheoirí, daltaí agus múinteoirí atá ag fanacht le tacaíocht airgid chun cur le saol scoile na bpáistí. Tugann sin sásamh mór dom. Tá mé ag obair anseo le bliain anois.
Cá huair a bunaíodh Iontaobhas na Gaelscolaíochta agus cé a bhunaigh é?
Bhunaigh an tAire Oideachais, Martin McGuinness, Iontaobhas na Gaelscolaíochta i mí Feabhra 2001. Chuir sé in iúl ag am a bhunaithe go raibh dáimh faoi leith aige leis an Ghaelscolaíocht agus leis an oideachas iomlánaithe.
Cionn is go raibh tromlach mór na nGaelscoileanna ó thuaidh taobh amuigh den chóras ag an am sin, iad ar bheagán airgid agus beagán áiseanna. Ní hamháin gur thug sé deontas de £1.75m ach d'ísligh sé na critéir aitheantais do Ghaelscoileanna go suntasach, rud a bhain ar shiúl an bac éagórach a bhí ar Ghaelscoileanna go dtí sin.
Cén obair a dhéanann InaG anois?
Dáileadh airgid is mó. Tugaimid airgead do chúig scoil atá gan aitheantas fós ó thuaidh. Ciallaíonn sé sin go mbímid ag íoc tuarastal le múinteoirí i scoileanna, nó b'fhéidir ag aimsiú suímh do scoil nó ag tabhairt deontas do dhreamanna atá ag cabhrú le Gaelscoileanna. I mbliana, chaitheamar thart faoi £600,000 go dtí seo agus thiocfadh leis an fhigiúr sin ardú fós idir seo agus deireadh na bliana.
£1.75m ón Roinn Oideachais chun tús a chur leis an Iontaobhas agus thug an Roinn £500,000 don eagraíocht i mbliana. Tá an tsuim sin ann mar chiste caipitil agus ó tharla gur Iontaobhas muid caithfear an t-ús ar bhisiú na hearnála. Ar ndóigh, i ndiaidh blianta fada leatroime agus neamhairde beidh éileamh níos mó ná mar ba cheart ar an airgead agus ciallaíonn sin nach leor an deontas. Ach bhí toradh maith ar an obair go dtí seo; sa bhliain 2000, mar shampla, bhí leathchuid de na Gaelscoileanna anseo gan aitheantas - 14 scoil. Anois tá an líon sin laghdaithe go cúig cinn. Agus is eol dúinn ó na tuismitheoirí, ó na daltaí agus ó na múinteoirí go bhfuilimid ag déanamh difir dá saol.
Cén fáth a bhfuil an t-airgead seo tuillte ag InaG?
Níl san Iontaobhas ach uirlis leis an airgead a fháil ar bhonn cothrom a fhad leis an dream is mó a bhfuil sé de dhíth orthu. Ní chuirtear amú pingin agus féachann na scoileanna féin i gcónaí le hiomlán tairbhe a bhaint as gach pingin a fhaigheann siad.
Tá doras oscailte ann anois do scoileanna neamhaitheanta agus tacaíocht ann dóibh seachas diúltú. Sin an rud is tábhachtaí dá bhfuil bainte amach againn, is dócha. Táimid ag obair anois i gcomhar le Comhairle na Gaelscolaíochta ar straitéis deich mbliana d'fhorbairt na nGaelscoileanna ar fud na Sé Chontae.
Cad iad na laigí agus na láidreachtaí a bhaineann leis an eagraíocht?
An laige is mó is dócha ná go bhfuilmid cuid mhaith ar chúl ar ár macasamhail sa chóras oideachais Béarla. Agus dála aon eagras nua caithimid foghlaim de réir mar a théimid ar aghaidh. Is lú áiseanna agus taithí atá againn ná dreamanna eile go dtí seo ach níor theip riamh ar bhean an mhisnigh! Díograis na ndaoine atá ag obair sna scoileanna an bua is mó atá ar thaobh s'againne.
Ainmigh na trí rud is tábhachtaí, dar leatsa, ba cheart a bheith bainte amach ag InaG faoi cheann cúig bliana.
Dúbláil ar líon na nGaelscoileanna. £1m a bhailiú gach bliain. Feabhas mór ar infrastruchtúr fisiciúil na Gaelscolaíochta.
As baile beag mise i gCeatharlach agus fuair mé amach anseo gur iontach na físeanna a thig leat a bheith agat don teanga i mBéal Feirste agus an oiread sin Gaeilgeoirí sa chathair. Ba bhreá liom cónaí i nGaeltacht uirbeach anseo agus tá iarracht ar bun chun Ceathrú Gaeltachta a chur ar bun, rud a thugann spreagadh mór dom. Nó sa deireadh is teanga í an Ghaeilge agus mairfidh sí má bhíonn pobal ann á labhairt. Labhair í agus mairfidh sí an seanmhana a bhí ann agus tacaím leis sin. Agus thar aon rud eile, is mian liom an teanga agus an pobal Gaelach a dhéanamh chomh tarraingteach sin go mbeidh an t-aos óg ag briseadh a gcos le bheith páirteach iontu! Ba i mí Iúil a ceapadh Dónal Mac an tSíthigh ina Bhainisteoir ar Chomharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne, ach tá post eile faighte ó shin aige le hÚdarás na Gaeltachta sa Daingean. Dubhghlas de hÍde - Vicipéid
organizational founder (en)
Feabhra 4, 1925 - Nollaig 6, 1925
Aibreán 27, 1938 - Bealtaine 4, 1938
1. Uachtarán na hÉireann
Meitheamh 25, 1938 - Meitheamh 24, 1945 - Seán Tomás Ó Ceallaigh →
An Caisleán Riabhach, 17 Eanáir 1860
Baile Átha Cliath, 12 Iúil 1949
(niúmóine)
Lucy Cometina Kurtz (en) (1893 - 1937, unknown value)
polaiteoir, file, aistritheoir, scríbhneoir agus múinteoir ollscoile
Doctor of Letters : Ollscoil Ríoga na hÉireann (1906)
Scoláire agus polaiteoir Éireannach ab ea Dubhghlas de hÍde ((Douglas Hyde as Béarla) nó an Craoibhín Aoibhinn (a ainm cleite): 17 Eanáir 1860 - 12 Iúil 1949).[1] Duine de bunaitheoirí Chonradh na Gaeilge ba ea é agus béaloideasaí cáiliúil. Eisean an chéad duine a roghnaíodh mar Uachtarán na hÉireann, agus b'in é an post a bhí aige idir na blianta 1938 agus 1945.
3 Ina Uachtarán
Mac le ministir de chuid Eaglais na hÉireann Arthur Hyde ba ea Dubhghlas de hÍde. Rugadh sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é, áit ar chuala sé Gaeilge á labhairt ag cuid de mhuintir na tuaithe. Thosaigh sé ag bailiú scéalta agus amhrán uathu. Bhí an-suim aige i dteangacha, agus tar éis dó staidéar a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide bhí Fraincis, Laidin, Gearmáinis, Gréigis agus Eabhrais aige.
Conradh na Gaeilge[cuir in eagar | athraigh foinse]
Chuidigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú sa bhliain 1893 agus bhí sé tamall maith de bhlianta ina uachtarán air. B'fhearr leis an Conradh a choinneáil glan ar chúrsaí polaitíochta, agus d'éirigh sé as an gConradh ag Ard-Fheis an Chonartha i nDún Dealgan sa bhliain 1915 nuair a tháinig leithéidí Phádraig Mhic Piarais chun cinn. Bhí sé ina bhall de Choiste na Leabhar ó bunaíodh é sa bhliain 1928.
Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".
Ina Uachtarán[cuir in eagar | athraigh foinse]
Ní raibh aon bhaint aige le Sinn Féin ná le gluaiseacht na saoirse, ach bhí sé sásta suíochán a ghlacadh i Seanad Éireann. Chaill sé a shuíochán sa bhliain 1925. Nuair a chuir Bunreacht Oifig an Uachtaráin ar bun sa bhliain 1937, ba é de hÍde an chéad duine a toghadh. Vicky Phelan

Bean Éireannach as Móin Choinn i gContae Chill Chainnigh, ab ea Vicky Phelan (28 Deireadh Fómhair 1974 - 14 Samhain 2022), a bhain clú amach san fheachtas chun cúiteamh a fháil d'íospartaigh Scannal CervicalCheck.
Tharraing a troid aird ar chearta na n-othar agus ar an leatrom a rinneadh ar mhná ar fud na tíre a fuair torthaí míchruinne ar thástálacha smearaidh don ailse i mbéal na broinne. Thuill sí meas as cuimse as an mbealach a lean sí lena feachtas agus í ag dul i ngleic ag an am céanna leis an ngalar a mharaigh sa deireadh í.
Scannal.
D'eascair conspóid CervicalCheck as cás Ard-Chúirte a thug Phelan in aghaidh saotharlann i Meiriceá a rinne anailís ar a tástáil smeartha in 2011. Ach níor aimsíodh aon mhínormáltacht dá barr. Rinneadh míléamh ar na torthaí sin a thug le fios nach raibh aon chomharthaí ailse uirthi.
Fuarthas amach ina dhiaidh sin go raibh toradh na tástála sin mícheart. In 2014, diagnóisíodh go raibh ailse ceirbheacs ar Phelan.
Le linn 2015-2018, thug sí cás Ard-Chúirte in aghaidh na saotharlainne i Meiriceá a rinne anailís ar a tástáil smeartha in 2011.
Faoi dheireadh, rinne Phelan socrú €2.5 milliún sa chás Ard-Chúirte. Níor ghlac an tsaotharlann le dilteanas sa chás.
Fiosrúchán.
Bunaíodh Fiosrúchán Scally mar gheall ar an dua a chaith sí agus an misneach a léirigh sí ag tarraingt aird ar a scéal féin agus ar scéalta ban eile.
Foilsíodh tuarascáil Fhiosrúchán Scally in 2018 ar ghabh an Stát léithscéal leis na mná dá barr.
Bás.
Bhásaigh Phelan ar 14 mí na Samhna, 2022 in Ospís Áth an Mhuilinn i Luimneach.
Tar éis a báis, dúirt Uachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUigínn, "A bhuíochas lena hiarrachtaí pearsanta uafásacha gan staonadh in ainneoin an ualaigh arbh éigean di a iompar, tá cosaint tugtha agus tabharfar amach anseo, do shaol an iliomad ban." Chomh maith leis sin, déanfaidh móreagraíochtaí an Chonartha (An tOireachtas, Ógras, Clódhanna Teo. agus Seachtain na Gaeilge Teo.) tuairisc don Ard-Fheis ar an obair uile a bhain siad amach le bliain anuas. Gliogar (banna ceoil)

Is grúpa ealaíontóirí agus ceoltóirí iad Gliogar a chuireann ceolchoirmeacha ar siúl, go háirithe trí mheán na Gaeilge agus le ceoltóirí comhaimseartha Gaelacha. Tá siad lonnaithe i gConamara Theas. Bíonn Ealaín na Gaeltachta, Ciotóg agus Comharchumann Shailearna Teo. ag cur tacaíocht ar fáil dóibh. Beidh Scoil Uí Riada le feiceáil ar TG4 ar an Domhnach an 07/10/18 ag 20:30 Is clár siamsaíochta é ‘Cleas Act’ agus roimh an Samhradh ghlac Scoil Uí Riada páirt sa chlár. I gcás ranganna áirithe ba léir an-taithí a bheith ag scoláirí ar an nGaeilge a labhairt leis an múinteoir agus lena chéile. Agus ní hamháin go gcuifidh an scéim comhluadar ar fáil do phinsinéirí ach gach seans chomh maith go mbeidh cuid acu ag iarraidh cur lena scileanna teanga féin… réiteach breá sásúil do chách! Ar líon mharascail na hOstaire, bhí Maximilian von Browne (1705-1757), a mhac san, Count Ulysses von Browne (a fuair bás i 1731), Franz de Lacy (1725-1801) agus Carl ODonnel, Cunta Thír Chonaill (1769-1824) - gaol leis an Marascal Machaire Spáinneach, Henry ODonnell (1769-1834). Ainmníodh naonúr Éireannach mar chornail i reisimintí na hOstaire. Ar na hábhair a bhíonn ar na cláir bíonn an plean don Ghaeilge, measúnú ar chumas Gaeilge scoláirí ó na bunscoileanna, roghnú téacsleabhar, forbairt acmahinní agus gnóthachtálacha agus dul chun cinn scoláirí i scrúduithe tí agus Stáit. 'Céim mhór chun cinn do phobal na Gaeilge' – fáilte curtha roimh ardú ar bhuiséad na teanga agus na Gaeltachta – Tuairisc.ie
'Céim mhór chun cinn do phobal na Gaeilge' – fáilte curtha roimh ardú ar bhuiséad na teanga agus na Gaeltachta
Deir Aire na Gaeltachta Catherine Martin agus Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go bhfuil siad 'an-sásta' leis an ardú ar bhuiséad Roinn na Gaeltachta i mBuiséad 2021 agus tá fáilte curtha ag eagraíochtaí teanga roimh fhógra an lae inniu chomh maith
Dé Máirt, Deireadh Fómhair 13 2020 ag 5:48 pm
Tá fáilte curtha ag eagraíochtaí teanga roimh bhuiséad an lae inniu inar cuireadh €17.5 milliún ar fáil don Ghaeilge agus don Ghaeltacht.
Dúirt Aire na Gaeltachta Catherine Martin gur "céim mhór chun cinn do phobal na Gaeilge" a bhí i mbuiséad an lae inniu, an buiséad is mó ó thaobh infheistíochta ó bhunú an stáit.
€14.6 milliún breise, ardú 23%, a chuirfear ar fáil in 2021 do Roinn na Gaeltachta, ag áireamh €8 milliún d'Údarás na Gaeltachta, €1.8 milliún d'Fhoras na Gaeilge, €1.3 milliún don phleanáil teanga agus beagnach €2.4 milliún do scéimeanna teanga Gaeilge agus Gaeltachta.
Is chun ionaid Ghaeilge a fhorbairt timpeall na tíre a chaithfear an chuid is mó den mhaoiniú do na scéimeanna tacaíochta.
Fuair TG4 €3.5 milliún breise, an t-ardú buiséid is mó a fuair an stáisiún ó 2008. Fuair lucht an stáisiúin dea-scéala eile inniu chomh maith – €1.9 milliún breise do 2020 le cabhrú leo dul i ngleic leis an tionchar a bhí ag an Covid-19 ar a gcuid oibre.
€2 milliún breise do na hoileáin a bhí i mBuiséad 2021. Tá na hoileáin anois faoi scáth na Roinne Forbartha Tuaithe agus Pobail seachas Roinn na Gaeltachta.
Fágann an cinneadh €1.7 milliún a chur ar fáil don Fhoras Teanga – Foras na Gaeilge agus Gníomhaireacht na hUltaise – go bhfuil ardú maoinithe faighte ag an eagraíocht Ghaeilge trasteorann den chéad uair ó 2016.
Dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go raibh sé "an-sásta" leis an méadú do Roinn na Gaeltachta, a mbeidh buiséad €78 milliún acu in 2021.
"Leis an airgead breise seo, beidh mo Roinn in ann níos mó airgid a dháileadh ar na heagraíochtaí éagsúla atá ag feidhmiú ar son na teanga," ar sé.
Dúirt Catherine Martin gur "mór-ghníomh" ar son na teanga a bhí san ardú buiséid.
"Is léir uaidh seo uile go bhfuil an Rialtas seo tiomanta don teanga a chur chun cinn ar bhonn uile-oileánda agus sa Ghaeltacht, go háirithe. Leis an gciste breise seo €14.6 milliún, beidh mo Roinn in ann níos mó airgid a dháileadh ar na heagraíochtaí éagsúla atá ag feidhmiú ar son na teanga," arsa an tAire Catherine Martin.
Dúirt Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge gur "céim shuntasach sa treo ceart" a bhí i bhfógra an lae inniu.
"Cuireann Conradh na Gaeilge an-fháilte roimh an ardú maoinithe don Ghaeltacht agus don Ghaeilge, go háirithe don Ghaeltacht.
"Leanfaidh muid orainn ag iarraidh breis maoinithe d'Fhoras na Gaeilge, ach is céim sa treo ceart atá sa mhaoiniú breise de €1.8 milliún don Fhoras Teanga, cé nach gcomhlíonfaidh sé na riachtanais sa phlean infheistíochta atá ag Conradh na Gaeilge.
Dúirt Ard-Rúnaí an Chonartha go raibh ardmholadh tuillte ag "gach duine a bhí páirteach san fheachtasaíocht ar son breis maoinithe don Ghaeltacht agus don Ghaeilge".
"Tá beagnach €18 milliún sa bhreis á thabhairt don Ghaeltacht agus don Ghaeilge má chuireann tú an maoiniú ar fad do Roinn na Gaeltachta, TG4 agus Foras na Gaeilge san áireamh. Is méadú suntasach é sin," arsa Julian de Spáinn.
Baineann €4.5 milliún den ardú €8 milliún a fuair Údarás na Gaeltachta le hairgead caipitil chun fostaíocht a chruthú agus cuirfear €700,000 de ar leataobh do na comharchumainn Ghaeltachta.
Ní fios go díreach go fóill cén sciar den ardú €1.7 milliún ar bhuiséad an Fhorais Teanga a rachaidh go dtí Foras na Gaeilge, ach chuir Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, Seán Ó Coinn fáilte roimh an scéal.
"Cé go mbeidh achar eile le dul againn sula mbeidh buiséad Fhoras na Gaeilge ar ais ag na leibhéil roimh 2008, is méadú suntasach atá i gceist anseo a chuideoidh linn aghaidh a thabhairt ar chuid de na deacrachtaí maoinithe is mó atá cruthaithe thar an 12 bliain ó 2008, tréimhse inar baineadh isteach agus amach ar €5 mhilliún de bhuiséad bonnlíne Fhoras na Gaeilge," arsa Seán Ó Coinn.
Dúirt Ó Coinn gur "cinnte" go mbeadh grúpaí ar fud na tíre ag súil le tacaíocht bhreise ach go mbeifí ag "ag measúnú na riachtanas is géire agus na nithe is mó a dhéanfaidh tairbhe d'fhorbairt straitéiseach na Gaeilge".
#Buiséad2021 #Gaeltacht #Gaeilge
D'fhógair @cathmartingreen breis airgid do bhuiséad na Gaeilge & na Gaeltachta
➡️ €31.8m @UdarasnaG
⬆️ €2.4m Scéimeanna Tacaíochta Gaeilge
⬆️ @ForasnaGaeilge €1.8m
⬆️ €1.3m Próiseas Pleanála Teanga
⬆️ €3.5m breise do @TG4TV pic.twitter.com/mlG05WORjk
— Tourism-Culture-Arts-Gaeltacht-Sport-Media (@DeptAHG) October 13, 2020
Dúirt Cathaoirleach Fhoras na Gaeilge, Pól Ó Gallchóir go raibh sé "sásta" gur éist na hairí Rialtais leis na hargóintí a cuireadh ina láthair maidir le "riachtanais na Gaeilge" agus go raibh "tús" curtha le buiséad Fhoras na Gaeilge a mhéadú.
"Beidh sé tábhachtach anois a chinntiú go gcaithfear an maoiniú seo ar bhealach a chuirfidh le pleananna an Rialtais don Ghaeilge, agus ar bhealach a bhainfidh torthaí buana amach don Ghaeilge san am atá amach romhainn," arsa Pól Ó Gallchóir.
Tá fáilte curtha ag TG4 roimh an scéala go mbeidh €3.5 milliún breise ag an stáisiún in 2021.
Fágann fógra an lae inniu gur €40.7 milliún a bheidh ag TG4 ón státchiste an bhliain seo chugainn. Nos Fawrth, es ir Hammersmith Irish Centre yn Llundain i gymryd rhan dosbarth mewn canu caneuon o Iwerddon. Meddyliais byddem yn canu ganeuon yn y Wyddeleg, ond y caneuon a ganon ni oedd i gyd yn Saesneg. Dim ots da fi - dw in hoffi canu yn unrhyw iaith. Mae hin haws cofio geiriau caneuon yn Saesneg hefyd. Maer tiwtor yn dda iawn, maer pobl eraill yn y dosbarth yn neis, a mwynheais yn dda iawn. Nioclás Mac Cathmhaoil (eag.)
An Clóchomhar, Cló Iar-Chonnacht (2013) | 300 lch | ISBN: 978-1-906882-74-7 | €15
10.18669/ct.2017.12
© Breandán Ó Cróinín, 2017
1 Is é atá san fhoilseachán slachtmhar seo ná eagrán de shaothar fileata Mhuiris Uí Ghormáin (c. 1705– 1794), file, fear léinn, múinteoir scoile agus scríobhaí a bhain le hoirdheisceart Chúige Uladh ó dhúchas ach a raibh cónaí air i mBaile Átha Cliath chomh maith ar feadh na mblianta, áit ar shaothraigh sé go dícheallach mar scríobhaí. Bhí sé ar dhuine de thriúr scríobhaithe ón ochtú agus ón naoú haois déag a bhféadfaí scríobhaithe 'gairmiúla' a ghlaoch orthu, faoi mar a mhaígh Nessa Ní Shéaghdha agus mar a luaitear anseo in athfhriotal (25). Dhealródh sé gurbh iad Seosamh agus Pól Ó Longáin an bheirt scríobhaithe 'gairmiúla' eile dar le Ní Shéaghdha (1990: 567) agus b'fhéidir gur leor na hainmneacha cáiliúla sin a lua in aon abairt leis chun an tábhacht mhór a bhain le hÓ Gormáin mar scríobhaí san ochtú haois déag a thuiscint. Tá curtha go mór ag Mac Cathmhaoil lenár dtuiscint ar an tábhacht sin sa leabhar seo agus deir sé, mar shampla, go bhfuil 'breis is céad lámhscríbhinn' (16) ar marthain againn ó láimh Uí Ghormáin inniu nuair is 'breis is trí scór' an líon lámhscríbhinní a bhí luaite ag Ní Mhunghaile (2008: 59; 2009: 217) roimhe seo. Is léir, gan amhras, go raibh ríthábhacht ag baint leis, ní amháin mar scríobhaí, ach mar dhíoltóir, mar cheannaitheoir is mar bhailitheoir lámhscríbhinní agus leabhar chomh maith (Ní Mhunghaile 2008: 86), agus is dócha go bhféadtar a bheith ag súil lena thuilleadh taighde ar na gnéithe sin dá shaothar fós.
2 Is é an phríomhaidhm atá ag an leabhar seo, áfach, ná eagrán d'fhilíocht Mhuiris Uí Ghormáin a chur ar fáil maille le haistriúcháin go Béarla (82–141), nótaí ar chúlra na ndánta, nótaí téacsúla, plé ar na meadarachtaí agus léamha malartacha (145–226). Chomh maith leis sin, tá réamhrá fada scríofa ag Mac Cathmhaoil (11–79) ina bhfuil cur síos cuimsitheach agus thar a bheith soléite ar bheatha agus ar shaothar Uí Ghormáin a chuireann go mór lena raibh ar eolas againn ina thaobh roimhe seo.
3 Dhealródh sé gur deacair cuntas a bheadh beacht go hiomlán a thabhairt ar bheatha an scríobhaí agus an fhile shiúlaigh seo ach tá an scéal inste chomh soiléir agus is féidir ag Mac Cathmhaoil sa réamhrá seo, ar shlí a thugann le fios nár fhág sé aon chloch gan iompó agus é i mbun taighde. Ní ghlacann sé leis an teoiric a thabharfadh le fios go mb'fhéidir gur saolaíodh Ó Gormáin in Ard Mhacha (Ní Mhunghaile 2009: 218–219) ach maíonn gur dóichí gur saolaíodh i gContae Mhuineacháin é, uair éigin roimh an mbliain 1710 (15, 69 nóta 3; c. 1705 atá luaite ar an mblurba ar chúl an leabhair) agus gur chaith sé a luathbhlianta idir an contae sin, Contae an Chabháin agus Contae Lú. Is deimhneach go léiríonn Ó Gormáin an-bhá le Contae Mhuineacháin ina chuid filíochta, seachas le haon áit eile, agus más fíor gurbh é seo a chontae dúchais, fágann sé sin 'go raibh sé idir croílár "Oirialla" agus Bréifne, rud a thabharfadh faill dó tarraingt ar shaothar litríochta ón dá cheantar' (17).
4 Tá an chuma ar an scéal go mbíodh Ó Gormáin ag obair mar mhúinteoir scoile in áiteanna éagsúla sna luathbhlianta seo, agus cuirfidh léitheoirí spéis sa trácht a dhéantar anseo ar aoir de chuid Pheadair Uí Dhoirnín a scríobhadh sna 1740idí, aoir a chuirtear i mbéal Mhuiris féin, a thugann le fios gur réice agus fear meallta ban ab ea é:
Ar ndul go tigh an óil dúinn shuíomar ar bord
Mar Pharis ón Traoi is mar Helen ón Ghréig,
Bhí mise á pógadh is ise mar lóchrann
Solais gan bhrón ag moladh mo léinn:
'You's very fine clothes, you's purty fine brogues,
You's Latin well spoke and what me can't name.'
Ach bhíomar ag ól gur thit mise 'mo cheo
Is don deamhan sin orlach fuair Muiris dá feidhm (19–20).
5 Níl a fhios againn go díreach cén caidreamh a bhí ag Ó Gormáin le file mór Oirialla nó ní fios cad ina thaobh ar scríobh Ó Doirnín an aoir seo faoi, ach luaitear go mb'fhéidir go raibh comórtas eatarthu toisc iad beirt a bheith ina múinteoirí agus gach fear díobh, b'fhéidir, ar a dhícheall ag iarraidh mic léinn an fhir eile a mhealladh chuige féin. Luaitear chomh maith, áfach, go mb'fhéidir go raibh lán na beirte acu ag suirí le bean óg darbh ainm Peggy O'Beirne ag an am céanna agus gurbh shin é a bhí laistiar den aoir i ndáiríre. Is é is dóigh le Mac Cathmhaoil gurb é scéal seo na suiríochta an scéal a bhfuil cuma na fírinne air (21), agus déarfainn go mbeadh mórán léitheoirí ar aon fhocal leis. Is deacair a rá anois conas a ghlac Ó Gormáin leis an dán seo agus is deacair a mheas an raibh, go fírinneach, an nimh san fheoil idir é féin agus Ó Doirnín, ach b'fhéidir go bhfuil smut den fhírinne le fáil sa chur síos ar Ó Gormáin mar réice óir is cosúil nach mbíodh sé 'i gcónaí ródhíograiseach' agus 'go raibh tarraingt ní ba mhó aige ar na tábhairní in amanna ná mar a bhí aige ar na téacsanna a bhí le cóipeáil aige' (30), faoi mar a deirtear ina thaobh maidir le tréimhse a chaith sé ag cóipeáil lámhscríbhinní i gContae Ros Comáin.
6 Is i mBaile Átha Cliath a chaith Ó Gormáin an chuid is mó dá shaol agus is cosúil gur ann a bhí sé chomh luath leis an mbliain 1731 (23), cé nach féidir a rá le haon siúráil gur fhan sé ann go buan ón mbliain sin ar aghaidh. Maidir le cóipeáil lámhscríbhinní anseo, is féidir féachaint ar Ó Gormáin mar chomharba ar chiorcal Uí Neachtain, an grúpa cáiliúil scoláirí a shaothraigh léann na Gaeilge san ardchathair sa chéad leath den ochtú haois déag. Dar le Mac Cathmhaoil, is féidir an bhliain 1750, an bhliain inar cailleadh Tadhg Ó Neachtain, a lua mar 'terminus ad quem' dá gcuid oibresean, agus is cinnte gur sa dara leath den aois a 'thóg Ó Gormáin ar an obair a rinne an ciorcal' (23).
7 Is ag múineadh a bhíodh Ó Gormáin i gcónaí, chomh maith lena bheith ag cóipeáil lámhscríbhinní, agus ní amháin é sin, ach thug sé 'Professor of Irish' (25) air féin i bhfógra dá chuid i mBéarla bóisceálach, bladhmannach a chuir sé sa Dublin Journal sa bhliain 1766. Ní fios ar éirigh leis mórán mac léinn a mhealladh lena leithéid seo d'fhógra ach tá an chuma ar an scéal gur mhúin sé an Ghaeilge don 'Easpag Matthew Young agus don árseolaí cáiliúil Charles Vallancey' (26), agus más fíor go raibh scoláirí rachmasacha mar iad seo aige b'fhéidir a thuairimiú go mbíodh teacht isteach réasúnta aige, ó thráth go chéile ach go háirithe.
8 Is ríspéisiúil, dar liom, an cur síos a dhéanann Mac Cathmhaoil anseo ar an nGormánach agus é ag saothrú léann na Gaeilge i mBaile Átha Cliath, go mórmhór maidir leis na daoine ar fad a raibh caidreamh aige orthu, na hinstitiúidí a raibh baint acusan leo, agus na saothair acadúla a tháinig uathu. Triúr pátrún mór le rá a bhí ag Ó Gormáin ó thosach na 1770idí ar aghaidh. Ba é Charles Vallancey, an t‑árseolaí a d'fhoghlaim Gaeilge ón nGormánach mar a luamar cheana, an chéad duine díobh seo; tháinig sé go hÉirinn sa bhliain 1762, bhunaigh Coiste na Seandachtaí mar chuid de Chumann Ríoga na hÉireann agus The Hibernian Antiquarian Society ina dhiaidh sin; d'fhostaigh sé Ó Gormáin mar 'chúntóir taighde' agus chuir ag cóipeáil lámhscríbhinní é ina theannta sin. Sa bhliain 1772 chuir sé leabhar dar teideal A Grammar of Iberno-Celtic or Irish Language i gcló agus is cosúil gurbh é an Gormánach a sholáthraigh an t‑eolas ar fad atá ann faoin nGaeilge dó, cé go ndealraíonn sé go raibh an t‑údar beagchroíoch agus é ag tabhairt aitheantais dá chúntóir nó dá oide (29).
9 Ina theannta seo, chóipeáil Ó Gormáin lámhscríbhinní don Chevalier Tomás Ó Gormáin (Cláiríneach ó dhúchas, a phós sa Fhrainc agus a bhí gnóthach ag iomportáil fíona go hÉirinn) agus d'aistrigh sé téacsanna staire dó chomh maith. Sa tslí seo, dealraíonn sé, chuir sé aithne ar Chathal Ó Conchubhair i mBéal Átha na gCarr i gContae Ros Comáin, mar is ag cóipeáil lámhscríbhinní don Chevalier a bhí sé i dteach an Chonchubharaigh sa bhliain 1771, cé go mb'fhéidir go mbíodh sé sa tábhairne rómhinic faoi mar a chonaiceamar thuas. Mar sin féin, bhí sé ar ais i Ros Comáin arís sna blianta 1777, 1778 agus 1783 agus é ag cóipeáil don Chonchubharach é féin na babhtaí sin. Is fiú a lua go raibh Ó Gormáin go mór i bhfiacha timpeall an ama seo agus gur ghlan an Conchubharach na fiacha sin dó (31), cé gur léir go raibh fiche gine sa bhliain á fháil ag Ó Gormáin ó Vallancey suas go dtí an bhliain 1783 (30) anuas ar pé méid eile a thuill sé ó fhoinsí eile, an mhúinteoireacht san áireamh is dócha. Is cosúil, áfach, go mbíodh an taos leis an oigheann aige i gcónaí.
10 Sa bhliain 1785 bunaíodh Acadamh Ríoga na hÉireann agus, dar le Mac Cathmhaoil, ba 'gníomh trua' a bhí i gceapadh Uí Ghormáin mar 'transcriber & translator' (33) ar Choiste na Seandachtaí de chuid na hinstitiúide nua sin ar dhá ghine dhéag sa bhliain. Tá an chuma air nach raibh mórán oibre le déanamh ag Muiris agus an tuarastal seo á tharraingt aige ach is é is tábhachtaí mar gheall ar an socrú seo ná gur chuir sé aithne ar Joseph Cooper Walker agus Charlotte Brooke toisc an ceangal seo leis an Acadamh a bheith aige. Chuir an bheirt seo dhá shaothar mhóra i gcló sna blianta a lean, Historical Memoirs of the Irish Bards le Walker sa bhliain 1786 agus Reliques of Irish Poetry le Brooke sa bhliain 1789, agus is léir go raibh Ó Gormáin ina chabhair mhór acu mar gur sholáthraigh sé cóipeanna de dhánta agus aistriúcháin ar théacsanna don bheirt acu (33–35).
11 In ainneoin na hoibre ar fad a rinne Ó Gormáin mar scríobhaí, áfach, is é an seanscéal tragóideach céanna é maidir le scéal a bháis: bhí sé gan pingin rua nuair a d'éag sé i siléar i Lána Mhuire, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1794. Duine darbh ainm Anraí Mac an tSaoir, cléireach bainc, a thug dídean dó agus, ní amháin é sin, ach lean sé lorg a charad sa mhéid is gur chóipeáil sé seacht lámhscríbhinn dá chuid ina dhiaidh sin. Ba é Ó Gormáin, dar ndóigh, a mhúin an Ghaeilge dó (36).
12 Maidir leis an bhfilíocht a chum Ó Gormáin, tá trí dhán déag dá chuid in eagar anseo agus iad ar fad aistrithe go Béarla ag Mac Cathmhaoil agus, cé nach dócha go measfar riamh gurbh ardfhile ab ea Ó Gormáin, de réir thuiscintí an lae inniu ach go háirithe, tá a bhfuil cnuasaithe anseo thar a bheith suimiúil ar mhórán leibhéal. Ní fhágann an modh eagarthóireachta cuimsitheach (64–68) atá anseo aon amhras ar an léitheoir faoi na hathruithe a cuireadh i bhfeidhm ar théacsanna na lámhscríbhinní agus tá eagráin na dtéacsanna an-chruinn, chomh fada agus is féidir liomsa a dhéanamh amach, mura bhfuil aon dearmaidín amháin i ndán 4, 143 mar a bhfuil 'claoite' le léamh seachas 'cloíte,' mar a mholann FGB (s.v. claoidhte i bhFoclóir Gaedhilge–Béarla an Duinnínigh). Tá, ina theannta seo, trí phláta (245–247) mar mhaisiú breise ar an leabhar agus samplaí de pheannaireacht Uí Ghormáin le feiceáil iontu, agus is féidir le léitheoirí grinnsúileacha iad seo a chur i gcomparáid le roinnt dá bhfuil in eagar sa leabhar gan mórán dua. Tá na nótaí téacsúla agus na nótaí ar chúlra na ndánta a luadh cheana an-áiseach don léitheoir chomh maith.
13 B'fhearr liom féin go mbeadh aon aistriúcháin Bhéarla i saothar mar seo, má tá gá leo, ar chúl an leabhair seachas ar an leathanach trasna ó na leaganacha Gaeilge, ach ní lia duine ná tuairim gan amhras. Is deimhneach go bhfuil teanga na ndánta crosta go maith in áiteanna anseo ach is dóigh liom gur fearr an seans a bheadh ann go rachadh léitheoirí i ngleic leis na bunleaganacha Gaeilge le cabhair ó na nótaí agus ón bhfoclóirín úsáideach atá curtha ar fáil (249–258) gan an Béarla a bheith ina áis róshaoráideach acu. Tuigim, gan dabht, go ndéarfaidh daoine eile liom gur fadó a shroicheamar an pointe ag a bhfuil aistriúcháin mar seo riachtanach, agus ní maidir le filíocht an ochtú haois déag amháin, ach is ceist chigilteach i gcónaí í, dar liom.
14 Dánta moltacha ar phátrúin is mó atá anseo agus gan ach dhá dhán a bhféadfaí 'dánta pearsanta' a ghlaoch orthu sa tslí is gur féidir a rá gur ag scríobh faoi mar a bheadh file proifisiúnta ó ré fhilíocht na scol a bhí Ó Gormáin, faoi mar a bheidh soiléir do léitheoirí a rachaidh i ngleic leis na téacsanna seo. Is é sin le rá, i mbeagán focal, nár bhain Muiris le traidisiún fhilí Oirialla an ochtú haois déag ar nós Mhic Cumhaigh, Mhic Cuarta agus Uí Dhoirnín a scríobh filíocht phearsanta agus a thug 'guth don mhórphobal Gaelach' (40) lenar bhain siad, ach gurbh fhile 'mí-aimseartha' (41) a bhí ann a scríobh 'moltaí traidisiúnta de réir bhundamhna adhmholta na scol' (42). Bhain sé feidhm as meadarachtaí siollacha den chuid is mó, 'óglachas ar deibhí' (62) is minicí a bhíonn le sonrú ar a chuid aistí, ach ba léir go raibh na meadarachtaí aiceanta ar eolas aige chomh maith mar go bhfuil meadaracht an chaointe aige in dhá dhán agus an t‑amhrán in aon cheann amháin (62).
15 Scríobh Ó Gormáin dánta moltacha ar na daoine seo a leanas: an tEaspag Pádraig Mac Síomain; na sagairt Proinsias Mac Mathúna, Séamus Ó Dubhthaidh agus Pilib Mac Ardghail; an Chevalier Tomás Ó Gormáin; Sir Seoirse Mhic Cartna; agus Hugh Percy. Ina theannta sin, scríobh sé tuireamh traidisiúnta ar Eoghan Ruadh Ó Néill, marbhna ar an Athair Philip Ó Gairtnéil, marbhna ar bhean darbh ainm Róis Ní Dhoirnín agus dhá dhán 'phearsanta' ar Eoin Ó Mearáin agus ar Dhomhnall Mac Brádaigh, faoi seach. Bhain na sagairt ar fad anseo le háit dúchais Uí Ghormáin, Contae Mhuineacháin, agus ceapadh an Pádraig Mac Síomain seo ina easpag ar Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1765 le linn do Mhuiris a bheith ina chónaí ann. Is léir mar sin gur fhéach an file orthu mar phátrúin agus gur ag lorg fábhair nó íocaíochta, nó an dá rud, a bhí sé agus na dánta seo á scríobh aige. Is suimiúil an tslí ina samhlaíonn sé cathair Átha Cliath a bheith pósta leis an easpag nua anseo agus, ina dhiaidh sin, an tslí ina molann sé an phréaláid féin:
A Áth Cliath is aoibhinn dhuit,
gur pósadh leat an prealóid;
Mac Síomain cara na mbocht —
Pádraig nach gann sa diagacht. [...]
Ní raibh le fáil i gcrích Bhanba
aon eile bhur macasamhla,
le feabhas bhur léinn go beacht
i bhfealsúnacht 's i ndiagacht.
Má chuartófaí Éire ó thonn go toinn,
is thart maguaird go Duibhlinn,
ní bhfuil san réim sin uile
aon den chéim is iomchuídhe (126).
16 Tugann an méid seo, dar liom, dea-shampla dúinn d'ealaín Uí Ghormáin agus é i mbun a ghnó mar fhile adhmholtach agus, faoi mar a chuireann Mac Cathmhaoil i gcuimhne dúinn anseo, ba cheart é a mheas mar fhile a 'bhain máistreacht amach sa genre seo' (42). Tá an méid seo le rá aige chomh maith: 'I réaltacht reitriciúil seo Uí Ghormáin ní fhaightear tráchtaireacht fhíréanta ar stair a linne nó cur síos ar ghnáthimeachtaí an phobail a raibh sé mar pháirt de. B'aithris ar an duanaireacht a bhí san fhilíocht seo go bunúsach, agus is i gcomhthéacs na duanaireachta ba chóir í a mheas' (42).
17 Sa chomhthéacs seo tá na moltaí ar Hugh Percy agus ar Sir Seoirse Mhic Cartna thuasluaite thar a bheith suimiúil óir ba léir gur chuma le hÓ Gormáin faoi chúrsaí polaitíochta an fhad is a bheadh pátrún aige a dhíolfadh é as a chuid duanaireachta. An dán moltach a chum Ó Gormáin don Sasanach Hugh Percy, a bhí ina leasrí ar Éirinn ón mbliain 1763 ar aghaidh, is dealraitheach gur scríobh sé leaganacha eile de do na leasríthe Townsend, Hobard and Nugent Grenville ina dhiaidh sin, agus iad chomh cosúil lena chéile nach gcuirtear ach an chéad cheann acu i measc a bhfuil de dhánta in eagar anseo, agus na cinn eile mar aguisíní ar mhaithe le críochnúlacht. D'fhéadfaimis talamh slán a dhéanamh de, is dócha, go bhfuair sé íocaíocht as gach leagan. Maidir le Sir Seoirse Mhic Cartna, nó George Macartney, a saolaíodh i gContae Aontroma agus a bhí mar rúnaí ag Fear Ionaid an Rí in Éirinn, scríobh Ó Gormáin ceann de na dánta is fearr dá chuid dó agus tuairiscítear go bhfuair sé cúig ghine air (214), rud a chuir iontas ar dhaoine ag an am (c. 1772), is léir. Dar le Mac Cathmhaoil, tá an iarracht seo inchurtha le filíocht Chearralláin ó thaobh snastacht teanga de agus, ina theannta sin, deir sé gur dóichí go dtabharfaí an chraobh don Ghormánach 'dá n‑úsáidfí saothar na mBard mar shlat tomhais le fiúntas liteartha Uí Ghormáin agus Chearalláin a mheas' (214). Ardmholadh gan dabht, ach é tuillte go maith ag Ó Gormáin dar liom:
Ó taoi gach Ardfhlaith i gcéin,
lán, a Mhic Cartna, dod' chaithréim,
taibhrim, re dánacht gan cheilg,
mo chomaoin duit i nGaoidheilg.
Gríosaidh do theastas mo rus,
adhnaidh m'intleacht is m'eolas,
acht gidh mór do thréithe, 's gurb grinn,
lonraid ód ghrá for Éirinn (134).
18 Is ag 'comhlíonadh a róil mar fhile traidisiúnta' a bhí Ó Gormáin nuair a scríobh sé dánta moltacha ar na leasríthe agus ar leithéid Mhic Cartna nuair a bhí sé i mBaile Átha Cliath, ach tá sé suimiúil gur leag sé béim sna dánta seo ar 'dhea-thréithe na ngall sin' (50) seachas ar chúrsaí polaitiúla. D'fhéadfaí a thuairimiú, gan amhras, faoi mar a thugann Mac Cathmhaoil le fios (51), go mb'fhéidir gur nocht sé a dhearcadh polaitiúil féin sna dánta a scríobh sé don mhuintir ag baile in oirdheisceart Uladh, go mórmhór sa tuireamh aige ar Eoghan Ruadh:
Is cráite ár scéal 's gan aon a d'fhóirfeadh ár ngruaim,
de shárshliocht Ghaelghlais éachtaigh, chróga, chruaidh,
táid faoi léan, mar a mbéid go ló chríoch Luain,
gan dáimh nó réx ón éag sin Eoghain Ruaidh (82).
19 Ach cá bhfios nach beag beann ar an bpolaitíocht ar fad a bhí Ó Gormáin agus gurbh iad a chuid lámhscríbhinní agus a chuid filíochta na clocha ab airde ar a phaidrín aige? Is cinnte nach iomadúil iad na línte a bhféadfaí léamh polaitiúil a dhéanamh orthu sna dánta eile aige agus is díol suime é go dtugann Mac Cathmhaoil le fios go mb'fhéidir nach bhfuil na dánta ar fad a scríobh Ó Gormáin in eagar fós. Is é sin le rá go bhfuil dánta eile atá leagtha ar an nGormánach, nó a d'fhéadfaí a leagan air ach a thuilleadh taighde a dhéanamh, ar marthain sna lámhscríbhinní sa tslí is nach é 'a bhfuil againn dar chum Muiris Ó Gormáin' atá anseo ach 'rogha ionadaíoch dá chuid dánta' (64). Ba dheas liom a shamhlú go dtiocfar fós ar dhánta eile de chuid Uí Ghormáin, dánta ar nós an dáinín ghleoite (nó 'gáirsiúil' a déarfadh daoine eile, b'fhéidir) a sheol sé go dtí a chomhscríobhaí, Eoghan Ó Mearáin, agus a leithéid seo de theachtaireacht aige dó:
Caogad míle maighdean óg,
Go ngnúis aodhbha is go ndea-chló,
Uaim le dithneas go saoi an ghrinn,
Go hEoghan Ó Mearan a deirim.
Mo bhandáil mhíonla romham sa tslí
Gan bhrat, gan fhallaing, gan léinidh,
Is gidh taoid faofa, 'sé a deir Eoin,
Go bhfaghaid síoda is maothshról (114).
20 B'fhéidir nach bhfuil scéal Mhuiris Uí Ghormáin agus a chuid lámhscríbhinní inste go hiomlán fós ach tá gaisce déanta ag Nioclás Mac Cathmhaoil leis an leabhar seo sa mhéid is go bhfuil an-léiriú le fáil ann ar an saol a chaith sé agus ar an saghas filíochta a scríobh sé. Níl aon dabht ná gur leabhar scoláiriúil atá ann ach, chomh maith leis sin, is leabhar taitneamhach, suimiúil agus soléite é ó thosach deireadh. Braithim gur comóradh cuí é ar an té a shaothraigh léann na litríochta agus na lámhscríbhinní ar feadh a shaoil cé nach raibh i ndán dó sa deireadh ach bás i siléar faoi thalamh i mBaile Átha Cliath agus é beo bocht. Ba dheacair, gan dabht, an dúchas liteartha Oiriallach ar de é a mhúchadh agus níl aon amhras orm ná gur léiriú é an leabhar seo ar thábhacht an dúchais chéanna sa lá atá inniu ann. Is féidir leis an údar agus na foilsitheoirí a bheith bródúil as an leabhar tábhachtach seo.
Ní Mhunghaile, L. (2008) 'Leabharlann Phearsanta Mhuiris Uí Ghormáin'. In: Bliainiris 8: 59–102.
Ní Mhunghaile, L. (2009) 'Muiris Ó Gormáin (†1794): scoláire idir dhá chultúr'. In: Mac Craith, M. agus Ó Héalaí, P. (eag.) Diasa Díograise: Aistí i gCuimhne ar Mháirtín Ó Briain. Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta: 215–235.
Ní Shéaghdha, N. (1990) 'Gairmeacha beatha roinnt scríobhaithe ón 18ú agus ón 19ú céad'. In: Celtica 21: 567–575. However love is a disease that herbs wont cure and her suitor was not satisfied till he found Deirbhle in Fál Mór. Here he professed his undying love for her while she tried to persuade him that there was no future for them together. Bhótáil an Comhairleoir Healy-Eames in aghaidh an bhóthair fiú agus go raibh a comhghleacaí ina páirti féin arbh as Maigh Cuilinn é, Seán Kyne, i bhfábhar an bhóthair. Idir an dá linn, tá leaganacha digiteacha den irisleabhar An Claidheamh Soluis curtha ar fáil ar líne ag Conradh na Gaeilge. Tá naoi mbeart den iris ar fáil ar shuíomh an Chonartha a chlúdaíonn na blianta 1912-1916. Bhí Pádraig Mac Piarais ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis go dtí 1909 agus is minic a scríobhadh daoine eile a raibh páirt acu san Éirí Amach ann freisin. Ó thús na bliana seo caite, tá leathanach amháin ó An Claidheamh Soluis á fhoilsiú ar Tuairisc.ie uair amháin in aghaidh na seachtaine agus leagan caighdeánaithe den téacs á chur ar fáil leis. Ta píosa beag léite agam faoi. Tá sé ró-luath labhairt faoi cé chomh do-dhéanta is atá sé ach ní féidir luí siar. Tá go leor oibre le déanamh fós agus cúis den scoth é agus is fiú é - bheadh sé iontach mar thoradh go mbeadh 250,000 duine ag labhairt na Gaeilge. Táim dóchasach go gcuirfear i bhfeidhm é mar gheall go bhfuil go leor tacaíochta ó na mórpháirtithe ann; tá siad go léir taobh thiar de, ní fheicim cén fáth nach gcuirfidís i bhfeidhm é. Ceapaim go gcaithfear mór is fiú a dhéanamh de chomh maith. Má chothaítear bús dearfach i measc na ndaoine nach bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu nó á labhairt go dtí seo, beidh an jab i bhfad níos éasca. Rinneadh Ollamh na dTeangacha Ceilteacha den Donnabhánach in Ollscoil na Banríona i mBéal Feirste agus glacadh leis mar abhcóide sa bhliain 1847. Ní mór dúinn a aithint sa lá atá inniu ann go raibh Pádraig Mac Piarais ceannródaíoch ó thaobh chosaint na Gaeilge mar mheán cumarsáide, seachas mar dhíol spéise i measc lucht léinn, ó thaobh ról phobal na Gaeltachta i slánú na Gaeilge beo, agus ó thaobh na spéise a bhí aige sa dátheangachas. Chuige sin, ní mór cuimhneamh nár áitigh an Piarsach riamh go mbeadh Éire ina tír aon-teanga Ghaeilge ach go raibh súil aige go mbainfí Éire dhátheangach amach. “Chaith mé tamall mar PA leis an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh, agus tá dhá bhliain caite agam mar chomhalta ar bhord Fhoras na Gaeilge. Táim thar éis an Ghaeilge a úsáid i ngach óráid sa Dáil agus is minic a bhímse ag labhairt Gaeilge. Deir an tionchaire ar líne agus craoltóir Éadaoin Nic Mhuiris gur 'buille trom dá muinín é' an caitheamh anuas a dhéantar ar a cuid Gaeilge agus go gcuireann a leithéid 'fearg' agus 'imní' uirthi
Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 5:35 am
Tá an tionchaire ar líne agus craoltóir Éadaoin 'BandEadd' Nic Mhuiris míshásta le daoine a deir nach bhfuil a cuid Gaeilge maith a dóthain le bheith á cloisteáil ar an raidió.
Nuair a d'fhógair sí go raibh sí ag tosú amach mar léirmheastóir ceoil ar Splanc, clár Gaeilge a chraoltar ar Newstalk , dúirt Nic Mhuiris lena leantóirí ar Instagram gur minic a bhíonn daoine ag caitheamh anuas ar a cuid Gaeilge "mar nach bhfuil Gaeilge na Gaeltachta" aici.
Thagair sí do thrácht ar leith inar cáineadh a cuid Gaeilge, an tuin chainte ina labhraíonn sí Gaeilge agus a cuid foghraíochta.
Dúradh sa trácht sin, a fágadh faoi fhíseán ar a cainéal Youtube, nach raibh labhairt na Gaeilge dáiríre aici agus gur chóir di bunchúrsa Gaeilge a dhéanamh.
Dúirt Nic Mhuiris, a chuireann a cuid scéalta ar Instagram i láthair i nGaeilge gach Céadaoin, go mbíonn daoine nach labhraíonn Gaeilge ag déanamh iontais faoin 'éilíteachas' i saol na Gaeilge.
Mhaígh sí go mbíonn an dearcadh éilíteach seo coitianta go maith i measc cainteoirí Gaeilge, dar léi.
Dúirt sí gur "buille trom dá muinín" é an cáineadh a dhéantar ar líne ar a cuid Gaeilge agus go gcuireann a leithéid "fearg" uirthi agus go mbíonn "imní" uirthi Gaeilge a labhairt dá bharr.
Dúirt sí freisin go gceapann sí go mbíonn "beag is fiú" á dhéanamh ag daoine den Ghaeilge a d'fhoghlaim sí ar scoil lán-Ghaeilge.
"It's so frustrating," a dúirt sí san fhíseán. "I'm not from the Gaeltacht so I'm not going to pretend that I have Conamara Irish or Donegal Irish. I'm gonna speak Irish the way I learnt it and the way that's natural for me."
Ag labhairt di le Tuairisc.ie, mhaígh Nic Mhuiris, a d'fhreastail ar Ghaelcholáiste na Mara san Inbhear Mór i gcontae Chill Mhantáin, gur minic a cháintear a cuid Gaeilge.
"Bíonn daoine i gcónaí ag tabhairt amach faoi mo chuid Gaeilge mar is Gaeilge ó Bhaile Átha Cliath atá agam, níl canúint Ghaeltachta agam agus cloisim daoine ag rá 'is fuath liom an Ghaeilge sin'," arsa Nic Mhuiris, ar comhordaitheoir meán sóisialta í ar an suíomh LovinDublin.com.
Thagair an tionchaire ar líne d'eachtra amháin a tharla i dteach tábhairne san ardchathair le déanaí nuair a thosaigh fear, a casadh uirthi den chéad uair an oíche sin, ag caitheamh anuas ar a cuid Gaeilge.
"D'aithin sé mé ón gclár WAC, a craoladh ar TG4 roinnt blianta ó shin. Dúirt an fear nár thaitin mo chuid Gaeilge leis agus gur fearr i bhfad leis Gaeilge Dhún na nGall, an Ghaeilge a bhí ag mo chara agus an comhláithreoir, Caoimhe Ní Chathail," ar sí.
Mhaígh Nic Mhuiris go léiríonn dearcadh dá leithéid easpa measa ar an Ghaeilge a d'fhoghlaim sí.
"D'fhoghlaim mé mo chuid Gaeilge i nGaelcholáiste agus bhí múinteoir agam as an Daingean agus múinteoir eile as Dún na nGall. Is manglam í an Ghaeilge a labhraím. Uaireanta cuirim urú san áit a mbíonn séimhiú agus a mhalairt. Is cuma liomsa mar gur sin an cineál Gaeilge a d'fhoghlaim mé. Níl canúint amháin agam ach réimse leathan agus sílim go bhfuil sí go hálainn."
Dúirt an tionchaire ar líne chomh maith go gceapann sí go mbíonn "brú" ar dhaoine a labhraíonn Gaeilge canúint Ghaeltachta a bheith acu agus cuairt a thabhairt ar an Ghaeltacht.
"Luaigh mé san fhíseán go bhfuil saghas éilíteachas le brath i measc cainteoirí Gaeilge. Cén fáth nach gcloistear Gaeilge Bhaile Átha Cliath ar na meáin nó ar an teilifís, mar shampla? Daoine ón Ghaeltacht a bhíonn ann i gcónaí agus tá sé deacair domsa iad a thuiscint. Ní shin an cineál Gaeilge atá agam," a dúirt Nic Mhuiris.
Fág freagra ar ''I'm gonna speak Irish the way that's natural for me' – craoltóir buartha faoi éilíteachas shaol na Gaeilge'
Lillis Ó Laoire Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 7:16 am
Cén áit ar féidir an Bhruinneal a chluinstin at canstan na chiad teanga oifigiúla, don the, cuiream i gcás, nach bhfuil ar Instagram?
Justin Ó Scanaill Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 9:10 am
Ní bhíonn á labhairt ná á scríobh agamsa ach Gaeilge na státseirbhíse agus ní chloisim gearán ar bith.
Éiliteachas mo thóin! Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 9:33 am
Éiliteachas? A bheith in ann labhairt i gceart agus go nádúrtha? Tá an seafóid seo le cloisteáil ró-mhinic anois, ag caitheamh anuas ar mhuintir na Gaeltachta mar gheall ar chréatúiríní bhochta atá ag iarraidh a bheith ar na meáin. Caitear isteach ar chlár eicint iad leath bhéarla, leath Gaeilge (níos mó béarla ná Gaeilge) agus ansin tá siad ag coinneacháin nach dtugtar an t-aitheantas céanna dóibh le dream a bhfuil Gaeilge cheart acu? An ndéanfai a leitheid le aon teanga eile? Cén fath bhfuil sé ceart go leor glacadh leis an íseal chaighdeán seo i nGaeilge?
Claire Lyons Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 9:34 am
Tá rialacha foghraíochta i nach teanga is cuma cá as thú. Muna leanann tú iad ní bheadh éinne in ann tú a tuiscint! Cad is fiú Gaeilge nó Francis nó aon teanga eile a labhairt muna dtuigtear tú? Ní hionann foghraíocht agus 'blas' an dtuigeann tú?
Gabriel Rosenstock Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 10:34 am
Foinse: LyricFind
Cumadóirí: Alan Jay Lerner / Frederick Loewe
Séadna Mac Seoin Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 10:46 am
Maith thú a Éadaoin,
Labhair leat.
Bleá Cliathach ar strae i sléibhte Chill Mhantáin.
Donnacha DeLong Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 11:11 am
Bhí muinteoirí as Ciarraí, Gaillimh agus Tí Chonnaill agam agus me ar Gaelscoileanna ó aois 3 bliain go 19. Tá canúint BÁC agam agus is come liom cad a cheapann daoine eile. Agus táim as cleachta, cónaim i Londain.
Ciarsúnachán Catach na Dártaise Líofa Lofa Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 11:19 am
Dártais an cunúnt us forr luim. Bín Dártais á lárt eigeim i mBurla agus i nGaelsceilchanaise. Ní féadar Dártais a lárt i Spánnaise nuth Fraincíse.
Log dam, mor is math luim bhe dothangach. Ní puca é.
Feardorcha Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 11:23 am
Botún, botún, míthuiscint agus dul amú.
Bhí i gceist aici a rá go raibh sí fíorshásta agus ríméadach, go raibh gach rud go hiontach.
Is é amháin nár thuig bloody muintir na Gaeltachta í. Amadáin lofa.
Paidioriain Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 1:15 pm
COINNIGH suas leis an dea obair agus na bac leis an dream leis an me on duiltach. Tá Mise as Baile atha cliath .agus son uair a bhios sa gaeltach ni raibh fadhb ar bith agam labhart as gaeilge leis na gaelgeoiria atiiúil .h
Bláthnaid Ní Chofaigh Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 1:48 pm
Ní fúinne atá sé duine ar bith a cheistiú maidir lena dteanga, is le chuile dhuine í agus mura stopadh muid ag cáineadh ní bheidh sí ann !!!!! Éadaoin a chroí ná bac leo agus is fútsa agus do leithéide atá sé.
Cainteoir neamhcháinteach Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 2:21 pm
Tuigim di agus níor cheart d'aon duine a bheith ag caitheamh anuas ar chaighdeán Gaeilge duine eile. Níl 'éilíteachas' ag baint ach le mionlach de phobal na Gaeilge (agus níl siad féin gan locht ach oiread).
An méid sin ráite, tá caighdeáin ag gach teanga agus ní féidir neamhaird a dhéanamh díobh. Ní féidir neamhaird a thabhairt ar fhuaimeanna nádúrtha na Gaeilge mar a labhraítear sa Ghaeltacht í. Is í an (fhíor-)Ghaeltacht tobar nádúrtha na teanga. Is dhá rud ar leith iad blas (tuin chainte) agus foghraíocht. Is féidir blas Bhaile Átha Cliath (nó blas de chuid aon áit eile) a bheith ar do chuid cainte agus foghraíocht na Gaeilge a bheith i gceart agat ag an am céanna. Is é an trua nach múintear fuaimeanna cearta na Gaeilge ar scoil in Éirinn mar tá an t-easnamh sin ar go leor daoine.
Ní féidir a rá ach oiread gur canúint í Gaeilge Bhaile Átha Cliath, mar shampla, mar ní hionann an chaoi a labhraíonn gach duine as Baile Átha Cliath a bhfuil Gaeilge líofa acu. Is ionann canúint agus leagan de theanga áirithe lena mbaineann na tréithe céanna foghraíochta agus an stór focal céanna a labhraíonn pobal ar leith. Is féidir é sin a rá faoi Ghaeilge Chonamara, Gaeilge Chorca Dhuibhne, Gaeilge Thír Chonaill agus araile ach ní faoi áiteanna in Éirinn a bhfuil an Ghaeilge imithe i léig le fada iontu mar theanga dhúchais/phobail.
Ní as an nGaeltacht gach duine a bhíonn le cloisteáil/le feiceáil ar na meáin Ghaeilge. Tá meascán ann (go háirithe i gcás TG4). Agus fiú i gcás na ndaoine nach as an nGaeltacht iad ní hionann an Ghaeilge atá acu ar fad. I gcás cuid acu cheapfá gurb as an nGaeltacht iad, i gcás daoine eile is léir nach as an nGaeltacht iad ach tá foghraíocht mhaith acu mar sin féin (agus drochfhoghraíocht ag corrdhuine fiú!).
Mo chomhairle duit, a Éadaoin: coinnigh do mhisneach agus ná lig do dhaoine áirithe 'éilíteacha' i saol na Gaeilge caitheamh anuas ort. Iarr ar do lucht cáinte cabhrú leat. Ní gá fáil réidh le do bhlas ná do 'chanúint' ACH is féidir i gcónaí feabhas a chur ar do chuid foghraíochta (ar nós go leor cainteoirí Gaeilge eile). Túsphointe maith iad RnaG agus TG4 go deimhin le fuaimeanna na teanga a chloisteáil agus a fhoghlaim.
Áine Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 5:24 pm
tuairim Gaeilgeoir eile
Tagaim leis an gcomhairle stuama atá tugtha ag an gcainteoir neamhcháinteach……is cuma cén teanga a labhraíonn tú caithfidh tú ardchaighdeán a bheith mar sprioc agat agus is mór againn uilig gach duine a cheartaigh muid ó rugadh muid, (tá foghraíocht na teanga thar a bheith tábhachtach chun go dtuigfear í agus is breá liom na héagsúlachtaí idir na ceantair éagsúla i gConamara agus sna Gaeltachtaí eile go bhfuil tú in ann a dhéanamh amach cé as an duine leis an gcaoi a ndeireann siad rudaí áirithe – ní hé sin le rá go bhfuil ceann níos fearr ná an ceann eile) murach gur ceartaíodh muid agus muid ag labhairt i nGaeilge ní bheadh sí againn nó bheadh Gaeilge againn a chodail amuigh – an leath Béarla/leath Gaeilge atá inghlactha sa lá atá inniu ann agus leaganacha aistrithe díreach as an mBéarla seachas bunús Gaeilge a bheith leo nó fiú an tuiscint go bhfuil tábhacht lena leithéid. Bhí an t-ádh orainn gur ceartaíodh muid agus go raibh an mheas sin ag an dream a cheartaigh muid orainn chun é sin a dhéanamh…… (déanadh muid uilig amhlaidh – ar bhealach deas/múinte ar ndóigh!!!) agus b'amhlaidh an cás lenár gcuid Béarla (agus creid é nó ná creid bítear ag magadh faoinár gcanúint i mBéarla…. ach níl aon rogha againn ach leanacht orainn ag béarlóireacht toisc go bhfuil sé riachtanach sa stát seo……………… labhair cibé teanga is mian leat agus glac le dea-chomhairle…. caithfidh tú éisteacht le toirneach maidir leis an chuid diúltach!!!!
Duine níos óige, ag cáineadh Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 9:29 pm
D'fhreastal Éadaoin ar ghaelcholáiste!! Shuígh sí an ardteist trí ghaeilge. Níl leithscéal aici, "stracailt a bhí ann i gcónaí ag foghlaim" Gaeilge LÍOFA ag a máthair freisin, tá sí ag iarraidh go ndeirfidh muintir na Gaeilge léi "omg maith thú!", as cad a dhéanamh? Teach a fhuaimniú mar "chock" , "labhraíonn gach duine óg cosúil liom" bhuel mo bhuíoch nach labhraím féin (nó abair… Coláiste Eoin/Íosagáin/Coláiste Chiaráin/ Coláiste De hÍde SCOILEANNA BLEÁ CLIATHACH ???) cosúil léi!
Caoimhe Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 9:51 pm
Tá sé aisteach, a chairde, go bhfuil an fonn I gcónaí orainn "mol agus spreag" a leithéad de hÉadaoin, bean atá galánta agus faiseanta agus cosmopolitan (i ndomhan na nGael)…ach níl againn agus ag ár meáin ach neamhoird i leith daoine óga na Gaeltachta, nach bhfuil chomh cleachtaithe céanna os comhair an ceamara, atá b'fhéidir níos amscaí, nach bhfuil béarla ró-mhaith acu.. nach ndearna a dtaithí oibre i stáisiúin raidio (toisc go bhfuil cónaí orthu in áit gan acmhainní), b'fhéidir nach bhfuil said chomh "cool", chomh "bleá cliathach" léi. Cathain a gheobhaidh siadsan aitheantas, a 5 nóiméad faoi sholais?
Seán Ó Riain Dé Máirt, Iúil 23 2019 ag 10:32 pm
Cinnte is maith ann í an chomhairle stuama! Ach tá dea-fhoghraíocht thar a bheith tábhachtach. An té a mheascann fuaimeanna "ch" agus "c" na Gaeilge, cuir i gcás, cuireann sé an teanga as riocht, ní léir an difríocht idir "a cóta" agus "a chóta". Nach minic a chloisimid an focal "Taoiseach" á rá mar "tí-seac"! Go bhfóire Dia orainn!
Dónall Dé Céadaoin, Iúil 24 2019 ag 9:57 am
Tá sé nádúrtha go maith go mbeadh meascán canúintí i mBÁC agus sa cheantar máguaird. Tá sé suite ar an líne a scoilteann an dá mhórchanúint a bhí ann nuair a bhí an Ghaeilge mar theanga choiteann, mar atá thuaidh agus theas.
Dean Déardaoin, Iúil 25 2019 ag 12:39 pm
Déan iarracht éisteacht léi. Níl sé deacair ar chor ar bith í a thuiscint. Tá daoine ag déanamh drocháibhéil faoi seo. Maidir leis an 'éilíteachas', shíl mé gur áibhéil a ba sin freisin, ach tar éis na freagraí seo a léamh, nílm chomh cinnte…
Mac an Mheiriceánaigh Déardaoin, Iúil 25 2019 ag 2:28 pm
Dar liom féin gur cheart an dá stáisiún raidió a bheith ann, an stáisiún a fhreastalaíonns orthu siúd a bhfuil Gaeilge na Gaeltachta uathu agus an stáisiún eile a fhreastalaíonns ar leithéidí Éadaoin. Ná bímis buartha faoin gcuid eile, fanaimis leis an gceann is mó a thaitníonns linn. B'fhearr liom féin an leagan Gaeltachta ach ní creachta atá mé leis an gceann eile.
Níor éist mé riamh le "Splanc" agus níor chuala mé trácht air ach a oiread. Mar sin, caithfidh nach mise an saghas duine a bhfuileadar chun freastail air. Éisteann mé le hArd-Tráthnóna agus ní beag liom é sin.
San am céanna nuair a léigh mé ar scríobh Caoimhe d'airigh mé go mb'fhéidir go bhfuil an ceart aici. Nach é an "elitism", nó pé leagan Gaeilge atáthar á thabhairt air sin, gurb iad na daoine óga dathúla seo amhail Éadaoin atá á moladh (agus á gcáineadh) agus i mbéal an bhig is an mhóir? Mar a tharla ní fhaca mé ná chuala riamh aon duine óg Gaeltachta ar a leithéid siúd de chlár. Ach mar a deir mé, níor éist mé lena a leithéid riamh pé scéal é agus mar sin, chuile sheans go bhfuil siad go flúirseach ann !!!
Mac an Mheiriceánaigh Déardaoin, Iúil 25 2019 ag 2:33 pm
Rud amháin eile a déarfas mé — ní miste liom an tuin chainte, ach nuair a deir sí go séimhíonn sí na consain ba cheart bheith uruithe agus go n-uraíonn sí na consain ba cheart bheith séimhithe, is rud iomlán eile é sin. Ní bhaineann sé sin le blas ach le ceart na teanga.
Más Gaeilge chruinn gan dul amú gramadaí agus gan drochthionchar an Bhéarla atá ag an duine, ní bhfuighfinn locht air sin, ach an duine nach n-aithníonn an t-urú thar an séimhiú, is lochtach an duine é siúd.
Is linn go léir í ach tugaimís aire cheart di Dé hAoine, Iúil 26 2019 ag 8:31 pm
Caithfead a rá go gcuireann a leithéid seo an phip orm ! Is cainteoir dúchais Gaolainne mé im'chónaí sa Ghaeltacht. Táim ag caitheamh mo shaol trí mhéan na Gaolainne fé mar a dhein mo shinsear agus le Cúnamh Dé fé mar a dhéanfaidh mo shliocht gan cur isteach ná amach ar éinne riamh ó thaobh na Gaolainne de. Tá cairde agam ó gach áit ar fuaid na tíre…cuid acu le Gaolainn na Gaeltachta & cuid acu le Gaolainn na cathrach nó Gaolainn na nGaelscoileanna. Ní chuireann sé isteach ná amach orm cioca chomh fada & go bhfuil meas acu ar an dteanga. Ní lochtóinn an gnáth dhuine ó thaobh tuin cainte de ach aontaím go huile is go hiomlán gur chóir an structúr, an chomhréir, an ghramadach agus an fhoghraíocht a bheith cruinn má bhaineann sé le do phost. Nach mbaineann sé le proifisiúntacht ar an gcéad dul síos. An bhfaighinn-se post leis an BBC nó RTÉ dá mbeadh droch Bhéarla agam ? Gheobhainn mhuis. Ag déanamh ceap magaidh don nGaolainn & do mhuintir na Gaolainne (idir mhuintir na Gaeltachta & cáinteoirí eile na Gaolainne) atáthar. Tá creidiúint ag dul do gach duine a labhrann Gaolainn go laethúil mar go bhfuil oiread constaicí rompu ach ná glacaimís leis an leath Ghaolainn leath Bhéarla seo atá á chur os ár gcomhair ag an-chuid atá ag obair ins na meáin. Tá ard-mheas agam ar aon duine a dheineann iarracht & atá sásta dul fé agallamh & gan mórán Gaolainne acu. Fair plé dhóibh. Ar an dtaobh eile áfach nílim ró-thógtha leo siúd atá á gceistiú & ag cur na gcláracha i láthair & atá ag fáil díolta as agus droch Ghaolainn acu. Ní bhím ag cáineadh daoine mar ná teastódh uaim éinne a iompó i gcoinne na teanga ach i ndáiríre canathaobh go mbítear sásta glacadh leis toisc gur Gaolainn atá i gceist ? Fé mar a dúrt ní tharlódh sé sa Bhéarla, ( ná sa Ghearmánais, sa Spáinnis ná cinnte sa bhFraincís). Cinnte bíonn teangacha de shíor ag athrú fhaid is atá pobal teangan beo ach ná bímis ag steallmhagadh ar fad fén nGaolainn. Ní éilíteachas a shamhlóinn atá i gceist ach díoma fén slí atáthar ag caitheamh leis an dteanga. Fé mar a dúirt an tOllamh Séan Ó Tuama (Beannacht Dé Leis) "Tá ceart an chaighdeáin ann agus tá ceart na cainte ann". Ach sin é díreach é bíodh sí fós ina Gaolainn.Labhraimís go léir í agus cabhraímís lena chéile.
Fraoch Dé Sathairn, Iúil 27 2019 ag 3:57 pm
"Daoine ón Ghaeltacht a bhíonn ann i gcónaí agus tá sé deacair domsa iad a thuiscint" ar sise, cainteoir líofa mar dh'ea. Ní foláir nó gurb í an Ghaelainn an t-aon teanga amháin gur féidir do dhuine an teanga a bheith aige "ar a thoil" agus gan é a bheith ábalta caint chainteoirí dúchais a thuisicnt. Is léir go bhfuil ag teip ar Ghaeilscoileanna mara bhféadtar caint dhúchais a thuiscint tar éis imeacht uathu. Cuirim i gcás go mbeadh an Fhraincis i gceist againn. Bheifí ag magadh fúm dá ndéarfainn go bhfuil Fraincis ar mo thoil agam agus gan mé a bheith in ann caint mhuintir na Fraince a thuisinct nó caint mhuintir Quebec, agus gan ach fuaimeanna Béarla ar mo chuid Fraincise. Ní thuigim in aon chor cad ina thaobh go gceapathar nach ionann an Ghaelainn agus an Fhraincis ná aon teanga eile.
D'éisteas lena cuid Gaelainne agus is amhlaidh go bhfuil an fhoghraíocht go dona aici. Samhlaítear dom ná féadann sí "ch" a dh'fhuaimniú sa cheart mar shampla. Níl ach fuaimeanna Béarla ar a cuid Gaelainne. Ní holc trácht a dhéanamh ar an ndrochfhoghraíocht san. Ní "chaitheamh anuas" trácht a dhéanamh ar an ndrochfhoghraíocht san. Ní duine í go bhfuil sé intuigthe gan na fuaimeanna cearta a bheith aige, dalta ar scoil nó duine an chúpla focal sa tsráid mar shamplaí. Duine is ea í a bhíonn ag obair trí mheán Gaelainne agus dá bhrí sin ba cheart di foghraíocht mhaith a bheith aici, marab ea ní gearánta dhi ar lucht caínte a foghraíochta. 11 Fíricí faoi Blackbeard an Pirate
Fíricí, Miotais, agus Legends Maidir le Edward Teach agus Golden Age of Piracy
Tugadh Linn Ór na Píoráideachta ar a dtugtar tréimhse an 17ú haois agus an 18ú haois déag, agus ba é Blackbeard an ceann is mó a bhí clúiteach de na pirates polaitiúla. Ba robber mara é Blackbeard a chuir plé ar lánaí loingis as Meiriceá Thuaidh agus an Mhuir Chairib idir 1717-1718.
De réir roinnt tuarascálacha, sula raibh sé ina bradach, bhí Blackbeard mar phríobháideach le linn Cogadh na Banríona Anne (1701-1714) agus thionóil sé ar phíoráideacht tar éis chonclúid an chogaidh. I mí na Samhna 1718, tháinig a ghairm bheatha go dtí deireadh tobann agus fuilteach ó Okracoke Island, Carolina Thuaidh, nuair a maraíodh é le foireann na longa Cabhlaigh a chuir Alexander Governer Alexander Spotswood ina dhiaidh.
De réir na tuarascála nuachtán Boston, roimh an gcatha deiridh, d'iarr sé "gloine fíona, agus mhéadaigh sé dochar dó féin dá dtógfadh sé nó gur cheadaigh sé Ceathrúir." Is cuid de na rudaí atá ar eolas againn an fear seo agus caidrimh pháirtithe poiblí: tá roinnt de na fíricí ar eolas anseo.
Ní raibh a Ainm Réaltach ag Blackbeard
Níl a fhios againn cinnte cad é an t-ainm fíor atá ag Blackbeard, ach thug na nuachtáin agus taifid stairiúla eile air, Edward Thatch nó Edward Teach, litrithe ar bhealaí éagsúla, lena n-áirítear Thach, Thache, agus Tack.
Ba dhuine Béarla a bhí i Blackbeard, agus is cosúil gur fhás sé suas i dteaghlach saibhir go leor chun an t-oideachas a fháil dó a bheith in ann léamh agus scríobh - is é sin an fáth nach bhfuil a fhios againn a ainm. Cosúil le pirates eile an lae, roghnaigh sé ainm agus cuma scanrúil d'íospartaigh uafásacha agus laghdaigh sé a gcuid frithsheasmhachta dá chreiche. Níos mó »
Blackbeard Foghlamaithe ó Pirates Eile
Ag deireadh Cogadh na Banríona Anne, d'fhóin Blackbeard mar chriofaí ar bord na huaire príobháideacha Benjamin Hornigold i mBéarla. Ba daoine príobháideacha iad siúd a bhí fostaithe ar thaobh amháin de chogadh na cabhlaigh chun dochar a dhéanamh don chabhlach a bhí in aghaidh na huaire, agus glacadh le cibé tosaíocht a bhí ar fáil mar an luach saothair. D'fhéach Hornigold go bhféadfadh Edward Teach óg é a chur chun cinn, agus thug sé an t-ordú dó féin mar chaptaen ar long a gabhadh.
Bhí an-rathúil ag an dá linn agus d'oibrigh siad le chéile. Chaill Hornig an long a bhí aige le criotach, agus chuir Blackbeard amach as a chuid féin. Ghlac Hornigold pianbhreith ar deireadh thiar agus tháinig sé ina shealgair bradach.
Bhí Blackbeard ar cheann de na Longa Pirate Mightiest riamh a shocraigh riamh
I mí na Samhna 1717, thug Blackbeard duais an-tábhachtach, soitheach slabhra mór na Fraince ar a dtugtar La Concorde. Bhí long 200-ton La Concorde armtha le 16 gunna agus criú 75. D'ainmnigh Blackbeard é "Queen Anne's Revenge" agus choinnigh sé é féin. Chuir sé 40 cannaí níos mó air, rud a chiallaíonn sé ar cheann de na longa bradach is formhór riamh.
D'úsáid Blackbeard Anne na Banríona ina raiding is rathúla: le beagnach seachtaine i mí na Bealtaine 1718, chuir Anne na Banríona agus roinnt sloops níos lú bac ar chalafort coilíneach Charleston, Carolina Theas, ag glacadh le roinnt long ag teacht isteach nó amach. Go luath i mí an Mheithimh 1718, rith sí i dtimpeallacht agus tháinig sí amach ó chósta Beaufort, Carolina Thuaidh. Níos mó »
Ba é Díoltacht na Banríona Anna Tráchtála Trábhaí an Chéad Chéad
Roimh a shaol mar long bradach, baineadh úsáid as La Concorde ag a chaipteinigh na céadta Afracach a gabhadh go Martinique idir 1713 agus 1717. Thosaigh an turas daor deiridh aige ag calafort sclábhaithe anaithnid Whydah (nó Jud) sa lá atá inniu ann Benin ar 8 Iúil, 1717. Ansin, ghlac siad lasta de 516 Afracach faoi ghabháil agus fuair siad 20 punt deannaigh óir. Thug sé beagnach ocht seachtaine dóibh trasna an Atlantaigh, agus fuair 61 sclábhaí agus 16 creamóir bás ar an mbealach.
Bhuail siad le Blackbeard thart ar 100 míle ó Martinique. Chuir Blackbeard na sclábhaithe i dtír, ghlac cuid den fhoireann ar aghaidh agus d'fhág na hoifigigh ar árthach níos lú, agus d'ainmnigh siad an Mauvaise Rencontre (an Drochfhíorú). Ghlac na Fraince na sclábhaithe ar ais ar bord agus ar ais chuig Martinique.
D'fhéach Blackbeard Cosúil le Diabhail i gCath
Cosúil le go leor dá chuid compatriots, bhí a fhios ag Blackbeard ar thábhacht íomhá. Bhí a fheardóg fiáin agus neamhriallach; tháinig sé chun a chuid súl agus dhroich sé ribíní ildaite isteach air. Roimh cath, d'éirigh sé go léir i ndubh, chuir sé roinnt piostail chun a chiste agus chuir sé ar hata captaen mór dubh. Ansin, chuirfeadh sé fiúsanna dhó mall ina chuid gruaige agus féasóg. Bhí na fóisí i gcónaí ag brath agus chuir siad deataigh as a chéile, rud a chuaigh sé i ngeall caorach suthain.
Caithfidh sé a bheith cosúil le diabhal a bhí ag dul siar ó ifreann agus ar long bradach agus ghlac an chuid is mó dá íospartaigh ach a gcuid lasta seachas a throid. Chuir Blackbeard eagla ar a chuid opponents ar an mbealach seo toisc gur ghnó maith é: má thug siad suas gan troid, d'fhéadfadh sé a long a choinneáil agus chaill sé níos lú fir.
Bhí roinnt cairde cáiliúla ag Blackbeard
Chomh maith le Hornigold, sheol Blackbeard le spúinse cáiliúla . Bhí sé ina chara le Charles Vane . Tháinig Vane chun é a fheiceáil i Carolina Thuaidh chun iarracht a dhéanamh a chuidiú a liostú chun ríocht bradach a bhunú sa Mhuir Chairib. Ní raibh suim ag Blackbeard, ach bhí páirtí iontacha ag a fhear agus ag Vane's.
Sheol sé le Stede Bonnet , an "Pirate Gentleman" ó Barbados. Ba é fear a bhí ainmnithe ag First Man de Blackbeard Hands Israel; Bhuaigh Robert Louis Stevenson an t-ainm ar a úrscéal clasaiceach Treasure Island . Níos mó »
Thionóil Blackbeard Athchóirithe
I 1718, chuaigh Blackbeard go Carolina Thuaidh agus ghlac sé pardáil ón Gobharnóir Charles Eden agus shocraigh sé i mBaile ar feadh tamaill. Phós sé fiú le bean darb ainm Mary Osmond, i mbainse a bhí i gceannas ag an nGobharnóir.
B'fhéidir go raibh Blackbeard ag iarraidh píoráideacht a fhágáil taobh thiar de, ach níor tharla a scor fada. Roimh fhada, bhuail Blackbeard déileáil leis an nGobharnóir cam: loot le haghaidh cosanta. Chuidigh Eden le feiceáil ar Blackbeard dlisteanach, agus d'fhill Blackbeard go dtí an phíoráideacht agus roinntear a chuid tairisceana. Socrú a bhí ann a bhain leas as fir go dtí bás Blackbeard.
Blackbeard Marú Seachainte
Na hAchtóirí Kevin Kline, Rex Smith agus Tony Azito i gcluiche troid ón scannán 'The Pirates of Penzance', atá bunaithe ar an Gilbert agus Sullivan operetta, The Pirates of Pinzance (1983). Grianghraf le Bailiúchán Scannáin Stanley Bielecki / Getty Images
Throid Pirates ar fhoireann longa eile toisc go raibh cead acu "trádáil a dhéanamh" nuair a ghlac siad soitheach níos fearr. Ní raibh an long damáiste níos lú úsáideach dóibh ná mar a bhí gan dochar, agus dá gcuirfí long i gcath, caillfeadh an duais ar fad. Mar sin, chun na costais sin a íoslaghdú, d'fhéach le pirates a gcuid íospartaigh a sheachaint gan foréigean, trí cháil scanrúil a thógáil.
Gheall Blackbeard duine ar bith a d'éirigh agus trócaire a thaispeáint dóibh siúd a ghéill sé go síochánta. Thóg sé féin agus pirates eile a gcáil maidir leis na geallúintí seo a fheidhmiú: marú na friotóirí go léir ar bhealach uafásach ach a léiríonn trócaire dóibh siúd nach bhfuarthas. Bhí na marthanóirí ag maireachtáil chun scéalta trócaire agus díoghaiseacht a scaipeadh, agus clú agus cáil mhór Blackbeard a leathnú.
Ceann amháin suntasach amháin ná gur aontaigh foirne foirne príobháideacha Béarla dul i ngleic leis na Spáinne ach iad a thabhairt suas más rud é go ndeachaigh pirates isteach orthu. De réir roinnt taifid, níor mharaigh Blackbeard fear amháin roimh a chath deireanach leis an Leifteanant Robert Maynard.
Bhí Blackbeard ag troid
Tháinig deireadh shaolré Blackbeard ar láimh an Leifteanant Ríoga Cabhlaigh Robert Maynard, a chuir Gobharnóir Virginia, Alexander Spotswood, ar aghaidh.
Ar an 22 Samhain, 1718, bhí Blackbeard comhdhéanta ag dhá sloops Ríoga na Cabhrach a cuireadh chun é a fhiach, a líonadh le foirne ón HMS Pearl agus HMS Lyme. Ní raibh mórán fir ag an bradach, mar a bhí an chuid is mó dá chuid fir ar an gcladach ag an am, ach chinn sé troid. Fuair ​​sé beagnach ar shiúl, ach sa deireadh, tugadh síos é i ngleic le lámh ar láimh a long.
Nuair a maraíodh Blackbeard ar deireadh, fuair siad cúig wounds púta agus gearradh 20 claíomh ar a chorp. Gearradh as a cheann agus shocraigh sé le bowsprit na loinge mar chruthúnas don rialtóir. Caitheadh ​​a chorp isteach san uisce, agus tá sé ina finscéal go n-éireoidh sé thart ar an long trí huaire roimh dul isteach. Níos mó »
Ní raibh Blackbeard Fág ar chúl aon Treasure faoi Thír
Deir Fir Móra Inis Nótaí. Howard Pyle
Cé gurb é Blackbeard an chuid is mó aitheanta ar na pirates polaitiúla, níor é an bradach is rathúla riamh a sheol sé na seacht farraigí. Bhí go leor rathúla ag pirates eile ná Blackbeard.
Ghlac Henry Avery aon long taisce fiú na mílte punt i 1695, rud a bhí i bhfad níos mó ná mar a ghlac Blackbeard ina ghairm bheatha iomlán. Ghlac "Black Bart" Roberts , comhaimseartha de Blackbeard, na céadta long, i bhfad níos mó ná riamh a rinne Blackbeard.
Ar ndóigh, bhí Blackbeard bradach gan íoc, mar a théann rudaí mar seo: bhí sé ina chaptaen bradach thar an meán i dtéarmaí rásaí rathúla, agus is cinnte gurb é an ceann is mó a bhí clúiteach, fiú amháin más rud é nach raibh sé an-rathúil. Níos mó »
Níor aimsíodh an Long Blackbeard
D'aimsigh taighdeoirí an rud is cosúil gurbh é an raic a bhí ag mighty Queen's Revenge ar feadh chósta Thuaidh Carolina. Fuarthas amach i 1996 go bhfuil seoda ag Beaufort Inlet, cosúil le cannaí, ancairí, bairillí múnla, eascáin phíobáin, ionstraimí loingseoireachta, calóga órga agus nicéid, dishware peitril, gloine óil briste agus cuid de claíomh.
Fuarthas amach clog an long, inscríofa "IHS Maria, bliain 1709," a thug le fios go raibh La Concorde tógtha sa Spáinn nó sa Phortaingéil. Meastar gurb é an t-óir gur cuid den lóic a ghlac La Concorde ag Whydah, áit a deir taifid gur tháinig 14 unsa de phúdar óir leis na sclábhaithe hAfraice.
Foinsí agus Leabhair Molta
X Marcanna an Spota: Seandálaíocht na Píoráideachta, ag Russell K. Skowronek agus Charles R. Ewen. Ollscoil Preas Florida
> Belasen, Ariel R., Ali M. Kutan, agus Alan T. Belasen. "Tionchar na n-ionsaithe pirateacha nach n-éiríonn leo ar mhargaí airgeadais: Fianaise i dTacaíocht ar Theoiric Foirgnimh Cháil Leeson." Modeláil Eacnamaíoch 60 (2017): 344-51. Priontáil.
> Brooks, Baylus C. "'Rugadh i Iamáice, Tuismitheoirí an-Chreidiúnacha' nó 'Bristol Man Born'? Tochailte an Real Edward Thache, 'Blackbeard the Pirate'. "Athbhreithniú Stairiúil Carolina Thuaidh 92.3 (2015): 235-77. Priontáil.
> Butler, Lindley S. Pirates, Privateers, agus Rebel Raiders de Chósta Carolina . Chapel Hill: Ollscoil Carolina Thuaidh Press, 2000.
> Dawdy, Shannon Lee, agus Joe Bonni. "I dTreo Teoiric Ghinearálta Píoráideachta." Anthropological Ráithiúil 85.3 (2012): 673-99. Priontáil.
> Neadacha Hanna, Mark G. Pirate agus Ardú Impireacht na Breataine, 1570-1740 . Chapel Hill: Ollscoil Carolina Thuaidh Press, 2015. Priontáil.
> Lawrence, Richard W., agus Mark U. Wilde-Ramsing. "In Search of Blackbeard: Taighde Stairiúil agus Seandálaíochta ag an tSráid Loingseoireachta 0003BUI." Geolaíocht Oirdheisceart 4.1 (2001): 1-9. Priontáil.
> Leeson, Peter T. "Rogha Píoráideach: Eacnamaíocht Cleachtais Pirate Infamous." Iris Iompair agus Eagraíocht Eacnamaíoch 76.3 (2010): 497-510. Priontáil.
> Lusardi, Wayne R. "Tionscadal na Longbhreic Beaufort Inlet." Iris Idirnáisiúnta na Seandálaíochta Muirí 29.1 (2000): 57-68. Priontáil.
> Schleicher, Lisa S., et al. "Carachtar Ceimiceach Neamh-Thruailliúil na Sraitheanna Ceirmeacha ó Long na Tréige 31cr314 agus Baile Bhrúnbhaige, Carolina Thuaidh." Iris Eolaíochta Seandálaíochta 35.10 (2008): 2824-38. Priontáil.
> Skowronek, Russell K., agus Charles Robin Ewen. X Marcanna an Spota: Seandálaíocht na Píoráideachta . Gainesville: Preas Ollscoil Florida, 2007. Tá cuid de na siúlóidí agus fálróid is fearr in Éirinn le fáil ar Oileán Acla agus ar Leithinis an Chorráin.
Éagsúil ó go leor ceantar siúil eile in iarthar na tíre, tá an chuid is mó den tírdhreach in Acaill faoi chomhúinéireacht, rud a chiallaíonn go bhfuil sé oscailte agus inrochtana do chnocadóirí. Is beag claí nó fálta atá sna ceantair ar thalamh ard Acla, más ann dóibh ar chor ar bith.
Is iontach é tírdhreach Acla do choisithe ar gach leibhéal.
Is in Acaill íochtar atá an dá chnoc is airde - is féidir teacht ar an Sliabh Mór (671 méadar) ón oirthear ag Dumha Goirt nó ó na fánaí thiar-theas os cionn an Bhaile Tréigthe. Seasann Croaghaun (668 méadar) go láidir ar an taobh thiar d'oileán Acla agus ar thaobh inrochtana an oirthir de tá aillte carraigeacha ingearacha - deirtear gurb iad na haillte farraige is airde san Eoraip.
Eagraíonn Turasóireacht Acla Féile Siúlóidí bhliantúil agus is i mí Mhárta a bhíonn sé ar siúl. San imeacht seo bíonn siúlóidí treoraithe ó threoraí cáilithe i scileanna sléibhe, a thugann stair agus béaloideas áitiúil do dhaoine chomh maith le nodanna faoi scileanna sléibhe agus léargas ar sheandálaíocht agus geolaíocht na háite.
Tá treoirleabhar a thugann sonraí ar cheithre shiúlóid déag in Acaill ar fáil freisin ó Thurasóireacht Acla. San fhoilseachán dátheangach seo (Béarla agus Gaeilge) tá léarscáileanna agus eolas ar phointí a mbaineann spéis leo ar an gceithre shiúlóid déag ar fad. Tacaíocht a thabhairt d’fhoireann na hOllscoile na dualgais atá in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus sa Scéim Teanga DCU a chur i gcrích Rugadh Mícheál Ó Gríofa ar an nGoirtín in Oirthear na Gaillimhe ar an 18 Meán Fómhair 1892.Fuair sé a oideachas go háitiúil agus i gColáiste Sheosaimh atá i Garbally sa lá atá inniu ann. Chuaigh sé go Maigh Nuad le tabhairt faoin sagartóireacht. In 1917 thug Easpag Chluain Fearta do dheoise na Gaillimhe é mar shagart agus cuireadh é go dtí Inis Díomóin i gContae an Chláir. Bhí sé ann beagán níos mó ná bliain amháin nuair a cuireadh é go dtí paróiste Rathúin i agus ar imeall chathair na Gaillimhe. San am sin bhí Bearna agus Na Forbacha sa pharóiste sin.[5] Bhí sé i bparóiste Rathúin go dtí lá a bháis. Anois agus na sléibhte agus na haibhneacha ar oileán na hÉireann bainte amach agat, cén fáth nach gcanann muid amhrán chun do éacht a cheiliúradh. Amhrán í seo atá cloiste agaibh cheana is dócha agus caithfidh sibh í a chanadh os ard agus go bródúil!
Cuir ort geansaí spóirt má tá ceann agat, déan taifead duit féin ag canadh agus seol isteach chugainn é! Ardoifig CnaG le haistriú go Conamara agus 'Músaem agus Leabharlann na Gaeilge' le cur ar Shráid Fhearchair
1ú Aibreán 2021
Aistreoidh foireann shinsearach Chonradh na Gaeilge ó ardoifig na heagraíochta ar Shráid Fhearchair i mBaile Átha Cliath go hoifig nua i nGaeltacht na Gaillimhe "faoi dheireadh na bliana". Aontaíodh ag cruinniú de chuid Choiste Gnó an Chonartha a reáchtáladh ar Zoom Dé hAoine seo caite go dtabharfar feidhm don rún a ritheadh ag Ardfheis na heagraíochta an mhí seo caite "gur chóir go mbunófaí oifig de chuid Chonradh na Gaeilge sa Ghaeltacht".
Mhol coimeádaí an Chonartha Cuan Ó Seireadáin, agus an rún á phlé ag an Ard-Fheis, go lonnófaí a leithéid d'oifig i nGaeltacht Chonamara mar gheall ar na forais stáit agus na meáin chumarsáide atá lonnaithe cheana féin sa cheantar. Glacadh leis an moladh sin ag cruinniú na seachtaine seo caite, chomh maith le moladh eile ó bhall den Choiste Gnó, nach luaitear sa ráiteas a chuir an Conradh amach inniu, gur cheart an Ardoifig a lonnú "ar bhonn trialach" san oifig nua Ghaeltachta.
"Aontaíodh ag cruinniú de chuid an Choiste Gnó a reáchtáladh ar Zoom ar an 26 Márta go n-osclófaí oifig nua de chuid Chonradh na Gaeilge i nGaeltacht Chonamara agus go n-aistreofar foireann na hArdoifige chuig an láthair nua seo faoi dheireadh na bliana seo ar bhonn trialach. Tréimhse bliana a bheidh i gceist leis an triail agus sa chás go bhfuil ag éirí go maith leis an socrú nua féachfar leis an Ardoifig a lonnú go buan i gConamara," a dúradh sa ráiteas.
Coinneoidh an eagraíocht teanga, a bunaíodh in 1893, seilbh ar an bhfoirgneamh galánta atá acu ar Shráid Fhearchair i ndeisceart na cathrach, mar a bhfuil an Ardoifig lonnaithe anois, agus úsáidfear é le rún eile a ritheadh ag an Ard-Fheis a chur i gcrích – bunú 'Mhúsaem agus Leabharlann na Gaeilge'.
Mhol Mícheál Ó Raghallaigh ó Chraobh na nAirne i gContae Chiarraí go mbunófaí leabharlann ina mbeadh "cóip de gach leabhar, nuachtán, lámhscríbhinn agus araile" a foilsíodh i nGaeilge ó tosaíodh ar an bhfoilsitheoireacht i nGaeilge a bhailiú in aon áit amháin agus a chur ar fáil do lucht labhartha na Gaeilge.
Deir Conradh na Gaeilge go "sábhálfar na costais a bhainfeadh le aimsiú ionaid dá leithéid de thogra" trína lonnú i bhfoirgneamh atá i seilbh na heagraíochta cheana féin agus go "luíonn sé le réasún an teach maorga Seoirseach ar Shráid Fhearchair a fhostú mar seo" i ndiaidh don Ardoifig aistriú siar.
Dúirt ionadaí ón eagraíocht le NÓS nach bhfuil an plean "ach ina thús" faoi láthair agus gur beag eolais eile is féidir a dheimhniú faoin aistriú siar chun na Gaeltachta ach amháin go bhfuil teagmháil déanta ag an gConradh le hÚdarás na Gaeltachta féachaint an bhfuil spás feiliúnach oifige ar fáil don eagraíocht i nGaeltacht na Gaillimhe.
"Próiseas réasúnta fada a bheidh i gceist agus caithfear a bheith airdeallach ar an oiread sin rudaí agus aistriú mór mar seo á chur i gcrích. Tá sé an-tábhachtach dúinn a bheith i gcroílár na Gaeltachta agus tá sé tábhachtach freisin a bheith gar do chathair na Gaillimhe agus do na heagrais eile a mbíonn muid ag plé leo go minic – Roinn na Gaeltachta, na meáin chumarsáide ar nós TG4, RnaG agus Tuairisc, agus Údarás na Gaeltachta,
"Beidh muid ag breathnú ar an infreastruchtúr freisin, agus rudaí ar nós na seirbhíse leathanbhanda agus an córas iompair poiblí an-tábhachtach. Ní fhágann sé sin mórán áiteanna ar fáil dúinn agus tá súil againn a bheith lonnaithe idir Bearna agus an Spidéal," a dúirt Róisín Ní Mhaoláin, Oifigeach Cumarsáide Chonradh na Gaeilge le NÓS.
Dúirt ball de Choiste Gnó an Chonartha a labhair le NÓS go raibh sé ina "chath dearg" ag cruinniú an choiste an tseachtain seo caite faoin gceantar Gaeltachta ar cheart an oifig a lonnú ann.
"Ar ndóigh, tá ceangal ag daoine áirithe le ceantair áirithe – cuid de na daoine is sinsearaí san eagraíocht – agus theastaigh uathu sin gur sa cheantar ab ansa leo féin a lonnófaí an oifig nua. Moladh Baile an Fheirtéaraigh, Rann na Feirste agus Leitir Mealláin, mar shampla, ach cinneadh sa deireadh gurbh fhearr é a lonnú i gceantar atá éasca a theacht air ó Bhaile Átha Cliath, áit a bhfuil an líon is mó cainteoirí Gaeilge sa tír.
"Aontaíodh go ndéanfar obair na hArdoifige ón oifig nua i nGaillimh ach go dtiocfaidh an Coiste Gnó le chéile i gceantair éagsúla do gach cruinniú mar a rinne an Coiste Gaeilge agus Gaeltachta i dTithe an Oireachtais cúpla bliain ó shin. Nuair a bheidh an phaindéim thart reáchtálfar an chéad chruinniú eile i mBéal Feirste agus bogfaidh muid ar aghaidh gach mí go cathair nó ceantar nua," a dúradh le NÓS.
Tuigtear do NÓS go raibh baill foirne de chuid an Chonartha ag obair as gach cearn ag tréimhsí éagsúla le linn na ndianghlasálacha, agus go bhfuil roinnt daoine fós ag obair as ceantair thuaithe, ceantair Ghaeltachta ina measc.
Ní hé seo an chéad uair a aistríodh an Ardoifig ó láthair amháin go láthair eile. Ba in uimhir 25 Cearnóg Parnell a bhí an ceannáras ag Conradh na Gaeilge ag tús na hAthbheochana. Bríd agus Cíarán ag baint sult as Cabaret Craiceáilte mhi Eanáir Tigh Hiúdaí. Tá siad ag súil go mór leis an sár bhanna reggae/ska Breag, a bhéas ag seinm ag Cabaret mhí Feabhra, a bhéas ar siúl Tigh Hiúdaí, ar an 28 Feabhra. Bhí agallaimh ag na daltaí le hionadaithe Ghael-Linn agus bhí orthu ceisteanna a fhreagairt i nGaeilge maidir le scoil, caithimh aimsire, iad féin agus go leor eile. STÍLITHE NA GAEILGE | Pothi.com
STÍLITHE NA GAEILGE
by CAOIMHGHIN Ó GHÓILIDHE (write a review)
Language: Gaelic (Irish)
Price: Rs.171.00 + shipping
Description of "STÍLITHE NA GAEILGE"
Rugadh Caoimhghin Ó Goilidhe i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1913; b'é Seán Ua Góilidhe, [John Golden] Corcaíoch, a athair agus Áine, a mháthair, Áth Cliathach ó dhúchas. Fuair sé a chuid oideachais i Scoil na mBráithre, Sráid Synge, a bhunchéim, a chéim mháistir agus a Ph.D. i gColáiste na hOllscoile. Chaith sé an chuid is mó dá shaol mar mhúinteoir, thíos i Má Chromtha ar dtúis agus i mBaile Átha Cliath níos déanaí. Bhí sé pósta ar Mháire Ní Mhurchú agus bhí iníon agus triúr mac acu. Ba fhear mór Gaeilge é agus baint aige le bunú an Chomhchaidrimh agus leis na Teaghlaigh Ghaelacha.
Ba fhear é a raibh dúil ana-mhór aige i litríocht na nGael agus eolas domhain aige ina taobh chomh maith. I dtreo go mbeadh daoine eile in ann sochar éigin a bhaint as a chuid eolais ina leith, bhain sé leas as a pheann chun é a roinnt leo go fial. Teagascóir den scoth ab ea é, agus seachas a chuid oibre mar mhúinteoir scríobh sé nótaí i gcomhair scoileanna ar théacsanna éagsúla Gaeilge. B'é Albert Folens a d'fhoilsigh iad, foilsitheoir nach raibh ach tar éis teacht ar an saol; sa bhliain 1974, d'fhoilsigh ' Folens agus a Chuid' An Díolaim Filíochta don Ardteistiméireacht a chuir sé in eagar maille le nótaí gearchúiseacha i leith na ndánta ann.
D'fhonn cur lena chuid eolais ar bhonn níos cuimsithí fós dhein sé taighde ar phrós-saothar na Gaeilge i rith 500 blian; b'in é ábhar an tráchtais i gcomhair an PhD. a ghnóthaigh sé i gColáiste na hOllscoile, Áth Cliath. De thoradh a chuid taighde scríobh sé altanna ar 'Stílithe na Gaeilge' a foilsíodh san iris Comhar agus in Inniu, mar atá i gcló sa chnuasach seo. Theastaigh uaidh ábhar spreagúil a sholáthar do lucht léite na Gaeilge, agus ar an ábhar sin scríobh sé an-chuid aistí i gcomhair na hirise Inniu. Chuir siad go mór le réimsí an eolais a bhí ar fáil sa Ghaeilge. Ag uaireanta éagsúla d'fhoilsigh Inniu na sraitheanna 'Bhíodar seo inár Measc'(1948) – ar chuairteoirí cáiliúla a thug cuairt ar Bhaile Átha Cliath tráth; 'Cathracha faoi Úir' (1950) – ar shean-sibhialtachtaí ; 'Comhaimsirigh'(1951) – agallaimh le daoine a bhí i mbéal an phobail ag an uair, agus lean an tsraith sin go ceann i bhfad.
Deirtear go bhféadtar teacht ar thuiscint i leith mhianaigh duine trí staidéar a dhéanamh ar na leabhair ba ansa leis. Ní fhéadfadh sé sin bheith níos fírinní i gcás Chaoimhghin Ó Góilidhe. Dhein sé a chion leis an nGaeilge a chothú agus a chur chun cinn.
CURTHA IN EAGAR ag RISTEÁRD MAC ANNRAOI I dtús báire caithfidh mé admháil go bhfuilim faoi chomaoin mhór ag Murchadha Ó Góilidhe agus ag a dheirfiúr Áine Ó Dea a cheadaigh dom an cnuasach seo d'aistí de chuid a n-athar, Caoimhghin Ó Góilidhe (1913-1984) a thabhairt ar an saol faoi chruth leabhar. An Saol ó Dheas 16ú Aibreán 2021
Muiris Ó Súilleabháin;Seandálaí. Gobnait Ní Chruadhlaoich;Co Action Iarthar Chorcaí.Bríde Uí Mhaoileoin;Dul an Daingean!! Daire Ó hUallacháin;Éanlaithe i mbaol. Breandán Ó Ciobháin;An Ghaoth i logainmeacha.
Muiris Ó Súilleabháin;Seandálaí
Iarsma seandálaíochta aimsithe i gCnoc a' Bhróigín,ach cén tréimhse le na mbaineann sé? Tugann an t-Ollamh Muiris Ó Súilleabháin a thuairim dúinn.
Gobnait Ní Chruadhlaoich;Co Action Iarthar Chorcaí
Co Action iarthar Chorcaí a cur seirbhísí teiripe áirithe ar fáil dá gcliainteanna arís. Seirbhísí áirithe ar zoom ach ní oireann seo na h-éinne.
Bríde Uí Mhaoileoin;Dul an Daingean!
Fuair Bríd Uí Mhaoileoin an dara tomhas do vaicsín an víorais coicíos ó shoin. Tá sí tabhairt fén nDaingean inniu agus scóp uirthi.
Daire Ó hUallacháin;Éanlaithe i mbaol
Tá breis is leathchéad éan i mbaol sa tír seo. Éanlaithe ar nós an naoscach,an tradhna, agus fiú an chuach í fhéin. Deir Daire go bhfuil tacaíocht a teastáil ó fheirmeoirí chun cosaint a thabhairt do na h-éanlaithe seo... ach tá sé ró dhéanach do chuid acu.
Breandán Ó Ciobháin;An Ghaoth i logainmeacha.
An Ghaoth i log ainmeacha na tíre seo. Bearna Gaoithe coitianta ach ainmeacha eile i bhfolach sa ghaoth. Tionscadail mhóra athchóirithe agus forbartha. news One of Pearse’s letters of surrender on display at GPO nuacht Ceann de litreacha géillte an Phiarsaigh ar taispeáint in Ard-Oifig an Phoist Tá atmaisféar cuiditheach don bhfoghlaim cruthaithe ag na múinteoirí leis na taispeántais seo agus tá dea-íomhá ar an nGaeilge á chur faoi bhráid na scoláirí i rith an ama. Ba as Bóthar na bhFál i mBéal Feirste do Paddy Maguire ach cónaí air le roinnt blianta anois i bPortrane in aice le Baile Átha Cliath. Amlíne - PEIG.ie
2 Deireadh Fómhair, 2020
Thosaigh Conradh na Gaeilge ag tabhairt tacaíocht do dhaoine ina chónaí sa Ghaeltacht. Tá daoine sa Ghaeltacht atá i dteideal tithe sóisialta á mbrú amach as a bpobal féin mar nach bhfuil dóthain tithe sóisialta á dtógáil sa Ghaeltacht Bíonn grúpaí ag déanamh stocaireacht le tamall agus fanfaidh siad agus Conradh na Gaeilge go dtí go gcuireann an Rialtas Polasaí Náisiúnta don Phleanáil Tithíochta sa Ghaeltacht.
8 Meitheamh, 2020
Bunaíodh Leathanach Gaeltacht X
Bhí sé mar aidhm ag Gaeltacht X spiorad spraíúil na gcoláistí samhraidh a choinneáil, agus eipéireas Gaeilge a chothú gan mothúchán an tseomra ranga. Bhí cluichí, comórtais agus ábhar de gach chineál pleanáilte againn don samhradh le dul i bhfeidhm ar dhéagóirí ar bhealach sultmhar. Bhí Gaeltacht X á reáchtáil acu ar Instagram agus ar TikTok.
10 Nollaig, 2019
Leasaíodh Bille na Teangacha Oifigiúla
Bhí grúpaí cearta teanga Ghaeilge ag troid ar feadh tamaill ar deacrachtaí acu nuair atá siad ag iarraidh bealach isteach go dtí na seirbhísí stáit sna háiteanna Gaeltacht agus chomh maith leis sin, sna háiteanna eile. Cuireann an bille plean náisiúnta ar fáil. De dheasca an bhille, aithneoidh na ranna éagsúla an síneadh fada agus na seoltaí Gaeilge.
14 Eanáir, 2019
An chéad Chás Ghaeilge san AE
D'aithin Peadar Mac Fhlannchadha, bainisteoir na habhcóideachta ag Conradh na Gaeilge, nach raibh lipéid Gaeilge ar leigheas madra. Seoladh an cás go dtí An Chúirt Bhreithiúnais i Lucsamburg. Bhí gach cáipéis i nGaeilge agus ina theannta sin, bhí an éisteacht chúirte trí Ghaeilge. Beidh moltóirí ag déanamh plé ar an chás. I ndiadh sin, rachaidh an cás go dtí an Ard-Chúirt Bhreithiúnais.
3 Lúnasa, 2017
An treoir le haghaidh scríbhneoireacht sa Ghaeilge foilsithe.
9 Deireadh Fómhair, 2015
Bunaíodh Tuarisc.ie
Is seirbhís nuachta Gaeilge é Tuairisc.ie atá maoinaithe ag Foras na Gaeilge. Tugann Tuairisc an t-eolas is déanaí do Phobal na Gaeilge. Cuireann sé ailt faoi nuacht idirnáisiúnta, náisiúnta agus an Ghaeltacht.
21 Deireadh Fómhair, 2013
Seoladh leaganacha ar líne de English-Irish Dictionary (de Bhaldraithe, 1959) agus de Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill, 1977), mar aon le bunachar gramadaí agus bunachar foghraíochta.
1 Aibreán, 2013
Bunú Logainm.ie
Cuireadh tús le Céim I den obair in Aibreán 2007 agus seoladh Bunachar Logainmneacha na hÉireann go poiblí ag tús Dheireadh Fómhair 2008. Tá comhoibriú leanúnach ar siúl idir logainm.ie agus Tionscadal Logainmneacha Thuaisceart Éireann chun naisc a chruthú idir an dá bhunachar i gcás logainmneacha atá i bpáirt acu.
25 Meitheamh, 2012
Is ardán ar líne é Meon Eile a thugann léargas ar leith ar an saol i gCúige Uladh agus níos faide i gcéin.
17 Márta, 2008
Seoladh Nós.ie
Is iris chultúir í Nós.ie a sheoladh ar líne le linn Sheachtain na Gaeilge 2008.
1 Eanáir, 2007
15 Márta, 2006
Raidió Fáilte ag craoladh den chéad uair
Cuireadh tús le craolachán oifigúil Raidio Fáilte ar 15 Meán Fómhair 2006 agus tá an stáisiún ag feidhmiú ó shin ar líne agus ar 107.1 MHz FM ó Bhéal Feirste.
18 Meitheamh, 2003
Tá leagan den Ghramadóir ar fáil a sheiceálann gramadach na Gaeilge. D'fhoilsigh an leagan Gaeilge den chéad uair sa bhliain 2003, ba é an chéad seiceálaí gramadaí in aon mhionteanga.
31 Deireadh Fómhair, 1996
Teilifís na Gaeilge ar an aer
I 1993, mar thoradh ar bhrú ón bpobal trí fheachtas fada a lean breis is 20 bliain, bheartaigh an Rialtas stáisiún teilifíse Gaeilge nua a bhunú. Lonnaíodh Teilifís na Gaeilge, mar a tugadh air ag an am, i mBaile na hAbhann Co. na Gaillimhe, agus thosaigh an tseirbhís craolacháin ar an 31 Deireadh Fómhair 1996.
25 Meán Fómhair, 1993
Tosaíonn Raidió na Life ag craoladh
Ag aithint go raibh riachtanais ar leith ag cainteoirí Gaeilge taobh amuigh den nGaeltacht, cuireadh tús le feachtas le stáisiún Gaeilge neamhspleách a bhunú san ardchathair ag deireadh na 1980í. Bunaíodh Raidió na Life mar thoradh ar an bhfeachtas sin. Rinne an stáisiún nua craoladh trialach ó Oireachtas na Samhna i 1991 agus tar éis cúpla craoladh sealadach eile, tháinig an stáisiún ar aer go lánaimseartha ar 25 Meán Fómhair 1993.
Ceann de na polasaithe a bhí ag Raidió na Life ón gcéad lá ná go gcraolfaí amhráin le liricí Béarla, rud nár ceadaíodh ar Raidió na Gaeltachta. Chraol an stáisiún ar mhinicíocht 102.2FM sna luathbhlianta agus i 1999 bhog sé go 106.4FM ar an diail. Feidhmíonn an stáisiún ar bhonn deonach don chuid is mó.
1 Eanáir, 1980
Bunú Fhoras na Gaeilge
Bunaíodh Foras na Gaeilge ar an 2 Nollaig 1999, ag glacadh le róil Bord na Gaeilge (an dáileoir leabhar Áisíneacht Dáiliúchan Leabhar san áireamh), an foilsitheoir An Gúm, agus an coiste téarmeolaíochta An Coiste Tosaíocht, a raibh an triúr acu roimhe seo comhlachtaí stáit rialtas na hÉireann.
Bunú Údarás na Gaeltachta
Bunaíodh Údarás na Gaeltachta sa bhliain 1980. Tá an ghníomhaireacht Stáit seo freagrach as forbairt eacnamaíochta, shóisialta agus chultúrtha na Gaeltachta.
2 Aibreán, 1972
1 Eanáir, 1972
Bunú Raidió na Gaeltachta
Mar thoradh ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, bhí stáisiún raidió do mhuintir na Gaeltachta ar an aer ó Dhomhnach Cásca 1972. Bhí sé ar fáil sna ceantair Ghaeltachta amháin ag an tús ar feadh cúpla uair an chloig ach anois is féidir éisteacht leis 7 lá na seachtaine, 24 uair an chloig sa lá, ar fud na hÉireann agus ar fud an domhain ar líne.
1 Nollaig, 1969
Gluaiseacht Cearta Sibhialta na Gaeltachta
Bunaíodh grúpa le cearta sibhialta, eacnamaíochta agus cultúrtha a lorg do chainteoirí Gaeilge sna Gaeltachtaí. Thosaigh sé i gConamara sa bhliain 1969 agus d'éirigh leo Oireachtas na Gaeilge a chur ar siúl timpeall na tíre agus lasmuigh de Bhaile Átha Cliath. Bunaíodh RTÉ Raidió na Gaeltachta chomh maith le hÚdarás na Gaeltachta.
1 Eanáir, 1960
Coláistí Samhraidh sa Ghaeltacht
Thosaigh cúrsaí Gaeltachta do dhéagóirí i lár na seascaidí. Tháinig coláistí samhraidh ar nós Coláiste na bhFiann chun cinn agus ó shin tháinig go leor coláistí eile ar an bhfód. Tugtar borradh do gheilleagar na Gaeltachta leis na coláistí samhraidh agus méadaítear suim daoine óga sa Ghaeilge.
1 Eanáir, 1958
Foilsíodh Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge den chéad uair sa bhliain 1958. Leagadh rialacha gramadaí agus litriú na Gaeilge amach go hoifigiúil, rud nach raibh ann roimhe, leis an nGaeilge scríofa a dhéanamh níos éasca agus gramadach na Gaeilge a shoiléiriú. Foilsíodh an leagan is déanaí sa bhliain 2017.
1 Eanáir, 1922
Tar éis Éirí amach na Cásca sa bhliain 1916 agus Cogadh na Saoirse, bunaíodh Saorstát Éireann agus bhí a rialtas féin ag Éirinn. Aithníodh an Ghaeilge mar theanga náisiúnta na hÉireann agus ba theanga oifigiúil é an Béarla chomh maith agus cuireadh sa bhunreacht go mbeadh cáipéisí dlí as Gaeilge agus Béarla.
1 Eanáir, 1902
Bunaíodh Seachtain na Gaeilge
Is féile idirnáisiúnta Ghaeilge í Seachtain na Gaeilge le Energia, atá ar an gceiliúradh is mó dár dteanga agus dár gcultúr dúchais a bhíonn ar siúl in Éirinn agus ar fud fad an domhain ó bhí 1902.Bíonn an fhéile ar siúil gach bliain ón 1-17 Márta. Is í an fhéile Ghaeilge is mó ar domhan, a shroicheann os cionn 1 mhilliún duine ar 5 mhór-roinn gach bliain.
1 Eanáir, 1899
Bá é an chéad nuachtán a bhí ag Conradh na Gaeilge ná An Claidheamh Soluis. Foilsíodh an nuachtán seachtainiúil, idir 1899 agus 1932. I measc a eagarthóirí bhí Pádraig Mac Piarais agus Eoin Mac Néill. Athraíodh an páipéar go rialta agus foilsíodh é freisin faoi theidil eile – Fáinne an Lae agus Misneach.
1 Eanáir, 1897
An tOireachtas ann den chéad uair
Bhí an tOireachtas ann den chéad uair ar an 17ú Bealtaine 1897 i mBaile Átha Cliath.
An sprioc a bhí ann ná cultúr Gaelach agus teanga na Gaeilge a cheiliúradh agus pobal na Gaeilge ag teacht le chéile. Bunaíodh é ar Eisteddfod na Breataine Bige agus ar an Mòd in Albain agus tá sé ag dul ó neart ó shin.
1 Eanáir, 1893
Bunú Chonradh na Gaeilge
Bunaíodh Conradh na Gaeilge, ar a dtugtaí an Gaelic Union go stairiúil, i mBaile Átha Cliath ar 31 Iúil 1893 le hEoin Mac Néill le tacaíocht ó Douglas Hyde, Eoghan Ó Gramhnaigh agus daoine eile. Ba í an phríomhinstitiúid a chuir Athbheochan na Gaeilge chun cinn, ag cur béime faoi leith ar labhairt na Gaeilge a spreagadh, agus ar litríocht nua-aimseartha a sholáthar sa teanga.
1 Eanáir, 1892
"The Necessity for De-Anglicizing the Irish Nation."
Is óráid cháiliúil í seo a thug Dubhghlas de hÍde os comhair Chumann Náisiúnta Litríochta na hÉireann. Chreid sé go raibh sé práinneach go mbeadh a féiniúlacht féin ag Éirinn agus ina measc, a teanga féin. Chuir sé daoine ag smaoineamh faoi chás na hÉireann, ina measc Eoin MacNéill agus bliain níos déanaí, bhunaigh Mac Néill agus De hÍde Conradh na Gaeilge.
1 Eanáir, 1884
Bunú Chumann Luthchleas Gael
Bunaíodh an Cumann Luthchleas Gael ar 1 Samhain 1884 ag cruinniú i nDurlas, Co. Thiobraid Árann le grúpa fir a chonaic an tábhacht a bhí le heagraíocht náisiúnta a chruthú chun lúthchleasaíocht a chur ar fáil do gach uile dhuine. Laistigh de shé mhí ón gcéad chruinniú cáiliúil sin, thosaigh clubanna CLG ag teacht chun cinn ar fud na hÉireann.
1 Eanáir, 1876
Bunaíodh an Society for the Preservation of the Irish Language ar 29 Nollaig 1876. Bhí sé mar aidhm ag an SPIL stádas na Gaeilge a chosaint, stádas a bhí faoi bhagairt agus ag dul as feidhm ag an am. D'éirigh leis an gcumann an Ghaeilge a áireamh ar churaclam na mbunscoileanna agus na meánscoileanna agus na gcoláistí tríú leibhéal i 1878.
1 Eanáir, 1795
Bunú Bholg an tSolair
Ba é Bolg an tSolair an chéad thréimhseachán a bhain sé le ceist agus cúis na Gaeilge. D'fhoilsigh na hÉireannaigh Aontaithe Bolg an tSolair i mBéal Feirste agus bhí filíocht, stór focal agus rudaí eile le fáil ann i nGaeilge agus i mBéarla ionas go mbeidh sé oiriúnach d'fhoghlaimeoirí na teanga. Sílim go raibh an gnáthbhéal bocht ar siúl ar an liosta ríomhphoist Gaeilge faoi chomh tearc is a bhí na scéalta Gaeilge a bhféadfadh daoine óga suim a chur iontu, agus ansin bhreabhsaigh mé suas agus mé ag bagairt go scríobhfainn féin a leithéid agus fáilte mura mbacfadh aon duine eile leis. San am sin, ba ábhar adhnua é scéal a scríobh sa Ghaeilge a bheadh chomh neamhbhalbh sin i leith cúrsaí craicinn, go háirithe nuair nach raibh mé ag iarraidh ainm eile seachas pornagrafaíocht a thabhairt ar a raibh idir lámhaibh agam ansin. Bhí mé suite siúráilte go rachadh a leithéid chun sochair don teanga, agus mar sin, rinne mé é. Tá an Cumann Gaelach bainteach le Turas Mistéireach a beidh ag ardú airgead do Haiti, beidh an turas cheann dena himeachtaí siamsaíochta dátheangach is mó a chonaic an tír riamh. Bí cinnte go faigheann tú do ticead tapa go leor mar tá siad cinnte le díoladh tapa go leor. Beidh siad ar fáil go díreach ón Cumann nó sa Street sa Henry Grattan an tseachtain seo chugainn, tuilleadh eolas? Bhí tionchar ró-mhór ag na hollscoileanna ar litríocht na Gaeilge ar feadh na mblianta, im thuairimse, is tá an tionchar sin fós le sonrú. Dogheibh Seon Davis locht ar an mbreitheamhnas tuaithe, do bhrígh, dar leis féin, go bhfuilid trí droch-nóis ann. An ceud nós díobh, an tánaiste do theacht ar beulaibh mic tighearna an fhuinn. An dara nós, an roinn do bhí ar an bhfearann idir na comhmbráithribh, dá ngairid Gaill x91gabháil cinidhx92, mar a ndéantaoi mion-roinn idir na comhmbáithribh ar an bhfearann. An treas nós, éiric do ghabháil a marbhadh duine. Mo fhreagradh ar an nídh so, nach fuil críoch san mbioth nach déantar malairt ar reachtaibh agus ar nósaibh innte, do réir mar théid malairt ar stáid na críche. Óir, ní rabhadar na nóis úd orduighthe i san mbreitheamhnas tuaithe, gur lingeadar Éireannaigh ar chogadh agus ar x91choinbhliochtx92 do bheith idir gach dá chrích dhíobh, ionnus go mbídís ag marbhadh, ag argain, agus ag creachadh a chéile: agus mar do connarcas duaislibh Éireann, agus dá n-ollamhnaibh, an dochar do bhí ag teacht don easaontaidh do bhíodh idir fhoirinn a gcríche an tan soin, do mheasadar gur bhoircheas na trí nóis úd dordughadh. An Bheairic Theas

Is sráidbhaile agus baile fearainn í an Bheairic Theas. Tá an baile suite sa Mhuirthead, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. Tá fógartha inniu ag Conradh na Gaeilge agus foireann Sheachtain na Gaeilge agus Feachtais Feasachta go bhfuil níos mó ná caoga (50) ciorcal comhrá ag feidhmiú ar líne anois mar chuid den ghréasán 'Caint & Comhrá'. Ó thús na géarchéime táimid ag cabhrú le daoine de gach aois a gciorcal a chur ar líne agus iad a chumasú leis na ciorcail seo a bhainistiú. Tá Gaillimh le Gaeilge ag eagrú Tráthnóna Eolais, i bpáirt le buaiteoir Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh na bliana seo caite, An Galleon, chun cabhrú le gnólachtaí ullmhú don Ghradam seo. Saturday, 4ú June 2016 Is seaimpín uile-ÉIreann í Amy Ní Amaill. Bhuaigh sí rása sinsearach cailíní 800 m in am 2.14.67 ag Craobhacha Raoin agus Faiche na Scoileanna sa Tulach Mór. . . . → Tuilleadh eolais uait? Is seaimpín uile-ÉIreann í Amy Ní Amaill arís Na Éireannaigh a tháinig anseo sa naoú haois déag, is beag duine acu a scríobh i nGaeilge. Má rinne, níl mórán againn dá bharr. Ba mhór an bac é seo ar dhul chun cinn na Gaeilge san Astráil. justin san... justin san ospidéal Justin Bieber Gortaítear thaisme é féin le linn choreo tricky ar a ceolchoirm seo caite agus cúram liachta láithreach anois riachtanais. Sna ceardlanna, thiteadh an bhéim ar na hamhráin féin agus ní bhíodh an oiread cainte ó Sheosamh. Nuair a bhíodh fonnadóirí eile ag glacadh páirte - mar a bhíodh go minic - bhíodh deis acu comparáid a dhéanamh ar leaganacha éagsúla damhráin áirithe. Tá roinnt samplaí anseo. Rinne Seosamh cúpla ceardlann in éineacht le Mike Seeger (deartháir Pheggy) ina ndearnadh comparáid ar leaganacha de Dark is the colour of my true loves hair, Seven Drunken Nights agus Barbry Ellen; féach chomh maith an píosa fístéipe a rinneadh nuair a bhí Seosamh páirteach i gceardlann in éineacht leis an amhránaí Meiriceánach Almeida Riddle ina gcuireann an bheirt acu leaganacha éagsúla den amhrán The Lady in her Fathers Garden i láthair. Bhí an teanga ar a dtoil ag baill áirithe den bhfoireann, nár mhúinteoirí Gaeilge iad, a labhair leis an gcigire agus bainistíocht shinsearach na scoile ina measc. Níl a fhios agam an fiú faic Acht Ghaeilge – ach thaitin sé liom go raibh sé curtha ina luí ar an DUP gur ann don Ghaeilge. An Caisleán Nua, Contae an Dúin

Is baile mór i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é An Caisleán Nua (Béarla:"Newcastle"). Tá sé suite i ndeisceart an chontae taobh le Muir Éireann. Cén Ghaeilge a chuirfeá ar 'West Brit', 'Fake News', 'LGBT' agus 'Chicken Wings'? Tuilleadh téarmaí curtha leis bhFoclóir Nua – Tuairisc.ie
Cén Ghaeilge a chuirfeá ar 'West Brit', 'Fake News', 'LGBT' agus 'Chicken Wings'? Tuilleadh téarmaí curtha leis bhFoclóir Nua
Tá líon beag iontrálacha nua curtha leis an bhFoclóir Nua Béarla-Gaeilge mar chuid den obair chothabhála atá déanta ag foireann an fhoclóra ar an suíomh focloir.ie.
Déardaoin, Samhain 30 2017 ag 5:58 am
Tá 'West Brit' 'housing crisis', 'fake news' agus 'chicken wings' i measc na bhfocal nua atá curtha leis an bhFoclóir Nua Béarla-Gaeilge de bharr éileamh ón bpobal.
Tá líon beag iontrálacha nua curtha leis an bhFoclóir Nua Béarla-Gaeilge mar chuid den obair chothabhála atá déanta ag foireann an fhoclóra ar an suíomh focloir.ie. Bunaithe ar na focail is mó a bhíonn á gcuardach ag úsáideoirí an tsuímh agus ar ábhar atá go mór i mbéal an phobail atá na hiontrálacha nua sin.
Cuireadh críoch oifigiúil le bailiú na bhfocal níos luaithe i mbliana ach tá an obair chothabhála ag dul ar aghaidh i gcónaí agus deis ag lucht an fhoclóra corrfhocal a chur leis an bhfoclóir anseo agus ansiúd.
'Iar-Bhriotanach' an téarma atá roghnaithe do 'West-Brit' an Bhéarla, Ba é Daniel O'Connell a chum an téarma 'West-Briton' agus ó shin i leith caitear le hÉireannaigh é a shíltear róbhá a bheith acu le nósanna na Breataine nó le rialtas na Breataine féin.
Ag labhairt dó i Westminster agus é ina Fheisire Parlaiminte sa bhliain 1832 dúirt O'Connell go raibh muintir na hÉireann réidh le bheith mar chuid d'impireacht na Breataine.
"The people of Ireland are ready to become a portion of the Empire, provided that they be made so in reality and not in name alone; they are ready to become a kind of West Briton if made so in benefits and in justice; but if not, we are Irishmen again," a dúirt sé.
I measc na dtéarmaí nua eile atá curtha leis an bhfoclóir tá 'bréagnuacht', nó 'fake news' an Bhéarla, agus cé nárbh é uachtarán Mheiriceá Donald Trump a chum an téarma úd, is minic a bhíonn sé á úsáid aige le cur síos ar scéalta nuachta a fhoilsítear faoi féin. Tugadh 'Bliain na Bréagnuachta' ar an mbliain 2016 mar gheall ar líon na dtuairiscí 'nuachta' bréagacha a foilsíodh le linn na bliana, agus le linn an fheachtais uachtaránachta i Meiriceá go háirithe.
Bíonn cúrsaí reatha go mór sa treis ag lucht na Gaeilge, ní foláir, agus is leis an réimse sin a bhaineann an tríú téarma ar an liosta nua freisin — 'housing crisis'. Tá an 'géarchéim tithíochta' go mór i mbéal an phobail le tamall de bhlianta anuas agus tá glacadh oifigiúil anois ag an téarma sin.
Téarmaí a bhaineann le cúrsaí oideachais atá i bpéire de na focail nua a cuireadh leis an suíomh ar maidin, is iad sin 'classroom management', nó 'bainistíocht ranga', agus 'applied maths', nó 'mata feidhmeach'.
Tá focail a bhaineann leis an bpobal aerach ar fáil cheana féin ar an bhfoclóir — ina measc 'leispiach', 'aerach', 'déghnéasach', agus 'trasghnéasach' – ach tá stádas oifigiúil tugtha san fhoclóir don téarma 'LADT', macasamhail LGBT an Bhéarla, le cur síos ar rudaí a bhaineann leis an bpobal sin trí chéile.
Tráthúil go maith tá leagan Gaeilge de 'snow globe', maisiúchán Nollag a tháinig chun cinn sa Fhrainc i lár an 19ú haois, curtha leis an bhfoclóir in am do Nollaig 2017.
'Cruinneog shneachta' a bheidh ar do 'snow globe' feasta.
Beidh orainn fanacht tamall eile ar na 'turkey wings' a bheidh á gcogaint an mhí seo chugainn againn ach tá leagan Gaeilge oifigiúil ar fáil anois do na 'chicken wings'—'eití sicín'.
Tá nuashonrú déanta ag foireann an fhoclóra ar 12,000 iontráil san fhoclóir nua mar chuid den obair atá ar bun an leagan clóite a réiteach. Rinneadh atheagarthóireacht ar iontrálacha le "leanúnachas trasfhoclóra" a chinntiú agus ceartaíodh roinnt botún litrithe a aimsíodh ar an suíomh.
Fág freagra ar 'Cén Ghaeilge a chuirfeá ar 'West Brit', 'Fake News', 'LGBT' agus 'Chicken Wings'? Tuilleadh téarmaí curtha leis bhFoclóir Nua'
Breandán Mac Cormaic Déardaoin, Samhain 30 2017 ag 9:49 am
Tá focal deas gonta i nGaeilge le fada ar "West Brit"-Seoinín!1Is rogha saoithíneach é "Iar-Bhriotanach cheapfainn.
Liam Ó hÍr Déardaoin, Samhain 30 2017 ag 2:56 pm
Mholfainn go n-aithrítear 'trasghnéasach' san alt seo chun an téarma reatha 'trasinscneach'. Sin téarma a usáidtear sa lá atá inniú ann go fairsing i measc ciorcal LADT. Táim i m'oibreoir carthanachta le daoine trasinscneacha agus go ginearálta feictear 'trasghéasach' anois mar théarma atá as dáta, agus a mhaslaíonn a lán daoine. Seachas é sin grma as an téarma LADT a chur in iúl do dhaoine :)
Eoin Ó Murchú Déardaoin, Samhain 30 2017 ag 5:15 pm
Eití sicín? Céard a tharla don fhocal circeóil a chuala mise an chéad uair a raibh mne sa ngaeltacht? Má ta mairteóil (feoil mhairt), muiceoil (feoil muice) agus uaineoil (feoil uain) again nach coir eití circeola a rá thar eití sicín?
Seanán Ó Coistín Dé hAoine, Nollaig 1 2017 ag 10:12 am
Tá an ceart ar fad agat a Eoin. Ní itear uain. Itear uainfheoil, uaineoil ar na saolta seo. Ní itear cearc ach a feoil mar sin bheadh eití circeola níos beaichte.
Dar liom, tá míthuiscint leis an bhfocal aerach. Is éard is brí le haerach ná duine gealgháireach. Is ait liom aerach a thabhairt ar dhuine a bhfuil dúil acu sa ghnéas céanna. Tig le buachaill nó cailín a bheith aerach ach ní chiallaíonn sé sin go bhfuil dúil acu i duine den ghnéas céanna leo féin. Cad faoi oíche aerach? Níl ansin ach oíche spraoiúil gan aon bhaint aici le dúil sa ghnéas céanna. Tá gá le focal eile seachas aerach. Nílim in ann ceann a chumadh anois ach tá rud éigin ciotach le haerach. Misneach na Gaillimhe: April 2017
FÍSEÁN BEO ANSEO: https://www.facebook.com/misneach2012/videos/vb.132776460205745/828823067267744/?type=3&theater
Tá seilbh glactha ag baill de chuid MISNEACH, grúpa radacach Gael, ar oifigí na Roinne Gaeltachta ar Shráid Chill Dara i mBaile Átha Cliath. Tar éis d'fhigiúirí an daonáirimh a léiriú an tseachtain seo caite go raibh titim thubaisteach i líon na gcainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht ó 2011-2016 tá an grúpa ag éileamh athrú ollmhór i gcur chuige an Stáit i leith theanga dhúchais na tíre.
Ag caint ar an titim seo, dúirt urlabhraí ó MISNEACH:
"Tá toradh neamhshuim lucht na cumhachta i gcinniúint na nGael cruthaithe go críochnúil sna figiúirí is déanaí ón bPríomhoifig Staidrimh. Seo toradh blianta fada déine a chuir leas lucht an rachmais thar riachtanais na cosmhuintire, agus a rinne scrios ar phobail ar fad na tíre, go háirithe sa Ghaeltacht, áit a bhfuil pobail iomlána bánaithe ag an dífhostaíocht, ag an imirce agus ag an bhfaillí ó 2008 ar aghaidh.
Ba chóir go mbeadh náire ar Rialtas na hÉireann agus ar Roinn na Gaeltachta as an bhfaillí mhillteanach atá déanta acu ar an nGaeltacht le blianta fada. Shílfeá, de réir mar a théann an éigeandáil shóisialta, eacnamaíochta, theangeolaíochta agus phobail in olcas sa Ghaeltacht gur amhlaidh is lú suim a bhíonn ag polaiteoirí agus feidhmeannaigh stáit ann.
Le blianta beaga anuas tá MISNEACH tar éis a bheith gníomhach ag eagrú imeachtaí sóisialta, agóidí, féilte ceoil agus cainteanna poiblí. Le gairid bhí feachtas litreacha acu chuig Roinn na Gaeltachta ag gearán faoi cheapúchán Ardrúnaí Roinne nach bhfuil ar a cumas a gnó a dhéanamh trí Ghaeilge."
Ag leanacht leis dúirt an t-urlabhraí:
"Gearradh buiséad Údarás na Gaeltachta beagnach 75% ó 2008-15, agus is amhlaidh atá an scéal do Roinn na Gaeltachta. Ní hiontas ar bith é gur labhair an Coimisinéir Teanga amach le gairid le rá go bhfuil an Stát féin ag cur le Galldú na Gaeltachta. Tá an tAire Kyne ag iarraidh an dubh a chur ina gheal orainn ag rá linn go bhfuil ag éirí leis an Stráitéis 20 Bliain, ach fiú dá gcuirfí i bhfeidhm í níl an bunús teangeolaíoch léi a chinnteodh go slánófaí an Ghaeltacht ón tsáinn ina bhfuil sí.
Léiríodh i dtuairiscí cuimsitheacha le blianta beaga go raibh géarchéim theangeolaíoch sa Ghaeltacht agus go raibh gá le hathrú polasaí agus infheistíocht mhór leis na pobail seo a chaomhnú. Ina ainneoin seo, ó tháinig Acht na Gaeltachta 2012 isteach tá an Stát ag rá le pobail Ghaeltachta gur gá dóibh pleananna teanga a scríobh, ach níl siad sásta na hacmhainní cuí a chur ar fáil don phróiseas seo. Ní leor é an leithscéal de mhaoiniú atá luaite ag an aire le cúpla lá anuas, go háirithe i bhfianaise an laghduithe 75% ar bhuiséad an Údaráis ó 2008 ar aghaidh.
Éilíonn muide i Misneach acmhainní i bhfad níos suntasaí ná seo, mar aon le filleadh ar an mbuiséad a bhí ag an Údarás in 2008, mar atá déanta leis an IDA agus le Fiontraíocht Éireann. Éilíonn muid freisin, go stadfaidh an rialtas den fhaillí i gcúrsaí Gaeltachta agus Gaeilge agus go ndéanfar gníomh éifeachtach anois láithreach le todhchaí na Gaeltachta a chinntiú."
Creideann MISNEACH muna dtroideann na Gaeil agus a gcuid comhghuallaithe ar ais go láidir ag an am cinniúnach seo, go mbeidh sé ródheireanach agus an teanga ag dul in éag sna croíphobail.
Chríochnaigh an t-urlabhraí:
"Iarrann muid ar ghrúpaí Gaeilge agus grúpaí pobail uile na tíre seo aontú le chéile le seasamh láidir a ghlacadh ar son na Gaeltachta agus na Gaeilge. Ag breathnú dúinn ar an Dream Dearg ó thuaidh, tá muid go láidir den tuairim gur chóir a leithéid chéanna a bhunú ó dheas".
TUILLEADH EOLAIS: 083 8019989
BILEOG EOLAIS A SCAIPEADH AG AN IMEACHT:
Éirí amach na nGael!
Leis na figiúirí is déanaí ón daonáireamh ag léiriú titim thubaisteach i líon na gcainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht, tá MISNEACH ag troid ar ais!
Is ríléir nach bhfuil an Áiféis 20 Bliain á cur i bhfeidhm – agus fiú má dhéanann Seán Kyne beart de réir briathar chun sin a athrú tá an "Stráitéis" chomh lag suarach sin nach slánódh sí an Ghaeltacht ón éigeandáil theangeolaíoch agus shóisialta atá anois ann.
In áit na bréag-stráitéise, éilíonn MISNEACH go gcuirfí i bhfeidhm moltaí an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch (2007) agus a Nuashonrú (2015) ar déanadh neamhaird orthu ó foilsíodh iad.
In 2012, bhrú Fine Gall Acht na Gaeltachta tríd sa Dáil, ag déanamh neamhairde ar na 150 moladh a rinneadh ar an mbille. Leis sin, dúirt siad le pobail bhochta gur fúthusan atá sé an Ghaeltacht a shábháil. Ach in áit na hacmhainní cuí a chur ar fáil leis na pobail sin a chumasaú, rinne siad scrios iomlán ar bhuiséad Údarás na Gaeltachta (-75%) agus ar bhuiséad na roinne (-80%). Déine don chosmhuintir, brabús do na baincéirí!
Tar éis 50 bliain de chúlú ó fhís na hathbheochana, d'úsáid lucht na cumhachta an ghéarchéim eacnamaíochta mar leithscéal leis na Gaeil a imeallú níos mó arís – tá an €850,000 atá luaite chun na pleananna teanga a chur i bhfeidhm i 26 limistéar pleanála teanga maslach. Ní leor é sin ná baol air, go háirithe i bhfianaise na €20M+ a ghearradh de bhuiséad an Údaráis ó 2008 ar aghaidh!
In ainneoin an "borradh eacnamaíochta" nua, tá bánú na tuaithe fós faoi lán seoil, le pobail scriosta ag an imirce le blianta beaga anuas. Is uafásach an rud é sin áit ar bith, ach sa Ghaeltacht tá impleachtaí breise ag an mbánú seo – ciallaíonn sé díothú na príomhtheanga náisiúnta. I bPáirc Gnó Ghaoth Dobhair bhí 1,300 duine fosaithe in 2008 – tá 350 ag obair ann anois!
Tá MISNEACH tar éis feachtas litreacha, cruinnithe poiblí, agóidí agus picéid a eagrú chun cur in aghaidh an oilbhirt seo le cúig bliana anuas. Is léir, áfach, go raibh gá le gníomh níos radacaí le ár gcearta a éileamh agus le léiriú do na húdaráis nach luífidh na Gaeil siar le bás a fháil go ciúin. Ní ghlacfaidh muid leis an bhfaillí seo! Tá an cath curtha – bua nó bás! Tá Opry ar ais agus á chur i láthair arís ag Daniel O’Donnell. Críochnóidh an tsraith seo le réalta thar a bheith speisailta, Big Tom. Déanfar ceiliúradh ar éachtaí Big Tom i bhFóram na Mílaoise, i nDoire. Kristján Eldjárn

Tríú uachtarán na hÍoslainne ab ea Kristján Eldjárn (6 Nollaig 1916 - 13 Meán Fómhair 1982). Rinne sé staidéar in Ollscoil Cóbanhávan agus Ollscoil na hÍoslainne i Réicivíc. Bhain sé céim seandálaíochta amach sa bhliain 1957, agus bhí sé ina stiúrthóir le Músaem Náisiúnta na hÍoslainne idir 1947 agus 1968. Fuair sé post leis an stáisiún teilifíse nua RÚV idir 1966 agus 1968, ag cur i láthair cláir oideachais.
Toghadh Kristján ina uachtarán i 1968, agus bhuaigh sé na toghcháin i 1972 agus 1976 chomh maith. Níor ghlac sé páirt sa toghchán i 1980, agus chaith sé na blianta a bhí fágtha aige ag staidéar arís. Cailleadh é i 1982.
Is scríbhneoir rathúil é a mhac Þórarinn Eldjárn. “I have written to senior management at Bank of Ireland today seeking a meeting to discuss the banks provision of services in our first official language, not only in its system of ATMs, but also in branches and online. James Kavanagh V Doireann Ní Bhriain Casann an Réalta Snapchat le Banríon an ‘Luas’! Mar chuid de cheiliúradh Sheachtain na Gaeilge ar RTÉ, tá sraith físeáin ‘Gníomhartha Randamacha as Gaeilge’ á cur amach le linn na féile. Bhí sé ag caitheamh anuas orainn mar nár phléamar na blaganna Gaeilge ins an seiminear iriseoireachta agus anois tá sé ag abair nach iriseoireacht a bhíonn ar siúl sna blaganna. Blag – Page 27 – Cois Life
Duaiseanna – The Irish Book Awards 14 Samhain 2010 – Posted in: Gan chatagóir
Ábhar machnaimh… Fógraíodh na buaiteoirí sna Irish Book Awards le déanaí agus bhí sé suntasach arís nach raibh aon leabhar Gaeilge san iomaíocht ná aon chatagóir ar leith le haghaidh leabhar as Gaeilge. Gan amhras is sna na duaiseanna liteartha san Oireachtas is mó a mbíonn spéis ag 'lucht leabhar' na Gaeilge, idir fhoilsitheoirí agus léitheoirí araon – Gradam Uí Shúilleabháin agus Gradam Réics Carló. Ar an gcéad amharc, ba dhóigh le duine nár leor na duaiseanna seo mar…
Ríomhleabhair Ghaeilge 25 Deireadh Fómhair 2010 – Posted in: Gan chatagóir
Tá a lán daoine tar éis ceisteanna a chur orainn faoi na ríomhleabhair atá déanta againn agus faoi na cinn eile atá beartaithe. Dá réir sin shocraíomar píosa gairid a scríobh faoi seo. Táimid tar éis súil a choinneáil ar fhorbairt mhargadh na ríomhleabhar le cúpla bliain anuas agus is é an chúis is mó ar bheartaíomar tabhairt faoi ríomhleabhair anois ná gur tharla eachtra suntasach i lár na bliana: den chéad uair riamh –…
An Chéad Úrscéal Gaeilge i bhFoirm Ríomhleabhair? 6 Deireadh Fómhair 2010 – Posted in: Gan chatagóir
Tá an chead cheithre ríomhleabhar díreach foilsithe ag Cois Life agus beidh siad á ndáileadh trí ghréasáin éagsúla díoltóirí ar-líne timpeall na cruinne trí na príomhfhormáidí éagsúla. Is iad na leabhair ná: Sceon na Mara, scéal bleachtaireachta agus an t-úrscéal is déanaí ó Liam Ó Muirthile, Dún an Airgid le hÉilís Ní Dhuibhne, ar clasaic í cheana, nach mór, agus í ag cur síos ar nirvana na hÉireann sa nua-aois, Dialann Sár-Rúnda Amy Ní Chonchúir le Siobhán Parkinson faoi dhéagóirí agus…
Sceon na Mara – Liam Ó Muirthile (2010) 30 Meán Fómhair 2010 – Posted in: Gan chatagóir
Labhraíonn Liam Ó Muirthile faoina leabhar, Sceon na Mara (Cois Life, 2010), úrscéal agus scéal bleachtaireachta. Foilsithe ag Cois Life (Baile Átha Cliath 2010) agus le ceannach ó www.coislife.ie —Monday 21 November to Saturday 3 Decemxadber ▶Duncairn Centre for Arts and Culture —Monday 5 December to Wednesday 14 Decemxadber ▶Strand Arts Centre Déanann clár Macha Media, Paul Henry – Portráid Éireannach scrúdú ar an bhealach ar éirigh le Paul Henry, Baisteach as Béal Feirste, sainíomhánna cruthanta a tharraingt d’Iarthar na hÉireann. Iarracht ar bun ag Sinn Féin bille a thabhairt isteach chun deireadh a chur le 'stroke politics' i dtaobh Bhord Údarás na Gaeltachta – Tuairisc.ie
Iarracht ar bun ag Sinn Féin bille a thabhairt isteach chun deireadh a chur le 'stroke politics' i dtaobh Bhord Údarás na Gaeltachta
Tá cáineadh déanta ag beirt Theachtaí Dála de chuid Shinn Féin ar an 'easpa práinne' atá léirithe ag an Rialtas maidir leis an athbhreithniú atá geallta ar struchtúr Bhord an Údaráis
Dé Céadaoin, Eanáir 27 2021 ag 6:00 am
Tá sé i gceist ag Sinn Féin bille leasaithe a thabhairt os comhair Thithe an Oireachtais chun toghchán Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais.
Tá cáineadh déanta ag beirt de Theachtaí Dála an pháirtí ar an 'easpa práinne' atá léirithe ag an Rialtas maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar struchtúr Bhord an Údaráis.
Cé nach bhfuil aon locht acu ar bhaill an bhoird féin, deir Sinn Féin gur "stroke politics" nó polaitíocht na beartaíochta atá i gceist leis an gcóras ceapacháin atá ann i láthair na huaire agus gur ceapacháin pholaitiúla a dhéantar ar an mBord.
Beidh sé mar chuspóir ag an mbille nua atá á ullmhú ag Sinn Féin toghcháin an Údaráis a thabhairt ar ais, toghchán a thionólfaí an lá céanna leis na toghcháin áitiúla.
Deir an Teachta Dála Pearse Doherty, urlabhraí airgeadais Shinn Féin, go bhfuil sé thar am ag an Taoiseach Micheál Martin beart a dhéanamh de réir a bhriathair ó thaobh Údarás na Gaeltachta.
"Gheall an Taoiseach le linn an olltoghcháin go mbeadh sé ina thosaíocht ag an Rialtas seo athbhreithniú a dhéanamh ar struchtúir fheidhmiúcháin agus rialachais Údarás na Gaeltachta, agus ar an bpróiseas roghnúcháin/toghcháin i ndáil le Bord an Údaráis.
"Seo muid anois chor a bheith bliain níos faide ar aghaidh ón olltoghchán sin, agus tá mhuintir na Gaeltachta i nDún na nGall, agus i nGaeltachtaí eile ar fud na tíre, ag fanacht go fóill," a dúirt Doherty.
"Chuir ár gcomhghleacaí, Aengus Ó Snodaigh ceist ar an Aire agus an Taoiseach faoin amlíne don athbhreithniú seo; ach níor tugadh freagra cruinn dó. Níl sin maith go leor agus beidh Sinn Féin ag gníomhú air seo, ar son mhuintir na Gaeltachta chomh luath agus is féidir."
Mar fhreagra ar cheist Dála a chuir Ó Snodaigh air mí na Nollag, dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go raibh tús curtha leis an bpróiseas maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar an Údarás ach níor luaigh an tAire Stáit aon dáta maidir le cén uair a chuirfí an obair sin i gcrích.
Tá sé tugtha le fios ag an Aire Stáit Chambers roimhe seo go raibh sé féin sásta le struchtúr Bhord an Údaráis mar atá agus go raibh ag éirí go maith leis an gcóras nua.
Deir Mairéad Farrell, urlabhraí caiteachais phoiblí agus athchóirithe Shinn Féin, go bhfuil leasuithe ar struchtúir fheidhmiúcháin agus rialachais Údarás na Gaeltachta, agus ar an bpróiseas roghnúcháin/toghcháin ar Bhord an Údaráis "de dhíth le fada an lá".
"Creideann Sinn Féin gur céim siar a bhí sa chinneadh fáil réidh leis na toghcháin don Údarás in 2012. Cailleadh an nasc sin idir lucht vótála na Gaeltachta agus na daoine a dhéanann na cinntí a imríonn tionchar ar thodhchaí na Gaeltachta féin," a dúirt Farrell.
"Is 'stroke politics' é seo," a dúirt Farrell. "Ní córas daonlathach é seo agus is iad muintir na Gaeltachta a bheidh ag fulaingt dá bharr.
"Tá géarghá le níos mó gníomhaíochta ón Údarás lena n-áirítear athruithe i mbainistiú na heagraíochta. Tá sin níos deacra gan an nasc díreach sin idir pobal na Gaeltachta agus an tÚdarás atá le fáil i dtoghchán daonlathach.
"Beidh bille leasaithe á chur isteach sa Dáil ag Sinn Féin go luath chun an córas daonlathach a chur ar ais i lár Údarás na Gaeltachta. Thabharfadh an Bille seo na toghcháin ar ais mar a bhíodh, an lá céanna leis na toghcháin áitiúla.
"Ar an mórchuid, is ceapacháin pholaitiúla atá ar Bhord an Údaráis faoi láthair agus is minice go dtaobhaíonn na baill siúd le seasamh an Rialtais seachas le leas mhuintir na Gaeltachta féin."
Theip ar an iarracht a rinne Sinn Féin toghchán Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais tríd an mBille Teanga nua nuair a dhícheadaigh Oifig na mBillí leasú faoin ábhar an tseachtain seo caite
Dúradh nár bhain an leasú a bhí molta ag Teachtaí Shinn Féin le forálacha an Bhille.
Fág freagra ar 'Iarracht ar bun ag Sinn Féin bille a thabhairt isteach chun deireadh a chur le 'stroke politics' i dtaobh Bhord Údarás na Gaeltachta'
Sibéal Dé Céadaoin, Eanáir 27 2021 ag 2:55 pm
Bí ag caint ar "stroke politics".
Ceadaíonn na baill pairlminte Aengus Ó Snodaigh SF, Pearse Dohery SF, Mairéad Farrell SF srl. go bhfuil "cáil na Gaeilge "urthu suíomh idirlín i mBéarla amháin do bheith ag Sinn Féin. Is mór an náire iad.
Ní easpa airgid is cúis leis an suíomh idirlín aonteangach Bhéarla seo atá pháirtí Sinn Féinn mar is iad an páirtí polaitíochta is saibhre ar an oileán iad.
Chun foghlaim cé comh héasca is atá sé an dá theanga a úsáid níl le déanamh ag Mairéad Farrel TD SF ach ceisteanna a chur ar FF ar An Comhaontas Glas, ar na Social Democrats srl. mar shampla Mar chuid den obair a bheidh ar siúl aige i gcaitheamh na bliana, múinfidh Seosamh Ó Neachtain sraith ceardlann damhsa ar an sean-nós in Amharclann Bhanc na hÉireann, OÉ Gaillimh. Jackie Mac Donncha is a poet and prose writer from Cill Chiarán in Conamara. To date, he has published one collection of poetry, Gaineamh Séidte (Cló Iar-Chonnachta 2003). One of his short stories won the competition Nuascéalaíocht organized by the newspaper Foinse and that story was published as part of the collection Nuascéalaíocht. His novella Aileach was published on 2010 and a collection of short stories, Bróga Johnny Thomáis, in 2012. The cartoon Cúilín Dualach, which was based on one of his short stories, won an IFTA award in 2005, as well as prozes at festivals in Italy, Spain and Wales. Seo muidne an lá tar éis ár gCóineartú, féach ar an stíl! Bhí an-spraoi againne ar scoil agus ag an gcóisir. Míle buíochas le gach duine a bhí bainteach leis! 10 @ 10 Rang 6 Ciara 01-03-2017 Fáilte an Chonartha roimh Phríomhfheidhmeannach nua Údarás na Gaeltachta Fearann Conradh na Gaeilge mórfháilte roimh chinneadh Bhord Údarás na Gaeltachta chun Príomhfheidhmeannach nua a cheapadh don eagraíocht. Máirín Ní Ghadhra

Craoltóir agus iriseoir de chuid Raidió na Gaeltachta is ea Máirín Ní Ghadhra, iníon an iriseora agus léachtóra Nollaig Ó Gadhra. Beidh muid ag seoladh ‘D’Aon Ghuth Amháin’ go hoifigiúil thuas staighre i Whelan’s ar an 14 Nollag!! Seo an chéad uair dúinn le gig a chasadh san ionad cáiliúil seo, agus ba mhór againn dá dtiocfaidís amach chun ceiliúradh linn!! In 2015, the same team turned its attention to monastic settlements in the county, specifically the Cistercian Abbeys at Abbeylara and Abbeyshrule, again to determine if circumstances of foundation and location had any effect on the development of these sites. Augustinian houses at Saints Island and Abbeyderg were also reviewed as a comparison. This research is ongoing and shall be published here once complete. Tá singil úr de chuid Inni-K Edges le héisiú go luath, an chéad cheann ó eisíodh a halbam, The King Has Two Horses Ears agus deir sí go mbaineann an t-amhrán seo le gaol idir daoine, cé gur admhaigh sí go mbíonn drogall uirthi an iomarca a mhíniú faoina gcuid amhrán. Bhailiú os cionn 100 filí le haghaidh an tús Féile Filíochta Nua-Eabhrac, deireadh seachtaine na léamha agus léirithe ar Gobharnóirí Oileán le filí ó Bowery Filíochta Club, ólta N mairnéalach, KGB, Nuyorican Filí Chatháin, agus go leor eile clubanna, eagraíochtaí, agus collectives ó gach cearn den na cathrach. Tuilleadh » 'Ní fiú smaoineamh ar chúrsa Gaeilge níos deacra a thabhairt isteach don Ardteist gan daltaí a chúiteamh' – Tuairisc.ie
Pléadh cás na Gaeilge i scrúdú na hArdteistiméireachta ag cruinniú i dTithe an Oireachtais
Dé Céadaoin, Meán Fómhair 29 2021 ag 6:00 am
Ní fhéadfaí "fiú smaoineamh" ar chúrsa Ardteiste níos dúshlánaí a thabhairt isteach gan cúiteamh a thabhairt do dhaltaí, a dúradh ag cruinniú i dTithe an Oireachtais inné.
Ionadaí ó Bhoird Oideachais agus Oiliúna Éireann (ETBI) a dúirt an méid sin ag cruinniú de Choiste Oideachais an Oireachtais faoi leasú scrúdú na hArdteisiméireachta.
Dúirt Paddy Flood go raibh an ETBI bródúil as an nGaeilge a chur chun cinn ina cuid scoileanna ach go mbeadh imní air faoi thodhchaí na Gaeilge i scoileanna na heagraíochta dá gcuirfí athruithe ar an siollabas i bhfeidhm mar atá beartaithe.
"Má chuirtear córas na Sraithe Sóisearaí, leis an tsonraíocht níos dúshlánaí, i bhfeidhm sa tSraith Shinsearach, ní fhéadfá fiú smaoineamh go mbeadh ar ghrúpa amháin daltaí caighdeán acadúil i bhfad níos airde a bhaint amach gan cúiteamh breise a thabhairt dóibh," a dúirt Flood.
Dúirt Paul Crone ón gCumann Náisiúnta Príomhoidí agus Príomhoidí Tánaisteacha nach bhféadfaí a rá cén tionchar a bheadh ag na hathruithe ar shiollabas na hArdteiste mar nach raibh aon athbhreithniú déanta go fóill ar chúrsaí nua na Sraithe Sóisearaí.
Dúirt sé nach raibh sé soiléir cén tionchar a bhí ag na siollabais nua ar rátaí rannpháirtíochta agus, gan athbhreithniú a bheith déanta, nach raibh sé soiléir cén tionchar a bheadh acu ar an tSraith Shinsearach.
Dúirt Crone chomh maith ag an gcruinniú céanna gur ábhar "imní" é gur shocraigh 42% gan tabhairt faoi scrúdú Gaeilge i mbliana agus grád measta amháin a fháil, céatadán níos airde ná aon ábhar eile seachas an eolaíocht talmhaíochta agus an t-oideachas reiligiúnach.
"In 2021, shocraigh 58% de dhaltaí na hArdteiste an scrúdú scríofa a dhéanamh sa Ghaeilge. Cúis mhór imní atá ansin, go háirithe d'ábhar éigeantach."
Dúirt Crone, áfach, go mb'fhéidir gurb é an rud is mó a chuirfeadh bac ar aon fhorbairt ar theagasc na Gaeilge ná an easpa múinteoirí cáilithe.
"D'fhéadfadh go mbeadh an fíorghanntanas múinteoirí chun an Ghaeilge a mhúineadh agus chun ábhair eile a mhúineadh trí mheán na Gaeilge ina bhac ar aon phleanáil maidir le forbairt na Gaeilge agus a Gaelscolaíochta," a dúirt sé.
Moladh chomh maith don choiste gur chóir fáil réidh le scrúduithe cainte na hArdteiste, an scrúdú cainte Gaeilge san áireamh, agus measúnú leanúnach a chur ina n-áit. An múinteoir Gaeilge nó teanga eile a dhéanfadh an measúnú ar feadh dhá bhliain ar líofacht cainte an dalta.
Dúirt John Irwin, Ard-Rúnaí Chumann na Scoileanna Pobail is Cuimsitheachta (ACCS), gur fearr an córas a bheadh ann chun líofacht an dalta a mheas agus gur lú an strus a bhainfeadh leis don dalta i gcomparáid leis an scrúdú cainte traidisiúnta.
Tá díospóireacht ar siúl le tamall faoin bplean dhá chúrsa nua a Gaeilge thabhairt isteach don Ardteist – sonraíochtaí T1 agus T2 — ceann don ghnáthscoil Bhéarla agus ceann a deirtear a bheidh oiriúnach do dhaltaí scoileanna Gaeilge agus Gaeltachta.
Foilsíodh mí Feabhra an dá shiollabas nua – sonraíocht T1 do dhaltaí i scoileanna Gaeilge agus Gaeltachta agus sonraíocht T2 do scoileanna Béarla – ach tá grúpaí áirithe buartha nach mór an fonn a bheidh ar dhaltaí a bhfuil Gaeilge líofa acu tabhairt faoin gcúrsa níos dúshlánaí mura mbeidh pointí breise le tuilleamh acu mar chúiteamh.
Tá próiseas comhairliúcháin ar siúl faoi láthair faoi na cúrsaí, próiseas a dtiocfaidh deireadh leis ar an 30 Samhain.
Dúirt an t-iar-aire Gaeltachta Éamon Ó Cuív an samhradh seo caite go mbeadh sé 'craiceáilte' cúrsa nua Gaeilge a thabhairt isteach don Ardteist gan marcanna bónais.
Bhí a leithéid de phlean chomh "craiceáilte" agus a bheadh sé an luach saothair céanna a bheith ag imreoir iomána nó peile as cúl nó cúilín a scóráil, a dúirt an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil.
Tá saineolaithe go leor den tuairim gurb í an teip atá i ndán don chúrsa nua Gaeilge do chainteoirí líofa mura mbeidh marcanna breise le fáil as.
Tá ráite ag an Aire Oideachais Norma Foley nach dtabharfaidh sí a tuairim faoin gceist go dtí mí na Samhna ar a thúisce, tráth a mbeidh deireadh leis an bpróiseas comhairliúcháin.
Fág freagra ar ''Ní fiú smaoineamh ar chúrsa Gaeilge níos deacra a thabhairt isteach don Ardteist gan daltaí a chúiteamh''
Caitríona Dé Céadaoin, Meán Fómhair 29 2021 ag 8:38 am
Iontas na nIontas!!!
Eimear Dé Céadaoin, Meán Fómhair 29 2021 ag 12:48 pm
Goidé a thiocfas saineolaithe na Gaolainne suas leis anois??
Mícheál Ó Ruairc Dé Céadaoin, Meán Fómhair 29 2021 ag 4:47 pm
'Moladh chomh maith don choiste gur chóir fáil réidh le scrúduithe cainte na hArdteiste, an scrúdú cainte Gaeilge san áireamh, agus measúnú leanúnach a chur ina n-áit. An múinteoir Gaeilge nó teanga eile a dhéanfadh an measúnú ar feadh dhá bhliain ar líofacht cainte an dalta.'
Nuair a léigh é seo ní fhéadfainn é a chreidiúint! Má fhaightear réidh leis an mBéaltriail Ghaeilge beidh deireadh leis an teanga labhartha. In ionad moladh seafóideach mar seo a chur chun tosaigh, ba cheart a bheith ag cur marcanna breise a chur ar fáil do labhairt na teanga.
Níor baineadh úsáid as measúnú leanúnach sa chóras oideachais seo againne go dtí mí an Mhárta 2020. Go dtí sin bhí múinteoirí agus ceardchumainn in aghaidh a leithéid. Tógfaidh sé blianta fada sula mbeidh an cur chuige seo curtha i bhfeidhm i scoileanna na tíre seo. Beidh traenáil i gceist, laethanta inseirbhíse agus próiséas comhairlúcháin.
An scoilbhliain seo caite bhí rogha ag daltaí glacadh le grádanna creidiúnaithe nó na scrúduithe a dhéanamh agus bhí cead acu ansan glacadh leis an marc ab airde a fuarthas sa dhá cheann. Ar an ábhar sin níor bhac lear mór acu leis na scrúduithe scríofa. Bhí na grádanna creidiúnaithe a tugadh dóibh don chuid ba mhó sa strataisféar ar fad. Deineadh níos mó dochair ná maitheasa, im' thuairimse.
Níor cheart go mbeadh aon bhaint ag scrúduithe cainte le measúnú leanúnach ná le grádanna creidiúnaithe sna blianta atá amach romhainn. Chun an teanga a choinneáil beo agus a chur chun cinn sa chóras oideachais ní mór tástáil a dhéanamh uirthi i bhfoirm béaltrialach foirméalta oifigiúil. Tá an measúnú leanúnach go breá chun dul chun cinn na teanga scríofa a thástáil ach ní fhéadfadh aon mhúinteoir cumas cainte daltaí a thomhas go cothrom ná go féaráilte ar bhonn pearsanta, im' thuairimse. Smaointe Fánacha Aonghusa: Oidhrí Seanchán Torpéist?
Oidhrí Seanchán Torpéist?
Is annamh mé ag freastal ar dhrámaí nó imeachtaí cultúrtha ina bhfuil Béarla in uachtar. Níl ach méid áirithe ama agus fuinneamh agam agus is fearr liom é a chaitheamh ar éigse na Gaeilge.
Ach thug Réaltán cuireadh liom bheith ina chomhluadar agus comhluadar Yoseba Peña ag an taibhiú Shadows of the Táin in Amharclann Smock Alley. Shíl mé gur cluiche scáil a bhí le bheith ann, ach dáiríre is complacht seanchaithe iad Candlelit Tales agus bhí reacaireacht Sorcha agus Aron Hegarty sa phríomh áit. Insint sách dílis den Táin, na réamhscéalta san áireamh acu. Athghabháil an scéil ó thaibhse Fhearghuis, réamhstair Donn Cuailgne agus an Fionnbheannach. Seanchas den scoth acu, dílis don scéal ach sáite sa freacnairc. Slaiseanna glice faoi iomrascáil fear is bean - rud a luíonn go maith le Medb is an dinimic idir Ailill, Feargus agus í. Rinne siad dailtíní D4 as na Gaeileoin in insint greannmhar, agus bhí Aron ach go háirithe glic ina aithris ar bhlasanna cainte na linne seo leis an aighneas idir na cúigí atá ag croí an scéal a léiriú.
Bhí ceoltóirí agus lucht scáil a chaitheamh ag tacú leo. Ceol deas, leathbhealach idir traidisiún is claisiceach. Scaití bhíothas ag amhránaíocht. Níor aithin mé an teanga, bhí macallaí den nGaeilge ann. Measaim go raibh siad ag baint feidhm as blúirí sean-ghaeilge ach foghraíocht as alt.
Is trua go raibh siad ag scalladh a sleamhnán agus scáthanna ar bhalla garbh cloiche- d'oibrigh sin do cuid de na híomhánna ach bádh go leor acu. Bhí scáth chath is allagar Ferdia agus Con Chualann, beirt ar stáitse agus a scáthanna teilgthe ar an bhalla iontach éifeachtach mar shampla, iad ag bogadh i dtreo agus i gcoinne an tsolais le béimniú. Níor oibrigh cath deireadh an dá thairbh, léirithe le puipéid dá gcloigeann chomh maith céanna, bhí na scáthanna ró dhoiléir.
Bhí an geatsaíocht is an damhsa go maith, cé go bhfeadfaí roinnt snas a chuir air.
Ach b'é, ainneoin corr sciorradh focail, reacaireacht Sorcha agus Aron crann taca an taibhiú, agus bheadh fonn orm éisteacht arís leo- fiú sa Sacs-bhéarla agus gan ach iarsmaí Gaeilge mar a bheadh orthaí acu. Ar maidin, Dé Sathairn 18 Feabhra ag meán lae, beidh casadh beag sláintiúil ar an teacht le chéile Gaelach, sa spórtlann ACLAÍ atá suite i lár Chathair Chorcaí. I believe the Gaeltacht is alive and well and will continue for generations. The State supports have been helpful, positive and constructive. I welcome and support all the activities in that area. However, we must radically reappraise [728] some of activities in regard to Irish culture in its broadest sense. We must invest much more money into attracting new ideas and developing modern, mainstream television programmes, which would bring alive young peoples culture in Irish. Young people are moving on and the old ways are long gone. We must move with them, if we are to protect the future of our traditional language. Am agus Tráth: Ag Leanacht an Réalt Eolais
Taobh amuigh de scoil Ros a'Mhíl an oíche cheana bhí beirt againn ag breathnú suas ar an spéir bhreá réaltógach. 'Nach breá a bhreathnaíonn an chamchéachta', a deir mé féin, 'agus an méid réalta atá i mBealach na Bó Finne.'
Tags: An Ghaeilge, Scéalta Pearsanta
An Dá Cheann
Nuair a bhíodh scéal á scaipeadh ar fud na tíre uilig m.sh. an Tír Naofa fadó, deirtí go raibh sé á leathadh 'ó Dan go Beer-sheba'. Siad sin dhá cheann na tíre ó thuaidh agus ó dheas. Mar a chéile san 'talamh beannaithe' abhus…
Tags: An Ghaeilge, An Ghaeltacht, Creideamh
An Fear Teanga: Agallamh le Seán Ó Cuirreáin
Tá an Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin i mbun a chuid dualgas le breis agus dhá bhliain anois. Chuaigh Peigí Ní Chonghaile chun cainte leis. Rinne sé cur síos ar dtús ar a chúlra.
An Focal Pléaráca - céard a chiallaíonn sé?
Cé go bhfuil cáil ar na Gaeil mar dhream spóirtiúil spraíúil, is minic a théann siad i muinín na bhfocal iasachta agus iad ag caint ar chúrsaí caitheamh aimsire. Iasachtaí is ea craic, géim, spraoi, teidhm agus pléaráca féin, dar liom.…
An Gaelacadamh Labhróidh an tAire nua Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta, Pat Carey, TD, ar na deiseanna atá ann do Chonradh na Gaeilge i Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge an Rialtais ag oscailt oifigiúil Ard-Fheis an Chonartha san Óstán Strand, Luimneach ag 9.00in oíche Aoine, 16 Aibreán 2010. Is é an cuspóir atá leis an iniúchadh seo ná a chinntiú go bhfuil comhlachtaí poiblí ag cloí leis na gealltanais reachtúla atá tugtha acu ina scéim teanga maidir le suíomhanna gréasán agus seirbhísí idirghníomhacha/ar líne na heagraíochta. Reáchtáiltear cruinnithe TAG ar bhonn rialta agus cuireann siad an deis ar fáil leis na pleananna maidir leis an leathadh amach a phlé agus le taithí agus eolas a roinnt. Tá Glór na nGael chun Trofaí na gComhlachtaí 2009 a bhronnadh ar Samsung as a chuid iarrachtaí tuarthéacs a chur ar fáil i nGaeilge. Táim an-dóchasach go n-éireoidh linn go leor a dhéanamh sna blianta amach romhainn faoin Straitéis 20 Bliain in ainneoin deacrachtaí airgeadais na tíre faoi láthair. Mar Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, is féidir liom a rá go mbeidh mise ag tacú a mhéid is féidir chun an obair sin a chur chun cinn. Ba mhaith liom anois iarraidh ar an Aire Stáit léargas níos iomláine a thabhairt don Teach ar an dul chun cinn atá á dhéanamh maidir leis an Straitéis a chur i bhfeidhm. Tá tacaíocht an Taoisigh tugtha don straitéis ón gcéad lá freisin. Tá súil agam go spreagfaidh an dea-shampla seo tacaíocht don straitéis i measc an phobail i gcoitinne. The closing date for the Song of the Year award is 14 December. The shortlist will be announced before Christmas on the Bláthnaid Libh show on RTÉ Raidió na Gaeltachta, and the winners will be announced at the awards ceremony in the Sugar Club in Dublin on 12 January. I measc na dtorthaí eile a léirigh an taighde seo, bhí cúpla rud ar leith ar díol spéise iad: nuair a cuireadh ceist ar na dochtúirí cén chaoi ar aithin siad gur as an nGaeltacht d’othar, dúirt 24% acu gurbh é blas cainte an othair a léirigh é sin dóibh. Is léiriú é seo ar an nós atá fós ag muintir na Gaeltachta leaganacha Béarla dá gcuid ainmneacha a úsáid agus iad ag plé leis an gcóras sláinte. Tréaslaíonn Gaeloideachas le Joe Mc Hugh, T.D. ar a cheapachán mar Aire Oideachais agus Scileanna a tháinig i gcomharbacht ar Richard Bruton, T.D. ag an deireadh seachtaine.
"Ceannaire fuinniúil agus eiseamláireach i dtaobh na Gaeilge is ea an tAire Mc Hugh, a léirigh dea-shampla agus meas ar an nGaeilge, ar an oideachas lán-Ghaeilge agus ar phobal na Gaeilge agus Gaeltachta ó ceapadh é mar Aire Stáit le cúram na Gaeilge, Gaeltachta agus na n-oileán", a deir Bláthnaid ní Ghréacháin, Ardfheidhmeananch Gaeloideachas. "Tá súil agam go rachaidh an tiomantas agus an fhís atá aige don teanga chun sochair na spriocanna a leagann sé amach d'fhorbairt an oideachais lán-Ghaeilge agus Gaeltachta."
Tá punann dúshlánach os chomhair an Aire nua Oideachais agus Scileanna le géarchéim ann i dtaobh soláthair múinteoirí. Tá na dúshláin seo seacht n-uaire níos measa san earnáil oideachais lán-Ghaeilge, áit nach féidir le scoileanna ag an dá leibhéal, laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht teacht ar mhúinteoirí ná ionadaithe sealadacha leis an mbunchumas cuí sa teanga le múineadh i suíomh an tumoideachais. Ag an iar-bhunleibhéal, tá Gaeloideachas ag plé go leanúnach le hAonaid maidir leis na dúshláin a bhaineann leis an múnla, agus le pobail atá ag beartú Aonad a bhunú ach atá ag streachailt i bhfolús eolais agus i bhfolús treorach agus tacaíochta ón Stát ina leith. Beidh Gaeloideachas ag súil leis an deis riachtanais forbartha na hearnála a phlé leis thar ceann na scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta.
Tá cuireadh á thabhairt don Aire teacht chun cainte leis an earnáil ag an gcomhdháil oideachais is mó do na scoileanna lán-Ghaeilge, Tionól Forbartha Gaeloideachas i bpáirt le COGG, a bheidh ar siúl i nGaillimh ar an 16 Samhain. Beidh Cruinniú Ginearálta Bliantúil Gaeloideachas ar siúl san ionad céanna an lá roimhe, ag a mbeidh baill na heagraíochta ag cur rún chun cinn maidir le tacaíochtaí cuí do pháistí le riachtanais speisialta oideachais, an ghéarchéim maidir le soláthar múinteoirí agus tacaíochtaí do chur i bhfeidhm an Pholasaí don Oideachas Gaeltachta.
"Táim cinnte go gcabhróidh an tuiscint atá faighte ag Joe McHugh ar phobal na Gaeltachta agus na Gaeilge leis agus é ag stiúradh na Roinne Oideachais sna blianta cinniúnacha amach romhainn, agus go dtacóidh sé le beartais ar mhaithe le cur chun cinn an oideachais lán-Ghaeilge — an Polasaí Oideachais Gaeltachta ina measc — agus guím chuile rath air", a dúirt Uachtarán Gaeloideachas, Anna Ní Chartúir. Láthair Tá an Lios Mór suite timpeall 14 mhíle ó Dhún Garbhán ar an N72 Bealach Náisiúnta Tánaisteach a ceanglaíonn Dún Garbhán le Maigh Eala. Íoslódáil Léarscáil An Lios Mór agus íoslódáil chomh maith na leathanaigh a bhaineann le Cuspóirí Criosaithe (160 kbs)Caithfear na Cuspóirí Criosaithe agus an Maitris Chriosaithe dÚsáid Talún a úsáid nuair atá tú ag féachaint ar chriosú lonnaíochta faoi leith. Seirbhísí Tá réimse leathan seirbhísí agus áiseanna pobal ar fáil sa Lios Mhór. Daoine Clúiteacha de Bhunadh Mhaigh Eo N-Z
Gheobhaidh tú eolas sa chuid seo dár suíomh idirlín ar dhaoine mór le rá arb as Maigh Eo ó dhúchas iad. Baineadh an t-eolas seo ó ábhar tagartha i rannóg an staidéir áitiúil i Leabharlann Mhaigh Eo, lena n-áirítear an leabhar neamhchoitianta sin A Concise Dictionary of Irish Biography le John S. Crone, M.R.I.A. a foilsíodh sa bhliain 1928. Tá ailt bhreise curtha le daoine stairiúla ar leith a tógadh ó nuachtáin agus irisí áitiúla.
DAOINE CLÚITEACHA DE BHUNADH MHAIGH EO N-Z:
NANGLE, REV. EDWARD, misinéir; rugadh é i mBaile Átha Cliath, 1800; cuireadh oideachas air in T. C. D., B. A., 1823; oirníodh é, 1824, chuir sé faoi in Acaill, 1834; bhunaigh sé scoil agus séipéal; chuir sé clóphreas ar bun a d'úsáid sé chun iris mhíosúil The Missionary Herald a fhoilsiú; go leor leabhar i mBéarla, Leabhar Gramadaí don Ghaeilge (Gaeilgeoir ó dhúchas ba ea é); reachtaire na Scríne, 1850; fear mór conspóideach ba ea é; d'éag sé in 1883 (Beathaisnéis le Henry Seddall.)
NÍ MHÁILLE, GRÁINNE, (O'Malley, Grace) "Gráinne Mhaol"; rugadh í i Maigh Eo, c. 1530; phós sí Dónal Ó Flaithbheartaigh ar dtús, agus Risdeárd Bourke ina dhiaidh sin; "a most famous feminine sea captain" (Sidney); "nurse of all the rebellions in the province for forty years" (Bingham); deirtear gur thug sí cuairt ar an mBanríon Eilís, agus gur sciob sí oidhre chaisleán Bhinn Éadair ar a bealach abhaile; deirtear gur cailleadh í agus í beo bocht c. 1600.
Ó COMÁIN, CORMAC, (Common, Cormac) "Cormac Dall", bard agus scéalaí; rugadh é i gCoill an Stócaigh, Co. Mhaigh Eo, 1703; d'éag sé i nGaillimh thart ar 1786; dalladh ag an mbolgach é; bhí glór binn agus cluas mhaith don cheol aige, shaothraigh sé a bheatha ag fánaíocht faoin tír ag canadh agus ag scéalaíocht; chum sé roinnt amhrán agus caointe.
Ó CONCHOBHAIR, CATHAL, Rí Chonnacht; "Cathal Crobhdhearg"; rugadh é i mBaile an Chalaidh, Co. Mhaigh Eo, c. 1150; tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir Ruairí, 1201; insealbhaíodh é ag Tuilsce; d'aithin sé ardcheannas Sheoin Rí Shasna, a raibh sé ar cuairt chuige faoi dhó; tá dhá litir Laidineacha dá chuid caomhnaithe in oifig na dTaifead; bhunaigh se mainistreacha i mBaile Átha Luain, Mainistir Chnoc Muaidh agus Baile an Tobair; d'éag sé in 1224.
Ó Deirig, Tomás (Derrig, Thomas) (1897–1956), réabhlóidí, múinteoir agus polaiteoir, rugadh é ar 26 Samhain 1897 i gCathair na Mart, Co. Mhaigh Eo
Ó FLANNGHAILE, TOMÁS, (Flannery, Thomas), scoláire Gaeilge; rugadh é i gCo. Mhaigh Eo, 1840; bhí sé ar na chéad athbheochanóirí Gaeilge, bhí sé ina theagascóir Gaeilge le beagnach daichead bliain; d'fhoilsigh sé For the Tongue of the Gael, 1896, agus Dunaire na Macoine, 1911; chomh maith le heagar a chur ar roinnt téacsanna Gaeilge agus aistriúchán meadarach ar The Lay of Oisin; d'éag sé i Londain 1916.
Ó hARGADÁIN, SÉAMUS, (Hardiman, James), staraí; rugadh é i gConnachta, 1782; rinne sé staidéar ar dhlí i mBÁC; ceapadh ina fho-choimisinéir taifead poiblí é; M.R.I.A., d'fhoilsigh sé History of Galway, 1820; gaeilgeoir ó dhúchas ba ea é, d'fhoilsigh sé Irish Minstrelsy, le haistriúcháin, 2 imleabhar, 1831; The Statute of Kilkenny, 1843; chuir sé eagar ar Iar Connaught le R. O'Flaherty don I.A.S., 1846; leabharlannaí i gColáiste na Ríona, Gaillimh; d'éag sé i nGaillimh, 1855.
O'HART, JOHN, ginealeolaí; rugadh é i gCrois Mhaoilíona, 1824; cuireadh oideachas air sa cheantar áitiúil; chuaigh sé isteach san R.I.C.; d'éirigh sé as agus bhí sé ina mháistir scoile in sa Rinn; F.R.S.A.I.; d'fhoilsigh sé Irish Pedigrees, 1876, a ndearnadh go leor eagrán de; Irish and Anglo-Irish landed Gentry, 1884, i measc saothar eile; d'éag sé i gCluain Tarbh, 1902.
O' Malley, Ernest Bernard ('Ernie) (1897-1957), rugadh é i gCaisleán an Bharraigh. Poblachtach Éireannach ba ea é ar dtús, agus d'éirigh sé ina scríbhneoir agus ina fhile níos déanaí.
O'MALLEY, GEORGE, ginearál; rugadh é i Maigh Eo, c. 1780; throid sé in aghaidh Humbert agus é ina shaorálaí, 1798; chuaigh sé isteach sa 13ú reisimint, 1800; rinne sé seirbhís san Éigipt agus Iamáice; bhí sé i gceannas ar an 44ú ag Cath Waterloo, áit a gortaíodh faoi dhó é agus scaoileadh dhá chapall le linn dó a bheith in airde orthu; coirnéal, Connaught Rangers, 1825; maorghinearál, 1841; d'éag sé i Londain in 1843; dealbh de i gCaisleán an Bharraigh.
Ó RAIFTEIRÍ, ANTOINE, (Raftery, Anthony), file Gaeilge; rugadh é in aice le Coillte Mach, 1784, agus d'éag sé oíche Nollag, 1834; dalladh é ag an mbolgach; d'fhoghlaim sé an veidhlín agus thug sé aghaidh ar an mbóthar mar fhánaí; d'fhreastail sé ar fhéilte agus laethanta pátrúin agus chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar dhaoine lena amhráin lán-Ghaeilge; chum se amhráin i gcoinne deachúna agus mhór sé bua Uí Chonaill i gCo. an Chláir, 1828; tá clú ar an sárshaothar a chum sé, an t-olagón ar thragóid 'Eanach Dhúin'; chuir Lady Gregory leacht os cionn a chille in 1900.
ORMSBY, JOHN, scoláire; rugadh é i nGort na Ráibe, Crois Mhaoilíona, 1829; cuireadh oideachas air in T. C. D.. B. A., 1843; scríobh sé lear mór léirmheasanna ardcháilíochta; bhain sé curiarracht amach mar dhreapadóir na nAlp, d'aistrigh sé The Cid go Béarla idir phrós agus fhilíocht, agus Don Quixote, 1885; d'éag sé in Ramsgate, 1895.
OWENSON, ROBERT, aisteoir; rugadh é i dTír Amhlaidh, 1744; MAC EOIN (Mac Owen) a fhíorshloinne; athair Lady Morgan; thug Goldsmith i láthair Garrick é agus bhain se ballraíocht amach in "The Club" ó 1776 go 1798, bhí sé ina bhainisteoir ar amharclanna i mBÁC, Cill Chainnigh agus áiteanna eile; deirtear gurb eisean a chum an port "Rory O'More"; de réir an Dr. Maginn ní raibh sé le sárú i gcasadh an amhráin "Madarín Rua"; d'éag se i mBÁC, 1812.
STOCK, AN tURRAMACH JOSEPH, easpag; rugadh é i mBÁC, 1740; cuireadh oideachas air in T. C. D., B. A., 1761; reachtaire Chonbhála; ardmháistir scoil Phort Abhla, 1795-7; easpag Chill Ala, 1798; gabhadh ag na Francaigh é faoi Humbert; scríobh sé cuntas suimiúil dar teideal What Passed at Killala, 1799; aistríodh go Port Láirge é, 1810; scoláire cumasach ba ea é agus teangeolaí den scoth; d'éag sé in 1813.
TAYLOR, JOHN FRANCIS, óráidí agus iriseoir; rugadh é i gCo. Mhaigh Eo c. 1850; glaodh chun an bharra é, 1882, barra Shasana, 1890; Q. C., 1892; scríobh sé Life of Owen Roe; d'oibrigh sé mar chomhfhreagraí an Manchester Guardian i mBÁC ar feadh roinnt mhaith blianta, cumasach chuige sin; áiríodh i measc na scríbhneoirí ba mhór le rá é bunaithe ar na hailt a scríobh sé in irisí móra na linne sin; "in the opinion of good judges the finest Irish orator of his time" (O'Donoghue); d'éag sé i mBÁC, 1902. Having bid farewell to our 10 cailíní as they headed to the céilí, my seven-year-old little girl floated into our kitchen. Stinking of their perfume and her hair braided in the latest fashion, she was totally in awe of these urban creatures as this was our first year as a host family. She loved being their informal language teacher. “Oh mama,’ she said dreamily (and in her native Gaeilge), “I can’t wait to be 14.” “Why so?” I asked. “Because that’s when I’ll be going to Dublin with my friends to learn English of course!” she proclaimed. Tá cuntas cuimsitheach go maith ar an dealbhóir seo, mar aon le liosta a shaothair, ag Theo Snoddy in Dictionary of Irish Artists 20 th Century, 1996 agus tá eolas air freisin ag John Turpin in ‘Sculptor with a Gaelic vision’, New Hibernia Review Imleabhar 7, uimhir 3, Fómhar 2003. Labhair sé le ‘S.Ó D.’ in ‘An Mhuintir s’againne’ (Scéala Éireann 9 Samhain 1957). Tá cuntas air féin agus ar a shaothar ag Máirín Nic Ailín in Comhar, Deireadh Fómhair 1950. Tá a shaothar le feiceáil timpeall na tíre - i séipéil, i scoileanna, i reiligí, i dTeach Laighean, in ospidéil .... Tá a dhealbh de Raiftearaí i gCreachmhaoil, Co. na Gaillimhe, agus ceann den Bhantiarna Gregory taobh leis. Tá dealbha de Pheadar Ó Doirnín agus Séamus Dall Mac Cuarta i gContae Lú, dealbh de John Mitchel san Iúr. Tá rilíf de Dhubhghlas de hÍde in Ardeaglais Phádraig, Baile Átha Cliath, agus de Phádraig Mac Piarais agus a dheartháir Willie ar Dhroichead an Phiarsaigh i Ráth Fearnáin. Ba é a rinne cearnairí (trófáithe) an Oireachtais agus cearnairí Scéala an Domhnaigh. 9 Márta: St. Patricks Band Hall, Cathair na Gaillimhe - ceolchoirm de chuid Adventures in Music - seó do pháistí/childrens show (2pm) Ionad Cultúrtha Réigiúnach, Leitir Ceanainn
10 Iúil – 24 Meán Fómhair 2016
Oscailt an taispeántais: Dé Sathairn an 9 Iúil, 7pm
Saothar nua leis an ealaíontóir Willie Doherty is ea Loose Ends a bhreathnaíonn ar an gcaoi a gcuimhnítear ar agus a samhlaítear daoine, imeachtaí agus áiteanna a raibh baint acu le hÉirí Amach na Cásca 1916 sa lá atá inniu ann. Féachann an tionscadal le fáil amach an bhfuiltear fós ag feidhmiú faoi thionchar na n-imeachtaí sin ar bhealach, agus le scrúdú a dhéanamh ar an gcaoi ar féidir le guthanna agus le gníomhaíochtaí glúin amháin dul i bhfeidhm ar ghlúin eile i ngan fhios dóibh. Tá taispeántán físe ilscáileáin nua chomh maith le saothar grianghrafadóireachta a bhaineann leis curtha le chéile in áiteanna ar nós Dhún na nGall agus Bhaile Átha Cliath a bhfuil baint acu leis na himeachtaí a tharla roimh Éirí Amach na Cásca 1916 agus leis an Éirí Amach féin.
www.regionalculturalcentre.com
MAKING IRELAND MODERN
Ailtirí Gary A. Boyd agus John McLaughlin
Féile Idirnáisiúnta Ealaíon na Gaillimhe
Ionad: Halla Bailey Allen, Bóthar na hOllscoile, OÉ Gaillimh
11-24 Iúil 2016
Oscailt an taispeántais: Dé Máirt an 12 Iúil, 6pm
Déantar iniúchadh in Making Ireland Modern ar an ngaol idir ailtireacht, bonneagar agus teicneolaíocht nuair atá náisiún nua á thógáil. Tá sé tógtha mar mhaitrís oscailte de líníochtaí, grianghraif, samhlacha agus iarsmaí eile, cuirtear deich gcinn d'eipeasóidí bonneagair i láthair sa taispeántas – Frithoibríocht, Leictreachas, Sláinte, Iompar, Teilifís, Eitlíocht, Oideachas, Teileachumarsáid, Mótarbhealaí, Sonraí – ag dul thar thréimhse céad bliain ó 1916–2016. Agus iniúchadh á dhéanamh ann ar raon scálaí ó dhearadh mionsonraithe na míreanna go dtí tírdhreacha iomlána agus críocha eile, déantar cur síos in Making Ireland Modern ar ról na hailtireachta chun féiniúlacht fhisiceach agus chultúrtha an stáit nua a chlaochlú trína idirsheisiún i ngnáthshaol a dhaonra.
www.makingirelandmodern.ie
Leagtha amach i gclár Fhéile Dhébhliantúil Learphoill
Ócáid ar líne: The Truncheon and the Speculum
Craoladh beosrutha Déardaoin an 21 Iúil 2016 ag 19:30-20:30 MAG
Tá The Truncheon and the Speculum ar cheann de cheithre imeacht léirithe a bheidh ar siúl in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe le linn 2016 mar chuid de In the Shadow of the State. Comhshaothar idir Sarah Browne agus Jesse Jones, amharc-ealaíontóirí, is ea In the Shadow of the State, ina ndéantar iniúchadh ar a bheith ina stát ó pheirspictíocht corp mná de. Déantar é trí phróiseas comhdhréachtaithe dlíthiúla agus guthaíochta. Trí shraith imeachtaí beo rannpháirtíochta i spásanna allabhracha stairiúla in Éirinn, i dTuaisceart Éireann agus sa Bhreatain, áirítear saineolaithe comhoibríocha ó na réimsí leighis, dlí, cultúir ábhartha agus ceoil sa tionscadal. Tá sé beartaithe cuimhneamh agus machnamh criticiúil a dhéanamh sa tionscadal ar bhreith náisiúin, agus ar an tsamhlaíocht pholaitiúil a theastaíonn chun bogadh ó phointe stairiúil amháin go dtí ceann eile.
Tá In the Shadow of the State comhchoimisiúnaithe ag Create agus Artangel. Tacaíocht bhreise i Learpholl ó Heart of Glass.
Cláraigh anseo leis an scéal is déanaí a fháil ó na healaíontóirí.
FÉILE FÁILTE: THE CASEMENT PROJECT
Trá na Beannaí, Co. Chiarraí
23 Iúil 2016
Tugtar deis do dhaoine ag Féile Fáilte a bheith i láthair ag lá ceiliúrtha ar chorp an damhsóra, agus páirt a ghlacadh sna himeachtaí, an 23 Iúil ar Thrá na Beannaí.
Baintear úsáid as damhsa sa Casement Project chun breathnú ar an gcaidreamh idir náisiúnachas agus an corp. Déantar damhsa le corp aerach Ruairí Mhic Easmainn chun dul i ngleic le ceisteanna reatha na rannpháirtíochta agus an imeasctha agus chun neach náisiúnta a shamhlú a chuireann fáilte roimh an strainséir ón taobh amuigh, chomh maith leis an té atá ar an taobh istigh cheana féin. Tagann foireann chruthaitheach a bhfuil gradam bainte amach aici, pearsanra taibheoirí agus rannpháirtithe nach mbaineann leis na healaíona a bhfuil moladh faighte acu go hidirnáisiúnta le chéile leis an gcóiréagrafaí Fearghus Ó Conchúir chun cúig bhealach idirnasctha a chruthú do dhaoine chun páirt a ghlacadh sa tionscadal; léiriú ar stáitse, féile chomórtha damhsa, scannán damhsa, dhá siompóisiam acadúla agus sraith deiseanna rannpháirtíochta a chuireann fáilte roimh éagsúlacht daoine. Fáilte Fridays agus Lá na Gaeilge á n-eagrú ag Banc na hÉireann, Baile Andarsan ar Bernard Dunne’s bród Club Gaeilge English “Ba mhaith liom buíochas a ghabháil le IFTA as ucht an onóir seo nach raibh aon súil agam léi. ’Sé an saothrú ar son na Gaeilge, fite fuaite le grá don scéalaíocht, a mheall mé i dtreo ghnó na teilifíse ar dtús, agus uaidh sin fuair mé deis ar leith cláir den iliomad genre a choimisiúnú agus a chothú i bpáirt le léiritheoirí agus stiúrthóirí den scoth. Sraith léachtaí leis an téama “Litríocht agus an Réabhlóid" le Scoil an Bhéarla, a bheidh ar siúl ó Eanáir go Márta 2016. Beidh beirt bhuaiteoirí ann agus gheobhaidh siad ceann de na duaiseanna seo: Dearbhán ar fiú €50 do shiopa Oideas Gael, An Siopa Gaeilge (www. Bunaíodh an Real Academia Española sa bhliain 1713, bunaithe ar an t-eiseamláir a bhí san Iodáil, an Accademia della Crusca agus sa Fhrainc, an Académie française, leis an aidhm "socrú na guthanna agus stór focal teanga na gCaistíleach le cuibheas, cuannacht, agus íonachta" . Kennedy Bacon | Eolaire | Údarás na Gaeltachta
Is é Mervyn Kennedy stiúrthóir Kennedy Bacon agus tá sé ag feirmeoireacht muiceola i gcaitheamh a shaoil. Is comhlacht beag teaghlaigh é a dhéanann bagún, róstaí agus gambúin. An aidhm atá acu ná bagún ar chaighdeán ard a chur ar fáil do dhaoine ar phraghas réasúnta. Le tamall anuas thosaigh an comhlacht ag bruith ag gcuid earraí ag a monarcha ar Chéibh Mhachaire Rabhartaigh. Tá Árainn Mhór, áit a raibh Ye Vagabonds ag seinm ar na mallaibh, ina spreagadh mór ceoil dóibh. Is ón oileán do mháthair s'acu agus is iomaí amhrán ón oileán a sheineann siad.
Tá an dara halbam taifeadta ag Brían agus Diarmuid agus iad ag súil go n-eiseofar é an bhliain seo chugainn. Méró

De réir finscéil, b'é Méró (411-457) (Laidin: "Meroveus" nó "Merovius"; Fraincis: "Mérovée" Gearmáinis Merovech) bunaitheoir ríshliocht Meirvínseach na bhFranc Sailíneach, treibh a bhain ardcheannas amach i measc na bhFranc níos déanaí ar aghaidh. Is í an chiall atá leis an bhfocal 'Marwig' sa tsean Ghearmáinis ná 'troid (wi-g) iomráiteach (ma-ri)'. Cuir seo i gcomparáid le "mare" (Gaeilge: cáiliúil) agus "vecht" (Gaeilge: troid), san Ollainnis nua-aimseartha. Thug an chéad ríshliocht ríoga de chuid na bhFranc "Meirvínsigh" ("sliocht Mhéró") orthu féin.
Is beag an t-eolais ata ar fáil mar gheall air ina dhiaidh sin i stair na bhFranc. D'ainmhígh Gregorius Turonensis é, ach uair amháin, mar athair Childéric I agus ag an am céanna ag cur amhras ar a shliocht ó Chlodio. Admháiltear sa lá atá inniu ann go bhfaigheann an míniú seo a fhoirmiú i bhfinscéal arna dtuairisciú ag Frédégaire. Idirshuigh sé ar thagairt Ghregorius, ag rá gurb é Méró mac an bhanríon, bean Chlodio; ach go raibh a athair ina dhia-farraige, bistea Neptuni. Níl aon fhianaise stairiúla eile ann gur mhair Méró riamh. Tá roinnt taighdeoirí den tuairim go raibh Méró ina dhia nó ina leath-dhia ag na bhFrainc roimh iad a bheith iompaithe ina gCríostaithe. Bhí sé molta go dtagraíonn Méró d'abhainn "Merwede" na hOllainne, sa lá atá inniu ann atá mar chuid den deilt "Réin-Meus-Scheldt" ach go stairiúil a bhí ina phríomh fhochuideachta na Réine, sa cheantar ina raibh, de réir na staraithe Rómhánach, áit chónaithe na bhFranc Sailíneachan ann uair amháin. Tugann teoiric eile le fios gur finscéal é seouilig a chruthaíodh chun stair mhiotaseolaíoch a thabhairt mar thacaíocht do riail na bhFranc in Iarthar na hEorpa. Toisc go bhfuil An Gorta Mór mar chuid lárnach de churaclam staire Rang 5, bhí páistí ón dá Rang 5 páirteach sa siúlóid bhliantúil ó Choláiste Teicneolaíochta Cheatharlach go Reilg an Ghorta ar an Lána Glas. Tá áit na mílte duine curtha ann, iad siúd a fuair bás i...
Bhí an-chuid cleachtadh déanta ag cór na scoile don cheolchoirm seo le míonna anuas, faoi stiúr An Mhúinteoir Lísa. Is éacht í an méid eagrúcháin a bhain leis, le breis is 30,000 páiste ó níos mó ná 600 scoil ag glacadh páirte ann, idir thuaisceart agud dheisceart na...
Bailíonn páistí ó sheomra difriúil uibheacha ó chearca na scoile gach seachtain. Chuir rang leis An Múinteoir Brían cúrsaí Matamaitice, cúrsaí léitheoireachta agus cúrsaí bácála nuair a bhí na huibheacha á mbailiú acu! Bhí deis ag na páiostí ar fad na hábhair a mheá... Mar a luadh cheana, phós Caitlín s’againne Seosamh Mistéil in1961 agus bhí siad ar cheann de na chéad lánúineacha a tháinig achónaí anseo in 1969 nó ón tús, bhí siad sa chomhluadar a bhí agiarraidh an Ghaeltacht a bhunú. Beo! - Vótáil i dtoghchán an tSeanaid – dúch amú?
An Seanadóir Joe O'Toole: olc curtha aige ar go leor de lucht na Gaeilge
Tugtar príomhtheach an Oireachtais ar an Seanad agus tá sé deacair a thuiscint cén fáth. Dá n-iarrfá ar chéad duine ar shráid ar bith in Éirinn deichniúr seanadóirí a ainmniú, ní bheadh tuairim ag an chuid is mó acu. Fiú dá gcuirfeá ceist ar na daoine céanna cén ról atá ag an Seanad i rialú na tíre, is cinnte nach mbeadh a fhios acu ach an oiread.
Tá trí scór seanadóir sa Seanad agus baineann siad suíochán amach ann ar bhealaí éagsúla. Cuid acu trí liosta vótóirí iarchéime ollscoile; cuid eile ó phainéil éagsúla atá in ainm is a bheith ionadaíoch ar shochaí na hÉireann; agus aon duine dhéag a roghnaíonn Taoiseach an lae. (Aon seans go molfaidh Bertie Joe Higgins don Seanad an uair seo? Is duine é ar fiú go mbeadh guth aige san Oireachtas agus é ina shóisialaí, dála an Taoisigh féin).
Féachtar ar an Seanad i saol na polaitíochta mar áit d'iarrthóirí Dála nár éirigh leo i dtoghchán nó mar áit dóibh siúd a bhfuil a súile ar shuíochán Dála amach anseo. I láthair na huaire, tá iarrthóirí ag tiomáint na mílte míle, ag tabhairt cuairte ar chomhairleoirí contae ag cuartú vóta do phainéal amháin nó do phainéal eile.
Má dhéanann tú scrúdú ar liosta iarrthóirí Ollscoil na hÉireann, tá sé deacair leathdhosaen a roghnú a mbeadh aon fhiúntas ag baint leo. Má tá glór don Ghaeilge ar cheann de na nithe atá á lorg agat, níl rogha rófhairsing i gceist. Tá Dáithí Mac Cárthaigh, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, ar an liosta agus tá seans go n-éireoidh leis, má éiríonn leis a vóta a mhéadú go mór ón uair dheireanach. Tá Brendan Ryan ar an liosta agus is duine breá ábalta agus cumasach é gan amhras.
Bíonn Joe O'Toole réasúnta cinnte dá shuíochán i gcónaí mar go bhfaigheann sé tacaíocht láidir ó Chumann Múinteoirí Éireann, dream atá an-eagraithe agus a bhfuil córas teagmhála poist acu, iris mhíosúil agus gréasán láidir múinteoirí ar fud na tíre. Caillfidh Joe go leor tacaíochta i measc mhuintir na Gaeilge an iarraidh seo de bhrí gur sheas sé le Béarlóirí an Daingin agus mar gheall ar na hionsaithe fíochmhara atá déanta aige ar an Acht na dTeangacha Oifigiúla. Sin ráite, is fear é a bhfuil coinsias aige agus gheobhaidh sé a shuíochán go cinnte. Beidh David Norris, Fergal Quinn agus Shane Ross ar ais, cé gur dheacair smaoineamh ar oiread agus rud amháin a bhain siadsan amach eatarthu sna cúig bliana atá imithe.
Níor cheart fáil réidh leis an Seanad ach is cinnte gur cheart an córas ionadaíoch a athrú sa dóigh is go mbeadh guth ag gnáthdhaoine na tíre, seachas ag na bodaigh amháin. Bhí an Seanadóir as Gaillimh Thiar ag labhairt tar éis foilsiú Bille na Gaeltachta 2012, a dhéanann athchóiriú ar struchtúr & feidhmiú an Údaráis agus a rialóidh straitéisí pleanála teanga sa nGaeltacht agus in gceantair eile den tír.
“Tá feidhm i bhfad níos tábhachtaí ag an Údarás ná díreach mar eagraíocht teanga. Is eagraíocht í atá freagrach as forbairt eacnamúil, sóisialta agus cultúrtha na Gaeltachta. Tá ionadaíocht poiblí lárnach dó sin agus tá toghcháin poiblí ag teastáil le go bhfeidhmeodh an tÚdarás mar ba chóir agus go mbeadh cuntasacht daonlathach ag baint léi. Laghdaíonn an Bhille seo an tionchar gur féidir leis an bpobal a bheith acu ar fheidhmiú an Údaráis agus inár dtuairim tá sé sin díobhálach do phobal na Gaeltachta.
“Is maith an rud é go mbeidh bunús reachtúil faoin bpróiséas pleanála teanga agus táimid den dtuairim go bhféadfadh an catagóir nua do Lionraí Gaeilge a bheith dearfach i gceantair taobh amuigh den Ghaeltacht agus i bpobail uirbeacha. É sin ráite, tá imní mhór orainn faoin méid cumhachta atá ag an Aire ó thaobh forghníomhú na bhforálacha seo. Last modified: Thursday 7 th November, 6.03 pm Cormac Ó hEadhra interviews friends Aidan O’Hara and Diarmaid Ó Cathasaigh today. Inniu, is iad Aidan O’Hara agus Diarmuid Ó Cathasaigh a bheidh faoi agallamh ag Cormac Ó hEadhra. Iar-chraoltóir agus scríbhneoir é Aidan O’Hara, iar-fheidhmeannach leis an dáilitheoir leabhar ÁIS. Is ceoltóir é Diarmuid Ó Cathasaigh. Thug a ngrá do na leabhair, don Ghaeilge agus don cheol le chéile iad blianta ó shin, agus tá siad ina gcairde ó shin. Labhrann siad le Cormac Ó hEadhra inniu. Ina measc siúd tá cur le méid na Gaeilge atá i dtimpeallacht na scoile, acmhainní a fháil don ábhar, chomh maith le cumas cainte na scoláirí a bheidh ag dul faoi scrúdú cainte nua sa bhliain 2012 a mhéadú. Bhí an Gorta Mór i mbarr a réime ag an am sin agus bhí na mílte Éireannacha ag teitheadh leo trasna na farraige móire ag iarraidh fuascailte. 'Tá scéalta diúltacha ag déanamh dochar don Ghaeilge' - Independent.ie
B'in an teachtaireacht a thug stiúrthóir sinsearach le hÚdarás na Gaeltachta do mhúinteoirí Gaeltachta agus Gaelscoileanna le linn phríomhchaint chomhdháil bhliantúil Gaeloideachas a reáchtáladh an tseachtain seo caite.
Dar le Rónán Mac Con Iomaire, stiurthóir le freagracht as forbairt réigiúnach mar aon le pleanáil teanga agus pobail ag an ngníomhaireacht Ghaeltachta, go leanann bás scéal an bháis ach gur bláthú seachas bás a bheadh i ndán don teanga a fhad agus go labhrófaí í le gean, dóchas agus dearfacht.
D'aithin sé go raibh creimeadh tagtha ar an nGaeilge sa Ghaeltacht le leathchéad bliain anuas mar go raibh brúnna nua ar an teanga agus muid ag bogadh isteach agus amach i saol atá i bhfad níos domhanda anois.
"Tá an chumarsáid agus cultúr comhaimseartha ar fad, mórán, dhá fhorbairt agus dhá sheachadadh trí Bhéarla ar ár gcuid fónanna," ar sé.
"Ach fós, tá an teanga réidh, a deirtear linn arís agus arís eile, mar nach bhfuil tuismitheoirí ag labhairt Gaeilge lena gclann."
De réir a thaithí féin, áfach, bhí níos mó tuismitheoirí ag tógáil a bpáistí le Gaeilge ná a mhalairt sna ceantair láidre Ghaeltachta. "Téadh tusa ag cluiche peile faoi aois ar Pháirc an Cháthanaigh ar an gCeathrú Rua, nó ar Pháirc an Mháimín i Leitir Móir, nó ar Pháirc na mBreathnaigh in Indreabhán, agus tug cluais do cén teanga atá na tuismitheoirí ag labhairt lena gclann – is mó Gaeilge i bhfad a chloisfidh tú ná Béarla."
"Cloisfidh muid an bheirt ina gcuid tríochaidí ag Béarlóireacht le chéile, agus cailleann muid amach ar an triúr déagóir atá ag siúl ina ndiaidh ag Gaeilgeoireacht go paiteanta," a dúirt sé. Seo a leanas comhthéacs nuaaimseartha na Gaeilge:
1. Is Stát dátheangach í Éire arb í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil í de réir Ailt 8 de Bhunreacht na hÉireann.
2. Is í an Ghaeilge an teanga labhartha liteartha is ársa san Eoraip i gcomhthéacs ár n-oidhreachta Eorpaí.
3. Tá sé ar chumas 43% de phobal na hÉireann Gaeilge a labhairt de réir Dhaonáireamh 2002.
4. Úsáideann 3% de dhaonra na tíre, a bhfuil cónaí ar a bhformhór sa Ghaeltacht, an Ghaeilge mar phríomhtheanga chumarsáide agus teaghlaigh.
5. Creideann formhór an phobail go bhfuil tábhacht ar leith leis an nGaeilge dóibh féin go pearsanta agus/nó don tír i gcoitinne de réir suirbhéanna agus pobalbhreitheanna.
6. Tá stádas ag an nGaeilge mar theanga oifigiúil agus mar theanga oibre ag leibhéal AE le héifeacht ón 1 Eanáir 2007.
Réiteofar sraith polasaithe agus gníomhaíochtaí bunaithe ar na bunphrionsabail seo, le cur leis an gcóras tacaíochta atá ann cheana féin don Ghaeilge:
1 Seasfar leis an stádas faoi leith atá ag an nGaeilge sa Bhunreacht agus i ndlíthe na tíre ar nós Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, An tAcht Oideachais 1998, An tAcht um Phleanáil agus Forbairt 2000 agus An tAcht um Chraolacháin 2001.
2 Cuirfear Acht na dTeangacha Oifigiúla i bhfeidhm go hiomlán. Forbrófar cearta an phobail an Ghaeilge a úsáid agus iad ag plé leis an Stát agus le dreamanna eile agus déanfar socruithe cuí chun é seo a chur i bhfeidhm.
3 Tabharfar spreagadh agus tacaíocht do phobal na Gaeilge sa Ghaeltacht agus lasmuigh de, an Ghaeilge a thabhairt don chéad ghlúin eile mar theanga teaghlaigh. Chuige sin, cuirfear réimse leathan seirbhísí ar fáil trí mheán na Gaeilge.
4 Tabharfar tacaíocht ar leith don Ghaeltacht mar cheantar labhartha Gaeilge.
5 Déanfar an Ghaeilge a theagasc mar ábhar riachtanach ó leibhéal na bunscoile go leibhéal na hArdteistiméireachta. Cuirfidh an curaclam ar chumas na ndaltaí an Ghaeilge a labhairt agus a scríobh go cruinn, chomh maith le tuiscint a thabhairt dóibh ar fhiúntas na teanga dúinn mar phobal. Chun na críche seo, déanfar infheistíocht fheabhsaithe i bhforbairt phroifisiúnta agus i dtacaíocht leanúnach do mhúinteoirí maraon le i soláthar téacsleabhar agus acmhainní, agus i dtacaíocht do mhodhanna nuálacha teagaisc agus foghlama.
6 Cuirfear oideachas lán-Ghaeilge ar ardchaighdeán ar fáil do dhaltaí scoile arb é mian a dtuismitheoirí/gcaomhnóirí é. Leanfar leis an tacaíocht do Ghaelscoileanna ag leibhéal na bunscoile agus déanfar forbairt ar sholáthar lán- Ghaeilge ag leibhéal na h-iarbhunscoile chun freastal ar éileamh de réir mar is gá.
7 Leanfar leis an tacaíocht a thugtar don réamhscolaíocht Ghaeilge agus déanfar breis forbartha ar an gcóras oideachais tríú leibhéal trí mheán na Gaeilge. Leanfar leis an tacaíocht a thugann an Stát d'Fhoras na Gaeilge de réir an Achta um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann 1999.
8 Déanfar cinnte de go bhfuil seirbhísí cuimsitheacha craolacháin ar ardchaighdeán ar fáil trí mheán na Gaeilge, go mór mhór trí fhorbairt leanúnach a dhéanamh ar RTÉ, ar Raidió na Gaeltachta agus ar TG4.
9 Tabharfar gach cúnamh agus tacaíocht don Aontas Eorpach i bhfeidhmiú an chinnidh an Ghaeilge a bheith ina teanga oibre agus ina teanga oifigiúil san AE ón 1 Eanáir 2007.
10 Leanfar le treisiú na hoibre atá ar bun ag An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta agus ag na gníomhaireachtaí agus na comhlachtaí a thagann faoina scáth, ar nós Foras na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta agus Bord na Leabhar Gaeilge chun an Ghaeilge a chur chun cinn go náisiúnta agus chun í a chaomhnú agus a threisiú sa Ghaeltacht.
11 Leanfar agus déanfar forbairt ar úsáid na Gaeilge sa Gharda Síochána agus sna Fórsaí Cosanta.
12 Aithníonn an Rialtas an ról fíorthábhachtach atá ag an earnáil dheonach Ghaeilge agus leanfar ag tabhairt tacaíochta di.
An Ráiteas i bhfoirm pdf
An Taoiseach, Parthal��¢n Ó hEachthairn, T.D
An tAire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív T.D.
Aguisín - CÓRAS TACAÍOCHTA REATHA
Cé go bhfuil freagracht faoi leith tugtha ag an Rialtas don Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta i leith na Gaeilge agus na Gaeltachta, tá freagracht ina réimse cúraim féin ar na Ranna Stáit uile agus ar gach eagraíocht phoiblí i gcomhthéacs Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, atá á chur i bhfeidhm go céimiúil. Tugtar tacaíocht don Ghaeilge go príomha trí:
An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Foras na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta agus Bord na Leabhar Gaeilge.
An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta.
Is í an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta an Roinn Stáit atá freagrach as úsáid na Gaeilge a mhéadú ar fud na tíre agus as cothú agus láidriú na Gaeilge mar phríomhtheanga ag teaghlaigh agus ag pobal na Gaeltachta. Déantar é seo trí fhorbairt pholasaí Stáit agus trí réimse leathan scéimeanna a thugann tacaíocht phraiticiúil.
Is áisinteacht de chuid na Comhlachta Feidhmithe Thuaidh/Theas, An Foras Teanga í Foras na Gaeilge, a bhfuil freagracht uirthi an Ghaeilge a chur chun cinn ar fud oileán na hÉireann. Bunaíodh An Foras Teanga, faoi réir Chomhaontú Aoine an Chéasta i 1999,chun an Ghaeilge agus an Ultais a chur chun cinn.
Bunaíodh Údarás na Gaeltachta i 1980 mar ghníomhaireacht fhorbartha réigiúnach don Ghaeltacht. Tá Údarás na Gaeltachta luaite le ról forbartha eacnamaíochta, is é sin, poist inmharthana a chruthú agus infheistíocht a mhealladh go dtí na réigiúin Ghaeltachta chomh maith le tacaíocht a thabhairt do ghníomhaíochtaí forbartha pobail, cultúrtha agus teanga, i bpáirtíocht le pobail agus le heagraíochtaí áitiúla.
Is í aidhm Bhord na Leabhar Gaeilge ná tacú le scríbhneoirí agus foilsitheoirí chun ábhar léitheoireachta i nGaeilge a chur ar fáil don phobal.
An Roinn Oideachais & Eolaíochta.
Tá an Roinn Oideachais agus Eolaíochta freagrach as forbairt polasaí, as pleanáil, as soláthar, as dearbhú cáilíochta agus as measúnú ag gach leibhéal oideachais. Múintear an Ghaeilge mar ábhar riachtanach do gach dalta i mbunscoileanna agus i scoileanna dara leibhéal, ach amháin nuair a thugtar díolúine do dhaltaí ar bhonn mhíchumas foghlama nó toisc go raibh siad ag staidéar thar lear roimhe sin. Cuirtear léann na Gaeilge chun cinn trí churaclam náisiúnta agus tacaítear leis trí Threoirlínte do Mhúinteoirí agus trí oiliúint inseirbhíse do mhúinteoirí. Is féidir le daltaí sa tsraith shóisearach agus shinsearach clár a leanúint ag trí leibhéal - Bunleibhéal, Gnáthleibhéal nó Ardleibhéal, agus leanann na daltaí i gclár na hArdteistiméireachta Feidhmí clár i nGaeilge Chumarsáideach. Tá gréasán de bhunscoileanna agus de scoileanna dara leibhéal Gaeilge (Gaelscoileanna) ann freisin, chomh maith le scoileanna Gaeilge i gceantair Ghaeltachta. Cuirtear réimse cúrsaí ar fáil ag an tríú leibhéal freisin a mhúintear trí mheán na Gaeilge. Lena chois seo, tá ról faoi leith ag an earnáil tríú leibhéal i soláthar oiliúint réamhsheirbhíse d'ábhair mhúinteora d'fhonn iad a inniúlú le múineadh i mbunscoileanna agus i scoileanna dara leibhéal. Tacaíonn an Roinn le gníomhaíochtaí óige chomh maith a chuirtear ar fáil trí mheán na Gaeilge i bhfoirm deontais i gcabhair ar bhonn bliantúil d'eagraíochtaí óige deonacha Gaeilge m.sh. Feachtas agus Ógras.
Bunaíodh An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta in 2002 faoi fhorálacha Alt 31 den Acht Oideachais 1998. I measc a cuid feidhmeanna tá (i) pleanáil agus comhordú sholáthar téacsleabhar agus áiseanna teagaisc trí mheán na Gaeilge, (ii) comhairliú faoin oideachas a chur chun cinn trí mheán na Gaeilge i scoileanna i gcoitinne agus i scoileanna Gaeilge, (iii) soláthar seirbhísí tacaíochta do scoileanna lán-Ghaeilge agus (iv) taighde a dhéanamh. Tá eolaire cuimsitheach d'ábhar acmhainne atá ar fáil anois chun tacú le múineadh agus le foghlaim trí mheán na Gaeilge ar láithréan gréasáin na Comhairle.
An Chreatlach Reachtaíochta.
Tá seasamh na Gaeilge leagtha amach in Airteagal 8 de Bhunreacht na hÉireann, áit a ndeirtear "Os í an Ghaeilge an teanga náisiúnta is í an phríomhtheanga oifigiúil í". Aithnítear an Béarla mar "theanga oifigiúil eile" san Airteagal céanna.
Tá breis agus 50 píosa reachtaíochta a chuimsíonn gnéithe agus ábhair éagsúla le forálacha faoi leith luaite iontu a bhfuil mar chuspóir acu tacú leis an nGaeilge agus lena stádas mar theanga. Seo a leanas cur síos ginearálta ar an reachtaíocht is déanaí a bhfuil tábhacht faoi leith bainteach leis.
Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 Is é an tAcht seo an chéad phíosa reachtaíochta ina leagtar síos próiseas reachtúil chun a chinntiú go gcuirfear soláthar sásúil de sheirbhísí poiblí i nGaeilge ar fáil don phobal. Úsáidfear an tAcht chun feabhas suntasach céimiúil a bhaint amach, thar tréimhse, ar leibhéal na seirbhísí trí Ghaeilge a chuirfidh an Stát ar fáil. De thoradh an Achta sin a bunaíodh Oifig an Choimisinéara Teanga chun cearta an phobail faoin Acht a chosaint.
Is iad na príomhchúraimí atá ar An gCoimisinéir Teanga ná monatóireacht a dhéanamh ar an mbealach a bhfuil forálacha Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 á gcomhlíonadh ag comhlachtaí poiblí.
Tá ar an gCoimisinéir Teanga gearáin a fhiosrú agus tá dualgas air freisin comhairle a chur ar fáil don phobal maidir lena gcearta teanga agus comhairle a chur ar na comhlachtaí poiblí maidir lena ndualgais faoin Acht.
Chomh maith le hAlt 31 den Acht faoinar bunaíodh an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (féach ar chlé) tá tagairtí tábhachtacha eile san Acht don Ghaeilge. Deirtear ann mar shampla go mbeidh ar gach éinne a mbeidh baint acu leis an Acht a chur i ngníomh aird a bheith acu ar:
"cuidiú le baint amach cuspóirí agus polasaithe náisiúnta i ndáil le leathadh an dátheangachais i sochaí na hÉireann agus go háirithe go mbainfí úsáid níos mó as an nGaeilge ar scoil agus sa phobal" agus "cuidiú leis an nGaeilge a choinneáil mar phríomhtheanga an phobail sna limistéir Ghaeltachta".
Tá forálacha éagsúla san Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000 a thugann aghaidh ar riachtanais theangeolaíochta na Gaeltachta.
Tugann an tAcht seo cumhacht don Rialtas ceantair ina labhraítear an Ghaeilge go forleathan a aithint mar cheantair Ghaeltachta d'fhonn úsáid na Gaeilge mar theanga labhartha a chaomhnú agus a leathnú.
Is é an tAcht seo an reachtaíocht faoinar bunaíodh an Foras Teanga. (féach thuas).
An tAcht Craolacháin 2001
Faoin Acht Craolacháin tá dualgas ar an gcraoltóir náisiúnta RTÉ réimse leathan clár a chur ar fáil trí Ghaeilge.
Meáin Chraolta (RTÉ agus TG4)
Bhunaigh an Stát stáisiún teilifíse Gaeilge i 1996 - TG4. Cuireann an stáisiún réimse leathan clár ar fáil i nGaeilge agus tá fás leanúnach ar a lucht féachana ó bunaíodh an tseirbhís.
Tá RTÉ Raidió na Gaeltachta ar an aer ó 1972. Tugann sí seirbhís ní amháin do mhuintir na Gaeltachta ach do phobal na Gaeilge go náisiúnta. Chomh maith leis an dá stáisiún sin, bíonn Gaeilge le cloisteáil ar RTÉ (Raidió agus Teilifís) agus ar go leor de na stáisiúin tráchtála agus pobail ar fud na tíre.
Nuachtáin agus tréimhseacháin (Lá; Foinse) Maidir leis na meáin chlóbhuailte, seoladh an chéad nuachtán laethúil Gaeilge, Lá, i mí Aibreáin na bliana 2003 agus bíonn an nuachtán seachtainiúil Gaeilge, Foinse ar fáil gach Satharn. Chomh maith leis sin foilsítear tréimhseacháin ar nós an tUltach, Saol agus Comhar. Tá trí cholún i nGaeilge san Irish Times in aghaidh na seachtaine.
An tIdirlíon agus TE (Beo) (Gaelport )
Cuireann suímh idirlín ar nós Beo agus Gaelport eolas agus siamsaíocht ar fáil do lucht labhartha na Gaeilge agus cothaíonn siad nasc níos láidre idir cainteoirí Gaeilge, bíodh siad i Maigh Eo nó i Melbourne.
Na Príomh- eagraíochtaí Deonacha Gaeilge
Tá ról lárnach ag na heagraíochtaí deonacha Gaeilge i gcur chun cinn na Gaeilge. I measc na n-eagraíochtaí sin tá Conradh na Gaeilge, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Gael-Linn, Coláiste na bhFiann, Glór na nGael agus Comhluadar.
Conradh na Gaeilge - An Ghaeilge a chur chun cinn i ngach réimse
Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge - Bá agus tacaíocht don Ghaeilge mar bheotheanga agus cumas inti a neartú agus a bhuanú
Gael-Linn - Fondúireacht a shaothraíonn don Ghaeilge sna réimsí cultúra agus gnó
Coláiste na bhFiann - Clubanna chun deis a thabhairt dá mbaill am saor a chaitheamh go tairbheach trí Ghaeilge
Glór na nGael - Comórtas náisiúnta le forbairt agus caomhnú teanga mar spriocanna lárnacha
Comhluadar - Tacaíocht a thabhairt do thuismitheoirí a gcuid páistí a thogáil le Gaeilge.
An tOireachtas - Na healaíona dúchais trí mheán na Gaeilge a cheiliúradh
An Cumann Scoildrámaíochta - Cur chun cinn na scoildrámaíochta i nGaeilge
Gaelscoileanna - Eagraíocht chomhordaithe na scoileanna lán-Ghaeilge
Eagraíocht na Scáthghrúpa agus grúpa tacaíochta do Scoileanna Gaeltachta scoileanna Gaeltachta
Ógras Eagraíocht Óige Gaeilge atá bainteach le Conradh na Gaeilge
Feachtas - Campaí samhraidh agus gníomhaíochtaí eile a eagrú do dhaoine óga trí mheán na Gaeilge
Concos - Over 25,000 students attend Irish Colleges every Summer
Tá eagrais eile a dhíríonn isteach níos mó ar ghnéithe den chultúr Gaelach ná ar an teanga féin, ar nós an Cumann Lúthchleas Gael agus Comhaltas Ceoltóirí Éireann. Tá ról an-tábhachtach ag na heagrais seo de bharr go bhfuil ar a gcumas an teanga a chur chun cinn mar chuid den phríomhról atá acu. Dé Céadaoin, 26 Samhain, 2008: Rinne an iar-Rós Thrá Lí agus cainteoir Gaeilge Aoibhinn Ní Shúilleabhán feachtas Fhoras na Gaeilge le leabhair Ghaeilge a mholadh mar bhronntanas Nollag a sheoladh go hoifigiúil inniu. Ag an seoladh rinne Aoibhinn roinnt de na leabhair Gaeilge a léamh do pháistí scoile ó Scoil Náisiúnta Naomh Bhríde, An Com, i mBaile Átha Cliath. Máire Uí Churraoin, Iascaire as Muighros i gCarna.
Tá imní ar Iascairí Iorrais Aithnigh faoi na taisí a nochtaíodh ar Chrua na Cara nó Oileán Mhic Dara le gairid ar fhaitíos go dtabharfaí chun bealaigh iad as sin.
Iascairí Iorrais Aithnigh, Oileán Mhic Dara
Ag labhairt faoi na cearta atá ag daoine nuair a leagtar amach ón obair iad agus ar na cúiseanna is mó a leagtar daoine amach ón obair.
Ag cur síos ar an stair a bhaineann le seanbheairic Leitir Móir.
Máirtín Jaimsie, colúnaí.
I bpíosa an lae inniu, chuala muid Máirtín Jaimsie ag labhairt faoin gcantal a chuireann droch-chaighdeán na Gaeilge air agus rinne sé tuilleadh cur síos dúinn ar sheanchas Thomáis Láighléis as Mionlach. Deontas suas le €14,420 á cheadú d'Ionad Pobail Mhachaire Rabhartaigh le cur ar a chumas trealamh ríomhaireachta a cheannach - MerrionStreet
Foilsithe ar Tuesday 12th March 2019
Tá an-áthas orm an deontas seo a cheadú don choiste gníomhach seo,
a dúirt an tAire Stáit Kyne.
Tá obair fhiúntach á déanamh ag an eagraíocht sa cheantar agus, le beirt bhall den fhoireann ar Choiste Pleanála Teanga Chloich Cheann Fhaola, is léir go bhfuil tuiscint ag an eagraíocht ar an bpróiseas pleanála teanga agus go bhfuil siad tiomanta agus gníomhach ina leith. Tá súil agam go gcabhróidh an maoiniú seo leo agus iad ag obair i dtreo chur le scileanna muintir na háite, idir óg agus sean, i réimse leathan ábhar chomh maith le béim a chur ar an teanga agus an teicneolaíocht ag obair as lámh a chéile. Anseo, chríochnaigh mé Scread Mhaidne le Joe Steve fá dheireadh. Tá Lámh Láidir ar fionraí i gcónaí, ach is dócha nach ligeann an mhífhoighid domh í a fhágáilt ansin mórán eile. Nó fríd is fríd, tá mé barúlach go bhfuil gealladh an chéad leabhar, Clochmhóin, comhlíonta go maith ag mo dhuine, agus é ábalta stíl a chleachtadh atá an-nádúrtha, an-ghar do chaint na ndaoiní, gan a bheith róthanaí. Stíl atá ann atá dírithe ar léitheoirí fásta nach bhfuil feasbhaidh teangtha ag luí orthu. Ní Gaeilge light atá sé a scríobh. Is é sin, chan fhuil mé in éadan na Gaeilge light i leabhartha atá dírithe ar na foghlaimeoirí thar aon dream eile, ach is é an locht is mó atá agam ar leabhartha áithride le Pádraic Breathnach go bhfuil an teangaidh iontu rópháistiúil, comh tanaí simplithe agus go n-éiríonn sí cineál athráiteach nó athfhoclach. Sin é an t-imprisiún a dfhág An Pincín orm, ar a laghad. Chan ionann sin a rádh nach nbeadh suáilcí ag baint le cuid mhór dár scríobh sé, ar ndóighe. Tá carachtaeirí iontacha ann a ghreamaíonns de dintinn, go háithrid an Lúbaire ins an díolaim udaí Ar na Tamhnacha. Is é is brí le lúbaire ná seort cneámhaire nó radaire cam slítheánta. Ins an chás seo, bhí an lúbaire ag saothrú a choda ag cur caoi ar thithe a rabh fuarlobhadh iontu. Ar ndóighe, ó beisean a ghníodh an chigireacht, thigeadh sé ar fhuarlobhadh in áiteanna nach rabh a leithéid ann ar aon nós. Cúla Caint - App Gaeilge - TG4 - Cúla4
Baile » Cláir » Cúla4 » Cúla Caint
TOTO I dTRIOBLÓID
TUFF Puppy WALLACE & GROMIT
APP Cúla4 ar fáil anois
Tá 4 App spraíúil Gaeilge do pháistí ar fáil anois le íoslódáil. Is féidir iad a íoslódáil ó iTunes, ach cuardach a dhéanamh faoi 'Cúla4' nó 'TG4'.
APP CÚLACAINT 1 Tá stór beag focal spraíúil Gaeilge do pháistí réamhscoile ar fáil ar an App nua seo a chuimsíonn raon leathan ábhar - an Aimsir, Ainmhithe, Gluaisteáin agus Baill Coirp. Tá na focail ar taispeáint ann agus iad le cloisteáil freisin. Tá fáil ann freisin ar leathanach le dathú chun do phictiúr féin a chruthú nó led fhocal féin a scríobh.
APP CÚLACAINT 2 Tagann App CúlaCaint 2 sa mbreis ar an gcéad App a sheol Cúla4 ag Oireachtas 2011. Tá stór focal spraíúil Gaeilge do pháistí réamhscoile ar fáil san App seo. Tá focail ann a bhaineann leis an Aibítir, Uimhreacha, Dathanna, Bia agus Éadach Tá na focail le feiceáil scríofa agus le cloisteáil freisin. APP Olly an Veain Bheag Bhán Craoltar Olly an Veain Bheag Bhán ar Cúla4 ar TG4. San App nua spraíúil seo, is féidir leat cuidiú le Olly a chuid cairde a dheisiú agus beartáin thábhachtacha á tabhairt amach acu.
APP Ag Spraoi le Claude Craoltar Ag Spraoi le Claude ar Cúla4 ar TG4. San App nua spraíúil seo, is féidir leat cluiche péinteála, tomhas fuaimeanna, cluiche péirí agus cluiche cuardach a imirt.
Tá súil againn go mbainfidh tú sult astu!
Chun é a íoslódáil, téigh chuig iTunes, agus cuardaigh 'Cúla4' nó 'TG4'. Tá an APP Culacaint agus Olly saor in aisce agus iad oiriúnach do iPhone agus do iPad. 86182Mo Sgéal FéinPeadar Ua Laoghaire
"A DHIA, SAOR ÉIRE!"
Do ghluais an dá bhliain. Tháinig an t-earach deirineach a thugas i Maigh Nuadhat. I gcaitheamh an trí rátha a tháinig roim Lá Fhéil' Pádraig an earaigh sin bhí gach aon tsaghas ráflaí ag gluaiseacht i dtaobh na bhFíníní. Bhí an t-eirighe amach le bheith ann lá Samhna. Ansan bhí sé le teacht Lá Coille. Ansan bhí sé le teacht gan aon dabht Lá Fhéile Bríghde. Fé dheire tháinig sé. Do ghluais deich míle fear amach ó chathair Chorcaighe. Fir bhreaghtha óga láidire ab eadh iad. Dá mbéadh na h-airm acu, agus an chóir ortha, agus an stiúrughadh ceart ortha, dhéanfaidís obair a bhainfeadh cuid de'n mhóráil de'n "Times." Mar a bhí, do chuireadar crith chos agus lámh ar a raibh de landlordibh agus de sheóiníníbh i n-Éirinn ó Dhomhnach Diagh go Tigh Mháire. Ach bhí aon nídh amháin sa n-eirighe amach san agus chuir sé áthas mór orm-sa. Bhí na buachaillí go léir sin, 'n-a gcéadtaibh agus 'n-a míltibh, ar a nglúinibh i láthair sagart, fé mar fhéadaidís na [ 117 ]sagairt d'fhághail, ag déanamh a bhfaoisdine dhóibh féin i dtreó go mbeidís ollamh chun dul i láthair Dé nuair a thuitfidís sa chath a bhí le teacht, dar leó. Chuir san i n-úil dom ná raibh sa droch fhéachaint úd a thugaidís orm, bliain nó cúpla bliain roimis sin, ach an éagcóir is gnáth le duine a dhéanamh, uaireanta, ar a aigne agus ar a chroídhe féin, agus ar a choinsias féin, nuair a chuirean droch chómhairle agus droch chómhluadar suas é chun rud a dhéanamh a bhíon lom díreach i gcoinnibh a thuisgeana agus i gcoinnibh a chroídhe.
Bhíomair go léir istigh sa choláisde an mhaidin do ghluais an t-eirighe amach. Bhí an uile shagas ráflaí ag teacht chúghainn. "Traénana lán de shaighdiúiribh dearga ag gluaiseacht ó-dheas! Gach aon traéin acu leath-mhíle ar faid! Traénana eile ag teacht andeas agus iad lán de shaighdiúiribh gonta! Srutháin fola ar na bóithribh iarainn ós na saighdiúiribh gonta a bhí dh'á dtabhairt andeas. An Churach agus a raibh de bharaicibh air i lámhaibh na bhFíníní!" Mar sin dóibh.
Tháinig an sneachtadh. Bhíomair go léir ag cur a's ag cúiteamh féachaint conus a raighmís ó-dheas abhaile, nó an gcaithfimís an tslígh do shiúbhal.
Do lean an sneachtadh. Ansan tháinig atharach na sgéal. Ansan tháinig an dlígh; na prísúnaigh; an chúirt; na trialacha; agus—an seana sgéal i gcómhnuighe—an t-informer. Agus cé r' bh' é an t-informer, an dóich leat? Duine des na cinn uraid. Fear go raibh eólus agus fios a ngnóthaí go léir aige! Fear a bhí ag tabhairt an eóluis sin go léir do namhaid na bhFíníní, do mhuíntir an Chaisleáin i mB'l'Átha Cliath, ar feadh mórán aimsire roimis sin, a gan fhios d'aoinne beó. Fear gur mheas an uile dhuine des na Fíníníbh nár mhair an fear san riamh a bhí níba dhílse 'ná é. Bhíodh [ 118 ]sé ansúd 'n-a measg, sáidhte ins gach cómhairle leó ba dhiamhaire agus ba dhisgréidíghe 'ná 'chéile; a n-ainimneacha go léir curtha síos go Baile Átha Cliath aige agus fiacha a gcod' fola geallta dhó, agus a lán de'n airgead fola 'n-a phóca aige an uair sin féin! Ba thúisge leó go mór a chómhairle ghlacadh 'ná cómhairle sagairt a ghlacadh—go dtí go bhfeacadar ansúd é, sa chúirt, ag freagairt ceisteana, agus gach aon fhocal d'á dtagadh as a bhéal ag fásgadh na cnáibe níba dhéine ar a muineálaibh. Ba thruagh an radharc é!
"Ach," adéarfaidh duine, b'fhéidir, "má bhí aoinne amháin 'n-a ropaire fill féach ar na míltibh a bhí fíor-dhílis, daoine do chaillfeadh an t-anam seacht n-uaire níba thúisge 'ná mar a dhéanfaidís feall de'n tsórd san."
Agus nách shiné donas an sgéil ar fad! Na mílte ann d'fhearaibh breaghtha cródha dílse deagh-aigeanta, agus neart d'aon ropaire amháin iad go léir do chrochadh nó do chur an loch amach, agus an gnó, gur chailleadar a raibh an tsaoghal acu leis, i dteannta a sláinte, b' fhéidir, do chailleamhaint leis, neart dó an gnó san do chur ar neamhnídh i n-aon lá tiubaisteach amháin, tar éis blianta fada bheith caithte 'ghá shaothrughadh agus 'ghá thabhairt chun rathmhaireachta. Cuirean an t-aon informer amháin saothar na mílte fear fóghanta ar neamhnídh.
"Agus nách ait an sgéal a rádh ná féadfaí gnó dhéanamh ar shlígh ná fágfadh ar chumas aon informer dochar a dhéanamh dó?"
Ní féadfaí. Níor féadadh riamh agus ní féadfar go deó. Ní féidir é. An fhaid a bheid droch dhlighthe d'á ndéanamh, dlighthe a chuirfidh rómpa eagcóir a dhéanamh ar dhaoine macánta, beid na daoine macánta san [ 119 ]ag eirighe i gcoinnibh na ndroch dhlighthe sin. Ansan beid lucht na ndroch dhlighthe do dhéanamh ag breabadh na ropairí chun sgéidh ar na daoine macánta agus iad a thabhairt chun na croiche. Dlighthe éagcórtha, dlighthe chun robála, fé ndear an droch obair go léir. As na droch dhlighthe a dh'fhásan an t-informer.
Chuir an dlígh agus an t-informer deire leis an eirighe amach. An deich míle fear a ghluais amach ó Chorcaigh níor bh' fhada go bhfeacadar ná raibh aon mhaith 'n-a ngnó; go raibh na cinn a bhí chun na h-oibre go léir do stiúrughadh, go rabhadar daingean fé ghlasaibh na bprísún. Ansan ní raibh le déanamh ag gach aoinne ach dul fé cheilt go dtí go bhféadfadh sé imtheacht thar faraige a gan fhios dos na slóighte lucht faire a bhí ag muíntir Shasana ar na cuantaibh.
Thánamair go léir abhaile ó'n gcoláisde nuair a tháinig an samhradh, agus ní raibh orainn siúbhal abhaile. Bhíos féin, mar a dúbhart, ag déanamh gnótha sagairt sa pharóiste sin Chill Sheanaigh. Bhí an t-informer tar éis oibre na bhFíníní do bhriseadh agus do sgaipeadh agus do chur ar neamhnídh. Bhí formhór na gceann-uraid daingean fé ghlasaibh na bprísún nó díbeartha an loch amach le daor-bhreithibh dlíghe. An dlígh nár fhéad an ceart a dhéanamh agus muíntir na h-Éirean do chosaint ar an éagcóir a bhí ag an landlord 'á dhéanamh ortha bhí sí ollamh go maith ar mhuíntir na h-Éirean do dhaoradh agus do chur thar faraige nuair a mheasadar féin iad féin do chosaint as an éagcóir sin.
Ach bíodh go raibh formhór na gceann-uraid fé ghlasaibh, nó curtha anonn, bhí raint acu fós gan tabhairt chun lámha. Bhí ar an raint sin ceann-uraid oirdheirc de mhuíntir Cheallaigh. Bhí an tóir 'n-a dhiaigh go teith, ach [ 120 ]do shleamhnuigh sé anonn go Sasana, é féin agus Captaen Déiseach. Nuair a bhíodar thall i Manchester do chonaic duine éigin de'n lucht faire é agus d'aithin sé é. Do gabhadh é láithreach. Bhí sé féin agus an Captaen i gcarra dúnta d'á mbreith chun an phrísúin. D'airigh Fíníní na catharach an sgéal. Chruinnigheadar tímpal ar an gcarra. Do bhriseadar an glas agus do leigeadar an bheirt amach. Do marbhuigheadh an fear a bhí 'ghá gcoimeád, ach tionóisg ab eadh an marbhughadh. D'imthigh an bheirt, ach do rugadh ar chúigear de'n lucht fuasgalta, agus do trialadh i marbhughadh an duine iad, agus do daoradh chun báis iad, chun a gcrochta. Do fuaradh ar ball go raibh duine de'n chúigear agus ná raibh sé sa n-áit i n-aon cor an lá san. Bhí duine eile de'n chúigear agus Cúnún ab ainim dó. Americánach ab eadh é ó ghéillsine. Ní raibh aon úghdarás ag dlígh Shasana ós a chionn. Chómh luath agus do h-airigheadh thall i n-America go rabhthas chun é chrochadh tháinig teachtaireach dhána anall ó riaghaltas America 'ghá rádh le muíntir Shasana gan baint le h-é chur chun báis nó gur dhóibh ba mheasa. Do sgaoileadh chun siúbhail é. Do crochadh an triúr eile. Bhíos i gCeann Tuirc ar Caibidiol, mé féin agus na sagairt eile a bhain leis an áit, agus tháinig an tásg chúghainn. Bhí iongnadh agus fearg orainn go léir. Bhí fhios againn go léir gur le tionóisg a marbhuigheadh an duine; ná raibh aoinne ciontach 'n-a bhás. Bhí fhios againn, leis, go raibh muíntir Shasana ag imtheacht as a meabhair le sgannradh roimis na Fíníní agus go rabhadar ar buile le feirg, a rádh gur fhéad na Fíníní a leithéid de sgeón a chur ionta. Mar gheall ar an ngráin a bhí ag muíntir Shasana ar na Fíníníbh agus ar mhuíntir na h-Eirean iseadh do crochadh an triúr fear [ 121 ]san. Mura mbéadh an sgeón agus an sgannradh agus an ghráin a bhí istigh i gcroídhe mhuíntir Shasana ní crochfaí na fir.
Nuair a bhí an triúr 'n-a seasamh ar chlár na croiche agus an téad ar mhuineál gach fir acu, do phógadar a chéile agus díreach sar ar baineadh an clár ó n-a gcosaibh, "A Dhia, saor Éire!" ar siad. Do lean an focal san i mbéalaibh Éireanach ó shin, agus leanfaidh an fhaid a bheidh duine de shliocht Gaedhal beó ar thalamh na h-Éirean. Agus, an fhaid chéadna díreach, beidh clú an trír sin ag dul i méid agus i n-oirdhearcas, agus beidh aithis Shasana ag dul i ngráinneamhlacht. Maith sibh, a mhuintir Thír Chonaill. Is mithid go mbíonn guth ag lucht na Gaeilge ar mhíriail na hÉireann. Beirigí bua. In éis teacht i dtír ar Sceilig Mhichíl téann cuairteoirí ar an mbóithrín seo, atá gearrtha amach cuid mhaith as an gcarraig lom, ar dtús, agus ansin bailíonn siad leo anairde ar chéimeanna déanta le clocha, a bhfuil na scórtha ann díobh, ag ardú leo go géar, sula mbaineann siad buaic amach. 26 Márta 2015 Is gá d’Éirinn na healaíona a chomhtháthú isteach in eispéireas oideachais leanaí agus daoine óga 06 Márta 2015 Toghann Aosdána 11 chomhalta nua ag a Chomhthionól Ginearálta 06 Márta 2015 Déanann an Chomhairle Ealaíon comhghairdeas le The Gloaming as duais Meteor Choice Music a bhuachan Féachaint ar nuacht níos mó Tá an tráth sin den bhliain buailte linn arís! Tá Oíche Chultúir ag druidim linn agus neart deiseanna ann seoid litríochta Bhaile Átha Cliath a aimsiú nó a athaimsiú. Beidh fáilte Uí Cheallaigh roimh dhaoine óga in eagraíochtaí Gaeilge don oíche agus gheofar blaiseadh de shaibhreas agus de shaíocht litríocht agus chultúr na Gaeilge. Tugtar cuireadh do dhaoine óga bualadh isteach ar 6 Sráid Fhearchair agus éisteacht le léamh sleachta, chomh maithe le heolas a fháil ar an himeachtaí Gaeilge do dhaoine óga a bheidh ag teacht chun cinn i dteannta le Ógras agus Óg-ógras. Agus an chéad stad eile ar an rian litríochta do dhaoine óga ná An Siopa Leabhar neadaithe faoi Conradh na Gaeilge. Tapóidh an léitheoir craosach an deis seo chun spléachadh a fháil ar na leabhair Ghaeilge is deireanaí. Chun tuilleadh eolais a fháil féach ar www.culturenight.ie . Is i mBéarla a fhreagróidh an t-oibritheoir, ach is féidir leat a iarraidh labhairt le duine i gceann ar bith de theangacha an AE Scaipeann Cruinniú na nÓg cruthaitheacht óigeanta ar fud na tíre an Meitheamh seo | Creative Ireland
Tosaíonn an lá beo, saor in aisce agus cuimsitheach seo de chruthaitheacht na hóige ar fud na tíre an 23 Meitheamh.
Tugtar deis sa cheiliúradh beoga seo ar rannpháirtíocht chultúrtha agus chruthaitheach ár n-ógánach do leanaí suas le 18 mbliana taithí a fháil ar ghníomhaíochtaí cruthaitheacha ina gceantar áitiúil.
Tá sé mar aidhm leis an gclár atá lán le saibhreas imeachtaí saor in aisce, áitiúla, bunaithe ar ghníomhaíochtaí leanaí agus daoine óga a spreagadh a bheith rannpháirteach ag 'déanamh' rudaí, agus ag 'cruthú' i ndáiríre!
Áirítear ar roinnt den chraic ó Chruinniú na nÓg atá ar siúl ar fud Chontae na Gaillimhe ceardlanna téatair, drámaí iontacha, scéalaíocht puipéid mar aon le spraoi todhchaíoch le turgnaimh fhíorúla/bunaithe ar réaltacht bhreisithe.
Beidh ceoldrámaíocht ar siúl do leanaí, turais ar dhánlanna, taispeántais scannáin, ceardlanna amhránaíochta/cóiréagrafaíochta teaghlaigh agus léamh scríbhneoireacht a coimisiúnaíodh go speisialta i gCathair Chorcaí. Nó bain taitneamh as siamsaíocht shráide iontach, ruaille buaille sorcais, Shakespeare do leanaí agus tuilleadh i gContae Thiobraid Árann.
Tá ceardlanna scéalaíochta, taispeántais ghrianghrafadóireachta, ealaíne, fuála, Lego, réalteolaíochta agus ióga roimh óige fuinniúil Chontae Uíbh Fhailí.
An bhfuil spraoi á lorg agat san ardchathair? Tá seónna draíochta, cainteanna maidir le stair áitiúil, CoderDojo, seisiúin ealaíne agus scéalaíochta agus taibhithe ceoil beo le daoine óga a bhfuil buanna acu i measc na ngníomhaíochtaí beoga a bheidh ar siúl ar fud Chathair agus Chontae Bhaile Átha Cliath.
Le réimse éagsúil taibhithe, ceardlann códaithe, téatair, ealaíne agus ceoil, léamh, taispeántais, imeachtaí speisialta agus go leor eile ar fáil, níl ort ach féachaint ar Cruinniú na nÓg agus a bheith réidh chun smaointe a roinnt, scileanna nua a fhoghlaim agus spraoi a bheith agat. Siopa.ie - Gúrú i gClúidíní
ISBN: 978-1-905560-12-7
Imleabhar spreagúil smaointeach ó Ghúrú na gCnoc, mar a dtéann an file i ngleic le hiontais an tsaoil dhaonna agus neamhdhaonna agus mar a dtugann sé ruathar ealaíne trí chríocha imigéiniúla na freacnairce. Tig libh siúl lena thaobh ar aistear fánach seo na fionnachtana fantaisíochta, ar thuras diamhair laethúil a thabharfaidh isteach Kathmandu agus Gort an Choirce agus gach dá bhfuil idir eatarthu. Tá a shainstíl le sonrú go smior síos tríd, mar a bhfuil tionchar Neipeal ar a shaothar, leis.
Braitheann Ó Searcaigh gur thug sé leis an chuid is fearr óna shaothair eile sa chnuasach seo agus téamaí móra na teanga, na háite agus an dúchais chun cinn ann, ach go bhfuil forbairt déanta aige chomh maith ar an réimse mothúchán atá san áireamh sna dánta. Cé nach bhfuil móran Gaeilge ag Tom é féin, síleann sé go bhfuil sé tábhachtach í a úsáid mar is cuid dár gcultúr í. Tá a lán páistí ag foghlaim Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht. Úsáideann siad an teanga agus tá siad ag baint suilt aisti. Tá an Ghaelscolaíocht ag dul ó neart go neart ar fud na tíre ach amháin i gCathair an Chultúir agus in Inis Eoghain, de réir cosúlachta. An Aip is fearr liom… – Teic
Posted on 29/03/2017 05/04/2017 by Teic na nGael
Karina Feirtéar – Cé hí?
Bainisteoir Óige i TG4. Is Ciarraíoch í Karina Feirtéar ó dhúchais. Tá cúlra saibhir san ealaíon aici. D'oibrigh sí mar ealaíontóir grafach le breis agus 10 mbliana. Tar éis sin, bhí sí ag plé le stiúradh agus ag léiriú sraitheanna don lucht féachana óg i TG4. Tá go leor forbairt déanta aici i bhforbairt aipeanna Gaeilge do Cúla4. Tá sí pósta agus beirt páiste aici féin. Faoi láthair, tá sí ag bainistiú ábhar a chuirtear ar fáil ar ardáin digiteach as Gaeilge don lucht féachana óg – cainéal YouTube Cúla4 agus na h-ardáin eile ina mbíonn a cuid tuismitheoirí & múinteoirí ar fáil. Is breá leí gach rud a bhaineann leis na h-ardáin shóisialta.
D'iarr Teic na nGael ar Karina – Cén Aip is fearr leat?
"Is breá liom go leor, LEOR aipeanna. Tá gach rud ar fáil ar mo fón póca anois. Gach rud ó mo bhanc, siopaí gur féidir éadach a cheannacht, chomh maith le r-phostanna a sheoladh! Caithim go leor am ar seinnteoirí ar mo fón (tá's agat.. scáileán an-bheag), chomh maith le YouTube."
"Ach cad é an ceann is mó a bhainim sásamh as agus go gcaithim formhór de mo chuid ama air? Snapchat! Tá an glúin níos óige sa lá tá inniu againnn ag díriú isteach ar domhan físiúil, níos mó na focail. Is ardán cliste é Snapchat atá tógtha ar an bhunús sin."
"Is breá liom go leor leor aipeanna. Ach cad é an ceann is mó a bhainim sásamh as agus go gcaithim an chuid is mó de mo chuid ama ar? Snapchat!"
Is breá liom é mar nach bhfuil rialacha faoi leith ag baint leis – Bealach iontach físiúil le scéal a chumadh agus thaifeadadh.
Tá neart spraoi ann ag cruthú teachtaireachtaí agus iad a sheoladh chuig do chairde nó "snap scéal" a chumadh dod leantóirí. Is féidir ceol a chur leis nó do chuid graificí / dearadh féin.
Níl Snapchat ach ina thús, beidh neart forbairtí agus réimsí nua ag teacht leis an ardán amach anseo.
"Ní h-amháin go maith liom mo chuid snaps féin a chruthú, ach is breá liom roinnt daoine a leanúint chomh maith."
"Tugann sé léargas mhaith réalaíoch dúinn ar shaol dhaoine- mar shampla daoine cáiliúil- taispeánann sé dúinn an saol atá acu- gan an smide.. nó taobh thiar den cheamara i taifeadadh mór."
Ár mbuíochas le Karina as ucht a gcuid ama ag freagairt na ceiste seo agus is léir go duine í a bhaineann an-úsáid as Aipeanna! Céard fútsa? Céard iad na Aipeanna is mó a bhaineann tusa taitneamh agus úsáid astu? Má cheapann tú go mbíonn aon duine ag 'Snapscéalaíocht' a leanann tú ar Snapchat ar chóir go mbeadh muid ar an eolas fúthu, fáilte romhat teachtaireacht a fhágáil thíos, nó bí i dteagmháil linn.
Dala an scéil, is iontach na áiseanna atá ar fáil ó Cúla4 agus beidh alt eile againn faoi seo go gairid. Ár n-Aidhm Is comhlacht é Éire Language and Information Services, atá bunaithe chun tuiscint idir daoine agus comhlachtaí ar fud an domhain, a scapadh, trí aistruchain, aistritheorí, oideachas agus seirbhisí idirlíne. Rinneadh ceiliúradh ar a chuid saothar i nDún Laoghaire ar na mallaibh ag ócáid dar dteideal “Amhráin na Saoirse – Tionscadal Bob Marley” a bhí mar pháirt den fhéile litríochta Gaeilge ‘IMRAM’. The first Merriman winter school was held in Nenagh in January 1969, organised by Seán Ó Mórdha and Eoghan Ó hAnluain. Among those who spoke at the School were Máirtín Ó Cadhain, Seán Ó Ríordáin and Máirtín Ó Direáin and the young poet Nuala Ní Dhomhnaill read her own composition for the assembled ‘scholars’. Garraí Johnny Mhorgan: Céard atá i ndán do Foinse?
Nuair a bhí mise ar an meánscoil, i nGalltacht Mhaigh Eo, thiar sna seachtóidí, bhíodh "Inniu" á fháil againn ón múinteoir Gaeilge. Leagan amach leamh, drochchaighdeán cló, altanna móra fada faoi chúis na Gaeilge - dá mbeifeá ag iarraidh nuachtán a dhearadh leis an aos óg a chasadh i gcoinne na teanga, is é Inniu an páipéar a leagfá amach leis an jab a dhéanamh.
Ina dhiaidh sin, nuair a chuir mé aithne ar na leads i mBéal Feirste, léinn Lá. An rud ab fhearr faoi go mór fada ná colúin ghrinn Mháirtín Uí Mhuilleoir (an cuimhin le héinne an colún "An Tráth Sin den Mhí" - sin tallann atá á chur amú - fill orainn, a Mháirtín na cruthaitheachta!). An deacracht a bhí agam leis an gcuid eile de ná go raibh sé dírithe an iomarca ar shaol na Gaeilge in iarthar Bhéal Feirste.
Bhí Amárach ann chomh maith - ró-ghafa leis an nGaeltacht, a cheap mé.
Is é Foinse, dar liomsa, an páipéar ab fhearr ar éirigh leis freastal ar na tránna éagsúla sin - lucht labhartha na cathrach a bhí sáite sa gcúis, lucht léite níos ginearálta nár bhain go gníomhach leis an gcúis ach a raibh spéis níos mó acu sa teanga ar bhonn cultúrtha, agus an aicme Ghaeltachta a bheadh sásta nuachtán Gaeilge a léamh, dá n-aireoidís go raibh freastal á dhéanamh ag an bpáipéar ar a saol féin.
Seans go bhfuilimse claonta, ó tharla go bhfuil cónaí orm i gCois Fharraige. Seans go bhfuil daoine go leor i nGaeltachtaí eile ann nár airigh nádúr ar bith le Foinse. (Ní miste dom, de ghrá na trédhearcachta, a lua chomh maith go raibh mé i mo cholúnaí ealaíon le Foinse ar feadh cúpla bliain i ndeireadh na naochaidí).
Ceannaíonn muide Foinse chuile dheireadh seachtaine sa teach seo. D'aireodh muid go raibh rud eicínt caillte againn (nó misseáilte againn, le bheith cruinn) mura raibh sé feicthe againn. Bíonn an-réimse ábhair ann. Bíonn sé scríofa go maith. (Cé gur cuireadh léirmheas an-aisteach de leabhar uaim, Aniar i gcló ann uair amháin - ach tá an peaca sin maite.)
An rud is tábhachtaí faoi Foinse ná go léann daoine é. Tá a fhios agam gurb ea, mar gur minic a chloisim é luaite i gcomhráití i measc an phobail anseo - ní ag díograiseoirí teanga amháin, ach ag cainteoirí dúchais nach leor dóibh an rud a bheith i nGaeilge le tacaíocht a thabhairt dó. Luaitear an píosa seo nó an pictiúr siúd a chonaic daoine i bhFoinse.
Dá fheabhas é Lá Nua, níor chuala mé riamh luaite ag duine ar bith de mo lucht aitheantais ar an gcaoi sin é. Tuigim nach bhfuil mórán de bhunús eolaíochta leis sin mar shlat tomhais, ach tá fírinne eicínt ann, ina dhiaidh sin.
Is cinnte go bhféadfadh Foinse a bheith níos fearr nuair a chuirfeá i gcomparáid leis an Irish Times é. Ach d'fhéadfadh an Irish Times a bheith níos fearr agus é curtha i gcomparáid leis an Guardian. Ceist scála agus acmhainní é sin.
Is bocht an scéal é má ligtear dó bás a fháil.
Posted by Tadhg Mac Dhonnagáin at 09:51
Labels: Foinse, Foras na Gaeilge, Inniu, Lá Nua, nuachtáin
Mise Áine 17 June 2009 at 12:10
Aontaím go huile agus go hiomlán leat, a Thaidhg. Ceannaím Foinse gach seachtain, agus táim á cheannach le fada an lá.
Cheannaínn Lá Nua anois is arís, go háirithe mar gur thaitin ailt le Dónall Mac Giolla Chóill go mór liom. Tá síntiús glactha agam le Nuacht 24 anois, agus tá an páipéar, agus ailt le Dónall ann, ag teacht chugam chun tí anois. Is fiú chuile phingin é.
Anois, dá bhféadfainn am a fháil chomh flaithiúil céanna…:)
Micil 17 June 2009 at 12:33
"de ghrá na trédhearcachta..."
"tá an peaca sin maite..."
We can see through you now, the pain is gone.
Ní stopann tú ach ag plé leis na hamhráin sin :-)
Tadhg Mac Dhonnagáin 17 June 2009 at 13:58
Níl a fhios agam an dtuigim an ceann seo, a Mhicil.
John M O Donoghue 17 June 2009 at 19:34
Aontaoim libh gur mór an trua dá gcaillfí Foinse an t-aon phaipéar gaeilge atá fagtha.Is cuimhin liom Inniú agus dearadh olc air ach bhí sé go maith do na h-aistí.Bhí sé go maith le cúrsaí spórt freisean cosúil le Foinse.An t-aon locht a bheadh agam le Foinse ná go raibh an iomad béim ar chonntae na Gaillimhe ach chronóinn a gcailleadh.
Tadhg Mac Dhonnagáin 17 June 2009 at 21:57
Sin fadhb na cothromaíochta idir an pobal Gaeltachta (nó pobal amháin Gaeltachta, de réir mar a fheiceann tusa é a John - agus tuigim duit) agus an chuid eile den treibh scaipthe lena mbaineann muid. Níl aon réiteach foirfe ann, creidim - ach is é Foinse an iarracht is fearr fós, sílim féin.
Hilary 18 June 2009 at 14:30
Is cuimhin liom Inniu chomh maith. D'íoc mo thuismitheoirí bochta as ar mo shon agus mé ar an ardscoil ach b'annamh a léigh mé é, ní raibh rud ar bith ann oiriúnach do ghnáth dhéagóirí ar bheagán Gaeilge (agus ní raibh athchúrsáil againn i gcathair Luimnigh ag an am san!) Ní bhíonn seans agam teacht ar Foinse ró mhinic anso i NY ach bíonn seans teacht ar chóip anois is arís agus mar a luaigh tú oireann an nuachtán do dhreamanna difriúla, go mór mhór anso. Má bhíonn an nuacht féin as dáta bíonn rud éigin eile suimiúil le fáil ann i gcónaí. Líonra Séimeantach na Gaeilge: Buíochas
Líonra Séimeantach na Gaeilge:
Táim buíoch de go leor leor daoine as a gcabhair, a dtacaíocht, agus a spreagadh le linn mo chuid oibre ar an tionscadal seo. Súil agam nach ndearna mé dearmad ar aon duine thíos!
Ar dtús, ba mhaith liom an suíomh seo a thiomnú do mo chara croí Doğan Koslu. Ba léir dom, agus an tionscadal seo idir lámha, nach dtuigfeadh go leor daoine an ríomhfhilíocht a bhí de dhíth chun é a chur i gcrích agus ba chrua orm é sin! Chuir sé i gcuimhne dom cúpla ríomhchlár an-chasta-ach-an-áiféiseach a scríobhamar i L.A. sna seanlaethanta. Ó am go chéile nuair a bhí mé réidh leis an ghnó ar fad a chaitheamh in airde, ba shólás dom an tuiscint go raibh duine amháin ann, ar a laghad, a ghlacfadh an t-am chun na mionsonraí a thuiscint!
Do mo chúntóirí taighde anseo i St. Louis, S.A.M., Madeleine Cáit Scannell (8 mbliana d'aois) agus Kevin Patrick Scannell, Jr. (6 bliana d'aois). Féach ar a ngrianghraf. Am éigin anuraidh, mhínigh mé dóibh na bunsmaointe a bhaineann leis seo uile, agus phléamar samplaí d'fhocail athbhríocha. Uaidh sin amach, rinneadar cluiche parlúis de, ina ndéanann siad iarracht ar fhocail nua athbhríocha a aimsiú nach bhfuil i mbunachar sonraí a nDaidí cheana. Tá na céadta sampla aimsithe acu le bliain anuas, agus neart samplaí go ndearna na taighdeoirí Princeton dearmad glan orthu (m.sh. "popup": fuinneog, leabhar, nó daorchluiche)! Ba bhreá liom mic léinn san ollscoil a bheadh chomh cliste agus chomh díograiseach libhse féin!
Rinne Gail Scannell obair mhór ag iontráil sonraí san fhoclóir. Is dócha go raibh a fhios aici nach mbeadh mé sásta leis na torthaí dá n-íocfainn tríú páirtí gan suim dá laghad san obair. Ach níos tábhachtaí fós, cuireann tú suas le m'uaireanta fada, mo neamhairdeall, agus mo chaitheamh aimsire aisteach. Agus go raibh maith agat as cur i gcuimhne dom cad é an rud is tábhachtaí (sárdhiosca). Tá gach rud níos fearr leatsa!
Do Luis Henrique Fagundes agus an chuid eile den fhoireann Morcego, as a mbrabhsálaí iontach, agus as dul i dtacaíocht leis an tsaoirse trí an brabhsálaí a scaoileadh amach faoin LGPL.
Cé is "suíomh gan deontas" é seo, táim buíoch d'Fhoras na Gaeilge as an tacaíocht a thugadar dom agus mé ag obair ar an nGramadóir in éineacht leis an gcomhlacht Cruinneog. Táim ag obair ar son mionteangacha le seacht mbliana anuas, ar son níos mó ná fiche teanga go dtí seo, agus is dóigh liom go bhfuil an Ghaeilge san áit is fearr maidir le hacmhainní ríomhaireachta. Is é is cúis leis seo go bhfuil formhór na teicneolaíochta a bhaineann leis an nGaeilge ar fáil saor in aisce. Tá mo chuid oibre go léir san áireamh ar ndóigh, agus na bunachair sonraí eile atá i mbéal phobal na Gaeilge freisin, mar shampla acmhainn.ie agus focal.ie. Táim ag brath go mór ar na hacmhainní seo, acmhainní a cruthaíodh le tacaíocht ó Fhoras.
Do na taighdeoirí ag an Cognitive Science Laboratory in Ollscoil Princeton as an WordNet Béarla a chruthú agus as an WordNet céanna a chur ar fáil faoi théarmaí neamhshrianta.
B'acmhainn áisiúil eile í an mhapáil idir leaganacha difriúla an WordNet Béarla a ndearnadh ag an NLP Research Group in Universitat Politècnica de Catalunya.
Chruthaigh mé an tionscadal seo le saorbhogearraí amháin. Dá bharr seo, táim buíoch de Richard Stallman, Larry Wall, mo dhuine a scríobh an chéad leagan de sed, agus na mílte ríomhéigsí eile. Chríochnaigh mé é i bhfad níos tapa de bharr an eagarthóra is ansa liom, vim, a bhí scríofa ag Bram Moolenaar. Déan machnamh ar dheontas a thabhairt ar son páistí bochta in Uganda, in ómós do Bhram.
Tugaim "ainm oibre" do gach ceann de mo thionscadail sa tréimhse sula scaoilfidh mé é amach. Thug mé "BLA" ar LSG ar dtús, mar ghiorrúchán ar "Battle of Los Angeles", an dlúthdhiosca a raibh mé ag éisteacht leis nuair a scríobh mé eithne an ríomhchláir ag deireadh 2006. Go raibh míle maith agaibh as sin, Rage Against the Machine.
Agus ar deireadh, do na Gaeilgeoirí atá tar éis mo chuid oibre a thacú ar bhealaí éagsúla, go háirithe Diarmaid Mac Mathúna, Séamus Ó Ciardhuáin, Elaine Uí Dhonnchadha, Conn Ó Muineacháin, Vincent Morley, Caoimhín Ó Donnaíle (as Oileán Sgiathanach), Kevin Donnelly (as an mBreatain Bheag), Liam Ó Cuinneagáin, Iarla Mac Aodha Bhuí, Brian Ó Broin, Ciarán Ó Duibhín, agus Peadar Ó Guilín. Posted on Monday, January 08, 2007 - 10:02 am:
Féachaigí an méad teachtaireachtaí atá sa rannóg Bhéarla, agus an méad atá sa rannóg seo. Cad is brí de? Tá suim sa Ghaeilge ag gach duine ar an gclár plé seo, cheapfaí. Ach nach bhfuil suim ag éinne in úsáid na Gaeilge mar theanga? An saghas 'soduko' amháin í? An 'spórt lucht féachana' amháin í?
Posted on Monday, January 08, 2007 - 10:40 am:
Tá daoine ann nach bhfuil an misneach acu teacht anseo.
Tá sé níos "sabháilte" sa Bhreac Gaeltacht, áit gur féidir titim siar ar an mBéarla más gá.
tá sé cosúil le snámh sa deireadh is doimhne sa linn snámha
(Message edited by Mise_Fhéin on January 08, 2007)
Posted on Monday, January 08, 2007 - 11:00 am:
cac, táim do mo bhá fhéin..
Posted on Monday, January 08, 2007 - 11:43 am:
Ach, tá níos mó teachtaireachtaí i nGaeilge anois -- i bhfad níos mó -- thuas ansin sa BhreacGhaeltacht ná mar a bhíodh.
Posted on Monday, January 08, 2007 - 01:30 pm:
Mar a fheictear dom é, agus admhaím nach léim an rannóg sin go minic, bíonn siad ag síor-scríobh as Béarla, uairteanta faoin nGaeilge. Ní dóigh liom gur miste le mórán daoine anseo cúpla focal Béarla mura bhfuil na focail Ghaeilge ag an duine. Tá an iomarca de dhaoine fásta oilte ina seasamh ag ceann éadomhain na linne, dar liomsa.
Posted on Monday, January 08, 2007 - 02:19 pm:
Féach na comhráite seo a leanas thuas, a Shéamais. Tá siad i nGaeilge amháin, nó tá nócha faoin gcéad dá bhfuil iontu i nGaeilge:
Litir san Irish Times inné
Tomhais Nua (agus The Zen of Tomhais roimhe sin)
Is fíor nach gcloiseann muid ach Béarla ó chuid de na daltaí is strambánaí, Gavin agus Kieran go háirithe.
Maith go leor, ach tá i bhfad níos mó téada ann gan Ghaeilge, sílim.
Domsa, ó mo thaithí acadúla is é cruthú sochaí dátheangach an bealach is fearr leis an nGaeilge a chur ar ais i mbéal an phobail.
An scéal céanna anseo a shéamais, seo cuid trí ghaeilge amháin. Mar sin, scríobhann mé féin sa chuid eile níos minicí.
Cabhair a thabhairt do dhaoine agus iad a spreagadh feabhas a chur ar a gcuid Gaeilge a dhéantar sa chuid eile.
Bhuel, sin díreach mo thuairim féin agus aontaím le Dennis ansin go bhfuil níos mó Gaeilge ann ná mar a bhí.
Posted on Monday, January 08, 2007 - 08:55 pm:
Dia dhuit a Sheamais,
Níl aithne agat orm fós ach léigh mé cúpla rud a scríobh tú i do bhlog.
Cúpla cheist:
1. 'Bhfuil tú i ndáiríre le do thuairimí faoin cogadh nó an mbíonn tú ag iarraidh díospóireachtaí a spreagadh?
2. Céard atá i gceist agat le "An saghas 'soduko' amháin í?" thuas? Tá tú ag caint faoi 'sudoku', an cluiche leis na huimhreacha, nach bhfuil? Gabh mo leithscéal ach ní thuigim cén baint a bheadh aige sin leis an gcaoi ina labhraímid le céile anseo.
3. Nuair atá daoine in ann rud a dhéanamh go maith, nár mhaith an rud é an t-eolas sin a roinnt? Tá mé féin fíorbhuíoch dóibh siúd atá in ann caint go líofa anseo ach a chaitheann go leor ama ag cabhrú linn sa 'BhreacGhaeltacht' mar a chuireann Dennis air.
4. Is iontach an rud é go bhfuil Gaeilge mhaith agat ach tá daoine eile ag tosnú ar an turas sa teanga atá críochnaithe agat agus nach iontach an rud é go bhfuil suim ag na daoine sin sa teanga?
5. Ón bpictiúr den Road Runner agus a theanga amach, an féidir liom a thuiscint gur maith leat bheith ag magadh mar sin, ó am go ham?
Posted on Monday, January 08, 2007 - 09:17 pm:
Ceist amháin eile: Gabh mo leithscéal a Shéamais, ach léigh mé an chéad líne a chonaic mé uait sa BhreacGhaeltacht sa phíosa 'Nollaig na mBan' agus thosaigh tú le "Ní maith liom bheith i mo bheachtóir,..." Dáiríre?
Ó, agus ní raibh mé in ann teacht ar an bhfocal sin 'beachtóir' insan bhfoclóir atá agam anseo (Ó Dónaill). Anois, níor mhaith liom bheith ag déanamh glór mór ar bheagán cúise...
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 05:15 am:
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 05:19 am:
Féach, focal eile atá ag an FB
tugtha do bheith ag ceartú daoine.
Dia is Muire duit, a Chaitríona.
1. Lán dáiríre.
2. Mílitriú a bhí agam. Níl suim agam sa chluiche, mar atá. Ach is cluiche do mórán daoine castacht na Gaeilge, na rialacha gramadaí, srl. Is breá leo bheith ag cur síos ar an ábhar i gcónaí - teagneolaithe, den chuid is mó, is dócha. Ach ní úsáideann siad an teanga mar theanga.
3&4. Thosaigh mé féin ar an liosta Gaelic-L agus ansin Gaeilge-B nuair a tosaíodh é. Thug an Dennis céanna seo againn morán cabhrach dom. Rinne mé amhlaidh le blianta mé féin. Ansin, chuaigh mé go Gaeilge-A amháin le fada, agus is mó comhrá a spreag mé ansin, freisin (bhíodh comhráite ann tráth). Ní miste liom cabhair a thabhairt d'éinne, ach ní maith liom gach rud a athscríobh as Béarla níos mó, agus múinim Gaeilge le daoine beo gach seachtain (le blianta fada). B'fhearr liom í a scríobh agus a labhairt chomh minic agus is féidir liom. Rinne mé mo sheacht ndícheal chun sin a dhéanamh chomh luath agus ab fhéidir liom (roimhe sin, dar le daoine áirithe...), agus ní thuigim an fáth nach ndéanann an chuid is mó de na foghlaimeoirí an iarracht chéanna. Sin mar a fuair mise líofacht - sin agus léamh na Gaeilge. Táim ag iarraidh daoine eile a spreagadh chun líofacht sa teanga a bhaint amach.
5. Tá an Road Runner agam mar gheall ar na hionsaithe a rinne na beachtóirí orm anseo b'fhéidir bliain ó shin. Bhí daoine cosúil le Wile E. Coyote do mo ghéarleanúint - "super geniuses" a bhí iontu, ina dtuairimí féin. Táim ag sá mo theanga amach chucusan.
6. Thug Aonghus an freagra duit. Cheartaigh mé litriú Aonghuis chun cabhair a thabhait do na foghlaimeoirí. Ach déantar a leithéid go minic chun cur in iúl cé chomh cliste agus atá an té a dhéanann. Agus stadann sé comhráite go mion minic. An fhadhb is mó atá ann d'fhoghlaimeoirí na Gaeilge ná nach féidir le foghlaimeoir aon rud a scríobh nó a rá (go háirithe in Éirinn, i measc na bhfoghlaimeoirí 'cliste') gan duine á cheartú. Is maith an rud eolas a fháíl faoin ndóigh cheart chun rud áirithe a rá. Ach go rí-mhinic, níl suim dá laghad ag an mbeachtóir sa rud a dúirt an duine. Níl suim acu ach sna ceartúcháin. Stadtar an chaint. Is fuath liom sin. Bíonn daoine ag caint as Béarla faoi ghramadach na Gaeilge seachas ag caint as Gaeilge mar gheall air, dar liom.
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 02:21 pm:
Is breá liom go bhfuil tú ag scríobh i nGaeilge. Aontaím go bhfuil sé tábhachtach an teanga a úsáid, fiú nuair nach bhfuil na scileanna go léir sa teanga fós againn, nuair atá rud tábhachtach le rá againn. Ach nuair a úsáideann duine an teanga chun drumaí a bhuaileadh don cogadh a bhris dlíthe idirnáisiúnta; a mharaigh timpeall 400,000; atá ag robáil m'airgead chun buamaí a cheannach; a spreag céasadh; a d'úsáid WMDS (sean uráinium) agus airm céimiceacha (fosfarúil bán), tá an duine sin ciontach san dúnmharú freisin.
Is masla é do na daoine a thug an teanga seo dúinn, na daoine a bhí ann romhainn, na daoine a d'fhulaing i gcogadh a bhagair ár saolta agus ár dteanga inár dtír fadó. Is masla é do chreideamh formhór na hEireannaigh a chreideann i síocháin, agus is masla uafásach é do dhaoine san Iraq an méid atá a scríobh agat i do bhlog sin a léamh, agus iad ag iarraidh a thuiscint cén fáth a bhfuil siad ag dul i socraid a gcairde, lá i ndiaidh a céile.
Tá meas agam ar an gcaoi a d'fhoghlaim tú an teanga ach níl meas dá laghad agam ar an méid atá a rá agat i do bhlog. Tá sé contúirteach don tír,don domhan, do na daoine a léann é agus dod' chroí, má tá croí agat. Mar, má deireann tú go bhfuil cogadh go maith, gan trácht ar an t-uafás dochar a dhéanann sé, ní féidir liom a thuiscint cá bhfuil an croí, ná réasún ar bith, ansin.
Ó, agus nuair a thosnaíonn duine le
'Ní maith liom bheith i mo bheachtóir', de gnáth ciallaíonn sé a mhalairt. Ba mhaith liom a rá go gcreidim thú ach léigh mé do bhlog.
Tá rud amháin an-spéisiúil dom maidir leis an nGaeilge. Thug mé faoi deara go minic go bhfuil treo níos tabhachtaí ná am. Is cuma cé comh tapaidh is atá tú ag dul, a Shéamais, má tá tú ag dul sa treo mícheart.
'Cinnte go bhfuil botúin sa teanga anseo agam, ach tá rud éigin tábhachtach le rá agam anseo agus tá súil agam go dtuigfidh tú é. Níor úsáid mé an foclóir ach tá mé ag scríobh ó chroí.
Tá sé tábhactach dom tacaíocht a thabhairt do mhuintir Iraq atá ag fulaingt gan ghuth ar bith acu. Níl mé ag dul ag tabairt tacaíocht ar bith do dhaoine a thugann tacaíocht do dhúnmharú (an masse) na daoine sin, is cuma cén teanga a úsáideann siad.
De gnáth is fearr liom bheith macánta le daoine. Ach nuair a bhriseann duine rialacha chomh daingean sin go bhfuil siad ag tabhairt tacaíocht do dhúnmharú, le bheith múinte, caithfidh mé a rá go bhfuil tú chomh fada as bealach anseo go bhfuil tú ar strae. Ná tóg daoine eile leat.
Le meas don teanga, don saol, don síocháin,
Tá áthas orm bualadh leatsa, freisin.
Níl an t-ábhar seo oiriúnach don chlár plé seo. Seo mo fhreagra ghinearálta, ámh, mura bhfuil sé léite agat cheana:
http://caomhach.blogspot.com/2006/09/argumentum-ad-nauseum.html
Tá ceachtanna eile go leor an an mblag más é mo thuairim atá uait. Más a bheith ag seanmóireacht atá uait, mar a dúirt, níl an áit seo oiriúnach di. Is mó áit a scriosadh lena leithéid ar an idirlíon, na liostaí a luaigh mé san áireamh. Ná déan amhlaidh anseo.
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 03:43 pm:
freagra ginearálta (f.)
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 04:03 pm:
Tá mo chuid ráite agam agus seasann sé.
Slán, a Shéamais.
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 04:41 pm:
Sin fáth eile go mbíonn daoine ag caint faoin ngramadach, seachas aon ábhar eile...
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 09:04 pm:
Sin fáth eile go mbíonn daoine ag caint faoin ngramadach
Úf. Tá gnéithe eile den teanga seo atá sábhailte go leor. Úrscéalta, gearrscéalta, filíocht, amhráin, scéalta grinn (uaireanta!) agus tomhaiseanna (!!!), mar shampla, agus ár cuid beathaisnéisí féin. Ach táim sásta éisteacht lena a lán eile, chúns a phléitear i nGaeilge é.
Posted on Tuesday, January 09, 2007 - 09:12 pm:
Tá an Road Runner agam...
Aon seans go mbeifeá sásta grianghraf díot féin a chur ar ais arís? Is breá liomsa aghaidheanna daoine a fheiceáil anseo. Bíonn guth ar bith níos daonna domsa má tá íomhá le ceangal leis i m'intinn.
Posted on Wednesday, January 10, 2007 - 09:22 am:
Seans. Ní mór dom ceann nua a chur in eagair. Níl féasóg ná croiméal orm le déanaí.
Posted on Wednesday, January 10, 2007 - 10:38 pm:
Féach! Nach bhfuilim go hálainn! Cheap mé ar cheann nua a dhéanamh agus mé ag ithe libh Éireannaigh, ach shocraigh mé ar an gceann seo, ionas nach gcuirfinn scanradh ar éinne... Bhíodh an ceann seo http://www.scoilgaeilge.org/lasmuigh/danta/mise.htm
agam le tamall, an cuimhin leat?
Níor thaitin sé le Liz, ámh.
Cén fáth nach bhfuil ionadh orm?
Posted on Thursday, January 11, 2007 - 09:10 am:
Ionas nach mbíonn a fhios agat nuair a bhíonn daoine ag magadh fút.
Posted on Thursday, January 11, 2007 - 11:31 am:
Ionas nach mbíonn...
"le nach mbíonn..."??
"Cionn is nach mbíonn" a bhí ar intinn agat is dócha. Maidir leis an ngrianghraf, molaim an make-up artist (duine an dreachta? an dreachadóir??)!
Posted on Thursday, January 11, 2007 - 11:34 am:
http://www.focal.ie/Search.aspx?term=smideoir&lang=2
An Smideoir, dar gruaig mo smigín smig smig...
Posted on Thursday, January 11, 2007 - 11:43 am:
GRMA, a Aonghuis. Focal deas gonta.
Posted on Thursday, January 11, 2007 - 11:52 am:
Is fíor duit go bhfuil an focal mícheart agam. 'Mar' a bhí uaim, agus cheap mé (le fada) gur cosúil lena chéile iad 'ionas' agus 'mar.' Ach tuigim anois go bhfuil cuspóir ag 'ionas.' Instablogs faoi láthair ach láithreán Béarla-ábhar teanga. Ná cuir isteach ábhar i dteangacha seachas an Béarla. Mar sin féin, mar tá muid ag leathnú, ba bhreá linn a chur san áireamh teangacha eile ró-luath amach anseo. Más mian leat a fheiceáil Instablogs i do theanga, cuir ríomhphost chugainn tríd ár dteagmháil leis an leathanach. MAC CONMARA, Donncha Rua (1715–1810) | ainm.ie
dáta báis 6 Deireadh Fómhair 1810
Donnchadh [páiste]
Tháinig cóipeanna dá dhánta, a rinne duine dá mhic léinn in 1786, i seilbh Sheáin Pléimeann (1814-1896) agus labhair seisean le garmhac an fhile agus bhailigh seanchas ina thaobh. In Irisleabhar na Gaedhilge, Lúnasa 1883, d'fhoilsigh sé 'Donnchadh Ruadh Macnamara: a bheatha agus a imtheachta; mar aon le trácht ar a dhánta'. Chuir Tomás Ó Flannghaile an cuntas sin, mar aon le haistriúchán, i gcló in Eachtra Ghiolla an Amaráin; or The Adventures of a Luckless Fellow and other poems by Donnchadh Ruadh Mac Conmara (1897). Thiomnaigh Risteárd Ó Foghludha ('Fiachra Éilgeach') Donnchadh Ruadh Mac Conmara 1715-1810 (1933) (ar eagrán é de leabhar a cuireadh amach in 1908) don Pléimeannach agus, in ainneoin a ghiorracht a bhí an Pléimeannach d'aimsir an fhile, b'éigean dó, shíl sé, beagní a dhéanamh de roinnt dár bhreac an seanúdar. D'admhaigh sé gur bheag má bhí aon ní nua aimsithe i dtaobh an fhile aige féin ó rinne sé taighde le haghaidh leabhar 1908.
Táthar ar aon fhocal gur cosúil gur sa Chreatalach i gContae an Chláir a rugadh é—aithníonn Ó Foghludha ar fhoghraíocht na ndánta gur Chláiríneach é—agus nach bhfuil a fhios cá bhfuair sé a chuid léinn. Cruthúnas go raibh eolas maith ar an Laidin aige gurbh é a scríobh feartlaoi Thaidhg Ghaelaigh Uí Shúilleabháin. Thosaigh a shaol poiblí nuair a shroich sé dúiche Déise in 1740. Bhí sé sa tseanchas gur ón Róimh a tháinig sé agus thuairimítí go raibh sé ag dul le sagartacht ann ach gur cuireadh amach as an gcoláiste é. Bhí scoil cháiliúil i mBaile na Giolcaí, Seisceannán, agus, tharla gur fear ó Thuamhain dar sloinne Ó Cofaigh a bhí i gceannas uirthi, is inti a thosaigh sé ag múineadh. An bhliain dár gcionn bhí scoil ar bun aige i gCarraig an Chodlata i Maigh Dheilge. Cúpla bliain ina dhiaidh sin d'aistrigh sé arís, go Cluain Pruachais taobh thiar d'Eochaill an uair seo. Thug sé dúiche Paorach, atá idir Sliabh an Chomaraigh agus abhainn na Siúire, air féin in 1745 agus b'fhéidir gur chaith tamall i gcathair Phort Láirge. Deir Ó Foghludha: 'Is amhlaidh atá an scéal, táimid gan cruinneolas ar bith um shaol Dhonncha ó bhliain 1746 go dtí bliain a 1755.' Má chaith sé tamall i dTalamh an Éisc is i rith na tréimhse sin é. B'fhéidir eolas fírinneach ar a imeachtaí a bheith sa dán fada i dtaobh an turais ann, 'Eachtra Ghiolla an Amaráin'. B'fhéidir freisin gurbh ann a scríobh sé an t-amhrán deoraíochta 'Bánchnuic Éireann Óighe' agus an t-amhrán macarónach 'As I was walking one evening fair / Is mé go déanach i mBaile Sheáin [St John's, príomhchathair Thalamh an Éisc]'. Faoi 1756 bhí sé i gceantar Choill Mhic Thomáisín; tá fianaise air sin ina chóip de 'Eachtra Ghiolla an Amaráin' atá i gColáiste Phádraig, Maigh Nuad. Trí bliana ina dhiaidh sin bhí sé ag múineadh in Áth na Scoile agus sa Chaisleán Nua. Tuairim 1764 thug an cruachás air a achainí a chur chuig Séamus Duckett, fear gustalach i gCoill Mhic Thomáisín a raibh eolas maith ar an nGaeilge aige, agus bhí de thoradh air gur iompaigh sé ina Phrotastúnach agus gur ceapadh é ina chléireach teampaill sa bhaile sin. Deir Ó Foghludha nach bhfuil aon amhras gur iompaigh sé ar ais ar a sheanchreideamh. Cé is moite d'fheartlaoi Laidine Thaidhg Ghaelaigh agus an aithrí a rinne sé níor chum sé puinn sna tríocha bliain deiridh dá shaol. Chaith sé deich mbliana díobh mar oide tí i dteach Shéamuis Bháin Paor i mBaile an Bhallúnaigh i bparóiste na Cille. Má bhí sé dall faoin am seo, agus deirtear go raibh, b'ait le Fiachra Éilgeach nár luaigh an file sin ina aithrí. Dar leis an bPléimeannach gur éirigh leis Laidineoirí a dhéanamh de thriúr clann an Phaoraigh in ainneoin na daille agus de thairbhe go raibh na húdair Laidine de ghlanmheabhair aige. Ba chuimhin le Seán Ó Dálaigh é a theacht go dtí an scoil i gceantar Mhaigh Dheilge: 'In person Donnchadh was tall and athletic; but becoming blind towards the close of a life considerably extended beyond the average term allotted to man, and being rather straitened in pecuniary circumstances, he was compelled to appeal to the beneficence of the schoolmasters of his neighbourhood who imposed a "Rate-in-Aid" for him on the scholars. We saw him ourselves in 1810 and paid our mite of the impost' (Poets and Poetry of Munster). Ceithre bliana roimh bhás dó chuaigh sé chun cónaithe lena mhac, Donncha Óg, fíodóir sa Bhaile Nua in aice le Coill Mhic Thomáisín. D'éag sé ar 6 Deireadh Fómhair 1810 agus cuireadh é i reilig Bhaile Uí Fhlaithnín. Céad bliain ina dhiaidh sin a tógadh an chloch uaighe ar chum Liam Ó Míodhcháin inscríbhinn Gaeilge le cur uirthi. An tArdeaspag Micheál Ó Síocháin a chum an inscríbhinn Laidine.
Deir an Pléimeannach gur phós sé Máire Ní Ógáin, cailín sciamhach sa Bharúnaigh, in 1744. Creideann Ó Foghludha gur i bhfad ina dhiaidh sin a phós Donncha, agus, cé go bhfuil sé soiléir nach mian leis a chreidiúint gur Máire Ní Ógáin a bhí uirthi, ní luann sé aon ainm eile. Bhí ar a laghad mac agus iníon aige. Donnchadh a bhí ar an mac agus fíodóir ba ea é in aice le Coill Mhic Thomáisín.
Thuairmigh Pléimionn (Irisleabhar na Gaedhilge, Uimh. 18, Meitheamh 1884, lch. 165) gur chaith Donnchadh Rua tamall i gceantar Shliabh Breathnach, Co. Chill Chainnigh, cuairt a raibh de thoradh uirthi, dar leis, an dúil a bheadh i léann na Gaeilge ar ball ag triúr de scoláirí an chontae sin, Seán Ó Donnabháin, Séamus ó Scoireadh agus Pádraig Ó Néill. Agus is mar seo a chomhair Piaras Béaslaí a ghaisce in Éigse Nua-Ghaedhilge ... Cuid a dó (1700-1850)(g.d.): 'B'é Donncha Rua an file grinn ba mhó d'fhilí na Gaeilge, lasmuich de Bhrian Merriman. Bhí féith na filíochta ann mar is léir ó "Bánchnuic Éireann Óighe" ach is beag amhrán a cheap sé ach ar chúrsaí grinn. Rud nua ar fad, rud ar leithligh, ba ea a phríomhshaothar "Eachtra Ghiolla an Amaráin".' D'aistrigh Standish Hayes O'Grady an 'Eachtra', The adventures of Donncha Ruadh Mac Conmara (1853), agus foilsíodh aistriúchán Arland Ussher in 1926, The midnight court and the adventures of a luckless fellow. Scríobh Francis MacManus triológ d'úrscéalta ina thaobh: Stand and give challenge (1934); Candle for the proud (1936); Men withering (1939). Foilsíodh eagrán nua de Eachtra Ghiolla an Amaráin le Pádraig Ó Liatháin in 2018. The language has made huge strides in recent times, as we see with Bernard Dunne’s Bród Club, and the positive census figures. Despite this, the Dublin Government seems laconic, indifferent, and worse - at times belligerent to the language. de Brún. P. (2009) Scriptural Instruction in the Vernacular: The Irish Society and its Teachers 1818–1827. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies. Cloífidh gach múinteoir, ball foirne eile is gach duine seachtrach (tuismitheoirí nó saorálaithe, srl.) atá i dteagmháil le daltaí de chuid na Gaelscoile agus iad ag cuidiú le himeachtaí laistigh nó lasmuigh den Ghaelscoil leis na caighdeáin proifisiúnta riachtanacha a bhaineann le gairmiúlacht na múinteoireachta. LÃ on tÃ ina raibh ar a laghad duine amháin a labhraÃ onn Gaeilge go laethúil lasmuigh den chóras oideachais (Uimhir) An tseachtain seo táimid ag ceiliúradh Seachtain na Gaeilge 2018. Ar an Déardaoin tháining rang a dó go rang a sé go dtí halla na scoile chun páirt a ghlacadh i Tráth na gCeist. Bhí ceithre bhabhta againn le deich gceist i ngach bhabhta. Ar an Aoine bhí ceilí mór againn san halla. Ábhar ó NÓS curtha le suíomh d'fhoghlaimeoirí Gaelg
20ú Samhain 2018
Tá ailt Ghaelg de chuid NÓS le fáil anois ar shuíomh an ríomheolaí mór le rá, Kevin Scannell, agus iad curtha in oiriúint dá inneall aistriúcháin, agus súil aige an t-ábhar a úsáid leis an nasc idir an dá Ghaeilge a láidriú.
Is í colúnaí Gaelg NÓS Isla Callister a scríobh na hailt atá anois ar fáil i dtrí fhoirm ar an suíomh Cadhan.com, agus réimse leathan ábhar faoi chaibidil aici — an ginmhilleadh agus an cogadh ar dhrugaí ina measc.
Chuir Kevin ailt Isla tríd an ineall aistriúcháin Intergaelic agus rinne "eagarthóireacht éadrom" ar an aschur chun leaganacha anótáilte a chruthú mar áis foghlama do dhaoine le Gaeilge a bhfuil suim acu sa Manainnis.
"An fhadhb is mó atá ann ná gur i mBéarla atá an chuid is mó den ábhar foghlama atá ar fáil: leabhair, cúrsaí ar líne, agus foclóirí dátheangacha. Tá trí "radharc" ar gach scéal, agus is féidir leis an léitheoir an radharc a athrú ón roghchlár ag barr an leathanaigh.
"Taispeánann an chéad rogha aistriúchán Gaeilge ar fhocal nó ar fhrása nuair a chuirtear an luchóg os a chionn, taispeánann an dara rogha an buntéacs agus an t-aistriúchán Gaeilge taobh le taobh, agus tá aistriúchán idirlíneach den sórt a fheictear sa teangeolaíocht ar fáil faoin tríú rogha," a dúirt Kevin.
Dúirt sé nach ndearna sé iarracht "Gaeilge líofa" a chur ar an téacs, ach gur chloígh sé "go dlúth" le foclaíocht agus le struchtúr na Manainnise, "d'aon turas mar áis d'fhoghlaimeoirí". Tá aistriúchán Gaeilge ar fáil ar NÓS cheana féin don té arbh fhearr leis na hailt a léamh i nGaeilge na hÉireann.
Tá Kevin ag baint úsáide as na haistriúcháin cheana féin mar shonraí traenála do Intergaelic, an t-inneall aistriúcháin a d'fhorbair sé cúpla bliain ó shin. Chuir sé foclóir Manainnise-Gaeilge ar fáil breis agus dhá bhliain ó shin, ina bhfuil breis agus 20,000 ceannfhocal Gaelg ann. Tá sé i gceist ag Kevin cur leis na háiseanna Manainnise amach anseo agus súil aige foclóir Gaeilge-Manainnise a chruthú freisin. Cabhróidh na hailt dhátheangacha seo ó NÓS leis na rudaí sin a bhaint amach. De Paor, L. (2006) Trén bhfearann breac: an díláithriú cultúir agus nualitríocht na Gaeilge, Máirín Nic Eoin. Irish Times. Reviews [Details] Bhí neart spreagadh agus spraoi le haimsiú in ócáidí a eagraíodh i rith Éigse na Tríonóide go chuile Gaeilgeoir, ach is féidir le héinne taitneamh a bhaint as bricfeasta neamhaí.
Scott KingScríbhneoir Cúnta
Tá Éigse na Tríonóide thart. An seachtain is Gaelaí agus b'fhéidir an seachtain is fearr sa bhliain acadúil (ach nílimse claonta in aon chor) is é Éigse na Tríonóide agus rinneadh sár-obair chun amchlár spéisiúil éagsúil a chur ar fáil do lucht na Tríonóide. Tháinig iar-phreasrúnaí an Rialtais Eoin Ó Neachtain chun tús a chur leis na himeachtaí ar an Luan agus ansin lean an craic ar aghaidh le himeachtaí éagsúla ar nós an Murder Mystery, an Oíche Ghrinn Ghaelach agus an Gig Mór.
Bhí rud éigin ann do gach éinne, agus cuireadh deireadh leis an seachtain le himeacht a mheallfaí an duine is drogallaí: an Bricfeasta Mór Gaelach. Bhí slua breá i Seomra na Gaeilge cheana féin nuair a tháinig mé maidin Dé hAoine chun taighde a dhéanamh don alt seo. Ba dheas an rud é go raibh daoine fós ag glacadh páirte in imeachtaí na hÉigse tar éis seachtaine fada.
Ní minic a chuirtear rud cosúil leis an mBricfeasta Mór Gaelach ar fáil agus ba léir cén fáth. Béile mór millteach a bhí ann, le hispín, slisín, pónairí, ubh scrofa, putóg dubh agus bán agus "hash brown", cibé ainm Gaelach atá aige. B'é an ispín buaicphointe an bhéile domsa, ach d'ith mé i dtosach é agus mar sin bhí sé an rud is teo.
"Tús maith, leath na hoibre" mar a déarfá. Bhí mé an-sásta leis an hash brown chomh maith, ach bhí sé ag meascadh leis na pónairí agus d'athraíodh an blas mar thoradh. Má tá aon rud ann le cáineadh faoin mbéile, caithfidh mé a rá nach raibh an putóg dubh chomh blasta agus a bhí mé ag súil. In ainneoin sin, b'iontach an smaoineamh é an bricfeasta a chur ar fáil chun deireadh na hÉigse a chéiliúradh. D'fhéadfá a rá gur leigheas a bhí ann! Tá a tréimhse conaitheach curtha isteach anois ag an ealaíontóir Ceara Conway, agus an obair a rinne sí le feiceáil i gceanncheathrú Raidió na Gaeltachta i gCasla. Dúirt Príomhfheidhmeannach agus Cathaoirleach COGG i dTithe an Oireachtais tráthnóna gur chóir Aonad Seirbhísí Gaeilge a chur ar bun sa Roinn Oideachais agus Scileanna
Dé Máirt, Márta 6 2018 ag 7:03 pm
Ní féidir le scoileanna na Gaeltachta an Polasaí Oideachais Gaeltachta nua a chur i bhfeidhm mura gcuirtear gach seirbhís ar fáil i nGaeilge dóibh, a deir an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta.
Deir COGG gur chóir Aonad Seirbhísí Gaeilge a chur ar bun sa Roinn Oideachais agus Scileanna le freastal orthu siúd "ar mian leo a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge" nó go mbeidh dóthain ball foirne ann chun seirbhísí a chur ar fáil i nGaeilge.
Dúirt Cathaoirleach COGG, Dónal Ó hAiniféin ag cruinniú de chuid choiste na Gaeilge agus na Gaeltachta i dTithe an Oireachtais tráthnóna gur gá féachaint go "fuarchúiseach" ar cheist na Gaeilge sa státchóras agus go gcaithfí a bheith "réalaíoch agus dáiríre" faoi sprioc an bhille teanga nua go mbeadh 20% d'earcaigh nua na státseirbhíse ina nGaeilgeoirí. Dúirt Ó hAiniféin go raibh sé "go breá" a leithéid de sprioc a bheith ann ach go gcaithfí "spriocanna réadúla céimiúla" a leagan síos maidir lena bhaint amach.
Deir COGG go bhfuil sé "níos práinní ná riamh" seirbhísí Gaeilge a chur ar fáil do scoileanna Gaeltachta.
"Agus an Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022 á chur i bhfeidhm, tá sé níos práinní ná riamh gach seirbhís a bhaineann le scoileanna Gaeltachta a bheith ar fáil as Gaeilge. Mar chuid den Pholasaí, is gá do scoileanna feidhmiú go hiomlán trí mheán na Gaeilge ach mura mbíonn foireann le Gaeilge ag na seirbhísí stáit amhail Feidhmeannas na Seirbhíse Sláinte, Tusla, an tSeirbhís Náisiúnta Síceolaíochta Oideachais nó an tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí, ní féidir an fhoráil a chur i bhfeidhm.
"Is den riachtanas é go mbeadh gach seirbhís a chuirtear ar fáil trí na scoileanna ar fáil as Gaeilge agus, chuige sin, is gá do na seirbhísí foireann le Gaeilge a earcú," a dúradh san aighneacht a chuir COGG faoi bhráid Chomhchoiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán tráthnóna.
De réir na haighneachta is minic nach mbíonn "aon rogha" ag COGG féin ach "tiontú ar an mBéarla" agus a gcuid feidhmeanna reachtúla á gcomhlíonadh acu, de bharr nach mbíonn aon duine le Gaeilge ar fáil le plé leo.
Agus an bille nua a bhfuil faoi leasú a dhéanamh ar Acht na dTeangacha á phlé inniu ag cruinniú de Choiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán, moladh an gheallúint i gceannteidil an Bhille gur Gaeilgeoirí a bheadh i 20% d'earcaigh nua na státseirbhíse amach anseo.
Dúradh, áfach, go raibh sé "riachtanach" go gcuirfí "am líne" leis an sprioc sin.
"Molaimid spriocanna ama do mhéadú an lín fostaithe le Gaeilge sa státseirbhís. Ní bhainfear amach an 20% i dtréimhse ghairid ama," a deirtear in aighneacht COGG.
Chuir an eagraíocht sraith moltaí eile faoi bhráid an choiste Oireachtais inniu.
Dúradh gur chóir "plean comhordaithe" a fhorbairt chun cur leis an soláthar scoileanna lán-Ghaeilge ar fud na tíre.
"Má táthar ag súil le 20% d'earcaigh a bheith líofa sa Ghaeilge, is ceart go mbeadh ar a laghad 20% de na scoileanna ag cur oideachas trí mheán na Gaeilge ar fáil, go háirithe agus 25% de thuismitheoirí na tíre á rá gur mian leo seo dá bpáistí," a deirtear san aighneacht.
Moltar chomh maith go gcuirfí leis na hacmhainní a bheidh ar fáil do scoileanna Gaeltachta atá chun an Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022 a chur i bhfeidhm agus go leasófaí mar ábhar "práinne" siollabas agus córas measúnaithe na Gaeilge san Ardteistiméireacht.
Moltar leis san aighneacht go gcuirfí ar fáil arís na scoláireachtaí a bhíodh ar fáil do dhaltaí i scoileanna Gaeltachta agus lán-Ghaeilge agus go dtabharfaí ar ais freisin an deontas a bhíodh á íoc le hábhar oidí chun tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht.
Deirtear gur chóir gur "caighdeán fágála" seachas "caighdeán iontrála" a bheadh i gceist le cáiliú mar mhúinteoir bunscoile nó mar mhúinteoir Gaeilge iar-bhunscoile.
Deir COGG go mbíonn moill go minic ar fhoilsiú leaganacha Gaeilge de cháipéisí stáit.
"Mar shampla, nuair a seoladh Plean Gnímh don Oideachas cúpla seachtain ó shin, ní raibh an leagan Gaeilge ar fáil go ceann coicíse ina dhiaidh sin.
"Bhí moill ar an leagan Gaeilge de na Treoirlínte um Chosaint Leanaí cé go bhfuil ar scoileanna cáipéisí a réiteach roimh 11 Márta. Níl an t-ábhar tacaíochta do na scoileanna ón tSeirbhís um Fhorbairt Ghairmiúil do Mhúinteoirí ar fáil as Gaeilge ach oiread. Dá bharr seo, níl rogha ag scoileanna atá ag iarraidh An Polasaí don Oideachas Gaeltachta a fheidhmiú ach plé as Béarla leis," a deirtear in aighneacht COGG. Crochadh bratacha i ndathanna an Ríochta Aontaithe agus bratach an Aontais féin taobh amuigh Ghaelscoil i gContae Dhoire an tseachtain seo. An bhfuil sé chomh maith le cainteoirí dúchais i nGleann na Gaeilge, Tír Chonaill, measúnú a dhéanamh ar a gcuid Gaeilge féin ina dhiaidh sin sin a fhoghlaim i ranganna de Chonradh na Gaeilge. Wilfred Owen - Beathaisnéis
Rugadh: an 18ú Márta 1893 i gCrois Thiar, sa Bhreatain.
Tháinig: 4 Samhain 1918 i Ors, an Fhrainc.
Forbhreathnú ar shaol Wilfred Owen
Tugann foil íogair, obair Wilfred Owen, an cur síos is fearr agus léirmheas ar thaithí an tsaoirse le linn an Chéad Chéad Chéad Chogaidh . Maraíodh é i dtreo dheireadh an choimhlint.
Óige Wilfred Owen
Rugadh Wilfred Owen ar 18 Márta 1893, do theaghlach saibhir dealraitheach; áfach, laistigh de dhá bhliain d'fuair a sheanathair bás ar fhéimheacht agus, ag iarraidh a thacaíochta, cuireadh iallach ar an teaghlach i dtithíocht níos boichte ag Birkenhead.
D'fhág an stádas titim seo tuiscint buan ar mháthair Wilfred, agus d'fhéadfadh sé a bheith comhcheangailte lena cráifeacht a dhéanamh chun leanbh a bhí ciallmhar, tromchúiseach a tháirgeadh agus a bhí ag streachailt le taithí a dhéanamh ar a chuid taithí sa chogadh le teagasc Críostaí. Rinne Owen staidéar maith ar na scoileanna i mBearmann Bheinn agus, tar éis bogadh teaghlaigh eile, Shrewsbury - áit a chuidigh sé le teagasc - ach theip ar scrúdú iontrála Ollscoil Londain. Mar thoradh air sin, tháinig Wilfred mar chúntóir do fhochar Dunsden - paróiste Oxfordshire - faoi shocrú atá deartha ionas go mbeadh an Vicar ag múineadh Owen chun iarracht eile a dhéanamh san Ollscoil.
Scannán Luath
Cé go bhfuil difríocht idir tráchtairí maidir le cé acu a thosaigh Owen ag scríobh ag 10/11 nó 17 mbliana d'aois, bhí sé cinnte go ndearna sé dánta le linn a chuid ama ag Dunsden; os a choinne sin, aontaíonn na saineolaithe go raibh buíochas ag Owen ar litríocht, chomh maith le Botany, ar scoil, agus gurb é Keats an príomhthionchar filíochta a bhí aige.
Taispeánann na dánnta Dunsden an fheasacht thruaisteach a bhí mar ghné de fhilíocht chogaidh níos déanaí Wilfred Owen, agus fuair an t-ógán ábhar suntasach sa bhochtaineacht agus sa bhás a d'fhéach sé ag obair don eaglais. Go deimhin, bhí 'truaillithe' scríofa Wilfred Owen an-dlúth le morbidity.
Fadhbanna Meabhrach
D'fhéadfadh seirbhís Wilfred i nDún an Dúin a bheith níos mó eolach ar an mbocht agus an t-ádh, ach níor spreag sé fonn ar an eaglais: ar shiúl ó thionchar a mháthar bhí sé ríthábhachtach ar chreideamh eolaíochta agus ar intinn ar ghairm bheatha dhifriúil, .
Bhí tréimhse deacair agus trioblóideacha ag smaointe dá leithéid i mí Eanáir 1913, nuair a d'fhéach sé go raibh argóint ag Vicar Wilfred agus Dunsden, agus - nó toisc gur b'fhéidir mar thoradh air - d'fhulaing Owen miondealú beagnach néaróg. D'fhág sé an pharóiste, ag caitheamh an tsamhraidh seo a leanas ag teacht chun cinn.
Le linn na tréimhse scíthe seo scríobh Wilfred Owen cad iad na criticeoirí go minic a lipéad a chéad 'dán cogaidh' - 'Uriconium, an Ode' - tar éis cuairt a thabhairt ar tochailt seandálaíochta. Ba iad na Rómhánacha a bhí sna hiaráin, agus thuairiscigh Owen go raibh comhrac ársa acu le tagairt speisialta do na comhlachtaí a ndearna sé faoi deara nach ndearnadh an t-eolas orthu. Mar sin féin, theip air scoláireacht a fháil ar an ollscoil agus mar sin d'fhág sé Sasana, ag taisteal go dtí an mór-roinn agus post ag múineadh Béarla ag scoil Berlitz i mBordeaux. Bhí Owen ag fanacht sa Fhrainc le breis agus dhá bhliain, agus le linn na tréimhse sin thosaigh sé ag bailiú filíochta: níor foilsíodh é riamh.
1915: Líonta Wilfed Owen san Arm
Cé gur ghlac an cogadh an Eoraip i 1914, ní raibh sé ach i 1915 go ndearna Owen go raibh an coimhlint á leathnú go mór go raibh gá leis a thír féin, agus ar ais sé go dtí Shrewsbury i Meán Fómhair 1915, oiliúint mar phríobháideach ag Campa Hare Hall in Essex. Murab ionann agus cuid mhór d'earcaigh luath an chogaidh, chuir an mhoill ar an eolas go raibh Owen i bpáirt ar an gcoimhlint a raibh sé ag dul isteach, tar éis dó cuairt a thabhairt ar ospidéal do na daoine a bhréagnaíodh agus a bheith ag feiceáil go raibh an cogaíocht nua-aimseartha á láimhseáil; áfach, bhraith sé fós as imeachtaí.
Ghluais Owen chuig scoil an Oifigigh in Essex le linn Mhárta 1916 sula ndeachaigh sé isteach i Reisimint na Manchain i mí an Mheithimh, áit a raibh sé 'Rang 1ú Rang' ar chúrsa speisialta. Diúltaíodh d'iarratas chuig an Cór Ríoga Ríoga, agus ar an 30 Nollaig 1916, thaistil Wilfred go dtí an Fhrainc, ag gabháil leis an 2ú Manchesters an 12 Eanáir 1917. Bhí siad suite in aice le Beaumont Hamel, ar an Somme.
Feiceann Wilfred Owen an Chomhrac
Tuairiscíonn litreacha Wilfred féin na laethanta seo a leanas níos fearr ná mar a d'fhéadfadh aon scríbhneoir nó staraí a bheith ag súil le bainistíocht a dhéanamh, ach is leor a rá go raibh Owen agus a chuid fir ar aghaidh "seachtrach", láibeach, dúnadh tuile, ar feadh cúig uair an chloig mar airtléire agus ragaigh sliogáin timpeall orthu. Tar éis é seo a mhaireachtáil, d'fhostaigh Owen gníomhach leis na Manchesters, ní raibh sé ag dul go mór le déanaí i mí Eanáir, ag fulaingt i mí an Mhárta - thit sé trí thalamh a ndearnadh damáiste ar bhlaosc isteach i cellar ag Le Quesnoy-en-Santerre, agus thuit sé turas taobh thiar de na línte ospidéal - agus ag troid i ngleic searbh ag St.
Quentin cúpla seachtain ina dhiaidh sin.
Shock Shock: Wilfred Owen ag Craiglockhart
Bhí sé tar éis an chatha dheiridh seo, nuair a bhí gafa ag Owen i bpléascadh, gur thuairiscigh saighdiúirí dó go raibh sé ag gníomhú go hiontach; déanadh diagnóisíodh é mar thionchar sliogáin agus chuir sé ar ais go Sasana le haghaidh cóireála i mBealtaine. Tháinig Owen ar Ospidéal Cogaidh Craiglockhart, atá clúiteach anois, ar an 26 Meitheamh, bunaíodh suí lasmuigh de Dhún Éideann. I rith na míonna amach romhainn scríobh Wilfred cuid dá fhilíocht is fearr, mar thoradh ar roinnt spreagadh. Mhol dochtúir Owen, Arthur Brock, a chuid othar sárú bhlaosc a shárú ag obair go dian ar a chuid filíochta agus ag eagarthóireacht an Hydra, iris Craiglockhart. Idir an dá linn, bhuail Owen le othar eile, le Siegfried Sassoon, file bunaithe a spreag a chuid oibre cogaidh le déanaí Wilfred agus a spreag a threoraigh dó; níl an dearbhfhiachas atá dlite ag Owen go Sassoon soiléir, ach d'fheabhsaigh an t-iarmhéid go mór i bhfad níos faide ná na buanna sin.
Poetry War Owen
Chomh maith leis sin, bhí Owen faoi lé an scríbhneoireachta mothúchánach agus dearcadh neamh-chomhrac a ghlaoigh an cogadh, dearcadh ar a ndearna Wilfred imoibriú le fury. I measc na n-oíche a bhí ag a chuid taithí sa chogadh, scríobh Owen clasaiceach cosúil le 'Anthem for Doomed Youth', oibreacha saibhir agus ilbhéagracha arb éard iad brónach macánta agus truailliú do na saighdiúirí / na n-íospartach, agus bhí cuid mhór díobh sin ina n-údair eile.
Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach pacifist simplí a bhí i Wilfred - go deimhin, ar ócáidí raibheadh ​​sé ina n-aghaidh - ach fear a bhí íogair d'ualach na saighdiúirí.
D'fhéadfadh go raibh Owen féin-thábhachtach roimh an gcogadh - mar a bhraitheann a chuid litreacha abhaile ón bhFrainc - ach níl aon trua féin ina obair chogaidh.
Leanann Owen le Scríobh Cé sna Cúlchistí
Tar éis a scaoileadh i mí na Samhna, chaith Wilfred na Nollag 1917 le cathaoirleach cúltaca Manchester i Scarborough. Bhí sé anseo léigh sé faoi The Fire, an chéad chuntas ar thaithí saighdiúirí saighdiúir na Fraince sa Chogadh Mhór, agus tionchar láidir aige ar scríbhinn Owen. A bhuíochas le Sassoon, bhuail Owen le roinnt údair eile freisin sna míonna déanach i 1917, lena n-áirítear Robert Graves - file eile cogadh - agus HG Wells, an t-údar ficsean eolaíochta cáiliúil. I mí an Mhárta 1918 cuireadh Owen ar aghaidh chuig Ordú an Tuaiscirt ag Ripon, áit a chaith sé cuid mhór uaireanta de dhualgais i scríbhinn in áiléar ar cíos; an tréimhse seo, a mhair go dtí go ndearnadh breithniú ar Wilfred a bheith oiriúnach chun freastal arís i mí an Mheithimh, tá sé mar aon leis na míonna i gCroí an Chlabhraigh mar tháirgí is tábhachtaí agus thábhachtacha Owen.
Fás Laochra
In ainneoin líon íseal foilseachán, bhí filíocht Owen ag díriú ar aird anois, ag iarraidh ar lucht tacaíochta poist neamh-chomhrac a iarraidh ar a shon, ach rinneadh na hiarratais seo a dhíspreagadh. Is amhrasach é an nglacfadh Wilfred leo: nochtann a litreacha go bhfuil sé de dhualgas air, go raibh sé ar a dhualgas a dhéanamh mar fhile agus an choimhlint a mheas go pearsanta, ag mothú níos mó ná gortuithe athnuachana Sassoon agus filleadh ar an tosaigh. Ní dhéanfadh Owen ach meas a bheith aige nó a chaomhnú, nó éalú a dhéanamh ar na sleamhnáin a d'fhéadfadh a bheith i gceist, agus ní dhéanfadh ach taifead bríomhar cogaidh é a chosaint ó thráchtóirí.
Fillann Owen chuig an bhFríochán agus Déantar é a Ghlanadh
Bhí Owen ar ais sa Fhrainc faoi Mheán Fómhair - arís mar cheannasaí cuideachta - agus ar an 29 Meán Fómhair, ghlac sé seasamh gunna meaisín le linn ionsaí ar an Líne Beaurevoir-Fonsomme, ar tugadh an Cross Míleata dó. Tar éis sos a chathaoirleach go luath i nDeireadh Fómhair, chuaigh Owen i ngníomh arís, a chuid aonad ag oibriú timpeall canáil Oise-Sambre.
Go luath ar maidin an 4 Samhain, d'éirigh le Owen dul i ngleic leis an chanáil; bhuail sé agus maraíodh é le tine namhaid.
Ina dhiaidh sin bhí ceann de na scéalta is deilbhiúla sa Chéad Chéad Chogadh Mhór ina dhiaidh sin: nuair a thug an teileagram a thuairisciú go ndearnadh a scor dá chuid tuismitheoirí, d'fhéadfaí cloigíní na heaglaise áitiúla a chloisteáil agus iad ag ceiliúradh an armistice. Cruthaigh Sassoon bailiúchán de na dánta Owen go luath, cé gur cruthaíodh dhá eagrán nua sna 1920í go luath sna leaganacha difriúla iomadúla, agus an deacracht a bhí ag freastal ar na dréachtaí a bhí ag Owen agus ar na hiontrálacha is fearr leo. B'fhéidir gurb é an t-eagrán cinnte de chuid oibre Wilfred gurb é Dánna Comhlána agus Fragmentanna Jon Stallworthy ó 1983, ach go léir a thugann údar maith do bhuíochas buan Owen.
The Poetry War
Níl an fhilíocht do gach duine, le chéile taobh istigh de Owen le tuairiscí grafacha ar shaol na trinse - gás, luibheanna, láibe, bás - in éagmais glóthaithe; I measc na téamaí ceannasacha tá comhlachtaí ar ais chuig an domhan, ifreann agus an domhan thíos. Cuirtear cuimhne ar fhilíocht Wilfred Owen mar a léiríonn saolré an saighdiúir, cé go bhfuil argóintí agus staraithe ag argóint cé acu an raibh sé thar a bheith uamhasach nó ró-eagla ag a thaithí.
Bhí sé cinnte 'trua', focal arís agus arís eile ar fud an bheathaisnéis agus na téacsanna seo ar Owen i gcoitinne, agus oibríonn sé mar 'Míchumas', ag díriú ar mhianta agus ar shainmhithe na saighdiúirí féin, léiriú cuimsitheach ar an fáth.
Is cinnte go bhfuil filíocht Owen saor as an searbh atá i láthair i gcatagóirí éagsúla na staraí ar an gcoimhlint, agus aithnítear go ginearálta gurb é an fhírinne is fearr a bhí rathúil agus is fearr a bhí ann. Is é an fáth a d'fhéadfaí a fháil sa 'réamhrá' dá fhilíocht, agus fuarthas míreanna dréachtaithe tar éis bháis Eoghain: "Ach níl an ghlúin seo ar an ghlúin seo, níl aon chiallán ar bith leis seo. Féadfaidh siad go dtí an chéad cheann eile. Is féidir le gach file a dhéanamh inniu rabhadh a thabhairt. Is é sin an fáth go gcaithfidh na fíorairí fíor a bheith fírinneach. " (Wilfred Owen, 'Réamhrá') Bheadh sé níos éasca, agus i bhfad níos úsáidí, dul i dtaithí ar an nGàidhlig ná "lingua Gadelica" nua a chumadh. Is � bunchosp�ir na hInstiti�ide n� seirbh�s� taighde agus comhairleachta a chur ar f�il do gach eagras at� i ngleic le ceisteanna teanga, le b�im faoi leith ar an nGaeilge. Ní Ghairbhí, R. (2008) ‘A People That Did Not Exist?: Reflections on Some Sources and Contexts for Patrick Pearse’s Militant Nationalism’. In: O’Donnell, R. (eag.) The Impact of the 1916 Rising: Among the Nations. Dublin: Irish Academic Press: 161–186. Gabhann An Gúm/Foras na Gaeilge comhghairdeas le Gabriel Rosenstock agus le Brian Fitzgerald as a saothar, ÓRÓ na CIRCÍNÍ, a bheith ainmnithe ar ghearrliosta Ghradaim Leabhar na Bliana de chuid Leabhair Pháistí Éireann (CBI). Chuaigh Rang 6 fé lámh an Easpaig inniu. Dhéanadar éacht iontach. Táimid fíor-bhródúil astu. Buíochas le tuistí Rang 5 freisin a chur sóláistí iontacha ar fáil sa scoil i ndiaidh mar chuid dár gceiliúradh. Graduates find work in the public, private and cultural sectors in English and in Irish. You will be equipped to consider starting your own entrepreneurial venture, or to pursue a career in Tá FocloirGaeilge.ie scríofa agus curtha in eagar ag pobal na Gaeilge ar líne. Thosaigh sé go folamh i 2008. Ach ó shin i leith, tá daoine mar a bheadh tú féin ag cur focail leis an fhoclóir. Eagraithe i mbliana mar dhlúthchuid de Fhéile Gaeilge le Bród a bhí faoi lánseol ag eagraíocht Ghaeilge Uachtar Chluanaí, Glór na Móna, is iad Cumann Lúthchleas Gael Laochra Loch Lao a reachtálann an comórtas peile seo. Is iad Gnó Mhaigh Eo, atá ar an bhfód le deich mbliana ag cur an Ghaeilge chun cinn san earnáil ghnó i gContae Mhaigh Eo agus ag spreagadh an pobal gnó chun aitheantas a thabhairt don teanga mar acmhainn eacnamaíochta, atá ag reáchtáil an chomórtais seo. Chomh maith leis seo, tugadh mórán deiseanna do na scoláirí chun an Ghaeilge a labhairt leis an múinteoir agus lena chéile. Seolfaidh an t-úrscéalaí Glenn Patterson leabhar dátheangach le hIontaobhas ULTACH in Belfast Exposed, Sráid Dhún na nGall, ar an Déardaoin, 16 Meitheamh. Bás in Éirinn - May you Die in Ireland is teideal don leabhar úr seo ina bhfuil saothar le gearrscéalaithe móra na Gaeilge… Obair na bliana 2017 | gaois.ie
« 18 NOLLAIG 2017 »
D'fhorbair muid leagan iomlán nua de shuíomh dúchas.ie, agus d'fhoilsigh muid beagnach deich míle grianghraf air. I gcás gach ceann de na híomhánna sin, bhí ar na heagarthóirí na meiteashonraí a sheiceáil agus a cheartú, obair shuntasach. Bhí obair mhór i gceist le dearadh an tsuímh chomh maith, agus bhain muid sásamh dá réir as ócáid a sheolta agus as bualadh le cuid de lucht úsáide an tsuímh, fiú baill den Mheitheal a bhí ar cuairt as Ceanada agus as na Stáit Aontaithe! Údar mórtais is ea é chomh maith gur bronnadh gradam Eir Spiders ar an suíomh ag deireadh mhí na Samhna, agus gur aithin UNESCO tábhacht Chnuasach Bhéaloideas Éireann trína chur ar Chlár Idirnáisiúnta Chuimhne an Domhain.
Bhrúigh muid ar aghaidh leis an obair théarmeolaíochta, mar atá ar siúl againn le breis agus deich mbliana anois. Phróiseáil muid thart ar 4,000 iontráil Ghaeilge le haghaidh bhunachar IATE. Céard iad na téarmaí sin a ndearna muid obair orthu agus a thugann spléachadh ar an domhan in 2017? Bhuel, céard faoi—comhroinnt cumhachta, an Mhór-Shiria, nó páirtí den eite dheas? Lean muid den dlúthpháirtíocht leis an gCoiste Téarmaíochta chomh maith agus tá pleananna móra againn don Bhunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge, téarma.ie, sna blianta amach romhainn.
Bliain mhór a bhí in 2017 don sluafhoinsiú, agus chuir baill den phobal breis is 1,700 taifead le Meitheal Logainm.ie agus thras-scríobh siad breis is 30,000 scéal (5.6 milliún focal!) i Meitheal Dúchas.ie. Anois agus muid ag druidim le deireadh na bliana, tá 21% den ábhar uile atá ar fáil tras-scríofa. Rinneadh athfhorbairt ar chóras oibriúcháin an dá mheitheal chomh maith. Bhí áthas faoi leith orainn gur cuireadh ábhar as dhá bhailiúchán nua le Meitheal Logainm.ie, Ainmneacha Páirce Ghleann an Smóil agus Mionainmneacha Iompainne & Ghabhla.
D'fhás líon na bhfocal i gCorpas na Gaeilge Comhaimseartha ó 10.9 milliún focal go díreach faoi bhun 20 milliún focal, a bhuí go háirithe le The Irish Times, Feasta, An tUltach agus Cois Life a chur a gcartlanna ábhair ar fáil go fial dúinn. Tá aitheantas ar leith ag dul do Hannah Ní Chonghaile agus Tomás Ó Murchú, beirt mhac léinn as UCC a bhí linn ar thaithí oibre agus a rinne an-obair ar réiteach an ábhair seo. Chuir muid fáilte chomh maith roimh Mhairéad Willis, mac léinn as Ollscoil Notre Dame a chaith an samhradh linn agus a rinne cur síos ar a taithí anseo, agus roimh Fhearghal Ó Raifeartaigh a bhí linn ar thaithí oibre ó UCD.
Maidir leis an gcorpas comhthreomhar Béarla-Gaeilge de théacsanna reachtúla, cuireadh formhór Achtanna an Oireachtais ón tréimhse 1922-2003 leis an gcorpas agus tháinig méadú suntasach ar líon na bhfocal a áirítear ann. Tá thart ar 43 milliún focal sa chorpas anois, 22 milliún i nGaeilge agus 21 milliún i mBéarla.
I gcomhar le Cló Iar-Chonnacht, chuir muid 8 mbeatha nua leis an suíomh ainm.ie, agus rinne muid cúpla mionathrú eile ar an suíomh chomh maith. I measc na mbeathaí nua, áirítear daoine a raibh dlúthbhaint acu le saol na Gaeilge agus a fuair bás idir 2013 agus 2016, idir mhúinteoirí, scoláirí, scríbhneoirí, breitheamh, craoltóir, amhránaí agus iar-Uachtarán Chumann Lúthchleas Gael.
Rinne muid athruithe ar logainm.ie chomh maith. Mar shampla, tugtar moltaí anois don úsáideoir agus iad ag scríobh míre isteach sa bhosca cuardaigh ar logainm.ie, tá naisc ag bun an leathanaigh baile chuig catagóirí logainmneacha ag leibhéal na tíre, agus tá áiseanna geoshuímh ar fáil le húsáid ar Mheitheal Logainm.ie. Bhí na heagarthóirí ag obair i gcomhar leis an mBrainse Logainmneacha ar thagairtí stairiúla (124,891 ceann nua a cuireadh isteach i mbliana) agus ar thascanna eile ar nós nótaí mínithe a chur le logainmneacha áirithe sa bhunachar (1,187 ceann nua a cuireadh isteach i mbliana) agus fiosrúcháin ón bpobal a fhreagairt, mar aon le catagóirí áirithe a bheachtú sa bhunachar.
Tá forbairtí eile atá an-tábhachtach, ach nach bhfuil chomh taibhseach le suíomh nua ná le hobair mhór eagarthóireachta, curtha i gcrích chomh maith: aistríodh na suíomhanna agus na bunachair uile go dtí freastalaithe níos nua-aimseartha, rinneadh na suíomhanna ar fad a uasghrúdú ó HTTP go HTTPS, agus rinneadh cód foinseach na dtionscadal a aistriú ó chóras Apache Subversion go dtí córas Git sa néal, i.e. GitHub.
Thapaigh muid an deis ár gcuid oibre a chur i láthair an phobail i rith na bliana, ag sraith comhdhálacha agus seimineáir a bhain le cúrsaí logainmneacha (Comhdháil na nDéise), an téarmeolaíocht (seimineár in Ollscoil Bangor), an fhoclóireacht (eLEX), an teangeolaíocht chorpais (CL2017), na daonnachtaí digiteacha (DPASSH), cúrsaí oidhreachta (Comhdháil Dhomhanda Dhiaspóra na hÉireann) agus cúrsaí litríochta (Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na Gaeilge agus Ar an Imeall i Lár an Domhain?: An tairseachúlacht i litríocht agus i gcultúr na hÉireann agus na hEorpa). Bhain muid sult chomh maith as ócáid seolta An Ríomhaire Ilteangach, téacsleabhar nua le Michal Boleslav Měchura, an té a d'fhorbair cuid dár suíomhanna éagsúla thar na blianta. Thug muid an seó ar an mbóthar i rith na Seachtaine Oidhreachta ag deireadh mhí Lúnasa nuair a thug baill den fhoireann cuairt ar 30 leabharlann timpeall na tíre.
Anois agus an Nollaig linn, níl le déanamh againn ach (1) fuadar pleanála don bhliain seo chugainn (tuilleadh faoi sin le teacht) agus (2) beannachtaí na féile a ghuí ar léitheoirí uile an bhlag! Táim ag tnúth go mór leis. I’m Chuala mé an tseachtain seo chaite go raibh amhrán ag teastáil uaidh Cormac ag An Ghlóir Anoir do na Dubs don craobh. Gaelscoil Thulach na nÓg

Gaelscoil i nDún Búinne i gContae na Mí is ea Gaelscoil Thulach na nÓg. Bunaíodh í sa bhliain 1998 agus ainmníodh í as abhainn na Tulchan, atá in aice na háite. Is scoil idirchreidmheach í. Tá 152 dalta ag freastal uirthi i láthair na huaire. Tá Mícheál Ó Muircheartaigh ar dhuine díobh siúd atá ainmnithe ar an ngearrliosta don Ghradam Saoil ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais, comórtas atá á eagrú i gcomhar le Gala. Moltar go n-ullmhódh na múinteoirí ceachtanna samplacha ar ghnéithe ar leith de theagasc agus foghlaim na Gaeilge agus go dtabharfaí cuireadh chun na ceachtanna sin dá gcomhghleacaithe. An í seo an Rialtas atá ar tí deireadh a chur le Roinn na Gaeltachta más fíor na ráflaí on mbord spip agus atá taréis dul i muinín comhairle ó Deasún MacAneaspaigh ar chur cun cinn na Gaeilge faid agus atá da nuachtán Gaeilge fagtha ar an dtrá folamh.An bhfeadfach an duine deireannach a fhagann an tír na sóilse a mhucadh más é do thoil ?!!!! The New Irish/Na Nua-Éireannaigh: Westlife: tógann tú suas dom - Metro Eireann
2018-12-01 13:45:06 -
By Le Céira Meehan
I 1998 tháinig Westlife chun cinn i saol an cheoil. Bhí cúigear acu ann, triúr ó Shligeach: Shane Filan, Mark Feehily agus Kian Egan, chomh maith le beirt ó Bhaile Átha Cliath: Nicky Byrne agus Brian McFadden. Síonadh an grúpa leis an bhfear é féin, Simon Cowell, agus bhí Louis Walsh agus Sonny Takhar mar bhainisteoirí.
Tháinig an chéad albam amach i 1999, fiche bliain ó shin — Westlife an t-ainm a bhí ar an albam agus tharraing sé clú idirnáisiúnta ar an ngrúpa. Bhí, agus tá fós, lucht leanúna de gach aois acu.
Gach bliain bhí albam nua ag Westlife agus iad ag éirí níos mó gach lá. Ansin i 2004, roimh a gcamchuairt Turnaround, bhris an drochscéala go raibh Brian McFadden tar éis an banna a fhágáil. Bhí go leor daoine croíbhriste. Anois ní raibh ann ach ceathrar, Shane, Mark, Kian, agus Nicky ach níor chuir sin stop leis an gclú a bhí ar Westlife, bhí lucht leanúna an-mhór acu.
Dhíol Westlife 40 milliún albam stiúideo agus 55 milliún rian singil. Bhí 14 amhrán ag uimhir a haon sna cairteacha acu, chomh maith le seacht n-albam ag uimhir a haon. Bhí an banna ag eisiúint ceoil nua agus ar camchuairteanna éagsúla go tráthrialta uas go dtí 2012.
I Feabhra 2012 chuir Westlife tús le The Greatest Hits Tour. Rinne siad 33 seó san Eoraip agus 8 seó san Áise, agus chuireadar an taispeántas is fearr agus is mó ar siúl dá lucht leanúna baile i bPáirc an Chrócaigh ar an 23 Meitheamh. Bhaist an grúpa The Farewell Tour mar fhotheideal leis an gcamchuairt sin agus is fíor nach bhfacthas ar an mbóthar ná ar stáitse ó shin iad.
Tá claonadh i dtionscal an cheoil, nuair a bhriseann bannaí suas agus nuair a scaipeann na baill i dtreonna éagsúla nach fada go bhfuiltear ag caint ar theacht ar ais le chéile agus camchuairt eile a dhéanamh. Ón am a bhí The Farewell Tour thart, bhí daoine ag gríosadh na mbuachaillí í Westlife tabhairt faoi theacht le chéile arís. Chuaigh ráflaí amach go rialta go raibh siad le teacht ar ais le chéile.
Seacht mbliana i ndiaidh The Farewell Tour, tá Westlife ag dul leis an gclaonadh. Tá siad ag teacht ar ais le chéile, ag dul ar camchuairt arís agus ag gabháil ceol nua a chur amach. Beidh na leads a dhéanamh seó i 2019, ag ceiliúradh 20 bliain de cheol ón ghrúpa den scoth, Westlife.
The Twenty Tour an t-ainm atá ar an gcamchuairt. Camchuairt ar fheabhas a bheidh ann, cinnte, leis na clasaicí, agus gan dabht ceol nua iontach cé a bheidh eisithe acu faoin am sin. Clúdóidh siad An Ríocht Aontaithe agus Éire sa chamchairt, agus arís beidh an seó deireanach agus an seó is mó acu i bPáirc an Chrócaigh. Beidh a lucht leanúna ar tinneall le sceitimíní as seo go dtí sin! Tús maith leis an bproiseas | iMúscraí
← Ár dTeanga, ár bPlean
Tuairisc ar chruinniú faoin bplean teanga →
10 03, 2010 · 5:14 in
Tús maith leis an bproiseas
Bhí cruinniú poiblí ann oíche Dé Máirt chun tús a chur le proiseas chomhairliúcháin a bheidh Plean Teanga do Mhúscraí mar thoradh air – agus ba thús mhaith é ar an obair mhór seo atá tionscnaithe ag Comharchumann Forbartha Mhúscraí.
San Ionad Áise i Reidh na nDoirí a reachtáladh an chruinniú agus bhí ionadaithe ann ó chóistí éagsúla ó Bhéal Atha'n Ghaorthaidh, Cill na Martra, Reidh na nDoirí, Baile Mhuirne, Baile Mhic Íre agus Cúil Aodha, maraon le daoine aonaracha, chun tuairimí a nochtadh agus moltaí a dhéanamh maidir leis an bplean seo.
An Dr. Conchúr Ó Giollagáin ó Rannóg na Pleanála Teanga ag Acadamh na hOllscolaíochta Ghaeilge an aoí chainteoir ar an oíche agus b'é Derry Ó Duinnín, Cathaoirleach an Chomharchumainn, a bhí sa chathaoir.
Dar leis an Dr. Ó Giollagáin, gur léirigh na torthaí ó Scéim Labhairt na Gaeilge ó 2006 go raibh feabhas shuntasach i gcaighdeán na Gaoluinne sa cheantar le gairid agus cinnte ón am a raibh sé i láthair go deireannach ag na cruinnithe poiblí a reachtáladh mar ullmhú d'fhoilsiú an Staidéir Chuimsithí ar Úsáid na Gaoluinne sa Ghaeltacht.
Ach thug sé le fios go raibh dúshlán mhór roimh phobal Mhúscraí chun a chinntiu go mairfeadh an Ghaeilge i Múscraí go dtí an chéad ghlúin eile.
Bhí aischothú maith ann ón pobal a bhí i láthair ar an oíche agus moltaí á dhéanamh acu bheartais éagsúla a dhéadfadh cur le labhairt na Gaoluinne i Múscraí agus, anuas ar sin, na deacrachtaí a bhí le sarú chun an aidhm sin a bhaint amach.
Ina chaint, mhínigh bainisteoir an Chomharchumainn, Concubhar Ó Liatháin, go bhfuil sé i gceist tuairisc bunaithe ar chruinniú na seachtaine seo a ullmhú agus a dháileadh i Múscraí gan mhoill. "Táim ag súil go dtabharfaidh an cruinniú seo lón machnaimh doibh san a bhí i lathair, go gcasfaidh siad ar na coistí a bhfuil siad bainteach leo agus/nó a gcáirde, agus go bpléifidh siad na moltaí ar feidir leo a dhéanamh chun páirt larnach a bheith acu in ullmhú agus i bhfeidhmiú an phlean seo."
Tá sé i gceist cruinniú phoiblí eile a reachtáil tar éis na Cásca agus ag an gcruinniú sin bunófar meithil oibre i réimsí éagsúla – an teaghlach, cúrsaí oideachais, cultúr agus siamsaíocht, spórt, gnó, forbairt pobail.
Beidh sé faoi na meithil sin ansan plean ar leith don réimse sin a dhréachtú agus tabharfar an plean iomlán le cheile ansan tar éis an tSamhraidh chun go mbeidh an plean reidh le seoladh go luath san Fhómhar.
1 Fhreagra amháin
Rangaithe faoi An Ghaoluinn, Comharchumann Forbartha Mhúscraí, Cultúr, Nuacht, Reidh na nDoirí
Clibeanna Plean Teanga do Mhúscraí
1 fhreagra amháin ar "Tús maith leis an bproiseas"
Gearóid Mac Suibhne
12 03, 2010 ag 3:55 in
Maith sibh as an obair seo a thosnú.
Bhíos ag an gcruinniú agus smaoineamh amháin a rith liom ná go bhféadfaí níos mó úsáide a bhaint as an suíomh áirithe seo le haghaidh nuacht áitiúil a chur ós comhair an phobail. Is áis iontach é lena leithéid a dhéanamh dar liom. Tuigim go mbíonn lucht an chomharchumainn gnóthach áfach agus b'fhéidir nach mbíonn dóthain ama agaibh chun tabhairt féna leithéid d'obair ach d'fhéadfaí iarradh ar dhaoine áitiúla giotaí a scríobh anois is arís.
Sampla den sórt nuachta áitiúla atá i gceist agam ná an cluiche peile fé21 idir foireann Naomh Abán agus foireann Chill na Martra an deireadh seachtaine seo chugainn. Dá mbeadh tuairisc ar an gcluiche ar fáil ar an suíomh seo b'fhéidir go mealladh sé léitheoirí nua, go háirithe daoine óga.
Chomh maith le sin d'fhéadfadh le daoine cuntas a scríobh ar aon nuacht áitiúil – ócáid cultúrtha ar bith sa cheantar, m.sh. oíche ceoil nó dramaíochta san ionad cultúrtha nó in áit ar bith sa cheantar, eachtraí spóirt eile, nuacht a bhaineann leis na scoileanna chun deis a thabhairt do dhaoine óga scríobh, cur síos ar aon eachtra eile, nó fiú smaointe fánacha múscraígh ar bith ar chúrsaí an tsaoil. Tá gearrliosta Ghradam Uí Shúilleabháin agus Gradam Réics Carlo, an dá mhórghradam leabhar Gaeilge, fógartha ag Oireachtas na Gaeilge. Tá trí leabhar déag san iomaíocht sa dá rannóg don mhórghradam, sé leabhar do dhaoine fásta agus seacht leabhar do dhaoine óga.
San iomaíocht do Ghradam Uí Shúilleabháin, gradam na ndaoine fásta, tá Dialann Mo Mháthar, le Pádraig Breathnach, Nollaig Uí Ghadhra: Cuimhní Cairde, curtha in eagar ag Máirín Ní Ghadhra, Súil Eile le Seán Tadhg Ó Gairbhí, Oilithreach Pinn le Liam Ó Muirthile, Amhráin agus Dánta Raiftearaí le Dubhghlas de hÍde agus athchóirithe ag Nollaig Ó Muraíle, agus Táin Bó Cuailnge le Darach Ó Scolaí.
Ainmnithe do ghradam na ndaoine óga, Gradam Réics Carlo, tá Rita agus an Dragún le Máire Zepf, Jimín Mháire Thaidhg le Pádraig Ó Siochfhradha, Sárú le hAnna Heusaff, Scéalta le hInsint don Ghealach le Caoimhe Nic Lochlainn, Criú Nua Ar Bord! le Patricia Forde, Trumptaí Dumptaí agus an Falla Mór le Ré Ó Laighléis, agus Bliain na nAmhrán le Tadhg Mac Dhonnagáin.
Ní ar an scríbhneoireacht amháin a dhéantar measúnacht ar na saothair ach ar fhiúntas an ábhair, dearadh an leabhair, leagan amach an ábhar, caighdeán na clódóireachta, agus "an chaoi a bhfreastalaíonn an foilseachán ar riachtanais léitheoireachta an phobail".
"Déanaim comhghairdeas ó chroí leis na foilsitheoirí uile atá ar ghearrliostaí na bliana seo. Tá gairmiúlacht, ard-chaighdeán foilsitheoireachta agus paisean ag baint le gach aon leabhar atá ainmnithe agus tá ríméad orainn san Oireachtas an t-aitheantas cuí a thabhairt do na tithe foilsitheoireachta arís i mbliana. Ní raibh oiread rogha riamh ag léitheoirí na Gaeilge ag tréaslaím leis na foilsitheoirí an díograis a chaitear chun sárchaighdeán leabhar a fhoilsiú bliain i ndiaidh bliana," a dúirt Stiúrthóir an Oireachtais, Liam Ó Maolaodha.
Is ag Oireachtas na Samhna a bheidh ar siúl i gCill Airne ag tús na míosa seo chugainn a fhógrófar buaiteoir Ghradam Uí Shúilleabháin agus Ghradam Réics Carló, chomh maith le buaiteoirí na gcomórtas eile liteartha. Bronnfar duais €5,000 ar fhoilsitheoir an leabhair a bhuafaidh Gradam Uí Shúilleabháin agus €2,500 ar údar an tsaothair, agus bronnfar €5,000 ar an bhfoilsitheoir, €1,250 ar an údar, agus €1,250 ar an maisitheoir a n-éireoidh leo Gradam Réics Carló a thabhairt leo.
Le tamall anuas, ba gach dara bliain seachas gach bliain a bhronntaí Gradam Uí Shúilleabháin agus Gradam Réics Carló. Tháinig laghdú ar an duaischiste don dá ghradam le deireanas freisin ach tá ardú tagtha ar an méid airgid a bhronnfar ar na buaiteoirí i mbliana agus tá an dá ghradam le bronnadh in aon bhliain amháin arís. Tugadh le fios sa cháipéis seo go raibh dochar mór á dhéanamh ag beartais na nÚdarás Pleanála ins na ceantair Ghaeltachta. Oifigigh ón Roinn Cultúir Oidhreachta agus Gaeltachta i láthair an Chomhchoiste tráthnóna inné. Plé ar scéim Ginearálta agus an dréachtreachtaíocht do Bhille na dTeangacha Oifigiúla 2017. An ghné is tábhachtaí den obair phleanála ná cur chuige comónta a aontú maidir le labhairt na Gaeilge a fhorbairt níos mó leis na scoláirí ó thús na chéad bhliana amach. Breakthroughs ag baint úsáide as uirlisí nua Tá torthaí na ionchorpraíonn teicneolaíocht isteach sa churaclam Béarla in Ollscoil Michigan curtha as cuimse. Mic Léinn agus grúpaí i ranganna Rabkin ar choincheapa iniúchadh a bheith chomh casta agus éagsúil mar an líne idir duine agus intleacht shaorga, conas a athraíodh Shakespeare stair a doirfeadh dá cuspóirí ealaíonta, agus céard a dfhéadfadh tarlú thar an uaigh. Bronnadh grúpa amháin mac léinn Smithsonian Computerworld Gradam as a gcuid oibre. Gabriel Rosenstock is a poet, tankaist, haikuist and children’s author-translator. He was born in another time in Ireland and about 200 books have so far flowed from his mettlesome pen. Preacain | Jardinero profesional bilingüe y Artístico
Jardinero profesional bilingüe y Artístico
Hey there! Thanks for dropping by Preacain! Take a look around and grab the RSS feed to stay updated. See you around!
Filed under: Uncategorized — Freagra
Tá mé litir fhoirmiúil i scríbhinn chuig an roinn gearáin leasa shóisialaigh na hÉireann: an litir a bhí a bhaineann le. A athrú, agus litriú purposely mícheart de mo shloinne, gan aon fhógra roimh ré. gan mo toiliú a gcead nó aon chomhoibriú ar mo chuid, diúltú mé chun cabhrú le agus a abett gníomh a fhéadfar a chur faoi deara dom a bheith consideres mímhacánta, faoi dhliteanas, mídhleathach nó neamhdhleathach.
Cosas de Mi Pueblo!
vótaíocht pas
Clibeanna:poll
Mé náisiúnta na hÉireann do shaoránach de bPoblacht na hÉireann, agus mar sin ba mhaith liom vóta a chaitheamh i dtoghcháin ginearálta agus chomh maith in aon leasuithe molta ar an bhunreacht Phoblacht na hÉireann, áfach, tá Éire ar cheann den dá thír i saol eacnamaíochta na hEorpa pobal na náisiún nach leathnú an ceart chun vótáil d'eisimircigh a chónaíonn lasmuigh d'oileán na hÉireann.
Tá an rialtas truaillithe na hÉireann isteach ar an neodracht an stáit i gcoinne mianta na ndaoine agus i gcoinne na dtéarmaí atá leagtha amach maidir leis an neodracht sa bhunreacht, go neamhdhleathach agus go mídhleathach ag ligean aerárthaí míleata Mheiriceá agus trúpaí a úsáid aerspás na hÉireann agus saoráidí sibhialta, tá an comhréiteach a chur ar mhuintir na hÉireann i mbaol agus shoud scoirfidh láithreach
Níl aon chúis le haghaidh fluairíd a chur isteach ar an uisce óil mar tá evidences substaintiúil ar na héifeachtaí díobhálach ar shláinte, ¿a fhios agam seo, ansin cén fáth nach Rialtas na hÉireann contaminate na pobail uisce óil?
Is í an Ghaeilge an teanga oifigiúil na hÉireann agus An bhfuil aitheanta mar sin ag Parlaimint na hEorpa! In Éirinn ní bhíonn sé chomh deacair sin theacht ar chainteoirí eile agus ar ndóigh tá pobail Ghaeilge ar fud na tíre. Seirbhís trí mheán na Gaeilge | Seirbhísí Custaiméara | Do Chomhairle | Clare County Council
Tá Údaráis Áitiúla an Chláir bródúil as seirbhís dátheangach a sholáthar ar ardchaighdeán dá mbonn custaiméirí, agus dá bharr sin, tá fíor-fháilte roimh úsáid na Gaeilge le linn gnó a dhéanamh le hÚdaráis Áitiúla an Chláir. Seo a leanas liosta na baill foirne atá sásta gnó a dhéanamh trí Ghaeilge, agus na limistéir seirbhíse ina n-oibríonn siad:
Airgeadas: Deirdre Sampson
Bóithre: Martina Lynch
Clár Na dToghthóirí Bridget Minogue
Comhshaol: Seán Ward; Martina Lynch; Conor Leyden
Mótarcháin: Mary Skehan
Oifig na Gaeilge: Emer Ní Fhlaitheartaigh
Pleanáil (Caomhantas): Risteard UaCróinín
Pleanáil: Mairéad O'Donovan; Pádraig Mac Maghnus
Seirbhísí Corparáideacha Michael McNamara
Seirbhísí Custaiméara: Edelle Costelloe
Má theastaíonn uait do chuid gnó a dhéanamh trí Ghaeilge, déan teagmháil le Seirbhísí Custaiméara in Áras Contae an Chláir ar 065-6821616, agus cuirfear do ghlaoch ar aghaidh chuig an duine cuí. Mura bhfuil an cainteoir Gaeilge ar fáil ag an am a ghlaonn tú, tá fáilte romhat, teachtaireacht a fhágáil, agus cuirfear do chomhfhreagras ar ais chugat chomh luath agus is féidir.
Tá baill fhoirne sna hOifigí Chathartha agus agus Áitiúla agus Leabharlanna, agus Oifigí Áitiúla gur féidir leo déileáil leat trí Ghaeilge: Is baile neamhchoitianta é Cathair na Mart in Éireann, mar is baile pleanáilte é. Bogadh an sráidbhaile bunaidh go dtí a áit láithreach sna 1780í ag an clann Browne. Rinne James Wyatt, ailtire cáiliúl Sasanach, plean don baile. Chríochnaigh sé Teach Cathair na Mart, baile don Marquess den Sligeach agus rinne sé an dearadh don seomra bia. Tógadh Teach Cathair na Mart ar dtús ag Richards Cassels, ailtire Gearmáinis, sna 1730í, ar an caisleán Uí Máille bunúsach. Tá na doinsiúní an caisleán Uí Máille ann inniu. Is é an gné níos suimiúl as an plean don James Wyatt ná an sráid rocach le crainne, an Mall, tógadh ar an abhainn Carrowbeg. Níl sé oiriúnach don té a bhfuil freastal déanta aige/aicí ar bhunrang cheana féin ná do dhuine a rinne staidéar ar an nGaeilge ar scoil. 'Ba ghránna an rud é ag Brandon Lewis dul siar ar an ngealltanas a thug sé maidir le reachtaíocht don Ghaeilge – Iar-Státrúnaí Thuaisceart Éireann – Tuairisc.ie
'Ba ghránna an rud é ag Brandon Lewis dul siar ar an ngealltanas a thug sé maidir le reachtaíocht don Ghaeilge – Iar-Státrúnaí Thuaisceart Éireann
Deir Shaun Woodward go bhféadfadh cás na reachtaíochta Gaeilge baint d'údarás Oifig Thuaisceart Éireann ag tréimhse chinniúnach do Stormont
Dé hAoine, Aibreán 1 2022 ag 5:35 am
Tá cáineadh láidir déanta ag iarStátrúnaí ar Thuaisceart Éireann ar Rialtas na Breataine as a dteip reachtaíocht don Ghaeilge a thabhairt isteach ó thuaidh.
Dúirt Shaun Woodward, a bhí ina Státrúnaí ó thuaidh idir 2007-2010, gur rud "gránna" ['wicked'] é ag an té atá san oifig sin faoi láthair, Brandon Lewis, gealltanas a thabhairt go dtabharfaí an reachtaíocht isteach in Westminster agus ansin dul siar ar an ngealltanas céanna.
Agus é ag labhairt ar The Nolan Show ar BBC, dúirt Woodward go bhféadfadh an teip maidir leis an reachtaíocht don Ghaeilge baint d'údarás Oifig Thuaisceart Éireann ag tréimhse chinniúnach roimh thoghchán Stormont ann faoi cheann dhá mhí.
Gheall Rialtas na Breataine anuraidh go dtabharfaí an reachtaíocht isteach in Westminster roimh mhí Dheireadh Fómhair seo caite mura mbeadh an beart déanta in Stormont. Nuair nár tharla sin, gealladh i mbliana go dtabharfaí an reachtaíocht chultúir, féiniúlachta agus teanga isteach roimh thoghchán Stormont na Bealtaine ach dheimhnigh Státrúnaí Lewis an tseachtain seo nach dtarlóidh sin.
"Nuair a thugann tú gealltanas go ndéanfaidh tú rud, mar a rinne Brandon Lewis mí Dheireadh Fómhair seo caite…tá sé thar a bheith tábhachtach go gcomhlíonfadh tú an gealltanas sin," a dúirt Woodward.
Ghéill sé nach mbeadh sé stuama an reachtaíocht a thabhairt isteach roimh thoghchán, ach dúirt Woordward nach bhféadfaí an mhoill a chosaint nuair a bhí "na míonna agus na míonna agus na míonna" ag Lewis leis an reachtaíocht a thabhairt isteach. Easpa tuisceana ar chúrsaí polaitíochta i dTuaisceart Éireann is cúis leis an teip, dar le Woodward.
"Amaideach, sin an t-aon fhocal a d'fhéadfaí a úsáid chun cur síos a dhéanamh ar an méid atá á dhéanamh."
Dúirt Woodward go raibh ceist na reachtaíochta don Ghaeilge á plé ó thuaidh ar feadh na mblianta. Nuair a dúradh leis nár éirigh leis an scéal a réiteach é féin nuair a bhí sé ina Státrúnaí, dúirt Woodward go raibh an Feidhmeannas ar fionraí nuair a bhí sé féin sa ról. Níor tháinig Feidhmeannas Stormont le chéile ach ar feadh sé mhí sna trí bliana a chaith Woodward ina Státrúnaí.
"Ní dhearna mise riamh gealltanas a thabhairt go dtabharfaí rud éigin isteach amárach, mar dhea, mar a rinne an Státrúnaí anuraidh, agus ansin gan é sin a dhéanamh. Rud gránna amach is amach atá ansin," a dúirt Woodward.
"Rud gránna atá ann mar go bhfuil tú ag tabhairt dóchas bréige do dhaoine agus ní rud maith é sin."
Agus teipthe ar an Státrúnaí Lewis an gealltanas seo a choinneáil, mheas Woodward go bhfuil an baol ann nach gcreidfeadh aon dream a mbeadh le rá aige amach anseo.
"Beidh an chuma ar an scéal nach bhfuil tú le trust agus, freisin, nach bhfuil tú chomh cumasach sin. Fadhb mhór í sin agus bheadh sé ciallmhar don Státrúnaí í a aithint."
Dúirt an Taoiseach Micheál Martin an tseachtain seo gur chóir do Rialtas na Breataine seasamh lena bhfocal agus an reachtaíocht don Ghaeilge a thabhairt isteach.
"Gheall an Státrúnaí [Brandon Lewis] do Shinn Féin go dtabharfadh sé an reachtaíocht isteach i bParlaimint Westminster.
"I mo thuairimse caithfear an gheallúint sin a chomhlíonadh. Nuair a dhéantar socruithe ba cheart seasamh le d'fhocal," a dúirt sé sa Dáil. Is é aidhm an Chiste Idirnáisiúnta Cheiltigh comhfhorbairt a spreagadh agus comhléiriúcháin ina dhiaidh sin trí Gháidhlig, an Bhreatnais agus an Ghaeilge agus na léiriúcháin sin, a ceapadh ar dtús sna teangacha Ceilteacha, a scaipeadh ar fud na hEorpa agus an domhain. Bhí Seachtain na Gaeilge againn i Scoil Naomh Chaoimhín. Bhí orainn go leor imeachtaí. Bhí comórtas ealaíne againn, bhí feis ceoil agus ceolchoirm leis an córscoil againn, bhí lá glas againn agus bhí tráth na gceist againn. Bhí sé spraoi iontach. Seiceáil go léir an gníomh!!! Thug muid le fios fosta go mbainfeadh ann t-athrú molta an bonn d’fhiontar Líofa atá á chur chun cinn tríd an mhogalra atá ann faoi láthair agus go sáródh sé an dréachstraitéis don Ghaeilge i tuaisceart na hÉireann a aithníonn an gá le hinfheistiú i bhforbairt na teanga ar bhonn pobail mar a bhfuil an t-éileamh ann faoi láthair.’ Mar chuid den ról sin, treoraíodh d'Fhoras na Gaeilge tabhairt faoi thionscadail taca agus cabhair deontais a thabhairt d'eagraíochtaí agus do ghrúpaí ar fud oileán na hÉireann. Tá físeáin a rinne dreapadóir aille, atá lonnaithe i dTír Chonaill, de féin agus é ag dreapadh staca farraige i nGaeltacht Thír Chonaill, á scaipeadh go fairsing ar líne.
Dhreap Iain Miller 'Cnoc na Mara' amach ó chósta an Phoirt i nGleann Cholm Cille i gcaitheamh an tsamhraidh seo caite, ach níor chuir sé an físeán dá éacht ar YouTube go dtí an mhí seo. Ba é Miller an chéad duine a dhreap Cnoc na Mara riamh nuair a thug sé beirt Mheiriceánach suas an staca naoi mbliana ó shin. D'úsáid sé téada agus trealamh eile dreapadóireachta an uair sin ach feictear san fhíseán nua an chéad uair a dreapadh an staca gan aon rópa ná trealamh eile seachas bróga dreapadóireachta. "Dhreap mé Cnoc na Mara cúpla uair cheana féin ach ba í seo an chéad uair dom í a dhreapadh sa stíl free solo, gan téada agus araile, ní raibh agam ach na lámha, na cosa agus mo smig le mé féin a tharraingt suas air. Ní dhéanfaidh mé riamh arís ar an gcaoi sin é! Bhí mé scanraithe go maith thuas ann!" a dúirt Miller le Tuairisc.ie. Tá an staca farraige féin 98m ar airde ach tá dreapadh os cionn 150m i gceist leis an mbarr a bhaint amach. Tá os cionn 30 duine tar éis a bheith ar bharr an staca ó dhreap Miller den chéad uair é in 2008. Dúirt Miller gur "ag spraoi ó Thoraigh go Gleann Cholm Cille" agus níos faide ó dheas "má bhíonn an fonn [air]" a bhíonn sé. Tá a chomhlacht eachtraíochta féin aige, Unique Ascent, agus tugann sé a chuid custaiméirí go barr aillte agus stacaí mara in Éirinn agus in Albain. Ní hé seo an chéad uair ag Miller aird a tharraingt ar a chuid eachtraíochta ar líne. Roinn sé físeán eile anuraidh de féin agus é ag dreapadh Dún Briste, staic mhara cháiliúil eile i Maigh Eo. Ba í sin an tríú hiarracht aige Dún Briste a dhreapadh agus an chéad uair ar dreapadh é le breis is 25 bliain.
Tá na mílte duine tar éis breathnú ar eachtraí Miller ar YouTube agus tá ailt foilsithe faoi in irisí éagsúla ar fud an domhain, an iris Ghael-Mheiriceánach IrishCentral ina measc. Léigh tuilleadh sa rannóg seo '' D’eagraigh muid seo i gcomhair le Comhairle Cathrach Dhoire. Tháinig páistí ó na 3 Gaelscoileanna le chéile sa Chultúrlann chun an Leabhar Gaeilge a cheiliúradh. Bhí Lúrapóg Larapóg i láthair agus chuir siad seó le páistí do pháistí os ár gcomhair. Gan bacaint le fiúntas na n-iarratasaí, tá an cheist ann faoi shuíomh an nuachtán nua. Trí iarratas ó cheantar na Gaillimhe, Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta ón toghcheantar sin - cé chuirfeadh geall in éadan an conradh ag dul siar. Sa chás sin, an bhfuil aon baol ann go mbeidh, mar a mhaíonn ceann líne an phlé seo, nuachtán úr/freiseáilte ann. Beag an baol. Iarla Ó Lionáird

Is amhránaí Éireannach é Iarla Ó Lionáird (rugadh 1964) ó Chúíl Aodha i gContae Chorcaí. Tá sé ar dhuine de na hamhránaithe sean nóis is mó cáil. Ghlac sé páirt sa bhanna ceoil Afro Celt Sound System, agus anois tá sé ina bhall den ghrúpa Gael-Mheiriceánach The Gloaming. Chas sé an t-amhrán "Casadh an tSúgáin" sa scannán "Brooklyn" i 2015.
Ba dhuine as dáréag páistí é agus thosaigh sé ag canadh agus é an-óg, lena chéad taispeántas poiblí ag cúig bliana d'aois. Bhí sé seacht mbliana d'aois nuair a rinne sé a chéad chraoltóireacht raidió. Ba bhall é de Chór Chúíl Aodha, an cór a bhunaigh Seán Ó Riada do ghuthanna fireann, mar bhuachaill agus lean sé ann go dtí a fhichidí. Tá cúpla albam aonair eisithe aige (mar shampla le Real World Records, "Invisible Fields", eisithe i Lúnasa 2005). “Tá molta agam do Nós gur cheart gradaim mar iad a bhronnadh ar an bhféile Gaeilge is fearr. Bíonn deireadh seachtaine in Áras Mhic Reachtain, bhí an Traidphicnic sa Spidéal, bíonn an Puball Gaeilge ag Electric Picnic agus aimsíonn Rónán Mac Aodha Bhuí daoine iontacha don Chabaret Craiceáilte,” a dúirt sé. Seosamh Dáibhéid ó Nua Eabhrac ag cur síos ar mar a d'fhoghlaim sé Gaeilge agus ag cur sios ar chúrsaí Gaeilge i Meiriceá. Sonraí: This event will take place on Tuesday, 21 st August 2018. The Solemn Evening Prayer is a diocesan celebration marking the opening of the World Meeting of Families 2018. It will be an ecumenical event. All parishes throughout the diocese are invited to attend and members of other churches will also be in attendance. There will be refreshments afterwards. This event is open to all – no booking is required. Safe – Dave Lordan Creativity
Posted on December 4, 2015 December 4, 2015 by davelordan
Níl Celia de Fréine faoi cheilt – a mhalairt ar fad – ach is léir go bhfuil a saothar drámatúil i nGaeilge teoranta mar gheall ar dheacrachtaí maoinithe. Bhí mé sa lucht féachána ag a dráma is nua, 'Safe', in Amharclann an Mhuilinn ar na mallaibh. Mar a deir sí fein, scríobh sí an saothar seo in ómós do 'An Triail' le Mairéad Ní Ghráda – uasdátú air, más mian leat.
Scéal faoi bhean óg a choinnítear i dteach mór galánta in éadan a tola, agus ar ar tharla di as sin go dtí an lá atá inniu ann. Bíodh is gur ficsean a bhí ann, ní i bhfad ón fhírinne atá an dráma ach an oiread. Sníomhann de Fréine snátha ó stair na Maigdiléanach (ár stair féin, i ndairíre, mar is beag duine againn nach bhfuil/raibh Maigdiléanach sa chlann – éist leis an nasc ón bhean i Muineachán a rinne an turas go dtí an Teach Mór anseo) agus cásanna na bhfear a choinníonn mná i ngéibheann faoina ndíonta fein ar feadh an mblianta le chéile.
Tá cúpla aisteoir sa chomplacht a bhí thar a bheith maith, mar bhí, Sarah Coughlan (Bróna), Elizabeth Ann Doyle (Mary Ann) agus Aisling McDonnell (Kathleen). Bhí mailís agus donas ceart le braithstin chomh maith ó mheirleach an dráma, an Dochtúir Lillis, Ian Condron.
Síos tríd, ba léir gur chumhachtaí agus gur éifeachtaí a bheadh an dráma seo i nGaeilge seachas i mBéarla. Mór an trua nach raibh seans ann lena léiriú sa teanga inar chéadscríobhadh é. Seans go bhfeicfear é sa teanga sin amach anseo, le cuidiú Moir.
Ar ndóigh, ní drámaí amháin a bhíonn ag Celia de Fréine. Scríobhann sí danta chomh maith. Cúpla sampla anseo nach bhfuil milliún míle ar shiúl ó 'Safe' ó thaobh téama de:
Lorg léirithe ag Biju Viswanath
Tá débhríochas i gceist anseo, ar ndóigh, an óige agus soineantas na mná atá i gceist, nó páiste eile a bhásaigh nó a uchtaíodh. Deirimse é seo agus fios agam gur ar théamaí comhaimseartha na hÉireann a bhfuil de Fréine dírithe orthu le fada. Trácht orthu siúd in alt le Lia Mills.
Rian léirithe ag Biju Viswanath
Brón agus neamart an tsaoil i gceist anseo ach tá an críoch neamhshásúil – críoch ró-scioptha? Ach cá bhfios domhsa – nár bhain sé duais de chuid an New York Film festival? Bheadh Ruarcach Mhaigh Loch gan scolb gan scrath Is Frank Kelly ag iarraidh na déirce Parlaimint thart is Gaeil ar a gceart Bheadh lucht ribíní in arm is in éide. Cuid bhuan den fhéilire scoile anois é ár léiriú ardmholta de ‘An Triail’ le Máiréad Ní Ghráda, léiriú ar taca é ag múinteoirí chomh maith le bheith ina eispéireas amharclainne ardchaighdeáin do scoláirí A-leibhéil. According to Imelda Byrne, NUI Galways Access Officer: The children really benefit from the Sport for Success programme. It helps students develop personally by building their self esteem, confidence, communication skills and social behaviour through team games and sport activities in addition to their educational attainment, especially improvement in numeracy and literacy skills. Chuirfeadh polasaí aontaithe na roinne Gaeilge maidir le ceartúcháin agus measúnú chun foghlama go mór le heispéireas foghlama na scoláirí ón gcéad bhliain ar aghaidh go rang na hArdteistiméireachta. Tiocfaidh an tUasal Ó Domhnaill i gcomharbas ar an Uasal Seán Ó Cuirreáin a bheidh ag éirí as a phost ar 23 Feabhra 2014. Dúradh liom nach féidir leis an ríomhaire Gaeilge a láimhseáil agus nach raibh cead aici peann a úsáid le focal a scríobh. Is é seo an chéad chnuasach filíochta as láimh Liam Hodder, scoláire a bhfuil duaiseanna agus gradaim bainte aige as a chuid filíochta i mBéarla agus i nGaeilge. Tá an-éagsúlacht ó thaobh ábhair agus faid de ag roinnt leis na dánta sa chnuasach misniúil fórsúil seo. Is é Rónán Mac Aodha Bhuí a chuirfidh na gradaim i láthair. Oíche den scoth atá geallta, a dhéanfaidh ceiliúradh ar cheol agus ar cheoltóirí comhaimseartha na Gaeilge. Seo an tríú bliain do na gradaim seo, a thionscain Tomaí Ó Conghaile agus NÓS mag ar dtús sa bhliain 2015. Novel for Junior Cycle Irish course GLUAISEACHT - www.forasnagaeilge.ie
HomeAboutAn GúmSecondary SchoolNovel for Junior Cycle Irish course GLUAISEACHT
Dearadh: Caomhán Ó Scolaí
Tá an t-úrscéal seo i measc na leabhar atá molta do dhaltaí atá ag gabháil do Ghaeilge na Sraithe Sóisearaí. Is féidir éisteacht leis an scéal á léamh ag an údar ach cliceáil ar na nascanna thíos a bhfuil comhaid MP3 ceangailte leo. Moltar na comhaid a íoslódáil chun go mbeidh teacht go saoráideach orthu. Tá an leabhar féin ar díol i gcónaí, féach an tralaí siopadóireachta thíos más áil leat cóip a cheannach. Cinnte, chaith mé tréimhse trí seachtaine sa Ghaeltacht cúpla bliain ó shin agus bhain mé an-taitneamh as. Bhí mé ag fanacht le cúpla dalta eile i dteach cois farraige. Bhí bean an tí an-chairdiúil agus an-chineálta linn. Bhí mé uaigneach ar dtús ach ansin chuir mé aithne ar a lán daoine agus bhí an-chraic agam. Bhíodh ranganna Gaeilge againn gach maidin. Rinneamar comhrá agus amhránaíocht sna ranganna seo. Bhíodh cluichí againn ar an trá um thráthnóna agus gach oíche bhíodh céilí againn dár ndóigh. Bhí na múinteoirí an-dáiríre faoi labhairt na Gaeilge agus éinne a labhair Béarla ar bith cuireadh abhaile iad. Chuir mé feabhas ar mo chuid Gaeilge dá bharr. Bíonn éagsúlacht breá ceoil le cloisteáil ar an gclár, ó leithéidí Flook, Caladh Nua, Baile an Salsa, Cúig, Kathleen MacInnes, Danú, Fidil, Eve Belle, Emma Ní Fhíoruisce agus tuilleadh nach iad. Aralt Mac Giolla Chainnigh joined Lynette in Studio. Arailt is a native of Kingston Canada who has embraced the Irish language and has bought land in Canada with a view to setting up an Irish speaking region there. Smionagar ar an mbóthair i gCo Chorcaí
Tá thart ar 59,000 teach agus ionad gnó fós ar díth aibhléise agus Stoirm Barra ag réabadh roimpi i gcónaí, go háirithe i dtuaisceart na tíre.
Tá fógra flannbhuí aimsire i bhfeidhm i nDún na nGall, mar a bhféadfadh luas suas le 130 ciliméadar san uair a bheith faoin ngaoth in amanna.
Idir an tréanmhuir agus an barr taoide, deir Met Éireann go mbeidh an t-uisce ag tonnadh isteach ar an gcladach sa taobh sin tíre.
Beidh feidhm leis an bhfógra flannbhuí i nDún na nGall go dtí 2 a chlog tráthnóna.
Fógra buí atá i bhfeidhm go dtí 6 a chlog tráthnóna sa chuid eile den tír.
D'fhéadfadh luas suas le 110 ciliméadar san uair a bheith faoin ngaoth in áiteanna agus beidh neart fuarlinnte ann, go háirithe cois farraige.
Rinn na Spáinneach, Co an Chláir
Tá Uisce Éireann ag comhairliú do thart ar 26,000 custaiméir i gceithre chontae uisce a bhruith de bharr na stoirme. Is iad Ciarraí, Corcaigh, Dún na nGall agus Loch Garman na contaetha atá i gceist.
Dúirt cathaoirleach an Ghrúpa Náisiúnta Comhordaithe Éigeandála, Keith Leonard, go raibh na seirbhísí éigeandála an-cruógach i gcaitheamh na hoíche agus crainn agus smionagar eile á nglanadh de bhóithre acu.
Thug sé le fios gur obair dhúshlánach a bhíonn i gceist i gcónaí cúrsaí a chur ina gceart arís tar éis stoirme - idir an soláthar leictreachais a nascadh arís, sclátaí a chur ar thithe arís agus obair dheisiúcháin eile.
Caladh an Treoigh, Luimneach (Pic: Dave Mullen)
Ainneoin na tiargála agus malaí gainimh a bheith brúite go dlúth le doirse mar dhíon ar an díle, sceith an t-uisce isteach i roinnt siopaí agus tithe cónaithe.
Thug Keith Leonard le fios gur féidir le hionaid ghnó nach bhfuil árachas acu in aghaidh tuilte, gur féidir leo iarratas a dhéanamh ar scéim tacaíochta de chuid na Roinne Fiontar, Trádála agus Fostaíochta.
Is iad Cumann na Croise Deirge maille leis na húdaráis áitiúla a chuireann an scéim i bhfeidhm, a dúirt sé.
Chomh maith leis sin, tá scéim chuimsitheach ag an Roinn Coimirce Sóisialaí le teacht i gcabhair ar dhaoine a ndeachaigh an t-uisce isteach ina dtithe, a dúirt an Lionárdach. Ó DÚILL, Breandán (1935–2006) | ainm.ie
dáta breithe 23 Bealtaine 1935
dáta báis 11 Bealtaine 2006
áit bhreithe Cill Mhaighneann, Co. Bhaile Átha Cliath
scoil Scoil na mBráithre Críostaí, Sráid San Séamas, Baile Átha Cliath
Ben Doyle, [tuismitheoir]
Kathleen Doyle [tuismitheoir]
Aisteoir, craoltóir, amhránaí. Bhí cuntas air in Scéala Éireann ('An Mhuintir s'againne') 11 Aibreán 1959 agus in Inniu ('Comhaimsirigh') 26 Eanáir 1962. In Treoir (Iris oifigiuil Chomhaltas Ceoltóirí Éireann), Iml 38, uimhir 2, 2006 tá i gcló na cainteanna a thug an tAthair Dermod McCarthy agus Danny Riordan ag an aifreann éagnairce.
I gCill Mhaighneann, Baile Átha Cliath, a rugadh é 23 Bealtaine 1935. Ba é an duine b'óige é de chúigear leanaí, ceathrar buachaillí agus cailín, a bhí ag Ben Doyle, fear gnó as Laois, agus a bhean Kathleen Doyle as Co. Bhaile Átha Cliath. Cé gur bheag Gaeilge a bhí ag Kathleen agus Ben ba náisiúnaithe láidre iad a ghlac páirt i gCogadh na Saoirse. Ní haon ionadh mar sin gur chuir a gclann páistí spéis sa teanga agus sa náisiúnachas. Lean ainm na Gaeilge díobh ina dhiaidh sin. Níor chuimhin le Breandán an t-am nach raibh an teanga aige. Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí i Sráid Shéamais, Baile Átha Cliath, agus baint aige le hÓgra Éireann, gluaiseacht na mBráithre. B'fhéidir gur idir shúgradh is dáiríre a dúirt sé san agallamh sin in Scéala Éireann go raibh 'fiche bliain ag fás' curtha de aige i ngluaiseacht na Gaeilge.
Seans gur chuid thábhachtach dá oideachas freisin gur bhall é de Chór Palestrina ó bhí sé an-óg, é ina cheann ar na córchantairí ó 1947 amach agus ina amhránaí aonair acu go minic. A dheartháireacha móra Andy agus Brian a thugadh chuig an Leas-Ardeaglais é ar bharra trasna rothair. Bhí guth binn aige agus thug an ceoltóir cáiliúil an Dr. Vincent O'Brien (1871-1948) agus a mhac Oliver ceachtanna dó. An sean-Bhrianach sin a chuir oiliúint san amhránaíocht ar John McCormack, James Joyce agus Margaret Burke Sheridan. Bhí Breandán ag foghlaim an phianó agus an veidhlín ag an am sin freisin.
I rith a óige bhíodh sé ag imirt peile agus iomána leis na Geraldines. Ach bhí an eitinn coitianta go maith anuas go 1950 agus tholg Breandán é. Fuair a mháthair bás ag an am sin agus luigh sin go han-trom ar an mbuachaill óg. Sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, bhí Gaeilge agus Béarla mar phríomhábhair aige don BA. Toghadh é ina reachtaire ar an gCumann Gaelach; ceol na hÉireann ba ábhar dá aitheasc reachtaireachta. In Comhar, Meán Fómhair 1957 tá alt aige dar teideal 'Caidé an bhunchloch ar a ndéanfaimid tógáil?'. Chaitheadh sé tamall go minic ar an gCeathrú Rua d'fhonn cur lena eolas ar an nGaeilge. Chaith sé tréimhse ghairid le múinteoireacht in Ardscoil Éanna, Croimghlinn, sular fostaíodh é i 1959 mar leasrúnaí ar Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge. Dhealródh ón alt sin in Inniu go raibh gnó riartha an Chlub Leabhar ar cheann dá dhualgais ansiúd.
Thagadh sé os comhair an phobail mar stiúrthóir ar na céilithe Domhnaigh a bhí á reáchtáil ag Gael Linn i dTeach an Ard-Mhaoir. Ag an aifreann éagnairce 13 Bealtaine 2006 thagair Daniel Reardon don tréimhse a bhí caite aige in Amharclann na Mainistreach (a bhí an uair sin in Amharclann na Banríona). Agus ag tagairt dó d'aisteoirí an Damer timpeall 1962 deir Pádraig Ó Siadhail (Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970, 1993): 'Cuireadh le mianach na buíne sin nuair a tháinig Breandán Ó Dúill, Mae Crowe is Dónall Farmer ... isteach sa Damer.' I rith na mblianta sin freisin ghlac sé páirt i gCabaret Ghael Linn sa Chariot i Raghnallach, san Old Shieling i Ráth Eanaigh agus i bpictiúrlann an Grafton, é i bpáirtíocht le Seán Potts, Paddy Moloney agus Martin Fay, tríur a bheadh ina mbaill de The Chieftains ar ball. Phós sé Mary Lonergan ón nGabhailín, Co. Thiobraid Árann, Oíche Coille 1964. Timpeall an ama sin a ceapadh é ina bhall d'aisteoirí Radio Éireann. In Forty Years of Irish Broadcasting, 1967 liostaíonn Maurice Gorham é mar dhuine de na haisteoirí raidió, cúigear is fiche díobh, a bhí ar an bhfoireann i 1965. Bhí cáil náisiúnta orthu go léir agus níl á lua anseo ach leath na gcomrádaithe a bhí ag Breandán sa phost sin: Neasa Ní Annracháin, Ginette Waddell, Brendan Cauldwell, Peter Dix, Conor Farrington, Séamus Forde, Aiden Grennell, Eamonn Keane, Eamon Kelly, Laurence O'Dea, Brian O'Higgins, Tom Studley, Niall Tóibín. Compántas suaithinseach!
Bheadh an drámaíocht raidió faoi réim go ceann tamaill mhaith fós agus chaithfeá na rólanna a bhí ag Breandán a áireamh ina gcéadta. Cuimhneoidh pobal mór na hÉireann ar a ról mar Mickey Mack sna Riordans agus ar a pháirt sa sobalchlár raidió Harbour Hotel. Ach cuimhneoidh a chomhaisteoirí agus an pobal sofaisticiúil go raibh ról aige in Ulysses, an clár a lean ar feadh 24 uair Lá Bloom 1982, go raibh an phríomhpháirt aige in The Death and Resurrection of Mister Roche le Tom Kilroy, agus ar pháirteanna eile. Nuair a d'éag an craoltóir cáiliúil Seán Ó Murchú [B5: 295b] 27 Deireadh Fómhair 1982 ba é Breandán a bhí i mbun an chláir 'Céilí House' ar feadh scór bliain ina dhiaidh.
Lean sé riamh den amhránaíocht. Is é a dúirt Daniel Reardon: 'He sang all over Ireland with the Gael Linn cabaret. He sang for Grace Kelly when she visited Ireland. He sang in the middle of Croke Park at All Ireland Finals. He sang regularly at the Embankment pub in Tallaght, the Old Shieling and, for over twenty years, at the Abbey Tavern in Howth. He toured America and Japan as singer and choreographer for Comhaltas Ceoltóirí Éireann and was Fear an Tí at the Comhaltas Headquarters shows in Monkstown. Busloads of tourists would leave the theatre every night, lavishly entertained, electrified by his light ...'. Nuair a bhí céad bliain Chonradh na Gaeilge á chomóradh i Sráid Íochtarach Uí Chonaill, Baile Átha Cliath, 31 Iúil 1993 agus plaic á nochtadh taobh amuigh den teach inar bunaíodh é, ba é Breandán a chuir an slua mór ag casadh 'Óró, 'sé do bheatha abhaile'. Bhí mac agus triúr iníonacha aige féin agus Mary. D'éag sé 11 Bealtaine 2006. Gan ionad láidir, cumhachtach a bheith ag an nGaeilge i ngach réimse de shaol na hÉireann, bheadh a caiscín meilte sa deireadh thiar. Tháinig na boinn ba luaithe a d'úsáideadh i mBaile Atha Cliath ó Shasana ach, thart ar 997, thosaigh an Ri Sitric as Baile Átha Cliath ar a phinginí airgid féin a bhualadh. I gcás athrú ar luas, a anseo chineál éagsúla de breathnú ar an ardán polaitiúil - léargas ó léitheoirí HuffPost a thairiscint a cheapann siad a bheidh an newsmakers mór polaitíochta i 2012. Gan dabht tá cúraimí eile seachas cur le slánú na teanga féin i gceist i saothar na roinne sna Gaeltachtaí le straitéisí eile teanga le cur i bhfeidhm fud fad na tíre. Scór AGM: Scór AGM will take place on Thursday, January 19 th at 8:30 pm in Woodlands House Hotel in Adare. All Irish Officers are… Comhionannas bunaithe ar dea-chleachtas de dhíth: Comhdháil ar chur chuige dátheangach sna hOllchomhairlí nua ó thuaidh inné in Ard Mhacha - Conradh na Gaeilge | Ar son phobal na Gaeilge
Comhionannas bunaithe ar dea-chleachtas de dhíth: Comhdháil ar chur chuige dátheangach sna hOllchomhairlí nua ó thuaidh inné in Ard Mhacha
Scríofa ar 26 Márta 2015 . Catagóir Nuacht
Bhí comhdháil dírithe ar chur chuige dátheangach sna hOllchomhairlí nua inné in Óstán Chathair Ard Mhacha, 25ú Márta 2015. Labhair beirt Áirí Rialtais ó thuaidh, an tAire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta, Carál Ní Chuilín CTR agus an tAire Timpeallachta, Mark H Durkan CTR go maith agus go láidir ar son na Gaeilge. Luaigh an tAire Ní Chuilín go mbaineann dualgais na rialtas áitiúil le dualgas reachtúil a thagann ón Chairt Eorpach do Theangacha Mionlaigh agus Réigiúnacha, agus bhrúigh sí an mana s'aici i leith na ceiste seo go mór chun tosaigh ar a lucht éisteachta inniu; "To Implement the charter is to implement equality" a dúirt sí. Chuir an tAire Durkan leis an tacaíocht seo ar son na Gaeilge, agus mhaígh sé gur chóir go mbeadh an 11 ceantair chomhairle nua ag freastal ar na pobail éagsúla Gaeilge a mhaireann laistigh de na ceantair sin. Labhair Daniel Holder ón Choiste um Riaradh an Cheartais ar chur i bhfeidhm na Cairte Eorpaí agus dúirt sé nach bhfuil an ceart ag daoine a mhaíomh go bhfuil ionsaí a dhéanamh orthu má thugtar chomhionannas don Ghaeilge taobh leis an Bhéarla. Thug Seán Ó Coinn, leas-phríomhfheidhmeannach le Foras na Gaeilge caint ar an dea-chleachtas ar féidir a úsáid sna comhairlí nua seo, agus luaigh sé go bhfuil ionadaithe sinsearacha ón Fhoras i ndiaidh sraith cruinnithe a reáchtáil le hionadaithe ó ard-bhainistíocht na rialtas áitiúil le ról na Gaeilge a phlé. Sheol Foras na Gaeilge cáipéis ar an cheist seo inniu, agus ag teacht leis sin, dúirt Ó Coinn: "Ba mhian linn iad uilig [na comhairlí nua] polasaithe bheith acu i leith na Gaeilge, agus straitéis bheith acu leis na polasaithe sin a chur i bhfeidhm. Tá an t-eolas seo maidir le cur i bhfeidhm an dátheangachais sa rialtas áitiúil clúdaithe sa cháipéis seo atá eisithe ag Foras na Gaeilge ag an Chomhdháil seo inniu". Bhí plé ann fosta ó bheirt ó Menter Iaith sa Bhreatain Bheag, Elin Maher agus Emily Cole, a rinne cur síos ar ról éifeachtach an dátheangachais sna comhairlí ansin. Críochnaíodh an chomhdháil le caint ó Éamon Ó Cuív TD ar an taithí atá aige féin i leith na rialtas áitiúil ó dheas bunaithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla ó dheas.
'Molaim agus tacaím go mór leis na cainteanna a tugadh ag an Chomhdháil in Ard Mhacha inné. Is pointe fíor-thábhachtach é an dea-chleachtas idirnáisiúnta, agus léirigh an chomhdháil seo go bhfuil go leor gur féidir a fhoghlaim ó thaithí agus cur chuige na n-údarás éagsúil. Is fiú cuimhneamh go mbaineann cearta teanga go príomha leis an saoránach agus go bhfuil dualgas ag na húdaráis freastal ar ghach saoránach go héifeachtach. Creidim gur éirigh leis an chomhdháil an cheist seo a chur ar chlár na n-údarás áitiúil, chomh maith leis na páirtithe polaitíochta, ó thuaidh
Dúirt Ciarán Mac Giolla Bhéin, Bainisteoir Cosanta Teanga & Ionadaíochta le Conradh naGaeilge:
'Léiríonn na cainteanna anseo inné go bhfuil seasamh ag na hargóintí seo i reachtaíocht de chuid na hEorpa, mar atá sa Chairt Eorpach do Theangacha Mionlaigh agus Reigiúnda. Is é cur i bhfeidhm éifeachtach straitéiseach na Cairte sin atá uainn. Tá dualgas ar na rialtais áitiúla ní amháin freastal ar an Ghaeilge, agus ar phobal a labhartha, mar mhiontheanga agus mar mhionphobal laistigh de na ceantair comhairlí ar fad ó thuaidh. Níl anseo ach an chéad chéim, beidh muid ag tógáil air seo go mór san am seo atá romhainn amach.' Tá ceithre comhaltaí i láthair, Teachtaí Dála agus Seanadóirí san áireamh agus is féidir linn tús a chur leis an gcruinniú. Tá leithscéalta faighte againn cheana féin ó na Seanadóirí Niall Ó Donnghaile agus Joe O'Reilly.
Le tús an chruinnithe ba mhaith liom fáilte ó chroí a chur roimh ár bhfinnéithe go léir: an tUasal Áine Ní Shuilleabháin, oifigeach Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath; Sinéad Ní Uallacháin, reachtaire rúnaíochta agus craoltóir i RTÉ; Justin Ó Scanaill, aistritheoir i Rannóg an Aistriúcháin i dTithe an Oireachtais; Caitlin Ní Ainiféin, Fía Ní Chíosóig agus Rút Ní Choileáin, daltaí as Coláiste Íde, Contae Chiarraí; Eimear Ní Thuathail, Sive Ní Thuathail agus Diarmuid Ó Liathaimh Ó Nualláin, daltaí i nGaelcholáiste Cheatharlach; Sadhbha Nic Ruaidhrí, Cliodhna Ní Mhianáin agus Setanta Ó Gribín, daltaí i nGaelcholáiste Dhoire; agus Naoise Mac Gearailt, Éabha Ní Neachtain agus Pádraig Ó hAiniféin, daltaí ó Phobalscoil Chorca Dhuibhne, Contae Chiarraí. Bhí liosta mór ainmneacha eile le léamh agam ach ní gá dom é sin a dhéanamh.
Sula dtosóimid leis na ráitis oscailte éagsúla tá ráiteas foirmiúil ar gá dom a léamh amach os comhair na bhfinnéithe go léir. Ba mhaith liom a chur ar aird na bhfinnéithe go bhfuil de bhua alt 17(2)(l) den Acht um Chlúmhilleadh 2009, finnéithe faoi chosaint ag lánphribhléid maidir leis an bhfianaise a thabharfaidh siad don choiste seo. Má ordaíonn an coiste dóibh, ámh, éirí as fianaise a thabhairt i leith ní áirithe agus má leanann siad dá tabhairt amhlaidh, ní bheidh siad i dteideal dá éis sin ach pribhléid cháilithe i leith na fianaise seo acu. Ordaítear dóibh nach dtabharfar ach fianaise a bhaineann le hábhar na n-imeachtaí seo agus fiafraítear díobh cleachtadh parlaiminte a urramú nár cóir, más féidir, daoine ná eintiteas a cháineadh ná líomhaintí a dhéanamh ina n-aghaidh, ina n-ainm, ina hainm nó ina ainm ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Ba mhaith liom na finnéithe a chur ar an eolas freisin go ndéanfar na ráitis tionscnaimh seo a gcuirfidh na finnéithe faoi bhráid an choiste a fhoilsiú ar shuíomh gréasáin an choiste tar éis an chruinnithe seo. Meabhraítear do chomhaltaí an cleachtadh parlaiminte atá ann le fada nár chóir dóibh tuairimí a thabhairt maidir le duine atá taobh amuigh de na Tithe nó maidir le hoifigeach ina ainm, nó ina hainm, ar shlí a bhféadfaí iad a aithint.
Don chéad chuid den chruinniú seo tá triúr duine chun labhairt leis na daltaí. Is daoine iad atá ag obair san earnáil Ghaeilge agus a bhfuil Gaeilge á úsáid acu ina gcuid oibre agus ina saol pearsanta. Tá súil agam nach mbeidh mise sa Chathaoir ró-fhada agus go mbeidh an Cathaoirleach ag teacht ar ais agus go mbeidh mé in ann páirt iomlán a ghlacadh sa chruinniú.
Iarraim ar Áine Ní Shúilleabháin, oifigeach Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath labhairt.
Ms Áine Ní Shúilleabháin
Dia is Muire daoibh go léir. Táim chun labhairt anois ar feadh tamaillín beag ar mo chuid taithí féin leis an nGaeilge agus conas ar tháinig mé go dtí an pointe mar oifigeach Gaeilge i gColáiste na Tríonóide. Rugadh agus tógadh i gCorca Dhuibhne mé, féachaim ar aghaidheanna Chorca Dhuibhne anseo cé nach n-aithním iad go léir. Bhí mo chuid scolaíochta go léir trí mheán na Gaeilge agus bhí an t-ádh liom an deis sin a fháil chomh luath i mo shaol. Tógadh mar chainteoir dúchais mé. Nuair a bhí me ag críochnú na scoile - b'fhéidir go bhfuil cuid de na daoine atá anseo mar an gcéanna - ní raibh clue dá laghad agam cad a dhéanfainn sa saol. Bheartaigh mé imeacht go dtí Ollscoil na hÉireann i nGaillimh agus pé rud a thaitin liom ar scoil chloígh mé leis na hábhair sin a thaitin liom. Is é an rud a rinne mé i nGaillimh ná go raibh deis agam roinnt de na hábhair a roghnaigh mé a dhéanamh trí mheán na Gaeilge. Bhain mé amach céim sa Bhéarla agus sa Fhraincis ach bhí mé ábalta mo ranganna Fraincise a dhéanamh trí mheán na Gaeilge, faoi mar a rinne mé ar scoil. Aon ranganna teanga a bhí againn ó thaobh aistriúcháin de agus rudaí mar sin, is ó Ghaeilge go Fraincis a bhí mé ag obair. Cé nach bhfuil céim agam sa Ghaeilge, bhí mé fós ag fanacht leis an nGaeilge go hindíreach. Chabhraigh sé sin liom nuair a bhí mé ag lorg post, tar éis na hollscoile. Rinne mé dioplóma sa Ghaeilge, de réir mar a bhí mé ag déanamh mo chéim i nGaillimh agus bhí sé sin ar a laghad mar cháilíocht agam nuair a chríochnaigh mé san ollscoil. Bhí an dioplóma sin dírithe go hiomlán ar an teanga. Is rud é sin a thaitin go mór liom seachas a bheith ag díriú ar an litríocht ná ar aon rud mar sin. Rinne mé máistreacht ansin san aistriúcháin i nGaillimh ach is sa Fhraincis a bhí sí ach bhí mé ábalta cuid de na ranganna a dhéanamh trí mheán na Gaeilge. Buntáiste mór a bhí ann dom nuair a chríochnaigh mé san ollscoil, cé nach raibh céim agam sa Ghaeilge, go raibh dioplóma bainte amach agam agus go raibh go leor de na ranganna déanta agam trí Ghaeilge agus gur aistriúchán ó Fhraincis go Gaeilge a bhí i mo thráchtas. Chabhraigh sé sin go mór liom. Cé nach raibh mé ag smaoineamh air ag an am, tuigim anois gur rud maith a bhí á dhéanamh agam cloí leis an nGaeilge.
Bhí cúpla post agam ansin i dtionscal an aistriúcháin. Bhí mé ag obair mar aistritheoir Gaeilge ar feadh cúpla bliain agus ansin bhí mé i mo bhainisteoir tionscadail agus i mo bhainisteoir ar chomhlacht aistriúcháin atá lonnaithe in DCU nó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Bhí go leor teangacha i gceist ansin agus fuair mé taithí lasmuigh de chúrsaí Gaeilge ar thionscal an aistriúcháin go ginearálta.
Bheartaigh mé ansin ar scoláireacht a dhéanamh i Meiriceá. Deis iontach a bhí ansin chun taistil agus an Ghaeilge a úsáid mar chuid den taisteal sin. Chuaigh mé go Meiriceá agus chuir mé faoi ar feadh bliana in Idaho chun Gaeilge a mhúineadh. Ní fheadar an bhfuil a fhios ag aon duine cá bhfuil Idaho mar ní raibh a fhios agam féin sular ghabh mé sall. B'shin ceann de na deiseanna ab fhearr a bhí agam ó thaobh cúrsaí Gaeilge, is é sin gur thug sé deis dom taisteal thar lear. Bhí mé ag múineadh ar feadh bliana in ollscoil amuigh ansin. Bhí an Ghaeilge á múineadh in an-chuid ollscoileanna i Meiriceá agus bíonn go leor deiseanna i gceist leis sin agus bíonn í á múineadh i gCeanada chomh maith. Cé go bhfuil deiseanna sa Bhruiséil, tá deiseanna in áiteanna eile timpeall an domhain chomh maith. Mar chuid den phost ansin bhí deis agam imeachtaí a chur ar fáil do mhic léinn, do bhaill foirne, do mhuintir an phobail agus fuair mé tuiscint go bhfuil léargas difriúil ar an teanga. Bhí an t-ádh liom gur fhás mé aníos léi agus go raibh sí agam i gcónaí, ach do dhaoine a bhí an-tiomanta don teanga agus a rinne iarracht mhór í a fhoghlaim agus iad i Meiriceá, b'fhéidir nach raibh aon deis acu labhairt le cainteoir dúchais seachas cúpla uair nuair a bhéifí ag tabhairt ranga dóibh anois is arís.
Nuair a tháinig mé ar ais go hÉirinn, bhí sé i gceist agam iarracht a dhéanamh níos mó oibre a dhéanamh leis an nGaeilge. Is sa tslí sin a tháinig mé go dtí Coláiste na Tríonóide mar oifigeach Gaeilge. Is post an-éagsúil agus an-suimiúil atá ann. Bíonn go leor ar siúl sa choláiste agus is rud iontach é go mbíonn na mic léinn laistiar d'an-chuid de. Tá cumann Gaelach an-láidir againn sa choláiste agus tá go leor duaiseanna agus gradaim buaite aige le roinnt blianta anuas mar cheann de na cumainn Ghaelacha is fearr in Éirinn. Bíonn rudaí difriúla ar siúl sa choláiste chun tacaíocht a thabhairt do dhaoine ar mhaith leo a cuid saol a chaitheamh trí Ghaeilge ann. Ní chaithfidh go mbeadh daoine ag déanamh staidéir i nGaeilge. D'fhéadfaidís a bheith ag staidéar an dlí, an leighis nó aon rud mar sin ach a bheith páirteach i saol na Gaeilge.
Is iad cuid de na rudaí a bhíonn ar siúl ná go mbíonn go leor imeachtaí ar siúl ag an gCumann Gaelach i rith na bliana agus tá scéim cónaithe againn sa choláiste chomh maith. Tugann sé sin seans do na mic léinn a bheith ag maireachtáil i lóistín lánGhaelach ar an gcampas féin nó i lóistín eile atá acu mar Halla na Tríonóide. Bíonn spásanna ar fáil chun maireachtáil i lóistín lánGhaelach le mic léinn eile ó mhórthimpeall na tíre do dhaoine a bhíonn ag teacht isteach sa chéad bhliain. Is seans iontach é sin a bheith mar chuid den scéim cónaithe. Ní hamháin go mbíonn siad ag maireachtáil le chéile ach bíonn siad ag caint Gaeilge le chéile gach lá, agus baint acu le tionscadail dhifriúla a bhíonn ar siúl againn sa choláiste agus b'fhéidir ag tacú liomsa. Go minic, téann siad ar aghaidh ansin agus bíonn siad an-ghníomhach sa Chumann Gaelach agus tá roinnt mic léinn san am a d'imigh tharainn agus bhí siad mar uachtaráin ar aontas na mac léinn atá sa choláiste chomh maith. Is é sin cuid den obair a bhíonn ar siúl agam. Cuirim imeachtaí ar siúl do bhaill foirne agus do mhic léinn. Bíonn ranganna Gaeilge saor in aisce ar siúl sa choláiste agus bím á n-eagrú agus bíonn deis ag gach duine sa choláiste an Ghaeilge a fhoghlaim. Tá an-chuid mac léinn agus ball foirne idirnáisiúnta againn i gColáiste na Tríonóide. Bímid mar sin ag iarraidh freastal orthu mar b'fhéidir go mbeadh spéis acu sin cúpla focal Gaeilge a fhoghlaim fad is a bhíonn siad ann chomh maith.
Mar chuid den phost tagaim ar ais go dtí an cúlra atá agam san aistriúchán sa chaoi is go gcuirim aistriúcháin ar fáil don choláiste chomh maith. Mar chuid de sin, is ceann de na príomhchodanna de mo ról ná go mbím ag cabhrú leis an ollscoil féin cloí leis na dualgais reachtúla atá aici. Tá sé de dhualgas ar an ollscoil, déarfaimid, faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, riachtanais áirithe a chur i bhfeidhm chun cloí leis sin. Dá mbeadh comharthaíocht á cur in airde, mar shampla, nó stáiseanóireacht in úsáid, caithfidh sé sin a bheith dátheangach. Tá gealltanais bhreise déanta ag an ollscoil féin chomh maith. Táimid i mbun an tríú scéim teanga i gColáiste na Tríonóide agus is é an post atá agam chomh maith a chinntiú go bhfuilimid ag déanamh dul chun cinn uirthi sin. Mar shampla eile, má bhuaileann duine le duine éigin ó Choláiste na Tríonóide, bíonn cárta gnó dátheangach acu. Bíonn sé clóite ar an dá thaobh de. B'shin ceann de na gealltanais atá tugtha ag an ollscoil.
Is í sin an príomhpháirt de mo phost ó thaobh dualgas reachtúil, na scéime cónaithe, agus a bheith ag oibriú leis na mic léinn chomh maith. Ar an iomlán níl faic ach buntáistí agus tairbhe bainte amach agam as a bheith ag imeacht leis an nGaeilge. Tá an t-ádh liom nuair a chuaigh mé isteach san ollscoil ar an gcéad lá, ní raibh sé sa cheann agam go bhfanfainn leis an nGaeilge nó go ndéanfainn rud éigin léi. Ní raibh a fhios agam ag an am. D'fhan an Ghaeilge liom i gcónaí agus níl faic tugtha aici dom ach deiseanna. Bhí deis taistil agam, deiseanna ar jabanna difriúla agus fiú sna jabanna ina raibh mé go dtí seo, níor bhain siad go léir leis an nGaeilge ach bhí buntáiste ann an Ghaeilge a bheith agam. Bhí mé ar na daoine leis an nGaeilge sa chomhlacht sin, bhí mé in ann teagmháil a dhéanamh nó labhairt le daoine trí Ghaeilge agus chabhraigh sé sin go mór liom.
Gabhaim buíochas leis an Uasal Ní Shúilleabháin. Tá suíochán thíos agus measaim go mbeidh na daltaí ag cur ceisteanna uirthi i ndiaidh na beirte eile. Iarraim anois ar Shinéad Ní Uallacháin ráiteas a dhéanamh dúinn.
Ms Sinéad Ní Uallacháin
Gabhaim buíochas leis an gcomhchoiste agus tá sé an-deas a bheith anseo agus mar a bhí an Uasal Ní Shuilleabháin ag rá tá sé an-deas freisin scata ó Chorca Dhuibhne a fheiceáil agus cé nach n-aithním na haghaidheanna, chím an culaith éadaí atá orthu agus culaith na pobalscoile. Is dócha go bhfuil scéal agam a bhfuil an-chosúil le scéal an Uasail Ní Shuilleabháin ar shlí, sa mhéid is go n-aithním anois na buntáistí a bhaineann agus a bhain leis an nGaeilge agus b'fhéidir nach rabhadar chomh soiléir sin dom nuair a bhí mé ag éirí aníos agus i mo dhalta scoile i Meánscoil na Toirbhirte i nDaingean Uí Chúis.
Nuair a chríochnaigh mé sa scoil ní raibh tuairim dá laghad agam cad a theastaigh uaim a dhéanamh liom féin, díreach mar a bhíonn amhlaidh ag scata duine nuair a fhágann siad an scoil, is é sin an ceart dóibh dul le A, B, C, nó D, bíonn an oiread sin cúrsaí, slite agus cosáin ann arbh fhéidir le daoine a ghlacadh. Bhí suim agam i gcónaí san ealaín agus a bheith ag tarraingt agus bheartaigh mé go rachainn go dtí an comhairleoir gairmthreorach a déarfadh liom cad a d'fhéadfainn a dhéanamh leis an ealaín chun jab ceart a bheith agam mar cloisim mo thuismitheoirí i gcúl mo chinn ag rá go mba ceart jab ceart a bheith agam agus á bhrú sin. Chuaigh mé go dtí an comhairleoir sin agus dúirt sé liom go raibh suim éigin agam san ealaín ach go raibh post uaim i ndeireadh an lae chomh maith, agus mhol sé dom cúrsa ailtireachta a dhéanamh. Dúirt mé liom féin, tá sé agam anois, agus chuir mé isteach ar an CAO agus d'éirigh liom áit a fháil sa DIT, Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, ar Shráid Bolton i mBaile Átha Cliath agus chaith mé cúpla bliain ag gabháil leis an ailtireacht. Thaitin sé go mór liom agus bhí mé ag déanamh rudaí a bhí an-chruthaitheach, ach i ndeireadh an lae, i gcúl mo chinn bhí mé ag rá liom féin nach é seo a bhí uaim. Ní raibh mé iomlán sásta. Is é an rud is mó ná nach bhféadfainn mé féin a shamhlú mar ailtire i gceann cúpla bliain. Bhí a fhios agam go raibh cinneadh mícheart déanta agam. Chuaigh mé abhaile agus bhí olagón agam maidir le cad a bhí le déanamh agam i mo shaol. Bhí mo shaol agam i mBaile Átha Cliath, bhí cairde agam, thaitin an chathair go mór liom agus an rud ba mheasa ag an bpointe sin ama i mo shaol ná go mbeadh orm filleadh ar Chorca Dhuibhne agus jab a aimsiú ag baile. Bhí sórt pobal cruthaithe timpeall orm i mBaile Átha Cliath. Tá Aisteoirí Bulfin, cuir i gcás, grúpa drámaíochta atá lonnaithe san ardchathair agus atá thar a bheith gníomhach agus chuir mé aithne orthu siúd agus thosaigh mé ag plé leo agus tá cairde maithe móra agam dá bharr sin. Thug siad go leor spreagtha agus cúnaimh dom agus bhí siad ag insint dom mar gheall ar na jabanna éagsúla a bhí ann, dá mba rud é go raibh Gaeilge ag an duine i mBaile Átha Cliath sna ceanneagraíochtaí agus sna heagraíochtaí eile nach iad chomh maith.
Fuair mé amach go raibh jab rúnaíochta ar fáil le Raidió na Gaeltachta i mBaile Átha Cliath, ag déanamh na n-íocaíochtaí, loganna ceoil agus obair riaracháin eile. Dúirt mé liom féin go raibh sé chomh maith agam cur isteach air. Scríobh mé litir, bhí agallamh agam agus d'éirigh liom an post a fháil. Is é sin an post atá agam go dtí an lá atá inniu ann. Bím ag plé le cúrsaí riaracháin lá i ndiaidh lae, ach tá buntáiste eile ag baint leis mar tá sé tar éis deis forbartha a thabhairt dom chomh maith. Tar éis cúpla bliain léirigh mé spéis i gcláir agus tugadh an deis dom cláir cheoil a chur i láthair. Le tamall anuas fuair mé áit ar phainéal de chlár-reachtairí, is iad siúd láithreoirí nó léiritheoirí a bhíonn ag plé le cláir. Dá bharr sin bím in ann roinnt oibre ó thaobh léiritheoireachta a dhéanamh chomh maith. Táim lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Tá dream atá cuíosach beag i mBaile Átha Cliath. Braitheann sé mar go mbíonn daoine ag teacht agus ag imeacht agus ar thaithí oibre ach tá tuairim is seachtar nó ochtar againn i mBaile Átha Cliath. Tá príomhoifigí Raidió na Gaeltachta, an ceannáras, lonnaithe i gCasla i gConamara. Tá oifigí lonnaithe timpeall na tíre chomh maith. In aice liom féin agus an Uasal Ní Shúilleabháin ag baile i gCorca Dhuibhne tá stáisiún ar Bhóthar na Léinsí agus tá roinnt daoine ag obair thíos ann. Bíonn daoine ag cur na ceiste i gcónaí ann nach gcuimhneofaí ar bhogadh abhaile nó cad ina thaobh nach bhféadfaí jab a fháil i mBaile na nGall seachas a bheith ag teacht go Baile Átha Cliath ag seilg jab. Tá oifigí ansin i gCiarraí agus sna Doirí Beaga i dTír Chonaill chomh maith. Táimid scaipthe timpeall na tíre.
Ó thaobh mo chuid oibre de, bím ag plé le cúrsaí riaracháin, cuid mhaith den am agus anuas air sin bíonn deis agam a bheith ag craoladh. Tá clár ceoil agam a chraoltar ar maidin i rith na seachtaine, ó Mháirt go hAoine, ó 10.15 a.m. go dtí 11 a.m. agus "Sinéad ar Maidin" an t-ainm atá air. Is breá liom é sin. Jab iontach atá ann agus ní bhraithim gur obair atá i gceist leis mar suím isteach sa stiúideo ar feadh 40 nóiméad gach aon lá, agus bím ag éisteacht le ceol a thaitníonn go mór liom. Is mór agam an deis é sin a dhéanamh.
Bím ag plé le cláir cúpla lá sa tseachtain a chraoltar idir 5 p.m. agus 6 p.m. agus "Tús Áite" an t-ainm atá air. Michelle Nic Grianna a bhíonn á chur i láthair. Is as Tír Chonaill don Uasal Nic Grianna agus tá sí tagtha anuas go Baile Átha Cliath le díreach cúpla mí. Tá sí linn ó thús na bliana ar fad agus tá sí ag déanamh go diail. Tá an clár dírithe ar chúrsaí nuachta agus reatha agus is drivetime show, i ndáiríre, atá ann, mar go craoltar é idir 5 p.m. agus 6 p.m. Bíonn sé sin ar siúl ó Luan go hAoine chomh maith agus bím ag gabháil leis sin.
Ag an deireadh seachtaine bím ag léiriú clár. Tá clár ag Blathnaid Ní Chofaigh agus "Bláthnaid Libh" an t-ainm atá air. Bíonn sí ag déileáil leis an iliomad ábhar ach is scéalta daonna den chuid is mó a bhíonn aici air. Bíonn painéal d'aíonna istigh linn, uair sa tseachtain, gach aon Satharn, ag féachaint ar na nuachtáin agus ar na scéalta a sheasann amach dóibh i gcaitheamh na seachtaine. Bhí an tUasal Ní Shuilleabháin linn cúpla seachtain ó shin agus beidh sí in ann labhairt leis na daltaí mar gheall air sin.
Tá deiseanna eile tagtha chugam chomh maith de bharr na Gaeilge san ionad oibre. Tá cara agus comhghleacaí de mo chuid, Siún Ní Dhuinn, a bhíonn i bhfeighil ar rte.ie/chuntosaighgaeilge agus tháinig sí chugam tamall ó shin agus dúirt sí liom gur mhaith léi rud éigin a dhéanamh agus cad a déarfainn faoi phodchraoladh a chur le chéile, í féin, mé féin agus cara agus comhghleacaí eile dár gcuid, Áine Ní Bhreisleáin atá lonnaithe sna Doirí Beaga i dTír Chonaill. Dúramar go mbainfimis triail as mar go raibh podchraoladh agam féin, cad ina thaobh nach bhféadfadh sé a bheith againn chomh maith. Shuíomar síos agus bhíomar ag plé cad a fhéadfaimis a dhéanamh agus thángamar ar an gcinneadh go dtiocfadh an triúr dínn le chéile, go ndíreoimis é, go suífimis isteach i stiúideo le chéile agus go labhraímis go díreach ar na hábhair a bhfuil spéis againn iontu, ábhair an tsaoil chomh maith: bás, grá, caidrimh agus rudaí éagsúla, ach ar na rudaí a mbímid ag caint fúthu lá i ndiaidh lae nuair a bhímid ag plé cúrsaí an tsaoil eadrainn féin. Is air sin a dhíríomar agus thugamar "Beo ar Éigean" ar an bpodchraoladh mar tá sé réamhthaifeadta agus níl sé beo ar éigean. Chomh maith leis sin bímid uaireanta beo ar éigean freisin. Tá ag éirí an-mhaith leis agus tá aiseolas maith faighte againn ónár lucht éisteachta. Is féidir é sin a fháil ar iTunes agus ar Podcast Addict agus ar na hardáin sin ar fad a mbíonn ag díriú ar na podchraolta. Is deas é sin mar, cé gur obair atá ann, ag an am céanna is sórt faoisimh é i gcaitheamh na seachtaine. Deirim gur ar nós seisiún comhairleoireachta é nuair a thagann an triúr dínn le chéile agus go mbímid ag caint mar gheall ar na fadhbanna atá againn, agus ní i gcónaí a bhíonn sé diúltach, ach caint mar gheall ar na rudaí atá ag cur as dúinn. Bainimid an-taitneamh as sin.
Murach an Ghaeilge, ní bheinn san áit atáim i láthair na huaire. Cé go raibh an Ghaeilge againn ag baile agus go raibh mé ag labhairt na Gaeilge sna jabanna beaga fánacha a bhí agam nuair a bhí mé ag éirí aníos agus ag plé le hobair i mbialanna nó i siopaí go háitiúil i gCorca Dhuibhne, níor cheap mé riamh go mbeadh an Ghaeilge chomh lárnach i mo shaol is atá sí i láthair na huaire agus go mbeinn á húsáid lá i ndiaidh lae agus go mbeadh na buntáistí breise ar fad atá faighte go dtí seo cheana féin agam mar níor chuimhnigh mé ar an nGaeilge mar sin. Chuimhnigh mé ar an nGaeilge - ní fheadar an mar a chéile é leis na daltaí anseo - mar ábhar scoile agus go mbeadh orm teach mór liteartha nó pé rud a léamh ar mhaithe le cúrsaí scoile, leis an ardteistiméireacht nó leis an teastas sóisearach. Is iontach an rud é go bhfuil an t-iontas romham go bhfuil an oiread buntáistí sa bhreis faighte agam uaithi le cúpla bliain anuas. Ní fheadar ag éinne cad atá romhainn ar fad amach ó thaobh na Gaeilge de sa todhchaí. Tá súil agam go leanfaidh na mic léinn anseo léi a agus go dtabharfaidh an chaint uaim féin, ón Uasal Ní Shuilleabháin agus ón Uasal Ó Scanaill spreagadh éigin dóibh chun é sin a dhéanamh.
Gabhaim buíochas leis an Uasal Sinéad Ní Uallacháin. Is é an duine eile sa tsraith seo ná Justin Ó Scanaill, aistritheoir de chuid Rannóg an Aistriúcháin i dTithe an Oireachtais. Ní raibh taisteal ró-fhada le déanamh ag an Uasal Ó Scanaill ó tháinig sé isteach trasna an bhóthair go dtí an Teach. Glac suíochán agus gabh ar aghaidh, le do thoil.
Mr. Justin Ó Scanaill
Mar a dúirt an Cathaoirleach Gníomhach, is aistritheoir Gaeilge mé le Tithe an Oireachtais. Déanfaidh mé cur síos ar an saghas oibre sin go fóill.
Ba mhaith liom ar dtús trácht a dhéanamh ar an seal a chaith mé in earnáil na Gaeilge roimhe seo. Bhí suim agam sa Ghaeilge ó bhí mé óg de bharr go raibh suim agam i gcúrsaí staire. Cé gur fhreastail mé ar scoil lánBhéarla an tamall ar fad. Chríochnaigh mé m'ardteistiméireacht in 2004. Rinne mé céim i rialtas agus beartas poiblí i gColáiste na hOllscoile Corcaigh ar feadh ceithre bliana.
Bronnadh an chéim orm in 2008. Mar is cuimhin le han-chuid daoine de ghlúin áirithe, bhí géarchéim sa gheilleagar ag an am sin. Chaith mé tuairim is bliain ag lorg deiseanna fostaíochta. Fuair mé post mar fheitheoir scoile cónaithe i gColáiste an Phiarsaigh, Gaelcholáiste atá cóngarach don áit ina bhfuilim. Chaith mé tuairim is naoi mí san áit sin.
Ina dhiaidh sin, thosaigh mé ag cur suim láidir i gceist an aistriúcháin agus thosaigh mé ar dhioplóma iarchéime ar líne in aistriúchán agus eagarthóireacht na Gaeilge in Ollscoil Mhá Nuad a dhéanamh. Fad a bhí mé i mbun an dioplóma sin, chuaigh mé ó phost go post ar scéimeanna fostaíochta. Chaith mé dhá bhliain mar chúntóir in eagraíocht i gCorcaigh darb ainm Gaeltaca. Bhí mé i mo bhall den choiste agus den bhord stiúrthóirí san áit sin chomh maith, ar feadh tamaill.
Go luath sa bhliain 2014, fuair mé post in Acadamh Ríoga na hÉireann, ag obair ar fhoclóir stairiúil na nuaGhaeilge ar feadh sé mhí. Ba é a bhí i gceist leis sin ná go rabhamar ag féachaint ar théarmaí canúna sa Ghaeilge nach bhfuil in úsáid chomh minic sin a thuilleadh. Bhíomar á dtras-scríobh isteach i mbunachar ar na ríomhairí. Chríochnaigh mé leis an bpost sin agus ansin d'fhill mé ar Chorcaigh, agus thosaigh mé ar mháistreacht a dhéanamh sna daonnachta digiteacha i gColáiste na hOllscoile Corcaigh.
Nuair a chríochnaigh mé leis sin, díreach in am, fuair mé deis tosú mar aistritheoir Gaeilge le Tithe an Oireachtais. Táim anseo anois dhá bhliain agus coicís, beagnach, faoin lá seo. Is é an rud a dhéanaimid go bhfaighimid na doiciméid oifigiúla ar fad agus go ndéanaimid iad a aistriú go Gaeilge. Mar is eol dár lucht féachana agus éisteachta, is í an Ghaeilge céad teanga oifigiúil an Stáit, agus dá bhrí sin, tá stádas ar leith ar na leaganacha Gaeilge den doiciméid sin.
Chomh maith leis sin, déanaim ateangaireacht, nó aistriúchán comhuaineach mar a thugtar uirthi de ghnáth, agus is í atá i gceist leis sin ná nuair a bhíonn daoine sna seomraí seo ag éisteacht leis na cluasáin, bíonn ar dhuine éigin na comhráite Gaeilge a aistriú go Béarla ó bhéal, agus dá mba rud é nach raibh mé i mo shuí anseo, tá seans go mbeinn á déanamh í sin um thráthnóna. In ainneoin sin, ní féidir liom mórán eile a dhéanamh ach amháin a rá go bhfuilim den tuairim go bhfuil Rannóg an Aistriúcháin an áit oibre is fearr ar domhan, dar liom. Réitím go han-mhaith le mo chomhghleacaithe agus is breá liom an obair. Níl sé éasca, ar ndóigh. Is é an rud a deirim le daoine i gcónaí ná is ionann cainteoir teanga is a bheith i do thiománaí gluaisteáin. Is ionann aistritheoir teanga, aon teanga, áfach, is a bheith ina mheicneoir. Caithfidh an duine féachaint ar an rud le súile difriúla an t-am ar fad. Ceapaim gurb é sin é.
Go raibh maith agat a Uasail Ó Scanaill. B'shin na trí ráiteas agus más mian leo, b'fhéidir gur mhaith le roinnt daltaí ceist a chur, ar dhuine, nó ar an triúr acu. Mura miste leo, bheinn buíoch díobh ach a gcuid ainmneacha a lua sula gcuireann siad aon cheist atá acu. Tá na hainmneacha os a gcomhair, tuigim sin, ach is ar mhaithe leis an taifeadadh a deirim sin. Cé atá ag iarraidh ceist a chur ar aon duine den triúr? Níl aon cheist. Míorúilt. Is féidir le daoine san Áiléar Poiblí ceist a chur freisin, más mian leo, má tá ceist ag cúl an tseomra freisin, ag aon duine in aon chor?
Mr. Pádraig Ó hAiniféin
Ó thaobh na hateangaireachta de, an mbíonn mórán de sin i gceist sa Dáil?
Braitheann sé ar an gcainteoir agus ar an ócáid chomh maith. Abraimis, le linn Sheachtain na Gaeilge atá ar siúl anois, chloisfí an-chuid Gaeilge. Tá an tAire Stáit, an Teachta Seán Kyne, chun a bheith ag labhairt inniu. Tá sé sin ar eolas agam mar tá roinnt den téacs aistrithe agam féin. Cinnte, cloistear an-chuid Gaeilge nuair a bhíonn ceisteanna Gaeilge á bplé chomh maith. Braitheann sé ar an duine agus is é an rud céanna atá i gceist sa Seanad.
Sna coistí faighimid fógra roimh ré go mbeidh óráid nó Gaeilge á labhairt. Faighimid na leaganacha Gaeilge den ráiteas agus aistrímid go Béarla, le go mbeimid in ann iad a labhairt go tapa agus go slachtmhar nuair a bheimid ag caint leis na cluasáin.
An mbíonn aon Ghaeilge á labhairt istigh in aon de na díospóireachtaí.
Mr. Justin Ó Scannell
Bíonn, ach braitheann sé ar an gcainteoir. Tá cead ag cainteoirí óráid iomlán a thabhairt i nGaeilge, nó fiú abairt amháin, nó fiú focal nó dhó amháin, más mian leo. Braitheann sé ar a dtoil.
Tá fáilte roimh an Uasal Ó hAiniféin.
Mr. Naoise Mac Gearailt
San aistriúchán, an mbíonn an óráid ar fad faighte ag an aistritheoir roimh ré, agus mar sin nach mbíonn aon aistriúchán ar an bpointe ar siúl?
Má tá Seanadóir nó Teachta Dála chun ceist a chur i nGaeilge, faighimid an cheist roimh ré. Má tá an freagra oifigiúil a bhfaighidh an t-ionadaí ón gcainteoir eile le bheith i nGaeilge, gheobhaimid é sin roimh ré chomh maith. Braitheann sé ar thábhacht na gceisteanna chomh maith. Tá caighdeán áirithe ag baint leo.
Óna thaobh sin, chuir mise ceist sa Dáil cúpla nóiméad ó shin. Níor thug mé an cheist isteach roimh ré, mar ní raibh sí réitithe agam lena thabhairt. Bhí sí réitithe nuair a sheas mé suas, agus chuir mé mo cheist i nGaeilge agus fuair mé an freagra i mBéarla. Bhí aistriúchán ar siúl, ach níl a fhios agam cá háit as a raibh sé ag teacht, mar bhí na cluasáin ar chluasa an Tánaiste. D'fhreagair sé i mBéarla mé ach chuir mise mo cheist i nGaeilge. Bhí trí nóiméad agam len í a chur. D'fhreagair seisean mé agus ansin bhí nóiméad amháin agam trí Ghaeilge agus tháinig sé ansin ar ais chugam i mBéarla. Bhí sé sin ceart go leor. Ar a laghad, rinne mise mo ghnó trí Ghaeilge agus bhain an Tánaiste úsáid as na cluasáin. Dúirt mé roimh ré go raibh mé chun an cheist a chur i nGaeilge ach níor thug mé cóip den cheist dó. Dúirt mé go raibh an cheist le bheith i nGaeilge agus thug mé ná sonraí faoin gceist. B'shin an méid. Bhí ar dhuine í a aistriú ar an bpointe. Ní tharlaíonn sé sin rómhinic ach tharla sé inniu.
Tarlaíonn sé fíorannamh i mo chás féin go dtugaim foláireamh d'aon duine cén uair a mbeidh mé chun cainte nó cén teanga a bheidh mé á húsáid. An tseachtain seo caite bhí mé ag caint ar "Sasimeacht" nó Breatimeacht agus bhí mé ag labhairt go hiomlán as Gaeilge an tráth sin. Ní raibh script agam. Uaireanta bíonn script ag daoine. Braitheann sé ar an duine féin. Ní gá do dhuine léamh ó script. Ní fhéadfainn Rannóg an Aistriúcháin a chur ar an eolas. Tá a fhios agam, áfach, toisc go bhfuil mé timpeall na háite tamall de bhlianta, go mbíonn a fhios acu, nuair is mise atá chun cainte, go gcaithfidh siad cluas le héisteacht a dhéanamh agus a bheith ullamh. Ní bhíonn a fhios acu roimh ré ach tá siad an-mhaith mar bíonn siad in ann an Ghaeilge seo agamsa a thuiscint agus Gaeilge an Teachta Pearse Doherty nó an Teachta Connolly nó aon duine eile a thuiscint. Tá sé sin deacair go minic go leor canúintí difriúla agus an míniú a thuiscint, agus ansin tabhairt faoi é sin a aistriú ag am ceannann céanna. Is é sin an scil mhór atá acu.
An bhfuil aon cheist eile? Tá an slua an-chiúin inniu. Beidh siad ar fad ag siúl amach an doras sin agus beidh siad ar fad ag cur ceisteanna ar a chéile. Níl mé chun brú a chur ar ár n-aíonna nó ceisteanna a tharraingt astu. Ní bheidh an tUasal Ní Shúilleabháin agus an tUasal Ní Uallacháin timpeall ar feadh tamall eile, mar sin tá deis amháin eile ag ár gcuairteoirí ceist a chur ar an triúr acu anois. Mura bhfuil ceist acu, bogfaimid ar aghaidh go dtí an chuid eile den díospóireacht atá romhainn.
Táim cosúil le ceantálaí.
Ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an Uasal Ní Shúilleabháin, an Uasal Ní Uallacháin agus an Uasal Ó Scanaill as an méid a dúirt siad linn. Bhí sé an-spéisiúil agus tá súil agam go raibh sé spreagúil dár n-aíonna ar fad agus go dtuigeann siad go bhfuil poist ann amuigh ansin go hiomlán trí Ghaeilge nó le Gaeilge, go bhfuil an Ghaeilge thábhachtach i ngach uile chearn den tír, agus go mbeidh sí amach anseo toisc an oiread béime atá daoine á gcur uirthi faoi láthair. Tá súil agam go bhfeicfimid iad arís am éigin eile agus mo mhíle buíochas dóibh. Molaim go gcuirfear an cruinniú ar fionraí ar feadh cúpla nóiméad fad a mbíonn daoine ag bogadh timpeall, agus tá an Cathaoirleach chun an jab atá seo agamsa a ghlacadh anois.
Cuireadh an suí ar fionraí ar 3.11 p.m. agus cuireadh tús leis arís ar 3.18 p.m.
Táimid ar ais arís agus cuirim fáilte roimh chách. Tá sé beagáinín deacair smacht a chur ar na daoine fásta, ní ar na daltaí. Gabh mo leithscéal mar bíonn ar na Teachtaí Dála agus ar na Seanadóirí teacht agus imeacht i gcónaí. B'shin nádúr na Dála anseo. Bíonn orainn rith agus ní bhaineann sé sin le drochbhéas.
Tá trí ábhar faoi chaibidil againn agus táimid ag tnúth le tuairimí ár gcuairteoirí a chloisteáil. Is é an chéad ábhar ná Éire, An Bhreatain agus an Eoraip. Is é an leagan amach a glacfaimid ná go mbeidh Coláiste Íde os ár gcomhair i dtús báire, ansin Gaelcholáiste Cheatharlach, Gaelcholáiste Dhoire agus ansin Pobalscoil Chorca Dhuibhne. Nuair a bheimid críochnaithe leis an ábhar sin, leanfaimid ar aghaidh leis an dara hábhar, Na Meáin Shóisialta: Beannacht nó Mallacht. Táim ag tnúth leis sin mar ceapaim gur mallacht é agus is dócha go bhfuilim seanaimseartha. Beidh jab le déanamh ag ár gcainteoirí chun mise a mhealladh. Is é an tríú hábhar An Fheirmeoireacht agus an Timpeallacht. Cuirfimid tús leis le Coláiste Íde. Gabh mo leithscéal mar níl a fhios agam cá bhfuil Coláiste Íde ina suí. Cé atá chun labhairt anois?
Ms Rút Ní Choileáin
A Bhaill den Oireachtas, a chomhdhaltaí agus a chairde, is mór an chúis dúinn a bheith anseo inniu. An rud is annamh is iontach. Buíochas ó chroí don chomhchoiste as an gcuireadh agus is mór dúinn é. Táim anseo in éineacht le mo dhlúthchairde, Fia Ní Chíosóig agus Caitlin Ní Ainiféin. Tá an triúr dínn ag gabháil don teastas sóisearach i mbliana agus is mór an faoiseamh dúinn cuairt a thabhairt ar phríomhchathair na hÉireann inniu. Beidh mé ag caint ar an ábhar: Éire, An Bhreatain agus an Eoraip, ábhar atá tráthúil go maith agus an Bhreatain ar tí imeacht ón Aontas Eorpach, is oth liom a rá. Is í Éire ár dtír ionúin féin.
Tá daoine ann a deir gur 26 chontae atá in Éirinn agus daoine eile fós a deir go bhfuil 32 chontae i gceist. Beatha do dhuine a thoil.
Is í an Bhreatain an chomharsa is cóngaraí dúinn. Dá bhrí sin tá tábhacht ar leith léi do mhuintir na hÉireann. Ciallaíonn an Eoraip an Mhór-Roinn ina a bhfuilimid agus an Bhreatain inár gcodanna de. Laistigh den Eoraip, tá an tAontas Eorpach. Aontas polaitiúil agus eacnamaíoch ina bhfuilimid agus an Bhreatain inár mbaill de.
Ag dul siar sa stair, tá Éire nasctha leis an Eoraip ó tháinig na chéad daoine anseo ón Mór-Roinn. Idir an dá linn choimeád manaigh na hÉireann nasc oideachasúil leis an Eoraip agus tá an nasc sin ina steillbheatha fós, le mic léinn na hÉireann ag dul sall ar chúrsaí Erasmus agus mic léinn na hEorpa ag teacht anall anseo. Deis iontach í seo d'Eorpaigh óga, sinne san áireamh. Is aoibhinn beatha an scoláire.
Ní raibh ár gcaidreamh leis an mBreatain tríd an stair chomh rathúil sin. Bhí smacht ag an mBreatain orainn ar feadh na gcéadta bliain go dtí gur bhain Éire Saorstát amach sa bhliain 1922. Is tír aibí, éirimiúil, neamhspleách í Éire anois a bhfuil an-bhródúil aisti féin. D'fháiltigh sí go croíúil roimh Bhanríon Eilís nuair a thug sí cuairt orainn agus bíonn cainteanna ar siúl idir Rialtais na hÉireann agus na Breataine go mion minic. Ar scáth a chéile a mhaireann na tíortha.
Chuaigh Éire agus an Bhreatain isteach san Aontas Eorpach, nó an AE mar a thugtar air, gualainn ar ghualainn sa bhliain 1973. Tháinig fás agus forbairt ar chúrsaí trádála toisc saorghluaiseachta earraí agus seirbhísí san AE agus tá cosc ar bhaic thrádála, a bhuí sin leis an Margadh Eorpach Aonair. Buntáiste mór eile is ea an tsaorghluaiseacht idir tíortha an AE. Ciallaíonn sé sin go bhfuil cead ag saoránaigh an AE taisteal a dhéanamh idir bhallstáit gan víosa. Is an-bhuntáiste é sin do dhaoine óga cosúil linne ó thaobh oideachais agus fostaíochta de.
Táim an-bhuíoch den AE chomh maith as cearta ban sa láthair oibre a threisiú trí bhrú a chur ar Éirinn na hAchtanna um chomhionannas a thabhairt isteach. Tá cearta dár máithreacha, dár ndeirfiúracha, dár gcairde agus do gach bean eile bainte amach dúinn dá bharr mar nuair a rachaidh mise ar thóir post sa todhchaí, beidh mé agus mná na tíre ar fad i dteideal pá cothrom a fháil as lá cothrom oibre a chur isteach.
Is cinnte go bhfuil Éire agus an Bhreatain araon tar éis fás agus forbairt a dhéanamh de bharr a bheith rannpháirteach san AE. Ní thuigim, mar sin, an cinneadh a rinne an Bhreatain, nuair a chaith sí an vóta chun an AE a fhágáil. Tá an Breatimeacht ag dó na geirbe sa Bhreatain, in Éirinn agus san Eoraip le breis agus dhá bhliain anuas. Ní mór dom a admháil gur beag an aird a thug mé ar dtús dó go dtí go ndeachaigh mé i mbun taighde don togra seo. Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil mórán dul chun cinn déanta ag Príomh-Aire ná ag Rialtas na Breataine faoi na socruithe imeachta. Níl ach 17 lá fágtha idir seo agus 29 Márta chun socrú a dhéanamh. Is é an socrú is tábhachtaí d'Éire ná go seasfaidh an cinneadh a rinneadh faoin gcúlstad. Thug Theresa May geallúint d'Éirinn nach mbeadh teorainn idir Éirinn agus Tuaisceart na hÉireann agus níl sé sin cinnte fós. Faoi láthair tá saorghluaiseacht agus saorthrádáil idir Tuaisceart agus Deisceart na hÉireann, rud atá dearfach agus ciallmhar. Mura dtiocfaidh an Bhreatain ar réiteach trádála leis an AE, ní bheidh an dara rogha ann ach teorainn chrua a thabhairt ar ais. Céim ar gcúl a bheadh ansin d'Éirinn ó thuaidh agus ó dheas. Rachainn chomh fada is a rá gur tubaiste mhillteanach dá roinnfí Éire le teorainn chrua. Is í mo ghuí nach dtarlóidh sé sin dár dtír inniu. Gabhaim buíochas leis an lucht éisteachta.
Gabhaim buíochas le hIníon Ní Choileáin ó Choláiste Íde. Bogfaimid ar aghaidh anois go dtí Iníon Eimear Ní Thuathail ó Ghaelcholáiste Cheatharlach.
Ms Eimear Ní Thuathail
A dhaoine uaisle, stair fhada le scéal casta atá ann nuair a dhéantar plé ar Éirinn, an Bhreatain agus an Eoraip san óráid chéanna. Is caidreamh deacair atá eatarthu. Bímid ag brath ar a chéile, agus ag an am céanna, cuirimid brú éagsúil ar a chéile.
Idir dhá thine Bhealtaine atá an gaol idir na Gaeil agus na Gaill le 800 bliain anuas. Ar feadh na gcéadta bliain is fáinne fí a bhí ann. Tóg, mar shampla, na Péindlíthe. Ag am na bPéindlíthe is fíorbheagán cearta a bhí ag muintir na hÉireann. Bhain na Gaill ár bhféiniúlacht uainn. Rinneadar iarracht ár dteanga álainn a bhaint dínn, teanga le beocht agus draíocht nach mbeidh ag an mBéarla go deo. Ba é seo an modh a bhí acu an lámh in uachtar a fháil orainn, ach buíochas le Dia de bharr chrógacht mhuintir na tíre, tá an teanga fós againn agus í ag dul ó neart go neart le blianta beaga anuas. Nuair a bhí an Bhreatain i gceannas sa tír seo, bhí smacht iomlán aici ar an talamh, ar na poist agus ar an gcóras oideachais. Diaidh ar ndiaidh bhí daoine cróga sa tír a rinne iarracht saoirse a bhaint amach. Is iomaí liosta atá ann de na laochra a bhí páirteach sa stair sin, in Éirí Amach 1798 agus 1916, gan trácht orthu siúd a bhí páirteach i gCogadh na Saoirse agus daoine eile, ina measc an tAthair Seán Ó Murchú, Searlas Stíobhard Parnell, Clarke, Ceannt, an Piarsach, Ó Conghaile, Pluincéid, MacDonagh, Mac Diarmada, de Valera agus an Coileánach. Ná déanfaimid dearmad ar na mná ina measc: Markievicz, Mabel MacGearailt, Linda Kearns agus Margaret Skinnider.
Ní féidir a shéanadh, ámh, agus muid in am an ghátair ag tús an chúlaithe eacnamaíochta sa bhliain 2008, gurbh iad siúd na daoine céanna sin, na Gaill, a tháinig i gcabhair orainn nuair a bhí orainn na billiún euro a fháil ar iasacht. Bhí aibíocht tosaithe sa chaidreamh eadrainn ar deireadh. Gan aon bhrú nó achrann ar bith thug siad €3.2 billiún ar iasacht dúinn. Is fiacha é atá nach mór aisíoctha anois againn, ach ag an am chinntigh sé go rabhamar fós in ann na seirbhísí poiblí uile a reáchtáil sa tír. Gan amhras, bhí ús le híoc ach gan an chabhair sin ní fheadar cad a bheadh tar éis tarlú sa tír seo.
Ag an am céanna bhí ár gcairde ón Eoraip ann chun airgead a chur ar fáil dúinn freisin agus chun cabhrú linn an tír a atógáil. Tháinig an t-airgead sin uathu, ámh, agus ón gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta le han-chuid coinníollacha. Níl aon dabht ach go mbeadh deacrachtaí airgid ollmhóra againn sa tír go fóill gan iad. Is malairt scéil do chaidreamh na Breataine linn a tharla, áfach, nuair a tháinig an Eoraip agus an Triúracht isteach ar bharr mhuintir na tíre. Ar feadh roinnt blianta ní raibh aon saoirse airgeadais ag Rialtas na hÉireann agus bhí sé faoi chois ag an dTriúracht. Ag an am bhí sé náireach. Thiocfaidís ar chuairteanna rialta le bheith cinnte go raibh a bplean á chomhlíonadh againn. Ní raibh duine ná deoraí anseo in Éirinn sásta, ach leo siúd tháinig athchoiriú ar na bainc, rud a raibh géarghá agus práinn leis. Mar aon leis sin, bhí geilleagar againn a bhí láidir, agus ceann atá anois láidir go leor chun fostaíocht a chruthú. É sin ráite, tá rian den uafás fágtha ina ndiaidh acu mar de bharr na gciorruithe ar fad, ní raibh aon tógáil sa tír ar feadh, nach mór, deich mbliana, agus anois cé go bhfuil feabhas tagtha ar gheilleagar na tíre, tá cruachás dídine againn sa tír. Deirtear go bhfuil nach mór 10,000 duine gan dídean. As an uimhir sin, deirtear go bhfuil aon trian díobh siúd ina bpáistí. Ní féidir a shéanadh ach go bhfuil plean i bhfeidhm ag Rialtas na tíre ach d'fhéadfadh gach mac máthar a rá leis go bhfuil gá an plean sin a chur i bhfeidhm le luas lasrach.
Nuair a leantar leis an scéal casta atá ann idir Éirinn, an Bhreatain agus an Eoraip, tá scéal na saoirse tábhachtach, is é sin, saoirse taistil agus trádála. Tá pas aonair againn ar fad ach tagann siad ar fad leis an gclúdach burgúnach céanna a gheallann saoirse taistil idir na stáit Eorpacha ar fad. Is saoirse é seo a bhí mar fhís ag na stáit éagsúla nuair a bunaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa. Comhphobal a d'fhás agus a d'fhorbair go dtí an tAontas cumhachtach atá againn anois. Cé go bhfuil muintir na hÉireann sásta leis an tsaoirse agus an trádáil sin, is a mhalairt an scéil é lenár gcomharsana sa Bhreatain. Braitheann siad ualach uafásach leis an tsaoirse úd, le daoine ag teacht i dtír sa Bhreatain, agus tá ardú tagtha ar líon na n-inimirceach le blianta anuas, iad ar fad ar thóir saol slán, sábháilte le foscadh agus cúnamh uathu ón Eoraip. Ar chúis éigin, cuireann sé seo faitíos ar an ngnáthdhuine sa Bhreatain agus ní mó ná sásta atá siad i láthair na huaire leis an tsaoirse taistil nó a bheith mar chuid den chomhaontas trádála ach oiread.
Nuair a rinneadar vótáil chun an tAontas Eorpach a fhágáil ar an 23 Meitheamh 2016, bhí an-chuid deacrachtaí ann. Bhraith mé féin go raibh an Príomh-Aire David Cameron ag iarraidh stop a chur leis an bhféith chiníochais a bhí ag eascairt i measc grúpa áirithe sa Bhreatain. Ceapaim féin go raibh sé ag súil le tacaíocht a fháil ó na daoine a thuig an tábhacht agus an tsaoirse a bhaineann le ballraíocht den Aontas Eorpach. Ní mar sin a tharla, áfach. Bhí guth an-ard acu siúd a raibh faitíos orthu. Chuir siad leathfhírinní agus bréaga os comhair an phobail faoin saol idéalach a bheadh ann tar éis dóibh an tAontas Eorpach a fhágáil.
Anois tá buaicphointe sroichte againn. Tá dáta an Bhreatimeachta, 29 Márta 2019, ag druidim chugainn gan aon rud a bheith réitithe. Tá an cúlstad mar ábhar conspóide i láthair na huaire. Cheap an Príomh-Aire, Theresa May, go mbeadh sí in ann tromlach mór a fháil agus glaoigh sí olltoghchán i mí an Mheithimh 2017. A mhalairt a tharla. Bhí mionlach aici agus bhí uirthi tacaíocht a fháil ó pholaiteoirí an Pháirtí Aontachtaigh Daonlathaigh i dTuaisceart na hÉireann. Is mór an deacracht atá anseo mar tá stop á chur acu le gach uile phlean a thagann ón Eoraip mar nach n-aontaíonn siad leis an gcúlstad.
Cad atá in ann don tríúracht seo, Éire, An Bhreatain agus an Eoraip, ní fheadar? Is am conspóideach agus lán d'athruithe atá os ár gcomhair.
Gabhaim buíochas leis an Iníon Ní Thuathail. Anois beidh cainteoir ó Ghaelcholáiste Dhoire. Fáiltím roimh Iníon Sadhbha Nic Ruaidhrí.
Ms Sadhbha Nic Ruaidhrí
A Theachtaí Dála, a Sheanadóirí, a chairde Gaeil, tá sé ag tarraingt ar thrí bliana anois ó shocraigh lucht vótála na Ríochta Aontaithe imeacht ón Aontas Eorpach. Ó shin ar aghaidh tá cuid mhór cur agus cúiteamh sna meáin ar chúrsaí eacnamaíochta agus ar chúrsaí polaitíochta. Tá eagla ar dhaoine go mbeidh orthu cárta glas a fháil le tiomáint trasna na Teorann. Chuirfeadh stadanna custaim an geilleagar sa dá Stát sa tír seo ar gcúl. Is beag an dóchas a thugann an cúlstad dúinn má imíonn an Ríocht Aontaithe i gceann cúpla seachtain gan chomhaontú. Deir Fine Gael go gcosnóidh Mark Durkan sinn i bParlaimint na hEorpa, ach is ar vótálaithe meánaicmeacha Bhaile Átha Cliath a bheidh seisean ag brath seachas orthu ar de bhunadh na Sé Chontae iad. Is beag an trácht ar fad, más ann dó ar chor ar bith, ar thodhchaí na dteangacha neamhfhorleathana sa Bhreatain agus i dTuaisceart na hÉireann. Níl sé sin curtha san áireamh ar chor ar bith.
Is tromlach beag bídeach de vótálaithe na Ríochta Aontaithe a bhí ar son imeacht as an Aontas Eorpach. Bhí an chuid is mó de mhuintir na hAlban agus na Sé Chontae in oirthuaisceart na tíre seo i bhfách le fanacht. Is cuma faoi sin, áfach. Níl ach an t-aon Ríocht Aontaithe amháin ann, tá an rogha déanta agus ní ceadmhach, is cosúil, an rogha a thabhairt don phobal arís i reifreann eile.
Tá curtha in iúl ag grúpaí teanga go bhféadfadh Brexit a bheith tubaisteach do theangacha mionlaigh: an Chornais, an Bhreatnais, Gaeilge na hAlban, Béarla na hAlban agus, ar ndóigh, an Ghaeilge seo againn féin. Tá sé de dhlúth agus d'inneach dhlí an Aontais Eorpaigh meas a léiriú do theangacha mionlaigh.
I ndiaidh Brexit thiocfadh linn ár gcearta Eorpacha i leith mionteangacha a chailleadh. Ní bheadh aon chosaint againn dá dtiocfadh Rialtas isteach i Sasana a bheadh ag iarraidh déanamh ar shiúl leis na mionteangacha. Ní bheadh teacht againn ach oiread ar mhaoiniú Eorpach do thionscadail a chuireann mionteangacha chun cinn. An síltear go mbeadh Londain ag iarraidh an tacaíocht chéanna a thabhairt dúinn is a thugann an Bhruiséil? Is beag an baol.
Ní hionann sin agus a rá, ar ndóigh, nach bhfuil ábhar éigin dóchais ann. Tá Brexit i ndiaidh spiorad an neamhspleáchais a athmhúscailt in Albain. Táthar ag caint ar neamhspleáchas don Bhreatain Bheag, fiú. I bhfianaise na dtoghchán deireanach ó Thuaidh, inar chaill aontachtóirí an móramh a bhí acu ó cuireadh an chríochdheighilt ar bun, agus de réir pobalbhreitheanna ó shin, tá guth níos tréine ná riamh ag náisiúnaithe. Tá crogaill na Gaeilge ag alpú leo agus ag cur go tréan in éadan leatrom an stáitín thuaisceartaigh in éadan na teanga. Más féidir linn feachtas seo an dream Dearg le Fearg ar son ár gceart a choinneáil ar siúl agus an pobal a lasadh chomh dearg le fearg is atá muidne, na Gaeilgeoirí, tá deis againn athrú mór a chur i gcrích.
Tá athruithe móra ag tarlú ar fud an domhain. Tá socraithe ag an Ríocht Aontaithe briseadh ar shiúl ón Eoraip. D'fhéadfadh na hAlbanaigh briseadh ar shiúl ón Ríocht Aontaithe dá thoradh sin. Cruthaíonn sé sin deis dúinne. Tapaímis an deis.
Gabhaim buíochas leis an Iníon Nic Ruaidhrí. Bogfaimid ar aghaidh go dtí Pobalscoil Chorca Dhuibhne agus is é seo an cainteoir deireanach ar an ábhar seo, an tUasal Naoise Mac Gearailt.
A chairde Gaeil, ar an gcéad lá de mhí Eanáir 1973 chuaigh Éire agus an Bhreatain isteach den chéad uair san Aontas Eorpach, mar a thugtar air sa lá atá inniu ann. Cad ina thaobh go ndeachamar isteach ann ar an gcéad dul síos? Bheartaigh Rialtas na tíre seo dul isteach ann ar mhaithe le heacnamaíocht na tíre a neartú, chun margadh níos mó agus níos fearr a fháil dár gcuid táirgí, chun saorghluaiseacht a bheith idir na tíortha, agus chun síocháin san Eoraip a chinntiú. I dtosach an chomhaontais seo, is mó cor is casadh a bhí ar an mbóthar. Tar éis na mblianta a chaith Éire faoi chois Shasana i stair na tíre, bhí an caidreamh eadrainn fós leochaileach.
D'imigh na mílte Éireannach go Sasana ar imirce ar thóir oibre sna 1950í agus sna 1960í agus ní i gcónaí a cuireadh fáilte rompu. Tá cloiste againn ar fad ónár sinsir faoin drochmheas a caitheadh le muintir na tíre seo. Mar bhall den Eoraip, áfach, bhí cearta dleathacha ag cosaint na n-oibrithe seo, cé acu Éireannaigh, Sasanaigh nó Francaigh iad.
Faraor, bhí cúrsaí polaitíochta suaite go maith idir Éire agus an Bhreatain, go háirithe de bharr cheist Thuaisceart na hÉireann. Bhí sé ina chogadh dearg, le foréigean, marú, buamáil agus sceimhlitheoireacht ón dá thaobh. Ní raibh cathair Bhéal Feirste á fógairt ag Bord Fáilte mar áit le saoire thaitneamhach a chaitheamh, faoi mar atá inniu. Thar na blianta, tríd an bpróiseas síochána, le cainteanna agus comhdhálacha, le díograis polaiteoirí ón dá náisiún agus ionchur ó Mheiriceá óna leithéidí George Mitchel, tháinig sámhnas agus síocháin go Tuaisceart na tíre tar éis shíniú Chomhaontú Aoine an Chéasta in 1998. Tháinig fás agus borradh ar eacnamaíocht an Tuaisceart, go háirithe i dtionscal na turasóireachta ó shin de dheasca na síochána. Faoi mar a luaitear i scéal ón mBlascaod, "is mairg a báitear le linn na hanaithe, mar tagann an ghrian i ndiaidh na fearthainne".
As sin ar aghaidh bhí fás agus ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Bhreatain. Bhíodar ag obair go síochánta as lámha chéile. Cuireadh fáilte mhór roimh Bhanríon Shasana Eilís II in 2011. Chomh maith leis sin cuireadh fáilte roimh Uachtarán Micheál D. Ó hUiginn go Sasana in 2014. Is é an sampla is fearr den difríocht sa chaidreamh eadrainn, dar liomsa, ná in 2007 nuair a d'imir foireann rugbaí na hÉireann i gcoinne Shasana i bPáirc an Chrócaigh. Ba chomhartha den fheabhas ollmhór a tháinig sa chaidreamh idir Éire agus an Bhreatain an meas agus an t-ómós a taispeánadh d'amhrán náisiúnta Shasana sa staid chéanna inar mharaigh saighdiúirí Shasana 14 gnáthdhuine in 1920.
Bhí go maith agus ní raibh go holc sa chaoi is go ndearna muintir Shasana dearmad glan go raibh Teorainn ar an tír seo in aon chor agus iad ag teacht agus ag imeacht ar a shocracht mar aon leis na mílte Éireannach ag cur fúthu i Sasana agus ag éirí go breá leo ina gcuid oibre.
Ansin, ar 23 Meitheamh 2016, vótáil 51.9% den mhéid a tháinig amach chun vótála sa Bhreatain chun an Eoraip a fhágáil. As seo a d'eascair an Breatimeacht a bhfuil an oiread sin conspóide mar gheall air inniu. Tá spriocdháta 29 Márta 2019 ann don Bhreatimeacht ach tá rudaí trína chéile fós. Níl aon réiteach ag teacht leis an margadh imeachta tar éis an spior spear a rinneadh d'iarracht Theresa May i Westminster i mí Eanáir. Is é an cúlstad an chnámh spairne sna cainteanna faoi láthair ach cad atá i gceist leis an gcúlstad? Is é an cúlstad ná polasaí árachais atá ann chun déanamh deimhin de nach bhfuilimid ag filleadh ar na trioblóidí a bhí ann roimh 1998 de bharr na teorann crua. Bheadh rudaí ina gcíor thuathail ceart d'Éirinn, don Bhreatain agus don Eoraip más rud é go bhfágfadh an Bhreatain an tAontas Eorpach gan aon mhargadh. Tá comhlachtaí gluaisteán agus airgeadais ag tréigean na Breataine cheana féin.
An mbeidh scoláirí nó sinn féin ábalta freastal ar ollscoileanna sa Bhreatain agus mar an gcéanna do scoláirí na Breataine agus ollscoileanna na hEorpa?
Cad a tharlóidh do thionscal feirmeoireachta na hÉireann agus na Breataine má chuirtear cáin ar a gcuid táirgí? Cén mhoill a chuirfear ar a leoraithe agus iad ag taisteal ó Pháras go Londain agus ó Londain go Baile Átha Cliath, mar shampla? An dtitfidh an tionscal trádála as a chéile ar fad? An mbeidh an smugláil i mbarr a réime arís?
An dtiocfaidh an foréigean a mharaigh na mílte sna trioblóidí ar ais? An bhfuilimid chun an tsíocháin atá againn le breis is 20 bliain a chaitheamh san aer tar éis na móriarrachtaí a rinne John Hume, David Trimble agus mórán daoine eile ar son na síochána?
Anois tá an Breatimeacht ag cur é sin i mbaol. Chonaiceamar buamáil carr i nDoire i dtús na bliana seo fiú amháin. Tá neamhchinnteacht thar cuimse ag baint leis an mBreatimeacht ach dar liom tá cinnteacht amháin ann. Is é sin go raibh cúrsaí trádála eacnamaíochta agus síochána níos fearr leis an mBreatain san Eoraip agus sinn ag obair as lámh a chéile. Cén fáth an dochar sin a dhéanamh d'Éirinn agus don Bhreatain agus don Eoraip? Mar sin bheinn ag moladh do Theresa May seasamh suas agus an cinneadh ceart a dhéanamh do gach aon duine agus gan rith ón bhfadhb, mar a rinne David Cameron. Iarraim ar mhuintir na Breataine dearmad a dhéanamh den Bhreatimeacht agus fanacht san Aontas Eorpach.
Gabhaim buíochas leis an Uasal Mac Gearailt. Táimid ag fanacht anois le Pobalscoil Chorca Dhuibhne ach ag bogadh ar aghaidh go dtí an chéad téama eile, na meáin shóisialta - beannacht nó mallacht, leis an gcainteoir Iníon Éabha Ní Neachtain.
Ms Éabha Ní Neachtain
A dhaoine uaisle uile, tá ábhar na meán sóisialta faoi chaibidil go forleathan le blianta anois agus na hargóintí ina bhfabhar agus ina gcoinne cloiste againn ar fad. D'fhéadfainn suí anseo, os comhair an choiste, agus labhairt faoin bhflúirse eolais, an teagmháil luachmhar agus an sóisialaí iontach atá le fáil ar Facebook, Twitter agus a thuilleadh nach iad. Mar aon leis sin d'fhéadfainn tagairt a dhéanamh do choireanna, ciapadh, bulaíocht agus an iliomad mallachtaí eile atá mar chneá lofa dhainséarach ag croílár na meán seo go laethúil. Ina ionad seo ar fad féachaimis ar an méid cosúlachtaí atá idir bheannachtaí agus mhallachtaí na meán sóisialta araon. Is ábhar teibí, gan substaint é atá scoite amach ón bhfíorshaol. Caint isteach sa spás atá ann don fhormhór.
Is beannacht nó is mallacht atá sna meáin shóisialta, ag brath ar conas a úsáidtear iad. Tá an méid sin ar eolas againn go léir, ach conas ar cheart dúinn an teicneolaíocht seo a úsáid chun gur mó an buntáiste dúinn í ná a mhalairt, agus cumhacht na meán sóisialta a tharraingt amach as na scamaill agus na scáileáin isteach sa bhfíorshaol tráthúil inniu? Is í sin an cheist.
Tógfaidh mé an cheist ar ais chugam féin ar dtús. Tá cuntas agam ar Snapchat, Discord agus ar Instagram, áit a leanaim 330 cuntas eile. Cinnte, tá aithne agam ar an bhformhór díobh, ina measc, mo chairde atá ag cur suas pictiúirí chomh héadomhain agus neamhthábhachtach sa saol is atá mo chuid féin. Níos measa fós is ea na mainicíní agus na réaltaí Instagram gurb iad a bpoist lánaimseartha ná pictiúirí áille díobh féin a chur in airde agus moladh a ghlacadh ó dhaoine áille eile agus iad íoctha go maith as. Ní gá dom seasamh siar rófhada ón bhfón chun éagóir de seo a fheiscint. Níl mé chun seasamh anseo inniu chun tabhairt amach faoi na rudaí seo atá ar eolas againn uile cheana ach chun féachaint air i slí uile nua. Cé hiad na heisceachtaí? Cé atá ag úsáid na meáin shóisialta i slí dhifriúil d'fhormhór na ndaoine? Ba mhaith liom Greta Thunberg agus Sally Hayden a chur in aithne don chomhchoiste. Seans maith gur chuala an coiste faoi óráid an Uasail Thunberg, ceannródaí 16 bliana d'aois a labhair faoin ngéarchéim timpeallachta le déanaí in Davos.
Dé ghnáth nuair a chím rud éigin suimiúil ar líne, b'fhéidir go dtabharfainn "like" dó nó go seolfainn ar aghaidh chuig cara é. Bhí rud éigin as an ngnáth faoi óráid an Uasail Thunberg a bhain stangadh asam. Seo cailín atá níos óige ná mé féin a bhain leas as na meáin shóisialta atá chomh forleathan i measc ár n-aoisghrúpa chun labhairt amach le misneach. Bhí orainn an neamhaird dhainséarach a léiriú go nocht don ghlúin fhásta agus an cruachás millteanach ina bhfuilimid a thaispeáint don domhan chun gníomh a impí ar chumhachtaí na cruinne. Is í seo beannacht. Is é seo na Kardashians agus na físeáin randamacha á gcaitheamh ar leataobh chun iachall a chur orainn féachaint suas ó na scáileáin agus freagracht a ghlacadh maidir leis an domhan mórthimpeall orainn.
Bean eile ar chomhchrógacht leis an Uasal Thunberg is ea Sally Hayden. Iriseoir óg ó Bhaile Átha Cliath í ach clúdaíonn sí scéalta na dteifeach ar fud an domhain. Téann an tUasal Hayden cruinn díreach i mbearna an bhaoil gach lá chun teifigh sna campaí is boichte agus is dainséaraí ar domhan a chur faoi agallamh. Tugann sí guth dóibh siúd atá ciúnaithe. Léiríonn siad meas orthu siúd atá dearmadta. Cuireann sí na scéalta luachmhara seo in The Washington Post agus The New York Times á scaipeadh, ar nós na mion-éan, ar gach meán sóisialta chun a rá: "Éist liom, caithfear cabhrú leis na daoine seo agus ní ligfidh mé daoibh dearmad a dhéanamh orthu." Úsáideann na teifigh seo na meáin shóisialta, ar ceann de na fíorbheagán ábhair trealaimh atá acu, chun dul i dteagmháil leis an Uasal Hayden agus teachtaireachtaí tábhachtacha ag tagairt do chaighdeáin mhaireachtála agus an tslí a gcaitear leo a léiriú don domhan. Seo iad na teachtairí fiúntacha. Is beannacht í seo.
Tugann a leithéidí seo misneach dom go bhfuil maitheas le fáil ó na meáin shóisialta mar go bhfuil spás agus stáitse acu siúd a nguthanna tábhachtacha a chur chun cinn agus a scaipeadh timpeall an domhain chun athrú dearfach a dhéanamh. Cén mhaitheas a bheadh ann domsa labhairt os comhair baill an choiste ag meá buntáistí agus míbhuntáistí atá ar eolas acu cheana? Dá dtiocfaimis ar chinneadh, tar éis an phlé, go bhfuil na míbhuntáistí i bhfad níos mó ná aon bhuntáistí, an gcuirfí stop láithreach leo? Tá a fhios agam go maith nach gcuirfí. Is é an chuid is mó a d'fhéadfaimis a dhéanamh, ámh, ná sábháilteacht Idirlín a chur chun cinn agus na dea-shamplaí a leanúint. Uaireanta an chloig fhada a chur amú ar líne gach lá nó na meáin shóisialta a úsáid mar threalamh nua-aimseartha chun athruithe dearfacha fónta a chruthú is ea an rogha atá romhainn. Bíonn sé deacair an t-ábhar luachmhar a phiocadh amach ón feed ollmhór leanúnach, ach is é an t-aon slí beatha atá ag na meáin shóisialta ná chun iad a úsáid. Is iad na Teachtaí Dála as a dtagann an Rialtas agus nach iad siúd na daoine atá in ann athruithe a chur i gcrích? Oideachas agus dea-shamplaí is ea an trealamh atá ag teastáil chun na buntáistí a bhaint ó na meáin shóisialta seo. Is é seo ár dtodhchaí agus is iad seo ár roghanna. Mo mhíle buíochas as cluasa na héisteachta a thabhairt dom.
Gabhaim buíochas leis an Iníon Ní Neachtain. Táimid ag dul ar ais go Gaelcholáiste Dhoire agus an tUasal Setanta Ó Gribín.
Mr. Setanta Ó Gribín
A Sheanadóirí, a Theachtaí Dála, a chairde Gaeil, a chomhghleacaithe Gaelscolaíochta agus a chomhandúiligh teicneolaíochta, dúirt an t-aisteoir, Hermione Norris ón gclár "Cold Feet" roinnt blianta ó shin go raibh sí chun a páistí a choinneáil ar shiúl ó na meáin shóisialta chomh fada agus is féidir léi mar, dar léi, go raibh siad ionrach amach is amach. Is cinnte go bhfuil an bhean seo den tuairim gur mallacht iad na meáin shóisialta, ach, an bhfuil an ceart aici?
Níl aon dabht ann ach go bhfuil contúirtí ag baint leis na meáin shóisialta. Is iomaí scéal an uafáis a chloisimid maidir le daoine óga soineanta, go háirithe, a mhealltar le bheith páirteach i ngníomhaíochtaí dochracha ag daoine a bhfuil drochdheoir iontu. Is iomaí aip atá ar fáil a chuireann daoine óga i mbaol. Bhí Blue Whale againn anuraidh agus bhí Momo againn ar na mallaibh, aipeanna a thug dúshlán do dhaoine óga féindochar a dhéanamh.
Is iomaí tuismitheoir a sheasann ar an bhfód in éadan duine atá ag cáineadh a pháiste, ag déanamh beag den pháiste seo acu, ag déanamh bulaíochta orthu, ag magadh fúthu, nó ag spochadh astu. Nach bhfuil sé de dhualgas ar gach tuismitheoir é sin a dhéanamh? Tá, cinnte, ach ar chúis éigin, nuair a bhíonn na meáin shóisialta i gceist, is iomaí tuismitheoir a thréigeann an dualgas sin. Tréigeann siad a n-óga le bheith i mbaol ó ghruaim, ó fhadhbanna cearrbhachais, ó fhéinghortú, nó ó fhéinmharú. Ar fáth éigin ní thugtar faoi bhulaíocht ar líne mar a thugtar faoi bhulaíocht fisiciúil, cé go bhfuil na hiarmhairtí gach pioc chomh holc agus go bhfuil na meáin shóisialta ag éascú na bulaíochta seo.
Téann na meáin shóisialta i bhfeidhm ar an aos óg ar bhealaí diúltacha: ag déanamh cothromú idir pornagrafaíocht agus grá; ag cruthú tuisceana gurb ionann fear fearúil agus fear a bhaineann úsáid as an gcumhacht seo aige le mí-úsáid a bhaint as daoine eile; agus gurb ionann áilleacht agus íomhánna d'fhir le boilg shé-phaca nó íomhánna de mhná leathchnaíte in selfies leis na beola cumtha mar seo.
Tá go leor deacrachtaí maidir leis na meáin shóisialta agus leis an nuacht bhréagach chomh maith. Ba cheart go mbeadh polaiteoirí uaisle, ar nós na ndaoine i láthair anseo, a bheith iontach buartha faoi mhí-úsáid na meán sóisialta chun tionchar a imirt ar thoghcháin agus ar reifrinn na saolta seo. Ní gá ach breathnú ar thorthaí toghcháin ar fud an domhain agus an ról a d'imir comhlachtaí ar nós Cambridge Analytica ar intinn na milliún a mhúnlú agus a athrú.
Is cinnte go bhfuil domhan na teicneolaíochta agus na meán sóisialta ag athrú le luas lasrach. Áit a raibh Facebook, tá Instagram, Snapchat agus Twitter anois ann. Áit a raibh ríomhaire mór le freastalaí cumhachtach ag teastáil le ríomhphost a sheoladh, níl de dhíth anois ach an fón cliste agus Wi-Fi maith. Níl ag éirí leis an tsochaí rialacha a fhorbairt a dhéanfadh domhan na meán sóisialta a rialú mar is ceart, agus sábháilteacht na n-úsáideoirí a chinntiú. Tugaim dúshláin do na daoine uaisle i láthair anseo inniu agus reachtaíocht chuí a chur os comhair na tíre chun a chinntiú go mbíonn ar chomhlachtaí ollmhóra freagracht a ghlacadh as an deis a chur ar fáil do dhaoine eolas príobháideach, contúirteach nó bréagach a chur os comhair an phobail.
Leis an méid sin ráite, is cinnte nach mallacht ar fad atá sna meáin shóisialta. Tá beannacht nó dhó le sonrú chomh maith. Táimid in ann bheith i dteagmháil lenár gcairde go furasta. Tá fáil ag uasal agus íseal ar ár gcara Google agus is cinnte go dtugtar ardán do dhaoine labhairt leis an tír nach raibh ar fáil acu san am roimhe seo.
Tá beannachtaí sna meáin shóisialta don Ghaeilge chomh maith. Baineann muidne úsáid rialta as foclóir.ie agus is fusa i bhfad iriseoireacht na Gaeilge a chur ar fáil ar líne, seachas nuachtán nó iris a chur i gcló. Tá go leor de mo chomhghleacaithe ag cur na teanga in oiriúint don domhan nua-aoiseach trí na meáin shóisialta, go háirithe iad atá ag cumadh memes na Gaeilge. Cé acu den lucht éisteachta a chuala an dán:
get a séimhiú.
Cé acu ach oiread a chuala an frása a chuir duine eile in airde agus iad ag caint faoin ardteistiméireacht, rud atá fíor i mo chás féin chomh maith, "Ní dhearna mé aon staidéar; tá mé scrúdaithe"?
Gabhaim buíochas leis an lucht éisteachta.
Gabhaim buíochas leis an Uasal Ó Gribín. Táimid leathbhealach tríd. Tá sé chur i láthair fágtha againn. Maidir le hábhar na meán sóisialta, táimid ag bogadh ar aghaidh anois go dtí an chéad choláiste eile, Gaelcholáiste Cheatharlach, leis an Uasal Diarmuid Ó Liathaimh Ó Nualláin.
Mr. Diarmuid Ó Liathaimh Ó Nualláin
A dhaoine uaisle, táim anseo inniu chun labhairt leis an gcomhchoiste faoi na meáin shóisialta agus cé acu beannacht nó mallacht don tsochaí atá iontu. Gan amhras, tá difear mór idir inné agus inniu. Is iomaí athrú atá tagtha ar an saol faoi láthair – athrú dochreidte leis an bhfírinne a rá. Mar dhéagóir, d'fhás mé aníos le teicneolaíocht. Ar dtús cheap gach uile dhuine go raibh an teicneolaíocht nua-aimseartha seo go hiontach agus go raibh sí ina deis nua don todhchaí. Slí éasca, éifeachtach agus tapaidh chun caint lenár gcairde ab ea ann. Tar éis tamaill, áfach, ba léir nach raibh gach rud mar a cheaptar. De réir a chéile, bhí scéalta uafásacha ag teacht chun solais maidir le cibearbhulaíocht agus féinmharú trí na haipeanna meán sóisialta. Beidh mé ag labhairt leis an gcomhchoiste inniu faoin éifeacht atá ag na meáin shóisialta ar an tsochaí agus cé acu an diúltach nó dearfach iad.
Ar an gcéad dul síos úsáidim na meáin shóisialta gach lá chun labhairt le mo chairde agus pleananna a chruthú. Chomh maith leis sin, tá cairde déanta agam ar an Idirlíon agus tá líon seanchaidrimh athnuaite agam chomh maith.
Le brú cnaipe, is féidir labhairt le duine éigin ar an taobh eile den domhan. Is féidir eolas a fháil ar aon rud láithreach. Is féidir teachtaireacht a chur chuig duine le pictiúr nó fís. Tá tionchar na teicneolaíochta ar shaol daoine i bhfad níos forleithne ná riamh. Is iomaí gearán a dhéantar faoi dhaoine óga ag caitheamh barraíocht ama ar líne, ach cuidíonn an nua-theicneolaíocht cuid mhór le hobair bhaile agus le staidéar de gach cineál. Ar aipeanna cosúil le Snapchat agus Instagram, faighim an nuacht agus scéalta ó thimpeall an domhain chomh luath agus a tharlaíonn siad.
Le luas na nuachta seo, áfach, léirítear deacrachtaí eile. Is féidir le "mífhíricí" a scaipeadh go tapaidh freisin. I Meiriceá, go háirithe, is féidir le scéalta bréagacha a lán damáiste a dhéanamh. Le déanaí, bhí dhá scéal bhréagacha a scaip mar gheall ar na meáin shóisialta: an Scoil Chaitliceach Covington agus cás Jussie Smollett. Níos giorra d'Éirinn, sa reifreann Brexit, d'úsáid an feachtas Leave na meáin shóisialta chun mífhaisnéis maidir leis an EU a scaipeadh. Mar náisiún, nílimid chomh gar don dainséar sin, ach caithfimid a bheith feasach mar sin fein.
Tá a fhios ag gach duine timpeall an bhoird seo go gcuireann na meáin shóisialta ualach ar an aos óg. Le déanaí, ámh, tá taighde ar fáil a léiríonn go bhfuil daoine níos sine i mbaol chomh maith. I ndomhan na ngréasán sóisialta níl aon rud sábháilte, áfach. Nuair a théann daoine óga ar an Idirlíon agus nuair a nochtann siad don domhan mór is a mháthair cé hiad féin, agus nuair a chuireann siad eolas pearsanta ar líne, tugann siad deis do dhaoine mailíseacha iad a ionsaí. Cosúil leis na daoine óga a thum iad féin go huile is go hiomlán i ndomhan na miotaseolaíochta agus na fantasaíochta, tá daoine óga an lae inniu goilliúnach agus soghortaithe agus bíonn sé éasca teacht i dtír orthu. Is í an difríocht atá idir domhan fíorúil an lae inniu agus domhan fantasaíochta an lae inné ná go bhfuil an domhan fíorúil idirghníomhach. Is féidir leis na "drochdhaoine" duine a ionsaí. Is féidir le cibearbhulaithe anaithnide duine a mhaslú, a ghortú agus a shaol a lot, fiú amháin.
Tuigimid go léir faoin am seo cé chomh dona is atá fadhb na cibearbhulaíochta agus an dochar atá á dhéanamh aici do shaol na n-óg. Loiteann agus scriosann sí duine ar bith nach bhfuil in ann seasamh suas ina coinne. Tá an t-am tagtha chun beart de réir briathair a dhéanamh agus tabhairt faoi fhadhb na cibearbhulaíochta a réiteach. Tá sé thar am, measaim. Ar an drochuair, tá an chíbearbhulaíocht i bhfad níos forleithne ná riamh. Tá an fhadhb uafásach seo ag dul ó smacht. Tarlaíonn bulaíocht ar mheáin shóisialta cosúil le Facebook, Twitter agus Snapchat. Is féidir muinín duine a scriosadh gan trioblóid ar bith. Achan lá, cloisimid scéalta faoi chumhacht na nua-theicneolaíochtaí agus an damáiste a dhéanann sé do na híospartaigh. Ba chóir don Rialtas polasaí frithbhulaíochta a chur i bhfeidhm chun dul i ngleic leis an bhfadhb. Ba chóir do scoileanna rud éigin a dhéanamh chun cuidiú le daltaí atá in umar na haimléise. Má chaitheann duine óg barraíocht ama ar an nguthán nó ar an ríomhaire glúine, déanfaidh sé dochar dá shláinte. Ní rachaidh siad amuigh faoin aer agus ní ghlacfaidh siad páirt i spórt nó in aclaíocht. Ó mo thaithí féin, is rud iontach é an tIdirlíon, má úsáidtear i gceart é. Is dearcadh caolaigeanta é, áfach, an locht a chur ar dhaoine óga an t-am ar fad. Féach ar an méid péidifiligh atá ar líne fosta. Úsáideann siad seomraí cainte ar líne chun páistí soineanta a mhealladh. Cuireann sé alltacht orm.
Is léir ón méid atá ráite agam nach féidir éalú ó na meáin shóisialta. I ndeireadh na dála, is rud dearfach iad agus tá níos mó buntáistí ná míbhuntáistí. Ina theannta sin, tá a fhios ag gach duine go bhfuil na míbhuntáistí seo an-dainséarach - cosúil le cibearbhulaíocht - ach fós féin, sáraíonn na buntáistí iad siúd.
Cad é réiteach na faidhbe? Caithfidh an Rialtas polasaí nua a chur i bhfeidhm chun an tsochaí a chosaint. B'fhéidir go dtiocfaidh feabhas ar an scéal má oibrímid le chéile. Mar a deir an seanfhocail: "Ní neart go cur le chéile!"
Gabhaim buíochas leis an Uasal Ó Liathaimh Ó Nualláin. Is í Iníon Fia Ní Chíosóig ó Choláiste Íde an cainteoir deireanach ar an ábhar seo.
Ms Fía Ní Chíosóig
Dia daoibh go léir a chairde. Gabhaim buíochas leis an gcoiste a thug cuireadh do mo scoil, Coláiste Íde, chun labhairt leis faoi na meáin shóisialta.
Mar dhuine óg atá ar thairseach an domhain mhóir seo, tá an-mheas agam ar na meáin shóisialta. Is duine dearfach mé a chreideann go mór i ndul chun chinn agus dá bharr sin féachaim ar na meáin shóisialta mar bheannacht. Ar an drochuair, tá lear mór daoine a deir gur mallacht iad, de dheasca cibearbhulaíochta agus ábhar mí-oiriúnach a chuirtear in airde. Tuigim dóibh, ach fós, creidim go láidir sna meáin shóisialta. Bíonn gealas i lár na léithe i gcónaí agus inniu, is mian liom an gealas sin a chur os comhair an choiste.
Ar dtús, áfach, ar mhaithe le soiléire, cad iad na meáin shóisialta? Is gréasán idirnáisiúnta cumarsáide é. Is é sin le rá gur féidir teagmháil a dhéanamh le duine eile ar an dtaobh eile den domhan ar an bpointe boise. Mar is eol dúinn go léir, tá aipeanna ar leith ag baint leis na meáin shóisialta, mar atá Facebook, Twitter, Tinder, Pinterest agus Instagram. Is breá le daoine óga, agus daoine nach bhfuil chomh hóg sin, na haipeanna seo. Ní gá ach smaoineamh ar an Uachtarán Trump ar Twitter, mo ghraidhin é agus mo ghraidhin sinn go léir. Is sin scéal thairis, áfach.
Le linn dúinn an teastas sóisearach á dhéanamh ag an triúr againn i mbliana, is mór an chabhair iad na meáin shóisialta. Is suíomhanna staidéir iad Studyclix, Quizlet, Padlet nach mbeimis in ann maireachtáil dá n-uireasa. Nuair is crua don chailleach, bíonn ár mamaí ar an guthán linn ar Whatsapp ag éisteacht linn ag gol faoi na réamhscrúduithe. Nó, níos fearr fós, bíonn an páipéar réamhscrúdaithe feicthe againn ar Instagram sula siúlaimid isteach sa scrúdú, rud atá an-úsáideach.
I ndáiríre, le cabhair na meán sóisialta, foghlaímid scileanna taighde ó aois óg atá de dhíth don ardteistiméireacht agus don ollscoil. Cuireann na meáin shóisialta lenár n-oideachas. Is beannacht cinnte é sin. Má theipeann ar Studyclix agus Quizlet, ámh, bíonn ár gcairde ar fáil sa bhaile againn i gcónaí ar na meáin shóisialta.
Faoi mar is eol don lucht éisteachta, táimid ag freastal ar scoil chónaithe. Is iontach an rud iad na meáin shóisialta agus sinn scartha ónár gcairde sa bhaile. Is féidir liom labhairt le mo chairde sa bhaile, nach gcím ó cheann ceann na seachtaine, coimeád suas le cúrsaí gnó agus cúrsaí domhanda, agus coimeád suas leis na Kardashians, más mian liom.
Deirtear gur trom an t-ualach an t-aineolas, agus is fíor é. Creidim go láidir go gcuireann na meáin shóisialta go mó lenár n-eolas, is é sin má bhaintear an t-eolas ceart amach. Leis an eolas atá againn ar an domhan inniu, de thoradh na meán sóisialta, tá an chumhacht againn an domhan seo a athrú, forbairt a dhéanamh agus cabhrú le daoine a chónaíonn i bhfad uainn. An mallacht é sin? An mallacht é forbairt agus dul chun cinn?
Tá na meáin shóisialta ag athrú an tsaoil. Tá comhlachtaí neamhrialtasacha cosúil le Amnesty Idirnáisiúnta ag úsáid na meáin shóisialta mar stáitse chun sárú cearta daonna ar fud na cruinne a thabhairt chun an tsolais. Sin é an gealas, a chairde.
Má bhaintear úsáid chóir as na meán shóisialta, is beannacht go huile is go hiomlán iad. Dul chun chinn dochreidte atá iontu má bhaintear úsáid chóir astu. Mar is eol dúinn ar fad, faraor, ní amhlaidh a bhíonn i gcónaí.
Cé orthu atá an locht ach ar na daoine atá á n-úsáid. Ní aip ná ríomhaire atá ag déanamh cibearbhulaíocht, ná ag bunú cluichí cosúil le Momo, ná ag cur ábhar mí-oiriúnach in airde. Cé orthu atá an locht ach ar dhaoine.
Admhaím go bhfuil an-chuid fadhbanna ag baint leis na meáin shóisialta, ach is le dearfacht, smaoineamh agus comhoibriú a leigheasfar na fadhbanna seo.
Le déanaí, tá an tAire Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, an Teachta Richard Bruton, tar éis tús a chur le plé ar Acht sábháilteachta ar an Idirlíon. Níl a fhios againn go díreach cad a bheidh san Acht seo ach tá coimisinéir sábháilteachta ar an Idirlíon le ceapadh. Deirtear go mbeidh cumhacht ag an gcoimisinéir iachall a chur ar chomhlachtaí meán sóisialta ábhar mí-oiriúnach a bhaint de na suíomhanna. Deirtear chomh maith go mbeidh an coimisinéir in ann fíneáil riaracháin a chur ar chomhlachtaí meán sóisialta gan a bheith ar an gcoimisinéir dul os comhair na cúirte. Braithim gur céim mhaith chun cinn é seo i leith sábháilteacht ar an Idirlíon. Mar a deir an seanfhocal: "Tús maith, leath na hoibre".
A dhaoine uaisle, mar bhaill den Oireachtas, beidh ról lárnach agaibh maidir leis an Acht seo, a gcuirfear faoina mbráid. Táim ag iarraidh agus ag impí orthu a chinntiú gur reachtaíocht fhiúntach a mbeidh ann agus go dtabharfaidh siad lántacaíocht do reachtaíocht a thabharfaidh níos mó cosanta do leanaí ar na meáin shóisialta. Cabhraigh linn, agus leis an óige agus le ceannairí an lae amáraigh. Cé nach bhfuil ionann inniu ach 20% den daonra, is 100% den todhchaí sinn. Tá tionchar ag tuairimí agus ag obair bhaill an Oireachtais ar ár dtodhchaí.
Gabhaim buíochas leis an Iníon Ní Chíosóig. Is é: "An Fheirmeoireacht agus an Timpeallacht" an t-ábhar deireanach. Rachaimid ar ais go dtí Gaelcholáiste Cheatharlach.
Ms Sive Ní Thuathail
Táim anseo chun an fheirmeoireacht agus an timpeallacht a phlé. Mar is eol do chách is í an fheirmeoireacht an gníomhaíocht leis an tionchar is mó ar ár dtimpeallacht sa tír seo. Bímid ag brath ar fheirmeoirí chun ár dtuath a chaomhnú agus a fhorbairt dúinn. Dá dtógfaimid Ceatharlach, mar shampla, is é an contae is arúla sa tír seo agus sáinnithe san earnáil fheirmeoireachta. Léirítear seo go soiléir sa chaoi go mbeidh an Comórtas Náisiúnta Treabhdóireachta 2019 ar siúl ann.
Tá cáil ar Pháirc na Darach i gCeatharlach as ucht an dul chun cinn agus taighde atá déanta ann le prátaí. Gach lá forbraíonn siad cineálacha prátaí éagsúla ar nós an rooster a d'ardaigh táirgiúlacht prátaí anseo in Éirinn go 55% ó 1991. Is í feirmeoireacht eallaigh mórchuid na feirmeoireachta atá againne in Éirinn, idir bheostoc agus déiríocht. Déantar 90% dár dtáirgí a easpórtáil fiú go dtí idir 30 milliún agus 40 milliún daoine mórthimpeall an domhain atá biata ar bhia Éireannach. Ní mór dúinn a bheith bródúil as ár dtír agus as ár bhfeirmeoirí.
Cuirtear ina leith go minic go bhfuil na feirmeoirí freagrach as fadhbanna timpeallachta na tíre seo. Táim tinn tuirseach de bheith ag éisteacht faoin méid meatáin a scaoileann ba is caoirigh. Níl aon réiteach ar an bhfadhb, áfach, seachas uimhreacha eallaigh a laghdú. Ní fhéadfadh ach éifeacht amháin a bheith air sin: is é sin laghdú ar tháirgeadh bia. Tá feirmeoirí tar éis dul chun cinn mór a dhéanamh, mar aon le forbairt, chun tacú le caomhnú na timpeallachta in Éirinn. Go minic, is trí leas teicneolaíochta a n-éiríonn leo é seo a bhaint amach. Féachaigí ar na meaisíní nua a úsáidtear le sciodar a scaipeadh. Cabhraíonn teicneolaíocht leo an sciodar a scaipeadh i slí níos éifeachtúla chun srian a chur ar sciodar a ritheann isteach i srutha agus chun astaíochtaí a laghdú.
Fadhb eile lena gcuirtear an milleán go héagórach ar na feirmeoirí ná dífhoraisiú thuath na hÉireann. In 1922 bhí thart ar 1% de Shaorstát Éireann faoi chlúdach foraoise. Anois ámh, a bhuíochas d'fheirmeoirí, tá thart ar 8% go 10% faoi chlúdach foraoise. Nach mór an fhorbairt í sin? Cabhraíonn sé seo linn an gás dé-ocsaíd charbóin a thiontú go hocsaigin, ag laghdú na hastaíochtaí dochracha san aer. Táim lánchinnte gur chuala gach mac máthar faoi reáchtáil sciodair, lotnaidicídí agus leasúcháin istigh in aibhneacha na tíre. I ndáiríre, thar na blianta, tá feabhas tagtha ar an bhfadhb toisc iarrachtaí feirmeoirí. Tá an dochar dár n-uiscebhealaí tar éis laghdú go suntasach go dtí an pointe nach í reáchtáil feirmeacha an fhadhb truailliú uisce is mó ach gur urscaoileadh múnlaigh anois is ea é.
I mo thuairim, tá formhór feirmeoirí Éireannacha ag déanamh a ndícheall aon bhaol timpeallachta os a gcomhair a laghdú. Tagann fadhbanna timpeallachta chun cinn i bhfeirmeacha na hÉireann toisc dhá chúis. Is é an chéad cheann ná brabúsacht lag na hearnála. Cuireann sé seo brú ar fheirmeoirí casadh i dtreo tionsclú chun a bheith iomaíoch, rud a tharla san earnáil muc is caorach. Gan a dhóthain infheistithe beidh ar fheirmeoirí tiontú ar dhianfheirmeoireacht, rud faoi deara an chosúlacht go mbeidh fadhbanna timpeallachta dá bharr. Méadóidh an dianfheirmeoireacht seo an méid gáis ceaptha teasa a scaoilfear san atmaisféar.
Is é an dara cúis is mó ná trádáil idirnáisiúnta. I dtíortha eile ní chuirtear na srianta timpeallachta céanna ar fheirmeoirí mar atá againn in Éirinn. Conas a bhféadfaimid iarraidh orthu dul in iomaíocht le tíortha inar féidir mairteoil a tháirgeadh ar phraghas níos ísle toisc an úsáid a bhaineann siad as hormóin fáis sna hainmhithe? Chun a chinntiú go bhfuil bia sláintiúil á tháirgeadh, ach bia inbhuanaithe freisin, ní mór dúinn tacú le táillí laghdaithe a thabhairt d'fheirmeoirí.
Is léir go bhfuil níos mó fiúntais ná dochair ónár bhfeirmeoirí i leith chaomhnú agus fhorbairt na timpeallachta. Ní gá ach breathnú ar iarrachtaí feirmeoirí chun pórtha dúchasacha a shábháil: pórtha ba ar nós an droiminn agus an bhó riabhaigh; nó fiú na héin chréiche atá fillte ar chladaigh na hÉireann ar nós an chlamháin nó an iolair mhara. I ndeireadh na dála, caithfidh mé a rá go bhfuil an fheirmeoireacht agus an timpeallacht ag brath ar a chéile. Caithfear buíochas agus aird a thabhairt ar iarrachtaí feirmeoirí na tíre seo ár dtimpeallacht a chaomhnú. Gan a n-iarrachtaí caillfimid ár dtuath nádúrtha dhúchasach don chéad ghlúin eile. Cinnte is glas iad na cnoic i bhfad uainn, ach nach álainn iad na cnoic ghlasa os ár gcomhair amach?
Míle buíochas as ucht éisteacht liom.
Gabhaim buíochas le hIníon Ní Thuathail. Bogfaimid ar aghaidh anois go dtí Iníon Cliodhna Ní Mhianáin ó Ghaelcholáiste Dhoire.
Ms Cliodhna Ní Mhianáin
A dhaoine uaisle, is mór an onóir dom bheith anseo inniu, le ceist fhíorthábhachtach a chur faoi bhráid an chomhchoiste. Is é sin an gaol idir an timpeallacht agus an fheirmeoireacht, go háirithe anseo in Éirinn, tír ina bhfuil an fheirmeoireacht chomh tábhachtach sin ó tháinig na chéad daoine ann.
Tá mise i mo chónaí i Sleacht Néill, ceantar beag tuaithe, le feirm de shaghas éigin ag beagnach gach teaghlach san áit. Níl orm ach m'fhuinneog a oscailt, go mbuaileann boladh breá na mbó mé. Má shiúlaim 30 slat síos an lána, feicim ba, caoirigh, capaill is cearca sna páirceanna thart timpeall orm. Is iomaí traenáil camógaíochta a cuireadh ar ceal i rith shéasúr bhreith na n-uan, nó maidin moch caite ag bleán na mbó amuigh sa scioból. Is iad seo cuimhní m'óige, agus ní thiocfadh liom mo shaol a shamhlú gan iad.
Tá a fhios agam nach bhfuil mé liom féin ach an oiread. Tá níos mó ná dhá thrian de mhuintir an oileáin ina gcónaí faoin tuath - figiúr suntasach i gcomparáid leis an mBreatain, mar shampla, áit nach bhfuil ach 2% den daonra ann sa chás céanna. Creid é nó ná creid, ach cuireann an earnáil seo níos mó ná €12 billiún leis an ngeilleagar agus fostaíonn sí 10% den daonra in Éirinn. Léiríonn sé seo an ríthábhacht atá leis an bhfeirmeoireacht sa tír seo.
Ar an drochuair, ní bhíonn gealán gan scamall. Tá beostoc freagrach as 33% de na gáis ceaptha teasa, rud is cúis le téamh domhanda. Tá sé seo níos mó ná carranna, eitleáin agus feithiclí eile san áireamh. In Éirinn, is táirgí mairteola agus déiríochta 70% den agraibhia a tháirgtear, ach tá iarmhairtí dochracha leis an earnáil áirithe sin. Easpórtáiltear ansin 90% den mhairteoil agus 85% den déiríocht thar sáile, ag cur arís leis an lorg carbóin. Tarraingítear leis seo an cheist: cé acu is tábhachtaí, leas na timpeallachta nó leas na bhfeirmeoirí?
Is cinnte gur cuid an-luachmhar de gheilleagar na tíre í an fheirmeoireacht. Tá sé iontach tábhachtach an tionscal dúchasach seo a chosaint agus a fhorbairt, ach caithfear an timpeallacht a chosaint fosta. Níor mhaith linn go mbeidh cothú ghlúin an lae inniu ag marú ghlúine an lae amáraigh.
Ar an lámh eile, áfach, cuireann an tAontas Eorpach, AE, deontais ón gClár um Fhorbairt Tuaithe ar fáil do phobail atá ag feidhmiú ar son na timpeallachta agus d'fheirmeacha atá ag feidhmiú go horgánach. Mar shampla, i mo cheantar féin, Carn Tóchair, tá feirm inmharthana pobail, tearmann dúlra agus seanchoill comhcheangailte i dtionscadal, a tharraingíonn aird ar an ngaol idir an timpeallacht agus an fheirmeoireacht. Trí mhaoiniú ón AE, tá daoine fostaithe ansin a dhíríonn ar an mbithéagsúlacht idir an dá ghnáthóg sin a fhorbairt.
I súile an ghníomhaí timpeallachta, is ábhar machnaimh é an Bhreatimeacht. Má chaithimid súil an fheirmeora ar an AE, áfach, feicimid gur tabhartas ó Dhia atá ann. D'achan €10 a shaothraíonn feirmeoir, íocann an AE as €8.70 de leis an Scéim Íocaíochta Aonair Feirme. An raibh a fhios ag an lucht éisteachta gan na deontais seo, ar an meán, go mbeadh ioncam an ghnáth-fheirmeora ar aon cheathrú d'ioncam an ghnáth-theaghlaigh eile? Gan an scéim seo, go bunúsach, bheadh ar na feirmeoirí a bpraghsanna a chur suas, d'imeodh na custaiméirí, bheadh siad gan ghnó, agus bheimid fágtha le hollfheirmeacha, go díreach cosúil le tíortha ar nós na Nua-Shéalainne.
Buntáiste eile a thagann leis an AE ná an Chomhbheartas Talmhaíochta, a chosnaíonn feirmeoirí agus an timpeallacht araon. Spreagann sé dea-chleachtas, monatóireacht, inmharthanacht na feirmeoireachta, agus go háirithe díríonn sé ar ard-chaighdeáin bia á iompórtáil agus a easpórtáil ón AE. Mar shampla, coisceann an AE sicín ó na Stáit Aontaithe a iompórtáil, mar gheall ar an dóigh a ghlantar le clóirín iad.
Sampla eile atá ann ná go bhfuil cosc orainn mairteoil a iompórtáil ó Mheiriceá Theas, óir is go bhfuil droch-chaighdeáin maireachtála ag na beithigh ansin.
Ach anois, le buama na Breatimeachta ar tí pléasctha, tá an-bhuaireamh go deo ar fheirmeoirí an Tuaiscirt go dtitfidh an tóin as na rialacha seo. Leis an dóigh a bhfuil an plé ag dul, tá an chuma air go dtarlóidh é seo. Bheadh impleachtaí uafásacha aige seo don earnáil talmhaíochta ar an dá thaobh den Teorainn mar go mbeadh gnáthfheirmeoirí in iomaíocht le hollfheirmeacha coimhthíocha a bheidh de phribhléid acu na praghsanna a ísliú. Cé gur rud tubaisteach é seo do mhuintir na hÉireann, síleann Rialtas na Breataine gur rud iontach í seo don phobal. Is í seo an áit a dtagann an dá cheist isteach: cé an rud is tábhachtaí anseo: praghas na dtáirgí nó slí beatha na bhfeirmeoirí?
A chairde, níl freagra simplí agamsa air seo, ná ag na polaiteoirí atá ag plé leis ó lá go lá, ach is cinnte go bhfuil roinnt céimeanna ar féidir linn uilig a ghlacadh le tacú leis an timpeallacht agus leis na feirmeoirí áitiúla. Ní mór dúinne, gnáthphobal na tíre, iarracht a dhéanamh níos lú feola a ithe agus í a cheannach go háitiuil, más féidir; caithfidh feirmeoirí aird níos fearr a thabhairt ar leas fadtéarmach na timpeallachta agus sa deireadh, is gá do na polaiteoirí, Thuaidh is Theas, cosaint chuí a thabhairt do gach páirtí.
"Is glas iad na cnoic i bhfad uainn", a deir an seanfhocal, ach mura dtugaimid uilig, a chairde, cúram ceart don timpeallacht, ní glas ach liath a bheidh le feiceáil againn amach anseo.
Gabhaim buíochas leis an Iníon Ní Mhianain. Rachaimid ar ais go dtí Coláiste Íde anois agus an cainteoir Inion Caitlin Ní Ainiféin.
Ms Caitlin Ní Ainiféin
A chairde Gaeil, is breá liomsa an deis seo a thapú chun machnamh agus plé a dhéanamh ar an ábhar ríthábhachtach seo: "An Fheirmeoireacht agus an Timpeallacht". Is iníon feirmeora as Corca Dhuibhne mé agus tá spéis ar leith agam i gcúrsaí timpeallachta.
In ainneoin an dul chun cinn tionsclaíochta atá déanta againn le blianta beaga anuas is tír thalmhaíochta í Éire fós. Tá tír thorthúil, shaibhir againn agus ní fheadar éinne na féidearthachtaí atá ar ár gcumas maidir le crainn agus glasraí a fhás.
Anois, admhaím go bhfuil modhanna áirithe feirmeoireachta ag cur isteach ar an timpeallacht ach teastaíonn uaim cothrom na Féinne a thabhairt d'fheirmeoirí díograiseacha na hÉireann ar nós mo dhaid, a oibríonn go crua seacht lá na seachtaine.
Ciallaíonn an timpeallacht gach gné den saol timpeall orainn: an t-aer, an t-uisce, an talamh, an dúlra, ainmhithe agus daoine. Téarma eile don timpeallacht ná an comhshaol, a chiallaíonn go bhfuilimid go léir ag maireachtáil ar scáth a chéile agus ar scáth an dúlra. Tá tionchar ag an bhfeirmeoireacht ar an timpeallacht ach ní gá gur droch-thionchar atá i gceist. Tá buntáistí faoi leith ag feirmeoirí na hÉireann agus creid é nó ná creid is ar an aimsir atá mé ag caint. Cruthaíonn an aeráid measartha atá againn dea-choinníollacha chun féar a fhás agus dá bhrí sin bíonn ba na hÉireann ar a shuaimhneas ag iníor sa pháirc ghlas amuigh faoin aer, rud nach amhlaidh dos na ba san Eoraip. Bíonn aiste bia den scoth ag ba na hÉireann agus tugtar togha na haire dóibh. Is de bharr na buntáistí nádúrtha seo go bhfuil clú, cáil agus ardmheas ar fheoil agus ar tháirgí déiríochta na hÉireann ar fud an domhan. Táim an-mhórálach as seo agus níor mhaith liom dá gcuirfeadh aon dlí nó riail isteach air. Tuigeann go leor, leor feirmeoirí tábhacht na timpeallachta agus tugann siad aire don talamh agus don uisce dá réir. Tá roinnt feirmeoirí páirteach i scéim dearfach, an scéim green low carbon agri-environment, GLAS, a bunaíodh i mí Feabhra 2015. Tá an scéim á chomh-mhaoiniú ag an Aontas Eorpach. Tá sé mar fheidhm ag GLAS timpeallacht na tuaithe a fheabhsú tríd an uisce a choimeád glan, gnáthóga nádúrtha a chaomhnú, agus an t-athrú aeráide a mhoilliú. Tá sé mar sprioc ag GLAS 50,000 feirmeoir a bheith páirteach sa scéim faoi 2020.
Ach é sin ráite tá fadhb an téimh dhomhanda le sárú ag an gcine daonna inniu. Ceaptar gurb é an meatán is cúis le 25% de théamh domhanda agus go dtagann 7% de sin ó na ba. Chuala an coiste i gceart mé. Ní thagann ach 7% de ó na ba cé go gceapfadh duine ó na meáin gurb iad na ba is cúis le formhór de. Cad faoin 93% eile?
Tá dea-scéala ann maidir le crainn. Tá 312 milliún tonna d'ocsaíd carbóin stóráilte i bhforaoiseacha na hÉireann. Cuirtear 3.6 milliún tonna leis gach bliain. Tógann na crainn de-ocsáid carbóin as an aer agus cuireann siad ocsaigin ina áit. An teachtaireacht atá anseo dúinn ná gur féidir leis na crainn feabhas mór a chur ar an scéal, go háirithe ós rud é go bhfásann crainn dhá oiread níos tapúla in Éirinn ná mar a dhéanann sna críocha Lochlannacha. Mar sin, is féidir fadhb an charbóin a fheabhsú trí fhorbairt a dhéanamh ar an bhforaoiseacht. Tá an fheirmeoireacht go mór i mbaol. Tá a leithéid de rud ann anois is veganuary. I Mí Eanáir athraíonn daoine a n-aiste bia feola go aiste bia veigeán ar mhaithe lena sláinte agus ar mhaithe leis an timpeallacht. D'ardaigh an díolachán ar tháirgí bunaithe ar phlandaí i mí Eanáir na bliana seo 40% i gcomparáid le mí Eanáir na bliana seo caite. N'fheadar an bhféachann daoine, ár dTaoiseach san áireamh, ar an lipéad cúraim atá ar na táirgí seo, mar cinnte, dá bhféachfadh, chífidís go bhfuil na céadta mílte taistil déanta ag a bhformhór agus nach aon chabhair é sin don timpeallacht.
A chairde Gael, tríd is tríd tá dóchas agam go dtiocfaidh feabhas ar chúrsaí timpeallachta, mar aithníonn níos mó agus níos mó daoine go bhfuil ár ndomhan i mbaol. Ach caithfear ról tábhachtach an fheirmeora a aithint agus a thacú nó teipfidh glan ar an ndúlra. Mar a deir an seanfhocal: "Ón mbonn aníos a thiocfaidh athrú."
Glaoim an cainteoir deireanach. An t-ábhar atá faoi chaibidil againn ná an fheirmeoireacht agus an timpeallacht.
A Theachtaí Dála, a Sheanadóirí, a lucht éisteachta agus a chomhscoláirí, is mise Pádraig Ó hAiniféin ó Phobalscoil Chorca Dhuibhne agus táim chun labhairt ar an bhfeirmeoireacht agus ar an timpeallacht. Tá an t-ádh linne sa tír seo, ach go háirithe san iarthar, go bhfuil feirmeoirí beaga le tuiscint ar an ndúthaigh atá ag gabháil don talamh. Is daoine iad seo go bhfuil muintir leo ag tindeáil do na páirceanna céanna leis na glúinte agus is maith sin mar is treise dúchas ná oiliúint, mar a deir an seanfhocal. Tá mo mhuintir ar an bhfeirm s'againne i Lios Deargáin ó a bhí an Gorta Mór ann. Táimid fréamha sa talamh sin ach an oiread le feirmeoirí eile Chorca Dhuibhne.
Tá an fheirmeoireacht, an timpeallacht agus cultúr na tíre seo fite fuaite lena chéile. Má tá Comhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na n-Oileán dáiríre faoina chúram, ní mór tacú le feirmeoirí beaga na tíre seo mar is acu atá canúint, an tuiscint ar an gceantar agus an meas ar an ndúthaigh. Is a bhuíochas le feirmeoirí Chorca Dhuibhne go bhfuil na galláin, na liosanna agus na seanchillíní fós le feiceáil ann agus is ag na feirmeoirí beaga atá scéalta na háiteanna sin agus ainmneacha na ngort. Is feirmeoirí páirtaimseartha go leor de na daoine atá gafa sna feirme sin. Tá feirmeoirí mairteola na tíre seo faoi bhrú le han-tamall agus puinn ioncam á fháil a dtuilleamh acu as a gcúram. Deirtear gur murach na fóirdheontais, go mbeadh caillteanas i gceist do go leor acu. Tá an fearg agus an míshásamh le feiceáil i bhfeirmeoirí anois agus tá an gluaiseacht beef plan tosaithe chun troid ar a son. Teastaíonn uathu praghsanna dearbha dá gcuid tairgí a fháil, rud nach bhfuil acu faoi láthair.
Is ar mhaithe leis an timpeallacht atá feirmeoirí. Bhí cad é fuadar agus fotha imní faoi fheirmeoirí na leithinse i ndeireadh Feabhra agus iad ag tabhairt faoi na cnoic agus na portacha le lasáin. Cleachtadh é seo a chabhraíonn leis an talamh. Dhóigh na feirmeoirí an t-aiteann uair le haghaidh gach seachtú bliain chun athnuachan a dhéanamh ar na cnoic. Faoi mar atá ráite agam cheana, tá an t-ádh dearg linne sa tír seo go bhfuil an fheirmeoireacht chomh nádúrtha sin. Maireann na ba anseo amuigh sna páirceanna agus ní tugtar dóibh ach dáileoige chun iad a chosaint ó ghalair. Cuir ár gcásanna i gcomparáid le cás Meiriceá, áit ina bhfaigheann 95% de bha hormón a chúisíonn fás, rud atá neamhdhleathach anseo agus ar fud na hEorpa. Chomh maith leis sin, is é an innilt nialais nó zero grazing atá rian ansin thall, rud a chiallaíonn nach mbíonn na ba ag iníor riamh agus is minic go dtugann siad an bhliain ar fad istigh faoi dhian.
Féach ar na caoirigh chomh maith. Tá caoirigh ag an múinteoir ónár scoil amuigh ar an mBlascaod chun an talamh a choimeád beo. Murach na caoirigh sin, bheadh an iomarca féar, rud a mharóidh bláthanna agus fauna eile an oileáin. Is amhlaidh a tharla sa Bhoireann i gContae an Chláir tamall de bhlianta ó shin nuair nach ligeadh do na ba an geimhreadh a thabhairt ag iníor sa Bhoireann. Dúradh gur ar mhaithe leis na bláthanna speisialta a bhí siad ag déanamh seo ach is beagnach go bhfuair na bláthanna ar fad bás mar gheall ar an bhféar ar fad a bhí ag fás agus gan aon stop leis.
Deirtear go bhfuil an taoide ag casadh ó thaobh meon i leith na haeráide. Is cinnte go gcaithfimid sa tír seo go leor dul chun cinn a dhéanamh i dtaobh athrú aeráide. Léigh mé alt an-suimiúil ar tuairisc.ie le déanaí faoin bhfeiniméin síceolaíochta nua atá forleathan anois ar fud na hEorpa. Vliegschaamte nó náire aerthaistil a ghlaonn siad air san Ísiltír. Chuir an t-údar, Alex Hijmans, síos ar an tslí gur dhiúltaigh clann deirfiúr leis imeacht ar saoire go Vienna dá rachaidís ar eitleán toisc an díobháil a dhéanann sé don timpeallacht. Bheartaigh siad tabhairt faoin turas 14 uair a chloig ar an traein ar mhaithe leis an domhan. Níor chuala mé ríomh aon chaint sa tír seo ag an bhfeirmeoir, ag an múinteoir nó ag an Teachta Dála fiú ar thionchar na n-eitleán ach ní eitleáin amháin a bhíonn ag déanamh díobháil don timpeallacht. Tá cur amach againn ar fad ar an ndochar a dhéanann carr le taca díosail agus peitreal ach tá cúrsaí ag feabhsú. Déanfaidh níos mó carr le taca leictreachais in Eanáir agus Feabhra na bliana seo ná mar a díoladh in 2018 ar fad. Má is ea, is fada uainn fós sampla na hIorua, áit in ar charr le taca leictreachais iad 49% de na carr taca nua a díoladh anuraidh ann. Ardaíonn sin ceist eile. Conas a dhéantar leictreachais na tíre seo? Is ó thuirbíní gaotha a thagann beagnach ceathrú dár gcuid leictreachais ach cad faoin 75% eile? Molaim don gcoiste cuairt a thabhairt ar Chorca Dhuibhne an chéad geimhreadh eile chun na gálaí gaoithe, na tonnta móra agus an aimsir dhian a fheiceáil. Is ansin a thuigfidh baill an choiste cumas na tíre seo i dtaobh fuinneamh inathnuaite.
Beidh an dualgas ar an Teachta Aindrias Moynihan é sin a réiteach. Gabhaim míle buíochas do na finnéithe. Tá a lán machnamh as an méid atá ráite acu. Beidh ceisteanna anois ó na Teachtaí Dála agus ón Seanadóir. Ba mhaith liom a chur in iúl go bhfuilimid thar a bheith sásta go bhfuil ceithre coláiste os ár gcomhair ag úsáid na Gaeilge go nádúrtha, gan í a bheith imeallaithe. De ghnáth bíonn sé deacair sa choiste seo. Tagann finnéithe os ár gcomhair le Béarla agus bíonn sé deacair. Tá sé go hiontach an Ghaeilge a chloisteáil agus an éagsúlacht ó thaobh ábhair de atá i gceist ar nós: Éire, an Bhreatain Mhór agus an Eoraip; na meáin shóisialta mar bheannacht nó mar mhallacht - tiocfaidh muid ar ais chuige sin; agus an fheirmeoireacht agus an timpeallacht.
Tá caighdeán na díospóireachta agus caighdeán na Gaeilge ar fheabhas agus tugann sé ardú meanman dúinn ar an gcoiste é sin a chloisteáil ó dhaoine óga. Tá sé soiléir go bhfuil dianmhachnamh déanta ag na finnéithe agus go bhfuil an t-uafás oibre curtha isteach acu agus ag na múinteoirí agus na príomhoidí atá anseo.
Tá dhá cheist agam. Tá ceann amháin faoin ábhar a bhí na finnéithe á phlé, is é sin na meáin shóisialta agus na meáin nua. Níl a fhios agam fós an mallacht orainn iad mar dhomhan. Is mallacht ormsa iad mar tá an iomarca bealaí ag daoine dul i dteagmháil liom anois agus ní bhíonn a fhios agam cad as atá na teachtaireachtaí ag teacht. Nuair a toghadh mise ar dtús báire, bhí dhá bhealach ann, an fón nó an clúdach litreach. Ansin thosaigh na ríomhphoist ag teacht isteach agus anois tá gach uile bhealach eile ann chomh maith so uaireanta bím caillte ag lorg suíomh na ceiste nó an chaidrimh. An gceapann na finnéithe go bhfuil an iomarca caidreamh ar siúl idir dhaoine anois? Feicim go minic go mbíonn daoine ag plé cúrsaí nach ndearna siad plé orthu roimhe. Feictear grianghraif den dinnéar agus bíonn plé air sin agus 30 nó 40 freagra ar ais ó chairde. Ní hé go bhfuil mé ag iarraidh stop a chur leis sin ach uaireanta ní gá plé a dhéanamh ar gach rud agus go minic is sórt distraction atá ann sna meáin shóisialta seachas a bheith ag luí isteach ar rud atá foirfe nó a bhfuil buntáiste le baint as.
Baineann an cheist eile leis an ábhar deireanach a bhí na finnéithe á phlé faoin timpeallacht. D'ardaigh beirt de na finnéithe ceist na foraoise. Tá ceist mhór ann agus tá caint á dhéanamh anseo uirthi faoi láthair mar tá coiste atá ag plé leis an timpeallacht agus leis an athrú aeráide chun tuarascáil a fhoilsiú an tseachtain seo. Tá a fhios agam go raibh an coiste ag díriú isteach ar an sórt foraoiseachta ar chóir go mbeadh sa tír seo agus go bhfuil dochar á dhéanamh le roinnt de na crainn atáimid ag cur anois. Sílimid gur buntáiste é a bheith ag díriú isteach ar an dair agus a leithéid ach tá na rachmasaithe ag iarraidh pines, spruces agus a leithéid a chur mar fásann siad níos tapúla agus bíonn airgead ag teacht ar ais uaidh whereas ní bhíonn na cinn eile ar nós an dair fásta inár n-aois. Bíonn siad ann don chéad ghlúin eile go minic. Níl a fhios agam an mbeidh aon duine in ann díriú isteach air sin.
Athróidh mé na rialacha beagáinín mar tá a fhios agam go bhfuil baill faoi bhrú. De ghnáth tógaim ceist agus ligim do na finnéithe an cheist a fhreagairt ach b'fhéidir go dtógfaimid na ceisteanna uilig go neamhfhoirmeálta.
Bhí gach cur i láthair ar fheabhas. Molaim na finnéithe, gabhaim comhghairdeas leo agus faoi mar a dúirt an Cathaoirleach, bhí an caighdeán Gaeilge go binn álainn agus fuair mé a lán sult as a bheith ag suí anseo ag caitheamh ama taobh amuigh den Seanad ag éisteacht le polaitíocht fiúntach ach ní dhéarfainn é sin taobh istigh den Seanad.
Thug mé pointe eile faoi dheara. Anuraidh rinneamar ceiliúradh ollmhór istigh anseo ar chéad bhliain ó fuair roinnt de na mná anseo in Éirinn vóta. Ní bhfuair siad ar fad é ach fuair roinnt mhaith acu é. Ní minic a bhíonn mná ina tromlach sna seomraí coiste seo so tá sé iontach maith é sin a aithint agus tá sé sin tábhachtach fosta ag dul chun tosaigh. Molaim na finnéithe as sin.
Tagraím do na meáin shóisialta. Caidé barúil na bhfinnéithe faoi cad gur féidir le polaiteoirí agus Baill den Oireachtas a dhéanamh chun feabhas a chur leis na meáin shóisialta atá acu féin, taobh amuigh de ghrianghraif a ghlacadh de dhinnéar mar a luaigh an Teachta Ó Snodaigh? San áit seo, sílim go bhfuil na meáin shóisialta atá curtha ar fáil ag Tithe an Oireachtas iontach chun tosaigh ar institiúidí eile maidir leis an idirghníomhú atá siad ag déanamh leis an bpobal. Níl a fhios agam an mbaineann sin leis na finnéithe féin. An ndearna na finnéithe staidéar ar bith ar meáin shóisialta Thithe an Oireachtais? An féidir smaoineamh ar chúrsaí difriúla go bhféadfadh muid a dhéanamh chun dul i ngníomh ar dhaoine óga?
Luaigh an tUasal Nic Ruaidhrí ceist na cearta teanga ó Thuaidh agus an tubaiste atá ag teacht aniar aduaidh orainn ón mBreatimeacht a bhí á plé againn. Mothaíonn sé cosúil le achan lá eile atáimid ag déanamh plé ar an mBreatimeacht. Tá an t-Ollbhille ag dul tríd an Seanad faoi láthair. An féidir leis na finnéithe cur leis an mothúcháin atá sna Sé Contae faoin bhagairt atá ag teacht mar gheall ar an mBreatimeacht agus an easpa cearta agus reachtaíochta atá ar fáil sna 26 Contae nach bhfuil againne ó Thuaidh i dtaca le cearta na nGael, comhionannais pósta, cearta na mban agus a leithéid? An féidir leis na finnéithe cur leis an méid sin mar bhí mo chroí istigh sa mhéid a bhí le rá i dtaca leis sin agus tá sé iontach speisialta dúinn glórtha ó na Sé Contae a chloisteáil anseo mar bím cineál uaigneach istigh anseo liom féin. Tá sé ar fheabhas na finnéithe ó Ghaelcholáiste Dhoire a fheiceáil agus iad a chloisteáil fosta.
Gabhaim buíochas do na finnéithe go léir as an gcur i láthair. Tá an-chuid ann agus táim an-bhuíoch. Tá brón orm nach raibh mé in ann éisteacht le gach uile fhinné. Bhí mé amach ag iarraidh cúpla ceist a chur sa Dáil ag an am céanna ach bhí mé ag faire ar an scáileán. Ní raibh an méid sin eolas agam ar na prátaí i gCeatharlach so gabhaim buíochas as an eolas.
Tá cúpla ábhar gur mhaith liom a phlé leis na finnéithe. Aontaím go huile agus go hiomlán leis an Uasal Ó hAiniféin mar gheall ar an tslí go bhfuil dlúthcheangal idir an teanga, an cultúr, an fheirmeoireacht agus an timpeallacht. Feictear é sna logainmneacha, in ainmneacha na bpáirceanna, san eolas áitiúil agus sna nathanna cainte chomh maith. Nuair a athraíonn úsáid na páirce nó nuair a athraíonn an fheirmeoireacht, b'fhéidir go gcaillfí an t-eolas sin. Tá feirmeoireacht ag athrú ar feadh an ama mar rugadh agus tógadh mise ar fheirm agus bhí mise ag crú ba agus bhí caora againn chomh maith. Níl éinne mórthimpeall orainn anois ag gabháil don réimse sin agus aon duine a bhfuil ba acu tá siad tar éis éirí i bhfad níos mó. Tá athrú ag teacht i gcónaí ar fheirmeoireacht. Mar sin, ba mhaith liom tuairimí na bhfinnéithe a chloisteáil ar athruithe amach anseo. Luadh an fhoraoiseacht agus an fuinneamh inathnuaite agus go mbeidh muid ábalta díriú ar an ngaoth agus mar sin de. An bhfuil athruithe eile a fheiceann na finnéithe go bhféadfaí tairbhe a bhaint astu amach anseo le feirmeoireacht? Mar shampla, an bhféadfaí feirmeoireacht a dhéanamh sna cathracha ionas gur féidir plandaí nó feithidí á fhás i multistorey greenhouses chun bia a sholáthar i gcomhair muintir na gcathracha? An mbeidh an fheirmeoireacht i gcónaí ag soláthar bia tríd ainmhithe agus na barra atá againn faoi láthair? An bunchúis le feirmeoireacht i gcónaí ná bia mar sin b'fhéidir go mbeidh athrú ar an mbia. An bhfeiceann na finnéithe athrú ar an bhfeirmeoireacht amach anseo? Is cinnte go bhfuil an deis ann leis an bhfuinneamh ach an bhfuil sé ann ó thaobh bia de?
Ba chóir don dream sa Bhreatain Mhór, lucht Westminster san áireamh, éisteacht leis na finnéithe mar bhí siad thar barr agus bhí pointí iontacha acu.
Táim cinnte go bhfuil an ceart ag na finnéithe mar gheall ar an tslí gur labhair siad mar gheall ar an mBreatimeacht.
Tagraím do na meáin shóisialta. Bhí samplaí iontacha den tslí go bhfuil daoine ag baint úsáid maith as agus go bhfuil daoine eile ann, b'fhéidir ó thaobh fake news, ag baint éifeacht dhifriúil as. Níor luaigh ach aon duine amháin an t-am a chaitheann daoine leis na meáin shóisialta. Ní ceist ábhair atá ann ach an tslí go bhfuil na meáin shóisialta in iomaíocht le gach rud eile sa bhaile, an tslí a thógann sé ama ó theaghlach, ó chairde, ó cheol, ó dhrámaíocht nó ó chúrsaí eile mórthimpeall. Bheadh suim agam má tá tuairimí ag na finnéithe air sin chomh maith.
Ligfidh mé do na finnéithe. Ceist na foraoise an chéad cheist a tháinig suas ach is féidir leis na finnéithe déileáil le haon cheist.
Tagraím do chearta teanga sna Sé Contae. Mar is eol don gcoiste, níl Acht na Gaeilge againn go fóill mar gheall ar pháirtithe ar leith. Tá Acht na Gaeilge iontach tábhachtach domsa mar Ghaeilgeoir óg mar tá mise ag iarraidh mo shaol a bheith agam i nGaeilge agus tá mé ag iarraidh í a labhairt achan lá i mo shaol sóisialta, mo shaol oibre agus mo shaol pearsanta. Leis an mBreatimeacht ag teacht anuas agus gan Acht na Gaeilge againn, bheadh eagla orm nach mbeidh na cearta céanna agam mo shaol a chaitheamh ag labhairt mo theanga dhúchais agus atá ag Béarlóirí. Tá feachtas an Dreama Dheirg sna Sé Contae agus tá sé iontach láidir. Téann sé i bhfeidhm orm agus ar mo chairde i mo phobal i gCarn Tóchair go mór. D'fhreastail muid ar roinnt mórshiúlta a eagraíodh le cúpla bliain anuas. Maidir leis an aos óg agus daoine atá ar chomhaois liomsa, mothaím go bhfuil an meon s'againne ag athrú maidir le hAcht na Gaeilge agus go bhfuilimid sásta troid agus plé le polaiteoirí faoi chun an Acht a bhaint amach agus cearta teanga a bheith againn dúinn féin.
Ba mhaith liom céad cheist an Teachta Ó Snodaigh a fhreagairt nuair a dúirt sé go bhfuil na meáin shóisialta mar mhallacht dó. Smaoinigh faoi mar seo, i gcás duine a bheith i bponc agus gan reception ar bith ar an nguthán. Blianta ó shin bhíodh ar dhuine rith síos an bóthar chun teacht ar dhuine éigin ach anois smaoinigh faoi má tá 4G ag duine, is féidir texts a chur tríd WhatsApp, Facebook Messenger agus rudaí mar sin. Tá sé i bhfad níos fusa an guthán a thógáil áit ar bith agus téacs amháin a chur.
Tagraím don cheist dheireanach a bhí ag an Teachta Aindrias Moynihan. Cé go gceapaim gur beannacht amach is amach iad na meáin shóisialta, má bhaintear an iomarca úsáid astu, cosúil le haon rud eile, ní dea-rud a bhíonn ann i gcónaí ach tá tuismitheoirí go huile is go hiomlán freagrach as sin. Caithfear tuismitheoirí nua a chur ar an eolas maidir le dainséir na meáin shóisialta agus a rá leo gan an iomarca ama a thabhairt dá leanaí ar na meáin shóisialta mar déanann sé dochar má bhaintear an iomarca úsáid astu. Níor cheart do na tuismitheoirí an méid sin ama a thabhairt do no leanaí ar na meáin shóisialta.
Cé nár labhair mé faoi na meáin shóisialta, caithfidh mé aontú leis an Teachta Aindrias Moynihan ó thaobh ama de. Definitely tá go leor ama á leá ag daoine ar na meáin shóisialta. Fiú agamsa tá Snapchat, Instagram agus WhatsApp. Thug mé faoi deara le déanaí go bhfuil rudaí sna settings chun féachaint ar an méid ama atá caite ag duine ar Instagram. Ní bheinn ag smaoineamh gur duine mise a bheadh taobh thiar den bhfón ach fiú bhí 25 nó 30 nóiméad le haghaidh an lá caite. Chuirfeadh sé scanradh ar dhuine. Caithfidh mé aontú leis an Teachta-----
Sleamhnaíonn an t-am.
Is é Snapchat a scanróinn. Ar ais go dtí an bhfeirmeoireacht, tá sé ag athrú go mór le déanaí ó fuarthas réidh leis na quotas. Tá na dairy herds ag éirí níos mó agus chomh maith, ó thaobh bia de, ba cheart níos mó fócas a chur ar bhia a fhásann anseo timpeall. Fiú dá rachfá go dtí supermarket éigin istigh sa Daingean, tá bia ón Spáinn agus ón Ísiltír. Faoi mar a luaigh an tUasal Ní Ainiféin ó thaobh na air miles, tá bia ó New Zealand, ón Aifric Theas agus ó gach aon áit. Bheadh sé go diail dá mbeimís in ann díriú níos mó ar bhia a fhásann anseo in Éirinn. Chonaic mé rud an-shuimiúil le déanaí faoi biogas, rud nach bhfuil mórán cur amach agam air ach b'fhéidir gur úsáid suimiúil a bheadh ann ó thaobh fuinneamh inathnuaite chun an féar a úsáid mura mbeadh suim ag daoine ainmhithe a choimeád.
An dóigh leis an Uasal Ó hAiniféin go bhfuil sé ar ár gcumas go leor bia a fhás dúinn féin? I gcás an farmers' markets atá ar fáil in a lán áiteanna, níl bhíonn siad ann ach ar chuid den bhliain agus tá réimse cúng i gcomparáid le Tesco agus na air miles. An mbeidh muid ábalta dóthain bia a sholáthar i gcomhair ár bpobal gan na air miles sin nó ar chóir dúinn a bheith ag féachaint ar bhia difriúil? An bhfuil tuairimí ag na finnéithe air sin?
Ní fhéadfaimis gach uile rud a fhás gan dabht. Má táimid ag caint ar thorthaí áirithe ar nós kiwis agus rudaí mar sin, ní fhéadfaimis é sin a fhás mórthimpeall ach ó thaobh prátaí, carrots agus onions de, níl aon leithscéal gan a bheith ag déanamh iarracht de shaghas éigin iad a fhás anseo timpeall, especially toisc gur oiléan muid agus nár cheart dúinn bheith ag brath ar gach aon rud a bheith ag teacht isteach. Gan dabht, níl sé indéanta go mbeadh muid in ann gach uile a rud a fhás ach b'fhéidir go bhféadfaimís níos mó iarracht a dhéanamh. Tá daoine ann nach mbeadh an oiread sin luí acu leis an bhfeirmeoireacht agus an talamh acu agus suim acu rud éigin a chur ann agus b'fhéidir go roghnóinn glasraí agus torthaí a fhás ann.
Maidir leis an gcur i láthair faoin Bhreatimeacht, táimid ag plé i gcónaí leis na mórcheisteanna polaitiúla agus cuid den am mar gheall go bhfuil sé ag athrú chomh tapaidh sin níl a fhios againn cad iad na hábhair go bhfuilimid ag plé leo an t-am ar fad ach bheadh spéis agam a chloisteáil barúil na bhfinnéithe ar cén dóigh a rachaidh an Breatimeacht i bhfeidhm ar na finnéithe go pearsanta. An bhfuil siad buartha faoi sin? An bhfuil imní orthu faoi sin? Cén dóigh a síleann na finnéithe go rachaidh sé i bhfeidhm go pearsanta orthu féin? Tá a fhios agam gur ceist leathan é sin do mhuintir Ghaelcholáiste Dhoire ach bheadh spéis agam a chloisteáil ó na scoileanna eile freisin.
Nílimid ag iarraidh brú a chur ar éinne. Más mian leis na finnéithe is féidir leo teacht isteach.
Mar dhuine le feirm mairteola ag an mbaile, táimid ag cur timpeall 50% den fheoil go dtí an Bhreatain Mhór agus tá imní orm má chuirtear cáin air agus má scaoiltear leis an mBreatain Mhór a bheith ag tabhairt mairteola isteach ón Meiriceá Theas nó Meiriceá nó áiteanna le rialacha níos lú agus costas níos lú. Tá an scéim mairteola ag titim faoi láthair pé scéal é. Tá an t-airgead ag imeacht. Tá an t-airgead ar fad i gcúrsaí bainne agus má tharlaíonn an Breatimeacht, beidh níos mó damáiste fós á dhéanamh don fheirmeoireacht mairteola agus ní bheadh fhios agam an mbeadh an fheirm ag an mbaile ábalta coiméad ag imeacht leis na hathruithe sin.
Luaigh na finnéithe ról an pholaiteora. An bhfuil siad in ann tuilleadh sonraí a thabhairt maidir leis sin? Cén ról a fheiceann siad a bhfuil ag polaiteoirí? An cheart reachtaíocht a thabhairt isteach maidir leis na meáin shóisialta? An é atá i gceist ná níos mó smacht a bheith ann?
Tá smacht de dhíth. Tá an-chuid cúrsaí atá ag déanamh dochar do leanaí agus do dhaoine óga agus caithfear iad sin a leigheas. Is iad na polaiteoirí atá ag déanamh ionadaíocht orainne. Ní féidir linn mórán a dhéanamh mar dhaoine óga.
Tá an t-uafás déanta agaibh inniu.
Is iad na polaiteoirí atá ag déanamh ionadaíochta orainne agus ní theastaíonn uaim ach a rá leo cabhair a thabhairt.
Tá srian sa tSín ar an Idirlíon agus ar na meáin. Cén saghas srianta a bhraitheann na finnéithe gur chóir go mbeadh ann? An srian ama é nó srian ar an saghas rud go bhféadfadh duine a rá nó a chur ar na meáin shóisialta? Cé a bheadh ag faire air sin? An mbeadh duine éigin ón taobh amuigh ag tomhas úsáid dhuine? An duine éigin áitiúil é gur chóir a bheadh ag déanamh monatóireachta nó údarás in áit éigin a bheadh ag déanamh meas ar úsáid na meán sóisialta? Cad a bhraitheann na finnéithe faoi sin?
Faoi mar a dúirt mé cheana, tá coimisinéir le ceapadh agus ní bheadh ansin ach duine amháin ach tá srianta ann san Astráil agus tá an-feabhas tagtha ar an scéal agus tá an-chuid rialú á dhéanamh anois agus níl ach duine amháin á dhéanamh. Dúirt mé cheana chomh maith nach bhfuil a fhios againn go díreach cad a bheidh san Acht seo. Early days atá ann mar a deirtear ach beidh a fhios againn go luath agus tá gach dóchas agam go leigheasfaidh sé na fadhbanna seo atá againn agus go mbeidh na meáin shóisialta mar áit shábháilte arís dúinn.
Tá mise i mo bhall den Comhchoiste um Dhlí agus Ceart agus Comhionannas agus tá Bille ag comhghleacaí de mo chuid, an Teachta Ó Laoghaire as Corcaigh, chun post a chruthú fá choinne coimisinéir shábháilteachta digitigh le go mbeadh an coimisinéir sin ag breathnú ar leithéidí Facebook agus iad siúd a chuireann na meáin shóisialta ar fáil sa Stát seo ionas go mbeadh ról acu cineál eolas a thógáil i measc an phobail ar shábháilteacht, ar a bheith níos tuisceanaí faoi na meáin shóisialta agus a leithéid, tríd fógraí nó a bheith ag idirghníomhú linne nó sna scoileanna nó cibé rud. An moladh fiúntach maith sin nó caidé meas na bhfinnéithe faoi sin?
Mar gheall ar conas srian a chur ar an méid ama a chaitear ar an idirlíon, caithfear glacadh leis na meáin shóisialta mar pháirt den ghnáthshaol anois mar tá sé páirteach i saol na baill, inár shaol agus i saol leanaí agus ní féidir stop a chur leis faoin dtráth seo cé go gceapann móramh na ndaoine gur mallacht é. An tslí is fiúntaí ná an t-oideachas a chur ar na leanaí sa bhunscoil trí workshops agus a leithéid. Caithfear é a bheith ar chumas na leanaí srian a chur orthu féin mar gheall ar an am a chaitheann siad ar an idirlíon. Ag deireadh an lae, caithfidh siad é sin a thuiscint agus is tríd an oideachas sa bhunscoil nuair atá siad óg fós an tslí is fearr chun é sin a chur i bhfeidhm.
Cad faoi na déagóirí?
Bhí mé chun an rud céanna a rá. An t-oideachas an rud is mó mar níl sé réalaíoch go dtiocfaidh deireadh le Snapchat, Instagram agus na rudaí sin uilig. Táimid ró-thugtha leo cheana féin. Ar dtús, caithfear oideachas a thabhairt ó aos óg, ní hamháin oideachas a thabhairt do na páistí ach do na tuismitheoirí fosta mar feicim páistí ag teacht amach as an bhunscoil agus gutháin phóca acu. D'fhéadfadh siad teacht ar cibé rud ar líne agus níl na tuismitheoirí eolach air sin agus mar sin níl siad ag coinneáil súil ar na rudaí gur féidir leo a fheiceáil. Caithfear oideachas a chur ar thuismitheoirí. Níl a fhios agam conas gur féidir é a dhéanamh ach caithfear dlí nó bealach éigin a fháil le cinntiú go bhfuil páistí ar an aois ceart. Mar shampla, ar Facebook caithfidh duine a bheith 13 bliana d'aois ach is féidir le páiste ar bith, is cuma cén aois atá acu, logáil isteach agus a rá go bhfuil siad 20 bliana d'aois agus níl rud ar bith ag cur bac orthu teacht ar rudaí nach bhfuil fóirsteanach dóibh.
Aontaím leis an Uasal Uí Mhianáin faoi dhlíthe a chur isteach chun a fheiceáil an bhfuil daoine ag cur isteach an aois ceart. Tig le daoine teacht isteach ar rud ar bith. Ba cheart go mbeadh duine ag tabhairt aire air sin, mar aon phost amháin, a mbeadh ag plé leis an cheist seo agus a bheadh ag déanamh mar is ceart mar is é sin an t-aon rud atá aird ár sochaí ag díriú air anois.
Aontaím leis an méid a dúirt an tUasal Uí Mhianáin ansin go gcaithfear oideachas a thabhairt do thuismitheoirí chomh maith le páistí maidir leis na meáin shóisialta. Caithfear súil a choinneáil ar an méid atá páistí ag déanamh agus iad ina seomraí féin agus an guthán acu nó cibé rud. Déarfadh cuid mhór daoine gur cineál helicopter parenting atá i gceist leis seo ach tá cuid mhór tuismitheoirí aineolach faoi na contúirtí agus an dochar a dhéanann na meáin shóisialta ar pháistí óga.
Gabhaim buíochas le Coláiste Íde, le Gaelcholáiste Ceatharlach, le Gaelcholáiste Dhoire agus le Pobalscoil Chorca Dhuibhne. Gabhaim buíochas go háirithe le Rút, Eimear, Sadhbha, Naoise, Éabha, Setanta, Diarmuid, Fía, Sive, Cliodhna, Caitlín agus Pádraig. Tá súil agam nach ndearna mé dearmad ar aon duine. Maith dom é má raibh na hainmneacha mícheart. Gabhaim buíochas leis na múinteoirí agus na príomhoidí. Mar a dúirt mé, tá a fhios agam go bhfuil an t-uafás oibre curtha isteach agus ní deirim é sin go héasca. Tá a fhios agam céard atá i gceist chun an caighdeán sin a bheith agaibh agus teacht os ár gcomhair. Is pribhléid dúinn é mar Theachtaí Dála agus mar Sheanadóirí éisteacht leo. Tá sé tábhachtach dúinn freisin agus mar a dúirt mé, is ábhar machnaimh dúinn é.
Rinne mé dearmad ceist amháin a chur. An bhfuil cead ag na scoláirí an fón a bheith acu sna ranganna? Eagraíocht Eagraíocht Bíonn ceart vótála inár Scoil ag múinteoirí, bunaitheoirí, agus scoláirí a bhíonn ag freastal ár ranganna níos mó ná dhá bliain. Canonbury

Is baile é Canonbury atá suite sa bhuirg Islington, Londain Láir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 12,072 duine ina gcónaí ann. Fiche bliain i ndiaidh d’ Alan Lomax a chuid taifeadeadh a dhéanamh in Éirinn, bhí na taifid chéanna sin mar inspioráid leis an athbheochan cheoil sna 1970idí ag bannaí mar Planxty, The Bothy Band agus Clannad. Knock a Doon Bhí ar ghach duine sa choláiste seo labhairt as Gaeilge an t-am ar fad. Fiú nuair nach raibh na stiúrthóirí timpeall na háite bhíomar fós ag caint Gaeilge. Bhí an craic nócha ann. Bhí céilí gach oíche. Bhí bricfeasta ar a hocht a chlog gach maidin, ansin thosaigh na ranganna ar a naoi. Nuair a bhí na rangana críochnaithe chuamar chuig an halla spóirt. Bhi an dinnéar ar a haon a chlog gach lá. Bhi orainn na seomraí folctha agus na seomraí leaba a ghlanadh ina dhiaidh. Tar éis an spóirt bhí cúpla uair saor againn Bhíomar ag caint lenár gcairde agus ag imirt cluiche i rith an ama sin. Nuair a bhí an aimsir go deas chuamar chuig an trá. Bhí orainn dul chuig an tAifreann gach domhnach Tuarisc curtha le chéile ag Micheal Ó Cinnéide Maitiú Ó Maolchathaigh An Rinn Nuair a chuaigh mé isteach sa chéad bhliain, bhí mo chuid Gaolainne go huafásach. Dfhreastail me ar Choláiste na Rinne. Ta an coláiste seo díreach in aice le Dún Garbháin. Bhí mé ag fanacht ann le buachaillí a bhí ag teacht ó ghach cúinne den tír. Reachtáil siad na ranganna óna naoi ar maidin chuig a haon a chlog san iarnóin. Mar an gcéanna le gach aon choláiste eile bhí ort gach rud a dhéanamh trí mhéan na Gaeilge. Téim ann gach aon bhliain ó shin, bhuail mé le cairde ann a bheadh agam don saol. Tuarisc curtha le chéile ag Cian Clarke. Béal Átha an Ghaorthaigh Bhi scolaireacht agam chun dul chuig an coláiste i mBaile an Ghaorthaigh. Chosnaigh se thart ar chúig chéad euro. Déirigh na daltaí gach maidin ar a hocht a chlog. Ditheamar an bricfeasta ar a leathuair tar éis a hocht. Thosaigh na ranganna ar a naoi a chlog. Chríochnaigh na ranganna ar a haon a chlog. Bhí rang spóirt againn ar a trí a chlog. Bhí orainn caint as gaeilge i rith na gcluichi. Bhí cluiche peile agus sacair ann. Ar a hocht a chlog bhí céilí ann. Bhí ar ghach aon duine damhsa ann. Tuarisc curtha le chéile ag Eoin Maye. Coláiste na bhFiann, Co. Na Gaillimhe. Chuaigh mé chuig Coláiste Na bhFiann i gcontae na Gaillimhe. Bhí sé go hiontach. Bhí thart ar chéad duine ag freastal ar an gcúrsa. Chosnaigh sé cúig chéad euro dul ann. Gach lá deirigh mé ar maidin ar a hocht a chlog. Díth mé mo bhricfasta agus chuaigh an t-ochtar a bhí ag fanacht i mo theach chuig an halla. Bhí ranganna agam go dtí a haon a chlog. Bhí cluichí spoirt againn cosúil le cispeil, peil agus sacar. Bhí siad go maith. Bhí alán imeachtaí ar siúil gach lá. Bhí Gaeilge á labhairt gach lá agus ní raibh cead ag éinne caint as Béarla. Tá an Ghealtacht suite in iarthar na tire i gcontae na Gaillimhe. Tuarisc curtha le chéile ag Tomás Ó Condúin Baile an Fheirtéaraigh Chuaigh mé go dtí Baile an Fheirtéaraigh le haghaidh cúrsa Gaeilge i rith an tsamhraidh an bhliain seo chaite. Chosnaigh sé €890 agus bhí mé ann I gcomhair trí seachtaine. Bhí sé ar fheabhas. Bhí céilí againn gach oíche ar a hocht a chlog go dtí deich a chlog. Bhí spórt againn gach lá ón a trí a chlog go dtí a cúig a chlog. Bhí ranganna againn ar a naoi o chlog go dtí a dó dheag a chlog. Ní raibh cead againn aon bhéarla a labhairt agus dfhoghlaim mé a lán Gaeilge. Tuarisc curtha le cheile ag Roibeáird Buttimer. Bhí Oscar Wilde an Gúrú stíl bhunaidh de chuid an lae agus bhí ról ríthábhachtach i gcur chun cinn an smaoineamh áilleacht sa bhaile, ach bhí sé a chosaint go leanúnach leis an scigaithris atá ag amanna faoi bhagairt a overwhelm an ghluaiseacht. Le linn a Heyday, bhí satirised an Ghluaiseacht aeistéitiúla i Gilbert agus foighne ceoldráma Uí Shúilleabháin agus ar na leathanaigh de Punch. Is áisinteacht chultúrtha na Náisiúin Aontaithe, UNESCO, a thug faoin staidéar seo ina ndeirtear gur tháinig borradh suntasach ar bhás teangacha le 300 bliain anuas: leading to a situation today in which 3000 or more languages, that are still spoken, are endangered, seriously endangered or dying. An Copperhead Bóthar is rince líne a rinneadh sa tóir ar an Bóthar Copperhead amhrán ag Steve Earle. Múineann an tír seo an iarthair teagaisc tú níos mó ... Cín Lae Sclábhaí Pá: M2011.01.03
Dé hAoine, Eanáir 07, 2011
Nuair a chuala mé moltaí Pháirtí an Lucht Oibre inné faoi na hathruithe a dhéanaidís sa Dáil, mar dhea, nuair atá siad i gcumhacht le Fine Gael sa chéad rialtas eile, chuir mé fáilte rompu.
Srian ar bhrústocaireacht na mboc móra a cheannaíonn rialtais, agus srian áirithe ar an méid airgid a chaitear le linn olltoghcháin etc etc. Is é, a cheap mé, tagaim leis sin is dóigh...
Ar ndóigh ní dhéanfadh athleasaithe suaracha mar seo, nó an Seanad á chur ar ceal fiú, nó méadú ar laethanta a shuíonn lucht na Dála mórán difríochta do staid eacnamaíochta na tíre agus a heasnamh daonlathais.
Leanfaidh an chéad rialtas eile ar aghaidh mar is gnáth le polasaithe nua-liobrálacha laistigh den chóras caiptileach.
Ba amaideach le ceapadh go dtiocfadh aon athrú fiúntach as an olltoghcháin le teacht nó as moltaí Pháirtí an Lucht Oibre nó Fhine Gael. Sa chaoi chéanna go raibh sé soineanta do phobal SAM siar i 2008 a bheith ag ceapadh go ndéanfadh sé difríocht ar bith athrú uachtaráin laistigh de dhaonlathas buirgéiseach .i. ag malartú polaiteoir caipitleach amháin le ceann eile!
Ach más fáilte a chur mé roimh mholtaí LO inné rith crith suas mo dhroim nuair a chuala mé Brendan Howlin ag moladh bunreacht úr-nua don Phoblacht.
Cén fáth bunreacht nua? Mura bhfuil sé i gceist acu airteagail 47,48 agus 50 as bunreacht an tSaorstáit a chur ar ais arís ina dtugann sé gnéithe áirithe de shóisialachas i bhfeidhm!
Ach is beag an baol faoi sin...is fada an lá ó thréig Páirtí an Lucht Oibre an sóisialachas radacach, agus beidh iall gearr ag Fine Gael orthu.
Mar sin níor thuig mé go dtí cúpla nóiméad ó shin cén fáth mo bhuairt.
Seo an fear a bhí mar Aire Comhshaol agus Tráchta i 1996 nuair a chuir siad an focain lámhleabhar sin "Traffic Signs Manual" le chéile. Agus anois tá fonn athruithe ar Howlin arís!
Idir Howlin (le cabhair ó státseirbhísí neamh-tofa freisin) agus Atkins International agus le comhairle ón NRA .i. an tÚdarás um Bóithre Náisiúnta, An County and City Engineers Association agus Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas, tháinig siad suas leis an seoid sin gur chóir go mbeadh na logainmneacha Gaeilge a bheith scríofa i gcló abairte ar claonadh 15 céim agus go gcaithfidh na cinn Béarla a bheith scríofa i gceannlitreacha móra.
Shíl mé féin go raibh an smaoineamh do Comhdháil bunreachtúil spéisiúil.
Bhí Eamonn Gilmore ar Adhmhaidin art maidin ag trácht ar trí roinn a bheith ina leithéid; Trian de baill Dála, Trian ón "Sochaí Sibhialta" (ceardchumainn, IBEC, 7rl) agus an trian is spéisiúla: an pobal, roghnaithe de réir an chórais a roghnaítear baill giúiré.
B'fhearr liomsa gan bacadh leis an chéad dhá trian; nó b'fhéidir cead cainte a thabhairt dóibh, ach an dréachtú a bheith faoin bpobal.
Ar thug sé leid faoi cad ba mhaith leis a fheiceáil ag teacht as an athrú bunreachta?
Cén fáth athrú bunreachta?
An ea go gceapann sé gurb é atá ag teastáil?
"An phoblacht nua" mar a mholann buirgéisigh an IT etc....
Is maith liom an smaoineamh, ach táim in amhras fós mar a déarfá féin.
Bhuel, shamhlóinn go dtosaíonn na deacrachtaí a fheiceann sé siúd sa bhunreacht san céad abairt:
In Ainm na Tríonóide Ró-Naofa is tobar don uile údarás agus gur chuici, ós í is críoch dheireanach dúinn, is dírithe ní amháin gníomhartha daoine ach gníomhartha Stát
Ach níl aon ghá an bunreacht a athrú chun gnéithe mar sin a bhaint as. Sin an fáth a bhfuil reifrinn againn. Red Shoe Productions | Meáin Chlosamhairc & Dhigiteacha | Cás-staidéir | Gnó | Údarás na Gaeltachta
Is comhlacht léiriúcháin teilifíse é Red Shoe Productions a fheidhmíonn ar bhonn neamhspleách i nGaeltacht Phort Láirge. Bunaíodh an comhlacht sa bhliain 2007 agus é mar aidhm i gcónaí acu cláir a chruthú atá samhlaíoch, meabhrach agus a bhfuil ábhar machnaimh iontu. Déantar freastal ar chuile chineál lucht féachana agus craoltóir. I measc na sraithe a cruthaíodh tá Imeall agus Hub, a rinneadh i gcomhair le TG4, ceann de chraoltóirí poiblí náisiúnta na hÉireann. Bhain an comhlacht gradam IFTA (Irish Film & Television Award) amach do chlár a chur sé le chéile in ómós do Shéamus Heaney. Tá físeanna corparáideacha déanta aige do chomhlachtaí corparáideacha áirithe agus tá i gceist aige cur leis an obair seo amach anseo.
Donal Lunney ag casadh port ag an nGradam Ceoil
Le tacaíocht ó Údarás na Gaeltachta osclaíodh oifig agus seomra eagarthóireachta nua i mBaile na nGall, Co. Phort Láirge. Tá an fhorbairt seo sa bhreis ar na háiseanna agus na seirbhísí atá ar fáil ón oifig atá ag an gcomhlacht i mBaile Átha Cliath, rud a chabhraigh go mór leis an gcomhlacht cur leis an méid ábhar atá á chruthú acu agus chuir an trealamh nua sa gcomhlacht ar a chumas léiriúcháin ar chaighdeán níos airde a chruthú. Ina theannta sin, bhíodar in ann breis céimithe a fhostú leis na scileanna agus an saineolas cuí chun cur le hobair an chomhlachta Anois, i gcomhpháirt le hOifig na Gaeilge, tá turas Idirghníomhach dátheangach forbartha ag an Choimeádaí ar Bhailiúcháin Ealaíne Choláiste na Tríonóide. Stíofán Ó Seibhleáin, Marc Mac Suibhne, Marc Mac Aoidh, Conchúr Mac Manus, Mícheál Ó hÉigeartaigh, Nollaig Ó hÉigeartaigh, Ashley Mac Giolla Chearra, Pádraig Mac Briartaigh, Ciarán Mac Fhionnghaile, Pádraig Mac Giolla Chearra, Aonghus Mac Phaidín, Barra Ó Seibhleáin Is éard atá sa bhailiúchán monagraif t-údar aonair, duanairí, eagrán annamha agus teoranta, broadsides, chapbooks, cáineadh, taifeadtaí fuaime, agus oibreacha prós ag filí. Tá A leanaí a bhailiú, déanta suas beagnach go heisiach ar shíntiúis ag iar-Leanaí File Laureates Jack Prelutsky agus Mary Anne Hoberman, agus Leanaí reatha Poet Laureate Patrick J. Lewis, raon de theidil chun páirt a léitheoirí óga. Mar gheall ar phrosóid shiollach na Fraincise aistríonn cuid de na dánta díreacha go paiteanta, agus tugann peirspeictíocht úr ón taobh amuigh isteach ar an téacs: le Eochaidh Ó hEoghasa, cuirim i gcás, dAodh Mag Uidhir agus é i gCúige Mumhan le Ó Néill i 1600: Fúar liom an adhaighsi dhAodh chúl ó chlé: Tomás Ó Flatharta (Bainisteoir), Patrick an Doirín Mac Donnacha, Caoimhín Ó Fátharta, Gearóid Mac Donnacha, Seán Seoighe, Seosamh Ó Curraoin, Aodán Bharry Ó Flatharta, Pádraig Mac Eochagáin, Justin Ó Tuathail, Pól Ó Cualáin agus Michael Mhyle Mac Donnacha Chun Ach níl fianaise ar bith ann gur aistríodh an forógra go Gaeilge go ceann i bhfad i ndiaidh an Éirí Amach. Beidh an turas uilig mar ábhar de chlár raidió Gaeilge a chuir na daoine óga le chéile i gcomhar le Raidió Fáilte. Each year ICUF appoints a number of Irish Language Instructors to work in our partner universities in Canada, which are as follows Thaifead RTÉ Glan-Bharrachas €42.1 milliún ar an iomlán i ndiaidh cánach don bhliain (Glan-Easnamh €19.7 milliún in 2016), lena n-áirítear glan-ghnóthachan €78.5 milliún i ndiaidh cánach ó shuíomh Dhomhnach Broc a dhíol lúide costais tionscadail a chumasódh díolachán agus i ndiaidh muirear athstruchtúraithe €29.6 milliún. 14ú Meán Fómhair 2017
Teanga#Fañch
Tá cosc curtha ag cúirt sa Bhriotáin ar lánúin ainm Briotáinise a thabhairt ar a mac nuabheirthe toisc carachtar 'neamh-Fhrancach' bheith san ainm.
Bhí na tuismitheoirí ag iarraidh an t-ainm traidisiúnta Fañch a bhaisteadh ar a leanbh nua ach rialaigh cúirt sa bhaile Kemper inné nach raibh an litir ñ ag teacht le dlí na Fraince.
"Ní mór teorainn bheith leis na prionsabail faoina roghnaíonn máithreacha agus aithreacha ainmneacha dá bpáistí," a d'fhógair an chúirt, a bhunaigh a cinneadh ar threoir ón bhliain 2014 a deir nach ceadmhach i gcásanna mar seo ach litreacha atá le fáil san aibítir Rómhánach.
"Ní cheadaítear carachtair nach bhfuil aitheanta sa Fhraincis."
Ní thugann rialtas na Fraince stádas oifigiúil d'aon cheann de na teangacha réigiúnacha agus mionlaigh sa stát agus tá polasaithe leataobhacha i gcoinne na Briotáinise i bhfeidhm le fada.
Is leagan Briotáinise den ainm 'Frainc' é Fañch atá coitianta go leor sa tír – tá beirt scríbhneoirí iomráiteacha Briotáinise leis an ainm chéanna fiú, mar atá Fañch Broudig agus Fañch Peru a rugadh sna 1940í.
Nuair a rugadh an Fañch óg nua seo do Jean-Christophe agus Lydia Bernard i mí Bealtaine, dhiúltaigh an t-oifigeach an t-ainm a chlárú ar an teastas breithe ar dtús, cé gur athraigh sé a intinn cúpla lá ina dhiaidh sin.
Tá cárta aitheantais eisithe faoin ainm 'Fañch Bernard' agus bhí dóchas ag an chlann go mbeadh siad in ann leanúint lena úsáid ach tá an chúirt anois ag maíomh go bhfuil an t-ainm neamhbhailí de bharr an tilde ar an n.
Níl na tuismitheoirí ag glacadh leis an rialú áfach agus tá siad ag fiosrú bealaí eile chun dúshlán na cúirte a thabhairt.
Beidh siad ag bualadh le méara Kemper leis an scéal a phlé níos moille sa tseachtain.
60 bliain ó shin bhí thart ar mhilliún cainteoir Briotáinise ann ach tá an líon sin laghdaithe go timpeall 200,000 anois.
Deir gníomhaithe teanga go raibh ról lárnach ag seasamh diúltach rialtas na Fraince i leith na Briotáinise sa titim shuntasach sin. An chéad teagmháil leis an nGaeilge i Mulroy College do dhaltaí bunscoile a chuir isteach ar áit sa chéad bhliain ná scrúdú scríofa Gaeilge mar chuid de na scrúduithe iontrála. I, ÉAMON Ó CUÍV, TD, Minister for Community, Rural and Gaeltacht Affairs, in exercise of the powers conferred on me by section 32(1) of the Official Languages Act 2003 The camp caters for children from English speaking schools as well as Gaelscoileanna. Activities include Gaelic football, hurling, rugby, volleyball, soccer, basketball, swimming, drama, céilí dance and much more. • Cé go ndéanfar tuilleadh oibre air seo ar ball (féach an plean feidhmiúcháin i Mír 6), tá sé molta ag an phointe seo go mbeidh scéimeanna faoi na catagóir seo a leanas á bhforbairt ag Foras na Gaeilge: o Scéim raidió áitiúil o Scéim na nEalaíon o Scéim oideachais o Scéim tacaíochta teaghlaigh o Scéim cumasaithe pobal o Scéim óige o Scéim abhcóideachta agus taighde. Tá na bailiúcháin seo an-úsáideach chun dul chun cinn agus deacrachtaí an pháiste a mheasúnú. Bfhéidir go gcoinneofaí taifeadadh de/di ag léamh os ard, ag rá dáin nó ag glacadh páirte i gcomhrá, nó píosa scríbhneoireachta nó torthaí scríofa tionscadail ina raibh na ceithre scil comhtháite. Is féidir pictiúr suimitheach dobair an pháiste a fháil mar sin. April 2017 President of Ireland, Michael D. Higgins Opens O'Donoghue Centre for Drama, Theatre and Performance at NUI Galway
O'Donoghue Centre for Drama, Theatre and Performance, NUI Galway. Photo: Neil Warner.
Apr 10 2017 Posted: 13:54 IST
Pioneering O'Donoghue Centre for Drama, Theatre & Performance at NUI Galway will have a transformative effect on the University's students and Galway's cultural hinterland
President of Ireland, Michael D. Higgins will officially open the O'Donoghue Centre for Drama, Theatre and Performance today (10 April 2017) at NUI Galway. The new state-of-the-art facility will act as a central hub for cultural innovation and creativity in the University and Galway City. Under the directorship of Professor Patrick Lonergan, the O'Donoghue Centre will deliver ground-breaking programmes, firmly rooted in NUI Galway's local strengths and capacities, but globally significant in vision, ambition and innovation.
As a long-standing advocate for the arts and innovation, the President of Ireland, Michael D. Higgins has paid tribute to the O'Donoghue Centre for Drama, Theatre and Performance, praising what he called its "key role in establishing Galway's reputation as Ireland's cultural capital and an international centre for innovative drama, theatre and performance."
The Centre recognises the generous philanthropic support of Galway businessman, Dr Donagh O'Donoghue who began his association with the University after he completed both Bachelor of Arts and Bachelor of Commerce degrees in the 1960s. Donagh combined his academic work with an active involvement in extra-curricular activities. He was a member of Comhairle Teachta na Mac-Léinn (the Students' Representative Council, predecessor of the Students' Union), where fellow members included President Michael D. Higgins.
Déanfaidh Uachtarán na hÉireann, Micheál D. Ó hUigínn, Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhléiriú a oscailt go hoifigiúil in OÉ Gaillimh
Beidh tionchar ceannródaíoch ag Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhléiriú ar mhic léinn na hOllscoile agus ar chultúr na Gaillimhe go ginearálta
Déanfaidh Uachtarán na hÉireann, Micheál D. Ó hUigínn, Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhléiriú a oscailt go hoifigiúil inniu (an 10 Aibreán 2017) in OÉ Gaillimh. Beidh an áis nua-aoiseach den chéad scoth seo mar áit lárnach don nuálaíocht agus don chruthaitheacht i gcúrsaí cultúir san Ollscoil agus i gCathair na Gaillimhe.
Faoi stiúir an Ollaimh Patrick Lonergan, cuirfear cláir cheannródaíocha ar fáil in Ionad Uí Dhonnchadha, cláir ina mbeidh láidreachtaí agus cumais an phobail áitiúil mar bhunchlocha ach ar cláir iad a bheidh tábhachtach go hidirnáisiúnta i dtaca leis an dearcadh, leis an uaillmhian agus leis an nuálaíocht a bheas ag baint leo.
Tá spás suí do 120 duine san amharclann san Ionad ceannródaíoch seo agus is suíocháin iad a thig a tharraingt ar ais chun gur féidir an spás a úsáid ar iliomad bealach. Tá spásanna stiúideo, seomra ranga, agus seomra ceardlainne agus cleachtaidh ann a chuideoidh go mór le mic léinn na hOllscoile agus freisin leis an bpobal bríomhar, cultúrtha a mhaireann timpeall ar an Ollscoil.
Mar dhuine a thacaigh riamh anall leis na healaíona agus leis an nuálaíocht, thug Uachtarán na hÉireann, Micheál D. Ó hUigínn, ardmholadh d'Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhléiriú, agus thug sé le fios go mbeadh "ról tábhachtach ag an Ionad i dtaca le buanú cháil na Gaillimhe mar phríomhchathair an Chultúir in Éirinn agus go mbeadh an tIonad ina ionad idirnáisiúnta don drámaíocht, don amharclannaíocht agus don taibhléiriú."
Tugtar aitheantas san Ionad do thacaíocht fhlaithiúil, dhaonchairdiúil duine d'fhir ghnó na Gaillimhe, an Dr Donagh Ó Donnchadha, a bhfuil baint aige leis an Ollscoil ó bhain sé Céim sna Dána agus Céim sa Tráchtáil amach anseo sna 1960idí. Chomh maith leis an obair acadúil a bhí le déanamh aige, bhíodh Donagh gníomhach i gcónaí i ngníomhaíochtaí eile ar an gcampas. Bhí sé ina bhall de Chomhairle Teachta na Mac Léinn (ba í seo an chomhairle ionadaíoch do mhic léinn a bhí ann roimh Chomhaltas na Mac Léinn), agus bhí leithéidí an Uachtaráin Micheál D. Ó hUigínn ina leathbhádóir ar an gComhairle aige.
Dúirt Uachtarán OÉ Gaillimh, an Dr Jim Browne: "Is lá cinniúnach é seo i stair OÉ Gaillimh - an lá seo ar a n-osclófar Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhleiriú, áis den chéad scoth do na taibhealaíona anseo i gcroílár na hOllscoile. Tá an díograis sin ar mhaithe leis na healaíona fréamhaithe go domhain in obair OÉ Gaillimh agus leanfar leis an díograis sin san fhís atá againn don am atá amach romhainn.
Is fada muid ag cothú spiorad bríomhar ar an gcampas anseo, spiorad a chuir leis an gcultúr ar bhonn náisiúnta agus a chuir bonn ceart faoi stádas na Gaillimhe mar chathair chruthaitheach agus nuálaíoch. Daingníonn imeachtaí an lae inniu an obair sin a rinneadh leis na blianta fada agus inniu, ba mhaith liom ardmholadh a thabhairt don Dr Donagh Ó Donnchadha agus d'Fhondúireacht na hOllscoile agus buíochas ó chroí a ghabháil leo as a gcuid díograise agus as a gcuid tacaíochta. Agus muid ag díriú ar a bhfuil amach romhainn, samhlaímid na scéalta a inseofar, na gairmeacha beatha a chothófar agus na smaointe a ghinfear san áit iontach seo."
Thosaigh an tógáil seo ar Oileán an Iarla den chéad uair nuair a tógadh muileann tuartha agus lín anseo sna 1850idí. Ansin rinneadh monarcha shiúiteanna de, ina dhiaidh sin, bhí sé ina thrádstóras faoi bhanna, ina mhonarcha ina ndearnadh sliogáin do ghunnaí móra le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, agus bhí reisimintí an 6ú Garda Dragúin agus an 17ú Lansaí lonnaithe ann le linn Chogadh na Saoirse. An 22 Iúil 1935, d'oscail Seán Lemass, a bhí ina Aire Tionscal agus Tráchtála ag an am, ionad do Thionscail Mhiotal na hÉireann san fhoirgneamh seo. Agus inniu le hoscailt oifigiúil an fhoirgnimh, is ann a bheas Ionad Uí Dhonnchadha don Drámaíocht, an Amharclannaíocht agus an Taibhléiriú.
Dúirt an tAire Heather Humpreys, TD, an tAire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta: "Tá Gaillimh i gceartlár shaol cultúrtha na hÉireann agus le forbairt Ionad Uí Dhonnchadha anseo in OÉ Gaillimh, cuirfear lasair faoin nuálaíocht i gcúrsaí cultúir agus daingneofar cáil na Gaillimhe mar lárionad na cruthaitheachta. Is tráthúil go bhfuil an t-ionad seo curtha ar bun ag OÉ Gaillimh agus an tionscamh Éire Ildánach á chur i bhfeidhm ag an Rialtas, tionscnamh a chuirfidh an cultúr agus an chruthaitheacht i gcroílár an tsaoil phoiblí agus an bheartais phoiblí araon."
Dúirt an tOllamh Patrick Lonergan, Stiúrthóir Ionad Uí Dhonnchadha don Léann Drámaíochta agus Amharclannaíochta in OÉ Gaillimh: "Beidh an tIonad seo ag oscailt ag am a mbeidh rialtais ag teacht ar thuiscint ar an ról fíorthábhachtach atá ag an gcruthaitheacht i leas a náisiúin - agus nach rud é seo a bhaineann le saol an chultúir amháin. Tá fianaise ann go gcuireann an chruthaitheacht le leas agus folláine ár bpobal, lena n-áirítear sláinte fhisiciúil agus mheabhrach na bpobal sin, agus tá an fhianaise sin ag dul i méid i gcónaí. Tá fianaise anois freisin ann go dtuigeann ceannairí gnó gur scil an-tábhachtach go deo í an chruthaitheacht.
Agus Gaillimh ag druidim le 2020, nuair a bheas sí ina Príomhchathair Chultúir na hEorpa, is deis iontach dúinn é an dearcadh atá ag daoine i leith na n-ealaíon cruthaitheach a athrú, agus a chinntiú go bhfuil meas orthu agus ar an tionchar a bhíonn acu ar an saol go ginearálta. Trí amharclann a lonnú i gcroílár an champais, tá ráiteas láidir á dhéanamh ag OÉ Gaillimh go dtuigeann sé a thábhachtaí agus atá an chruthaitheacht."
Ba iad Taylor Architects i gContae Mhaigh Eo agus Richard Murphy Architects i nDún Éideann a dhear an tIonad, agus ba iad Purcell Construction a rinne an obair air. Is léir gur chaith na péas go dona léi, áfach, agus go raibh siad á maslú de bharr gur i nGaeilge a bhí sí ag caint. If éiríonn leat cóiríocht a fháil ar campas ansin, cuirfimid tú in árasán i Halla Ghaoth Dobhair, halla ina bhfuil go leor cainteoirí Gaeilge eile ina gcónaí. Tá an tArd-Easpag Martin ar dhuine de cheannairí na heaglaise is mó meas in Éirinn. Ceapadh é mar Fho-Rúnaí ar an gComhairle Phontaifiúil um Cheartas agus Síocháin in 1986, agus in 1994 ceapadh é mar Rúnaí ar an gComhairle Phontaifiúil sin. Tharraing sé clú air féin mar scríbhneoir agus láithreoir na sraithe "Life" i gcomhar le hAonad Stair an Dúlra sa BBC (ó 1979 go dtí 2005)[5]. Drumadóir na Dubhthíre — An Ceathrú Póilí Bookshop Belfast
Home / Shop / Young People / Children (Irish) / Drumadóir na Dubhthíre
View basket "Bran ag obair" has been added to your basket. Cart weight is: 110 g
Drumadóir na Dubhthíre
SKU: 12908 Categories: Children (Irish), Teenagers
Sa bhliain 1851 baisteadh leanbh óg de chlann Pluincéid i mBaile Átha Cliath. Seoirse a tugadh ar an naíonán sin. Orthu siúd a bhí i láthair sa séipéal an lá úd, bhí beirt sheanfhondúir ó Cho. Loch Garman.
Labhair duine díobh le tuismitheoirí an linbh óg. Is éard a dúirt sé na: "Tig leis a rá sna blianta amach anseo go raibh drumadóir mór agus drumadóir beag Chnoc Fhiodh an gCaor i láthair ag a bhaisteadh."
Bhí muintir Pluincéid mórtasach riamh as an teagmháil úd le beirt laoch do chuid 1798 – an leanbh óg féin ina measc.
D'fhás sé suas agus ba dhuine céimiúil é ar ball: cunta, duine mór le healaín, agus fear a thabhaigh cáil i gcúrsaí cultúrtha ina chathair féin. Ar nós an laochra a bhí i láthair lá a bhaiste, thug sé grá d'Éirinn. Mar chuid de imeachtaí na Féile Pádraig, agus os rud é go bhfuil Baile Áth Cliath aitheanta anois mar Chathair Litríochta de chuid UNESCO, beidh ócáid speisialta á reachtáil, Dublinswell, ar siúl sa CCD (Convention Centre, Dublin) ar an t-ochtú lá déag Márta 2011, chun ár gcultúr, ealaín agus litríocht a chéiliúradh. Beidh meascán daoine ag glacadh páirt ar an oíche, Glen Hansard, Lisa Hannigan, Barry McGovern, Séamus Heaney agus Mike Scott san áireamh. Tá costas idir €18-€25 ar na ticéidí. Bígí ann agus bainigí taitneamh as, mar cé nach bhfuil airgead againn sa tír seo faoi láthair, táimid saibhir ar mhórán bealaí eile! "Tá an-ábhar scéil anseo — é beo, bríomhar, nua-aosach, lán leis an teicneolaíocht agus leis an eachtraíocht is geal le déagóirí."
— Gearóid Denvir
Scríbhneoir agus aistritheoir is ea Iarla Mac Aodha Bhuí. Thosaigh sé ag scríobh altanna agus gearrscéalta i 1977 do "An tUltach". D'fhoilsigh Coiscéim trí leabhar leis, Eití Samhraidh (1993), úrscéal do dhéagóirí a d'aistrigh sé ón Fhraincis, Trasnú (1994), gearrscéalta, agus Ráífa (1994), úrscéal do dhéagóirí. D'fhoilsigh Comhar Teoranta Tréigean na Cúise, úrscéal do dhéagóirí, i 1999. Tagairt: 0862895901
Ina phríosúnach in Éirinn agus i Sasana a chaith Earnán de Blaghd an chuid is mó den am ó gabhadh é 21 Márta 1916 go dtí deireadh Feabhra 1919. Tá mion chur síos naseo ar shaol an chime - ina aonar i bpríosún Brixton agus smaointe drúisiúla á chrá; ar stailc ocrais agus tarta i bpríosún Chorcaí agus é ag brionglóidí ar dheochanna dubha leanna agus ina cheannfort ar an mbuíon de phriosúnaigh 'dhainséaracha' i bpríosún Bhéal Feirste chomh maith lena ainmniú, ar mholadh Éamon de Valera, ina stiúrthóir Trádála agus Tráchtála sa chéad Dáil Éireann.
Sa dara himleabhar seo dá chuimhní cinn insíonn an Blaghdach dúinn, inter alia, an deacracht a bhí aige le gramadach na Gaeilge: 'Níor rith sé liom go dtí i bhfad ina dhiaidh sin nach raibh ina lán de na rialacha a bhí ceaptha ag na gramadóirí don Ghaeilge ach iarracht... Is é origami Skunk an Skunk samhail ag Nick Robinson. Mar gheall ar an úsáid a bhaint as doirteal huaire ráta mé ag leibhéal idirmheánach ar an múnla seo íseal. Má tá tú níos mó ... Sraith úr glórtha, ionad samhlaíochta, tionscnaimh agus éachta ag croílár na Cathrach atá sa Cheathrú Ghaeltachta agus déanann Fleadh Feirste an fhuinneog seo ar an Cheathrú a oscailt don mhórphobal agus do chuairteoirí araon. Is as na 1800í a tháinig an grúpa nuair a bhíodh an ceol ina ghné thábhachtach den saol faoin tuath in Éirinn. I.R. Uimh. 315/2017 - An tOrdú Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta (Feidhmeanna Aire a Tharmligean), 2017.
Foilsíodh fógra san"Iris Oifigiúil" an 14ú Iúil, 2017, á rá go ndearnadh an Ionstraim Reachtúil seo.
Ar iarraidh a fháil ón Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta (arna oiriúnú leis an Ordú Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta (Ainm na Roinne agus Teideal an Aire a Athrú), 2016 (I.R. Uimh. 357 de 2016)), agus i bhfeidhmiú na gcumhachtaía thugtar dóibh le halt 2(1) den Acht Airí agus Rúnaithe (Leasú) (Uimh. 2), 1977 (Uimh. 28 de 1977), ordaíonn an Rialtas leis seo mar a leanas:
1. An tOrdú Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta (Feidhmeanna Aire a Tharmligean), 2017 is teideal don Ordúseo.
2. Déantar cumhachtaí agus dualgais an Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta a thugtar di—
(a) le hAchtanna an Oireachtais nó leis na reachtanna a bhí i bhfeidhm i Saorstát Éireann díreach roimh an dáta a tháinig an Bunreacht i ngníomh agus a lean i bhfeidhm de bhua Airteagal 50 den Bhunreacht, nó fúthu, ar Achtanna nó reachtanna iad a shonraítear i gCuid 1 den Sceideal,
a tharmligean chuig Seosamh Mac Aodha, Aire Stáit ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta.
Na hAchtanna umÚdarás na Gaeltachta, 1979 go 2010
Alt 5 (a mhéid a bhaineann sé leis na feidhmeanna dá dtagraítear san alt sin agus a aistrítear leis an Ordúum an nGaeilge, um an nGaeltacht agus um na hOileáin (Riarachán Roinne agus Feidhmeanna Aire a Aistriú), 2011 (I.R. Uimh. 164 de 2011)) d'Acht an Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gaeltachta agus Oileán (Cumhachtaíagus Feidhmeanna), 1998 (Uimh. 7 de 1998)
Cuid VI agus Cuid VIII (a mhéid a bhaineann síle Cuid VI) den Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann, 1999 (Uimh. 1 de 1999)
Alt 2 (a mhéid a bhaineann séleis na feidhmeanna dádtagraítear i mír (e), mír (f) (a mhéid a bhaineann an mhír sin le mír (e)) agus mír (g) d'fho-alt (1) den alt sin) den Acht um Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2007 (Uimh. 32 de 2007)
Airteagail 28(1)(o), 82(3)(o), 121(1)(o), 179(2)(p) agus 295(1)(q)(i) de na Rialacháin um Pleanáil agus Forbairt, 2001 go 2017
5 Iúil 2017.
(Nícuid den Ionstraim an nóta seo náníceart a mheas gur míniúdlíthiúil uirthié.)
Déantar foráil san Acht Airí agus Rúnaithe (Leasú) (Uimh. 2), 1977, maidir le, inter alia, cumhachtaí agus dualgais a tharmligean ó Airí go hAirí Stáit ar mhodh Ordú Rialtais. Déantar Orduithe den sórt sin de ghnáth nuair atáthar ag súil go gcomhlíonfaidh Aire Stáit feidhmeanna reachtúla thar ceann Aire. Is cóir a thabhairt faoi deara go mbíonn gach cumhacht nó dualgas atá tarmligthe fós á dílsiú nó á dhílsiú san Aire den Rialtas i gcomhthráth leis an Aire Stáit agus go bhféadfaidh ceachtar acu iad a fheidhmiú nó a chomhlíonadh. Déantar foráil san Ordú seo maidir le tarmligean na bhfeidhmeanna a bhaineann leis an nGaeilge, leis an nGaeltacht agus leis na hOileáin ón Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta chuig an Aire Stáit ar a bhfuil freagracht as an nGaeilge, as an nGaeltacht agus as na hOileáin. Séanann An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta &amp; Gaelscolaíochta aon dliteanas, d’aon sórt caillteanais nó d’aon sórt damáiste a tharlódh do dhuine de bharr úsáid a bhaint as an suíomh gréasáin seo agus de bharr ábhar ón suíomh a scaipeadh. Grúpaí Cuairte / Turas | Coleman Irish Music Centre
Tá an t-ionad an-fáilteach agus cuireann sé ar fáil do dhaoine aonair agus do ghrúpaí. Is féidir clár ceoil, amhránaíochta agus damhsa a chur ar fáil, lá nó tráthnóna chun freastal ar riachtanais an ghrúpa agus ceacht ceoil / damhsa nó léacht ar aon ghné de stair an cheoil thraidisiúnta a chur san áireamh.
Turais Chóiste
Is ionad ceoil traidisiúnta agus lárionad cultúrtha pobal-bhunaithe é Ionad Cheoil Coleman. Is féidir leis an gcuairteoir taitneamh a bhaint as taithí cultúrtha uathúil ar cheol traidisiúnta san ionad cairdiúil agus fáilteach seo. Tá cur i láthair closamhairc dhá nóiméad ar stair ceoil traidisiúnta na hÉireann agus limistéar taispeántais nua-aimseartha le críochfoirt idirghníomhacha ilmheán ceoltóirí éagsúla, a gcuid ceoil agus stíleanna ó thús an chéid seo caite go dtí an nua-aimseartha. Foghlaim faoi stíleanna agus traidisiúin damhsa na hÉireann, conas a dhéantar uirlisí ceoil agus i bhfad níos mó.
Is féidir seisiún de cheol, amhrán agus damhsa beo traidisiúnta a shocrú chun freastal ar riachtanais agus leasanna an ghrúpa le linn an lae nó an tráthnóna.
Cuireann an siopa Ceoil / Bronntanais rogha leathan de dhlúthdhioscaí, DVDanna, leabhair ceoil, uirlisí ceoil agus gabhálais ceoil traidisiúnta, srl.
Soláthraíonn an Siopa Caife tae / caife agus sólaistí éadroma
Páirceáil lán le haghaidh cóistí – inrochtaineacht gach réimse atá inrochtana
Chun costas na bainistíochta teagmhála a chuairt ag +353719182599 nó info@colemanirishmusic.com
Grúpaí Scoir Ghníomhacha
Is féidir le hIonad Ceoil Coleman tráthnóna taitneamhach ceoil, amhráin agus damhsa a chur ar fáil do do ghrúpa le ceol beo agus sólaistí.
Seo a leanas clár samplach:
Tae / caife, ceapairí / scóin ar theacht
Seisiún ceoil beo le ceoltóirí áitiúla
Is féidir deis spraoi a chleachtadh le teagasc ama damhsa – cairdiúil a chur ar fáil
Cuairt ar an gceantar taispeántais / cartlainne
Tá fáilte roimh cheoltóirí agus amhránaithe ó do ghrúpa páirt a ghlacadh
Cuairt ar an teachín traidisiúnta Coleman
Áirithint riachtanach
Má shocraíonn tú cuairt a thabhairt orainn, déanfaimid gach iarracht a chinntiú go mbeidh do chuairt mar thaithí i gcuimhne agus taitneamhach. Taobh istigh de sheachtain bhí alt scríofa aige do The Irish Times, ‘Language Proposals Can be “Dangerous”: Methods Point to Failure in Future’ an teideal a bhí air. Tá an Naíonra cláraithe leis an HSE agus Kerry County Childcare.Chun eolas breise a fháil mar gheall ar an Naíonra buail isteach go dtí Déan teangbháil linn / Contact us Ceann an Chairn, Loch Garman

Ceann tíre agus sráidbhaile in oirdheisceart Chontae Loch Garman é Ceann an Chairn nó an Carn ("Carnsore Point" i mBéarla), a bhain clú amach i 1977, nuair a chinn Rialtas na hÉireann, agus Desmond O'Malley an t-aire Fuinnimh, stáisiún ginte leictreachais núicléigh a bhunú ann, i gCeann an Chairn. Bhíothas i mbun agóide ag an suíomh agus ar fud na tíre sna blianta 1977-79. Tá cáil go fóill ar na mórchoirmeacha ceoil a eagraíodh "Get to the Point" (1978) agus "Back to the Point" (1979) agus bhí coirmeacha beaga in áiteanna eile chun aird an phobail a tharraingt ar chinneadh an rialtais. Seo dráma gairid a scríobh Linda Ervine. Tá sé oiriúnaithe le Jonathan Burgess(Blue Eagle Productions) i gcomhpháirt le Cultúrlann Uí Chanáin. Maria Nic Fhearchair, Príomhoide Bhí atmaisféar iontach i mBunscoil an Iúir an mhí seo caite nuair a chuir Bunscoil an Iúir tráth na gceist Idirmheánscoile i láthair mar eachtra de chuid Sheachtain na Gaeilge. Tá seomra ranga faoina chúram féin ag breis is leath de na múinteoirí Gaeilge, rud a éascaíonn fáil na múinteoirí sin ar acmhainní breise don ábhar. Gabhaimis chuige Sna sé chontae is fiche chuir pobail na Gaeilge a n-uibheacha uilig i mbascaed Fhianna Fáil agus loiceadh orthu. Frank Feighan TD ag labhairt faoi pholasaí Fhine Gael i leith na Gaeilge. Labhair sé ag ócáid a reáchtáil Comhdháil Náisiunta na Gaeilge i mBaile... Views: 228u3000u3000Time: 04:43u3000u3000Evaluation: 1.0 I mo thír, nach é an Béarla teanga ár dteanga dhúchais dá bhrí sin, uaireanta, fuair mé mé féin ag labhairt i ndáiríre deacair i mBéarla. Bhuel a bhuíochas Kit marthanais Béarla a chabhraíonn liom feabhas a chur ar mo chuid scileanna comhrá. Tar éis streachailt le mo chumas, anois tá mé ag obair ag cuideachta ilnáisiúnta i gcás Ní mór dom a labhairt go líofa i mBéarla. Beimid ag eagrú eachtraí eile spraoiúil i rith na bliana chun deiseanna a thabhairt dos na páistí an Ghaeilge a usáid. Seo a leanas na cuspóirí a bheadh ag An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta faisnéis fút a choimeád, a chuireann tú ar fáil trí mheán an tsuímh seo agus a fheictear do An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta go ndéanfaidh siad próiseáil air: Siobhán Níor labhair mé mórán Gaeilge go dtí an cúigiú bliain, ach an samhradh sin, chuaigh mé go hInis Oirr agus chaith mé treimhse ar chúrsa le Coláiste Laichtín. Níor thuig mé gur teanga í an Ghaeilge taobh amuigh den seomra ranga go dtí an samhradh sin sa Ghaeltacht mar níl aon ghaeilge ag mo thuismitheoirí nó ag mo chairde. Chuaigh mé go Coláiste Laichtín mar dhalta i 2009, chuaigh mé ar ais mar chinnire i 2014 agus táim ag dul ar ais i mbliana, 2016, mar mhúinteoir!! Mar eolas, bíonn seo ar siúl do Béarlóirí chéana, i mBÁC ach go háthairithe, bíonn daoine 'screened' agus daoine gan cumas Béarla curtha as an áireamh. Maitiú Ó Fátharta, as an gCloch Mór ó dhúchas & Neasa Ní Chualáin, ár dtuairisceoir.
Tá Uachtarán na hÉireann Micheál D. Ó hUiginn agus a bhean Sabina ag cur tús lena gcuairt ar Shasana ar maidin. Tá Neasa Ní Chualáin í féin ag leanúint na cuairte agus labhair lé le Maitiú, fear óg as an gCloch Mhór, Baile na hAbhann atá thall i Sasana le trí bliana.
An Dr. Séamus Ó Beirn, mír sláinte.
Is ag caint ar easpa féinmhuiníne agus na fadhbanna a bhaineann leis, atá an Dr. Ó Beirn inniu.
Cóilín Ó Neachtain, ár dtuairisceoir & John Bhaba Jeaic Ó Conghaile, as Fornais.
Léirigh lucht bainte feamainne míshástacht ag cruinniú i Ros Muc aréir faoi go mbeadh aon chaint ar chúrsaí ceadúnas sna cladaí a raibh siad féin agus a muintir rompu, ag baint fheamainne iontu leis na cianta.
Pádraic Breathnach, léiritheoir Féile Cúirt.
Is inniu atá tús á chur le Féile Cúirt na bliana seo agus leanfaidh sí go Domhnach agus chuir Pádraic síos ar na himeachtaí ar fad atá le bheith ar siúl agus ócáidí ar siúl i gConamara agus cathair na Gaillimhe.
Tadhg Ó Conghaile, bainisteoir réigiúnach Chonnacht/Laighean Údarás na Gaeltachta.
Tá Údarás na Gaeltachta i gcomhar le Forum Chonamara Teo ag eagrú seimineár eolais faoi chúrsaí oideachais agus traenála i gceantar Chonamara, ar an gCeathrú Rua amárach.
Dara Ó Maoilchiaráin, Príomhoide Scoil Phobail Mhic Dara, Carna.
Tá muintir Scoil Phobail Mhic Dara uilig ag déanamh gan a gcuid carranna inniu agus chuile dhuine ag tarraingt ar an scoil de shiúl na gcos nó ar rothar. Chuir Dara síos ar an fáth a bhfuil siad á dhéanamh seo. 14. Dfhiafraigh Mr. D. Gallagher den Aire Oideachais céard iad na socruithe atá déanta aige le Coláiste Mhuire, Tuar Mhic Éide a choinneáil ar oscailt mar Choláiste lán-Ghaelach don dara leibhéal. De Paor, L. (2004) Australian Journal of Irish Studies, special issue, Spring 2004 (with Maureen Ox92Connor and Bob Reece); Remembered Nations, Imagined Republics: Proceedings of the Twelfth Irish Australian Conference Special issue. Other Item [Details] Ar a laghad tugann an comhaontú seo an lámh in uachtar do CLG agus ciallaíonn sé go mbeidh an GPA faoi scáth na heagraíochta. Siopa Céimeanna Scéim forbartha do ghrúpaí úra agus do ghrúpaí beaga Gaeilge chun cuidiú leo bheith in ann a mianta féin maidir leis an Ghaeilge sa phobal a chomhlíonadh. Baineann Naomh Mac Cairthinn le glúin an-luath de naoimh na hÉireann. Deirtear gurbh é Naomh Pádraig a cheap é mar easpag ar chlochar. Tugtar fear láidir Naomh Pádraig air de bharr a dheabhóide agus a dhílseachta. An lucht léinn - Derry Journal
An lucht léinn
Published: 12:10 Friday 30 August 2013
Creidtear go minic go mbíonn léachtóirí ollscoile ina suí go te i dtúr eabhair, ag déanamh taighde ar rudaí nach bhfuil suim ag a lán daoine iontu. Ach caithfidh tú dul siar sa stair agus sa litríocht más mian leat litríocht an lae inniu agus saol an lae inniu a thuiscint fiú. An féidir le duine ar bith a rá gur saineolaí ar litríocht Bhéarla é, mar shampla, mura bhfuil Shakespeare léite aige? An bhfuil duine ar bith ábalta Éire i 2013 a thuiscint mura bhfuil eolas aige ar stair na tíre san 20ú haois?
Cé go ndéantar 'taighde mionlacha' in Ollscoil Uladh, tá 'obair phraiticiúil' ar siúl san Ollscoil fosta. Bhí beirt den fhoireann i gColáiste Mhig Aoidh ina n-eagarthóirí ar an iris An tUltach ar feadh roinnt blianta. Tá baint ag foireann na hOllscoile leis na foclóirí Gaeilge Collins – sraith atá thar a bheith úsáideach don fhoghlaimeoir. Ó thaobh na gramadaí de, tá dhá leabhar ar bhriathair na Gaeilge agus teacsleabhair do dhaoine fásta foilsithe ag Art Hughes, agus tá Collins Easy Learning Irish Grammar scríofa ag Niall Comer. Bhí cuid de na léachtóirí ina múinteoirí scoile sular thosaigh siad ag teagasc san Ollscoil. Mar sin de tá a fhios acu riachtanais an fhoghlaimeora. Tá an tOllamh Ailbhe Ó Curráin agus an Dochtúir Peadar Mac Gabhann ar bhunaitheorí Éigse Cholm Cille, a eagraíonn Scoil dheireadh seachtaine gach bliain. Is é an aidhm atá ag an Éigse ná oidhreacht litríochta an Iarthuaiscirt a chur chun cinn agus scríbhneoireacht nua sa Ghaeilge a spreagadh. Tá an ceangal seo idir an Ollscoil agus an ceantar ina bhfuil sí suite mórluachach.
Tá leabhair, ailt in irisí léinn, agus ábhar físe curtha amach ag an fhoireann Ghaeilge – agus téann gnáthobair na hOllscoile ar aghaidh ag an am céanna, ar ndóigh– cúrsaí céime agus traenáil taighdeoirí. Is léir go bhfuil ról lárnach ag Ollscoil Uladh i mbuanú na teanga. PDF/Adobe Acrobat - Amharc Gasta - Ní Mhóráin (Bríd): Ról na mban i malartú teanga. In JKAHS 29 (1996) pp. 124 129. c School of Celtic Studies, DIAS 2011 ... 8km 30nóiméad
Ar an mbealach álainn seo beidh deis agat breathnú thart ar an oileán agus cuairt a thabhairt ar na príomháiteanna atá ann chomh maith le radhairc iontacha a fháil ar an bhfarraige, ar an loch, ar Inis Meáin in aice láimhe, ar Aillte an Mhothair a bhfuil cáil mhór orthu agus ar Bheanna Beola. Feicfidh tú fothracha eaglaise slogtha de chuid an 10ú haois, long bhriste, is é sin, an Plassey, caisleán Uí Bhriain agus rudaí nach iad! Oireann an bealach seo do gach leibhéal aclaíochta agus tugann sé ar ais go dtí lár an tsráidbhaile thú áit ar féidir leat cupán tae nó pionta a ól sula dtéann tú de shiúl na gcos ar ais chuig tús an turais ar an gcé. Is féidir rothair a fháil ar cíos ó Rothair Inis Oírr atá suite ar an gcé. Baineann na comhaid, nár scaoileadh leis an gCartlann Náisiúnta iad, le 1982-83, ceann de na tréimhsí is corraithí i stair na heagraíochta
Dé hAoine, Bealtaine 27 2016 ag 7:25 am
Tá trí chomhad a bhaineann le hÚdarás na Gaeltachta á gcoimeád faoi rún i Roinn na Gaeltachta toisc eolas íogair a bheith iontu.
Níor scaoileadh na comhaid seo, a bhaineann le tréimhse shuaite i stair an Údaráis, leis an gcartlann náisiúnta toisc gur cinneadh go bhfuil eolas iontu nár cheart go mbeadh teacht ag an bpobal air.
Trí chúis atá á lua le coinneáil siar na gcomhad seo: go mbeadh sé i gcoinne leas an phobail iad a scaoileadh; go bhfuil eolas iontu a tugadh faoi rún; agus go bhfuil eolas iontu a d'fhéadfadh daoine a chlúmhilleadh dá scaoilfí é.
Faoin reachtaíocht a bhaineann leis an gCartlann Náisiúnta tá cead comhaid a choimeád siar ar na cúiseanna sin.
Baineann na trí chomhad faoin Údarás le 1982 agus 1983 agus is iad na teidil atá orthu ná 'Údarás na Gaeltachta (Fiosrúchán)', 'Údarás na Gaeltachta (Nochtadh Eolais)' agus 'Údarás na Gaeltachta (Fadhbanna maidir le hÚdarás na Gaeltachta)'.
Ba í an tAire Heather Humphreys a chuir an t-eolas faoi na comhaid rúnda seo ar fáil agus í ag freagairt cheist Dála a chuir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin Peadar Tóibín uirthi faoi líon na gcáipéisí nach bhfuil curtha ar fáil ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta don Chartlann Náisiúnta le trí bliana anuas.
Cé nach eol go díreach cén t-ábhar atá sna comhaid seo atá a gcoimeád siar, bhí fiosrúcháin ar bun i dtaobh an Údaráis sna blianta atá i gceist, an tréimhse is corraithí, b'fhéidir, i stair na heagraíochta.
In alt leis faoi chomhaid eile faoin Údarás a bhaineann leis an tréimhse chéanna, dúirt an t-iriseoir Breandán Delap nach mbeadh go leor de na heachtraí a tharla san Údarás i 1983 "as alt i scéinséir de chuid John Grisham ach gur dócha go mbeidís ag síneadh inchreideacht an léitheora".
Bhain na comhaid a dhein Delap scagadh orthu le Roinn an Taoisigh agus le hOifig an Ard Aighne agus scaoileadh faoi Riail 30 Bliain iad in 2013.
I 1981 bhunaigh an Rialtas "an enquiry into the constitution and operation of Údarás na Gaeltachta", fiosrúchán a d'eascair as ceisteanna a bhí á gcur faoi dhá phaiste talún a cheannaigh an tÚdarás, ceann acu i nGaeltacht Chorcaí agus an ceann eile i nGaeltacht Chiarraí.
Nuair a tháinig líomhaintí eile chun solais faoi chaimiléireacht a bheith ar bun i roinnt comhlachtaí a raibh an tÚdarás ag tacú leo, shocraigh an Rialtas gur ghnó do Scuad Calaoise an Gharda Síochána a bhí ann. D'fhógair an tAire Dlí is Cirt, Michael Noonan sa Dáil i mí an Mheithimh, 1983 go raibh deireadh le fiosrúchán na nGardaí.
Go gairid ina dhiaidh sin bhí conspóid mhór eile ann faoi iasacht a socraíodh do chomhlacht i gConamara, i ngan fhios do chomhaltaí Bhord an Údaráis.
Mar seo a chuir Breandán Delap tús lena alt ar an iris Comhar faoi na heachtraí seo ar fad:
"Idirbheart aisteach airgeadais, cúléisteacht ar chomhrá gutháin, bagairtí báis, sceitheadh eolais, caingin dlí, bagairt ar stailc ocrais – níl ansin ach cuid de na heachtraí a tharla in Údarás na Gaeltachta tríocha bliain ó shin…" Áth Liag, Feorainne, Ballygar, Castlecoote, Clooneyquinn, Na Creaga, Dú Iomán, Ail Fina, Fuerty, Knockcroghery, Béal Átha Liag, Ros Comán, Béal na mBuillí agus Tulsk. Más fíor sin, d’fhéadfaí a mhaíomh gur cuma cé acu teanga go dtéitear i ngleic léi ar dtús mar go n-aistreofar na scileanna ó theanga amháin go dtí an ceann eile. Níor chuir an liosta daingneán do shéasúr 2011/12 Absa Phríomhroinn a scaoileadh go fóill mar gheall ar mhoill ag roinnt clubanna PSL. Is Holker Halla an teach tír a bhfuil gairdín cheiliúradh suite ar Leithinis an Cartmel. Roimh an Díscaoileadh na Mainistreacha i 1536 ar an talamh ar a bhfuil Holker dá chuid féin aige Cartmel Phrióireacht. Camilla Hammerich, léiritheoir Borgen, a deir: Sílim go bhfuil sé iontach go mbeidh an tsraith a thaispeáint ar an BBC Tá mé bródúil gur féidir sraith faoi pholaitíocht taistil seo go dtí seo agus tá súil againn go lucht éisteachta mór lasmuigh den Danmhairg a bhaint amach.. Foilsíodh a leabhrán i dtaobh Thomáis Dáibhís i 1945 agus tá leid dá mhíshásamh le lucht na hathbheochana ann: ‘Davis knew not a word of Irish and, so far as is known, made no attempt to learn it. Even at the present day it is a noticeable fact that the most enthusiastic advocates of the revival of the language are those who are completely ignorant of it and make no effort even to acquire a few salutations, while those who are native speakers, or who have studied it closely, are not so enthusiastic’. Éiteas/ Ethos | gaelscoilphortlaoise
Éiteas na Gaeilge
I scoil lán Ghaeilge tá an Ghaeilge:
Mar theanga na scoile
Mar theanga chumarsáide agus gnó na scoile
Mar theanga mhúinte agus foghlama i ngach ábhar seachas Béarla
Mar theanga chumarsáide ag na múinteoirí, na daltaí agus gach gné den scoil
Feidhmeoidh scoil le sainspiorad Caitliceach faoi phátrúnacht an Fhorais Pátrúnachta le sainmheon Caitliceach. Cothóidh sé seo an bheatha Chríostaí i saol na scoile spreagtha ag creideamh i nDia agus in Íosa Críost agus ag luachanna an tsoiscéil léirithe trí phaidir, cheiliúradh agus na sacraimintí i gcomhair leis na tuismitheoirí, an eaglais agus an pobal.
Ag am teagasc creidimh sa scoil cuirfear i gcrích agus múinfear clár an chreidimh Caitliceach maraon le hullmhúchán na ndaltaí do na sacraimintí mar atá leagtha síos ag Ardeaspag/Easpag na Deoise ag treorú an dalta le Dia a ghráú, a aithint agus a leanúint.
Cuirfear fáilte roimh na Comhairleoirí Deoise agus an chléir áitiúil inár ngaelscoileanna chun tacaíocht, comhairle agus cabhair a thabhairt don Bhord Bainistíochta, don fhoireann scoile agus do na tuismitheoirí in ullmhúchán na ndaltaí do na sacraimintí agus i soláthar an Chláir Chreidimh do na daltaí.
Tá dualgas ar an mBord Bainistíochta spiorad sainiúil na scoile atá ag teacht leis an sainmhíniú thuasluaite de scoil lán-Ghaeilge Caitliceach a chosaint agus a bheith freagrach don phátrún as é a chosaint.
Miseanráiteas na Gaelscoile Phortlaoise
Is é príomhaidhm na Gaeilscoil e Phortlaoise ná oideachas bunscolaíochta trí Ghaeilge a chur ar fáil do pháistí ón gceantar. Tá Gaelscoil Phortlaoise mar bhall den eagraíocht Gaelscoileanna. Is é an Foras Patrúnachta na Scoileanna Lán-Ghaeilge a bhfuil mar Phatrún againn
Scoil Lán-Ghaeilge Chaitliceach í Gaelscoil Phortlaoise. Ach cuirtear fáilte roimh páistí , is Cuma cén creidimh atá iontu
Is é aidhm na scoile ná atmaisféar dearfach a chothú agus is rún linn forbairt iomláin oideachais, phearsanta, shóisialta, fhisciúil agus chultúrtha na bpáistí faoin ár gcurám a chothú. Ba cheart go léireodh gach páiste, tuismitheoir agus múinteoirí meas ar a chéile i gconaí sa scoil.
Spreagfar tuismitheoirí le Gaeilge a fhoglaim in éineacht lena gcuid páistí. Cuirtear fáilte roimh thuismitheoirí bheith páirteach in oideachas iomlán a pháiste agus i saol na scoile.
Ba mhian linn ná páistí a mhealladh chun bia sláintiúil a ithe agus spreagtar na páistí chun lón sláintiúil a thabhairt ar scoil.
Is é aidhm na scoile an cultúr Ghaelach a chrothú, go mbeadh an ceol, an claisceadal, an rince agus na cluichí Gaelacha mar chuid larnach den churaclam agus go bhfuil sé mar dhualgas orainn teagmháil a dhéanamh le gaelscoileanna eile agus aithne agus cairdeas a chur eadrainn.
Bimid de shior ag lorg go mbeadh comhphobal na scoile , bródúil as an nGaelscoil agus bhfágfaidh ar bpáistí an Gaelscoil le meon dearfach agus saibhir i leith an oideachais agus cultúr na hÉireann.
Bimid ag lorg ainm na scoile a chur amach sa chomhphobal trí pháirt dearfach a ghlacadh in imeachtaí éagsúla a thugann deis dúinn étos na scoile a chur i luí ar mhuintir Phortlaoise m.sh comortasaí ealaíne, peannaireachta, sacair, lúthchleasaíochta, cispheile, Tráth na gCeist, saicrimintí , Paráid le Padraig agus ceol
Is iad mánaí na scoile ná 'Ní neart go cur le chéile agus 'Is beatha teanga í a labhairt, agus bímíd i gcónaí ag iarraidh a bheith dílís dóibh. Dé Sathairn - 31 Deireadh Fómhair 2020
10.00am, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Scéalaíocht, filíocht agus ceol le Celia de Fréine, Réaltán Ní Leannáin, Seán Ó Muireagáin, Eithne Ní Ghallchobhair, Eoghan Mac Giolla Bhríde, Feargal Mac Ionnrachtaigh, Zoe Conway agus John Mc Intyre.
Curtha in eagar ag Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge i gcomhar le Cultúrlann McAdam Ó Fiaich.
An Chúirt Filíochta
12.00pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Léifear cuid de nua-fhilíocht na Gaeilge is fearr atá sa tír agus tabharfar deis don phobal aithne a chur ar fhilí na tíre.
Díospóireacht Gael Linn
1.30pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Rún: Is córas roghnúcháin cothrom é córas na bpointí
Cathaoirleach: Seán Ó Ceallaigh, Gael Linn
Bronnfar Corn Gael Linn/The Irish Times, Bonn airgid an Oireachtais agus €200 an duine ar na buaiteoirí.
Bronnfar Bonn cré-umha an Oireachtais agus €100 an duine orthu siúd a thagann sa dara háit.
(Eagraithe i gcomhar le Caolán Mac Grianna, Comhordaitheoir Tríú Leibhéal, Conradh na Gaeilge agus le hOireachtas na Gaeilge)
Arna eagrú ag Gael Linn
3.00pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Téama: Na Coláistí Samhraidh sa Ghaeltacht – Éiginnteacht & Éigeandáil?
Arna eagrú ag Conradh na Gaeilge
Léamha Próis: Sliocht
4.30pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Beidh léamha próis nua le triúr scríbhneoirí Eithne Ní Ghallchobhair, Áine Uí Fhoghlú agus Pádraic Breathnach agus beidh míreanna cartlainne ann mar chuid de cheiliúradh 35 bliain Chló Iar-Chonnacht .
I rith na hócáide, cloisfidh muid an scéalaí Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta agus an scéal 'Donnacha Mór' á aithris aige, an file Seosamh Ó Guairim ag léamh 'Choo Choo na Traenach'. Beidh scéal ón mbéaloideas á aithris ag Sorcha Ní Ghuairim, 'An Ceannaí Fírinneach agus an Ceannaí Bréagach'. Beidh an file Michael Davitt le cloisteáil agus an dán 'Ár gCumann Diamhair' á aithris aige. Cloisfidh muid Pádraig Ua Maoileoin ag aithris 'I gCuimhne do Bháis, a Thomáis', agus 'Aifreann i mBrosna' le Pádraig Ó Fiannachta. Ag deireadh na hócáide cloisfidh muid glór Mháire Mhac an tSaoi agus a dán 'Filleann an tSeanmhuintir' á léamh aici.
Arna eagrú ag Cló Iar-Chonnacht
Seirbhís Mhachnaimh
5.15pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Curtha in eagar ag Cumann Gaelach na hEaglaise
Seoladh Leabhair - Gaillimh: Díolaim Cathracht
6.00pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Seolfaidh an tOllamh Gearóid Denvir, Uachtarán an Oireachtais 2020, an leabhar nua Gaillimh: Díolaim Cathrach, atá curtha in eagar ag Brian Ó Conchubhair agus foilsithe ag Cló Iar-Chonnacht.
Is dlúthchuid í an Ghaeilge agus litríocht na Gaeilge de shaíocht, d'oidhreacht agus de shaibhreas na cathrach. Tugann an díolaim seo de phrois agus d'fhilíocht spléachadh ar na slite éagsuìla ar léiríodh, ar samhlaíodh agus ar tuigeadh príomhchathair an Iarthair, príomhchathair na Gaeilge, d'údair agus d'fhilí éagsúla Gaeilge.
STEIP – Súil Siar
7.15pm, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2020
Súil siar ar bhuaicphointí den phríomhchomórtas damhsa ar an sean-nós idir óg agus aosta ó 2015 - 2019. Breandán Ó Broin arís. An uair seo tá sé ag caint faoi na dúshláin a thagann chun cinn le linn an phróisis chruthaíochta agus fógraí i nGaeilge a gcruthú ag comhlacht nó ag gníomhaireacht fógraíochta. Féach ar an nGearrthóg Tags: An Timpeallacht, Conamara, Litríocht
Éist le Fuaim na hAbhann'
Chaith Pádraig Ó Flatharta nó Paddy Phaitín Johnny as Camus blianta ag obair mar mhaor uisce agus mar chigire iascaigh le Bord Iascaigh Réigiún an Iarthair. Labhair sé le Meta Uí Mháille faoi chúrsaí iascaireachta i gConamara. Tá sé…
Tags: Agallamh, An Timpeallacht, Iascaireacht
Eagarfhocal 2006
Tá an t-uafás cainte dá dhéanamh faoi láthair maidir le acmhainní fuinnimh go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta. Tá súil ghéar dá coinneáil ar an laráin féachaint céard atá siad a dhéanamh leis an gcumhacht núicléach atá siad a…
Eagarfhocal 2008
Caomhnú an focal is mó atá le cloisteáil na Iaethanta seo. Caomhnú teanga, cúltúr, dúlra, ceantair, cósta, éisc, talamh, cnoic, farraige agus portaigh, agus tá siad seo ar fad tábhachtach agus fite fuaite lena chéile. Ní Mhunghaile, L. (2010) To open treasures so long locked up”: aidhmeanna agus cur chuige Charlotte Brooke ina saothar Reliques of Irish Poetry (1789) In: Léachtaí Cholm Cille XL. Foinn agus Focail. Má Nuad: An Sagart. [Details] Teistiméireachtaí - Gréasán na Meán
'Rinne mé trí chúrsa excel le Gréasán na Meán le gairid. Ba cúrsaí laethúil a bhí i gceist ag tosaigh le Excel do thosaitheoirí, ansin Excel idirmheánach agus ba árdchúrsa Excel a bhí sa gceann deireadh. Fuair mé an-mhaith na cúrsaí seo mar gheall go mbíonn mé ag úsáid Excel ó lá go lá i mo chuid oibre. Bhí an ionad féin an-fheiliúnach agus compóirdeach. Fuair mé an teagascóir an-mhaith chomh maith agus thug ábhar breise dúinn le tabhairt linn. Cheapainn go mbeadh suim agam tuilleadh foghlaim a dhéanamh ar Excel amach anseo.'
Treasa Ui Fhátharta
``Chuir sé iontas orm féin an méid a bhain mé amach thar ceithre lá ar an gcúrsa 'Build Your Own Website' le Kerstin Kruger. Tá mó shuíomh idirlíne féin agam ó shin agus mé breá abalta é a athrú nó a choinnéal suas chun data nuair a thaisteann sé``. a Dhonncha’ (nó ‘An Leanbh báite’) ar bhá a mhic, roghnaigh Ó Tuama agus Kinsella é in An duanaire 1600–1900: Poems of the dispossessed, 1981 Fáilte romhat go dtÁ suÁomh idirlÁn Oidhreachta Domhanda Á‰ireann na Roinne EalaÁon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Tá sé d’aidhm againn acmhainn luachmhar faisnéise a sholáthar maidir le láithreáin Oidhreachta Domhanda agus Clár Oidhreachta Domhanda na hÁ‰ireann. I Meitheamh na bliana 2009, dúirt an t-úinéir, Pádraig Ó Céitigh, go raibh ar intinn aige an nuachtán a dhúnadh.[1] Ní raibh foilsitheoir Fhoinse sásta leis an tairscint a fuarthas ó Fhoras na Gaeilge maidir le conradh nua. Foilsíodh an t-eagrán deireanach ar an 28 Meitheamh 2009. '); Ar an camino agus réalta mar choinnle ar lasadh i bhfuinneog na bhFlaitheas - The Irish News
LOS PELIGRINOS: Ag baint as bia agus deoch na Spáinne, bhí (ó chlé) Darren Campbell, Dave Boston, Pádaí de Bléine agus Cristian Faber agus iad ar a n-oilithreacht trasna na bPireiní go Santiago de Compostela ar an camino clúiteach
Padai de Bleine
Is iomaí duine a dtugtar faoiseamh dó seal beag gairid agus é ag siúl an bhóthair go Santiago de Compostela agus is mé duine de na daoine sin gan lá amhrais.
Thug mé aghaidh ar mo thearmann is ar mo shanctóir arís i mbliana agus mo chroí ag preabadaigh le haoibhneas roimh an chor úr i mo dhán.
Thosaigh mé m'aistear in St Jean Pied de Port, baile beag ag bun na sléibhte agus achan chéim ina dhiaidh sin mar a bheadh focal ann i gcaibidil seo an Camino. Níl aon ní níos suaimhní ná siúlóid sléibhe roimh éirí na gréine agus na sléibhte ag ciúnú chugat as ceo na maidine.
Bhí mé i dtiúin leis na siúlóirí agus leis na sléibhte agus mé ag dul thar na Piréiní. B'aoibhinn liom an radharc agus na sléibhte ag síneadh suas sa spéir mar a bheadh staighre chun na bhFlaitheas ann. Bhí cruthaitheoir na cruinne agus foinse gach fuinnimh gach áit thart orm go cinnte.
Teacht dheirg an dá néal, bhí an ghrian ag cur cosa solais aisti féin os cionn na sléibhte a chuir codanna áirithe de na sléibhte faoin spotsholas a mhúscail gach bláth, gach brobh agus gach buinneán fúithi.
Chualathas cloigíní callánacha na gcaorach a mhúscail mé féin as mo shuan siúil agus glóir Dé ag aoibhiú chugam as na ceithre hairde is fiche agus É ag déanamh aoireachta ar a thréad.
Bhí an spéir ina hoidhre gach goirm roimh i bhfad agus an ceo slogtha ag gathanna gréine amhail is gur soip iad.
Le gach céim dár thóg mé, bhí an t-allas ina rith ó chraiceann mo chinn agus mo mhála droma ag déanamh a dhíchill an ghaoth a bhaint as mo sheolta – ach theip air.
Casadh comhoilithrigh orm as ilchríocha uile na cruinne a rinne dreas comhrá liom agus drithleoga dearga a scéalta ag lasadh tine na samhlaíochta ionam go réidh.
Bhí cuid acu ag iompar ualaí troma mar a bheadh mála droma eile ar mhala na hintinne.
Bhí lánúin phósta as an Fhrainc ag siúl an bhealaigh ar son a mic a d'éag trí bliana roimhe sin. Ba léir go raibh ualach trom ar a nguaillí ach dúirt siad gur thug an Camino deis dóibh a scéal a roinnt le comhoilithrigh agus gur thug sé sin faoiseamh éigin dóibh.
Bhí bean as an Astráil ag iompar cuid luaithrigh a fir a chuaigh ar shlí na fírinne tá bliain ó shin. Bhí sí ag scaipeadh a chuid luaithrigh ar na háiteanna ab ansa leis agus é ag siúl an Camino na blianta roimhe sin. Bhí a glór chomh te teolaí le teas na gréine agus í ag insint a scéil ó chochall a croí.
Le linn na siúlóide, chualathas na feirmeoirí amuigh ag saothrú an talaimh sna tarracóirí, sna comhbhuainteoirí agus le spád go díreach – binn an fhuaim i mbrothall lae. Chonachthas toradh na hoibre céanna agus lusanna gréine, ológa, oráiste, cruithneacht agus barra eile ag fás ar ghoirt a briseadh as béal an fhiántais – mórchuid cloch is gannchuid uisce. Dúshlán na ndúl a spreag a ndúshlán agus baineadh úsáid as córas uisciúcháin a bhí ag feidhmiú mar chuisle de chroí an chuibhrinn a choinnigh idir bharr is fhear beo.
Chonacthas mná ina suí i gcearnóga móra an bhaile agus an braon ag dul thart, an chaint, an broideadh is an sioscadh – támhradharc sítheach a chuir teas sa chroí.
Tamall eile de shiúl na gcos agus uisce le mo chár, tháinig mé ar fhuarán a thug fliuchadh agus fuarú do ródaí fáin as tír isteach i mbrothall lae.
Ar ndóigh, fuair an fíon bua ar an uisce ag an fuarán fíona sa mhainistir in Irache. D'aimsigh mé mo thobar, d'aimsigh mé fosta an deoch íce nó deoch Rioja a chuir brí úr agus beatha ionam gur bhain mé ceann scríbe na hoíche amach.
Chaith mé oíche de na hoícheanta ar an Camino in San Anton, seanmhainistir a théann siar chuig 1146 i réim Alfonso VIII.
Cuireadh go mór leis an mhainistir sa séú haois déag ach í ag titim as a chéile anois ach ba í a dignit a loime.
Is cosúil go raibh sí tréigthe ag an duine go dtí gur tógadh Alburgue istigh inti roinnt blianta ó shin a choinníonn dosaen oilithreach in aghaidh na hoíche agus ba mé duine acu an oíche áirithe seo. B'éigean dúinn pilleadh ar na foinsí agus an Alburgue gan leictreachas, gan wifi agus gan uisce reatha.
Casadh oilithrigh orm as Moscó, as An Airgintín, as an Chróit, as an Fhrainc, as an Iodáil agus as an Ostair i measc an dosaen – domhnán beag ar domhan.
Ba doiligh ár gcomhrá a dhéanamh lena chéile ach d'éirigh linn cumarsáid a dhéanamh lena chéile thart ar an tine chnámh agus oíche airneáil againn trí mheán an cheoil. Is teanga idirnáisiúnta é an ceol agus mhéadaigh macallaí meánaoiseacha na mainistreach na mothúcháin amhail is gur cantaireacht Ghreagórach a bhí ann. Las Bealach na Bó Finne an spéir agus bhí na réalta mar a bheadh coinnle ar lasadh ann i bhfuinneog na bhFlaitheas.
Chodail mé an oíche sin mar a bheadh leanbh ann agus aisling an aistir ag aoibhiú i m'aigne – seoid i mo stór. Coigleoidh mé aithinne m'aislinge arís agus slán a bheas mé, pillfidh mé ar an fhoinse le cuidiú Dé an bhliain seo chugainn. Cad is Cosán Scéil ann? - Creative Ireland Programme
Cad is Cosán Scéil ann?
Is é Cosán Scéil Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin an chéad uair in Éirinn a chuirfear siúlóid faoin spéir ar fáil lena n-insítear scéal trí leabharlanna poiblí nó trí thionscnaíocht phríobháideach, ag tabhairt na seirbhíse leabharlainne amach faoin aer agus isteach sa réimse poiblí. Is leabhar pictiúr atá sa chosán scéil nó siúlóid scéil a chuirtear ar fáil i bhfoirm taispeántais a bheidh tú ábalta a leanúint ó thús deireadh, agus tú ag siúl le do mhuintir nó le do chairde.
Is é an leabhar álainn a scríobh Sadhbh Devlin, scríbhneoir cónaithe 2019-2020 Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin, an chéad Cosán Scéil a bheidh againn; leabhar a scríobhadh le linn a tréimhse cónaitheachta agus a cuireadh le chéile ar an urlár uachtair i LexIcon Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin! Is iontach an scéal é Geansaí Ottó, atá maisithe ag Roisin Hahessy. Insítear scéal luchín bhig ar a dtugtar Ottó sa leabhar agus é ar aistear tríd an gcoill chuig teach a sheanmháthar, a dtaitníonn léi féiríní breátha a chniotáil dó. Tá an ghráin ag Ottó ar na geansaithe olla a chniotálann sí dó agus socraíonn sé é sin a insint di nuair a thugann sé aghaidh ar a aistear tríd an gcoill. Is i nGaeilge atá Geansaí Ottó ach tá aistriúchán Béarla den scéal curtha ar fáil againn chun Cosán Scéil dátheangach a chur ar fáil agus chun go mbeadh teacht ag cách air. Bhí an chéad Chosán Scéil lonnaithe taobh amuigh de LexIcon Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin i nDún Laoghaire.
Cén chúis a ndéantar Cosán Scéil?
Chun ugach a thabhairt do dhaoine tabhairt faoin léamh amuigh faoin aer
Chun leabhair a chur chun cinn taobh amuigh de bhallaí na leabharlainne
Chun fógraíocht a dhéanamh ar Chlár Scríbhneoir Cónaithe Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin agus chun ardán a thabhairt don obair mhór is féidir a dhéanamh de bharr na cónaitheachta
Idirghníomhaíocht ó ghlúin go glúin a spreagadh chun go mbeidh tuismitheoirí, leanaí, seantuismitheoirí, siblíní agus cairde ábalta teacht le chéile le leabhar
Bhí tábhacht mhór ag baint leis sin le linn phaindéim Covid in 2020. Sheolamar Cosán Scéil Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin ar an 20 Deireadh Fómhair 2020 sular cuireadh srianta Leibhéal 5 i bhfeidhm in Éirinn ar an 22 Deireadh Fómhair.
Chun beocht a chur faoin gCosán Scéil d'iarramar ar chniotálaí agus áisitheoir áitiúil an limistéar a bhfuil crainn ar gach taobh de, an áit a mbíonn an Cosán Scéil ar bun, a chlúdach le snáth. Chuireamar clár imeachtaí ar líne a bhain leis an gCosán Scéil ar fáil do scoileanna áitiúla i nDún Laoghaire-Ráth an Dúin a cuireadh ar fáil trí Zoom. Mhaisíomar an áit a thuilleadh i mí na Nollag 2020 trí ealaín a chur sna fuinneoga in áiteanna i LexIcon Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin a bhreathnaigh amach ar an gCosán Scéil, chrochamar soilse Nollaig ó chrainn agus chuireamar tuilleadh snáithe ar na carachtair gearrtha amach, hataí, scairfeanna agus miotóga don gheimhreadh chun cuma na Nollag a chur ar an gCosán Scéil." 100 bliain de cheol na hÉireann a bheas á cheiliúradh ag an gceolchoirm speisialta seo sa Royal Concert Hall i nGlaschú. Ba cheart spásanna aeracha a chruthú sa Ghaeltacht
Antóin Beag Ó Colla
12ú Aibreán 2021
Séidigí na balúin, tógaigí na pléiscíní cóisire as an bprios – tá Antóin Beag ag bogadh chun an bhaile. Tar éis na mblianta thuas i mBaile Átha Cliath, tá sé in am dom dul ar ais go Machaire Rabhartaigh.
Tá cúpla cúis leis seo. Beidh an léas atá agam ar an árasán istigh sa samhradh agus tá an tiarna talaimh leis an áit a dhíol. Mar a dúirt sé féin "níl mé ach ag déanamh €700 oraibh sa mhí". An creatúr bocht.
Anuas air sin, táim ag obair ón mbaile le tamall fada agus go dtí go bhfuil an aicíd uafásach seo imithe, ní bheidh mé san oifig arís. Seo seans maith le ham a chaitheamh le mo thuismitheoirí, nach bhfaca mé le bliain anuas, agus airgead a shábháil don éarlais do theach dom féin. Caithfidh mé an Lotto a bhaint le teach a cheannacht i mBaile Átha Cliath, ach sin scéal eile.
Tá mé ag súil go mór le ham a chaitheamh leis an teaghlach, siúl ar an trá achan lá, bualadh níos minice le mo chairde as an bhaile agus rudaí a shocrú dom féin tar éis scaradh le mo bhuachaill. Sílim go mbeidh am ar dóigh agam sa bhaile.
Tá grá ollmhór agam den ceantar inár tógadh mé agus ach ceist mhór atá mé a phlé liom féin ná an mbeadh fonn orm fanacht ins an pharóiste go lánaimseartha? Ag an am seo, ní dóigh liom é.
Is áit ghalánta shuaimhneach é Machaire Rabhartaigh, agus tá na daoine ann ar fheabhas. Ach tá deacrachtaí ann ó taobh infreastruchtúir de, ó thaobh acmhainní ins an gceantar agus ó thaobh na fostaíochta. Ach tá fadhbanna ann freisin ann maidir leis an saol a chaitheamh san áit mar fhear aerach bródúil, go háirithe tar éis fás aníos ann.
Tá mise anois go hiomlán difriúil ná mar a bhí nuair a bhí mé ina dhéagóir. Ag an am sin bhí sé fós mídhleathach a bheith aerach (go dtí 1993) agus ní dhéantaí aon chaint sa bhaile faoin aerachas – ach amháin faoin méid a tharla do George Michael agus é sa leithreas, Queer As Folk ar an téilifís agus faoi SEIF. Ní bhíodh aon chaint dhearfach ann faoi dhaoine aerach. Bhí gach rud a chuala mé faoin phobal LADT, uafásach agus diúltach. Maslaí a bhí sna focail 'aerach' agus a leithéid agus caitheadh na maslaí céanna liom féin go minic.
Gan dabht, ba é an t-am a chaith mé ar an meánscoil, an t-am ba mheasa de mo shaol. Gach lá nuair a chuaigh mé isteach ar scoil, bhí rud le rá ag daoine éagsúla. Ní fhéadtaí déileáil leis an dóigh aisteach, aerach, a d'iompair mé mé féin, agus bhí feidhm orthu rud inteacht a rá. Gach lá chuala mé go raibh mé i mo freak, i mo faggot, i mo weirdo, i mo cunt stewy, i mo bender. Achan lá.
Aisteach go leor, b'fhearr liom na ionsaithe fisiciúla a rinneadh orm mar tar éis lá nó beirt níor fhan an phian ann. Cibé duine a chum an nath faoi "sticks and stones", níor fhreastail siad ar an scoil chéanna liomsa. Fiú nuair a rinne mé iarracht dul go dtí an príomhoide faoin méid a bhí ag tarlú, ní dhearna sé faic — ní raibh sé ag iarradh aon rud a cloisteáil faoi, gó hairithe dá ndéarfainn aon rud in éadan laoch CLG.
Níor thuig mé cén fáth a gcuirfeadh mise, gnáthdhéagóir, isteach chomh mór sin ar dhaoine eile. Ba mheasa gach lá ná an lá roimhe.
Tá a fhios agam gur fadó a tharla an méid thuas ach sin an taithí a bhí agam, agus an rud ar fhás mé aníos leis. Do dhaoine aeracha atá ar comhaois liom féin, sin an taithí a bhí acu ar scoil. An bhfuil rudaí níos fearr anois — tá gan dabht. Táthar ag teacht amach go mór ar son chearta LADT. An bhfuil an homafóibe fós ann? Tá.
Ni raibh sé go dtí gur fhág mé Dún na nGall le dul ar coláiste agus gur thosaigh mé ag freastal ar imeachtaí aeracha gur thuig mé rud inteacht iontach tábhactach. Bhí na daoine i nDún na nGall go hiomlán mícheart fúm agus faoi dhaoine aeracha go ginearálta.
Ní raibh muid inár freaks mar a maíodh – bhí muid cosúil le gach duine eile ar an saol. Dá mhéad ama a chaith mé i mBaile Átha Cliath, is ea is suaimhní ionam féin a bhí mé. Ghlac sé na blianta orm ach d'éirigh liom a bheith sastá ionam féin agus sa saol a chruthaigh mé dom féin.
Ag an am chéanna bhí meon an phobail ag athrú freisin faoin phobal aerach, go háirithe sa bhaile. Tháinig seo uilig le chéile ag an reifreann ar an phósadh aerach. Chonaic mé na daoine ag labhairt amach ar son na cúise, ag labhairt amach ar mo shonsa, daoine ar nós Eamon McGee agus an tAthair Brian Ó Fearraigh. Ní dóigh liom go dtuigeann an bheirt sin an éifeacht a bhí ag na ráitis a rinne siad ar an phobal aerach sna ceantair Ghaeltachta.
Tá a fhios againn uilig gur ritheadh rún an reifrinn agus anois is féidir le lánúineacha aeracha pósadh – (ach níor chuir duine ar bith an Cheist ormsa go fóill agus táim singil anois, a leaids mar sin brostaígí!).
Tá difir ollmhór ann tar éis an reifrinn agus nuair a bhíodh mé sa bhaile leis an mbuachaill is déanaí, ní chloisinn aon droch-chaint agus glacadh liom – nuair a bhíothas ag caint le mo bhéal ar scor ar bith. Ach mar sin féin, is cuma faoin atmaisféar glanta atá ins an cheantar (go háirithe Teach Coll) tá faitíos orm fós.
D'athraigh an chuid is mó de na daoine go mór. Bíonn seanmhná ag iarraidh orm cuireadh a thabhairt dóibh go mo bhainis aerach. Bíonn leaids an CLG ag déanamh comhrá le mo bhuachaill faoin Bake Off. Rudaí nach bhféadfaí a shamhlú tamall de bhlianta ó shin.
Is faoin mionlach atá an faitíos orm. Seo iad na leaids ins an bhaile atá homafóbach. Bhí siad homafóbach liom ar an scoil agus gach uair a chonaic mé ó shin iad, bhí siad an dóigh chéanna.
Deir siad rudaí maslacha faoina n-anáil ins na siopaí na ins na beáir. Déanfaidh siad soiléir é nach bhfuil siad ag iarradh go mbeinn ins an áit chéanna leo agus tá siad ag fanacht le leithscéal tosnú ort le fhir mhóra a dhéanamh díobh féin. Nuair a bím sa bhaile, ní ólaim go déanach san oíche i nGaoth Dobhair ná ar an Fhál Carrach mar ní shílim go bhfuil mé sábháilte.
D'fhág mé beáir go minic mar bhí a fhios agam go raibh leaids ag fanacht le leithscéal ar bith ionsaí a dhéanamh orm. Ólaim Tigh Choll amháin anois. Dá mbeinn i mo chónaí go lánaimseartha sa bhaile bheinn i teagmháil leis na fir seo níos mó agus níos mó agus sílim nach mbeodh sé rófhada sula n-ionsófaí mé.
Agus abair dá ndéanfaí ionsaí orm agus mé sa bhaile. Ní shílim go mbeadh na Gardaí in ann mórán a dhéanamh. Fiú má tharlaíonn aon eachtra homafóibe i mBaile Átha Cliath, tá seans ollmhór ann nach mbeidh na Gardaí in ann tada a dhéanamh agus ní bhéarfaidh siad greim ar na daoine a rinne.. Cén fáth an mbogfá chun an bhaile dá mba dhuine LADT thú, gan an tsábháilteacht chéanna a fhaigheann tú i gcathair, agus i measc daoine a dhéanann soiléir é nach maith leo thú?
Ag deireadh an lae, tá an mhórchuid daoine sa bhaile chomh deas, chomh cairdiúil agus chomh cuidiúil sin. Ach ní hiad na daoine a bhfuil mé imníoch fúthu. Is é an mionlach a chuireann isteach orm agus ar mo phlean bogadh chun an bhaile. Agus gan na Gardaí amuigh faoin tuath, gan an pobal LADT agus gan na spásanna LADT – ní dóigh liom go mbeidh daoine aeracha abálta a bheith faoi bhláth faoin tuath.
Ach is deacra fós fanacht i mBaile Átha Cliath an chíosa aird agus na gcostas mór, go háirithe don duine singil. Ba chóir spásanna aeracha a chruthú sa Ghaeltacht le go n-aireoidh páistí aeracha Gaeltachta sábháilte agus le go mbeidh mo leithéidse ar ár suaimhneas ag pilleadh chun an bhaile. Faoin Irish Universities Act (1908), bhí sé fágtha faoi Sheanad na hOllscoile nua na riachtanais iontrála a shocrú. Ar sheanad an NUI bhí beirt ón gConradh: Eoin Mac Néill agus de Híde. Bhí de Híde éifeachtach agus straitéiseach ina chuid oibre, agus múinte agus cúirtéiseach i gcónaí. Bhí caidreamh maith cothaithe aige leis an rialtas, le polaiteoirí agus le lucht eaglaise. Leag Mac Néill amach an cás ar son na Gaeilge sa phaimfléad Irish in the National University, a scaipeadh go forleathan ar fud na tíre … (more) In his poem, Ó Maolmhuaidh chides his fellow countrymen for having submitted to the shower of folly. He urges the young and old of Ireland to reverse their rejection of literacy and by so doing bring about a dramatic change in their own fortune. I ndiaidh dó diúltiú do chonradh taifeadta, bhí a chéad iarracht ag aisteoireacht go proifisiúnta sa dráma Disco Pigs i 1996. Vaimpír san áiléar – Cois Life
Customer Login|28 May 2020
Baile»Óige»Vaimpír san áiléar
Féach ar an gciseán Cuireadh "I measc vaimpírí" i do chiseán.
Leanann an leabhar seo scéal Ailfí agus an vaimpír agus tá an spraoi céanna ag roinnt leis na heachtraí anseo.
Vaimpír san áiléar quantity
Product ID: 688 ISBN: 978-1-907494-36-9 Catagóirí: Déaglitríocht, Ficsean, GA, Léirmheasanna, Óige, Orna Ní Choileáin, Ríomhleabhair Teagascóirí ardoilte de chuid Europus agus aoi-theagascóirí ard-oilte a dhéanann an teagasc. I gCarna i gConamara a reáchtáiltear an cúrsa. Ní bhíonn aon táille i gceist. Maoiníonn Údarás na Gaeltachta an cúrsa. Gaeltacht Mhúscraí

Is ceantar Gaeltachta é Músgraí Uí Fhloinn (nó Gaeltacht Mhúscraí, mar a tugtar go minic air) atá suite i lár/iarthar Chontae Chorcaí, idir Maigh Chromtha is Cill Airne. Tá an ceantar roinnte ina dhá bharúntacht, Múscraí Thiar agus Múscraí Thoir. Sa dúiche seo atá Baile Mhúirne, Cill na Martra, Cúil Aodha agus Réidh na nDoirí. I gceantar Uíbh Laoghaire atá Béal Átha 'n Ghaorthaidh, i ndeisceart Mhúsgraí. Bleáchliathach í Elaine, agus blas breá Éireannach ar a cuid cainte in ainneoin í a bheith sna Stáit leis na blianta anois. Roscommon Community College, Last 8 in Ireland! The very best of luck to Roscommon Community College, Cadette Volleyball team as they compete in the All-Ireland Semi Finals which a... Is san Óstán Heritage, Portlaoise, a bhí na díospóireachtaí ar siúl Déardaoin seo caite, 31 Márta. Comórtas é seo atá á reáchtáil go náisiúnta ag Gael Linn do scoileanna dara leibhéil ó 1960 i leith agus bhí os cionn 150 foireann páirteach ann i mbliana. A nua-cooled donn iompróidh tháinig ón tSualainn síos ina linn le torthaí-líonadh oighear lolly ag Blair Drummond Páirc Safari, in aice le Stirling. Tuairisc ó Mháirín Ní Ghadhra ar imeachtaí an toghcháin Eorpach i dtuaisceart Éireann. Páirteach : Ian Malcolm,iriseoir ; Máirtin Ó Muilleoir Sinn Féin ; Dominic Bradley SDLP ; Eoghan Ó Néil,iriseoir. Anailís freisin ó Phóilín Ní Chiaráin. Is stráice de mhótarbhealach an M50 é dolabhóthar an M50.In ionad gnáthdhola-phlás, téann tiománaithe thar cheamaraí atá suite lastuas, a úsáideann teicneolaíocht aitheanta feithicle chun cláruimhreacha na bhfeithiclí a thaifead. 1. Is dócha go bhfuil an tigh-súgradh nua tugtha faoi deara agaibh sa chlós. Bhuaigh páiste i rang na Naíonáin Mhóra é sin don scoil! D'éirigh le hElise Ní Shúilleabháin i Rang Selina comórtas ealaíne Bernardos a bhuachaint ag deireadh na bliana seo chaite! Chomhghairdeas mór leat Elise agus go raibh maith agat! Príomhchomórtas rince ar an sean-nós, faoi 12, idir 12-15 agus 15-18 ó Oireachtas na Samhna 2013 i gCill Airne, Co Chiarraí. Na Meáin Meán Fómhair 2018
Ar ndóigh bheadh amhras ar aon duine stuama faoi aon ghradaim iriseoireachta nár bronnadh ceann acu riamh ar an gcolún seo, ach bhí iontas ar an gCúigiú Colúnaí mar sin féin nuair a chonaic sé an leagan amach nua ar Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais 2018.
Níl aon rannóg shonrach ag na gradaim i mbliana chun aitheantas a thabhairt don sclábhaí pinn, bíodh sé ag saothrú ar phár nó ar líne. 'Sea, bíodh nach bhfuil aon cholúnaí na bliana i mbliana ann, ná aon suíomh idirlín na bliana, tá rannóg nua ann do haischlib na bliana ar Twitter!
Is tábhachtaí de réir cosúlachta na haischlibeanna seo, a d'úsáid roinnt céadta duine ar a mhéid, ná na céadta míle focal a scríobhadh ar na foilseacháin chlóite agus ar líne le bliain anuas.
Tá seantaithí ag An Cúigiú Colúnaí ar an iriseoireacht scríofa a bheith fágtha in áit na leathphingine, ach is deacair dósan fiú an meon seo a thuiscint.
Céard faoi na rannóga eile? Is le croí trom a thugann An Cúigiú Colúnaí a rogha i mbliana…
Tá cúpla clár deas istigh ar an rannóg 'Sraith Teilifíse na Bliana' an geábh seo, ach is do GAA Nua, an clár Gaeilge is fearr a craoladh ar RTÉ le tamall maith de bhlianta, a thabharfadh an Cúigiú Colúnaí an gradam. Beidh géariomaíocht ann don ghradam clár/scannán teilifíse na bliana agus Murdair Mhám Trasna, Rocky Ros Muc, Song of Granite agus Anseo i Lár an Ghleanna ainmnithe don duais. Mar sin féin, ba dheacair gan an gradam a thabhairt do Murdair Mhám Trasna, sárchlár faisnéise a chabhraigh le pardún iarbháis a fháil ón Uachtarán d'fhear a crochadh san éagóir.
B'fhéidir go bhfuil éagóir á déanamh ag an gCúigiú Colúnaí ar na cláir eile atá ainmnithe do shraith raidió na bliana ach ó tharla nach mbíonn sé ag éisteacht leo chaithfeadh sé an gradam a thabhairt d'Adhmhaidin ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, clár a bhíonn thuas seal thíos seal. Is í Helen Ní Shé ár rogha mar 'phearsa raidió' na bliana, cé nach oiriúnach teideal an ghradaim don tsárobair a rinne sí i mbliana ar leithéidí na n-agallamh a chuir sí ar Emma Mhic Mhathúna, duine de na mná a bhí thíos leis an scannal CervicalCheck.
Is deacair rogha a dhéanamh maidir leis an rannóg 'Iriseoir na Bliana' mar ón mbeagán a thuigimid faoi chóras an Oireachtais is do shaothar áirithe ar leith iriseoireachta a bhronntar an duais seo agus más ea ní heol dúinn na saothair atá i gceist. Is láithreoirí iontacha iad Gormfhlaith Ní Thuairisg agus Cormac Ó hEadhra agus níl sárú Shéain Mhic an tSíthigh le fáil sa tír mar iriseoir físe, ach bhí cúpla scúp deas ag Cóilín Ó Neachtain ó RTÉ Raidió na Gaeltachta le bliain anuas agus b'fhéidir gur aigesean a bheidh an bua.
Is dócha gurb é #nílsécgl a thabharfaidh an svae léi sa rannóg nua 'Feachtas Meán Sóisialta na Bliana'. Ba í Claire M Dunne a bhí ina heagarthóir Gaeilge romham, agus bhí obair den scoth déanta aici sa ról. Mhínigh sí gach rud dom go soiléir agus mar sin bhí mé in ann tabhairt faoin obair gan mórán fadhbanna. Rinneadh plé forleathan, ó thuaidh agus níos faide i gcéin, ar na sonraí a bhí sa dréacht-chomhaontú idir Sinn Féin agus an DUP a sceitheadh ar na mallaibh. Feargal Ó Cuilinn RIP
Is cúis mhór bhróin ag Bord Stiúrtha An Foras Pátrúnachta go bhfuil Feargal Ó Cuilinn, iarstiúrthóir na heagraíochta, imithe ar shlí na fírinne. Fuair Feargal bás inniu 13 Deireadh Fómhair 2017, tar éis breoiteacht ghairid. Déanann stiúrthóirí agus foireann na heagraíochta comhbhrón ó chroí lena mháthair Bridie, lena bheirt iníonacha, Louise agus Aedín, lena iarbheanchéile Jean, lena pháirtnéir Anna, a hiníonacha siúd Naoise agus Aoife, lena chlann agus lena ghaolta uilig.
Is iomaí togra agus tionscadal a raibh Feargal gafa leo agus lárnach iontu. B'é bunú agus buanú Ghaelscoil Bharra, i gCabrach, a bhí ar bharr a liosta tosaíochtaí le fada an lá agus b'ábhar bróid dó é go raibh foirgneamh buan faighte ag an scoil i mbliana, tar éis breis agus fiche bliain. Thuig sé tábhacht an oideachais do thodhchaí na Gaeilge agus d'fheidhmigh sé ar Bhoird Bhainistíochta éagsúla, ina measc, Gaelscoil Chabhrach, Gaelscoil Chill Mhantáin, Gaelscoil Nás na Ríogh, Coláiste Mhuire, ar Bhord Stiútha Ghaelscoileanna (Gaeloideachas teo.) agus ar feadh tréimhse fhada mar Chisteoir ar Fhoras Pátrúnachta na Scoileanna lán-Ghaeilge.
Ní raibh a obair dheonach teoranta don oideachas amháin: bhí sé gafa le Bord Stiúrtha Rith Teo. óna bhunú sa bhliain 2010 agus bhí dílseacht dho-chloíte aige dá chlub Robert Emmets CLG. Bhí spéis mhór ag Feargal i gcúrsaí staire agus saineolas suntasach aige inti, a roinn sé linn ar fad, go fial.
Is iomaí teaghlach lán-Ghaeilge a mbeidh cuimhne acu ar chineáltas Fheargail ag ócáidí agus ag deireadh seachtaine sóisialta na heagraíochta Comhluadar. B'é Feargal a bhí i gcónaí amuigh chun tosaigh ag cur fáilte roimh thuismitheoirí agus roimh pháistí araon. Beidh cuimhne bhuan ar cé chomh sona is a bhí sé agus é ag freastal ar saoire Ghaeltachta Comhluadar/Glór na nGael i nGaeltacht Chorca Dhuibhne 'chuile samhradh. Níor aithin Feargal aon difríocht idir dhaoine éagsúla; bhí sé lách le gach duine a tháinig chuige.
Braithfidh muid ar fad uainn é san Fhoras Pátrúnachta agus inár scoileanna, a mheangadh gáire, a dhea-chaidreamh agus a chomhluadar cneasta. In 1894 fuair sé teastas le haghaidh múineadh na Gaeilge le linn dó bheith ag obair i scoil Cheathrú Domhain, Ráth Maoláin (Irisleabhar na Gaedhilge, 1 Aibreán 1895) Chaith sé cúpla bliain ag siúinéireacht lena athair agus a uncailí chun go mbeadh costas an ardoideachais aige. Thug scoláireacht é go Coláiste Dartmouth. Cheana féin bhí cur amach níos mó aige ar Éirinn ná ag aon duine dá lucht teagaisc. Bhí sé ag foghlaim Gaeilge ó dhuine dá sheanmháithreacha agus ó shagart Agaistíneach a raibh gaol aige leis. Bhain sé céim le honóracha amach i 1939; ba é an t-aon chéim amháin aige é ach thug Harvard céim mháistir oinigh dó agus bhronn Coláiste na Tríonóide agus Ollscoil na hÉireann (Corcaigh) D.Litt air. Toghadh é ina Chomhalta Sóisearach in Harvard. Bhí sé ag staidéar ar an nGaeilge ann faoin Ollamh Kenneth Jackson. Is air a thit sé i bhfómhar 1942 Léachtaí Lowell a thabhairt i dtaobh litríocht na hÉireann. Chaith sé blianta an Chogaidh Dhomhanda ag scaoileadh rúnteachtaireachtaí Gearmánacha agus chaith tamall i seirbhís eolais an rialtais agus cúram dheisc na Cóiré air go sonrach. “We are extremely proud of its Gaelic ethos and our expressed aim of fostering and promoting the Gaelic language and culture in Portlaoise and her surrounding areas,” said Dominic Ó Braonáin (Príomhoide na Gaelscoile. Bhí ionadaithe ó Fhoras na Gaeilge, Conradh na Gaeilge agus Pobal os comhair choiste Oireachtais na Gaeilge inné agus impleachtaí an Bhreatimeachta don teanga faoi chaibidil acu Ar na buaicphointí ó thús an tséasúir, tá ceiliúradh ar an drámadóir Gaillimheach, Tom Murphy, oscailt súl ag Féile Chorp-Phéinteála i gCorcaigh, tuairisc ó Chill Rialaigh in Uíbh Ráthach ar thogra fad-bhunaithe Noelle Campbell-Sharpe do na healaíona agus scannán taibhsiúil faoi Earrach na nArabach. Is cosúil gur Conradh na Gaeilge is mó a thuill aithis na dteachtaí, agus dar le teachta amháin go raibh ré an Chonartha thart agus go raibh Gaelscoileanna tagtha ina áit. 'Theastaigh uaim mo phobal a cheiliúradh agus ómós a thabhairt dó' – Eoin McEvoy, réalta Reic
16ú Samhain 2020
Thug Eoin McEvoy an chraobh leis sa chomórtas a reáchtáil Reic ar líne ag an deireadh seachtaine dá rap Gaelach 'Seo Mo Spás'. Labhair Eoin le NÓS faoina cháil nua mar rapálaí Gaelach.
"Rud a spreag go mór mór mé ná an rud a rinne Gaylgóirí i gcaitheamh an tsamhraidh, Slay sa Bhaile nó Slay at Home. Chuir cúpla duine físeán amach agus spreag an misneach a bhí le feiceáil iontu mé tabhairt faoi mo rud féin. A bhuí le Ciara Ní É atá an rud críochnaithe, seachas a spreagadh sin bheadh sé fós leathdhéanta agam agus gan an físeán curtha leis," a dúirt sé.
Bunaithe ar rithim an amhráin mhóir rap a tháinig amach níos luaithe i mbliana 'Bitch Boss' le Doja Cat atá fuaim rap Eoin, ach na liricí athraithe aige lena ómós a léiriú do lucht labhartha na Gaeilge in Éirinn.
"Theastaigh uaim an pobal a cheiliúradh, ómós a thabhairt dár bpobal agus na héachtaí atá déanta againn a chomóradh. Thosaigh mé sa samhradh, agus d'fhág mé ar leataobh é ar feadh tamaill. Bhí mé ag iarraidh an líne ab fhearr a aimsiú don churfá agus an oiread tagairtí a chur isteach agus a d'fhéadfainn. Ní raibh mórán ama agam an físeán a chur le chéile sa deireadh, bhí sé i bhfad níos casta ná an rud a dhéanfainn ag an obair," a dúirt sé.
Lorg eagraí Reic Ciara Ní É iontrálacha do chomórtas Reic cúpla seachtain ó shin, agus reáchtáladh an comórtas féin oíche Dé hAoine ar líne. Ghlac os cionn 20 duine páirt sa chomórtas ó cheann ceann na tíre, ach ba é físeán Eoin ba mhó chuaigh i bhfeidhm ar an bpobal. Scaipeadh an rap ina loscadh sléibhe ar na meáin shóisialta agus moladh mór tugtha d'fhear UCD.
"Thuig mé go raibh sé maith, ach ní bheadh a fhios agat céard eile a bheadh sa chomórtas. Bhain mé an-sult as an seó sin, bhí an oiread sin éagsúlachta as na píosaí ar fad, agus ba léiriú é ar cé chomh bríomhar is atá an pobal s'againne.
"Fuair mé freagraí iontacha ó dhaoine ar Twitter faoi. Chuir mé Tweet amach faoi i mBéarla agus i nGaeilge agus bhí an t-aiseolas go hiontach den chuid ba mhó. D'fhág fear amháin trácht ar an Tweet Béarla uaim, ina ndúirt mé rud éigin ar nós 'Dopes: Irish is a dead language. Mise:' agus nasc chuig an bhfíseán. Dúirt sé 'it's not dead it's just irrelevant' – agus caithfidh tú a bheith ag gáirí faoi na daoine seo. Cur amú fuinnimh a bheith ag argóint leis na daoine sin," a dúirt Eoin.
"Irish is a dead language."
Me: pic.twitter.com/4WggVnw0Oz
— Eoin Mc Evoy (@EoMcEv) November 14, 2020
Níl aon phlean ag Eoin a ndúshlán a thabhairt do rapálaithe móra Bhéal Feirste Kneecap i láthair na huaire, agus dúirt nach raibh sé cinnte an mbeadh spéis aige aon rud eile mar é a chur amach arís.
"Fágfaidh mé acu é. Bheifeá buartha freisin, mar tá brú ag baint leis sin, agus cheana féin tá daoine ag fiafraí díom 'cén uair a bheidh an chéad rud eile agat?'. Níl a fhios agam an dtarlóidh sé! Dúirt cara liom an lá cheana gur rap an rud is lú a raibh súil aige leis uaim — the most soft-spoken man in Ireland!
"Caithfidh mé buíochas mór a ghabháil le Reic agus le Ciara Ní É as mé a spreagadh. Tá rud iontach cruthaithe ag Ciara i Reic agus, mar a deirtear sa bpobal s'againne, it gives me life," a dúirt sé. Níl an Ghaeilge á múineadh sa University of Southern California ach tá cúrsa dar teideal Tradition and Modernity: A focus on Ireland á dhéanamh ag mic léinn de chuid an choláiste sin agus tá turas go hÉirinn mar chuid den chúrsa. Bhain ochtar de mhic léinn an chláir Baile Átha Cliath amach Dé Domhnaigh, 29 Bealtaine, agus thug siad cuairt ar Bharra an Teampaill an lá dár gcionn, áit ar fhreastail siad ar cheardlanna Gaeilge, rince agus amhránaíochta ar an sean-nós a bhí eagraithe ag Gaelchultúr dóibh. Ba é Cóilín Ó Floinn a mhúin an Ghaeilge dóibh agus ba é Enda Ó Catháin a bhí i mbun na gceardlann rince agus amhránaíochta. Rinne an tAire McEntee seoladh inniu ar leabhrán nua meabhairshláinte ar tháirg daltaí Choláiste Bríde, Teampall Seanáin, Inis Córthaidh, Co. Loch Garman, é. Is é "I am WORTH it" teideal an leabhráin nua.
D'aithin Comhairle na nDaltaí tamall ó shin go raibh gá ann le leabhrán den chineál sin atá dírithe go sonrach ar dhéagóirí i Loch Garman. Tugtar faisnéis agus comhairle phraiticiúil ann faoi chúram meabhairshláinte agus faoin raon seirbhísí agus tacaí atá ar fáil ar fud an chontae ina leith. Dáilfear an leabhrán ar thart ar 13,000 dalta dara leibhéal i Loch Garman. Thiomsaigh daltaí Choláiste Bríde thart ar €900 chun íoc as an bhfiontar agus fuair siad dea-thacaíocht airgeadais ó Chomhar Creidmheasa Inis Córthaidh chun íoc as costais foilsithe. Chabhraigh Meabhairshláinte Éireann i Loch Garman le suíomh Gréasáin gaolmhar a fhorbairt.
Dúirt an tAire: "Tá ríméad orm an leabhrán tábhachtach nua seo a sheoladh. Bainfear an-leas as san iarracht dea-mheabhairshláinte a chur chun cinn do dhaoine óga i Loch Garman. Is iontach an dóigh ar éirigh leis na cailíní an tionscadal seo a thabhairt le chéile agus foilseachán atá chomh maith agus chomh húsáideach sin a sholáthar. Ba le comórtas a reáchtáladh i measc na 700 dalta a roghnaíodh "I am WORTH it" mar theideal. Léiríonn an teideal sin an phríomhtheachtaireacht faoin dóigh ar cheart dúinn smaoineamh ar mheabhairshláinte agus ar fhadhbanna meabhairshláinte. Ba cheart do na múinteoirí agus do na cailíní bheith an-bhródúil as an méid atá bainte amach acu anseo. Chomh maith leis sin, tagann an leabhrán seo leis an gcuspóir atá agam mar Aire gach gné de bheartais mheabhairshláinte agus de sheirbhísí meabhairshláinte a fheabhsú, lena n-áirítear obair an Tascfhórsa Náisiúnta um Meabhairshláinte na hÓige a chuir mé ar bun le déanaí." Anois, tá breis is 25 leanbh ar fad again a bheas ag glacadh páirte sa cheoldráma, chomh maith le haisteoirí proifisiúnta freisin: Morgan Cooke, Linda Bhreathnach, Fionnuala Gygax, Eoghan Ó Loideáin, Niamh Ní Fhlatharta, Maidhc P. Ó Conaola agus neart eile. Foilsíodh an dara leabhar dá chuid, Gaeil i dTír na nGauchos (Coiscéim, 2009); leabhar faoi na Gaeil a chuaigh ar imirce go dtí an Airgintín sa bhliain 2009. So the news is excellent for all those who are putting time and energy in immersion education—teachers and staff, parents and, of course, children. As Ellen Bialystok, Kathleen F. Peets and Sylvain Moreno state so nicely: “The road to bilingualism is incremental, and so are the accrued advantages”. Tá diongbháilteacht na nAontachtóirí i gcoinne cearta teanga do phobal na Gaeilge luaite anseo agus ansiúd i measc na gceisteanna sin sna meáin thall. Throughout his career, Deputy Higgins has campaigned for human rights and written extensively about conflicts in many parts of the world, including such areas as Turkey, Western Sahara, Nicaragua, Chile, Gaza, The West Bank, Peru, El Salvador, Iraq and Somalia. His human rights campaigning work was recognized internationally when he became the first recipient of the Seán MacBride Peace Prize of the International Peace Bureau in Helsinki in 1992. An Cód Iompar – Gaelscoil Inse Chor
Is scoil lánGhaeilge í Gaelscoil Inse Chór ina múintear gach ábhar seachas Béarla trí mheán na Gaeilge. Is í an Ghaeilge teanga na scoile agus bíonn béim faoi leith ar ár gcultúr traidisiúnta.Is scoil Chaitliceach Rómhánach í, atá faoi phátrúnacht Ardeaspag Bhaile Átha Cliath. Cuirtear fáilte freisin roimh pháistí le reiligiúin/cúlraí cultúrtha eile.Tá sí mar aidhm ag an scoil timpeallacht foghlama dhearfach a chruthú a chuireann ar chumas gach páiste aonair forbairt ar bhonn mórálta, spioradálta, fisiciúil, acadúil agus cultúrtha. Tá an Cód Iompair ann chun cabhrú leis an aidhm sin. Tá an Cód Iompair ann freisin chun sábháilteacht na bpáistí, na foirne agus an phobail scoile mar iomlán a chinntiú. Bímid ag súil le comhoibriú ó gach duine chun an Cód a chur i bhfeidhm.
Is í an Ghaeilge teanga labhartha na scoile, agus bíonn sí le labhairt i gcónaí ag gach dalta, laistigh den scoil agus ag imeachtaí lasmuigh a bhaineann leis an scoil. Tá tábhacht an Ghaeilge mínithe sa Pholasaí Clárúcháin chun tuiscint a dheimhniú uirthi sula dtosaíonn an páiste ar scoil. Tá mioneolas ar an gcóras luach saothair agus smachtbhannaí atá ar bun chuige seo leagtha amach san Aguisín leis an gCód Iompair.
Tosaíonn an scoil ag 8.50 ar maidin agus bímid ag súil go mbeidh gach dalta ina seasamh sa chlós (nó sa halla ar lá fliuch) ina líne ranga ag an am sin. Aon pháistí a thagann ar áitreabh na scoile roimh 8.40a.m, bíonn a dtuismitheoir/cúramóir freagrach as aire a thabhairt dóibh go dtí an t-am sin. Ag 8:40rn bíonn maoirseacht déanta ar an gclós agus tá fáilte roimh tuismitheoirí/caomhnóirí an scoil a fhágáil.
Tagann deireadh leis an ngnáthlá scoile ag 1.30i.n do naíonáin agus ag 2.30i.n do ranganna 1 – 6. I gcás páistí a thagann ar scoil go mall nó a fhágann an scoil go luath, iarrtar ar a dtuismitheoirí an leabhar tinrimh lasmuigh den oifig a shíniú. Arís, bíonn tuismitheoirí/cúramóirí freagrach as cúram a bpáistí ón am a dtagann deireadh lena lá scoile.
Bímid ag súil le tinreamh rialta ar scoil ó gach páiste.
I gcás páiste a bheith as láthair, bímid ag súil le litir míniúcháin ar a gcéad lá eile ar ais ar scoil.
Tá sé mar dhualgas ar an scoil a chur in iúl don Bhord Náisiúnta Leasa Oideachais má bhíonn aon pháiste as láthair níos mó ná 20 lá scoile in aon scoilbhliain amháin.
Sábhailteacht Choiteann
Bímid ag súil le deá-iompar ó gach páiste i rith an ama; agus bímid ag súil go mbeidh siad béasach, cineálta lena chéile agus le daoine fásta.
Ní ghlactar le bulaíocht d'aon saghas i nGaelscoil Inse Chór agus leantar an Polasaí Frithbhulaíochta i ngach cás a chuirtear i leith. Tá cóipeanna den pholasaí ar fáil ar suíomh idirlín na scoile.
Ní thugtar bréagáin ar scoil lá ar bith. D'fhéadfaí ceadúnas a fháil iad a thógáil ar laethannta áirithe mar shampla deireadh an téarma, tionscnamh ranga srl. Tá na bréagáin digiteach san áireamh anseo ie PSP, Nintendo DS srl.
Ní cheadaítear do pháistí dul ar ríomhairí leo féin. Tagann an cead ón mhúinteoir agus úsáidtear teicneolaíocht scoile i mbealach strúctúrtha amháin. Is féidir tuilleadh a fháil ón bPolasaí Sláint agus Sábháltachta
Ní cheadaítear fón póca ar scoil ach sa chás go bhfuil sé riachtanach. Caithfear seo a mhíniú i scríbhinn don mhúinteoir ranga.
Siúlann gach duine taobh istigh d'fhoirgneamh na scoile seachas le linn ranganna corpoideachais.
Ar lá fliuch, iarrtar ar thuismitheoirí/caomhnóirí an halla a fhágáil ag 8:40rn nuair a thagann Ciarán ar dualgas.
Siúlann na páistí go léir faoi chúram an mhúinteora go dtí na busanna scoile nó go dtí an pointe bailithe os comhair na scoile ag am dul abhaile.
Iarrtar ar thuismitheoirí/caomhnóirí foirm bhailithe a líonadh a thugann eolas soiléir ar cé a bhailíonn a bpáistí ón scoil. Má thagann aon athrú ar an scéal, caithfear é sin a insint don scoil agus an fhoirm bhailithe a leasú más gá.
Iarrtar ar thuismitheoirí/caomhnóirí cinntiú go bhfuil na sonraí teagmhála ceart againn in oifig na scoile. Tá seo mínithe sa Pholasaí Cumarsáide na scoile freisin.
Má thoilíonn tuismitheoirí/caomhnóirí go rachaidh a bpáistí abhaile gan chúram duine fásta, iarrtar orthu é seo a insint don scoil i scríbhinn.
Sábháilteacht sa Chlós
Ar son sábháilteachta, is ar an gclós tarramhac amháin a cheadaítear do ranganna na naíonán súgradh.
Bíonn ar gach páiste fanacht i radharc na bhfeitheoirí clóis. Dá réir sin, tá cosc iomlán ar pháistí dul taobh thiar de na crainn nó taobh thiar de na seomraí réamhdhéanta nó suas chuig Gáirdin na n-Óg.
Bíonn ar gach páiste cead a iarraidh ar an bhfeitheoir clóis chun dul go dtí an leithreas, atá sa seomra Ealaíne.
Bíonn ar gach páiste dul go dtí an feitheoir clóis i gcás deacrachta nó fadhb ar bith, nó i gcás gortú nó tinnis. Ní féidir le haon pháiste dul isteach i bhfoirgneamh na scoile le linn am sosa gan cead a fháil.
I gcás mí-iompar sa chlós, cuirtear páistí go dtí an 'balla smaoinimh' chun machnamh ar a n-iompar.
Buailtear an clog trí uaire chun a fhógairt do na páistí go bhfuil sé in am dul go dtí a línte ranga.
An chéad chlog: STOP: Stopann gach páiste ag súgradh láithreach.
An dara clog: SIÚL: Siúlann gach páiste go dtí a línte ranga.
An tríú clog: SEAS: Seasann gach páiste go ciúin ina líne ranga.
Ní cheadaítear aon liathróidí ar an gclós ar maidin roimh am scoile.
Dréach agus Éide
Seo a leanas an éide scoile. Tá ceann den dá rogha seo le caitheamh ag gach páiste gach lá:
Bríste/sciorta/pilirín liath, geansaí dubhghorm, léine ghorm/dhubhghorm nó póló-léine ghorm/dhubhghorm.
Culaith reatha na Gaelscoile, agus póló-léine ghorm/dhubhghorm.
Ar laethanta corpoideachais, bíonn an culaith agus na bróga reatha le caitheamh.
Ní cheadaítear bróga le rotha ná le sála arda ar scoil.
Ní cheadaíter smidiú ar pháistí ar scoil.
Ar son sábháilteachta, ní cheadaítear seodra seachas stodaí agus uaireadóirí.
Ar son sábhailteachta ní cheadaítear ingne acrileach ar scoil.
Gruaig na bpáistí
Is gá go mbeadh gruaig fada ar aon pháiste ceangailte suas go teann. Is iarracht atá anseo ar son sláinte/sábháltacht míolta gruaige a choiméad faoi smacht. Iarrtar ar thuismitheoirí na céimeanna a leanas a leanúint chun seo a thacú:-
A) Má aithnítear míolta gruaige ag do pháiste iarrtar ort an scoil a chur ar an eolas láithreach.
B) Sa chás go bhfuil téacs seolta maidir le míolta sa rang- déan gruaig do pháiste a ghlanadh mar is cuí. Is fiú buidéal a bheith ar fáil sa teach I gcónaí seo.
C) Cinntigh go bhfuil gruaig do pháiste ceangailte go teann sa chaoi nach bhfuil sí ag eitilt agus i dteagmháil le gruaig páistí eile.
Mar thacú sa bhreis cuirtear fáilte roimh pháistí 'bandana' a chaitheamh agus iad ar scoil.
Caithfear stíl ghruaige néata a bheith ag gach páiste ar scoil. Ní ghlacfar le stíleanna/dathanna gruaige a dtarraingíonn árd ar leith ar pháiste.
Bíonn ar gach páiste cloí le Polasaí Lón Sláintiúil na scoile, agus caithfidh gach tuismitheoir/caomhnóir cóip den pholasaí a shíniú. Is scoil soar ó chnónna atá i nGaelscoil Inse Chór.
I gcás nach gcloítear leis an bPolasaí Lóin, d'fhéadfaí go d tógtar an bia/deoch ón bpáiste.
Ní cheadaítear bia ná deoch sa chlós.
Ní cheadaítear guma coganta ar scoil.
Rialacha do Phobal na Scoile
Tá cosc iomlán ar chaitheamh tobac ar áitreabh na scoile, laistigh agus lasmuigh.
Iarrtar ar thuismitheoirí is ar gach éinne eile a thagann go dtí an scoil bheith foighneach agus carranna ag bogadh. Ní cheadaítear ach carranna fhoireann na scoile agus an bus scoile suas an ascaill ar maidin. Iarrtar ar thuismitheoirí gan tiomáint ar ar thalamh na scoile idir 2:20in agus 2:45in. Moltar páirceáil amach ón ascaill i gcónaí.
Ní cheadaítear madraí ar thalamh na scoile ag am ar bith.
Ní cheadaítear do thuismitheoirí páistí a cheartú ar scoil. Is cóir aon bhuairt a mhíniú do mhúinteoir agus deileáilfear leo tríd foireann na scoile. Tá forbairt ar seo sa Pholasaí Cosaint Leanaí.
Iarrtar ar thuismitheoirí agus ar chuairteoirí eile sa scoil an oiread Gaeilge agus is féidir leo a labhairt, rud a chabhraíonn seo go mór leis na páistí.
Bíonn an obair bhaile bunaithe i gcónaí ar obair an ranga ar an lá céanna.
An aidhm leis an obair bhaile ná forbairt ar scileanna scríbhneoireachta, cuimhne agus cruthaíochta.
Seo a leanas treoir ar an méid ama le caitheamh ar an obair bhaile:
Naíonáin: suas go 15 nóiméad;
R1 & R2: 15 – 30 nóiméad;
R3 & R4: 30 – 45 nóiméad;
R5 & R6: suas go 1 uair an chloig.
Sa gcás nach ndéantar an obair bhaile, caithfear míniú scríofa a thabhairt don scoil.
NB: Cuireann Gaelscoil Inse Chór an-bhéim ar spreagadh dearfach, leanúnach agus ar luachanna saothair don dea-iompar, chun bród na bpáistí a chothú iontu féin agus ina scoil. I measc na straitéisí a úsáidtear tá:
Moladh ón múinteoir.
Duaiseanna do dhalta na seachtaine, na míosa agus na bliana.
Duaiseanna ranga gach seachtain; saoirseacht ón obair bhaile; turasanna ranga.
Duaiseanna / Teastais Tinrimh.
Duaiseanna d'iarrachtaí ar leith an Ghaeilge a labhairt, le ticéid do chrannchur gach seachtain. Tá breis eolais ar na luachanna saothair agus na smachtbhannaí maidir le labhairt na Gaeilge san Aguisín don Chód.
Straitéisí chun dul i ngleic le Mí-iompar
NB: Céim ar chéim a oibríonn an córas seo. Réitítear formhór mór na ndeacrachtaí ag an gcéad, dara nó tríú céim.
A) Réasúnaíocht leis an bpáiste.
B) Smachtbhannaí a léiríonn don pháiste nach bhfuil glacadh lena n-iompar. Ina measc:
Scarúint shealadach ó dhaltaí eile;
obair bhreise;
tréimhse ama ag an 'balla smaoinimh' sa chlós;
smachtbhanna nó píonós eile a shocraítear atá oiriúnach sa chás.
I gcásanna leanúnacha mínítear an scéal i litir abhaile ón múinteoir, a chaithfidh tuismitheoir/caomhnóir a shíniú.
C) Má leanann an mí-iompar nó go dtarlaíonn sé an athuair, glaoitear cruinniú idir tuismitheoir agus múinteoir, agus aontaítear conradh iompair agus an páiste i láthair. Beidh cur chuige dearfach i gceist: saineoidh an múinteoir na cúiseanna buartha agus an t-iompar nach bhfuil inghlactha; agus socróidh an múinteoir, tuismitheoir/í agus páiste spriocanna don iompar sásúil.
D) Mura réitítear an scéal ina dhiaidh seo, nó má tá an mí-iompar an-tromchúiseach ar an gcéad dul síos, glaoitear cruinniú idir tuismitheoir/í agus príomhoide na scoile. Is féidir go gcasfaidh Cathaoirleach an Bhoird Bhainistíochta leis na tuismitheoirí i gcásanna tromchúiseacha freisin, agus is féidir go gcuirfidh an Bord Bainistíochta litir go dtí na tuismitheoirí.
E) I gcás mí-iompair den chuid is measa, tá cead tugtha ag an mBord don Phríomhoide gníomhú láithreach ar aon bhealach atá riachtanach do shábháilteacht/shlándáil an pháiste agus/nó daoine eile sa scoil.
F)Tá cead tugtha freisin ag an mBord don Phríomhoide agus don Chathaoirleach, agus iad ag feidhmiú i gcomhar le chéile, an páiste atá i gceist a chur ar fionraí ón scoil ar feadh uastréimhse trí lá. D'fhéadfaí a bheartú páiste a chur ar fionraí freisin i gcás go dtarlaíonn mí-iompar tromchúiseach arís is arís eile, i gcás go dtugtar dúshlán d'údarás na scoile agus/nó i gcás diúltú na dtuismitheoirí comhoibriú leis an scoil, de réir na gcéimeanna a leagtar amach thuas, chun dul i ngleic leis an bhfadhb. In aon chás fionraíochta, leanfar na nósanna imeachta a mholann an I.N.T. O. (Cumann Múinteoirí Éireann), agus atá de réir Riail 130 (5) de Rialacha na Scoileanna Náisiúnta. Cuirfear cóip de na nósanna imeachta úd ar fáil do thuismitheoirí sa chás sin.
G) I gcás go leanann fadhb/anna fós, cuirfear an scéal faoi bhráid na Roinne Oideachais agus/nó na Gardaí.
Luachanna Saothair don Rang
D'fhéadfadh an múinteoir pasanna obair bhaile a bhronnadh, nó rudaí áirithe a bhronnadh ar a rang, mar shampla ealaín/sport breise, tráth na gceist, turas srl.
Eagraítear turasanna ranga agus imeachtaí spraoiúla eile mar aitheantas don iarracht a dhéanann rang mar fhoireann, agus don dea-iompar ina measc.
Bíonn comórtas ar siúl ó am go chéile ag a dtugtar ticéidí Gaeilge ó do na páistí aonair sa rang a dhéanann sár-iarracht leis an nGaeilge, agus bíonn crannchur na dticéidí gach seachtain, le duaiseanna.
Cártaí Buí is Cártaí Dearga
Má chloistear páiste nach bhfuil ag déanamh a ndíchill Gaeilge a labhairt, mar is cuí dá n-aois is dá gcumas, cuirtear ainm an pháiste i leabhar a choimeádann an múinteoir. Is féidir an páiste a chur go dtí an 'balla smaoinimh', áit ar leith sa chlós a thugann deis do pháiste tréimhse machnaimh a dhéanamh. Ní bhaintear úsáid as an mballa smaoinimh ach le linn am sosa. I rith na tréimhse machnaimh nó 'time out' seo, tá deis ag an bpáiste athbhreithniú a dhéanamh ar a n-iompar agus ar conas feabhas a chur air.
Tugtar cárta buí don pháiste má chloistear easpa iarrachta leis an nGaeilge don dara huair. Cuirtear abhaile an cárta chun na tuismitheoirí a chur ar an eolas faoi seo.
Tugtar cárta dearg don pháiste má chloistear an easpa iarrachta go leanúnach, agus iarrtar ar na tuismitheoirí freastal ar chruinniú leis an múinteoir ranga/príomhoide. Tá an páiste ag dul i mbaol anois nach mbeidh cead aige/aici dul ar thuras ranga mura dtagann feabhas.
I gcás páiste a thugann dúshlán an pholasaí Gaeilge go leanúnach, in ainneoin na smachtbhannaí thuas, iarrtar ar na tuismitheoirí freastal ar chruinniú leis an mBord Bainistíochta. D'fhéadfaí an páiste a chur ar fionraí mar thoradh ar an gcruinniú seo. In aon chás fionraíochta, cloífear leis na nósanna imeachta atá leagtha amach ag E) ar leathanach 4 thuas. IE Subject: Ranganna Gaeilge i Chicago Tosnóidh ranganna Gaeilge sa chéad seachtain de Dheireadh Fómhair ag Lár-Ionad Oidhreachta na nGael-Mheiriceánach i Chicago, Illinois. Deagraigh an ócáid u200bu200bag Judy Bailey, ó Lessingham, in aice le Thuaidh Walsham, Is é a bhfuil a mac is óige Andrew gairmiúil sa reisimint paraisiúit. Is é Éamonn Ó Dónaill, duine de bhunaitheoirí Ghaelchultúir (www.gaelchultur.com) agus Stiúrthóir Oideachais an chomhlachta, a scríobh ábhar an chúrsa seo. Rinne Helen Hegarty eagarthóireacht ar Gramadach gan Stró! agus scríobh sí féin agus Aodh Ó Gallchóir ábhar breise agus cuid de chleachtaí an chúrsa fosta.
Tá cúig aonad is fiche ar fad sa chúrsa Gramadach gan Stró! agus tá míniúcháin ghramadaí, ceachtanna idirghníomhacha, alt tráthúil agus dea-scríofa, agus cora cainte úsáideacha i ngach ceann acu. Nuair a bheidh staidéar déanta agat ar an ábhar ar fad sa chúrsa agus nuair a bheidh na cleachtaí go léir déanta agat, is féidir leat triail a bhaint as an Scrúdú Ceannchúrsa, atá le fáil tar éis Aonad 25, chun an dul chun cinn atá déanta agat a mheas.
Aonad 1: Téarmaíocht na Gramadaí
Aonad 2: An tAinmfhocal 1 (An Tuiseal Ainmneach Uatha agus Iolra)
Aonad 3: Réamhfhocail Shimplí
Aonad 4: Réamhfhocail Shimplí agus an tAlt
Aonad 5: An tAinmfhocal 2 (An Tuiseal Gairmeach)
Aonad 6: An tAinmfhocal 3 (An Tuiseal Ginideach)
Aonad 7: An Aidiacht 1 (An Aidiacht san Uatha agus san Iolra)
Aonad 8: An Aidiacht 2 (An Aidiacht sa Tuiseal Ginideach)
Aonad 9: An Aidiacht 3 (Céimeanna Comparáide na hAidiachta)
Aonad 10: An Briathar 1 (An Modh Ordaitheach)
Aonad 11: An Briathar 2 (An Aimsir Chaite)
Aonad 12: Na Bunuimhreacha
Aonad 13: An Briathar 3 (An Aimsir Láithreach)
Aonad 14: Dátaí/Na hOrduimhreacha
Aonad 15: Suíomh, Gluaiseacht agus Am
Aonad 16: An Clásal Coibhneasta
Aonad 17: Na hUimhreacha Pearsanta
Aonad 18: An Briathar 4 (An Aimsir Fháistineach)
Aonad 19: Aidiachtaí Sealbhacha
Aonad 20: Na Forainmneacha Réamhfhoclacha
Aonad 21: An Chopail Is
Aonad 22: An Briathar 5 (An Modh Coinníollach/Má agus Dá)
Aonad 23: An Briathar 6 (An Briathar Saor)
Aonad 24: An tAinm Briathartha agus an Aidiacht Bhriathartha
Aonad 25: An Briathar 7 (An Aimsir Ghnáthchaite)
Tá cúig aonad is fiche ar fad sa chúrsa Gramadach gan Stró! agus tá meascán de mhíniúchán agus de cheachtanna i gceist i ngach ceann acu.
Tar éis duit roinnt rialacha gramadaí a léamh, bíonn deis agat ansin ceachtanna a dhéanamh bunaithe ar na rialacha sin.
Tá na ceachtanna ar fad idirghníomhach. Nuair a bhíonn ceacht déanta agat is féidir leat an cnaipe Seol a bhrú agus aiseolas a fháil láithreach. Cuirtear in iúl duit cad iad na freagraí a bhí ceart agat agus cad iad na freagraí a bhí mícheart agat, cuirtear na freagraí cearta ar fáil duit agus tugtar scór duit.
Chun bogadh ó scáileán go scáileán níl le déanamh agat ach cliceáil ar na saigheada ar thaobh na láimhe clé (le dul siar) nó ar thaobh na láimhe deise (le dul chun tosaigh). Is féidir leat cliceáil ar líne ar bith faoi na focail PLEAN AN AONAID ar an taobh clé den scáileán chun dul go dtí áit éigin eile san aonad.
Tá alt le fáil i ngach aonad agus bíonn ort bearnaí a líonadh ann. Tá sé mar sprioc ag an ngníomhaíocht seo aird a tharraingt ar ghnéithe éagsúla de ghramadach na Gaeilge, cinn atá i gceist san aonad féin agus cinn atá le fáil in aonaid eile chomh maith. Tugann na sleachta seo deis duit an ghramadach a fheiceáil i gcomhthéacs, seachas as comhthéacs mar a tharlaíonn go minic i múineadh na gramadaí.
Nuair a bhíonn na bearnaí go léir in alt líonta agat, níl le déanamh agat ach Seol a bhrú agus cuirtear in iúl duit cad iad na freagraí a bhí ceart agus mícheart agat. Má chliceálann tú ar an íocón mínítear an freagra duit.
Ag deireadh gach aonaid, tá deich gcor cainte le fáil sa rannóg Saibhreas na Gaeilge. Tar éis dó na habairtí úsáideacha seo a fhoghlaim, beidh deis ag an bhfoghlaimeoir tabhairt faoi chleachtaí atá bunaithe orthu.
Nuair a bheidh staidéar déanta agat ar an ábhar ar fad sa chúrsa agus na cleachtaí go léir déanta agat, bain triail ansin as an Scrúdú Ceannchúrsa, atá le fáil tar éis Aonad 25.
Ar an leathanach scoir, tugtar léargas duit ar an obair a bhíonn déanta agat san aonad agus tugtar scór iomlán duit. Tugtar cúpla rogha duit chomh maith: dul ar aghaidh go dtí an chéad aonad eile, an t-aonad a dhéanamh arís, nó dul go tús an chúrsa ar fad.
An cúrsa a úsáid
Tá cúig aonad is fiche ar fad in Gramadach gan Stró! agus molaimid d'fhoghlaimeoirí staidéar a dhéanamh ar aonad amháin sa tseachtain. Ná téigh ar aghaidh go dtí aonad nua go dtí go mbeidh na cleachtaí ar fad in aonad déanta agat agus iad go léir ceart.
Ní leor triail a bhaint as na ceachtanna uair amháin – moltar duit iad a dhéanamh cúpla uair.
Tá fóram curtha ar fáil don chúrsa Gramadach gan Stró! agus tá deis acu siúd atá cláraithe don chúrsa teachtaireachtaí a sheoladh chuig an bhfóram agus plé a dhéanamh ar cheisteanna ag baint leis an ngramadach, aistriúchán, stór focal, etc. Craobh na hAiséirí | ainm.ie
Ar 26 Meán Fómhair 1940 bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge, Craobh na hAiséirí, in oifig gnó Uí Chuinneagáin agus Cooke; toghadh é d'aon ghuth mar uachtarán ··· Mhair cuid acu le chéile in aon árasán beag amháin tráth agus bhíodar ag dul d'obair Chraobh na hAiséirí go lánaimseartha, nach mór' (Mac Aonghusa); ba iad an Cuinneagánach féin, Ó Liatháin, Ó hUiginn, Éamonn Mac Murchú agus Mac an Bheatha na baill sin: is é a bhí gceist go dtabharfadh gach duine iomlán a thuarastail mar mhalairt ar lóistín agus béilí; prátaí bruite amháin a bhíodh acu dá ndinnéir ··· 'Tharla nár íoc Craobh na hAiséirí táille cleamhnachta leis an Ard-Oifig sa bhliain 1942
In Irisleabhar Má Nuad, 1995 ('Craobh na hAiséirí, Glúin na Buaidhe agus Bunú Inniu') déanann Dorothy Ní Uigín suimiú ar na heachtraí tábhachtacha ina shaol ··· Chaith sé saoire in Inis Meáin bliain eile. Bliain chinniúnach ina shaol ba ea 1940, an bhliain a bunaíodh Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge 26 Meán Fómhair
Bhí sí ina ball de Chraobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge ar feadh an tamaill ghairid eile a mhair an chraobh sin
Chuaigh sé isteach i gCraobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge agus bhíodh ag scaipeadh a gcuid foilseachán
I 1942 freisin chuir Gearóid Ó Cuinneagáin[q.v.] a ainm suas mar cheannaire ar Chraobh na hAiséirí nuair a bhí sé i gceist an chraobh sin de Chonradh na Gaeilge a athbhunú mar eagraíocht neamhspleách; ní raibh glacadh ag na baill leis an gceapachán sin toisc nach raibh aon aithne acu air agus toisc gur shíl siad go mbeadh sé níos praiticiúla fear i mBaile Átha Cliath a cheapadh; ba é Proinsias Mac an Bheatha[q.v.] a thogh na baill agus is ar an gcuma sin a bunaíodh Glúin na Buaidhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine den scór díograiseoir teanga a bhunaigh Craobh na hAiséirí i 1940
Timpeall an ama chéanna chuaigh sé isteach i gCraobh na hAiséirí
Bhí sé tamall ag obair mar shaoririseoir agus ansin tamall ag obair do Chraobh na hAiséirí, Conradh na Gaeilge, a bhí bunaithe ag Gearóid Ó Cuinneagáin [q.v.]; ceann dá dhualgais eagarthóireacht a dhéanamh ar an mbliainiris Aiséirí
Bhí sé sa láthair i 1940 ag bunú Chraobh na hAiséirí agus ceapadh é ar chomhairle na craoibhe an bhliain dár gcionn; chaith sé tamall ag obair go lánaimseartha don chraobh
Bhí baint aige le Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge agus le Glúin na Buaidhe ó bunaíodh iad 1940-42
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCluain Meala, le Feis Cheapach Chuinn, leis an bhféile drámaíochta san áit sin agus le Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge
Agus chaithfí an tréimhse 1938-43 a áireamh mar ardphointe dóchais agus mórghníomhaíochta i stair na hathbheochana: forbairt an Chomhchaidrimh, athréimniú an Oireachtais, bunú Chraobh na hAiséirí (Conradh na Gaeilge), Ghlún na Buaidhe, Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, borradh nua sa scríbhneoireacht...
Bhí borradh nua ag teacht faoi ghluaiseacht na teanga faoin am ar aistríodh é go Baile Átha Cliath: an tOireachtas athbhunaithe i 1939, Craobh na hAiséirí den Chonradh, bunú Ghlúin na Bua agus Inniu, bunú Comhar... Chaith an file seo tamall ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge. In Eatharla, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 7 Meán Fómhair 1918 agus ba é an t-aon leanbh amháin é ag Michael Murphy agus Kate Lynch. Tá cuntas air in Anois 8-9 Meán Fómhair 1990 ag Nollaig Ó Gadhra, agus cuntas ag Proinsias Mac Aonghusa tamall i ndiaidh a bháis in Irish Times. ‘D’fhoghlaim a chuid Gaeilge sa bhunscoil i gCill Bheanáin, trína staidéar féin agus ó mhúinteoirí Gaeilge ar na ranganna oíche. Chaith trí bliana déag le gaibhneacht i bhfochair a athar’, a deirtear in Nuafhilí 2 (1953-1963), 1968 a chnuasaigh Séamas Ó Céileachair. Deirtear gur bhunaigh sé Coiste na nGael nÓg dá chomhscoláirí i gCill Bheanáin in aois a chúig bliain déag dó agus go mbíodh Gaeilge á múineadh aige sa cheárta. ns an cead seisúin eile de Ceol san IarnónDé Domhnaigh 21ú Lúnasa, beidh Bernie Pháid Ní Mhuircheartaigh (Bosca Ceoil &amp; canadh sí leis), Jeremy Spencer (Fidil) &amp; Breanainn Ó Beaglaíoch (Guitar). Ó d’fhill Treasa ar Árainn go buan, tá na sluaite d’amhránaithe óga oilte aici i gceird an tsean-nóis agus aithnítear í ar mhúinteoirí bisiúla na ceirde. Ar na daltaí ar chuir sí oiliúint orthu, tá Lasairíona agus MacDara Ó Conaola agus deartháireacha Uí Mhaoilchiaráin. Tá roinnt mhaith taistil déanta ag Treasa le blianta mar amhránaí agus ceolchoirmeacha agus ranganna tugtha aici san Eilbhéis agus sa tSairdín, i measc áiteanna eile. Beo! - Ráth Cairn
Is Gaeltacht bheag í Ráth Cairn atá suite i lár Chontae na Mí. Cuireann sé ionadh ar dhaoine nuair a fheiceann siad an spota beag seo ar roinnt léarscáileanna agus í chomh scartha amach ó Ghaeltachtaí eile na tíre. Cuireann sé ionadh ar dhaoine eile go bhfuil eolas acu faoi Ráth Cairn nuair nach féidir leo an áit a aimsiú ar léarscáileanna áirithe.
Tá cúis leis an iontas seo. Ní raibh pobal Gaeltachta i Ráth Cairn go dtí 1935. Ba bhaile fearainn é Ráth Cairn ag an am sin a bhí mar chuid d'eastát tiarna talún i bparóiste Átha Buí. Ní bheadh Gaeltacht ar bith ann sa lá atá inniu ann murach an obair a rinne coiste a bhí lonnaithe i gConamara darbh ainm "Muintir na Gaeltachta". Mar chuid de scéim a thionscain an coiste seo faoi stiúir Mháirtín Uí Chadhain agus Choimisiún na Talún, d'aistrigh 40 teaghlach idir 1935 agus 1937 ó "cheantair chúnga" ainmnithe i gConamara go dtí na bailte fearainn seo: Ráth Cairn, Laimbé, Driseog, Tulach na nÓg, Baile Mhistéala agus Doire Longain.
D'fhág siad a dtithe agus a bhfeirmeacha beaga i gConamara ina ndiaidh agus tugadh teach nua do gach teaghlach, mar aon le 22 acra talún, beostoc agus uirlisí feirmeoireachta. Tugtar Ráth Cairn ar an gceantar ar fad anois mar is ann atá an baile beag nuathógtha suite. Tharla aistriú chuig áiteanna eile i gContae na Mí freisin agus tá Gaeltacht mhór eile darb ainm Baile Ghib suite ó dheas ó bhaile na hUaimhe. Tháinig daoine ó Ghaeltachtaí i gCiarraí, Maigh Eo agus Dún na nGall le cónaí ansin timpeall an ama chéanna ar aistrigh daoine chuig Ráth Cairn. Is deas an rud dúinn é gur tharla an t-aistriú seo agus go bhfuil an Ghaeilge á labhairt fós i gContae na Mí.
Ní raibh an t-aistriú éasca d'fhormhór na ndaoine a rinne é. Bhíodar ag fágáil slí mhaireachtála go raibh baint mhór aige leis an bhfarraige ina ndiaidh agus, níos deacra fós, bhíodar ag fágáil slán ag a ngaolta. Bhí buntáistí ann dóibh, dár ndóigh, agus fágadh dúshlán rompu an talamh a bhí faighte acu a úsáid chun tairbhe a dteaghlaigh. Níor fhan gach duine i Ráth Cairn. Chuaigh roinnt acu ar imirce chuig Sasana agus go Meiriceá. Bhí feirmeacha níos mó faighte acu ach bhí a gcuid páistí ag fás aníos agus bhí fostaíocht tábhachtach dóibh.
Stádas Gaeltachta
Cé go raibh an Ghaeilge mar phríomhtheanga labhartha an phobail, níor aithníodh Ráth Cairn mar Ghaeltacht oifigiúil go dtí 1967. Is de bharr obair Chraobh Cearta Chonradh na Gaeilge Ráth Cairn a fuair an ceantar an t-aitheantas seo agus bunaíodh Comharchumann Pobail go gairid ina dhiaidh sin chun cabhrú le forbairt na háite.
Tá obair mhór déanta ag an gComharchumann ó shin i leith agus tá Ráth Cairn ina bhaile beag anois, ina bhfuil áras pobail agus clubtheach, meánscoil, ionad fiontraíochta, páirc spóirt, siopa, bialann agus ionad taispeántas. Bíonn an tÁras Pobail lán de bheocht i rith na bliana.
Tá réimse leathan fostaíochta ag muintir na háite anois. Téann roinnt mhaith daoine ag obair sna bailte móra atá thart orainn agus tá go leor daoine eile ag obair i dtionscail atá lonnaithe sa gceantar. Tá an chuid is mó den talamh a fuair na teaghlaigh díolta nó ligthe le feirmeoirí móra na háite.
Tá seirbhís foghlama teanga curtha ar fáil ag an gComharchumann trí Áras Uí Ghramhnaigh. Eagraítear cúrsaí do gach riachtanas agus aoisghrúpa, ó chúrsaí do pháistí bunscoile go cúrsaí do dhaoine fásta. Tá nasc déanta ag Ollscoil na hÉireann, Maigh Nuad le Ráth Cairn agus cuireann siad cúrsaí teastais oíche ar siúl i rith an gheimhridh do dhaoine a bhfuil Gaeilge acu atá ina gcónaí i bhfoisceacht fiche míle den cheantar.
Cuirtear imeachtaí eile pobail ar bun agus tá scéim spreagtha pobail i bhfeidhm atá á hurrú ag Údarás na Gaeltachta. Ceann de na himeachtaí is tábhachtaí den scéim seo ná dianchúrsa Gaeilge atá á chur ar fáil do Bhéarlóirí atá pósta le daoine a bhfuil Gaeilge acu. Dár ndóigh, ar nós gach Gaeltacht eile sa tír, tá an Béarla ag brú orainn agus bíonn an Comharchumann i gcónaí ag iarraidh a bheith ag smaoineamh ar phleananna chun an teanga a chaomhnú. Ceann de na deacrachtaí atá againn ná nach labhraíonn roinnt mhaith de na daoine óga an Ghaeilge lena chéile ach amháin nuair a bhíonn daoine fásta a bhfuil Gaeilge acu timpeall orthu. Eagraíonn an Comharchumann club óige, campa samhraidh agus scoláireachtaí chuig Gaeltachtaí eile mar iarracht chun dul i ngleic leis an bhfadhb seo.
Tá bagairt eile ann sa mhéid is go bhféadfadh conraitheoir tógála teacht isteach sa gceantar agus slám mór tithe a thógáil agus go mbeadh an Béarla i réim. Tá plean forbartha ag an gComhairle Contae, atá aontaithe leis an gComharchumann, nach dtugann cead dó seo tarlúint agus tá súil againn go gcloífidh an chomhairle leis.
Tá daoine fós ag aistriú chuig Ráth Cairn agus tá scéim tithíochta curtha ar fáil ag an gComharchumann. Tugtar láithreáin ar chostas íseal do dhaoine nó do theaghlaigh a bhfuil Gaeilge acu ar spéis leo teacht chun cónaithe sa gceantar.
Má tá a thuilleadh eolas uait faoi Ráth Cairn, tar ar cuairt chugainn, scríobh chugainn ag rathcairn@eircom.net nó féach ar www.rathcairn.com.
Is as Droichead Átha é Brian Ó Broin ach tá cónaí air i Ráth Cairn anois, áit a bhfuil sé ag obair mar Stiúrthóir ar Áras Uí Ghramhnaigh. Ó Concheanainn continued: Our programmes assist our students in attaining high quality employment as well as enabling them to pursue lifelong learning opportunities close to home in their native language. The Acadamh Centre is developing a programme of research and development that integrates linguistic and technological innovation in areas encompassing the Internet and archiving. We are confident that these research and development initiatives will create further higher-education and employment opportunities in the Gaeltacht. Bhunaigh Gus Ó Gormáin, Seán Ó Treasa (1928-2005) agus Karin Austin an Montreal Irish Language Study Circle, nó “Comhrá” mar a thugtar anois air. Taithí oibre in institiúidí an AE ar fáil do dheichniúr Gaeilgeoirí | PEIG.ie
Dé hAoine, Bealtaine 3 2019 ag 5:03 pm
D'fhógair Aire Stáit na Gaeltachta go bhfuil an scéim intéirneachtaí a reáchtálann Roinn na Gaeltachta i gcomhar le hinstitiúidí an Aontais Eorpaigh á leathnú i mbliana agus ardú déanta ag an Roinn ar an maoiniú a chuireann siad ar fáil. Anuraidh a cuireadh tús leis an scéim seo agus cuirfidh an Roinn €200,000 in aghaidh na bliana ar fáil feasta.
Chomh maith le taithí oibre a fháil in institiúidí an Aontais Eorpaigh agus deis a fháil feabhas a chur ar a gcuid Fraincise, is fiú €2,000 sa mhí ar feadh deich mí an liúntas don deichniúr a gheobhaidh na hintéirneachtaí seo. Seans a bheidh ann, a deirtear, do na céimithe eolas praiticiúil a fháil ar na deiseanna gairme agus fostaíochta atá in institiúidí an AE agus faoi chóras earcaíochta EPSO.
Fómhar na bliana seo beidh deis ag deichniúr céimithe dul i mbun taithí oibre in institiúidí an Aontais . Aistriúchán ar reachtaíocht a bheidh ar siúl ag deichniúr de na hintéirnigh agus beidh an bheirt eile i mbun profléitheoireachta ar cháipéisí Gaeilge in Oifig na bhFoilseachán nó i bParlaimint na hEorpa.
Agus na hintéirneachtaí á bhfógairt ag Aire Stáit na Gaeltachta, Seán Kyne dúirt sé go raibh sé an-sásta go raibh "dhá institiúid eile ag teacht ar bord i mbliana, Coiste na Réigiún agus Oifig na bhFoilseachán". Dar leis gur léiriú maith a bhí ansin ar an bhfiúntas a fheiceann na hinstitiúidí sa scéim. Dúirt an tAire Stáit go raibh sé an-tábhachtach go mbeadh taithí oibre ar fáil feasta "i réimse na profléitheoireachta, áit a mbeidh níos mó deiseanna fostaíochta sna blianta amach romhainn". For the very first time in the history of Cumann Merriman, the annual Scoil Gheimhridh or Winter School (established January 1969) will be held in Limerick City on the weekend of 31 January to 2 February. The principal location will be the Strand Hotel on the Ennis Road. Is fada pobal na Gaeilge sa tír seo ag iarraidh ar Rialtas na hÉireann an stádas seo a lorg, agus is cúis phribhléide domsa é go raibh mé mar Aire i Rialtas a rinne cinneadh dul ar aghaidh agus an t-iarratas a dhéanamh tar éis achainí láidir ón bpobal, agus feachtas láidir ón eagraíocht Stádas. Go minic cheapfá gurb ionann stair na hÉireann agus stair rialtais Shasana in Éirinn
Mon, Oct 7, 2019, 00:00
Is annamh gníomh dána á dhéanamh ag aire rialtais. De ghnáth nuair a thagann cnámh na huillinne ar fhis agus nuair is gá breith ar na feochadáin gabhann an polaiteoir i bhfolach laistiar de choiste, de chomhairleoirí nó den státseirbhís féin. Níor mhar sin do Joe McHugh lena chinneadh an stair a choimeád mar chroí-ábhar ar chúrsa an teastais shóisearaigh. Fág go raibh feachtas láidir ar son na staire agus argóintí fíochmhara á ndéanamh (a bheadh oirúnach don Ghaeilge, leis) bhí cumhachtaí láidre ina coinne chomh maith. Bhí nach mór an bhunaíocht oideachais ar fad ina aghaidh, an bhunaíocht sin gan ainm a bhfuil aghaidh fidil orthu agus atá ar a dteann dícheall gach smut de na daonnachtaí a ruaigeadh go himeall na slí.
Formhór de bhainisteoirí an oideachais in aon cheann de na forais a bhfuil cúram an léinn agus na chéad ghlúine foghlama eile orthu is daoine ar fada éirithe as an seomra ranga, as an dteagasc iad. Daoine iad arbh fhearr leo comhad chun leapan seachas dán ná úrscéal ar bith (agus mí-leas á bhaint agam as Máirtín Ó Direáin leis an nath sin). An gheaing a shocraigh go ndíbreofaí an stair go himeall agus go ciumhais an churaclaim thuairimeoinn nár léigh ach duine fánach díobh leabhar staire le fiche bliain anuas, agus sin de ghlansheans. Dream nach gcreideann sna healaíona ná sa léann daonna is ea ardshirriaim an oideachais, agus ba mhithid corc a chur iontu.
Dá réir sin, gaisce ba ea beart McHugh agus tá hósannanaí agus gártha molta agus hataí in airde san aer ag dul dó. Ní hé nár cheart athbhreithniú a dhéanamh de shíor is de ghnáth ar an gcuraclam féin, ach is beithíoch eile ar fad é sin. Fadhb ann féin is ea cineál agus leithne agus fairsinge stair na hÉireann atá á teagasc, ach tá dreamanna eile lasmuigh dínn atá ag iarraidh é sin a chur ina cheart ar leibhéal eile.
Tá scoláireacht/aí dochtúireachta á dtairiscint ag Ollscoil Áth na Bó (nó Oxford duitse) ar son staidéir a dhéanamh ar stair na hÉireann san 18ú haois. Só bhfat? arsa tusa. Is í an mhórdhifríocht ná gur scoláireacht í ina gcaithfear leas a bhaint as na foinsí Gaeilge - na mílte díobh - d'fhonn na hoibre a dhéanamh. Is cuma nó réabhlóid sa staireolaíocht an méid seo féin.
Tá nach mór dochreidte gur scríobhadh stair na hÉireann tar éis turnamh na meánaoiseanna gan beann ar bith ar theanga na ndaoine a raibh an stair á scríobh fúthu. B'in í bun téis Daniel Corkery ina 'Hidden Ireland', nár leabhar staire é, ach leabhar critice filíochta. Fós féin, b'áisiúil an coincheap é an 'Éire fholaithe', coincheap ar déanadh faillí ann den chuid is mó idir an dá linn.
Ní hé a mhaím nach bhfuil staraithe ann a thochail laistíos den cháipéisíocht oifigiúil - leithéidí Vincent Morley, Néill Uí Chiosáin, Ghearóid Uí Thuathaigh, Bhreandáin Uí Bhuachalla - ach dob fhéidir liom a n-iomláine díobh a lua ar ladhraicíní leathchoise. Bainid siúd uile go léir leas tuisceanach as na foinsí Gaeilge a bhfuil feidhm leo, ach i leataoibh uathu siúd, go minic cheapfá gurb ionann stair na hÉireann agus stair rialtais Shasana in Éirinn.
Leanann ceist mhór dhorcha chigilteach eile an méid seo. Cad ina thaobh nár smaoinigh ollscoil éigin abhus ar bheart chomh réabhlóideach, chomh coimeádach, chomh soiléir, chomh lom, chomh nach mór meabhairphléascach sin, nárbh fholáir do staraithe na bunfhoinsí a léamh?
Smaoinítear air! Tír inar ghá do na staraithe agus d'aos taighde na litríochta agus socha-seo-is-siúd-eile féachaint agus éisteacht le cad a bhí á rá ag an bpobal coiteann. Aoine 5 Deireadh Fómhair agus Satharn 6 Deireadh Fómhair Bígí linn do Scáth-Pharáid ar son Acht na Gaeilge agus ansin don chéad imeacht Ghaeilge i Halla Uladh le 150 bliain anuas! Lily Rabe agus Josh Hamilton imirt Nora comhaimseartha agus Torvald Helmer i dtáirgeadh Féile Baile Liam pictiúrlann de A Doll Teach. Droichead James Joyce

Is droichead suite ar an Life i mBaile Átha Cliath é Droichead James Joyce, a cheanglaíonn na céanna ó dheas le Plás Blackhall ó thuaidh.
An t-ailtire Spáinneach Santiago Calatrava a dhear, agus an obair thógála curtha i gcích ag an gcomhlacht Éireannach Irishenco Construction. Ainmníodh an droichead in ómós don scríbhneoir mór le rá James Joyce agus osclaíodh go h-oifigiúil é ar Lá Bloom na bliana 2003. Mionscagadh ar a shaol agaibh anseo mar foilsíodh go leor dá shaothair, idir leabhair agus ailt, i nGaeilge agus i mBéarla. Stádas mar choláiste tríú leibhéal bainte amach ag Gaelchultúr Foilsithe an Dé Céadaoin, 17 Iúil 2013 17:33 D’fhógair Gaelchultúr inniu go bhfuil stádas mar institiúid tríú leibhéal bainte amach ag an gcuideachta. Is caol díreach chuig a sheoladh i mBaile Átha Buí a chuirtí cóip Eoghain ar dtús agus ansin go Teach Sheosaimh, Maigh Nuad. Chaith sé cuid de shaoire 1885 in Inis Meáin le Yorke—ba é an ceantar Gaeltachta ab ansa leis é agus is iomaí cuairt a thug sé air ··· I mBaile Átha Cliath 27 Meán Fómhair 1903 bhí an tsochraid go Maigh Nuad ar cheann de mhórócáidí stairiúla na linne ··· Cuireadh é in uaigh sealadach i Maigh Nuad ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 11 Márta 1905 gur cuireadh é i mausoleum nua i Maigh Nuad ag searmanas príobháideach i mí Feabhra. Bhí a dheartháir Pádraig ag cruinniú tionscnaimh Shinn Féin in 1905 (Seán Ó Lúing, Art Ó Gríofa, 1953) agus bhí sé ina chaptaen ar na hÓglaigh i gContae na Mí (Liam Skinner, Politicians by accident).
Ba é a ndícheall ag tuismitheoirí fir óga a sheoladh bealach Mhaigh Nuad agus ní dócha go mbeadh fáilte mhór roimh 'breakdown priest' mar a thugtaí ar a leithéid. Ba é a rinne Peadar scoil chlasaiceach a bhunú inar múineadh Laidin, Gréigis, Béarla, Fraincis agus Gaeilge do bhuachaillí a bhí ag brath dul go Coláiste Cholm Cille agus, ina dhiaidh sin, go Maigh Nuad
Nuair a d'éag a hathair i 1597 chuaigh sí chun cónaithe i dteach a seanmháthar, Mabel Mhic Gearailt, i Maigh Nuad ··· I bhfómhar 1607 bhí sí ar ais i Maigh Nuad, í gar dá haimsir, nuair a sheol Ruairí as Éirinn 14 Meán Fómhair in éineacht le hAodh Ó Néill
Léachtóir spreagúil le Sean-Ghaeilge a mbíodh mic léinn faoi gheasa aici, bean chúise a thug dúshlán an Stáit faoi scrios suíomhanna stairiúla i dTeamhair na Rí agus Scrín Cholm Cille, gníomhaí pobail i gceantar Mhaigh Nuad agus scríbhneoir ficsin do dhéagóirí. I mBóthar na Trá, Gaillimh, a rugadh Muireann Ní Bhrolcháin ar an 15 Bealtaine 1955, iníon le Cillian Ó Brolcháin, ollamh le fisic i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, Baile Átha Cliathach a raibh ceangal aige le Co ··· Cé gurbh aisteoir agus fonnadóir ar an sean-nós í ina hóige, ag an ócáid spleodrach seo d'fhágadh sí an stáitse faoi na scríbhneoirí agus faoi na ceoltóirí aitheanta, Paul Muldoon agus Seamus Heaney ina measc. B'údar bisiúil í Muireann a scríobh leabhair Ghaeilge do dhéagóirí, Ar ais arís (1991), Eachtraí samhraidh (1992), Dialann Chaoimhe (1994), An solas sa chaisleán (1994) agus An bád sa chuan (1990) a bhuaigh duais Oireachtais. I gcuntas iarbháis thar ceann Chomhairle Phobail Mhaigh Nuad scríobh Paul Croghan i Nuachtlitir Mhá Nuad go raibh siad go mór faoi chomaoin ag Muireann faoina tacaíocht fhonnmhar thar thréimhse tríocha bliain
Chaith sé dhá bhliain i Maigh Nuad agus chríochnaigh a chúrsa sagartachta sa Róimh mar ar oirníodh é 1901 ··· Tar éis dochtúireacht a bhaint amach sa Róimh ceapadh é ina mhúinteoir i gColáiste Mhainchín agus ina dhéan ar an bhfoireann teagaisc. B'fhéidir gur ar scoil agus i Maigh Nuad a d'fhoghlaim sé Gaeilge
na Gaillimhe, a rugadh an fear seo a bhí i gcathaoir na Gaeilge i Maigh Nuad ar feadh nach mór leathchéad bliain nuair is géire a bhí gá ag pobal na Gaeilge le cabhair shagartúil ··· Until his death on 2 October 1876 [i Maigh Nuad] he presided over the decline of the language, a little sadly, one gets the impression.' Thug an sagart cáiliúil Walter McDonald (1854-1920) an fhianaise seo in Reminiscences of a Maynooth professor, 1925: 'He was then an old man, whitehaired and feeble; quite incapable of conducting a class
Deir Corish gur i Maigh Nuad a lean sé lena staidéar agus deirtear in Ríocht na Midhe, 1971 gurbh i Maigh Nuad a oirníodh é in 1803
Bhí air bliain a chaitheamh i gColáiste Cholmáin san Iúr ag foghlaim na Gréigise sula ndeachaigh sé go Maigh Nuad i 1932
Ní foláir nó is i Maigh Nuad a chuir sé aithne ar Risteard de Hindeberg[B2]
Mar mhac léinn ó Dheoise na Gaillimhe a chuaigh sé go Maigh Nuad
Ón mbliain 1894 bhí sé i Maigh Nuad
Bhí sé ag taighde i gcóir a eagráin de dhánta Sheathrúin Céitinn agus shiúladh sé go dtí Maigh Nuad chun lámhscríbhinní a cheadú agus ba mhinic a thugadh sé an Duinníneach in éineacht leis
D'éag sé 7 Feabhra 1935 agus tá sé curtha i Maigh Nuad
In 1903 chuaigh sé a rothaíocht síos go Maigh Nuad tráth a bhí corp Eoghain Uí Ghramhna á aistriú ann. Bhain sé BA (Ollscoil Ríoga na hÉireann) le céad onóracha sa Ghaeilge, sa Bhéarla agus san Fhraincis 1909 tar éis bheith ag freastal ar Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath, agus céim mhaistir an bhliain dár gcionn
Bliain ina dhiaidh sin, d'aistrigh sé chuig Coláiste Mhic Cairthinn, gar do bhaile Mhuineacháin, áit ar fhan sé mar scoláire cónaithe idir 1903 agus 1907 agus ansin chuaigh sé ar aghaidh chuig Coláiste Phádraig, Maigh Nuad le bheith ina shagart. Chruthaigh sé ardacmhainn léinn sa diagacht, sa stair agus sa Ghaeilge i Maigh Nuad
I Luimneach Thoir a rugadh é agus oirníodh i Maigh Nuad é
Dúradh go raibh sé tráth ina ollamh le Gaeilge i Maigh Nuad
An Dr Seán Daltún a bhí san am sin ina ollamh le teangacha clasaiceacha i Maigh Nuad a chum an téacs Laidine agus rinne Dubhghlas de hÍde leagan Gaeilge
Thosaigh sé ag aistriú an Tiomna Nua go Gaeilge i Maigh Nuad ach níor chríochnaigh é de barr cúraimí eile a thit air (tagairt ag Éamonn Ó hÓgáin in Kilkenny history and society Is é Mícheál Ó Muircheartaigh, an craoltóir iomráiteach ar chluichí Gaelacha, a osclóidh Scoil Samhraidh 2006 tráthnóna an tSathairn, 19 Lúnasa. Is mac léinn ollscoile an Gaeilge mé agus beidh mé ag taisteal go San Diego ag deireadh mí Bealtaine ar feadh an samhradh. 13-23, in Breandán Mac Cormaic (eag.), “Is ar scáth a chéile a mhaireann nadaoine’: Éire sa 21ú Aois idir Indibhidiúlacht agus Phobal, Baile Átha Cliath: Coiscéim, 2016. 14. Tá leagan Gaeilge den leabhar Skeealaght curtha ar fáil ag an Ollamh Kevin Scannell saor in aisce ar líne
Dé Céadaoin, Iúil 27 2016 ag 6:40 am
Tá bailiúchán gearrscéalta agus béaloidis ó Oileán Mhanainn, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1976, curtha ar fáil athuair ag an Ollamh Kevin Scannell ar líne agus aistriúchán Gaeilge ar na scéalta Manainnise leis.
Tá os cionn 70 mír ar an leagan digiteach den leabhar Skeealaght [Scéalaíocht] agus trí rogha ann leis an leagan Gaeilge de na scéalta a léamh ar gach aon cheann acu.
Faoin rogha 'ainliú luiche', preabann an t-aistriúchán Gaeilge aníos nuair a chuirtear luchóg an ríomhaire os cionn na bhfocal atá le haistriú. Is féidir an dá leagan, Manainnis agus Gaeilge, a léamh taobh le taobh freisin, nó is féidir 'anótáil inlíne' a roghnú a chuireann na focail Ghaeilge os cionn an téacs Manainnise.
Bailíodh na scéalta atá i Skeealaght sna seachtóidí ó na cainteoirí Manainnise Lewis y Crellin, Juan y Crellin, Colin y Jerree agus Shorus u Creayrie.
Chruthaigh Scannell an suíomh ionas go mbeadh cainteoirí Gaeilge in ann an Mhanainnis a fhoghlaim gan dul i muinín an Bhéarla.
"An fhadhb is mó atá ann ná gur i mBéarla atá an chuid is mó den ábhar foghlama atá ar fáil: leabhair, cúrsaí ar líne, agus foclóirí dátheangacha. Sin an fáth ar chruthaigh mé an suíomh seo, chomh maith leis an bhfoclóir Manainnis-Gaeilge agus an t-ineall aistriúchán ar Intergaelic, mar áiseanna do dhaoine le Gaeilge gan aon ghá dul i muinín an Bhéarla ar chor ar bith," a scríobh sé ar an suíomh nua.
D'úsáid Scannell a uirlis féin, Intergaelic, leis an ábhar a aistriú ón Manainnis go Gaeilge agus ghlan sé ansin é de láimh "le roinnt botún a cheartú".
Tá cuma aisteach ar chuid de na habairtí Gaeilge sa leabhar, atá beagán mínádúrtha ó thaobh struchtúir de, ach mhínigh an tOllamh Scannell gur fágadh mar sin iad mar "áis d'fhoghlaimeoirí".
"Ní dhearna mé iarracht Gaeilge 'líofa' a chur ar an téacs; chloígh mé go dlúth le foclaíocht agus le struchtúr na Manainnise. Is d'aon turas a rinne mé seo, mar áis d'fhoghlaimeoirí.
"Mar shampla, is an-choitianta é an struchtúr 'ren' (rinne) + ainm briathartha sa Mhanainnis: "ren ny guillyn goll mygeayrt…"; thabharfainn "rinne na buachaillí/giollaí dul timpeall…" ar a leithéid cé go mbeadh sé sách ciotach i nGaeilge," a dúirt sé.
Chuir Scannell a fhoclóir Manainnis-Gaeilge ar fáil níos túisce i mbliana. Bhí 18,994 ceannfhocal sa chéad dréacht a chuir sé amach i mí Feabhra agus é i gceist aige 20,000 a bhaint amach. Níor foilsíodh aon fhoclóir eile Manainnis-Gaeilge riamh go dtí sin.
Go gairid i ndiaidh dó an foclóir a chur ar fáil, chuir sé an Mhanainnis le Intergaelic. Chruthaigh Michal Boleslav Měchuraan an acmhainn sin anuraidh agus tá an leagan Gáidhlig de ar fáil ó Mheitheamh na bliana seo caite.
Tá InterGaelic i measc na bhfoclóirí atá in úsáid ar an suíomh multidict.net, a bhaineann úsáid as go leor foclóirí ar líne chun aistriúchán a chur ar fáil idir teangacha éagsúla. Todhchaí na meain Gaeilge | Page 3 | Politics.ie
Cad is "iriseoireacht sráide" ann?
Bain triail as Focal.ie dó!
Le focal.ie agus wikipedia, fuair mé amach:
citizen journalism ( "public", "participatory", "democratic", "guerrilla" or "street" journalism) is based upon public citizens "playing an active role in the process of collecting, reporting, analyzing, and disseminating news and information."
Jay Rosen: "When the people formerly known as the audience employ the press tools they have in their possession to inform one another."
Bhfearr liom go mbeadh forlíonadh nuachta (in áit leathanach amháin) ag teacht amach leis an Irish Times gach seachtain ós rud é go bhfuil Seachtain againn anois leis an Irish Independent.
Ar phléigh tú an cheist le eagarthóir an IT? nó an Príomhfheidhmeannach, is dócha?. Seans go mbeidh an focal "airgead" agus "díth" sa freagra.
Tuige nach mbeadh siad sásta é chur ar fáil agus FnaG ag íoc as?
Bheadh FnaG ag tabhairt deontais ( nó táillí fógraíochta? ) don IT. An bhfanfadh na nuachtáin eile agus na stáisiúin raidio gan a lámha a shíneadh fosta? Cé chomh doimhin is atá póca FhnaG?
Deontas gach bhliain- €300,000. Bheadh mé i bhfabhar comórtas a bheith ann idir na nuachtáin chun teacht ar an gconradh is fearr a fháil chun forlíonadh a chur ar fáil.
Goitse ag lorg maoiniú chun teacht ar ais!
An bhfaca sibh Donncha Ó hEallaithe ar an Nuacht ag é ag caint thar ceann an bhfeachtas nua i leith Foras na Gaeilge agus nuachtán Gaeilge a bheith fós ar fáil? Tá an ceart aige agus acu.
An bhfaca sibh ....?
Bhí alt i gComhar faoin gconradh nua (ní fhaca mé é go dtí inniu) an mhí seo chaite. Tá os cionn ná cúig iarratas curtha isteach ón Irish Times ina measc. Tá súil agam go gheobhaidh an Irish Times é. Tá a suíomh nuachta reatha go maith (níos fearr ná suíomh RTÉ fiú agus tá siad go maith do nuacht idirnáisiúnta) cé go tharlaíonn sé go mbíonn a eagarfhocal ró-PC in amanna acu- táim ag caint faoi pósadh aerach nó mar is bhfearr aithne ar an ábhar sa saol PC "comhionannais pósadh" agus ó thaobh na Gaeilge de agus Seán Ó Cuirreáin ag éirí as.
Leis sin, ní léigheann mé an nuachtán nó a suíomh idirlíon chun a eagarfhocal a léamh ach go deimhin chun nuacht a léamh.
ní léigheann mé an nuachtán nó a suíomh idirlíon chun a eagarfhocal a léamh ach go deimhin chun nuacht a léamh.
Tagaim leat. Is beag agam eagarfhocail i nuachtáin ach amháin má bhíos siad deascríofa .i. más scríobhneoir maith an scríobhaí, agus tá siad gann i saol na Gaeilge.
Dúirt Ceannasaí RTÉ i rith na seachtaine go bhfuil plean chun na stáisiún a bheith rithithe go dátheangach. Bheadh sé sin gan amhras go hiontach. Bhféidir nach pointe substaintiúil é ach tá beagáinín imní orm faoin tseirbhís Gaeilge nuachta a bheas ag suíomh idirlín RTÉ. Taispeánfaidh sé go bhfuil an tacaíocht don dteanga Gaeilge ón Stát ach an bhfuil an tacaíocht sin ó muintir na Gaeilge ar líne? Níl sé a thaispeáint ag a lán gaeilgeoirí suas go dtí seo ar aon nós.
RTÉ agus na teanga- Gaelport.com
Is maith na briathra dheasa i leith na Gaeilge ach is fearr ma beartais ag cur leo!
Ah bheul.
Is deacair a dhéanamh amach cad é an pleanáil teanga atá i gceist, muna bhfuil ann ach na cianóga a choigilt.
Rialtas gan fheallsúnacht i leith na Gaeilge, déarfainn.
Fanfaidh lucht na Gaeilge ina suí ar a dtóin, gan amhras
Táim cinnte go dtiocfaidh Gaelport.com ar ais nó suíomh idirlín de nós. Maidir leis na gcinn eile, tá sé soiléir (má raibh sé ag teastáil chun é a bheith níos soiléire) go nach bhfuil éileamh suntasach orthu. Tá an mór scríbhneoireacht Gaeilge de dhíth ar an idirlín. Muna dtagann sé sin beidh sé soiléir gur teanga do scoileanna amháin (nó acadúil) agus mar caitheamh aimsire (beag) í an Ghaeilge ó thaobh oidhreacht agus ní ó thaobh cultúr.
Tá an mór scríbhneoireacht Gaeilge de dhíth ar an idirlín.
Cad tá i gceist agat?
A bheith ag cur muid in iúl ar an idirlín.
Tá an sean phort ann fós : nach mbíonn na suíomhanna ach ag plé le cúrsaí Gaeilge iad fhéin agus go bhfuil aghaidh an phobail sáite sa bhéarla ar son a riachtanaisí.
Ach, tá an Ghaeilge níos fearr san meáin ná ceithre teanga Cheilteacha, a' Ghaidhlig san áireamh, ar a laghad. Agus tá a deich oiread daoine a bhfuil an Bhreatnais acu. Foclóir nua Gaeilge-Béarla d'fhoglaimeoirí ar an bhfód – Tuairisc.ie
Dé Céadaoin, Samhain 25 2015 ag 4:50 pm
Tá foclóir nua Gaeilge-Béarla foilsithe ag Coiscéim agus é dírithe ar fhoghlaimeoirí na teanga.
Is iad an Dr. Eoghan Mac Aogáin agus Máire Nic Mhaoláin a chuir an foclóir in eagar.
Ag caint dó ar an gclár An Saol ó dheas ar RTÉ Raidió na Gaeltachta tráthnóna, dúirt an Dr Mac Aogáin go bhfuil 4,000 ceannfhocal san fhoclóir ach gurb iad na focal is mó úsáid atá curtha ann ag an bhfoireann eagarthóireachta chun daltaí scoile a mhisniú.
Dúirt sé go bhfuil súil aige go meallfar daltaí scoile chun síneadh a bhaint as na focail agus na leaganacha is comónta dá bhfuil ann agus iad a chur i bhfeidhm ina gcuid obair scoile, go mór mór aistí. Rinne sé cur síos ar an bhfoclóir sa chomhthéacs sin mar "foclóir ceapadóireachta".
Dúirt sé go bhfuil "easpa misnigh" ag cur as do go leor scoláirí sa chóras oideachais i dtaca leis an nGaeilge de, de bharr nach bhfuil dóthain dul chun cinn á dhéanamh acu. Tá cúis mhaith leis an méid sin, más ea, i dtuairim an Dochtúra Mac Aogáin. "Tá sí [an Ghaeilge] ar cheann des na hábhair is déine ar an gcuraclam," a dúirt sé ar An Saol ó dheas. Baineann an dúshlán céanna le gach teanga, áfach, agus an Dr Mac Aogáin den tuairim go bhfuil sé "deacair teangacha a fhoghlaim".
Mar sin féin, ba cheart go mbeadh an foclóir nua seo ina chabhair d'fhoghlaimeoirí na teanga. Tá leaganacha as na canúintí ar fad curtha san áireamh ann ach iarracht déanta méid áirithe neodrachta a bhaint amach sa saothar agus "Gaeilge lárnach" a thuigeann cách a chur i gcló ann. Deimhniú ó Roinn na Gaeltachta nach raibh aon bhaint ag Fianna Fáil le ceapadh Bhord Údarás na Gaeltachta – Tuairisc.ie
Mar a chomhairligh a Roinn dó, sheiceáil an tAire Stáit Joe McHugh ar ghá dó moltaí a fháil ó Fhianna Fáil maidir le ceapadh Bhord an Údaráis, ach dúradh leis nár ghá
Dé hAoine, Aibreán 6 2018 ag 5:55 am
Tá sé deimnithe ag Roinn na Gaeltachta nach ndeachaigh an tAire Stáit Joe McHugh i gcomhairle le Fianna Fáil ná le haon Teachta Dála sular cheap sé Bord Údarás na Gaeltachta.
Mar a tuairiscíodh an tseachtain seo caite, chomhairligh státseirbhíseach sinsireach i Roinn na Gaeltachta d'Aire Stáit na Gaeltachta, Joe McHugh, a bheith feasach ar shocruithe polaitíochta agus baill á gceapadh aige ar bhord Údarás na Gaeltachta.
De réir cáipéisí a fuair Nuacht TG4 faoin Acht Um Shaoráil faisnéise, cuireadh an chomhairle sin ar an Aire Stáit le linn próiseas neamhspleách oscailte a bheith á reachtáil ag an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí chun daoine a fháil do bhord nua an Úadráis. Bhí an tAire Stáit McHugh i ndiaidh cinneadh a dhéanamh gur trí phróiseas poiblí a cheapfaí daoine don bhord.
I ráiteas a d'eisigh an Roinn faoin scéal, gur "ghnáthchleachtas" é go gcuirfí comhairle ar an Aire Stáit maidir le gearrliosta d'fholúntais bhoird.
Maíodh i ráiteas na Roinne gur ghnáthchleachtas freisin é go gcuirfí comhairle ar Aire agus ceapacháin bhoird á ndéanamh aige faoi "coimitmintí atá san áireamh i gClár an Rialtais nó i gcáipéisí eile atá bainteach leis".
"Tagann sé seo go hiomlán le dea-chleachtas mar a bhaineann sé le ceapadh boird Stáit," a dúradh i ráiteas na Roinne.
Dheimhnigh an Roinn chomh maith gur sheiceáil an tAire Stáit McHugh ar bhain ceapacháin an Údaráis le Fianna Fáil agus an Comhaontú Muiníne agus Soláthair a d'aontaigh an páirtí sin le Fine Gael. Dúradh i ráiteas na Roinne gur tugadh le fios don Aire Stáit nár ghá dó moltaí maidir le cé a cheapfaí ar Bhord an Údaráis a lorg ó Fhianna Fáil nó ó na Teachtaí Dála neamhspleácha atá ag tacú leis an Rialtas.
Dúirt urlabhraí Gaeilge Shinn Féin Peadar Tóibín gur léirigh an scéal gur "cur i gcéill" a bhí ann a mhaíomh go raibh ceapadh Bhord an Údaráis saor ón bpolaitíocht.
"Tá an chuma air anois go raibh tionchar polaitiúil ag baint le
ceapacháin an Bhoird. Cur i gcéill go huile is go hiomlán atá ar bun.
"Ba cheart go mbeadh an rialtas anois ag tacú le bille atá ag Sinn Féin atá ag iarraidh an córas daonlathach [toghcháin] a chur ar ais i gcroílár Údarás na Gaeltachta," a dúirt Peadar Tóibín.
Ba é an 9 Samhain an spriocdháta le hiarratas a dhéanamh chuig PAS don seacht bhfolúntas ar an mbord (an Cathaoirleach ina measc) agus tuigtear do Tuairisc.ie go ndearna 42 duine iarratas ar bheith ina gcomhaltaí.
Cuireadh 22 duine de na hiarratasóirí sin ar ghearrliosta de dhaoine a measadh a bheadh feiliúnach le bheith ina gcomhaltaí ar Bhord an Údaráis agus bhí ceathrar díobh sin áirithe mar dhaoine a bheadh oiriúnach do Chathaoirleacht an bhoird.
Nuair a cuireadh an gearrliosta faoi bhráid an Aire Stáit ar an 21 Nollaig, mhol Stiúrthóir na Gaeilge i Roinn na Gaeltachta, an Dr Aodhán Mac Cormaic don Aire Stáit McHugh, a sheiceáil le Roinn an Taoisigh ar cheart go gcuirfí socruithe polaitíochta san áireamh agus na comhaltaí á roghnú aige.
Sa ríomhphost a sheol an státseirbhíseach is sinsearaí sa Stát atá ag plé go buan le cúrsaí Gaeilge chuig an Aire Stáit, tharraing sé aird ar an 'Socrú Muiníne agus Soláthair' faoina bhfeidhmíonn an rialtas mionlaigh le tacaíocht Fhianna Fáil.
"B'fhiú duit seiceáil le Roinn an Taoisigh an gcaithfidh tú moltaí a fháil ó Fhianna Fáil mar gheall ar an 'Confidence and Supply Agreement' nó ó na Teachtaí neamhspleácha mar gheall ar a dtacaíocht don Rialtas," a dúirt Mac Cormaic sa ríomphost a seoladh chuig an Aire Stáit.
Faoi Acht na Gaeltachta 2012, laghdaíodh líon na gcomhaltaí ar an mbord ó 20 go 12 comhalta. Faoin Acht, ceapann Aire na Gaeltachta seachtar comhaltaí, an cathaoirleach san áireamh, ar bhord an Údaráis agus ainmníonn na comhairlí contae, a bhfuil ceantar Gaeltachta ina ndlínse, cúigear comhaltaí.
Bhain conspóid mhór leis an reachtaíocht sin in 2012 a chuir deireadh leis na toghcháin a bhíodh ann do Bhord an Údaráis
agus daoine den tuairim gur chreimeadh ar an bpróiseas daonlathach a bhí ann, ach mhaígh an rialtas ag an am gur bord neamhspleách, saor ó thionchar polaitíochta a bheadh ann feasta.
Tugtar cuireadh anois do dhaoine a bheadh ag iarraidh a bheith ina gcomhaltaí boird iarratas a dhéanamh chun an tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí (nó PAS). Jailtacht

Is éard atá sa Jailtacht (meascán de "jail" an Bhéarla: "príosún" agus Gaeltacht) ná téarma a chumadh le cur síos a dhéanamh ar úsáid na Gaeilge sna bpríosún ó thuaidh i rith na dTrioblóidí ach go háirithe. Is iomaí príosúnach poblachtach a d'fhoghlaim an Ghaeilge don chéaduair ann agus trí mhean na Gaeilge a chaith siad a saol ann chomh maith. Tugtar "Jailic" ar an gcineál Gaeilge a labhraíodh ann, scaití. Eagraítear imeachtaí éagsúla le linn Seachtain na Gaeilge, ina measc ceardlanna cócaireachta agus drámaíochta, comórtais aistí agus spóirt, díospóireachtaí agus seisiúin cheoil agus rince. Réamh-radharc ar Fhéile Cúirt na Gaillimhe le Emily Cullen; Conor Byrne ag caint fé Scoil Gheimhreadh Ghaoth Dobhair; léirmheas ar Loah sa Bello Bar le Ola Majekodunmi; agus agallamh le Cormac Parle ón ngrúpa Stoat. Tá fadhb ann i leith na Ranna, rud a luaigh Choimisinéir na dTeangacha Oifigúla. Ní féidir linn ár ghnó a dhéanamh ó tús deireadh trí Gaeilge. Beidh mé ag cuir isteach roinnt gearáin i mbliana mar gheall ar sin. Tá mé sásta seans a thabhairt an Acht a chuir i gcrích, ach tá bliain imithe agus seo an deis atá agam. Tá sé tábhachtach dúinne, mar is muidinne an pobal. Ní muidinne lucht na Dála amháin ach an pobal Gaeilge lasmuigh. Tá dúshlán ann dúinn. Dúirt sé freisin gur dúshlán é do chomhlachtaí poiblí na tíre. Tugann sé dúshlán don phobal freisin úsáid [1726] rialta a bhaint as na seirbhísí breise a bheidh ar fáil trí mheán na Gaeilge ón Státchóras in imeacht ama de bharr na reachtaíochta nua. In áit deifir a bheith ar Ghaeilgeoiríúsáid a bhaint as an Bhéarla muna bhfuil an fhoirm ar fáil, nó foirm Béarla a líonadh isteach as Gaeilge, caithfimid na foirmeacha a lorg mar Ghaeilgeoirí, iad a líonadh isteach, agus úsáid a bhaint as na seirbhísí. Deir sé ag deireadh an phíosa go bhfuil sé fíor gur mhinic a bhíodh deacracht ag duine aonair a ghnó a dhéanamh go furasta leis an Stát trí Ghaeilge san am atá caite. De réir mar a thiocfaidh méadú ar chumas an Stáit seirbhísí a chur ar fáil trí Ghaeilge, beidh dúshlán ann don phobal atá inniúil ar an Ghaeilge an teanga sin a roghnú agus iad i mbun gnó leis an Stát. Sin an dúshlán dúinne, ach tá dúshlán ar an Stát chomh maith. “Tá an-iontas ar phobal na Gaeilge & na Gaeltachta leis an gceapachán áirithe seo ón Taoiseach, mar gheall ar an bpraiseach inár fhág Joe McHugh an Roinn nuair a bhí sé ag fágáil cheana, ó thaobh cúlú ar chearta teanga, easpa dul chun cinn ó thaobh an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge agus nithe eile agus níltear dóchasach go mbeidh sé aon cheo níos fearr an babhta seo. Dá mbeadh litir mar sin scriofa ag Pádraig Mac Piarais nó ag laoch Éireannach eile, bheadh siad cáinte go láidir ag lucht an athbreithnithe! · Plé a dhéanamh i measc na múinteoirí Gaeilge ar labhairt na Gaeilge a chur níos lárnaí san obair a dhéantar le ranganna sa tsraith shóisearach agus modhanna measúnaithe a fhorbairt dá réir. Tá fáilte curtha ag Cairde Teo roimh vóta a ghlac Comhairle ABC beartas um chomharthaíocht dhátheangach sráide a thabhairt isteach in Ard Mhacha, i nDroichead na Banna agus i gCreag Abhann.
Mar gheall ar an bheartas úr seo, beidh an Comhairle ábalta cuid dá ndualgais reachtúla agus dlíthiúla a chomhlíonadh. Ag caint i ndiaidh don vóta rúnda dul trídar éigean, dúirt Oifigeach Straitéise CAIRDE Teo, Gearóid Ó Machail, dúirt sé:
"Tá sé thar am don bheartas seo bheith in áit, ach mar sin féin, cuireann muid fáilte roimh an chéad chéim seo ón údarás áitiúil le tabhairt faoin chomhionannas, faoin dea-chaidreamh agus faoi éagsúlacht chultúrtha i gceantar comhairle ABC. Díolann Gaeilgeoirí rátaí agus tá na cearta céanna tuillte acu le teacht ar sheirbhísí agus áiseanna na comhairle. Foilsíodh tuarascáil anuraidh a leag béim ar theip ghlan Chomhairle Ard Mhacha, Droichead na Banna agus Creag Abhann dualgais a shínigh rialtas na Ríochta Aontaithe a chomhlíonadh". D'fhoilsigh an Coiste um Riar na Córa agus Conradh na Gaeilge an tuairisc 'Comhairlí Áitiúla, Dualgais agus an Ghaeilge: Creatlach Comhlíonta' a rinne measúnú ar cé acu ar chomhlíon rialtas áitiúil dualgais idisnáisiúnta i dtaca leis an Ghaeilge.
Lean an tUasal Ó Machail:
"Tá údarás ag comhairlí áitiúla maidir le comharthaíocht sráide agus le forbairt pobail, maidir le gníomhaíochtaí cultúrtha agus oidhreachta, agus trína gcuid brandála agus seirbhísí i limistéir áitiúla agus thiocfadh leo go leor a dhéanamh leis an Ghaeilge a chur chun cinn. Tá dualgas deachaidrimh ar chomhairlí fosta agus ba chóir do chomhairlí bheith ag tabhairt faoi leatrom agus comhthuiscint a chur chun cinn i dtaca le réimse ceisteanna comhionannais."
"In 2018, d'fhreagair Comhairle ABC nach raibh beartas ar bith acu don Ghaeilge, ná aon fhoráil don Ghaeilge taobh istigh de bheartas ar bith eile. Níl an Ghaeilge le feiceáil sa bhrandáil, ar chomharthaíocht nó i lógó na comhairle. Níor chomhlíon an beartas um chomharthaíocht sráide na dualgais reachtúla faoi Chairt na hEorpa um Teangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh.
"Mar fhreagra ar cheist i dtaca le h-acmhainniú chur chun cinn agus chosaint na Gaeilge, dúirt an Chomhairle nár fhostaigh siad Oifigeach Gaeilge riamh agus níor chuir siad isteach ar an mhaoiniú a sholáthraíonn Foras na Gaeilge le duine a fhostú.
"D'fhreagair Comhairle ABC fosta nach raibh aon bheart glactha acu le tabhairt faoin leatrom ar an Ghaeilge, agus nár chuir siad aon bheart in áit le comhbhá agus comhthuiscint ar an Ghaeilge a chur chun cinn.
"Níor thug Comhairle ABC aon eolas ar sheirbhísí atá ar fáil trí Ghaeilge nó a bhaineann leis an Ghaeilge. Nuair a fiafraíodh cén seirbhísí a tugadh i nGaeilge laistigh de dhualgais idirnáisiúnta, dúirt Comhairle ABC nár bhain sé leo, mar nach raibh aon bheartas acu agus gur fhreagair siad roimhe nach raibh aon bheart glactha acu i dtaca leis an Ghaeilge de.
"Ní dhearnadh aon iniúchadh ar scileanna Gaeilge i measc na foirne. D'fhreagair Comhairle ABC nach raibh siad cinnte cé acu a bhí soláthar reatha níos lú ná an soláthar roimhe seo".
"Tá súil agam go léiríonn an vóta seo go bhfuil Comhairle ABC ag tabhairt faoi na dualgais reachtúla agus dlíthiúla d'íocóirí rátaí." Mar gheall ar an tóir mhéadaitheach air, tá sé beartaithe ag RTÉ gach clár de a chur ar siúl faoi dhó gach lá ó mhí Mheán Fómhair, an scéal á aithris trí Bhéarla ar maidin, agus trí Ghaeilge ansin níos déanaí san iarnóin. Six good reasons to attend the Gaeltacht Improve your exam results: By attending the Gaeltacht, you will greatly improve your ability and confidence in speaking Irish. This will be of huge benefit when taking the new Junior or Leaving Certificate Irish course in which oral Irish accounts for 40% of the overall exam. Ní Neart go cur le Chéile | An Phoblacht
Mairtírigh Éadán Tobair
I Mí na Samhna 2007 beidh comóradh Mairtírigh Éadán Tobair ar siúl i Loch Garman agus beidh comóradh bliaintiúl ag an suíomh in Éadán Tobair cois teorann, áit ar thárla an tragóid ar an 11ú Samahin 1957. Ba anseo díreach ó dheas den teorann i gContae Lú a maraíodh cúigear Poblachtánach i dhá phléascán mhóra ag teach beag Michael Watters. Ceathrar acu sin a maraíodh, bhí siad gníomhach in aonad seirbhíse agus glacadh páirt i bhfeachtas in aghaidh fórsaí na Breataine i dTuaisceart Éireann. Maraíodh Michael Watters, úinéir an tí, maor coille a bhí ina chónaí leis féin sa teach agus a thug tacaíocht don fheachtas.
Na hÓglaigh a maraíodh, Pól Mac Gabhann, aois 19, as Ard Mhacha, Olibhéar Ó Creabháin, aois 20, ón Dún, Seoirse Mac Aogáin, aois 29 as Inis Chorthaidh agus Padraig Ó Pearáil, aois 27, as Baile Loch Garman. Dúradh gur phléasc na buamaí ró-luath gan rabhadh ach bhí tuairim eile ann go raibh lámh ag gníomhaire Breatanach ann agus deirtear go bhfuil a chruthú sin le fáil i bhfianaise a chonachtas níos moille le linn na dTrioblóidí sa Tuaisceart. Tógadh leacht cuimhneacháin i 1958 ar shuíomh an tí in ar thárla an phléasc.
Le linn an ama céanna bhí ochtar óglaigh as Loch Garman ar sheirbhís ghníomhach ag an Teorann i gceanntar Mhuineacháin agus Lú. "Colún Chnoc Fíodh na gCaor" a tugadh orthu. Tá Coiste bunaithe i Loch Garman faoi cheannas Liam Mac Garraí, O/C Deisceart Loch Garman ag an am, Séamus Mac Suain agus Roibeáird Mac Eocaidh – bhí siadsan go léir ar an bhfeachtas agus chaith siad tréimhsí i bpriosún ó am go h-am.
Ba as Sráid Uí Chonaile, Loch Garman do Phádraigh Ó Pearáil agus é ag obair mar chlódóir. Bhí sé gealta le pósadh, é mar chathaoirleach ar Chlub Iomána Pharnell agus d'imir sé féin iománaíocht agus peil. Bhí Gaeilge líofa aige agus bhí sé mar fhear a' tí ag na Ceilithe a bhí faiseanta le linn na gcaogadaí. An mhórchuid da chomrádaithe bhí siad roint mhaith bliain níos óige ná é, ins na déaga nó beagán le cois fiche agus bhí tionchar láidir aige orthu maidir le cultúr Gaelach agus cúrsaí morálta. Bhí cúlra Páirtí Lucht Oibre aige agus an-mheas aige ar Theaghlach Corish ina bhaile dúchais ach lean sé an ídeal Éire Gaelach agus Saor. Bhí a fhís féin bunaithe ar scríbhinní Mhac Piarais agus Ó Conaíle agus ghlac sé cinneadh a dhul mar Óglach Poblachtánach i bhFómhar 1957. A chomrádaithe óga i Sinn Féin as Loch Garman bhi siad uilig mar bhaill gníomhach de Chonradh na Gaeilge, GAA agus an Réalt. Ní raibh go leor ama acu sa lá le freastal ar na cruinnithe éagsúla, céilithe agus imeachtaí a raibh baint acu le Éire Gaelach. Bhí mé féin mar duine acu. Bhí muid óg, singel agus fuinneamh na hóige ionainn chun an obair a dhéanamh. Bhí Ó Pearáil an-gnóthach ag reachtáil Club Pharnall, ach lean sé ar an obair ar son na Teangan agus an chultúir. Chreid sé go raibh an iomarca grúpaí ag obair ar son na Gaeilge ach gan iad ag obair as láimh a chéile, rud a rinne dochar don Teanga. Bhí na grúpaí cultúir, na páirtithe poilitiochta uilig ag maíomh go raibh siad ag cur na Gaeilge chun cinn ach nach raibh an chuid acu i ndairíre agus gurbh é sin an fáth nach raibh dul-chun cinn le feiceáil.
B'é tuairim Phádraig gur cheart do Sinn Féin a bheith mar eagraíocht Gaeilge comh maith le bheith gníomhach i bpoilitíocht, in ionad a bheith ag freastal ar chruinnithe éagsúla (Conradh na Gaeilge 7rl.) gach oíche den tseachtain.
Bhí Breandán Ó Bheacháin as Condae an Chláir den tuairim céanna. Thug Breandán seirbhís saoil don chúis náisiúnta go háirithe sa GAA go dtí am a bháis i 2005. Bhí an fís céanna aige agus ag Pádraig Ó Pearáil. Bhí aithne agam ar an bheirt acu agus cé go raibh siad dílis don GAA bhí díoma orthu fán neamh-shuim í nGaeilge san eagraíocht. Bhí an-dúil ag an bheirt san iománaíocht. Bhí Breandán ar Choiste GAA go raibh freagracht orthu plean moltaí a dhéanamh don eagraíoch chun an Gaeilge a chur chun cinn. Foilsíodh tuairisc leis na moltaí seo ann. Ach cá bhfuil sé? Ina luí i gcófra ag cruinniú dusta? Bheadh Breandán sásta go bhfuil toradh maith ar na blianta oibre a rinne sé i mBaile na Sionna, áit a bhfuil "Dúchas na Sionna" bunaithe, sin scáth-ghrúpa de na Cumainn Cultúra agus Gaeilge sa bhaile sin. Tá a neamhspleáchas féin ag gach dream ach iad ag comh-oibriú ar mhaith le pobal na háite.
Bheadh Ó Pearáil as Loch Garman agus Ó Beacháin ón Chlár den tuairim céanna- "ní neart go cur le chéile "
Tá dualgas orainn mar Phoblachtánaigh cluas a thabhairt don ídéal a bhí ag an mbeirt Poblachtánach seo chun Éirinn a athghabháil ina thír Gaelach. Téarma.ie

Is bunachar náisiúnta téarmaíochta don Ghaeilge, maoinithe ag an Aontas Eorpach tríd an gclár Interreg IIIA é Téarma.ie.
Fiontar, DCU, a d'fhorbair an bunachar seo faoin ainm Focal.ie, le comhoibriú agus le páirtmhaoiniú ó Fhoras na Gaeilge. Ar 1 Márta 2015 athraíodh an t-ainm go Téarma.ie.
Gradam.
Bhuaigh an acmhainn idirlín seo gradam "An Suíomh Gaeilge Is Fearr" ag The Irish Web Awards ar 25 Deireadh Fómhair 2008. Tá súil ag lucht an fheachtais lucht labhartha na Gaeilge agus iad siúd a thacaíonn le reachtaíocht teanga don Ghaeilge ó thuaidh a spreagadh a thuilleadh leis ‘An Dioscó Dearg’ chomh maith le hairgead a bhailiú don fheachtas agus ceiliúradh a dhéanamh ar a bhfuil déanta go dtí seo.
Idir an dá linn, tá iarrtha ag an Dream Dearg ar a gcuid leantóirí litreacha a scríobh chuig nuachtáin áitiúla agus náisiúnta leis an éileamh ar Acht Gaeilge a léiriú sna seachtainí idir seo agus atosú na gcainteanna idir páirtithe polaitíochta an Tuaiscirt.
Foilsíodh roinnt alt agus litreacha inar cuireadh in aghaidh na Gaeilge agus in aghaidh an Achta Gaeilge i nuachtáin ar fud na tíre ó cuireadh dlús faoin bhfeachtas ar son na reachtaíochta ag tús na bliana. 15 bliana ó Chomhaontú Aoine an Chéasta. Foilseachán POBAL d’aistí phobal na Gaeilge ar chúrsaí Gaeilge ó gealladh Acht Gaeilge i gComhaontu Aoine an Chéasta. Idir sin agus an fichiú aois, leanann filí an Bhéarla don tiúin chéanna, ag moladh cumhacht na samhlaíochta agus ag cáineadh na heolaíochta. Dúirt Coleridge san naoú céad déag, mar shampla, gurb ionann anamacha chúig chéad Isaac Newton agus anam Shakespeare amháin. Deireann Conchúr Ó Murchú go gcaithfimid “anseo” a ghlaoch ar an Tuaisceart ach cad a dhéanfaidh muintir an Deiscirt – taimíd cleachtaithe ag glaoch “thuas ansin” and an “Tuaisceart dubh” ar na Sé Chondae. Gaillimh (Ar Líne)
CÚRSA NUA: Cumarsáid & Cruinneas
Catagóir Cartlann Feachtas
D'iarr Conradh na Gaeilge ar iarrthóirí sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha todhchaí a roghnú don teanga agus a gcuid tacaíochta a léiriú le gnímh ar son na Gaeilge má thoghtar iad.
Lá Mór na Gaeilge
Tá pobal na Gaeilge agus Gaeltachta thuaidh theas ag iarraidh cothrom na Féinne agus seirbhísí Stáit as Gaeilge don phobal atá ar comhchaighdeán agus ar comhchéim leis na seirbhísí as Béarla, go háirithe sa Ghaeltacht.
Aitheantas (2010)
Tháinig na heagrais Ghaeilge Comhluadar, Conradh na Gaeilge, Foras Pátrúnachta na Scoileanna Lán-Ghaeilge agus Glór na nGael le chéile faoi bhrat an chomhfheachtais Aitheantas sa bhliain 2010 chun stocaireacht a dhéanamh ar son na Gaelscolaíochta, agus go háirithe chun tacú le tuismitheoirí Ghaelscoil Ráth Tó i gCo. na Mí nuair a diúltaíodh aitheantas don bhunscoil lánGhaeilge i 2010.
Catagóir Feachtais Eile
Is ollrith náisiúnta timpeall na hÉireann ar son na Gaeilge é Rith. Bhí an fhéile náisiúnta is déanaí ar siúl ón 7 - 15 Márta 2014 mar cheann de phríomhimeachtaí Sheachtain na Gaeilge 2014. Leagadh cúrsa 1000km amach chun ollrith sealaíochta gan stad a dhéanamh ó Bhaile Bhuirne i gCo. Chorcaí go Béal Feirste thar 9 lá, leis na míllte duine ag glacadh páirte ann thar 400 baile. Bhí éagsúlacht ann in 2014 toisc go raibh rith thar oíche i mBaile Átha Cliath den chéad uair riamh.
In ainneoin gurb í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil de réir an Bhunreachta ó dheas, agus cé go dtugtar cúram ar leith le cinntiú go bhfuil an Ghaeilge go príomha chun cinn ar chomharthaí áirithe in Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, (Alt 9) Rialacháin 2008, fágann na rialacháin chéanna comharthaí bóthair na hÉireann go sonrach as an áireamh.
Conas Craobh A Bhunú
Catagóir Treoir do Chraobhacha
Is í an chraobh croílár agus bunchloch Chonradh na Gaeilge. Ó bunaíodh an eagraíocht i 1893, tá craobhacha an Chonartha ag cur na Gaeilge chun cinn, ní hamháin in Éirinn, ach ar fud an domhain chomh maith.
Conas Imeacht A Eagrú
Príomhsprioc na n-imeachtaí ná an Ghaeilge a chur chun cinn i mbealach taitneamhach, go háirithe ó thaobh labhairt na teanga de, ach is fiú léamh agus scríobh na Gaeilge a chothú chomh maith más féidir. Ba chóir gach aon chéim den phleanáil agus den eagrú a dhéanamh i nGaeilge (nó go dátheangach ag braith ar chúrsaí, mar shampla má táthar ag eagrú imeachta i gcomhpháirt le grúpa eile).
Rinne Conradh na Gaeilge bille dár gcuid féin a dhréachtú le hAcht na dTeangacha Oifigiúla a láidriú i mbliana.
Oifig an Choimisinéara Teanga (2011) Bíonn níos mó ná foghlaim na Gaeilge i gceist sa Ghaeltacht - is minic a bhíonn cúrsaí de chineál eile ar fáil chomh maith, leithéidí Scríobh sé ar Twitter: “”Fiú sa lá inniu ag TG1 an arrogance de láithreoir caitheamh rosary thart ar a n mhuineál.”” Déirigh an tOllamh Séamas Ó Catháin as Cathaoirleacht Bhord na Gaeilge, An Coláiste Ollscoile Baile Átha Cliath, i mbliana, tar éis seirbhís díograiseach a thabhairt dó. Bhí an tOllamh Uí Chatháin ina Chathaoirleach ó bhunaíodh An Bord sa bhliain 1997 agus ina bhall de Choiste na Gaeilge roimhe sin. Agus é ina Chathoirleach ar an mBord, ceapadh Oifigeach Gaeilge don chéad uair agus cuireadh ranganna teanga ar fáil do mhic léinn agus dfhoireann an Choláiste.Tháinig Scéim Chónaithe Ghaeilge do mhic léinn ar an saol agus bronnadh Bonn Óir Bhord na Gaeilge. Tiocfaidh an tOllamh Éanna Ó hOisín, Roinn na Tráchtála mar chomharbha air agus tá an Dr Micheál Ó Dochartaigh, Roinn an Leighis Tréidliachta ceaptha ina Leas-Chathaoirleach. Tá Coláiste úrnua tréidliachta ar champas Belfield anois agus roinnt de rangann teanga an bhoird, beidh siad á reáchtáil san fhoirgneamh seo. Beidh an téarma ag tosú ar an 9 Meán Fómhair. 1,700 dalta a shuigh na scrúduithe mar seo - ina measc 780 dalta a rinne na scrúduithe sa bPolainnis agus 340 dalta a rinne sa Rómáinis iad. Tá iarrtha ag Gaeltacht Bheo ar Uachtarán na hÉireann gan an Bille Um Shláinte Poiblí a shíniú mar gheall ar an 'éagóir' a dhéantar ann ar an nGaeilge
Déardaoin, Deireadh Fómhair 11 2018 ag 1:16 pm
Tá iarrtha ag ceanneagraíochtaí pleanála teanga na Gaeltachta ar Uachtarán na hÉireann gan reachtaíocht nua maidir le lipéid ar dheochanna meisciúla a shíniú toisc, a deir siad, go ndéantar 'éagóir inti' ar an nGaeilge.
In aighneacht atá curtha ag an ngrúpa nua Gaeltacht Bheo, a dhéanann ionadaíocht ar an 26 eagraíocht pleanála teanga sa Ghaeltacht, iarrtar "go humhal" ar an Uachtarán Micheál D. Ó hUigínn gan an Bille um Shláinte Phoiblí a shíniú nuair a chuirfear faoina bhráid é.
Iarrtar sin ar an Uachtarán, a deirtear san aighneacht, mar gur dhiúltaigh an tAire Sláinte do leasú ar an mBille a d'fhágfadh go mbeadh an rabhadh sláinte atá beartaithe inti i nGaeilge agus i mBéarla.
Mhaígh an tAire Sláinte Simon Harris sa Dáil an mhí seo caite go raibh fianaise aige go gcuirfeadh rabhadh sláinte i nGaeilge ar lipéid deochanna alcóil 'mearbhall' ar dhaoine.
Dúirt sé go raibh a chinneadh diúltú do lipéid dhátheangacha ar dheochanna meisciúla bunaithe ar thaighde, ach léiríodh i scéal a foilsíodh ar an suíomh seo nach raibh ceist na Gaeilge ar na lipéid san áireamh sa taighde a luaigh an tAire.
Rinneadh cáineadh géar ar an Aire bunaithe ar scéal Tuairisc.ie agus dúírt Aire Stáit sa Roinn Sláinte féin gur 'baineadh siar aisti' ar chloisteáil di a laghad fianaise a bhí ag an Aire s dá mhaíomh go gcuirfeadh rabhadh sláinte i nGaeilge 'mearbhall' ar dhaoine.
San aighneacht atá seolta ag Gaeltacht Bheo chuig an Uachtarán, deiretar gur chuir an méid a bhí le rá ag Harris agus a easpa fianaise dá áiteamh "alltacht agus ionadh" orthu.
"Má ghlactar leis an mbille seo is cinnte gur céim ar gcúl a bheadh ann do stádas na teanga agus dár n-iarrachtaí pleananna teanga a fheidhmiú agus an pobal a thabhairt linn. Cuireann an cinneadh seo teachtaireacht dhiúltach amach nach bhfuil áit nó fáilte roimh an nGaeilge i réimsí ar leith den tsochaí.
"Tá fasach ann cheana féin leis na lipéid dhátheangacha atá in úsáid le hearraí tobac agus ní léir go bhfuil mearbhall ar éinne dá bharr.
"Iarraimid go humhal ort mar sin gan an bille seo a shíniú ach é a sheoladh ar ais chuig Tithe an Oireachtais ionas go ndéanfar an éagóir seo i leith na Gaeilge a chur ina cheart," a deirtear in aighneacht Gaeltacht Bheo chuig Uachtarán na hÉireann.
Níl de rogha ag an Uachtarán ach gach bille a chuirtear faoina bhráid a shíniú ina dhlí ach amháin sa chás go síleann sé go bhfuil an bille, nó aon chuid de, míbhunreachtúil. Sa chás sin féadadh sé diúltú an bille a shíneadh i ndiaidh dó comhairle a fháil ón gComhairle Stáit. Ina dhiaidh sin, má tá sé fós den tuairim go bhfuil an bille míbhunreachtúil, caithfidh sé é a chur faoi bhráid na Cúirte Uachtaraí le cinneadh críochnúil a fháil.
Fág freagra ar 'Achainí déanta ag eagraíochtaí pleanála teanga na Gaeltachta ar an Uachtarán gan reachtaíocht nua a shíniú'
Magaoidh Déardaoin, Deireadh Fómhair 11 2018 ag 2:30 pm
Tá sé suimiúil gur eagraíocht Gaeltachta a thosaigh an troid in aghaidh an bhille leichealach seo. Ba chóir do Ghaeltacht Bheo achainí ar líne a thosú ina a iarrtar ar an Uachtará gan an bille Alcóil a shíniú. Ní cás siombalach é seo. Seo "test case" nach mór do ghluaiseacht na Gaeilge a throid. Má theipeann orainn an bille seo a stopadh níl aon bhrí dáiríre le hAlt 8 de Bhunreacht na hÉireann ná le hAcht na dTeangacha Oifigiúla. Is Dochreidte go mbeidh cead cosc a chur de réir dlí an Ghaeilge a úsáid ar fógraí oifigiúla stáit.
Tá Conradh na Gaeilge, Gaeloideachas, na saineolaithe teanga aitheanta, na gníomhaithe teanga aitheanta, an Coimisinéar Teanga agus Foras na Gaeilge ina dtost faoin gcás seo.
Seo céim thromchúiseach i dtreo an Ghaeilge a dhíchoimisiniú mar theanga oifigiúil stáit.
Críostóir Déardaoin, Deireadh Fómhair 11 2018 ag 9:16 pm
Ní dóigh liom go bhfuil sé cóir iarraidh ar an Uachtárán gan bille a shíniú mar seo. Níl cumhacht ag an Uachtárán veto a imirt ar dlíthe a thagann chuige ón Dáil.
Magaoidh Dé hAoine, Deireadh Fómhair 12 2018 ag 8:11 am
@ Criostóir
Níl veto i gceist. Tá cumhacht ag Uachtarán na hÉireann diúltú bille a shíniú má cheapann sé go bhfuil sé míbhunreachtúil agus ansin glaoch ar an Chomhairle Stáit agus an bille a sheoladh chun na h Ardchúirte más mian leis. Tá sin déanta cheana ag uachtaráin faoi bhillí eile.
AnRógaire Dé hAoine, Deireadh Fómhair 12 2018 ag 8:49 am
Dá mbeadh an stáit i ndáiríre faoi thacú le pobal na gaeilge, nuair nach bhfuil comhlachtaí ar nós na bancanna sásta freastal ar an bpobal sa dá theanga oifigiúil, as a stuaim féin, chuirfí reachtaíocht i bhfeidhm a thabharfadh ceart don saoránach seirbhís iomlán a fháil ina rogha teanga oifigiúil ó na comhlachtaí seo.
Balor Dé hAoine, Deireadh Fómhair 12 2018 ag 10:03 am
An stáit ag iarraidh ar choistí pleananna teanga a ullmhú agus a chur i bhfeidhm agus ansin ag brú an Bhéarla ar na pobail cheanna. Maith Gaeltacht Bheo as labhairt amach i gcoinne na fimíneachta seo. Ó GRÁINNE, Diarmaid (1950–2013) | ainm.ie
dáta breithe 10 Bealtaine 1950
dáta báis 28 Lúnasa 2013
áit bhreithe Aill an Phréacháin, Co. na Gaillimhe
scoil Scoile na bhForbacha, Co. na Gaillimhe
Coláiste Éinde, Bóthar na Trá, Co. na Gaillimhe
ardoideachas Coláiste Phádraig, Droim Conrach
Diarmaid (Dairbe) Ó Gráinne [tuismitheoir]
Siobhán (Júidín Steif [tuismitheoir]
Áine [páiste]
In Aill an Phréacháin, na Forbacha, i gConamara, a saolaíodh Diarmaid Ó Gráinne ar 10 Bealtaine 1950 agus cé go mba i mBaile Átha Cliath agus ina dhiaidh sin i gContae Ros Comáin a chaith sé bunáite a shaoil mar dhuine fásta, d'fhág a thógáil agus an ceantar as ar fáisceadh é rian láidir ar a chuid scríbhneoireachta, a bhí breactha leis an gcaint shaibhir, nádúrtha a bhí cloiste aige óna mhuintir agus óna chuid comharsan.
Ba é Diarmaid an dara duine ab óige de sheachtar clainne, ceathrar mac (Pádraig, Stiofán, Diarmaid, Máirtín) agus triúr iníonacha (Máire, Nuala, Sorcha), a bhí ag a thuismitheoirí – Diarmaid (Dairbe) Ó Gráinne, feirmeoir beag as Aill an Phréacháin agus ag a bhean, Siobhán (Júidín Steif) Breathnach as an mBaile Ard ar an Spidéal.
D'fhreastail Diarmaid ar Scoil Náisiúnta na bhForbacha. I gColáiste Éinde ar an mBóthar Ard i nGaillimh a fuair sé a chuid meánscolaíochta agus chuaigh sé as sin chuig Coláiste Phádraig i nDroim Conrach, Baile Átha Cliath, áit ar oileadh mar bhunmhúinteoir é sa bhliain 1970.
Níor réitigh an bhunscoil ná an mheánscoil chónaithe leis beag ná mór agus chreid sé go daingean gurbh amhlaidh a d'ísligh an córas iontu a spiorad, in ionad é a neartú. Malairt measa a bhí aige ar Choláiste Phádraig agus an tsaoirse agus an spreagadh a bhí le fáil ansiúd.
Ba é an t-ollamh le Gaeilge a bhí i gColáiste Phádraig, Séamus Ó Mórdha (1915–2005), a mhol dó tabhairt faoin scríbhneoireacht agus ansiúd freisin a fuair sé deis luí isteach ar ábhar eile a thaitin go mór leis – an stair. Bhuaigh sé Duais Uí Mhaolónaigh as na marcanna ab airde sa choláiste a bhaint amach san ábhar sin. Níorbh iontas nuair a rinne sé freastal ar an gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ina dhiaidh sin (ó 1976 go 1979) gur ar an stair, ar an bpolaitíocht agus ar an mBéarla a dhírigh sé.
Thug sé scaitheamh ag múineadh i Scoil Náisiúnta Bhaile Shéamais Dhuibh i gContae an Chabháin, ach ba sa phríomhchathair agus sa cheantar máguaird a chaith sé an chuid is mó dá shaol múinteoireachta – i Scoil Cholmcille, Sráid Mhaolbhríde (Scoil Chaoimhín mar atá anois), Scoil Pháirc Sandford, Raghnallach, agus Scoil agus Coláiste na Toirbhirte, Bré, Co. Chill Mhantáin, baile inar chuir sé faoi.
Sa bhliain 1976 phós sé Caitlín Ní Shíthigh as Glas Naíon i mBaile Átha Cliath agus bhí beirt chlainne orthu, Áine agus Brian.
Ainneoin oiread ama a bheith caite aige sa phríomhchathair agus a bhí taobh amuigh di, shantaigh sé saol na tuaithe i gcónaí agus in 1999 cheannaigh sé gabháltas beag i Mullach na Sí in aice leis an gCaisleán Riabhach i dtuaisceart Chontae Ros Comáin. Idir bheithígh, laonna agus ghamhna, bhíodh sna déaga eallach aige agus é sásta go leor ag fosaíocht orthu siúd, ag scríobh, ag léamh agus i gcomhluadar feirmeoirí beaga eile an cheantair.
Saothar léirmheastóireachta ar ghearrscéalta Mháirtín Uí Chadhain (1906–1970) a bhí sa chéad leabhar a tháinig uaidh, An Dá Mháirtín (1990). Bhí ardmheas ag an nGráinneach ar Ó Cadhain agus mheas sé gur fhág a bhás teanga na Gaeilge gan cheannaireacht. Bhí cuid den phearsantacht chéanna ag baint leis an mbeirt – taghdach, giorraisc ar uairibh agus gan fuacht ná faitíos orthu tabhairt go hoscailte agus go poiblí faoi dhaoine agus faoi fhorais nach raibh ag déanamh an chirt, dar leo.
Cúrsaí oideachais agus cúrsaí na Gaeilge ba mhinice a bhíodh ag déanamh tinnis do Dhiarmaid Ó Gráinne. I gcolún a bhíodh aige sa nuachtán Lá agus ar mhíreanna dá chuid a craoladh go rialta ar Raidió na Gaeltachta sna 1990idí, thug sé faoi eagraíochtaí stáit agus faoi ranna rialtais ar easaontaigh sé lena gcuid polasaithe. Ba mhinic freisin a cháin sé acadóirí as a gcuid leithleachais. Bhíodh a ghlór le cloisteáil ag agóidíocht ag cruinnithe poiblí agus ba mhinice ná sin a thuairim ar leathanaigh na litreacha i nuachtáin.
Duine domhain ab ea é a nocht cuid dá chroí agus dá chuid fealsúnachta sna trí imleabhar Ó Rinn go Sáil (2010, 2012, 2013), dialanna dírbheathaisnéiseacha a scríobh sé ar a fheirm i Ros Comáin sna blianta go gairid sular bhásaigh sé. Ansiúd, agus é ag teannadh leis na trí scór, scríobh sé: 'Táim tar éis íobairt a dhéanamh i ngach uile ní ar son na scríbhneoireachta. Chuir mé mo bhean, mo chlann, mo phost, mo mhuintir in áit na leathphingine ar son na huaill-mhéine seo amháin. Ag tagairt don uaigneas a bhaineann le saol an scríbhneora scaití, dúirt sé:
Strainséara gach duine ina bhealach féin, agus maidir leis an aonarán, cruthaíonn sé a ifreann aonarach féin. [. . .] Is cleasach an mac í an intinn agus cuireann sí speabhraoidí orainn. Má chónaíonn tú leat féin is í an intinn is mó díol cúraim, agus ní an corp. Sciúrann an scríobhneoireacht an intinn, agus sin é an fáth a bhfuil mé ag dul don chéipear seo.
In 1991 d'fhoilsigh An Clóchomhar a chéad úrscéal, Brionglóidí briste, tuairisc ar bhuachaill óg as iarthar tíre a bhuann scoláireacht chuig meánscoil chónaithe agus a théann isteach inti le croí éadrom, luaineach. Ach ní fada go dtuigeann sé gur mór atá idir an saol suaimhneach sa bhaile agus cora casta an tsaoil sa choláiste.
Foilsíodh úrscéal eile dá chuid An traimp an bhliain sin freisin. Fear óg ab ea an traimp a raibh bliain caite aige ag múineadh i mBaile Átha Cliath, ach a chaith trí bliana ag plé le sclábhaíocht agus le hobair láimhe i Sasana, san Fhrainc agus sa Ghearmáin, mar a bhí déanta ag an údar. Tá rian den saol a bhí caite ag Diarmaid go dtí sin le feiceáil go láidir sa dá úrscéal
Leabhar filíochta, Spéir thoirní (1993), ab ea an chéad saothar eile a facthas uaidh, dánta a bhí dírithe ar na daoine agus ar an gceantar dar díobh é. Ina dhiaidh sin foilsíodh dhá leabhar filíochta eile dá chuid, Spealadh an drúchta (1995) agus Coill chríon na bhForbacha (2001). Do Mháire Mhac an tSaoi, an t-aon duine in Éirinn a thuigfeadh é, dar leis, a thiomnaigh sé an t-aon leabhar gearrscéalta dá chuid, Céard a dhéanfas tú anois? (1997). Bhí Mhac an tSaoi ar dhuine den bheagán a thacaigh leis in am an ghátair, a dúirt sé.
Ar ábhar a bhailigh sé ó chomharsa béal dorais dá chuid in Aill an Phréacháin a bhí an leabhar A scéal féin – Máire Phatch Mhóir Uí Churraoin (1995) bunaithe, agus ba le hábhar a fuair sé ón amhránaí agus an seanchaí as Leitir Péic sa Spidéal a bhain Peait Phádraic Tom Ó Conghaile – A scéal féin (1997).
Cur síos ar an scór scríbhneoir ba mhó a chuaigh i bhfeidhm air is ea Doirse éalaithe (2004) agus sna blianta a lean, scríobh sé trí leabhar faisnéise eile. Le dúnmharuithe chomh fada siar le Mám Trasna agus chomh fada chun cinn le Veronica Guerin a bhain Fágann marbh láthair (2006); le stair na dornálaíochta, sa tír seo go háirithe, a bhain An dorn iata (2007) agus Cúba agus Castró (2009).
Foilsíodh aistriúchán a rinne sé ar bhunleabhar Caroline Seaward Karl Marx (1993) agus foilsíodh freisin An Strainséara (2012), aistriúchán a rinne sé ar úrscéal Albert Camus, L'Étranger.
Bhí bearna aon bhliain déag idir An traimp agus an tríú húrscéal a scríobh an Gráinneach, Cloch scoiltí (2002). Sna blianta beaga sular bhásaigh sé, scríobh sé ceithre úrscéal eile, Nead préacháin (2008); An drochshúil (2009); Muintir na coille (2011), leabhar a fuair ardmholadh; agus Aois na n-iontas (2013), a foilsíodh mí sula bhfuair sé bás ar 28 Lúnasa 2013.
Bhí baint aige le dhá leabhar eile, An cultúr agus an duine (1993) a chuir sé in eagar le Daithí Ó hÓgáin (1949-2011) agus An fhealsúnacht agus an tsíceolaíocht (1992) a chuir Ciarán Ó Coigligh in eagar agus a bhain le sraith léachtaí a d'eagraigh Diarmaid thar ceann Chraobh na hÉigse de Chonradh na Gaeilge. Oíche Chultúir 2020: Scoth na n-imeachtaí Gaeilge ar siúl ar líne | PEIG.ie
Scríofa ag Lynn air 17th Meán Fómhair 2020 . Catagóir: Ailt faoi thrácht.
Beidh Oíche Chultúir ar siúl Dé hAoine 18ú Meán Fómhair 2020. Den chéad uair riamh beidh rochtain ag daoine ar imeachtaí beo ar fud fad na tíre i mbliana, cibé áit ina bhfuil siad.
Caith súil ar na himeachtaí ar fad atá ar siúl i mbliana d'Oíche Chultúir 2020.
Gig Oíche Chultúir le Club Chonradh na Gaeilge
Cuireann Club Chonradh na Gaeilge fáilte romhat chuig Gig (fíorúil) ar a mbeidh roinnt aíonna cáiliúla ó pobal na Gaeilge, lucht an Chlub agus eile maraon. "Ina measc beidh Róisín Seoighe, Junior Brother, TADHG agus an-chuid eile ar Ghig álainn."
Thar Youtube Premier a bheidh an Gig, beo @ 19.30 ar an oíche agus roinnfear an-chuid eolais faoi athoscailt an Chlub é féin le linn an fhíseáin.
Tuilleadh eolas: YouTube Premier | 083 306 8331
Oíche Chultúir le Cultúrlann McAdam Ó Fiaich: Bàrd, File, Bardd
Le file náisiúnta na Breataine Bige, Ifor ap Glyn, file Éireannach Ciara Ní É agus an file Albanach Peter MacAoidh. "Léiríonn triúr file saothar nua ó pheirspictíochtaí Gaelach, Albanach agus Breathnach."
Thar Facebook agus YouTube a bheidh sé @ 20:00 – 21:30.
Oíche Chultúir le TG4, CUMAR: A Galway Rhapsody
Gné-scannán faisnéise ó Aodh Ó Coileáin. Arna scannánú thar bhliain iomlán, tá seisear ealaíontóirí atá lonnaithe i nGaillimh le feiceáil i #CUMAR agus déanann sé iniúchadh ar a n-áit dhúchais mar fhoinse spreagtha d'iarracht ealaíonta.
Beo ar Shéinnteoir TG4 @ 21:30 – 23:00.
Turas Fíorúil Spéir na hOíche le Caisleán na Carraige Duibhe
Tabharfar mionsonraí daoibh faoi spéir na hoíche ar Oíche Chultúir ionas gur féidir libh gach rud a d'fhoglaim sibh a chur i bhfeidhm ar bhealach praiticiúil… ag brath ar an aimsir dár ndóigh. Beidh an eispéireas realteolaíochta seo ar fáil i nGaeilge agus i mBéarla.
Beo ar líne @ 16:00 – 00:00.
Tuilleadh eolais: Caisleán na Carraige Duibhe
Gearscánnan Faoi Stair Chonradh na Gaeilge d'Óiche Chultúir
Gearscánnan faoi stair Chonradh na Gaeilge agus Athbheochan na Gaeilge, ar fáil do chách saor in aisce ar líne. Gheobhfar léargas ar stair an fhoirgnimh agus faoin áit ina mbíodh lucht na saoirse ag obair ag tús na fichiú haoise. "Is deis iontach í seo tuilleadh a fhoghlaim faoin bhfoirgneamh agus na scéalta a tharla ann, agus tú ar do chompord sa bhaile."
Beo ar YouTube @ 18:00.
Cláraigh anseo: Eventbrite
Tonn-Fuaime | Sound-Wave
Beidh dhá scannán mar gheall ar cheol agus ealaín ag dul amach ar líne.
Amhrán Dóchais: Scannán ceoil curtha le chéile ag Muireann Nic Amhlaoibh le Emma Ní Fhíoruisce, Ciarán Ó Gealbháin, Gerry O'Beirne agus Niamh Varian-Barry. Beidh sé beo ar Facebook @ 16:00
Tonnta: Beidh scannán mar gheall ar na healaíontóírí Dhuibhneach Deirdre McKenna, Ciara McKenna, Áine Ní Chíobháin, Tomáisín Ó Cíobháin, Honora O'Neill agus Dómhnal Ó Bric beo ar Facebook @ 18:30. Seirbhís aistriúcháin agus eagarthóireachta bunaithe i nGaillimh ar imeall na Gaeltachta. Tá taithí 5 bliana againn ar obair an aistriúcháin ó Bhéarla go Gaeilge. Ar ndóigh, ní gá go mbeadh daltaí tar éis freastal ar bhunscoil lánghaelach chun dul ar an ngaelcholáiste seo. Beidh fáilte roimh gach aon dalta ar mian léi nó leis a c(h)uid iarbhunoideachais a fháil trí mheán na Gaeilge. Is as Maigh Cuilinn i gCo. na Gaillimhe don Aire Stáit Seán Kyne. D’fhreastail sé ar Choláiste Naomh Muire i gCathair na Gaillimhe sular bhain sé bunchéim agus Céim Mháistir san Eolaíocht Talmhaíochta amach in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus UCD, faoi seach. Tá Ógchlub de chuid Chumann na bhFiann bunaithe sa Halla arís gach Céadaoin ó 6.00 in. - 7.30 in. Is do dhaltaí i Rang 4/5/6 sa bhunscoil an club seo. Cuir glaoch ar Chumann na bhFiann má tá suim agat. Cumann na bhFiann, an Irish Language youth club, will be based in the Hall on Wednesdays for the coming year. They cater for primary school children in 4/5/6th class. This handy book contains: 1. ar bharr / ar chúl / in aice / ar imeall / os comhair. agus Pádraig Ó Murchú B. The Present Tense (An Aimsir Láithreach - An Chéad Réimniú - Briathra leathan) Using the Verbs GearrÓl and Fág Worksheet The Future Tense (Aimsir Fháistineach - An Dara Réimniú) Basic Rules Display Posters Gaeilge. An deacracht leis an gur chuige sin (a trialadh cheana, sna 40í) ná go mbeidh tú ag tógaint scribhneoirí ó bheith ag scríobh ábhar nua i nGaeilge chun aistriúcháin a dhéanamh. Cuireadh plean ar fáil do mhúineadh na Gaeilge san Idirbhliain chomh maith agus is léir go bhfuil iarrachtaí fónta ar siúl chun taithí na scoláirí ar an nGaeilge labhartha agus ar an nGaeilge mar theanga bheo a fhorbairt le linn na hIdirbhliana. Moltar an cur chuige seo go mór. Moltar, áfach, go bpléifeadh na múinteoirí Gaeilge clár na hIdirbhliana ar bhonn rialta agus go leanfaí leis an mbéim ar an gcur chuige cumarsáideach agus leis an iniúchadh ar an nGaeilge mar theanga bheo. Dx92fhonn cur leis an obair seo dx92fhéadfaí modúl a bhunú ar na meáin chumarsáide Ghaeilge agus obair thionscnaimh na scoláirí a chur isteach ar na comórtaisí éagsúla do chláracha raidió agus teilifíse. Moltar, freisin, réimse na gcuairteoirí chuig na ranganna Gaeilge le linn na bliana a leathnú agus cuireadh a thabhairt, mar shampla, do chomhlucht drámaíochta teacht chun ceardlann drámaíochta a dhéanamh le scoláirí na hIdirbhliana. Posted on Monday, February 19, 2007 - 09:30 am:
Ar maidin chuir an Roinn Gnóthaí Eachtracha billeog thar Ghaeltacht Chonamara - "Every day you are helping the world's poorest people..."
Bhí sé go léir as Béarla seachas píosa ag an deireadh
"As Gaeilge
Má tá leagan Gaeilge den leabhrán seo uait déan teangabháil linn agus seolfaimid coip chugat sa phost agus fáilte. Is féidir coip a íoslódáil ó shuíomh gréasáin Chúnamh Éireann chomh maith."
Má deintear cuardaach Google don suíomh "Cúnamh Éireann" faigheann tú an teachtaireacht seo air:
"Tá leagan Gaeilge de shuíomh 'Cúnamh Éireann' á thógáil faoi láthair.
Más mian leat tuilleadh eolais nó teangabháil uainn nuair a théann an suíomh beo, seol ríomhphoist chuig irishaid@dfa.ie" mar aon le páipéar bán agus tuairisc don bhliain 2005. (http://www.irishaid.gov.ie/gaeilge.html)
Ní dóigh liom go bhfuil sé seo inglactha.
Dá mba rud é gur cuireadh an leabhrán seo as Gaeilge chuig gach taighleach sa tír leis an aguisín beag gur féidir leagan Béarla a fháil ach é a iarraidh an mbeadh sé sin inghlactha?
Is féidir iarraidh ortha leagan Gaeilge a chur chugat ach scríob chucu ag irishaid@dfa.ie
Posted on Monday, February 19, 2007 - 10:27 am:
Is leis an Choimisinéir Teanga ba chóir dhuit an gearán seo a dhéanamh: http://www.coimisineir.ie/
Tá tuairim agam go bhfuil sé i gcoinne an dlí leagan Gaeilge a bheith ar fáil ar bhreis dua ná mar atá leagan Béarla - ach ní mór é seo a chinntiú le hoifig an Choimisinéara.
Posted on Tuesday, February 20, 2007 - 01:38 pm:
Chuir mé chuige é agus fuair mé nóta an-dheas ón oifige aige:.
"Tá cás na bileoige faisnéise trí Bhéarla ó Chúnamh Éireann a fhiosrú againn le roinnt laethanta anuas. Faoi Alt 9(3) den Acht ba chóir a leithéide a bheith a scaipeadh trí Ghaeilge nó go dátheangach nuair atá sé á sheoladh mar "cora poist" ag an bpobal go ginearálta.....Bhí siad i dteagmháil leis an Oifig seo arís ina thaobh maidin inniu. Deir siad go bhfuil stop curtha anois leis an dáileadh i mBéarla amháin.....Maidir leis an dara pointe uait i dtaobh gan fáil a bheith ar leagan Gaeilge den suíomh gréasáin ag Cúnamh Éireann, fiosróidh an Oifig seo an scéala sin freisin. Tá sé gealta in Alt 4.2.4 de scéim teanga na Roinne Gnóthaí Eachracha go raibh obair ar siúl le "leagan cuimsitheach Gaeilge a sholáthar de láithreáin gréasáin na Roinne agus Cúnamh Éireann. Mar a luadh ag 3.1 thuas, meastar go gcríochnófar an tionscadal seo faoi dheireadh 2006 agus cuirfear gach ábhar ar fail ar an láithreán gréasáin sa dá theanga oifigiúil uaidh sin amach....Is cosúil go bhfuil an obair críochnaithe go hiomlán ar shuíomh gréasáin na Roinne ach go bhfuil ceann Chúnamh Éirweann fós á thógáil. Fiosrófar leo é...."
Tá Dia láidir agus Máthair mhaith aige!
Posted on Tuesday, February 20, 2007 - 05:54 pm:
Dia dhuit. Is mise ball nua den bhfóram.
Aontaím leat ach seo pointe eile. Tá aithne agam ar cúpla sean leaids i gConamara agus níl mórán Béarla acu ach níl an léamh go ro-mhaith acu i nGaeilge fiú i mBéarla. Ní bheadh sé ar a gcumas cóip a íoslódáil ó shuíomh gréasáin, ach an oiread. Níl ann ach tuairim, ach b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr níos mó oibre a dhéanamh ar slite éagsúla chun an t-eolas a aimsiú, mar shampla an t-eolas a chraoladh ar RnaG, nó rud éigin mar sin. Tá fadhb eile ag na leaids, tá an Ghaeilge sna foilseacháin mar seo mínádúrtha dóibh. Níl bun nó barr le fáil acu ar na bhfoilseacháin a sheoltar amach. Ceapaim gur 'scríbhinní rúnda' iad, dar liom, ar aon nós.
Posted on Wednesday, February 21, 2007 - 06:42 am:
Sea! Tá aithne agamsa féin ar roinnt sean-leads - agus leadanna nach bhfuil chomh sean san - nach bfuil go leor Béarla acu le foirmeacha nó cáipéisí foirmeálta i mBéarla nó i nGaeilge a lámhsáil. N'fheadair an féidir liom fhéin iad a thuiscint ina n-iomlán uaireanta. Bíonn ormsa foiremeacha chánach éagsúla a líonadh isteach ó am go h-am. Uaireanta chuirtear chugam i mBéarla iad agus bíonn orm iarraidh ortha an leagan ceart a chur chugam - chuireamm an foirm Béarla thar nais agus na focail "Gaeilge led thoil!" B'fhédir gur ceart dom "No Béarla" a scrí chucu. (Táim á dhéanamh seo le breis is dhá scóir bhliain!!!!). Uaireanta teipeann orm na téarmaí a thuiscint agus nuair a iaraimm cabhair orthat de gnath tugtear an focal Bearla - focal atá chomh deachair a thuiscint agus atá an focal Gaeilge. Mar shampla úsáidtear ar foirm CBL: "Sóláthairtí Earraí" agus as Béarla "Supplies of Goods" - ach cad is brí le sin? An brí atá leis ná "Rudaí atá díolta agat".
Ach is dócha gur sin scéal eile!!!!
Aontaíom leat agus ar bhealach is cuma cén teanga in bhfuil na rudaí seo curtha amach is beag daoine a léann iad mar táid ró-dheachair iad a léamh cuma cén teanga in bhfuil siad scríofa.
Maith an fear a Eoin.
Bhí deacrachtaí agam tamall ó shoin leis an Roinn seo cheana i dtaobh athnuadh mo phais, agus i ndiaidh achainí ón Choimisinéir Teanga, chuir siad suas de phlé liom i mBéarla agus casadh ar an nGaeilge. B'éifeachtach ach doicheallach a bplé liom, agus creidim nach bhfuil "cultúr" plé le Gaeilge acu, ach é a iarraidh go teann.
Posted on Wednesday, February 21, 2007 - 11:36 am:
fan nóiméad, bhí siad in ann plé leat i nGaeilge ach ní raibh siad sásta é a dhéanamh. 'bhfuil sin á rá agat?
I dtús, chuir mé ríomhphost chucu, agus d'fheagair duine i mBéarla a rá nach raibh Gaeilge aige agus an miste liom é a scríobh i mbéarla.
Duine eile a phléigh liom ina dhiaidh is dóigh.
Posted on Saturday, February 24, 2007 - 01:35 pm:
Wow (nó pé focal Gaeilge atá ar sin!!!!)...tá sin do-chreidthe. Níor chuala mé a leithéid gur iarradar ort do ghnó a dhéanamh tré Bhéarla...
Is íontach go deo iad an dream atá ag Oifig an Choimisinéara. Ní féidir an iomarca mholadh a thabhairt dóibh!
Posted on Monday, February 26, 2007 - 07:27 am:
"Níor chuala mé a leithéid gur iarradar ort do ghnó a dhéanamh tré Bhéarla..."
Ná déan dearúd nach bhfuil Gaeilge ar a dtoil ag 98% de mhuintir na hÉireann, na heachtranaigh as an áireamh.
Dar ndóigh bhí orm casadh ar an mbéarla, sa chás seo: d'fheagair mé iad idir bhéarla is Ghaeilge, más buan mo chuimhne, bhí an t-eolas a d'iarr mé a thastáil go géar.
Ghearáin mé don Choimisinéir iad ina dhiaidh dar ndóigh.
Agus dar ndóigh, ghabh siad a leithscéal
Posted on Tuesday, February 27, 2007 - 07:50 am:
Ní dóigh liom go bhfuil an céadadán comh hárd le 98% agus cinnte dúirt i bfad níos mó ná 2% den daonra go raibh Gaeilge ar a dtoil acu sa daonáireamh deirannach.
Ar aon nós anois de bharr an Acht Teanga is ceart aon comhfhreagras a cuirtear i nGaeilge a fhreagairt i nGaeilge ag breis is sé chéad eagrais stáit, comhairle chontae nó comhlucht stáit.
Posted on Tuesday, February 27, 2007 - 08:44 am:
Bhal, is maith leis an Éireannach an t-áiféis agus is iomaí bréag a insítear ar son na hÉireann nó ar son bleagaidíochta. Cén dochar?
Dar ndóigh ní ag ceasacht ar Acht atá mé, ach nuair a mbíonn i dteangháil le comhlacht státurraithe, is gnáth go mbíonn seirbhís uaim, agus is annamh mé i riocht feitheamh go mbíonn "siadsan" ag fústar le duine na Gaeilge a chuir ar fáil dom.
Mar mhóramh an domhain Gaeilge, tugaim isteach don Bhéarla, cé go ghearáinim an rannóg ina dhiaidh sin. Níl an fhoighde agam, agus is gnáth go mbím thios leis an fuireach seo.
Posted on Wednesday, February 28, 2007 - 08:39 am:
Bhí breis den aiféis seo ar RnaG ar maidin. An bealach drochbhéasach atá an Roinn Oideachas - bhaist Séamus Ó Thuama an Roinn Éadochas orthu - ag plé le Coláiste Lurgáin.
Cé go scríonn siad le húdarás an Choláiste i nGaeilge ní féidir leo an ceist a phlé i nGaeilge nuair a glaoghtar orthu ar an bhfón.
D'iarr RnaG ortha ráiteas faoin ábhar agus cuireadar ráiteas chucu - i mBéarla!
Posted on Wednesday, February 28, 2007 - 10:21 am:
Dar ndóigh, cíbé faoin teanga, bíonn cáil na moille ar an maorlathas cíbé áit a bhfaightear é.
Ach i dtaca leis an Roinn seo, a raibh in ainm cháil na Gaeilge riamh, chuir sé iontas orm a mhéid ráitéisí a chuireann siad amach i mbéarla amháin. Ach mar a deirim is iomaí duine gan Gaeilge ar a thoil aige agus post mór aige sna Ranna rialtais. Léifidh údair, Alan Titley agus Dave Duggan as a n-úrscéalta nua (Lámh, Lámh Eile agus Makaronik) agus pléífidh siad nua-scríobhneoireacht chorraitheach na Gaeilge le Tadhg Mac Dhonnagáin, atá i mbun a chéad úrscéal féin a scríobh, Bean an Oileáin, le bheith foilsithe i 2020. Tarlaíonn sé mar sin go mbíonn scoláirí le díolúine ón nGaeilge, go háirithe na scoláirí sin nach bhfuil acmhainní eile dlite dóibh, ina suí i gceachtanna Gaeilge. Tarlaíonn a lán den fhoghlaim sin cheana i seomraí ranga na hÉireann mar a gcothaítear a bhraistint féiniúlachta agus chómhuintearais féin sa pháiste agus mar a léirítear meas orthu. Beidh an-mheas agus tuiscint ag páistí na scoile ar chultúr agus oidhreacht saibhir Gaelach ár shinsir, sna rincí, ceol Ghaelach, drámaíocht, scéalaíocht, ealaín, filíocht agus amhránaíocht na tíre seo. School Vision: Deir Cumann Ionadaíochta an Gharda Síochána go bhfuil an Garda Síochána ag loic ar mhuintir Chonamara ó thaobh na Gaeilge de agus ó thaobh líon na nGardaí atá ar dualgas ann
Déardaoin, Meitheamh 2 2022 ag 5:55 am
Deir an GRA go bhfuil go bhfuil ag teip ar an nGarda Síochána seirbhís cheart a chur ar fáil do mhuintir Chonamara ina dteanga féin.
Deir Cumann Ionadaíochta an Gharda Síochána go bhfuil ag teip ar an gcóras atá in ainm is a chinntiú go bhfuil dóthain Gardaí a bhfuil Gaeilge acu ar dualgas i gceantair Ghaeltachta.
Agus é ag labhairt le Tuairisc, dúirt Dermot O'Brien, Ionadaí an GRA do Rannóg na Gaillimhe, nár oibrigh 'an sruth Gaeilge' a bhíonn ag an nGarda Síochána ina bhfeachtais earcaíochta "ar chor ar bith".
Anuas air sin, tá fadhb eile ann faoi láthair le Gardaí atá ag iarraidh bogadh ar ais go Conamara agus chuig na Gaeltachtaí eile, a deir O'Brien. Deir na Gardaí nach bhfeileann sé go gcuirfí Gardaí óga chuig stáisiúin bheaga tuaithe.
"Deirtear go bhfuil siad róshóisearach," arsa Dermot O'Brien. "Cén fáth, mar sin, ar earcaíodh iad sa chéad áit? Is gimic eile ón rialtas atá ann. Níl sé de rún acu iad a bhogadh ar ais chuig na Gaeltachtaí ar chor ar bith."
"Níl seirbhís cheart póilíneachta ag muintir Chonamara mar a sheasann sé, mar gheall ar easpa acmhainní agus easpa pearsanra. Anois níl aon Ghaeilgeoirí ann, agus is fadhb eile ar fad é sin."
"Tá an Rialtas agus bainistíocht na nGardaí tar éis muintir Chonamara a ligean síos go dona," ar sé.
Idir 2013-2020 55 Garda ar fad a earcaíodh tríd an sruth Gaeilge, an córas a bunaíodh seacht mbliana ó shin chun cur le líon na nGardaí le Gaeilge sa Ghaeltacht.
Triúr a earcaíodh trí "sruth Gaeilge" an Gharda Síochána a cuireadh ar dualgas i stáisiúin Ghaeltachta le linn na tréimhse sin.
"Tá bainistíocht na nGardaí ag rá nach bhfuil siad ag fáil a ndóthain daoine le Gaeilge, ach dar liom, níl siad ag déanamh a ndóthain earcaíochta," a deir Dermot O'Brien.
Dúirt O'Brien go mbíonn Ard-Cheannfort Rannóg an Gharda Síochána i nGaillimh 'i gcónaí ag lorg acmhainní'.
Deir an GRA nach bhfuil ach naonúr Gardaí lonnaithe i gConamara, idir Charna, Ros Muc, Leitir Móir, An Cheathrú Rua, Indreabhán agus an Spidéal.
Tá laghdú 50% tagtha ar an bhfoireann ar an gCeathrú Rua agus níl aon sáirsint lonnaithe ann ar chor ar bith anois.
Laghdú 33% atá tagtha ar líon na Gardaí i gConamara, a deir O'Brien.
Maidir leis na hOileáin Árainn, cuireadh plean gnó le chéile chun iarracht a dhéanamh an dara Garda a fháil ar na hoileáin, rud atá "ag teastáil go géar", dar le Dermot O'Brien.
Diúltaíodh don phlean seo cé go bhfuil easpa acmhainní ar Oileáin Árainn ó thaobh na seirbhíse póilíneachta de, a deir O'Brien.
Bhí easpa acmhainní Gardaí i gceantair thuaithe agus i gceantair Ghaeltachta ar nós Chonamara á phlé ag Comhdháil Bhliantúil Chumann Ionadaíochta an Gharda Síochána (GRA) a bhí ar siúl i gCathair na Mart an tseachtain seo caite.
Fadhb mhór eile, a deir an GRA, an Múnla Oibriúcháin Póilíneachta (Operating Policing Model) nua atá le teacht i bhfeidhm i nGaillimh i mí Mheán Fómhair. Is "ábhar mór imní" é seo, dar le Dermot O'Brien, Ionadaí an GRA do Ghaillimh.
Faoin múnla nua eagraíochta seo, beidh Stáisiún na nGardaí i mBóthar na Trá faoin sainchúram céanna le cathair na Gaillimhe, agus beidh ceantar Chonamara ar fad faoin sainchúram céanna le hÓrán Mór, Baile Chláir na Gaillimhe, Baile Átha an Rí agus go leor ceantar eile.
"Níl aon dabht ach go ndéanfar dearmad glan ar Chonamara má tharlaíonn sé seo," a deir O'Brien. "Ní bheidh an Ceannfort in Órán Mór buartha faoin méid a bheidh ag tarlú i gConamara. Beidh áiteanna ina bhfuil daonra mór, ar nós Dabhach Uisce in oirthear na cathrach, faoina gceannas, agus táim ag rá leat nach dtabharfar aon aird ar Chonamara má tharlaíonn an múnla nua seo.
"Ba cheart go mbeadh Bóthar na Trá agus Conamara faoin sainchúram céanna, ní dhéanann sé ciall ar bith é a dhéanamh ar an mbealach seo," a deir Ionadaí an GRA do Ghaillimh.
Deir an Garda Síochána go bhfuil iarracht ar siúl acu cás na Gaeilge ina seirbhís a fheabhsú. Bunaíodh anuraidh Coiste nua Gaeilge a bhfuil an Coimisinéir Drew Harris ina chathaoirleach air agus foilsíodh staritéis nua don teanga.
Deir Harris go bhfuil an fórsa "lántiomanta" do chomhlíonadh a ndualgais reachtúla teanga "dírithe ar sholáthar seirbhísí dátheangacha a fheabhsú dár bpobail Ghaeltachta".
Shocraigh an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill tuarascáil a chur faoi bhráid Thithe an Oireachtais anuraidh mar nár chuir an Garda Síochána i bhfeidhm riamh moltaí i leith na Gaeilge a bhí in imscrúdú a rinneadh deich mbliana roimhe sin, in 2011.
Tá ardú breis is 250% tagtha ar líon na n-iarratas a rinneadh ar phost sna Gardaí faoin sruth Gaeilge.
De réir eolas nua a thug an tAire Dlí agus Cirt i dTeach Laighean inniu, 10,000 iarratas ar fad a fuarthas sa bhabhta earcaíochta is déanaí ag an nGarda Síochána agus 466 iarratas a fuarthas faoin sruth Gaeilge. B'ionann líon na n-iarratas a rinneadh ar an sruth Gaeilge agus 4.7% de líon iomlán na n-iarratas.
Tháinig ardú breis is 250% ar líon na n-iarratas a rinneadh ar phost sna Gardaí faoin sruth Gaeilge as bhabhta deireanach earcaíochta a bhí ag na bhfórsa.
10,000 iarratas ar fad a fuarthas sa bhabhta earcaíochta ag an nGarda Síochána i mbliana agus 466 iarratas a fuarthas faoin sruth Gaeilge. B'ionann líon na n-iarratas a rinneadh ar an sruth Gaeilge agus 4.7% de líon iomlán na n-iarratas.
132 iarratas a rinneadh faoin sruth Gaeilge le linn an chomórtais earcaíochta dheireanaigh in 2019. 5,000 iarratas ar fad a rinneadh an uair sin. Fágann sin gurb ionann líon na n-iarratas a rinneadh ar an sruth Gaeilge in 2019 agus 2.6% de líon iomlán na n-iarratas.
Den 132 iarratasóir a chuir isteach ar an Sruth Gaeilge in 2019, níor earcaíodh ach triúr acu faoi dheireadh.
Faoin Sruth Gaeilge, cuireann an Garda Síochána 10% de na háiteanna ar leataobh d'iarrthóirí a bhfuil Gaeilge líofa acu.
Ghéill Coimisinéir an Gharda Síochána Drew Harris anuraidh, áfach, nach raibh an córas sin ag obair. Tugadh le fios ag an am nár earcaíodh ach 55 Garda tríd an Sruth Gaeilge ó cuireadh tús leis in 2013 agus nach raibh ach triúr acusan ar dualgas sa Ghaeltacht.
Sular sheol na Gardaí an feachtas earcaíochta is déanaí dá gcuid níos túisce i mbliana dúradh go raibh sé ar cheann de na feachtais is cuimsithí ar thug an eagraíocht faoi riamh agus go mbeadh béim ar leith ar dhaoine ón nGaeltacht agus cainteoirí líofa Gaeilge a mhealladh. Tá Buzzfeed.com tar éis olc a chur ar chainteoirí Gáidhlig, a léirigh a míshásamh ar na meáin shóisialta faoi alt a foilsíodh inné ar an suíomh faoin teideal ‘18 Beautifully Sweary Scottish Gaelic Insults Everyone Needs In Their Life’. Tá súil as againn go gcuirfidh na gradaim seo, mar aon lenár bpáirtíocht féin sa scéim, le húsáid na Gaeilge sa saol gnó amach anseo.” The programmes will also feature other Déise artists, including Na Déisigh, Dóirín Mhic Mhurchú, Seosamh Ó Fathaigh, Mícheál de Paor (or The Comedian as he was known) and Pádraig ‘Peaitsín’ Ó Domhnaill. I mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste is mó a bheidh an aird inniu ar imeachtaí stairiúla mhí an Aibreáin 1998 i dTuaisceart na hÉireann. Ach, ní beag an bhaint a bhí ag daoine i bPortland i Maine leis an scéal uilig. Tabharfaidh sliocht na n-imirceoirí as Conamara é sin chun cuimhne in Portland Maine anocht. Mr. Kelly Mr. Kelly Mr. Kelly: Tuigim gurab � at� i gceist ag an Aire agus ag an Rialtas srian �igin a choinne�il ar chostais� St�it ar fad. Ach cuirfidh m� imn� an Teachta in i�l don Aire. MR Ailtireacht + maisiúchán Is stiúideo 20-duine faoi stiúir an comhpháirtí bunaitheach David Mann, i gcomhar le comhpháirtithe William Clukies, Robin Corsino agus Robert Fuller. Bunaithe i Nua-Eabhrac, leathnaíonn an ghnólachta raon feidhme na hoibre ó tógála talamh-suas agus athchóiriú le hailtireacht istigh, dearadh agus maisiú le haghaidh spásanna cónaithe, miondíola agus tráchtála eile. Bhí an dá phost sin aige go 1984 nuair a aistríodh é go Ros Neamhlach, Co. Dhún na nGall, mar bhiocáire. Is leabhair a scríobh sé ar théamaí cráifeacha iad seo: Froinsias, 1965; Duitse na soiscéil, 1959; Páis an Tiarna, 1976; An Eaglais Óg, 1980; Turas na Croise: A Stair, 1986 Is iad An Teastas Sóisearach, Clár Scoile an Teastais Shóisearaigh, An Ardteist agus An Ardteist Fheidhmeach na cláir ina bhfuil an Ghaeilge mar chuid den chlár staidéir. Smaointe Fánacha Aonghusa: Daonraí difriúla Duibhlinne
An-suimiúil. Ní fhaca mé an mosc sin riamh. Is aisteach é 'mosc' a fheiceáil scríofa ar fhoirgneamh atá chomh gaolta leis an gCríostaíocht sin. Is cuimhin liom freastal ar séisiúin ceoil i Kilburn, Londain, áit a bhí gaolta go mór leis an bpobal Éireannach sa chathair. Ach is meascán de nua-inimircigh agus 'ceannaitheoirí céaduaire' a fheictear ar na sráideanna sa lá atá inniu ann. Sin ráite, maireann tithe tábhairne nó búistéirí Éireannacha sna ceantracha sin fós.
Tarlaíonn sé. Eaglaisí ina moscanna, moscanna ina n-eaglaisí; mar a athraíonn an daonra.
Tá na ceannaitheoirí céad uaire sa cheantar úd freisin, gan amhras. Tithe maithe ó na 1920í.
@ Eaglaisí ina moscanna, moscanna ina n-eaglaisí
Ceart agat. Nach eaglais a bhí sa Haggia Sophia fadó, agus mosc san Alhambra? Buíochas le Dia (cibé Dia atá i gceist) nár leagadh iad chun eaglais/mosc 'ceart' a thógáil.
agus sampla eile - teampall ina Eaglais, nótáilte ag Dennis
An chearn sin den chathair a ngabhann An Cuarbhóthar Theas tríthi, bhí an-bhaint aici le clann mo muintire, mo sheanmhuintir ach go háirithe. Agus mise im ghasúr agus muid ar ár slí ó dheas ar an gCuarbhóthar céanna ó Rialto go dtí teachín tuistí mo mháthar i ngar do Kelly' Corner, (cf. 'An Pram Ualaithe' sa chnuasach 'Inné Agam Mar Chiste') ghabhaimis thart ar Leonard's Corner mar a bhfuil Sráid Chlann Breasail (Clanbrassil Street). Ní thugtaí ar an gceantar sin ar chlé ón gCuarbhóthar ag an am ach "Little Jerusalem". Ba é an rud ba shuntasaí faoin ngiota sin den chathair go mbíodh na siopaí logánta ar oscailt Dé Domhnaigh, ach dúnta Dé Sathairn.
I dtreo lár na cathrach ar Shráid Chlann Bhreasail tá Harty Place agus b'ansin a bhí teachín Joe O'Connor agus a chlann sa bhliain 1916 agus an seoladh céanna foilsithe sa nuachtán do Joe tar éis a ghafa. Aintín liom, deirfiúr le m'athar, bhí cónaí uirthi ar Ascaill Dhún Uabhair, atá díreach os comhair an Mhoisc. Bloc amháin laistiar den Mhosc tá an chanáil agus cúpla loc síos uirthi-sin bhí cónaí ar uncail liom a bhfuil trácht air i scéilín eile dem chuid, an scéilín faoi 'John Charles'. Ar ndóigh, bhí cónaí orainne in Rialto. Ionann sin is a rá nár 'Dubs' muid ar chor ar bith, ach siúd is go raibh nasc láidir ag mo mháthair agus m'athair leis 'an fhíor-chathair' glacadh linn mar 'Dubs Oinigh'.
Jun 10, 2011, 6:40:00 PM
Ábhar mír nó dhó eile ansin agat! An bhfuil imleabhar eile ar na bacáin? Nuair a bhíonn an cérinneachán seolta? Tarlaíodh Hustings le haghaidh iarrthóirí Aontas na Mic Léinn leis an Cumann Gaelach agus an University Times i nDánlann Eolaíochta anocht.
Jamie Ó SiochrúLeas-Eagarthóir na Gaeilge
Bhí Hustings an University Times agus an Cumann Gaelach ar siúl inniú le Edmund Heaphy, Eagarthóir an University Times agus Charlie Collins, Leas-Reachtaire an Cumann Gaelach, ag cur ceisteanna ar an lucht atá ag rith le haghaidh seasamh imthnúthach le Aontas na Mic Léinn i gColáiste na Tríonóide.
Thosaigh cursaí le Edmund ag céistiú Sinéad Baker, atá ag rith le haghaidh an post mar éagrathóir an páipéar seo. Bhí na ceisteanna dírithe ar cad a mbeidh i ndán don pháipéar agus é faoi stúr aici. Leagadh béim ar cad é príomh aidhm an páipéar agus ról an páipéar i sochaí an choláiste. Tugadh deis do Baker a smaointí faoin nGaeilge sa páipéar a cur os ár gcomhair. D'adhmhaigh sí go raibh sár obair déanta ag an University Times leis an Ghaeilge agus gur teastaíonn uaithi an obair sin a leanúint, muid ag foilsiú píosaí Gaelach go minic i leith pé ábhar, in ionad na gnáth píosa Gaeilge i leith na Gaeilge.
Léirigh na hiarrthóirí siamsaíochta díogras i leith cur chun cinn na Gaeilge sa choláiste trí imeachtaí as Ghaeilge a reáchtáil. Dírigh siad ard ar an gciontachtas a mhothaíonn daoine agus iad tar éis a chuid Gaeilge a chailliúnt agus cé chomh tábhachtach is atá an Ghaeilge mar chuid d'ár gcultúr agus d'ár féiniúlacht.
Bhí na beirt iarrthóirí le haghaidh an post cumarsáide agus margaíochta, Glen Byrne agus Emmet Broaders, go hiomlán dearfach i leith na Gaeilge. Tá sé de dhíth ag an beirt acu leanúint leis an roimhphoist SU dátheangach, ach creideann Byrne gur chóir dúinn é a cur leis an roimhphoist as Béarla agus creideann Broaders gur chóir dúinn é a chur chun cinn níos fearr. Ina theannta sin deireann Byrne go bhfuil sé de dhíth aige an dialann SU a mbíonn ar fáil ag tús na bliana a cur ar fáil as Ghaeilge.
I leith na iarrthoirí Oifigeach Leasa, Aoibhinn Ní Lochlainn, Éamonn Redmond agus Andrew Wafer, bhí siad i log ar son imeachtaí Gaelach a reachtáil chun an Ghaeilge agus an cultúr a chur chun cinn agus chun daoine a mhealladh leis an Ghaeilge. Slí amháin a bhí molta ná nasc a dhéanamh leis an gCumann Gaelach agus na cumainn eile sa choláiste.
Ní raibh an Ghaeilge luaite i gceisteanna leis na hiarrthoirí oideachas.
Ag deireadh an trathnóna cuireadh an cheist ar na hiarrthoirí uachtaráin faoi polsaíocht dátheangach an TCDSU. Léirigh Kieran McNulty go raibh ceann ag an TCDSU cheanna ach seans gur chóir dóibh béim níos mó a leagtha ar. Bhí eisean ar son bunreacht an TCDSU a athrú go Gaeilge. D'aontaigh Stephen Carty agus Daniel O'Brien leis. Cé nach bhfuil an Ghaeilge mar pháirt de chultúr O' Brien, tuigeann sé go bhfuil an Ghaeilge agus cultúr na Gaeilge tábhachtach le haghaidh go leor desna daltaí i dTríonóide.
Ní féidir an píosa a chriochnú gan trácht ar an iarracht a rinneadh gach éinne, seachas Daniel O'Brien, píosa den Ghaeilge a labhairt nó miniú a thabhairt ar an fath nach bhfuil siad in ann braon de a labhairt. Is é Caisleán Chúirt an Bharraigh an ceanncheathrú a bhí ag clann Angla-Normannach de Barra sa cheathrú haois déag. Is túrtheach Éireannach tipiciúil é caisleán an lae inniu, a mbíodh bábhún seachtrach aige le túir choirnéil agus foirgnimh eile. Tá doinsiún sa phríomhthúr, áit ar caitheadh síos príosúnaigh ón uachtar.
Rinneadh athchóiriú air ina dhiaidh sin ach d’ionsaigh Tiarna Inse Uí Chuinn é le linn Chogaí Comhdhála na hÉireann. Is féidir na marcanna a d’fhág caora ordanáis a chuid saighdiúirí ar bhallaí an chaisleáin a fheiceáil go fóill.
Mar sin féin, tá an foirgneamh i gcóir mhaith. Rinneadh athchóiriú maith ar an bpríomh-halla agus ar an halla mór, agus cuireadh ar ais troscán agus fearas mar a bhí. Taobh amuigh, tá úllord gleoite, a bhfuil athchóiriú déanta air sa bhundearadh ón séú haois déag agus is fiú go mór é a fheiceáil. D’fhoilsigh Gael-Taca ráiteas ar na meáin shóisialta tráthnóna ina ndeirtear gur “masla mór” é polasaí teanga The Flying Enterpise a chuireann cosc ar oibrithe Gaeilge a labhairt agus iad ar dualgas. A map of the county of Louth, leathanach 2 George Taylor agus Andrew Skinner a rinne an tsuirbhéireacht (1777); 2 leathanach (G. Terry, Londain a ghrean). · Aithníonn na múinteoirí ar fad an tairbhe a ghabhann leis an idirghníomhaíocht agus thapaigh siad gach deis chun na scoláirí a chur ag labhairt na Gaeilge. Tá sé an-tábhachtach do Gaelscoileanna Teo. a bheith in ann saineolas na n-eagraíochtaí leasmhara a choinneáil san earnáil, ag an leibhéal rialachais agus feidhmeannais, chun leas na hearnála.” Is eagraíocht tacaíocht reigiúndach é Altram do thionscadail oideachais luathbhlianta lán-Ghaeilge. Bunaíodh sa bhliain 1990 é ag naíscoileanna in Doire, i mBéal Feirste, in Árd Mhacha agus san Iúir. Ní mór don Rialtas gach cabhair agus tacaíocht a thabhairt don Ghaeilge. Ní mór dó tacaíocht a thabhairt do gach duine a bhfuil ag iarraidh an teanga a labhairt, má tá sé nó sí sa Ghaeltacht nó nach bhfuil. Tá sé an-tábhachtach go mbeadh cabhair ar fáil i ngach áit ina bhfuil foghlaimeoirí. Ní mór don Rialtas leanúint leis an tacaíocht sin. Is rud an-tábhachtach é dúinn go bhfuil teanga an-saibhir againn. Ní mór dúinn é a mhéadú. Ní mór don Rialtas an tacaíocht céanna a thabhairt do dhaoine atá ina gcónaí sa Ghaeltacht. Bfhéidir gur cheart dúinn na Gaeltachtaí a mhéadú. Tomás Ua ConceannainAnonn agus Anall An Claidheamh SoluisAn Claidheamh Soluis1899
Ó Thomás Ua Conceannain (ar leanamhain)
Faraoir agus faraoir ghéur dheacrach - "Ní mar atá do bhíodh sé ins an aimsir bhí fad ó Nuair bhíodh gach alla fuaimneach le súgradh agus gleo Bhíodh ceol na mbárd le clos ionnta gach lá agus gach oidhche. 'Gus sgeulta 'gus sean-ráidhte ó seanachaidhe 'gus saoi.
"Ní raibh a ndoirse dúnta in aghaidh aon neach ariamh; Bhí fáilte roimh an astránach, bhí fáilte, ceannsa, chaomh. Budh chuma árd ná ísiol é, budh ionann fáilte dhó, Ní mar fáilte fuar na laetheadh 'nois do bhí an fháilte so.
Acht imthighthe atá na fir do shuidh ag ceann gach clár; A's ní cluintear thríd ár n-oileán 'nois acht caoineadh agus gáir."
Faraoir agus faraoir arís, tá na fir sin imthighthe a shuidh ag ceann gach clár, agus ní fheicfimíd arís go bráth iad, acht bíodh misneach againn, ná bíodh náire ná faitchíos orrainn agus le congnadh Dé agus le n-a gcongnadh féin, tá daoine óga 'fás suas anois le grádh d'á dtír ann a gcroidhthibh agus ar nós na bhFian nuair thángadar go dtí teach Ghiolla Mhaoil, chuadar isteach ó dhuine go duine, 'na mbeirt agus 'na mbeirt agus ag dúbailt uaidh sin amach.
Tá fir óga agus níos fearr ná iad, tá cailíní óga (mar an áit bhéidheas na cailíní, tiucfaidh na buachaillí) teacht chugainn gach uile lá, ó dhuine go duine, 'na mbeirt agus 'na mbeirt, agus béidhid siadsan i ndán suidh síos ag bord agus ag clár, ag bainis ag baisde agus ag féasda agus con- góchaidh siad suas an cháilidheacht, an flaitheamhlacht, agus an chóirteacht, an chneastacht agus an mhacántacht bhí orrainn fad ó acht gur beag nach raibh imthighthe uainn anois chomh maith leis an teanga.
Díbreóchar an teanga (do réir mar thiubharfar ár n-ais í) as Éire go deo, caoineadh na mbocht, caoineadh na sglábhuigheachta, caoineadh na máthaireach agus na h-athaireach bochta, dó leig a gcuid páisdí uatha ar fan, ar fud an domhain mhóir gan súil aca filleadh arís go brath, atá "sgapaidhthe mar chaith roimh gaoith anonn agus aniar," agus in áit "gáir" na "ndaoine móra" agus na dtighearna tá caitheamh a saoghail go díomhaoin ag ithe agus ag ól, ag seilgireacht treasna na tíre agus ag ithe na feola, nach bhfuil in ár gcúmhachta siúd agus gur linn féin í.
Tá athrughadh mór ag teacht ar an saoghal, an té tá síos indiu, béidh sé suas amárach, agus an té ta suas amárach, tá sé chomh dóighídhe go mbéidh sé anuas athrughadh amárach agus mar dúbhairt mé ar ball nuair thiucfas an teanga ar n-ais sgapfaidh an bhoichteanacht agus an ceo dubh dorcha bhí in ar measg le fada agus béidh súgradh agus greann, agus goile lán ag muintir na h-Éireann, mar tá sé chomh nádúrach ag tír bhfuil meas aici uirthe féin rath agus slacht agus saidhbhreas bheith innte agus tá sé ag uisge ruith le fánadh.
Nach ndeir an sean-fhocal linn "Gur tír gan racht, gan slacht, gan féile, Nach dtuigeann clann aon mháthair amháin a chéile.
Agus ar an adhbhar sin an iongantas ar bith go bhfuilimíd mar támuid. Ní'l aon mheas againn orrainn féin agus nuair nach bhfuil, ní bheidh meas ag Dia ná ag duine ar bith eile orrainn.
An fiú meas ná onóir do thabhairt do dhaoine ar bith do gheall Dia an teanga is sine, is uaisle, is milse agus is binne ar dhroim na talmhan dhóibh agus 'tá 'ghá séunadh ar a gcuid páisde? Leigint dóibh fás suas a bhfiantas gan focal de theanga a n-athair ná a máthair ann a bpluic. Caitheann siad teanga ársa na hÉireann teanga na Saoirseacht, teanga na Naomh ins an bhflai- theas faoi na gcos ins an ngotach,* agus fásgann siad Bhí muid faoi dhraíocht agus muid ag éisteacht leis an gcéad leath den Chluiche Ceannais inniu ar Radio na Gaeltachta, i mBuenos Aires; SBB ag déanamh cur síos fileata ar Ghaillimh agus an lámh in uachtar acu ar Chill Chainnigh. Fáinne Chamuis
Báid Seoil
Más ag rothaíocht nó i gcarr atá tú ag taisteal, tá cuid de na radharcanna is breátha i gConamara le feiceáil agus tú ag taisteal ar an lúb seo.
Agus tú ag tabhairt d'aghaidh siar ó Chathair na Gaillimhe ar bhóthar an Chósta, R336, tiocfaidh tú chomh fada le Doire an Fhéich, Casla. Cas ó thuaidh agus tabhair d'aghaidh ar Scríb. 7 gciliméadar suas an bóthar sin, tiocfaidh tú chomh fada le Camus Íochtair. Lean an bóthar ar thaobh na láimhe clé a thabharfaidh thart timpeall Chamuis tú agus chomh fada le Fáinne Chamuis, pointe sár-radhairc ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin. Tabharfaidh bóthar Chamuis amach ar an R336 arís tú go dtiocfaidh tú go Scríb.
Ag Scríb tóg an bóthar ar chlé, R340, a thabharfaidh tú chomh fada le hIonad Cultúrtha an Phiarsaigh agus Teach an Phiarsaigh i Ros Muc. Féadfaidh tú turas a thabhairt ar an Ionad Cultúrtha agus ar an teach saoire a bhí ag ceannaire Éirí Amach 1916.
Má leanann tú an R340, rachaidh tú go Cill Chiaráin agus Carna, ceantar Iorras Aithneach, áit a bhfuil tránna áille agus radharcanna breátha.
Tabharfaidh an R340 chomh fada leis an gCaiseal tú, áit a bhfuil Tuama Meigiliteach.
Ag deireadh an R340, cas ar dheis agus tabharfaidh an N59 chomh fada leis an Sraith Salach tú, áit a bhfuil Máméan, láthair oilithreachta in ómós Naomh Pádraig. Nuair a léigh Dubhghlas de hÍde[q.v.] páipéar ag cruinniú de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge dúirt sé go raibh aithne aige ar an nGordúnach le fada 'as a poet and a fine Irish scholar' (Fáinne an Lae 21 Deireadh Fómhair 1899) ··· Thogh an Ard-Chraobh mar chisteoir é 22 Samhain 1899 agus bhí sé i gceannas ar rang staire acu ··· Dar leis an Maolánach gurbh é an chaoi a mbaineann ball barrúil den Ard-Chraobh, Liam Soirtéil, síneadh as an sloinne Gordon a tosaíodh ar 'Gabhar Donn' a thabhairt air! Bhí sé ina theachta ón Ard-Chraobh chun mórchomhdháil an Chonartha i 1900 agus bhí baint mhór aige le Feis Laighean agus Mí an bhliain dár gcionn
Ó 1903 ar aghaidh bhí sí ina hOllamh le Gaeilge in Ardscoil Mhuire i nDomhnach Broc. Bhí sí an-ghníomhach i gcúrsaí na hArd-Chraoibhe ar dtús agus ansin i gCraobh an Chéitinnigh (a bunaíodh i mBealtaine 1901) ··· Bhí sí i gceannas ar rang do pháistí san Ard-Chraobh, ina rúnaí ag coiste comórtas Fheis Laighean, ina rúnaí ar choiste na mban i gCraobh an Chéitinnigh, ag múineadh ranga sa Charraig Dhubh, ina hionadaí ón Ard-Chraobh ag comhdháil mhór an Chonartha ar 31 Bealtaine 1901
Bhí comhfhreagras cantalach ann idir é agus Seán Maolmhuire Ó Raghallaigh [B1] ó 25 Feabhra 1910 ar aghaidh—scríobh Stiofán Mac Énna [B2] litir ag cosaint Pheadair. Cheangail sé le hArd-Chraobh Chonradh na Gaeilge i mí Feabhra 1900 agus faoi Iúil bhí sé i measc na bhfoghlaimeoirí ab fhearr a chruthaigh sna scrúduithe – bhí Sinéad Ní Fhlannagáin agus Máire Ní Chinnéide [B2] ina measc freisin ··· I gceann achair an-ghairid bhí sé ar dhuine de na daoine ba ghníomhaí sa Chonradh, é ina bhall de choiste rúnaíochta agus foilseachán Fheis Laighean agus ina theachta ón Ard-Chraobh ag Mór-Chomhdháil na heagraíochta in Aibreán 1901 ··· Dar le tuairisc Dhaonáireamh 1911 go raibh beirt deirfiúracha aige, duine acu níos sine ná é agus an duine eile níos óige. Dúradh i dtuairisc úd an Catholic Bulletin gur tháinig sé os comhair an phobail den uair dheireanach ag cruinniú den Ard-Chraobh ag ar thug Eoin Mac Néill léacht i dtaobh na nÓglach
Níl a fhios cén obair a bhí ar siúl aige ach deirtear gur i mBaile Átha Cliath a bhí sé ar dtús, gur chláraigh sé mar bhall den Ard-Chraobh timpeall an ama seo agus go raibh sé i mbun ranga ann ··· Bhí de mheas ag an ngluaiseacht ansiúd air gur bhronn siad slabhra óir air ag cruinniú den Ard-Chraobh 30 Eanáir 1902. Ceapadh ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis é ar 8 Deireadh Fómhair 1901
D'fhill sé ar Bhaile Átha Cliath tar éis tamaill agus casadh Fionán air lá agus thug sé chuig cruinniu den Ard-Chraobh é ··· Bhí sé ina chisteoir ag an Ard-Chraobh in 1899 agus mar rúnaí acu in 1899–1900
Fuair sí bás ag 15 Ardán Phort an Iarla ar 5 Eanáir 1941. Glacadh léi mar bhall d'Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge i Samhain 1900 agus bhí sí i bhfeighil na lónadóireachta ag Oireachtas 1902 ··· Wyse Power bheith i measc na bhfear ag cruinniú den Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge ar 11 Deireadh Fómhair 1902 agus tagairt do Sheán Paor ag léamh páipéir i nGaeilge i dtaobh Sheáin Pléimeann [q.v.] ar 7 Eanáir 1903
White, providing the text in Middle Irish, Modern Irish, and Esperanto!' (Philip O'Leary in Irish Literary Supplement Fall 1993). Ba ghairid go raibh sé ar choistí Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge agus Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge ··· Ag cruinniú den Ard-Chraobh léigh sé amach amhrán a bhailigh sé i nGarmna (idem 13 Deireadh Fómhair 1900). Ach is dóigh gurbh é an rud ba mhó a tharraing aird air ná an Chomhdháil Cheilteach a d'eagraigh sé i mBaile Átha Cliath 1901 agus aris in Carnarvon 1904 agus i nDún Éideann 1907
Laistigh de bheagán blianta i ndiaidh bhunú an Chonartha bhí sé ina bhall gníomhach den Ard-Chraobh ··· D'éirigh leis paimfléid agus lámhscríbhinní a bhain leis an mBarúnach a bhailiú. Go luath sa chéad thug sé faoi leabharlann a chur ar fáil don Ard-Chraobh
Faoi chruinniú de Ard-Chraobhan Chonartha ag 57 Sráid an Dama dúradh in United Ireland 14 Márta 1896: 'A poem by Seán Ó Coileáin read by Miss E ··· Bhí rang Gaeilge do mhúinteoirí ar siúl aici san Ard-Chraobh
Tuairim 1898 a chuaigh Máire isteach san Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge agus bhí sí ina ball den choiste an bhliain dár gcionn ··· Bhí sí ina hionadaí ón Ard-Chraobh ag comhdháil an Chonartha i 1900 in éineacht le G.A
Ball gníomhach í d'Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge, í ina ball coiste, agus bhí dúil ar leith aici sa drámaíocht agus sa cheol ··· Tuairiscíodh (idem 28 Márta 1903) go raibh compántas aisteoirí aici agus go raibh léiriú de An Pósadh á bheartú acu. Bhí sí ina teachta ón Ard-Chraobh chuig Ard-Fheis 1903
Chláraigh sé mar bhall san Ard-Chraobh an oíche chéanna ar glacadh le ballraíocht John Redmond M.P ··· Bhíodh rang veidhlín agus cláirsí ar siúl aige san Ard-Chraobh (idem 22 Samhain 1901 agus 3 Eanáir 1903)
An bhliain chéanna sin mar dhuine d'aisteoirí na hArd-Chraoibhe bhí ról aige in Na Gaiscígh, dráma le Pádraic Ó Conaire [B2] ag an Oireachtas sa Rotunda (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin [q.v.]); bhí sé ar dhuine de chairde Uí Chonaire ··· Toghadh é ina rúnaí ar an Ard-Chraobh, Conradh na Gaeilge, i dtús na tréimhse sin agus ann a casadh air Cáit Ní Raghallaigh a bpósfaí léi é ar 19 Lúnasa 1925; neacht ba ea í leis an Athair Dónall Ó Tuathail[B4] agus chaithfeadh sí seal ina rúnaí ag Séamus Ó hAodha (1881–1943) [B2]
Bhí sí gníomhach san Ard-Chraobh agus tá a cuntas 'An Ardchraobh 1944-1994' i gcló in Feasta, Meán Fómhair 1994
Bhí sé ag múineadh san Ard-Chraobh ó 1920 go 1957 agus i Ráth Maonais agus sna Sceirí. Bhí aithne ag na mílte de mhuintir na cathrach air toisc go mbíodh sé ina 'fhear a' tí' ag aeraíochtaí a reáchtáileadh an Bardas i gcomhpháirtíocht leis an gConradh sna páirceanna poiblí gach samhradh
Ní foláir nó is tuairim an ama sin a bhí sé ina bhall d'Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge
Tuairiscíodh coicís ina dhiaidh sin go raibh sé tofa ina bhall den Ard-Chraobh
Ar 25 Bealtaine 1907 bhí an chéad aiste i gcló aige, 'Sound the Loud Trumpet', in The Peasant and Irish Ireland. Théadh Seán uaireanta go dtí rang a bhíodh san Ard-Chraobh ag Sinéad de Valera [q.v.]
Ag 42 Bóthar Haddington a bhí cónaí air go fóill. Cláraíodh é mar fho-bhall de Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge ('Arthur E
Ag cruinniú den Ard-Chraobh rinne sé dánta le Raiftearaí a reic—'poems by a Galway poet named O'Rafferty' (idem, Eanáir 1897)
In ainneoin na hoibre go léir chuir sé tús le sraith de léachtaí Gaeilge ar an stair san Ard-Chraobh (idem 5 Deireadh Fómhair 1907)
Toghadh d'aonghuth í ina rúnaí ar an Ard-Chraobh (An Claidheamh Soluis 24 Meitheamh 1899)
Naonúr mac agus ochtar iníonacha a rugadh don lánúin. Cláraíodh í mar bhall de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge i Meán Fómhair 1898 (Fáinne an Lae 1 Deireadh Fómhair 1898)
I Meán Fómhair 1899 aistríodh go Baile Átha Cliath é agus chláraigh sé mar bhall den Ard-Chraobh ar 7 Deireadh Fómhair
B'éigean dó dul ar an gcúlráid go ceann tamaill agus bheith sásta le Gaeilge a mhúineadh d'oifigigh na nÓglach san Ard-Chraobh
Bhíodh sé i gceannas ranganna amhránaíochta san Ard-Chraobh agus i gCraobh an Chéitinnigh agus ba é a bhí freagrach as an bhfoghraíocht ag Córan Oireachtais i dtús an chéid
Faoi cheann ceithre bliana bheadh an bheirt ógfhear sin marbh den eitinn. Bhí Séamus i láthair ag cruinniú den Ard-Chraobh 28 Nollaig 1894 chun léitheoireacht as an Irisleabhar a thabhairt
D'éag sé ann 10 Nollaig 1952 agus is ann a cuireadh é. Dhéanadh sé freastal ar rang Shinéad de Valera [q.v.] san Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge
Chomh fada siar le samhradh 1896 d'fhan sé seacht seachtain ann agus thug tuairisc ar a shaoire san Ard-Chraobh
Glacadh leis mar bhall d'Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge i nDeireadh Fómhair 1899
Faoi Dheireadh Fómhair 1900 bhí sé ina bhall d'Ard-Chraobh an Chonartha (An Claidheamh Soluis, 13 Deireadh Fómhair 1900, lch 490)
Bhí sé ina stiúrthóir ceoil ag Ard-Chraobh an Chonartha agus bhuaigh sé duaiseanna Oireachtais
"The Turning of the Tide" ba theideal do léacht an Athar Yorke (Ó hEirc a thugadh an Dr de Hindeberg[q.v.] air) ar 6 Meán Fómhair 1899 san Antient Concert Rooms i mBaile Átha Cliath faoi choimirce Ard-Chraobh an Chonartha
Rugadh Bríd in 1912. Bhíodh rang aige san Ard-Chraobh anuas go dtí sé mhí roimh a bhás
D'fhan sé ansiúd go dtí an lá cinniúnach úd i 1922. Riamh ón uair a cheangail sé leis an Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge sna 1890idí chaith sá a dhúthracht ar fad leis an teanga
Léigh sé páipéar san Ard-Chraobh 11 Aibreán 1900 faoin leathnú a bhí tagtha ar an gConradh ó thug an tAthair Yorke an léacht úd agus dúirt nach raibh lá nach dtagadh daoine isteach i seomraí an Chonartha mar gheall ar an spéis nua seo sa teanga
Bhíodh sé ag múineadh i ranganna Ard-Chraobh an Chonartha
He spoke French, German and Irish with a very pure accent'. Chláraigh sé mar bhall de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge 13 Meán Fómhair 1899
Ceapadh é ina rúnaí ar an Ard-Chraobh agus bhí sé ar dhuine dá dteachtaí chuig Ardfheiseanna 1915 agus 1916
Ba é a mhúin ceird na haisteoireachta do Mháire; ó Frank Fay a d'fhoghlaim sí an deaslabhra. Chláraigh sí mar bhall d'Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge ar 21 Feabhra 1900 (An Claidheamh Soluis 3 Márta 1900)
Bhí sé i láthair ag Feis Ghobnatan, Baile Bhuirne, thar ceann Chonradh Londan, dar leis An Claidheamh Soluis 12 Lúnasa 1899, agus tuairiscíodh gur cláraíodh é mar bhall den Ard-Chraobh 13 Meán Fómhair na bliana céanna
Is aicisean a bhíodh An Craoibhín ar cuairt. Cheangail Mary le hArd-Chraobh Chonradh na Gaeilge ar 7 Márta 1899 (An Claidheamh Soluis 18 Márta 1899) agus glacadh léi mar bhall de Chraobh Londan ar 22 Aibreán 1901 (ibid 11 Bealtaine 1901) San áireamh i ngníomhaíochtaí gheilleagracha Ghaeltacht Chorcaí tá teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide, innealtóireacht, leictreonaic, bogearraí, teicstílí, feistí leighis, seirbhísí trádála idirnáisiúnta, lárionaid glaonna agus ionaid seirbhísí comhroinnte. Córais Iompair Tabharfar aitheantas do chumas labhartha na ndaltaí nuair a bheidh sé ar a gcumas daichead faoin gcéad (40%) de na marcanna a ghnóthú ar labhairt na Gaeilge sna scrúdaithe teistiméireachta. Bhí sé ina chathaoirleach sa Ráth ar chraobh de Chonradh na Talún. Tá cuntas aige in MSF ar óráid i nGaeilge a thabhairt ó ardán i dTulach Léis chun bob a bhualadh ar thuairisceoir an rialtais. Togadh Val Hanley as Cnoc na Cathrach Cathair na Gaillimhe(17% a labhrann Gaeilge go laethúil) agus Séan Creaven ó Mionlach (14% a labhrann Gaeilge go laethúil) ar an mBord agus chaill Conamara suíocháin eile nuair a togadh fear nach as an nGaeltacht é ar chor ar bith-- sé sin Seamus Breathnach as Uachtar Ard. De réir mar a bheidh scéimeanna agus seirbhísí nua ar fáil, soláthróidh Teagasc sonraí achoimre ar an láithreán gréasáin, i nGaeilge agus i mBéarla thar thréimhse na Scéime. Ar an leathanach seo tá faisnéis ar chainteoirí agus léachtóirí Scoil Samhraidh Mherriman 2003; ar a gcúlraí agus ar a gcuireann siad leis an Scoil. Baile na Martra

Baile in Éirinn is ea Baile na Martra (Béarla: "Castlemartyr"). Tá an baile suite in oirthear Chontae Chorcaí. Tá cónaí ar timpeall is 500 duine ann. Tá Dónall feicthe agam ag aisteoireacht i neart cláracha ar Theilifís na Gaeilge (TG4) agus is fiú go mór breathnú orthu, inameasc ‘Aifric, Seacht, Corp agus Anam’. Comhairle a thugam do mo dhaltaí maidir le feabhas a chuir ar a gcuid Gaeilge ná breathnú ar TG4 gach aon seachtain. www.tg4.ie Comhghairdeas d'fhoireann Scoil Ursula a bhain amach an tríú háit i dTráth na gCeist Comhaltas Ceoltóirí Éireann i mBaile an Mhóta i rith Seachtain na Gaeilge. Maith shibh a Aga, Niamh, Darragh & Jimmy agus míle buíochas le múinteoir Bríd Ní Reannacháin a d'ullmhaigh an foireann dúinn!!!. An lá a cheapfar Caitliceach ó Iarthar Bhéal Feirste, nó Crois Mhic Lionáinn, le Gaeilge agus le attitude an lá a bheidh difear sa chóras dlí ó thuaidh. Ná fiú Protastúnach liobrálach a bheadh sásta seasamh ar son chearta a chomhshaoránaigh. Níl a fhios agam cé acu Caitliceach nó Protastúnach í Nuala OLoan. Ach Sasanach í a rinne cion fir (cion mná le bheith PC faoi) ar son an phobail náisiúnaigh agus a n-éileamh ar chearta. Tchim an rud atá Séamas Mac Seáin ag maíomh. Ach uaireanta thig a bheith PC agus ceart. An príomhsceal a ba cheart a bheith ann inné ná go bhfuil Sinn Féin chomh srianta sin anois sa chóras seo agus nach féidir leo ach tionchar beag a imirt ar cheapacháin mar seo. Ní thiocfadh leo Lá a tharrtháil ná Acht na Gaeilge a fháil ná tionchar a imirt ar an DPP ná iad a bhogadh ar an 11+ ná fiche rud eile. Agus in ainneoin na mbagairtí ar fad níor ghéill an DUP. Sinn Féin a chaoch súl ar dtús an iarraidh seo agus gach seans go mbeidh siad thíos leis feasta. Agus deirim maith thú a Dhoiminic Uí Bhrollacháin atá i ndiaidh aird a tharraingt inniu ar a laghad is atá déanta ag Sinn Féin ó thaobh Acht na Gaeilge de. A Eoghain, bíonn tú de shíor ag tabhairt amach faoin drocham a thugtar do Caitríona Ruane san Irish News. Cuid mhór de sin ta sé ag teacht chuici cionn is go bhfuil Doiminic Ó Brollacháin ag plé le cúrsaí oideachais don SDLP agus nach é atá maith. Bíonn seisean ag cur na gceisteanna, ag fáil na bhfreagraí agus ag cur na meáin ar an eolas. Is e an trua é nár lig Seamas Mallon dó teacht chun tosaigh cúpla bliain sular tharla an t-aistriú sin. Ach sin ráite beidh obair ag Conor Murphy taoide Uí Bhrollacháin a stopadh. Is í deilbhín nó íomhá beag digiteach a úsáidtear ar na meáin shóisialta (cosúil le Twitter) chun mothúchán, dearcadh nó smaoineamh a chur in iúl. Plural: emoji nó emojis .
Uaireanta tréithe mar "hieroglyphs comhaimseartha" nó " teanga grafach íogair," tháinig emoji sa tSeapáin go déanach sna 1990idí. Ó 2010 i leith (nuair a bhí tacar carachtair emoji san áireamh i Unicode den chéad uair), tá emoji tar éis éirí go mór ar fud an domhain, go háirithe i measc úsáideoirí gléasanna soghluaiste.
Mar atá leagtha síos ag Alice Robb mar "[a] biguous, superficial, and cute, tá" emoji "ag athrú an tslí ina ndéanaimid cumarsáid níos tapúla ná mar is féidir le teangeolaithe a choinneáil ar bun nó is féidir le meiteoirí a rialáil" ( An Nua-Phoblacht , 7 Iúil, 2014).
Ó Emoticons chuig Emoji
"Is é Emoji (is é an focal anglicú de charachtair na Seapáine a aistríonn go litriúil le 'litir phictiúr') an smaoineamh ar an mothúchán - an duine aoibhneasach :), an aghaidh brónach: (, an aghaidh winking;). Is é a chonclúid loighciúil é: dath iomlán, mionsonraí, domhan na roghanna. I dtús báire, déantar na háireachtaí emoticon clasaiceacha a thiontú ar thaobh na láimhe deise, a dhéantar anois mar orbs buí geal agus a n-abairtí, gan a bheith faoi réir na dteorainneacha maidir le poncú caighdeánach marcanna a reáchtáil, bíonn an giotán de mothúchán cartúinneach á reáchtáil: grin le súile dúnta; gruaig le súile oscailte; náire ar fud an domhain, gruaig le haghaidh uaidh, súile-ísliú, náire dearg; aoibh gháire; wink le teanga amach; gnéithe crumpled i mhoill; eyebrows furrowed i fearg.
Tá aon chroí Emoji ar aon cheann déag, lena n-áirítear ceann amháin a bhfuil an chuma air a bheith ag cuileadh agus ceann a bhfuil saighead aige. . . .
"Mar sin, cad a dhéanann duine le Emojis? Cé go dtugann siad scroll trína gcuirfí beagán sult as a chéile, is é an chuid spreagúil a léiríonn conas iad a úsáid. Go pearsanta, is maith liom iad a phiobaráil ar fud mo chuid téacsanna, ag úsáid iad chun focal, mothú, nó coincheap nuair is cuí: 'Ar d'fhág tú cheana féin nuair a bhris na cóipeanna faoi thalamh an páirtí ?!
[policeman] '' [eitleán] eitilt sábháilte [pill] [codlata Z]. '"
(Hannah Goldfield, "I Heart Emoji." The New Yorker , 16 Deireadh Fómhair, 2012)
Bunús Emoji
"Fuarthas uasghrádú ar [[na] comharthaí díothacha de mhothúchán [ie, emoticons] i 1999, nuair a d'fhéadfadh Shigetaka Kurita, pleanálaí teileachumarsáide na Seapáine, leideanna fíoraithe a d'fhéadfadh feabhas a chur ar chumarsáid ar fhóin phóca. Ar mhaithe le comics agus seomraí sráideanna Seapáinis, rinne sé smaointe ar go luath, a chóipeáil ag cuideachtaí eile agus a tharchuirfear ar fud na Seapáine.
"[T] is é an emoji is eolach é an Apple atá leagtha síos mar ghné dhúchasach ina nuashonrú córas 2011, a thosaigh an pléascadh emoji sna Stáit Aontaithe.
"[T] níl sé beagnach 1,500 emoji aitheanta ag Unicode in áit na focail 250,000 móide i mBéarla nó ar éagsúlacht an domhain."
(Katy Steinmetz, "Ní hamháin Aghaidh Smile." Am , 28 Iúil, 2014)
Úsáidí Emoji
"Tá emoji mar phoncaíocht (aghaidh excited), mar bhéim (sob), [agus] mar athsholáthar ar fhocail ('Ní féidir fanacht le [crainn pailme] [ghrian] [snámh]!').
"Tá emoji ann nuair nach bhfuil a fhios agat cad atá le rá, ach nach bhfuil tú ag iarraidh a bheith mí-iompú gan freagra a thabhairt (Thumbs up), agus nuair nach bhfuil tú ag iarraidh freagra a thabhairt ar chor ar bith.
"Níl mé cinnte gur féidir leat é a labhairt mar theanga lánchinnte fós," a dúirt Ben Zimmer, ina theangeolaí, "ach is cosúil go bhfuil na féidearthachtaí cumadúla suimiúla aige. Aon chineál córas siombalach, nuair a úsáidtear é le haghaidh cumarsáid , ag dul chun cainteanna a fhorbairt. '"
(Jessica Bennett, "The Emoji Bhuaigh Cath na Focail" The New York Times , 25 Iúil, 2014)
Cumhacht Emoji
"Tá Emojis ina stáplacha ar fhéiniúlacht mhíbhliantúil, cibé acu a chabhraíonn leat do theanglíocht teanga a thaispeáint ar na meáin shóisialta, a mhaolú ar an bualadh cáineadh, nó - má tá Kim Kardashian agat - do bhranda féin a leathnú i bhfoirm amhairc.
"Ach tá emojis níos cumhachtaí ná mar a d'fhéadfadh siad a bheith le feiceáil ar dtús, agus tá a gcumhacht fíor ina gcumas aghaidh fíor a aithint." I gcaint, is féidir leat teanga an chomhlachta , abairtí facial agus tuama a úsáid chun cabhrú leat agus do theachtaireacht a chur in iúl duit, "a dúirt Tyler Schnoebelen, bunaitheoir Idibon seirbhís anailíse teanga.
'Tugann Emoji lámh chun é sin a dhéanamh i scríbhinn.'
"Ní féidir leis an téacs ton a chur in iúl ar an mbealach is féidir le guth a dhéanamh, agus is féidir leis an bpointe sin an bhearna sin a chur in iúl fiú. Ag an am céanna, d'fhéach roinnt taighde go raibh siad ag feabhas ar thrácht na gcomhráite , agus d'éiligh tuarascáil ó 2008 gur mhéadaigh a n-úsáid i measc daltaí sonas agus taitneamh a bhaint as an úsáideoir agus idirghníomhaíochtaí pearsanta.
"Má tá tú fós fuath ar emoji, déan smaoineamh fada ar do mhian le cling leis an am atá caite. Tá an teanga i gcónaí ag athrú, agus tá cumhacht fíor ag na h-aghaidheanna beaga sin. Tá frithsheasamh inmharthana."
(Ruby Lott-Lavigna, "😀 Them nó 😡 Them, Emojis Cuirimid ár dteachtaireachtaí uait níos mó cosúil linn." The Guardian [UK], 14 Meitheamh, 2016)
An Chineál Foirmeacha Teanga
"D'éiligh Vyv Evans, a mhúineann teangeolaíocht in Ollscoil Bangor, i bpáipéar anuraidh gurb é emoji an 'cineál teanga is tapúla atá ag fás i gcónaí': deir 72 faoin gcéad d'aois 18 go 25 bliain go bhfuil sé níos éasca iad a chur in iúl Mothúcháin má úsáideann siad emoji, a dúirt sé. Níl sé iontas, i ndáiríre: tá sé i bhfad níos éasca, agus ní hamháin do dhéagóirí, a rá [smiley emoji] ná 'Is maith liom tú.' Ach is é an teanga atá ann ná 'cineál teanga' corr, toisc go bhfuil sé seansach ar theangacha eile agus ar chórais intuigthe agus is féidir a úsáid a bheith neamhdhíreachúil. "
(Nick Richardson, "Short Cuts." Athbhreithniú Londain ar Leabhair , 21 Aibreán, 2016)
Céim Ar Ais nó Ar Aghaidh?
"D'fhéadfadh Emoji filleadh ar script níos pictagrafaíochta fiú. Tagann ár samplaí is luaithe de scríbhneoireacht as na hieroglyphs picteagrafacha agus inscríbhinní cuneiform ó Mesopotamia thart ar 5,000 bliain ó shin.
Ní raibh sé ach thart ar 1,200 RC a d'fhorbair na Phoenicians an chéad chóras scríbhneoireachta aibítreach. An bhféadfadh an t-ardú emoji a chiallaíonn go bhfuil muid ag dul siar?
"Ní fheiceann Ben Zimmer é ar an mbealach sin. Creideann sé gur féidir le coisbhealaí cabhrú linn rud éigin a chaill muid a athchorprú." Tá athchruinniú an-sean ann arís, "a dúirt sé." Ní fheiceann mé mar bhagairt le teanga scríofa, ach mar shaibhriú. Is é an poncú a úsáidimid chun mothúchán a chur in iúl ach beagán teoranta. Tá an comhartha ceist agus an bpointe eisceachtaithe againn , rud nach n- éireoidh leat go mór más mian leat rudaí a chur in iúl cosúil le sarcasm nó irony i bhfoirm scríofa. '"
(Alice Robb, "Cén chaoi a n-úsáideann Emoji Níos lú ná Mothúchánach" An Phoblacht Nua , 7 Iúil, 2014)
Moby Dick Mar a Dúirt Trí Emoji
"I Emoji Dick , tá gach abairt de chuid clasaiceach [Herman] Melville péireáilte lena picteagram coibhéiseach. Is é an leabhar a chruthaigh Fred Benenson, innealtóir sonraí ag an láithreán tógála airgid Kickstarter, a bhí paiseanta faoi emoji ó 2009 , nuair a chuir sé na deilbhíní ar a iPhone chun feidhme trí úsáid a bhaint as app tríú páirtí.
"'Tá sé ar a gcumas léitheoirí Emoji Dick cinneadh a dhéanamh an bhfuil sé dáiríre mar ábhar,' a deir Michael Neubert, speisialtóir tionscadail dhigiteach ag Leabharlann na Comhdhála, a fuair an leabhar. Cad é a chuireann isteach air go bhfuil sé ina 'ghné den mhéid faoi leith seo in am '- ionadaíocht uathúil teanga dhigiteach do na glúnta atá le teacht chun staidéar a dhéanamh nuair a chuaigh emoji, agus b'fhéidir fiú fóin phóca, ar bhealach na teileagraf. " Toradh na Troda
Sa Tuirc
Tá teipthe glan ar na Sasanaigh sa Tuirc. Níor gabhadh oiread agus aon daingean Turcach amháin go fóill. Dhearbhaigh an 'Daily Mail' an méid sin Dé Sathairn. An chéad arm a cuireadh i dtír chuir siad greim sa talamh agus ní dhearna siad ach an méid sin. Bhí an namhaid suite ródhaingean sna cnoic agus níor féadadh teacht aniar nó aoir air. B'éigean ionsaí caol díreach a dhéanamh air.
Rinneadh sin ach níor baineadh fanc as. Chaill na Sasanaigh timpeall 50,000 fear san iarracht. Nuair a sáraíodh orthu sa chéad áit, chuir siad arm eile i dtír in áit eile ar a dtugtar Subhla ionas go dtiocfaidís aniar i ngan a fhios ar an Arm Turcach. Le linn don arm Sasanach a bheith ag teacht i dtír, bhí an loingeas cogaidh ag plancadh na gcnoc le pléascáin as na gunnaí móra agus choinnigh an plancadh sin an namhaid scaitheamh isteach ón trá go dtí go raibh suíochán curtha fúthu ag na Fómharaigh.
Gabhadh limistéir den chósta, dhá mhíle dhéag ar fad agus dhá mhíle ar leithead. Thosaigh an tromachar (na gunnaí móra) ar an dá thaobh. Ní fhacthas an t-arm Turcach ar chor ar bith. Bhí foscadh maith acu ar shleasa agus ar mhullaigh na gcnoc. Ceapadh nach raibh aon neart acu ann agus tháinig na Sasanaigh amach ar na machairí idir na coillte ag bun na gcnoc. Bhí sé ceaptha acu tobann-ionsaí a dhéanamh agus briseadh a dhéanamh ar an namhaid le breis nirt.
Chomh luath is a nochtaigh na Sasanaigh iad féin, ionsaíodh iad go héifeachtach le tromachar agus le gunnaí láimhe agus imríodh díth fear orthu gan rómhoill. Mar sin féin, níor staon siad. Bhí ordú acu dhá chnoc a ghabháil agus níor thug siad cúl ar an namhaid go dtí go raibh cnoc gafa acu. Ghabh siad trinse fada ar bharr an chnoic.
Chomh luath is a bhí siad daingnithe ann, scaoileadh na pléascáin orthu ó dhá cheann an trinse agus cuireadh an dearg-ruaig orthu le fána arís.
Ar an gcnoc eile, cuireadh na coillte agus na fochoillte agus an foscadh ar fad trí thine. Níor lig an tine fear ná fás maireachtáil in aice léi. Ba é deireadh an scéil go raibh an t-arm Turcach suite chomh daingean is a bhí siad i dtosach agus go raibh mórán fear agus nirt caillte ag na Sasanaigh. Ba le slua Chitsineir (Herbert Kitchener) cuid mhaith den arm ionsaithe, agus bhí fir ón Astráil leo. Saighdiúirí nua ab ea iad agus leagadh an milleán orthu. Dúradh nach raibh siad sách mear chun ionsaithe agus nár tháinig siad tobann go leor ar an namhaid. Bhí an 'Slua Éireannach' ann agus imríodh ár agus scrios orthu. Níor tugadh aon chreidiúint dóibh. Tá na mílte acu anois ag tabhairt an fhéir sa domhan thoir agus talamh na hÉireann, ní fheicfidh siad arís go deo.
Deirtear gur throid an t-arm Turcach go cróga. Cén t-ionadh go ndéanfadh agus iad ag cosaint a dtalún dúchais. Tá timpeall 100,000 fear caillte sa Tuirc ag Sasana agus níl oiread agus daingean Turcach acu go fóill.
Más ar mhaithe leis an Rúis atá Sasana ag iarraidh na Dardanelles a oscailt, tá sé ag éirí mall fóirithint a dhéanamh ar arm na tíre sin. Cuirtear i gcás go mbuailfear an Turcach roimh Nollaig agus go mbeidh pléascáin agus gunnaí móra go fairsing le díol leis an Rúis tar éis an ama sin. Beidh an Turcach buailte, ach cá mbeidh arm na Rúise? Má leanann an t-arm sin de shiúl an bhroic (dul i ndiaidh a gcúil), beidh an Gearmánach ar chósta na Mara Duibhe roimh Nollaig, beidh na bailte poirt gafa aige agus beidh sé thiar ag Sasanaigh fóirithint ar an Rúis.
Dúirt an Reachtaire Cogaidh Rúiseach le gairid nach mbeidh arm nua ullmhaithe aige go dtí am éigin san earrach. Mura dtiteann an lug ar an lag ar an nGearmánach roimh an earrach, beidh sé láidir a dhóthain don arm nua. Ní feasach dúinn go bhfuil rún ag Sasana an Tuirc a ghabhail dó féin. Pé ar bith scéal é, is mór a mhill an cogadh sa Tuirc faoi na cairde sa bhFrainc.
Níor fhéad Sasana na sluaite a chur go dtí an dá áit agus tá sé soiléir anois nach raibh an Fhrainc láidir go leor leis an nGearmáin a ionsaí. Níor cuireadh an Gearmánach soir míle sa bhFrainc nó sa Bheilg le bliain anuas.
Tá caint faoi shíocháin san Oileán Úr. Thug an Cairdinéal Mac Giobúin cuairt ar an Uachtarán agus thug teachtaireacht ón bPápa dó. Tá ceist na mbád fothoinn réitithe agus Rialtas na Stát lán sásta.
Seanamóin Gaeilge
Beidh an tAthair Peadar i gCorcaigh Dé Céadaoin an 15 lá den mhí seo chun seanmóir a thabhairt uaidh do Chuallacht Mhuire in Eaglais Pheadair agus Phóil ar a 8 a chlog. Táimid ag brath air go mbeidh gach Gaeilgeoir sa chathair láithreach an oíche sin chun onóir a thabhairt dó.
Foilsíodh Claidheamh Soluis na seachtaine seo an tseachtain seo caite trí thimpiste. Ár leithscéal faoin dearmad. Táid ar fad suas chun dáta anois.
– Foireann eagarthóireachta Tuairisc.ie
Fág freagra ar ''An Claiḋeaṁ Soluis' 1915 (11 Meán Fómhair 1915)'
Fearn Dé Sathairn, Meán Fómhair 19 2015 ag 4:44 pm
Chuir an tuairisc seo an scannán siúd "Galipoli" in iúl dom, ach go raibh ní ba mhó fáisnéis sa tuairisc.
Nach maith mar a chuireann an tuairisceoir in iúl gur cogadh idir dhá ghall a bhí ann, seachas faisean tuairimíochta na linne seo? Creidim go bhfuil sé ar intinn aige leagán iomlán Gaeilge a chur amach ar ball. sa Chultúrlann dé sathairn ba ócáid Ghaeilge a bhí ann. Dé hAoine, Lúnasa 21 2015 ag 6:00 pm
@gaire_le_maire (Gáire Le Máire)
Cuntas nua grinn atá ar an bhfód le cúpla lá anuas atá tar éis muid a chur ag gáire cúpla uair cheana féin. Bean í Máire a bhfuil féith an ghrinn go tréan inti agus fonn uirthi a cuid jócanna (idir mhaith agus olc!) a scaipeadh ar Twitter.
'Punannaí den chéad scoth' mar atá scríofa ar an mbeathaisnéisín féin. Bhí cúpla pun iontach ag Máire cheana féin.
Tá géarghá le hábhar grinn i nGaeilge agus cé gur chuir GaelGÁIRÍ beocht éigin san earnáil, ní leor grúpa amháin leis an tír ar fad a chur ag gáire. Tá stíl dhifriúil grinn ag Máire agus taitneoidh sé le go leor daoine. Cé nach bhfuil ach 12 giolc seolta aici faoin am seo, is maith linn a cuid punannaí agus tá muid ag súil le i bhfad níos mó uaithi gan mhoill.
Sheol RTÉ seirbhís nuachta an aip "RTÉ News Now" an bhliain seo caite agus is maith ann é. Bhíothas ag tabhairt amach ag an am, áfach, go raibh sé deacair a theacht ar an ábhar i nGaeilge mar bhí an rannóg 'nuacht' i bhfalach taobh thiar de 'gnó', 'spórt' nó 'siamsaíocht'.
Rinne RTÉ athnuachan ar an aip le deireanas ar chóras Android agus iOS, áfach, agus anois is furasta an Ghaeilge a chur mar phríomhrannóg na haipe.
Ní le déanamh ach an roghchlár a oscailt, 'edit menu' a bhrú agus 'Nuacht' a tharraingt go barr an liosta. Feicfear na ceannlínte i nGaeilge nuair a osclófar an aip feasta.
Foilsíodh alt ar Tuairisc.ie an tseachtain seo faoi mhuintir Chonamara a bhain gáire as go leor daoine i gConamara féin agus daoine a raibh eolas acu ar an gceantar. Scigalt a bhí ann, ar ndóigh, agus is maith a d'aithin muintir an Iarthair sa 'liostalt' seo ina raibh '15 comhartha gur duine as Conamara thú'.
Aithníonn an chiaróg seo ciaróga eile…15 comhartha gur duine as Conamara tú… https://t.co/1uUrRh4bB6 via @tuairiscnuacht #craic #greann
— Mise Áine (@MiseAine) August 20, 2015
Ní liosta críochnúil a bhí ann ar chor ar bith, ar ndóigh, agus chuir muintir Chonamara leis an méid a bhí ann cheana i dtaobh a gcuid nósanna féin! Is príomhoide é Seán i mBunscoil Cholmcille, an dara bunscoil a bunaíodh sa tuaisceart, ach is iarscoláire de chuid Scoil na mBráithre Críostaí, An Pháirc Ghlas é. “Osclóidh an scéim nua deiseanna iontach forbartha do chéimithe le Gaeilge slí bheatha thairbheach a fhorbairt dóibh fhéin, oibriú i dtimpeallacht ilchineálach le daoine ardcháilithe agus ardtallanacha,” a dúirt an tAire Mc Hugh. Ag cruthú uirlis Celtsperanto
Bhí mé thuas san áiléar cúpla mí ó shin ag cuardach bréagáin nó pictiúir nó rud éigin cosúil le sin a cuireadh i dtaisce blianta ó shin nuair a tháinig mé ar sheanmhála trom. Tharraing mé amach as a áit fholaithe é, dearmad déanta anois ar an fhath go raibh mé san áiléar sa chéad dul síos, agus d'oscail mé an mála, m'intinn lán de chuimhní ag dul siar breis agus fiche bliain, agus súil agam thuas i ndorchadas an áiléir nach raibh mórán dámaiste déanta ar an ábhar laistigh an mhála ag luchóga ná feithidí eile thar na blianta.
Foclóir a bhí ann, nó b'fhearr a rá dréacht d'fhoclóir nár foilsíodh riamh agus go deimhin ní bheadh an focal 'foclóir' ann féin cruinn go leor don saothar seo a bhí sa bhosca. Liostaí focla atá ann, timpeall 10,000 focal Gaeilge agus a macasamhail d'fhocail na chúig theanga Cheilteach eile (agus Béarla agus Francaise chomh maith).
Tá scéal taobh thiar den saothar seo a shíneann siar go dtí na Blocanna H i lár na nóchaidí. Sna blianta i ndiaidh deireadh na hagóide pluide bhí feachtas leanúnach ar siúl againn in aghaidh na cinsireachta fríth Ghaeilge sna príosúin sa tuaisceart agus de réir a chéile agus le cuidiú Roinn an Chultúir Shinn Féin thosaigh an chorr leabhar Gaeilge ag sleamhnú faoin radar frith Ghaelach, agus ó am go ham thiocfadh leabhar eile, i dteanga eile, a cheap na cinsirí a bheith 'gaelach' agus a ligeadh isteach mar chosaint in agahidh cas cúirte a bhí muid ag cur le chéile. I measc na leabhar den tsórt sin bhí leabhar darbh ainm 'Bunneddys' – cúrsa i nGailck Oileán Mhanainn.
Eolach ar na Ps & Qs
Bunneddys. Fadó cheap mé go bhfuaimneofaí an fhocail sin mar a bheadh Bun Eddies air ach anois ar ndóigh aithním an t-ainmfhocal agus an réimír, bun + oideas dhá fhocal thar a bheith cosúil le Gaeilge na tíre seo. De réir mar a léigh mé tríd an leabhar, nó an cúrsa bhí na céadta cosúlachtaí idir Gaeilge na hÉireann agus Gailck Oileán Mhanainn (nó Ellen Vannin ina dteanga féin) le feiceáil agus is cuimhin liom go raibh mé thar a bheith tógtha leis an 'aimsiú'.
Ní raibh a fhios agam aon rud sna laethanta sin, admhaím, faoi theangacha Ceilteacha ná P & Q agus na tíortha seo ar imeall na hEorpa a raibh, tráth den saol, ag labhairt na teanga céanna, nó ar fhás a dteangacha as an chraobh amháin cúpla míle bliana ó shin.
Cibé scéal, tamall gairid i ndiaidh sin fuair mé cúrsa i dteanga eile isteach, cúrsa Cornaise, agus lá amháin tháinig mé ar an focal 'mordonnow'. Thuig mé an iarmhír – ow mar iarmhír don uimhir iolra agus mar sin bhí an bunfhocal mordonn fágtha, le haistriúchán i mBéarla tugtha mar thonnta na mara. Arís bhí nasc soiléir ann, muir agus tonn ag tabhairt mordonn. Chinn mé go gcuirfinn liosta le chéile de na cosúlachtaí a thiocfainn orthu agus cuireadh tús le tionscnamh an fhoclóra, a d'fhás, agus a d'fhás agus a d'fhás.
Sna blianta beaga i ndiaidh sin uair ar bith a thairg cuairteoir nó cara bronntanas leabhair domh, luafainn foclóir i gceann nó eile de na teangacha Ceilteach agus chuidigh mo theaghlach liom i rith an ama chomh maith ag aimsiú leabhair a bhí as cló nó deacair a aimsiú in Éirinn. Agus léifínn trí na foclóirí, hi-lighter i mo lámh, ag marcáil na bhfocal a cheap mé a bheith suimiúil, spéisiúil nó sainiúil, focal ar bith go raibh cosúlachtaí idir é agus focal i gceann de na teangacha eile, agus d'fhás an 'liosta' ó caitheadh aimsir go tionscnamh mór a mhair trí thaighde uaimse agus le cuidiú nach beag ó go leor leor cimí a bhí sna sciatháin céanna liom idir 1988 go 1990.
Ríomhaire Duineata
Ai, na leaids bhochta. Nuair a bhí mo liostaí scríofa agus in ord aibitíreach Gaeilge, bhí orm na focail seo ar fad sna teangacha eile a athscríobh, ar chártaí beaga, agus na cártaí a chur in ord aibitíreach do na teangacha eile chun na hinnéacsanna a chruthú. Bhí sé seo siar sna laethanta réamh-ríomhaire agus rinneadh a tras-scríobh agus an sórtáil le lámh agus is ansin a tháinig mo chomradaithe i gcabhair domh, agus beidh mé buíoch dóibh i gcónaí. Ríomhaire duineata ceart a bhí iontu!
Thiar i 1991 le cuidiú Lá agus Iontaobhas Ultach rinneadh leagan amach den obair, agus cuireadh cóip nó dhó i gcló fa' choinne prófaíochta ach níor foilsíodh an saothar riamh, agus cuireadh mo chóip i dtaisce agus rinneadh leath-dhearmad air.
Ach ó fuair mé arís é tá athrú ag teacht ar an scéal agus tugadh cuireadh domh labhairt ag comhdháil Cheilteach i Sligeach seachtain ó shin faoi thionscnamh an fhoclóra agus na feidhmeanna agus aidhmeanna a bhain leis nuair a cuireadh tús leis an saothar. Agus tugadh tairiscintí domh, le cuidiú réamhphrófaíochta agus an foclóir a ullmhú anois d'fhoilsiú nó, b'fhéidir, d'athchruthú mar áis ar líne, mar ais fhoghlamtha agus mar áis taighde.
Tá céimeanna idir an stad ina bhfuil an tionscnamh anois agus é a bheith foilsithe, áfach, nó am éigin idir leagan amach na gcóipeanna prófaíochta agus 2009 cailleadh an leagan leictreonach a bhí ann agus beidh ath-scannáil agus eagarthóireacht de dhíth ar an obair arís anois. Tromluí ceart ach ag an am céanna is fiú go mbeadh an obair chruinn agus inghlactha ag na Bordanna Teanga, na saineolaithe agus lucht labhartha na dteangacha éagsúla. Tá mé ag súil go mbeidh na céimeanna sin tógtha i mbliana agus go gcríochnófar an eagarthóireacht an bhliain seo chugainn.
Samplaí as an saothar
Mar sin, cad iad na sághais cosúlachtaí atá ann? Bhuel ní bheadh a dhóthain spás anseo leis an cheist sin a fhreagairt ach thig liom roinnt samplaí a thaispeáint anseo den cinéal nascanna a d'aimsigh mé agus na teangacha leagtha amach taobh le taobh. Scoil Fraince Teagmhasach bhí le feiceáil, a úsáidtear go forleathan mar scoil le ráta oibre go maith, tástáil bhfad níos mó ná scoileanna eile, foghlaimeoirí ciúine.San agus níos disciplínithe, áitribh bia agus finer níos fearr. Bhí sé seo ar an dáta feidhme an pirates ceol Cumann chinn go deireadh a comhlachais, cultúr saor in aisce a chur chun cinn, le fócas ar cheol mar mheán ealaíne chun tuairimí a nochtadh, ar bhealaí nua. Díreach in am don chéad Nollaig curtha ar fáil ar láithreán gréasáin an gcomhar le Songbook leis an bhfearann u200bu200bpoiblí carúil. Bhí an fhreagairt dearfach. Sa leabhar, go heisiach mar PDF foilsithe bhí, ach go raibh roinnt amhráin nach raibh gá atá oiriúnach do pháistí ag canadh. Ag an chlub tháinig ina dhiaidh sin ag éirí níos dteagmháil leis an gceist an bhfuil nó nach raibh siad ar fáil ach leabhar damhráin do pháistí. Amhrán na hAoine: An Dà Là le Mànran Là na Gàidhlig a bhí ann ar Twitter inné agus tá muid ag leanúint leis an téama inniu mar is amhrán i nGaeilge na hAlban atá roghnaithe againn mar ‘Amhrán na hAoine’ an tseachtain seo. Bloxham, S. (2004) ‘Understanding the rules of the game: marking peer-assessment as a medium for developing students conceptions of assessment’. Assessment & Evaluation in Higher Education, 29(6). Táim ag súil le leanúint ag obair leis na comhpháirtithe go léir leis an íomhá seo a chomhlíonadh. In áit a bheith ag breathnú isteach uirthi féin, creidim go láidir gur cheart go mbeadh Cathair na Gaillimhe ag breathnú amach ar an bhfarraige. Bainis Bhréige Ros na Rún agus ceithre imeacht eile
Bainis Bhréige Ros na Rún, Galway Bay Hotel, Dé Sathairn, 24 Samhain @ 17:00
Ní fheadar cé a phósfaidh amárach ag bainis bhréige Ros na Rún? Tá ag éirí go seoigh leis an ócáid bhliantúil seo agus tá sé eagraithe arís eile i mbliana le hairgead a bhailiú do Cancer Care West agus an Gavin Glynn Foundation. Cúiseanna maithe, carthanais do leanaí agus daoine fásta atá buailte le hailse. Pósfaidh beirt ón gcliar sa Galway Bay Hotel amárach agus is féidir leatsa a bheith i láthair! Bí ann don bhfáiltiú, béile, fíon agus siamsaíocht na hoíche nuair a sheinnfidh an banna ceoil Oddity! Más mian leat a bheith i láthair, ceannaigh ticéad ag an nasc seo https://www.tickettailor.com/events/rosnarn
€35 atá orthu!
Tionól Chiarraí 2018, Óstán an Meadowlands, 23-24 Samhain '18
Eagrófar Tionól Chiarraí an deireadh seachtaine seo i gCiarraí. Is in Óstán an Meadowlands a bheidh na himeachtaí, atá á n-eagrú ag Conradh na Gaeilge i bpáirt le scríbhneoirí na Gaeilge. Beidh léacht le Alan Titley le clos anocht, dar teideal 'Cérbh é Buachaill Bán na nAmhrán', agus deis ceisteanna a chur air i ndiaidh na cainte. Cloisfear léacht ón Dr Breandán Ó Cróinín chomh maith, faoi 'Eachtra Thaidhg Uí Chróinín', chomh maith le gearrchaint ó Mhícheál Ó Ruairc!
Seoltaí Leabhar le Futa Fata, Seanscoil Sailearna, Dé Domhnaigh, 25 Samhain @ 16:00
Tá ócáid dheas do dhaoine óga beartaithe do Sheanscoil Sailearna, Indreabhán Dé Domhnaigh. Seolfar ceithre leabhar atá foilsithe ag Futa Fata ar an lá. Mo Theachín gan Chuma gan Chaoi le Julia Donaldson aistrithe go Gaeilge ag Tadhg Mac Dhonnagáin; Percy Péacóg le Gemma Breathnach agus Tarsila Kruse; Beag Bídeach le Sadhbh Devlin agus Róisín Hahessy; Peigín Leitir Móir le Tadhg Mac Dhonnagáin (eagrán ceiliúrtha 10 mbliana). Beidh ceol le clos ag an ócáid agus go leor scéalaíochta chomh maith! Níl aon chostas ar thicéad, agus cuirfear fáilte roimh chách!
Oíche Ómóis d'Aodh Ó Domhnaill, Áras na Scríbhneoirí, Baile Átha Cliath, Dé Luain, 26 Samhain @ 19:00
Beidh oíche ómóis d'Aodh Ó Domhnaill ar bun i lár chathair Bhaile Átha Cliath an Luan beag seo. Cailleadh Aodh ag tús na bliana. Bhí a rian fágtha go láidir aige ar shaol na drámaíochta san ardchathair agus timpeall na tíre i gcoitinne. Bhí ana-cheangal idir é féin agus Aisteoirí Bulfin agus beidh cuid de na baill ón ngrúpa drámaíochta sin ag léiriú ómóis dó oíche Luain, nuair a chanfar na hamhráin a chum sé agus nuair a léireofar radharcanna ó na drámaí a tháinig óna pheann. Gealltar oíche cheolmhar, phléisiúrtha, i measc a chairde agus a chlainne.
Pop up Gaeltacht, Bison Bar, Déardaoin, 29 Samhain @ 20:00; agus Seoladh BLOC, Workman's Club, Cé Wellington @ 19:00
Táim ag súil go mór le Pop Up na Samhna, a bheidh ar bun sa Bison Bar i mBÁC. Buailte leis an mbeár sin tá The Workman's Club agus is ann a bheidh seoladh an ardáin BLOC, an oíche chéanna! Nach áisiúil! Gealltar burgair saor in aisce agus beidh cluichíocht bheo ar siúl ar an oíche chomh maith, mar aon le ceol beo ó Dháithí! Dála an scéil, tá físeán díreach seolta ag Dáithí dá phíosa cumadóireachta Orange (le Sinéad White), agus is féidir féachaint air anseo. Mícheál Ó Ciaraidh a bheidh mar fhear an tí, agus beidh an gabhar á rósta ar na héinne. Cífidh mé ann sibh. 20 Eanáir, 2010 ~ New York Times bestseller! Bitten ag Cupid bhuail # 14 ar an liosta Nua-Eabhrac bestseller Times agus # 103 ar an liosta lá atá inniu ann Stáit Aontaithe Mheiriceá! Indulge in sliocht ó Hearts Pamela ar novella Untamed Feral, a fháil amach Tuilleadh faoin Leabhar agus dfhonn é sa lá atá inniu! Micil Chonraí - né en 1919 -, quitee le Connemara en 1934 avec sa famille pour setablir dans le riche comté de Meath. Le gourvernement irlandais avait organisé cette émigration dans lespoir de rétablir dusage du gaélique dans cette région anglophone. Micil nous raconte dabord la vie quotidienne de sa contrée natale oú le souvenir de la Grande Famine du XIX siecle était toujours vivace. Pour information cliquer. Ba mhaith liom béim a chur ar mhíthuiscint a déirigh ó na moltaí a rinne mise mar Aire maidir le hÚdarás na Gaeltachta. Mhol mise go bhféadfadh an Rialtas cúraimí a leagaint ar an údarás, mar is féidir a dhéanamh leis an Roinn agus leis an gcoimisinéir teanga, a mbeadh tionchar acu nó éifeacht acu taobh amuigh de theorainneacha teoranta na Gaeltachta. An smaoineamh a bhí agam ná nach bhfaca mé cúis ar bith nach bhféadfadh an t-údarás plé le, mar shampla, na naíonraí ar fud na tíre ón Ghaeltacht, ach go mbeadh cuid de d de na naíonraí a mbeadh siad ag freastal orthu, ó thaobh cúnamh agus comhairle, taobh amuigh den Ghaeltacht. Dfhéadfaidís, mar shampla, téacsleabhair Gaeilge a chur ar fáil do chuile scoil sa tír gan a bheith teoranta go reachtúil do líntí ar léarscáil, mar is é an t-ábhar céanna atá á mhúineadh sna scoileanna ar fud na tíre. Sin a bhí i gceist agam. Cuirfeadh lonnú an choimisiúin sa Ghaeltacht fostaíocht breise ar fáil sa Ghaeltacht. Chomh maith le sin, ba cheart go mbeadh an Ghaeltacht mar an phríomh chathair ó thaobh seirbhísí a chur ar fáil, ní amháin do lucht na Gaeltachta, atá teoranta go maith, ach don iliomad Gaeilgeoirí atá ar fud na tíre. Seo é an rud céanna atá taobh thiar de na coistí pobail agus na comharchumainn sa Ghaeltacht a dtacaíonn Údarás na Gaeltachta leo. Bíonn an clár ama seachtainiúl leagtha síos i gcomhar leis na rannpháirtithe agus bunaithe ar na riachtanais atá acu féin go haonarach agus mar ghrúpa. Tá leanúnachas agus éagsúlacht riachtanach sa gclár ionas go mbainfear an taitneamh agus an tairbhe is fearr agus is féidir as an am a chaithfear i gcuideachta a chéile san Ionad Lae. Tá an comharchumann i mbun togra a chur an Comhairle Chontae tús leis roinnt blianta ó shin ach nár cuireadh chun críoch é. Togra siúlóide dar teidil “ Ag siúl i dTír Chonaill” atá i gceist ina bhfuil 6 seastáin le pictiúir & eolas faoin oileán orthu curtha in airde timpeall siúlóidí an oileáin. Cuireadh na seastán in airde tamall siar ó shin agus faoi láthair, tá lucht dearaidh i mbun deartha ar na painéil eolais. Beidh ceithre bhall ar gach foireann - beirt aoiseach agus beirt pháiste, le duaiseanna don chéad, dara agus tríú áit (thíos). Beidh tae agus soláistí ar an oíche chomh maith le ceol beo gaelach agus beidh an quiz as Gaeilge agus as Béarla. Seán OHagan Ar an 2 Bealtaine chosaint ag 15:00 Seán OHagan a rogha de na 50 chuimhneacháin is tábhachtaí i stair an rac-cheol beo ar líne. Sa chéad eagrán den alt seo, nach trua go gcaithfimid deireadh le 'Lá' a phlé. Le dornán de bhlianta anuas, do bhfhaighfinnse cóip de 'Lá' go laethiúil. Sa tús ní raibh ann ach dhá leathanach greamaithe le chéile le stáplaí. Ach ba laochmhar, ídéalach an obair a rinne na tionscnóirí sín nuacht den scoth a chur ar fáil dúinn go rialta.
Rud speisialta maidir le 'Lá', bhí sé i gcónaí chun tosaigh le nuacht an lae agus, i dteannta le sin, do bhfhaighfeá scéalta beaga ó chuile chearn den domhan nach bhfhaighfeá ar nuachtáin eile.
I mBaile Átha Cliath, bhí an tuairim ag ár gcuid ball, go gcruthódh an deacracht seo
fadhbanna móra do lucht labhartha na Gaeilge. 'Sé an t-aon nuachtán laethiúil atá againn agus bhí nuacht bheacht náisiúnta, idirnáisiúnta, eachnamaíoch, chultúrtha agus eile le fáil go héasca air. Níor léir dóibh ce'n fáth go mbeadh cur ar cheal 'Lá' ar na hábhair tosaíochta a ceaptar a bheith ar leas chaomhnú an gheileagair.
I dTír Chonaill, ceapadh nach ndéanfadh an tubaiste mórán difir do mhuintir na háite mar dúradh nach raibh léitheoireacht mhór ag 'Lá' ann. Glacadh trua dóibh a chaillfadh a bpost ag an am gcéanna.
I Muigheo, aithníodh go raibh deacrachtaí móra eacnamaíochta ag teacht inár dtreo agus ba chomhartha dhubh dúinn é titim an nuachtáin. Tá go leor, leor comhlachtaí ag dul as feidhmiú (ceannródaithe an fhíorgheileagair) le blianta anuas agus níor chuir na húdaráis ná na ceardchumainn aird ar bith ortha (seachas daoine ar dála David McWilliams), toisc an carn mór airgid a bhí ag teacht ón gcur i gcéil san earnáil tógála. Bhí 'fhios ag daoine i gcoitinne go dtitfeadh an tógáil i laige agus an focal a bhí i mbéal na ndaoine a raibh freagracht as seo: "Carpe diem quod maoriar"
I gCondae na Mi ba dhoiligh leo a chreidbheáil go ligfí áis chomh tábhachtach is nuachtán laethiúil le sruth, achar gear d'éis don teangain stádas oifigiúil a fháil sa Bhruiséal agus an phlobaireacht oifigiúil gan stad a lean ar seo. Ba léir nach bhfuil meas á thabhairt don chéad teangain oifigiúil agus níor tugadh lámh cúnta do 'Lá' an mhargaíocht chuí a dhéanamh.
Níl le rá againne ag an bpoinnte seo ach gur thuigeadh an fhéiníobairt phearsanta a rinne foireann an nuachtáin seo ón gcéad lá. Cinnte ní raidh againn ach ardmheas oraibh, a chuir an raon sin scileanna in úsáid ar son na tire. Guímid Rath Dé ortha san am atá le theacht agus beimid ag súil le cloinstin uatha sa toghchaí – b'fhéidir ar líne. Sa lá atá inniu agus iad ag obair taobh amuigh de na Síne, na céadta misinéirí Síne - sa Mheán-Oirthear, san Afraic Thuaidh, Lár na hÁise, an India agus an Áise Theas. Mílte níos mó in oiliúint a fhoghlaim teangacha mar an Araibis agus an Béarla, ionas gur féidir é a úsáid i réimse an misean. Bhí an-oíche ag foireann RTÉ Raidió na Gaeltachta ag Gradaim Chumarsáide an Oireachtais i nGaillimh Dé hAoine nuair a thug said leo an dá dhuais sa rannán raidió. Bronnadh an gradam do phearsa raidió na bliana ar Eibhlín Ní Chonghaile ag an ócáid in Óstán an Meyrick, agus bronnadh an duais do shraith raidió na bliana ar an gclár Rónán Beo @ 3 don dara bhliain as a chéile. Ar Lean » Tá lúcháir orainn an réalta óg Sonny Ní Chathasaigh, as Cill Chiaráin, Conamara, a bheith linn lena hamhrán aoibhinn ‘Dochar’ a phlé. Harvey's Point - Óstáin 4 Réalt in Éirinn – Taisteal in Éirinn
Bia is Deoch
Bainiseacha & Ócáidí
Agus é suite i radharcra álainn Dhún na nGall, ar chósta Atlantach Iarthuaisceart na hÉireann, is iontach agus is álainn an tÓstán é Óstán Harvey's Point. Ní hamháin sin ach tá seomraí den chéad scoth, ardbhia agus fáilte Uí Cheallaigh le fáil uainn.
Tá an t-óstán féin suite ar bhruach Loch Iascaigh ag bun na gCruach agus is iad muintir Gysling atá i mbun an óstáin iontaigh seo. Tá daoine ag teacht chuig Óstán Harvey's Point ó 1989 i leith agus is mór an ráth atá ar an óstán agus é anois ar cheann de phríomhóstáin an Iarthuaiscirt agus, leoga, na hÉireann trí chéile.
Is féidir Óstán Harvey's Point a bheith ina cheann scríbe agat nó ina bhunáit agat chun cuairt a thabhairt ar cheantar álainn aoibhinn Iarthuaisceart na hÉireann. Níl an t-óstán féin ach uair an chloig ó aerfoirt Shligigh agus Dhoire, agus tá sé gar go maith d'aerfoirt Bhaile Átha Cliath agus Bhéal Feirste freisin dóibh siúd a bhfuil carr acu. In ainneoin é a bheith neadaithe go sócúlach in aice le Loch Iascaigh, níl Harvey's Point ach 10 nóiméad sa charr ó Bhaile Dhún na nGall. Séamas Mac Stiofáin - Vicipéid
Séamas Mac Stiofáin
(Athsheolta ó James Stephens)
Séamas Mac Stiofáin.
Ba náisiúnaí Éireannach é Séamas Mac Stiofáin nó James Stephens as Béarla (1825 - 29 Márta 1901[1]), a bhunaigh Bráithreachas na bhFíníní timpeall na bliana 1850 (athraíodh an t-ainm go Bráithreachas na Poblachta ní ba dhéanaí). An leasainm a bhí air ná "an Seabhac".
Ba Phrotastúnach as gContae Chill Chainnigh é.
Chaith sé cuid mhór dá shaol thar lear, ar deoraíocht san Eoraip don chuid is mó.
Sna 1860idí, thaisteal sé timpeall na tíre in Éirinn, ag iarraidh éirí amach a chur le chéile i gcoinne na mBriotanach.
B'iad Séamas Mac Stiofáin agus Bráithreachas na bhFíníní a chuir tús le Éirí Amach na bhFíníní sa bhliain 1867. Réabhlóid mí-rathúil a bhí ann ón tús, áfach, agus ba bheag nár cuireadh deireadh leis na bhFíníní sa tír ag an am.
Séamas Mac Stiofáin nó James Stephens
Chreid Mac Stiofáin go raibh trian d'Arm na Breataine ina mbaill de na Fíníní. Ach léirigh easpa tacaíochta nach raibh an meastachán sin réadúil.
D'fhill sé ar Éirinn agus Baile Átha Cliath sa bhliain 1891; bhí sé ina chónaí ag 82 George's Avenue i gCarraig Dhubh, BÁC, agus le cuidiú ó Pharnell agus airgead ó mhuintir a chéile (na Hoppers, ina gcónaí i mBaile na Manach) ní raibh lá buartha air níos mó.[2] Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd)

File Gaelach as an Rubha, Leòdhas, ab ea Tormod MacLeòid (15 Meitheamh 1904 – 14 Meán Fómhair 1968) agus "Am Bàrd Bochd" an leasainm a bhí air.
Chomh maith le bheith ina fhile, bhí sé ina mhúinteoir, ina scríbhneoir, ina bhailitheoir amhrán, agus ina choimeádaí oidhreachta.
Stair a Bheatha.
Rugadh Tormod Macleòid ar 15 Meitheamh 1904 i bPort Bholair ar san Rubha i Leòdhas. Tugadh Tormod Chontair air freisin.
Ba é Murchadh Macleòid as Pabail a athair agus Seonag NicCoinnich a mháthair. Bhí ceathrar deartháireacha agus cúigear deirfiúracha aige. Sa bhliain 1932, phós sé Mòr Nicleòid as Ranais agus bhí ceathrar clainne acu; Dollag, Murdo John, Tormod agus Seòras.
Fuair sé a chuid oideachais ag Bun-sgoil na h-Àird, Àrd-sgoil MhicNeacail, Ollscoil Ghlaschú agus Colaiste Chnoc Iòrdain.
Chaith sé a shaol ag teagasc; d'oibrigh sé i roinnt scoileanna i Leòdhas:
Bhí Tormod i bhfeighil Roinn na Gàidhlig, agus an Leas- Príomhoide, sa Sgoil Lìonail.
Sóisialach ba ea é agus ball den Pháirtí Lucht Oibre na hAlban.
Fuair sé bás i Lìonail ar an 14ú Meán Fómhair 1968, tar éis dó tinneas a fhulaingt ar feadh i bhfad. Adhlacadh í sa Rubha.
Obair le Gaeilge na hAlban.
Nuair a bhí sé ag múineadh i Sgoil Lìonail bhunaigh Norman irisleabhar na scoile, 'Tàintean', áit a raibh ábhar á fhoilsiú go rialta i nGaeilge na hAlban.
Baileodh agus chaomhnódh Tormod focail, béaloideas, amhráin agus filíocht.
Thar na blianta, tá cuid mhór de shaothar Thormoid foilsithe san iris "Gairm" . Scríobhfadh sé faoin ainm Am Bàrd Bochd. D’fhoilsigh Gairm cuid dá chnuasach sa leabhar "Bàrdachd à Leòdhas sa bhliain" 1969 . Ní úsáidim Gaeilge ag an ngnáthshaol, mar táim í mo chonaí í gCuntae Mhuineachán. Tá a fhios agam go bhfuil mo Ghaeilge úafasach, ach tá alán grá agam faoin teanga, agus tá alán smacht ag an teanga orm - thosaigh mé ag smaoineamh i nGaeilge, mar shampla. Ach freisin táim bunoscionn go minic, mar táim ábalta a chaint i nGaeilge, i mBearla, i bhFraincis, agus táim ag fhoglaim Rúisis freisin. Agus ba mhaith liom a rá Dia duit ach deirim Bonjour nó Zdrastvooytye ina áit! Aoir iontach atá I gceist acu agus iad ag magadh faoina bheith ‘ag déanamh snaois bhán le réaltaí TG4’. Cé go bhfuil an greann fite fuaite leis an obair a dhéanann Mo Chara agus Móglaí Bap, tá teachtaireacht thábhachtach acu. Déanann siad beirt thagairt don RUC, téarma eile PSNI, an fhórsa póilíneachta ó thuaidh agus an drochíde a thugtar do chainteoirí Gaeilge atá idir dhá chultúr.
Eisítear amhráin úr nua ‘Amach Anocht’ agus d’éirigh é a éisiúint mar gheall ar an fheachtas bailiúcháin airgid ar gofundme.ie. Tá sé geallta acu ‘go mbeadh gach amhrán chomh conspóideach lena chéile agus nach mbeadh cead ag aon amhrán a bheith ar RTÉ 2FM GO DEO!’. AONACH TAILTEANN. – Dáil Éireann (2nd Dáil) – Thursday, 8 Jun 1922 – Houses of the Oireachtas
Thursday, 8 Jun 1922
Vol. S2 No. 15
AONACH TAILTEANN.
submitted the following:—
"Seomraí Smaragaid,
"Sráid an Mainistreach,
"8/6/22.
"AONACH TAILTEANN
"Lughnasa 3adh lá go dtí an 13adh lá chéile.
"Cuireadh an cúntas déanach bhí ar Aonach Tailteann ós comhair na Dála i ndeireadh an Mharta. San am bhíomar fós ag cur tré na chéile an Clár gur chóir bheith againn, agus canos mar a thagfaí ar an méid a bhí i gcumas ar ndaoine i dtiorthaibh iasachta do dhéanamh ar son cleasa na nGael, agus cheap formhór dóibh seo go raibh baint aca leis an obair, ná raibh a ndóthain aimsire acu chun dhéanamh mar ba cheart ar son athbeóchainte na Féile Aisaighe seo.
"Tar éis sin is eile tá mórán déanta agus sé tuairim na Comhairle go bhfuil gach rud anois fé stiúir mhaith gnótha.
"Níl aon rud is mó anois atá ag déanamh beighdéan do'n Chomhairle, fé go bhfuil fiche fó-Choisdí ag gabhail dó, ná an deacaireacht bheid ar lóisdín d'fhágail do sna cuairteóirí, agus gan an scéal dona céadna bheith againn is mar bhí in Antwerp, agus Athens, agus is na cathaireacha eile le linn na Oilimplcí móra.
"Mar gheall ar sin tá Cathairleach gach coisde dhóibh so thios luaidhte, toghtha ar an gComhairle:—
"(1) Ceól; (2) Camóguíocht; (3) Rounders (Mná); (4) Luith-Cleasa agus Rothareacht; (5) Iománuíocht; (6) Péile; (7) Liathróid Laimhe; (8) Rounders (Fir); *(9) Bord-Chluiche; *(10) Céirde; *(11) Gluaisteán Rotuíochta; *(12) Ramhuíocht; (13) Dórnáil; (14) Mirle; (15) Golf; *(16) Ficheall; *(17) Seóltóireacht; *(18) Lámhach Cré-chán; *(19) Lámhach le Gunnai; (20) Rinnce; (21) Snámh; (22) Fritheál Lón; (23) Iomchar; (24) Saotharcht; (25) Cuimhneach Buadha; (26) Deaghmhaisiú; (27) Iomchar um Ghortú; (28) Dligheach; (29) Foillsiugha; (30) Feistas (Lucht um Luith-Chlais); (31) Feisteas (cuairteóirí); (32) Airgead; (33) Coidreamh; (34) Deas-Gnath; (35) Cóir Cruinniughthe.
"O dosach bhí sé ceapuighthe nighthe bheith ar an gClár do thabharfadh iomaitheóirí idir náisiúnta isteach, acht fuarthas nár bhféidir san a dhéanamh agus do réir mar atá rudaí anois, seo mar sheasaigheann leis an gClár.
"1. Idir Náisiúnta.
"2. Náisiúnta.
"3. Páirt-Náisiúnta agus Páirt-Idir Náisiúnta.
"Táid so a bhaineann le Uimh. 2 marcálta fé leith le réilthín. B'éigin tabhairt suas lo "Physical Drill" agus do Rás Ghluaisteán toise gan áit oireamhnach a bheith dhóibh.
"Táid na rudaí is tábhachtaí a bhaineann leis na Ranna é éagsamhla déanta athchomarach anso thíos:—
"1. Gléas-Ceóil, mar aon le seacht mbuidhne ceoil agus Píobaí Uillinn, agus Cláirseach.
"2. Tá treó curtha are chamóguíocht nár deineadh riamh go dtí so.
"3. agus 8. Táthair a claoi anois le Rounders i ndáirírimh.
"4. Tá sé is deich ar fhichead nidhthe ag baint le Lúith-Chleasa agus Rothuíocht agus iad chomh mór ionnta féin le Clár an Oilimpic. Tógfaid so dhá uair go leith a chluig gach lá de sna laetheanta.
"5. Iománuiocht v. Sintí—in fhonn is go dtabharfaí le chéile Gaedhil na h-Alban agus na hÉireann beidh comórtas Iománuíocht v. Sintí mar thosnú ar na cleasa.
"7. De bhárr Aonaigh Tailteann tá imeart Liathróid-Láimhe ar siubhal mór thimcheall na tíre.
"10. Ceardanna—Tá Roinn na gCéard ag solathar i gcóir seacht is dathad de scóra éagsamhla, rud a chuirfhidh ar neimhní éin ní deineadh sa tslighe seo fós.
"11. Beidh trí Rásanna deich míleis dathad ar fhaid i gcóir nGluaisteáin Rothuíochta, agus toise ná beidh aon éilimh airgead ar dul isteach go Páire na Fionn Uisce caillfidh coisde na geleas breis is £2,000.
"12. Rámhuíocht—Tá clár dhá lae ceapuighthe dhó so, beidh Craobh fé seacht le buadh achtaint ar na Comórtaisí, agus beidh deich mbád is fiche ag rith i ngach babhta. Ní raibh a leithéidí seo do chomórtaisí sa tír seo riamh cheana.
"17. (Seóltóireacht). Tá Clár dhá lae leaghta amach dó so chomh maith. Beidh gach ártac ráis fé sheól in Éirinn istig ar na Comórtaisí.
"21. Snámh.—Tá Gáirdín na n-Ainimhe ceapuighthe i gcóir so, agus tógfaidh sé ceithre laetheanta ar obair an Cláir do críochnú.
"22. Tá an réidhteachti gcóir lón tógtha ar láimh ag Cumann Catharach Baile Atha Cliath agus an Conntae um Lón, agus i dteannta gach ruda eile beidh cábáin canabháis curtha suas i áiteanna puiblí. Beidh 60,000 áiristí téa, srl., ag teastáil ar £1,500 costais.
"23. Beidh Artaighe speisialta ag teacht ó Shasana agus ó Ameirice.
"24. Bainfaidh saothar gnótha na tíre leis seo.
"25. Ní mór breis agus aon chéad deag bhainnibh airgid, agus de bhárr go buanfar saothar nua i mBaile Atha Cliath.
31. Le congnamh ón Arm is féidir míle de lucht Comórtaisí na gCleas do chur shuas, agus le hagaidh seo ní mór míle leapacha ar £3 an ceann.
"Ní tógfadh na Coláistí isteach éinne de lucht na gComórtas pé na cosnoghadh sé iad éin ní. Ní cór so a dhearmhad dóibh nuair a bheadh airgead an náisiúin le caitheamh. Agus 84 Teachta Dála a thacaíonn go hoifigiúil le trí mhóréileamh phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta tofa don 32ú Dáil, d’fháiltigh an 80+ grúpa pobail a d’aontaigh ar phlean infheistíochta agus ar bhearta ionadaíochta don teanga, roimh mhóramh na dTeachtaí nuathofa atá ag tacú lena n-éilimh. Bhí Sceilg ina bhall de Choiste an Litrithe i 1904 agus is paimfléad inspéise ó thaobh stíle agus ábhair Spelling made easy, 1946, ar fogha faoin gcaighdeán é. Scríobh sé freisin: Elements of Irish art (g.d.); Ireland, elements of her early story from the coming of Ceasair to the Anglo-Norman invasion, 1921; The case for upholding the Irish Republic (g.d.); The oath of allegiance and all it implies, 1925; The robbery of Ireland: the remedy, 1928; The Sinn Fein outlook, 1930; The Republic of Ireland vindicated, 1931; Stepping-stones, c.1939; Partition: Dáil Éireann comes of age, 1940; Ireland’s spiritual empire, 1952. Aistriúchán ar dhráma le Séamus Mac Maghnais is ea Liúdaidhe óg na Leargadh Móire, 1905. Is gá go mbeadh na huirlisí cearta digiteacha ar fáil i nGaeilge má táthar chun borradh a chur faoi úsáid na Gaeilge
Dé Céadaoin, Eanáir 17 2018 ag 5:30 am
Tá sé tráthúil go bhfuil muid ag tús bliana, in Eanáir 2018 mar tabharfaidh sé comhthéacs ama, túsphointe más maith leat don ábhar atá faoi chaibidil agam. Tá an staduaireadóir agus an clog ag tosú anois ar cheist ollmhór do thodhchaí labhartha na Gaeilge. 'Sé sin, cén uair a bheidh Guth go Téacs ar fáil dúinn as Gaeilge? Is alt i Tuairisc.ie inné a spreag an t-alt seo. Rinne Tuairisc cur síos ar a laghad díospóireachtaí as Gaeilge atá sa Dáil.
Is 0.5% an figiúir a luadh. Creidimse, go bhfuil míniú an-simplí ar cheann de na cúiseanna leis an staitistic sin. Tá an-chuid daoine, Teachtaí Dála, ina measc ag úsáid gléasanna aitheanta gutha Siri, Alexa, agus pacáistí nach iad chun ábhar scríofa a ghiniúint…as Béarla. Má tá Iphone nó fón glic agat tá sé fíor-éasca deachtú a dhéanamh leis agus de réir mar atá tú ag caint tá sé ag scríobh amach do chuid focal as Béarla agus é measartha cruinn. Aimsigh an micreafón beag ar an méarchlár agus beidh tú i measc lucht deachtaithe… an Bhéarla. Go bhfóire Dia orainn, tá guth-aithint an Bhéarla ag déanamh Béarlóirí de Ghaeilgeoirí, mé féin ina measc!
Ní dóigh liom go bhfuil tuiscint cheart ag pobal na Gaeilge, agus lucht pleanála teanga go sonrach, ar an díobháil atá na pacáistí Béarla seo, a dhéanamh d'úsáid na Gaeilge. Tá sprioc ag an rialtas líonmhaireacht úsáideoirí na Gaeilge a mhéadú sna blianta beaga atá romhainn amach. Beidh sé fíordhúshlánach é sin a dhéanamh mura mbíonn na huirlisí cearta digiteacha ar fáil. Tá daoine ar m'aithne gur Gaeilgeoirí líofa agus ó dhúchas iad ag dul i dtuilleamaí na mbogearraí seo chun ábhar scríofa Béarla a ghiniúint agus a tháirgeadh. Gan fiacail a chur ann, tá sé fíor-fíorthábhachtach don Ghaeilge go mbeadh a macasamhail de bhogearraí ar fáil sa Ghaeilge gan mhoill. Tá práinn mhillteanach ag baint leis an mbearna teangeolaíochta seo a dhúnadh.
Nílim ag rá nach bhfuil aon aird air seo mar shaincheist, mar tá daoine díograiseacha i gColáiste na Tríonóide, in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, agus sa Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta ag obair ar an easnamh seo faoi láthair. An rud atá ag déanamh imní domsa ná an luas ag a dtiocfaidh an leigheas nó an t-amscála a thógfaidh sé an leigheas a fháil. Tá comhlachtaí príobháideacha amhail Nuance (Dragon Dictate) sásta tabhairt faoi obair den saghas seo ar chostas ach meastar nach mbeadh an pacáiste a bheadh ar fáil óna leithéid sách cuimsitheach. Le fírinne, is cuma liomsa cé a chuirfidh an pacáiste ar fáil, fhad is go mbeidh sé ar fáil go luath, nó mar a deirtear, "inné". Pé faoi nó fúithi atá an bhreith, impím go gcuirfí an maoiniú cuí laistiar de Guth go téacs as Gaeilge, láithreach.
Mura bhfuil aon rún (diamhair) eile agat do 2018, úsáid do thionchar agus do ghuth chun fadhb seo an easnamh Guth go téacs as Gaeilge a leigheas! Is teanga bheo í an Ghaeilge anseo i lár na Gaeltachta. Is teanga teaghlaigh, oibre agus sóisialta í atá in úsáid ag leibhéal an phobail gach lá ó mhaidin go tráthnóna. Is acmhainn luachmhar í an Ghaeilge ní hé amháin don Ghaeltacht ach don tír. Ach mar atá sonraithe i dTuarascálacha éagsúla ó Choimisiún na Gaeltachta 2002 go dtí an Tuarascáil ar an Staidéar Teangeolaíochta 2007 tá géarchéim ag bagairt ar an nGaeilge sa Ghaeltacht. Flipbook Eva Burke 1885-1974 Bean ó Chill Dara in Ard-Oifig an Phoist 1916 Rugadh Henry Burke in Albany, Nua-Eabhrac de thuismitheoirí Éireannacha, agus thaisteal sé go hÉirinn, áit inar bhuail sé le Maria Kelly ó Thiobraid Árann, agus phós sé í. Is é Fionnán Ó hÓgáin, Baile na Rátha, le práta 'Home Guard' a thug an oíche leis ag Comórtas na bPrátaí i nDún Chaoin aréir agus a raghaidh ar aghaidh ar son an pharóiste ag an mórchomórtas i dTigh TP i mBaile na nGall oíche Dé Domhnaigh.
Is iad Margaret agus Tomáisín Ó Lúing, Baile an Ghleanna, a bhuaigh anuraidh, a tháinig sa dara áit, le práta 'Queens'. Frances agus John Ó Cinnéide, Baile Bhiocáire, le práta 'Sharpes Express', a tháinig sa tríú áit.
Cúigear a ghlac páirt sa chomórtas i mbliana i gcomparáid le naonúr anuraidh agus an locht curtha ar thitim na n-iontrálacha ar an aimsir fhuar fhliuch a bhí againn sa Mhárta agus Aibreán.
Bailíodh €84 ar son Ospís Chiarraí. Buíochas le Christy Mac Gearailt, Bialann An tIascaire in Ionad an Bhlascaoid agus Comharchumann Dhún Chaoin as duaiseanna a chur ar fáil. Buíochas leis an lucht eagair, na moltóirí agus le Tigh Kruger.
Sa ghrianghraf thíos tá na moltóirí i mbun oibre Bhí criú scannánaíochta ó RTÉ ann chun gach blaiseadh a thaifeadadh agus beidh clár le craoladh acu amach anseo. Congratulations to the team that won the hurling final along with Summercove N.S.. We would like to thank Eithne, Ann Marie and Enda who were training the children during the year. The Irish Times Foilsítear altanna Gaeilge san Irish Times cúpla uair in aghaidh na seachtaine. Is fiú go mór An Teanga Bheo a léamh Dé Máirt mar aon le Tuarascáil Dé Céadaoin. Tá cnuasach de na hailt Ghaeilge a foilsítear sa Times le fáil ar leathanach lín an pháipéir (www.ireland.com), chomh maith le clár plé. Is gá íoc as an tseirbhís seo, áfach. Comhar Tá meascán den chritic, den scríbhneoireacht chruthaitheach agus de chúrsaí reatha le fáil san iris mhíosúil seo atá á foilsiú ó na daichidí i leith. Seoladh: 5 Rae Mhuirfean, Baile Átha Cliath 2 Guthán: (01) 678-5443 Facs: (01) 678-5443 Ríomhphost: eolas@comhar-iris.ie Suíomh gréasáin: www.comhar-iris.ie Foinse Is nuachtán náisiúnta Gaeilge é Foinse a bhíonn ar fáil gach Satharn. Is ar an gCeathrú Rua i nGaeltacht Chonamara a fhoilsítear an páipéar. Cuireann Foinse meascán mór scéalta agus nuachta ar fáil go seachtainiúil idir nuacht náisiúnta agus idirnáisiúnta, chursaí reatha, spórt, thaisteal, ghnó, léirmheasanna agus oideachas, ag díriú ar óg agus aosta. Ceann de na haidhmeanna atá ag an nuachtán ná iriseoireacht dardchaighdéan a chur ar fáil atá taitneamhach le léamh. Seoladh: An Cheathrú Rua, Co. na Gaillimhe Guthán: (091) 595520 Facs: (091) 595524 Ríomhphost: nuacht@foinse.ie Suíomh gréasáin: www.foinse.ie Lá Nua Nuachtán laethúil atá bunaithe i mBéal Feirste agus a dhíríonn ar chúrsaí reatha agus scéalta atá i mbéal an phobail. Seoladh: Teach Basil, 2 Cnoc Bhaile Haine, Béal Feirste BT17 0LT Guthán: (048) 90 605050 Facs: (048) 90 605544 Ríomhphost: eolas@nuacht.com Suíomh gréasáin: www.nuacht.com Saol Nuachtán míosúil atá saor in aisce ina bhfuil fógraí, leathanach dfhoghlaimeoirí, pictiúir, scéalta, srl. Seoladh: Saol, 7 Cearnóg Mhuirfean, Baile Átha Cliath 2 Guthán: (01) 639-8400 Ríomhphost: otorna@indigo.ie Suíomh gréasáin: www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/saol.html An tEolaí Iris do dhaltaí meánscoile a bhfoilsítear ailt ann faoin eolaíocht agus faoin teicneolaíocht i nGaeilge. Tá an iris seo saor in aisce. Seoladh: An Dr Matt Hussey, Stiúrthóir Dhámh na hEolaíochta, DIT, Sráid Chaoimhín, Baile Átha Cliath 8. Ríomhphost: matt.hussey@dit.ie Suíomh gréasáin: www.smo.uhi.ac.uk/~smacsuib/eolai Má tá airgead sa bhreis ar fáil don teanga d'fhéadfaí é a chaitheamh ar a lán bealaí níos éifeachtaí eile seachas ar Acht Gaeilge
Dé Máirt, Lúnasa 29 2017 ag 7:15 am
Tá mé dearg le fearg i ndiaidh cuairt a thabhairt ar Ghaeltacht Fhánada i bhfíorthuaisceart Dhún na nGall. Gaeltacht bheag atá ann anois. Tá Gaeltacht Bheo Fhánada, grúpa áitiúil díograiseach ag obair go dian ansin chun an teanga a chaomhnú. Tá níos lú ná míle duine ina gcónaí sa cheantar anois agus níl ach bunscoil amháin ann agus tá níos lú ná seasca ar an rolla inti. Bíonn ar na páistí atá níos sine dul ar an dá mheánscoil i mBaile na nGallóglach agus níl sruth Gaeilge iontu. Sin mar atá sé i nGaeltachtaí eile ar fud na tíre, dar ndóigh. Ach níor chuala mé iomrá ar fheachtas ar son páistí Gaeltachta nach bhfuil ábalta leanúint ar aghaidh ag foghlaim trí Ghaeilge nuair a fhágann siad an bhunscoil.
Ní cuimhin liom na sluaite amuigh ar na sráideanna nuair a bhí ar eagraíochtaí fadbhunaithe a ndoirse a dhruidim nuair a chaill siad a ndeontais. D'imigh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus a seirbhís nuachta iontach Gaelport le haer an tsaoil. D'imigh an t-eagras trasphobail 'Ultach'. Rinne baill chróga na heagraíochta sin sárobair sa Tuaisceart in am thar a bheith contúirteach, ag léiriú nach le grúpa amháin an Ghaeilge. Cá raibh na léirsithe nuair a cuireadh deireadh leis na heagraíochtaí sin agus eagraíochtaí luachmhara eile?
Chaill muid iris idirlín ag an am – beo.ie – ina mbíodh éagsúlacht ábhair den chéad scoth. Áis oideachasúil an-mhaith a bhí ann, ach níl ach cartlann Beo againn anois. Níl nuachtán clóite againn: níl ach forlíonadh nuachtáin seachtainiúil an-bheag ag léitheoirí na Gaeilge. Nach gcuirfeadh sin fearg ar dhuine?
I mo chathair féin, tá na daltaí i mBunscoil Cholm Cille lonnaithe i mbotháin le tríocha bliain anuas beagnach. Dhiúltaigh an Roinn Oideachas maoiniú do shruth Ghaeilge i meánscoil áitiúil ar na mallaibh. Agóid ar bith dá bharr: bhí an tAire in ann codladh go sámh ina dhiaidh.
Ach creideann daoine áirithe go gcuirfidh píosa reachtaíochta deireadh le géarchéim na Gaeilge. Tháinig na feachtasóirí amach ina mílte agus ina mílte. Ach an gcreideann duine ar bith go raibh Gaeilge acu uilig go léir?
De réir suirbhé a rinneadh ar na mallaibh, tá thart fá 33% i bhfách le hAcht na Gaeilge. Tá 27.9 % ina choinne. Níl 19% cinnte faoi. Agus is cuma leis na daoine eile ann nó as don Acht. Sin é – scoilt sa phobal díreach nuair a shíl muid go raibh an chlaontacht ag éirí níos laige agus go raibh daoine ag glacadh leis gur leis an phobal ar fad an Ghaeilge agus nach ndéanann sí dochar do dhuine ar bith. Osclaíodh doras agus tugadh deis do na polaiteoirí a ladar a chur sa scéal. Bhí siad ábalta na fadhbanna móra a chur i leataobh – bochtanas, tithíocht, sláinte, sábháilteacht, oideachas, dífhostaíocht, scannail airgeadais, ciorruithe eacnamaíochta srl, srl. Idir an dá linn tá an Ghaeilge ag dul sa fhraoch. Níl quango eile agus tuarastail mhaithe ag dul leis de dhíth orainn. Tá ár sáith againn cheana féin.
Ar an drochuair, tá an béal bocht ann go fóill – paranóia na Gaeilge. Níl fadhb ar bith ag an Ghaeilge nach mbeadh cúpla státseirbhíseach in ann déileáil léi. Má tá airgead sa bhreis ar fáil don teanga is féidir é a chaitheamh ar a lán bealaí níos éifeachtaí eile. Agus tá sé thar a bheith tábhachtach a bheith cúramach leis an airgead sin. Ní bheadh na daoine sna scuainí ag na bainc bhia róshásta dá mbeadh níos mó airgid fós curtha amú i dTuaisceart Éireann. Ní hé Acht na Gaeilge an chloch is mó ar a bpaidrín in aimsir seo na gciorruithe.
– Iarmhúinteoir agus colúnaí Gaeilge an Derry Journal Liam Mac Lochlainn
Fág freagra ar 'Ní hé Acht na Gaeilge an chloch is mó ar a bpaidrín in aimsir seo na gciorruithe'
Mánus Dé Máirt, Lúnasa 29 2017 ag 9:41 am
Ní mínítear ar scor ar bith na "bealaí níos éifeachtaí" chun airgead na Gaeilge a chaitheamh sa Tuaisceart. Is mór an trua nár míníodh. Cén clocha is mó (moltaí dearfacha ) atá ar phaidrín an údair? Bheadh sé suimiúil liosta moltaí dhearfacha a fheiceáil. An togra Droichead i gCultúrlann Uí Chanáin i nDoire a láidriú chun eolas dearfach faoin Ghaeilge a mhéadú i measc an phobail Aontachtaigh mar shampla? Tá roinn Gaeilge na scoile bunaithe le tamall de bhlianta agus buaileann na múinteoirí lena chéile go foirmiúil ceithre huaire in aghaidh na bliana. Tá Sinn Féin & Trevor Ó Clochartaigh sásta an fód a sheasamh. An bhfuil tusa sásta do chuid féin a dhéanamh agus Vóta uimhir a hAon a thabhairt dúinn chun léiriú do na páirtithe eile, go bhfuil bealach níos fearr ann, nach gcuirfidh tú suas leis an chaimiléireacht, saint agus bréaga níos mó? Tá an chumhacht i do lámha sa. Tá ar do chumas polaitíocht na tíre seo a athrú ar fad. Is fútsa atá sé, agus fúinne ansin. Tá ár lá tagtha. I litir a chuir Meitheal amach chuig na scoileanna iarbhunleibhéil lán-Ghaeilge iarradh ar na múinteoirí Gaeilge aiseolas a thabhairt faoi leasuithe an Roinn Oideachais ar an siollabas agus a dtuairimí faoin chúrsa nua, atá á éileamh ag Meitheal, a chur in iúl. Tá 90 faoin gcéad acu den tuairim nach bhfuil dóthain dúshláin ag baint leis an chúrsa nua. Tá os cionn 90 faoin gcéad míshásta le gach gné den chúrsa agus deir 95 faoin gcéad acu gur mhaith leo ábhar nua. Is deis iontach í seo do Ghaeilgeoirí pobal úr ar líne do dhaoine atá 18-30 bliain d’aois a chruthú ina mbeidh vlagálaithe díograiseacha a mbeidh a sáith le rá agus go leor le tairiscint acu. Beidh sé ar fáil ar chainéal YouTube BBC Thuaisceart Éireann agus tá sé á sheoladh le linn Seachtain na Gaeilge, ceann de bhuaicphointí i bhféilire bliantúil BBC Gaeilge.
Ábhar digiteach is ea #FADUDA ina bhfuil réimse ilchineálach de ghuthanna, ábhar agus greann. Postálfar físeáin nua gach lá agus is féidir iad a rochtain ag bbc.co.uk/gaeilge
Arsa Léiritheoir Feidhmiúcháin, Gavin Halpin: “Ón fhíorthús, fuair muid tacaíocht den scoth ón BBC agus ó Chiste Craoltóireachta Gaeilge Scáileáin Thuaisceart Éireann. Táimid ar bís anois a bheith ag obair ar #FADUDA agus ar sheoladh an ardáin ar líne seo do chainteoirí óga Gaeilge ar fud na cruinne.” Ó DEIRG, Tomás (1897–1956) | ainm.ie
Ó DEIRG, Tomás (1897–1956)
dáta breithe 26 Samhain 1897
dáta báis 19 Samhain 1956
áit bhreithe Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo
scoil Scoil na mBráithre Críostaí, Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo
ardoideachas Ollscoil na hÉireann, Gaillimh
slí bheatha polaiteoir
Pádraig Derrig [tuismitheoir]
Winifred Sammon [tuismitheoir]
Úna [páiste]
Íosold [páiste]
O'MALLEY, Ernest ('Ernie') Bernard (1897–1957)
WHITAKER, Thomas Kenneth (1916–2017)
Ó COCHLÁIN, Pádraig (1895–1972)
MAC GIOBÚIN, Seán (1881–1952)
Ó FLANNAGÁIN, Micheál (1876–1942)
Ó DROIGHNEÁIN, Micheál (1889–1964)
Ó BEIRN, Liam (c.1869–1949)
Bhí sé ar dhuine de na ceannasaithe ba mhó i Maigh Eo i rith Chogadh na Saoirse agus ar dhuine de cheannasaithe na bPoblachtach i rith an Chogaidh Chathartha. Is é is faide a bhí i gceannas ar an Roinn Oideachais i rith na tréimhse nuair is troime a bhí ualach obair na hathbheochana ag titim ar an roinn sin. I gCathair na Mart a rugadh é ar 26 Samhain 1897. B'as an gCnapach Bheag, Achadh Gabhail, Co. Mhaigh Eo, dá mhuintir. Carraeir as Tuar Mhic Éadaigh ba ea a athair Pádraig Derrig; cainteoir dúchais Gaeilge ba ea é agus ba nós leis Gaeilge a labhairt le Tomás, rud a d'fhág go raibh líofacht Gaeilge aige. Ba í Winifred Sammon as Muraisc a mháthair. Cheangail Tomás le Fianna Éireann le linn dó a bheith ar scoil ag na Bráithre Críostaí. Thug scoláireacht go Coláiste Ollscoile na Gaillimhe é i 1915. D'eagraigh sé buíon de na hÓglaigh i measc na mac léinn sa Choláiste agus bhí ina chaptaen air. Bhí sé sa bhaile ar saoire um Cháisc 1916 ach gabhadh é agus chaith sé tamaill i bpríosún i Woking, Wormwood Scrubbs agus Frongoch. D'iarr Coláiste Ollscoile na Gaillimhe go scaoilfí saor é chun go leanfadh sé dá staidéar, rud a rinneadh i Lúnasa 1916. Cheangail sé leis na hÓglaigh arís i 1917 agus d'eagraigh sé Liberty Club. Bhí sé gníomhach i Sinn Féin. Gabhadh é i 1918 agus cuireadh ina leith go ndearna sé iarracht ar shaighdiúir a dhí-armáil, gníomh nach raibh sé ciontach ann. Ghearr cúirt i mBéal Feirste cúig mhí príosúnachta air. Nuair a ligeadh saor é thacaigh sé le Joseph McBride in olltoghchán 1918.
Bhain sé B.Comm. amach i 1919 agus ceapadh é ina phríomhoide ar an gceardscoil i mBéal an Átha, post a bhí aige go 1924. Bhí sé ina cheannfort ar Bhriogáid Chathair na Mart (Briogáid Mhaigh Eo Thiar ina dhiaidh sin). Bhí sé ina theachta ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge i 1920 (Cuntas na hArd-Fheise 1920: 3). Bhí sé i ngéibheann sa Churrach i rith Chogadh na Saoirse. Toghadh é ina Theachta Dála i Maigh Eo Theas i 1920 agus arís i 1922. Vótáil sé in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh. Bhí sé ina ardaidiúnach cúnta ag Liam Lynch i rith an Chogaidh Chathartha. Gabhadh é i 1923. Rinne sé iarracht éalú ó Theach Oirialla, mar ar caitheadh go dona leis, agus chaill sé leathshúil nuair a scaoileadh leis. Chaith sé bliain i bpríosún agus bhí ar stailc ocrais ar feadh daichead lá. Chaill sé a phost múinteora nuair a saoradh é. Chaith sé tamall ag múineadh i Scoil na mBráithre i Sráid Risteamain Thuaidh, Baile Átha Cliath.
D'iarr Éamonn de Valera air seasamh i ndáilcheantar Cheatharlach-Cill Chainnigh thar ceann Fhianna Fáil agus toghadh é um Meitheamh 1927. Toghadh é sa dáilcheantar sin (dáilcheantar Chill Chainnigh i 1943 agus 1944) ag gach olltoghchán anuas go 1954. Mar Aire Oideachais 1932-48 (ach amháin tamall gairid ina Aire Poist agus Telegrafa i 1939) thuill sé clú náisiúnta i measc an phobail. 'All his official announcements are in Irish and he has staffed his department with the best Irish speakers available in the Civil Service' (Liam Skinner in Politicians by accident, 1946). Ba é a chuir tús le scéim an £2 sa Ghaeltacht agus a chuir leis an scéim chun béilí a chur ar fáil do pháistí scoile ann le hAcht na mBéilí Scoile (Gaeltachta) 1933. Bhí sé ina éarlamh ar an gCumann Scoildrámaíochta a bunaíodh i 1934. Bhí sé ina Aire Tailte ó 1951 go 1954. Phós sé Sinéad Mason i 1928. Bhí sise ar dhuine d'fhoireann rúnaíochta de Valera i 1919. Bhí sí ina rúnaí ag Micheál Ó Coileáin ina dhiaidh sin. Tá cuntas in DIB fúithi. Rugadh beirt iníonacha dóibh, Úna agus Íosold, scríbhneoir. Tá óráidí agus léachtanna a thug sé i gcló in The Nation, An Tír, An Camán agus in An Claidheamh Soluis. D'éag sé 19 Samhain 1956. Tá an-díomá ar Chonradh na Gaeilge faoin easpa dul chun cinn a léirítear sna tuarascálacha cúig bliana ar chur i bhfeidhm na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 de chuid na Ranna Rialtais a foilsíodh inniu (Dé hAoine, 11 Nollaig 2015), agus éilíonn ar Roinn an Taoisigh ról i gcur chun cinn na Straitéise a ghlacadh. Fág freagra ar Conradh na Gaeilge sásta lena gcruinniú ‘dearfach’ leis an Taoiseach faoi ‘chothrom na Féinne’ a thabhairt don Ghaeilge Baile an Fhirtéaraigh
V92 K5WT
Eagras pobail Gaeltachta é Comharchumann Forbartha Chorca dhuibhne a dheineann saol pobail, cultúrtha, eacnamaíochta agus sóisialta mhuintir Ghaeltacht Chorca Dhuibhne a fhorbairt is a fheabhsú agus a dheineann cúram ar leith den nGaoluinn agus de chearta teanga an phobail agus é i mbun na forbartha sin
Bunaíodh Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne Teo. (CFCD TEO.) i 1967 chun an saol sóisialta, cultúrtha agus eacnamaíochta i nGaeltacht Chorca Dhuibhne a fhorbairt.
Ó shin i leith tá ról lárnach ag CFCD TEO. i bhforbairt gheilleagar na leithinse agus tá an Comharchumann ag feidhmiú thar ceann a gcuid scairshealbhóirí, ag freastal ar phobal Chorca Dhuibhne agus táthar i mbun chomhfiontar thábhachtach leis an Roinn Cultúir, Oidhreachta, agus Gaeltachta agus le Údarás na Gaeltachta.
Ó am a bhunaithe, bhí CFCD Teo. ag iarraidh forbairt a dhéanamh ar na hacmhainní nadúrtha sa cheantar agus an oiread deiseanna ioncaim agus fostaíochta agus ab b'fhéidir a thapú. Siar sna seascaidí, bhí béim ar leith ar thionscail na talamhaíochta agus bhí sé mar pholasaí acu díriú isteach ar riachtanais na bhfeirmeoirí áitiúla. Sa lá atá inniú ann, tá an earnáil oideachais, oiliúna Gaeilge agus Gaeltachta agus scéimeanna teangan mar phríomh-mhargadh ag CFCD Teo.
Is léiriú é seo ar an athrú búnúsach atá tagtha ar gheilleagar na leithinse agus, go deimhin, ar an athrú atá tagtha ar fhormhór na gceantar Gaeltactha ar fuaid chósta an Iarthair. Léiríonn sé freisin go raibh CFCD Teo. in ann na hathruithe seo a láimhseáil go héifeachtach agus stráitéis fhorbartha an Chomharchumainn a chur in oiriúint dos na deiseanna agus na riachtanais fhorbartha de réir mar a bhí athrú ag teacht ar an saol sóisialta agus eacnamaíochta. An t-Eilean Dubh

Leithinis is ea An t-Eilean Dubh i "Ros agus Cromba", Comhairle na Gàidhealtachd, soir ó thuaidh ó a' Mhanachainn agus am Blàr Dubh. Níl an t-Oileán Dubh dubh áfach! is é an t-Eilean Dubhthaich an t-ainm slán a bhí air, ainmnithe i ndiaidh naomh Duthac. Giorraíodh é seo go dtí an tOileán Dubh agus tugadh 'The Black Isle' sa Bhéarla as sin. Bhí ainmneacha eile ar an gcuid seo freisin: An Àird Mheadhanach agus Eadar Dhà Dhàil.
Suíomh.
Tá an leithinis 20 km ar fad agus é timpeallaithe ag an bhfarraige, Linne Chrombaigh ó thuaidh, Linne Mhoireibh san oirdheisceart agus Linne Fharair ó dheas. Nascann talamh 8 km ar leithead é leis an gcuid eile de mhórthír na hAlban. Níl na teorainneacha seo idir an leithinis agus mórthír na hAlban san iarthar chomh soiléir.
San iarthuaisceart leanfaidh teorainn Abhainn Chonóin a shíneann ó Inbhir Pheofharain ar an mórthír go Drochaid Sguidei mar an chéad sráidbhaile den Eilean Dubh. San iardheisceart, meastar fo-abhainn d'Abhainn nam Manach agus scarann ​​ a' Mhanachainn ar an mórthír agus am Blàr Dubhar an Eilean Dubh. Measann daoine eile Abhainn nam Manach mar a dteorainn féin, agus a' Mhanachainn san áireamh mar chuid den Eilean Dubh.
Naisc Sheachtracha.
[[Catagóir:An t-Eilean Dubh|*]]
[[Catagóir:Ros]]
[[Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban]] Is féidir do ghnó féin a ainmniú nó is féidir leat gnó duine eile a ainmniú don Ghradam clúiteach seo. Tá an Gradam OSCAILTE d’ainmniúcháin go dtí Dé Luain, 3 Feabhra 2014. Lena chois sin, dúirt sí, “Tá sé mar aidhm ag an tasc seo an tábhacht a bhaineann le comhar a mhúineadh do mhic léinn maraon lena muinín a chothú. Is boilgeog bheag den bhaile atá ann do chlanna agus mic léinn; cantar iomainn a bhfuil aithne ag gach duine orthu agus deirtear cuid de na paidreacha as Gaeilge. Mac Amhlaigh, Liam (2010) Oileánach na cathrach: Céad bliain ó bhreith Mhairtín Uí Dhireáin. Comhar, 70 (3). pp. 12-13. ISSN 0010-2369
File ceannródaíoch ab ea Máirtín Ó Direáin. Shaothraigh sé gort na filíochta sa chéad seo caite ag leagan amach múnla nua ďfhilí na Gaeilge a lean é, ag tosú dó sa bhliain 1942 agus a chnuasach Coinnle Geala. Ag Scoil Gheimhridh Merriman le déanaí, cuireadh féasta ar fail don lucht éisteachta ó chainteoirí na scoile maidir leis an bpearsantacht oileánach seo - Arannach ar shiúl. Rinne an tOllamh Mícheál Mac Craith diananailís ar phréamhacha a chuid filíochta agus an fhéinmhuinín a spreag i dtosach é. Thug Tomás Mac Síomóin cuntas ar an gcomhluadar a roinn sé leis an Direánach i mBaile Atha Cliath agis conas a mar a bhain leis an scríbhneoir ag deireadh a shaoil scríbhneoireachta. Is suimiúil é an éabhlóid ón scríbhneoir siúráilte chuig an scríobhaí cráite ag an bhféinamhras... Tá na scéalta curtha i láthair ar oícheanta na bpríomhfhéilte ársa Gaelacha agus cuireann siad síos ar eachtraí a tharlaíonn tar éis titim na.. Tá trí bhunscoil Gaeltachta i nDún na nGall tar éis tabhairt faoi thionscadal tumoideachais nua le go mbeadh an Ghaeilge amháin le cloisteáil i ranganna na naíonán sóisearach. PDF/Adobe Acrobat - Amharc Gasta - Leabhar Nollaig 2010 - Léirmheas le Bríd Ní Mhóráin, Scríbhneoir. Cónaitheach. An tOileán a Tréigeadh. Seán Sheáin Í Chearnaigh. Sáirséal agus Dill ... Is eol dúinn ó thaithí gur beag aird a thabharfaidh na meáin Bhéarla orthu, nó má thugann ní chun an teanga a chosaint a bheidh siad. Traidisiún na Naomh
Nuashonraithe / Dé hAoine, 29 Samh 2019 08:02
Labhair Rachel Holstead agus Brenda Ní Shúilleabháin le Pádraig Ó Sé ar An Saol Ó Dheas ar RTÉ Raidió na Gaeltachta faoi Naomh Chaitlín
Tá iomann scríofa ag Brenda in ómós do naomh, patrún Pharóiste Fionn Trá agus ceol álainn curtha ag Rachel leis na focail. Deir Brenda gur naomh fíorthábhachtach í Naomh Caitlín mar gur patrún í a chosain daoine ó bhás tobann agus ó thinneas fiacail, gur patrún scoláireachta í agus patrún ban singil í, i measc rudaí eile.
É sin ráite, níl Brenda róchinnte an raibh Caitlín ariamh ann mar nach bhfuil tuairisc uirthi go dtí an naoú haois, a deir sí. Tá an tuairim ann gur tháinig an Naomh seo ó Alexandria san Éigipt go dtí Corca Dhuibhne, áit a raibh meas ar fhealsúnacht agus ar an deisbhéalaíocht.
San Eaglais chomhaimseartha, 'cuireadh ó mhaith' Naomh Caitlín ach deir Brenda gur athraíodh an cinneadh sin agus cuireadh ar ais í go stádas na Naomh arís mar go raibh oiread measa ag daoine uirthi.
Luann Brenda gur fiú 'in am a ghátar' labhairt le Naomh Caitlín mar go ndeirtear go bhfuil sí ana-chabhrach. Nuair a bhí Brenda ar scoil, deir sí go mbíodh 'lá faoin dtor' acu agus ceiliúradh a dhéanamh ar an Naomh. Cosúil leis na Naoimh Scoil Samhraidh Willie Clancy agus imeachtaí eile baile
27ú Meitheamh 2020
Scoil Samhraidh Willie Clancy, ar líne!
Nár dheas a bheith i Sráid na Cathrach timpeallaithe ag cairde maithe agus ceoltóirí oilte ag Scoil Samhraidh Willie Clancy 2020. Ar nós scata féilte eile áfach, tá ócáidí na bliana seo bogtha ar líne. Tá ranganna eagraithe ag lucht na scoile agus cheana féin tá breis agus 950 duine cláraithe — mór an méid!
Is ar an mbonn sin, nach nglacfar le tuilleadh iarratas. Is féidir súil a chaitheamh ar leathanach Facebook na seachtaine chun éachtaint a fháil ar chuimhní geala na mblianta imithe tharainn, áfach. Is i gcomhar le Taisce Cheoil Dúchais Éireann go mbeidh buaicphointí ó na blianta 1986-2020 le feiscint ar ardáin éagsúla na heagraíochta as seo go dtí an Aoine seo chugainn – itma.ie, Facebook, YouTube agus Instagram!
Aoife Scott, dhá choirm ar líne, Dé Domhnaigh 5 Iúil 2020
Dáta don dialann! Ar mhaith leat amhrán agus ceol nua ó Aoife Scott a chlos? Bhuel, más ea, bí ina teannta (go fíorúil) Dé Domhnaigh agus dhá sheisiún á shruthú beo aici ar a suíomh idirlín!
Neostar dom nach amháin go gcloisfear saothar nua, ach go mbeidh aoi ana-speisialta ina comhluadar chomh maith. Cuirfear tús leis an gcéad choirm ag 20.00 am na hÉireann agus an dara seisiún ag meán oíche. Téir chuig an suíomh seochun ticéad a chinntiú. Beidh tú in ann féachaint siar ar an méid a thitfidh amach ina dhiaidh, má chailleann sibh an hócáidí beo!
Dóibh siúd a bhfuil spéis acu i gcúrsaí CLG, bí ar an eolas faoi shraith de chainteanna atá beartaithe do na seachtainí romhainn le réalta an spóirt! Déanfaidh iar-imreoirí peile agus iomána roinnt cainte faoina gcuid gaiscí ar pháirc na himeartha, agus iad faoi agallamh ag duine de threoraithe ó Mhúsaem Chumann Lúthchleas Gael, atá i bPáirc an Chrócaigh.
De ghnáth bíonn an tsraith seo ar siúl sa Mhúsaem i rith an tsamhraidh, ach toisc an áit a bheith dúnta, is ar an idirlíon a tharlóidh a leithéid. Go dtí seo, tá cloiste againn ó Jamesie O'Connor ó Chontae an Chláir agus Steven McDonnell ó Ard Mhacha.
Sna seachtainí romhainn, labhróidh Terence McNaughton ó Aontroim, ar an 1 Iúil; an Ciarraíoch Dara Ó Cinnéide ar an 8 Iúil; fear Thiobraid Árann, Eoin Kelly ar an 15; Stefan White, Co. Lú ar an 22 Iúil; mar aon le Joe Connolly na Gaillimhe ar an 29 Iúil agus Rena Buckley Chorcaí ar an 5 Lúnasa!
Téir chomh fada le suíomh Bord Gáis Energy's Rewards Club nó chuig suíomh Chumann Lúthchleas Gael chun a bheith mar chuid den lucht féachana.
Traidphicnic, ar-líne 3-5 Iúil
Liosta le háireamh atá bainteach le himeachtaí Traidphicnic na bliana seo… i measc na n-aíonna, tá Séamus Begley, Téada, Síle Denvir, Sarah Ghriallais, Sarah Harvey, Na Rógairí, Ceoltóirí Óga Chois Fharraige agus Johnny Óg Connolly!! Níl ansin ach blaiseadh beag bídeach! Beidh Craobhchomórtas na mBannaí Witless ar siúl i mBeár Chomhaltas na Mac Léinn, áit a mbeidh vóta ag na moltóirí agus ag an bpobal.Ag labhairt faoin bhFéile, dúirt Oifigeach Ealaíon OÉ Gaillimh, Fionnuala Gallagher, “Is ceiliúradh ar ‘Shoilsiú’ é Féile na bliana seo, soilsiú a bhaineann leis an duine go fisiceach, a bhaineann leis an inchinn, le héisteacht, le feiceáil agus le mothúcháin ag baint úsáide as speictream ildaite. Mar chuid dár bhfeasacht a ardú agus obair phobail, bhí ionadaíocht ag an LSP ar roinnt coistí lena n-áirítear Coiste Stiúrtha Éire fholláin, Turasóireacht Longfoirt agus Fóram Bainistíochta deonaí Longfoirt. I gcaitheamh na seachtaine reáchtálfar seisiúin amhránaíocht ar an sean-nós, ceardlanna rince, tráth na gceist, oíche filíochta agus cheoil. Seolfar chomh maith le linn na seachtaine an t-irisleabhar An Linn Bhuí XX, iris Ghaeltacht na nDéise. District: Mumhan
Election: 1994 European Parliament election (en)
Baile Átha Cliath, Samhain 28, 1952(68 bliain d'aois)
Ba mar straitéisí polaitiúil ar an stáisiún raidió neamh-oifigiúil Big L i Luimneach a chéad phost mar chraoltóir agus ghnóthaigh sé ainm dó féin as a thuairiscí faoin dtrí Olltoghchán i mblianta 1981 agus 1982. Dá bharr sinn, ceapadh ina iriseoir ar dtús agus ina láithreoir níos déanaí ar phríomh-chlár polaitiúil an chraoltóra náisiúnta RTÉ, Today Tonight. Ní gá teorainneacha na Gaeltachta a leasú chun toghchán Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais – roinn – Tuairisc.ie
Tá ceist theorainneacha na Gaeltachta i mbéal an phobail arís ó d'fhógair Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers go raibh sé i gceist toghchán Bhord an Údaráis a athbhunú
Dé Céadaoin, Bealtaine 5 2021 ag 5:55 am
Ní bheadh aon ghá aon athrú a dhéanamh ar theorainneacha na Gaeltachta má tá toghchán Údarás na Gaeltachta le tabhairt ar ais, a deir Roinn na Gaeltachta.
Dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Jack Chambers sa Dáil le déanaí go raibh sé i gceist ag an Rialtas bille a thabhairt isteach chun an toghchán a chur ar bun arís.
Dúirt urlabhráí ó Roinn na Gaeltachta le Tuairisc.ie go bhfuil athbhreithniú fós le déanamh ar struchtúir Údarás na Gaeltachta agus a bhoird ach nach mbeadh aon ghá scrúdú a dhéanamh ar theorainneacha na gceantar Gaeltachta mar chuid den obair sin.
"Ní bheidh gá le teorainneacha na Gaeltachta a leasú chun toghcháin d'Údarás na Gaeltachta a reáchtáil," a dúirt Roinn na Gaeltachta.
Dúradh go gcuirfear tús leis an athbhreithniú go luath agus go mbeidh cinneadh maidir le hathbhunú an toghcháin ag brath ar thorthaí an athbhreithnithe sin.
Tuigtear do Tuairisc.ie, áfach, go bhfuil cinneadh déanta cheana féin ag Aire Stáit na Gaeltachta go dtabharfar bille isteach chun an toghchán a chur ar siúl arís agus go bhfuil fonn air dréachtreachtaíocht a fhoilsiú chuige sin.
Tá ceist theorainneacha na Gaeltachta i mbéal an phobail arís ó d'fhógair an tAire Stáit go raibh sé i gceist an toghchán a athbhunú. Thabharfadh toghchán léargas soiléir ar a neamhbhailí is atá teorainneacha seanbhunaithe na Gaeltachta ó thaobh na teangeolaíochta de.
Tá ráite, mar shampla, ag an ngníomhaí pobail agus teanga Donncha Ó hÉallaithe go mbeadh níos mó vótaí i dtoghchán an Údaráis ag daoine i gceantair oifigiúla Gaeltachta i gcathair na Gaillimhe ná mar a bheadh i nGaeltacht na Mumhan trí chéile.
Tá an t-iarAire Gaeltachta Éamon Ó Cuív den tuairim go bhféadfaí ceantair chathair na Gaillimhe a chur as an áireamh don toghchán.
Dúirt Ó Cuív go ndearna sé iarracht nuair a bhí sé in Aire Gaeltachta athrú a dhéanamh a d'fhágfadh nach mbeadh ceantair i gcathair na Gaillimhe mar chuid de cheantar feidhme Údarás na Gaeltachta ach gur dhiúltaigh an Rialtas ag an am dá mholadh.
"Ní fheidhmíonn an tÚdarás taobh istigh den chathair mar údarás forbartha tionscal agus, go deimhin féin, chuir mé ceist sa Dáil an lá faoi dheireadh agus dúirt an tAire gurb iad Foras na Gaeilge seachas an tÚdarás atá ag plé leis an bpleanáil teanga istigh sa chathair," a dúirt an Teachtá Dála Ó Cuív ar an gclár Adhmhaidin ar RTÉ Raidió na Gaeltachta le déanaí.
Dúirt Ó Cuív gurb í ceann de na ceisteanna atá ann maidir le toghchán nua an Údarás ná ar cheart go mbeadh líon na gcomhaltaí ar an mbord ag teacht le líon na gcainteoirí laethúla Gaeilge sna ceantair Ghaeltachta, seachas a bheith bunaithe ar an daonra mar a bhí.
Dúirt Ó Cuív sa Dáil le gairid go raibh sé in am na ceantair Ghaeltachta a leagan amach ar bhonn teangeolaíochta seachas ar bhonn tíreolaíochta, moladh a rinneadh sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch a foilsíodh nuair a bhí Ó Cuív féin ina Aire Gaeltachta.
"Go dtí go n-éireoidh linn déileáil leis an gceist sin, feictear domsa go bhfuil muid ag seachaint buncheist ollmhór a gcaithfear aghaidh a thabhairt uirthi, luath nó mall," a dúirt Ó Cuív.
Go dtí 2012, bhíodh sé de chumhacht ag aon Aire Gaeltachta leasú a dhéanamh ar theorainneacha na Gaeltachta, mar a leagadh amach in Acht na Gaeltachta 1956, deis nár thapaigh aon Aire Gaeltachta go dtí seo, Éamon Ó Cuív ina measc.
Fág freagra ar 'Ní gá teorainneacha na Gaeltachta a leasú chun toghchán Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais – roinn'
Donncha Ó hÉallaithe Dé Céadaoin, Bealtaine 5 2021 ag 7:48 am
Tá an ceart ag Éamon Ó Cuív. Níl cúis ar bith go mbeadh vótaí ag na daoine sna eastáit tithíochta ar imeall Cathair na Gaillimhe i dToghchán an Údaráis, nuair nach bhfuil Údarás na Gaeltachta ag feidhmiú sna eastáit sin. Tá siad sa Ghaeltacht de bharr cúrsaí tíreolaíochta seachas teanga. Aithníodh é sin in Acht na Gaeltachta 2012: faoin Acht baineadh an chumhacht ó phobail na Gaeltachta a gcuid ionadaithe féin a roghnú go daonlathach ar Bhord an Údaráis agus ina áit sin ceadaíodh do seacht Comhairle Chontae Gaeltachta ionadaithe a ainmniú ar Bhord an Údaráis ACH fágadh Comhairle Chathrach na Gaillimhe ar lár. Tomás Mac Giolla Bhríghde, from Gaoth Dobhair, was honoured for his contribution to the creation of employment and the promotion of arts, culture and the Irish language in Gaeltacht areas. Gach bliain, bronntar roinnt Scoláireachtaí le cur ar chumas mac léinn freastal ar Scoileanna an Chumainn. Ó dheas go clé tá Bob Collins, Tríona Ní Shíocháin, Síle Ní Mhurchú, Carol Ní Bhriain, Máire Ní Neachtain, Liam Ó Dochartaigh, Pádraig Ó Liatháin is Deirdre Nic Mhathúna. 22 bosca atá le péinteáil agus síleann muidne anseo in oifigí NÓS go mbeadh sé ar fheabhas ar fad dá mbeadh cúpla ealaíontóir le Gaeilge ina measc siúd a roghnófaí. Ní amháin go ndiúltaíonn comhairleoirí ar leith i gcomhairle Ard Mhacha aitheantas a thabhairt don Ghaeilge, ach tá duine amháin acu An tUasal Jim Speers i ndiaidh a chur in iúl “the only place the Irish language will take you is back to the bog.” Cáit Feiritéar

Scéalaí Éireannach ab ea Cáit Feiritéar nó An Bhab (1 Nollaig 1916 – 8 Meitheamh 2005).
Rugadh Cáit Feiritéar (née Ní Ghuithín) ar 1 Nollaig 1916 i mBaile na hAbha, Dún Chaoin i gContae Chiarraí. Fuair a máthair Eibhlín Ní Shé bás go gairid i ndiaidh a breithe. Ba é a hathair Seán Ó Guithín a thóg í. Scéalaí ab ea athair Sheáin, Mícheál Ó Guithín, agus d’fhoghlaim Feiritéar an scéalaíocht uaidh nuair a bhí sí óg. Nós teaghlaigh a bhí ann, mar bhí a huncail Tadhg, a seanmháthair Cáit, Bean Uí Shé (1861–1941), agus a seanaintín Máire Ruiséal, Bean Uí Lúing (1856-1946) ina scéalaithe.
D’fhreastail Feiritéar ar Scoil Naomh Gobnait sa cheantar áitiúil ó 1923 go 1931.
Phós sí Séamus Feiritéar i 1942 agus bhí seachtar clainne acu, Breandán, Pádraig, Seán, Micheál, Séamus, Máirín agus Treasa. Bhí Breandán ina láithreoir raidió agus ina údar. Bhí Séamus ina phríomhoide ar scoil náisiúnta Choláiste Mhuire i mBaile Átha Cliath (Gaelscoil).
D’inis Feiritéar scéalta ar Raidió na Gaeltachta agus do pháistí scoile a bhí ag freastal ar cheardlanna scéalaíochta. Rinne eagraíochtaí éagsúla taifeadadh ar a cuid scéalaíochta; ina measc, Roinn Bhéaloideas Éireann, an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, Roinn na Gaeilge in Ollscoil Luimnigh, agus Raidió na Gaeltachta. I 1988 bhuaigh Feiritéar an comórtas scéalaíochta ag Oireachtas na Gaeilge i dTrá Lí. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta leabhar dá cuid scéalta faoin teideal "Ó Bhéal an Bhab" in 2002. Bhí tionchar aici ar roinnt scríbhneoirí Gaeilge, ina measc Seán Ó Ríordáin, Seán Ó Tuama, Máire Mhac an tSaoi agus Nuala Ní Dhomhnaill.
Fuair sí bás ar 8 Meitheamh 2005 in ospidéal an Daingin.
Is é a dúirt Bo Almqvist agus Roibeard Ó Cathasaigh fúithi sa réamhrá don leabhar "Ó Bhéal an Bhab" "Is máistir í chomh maith ar an gcomhrá fileata, sa tslí is gur féidir a hinsintí a scríobh síos focal ar fhocal agus gur litríocht fhoirfe ar phár í." Bhí baint aige leis an gCumann Gearmánach i mBaile Átha Cliath ··· Níor cuireadh isteach air ansin agus níor gabhadh é; sna Briotanaigh úd a bhí ag cabhrú leis an nGearmáin, agus iontusan amháin, a bhí spéis na n-oifigeach Briotanacha a chuir agallamh air. Bhí sé pósta ar Helen Neugebauer, duine de chlóscríobhaithe leagáideacht na Gearmáine i mBaile Átha Cliath Amárach beidh mé ag dul go hÉirinn chun páirt a ghlachadh san Scoil Shamhraidh i dTeanga & Cultúr in Oideas Gael i nGleann Cholm Cille. Sé leabhar a roghnaíodh ar ghearrliosta Ghradaim Uí Shúilleabháin na bliana seo, ar fiú €3,000 é d’fhoilsitheoir an tsaothair bhuacaigh agus €2,000 d’údar an leabhair féin. Labhair dáréag ar fad den altóir ag Aifreann na sochraide, agus dfhéadfá éisteacht le dáréag eile, le chomh greannmhar agus chomh spéisiúil is a bhí a gcuid scéilíní faoi Sheán Mac Réamoinn. Ach ní greann ar fad a bhí ann; ghabh na hiriseoirí Mary Maher agus Nuala OFaoláin buíochas lena seanchara Seán faoi threoir agus comhairle a thabhairt dóibh agus iad ina n‑iriseoirí óga, agus bhí mná a chaointe ann freisin: Pádraigín Ní Uallachain, a cheol Slan, a Ghrá agus Doireann Ní Bhriain Mo Ghile Mear. An Dr Breandán Ó Cróinín, a sheol
le Feargal Ó Béarra
Leabhar Breac, 2018. ISBN 978 1 911363 21 7. 100 lch. Crua. €16
ag Oireachtas na Gaeilge i gCill Airne ar an 3 Samhain 2018
Táim an-bhuíoch de Dharach Ó Scolaí as an gcuireadh teacht anso inniu chun an t-ardsaothar so An Tromdhámh a sheoladh ag Oireachtas na Gaeilge i gCill Airne. Tá aithne ag pobal na Gaeilge ar Dharach mar scríbhneoir ficsin é féin agus mar fhoilsitheoir – é ina chaptaen mar a déarfá ar an gcomhlacht foilsitheoireachta so Leabhar Breac go ndéarfainn mar gheall orthu mar dhream liteartha – go dtí le déanaí ach go háirithe – gurb é an t-úrscéal liteartha an chloch is airde ar an bpaidrín acu. Tá sé sin fíor i gcónaí b'fhéidir ach is léir chomh maith anois go bhfuil tionscadal litríochta an-tábhachtach eile sa tsiúl acu ina theannta san. Sé sin le rá: Seanscéalaíocht na Gaeilge a chur in oiriúint do léitheoirí an lae inniu.
Chuir Darach tús leis seo é fhéin nuair a chuir sé leagan nua-aimseartha (nó athinsint más maith libh) den scéal Fiannaíochta, Feis Tí Chonáin amach thiar sa bhliain 2000. Ceiliúradh ar an bhFiannaíocht agus ar sheanlitríocht na nGael atá sa leabhar so agus é mar chomharba cuí ar an leagan scoile den ríscéal úd Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne a chuir Nessa Ní Shé amach fadó, leabhar eile go bhfuil an-tóir air i gcónaí.
Ina theannta so, dar ndóigh, tháinig Conaire Mór le Diarmuid Johnson chughainn anuraidh gurb é atá ann ná athinsint ar an scéal tragóideach, clúiteach úd Toghail Bruíne Da Dearga agus ceann eile aige i mbliana – Tuatha Dé Danann (bunaithe ar Chaith Maige Tuiread) atá i measc na leabhra atá á seoladh anso inniu. Dhá sheoid litríochta is ea an dá cheann so chomh maith. Ansan gan dabht baineadh siar asainn ar fad ach ar seoladh an leagan nódh de Táin Bó Cuailgne a chuir Darach féin fénár mbráid ag tosach na bliana, leabhar go ndúirt An tOllamh Gearóid Denvir ina thaobh gur chuir sé leagan Thomas Kinsella in áit na leithphingine. Agus ní beag san. Mar sin tá sraith leabhara ag léitheoirí na Nua-Ghaelainne anois a thugann éachtaint dúinn ar shlite difriúla ar shaibhreas agus ar ilchineálacht sheanlitríocht ár sinsear.
Is é an ceann is déanaí acu so ná An Tromdhámh atá curtha fénar mbráid ag an nDr Feargal Ó Béarra. Is tá áthas orm a rá gur seoid eile fós is ea an ceann so. Leagan Nua-Ghaeilge de cheann des na saothair phróis is fearr dá bhfuil againn ó thréimhse na Nua-Ghaeilge Moiche atá sa leabhar so. Sé sin le rá an téacs go dtugtar Tromdhámh Ghuaire air a scríobhadh timpeall ar thosach na ceathrú haoise déag (is cuid de préamhaithe chomh fada siar leis an seachtú haois), agus cé go bhfuil an téacs so ar cheann des na saothair is taitneamhaí ón dtréimhse úd ní féidir a rá go bhfuil cur amach ag an bpobal air i ndáiríribh. Beidh anois!
Fé mar a tharlaíonn, dheineas féin staidéar ar an dtéacs so nuair a bhíos ar an Ollscoil – fadó fadó in Éirinn anois braithim – agus thaitin sé go mór liom mar théacs cé gurbh é a bhí ar siúl againn i ndáiríribh ná féachaint ar leagan ós na lámhscríbhinní agus é á dhíchódú againn mar a déarfá – cúram ná taitneodh le gach éinne b'fhéidir, agus rud a d'fhág nár chríochnaíomar an scéal in ao' chor, ní nach iontach. Ach buíochas le Dia bhí leagan i gcló ag Cormac Ó Cadhlaigh ón mbliain 1939 agus mar sin léas é sin tamaillín ina dhiaidh sin féachaint conas mar a chríochnódh sé. Ach má táim macánta mar gheall air, bhí díchódú agus dua i gceist leis sin chomh maith óir is sa seanchló atá sé sin gan dabht, agus fiú amháin daoine a tógadh leis an seanchló Gaelach ní le saoráid a léifidís a leithéid inniu. Mar sin bhí géarghá leis an leabhar so – níl aon dabht faoi sin.
An Tromdhámh mar sin: cad is ábhar dó? Scéal grinn go príomhdha atá i dTromdhámh Ghuaire, scéal a scrígh duine léannta ní foláir agus é mar chuspóir aige, dhealródh sé, coilichíní paor nó ceapa magaidh a dhéanamh den ndream ardnósach santach úd – filí na hÉireann. Nó i bhfocail eile 'é a thabhairt fén bpoll dóibh.' Agus mara ndeineann! Tagann dream filí, ceoltóirí agus eile – go bhfuil Seanchán Toirpéist é fhéin mar cheannaire agus mar ollamh orthu – tagaid ag lorg aíochta agus oinigh ón Rí Guaire – duine go raibh teist na flaithiúlachta air, dar ndóigh, óir dob ionann a ainm agus an fhlaithiúlacht í féin sa traidisiún i ndáiríribh. Gan dabht deirtear anso gur dhuine é 'nár aoradh agus nár imdheargadh maidir le hór ná le hilmhaoinibh riamh' ráiteas a thugann leid dúinn i dtaobh phríomhthéama an tsaothair óir fé mar deirtear 'ní buan duine tar éis a aortha.'
Fanann an dream filí seo i mbruín atá déanta d'aon ghnó ag Guaire dhóibh chun gur féidir leis freastal agus tindeáil orthu, ach ní fuirist mianta na tromdháimhe a shásamh agus i ndáiríribh cuireann na filí tástáil ar an rí leis na mianta áiféiseacha a thagann orthu, mar dhea. Dea-shampla is ea an mhian so a thagann ar Mhuireann, baintreach Dhalláin Forgaill – mian a ndeireann sí ina taobh ná beidh sí 'buan ná beo ar feadh i bhfad' mara bhfaighidh sí í. Cad tá uaithi ach 'scála [nó babhla] de lionn leamhnachta agus smior as murnán muice allta ann' agus ina theannta san 'peata cuaiche a bheith ag ceiliúradh ar chrann eidhinn ina fianaise.' Ach ní leor an méid sin féin, mar teastaíonn an méid seo uaithi leis: 'Mé a bheith gléasta fé éide ildathach de líon an damháin alla agus each riabhach fé mhoing chorcra fúm. Ceithre cosa gléigeala fúithi, a teanneire ar a muin, agus crios ina timpeall de mheall blonaige toirc gléigil, agus í a bheith ag crónán roimpi isteach go Durlas.' Agus fé mar a deir sí ansan: 'Sin é mo leor.' Ní mór a bhí ag déanamh tinnis di!
Nuair a fhiarthaíonn Guaire de Sheanchán an mhaidean dár gcionn conas mar atá ag an dtromdhámh is é freagra atá aige dhó ná: 'Ní rabhamar riamh aon uair is measa a bheimíst' (frása a bheadh úsáideach ag éinne a bhíonn ag freastal ar chruinnithe d'aon tsaghas nuair a bhíonn na clamhsáin ag uimhir a haon ar an gclár oibre). Fágann so Guaire an-chráite ar fad toisc go bhfuil baol ann go n-aorfar é. Éiríonn leis, áfach, an mhian so a shásamh le cabhair ó charachtar eile sa scéal, Marbhán Muicí, 'naomh, fáidh agus file agus mogh dhílis do Dhia', fé mar a deirtear linn. Is mar sin níl aon bhaol ann go n-aorfaí ná go n-imdheargfaí Guaire ar easpa flaithiúlachta an turas so. Ach gan amhras níl ansan ach an chéad mhian a tharlaíonn ar na haíonna santacha so agus cuirtear triail i ndiaidh triallach ar Ghuaire ar an modh céanna sa tslí is gurb é a dhícheall é teacht slán ó mhianta na Tromdháimhe. Agus fanann an tromdhámh fairis breis is bliain. Mí, ráithe is bliain le bheith beacht fé!
Sa deireadh is é Marbhán Muicí a thugann slat dá dtomhas féin dos na filí nuair a bhuaileann sé isteach ina measc agus iarann orthu scéal na Tána – Táin Bó Cuailgne féin – a insint dó. Agus gan dabht, níl acu! Iarrachtaí na Tromdháimhe ar scéal na Tána a aimsiú fara le cur síos ar an ndíoltas glic a imrítear ar Sheanchán féin atá sa chuid eile den scéal agus nílim chun aon rún eile a scaoileadh anso ach bígí ag faire amach dos na lucha, an cat agus gan dabht an lobhar! Is dar liom, bheadh fonn ar éinne scéal mar seo a léamh mar is ardphíosa litríochta atá ann – agus cuid dár ndúchas liteartha mar Ghaeil.
Sin é an scéal mar sin ach cad fén dté a sholáthraigh an téacs so dhúinn? Deinim amach sa chás so go bhfuair Tromdhámh Ghuaire – téacs atá deacair go maith ó thaobh teangan agus crota – deinim amach go bhfuair sé fear athchóirithe a dhiongbhála nuair a bheartaigh Feargal Ó Béarra ar dhul ag obair air. Scoláire teangan agus litríochta is ea Feargal, go bhfuil ardteist ar chruinneas agus ar shaibhreas a chuid Gaeilge, agus dar ndóigh is fear Gaeltachta é. D'fhéadfaimis a shamhlú gur fear ó iarthar na hÉireann a chum Tromdhámh Ghuaire an chéad lá agus tuiscint is tarrac ar sheanfhoinsí na litríochta féna láimh aige. D'fhéadfaimis an rud céanna a rá mar gheall ar Fheargal dar ndóigh leis an saineolas ar fad aige ar theanga agus ar litríocht na Sean-Ghaeilge is na haon tréimhse ó shin.
An téacs atá soláthraithe ag Feargal dúinn anso tá sé gan cháim, is nílim ag caint ar bhotúin chló nó éinní mar sin (is bíodh a fhios agaibh ná fuil aon bhotúin den tsaghas san le fáil san eagrán nua so). Táim ag caint ar an tslí inar chuaigh sé i mbun oibre agus an láimhseáil cháiréiseach a dhein sé ar an mbuntéacs sa tslí is gur éirigh leis Tromdhámh Ghuaire a thabhairt slán chughainn féna chulaith Nua-Ghaeilge agus gach ab fhéidir de shaibhreas foclóra agus teangan a thabhairt leis san am gcéanna. Dob fhiú d'éinne, dála an scéil, an tIarfhocal atá ag Feargal ar chúl an leabhair – agus an nóta gearr aige ar conas mar a chuaigh sé i ngleic le teanga an tsaothair – dob fhiú d'éinne é sin a léamh mar is eiseamláir é don dté a thabharfadh féna leithéid d'obair a dhéanamh, agus tugann sé tuairim don ngnáthléitheoir fén mbunsaothar féin chomh maith.
Níl aon amhras ná go bhfuil éacht déanta ag Feargal leis an leabhar so is tá sé le 'moladh go crannaibh na spéire' fé mar deirtí fadó. Tá súil agam nach é seo an t-aon cheann amháin a dhéanfaidh sé ach oiread óir tá mórán oibre den tsaghas so gan déanamh – sé sin le rá go bhfuil géarghá lena thuilleadh téacsanna Sean-Ghaeilge a chur in oiriúint do léitheoirí na Nua-Ghaeilge. Óir is é mo mhórthuairim ná má fhaigheann léitheoirí na linne seo blaiseadh den tseanlitríocht go dtiocfaidh dúil acu inti.
Sara gcríochnód, dob olc an mhaise dhom gan tagairt a dhéanamh do chlúdach álainn an leabhair seo atá deartha ag Caomhán Ó Scolaí, agus cé go ndeirtear nár cheart riamh aon tsaothar a mheas do réir a chlúide is féidir libh a bheith deimhnitheach de go bhfuil an méid atá laistigh den gclúdach so chomh hálainn, chomh hiontach is chomh pléisiúrtha leis an íomhá ildaite seo atá mar bharr maise ar an leabhar.
Mar fhocal scoir mar sin, traoslaím an leabhar so leis na daoine ar fad go raibh baint acu leis – na foilsitheoirí, eagarthóirí, lucht deartha is clódóireachta agus go háirithe gan dabht an t-údar nó 'an fear athinste scéil' go bhfuil éacht thar éachtaí bainte amach aige leis an tseanseoid seo ó scéalaíocht ár sinsear atá athbheoite aige dhúinn sa leabhar so. 'Ní buan duine tar éis a aortha' a deirtear sa leabhar ach is dócha gur buan é tar éis a mholta is a cheiliúrtha. Tá ábhar ceiliúrtha anso ag Leabhar Breac agus ag Feargal Ó Béarra. Guím gach rath oraibh agus gura fada buan sibh i mbun oibre!
Fógraím, mar sin, gan a thuilleadh righneachais, go bhfuil Tromdhámh Fheargail Uí Bhéarra seolta anois go hoifigiúil anso ag Oireachtas na Gaelainne Chill Airne 2018. Bainíg súp as! 'These are my mountains' – tá a gcearta féin ag na feilméaraí agus ní féidir siúl orthu – Tuairisc.ie
Tá dream an tsléibhe ag ardú a nglórtha agus is maith sin mar tá a gcearta féin acu
Dé Luain, Márta 25 2019 ag 5:00 am
Chuir fonnadóir na hAlban, Andy Stewart fonn agus fuinneamh leis. Is linne na cnoic … 'These are my Mountains and this is my Glen…'. An deoraí ag cuimhneamh ar shléibhte a dhúchais sna Garbhchríocha.
B'fhéidir go mb'fhada gur chuir muid amach an scéala gur linne na cnoic sna ceantair sceirdiúla siar le cósta an Atlantaigh. Mar ní talamh poiblí iad na cnoic ná na réimsí móra fada fairsing sléibhe. Tá úinéireacht orthu agus tá na teidil sin sa gcóras clárúcháin talún. Más talamh coimín féin iad, tá lámh dhleathach úinéireachta ag tionóntaí na mbailte fearainn orthu. 'These are my mountains….' Is linne na cnoic.
Ar bhealaí go leor, tá eagraíocht na bhFeirmeoirí Cnoc agus Natura na hÉireann ag tarraingt airde ar an bhfírinne sin agus ní mó ná sásta a bhíodar le gairid nuair a chasadar leis an Aire Gnóthaí Tuaithe agus Pobail, Michael Ring, cé go ndúradar go raibh an cruinniú féin tairbheach agus sásúil.
Dúradar leis an Aire Ring go bhfuil sé ina údar imní acu go bhfágann siúlóirí sléibhe geataí oscailte ina ndiaidh scaití; go bhfágann siad a gcuid carranna in áiteacha nach bhfuil cóiriúil d'fheilméaraí agus go mbíonn gadhair acu amanta – gadhair a chuireann scéin in ainmhithe.
Lena chois sin, tá an chontúirt ann i gcónaí go lasfaí tinte agus go ndéanfaí loscadh ar an sliabh rud a d'fhágfadh feilméaraí d'uireasa deontais talmhaíochta i gcaitheamh na bliana sin uilig. Tarraingíodh anuas freisin an imní atá ar úinéirí talún faoi dhliteanas poiblí agus cúrsaí árachais.
Dúirt Leas-Uachtarán náisiúnta Chumann na bhFeilméara Cnoc agus Natura, Anraí Ó Domhnaill as Sligeach, go bhfuil méadú ollmhór tagtha ar an lear daoine a bhíonn ag siúl na gcnoc le cosamar scór blianta.
Áiríodh gur 168,000 a bhíodh ag siúl agus ag spaisteoireacht sna sléibhte i dtús an chéid ach tá go láidir os cionn dhá mhilliún i gceist anois.
Tuigeann lucht an chumainn go maith an tábhacht atá le tionscal na turasóireachta sna ceantracha tuaithe, a deir Ó Domhnaill, ach, deir sé chomh maith gur cosúil gurb iad na feilméaraí a fágadh ar deireadh sa scéal aríst.
I ráiteas ó Anraí Ó Domhnaill, dúradh nár cheart a ligean i ndearmad gur talamh príobháideach iad na cnoic agus na sléibhte agus go mbaineann siad le gnó agus obair feilméarachta na ndaoine ar leo iad. Chaithfí teacht ar bhealach éigin le luach saothair a thabhairt d'úinéirí talún as an tseirbhís atá á cur ar fáil acu do thionscal na turasóireachta, a deir Leas-Uachtarán Chumann Feirmeoirí Cnoc agus Natura na hÉireann.
Tá ceisteanna tábhachtacha a bhaineann le saol na tuaithe agus cearta talún mhuintir na háite féin buailte ar an gcloigeann ag an gCumann ina bhfuil ráite acu.
Bhí an t-am ann nuair nach n-ardódh muintir na mbailte fearainn faoin tuath a nglórtha ar an gcaoi sin. Ní mba rud mór é ag go leor daoine faoin tuath a raibh lámh acu sa gcoimín sléibhe agus níor chuireadar béim ar a n-oidhreacht talún agus ar a gcearta.
Is dóigh go raibh daoine ciúnaithe ag smacht agus ag oidhreacht ghránna na dtiarnaí talún. Ach, tá cuid de lucht siúil an tsléibhe ann anois nach gcuireann aon fháilte roimh ráitis agus roimh cheisteanna ó mhuintir na tuaithe a bhíonn ag meabhrú dóibh nach féidir leo a ghabháil amach ar a gcomhairle féin ar thalamh príobháideach.
An mana gur cheart Éirinn a fhágáil 'oscailte' do chuile dhuine is minice ag an dream seo.
Ar ndóigh, is é atá i gceist acu ná go mbeadh cead a gcinn acu gan chaidéis agus gan cheist ar thailte príobháideacha, ar nós an choimín. Ar an taobh eile den scéal ar cheart go mbeadh cead a gcos ag muintir na tuaithe aicearra a dhéanamh trasna gairdíní príobháideacha ar chúl na dtithe tí i gceantair chathrach?
Chuile sheans gur sa stair a gheofar foinse an dearcaidh sin i leith na tuaithe, agus súil sách ciotach á caitheamh ar dhream na gcnoc agus ar acmhainní na tuaithe. Tá samplaí de sin feicthe sa gcaoi a ndearnadh láimhsiú ar chuid de na hiarrachtaí le cosáin siúil agus rothaíochta a réiteach anonn agus anall faoin tír. Tharla sé i gcás Bhealach Glas Chonamara. Fuarthas cead forbartha ón mBord Pleanála don chúrsa trasna tailte príobháideacha idir Uachtar Ard agus an Clochán – coimíní sléibhe san áireamh – agus gan socrú daingean ar bith déanta leis na húinéirí. Is cosúil gur ghlac Comhairle Chontae na Gaillimhe agus Fáilte Éireann leis go dtabharfaí an talamh in aisce agus nach mbeadh na feilméaraí agus na húinéirí ag cur a gcosa i dtaca.
I ngan fhios don dream sin bhí an saol athraithe, agus cé gur inmholta an smaoineamh iad na Bealaí Glasa, tá a gcearta úinéireachta féin ag na feilméaraí agus ní féidir siúl orthu. Bhí an saol athraithe agus bhí an port athraithe agus léirigh Cumann Feirmeoirí Cnoc agus Natura na hÉireann é sin an tseachtain seo. Is linne na cnoic –'these are my mountains'.
Fág freagra ar ''These are my mountains' – tá a gcearta féin ag na feilméaraí agus ní féidir siúl orthu'
Páid Ó Donnchú Dé Luain, Márta 25 2019 ag 8:32 am
Amhrán breá cinnte.
An chéad líne –
"For fame and for fortune,
I've wandered the earth…"
Donncha Ó hÉallaithe Dé Luain, Márta 25 2019 ag 11:02 am
"Ar an taobh eile den scéal ar cheart go mbeadh cead a gcos ag muintir na tuaithe aicearra a dhéanamh trasna gairdíní príobháideacha ar chúl na dtithe tí i gceantair chathrach?", a deireann Máirtín, amhail is go bhfuil na daoine atá ar son cearta siúil tríd an choimín agus amuigh faoin dtuath ag iarraidh cead siúl 'ar chúl dtithe' daoine. Níl ach tá siad ag iarraidh go mbeadh cead acu a bheith ag spaisteoireacht agus sásamh a bhaint as an dúlra gan bagairt a bheith déanta orthu, mar atá i dtíortha eile.
Bíonn argóintí gan bunús á usáid ag eagraíochtaí feilméireachtaíle stop a chur le siúladóirí: go mbeadh úinéirí na talún freagrach as duine ag titim agus ag gortú iad féin agus iad amuigh ag siúl ach níl siad in ann sampla ar bith a thabhairt.
Taobh thiar de seo uilig atá saint.
Eoghan Ó Néill Dé Luain, Márta 25 2019 ag 12:42 pm
Tá na húinéirí talún ar na sléibhte ag fáil íochachtaí gach bliain a thagann ón stáitchiste i.e. ón cháiníochóir mar chúiteamh. Ar ndóigh ba chóir do súileoirí geataí a dhúnadh ina ndiaidh etc. agus bheith dea-mhúinte le húinéirí agus vise versa.
Ben Ó Ceallaigh Dé Luain, Márta 25 2019 ag 4:20 pm
Ceart ar fad ag Donncha agus Eoghan dar liom. Saint atá taobh thiar dhó seo gan dabht.
Má tá údar an ailt ag iarraidh a bheith ag trácht ar Albain b'fhéidir gur chóir dhó breathnú ar na dlíthe atá in Albain maidir le cursaí rochtana i dtosach – tá "cead bealaigh" (right to roam) ag daoine in Albain agus cead acu dul nach mór áit ar bith is mian leofa agus iad amuigh ag siúl nó ag campáil. Tuigtear ar ndú go dtabharfar aire don timpeallacht agus nach ndéanfar dochar d'obair feilmearaí. Diabhal iontais é go saothraíonn muintir na ngarbhchríocha chomh maith sin as tionsacadal na turasóireachta, agus daoine ag tarraingt ar na sléibhte sin as chuile chearn den domhan.
Tá na dlithe in Éirinn i dtaobh rochtain ar thailte thar a bheith coimeádach i gcomhtheács na hEorpa, mar a mhínítear anseo: http://www.keepirelandopen.org/issues.html
Feardorcha Dé Luain, Márta 25 2019 ag 4:26 pm
Míthuiscint nó mí-úsáid bainte as an amhrán sin. Fear siúlach ar deoraíocht gan orlach de chnoic a dhúchais ina sheilbh aige an té atá ag caint. Is "leis" na cnoic mar gur láimh leo a tógadh é. Nach iomaí amhrán agus dán i nGaeilge is i mBéarla atá cumtha sa tír seo faoi chnoic, aibhnte, aillte, bánta agus is é a mbunús uile go mbaineann siad le dúchas seachas seilbh an fhile.
Baineann na cnoic seo le dúchas an phobail agus is ceart iad a bheith oscailte don phobal. Tá na feirmeoirí fágtha i bhfeighil orthu faoi láthair agus ní drochrud é sin ach ní mór dóibh gan codladh ar an gcluais sin. Ba leis an pobal iad tráth, cá bhfios nach gcuirfear deireadh leis an iasacht má chliseann ar an gcomhthuiscint?
Seán Mac Bhriain Dé Luain, Márta 25 2019 ag 7:20 pm
Céard faoin amhrán The Rambler le Ewen McColl
Máirtín Ó Catháin Dé Luain, Márta 25 2019 ag 7:42 pm
Feicim go bhfuil cuid de na scírbhneoirí anseo ag tabhairt breithiúnais ar dhream na gcnoc – daoine santacha iad, adúradar! Fuireach oraibh anois a chairde! Chuile sheans go bhfuil feilméaraí na gcnoc agus a gcuid eagraíochtaí chomh macánta le dream ar bith eile agus go bhfuil súil acu le luach saothair as a gcuid gníomaíochta, ar nós chuile dhream eile.
Tá duine eile ag caint ar íocaíochtaí a fháigeann feilméaraí agus dream na gcnoc. Fáightear na híocaíochtai céanna ar na feilmeacha agus na machairí soir faoin tír – agus níos airde ná na híocaíochta sléibhe. Tá a fhios agam go rí-mhaith gur gearr a bheidís siúd ag stopadh daoine ó bheith ag dul isteach ina gcuid páirceanna soir faoin tír. Talamh príobháideach é.
Lua duine eile go bhfuil cead a gcos ag daoine ar thailte na hAlban. Tá stair dhirfiúil ag baint le cúrsaí talúna in Albain. Bhféidir go bhfuil sé níos fearr ná an córas sin againne – níl a fhios agam. Ach an gá dúinn a bheith ag sodar i ndiadh na nAlbanach no cé mhéid de mhuintir na tuaithe in Éirinn a bheadh ag iarraidh an chórais sin?
Lua Donncha Ó hÉallaithe ceist an árachais. Níl dabht ach go bhfuil an saol céasta ag cúrsaí árachais. Tá lucht gnó, feilméaraí, lucht forbartha pobail srl sáraíthe aige. Má tá sampla ag teastáil, thárla sé i gCill Mhanntáin anuraidh go ndéarna duine a bhí ag siúl sna cnoic éilimh ar chúitimh de bharr gortaíthe. Níl mé ag dul domhain sa gcás seo ach d'éirigh leis an duine seo, ar an gcéad iarraidh, sa gCúirt. Anois thárla sé go mba le eagraíocht leathstáit an talamh agus bhí na hachmhainní ar fáil acusan leis an gcás a láimhsiú. Ach cur i gcás go mba dhuine eile a bheadh ann – no duine a raibh lámh aige/aice ar choimín?
Mar atá a fhios ag Donncha bíonn sé ró-mhall nuair a thárlaionn rud éigean. Tá scéin i ndaoine faoi seo. An bhfuil siad ro-imníoch? Bhféidir é. Ach, más ar dhuine féin a thitfidh an tua is furasta a thuiscint nach gcuirfidh sé a chloigeann ar an mbloc. Tuigim gur b'é an trua é gur mar sin atá treo an tsaoil anois ach ní feilméaraí amháin atá scanraíthe faoi chásanna cuitimh agus árachais anois.
Tá an-imní ar fheilméaraí freisin faoi chúrsaí dóiteáin. Tá feilméaraí i bhfad níos cúramai faoi sin anois ná a bhíodh. Tá cúis mhór leis.
Ma lastar píosa de shliabh tá sé chomh dóigh céanna nach bhfaighidh na feilméaraí na híocaíochtaí. Níl aon bhaol mar sin ar fheilméaraí soir faoin tír; ní féidir na garantaí glasa a chur thrí thine. Níl sé cóir ar chor ar bith, d'ár liom, go stopfaí íocaíochtaí ar fheilméaraí sléibhe (cuid mhór d'ár n-oidhreacht thraidisiúnta) nuair a lastar an sliabh i nganfhios dóibh – no, go deimhin, thrí thimpiste. Cur i gcas go stopfaí a bpáigh ar mhuinteoirí no státsheirbhísí eile dá lasfai a gcuid téachleabhra no a gcuid ríomhairí!
Go raibh maith agaibh uilig as ucht an t-alt a léamh agus é a chur de thrioblóid oraibh féin a gcuid tuairimí ar chur ar fáil. Ceist thábhachtach í agus is maith an rud é go ndéanfaí cúr, cúitimh agus cíoradh uirthi.
Donncha Ó hÉallaithe Dé Luain, Márta 25 2019 ag 9:06 pm
Is ceist thábhachtach í, a Mháirtín, ach ní thugann do alt ach leagan taobhach den scéal.
Eoghan Ó Néill Dé Máirt, Márta 26 2019 ag 10:41 am
Ceart agat, a mó maoine a mó íochachtaí – nach ait é mar chioncheap!
Máirtín Ó Catháin Dé Máirt, Márta 26 2019 ag 11:59 am
Théis dom a theacht isteach as na sléibhte anois agus é seo feicthe agam. Well by dad, ach tá léirmheastóir agam ar an alt a scríobh mé! Dúradh go raibh an t-alt "taobhach". (Abraíonn daoine rudaí mar sin scaittí nuair a bhíonn siad féin "taobhach"). Ar an taobh eile den scéal nach orm atá an t-ádh theis dom filleadh ón sliabh nár dúradh go raibh mé sanntach freisin!
Pé ar bith scéal é…
Tá an t-alt bunaithe ar ráiteas ó Chumann Feilméaraí Cnoc agus Natura na hÉireann. Tá an t-alt scríofa sa gcomhthéacs sin. Tá na firicí cruinn agus tá aon tuairimíocht atá ann bunaithe ar na firicí sin agus i gcomhthéacs na bhfiricí sin. Tá sé ráite ann go léiríonn dearca Chumann na bhFeilméaraí Cnoc agus Natura tuiscint agus muinín as a gcearta talún ag pobal na gcnoc – sin go leor de mhuintir Chonamara agus na Gaeltachta san áirimh – agus gur maith an rud é sin.
Cormac Ó Dúlacháin Dé Máirt, Márta 26 2019 ag 5:05 pm
Le fada an lá tá coibhneas á dhéanamh idir úinéaracht príobháideach agus príobháideachas – coibhneas a bhaineann le dlí shasana – ní mar a bhí i ndlí na mbreithiún agus ní mar atá sa dlí sibhialta ar an mór roinn – ní i ngach cás go gné de cearta úinéarachta ceart an pobal a choimead amach ó gach orlach cré.
sionnach Dé hAoine, Márta 29 2019 ag 7:19 am
A Mháirtín, Tuigim go dteastaíonn uait tacú leis na féile éadaí ach b'fhiú na píosaí sin a léamh arís. Tá cearta níos mó ná dream amháin i gceist anseo. Mar fheilméara tá tú mar caomhnóir na tuaithe do chuile dhuine agus mar atá a fhios agat féin agus agamsa tá sé sách deacair slí beatha a bhaint amach i láthair na huaire. Dá mbeadh na bealaí siúl oscailte mar ba cheart bheadh cearta ag an dá dhream. Ní hamháin sin ach bheadh foinse eile ioncaim acu siúd atá ina gcónaí sna cnoic agus a theastaíonn ioncam uathu lena gcuid gasúir a thógáil ann. Teastaíonn cothromaíocht cearta anseo ba cheart go mbeadh fáil ag chuile Éireannach ar thimpeallacht na hÉireann leis an bhfreagracht a ghabhann leis i.e. Reachtaíocht a bheith ann má ghortaitear duine is orthu féin an fhreagracht agus nach féidir cás a thabhairt in aghaidh úinéir na talún sin mar atá i Sasana/ sa Fhrainc agus araile. Sílim gur alt thobhach atá anseo. Tá neart de phobal Chonamara ag freagairt d'alt anseo a Mháirtín. Arna theacht le chéile i ndeireadh na bliana 2011 mar chuid den daonfhleá bhliantúil, Sligeach Beo, banna lonnaithe i Sligeach agus i Luimneach is iad MOXIE a tháinig le chéile trí bhlianta de chairdeas ceolmhar ó bheith ag seinm le chéile ag féilte ar fud na hÉireann agus ar an choigrích. Bhí ócáid speisialta ar siúl ar 21ú Samhain i dTeach Éigse Sheáin Uí Chuileannáin, le ceiliúradh a dhéanamh ar chúrsa a bhí forbartha ag Fóram an Dúin agus Oirialla.
"Ard-Teastas Oiliúna na Gaeilge" is ainm an chúrsa agus is é an chéad cúrsa dá leithéid atá eagraithe sa cheantair do Ghaeilgeoirí óga. Thug an cúrsa seo aoíchainteoirí proifisiúnta i saol na Gaeilge le chéile chun saincheardlanna a chur ar fáil do dhaltaí scoile atá ag gabháil den Ghaeilge ag AS nó A2.
Thug go leor eagraíochtaí tacaíocht don scéim nuálach seo do chuid an Fhóram, ina measc bhí Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin, An Ciste Craoltóireachta Gaeilge (Scáileán Thuaisceart Éireann), Conradh na Gaeilge, Cumann na bhFiann, Gael Linn, Glór na nGael, Oireachtas na Gaeilge agus Cinnteacht.
Ghlac 23 dalta ó 8 scoileanna éagsúla ó cheantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin páirt sa scéim i mbliana: Scoil Naomh Lughaidh, Ardscoil Naomh Maolmhaodhóg, Ardscoil Naomh Iosaef, Ardscoil Naomh Pól, Scoil na Maighdine Mhuire, Coláiste Cholmáin, Scoil an Chroí Ró-Naofa agus Scoil na Mainistreach.
Dúirt Cathaoirleach Chomhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin, an Comhairleoir Séarlaí Ó Cathasaigh, "This course is an incredible opportunity for young people to attain practical skills and receive official certification of their achievements. In addition, students will learn about the opportunities available in the Irish language sector that they may be able to take advantage of, once they leave school. Posted on Tuesday, November 24, 2009 - 01:44 pm:
Is múinteoir Gaeilge mé agus táim ag iarraidh dul go Gaeltacht Conamara agus fanacht le clann ann. Bhí mé ag breathnú ar shuíomh idirlín agus is féidir obair a dhéanamh i dteach éigin i dtír éigin agus tabharfaidh an clann lóistín agus bia duit. Ciallaíonn sé sin nach bhfuil ar an duine airgead a íoc. An bhfuil aon áit mar sin sna ceantair Ghaeltachta? An bhfuil a fhios ag éinne? Ba bhreá liom feabhas a chur ar mo chuid Gaeilge. Sin an tslí is fearr.
Posted on Tuesday, November 24, 2009 - 04:41 pm:
Tá. Cuir scéala chuig na Coláistí Samhraidh atá á reachtáil sa cheantar agus beidh áthas orthu jaibín beag a thabhairt duit mar Chinnire nó mar Oide nó mar Chúntóir i dteach lóistín éigin. Gheobhaidh tú neart seansanna dul ag caint le daoine agus cuirfidh tú an-aithne ar mhuintir na Gaeltachta.
Cinntigh roimhré go bhfuil Gaeilge mhaith ag muintir an tí sa teach ina mbeidh tú ag fanacht.
Cuir fógra sa Tribune. Inis dúinn cé mar a éireoidh leat.
Posted on Wednesday, November 25, 2009 - 09:17 am:
Hi Cailín,
Táimse chun an rud chéana a dhéanamh sa Samhraidh.Is maith an smaoineamh é gan dabht. Au-Pair atá i gceist agat is dóigh liom cuir fógra sa Tribune mar a scríobh Taidhgín. B'fhéidir go bhfuil áit éigin sa Ghaeltacht ag déanamh woofing- workers on organic farms sé sin obair ar fheirm orgánach i rith an lae agus do lóistín agus bia a fháil saor in aisce. Ba mhaith liom trí seachtaine a chaitheamh i gceantar na n-oileáin nó Ros Muc i mí Bealtaine nó Méan Fomhair gan a bheith ag freastal ar ranganna ach obair ar na mbáid nó go deonach le heagrais éicint.
Posted From: 87.40.32.2
Posted on Monday, December 07, 2009 - 09:40 am:
A Thaidhgin, go raibht maith agat as an eolas a thug tú dom. Cuirfidh mé fógra sa Tribune gan dabht!
A Guevara, cinnte, sin an rud atá ag teastáil uaim - rud cosúil le woofing. Chaith mé 6 seachtaine i gceantar na n-oileáin ag obair mar mhúinteoir ar chúrsa Gaeilge agus bhí sé go hiontach ó thaobh na Gaeilge de. Maidir leis an bpost é féin, bhí uaireanta fada agam agus pá uafásach. Sin an fáth gur mhaith liom rud difriúil a dhéanamh. Nílim ag iarraidh a bheith ag obair le déagóirí mar sin mo 'ghnáthphost' ar aon nós!! Teanga, Litríocht & Aistriúchán/Irish Language, Literature & Translation - UCD Undergraduate Courses
Home » Courses » Arts & Humanities » Teanga, Litríocht & Aistriúchán/Irish Language, Literature & Translation
Teanga, Litríocht & Aistriúchán/Irish Language, Literature & Translation
"Tá dhá thuairim agam nuair a smaoiním ar mo thaithí mar mhac léinn Nua-Ghaeilge anseo in UCD. Ar dtús, is áit iontach fháiltiúil í Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis chun staidéar a dhéanamh inti. Bhíodh ranganna na léachtóirí i gcónaí suimiúil, lán eolais agus taitneamhach. Mar aon leis sin, lasmuigh de na léachtaí, bhíodh caidreamh láidir i gcónaí agam le mo chomh-mhic léinn agus le foireann uile na Scoile. D'aimsigh mé teaghlach nua na Gaeilge anseo, sinn ag foghlaim le chéile, ag ithe lóin le chéile sa Seomra Caidrimh, agus ag caitheamh laethanta iontacha órga le chéile sa Ghaeltacht. Ní ábhar ollscoile amháin í an Ghaeilge in UCD: is teanga bheo í agus is foinse pobail í freisin."
Stiofán Ó Briain, Graduate
Special Entry Recommendation: We recommend that you should only study Irish if you have at least a H4 grade in Irish at Leaving Certificate Irish or equivalent.
Má tá tú ag iarraidh barr feabhais a bhaint amach sa Ghaeilge.
Más spéis leat ard/sainscileanna teanga a bhaint amach agus a fhorbairt
Más spéis leat gairm bheatha trí mheán na Gaeilge ag leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta a bheith agat ina lán réimsí sa tsochaí aistriúchán, oideachas, cúrsaí foilsitheoireachta, na meáin chumarsáide, earnáil na hoidhreachta agus an chultúir, mar shampla.
Aistriúchán le comhlachtaí príobháideacha, le hinstitiúidí náisiúnta agus Eorpacha
Gairmeacha le foilsitheoireacht – eagarthóirí, cóipeagarthóirí, aistritheoirí
Státseirbhís agus Rialtas na hÉireann
Na meáin chló, chraolta agus ar líne
Aistritheoirí agus Riarthóirí san Aontas Eorpach
Taighdeoirí / léachtóirí ollscoile
Eagraíochtaí cultúrtha agus oidhreachta
Tá cáil ar an Ghaeilge i UCD as feabhas i dtaighde agus i dteagasc ag leibhéal fochéime agus iarchéime a neartú. Taobh le féidearthachtaí do MLitt agus PhD is féidir le mic léinn leanúint le MA: Scríobh & Cumarsáid agus MA sa Nua- Ghaeilge. Ghnóthaigh mic léinn ó na cúrsaí seo scoláireachtaí Fulbright agus Fondúireacht Cheanada-Éireann mar chomhaltaí teagaisc sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada.
Scileanna teanga
Scileanna agus léann an aistriúcháin ar bhonn idirdhisciplíneach
Stair chultúrtha na Gaeilge
Eagarthóireacht/cóipeagarthóireacht
Is í an Ghaeilge teanga an chláir seo seachas na modúil ar an léann Ceilteach agus modúl comónta ar an aistriúchán.
Sa chéad bhliain déantar cúig mhodúl a chlúdaíonn cruinneas agus forbairt na Gaeilge, scríbhinní iriseoireachta agus scileanna bunúsacha tosaigh san aistriúchán. Is féidir le mic léinn dhá mhodúl tosaigh a roghnú ón tSean- Ghaeilge, ón mBéaloideas agus ó Léann na hÉireann (a mhúintear trí mheán an Bhéarla).
Sa dara bliain déantar staidéar ar chroímhodúil ar nualitríocht na Gaeilge, ar fhilíocht na Gaeilge (c.1650 go dtí an lá atá inniu ann), iriseoireacht na Gaeilge, an ghramadach agus an t-aistriúchán dlíthiúil. Is féidir dhá mhodúl a roghnú ó Filíocht na Gaeilge roimh an Ghorta, an Ghaeilge ar an Scáileán, agus Literacy and learning in Early Irish nó Poets and Performance in Celtic Civilization.
Sa tríú bliain bíonn rogha ag mic léinn dul ar bhliain nó ar sheimeastar thar lear, seimeastar sa Ghaeltacht, tráchtas/ togra aistriúcháin, nó 30 creidiúint de mhodúil roghnacha.
Déanann an mac léinn sé chroímhodúl sa cheathrú bliain, Prós na Gaeilge ina measc. Tá dhá mhodúl ar an aistriúchán liteartha agus ar an aistriúchán ghairmiúil mar aon le modúl idirdhisciplíneach a dhéanann anailís ar stair agus ar fhorbairt choincheap an aistriúcháin in iarthar an domhain.
Usáidfear stíleanna éagsúla measúnaithe sna modúil ar fad idir scrúduithe, aistí, ghrúpobair, thionscnaimh, thráchtais agus thaithí oibre. Cuardaigh éagsúla sa chorpas comhthreomhar | gaois.ie
« 8 DEIREADH FÓMHAIR 2018 »
Gaois.ie, Corpas Comhthreomhar, Reachtaíocht, Ailíniú
Tá breis agus 45 mhilliún focal, 23 mhilliún sa Ghaeilge agus 22 mhilliún sa Bhéarla, curtha leis an gcorpas comhthreomhar ar gaois.ie go n-uige seo. Is éard atá i gceist leis an gcorpas comhthreomhar ná bailiúchán téacsanna reachtaíochta i bhformáid dhigiteach. Tá na téacsanna seo go léir ailínithe le gur féidir cuardach a dhéanamh ar théarma nó ar fhrása sa Ghaeilge nó sa Bhéarla. Déantar liosta torthaí a ghiniúint bunaithe ar an gcuardach corpais agus taispeántar na torthaí cuardaigh i dteannta a chéile ar an scáileán.
Is féidir faisnéis bhreise a léamh faoi fhoinsí an chorpais anseo. Cuireadh Achtanna an Oireachtais leis i mbliana agus bogadh na cáipéisí a bhaineann le 'Riar Oibre Dháil Éireann' ón mBunachar Téarmaíochta ar shuíomh gaois.ie go dtí an corpas comhthreomhar. Mar aon leis na foinsí sin, tá cnuasach Ionstraimí Reachtúla dátheangacha ann le fada chomh maith le reachtaíocht an Aontais Eorpaigh a ndéantar nuashonrú uirthi dhá uair in aghaidh na bliana. Ina theannta sin, tá sé de rún againn Rialacha na nUaschúirteanna a chur leis an gcorpas faoi dheireadh na bliana seo. Clúdófar sa bhailúchán seo, rialacha ón gCúirt Uachtarach, ón gCúirt Achomhairc agus ón Ardchúirt. Tá Rialacha na Cúirte Cuarda agus Rialacha na Cúirte Dúiche san áireamh cheana i measc na nIonstraimí Reachtúla.
Ag brath ar a bhfuil uait, is féidir cuardaigh bheachta agus neamhbheachta araon a dhéanamh sa chorpas le scagairí éagsúla, atá ar fáil ar thaobh deas an scáileáin, chun do chuardach a theorannú de réir foinse ar leith. Anuas air seo, is féidir focal nó téacs sa Ghaeilge nó sa Bhéarla a chuardach trí na cnaipí cuí faoi bhun an bhosca cuardaigh a chliceáil. Seo thíos roinnt samplaí de na cineálacha cuardaigh is féidir a dhéanamh sa chorpas.
Téarma a chuardach: 'Brexit'
Frása beacht a chuardach: 'the impact of … '
Frása neamhbheacht a chuardach: 'weather climate change'
De bhreis ar an gcorpas féin a chuardach, tá reachtaíocht na hÉireann as an gcorpas comhthreomhar ar fáil le híoslódáil i liostaí TMX anseo. Is féidir le haistritheoirí a úsáideann bogearraí aistriúcháin ríomhchuidithe na liostaí seo a iompórtáil chuig na bogearraí sin chun a gcuid oibre a éascú. I rith cruinniú coiste an Bhuiséad sa Pharlaimint inniu mhol Liadh Ní Riada, feisire Eorpa Shinn Féin Deisceart, gur cóir aitheantas ceart a thabhairt don Ghaeilge. Dé Sathairn, Iúil 18 2015 ag 7:00 am
@TgLurgan (TG Lurgan)
Is beag Gael nach bhfuil a fhios aige cé hé TG Lurgan. Seo an cainéal idirlín atá ag Coláiste Lurgan in Indreabhán i gCois Fharraige – ceárta phopcheol na Gaeilge. Tá cáil dhomhanda ar TG Lurgan as na físeáin spleodracha cheoil atá déanta acu i nGaeilge agus na hamhráin nua-chumtha atá tar éis teacht amach as a stiúideo le tamall de bhlianta anuas.
Caithfear a admháil go mbíonn an cuntas seo sách ciúin i gcaitheamh na bliana ach nuair a bhíonn na cúrsaí Gaeilge faoi lán seoil sa choláiste i nGaillimh is anseo a bhíonn an chéad radharc ar fhíseáin TG Lurgan. Bíonn ceol le Gaeil eile á roinnt acu freisin chomh maith le pictiúir den mhéid a tharlaíonn nuair a bhíonn siad i mbun taifeadta.
Ba cheart do dhuine ar bith a bhaineann sult as físeáin TG Lurgan an cuntas seo a leanúint óir is anseo a gheofar an chéad radharc ar na hamhráin nua agus b'fhéidir cúpla leid freisin faoi na hamhráin atá fós le teacht.
Giolc Meme na Seachtaine
Indulge yourself in some beautiful poetry
Posted by RTÉ 2fm on Déardaoin, 16 Iúil 2015
Tá os cionn 10,000 ordóg faighte ag an bpictiúr seo a chroch RTÉ 2FM ar a leathanach Facebook ag meán lae inné agus taitníonn sé go mór linn ar Scéalta ón gCibearspás. Chuirfeadh sé an fógra teilifíse do Carslberg i gcuimhne do dhuine – 'Ciúnas Bóthar Cailín Bainne' ach é i bhfad níos cliste ná sin.
Mar sin féin, is mór an trua gurb é seo an méid Gaeilge a gcuimhníonn formhór mhuintir na hÉireann air i ndiaidh na hArdteiste.
Posted by PRODIJIG on Dé Máirt, 7 Iúil 2015
Rinneadh an físeán seo a thaifeadadh cúpla seachtain ó shin ach crochadh ar na meáin shóisialta i gcaitheamh na seachtaine é agus tá os cionn 35,500 duine tar éis súil a chaitheamh air ó shin.
Is iad Prodijig, an grúpa iomráiteach damhsa atá le feiceáil san fhíseán agus iad ag déanamh damhsa Ghaelach le ceol Vivaldi. Bhí Ceolfhoireann RTÉ ag casadh i gCeoláras Chorcaí ag tús na míosa agus bhí Prodijig in éineacht leo.
Is é an píosa L'inverno ó Le Quattro Stagioni atá le cloisteáil anseo.
Tharraing an t-alt a scríobh Róisín Ní Ghairbhí faoin méid a tharla di agus í ag triail a ceadúnas tiomána a fháil ón tSeirbhís Náisiúnta um Cheadúnais Tiomána go leor cainte ar Tuairisc.ie agus ar na meáin shóisialta ó foilsíodh Dé Céadaoin é.
Bhíothas ann a thaobhaigh le Róisín agus an cáineadh a rinne sí ar an tseirbhís ach bhí léitheoirí eile ann a bhí den tuairim go raibh an ceart ag an NDLS a hiarratas a dhiúltú mar ní raibh cruthúnas a seolta aici i nGaeilge.
cormac Dé Domhnaigh, Iúil 19 2015 ag 6:58 pm
'ón gCibearspás'….ta's agam gurb in e an litriu caighdeanach ach ta se bunoscionn le foghraiocht na teanga dar liom……….on Soibearspas, Bhun 'ciniciuil' ann trath, ta se in am 'soibearspas' a scriobh agus a ra feasta freisin. Dr Brian Ó Raghallaigh is a lecturer in Fiontar, Dublin City University and is currently involved in the technical management and development of the Ainm.ie, Dúchas.ie, Gaois.ie, Logainm.ie and Téarma.ie projects. He previously worked on the Irish synthesis project Abair.ie at Trinity College Dublin. He has a background in computer science, linguistics and Irish. His Ph.D. thesis was on multidialect phonetisation for Irish, also at Trinity College Dublin. Uachtarán Oireachtas na Gaeilge 2011 | Nuacht | An tOireachtas
Insealbhaíodh Uachtarán an Oireachtais 2011 ag searmanas in oifigí Fhoras na Gaeilge i mBaile Átha Cliath inniu, an 25 Eanáir. Is í Úna Uí Lachtnáin, ar as Muinchille i gContae an Chabháin ó dhúchas di agus atá ina cónaí i gCluain Tairbh, Baile Átha Cliath, a bheidh ina hUachtarán ar Oireachtas na Gaeilge i mbliana. Ba é searmanas an lae inniu an chéad cheann den liosta fada ócáidí a bheidh ag an Oireachtas i rith na bliana. Is i gCill Airne a bheidh an ócáid is mó acu, Oireachtas na Samhna, arís i mbliana, faoi Shamhain.
Múinteoir tís í Úna a mhúin an eacnamaíocht bhaile i scoileanna i mBaile an Teampaill agus i nGlas Naíon i mBaile Átha Cliath. Músclaíodh a suim sa Ghaeilge le linn di freastal ar mheánscoil lán-Ghaeilge i Muineacháin agus tá sí tógtha leis an teanga ó bhog sí go Baile Átha Cliath agus ó thosaigh sí ag obair ar roinnt coistí le hOireachtas na Gaeilge. Tá obair mhór déanta aici le leathchéad bliain anuas ar choiste Oireachtas na Gaeilge agus ina Cathaoirleach ar an gCoiste Náisiúnta, ar an gCoiste Ealaíne agus ar Bhrainse Bhaile Átha Cliath den Oireachtas.
"Is onóir mhór dom Uachtaránacht eagraíocht náisiúnta chomh tábhachtach léi seo a ghlacadh orm féin," arsa Úna agus slabhra na hoifige á bhronnadh uirthi. "Táim páirteach le fada in Oireachtas na Gaeilge agus beidh ríméad agus bród orm seasamh ar son eagraíocht chomh hiontach léi a bhfuil tábhacht faoi leith ag baint léi i gcur chun cinn na teanga agus i gcaomhnú chultúr na tíre."
Tá clár leathan imeachtaí ag Oireachtas na Gaeilge don bhliain, mar is gnáth, ina measc, Gradaim Chumarsáide an Oireachtais, Comórtais Liteartha an Oireachtais, Scléip na hÓige agus príomhfhéile bhliantúil na nGael, Oireachtas na Samhna.
"Is mór againn Úna Uí Lachtnáin a bheith ina hUachtarán ar Oireachtas na Gaeilge i mbliana," arsa Liam Ó Maolaodha, Stiúrthóir Oireachtas na Gaeilge. "Tá sí ag freastal ar imeachtaí Oireachtais le hos cionn leathchéad bliain agus beidh sí ina hambasadóir den scoth ar son an Oireachtais i rith na bliana amach romhainn." Maidir lena eolas ar an nGaeilge dúirt The Irish Peasant 10 Feabhra 1906: ‘His Irish knowledge is wide and deep though as a writer and speaker of Irish he suffers from a curious distrust of his powers’. Dúirt an tAire freisin go bhfuil an fhéidearthacht ann anois, mar thoradh ar an gcomhaontú a dtángthas air le déanaí sa Chomhairle, go mbeidh deiseanna luachmhara gairmréime ar fáil in institiúidí an AE do Ghaeilgeoirí sna blianta beaga atá amach romhainn. Chun an bealach a réiteach d’iarrthóirí a bheidh cáilithe go cuí do na comórtais seo agus do chomórtais amach anseo, leanfaidh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta le maoiniú a chur ar fáil do shainchúrsaí Gaeilge tríd an Tionscnamh Ardscileanna Gaeilge. Chaith sé tréimhsí ina mhúinteoir bunscoile agus meánscoile in Éirinn agus san Airgintín. Scaití eile tugtha aige mar chomhairleoir treorach agus mar leas-phríomhoide meánscoile. Rinneadh formhór na múinteoirí freastal maith ar na ceithre mhór scil teanga i dteannta a chéile laistigh d’aonad na gceachtanna ag teacht le bunphrionsabal na siollabas. by Donegal ETB. Posted on 7 th March 2013 [lang_ie]Tá an-áthas ar Comhpháirtíocht Oideachais Ceoil Dhún na nGall cuir in iúl go mbeidh Cór Aireagail Óige na hÉireann ag tabhairt ceolchoirm san Eaglais Pharóiste Chonbháil anseo i Leitir Ceanainn ar an Satharn seo, 9 Márta ag 7.30 i.n. Faoi stiúir Greg Beardsell beidh siad ag canadh roinnt ón stór repertoire is cáiliúla ó trasna an domhain. Sa chlár beidh píosaí ó Gabrieli, Eric Whitacre agus Arvo Pärt agus píosa fós nach gcluintear rómhinic as Come Sleep le Brian Boydell. Bíonn tionchar mothúchánach an ceol agus na guthanna óga de ghnáth freagra as lán foirgnimh de lucht féachana agus bualadh bos iontacha achan áit a dtéann siad leis an cheolchoirm seo. Beidh Cór Óige Dhún na nGall leo freisin don phíosa deiridh ar an oíche. Thuig sé go raibh daoine ag smaoineamh ar a gcuid post agus gnólacht agus cúrsaí eacnamaíochta mar a bhí ach fiú agus cúinsí go dona sa tír, choinnigh muintir na hÉireann riamh a ngrá don Ghaeilge. Ar na príomhthosaíochtaí a bheas ag an rialtas nua beidh fostaíocht a chur ar fáil dár lucht saothair, an geilleagar a atógáil agus dóchas sa todhchaí a chothú arís i muintir na hÉireann. Sula gcríochnófar b'fhéidir nár mhiste tagairt eile a dhéanamh don phaimfléad úd a dúirt gurb iad Fianna Fáil anois an namhaid is mó atá ag an teanga. Ar féidir leat An Aimsir a fheabhsú? - Worldnews.com
D'fhéadfá a bheith ar an gcéad Daithí Ó Sé, Síle Seoighe, Aoife Ní Thuairisg nó Páidí Ó Lionáird eile a chuir tús lena slí bheatha
(Source: TG4 - Teilifís na Gaeilge ) Beidh ról na Gaeilge in Éirí Amach na Cásca 1916 mar théama eisiach ag eagrán speisialta den chlár beo cúrsaí reatha 7 Lá ar TG4 ar an Mháirt 29 Márta ag 7.30pm. Beochraolfar an t-eagrán cómórtha seo den chlár ó láthair chuí stairiúil - Músaem na bPiarsach i Ráth Fearnáin i mBaile Átha Cliath. Gaeilgeoirí ab ea cúigear den seachtar a shínigh... Ar an láimh eile tá Comhar, athsheolta ach seanachaite cheana féin. Bheinn sásta leirmheas a scríobh ar Comhar ach níl teacht ar an iris sa Ghaeltacht. Bhí mé i gConamara an tseachtain seo chaite agus ní raibh teacht air - agus níl teacht air anseo i Múscraí ach an oiread. Níl suíomh idirlíne acu le gur feidir leat sintiús ar líne a cheannach. Tá siad sáite sa chloch aois. Ach tá an iris sin ag fáil €8,500 in aghaidh an eagráin. Le deontas den tsort sin, cad is fiú bheith ag iarraidh an iris a dhíol leis an bpobal? Leagan ó 19:30, 8 Feabhra 2021 (athraigh)
Leagan ó 21:04, 8 Feabhra 2021 (athraigh) (cealaigh)
Deirtear gurb é an figiúr is tábhachtaí ina thaobh seo na Séamus Ó Duilearga. Bhí sé ina stiúrthóir ar an eagraíocht agus is é ráite gurb é ar cheann de phríomh-chruthaitheoirí na gcartlann béaloidis is mó agus is tábhachtaí sa domhain<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=729|teideal=Ó DUILEARGA, Séamus (1899–1980)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-02-03}}</ref>. Is nuair a tháinig Séamus Ó Duilearga ar ais óna chuid taisteal ón an Eoraip ó thuaidh a fuair sé riachtanach chun na cuid cultúr na hÉireann a bhailiú agus a caomhnú<ref name=":3">Briody, M. (2007) The Irish Folklore Commission 1935 - 1970: history, ideology, methodology. Helsinki: Finnish Literature Society (Studia Fennica Folkloristica, 17).</ref>.Ba é seasamh leochaileach na teanga Éireannach sa 20ú haois a spreag agus a chabhraigh le bunú an eagraíocht seo. Is fíor a rá go raibh an teanga i mbaol bás mar gheall ar na himeachtaí agus na Sasanigh ag ionradh ithreacha Éireannacha agus ag spreagadh a dteanga agus cultúr sa tír seo. Neartaigh stát na hÉireann a thaifead ar theanga na hÉireann trí chúnamh a thabhairt do choimisiún béaloidis na hÉireann. Mar gheall ar sin chabhraigh sé neartú na taifid dúchasach na hÉireann féin, agus ath-galldú na tíre<ref name=":1" />.
'''Bhunú an chumainn''' - Ní raibh sé gan iarracht go leor gur bhunaigh An Cumann le Béaloideas Éireann sa deireadh. Is ag an aonú la déag Éanair 1927, gur seoladh go foirmiúil é. Dubhghlas de hÍde a bhí ina chathaoirleach air, socraíodh ag an crinniú seo go bhfoilseofaí dialann dhá uair sa bhliain den na mball. Toghadh na baill ag an gcrinniú seo ina measc Pádraig Ó Siochfhradh mar uachtarán, Dubhghlas de hÍde mar cisteoir, Fionán Mac Coluim mar cisteoir cúnta agus ar ndóigh Seamus Ó Duilearga mar eagarthóir agus leabharlannaí<ref name=":1" />. Bhí an tsochaí ag brath ar mhaoiniú óna gcomhaltaí suibscríobhanna agus foilsíodh an dialann, Béaloideas, dhá uair sa bhliain <ref name=":3" />. É sin ráite, d'éirigh leis mar eagraíocht chumhachtach agus rathúil. Mac Mathúna, S. (2013) ‘In Memoriam Professor Patrick Leo Henry’ in Mac Mathúna, S. & Toner, G. [eagí] Ulidia 3: proceedings of the Third International Conference on the Ulster Cycle of Tales, University of Ulster, Coleraine 22–25 June, 2009. Caisleán Eas Géitine | Oidhreacht Éireann
Ar oscailt gach lá. Dúnfaidh an suíomh seo don séasúr an 1 Samhain 2021
Rochtain taobh amuigh amháin.
Dúnfaidh an suíomh seo don séasúr an 1 Samhain 2021
Ar oscailt gach lá.
Cead isteach saor in aisce. Uasmhéid seisear in aghaidh an turais.
Turais ag 10:00, 11:30, 13:30 & 15:00
Caisleán Eas Géitine,
Oifig na nOibreacha Poiblí,
Co Luimnigh.
I gcroílár an bhaile seo i gContae Luimnigh, tá fothracha suaithinseach de dhaingean meánaoiseach ina sheasamh. Téann Caisleán Eas Géitine siar go dtí 1199, nuair a thóg William de Burgo é ar charraig sa Daoil.
Bhí an caisleán lárnach i stair na Mumhan anuas trí na haoiseanna. Ba cheanncheathrú Iarlaí Dheasumhan a bhí ann i ndiaidh 1348. In 1579, sheas sé an fód i gcoinne an ginearál Sasanach, Sir Nicholas Malby, ceann de na heachtraí a spreag Dara Éirí Amach Dheasumhain.
Tá an halla cóisire ar cheann de na foirgnimh thuata is breátha in Éirinn ó thréimhse na meánaoiseanna. Tá cuid den túr scriosta, ach tháinig roinnt fuinneoga breátha agus tinteán gleoite de chuid na meánaoiseanna slán.
Baineadh úsáid as an bhfoirgneamh ó thús an ochtú céad déag atá in aice láimhe mar Chlub Hellfire. Deirtear gur tithe ragairne a bhí sna clubanna seo, ina mbíodh fir uaisle ag ól, ag glacadh páirt i mbréag-dheasghnátha agus in imeachtaí mínáireacha eile. Ag labhairt sa Dáil ag tús Seachtain na Gaeilge, d'éiligh Aengus Ó Snodaigh TD, úrlabhrai Gaeilge Shinn Féin, nach raibh fócas dáirire ag an diospóireacht agus gur 'Tokenism' a bhí ann.
Dúirt Ó Snodaigh: "Is maith go bhfuil Gaeilge á labhairt sa Teach ach is trua nach bhfuil aon fócas ag an ndíospóireacht seo. Níl ann ach an sraith ráitis, Tokenism. Má tá muid dáiríre faoi Gaeilge a chuir chun cinn sa Teach seo, caithfidh an díospóireacht ar an mBille Airgeadas nó a leithéid bheith i nGaeilge. Chuala mé gur labhraíodh níos mó Gaeilge le bliain anuas sa Dáil, ná mar a labhradh le tamall de blianta. Ba truamhéilleach an cás mar sin, agus is truamhéilleach an chás go fóill.
"D'fháiltigh mé agus mo pháirtí roimh Acht na dTeangacha Oifigiúla nuair a ritheadh é anuraidh, in aineoinn na mór cheisteanna ná raibh réiteach ceart orthu. D'fháiltigh mé chomh maith roimh an Coimisinéir Teanga úr Seán Ó Cuirreáin.
"Ach an ceist mór anois ná cathain a fheicfidh muid beart de réir an briathar. Tá obair mór roimh Seán O Cuirreáin agus pé foireann a fhaigheas sé, ach go h-áirithe tabhairt faoin meon frith-Ghaelach i measc alán san stát chóras. Is seo an constaic is mó a fheicim agus bhí léiriú soiléir ar an mheon sin nuair a diúltaíodh de leasú Shinn Féin ar an rún maidir le stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach coicís ó shin. 'Beidh cearta ar fáil don Ghaeilge amach anseo, beidh oraibh fanacht go dtí go ndéinfidh muid ciaradh ar an ceist.' Níl aon ciaradh le déanamh. Deirim leis an tAire Ó Cuiv 'Tá breall ort a Aire, tá breall ar na státseirbhísigh atá ag cur comhairle ort, mar is ceist cearta atá ann. Is ceist é go bhfuil leatrom á imirt ar Ghaeilgeoirí agus lucht foghlama agus súid atá báúil. Níl na cearta teangan céanna nó na cearta fostaíochta céanna acu is atá ag cainteoirí na dteangacha oifigiúla uilig eile san Aontas.'
"Ba mhaith liom an deis seo a thapú chomh maith chun fiafraí don Aire cad go díreach atá i gceist leis an Coiste Comhairleach atá á bhunú aige? Cé h-iad? An mbeidh sé ar bhonn uile-Éireann? Más an dream céanna a thug comhairle duit faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla, nó faoin rún ar Stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach, ní fiú Trá an Aoine iad. Cheana féin tá go leor comhairle ar fáil don Aire. Tá Foras na Gaeilge ann, nó an bhfuil dearmadta ag an Aire ar an ról tábhachtach ar féidir leis an Fhoras imirt i pleanál athréimiú an Ghaeilge - ról a d'imir Bord na Gaeilge roimhe. Cad faoi Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge? Tá comhairle den scoth curtha ar fáil acu do chách thar na blianta. Níl Coiste Comhairleach eile uainn ach gníomh, agus gníomh eile.
"Ba mhaith liom léiriú amháin a thabhairt anocht ar meon an stát chóras i leith an Ghaeilge. Le déanaí tá sé tagtha chun cinn go bhfuil an NCT á dhiúltiú ar tiománaithe tacsaí atá an fógra 'Tacsaí' in airde acu seachas é bheith as Béarla 'TAXI'. An bhfuil an Rialtas seo dáirire faoi cearta na Gaeilgeóiri? Is cosúil nach bhfuil agus is mór an trua é." Monday, 26ú November 2012 Deanann muid comhghairdeas le Danny O Treasaigh, dalta chead bhliana, as babhta ceannais na hEireann den chomórtas Poetry Aloud a bhaint amach sa Leabharlann Naisiúnta i mBaile Átha Cliath ar an Aoine. Guionn muid gach ádh air sa bhabhta ceannais san ionad céanna seachtain ón Aoine, 7 Nollaig. . . . → Tuilleadh eolais uait? Coláiste Oiriall 1 st Year student reaches Poetry Aloud All-Ireland Final Ciarán Dunbar Nuacht Bealtaine 21, 2013 Bealtaine 21, 2013 1 Minute
Freastalóidh deichniúr státseirbhíseach ó Phoblacht na Cosaive ar chúrsa oiliúna in Oifig an Choimisinéara Teanga ar an Spidéal an tseachtain seo chugainn.
Ceapadh Coimisinéar agus foireann d'oifig úr sa tír sin nuair a bunaíodh an Phoblacht sa mbliain 2008. Maraíodh tuairim is aon mhíle duine déag le linn an chogaidh dheirg ag deireadh na nóchaidí agus tá ceithre mhíle déag eile ar iarraidh ó shin.
Tá aighneas sa tír i gcónaí maidir le cúrsaí teanga – idir an nócha cúig faoin gcéad den phobal a labhraíonn an Albainis agus an cúig faoin gcéad a labhraíonn an tSeirbis – agus i mbun atógáil tíre atá an Rialtas, ar Albánaigh a bhformhór acu, faoi láthair.
Is cuid lárnach den atógáil sin muintearas idir na pobail éagsúla a chothú agus ba chuige seo a ceapadh an Coimisinéar, a chinnteoidh cearta teanga do shaoránaigh uilig na tíre.
Le dhá bhliana anuas tá Seán Ó Cuirreáin agus a fhoireann ag obair go deonach le rialtas na Cosaive agus beidh sé ina eiseamlar ag Oifig nua na Cosaive seo.
Is foireann úr-nua í an fhoireann seo agus ní na baill i gcleachtadh ar an obair nó ar a bheith ag obair lena chéile. Mairfidh an cúrsa oiliúna trí lá agus foghlaimfear faoi chleachtas na hoifige agus an chaoi a ndéantar iniúchadh agus a ndéileáiltear le gearán ón bpobal.
Beidh an Coimisinéar nua, Slavisa Mladenovic, agus a fhoireann i láthair ag Comhdháil Idirnáisiúnta ar Chearta Teanga a reáchtálfar in Áras an Uachtaráin ar an Aoine seo ag teacht. Freastalóidh coiminisinéirí teanga ó thíortha éagsúla ar an gComhdháil seo le ceist na gcearta teanga a phlé i gcomhthéacs idirnáisúnta agus eolas ar dhea-chleachtadh a roinnt.
Táthar ag súil go mbunófar Cumann Idirnáisiúnta na gCoimisinéirí Teanga ag an gComhdháil seo.
An Cosaiv
Coimisnéir teanga
Foilsithe Bealtaine 21, 2013 Bealtaine 21, 2013
Previous Post Buaiteoirí na nGradam Cumarsáide
Next Post O'Gara: Tá a chaidreamh le Sexton tar éis an ciorcal a dhúnadh
Aon tuairim amháin ar "Cuairteoirí ón Chosaiv ar an Choimisnéir Teanga"
Arsa Eoin Ó Riain (@ReadoutSignpost):
Bealtaine 21, 2013 ag 9:09 rn
Go bhfios dom tá an gcruinniú ag Áras an Uachtaráin ar an Aoine agus tá an Comhdháil Féin ar an Aoine sa Hilton ag Plás Charlemont. Gach Eolas ag http://anghaeltacht.net/CICT/ Dé Máirt, Iúil 7 2015 ag 7:35 am
Ina fhreagra ar cheist Dála ar an 19 Bealtaine 2015, dhearbhaigh an tAire Stáit Gaeltachta, Joe McHugh TD, go raibh obair ullmhúcháin ar siúl ar dhréacht-Rialacháin maidir leis an maolú i leith na Gaeilge san Aontas Eorpach.
Dóibh siúd a dteastaíonn aistriúchán uathu, b'admháil ag an Rialtas é sin, den chéad uair, go raibh beartaithe aige an maolú a athnuachan. Ní bheadh aon ghá le dréacht-Rialachán dá mbeifí chun ligean don mhaolú dul in éag. Dheimhnigh an tAire Stáit ina fhreagra nárbh fholáir don Stát a bheith tomhaiste agus réasúnach ina chur chuige, agus riachtanais earcaíochta agus úsáid reatha na Gaeilge sna hinstitiúidí a chur san áireamh. D'aontóinn leis ina leith sin.
Mar a mhíníos níos túisce i mbliana, an cinneadh i bprionsabal a bhí déanta ag an Rialtas go nathnuafaí an maolú, cuireadh é in iúl do na hinstitiúidí Eorpacha ag tús Dheireadh Fómhair 2014. Socraíodh le déanaí go ndéanfaí cinneadh críochnúil roimh dheireadh Mheitheamh 2015, agus go gcuirfeadh an Rialtas a iarratas oifigiúil scríofa faoi bhráid na Comhairle ansin.
Roimh lár an Mheithimh, chuaigh an Rialtas i gcomhairle go foirmiúil le hinstitiúidí an Aontais, agus chuir sé ar an eolas iad gur theastaigh uaidh síneadh ama eile a chur leis an maolú, agus a raon feidhme a leasú. Tá am na cinniúna tagtha.
Cad é an próiseas atá i gceist? I dtosach báire, ar an 7 Iúil 2015, is dóigh liom, iarrfar ar an meitheal Antici, cúntóirí Ambasadóirí na mBallstát, a shocrú go gcuirfear togra na hÉireann do dhréacht-Rialachán ar an gclár do chruinniú de chuid Coreper II, coiste na mBuanionadaithe (Ambasadóirí na mBallstát).
Is féidir le Coreper II teacht ar chomhaontú maidir le hábhar ar bith, ach is ag an gComhairle féin amháin atá an chumhacht cinntí a dhéanamh.
Creidim go gcuirfear togra seo na hÉireann don dréacht-Rialachán faoi bhráid Coreper II ag cruinniú ar an 15 Iúil 2015. Bheadh Rialtas na hÉireann ag súil go nglacfaí lena thogra agus go gcuirfí ar aghaidh é go dtí Comhairle an Aontais mar 'A-phointe,' is é sin, ábhar a nglacfaí leis gan díospóireacht.
Is féidir le haon Bhallstát a iarraidh go gcuirfí an plé ar athló go dtí cruinniú eile de Coreper II. Beidh ullmhúchán le déanamh ag na hinstitiúidí, go háirithe ag an gCoimisiún, maidir le socruithe buiséid agus earcaíochta sula gcuirfear an togra ar an gclár do chruinniú den Chomhairle. Is dóigh liom gur faoi chumraíocht na Comhairle Gnóthaí Ginearálta a dhéanfaidh an Chomhairle an cinneadh, agus gur san fhómhar a dhéanfar é – roimh dheireadh na bliana ar aon nós. Is gá do na Ballstáit ar fad glacadh leis an Rialachán molta d'aon toil, ós rud é go mbaineann sé le ceist na dteangacha oifigiúla.
Nuair b'eol dom go raibh cinneadh i bprionsabal déanta ag an Rialtas dul ar aghaidh le hathnuachan an mhaolaithe, chuireas litir chuig an Taoiseach agus na Ranna ábhartha éagsúla inar chuireas mo thuairimí i dtaobh an chinnidh in iúl.
Phléigh mé ábhar na litreach go mion leis an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta. Bhíos den tuairim go gcaithfí sa Rialachán dáta cinnte a shocrú d'éag an mhaolaithe, agus a leagan síos go mbeadh lán-seirbhís Gaeilge ar fáil ón dáta sin amach. Mholas go ndéanfaí méadú incriminteach ar líon na ndoiciméad, go háirithe líon na ndoiciméad reachtach, a bheadh á n-aistriú go Gaeilge, chun go bhforbródh na hinstitiúidí a n-acmhainní i dtreo lán-seirbhíse de réir a chéile, agus chun go dtosófaí ag earcú daoine gan mhoill.
Cé go raibh plé agam leis an Roinn ar fágadh na socruithe faoina cúram, níor thug an Taoiseach ná an státchóras trí chéile freagra substainteach ar mo litir, ná aon eolas dom faoina raibh á bheartú nach raibh agam féin cheana. Leanadh den rúndacht dhocht, den easpa trédhearcachta. Mar a chéile i gcás an ailt seo: níl aon eolas ann a tháinig ó fhoinse sa státchóras Éireannach.
Cad a bheidh sa mhaolú?
Leanfaidh an Rialachán an gnáthmhúnla do ghníomh dlíthiúil: teideal, brollach, téarmaí achtacháin, agus iarscríbhinní. Luafaidh an teideal gur Rialachán ón gComhairle é lena bhfadaítear tréimhse bhearta an mhaolaithe shealadaigh, agus lena modhnaítear a raon feidhme. Bheadh an dara cuid sin, leasú an raoin feidhme, éagsúil le Rialachán athnuachana 2010 nuair nach ndearnadh ach síneadh ama a chur leis an maolú.
Beidh trí chuid sa bhrollach: an institiúid a ghlacann an gníomh (sa chás seo, an Chomhairle), luanna, agus aithrisí. Lua amháin a bheidh ann: 'Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagal 342 de'.
D'fhéadfadh cúig nó sé aithris uimhrithe a bheith ann, faoi réir an fhrása 'De bharr an méid seo a leanas'. Tugann na haithrisí na cúiseanna atá leis na téarmaí achtúcháin.
Déanfaidh aithris amháin cur síos ar Rialachán (CE) Uimh. 920/2005 lena gcinntear na teangacha oifigiúla, lenar tugadh isteach an maolú, agus lenar tugadh stádas teanga oifigiúla agus teanga oibre de chuid institiúidí an Aontais Eorpaigh don Ghaeilge.
Déanfaidh aithris eile cur síos ar ábhar an mhaolaithe a fhoráiltear le Rialachán 920/2005, agus ar an bpróiseas chun deireadh a chur leis. Tagróidh aithris eile do Rialachán 1257/2010 lenar cuireadh síneadh ama cúig bliana eile leis an maolú.
Déarfaidh aithris eile go meastar gur gá an maolú a fhadú ar feadh thréimhse cúig bliana ón 1 Eanáir 2017. Bheinn ag súil nach dtabharfaí míniú breise san aithris seo, mar gur chruthaigh míniú a tugadh i Rialachán 1257/2010 deacrachtaí breise.
Ach anois an pointe cinniúnach. Is é bun agus barr an scéil go gcaithfidh aithris a bheith ann a mhíneoidh go bhfuil gá le cur chuige réamhghníomhach incriminteach a ísleoidh, céim ar chéim, raon feidhme an mhaolaithe d'fhonn deireadh a chur leis an maolú ag deireadh a thréimhse nua reatha.
Is gá go gcuirfí in iúl go sonrach, mar aithris nó mar théarma achtacháin, gurb é seo an maolú deireanach – go rachaidh an maolú in éag agus go mbeidh seirbhís iomlán á cur ar fáil ag na hinstitiúidí ar fad trí mheán na Gaeilge ar bhonn comhionann leis na teangacha eile ón 1 Eanáir 2022 amach, ar a dhéanaí.
Maidir leis na téarmaí achtacháin, déarfaidh Airteagal amháin go bhfuil an maolú á fhadú.
Sonróidh sé nach mbeidh feidhm ag an maolú maidir le Rialacháin a ghlacfaidh an Pharlaimint agus an Chomhairle go comhpháirteach: sin an status quo.
Ach is dóigh liom, agus iarraim go láidir, thar ceann phobal na Gaeilge agus na ndaoine oilte atá agus a bheidh ar fáil chun seirbhísí an Aontais a chur ar fáil i nGaeilge, go ndéarfaidh an tAirteagal seo ina theannta sin nach mbeidh feidhm ag an maolú i gcás na ngníomhartha dlíthiúla a liostófaí in iarscríbhinn ó na dátaí a bheadh luaite ann.
Is mar seo a chruthófaí na postanna de réir a chéile, a thabharfaí muinín don chóras oiliúna a bhfuil airgead an Stáit á chaitheamh air, agus a chuirfí deireadh leis an éiginnteacht a bhain an bonn de phleananna earcaíochta na n-institiúidí agus den chóras oiliúna Éireannach araon go dtí seo.
Déarfaidh Airteagal 2 go dtiocfaidh an Rialachán i bhfeidhm ar lá a fhoilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh, agus go mbeidh feidhm aige ón 1 Eanáir 2017.
San iarscríbhinn bheadh liosta na ngníomhartha dlíthiúla a bheadh i gceist mar incrimintí, agus na dátaí óna gcaithfí iad a dhréachtú agus a fhoilsiú i nGaeilge.
Is dóigh liom gur chóir an chéad incrimint a bheith ann ar dháta tosaithe an mhaolaithe nua, is é sin an 1 Eanáir 2017. Tá dóthain ama ann chun go ndéanfaí daoine a earcú. D'fhéadfaí, mar shampla, a fhoráil go ndéanfaí na Treoracha sa ghnáthnós imeachta reachtach (Parlaimint agus Comhairle) a aistriú ón 1 Eanáir 2017; cinntí sa ghnáthnós imeachta a aistriú ón dáta céanna; Rialacháin ón bParlaimint, Rialacháin ón gComhairle, agus Cinntí ón gCoimisiún a aistriú ón 1 Eanáir 2018; Treoracha ón gComhairle, Cinntí ón gComhairle, agus Treoracha ón gCoimisiún a aistriú ón 1 Eanáir 2019; agus Rialacháin agus Treoracha, nach den ghnáthnós imeachta reachtach iad, a aistriú ón 1 Eanáir 2020. Tagann institiúidí eile ar nós na Cúirte Breithiúnais i gceist freisin.
Ó thaobh na hidirbheartaíochta de, tá seans ann go luafadh an Coimisiún dhá ábhar: laghdú foirne agus an acquis communautaire. Níl aon deacracht iontu sin don togra Éireannach. Tuigeann an Coimisiún ó chinntí áirithe de chuid an Ombudsman Eorpaigh nach féidir idirdhealú a dhéanamh ar bhonn teanga, ná caitheamh go díréireach le teanga oifigiúil ar leith. Maidir leis an acquis, is mian liom go dtuigfeadh an taobh Éireannach go bhfuil tuairim dhlíthiúil curtha i scríbhinn ag an gCoimisiún trína Sheirbhís Dlí a dheimhníonn nach gá go mbeadh an acquis ar fáil i nGaeilge chun deireadh a chur leis an maolú agus lán-seirbhís Gaeilge a chur ar fáil, agus nach bhfuil oibleagáid dhlíthiúil ann go n-aistreodh Éire an acquis.
Is dóigh liom go bhfeicfear go bhfuil Jean-Claude Juncker, Uachtarán an Choimisiúin, fabhrach leis an togra Éireannach. Is aimhrialtacht sa chóras é an maolú sealadach seo nár mhiste deireadh a chur léi.
Maidir le taobh na hÉireann de, tá cur chuige nua á bheartú don Tionscnamh Ardscileanna Gaeilge a thiocfaidh i bhfeidhm ó fhómhar na bliana seo.
Déanfar cúrsaí a mhaoiniú a chuirfidh béim ar chumas i dtrí theanga agus ar chumais éagsúla réasúnaíochta, chun go mbeidh na céimithe ullmhaithe go cuí i gcomhair earcaíochta sna hinstitiúidí Eorpacha.
Tá an Tionscnamh Téarmaíochta LEX fós á mhaoiniú, agus ina leith sin is dóigh liom go mba chóir díriú freisin ar EuroVoc, teasáras ilteangach an Aontais, a bhfuil na teangacha oifigiúla ar fad ann, ach amháin an Ghaeilge.
Má chuireann Rialtas na hÉireann togra do dhréacht-Rialachán faoi bhráid na Comhairle a thagann leis na critéir atá molta agam maidir le dáta cinnte a bheith ann d'éag an mhaolaithe, agus incrimintí i dtreo lán-seirbhíse a bheith ann, beidh mé ag tacú leis ar an tslí.
Fág freagra ar 'Uair na cinniúna do stádas na Gaeilge san AE'
Bríd Dé Máirt, Iúil 7 2015 ag 9:16 am
A lucht na Roinne Gaeltachta, a chairde,
Má léann sibh Tuairisc (agus cén fáth nach léifeadh?), ar mhiste libh a rá liom cé mhéad focal in aghaidh na bliana a bheadh le haistriú go Gaeilge murach an maolú a bheith i bhfeidhm, de bhreis ar an líon focal faoi láthair?
alan Dé Máirt, Iúil 7 2015 ag 3:01 pm
Saghas mantra ag daoine áirithe is ea é an maolú seo a bhaint, ar mian leo an Ghaeilge a chur chun cinn, admhaím ach nár fhéach isteach i gceart sa scéal. I mbeagan focal, níl go leor sáraistritheoirí incháilithe ann a d'fhéadfadh aistriúchán casta a chur díobh go cruinn, go slachthmhar agus go cúirialta. Ná ní lú ná mar atá dóthain dlítheangeolaithe le Gaeilge mhaith ann ach oiread , ná ní móide go mbeidh, is oth liom a rá.
Is í an Ghaeilge an t-ábhar is éasca san Ollscoil chun céim a bhaint amach inti, an fáth go roghnaíonn an-chuid daoine í, agus tá an caighdeán ag díochlaonadh i gcónaí. An fhírinne shearbh.
Fearn Dé Máirt, Iúil 7 2015 ag 6:38 pm
Míle buíochas dhuit as ucht faillí (eile) an Rialtais i leith beocht na Gaeilge i saol cumarsáide an AE a chur ar ár súile dúinn, agus iarrachtaí a dhéanamh go buan á leigheas.
Faraor ghéar nach bhfuil lucht uile na Gaeilge ar do chúl nuair atá an tíolachadh seo ar na gaobhair.
Dearna leat, a Phádraig.
Seán Mag Leannáin Dé Luain, Iúil 13 2015 ag 3:43 pm Is leabhar frásaí é BunGhaeilge do Thuismitheoirí agus Feighlithe Leanaí agus beidh dlúthdhiosca ag dul leis le cuidiú leis an bhfoghraíocht. Mar a dtarlaíonn, níl aon rud níos fearr domhsa i m'iomrascáil saol tuilleadh Ghaeilge a sheilbhiú ach mo chluasa a fhliuchadh isteach aigéan dhomhain na teangan seo. Fágann an cinneadh seo nach bhfuil gaelscolaíocht ag an iar-bhunleibhéal ar fáil mar rogha don bhreis agus 1,550 páiste atá ag freastal ar bhunscoileanna lán-Ghaeilge i Maigh Nuad, Cill Choca, Léim an Bhradáin agus Dún Bóinne. Moltar go gcuirfí obair den chineál seo san áireamh i gcás ranganna eile mar is cuí chun cur le cumasú na scoláirí ar pháirt ghníomhach a ghlacadh i gcomhrá. Rath an Ocrais
Scéal Bobby Sands, éacht Steve McQueen
31ú Márta 2009
Scannáin#stailc ocrais
Ó Cannes go Baile Átha Cliath, bhain saothar Steve McQueen an anáil den lucht feachána fud fad na cruinne.
Ón chéad radharc, tarraingtear an bréathnóir go hiomlán isteach i scánnan atá in amanna chomh mealltach agus atá sé scáfar, ach gan amhras a théann i bhfeidhm go láidir mar sin féin.
Agus ba chosúil nach raibh aon easaontas i measc criticeoirí ar an phointe sin; d'éirigh leis duais i ndiaidh duaise a bhuachan ar na mallaibh ag gradaim IFTA, gan trácht ar fhéile scannánaíochta Cannes, ar a raibh an première aige i mí na Bealtaine anuraidh.
Insíonn Hunger scéal Bobby Sands, óglach de chuid an IRA a fuair bás ar stailc ocrais 28 bliain ó shin i bpríosún na Ceise Fada, gar do Lios na gCearrbhach.
Bunaithe ar laethanta deireanacha a shaoil, leanann an scannán Sands (Michael Fassbender) agus a chuid comrádaithe mar a throideann siad ar son stádais pholaitiúil, i gcoinne na gcoinníollacha taobh istigh de na H-blocanna, na buailtí laethúla a thugtar dóibh agus ar aghaidh go dtí cinneadh an phríomhcharachtair le dul ar stailc ocrais.
Léirítear dúinn na cúiseanna a raibh an oiread paisin ag na príosúnaithe is a bhí, agus ag an am céanna tugann sé léargas ó thaobh na n-oifigeach príosúin, mar a throid siad leis na mothúcháin a bhí ag cuid acu féin, agus an gníomh gránna a bhí ar bun acu.
Ní plé é ar cé acu trodaire saoirse nó sceimhlitheoir a bhí i Sands, ní insítear dúinn cén fáth ar cuireadh i bpríosún é fiú, ach cuirtear fírinne gharbh shearbh an dá thaobh i láthair; brúidiúlacht agus comrádaíocht mar aon, agus fágtar an breithúnas ag an bhreathnóir, go dtí nach bhfuil fágtha ach scéal nach mór é a fheiceáil.
I radharc amháin tochtmhar, amharcann muid ar na hiarrachtaí a dhéanann sagart óg cinneadh Sands le dul ar stailc a athrú.
Ar feadh 10 bomaite gan aon bhriseadh sa radharc, labhraíonn an bheirt fhear ar a n-óige, na slite difriúla a thóg siad, agus faoi dheireadh, ar an chinneadh atá Sands i ndiaidh a dhéanamh.
Is comhrá é a théann i bhfeidhm go mór ort, mar is as sin amach a bhíonn Sands ar meathlú, an chéad chéim dó ar shlí na fírinne.
Ar feadh cuid mhaith den scannán, níl caint nó comhrá ar bith ann fiú, ach in amanna níl gá leis; is leor an salachar, an foréigean agus an tragóid le tionchar a imirt ar an lucht féachana.
Ní mór an t-iontas é mar sin gur bronnadh an duais Camera d'Or, ceann de na duaiseanna is airde sa tionscáil ar Hunger ag féile scannánaíochta Cannes.
Tugtar an duais go speisialta do dhaoine a rinne scannán den chéad uair, ach ní raibh gach duine sásta leis an rogha.
Lochtaíodh McQueen faoin bheith ag glóiriú chúis na stailceoirí ach chosain na moltóirí an cinneadh, ag rá gur scannán é "faoi na rudaí a dhéanann daoine nuair atá siad faoi bhrú géar".
Thug an stiúrthóir féin freagra ar an cheist, ag rá go raibh coinníollacha sna H-blocanna san am sin chomh holc le Bá Ghuantánamo nó príosún Abu Ghraib sa lá atá inniu ann.
Go deimhin, ní hé Hunger an chéad scannán Éireannach a raibh conspóid bainte leis ag Cannes. Nuair a taispeánadh Some Mother's Son in 1996, dúradh nár cheart "clú a tharraingt ar sceimhlitheoirí" ach anois cuimhnítear é mar cheann de na scannáin is cumhachtaí le teacht amach as an tír.
Bhí tuilleadh ratha ag Hunger ar Lá Fhéile Vailintín i mbliana nuair a bhain sé 6 dhuais ag na gradaim IFTA (Irish Film & Television Awards), 'An Scannán Is Fearr' agus 'An tAisteoir Is Fearr' do Fassbender san áireamh.
Táthar ag súil nach é seo an duais dheireanach don aisteoir óg, ar as Ciarraí ó dhúchas é, mar sin is cinnte go gcluinfidh tú an t-ainm i bhfad níos minice i ndomhan Hollywood san am atá le teacht.
Is léir fosta go bhfuil todhchaí gheal á cruthú di féin ag earnáil scannánaíochta na hÉireann trí chéile.
Is é Hunger an tríú scánnán le bua a bhreith ag Cannes le cúpla bliain anuas; anuraidh bhí bua ag The Wind that Shakes the Barley agus roimhe sin bhí ag an scannán Garage.
Má bhí scannán Éireannach ann ariamh a léiríonn stair an phoblachtánachas ar dhóigh ealaíonta neamhchlaonta, is é Hunger an scannán.
Ní chuireann sé barúil nó dearcadh áirithe amháin in iúl don bréathnóir, ach ina áit sin tugann sé tuairisc ar cad é a tharlaíonn nuair a bhuaileann dhá thaobh le chéile i gcoimhlint nach bhfuil ceachtar acu réidh a ghéilleadh.
Ar thaobh amháin tá grúpa a bhfuil creideamh chomh neartmhar acu go bhfaighfidh siad bás ar a shon, agus ar thaobh eile tá dream ann a bhfuil dualgas acu dlí agus ord a chur i bhfeidhm agus é a choinneáil thar dhaoine a bhfuil fíor-ghráin acu orthu.
Saothar cumhachtach atá ann, grafach b'fhéidir, ach go dtí go n-amharcann tú féin ar an scannán ollrathúil seo, ní fheicfidh tú go díreach cén fáth ar bronnadh na duaiseanna ar fad air.
Fagtar mé féin, agus chuirfinn geall go leor eile, ag smaointiú cén fáth nach bhfuair sé trácht ag na hOscars. Spraoicheist Gael Linn i gCeatharlach
Meitheamh 29, 2011
B'iontach an ocáid Ghaelach a reachtáileadh le déanaí mar chuid d'imeachtaí na hÉigse i gCeatharlach do dhaltaí ins na hardranganna i mbunscoileanna an cheantair.
Spraoicheist na hÉigse a bhí ann, eagraithe ag Gael Linn i gcomhar le Glór Cheatharlach, agus d'éirigh go hiontach leis an ócáid. Ghlac seacht bhfoireann is tríocha páirt sa Spraoicheist. Dob é an slua ba mhó riamh agus líonadar halla spóirt na Gaelscoile.Thángadar ag siúl, i gcarranna agus i mbusanna ó aon scoil déag. Bhíodar ann ó Ghleann Uisean, Gaelscoil Eoghain Uí Thuairisc, Scoil an Easboig Uí Fhoghlú, Beann na gCaorach, Tigh an Raoireann, Baile na mBreathnach, Scoil Chailíní an Teaghlaigh Naofa, Scoil Naomh Bríd Muinebheag, Gaelscoil Átha Í, Scoil Naomh Fiacc agud Díseart Diarmada.
Bhí éagsúlacht an-mhaith de cheisteanna le freagairt bunaithe ar spórt agus ceol, scannáin agus cláracha teilifíse, leabhair agus eolas ginearálta. Dob í Niamh de Búrca thar cheann Gael Linn a bhí ag cur na gceisteanna agus bhí muintir Ghlór Cheatharlach i mbun marcála. Bhí na daltaí uile thar a bheith tógtha leis an mbabhta éisteachta agus le babhta na bpictiúr ach go háirithe. Bhain cuid de na foirne scóranna an-ard amach. Tháinig Tigh an Raoireann agus Gaelscoil Cheatharlach ar chomhscór sa tríú háit le Scoil an Easboig Uí Fhoghlú sa dara háit. Ach le scór dochreidte de naoi marc is caoga as seasca fógraíodh na buachaillí ó Scoil Naomh Bríd, Muinebheag mar bhuaiteoirí Spraoicheist 2011. Bronnadh duaiseanna agus plaiceanna Gael Linn ar bhaill na bhfoirne a bhuaigh .
Chun clabhsúr a chur leis an ócáid chuir na daltaí ó Ghaelscoil Átha Í, Scoil an Teaghlaigh Naofa, Gleann Uisean agus Gaelscoil Eoghain Uí Thuairisc taispeántas ceoil i láthair. Ghabh Niamh de Búrca buíochas leis na daltaí, leis na múinteoirí agus le bainistíocht na Gaelscoile as a dtacaíocht do Spraoicheist Gael Linn atá anois mar cheann de phríomh imeachtaí na mbunscoileanna ar chlár Fhéile na hÉigse i gCeatharlach.
The Nationalist – Glór Ceatharlach
Borradh faoi líon na Naíonraí sa tír
Tá borradh ollmhór faoi líon na naíonraí atá á n-oscailt ar fud na tíre le cúpla bliain anuas. Faoi láthair tá go leor folúntas atá bainteach leis an réimse oibre seo fógartha i naíonraí éagsúla in Uíbh Fháilí, Cill Chainnigh, Cill Dara, Baile Átha Cliath, Trá Lí agus Cill Mhantáin.
Is poist lánaimseartha agus pháirtaimseartha atá i gceist do dhaoine atá cáilithe chun tabhairt faoi phoist amhail Stiúrthóir Naíonra agus stiúrthóirí cúnta.
Tháinig méadú suntasach ar an méid naíonraí nua atá oscailte ar fud na tíre le dhá bliain anuas. Sa bhliain 2009 d'oscail cúig naíonra nua, anuraidh osclaíodh seacht gcinn déag nua agus i mbliana tá sé beartaithe go mbeidh breis is fiche naíonra nua oscailte i gceantair éagsúla ar fud na tíre ag tús na scoilbhliana.
Ag tagairt don bhorradh faoi lion na naíonraí sa tír le blianta beaga anuas dúirt Seán Ó hAdhmaill atá ag obair mar Oifigeach Forbartha le Forbairt Naíonraí Teoranta "go raibh dhá phríomhchúis leis an méadú suntasach seo" , dúirt sé "gur chuir An Scéim um Chúram agus Oideachas Luath-Óige, a cuireadh i bhfeidhm anuraidh, mar aon le córas nua chun Stiúrthóir Naíonra a cheapadh go mór leis an mborradh seo".
Dé réir na scéime um Chúram agus Oideachas Luath-Óige bíonn an-deis ag tuismitheoirí a bpáistí a chur chuig naíonra saor in aisce ar feadh bliana. Tá an scéim seo dírithe ar pháistí a bheidh ag tosú ar scoil an bhliain dár gcionn.
Leis seo tháinig an-éileamh ar naíonraí mar go dtugann roinnt de na gaelscoileanna timpeall na tíre tús áite de ghasúir a d'fhreastail ar naíonraí.
Maidir leis an gcóras nua earcaíochta atá curtha i bhfeidhm agus ag ceapadh Stiúrthóirí ar naíonraí , bíonn agallamh Gaeilge mar pháirt lárnach don phróisis seo anois. Ciallaíonn seo go mbíonn caighdeán ard Gaeilge sna naíonraí.
Le blianta anuas tá níos mó féidearthachtaí ann chun naíonra a bhunú i gceantair timpeall na tíre, de bharr go bhfuil go leor naíonraí i mbailte beaga eile cheana féin. Tá an-tóir orthu mar go hiondúil téann na páistí ar aghaidh chuig Gaelscoil má tá ceann sa cheantar agus ar an gcaoi sin bíonn aithne ag na gasúir ar dhaoine eile agus bíonn cairde déanta acu agus iad ag dul tríd an gcóras oideachais trí mheán na Gaeilge.
Tá tuilleadh eolais maidir le naíonraí ar fáil ar shuíomh gréasáin Fhorbairt Naíonraí Teoranta: www.naionrai.ie.
©Gaelport.com 28 Meitheamh 2011
Togha na gcúrsaí ollscoile ar fáil trí Ghaeilge
Tá áthas an domhain ar lucht an Teastais Shóisearaigh agus na hArdteiste mar gur tháinig deireadh leis na scrúduithe Stáit Dé hAoine seo cáite.
Cé go mbeidh ócáidí ceiliúrtha á n-eagrú acu anois tá jab amháin fós le déanamh acu siúd a bhfuil suim acu a n-intinn a athrú ar chúrsaí tríú leibhéal atá roghnaithe acu.
Is féidir le daltaí Ardteiste a líon isteach foirm CAO cúrsaí tríú leibhéal a roghnú roimh 5.15i.n ar 1 Iúil trí www.cao.ie.
Tá éileamh mór ann do dhaoine a bhfuil Gaeilge acu, le teacht i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, an Ghaeilge a bheith aitheanta mar theanga oifigiúla san Aontas Eorpach agus forbairt na meán craoltóireachta le cúpla bliain anuas gan trácht ar mhúinteoirí bunscoile agus iar-bhunscoile. Chun an t-éileamh seo a sásamh tá fás mór tagtha ar chúrsaí tríú leibhéal a bhfuil an Ghaeilge mar phríomhghné iontu.
Is féidir BA a dhéanamh sa Ghaeilge i gcuid mhaith d'institiúidí tríú leibhéal lena n-áirítear Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, Coláiste na hOllscoile Corcaigh agus An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Má tá suim agat i gcúrsaí gnó nó iriseoireacht is féidir BA Gnó agus Gaeilge nó BA Gaeilge agus Iriseoireacht a dhéanamh le FIONTAR DCU (www.dcu.ie/fiontar)
Ós rud é go bhfeidhmíonn cúrsaí FIONTAR go hiomlán trí Ghaeilge agus go bhfuil áiseanna teanga d'ardchaighdeáin ar fáil sna ríomhlanna bíonn mic léinn réidh le hobair trí Ghaeilge gan mórán stró. Cuireann Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann Gaillimh (http://www.acadamh.ie/) réimse leathan de chúrsaí ar fáil ar nós cúrsaí aistriúcháin, riaracháin gnó agus cumarsáíde.
Tugann na cúrsaí san Acadamh deis do mhic léinn cúrsa tríú leibhéal a dhéanamh i gcroílár ceantair Gaeltachta amhail Connemara agus Dún na nGall, a chabhraíonn go mór leo a scileanna teanga a fhorbairt.
'Níl go leor spásanna sna Gaelscoileanna'
Ní raibh 1,200 páiste in ann áit a fháil i ngaelscoil anuraidh de bharr easpa spáis san earnáil, de réir figiúirí ó Gaelscoileanna Teo.
Bailíonn an eagraíocht staitisticí ó scoileanna lán-Ghaeilge faoi líon na bpáistí ar liostaí feithimh, agus tá na figiúirí do 2009/2010 eisithe acu anois. Ní raibh 890 páiste in ann dul chuig bunscoil lán-Ghaeilge sa Phoblacht agus ní raibh áit i nGaelscoil dara leibhéal do 340 scoláire eile. Bhí 367 dalta ar liostaí feithimh bunscoile i mBaile Átha Cliath, 262 sa chuid eile de Chúige Laighean, 113 sa Mhumhain, 100 i gConnachta agus 38 i nDún na nGall, i Muineachán agus sa Chabhán. Tá leath de na daltaí dara leibhéal nach bhfuair áit i meánscoil lonnaithe i gCúige Mumhan. Níl figiúirí do 2010/2011 eisithe ag Gaelscoileanna Teo go fóill. Tá ganntanas spáis i nGaelscoileanna ina fhadhb le fada an lá, agus bíonn díomá ar thuismitheoirí timpeall na tíre gach uile bhliain nuair nach féidir leo áit a fháil i scoil lán-Ghaeilge dá bpáistí.
Cláraíonn roinnt tuismitheoirí a bpáistí le gaelscoileanna chomh luath agus a thagann siad ar an saol de bharr an éilimh ar spásanna. "Níl go leor spásanna sna gaelscoileanna," arsa Seán Mac Cárthaigh, Príomhoide Ghaelscoil Chluain Dolcáin i mBaile Átha Cliath. "Tá an-éileamh ar an nGaelscolaíocht. Bíonn thart ar 30 dalta ar liosta feithimh na scoile gach bliain, agus bíonn an-díomá ar na tuismitheoirí nuair a deir muid leo nach bhfuil áit ann dá gcuid páistí." "Ba cheart níos mó scoileanna lán-Ghaeilge a oscailt nó na cinn atá ann faoi láthair a dhéanamh níos mó, sa chás go bhfuil spás do sheomraí breise acu." Dúirt an tAire Oideachais Ruairí Quinn an tseachtain seo caite nach féidir le 20% de na scoileanna ar fad sa Phoblacht freastal ar an éileamh d'áiteanna. Níl na páistí a bhí cláraithe do ghaelscoileanna nua a rabhthas ag iarraidh iad a oscailt ó 2008 i leith san áireamh sna figiúirí ó Gaelscoileanna Teo. Tá spéis léirithe ag tuismitheoirí i 14 ceantar ar leith i mbunscoil lán-Ghaeilge a bhunú le blianta beaga anuas. Cuireadh stop leis an obair a bhí ar siúl ag roinnt de na coistí bunaithe, ina measc coistí i Dún Léire, Contae Lú, i gCromghlinn, Baile Átha Cliath agus i Ros Mhic Thriúin, Loch Garman, de bharr polasaithe nua na Roinne Oideachais.
De réir rialacha reatha na Roinne, ní féidir scoil nua a oscailt mura bhfuil sé lonnaithe i gceantar ina bhfuil an daonra ag fás. Níl aon chinnteacht go mbeidh tuismitheoirí in ann gaelscoil a oscailt fiú sna ceantair sin féin áfach. Tá an tAire Oideachais i mbun comhráití leis na heaglaisí agus le forais eile agus é mar aidhm aige córas nua pátrúnachta a aontú roimh dheireadh na bliana. Chuir an Coimisiún um Chóiríocht Scoile tuairisc faoi bhráid an Aire i mí Feabhra a bhí báúil don Ghaeilge. Dúradh ann gur cheart go mbeadh áit ag an ngaelscolaíocht sa chóras nua "trí fhorbairtí campais le scoileanna eile, nó, nuair is cuí, ar a suíomhanna féin." Deir an Coimisiún chomh maith gur cheart go mbeadh an rogha ag scoileanna a dteanga teagaisc a athrú ó Bhéarla go Gaeilge "chomh fada agus a aontaíonn na páirtithe leasmhara go léir leis an athrú agus nach gciallaíonn sé go bhfuil easpa cóiríochta sa cheantar."
Gaelscéal – Colm Ó Broin
Gaelscoil open day bids to resolve row
(English) Bishops committed to school reform
Meitheamh 23, 2011
Posted by gaelscoileanna | Filed Under Nuacht, Scéalta sna Meáin | Leave a Comment
Tá Gaeilge Locha Riach ag eagrú Ciorcal Comhrá do mhic léinn meánscoile i mí Iúil agus Lúnasa. Beidh an ciorcal comhrá dírithe ar mhic léinn sa chéad bhliain agus sa dara bliain agus tá sé mar aidhm aige deis a thabhairt dóibh Gaeilge a labhairt le daoine óga eile in atmaisféar neamhfhoirmiúil. Is iad na mic léinn féin a dhéanfaidh an comhrá a stiúradh agus beidh duine óg ar ardchumas Gaeilge i láthair freisin chun cabhrú leo.
Beidh an ciorcal comhrá ar siúl gach Céadaoin ó 3.30 – 4.30i.n., i mBaile Locha Riach, ar chostas EUR2 sa tseachtain. Gach eolas ó 091-870718 nó oifig@lochariach.com. Ceann de na príomhcháilíochtaí atá aige ná an t-aistritheoir, a ligeann duit do CV a aistriú go teangacha mar Gearmáinis, Béarla nó Sínis. Ní raibh aon locht ar an nGaeilge a labhair Barack nó an bhanríon, go dtuga Dia slán an bheirt acu. Ach cad fúinne a bhí ag éisteacht leo? Mar a dúirt cainteoir laethúil (lasmuigh den chóras oideachais) eile liom inné: Níl aon amhras ach gur féidir linn, is í an cheist ná an cuma linn? Cúirt Ioma | Oidhreacht Éireann
Tá an teach dúnta go dtí go bhfógrófar a mhalairt ach tá an fearann ar oscailt.
Tá cead isteach saor in aisce do 2020 mar gheall ar oibreacha atá ar siúl ar an láithreán.
Sampla den scoth de Theach Mór nuachlasaiceach is ea Cúirt Ioma, atá suite i lár Shliabh Bladhma. Chuaigh an t-ailtire cáiliúil, James Gandon, a bhí díreach críochnaithe lena chuid oibre ar Theach an Chustaim agus ar na Ceithre Cúirteanna i mBaile Átha Cliath, i mbun oibre ar Chúirt Ioma in 1790. Ainneoin sin, níor críochnaíodh an foirgneamh atá ina sheasamh ansin anois go ceann 70 bliain ina dhiaidh sin.
Bhí an t-eastát mar áit chónaithe ag iarlaí Chúl an tSúdaire nó gurbh éigean dóibh imeacht as Éirinn go buan de bharr Chogadh na Saoirse. Ghlac na hÍosánaigh seilbh ar an áit roinnt blianta ina dhiaidh sin, agus is ann a cuireadh oiliúint ar thart ar 500 nóibhíseach de chuid an oird nuair a bhí sí mar Nóibhíseacht ag Proibhinse na hÉireann.
Ghlac an Maor Cholmeley-Harrison seilbh ar Chúirt Ioma sna 1960idí agus rinne sé athchóiriú iomlán uirthi. D'oscail sé na gairdíní áille agus an fearann páirce don phobal agus i ndeireadh na dála bhronn sé an t-eastát go léir ar mhuintir na hÉireann in 1994.
Anois is féidir leat taitneamh a bhaint as turas ar an teach agus ansin do scíth a ligean sa seomra tae gleoite. Is eiseamláir de dhearadh tírdhreacha sa stíl nuachlasaiceach iad na gairdíní, ina bhfuil faichí foirmiúla, loch agus siúlóidí coille agus iad ag fanacht nó go bhfiosróidh tú iad.
Ar oscailt an bhliain ar fad, ach amháin Lá Nollag.
Eanáir, Feabhra, Samhain, Nollaig
Márta & Deireadh Fómhair
Aibreán & Meán Fómhair
Bealtaine - Lúnasa
Tabhair faoi deara: Ní osclófar an teach ag Cúirt Ioma do chuairteoirí in 2020 mar gheall ar oibreacha athchóirithe ach athosclóidh sé i 2021 le tairiscint fheabhsaithe do chuairteoirí.
Le linn 2020, beidh an fhearann páirce ag Cúirt Ioma ar oscailt mar is gnách, saor in aisce, leis na huaireanta oscailte séasúracha céanna.
Ár leithscéal as an míchaoithiúlacht.
057 862 6573
2.5km ó Ioma. (Is féidir teacht ar ón mbóthar ó Chill Dara go Port Laoise – N7) 7km ó stáisiún traenach Chúil an tSúdaire San eagrán crua álainn seo, tá dhá dlúthdhiosca agus athmháistriú déanta ar thaifeadtaí a rinne Coimisiún Béaloideasa Éireann le Peig fad a bhí sí san ospidéal i mBaile Átha Cliath in 1952. I measc na dtaifeadtaí tá scéalta seanachais agus paidreacha mar ba dhual do Pheig. Mar aon leis sin, tá trascríobh ann i nGaeilge agus aistriúchán Béarla in éindí leis. In eagar ag Bo Almqvist (nach maireann) agus Pádraig Ó Héalaí. Tá curtha in iúl ag Joan Bruton, Aire Stáit, go bhfuil sí iomlán in aghaidh an chasaíne, agus thug Ivan Yates, an tAire Talmhaíochta, le fios go raibh seisean míshásta leis an mholadh, fosta. Is as Tulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí í Saidhbhe agus is í an darna duine is sine den cheathrar clainne le Dave agus Camilla Uí Chuilinn.
Bhí an ceol i gcónaí thart ar Shaidhbhe agus a cuid deirfiúracha Brónagh, Muireann agus Beibhinn agus iad ag fás aníos. Ceoltóir é a hathair a spreag a chuid paistí leis an ghrá agus an meas céanna a bheith acu ar an cheol agus a bhí aige féin.
Ag labhairt faoina cuid laochra ceoil, dúirt Saidhbhe gur d'éist sí leis The Dubliners agus Leonard Cohen agus í ag fás aníos, siocair go raibh dúil mhór ag a hathair sa chineál sin ceoil ach tá suim aici i gceol nuaaimseartha fosta mar Mumford & Sons agus Ed Sheeren.
Tá Saidhbhe ag freastal ar Choláiste Lurgan ó bhí sí ar an mheánscoil, coláiste samhraidh ar ndóigh a bhfuil clú agus cáil air mar gheall ar chur chun cinn an cheoil i measc an aosa óig. Déanann Saidhbhe an turas sin go hIndreabhán achan bhliain agus í ag obair mar chúntóir ranga anois.
Ar an drochuair fuair a seanmháthair bás i mí Éanair, rud a bhuail an teaglach go trom. Nuair a d'fhreastail sí ar ais ar Choláiste Lurgan, chum sí amhrán galánta in ómós di, 'Taibhsaí i mo cheann', amhrán atá á cheol aici san fhíséan thíos.
Bua Cheoil - Saidhbhe Ní Chuilinn
Tá sí ag déanamh staidéir ar cheol agus siceolaíocht agus tá sé ar intinn aici an dá rud a nascadh le chéile mar shlí bheatha amach anseo agus í ag iarraidh teiripe cheoil a dhéanamh chun cuidiú le paistí atá faoi mhíchumas nó daoine a gortaíodh go dona i dtimpistí bóthair. Tá glactha ag an Rialtas le leasú reachtaíochta a chosnóidh ceart Gaelscoileanna tús áite a thabhairt do chainteoirí dúchais.
Faoin leasú, ní foláir chomh maith aon riachtanas speisialta a bheadh ag leanbh a chur san áireamh agus a líofacht sa Ghaeilge á meas. De bhreis air sin, táimid tiomanta freisin i leith scrúdú a dhéanamh ar an bhféidearthacht go dtabharfar isteach dara rogha teanga san Ardteistiméireacht agus sa Teastas Sóisearach chun freastal go sonrach ar riachtanais cainteoirí dúchais agus cainteoirí líofa eile agus chun a chinntiú go mbíonn saoirse agus acmhainní ag scoileanna Gaeltachta chun Gaeilge a mhúineadh do chainteoirí dúchais ar mhodh atá oiriúnach agus éifeachtach. Bíonn sé deacair do mhiondíoltóirí monatóireacht a dhéanamh ar phatrúin díolacháin nuair nach mbíonn barrachóid ná ISBN ar chuid de na leabhair Ghaeilge. Beidh Seoladh na Gaillimhe de Bhliain na Gaeilge ar siúl in in Ionad na Faiche Móire (trasna ó Penny’s) ar an Domhnach 25 Samhain 2012 ó 2.00—4.00 i.n. Torthaí ar 'Mhicheál Ó Máille' | ainm.ie
Ba dhuine é de naonúr clainne a rugadh do Mhicheál Ó Máille, feirmeoir, agus a bhean Sorcha Seoighe ··· Breathnach, as ucht clár dhátheangach a cheapadh, agus bhí sin ag obair aige ina scoil féin' (Diarmuid Donn, 1936, aistí Mhichíl in An Claidheamh Soluis 1903–5 agus arís i 1909 in eagar ag Tomás Ó Máille) ··· 'Sé ár mbarúil chinnte nach raibh aón duine in Éirinn taobh amuigh de na luibheadóirí atá mar ollúna san ealaín sin, a raibh eolas chomh domhain acu le Micheál Uasal Ó Máille ··· Scríobh a dheartháir Tomás Ó Máille[q.v.] ina thaobh: 'Chuaigh sé ag múineadh scoile nuair a bhí sé an-óg agus bhí sé ag múineadh ar an Trá Bhán (Garmna), i nDoire Fhinghin (Sraith Salach) agus i gCorr na Móna ··· Tháinig foclóir an Duinnínigh amach an bhliain sin agus luaitear Micheál i measc na n-údar ar iarr an foclóirí orthu féachaint ar na profaí Baile na Lorgan, 20 Deireadh Fómhair 1892
Baile Átha Cliath, 30 Samhain 1944
Bhí an Ginearál Eoin Ó Dufaigh nó Eoin Ó Dubhthaigh (Béarla: Eoin O'Duffy ) (20 Deireadh Fómhair 1892 - 30 Samhain 1944) ina Theachta Dála (TD), ina cheannaire ar Óglaigh na hÉireann, agus ina choimisinéir ar an Gharda Síochána sna 1920idí,[1] agus i gceannas ar an "Gharda Náisiúnta", eagraíocht de chineál faisisteach sna 1930idí ar tugadh 'na Léinte Gorma' orthu go hiondúil.
I mí Feabhra 1933, thug an rialtas nua, faoi stiúir Éamoin De Valera, bata agus bóthar d'Eoin Ó Dubhthaigh.[4]
An 20 Iúil 1933, d'éirigh Ó Dubhthaigh i gceannas ar Chumann Chomrádaithe an Airm, eagraíocht de chineál faisisteach sna 1930idí.[5] D'athraigh sé an t-ainm láithreach go dtí "an Garda Náisiúnta". Dob fhearr aithne air ina dhiaidh sin faoin ainm "na Léinte Gorma", an mílíste a chuir cosaint ar fáil do bhaill Chumann na nGaedheal (agus níos déanaí leasainm díspeagúil d'Fhine Gael).
Sa bhliain 1937, bhí Ó Dubhthaigh ina cheannaire ar an Bhriogáid Éireannach a throid ar son Francisco Franco le linn Chogadh Cathartha na Spáinne. Beidh an Ghaeilge á labhairt go poiblí anseo mar a bhí an tráth a mhair na ceannairí Gaelacha Eoghan Rua Ó Néill agus Aodh Dubh Ó Néill
Déardaoin, Meitheamh 9 2016 ag 6:35 am
Caisleán Bouchout, Páirc Phlandaí Meise, Meise, an Bheilg. (Grianghraf: Donar Reiskoffer)
Tráthnóna Domhnaigh, nuair a bhíonn an aimsir maith, is minic linn a ghabháil amach go Páirc Phlandaí Meise, áit atá cúig mhíle taobh thuaidh den Bhruiséil agus i ndúiche Bhrabant Fhlóndras. Ceathrar againn a bhíonn ann de ghnáth – mé féin agus mo bhean, Francine, agus ár mbeirt chlainne, Luisne (7) agus Cathal (5). Ag siúl a bhíonn muid ar ndóigh, ach minic go leor bím féin is í féin inár 'gclibistíní' ag tarraingt trucail bheag ina mbíonn Luisne agus Cathal ina suí agus iad go haerach ag breathnú na tíre mar bheadh banfhlaith agus flaith de chuid na seanaimsire ann.
Castar a lán daoine orainn ar na cosáin agus muid ag siúl na Páirce. Agus cuireann cuid mhór acu suim sa teanga a bhíonn muid a labhairt – dream iad na Pléimeannaigh a bhfuil aird acu ar theangacha agus cluas acu dóibh.
Cuireann cuid acu ceist glan amach cén teanga atá muid a labhairt, agus tugann cuid eile acu iarraidh a thomhas cén teanga í. Ar ndóigh ní díol suime ann féin an fhiosracht seo, ach is díol suime an t-iontas a bhíonn orthu nuair a insíonn muid dóibh gurb í an Ghaeilge atá muid a labhairt.
Corrdhuine acu a thuigeann láithreach gur teanga ar leith an Ghaeilge, agus fiú iad siúd a thuigeann sin, is é a deir siad gur chreid siad go raibh an Ghaeilge imithe den tsaol le fada roimhe seo – 'Nach é an Béarla teanga na hÉireann?', a fhiafraíonn siad. A mbunús mór, nochtann siad amhras faoin teanga Ghaeilge – 'Nach canúint den Bhéarla í, dáiríre?' an cheist a bhíonn acu. Nuair a thuigeann siad, faoi dheoidh, go bhfuil an teanga Ghaeilge á labhairt i dtólamh – teanga cheart dhílis na hÉireann – bíonn iontas orthu, agus lúcháir. Is é an dála céanna é agus muid sna clóis súgartha sa cheantar ina bhfuil muid inár gcónaí, in Schaarbeek; cuireann tuismitheoirí na bpáistí eile suim mhór ann.
Nach aisteach an rud é, i ndiaidh beagnach céad bliain den stát Éireannach, nach eol don tsaol mhór go bhfuil a teanga náisiúnta féin ag Éirinn, agus go bhfuil sí á labhairt? Go bhfuil daoine ann a labhraíonn í agus dúichí ina labhraítear í mar theanga phobail? Go bhfuil litríocht á scríobh inti?
Cúis suime an dóigh a gcuireann na hÉireannaigh a dtír agus a náisiúntacht in aithne don phobal idirnáisiúnta? An bhfuil ár n-aithne cheart ceilte ar an domhan?
Athróidh sin anois, go cinnte, a bhuí le stádas oifigiúil oibre na Gaeilge san Aontas Eorpach. Tá gníomh fónta déanta ag rialtais le blianta beaga anuas. In 2005, d'iarr Rialtas na hÉireann stádas oifigiúil oibre don Ghaeilge san Aontas Eorpach, agus fuair sí sin in 2007. Sna chéad bhlianta, bhí maolú nó cúngú ar réim phraiticiúil an stádais sin; agus beidh go ceann tamall eile. Anuraidh, d'iarr agus fuair Rialtas na hÉireann deireadh a chur leis an mhaolú sin, rud a chiallaíonn go dtiocfaidh leathnú ar réim na Gaeilge uaidh seo go 2021 agus go mbeidh réim iomlán aici san Aontas Eorpach ó thús na bliana 2022 amach.
Dea-scéala é seo d'Éirinn, do mhuintir na Gaeilge, agus buntáiste atá ann don Ghaeltacht – bhí riamh fiúntas oidhreachta agus cultúir sa Ghaeilge, agus uaidh seo amach beidh ag méadú ar a luach eacnamaíoch.
Is iomaí dúshlán atá ag gabháil leis an obair mhór atá romhainn uaidh seo go ceann cúig bliana. Ar na dúshláin sin tá forbairt na nacmhainní teanga; an téarmaíocht (maille le sainmhínithe Gaeilge), saothrú na sainábhar léinn, agus an fhoclóireacht (aonteangach, go háirithe); forbairt na ngairmeacha teanga agus dlí; agus forbairt na hearnála saoraistriúcháin. Thar rud ar bith eile, ámh, teastaíonn dream mór de Ghaeilgeoirí oilte inniúla leis an obair a dhéanamh.
Is mór an dúshlán é, cinnte, ach tá duais mhór le fáil ag a dheireadh uilig.
Beidh dream mór bríomhar de Ghaeilgeoirí sa Bhruiséil agus i Lucsamburg, na cathracha ina bhfuil a gcuid seirbhísí teanga ag na hinstitiúidí Eorpacha. Beidh an Ghaeilge á labhairt go poiblí anseo mar a bhí an tráth a mhair na ceannairí Gaelacha Eoghan Rua Ó Néill agus Aodh Dubh Ó Néill (fear a rugadh sa Bhruiséil), agus an dream dílis a bhunaigh an choláiste Éireannach i Lováin (in Ísiltír na Spáinne) in 1607.
Creidim go bhfuil an Ghaeilge féin, mar theanga, chomh beo ábalta le teanga ar bith eile. Is é rud atá ag coinneáil cúl ar mhuintir na Gaeilge go bhfuil ár dteanga sáinnithe sa chlúdaigh sa bhaile. Ní raibh roimpi sna poirt oireachais ach an doicheall. Agus dá réir sin, tá sí gaibhte le rófhada sna tithe agus sna bailte fearainn.
Is cosúil í an Ghaeilge le hainnir álainn nach bhfuil áit ar bith ann a dtig léi éirí amach fá choinne tamall spóirt agus cuideachta. Ach féach an t-athrú atá ag teacht. Beidh teanga shaibhir bhinn na nGael le cluinstin i spéirthithe geala agus i gcaiféanna beaga cluthara na Bruiséile agus Lucsamburg.
"Bhéarfainn aer an bhaile mhóir duit a thógfadh do chroí,
A's cead a ghabháil i gcóistí ar bhóithre Bhaile Buí."
Beidh ainnir álainn na Gaeilge anseo ina culaith úr mhaiseach, agus í ag fáil aer an bhaile mhóir! Má fhaigheann sí tuilleadh agus go leor de sin, agus tuilleadh de sa bhaile in Éirinn, tiocfaidh lúth ina coiscéim agus luisne na sláinte ina grua! Seo cnuasach dánta (agus amhrán ina measc!) a roghnaigh na filí féin as na seisiúin a dhein siad ag Cúirt an Mheán Oíche Dúirt Conradh na Gaeilge go mbeifí ag obair “go dian” i gcomhar le Gréasán Comhionannais Teanga na hEorpa (ELEN) agus na rialtais éagsúla le “cearta teanga” phobail na dteangacha Ceilteacha a chosaint agus le hAcht Gaeilge “ceartbhunaithe” a thabhairt isteach ó thuaidh. Ach dar leis an tuairisc, níl ach 20% de pháistí i scoileanna Béarla a dtaitníonn an Ghaeilge leo ‘i gcónaí’ agus deir 30% nach dtaitníonn an Ghaeilge leo ‘riamh’. Cúig Mholadh Éasca | iGaeilge
Cúig Mholadh Éasca
An tseachtain seo, tá sé fógartha, cuirfear tús le sraith cruinnithe ina mbeidh cuireadh ag an bpobal a dtuairimí a thabhairt le cur san áireamh le h-aghaidh an phlean chun tír dhá theangach (Gaeilge agus ?) a dhéanamh d'Éirinn faoi 2028.
Tá an t-eolas ar fad faoi na cruinnithe seo le fáil ar shuíomh idirlíne speisialta ach le cúnamh Dé beadsa i láthair ag Ostán Bhaile an Róistigh Dé Chéadaoin ag 7.30in nuair a bheidh an chéad chruinniú sa sraith ann. Chuir sé íontas orm, áfach, gur cosúil gurb í an Bhéarla an chéad teanga ar an suíomh, http://www.plean2028.ie, agus go raibh ort leagan Ghaeilge a lorg den suíomh ina dhiaidh sin. Nó b'fhéidir nár chuir sé íontas dá laghad orm…. Thóg sé ceist liom: An é gurb é bun theachtaireacht an plean seo atá bunaithe ar Ráiteas an Rialtais i leith na Gaeilge, ráiteas a fhoilsíodh ar 20 Nollag 2006, agus gurb é seo an céad toradh feiceálach poiblí air, an é bun teachtaireacht an phlean seo go mbeidh an Bhéarla á mbrú ar an bpobal ar fad mar an gcéad teanga oifigiúil agus go mbeidh an Ghaeilge mar rogha ina dhiaidh sin? An bhfuil sé sin sasúil?
An tseachtain seo táim chun cúig mholadh a chur in bhúr láthair, ceann gach lá idir seo agus an Aoine. Beidh sé d'aidhm ag na moltaí seo bealaí phraicticiúla leis an Ghaeilge a chur i mbéal an phobail a aimsiú gan aon chostas breise, nó gan morán chostas breise ar a laghad, a bheith ar aon dream dá bharr. Go deimhin d'fhéadfadh siad airgead a shábháíl ar an Stat, cuid acu.
Tá deireadh leis an dá shraith náísiúnta anois – agus iad ag ceiliúradh i dTiobrad Arann agus i nDoire a mbuanna san iomáint agus sa pheil faoi sheach sara dtosnaíonn na Craobh Chomórtais Uile Éireann i gceann coicíse nó mar sin. Ar 24 Bealtaine beidh Cúige Mumhan ag imirt in éadan Toulouse i Staid na Mílaoise i gCaerdydd. Beidh foirne na hÉireann sa sacar agus i rugbaí ag imirt cluichí dúshláín le linn an tSamhraidh agus, ar ndóigh, beidh na Cluichí OIlimpeacha i mBéising roimh dheireadh an tSamhraidh.
Tá deis ag an Aire Cumarsáid beart a dhéanamh don Ghaeilge a thabharfaidh go libhéal eile úsáid na teanga LAITHREACH. Is féidir leis rialú a dhéanamh i dtaobh gach imeacht atá ar an liosta d'imeachtaí spóírt atá d'iachaill orthu iad a bheith ar fáil 'saor go h-aer' go gcaithfear na h-imeachtaí sin a bheith ar fáíl beo ar an dteilifís sa dhá theanga oifigiúíl náisiúnta. Dá mba mhaith leis an Aire, Eamon Ryan, rud éigean a dhéanamh sa bhreis ar sin, arís gan chostas ar aon duine, d'fhéadfadh sé a rá le RTÉ nó cibé dream go bhfuil na cearta acu do na h-imeachtaí éagsúla, go bhfuil na cearta Ghaeilge á mbronnadh aige ar TG4, staisiún atá cruthaithe acu lena dtuairisciú cumasach spóirt, go bhfuil siad i ndán don dúshlán seo.
Má tá cearta Ghaeilge ar fáíl le h-aghaidh Wimbledon agus Le Tour, níl aon chúis nach mbéidís ar fáil le h-aghaidh Cluichí Ceannais Peile agus Iomána na hÉireann. Cheapfá.
Bhúr mbarúil le bhúr dtoil….
Foilsiú: 28/04/2008 ag igaeilge. Ranganna: Míreanna Mire.
← An Crann – Dráma na bliana Cúig Mholadh Éasca II →
6 thuairim ar "Cúig Mholadh Éasca"
Cathal Ó Foirréidh 28/04/2008 ag 09:49
Hi Concubhar,
Mise atá freagrach as plean2028.ie a chur le chéile.
Tá sé socraithe go bhfeiceann daoine an leagan Gaeilge má théann siad díreach chuig plean2028.ie, ach go bhfeiceann siad an leagan Béarla má chuireann siad isteach plan2028.ie (an seoladh atá ar na preasráiteasí atá i mBéarla.
séamus Mac Seáin 28/04/2008 ag 10:13
smaoineamh maith praicticiúil is ea é na cluichí a beith ar fáil i nGaeilge. Nuair a bhíodh na cluichí rugbaí ar TG4 bhíodh lucht féachana nach beag acu i measc an dhá phobal ó thuaidh.Nach mbeadh sé sin ag teacht le mianta Socrú Chill Rimhínn?
aonghus 28/04/2008 ag 10:22
Cé nach fear spóirt mé, aontaíom leis an moladh seo.
Tá ciall leis. Ach seans go meallfaí na meáin lasmuigh den gheiteo gaelach breis gaeilge a úsáid dá mbeadh buntáiste tráchtála le breith as.
Ba cheart an moladh a chuir díreach faoi bhráid an aire, agus an coiste cuí oireachtais.
aonghus 28/04/2008 ag 10:26
"Tá sé socraithe go bhfeiceann daoine an leagan Gaeilge má théann siad díreach chuig plean2028.ie"
Maith sibh, a Chathail. Sin scothchleachtas idirlín!
igaeilge Údar an Ailt 28/04/2008 ag 18:30
Maith thú a Chathail – tá áthas orm go bhfuil sibh ar an airdeal. Mar is léir ón phictiúir bhí lúb ar lár ann agus táim sasta go bhfuil sin curtha sa cheart anois. Ráiteas ón Uachtarán Micheál D. Ó hUigínn agus ó Shaidhbhín Uí Uigínn ar bhás Tom Hickey
Dáta: Sat 1st Bea, 2021 | 22:28
"Is cúis an-mhór bhróin dom féin agus do Shaidhbhín a chloisteáil gur bhásaigh Tom Hickey, duine de na haisteoirí ba chumasaí dá ghlúin, a chaith níos mó ná trí scór bliain i mbun a ghairme. Tá a lorg buan fágtha aige ar amharclannaíocht na hÉireann.
Agus é ag obair mar cheamaradóir in RTÉ, fuair Tom Hickey oiliúint in éindí le Deirdre O'Connell i Stiúideo Stanislavski, agus bhí sé ina chomhbhunaitheoir ar Focus Theatre nuálach Bhaile Átha Cliath, áit ar ghlac sé páirt i léirithe ceannródaíocha, lena n-áirítear Miss Julie, Antigone, Uncle Vanya agus The Night of the Iguana.
Bhí ionchur speisialta aige mar aisteoir i léirithe san Ionad Ealaíon Project i mBaile Átha Cliath, é ag obair i gcomhshaothair cheannródaíocha le stiúrthóirí agus drámadóirí lena n-áirítear Tom MacIntyre, Patrick Mason, Tom Murphy, Marina Carr agus Garry Hynes.
Chomh maith lena phríomhpháirteanna in amharclanna móra na hÉireann, cuimhneofar ar Tom, freisin, mar Benjy sa tsraith The Riordans agus mar gheall ar a róil eile ar an teilifís, in amharclanna sa Ríocht Aontaithe agus i gcuid mhaith scannán, ina measc Breakfast on Pluto, Inside I'm Dancing, The Butcher Boy le Neil Jordan agus Raining Stones.
I measc a chomhghleacaithe i bpobal na haisteoireachta, féachadh air mar ealaíontóir a bhí tiomanta go hiomlán don taibhiú, dá cheird agus dá phobal. Moira Ní Ghallachóir March 24, 2014
"Bhunaigh Moira ní Ghallachóir mng.ie bliain ó shin agus tá sé anois ar cheann de na heagraíochtai turasóireachta is mó éleamh sna ceantair Gaeltachta. "Táimid ag iarraidh pacáistí turasóireachta adhearadh agus sheachadadh bunaithe ar an áit a bhfuilimid agus a gconaímid".
Ar an 5-6 Áibrean 2014 béidh an chéad Rock agus Roam eile, a chéad togra do chuid mng.
Tar agus bain sult as áiseanna nádurtha an cheantair álainn seo le Rock agus Roam Seó mór an Earraigh i nGaeltacht Dún na nGall.
Deireadh seachtaine iomlán ina bh'fheidir triall a bhaint as dreapadóireacht, siúl sléibhe, cadhcáil farraige agus seoltóireacht in éineacht le treoraithe gairmúla áitiúla.
Pacáiste iomlán atá i gceist, le rogha iontach gníomhachtaí i nGaeltacht Dhún na nGall. Tá achan rud clúdaithe sa phacáiste seo, treoraithe gairmúla, trealamh, lóistín, bia, taisteal áitiúil, ceol agus craic achan oíche uilig le cainteoirí dúchais Gaeilge.
Tá pacáiste oíche nó beirt, nó ceadaigh lae chomh maith. Thuilleadh eolais trid clicáil anseo. Seol ríomhphoist againn agus inis dúinn na gníomhachtaí atá uaid ag am cuir in áirithe agus dhéanfaidh muid cinnte go bhfuil do ainm le do chuid roghanna. Comhairle cuir in áirithe go luath is feidir mar go bhfuil uimhreacha beaga sna grúpaí le cinntiú taithí an mhaith ar fad ar fad. Is é seo an 1ú lá den bhliain, tá sé an ócáid u200bu200bdo cheiliúradh go leor, féilte ar fud an domhain . Conas a dhéanann páirtí amháin atá nua ar fud an domhain? freagair na ceisteanna ar ár quiz Bliana speisialta Nua . Samhradh | UISCE Samhradh
Home > Samhradh
Gaeilge Bheo Bhríomhar i gColáiste UISCE
Bíonn an cúrsa Gaeltachta tráidisiúnta le fáil le linn míonna an tSamhraidh agus um Cháisc. Tugann an rogha seo deis duit taitneamh a bhaint as eiteas UISCE a chuireann béim ar fhorbairt Gaeilge labhartha ata fite fuaite le eachtraí uisce a chuireann le fein muinín, scileanna ceannaireachta agus foclóir fairsing Gaeilge. Is é Coláiste UISCE an t-aon Coláiste Gaeltachta atá creidiúnaithe ón gCumann Seoltóireachta na hÉireann agus an Cumann Tonnmharcaíochta na hÉireann. Cinntíonn an creidiúnú seo an caighdeán is airde ó thaobh sábháilteacht de agus cóimheas Teagascóir Scoláire 1:6, áiseanna bhuacachta agus cáilíocht na teagascóirí. Cuirtear feitheoireacht 24uair a chloig ar fáil do na scoláirí ar fad ón bhfoireann maoirseoirí, múinteoirí, ard-chinnirí agus mnaí an tí chun cinntiú go bhfaigheann do pháiste an caighdeán cúraim is airde.
Is í aidhm an chúrsa ná chun tú a chur ag caint as Gaeilge!
Structúr
Rangaítear na scoláirí ar oíche theachta. Freastalaíonn muid ar gach leibhéal ó bhunúsach go hard-leibhéal agus cuireann muid fáilte roimh scoláirí sa mhéanscoil. Coimeadtear uimhreacha sna ranganna íseal chun cinntiú gur féidir leis na múinteoirí am faoi leith a thabhairt ar riachtanais an ranga. Rangaítear na scoláirí arís i fo-ghrúpaí le haghaidh na heachtraí uisce. Cinntíonn sé seo freastal ar gach duine. Bíonn teagasc aonair ar muir is ar tír mar chuid lárnach den chúrsa.
Cúrsaí Speisialta
Cuirtear béim ar na scrúdaithe stáit idir scrúdú cluastuisceana, scrúdú béil agus an scrúdú scríofa. Téann tuairisc abhaile le dul chun cinn na scoláirí.
Tá dhá rogha lóistín le fáil i gColáiste UISCE
Lóistín sa Choláiste
Tá seomraí de 4 agus 5 leaba den chéad grád i bpasáistí do chaighdeán Fáilte Ireland le gach seomra en-suite. Bíonn gach scoláire faoi mhaoirseoireacht istoíche le príomhoide an chúrsa ag fanacht thar oíche don treimhse iomlán an chúrsa.
Tá gach teach scrúdaithe agus formheasta ag Roinn na Gaeltachta. Tá iompar curtha ar fáil gach lá isteach agus amach ón gColáiste.
Caithfear an chéad bhliain sa mhéanscoil bheith críochanithe agat agus leibheal bunúsacha Gaeilge a bheith agat chun freastal ar Choláiste UISCE.
Caithfear eolas faoi riachtanais bia, sláinte nó oideachais a bheith curtha faoi bhráid an Choláiste. Foras na Gaeilge - Foras na Gaeilge - Pobal agus Gn�
baile»foras na gaeilge»pobal agus gn�
Pobal agus Gn� | Community and Business
Misean Ról Freagrachtaí Scéimeanna Foireann
Sonraí Teagmhála Misean Forbairt agus freastal a dhéanamh ar chur chun cinn na Gaeilge san Earnáil Phobail agus san Earnáil Ghnó Phríobháideach.
Is iad príomhróil na Rannóige Pobail agus Gnó ná:
Bunmhaoiniú a sholáthar agus a riaradh do phríomheagrais Ghaeilge na hEarnála Pobail Scéimeanna tacaíochta maoinithe a fhorbairt agus a fheidhmiú go cuí do rannpháirtithe ón Earnáil Phobail.
Déanfar sin trí na Scéimeanna agus Tacaíocht eile:
Scéimeanna Deontais Reatha
Comhpháirtíochtaí Urraithe
Taighde na Rannóige
Soláthar Áiseanna agus Tacaíochta Eile
Scéimeanna Tacaíochta Maoinithe (An Earnáil Phobail)
Tacaíocht mhaoinithe a chur ar fáil do gheallsealbhóirí eile na hEarnála Pobail Ghaeilge trí scéimeanna poiblí chun úsáid agus normalú na Gaeilge a spreagadh ar bhonn logánta. Déantar maoiniú a bhronnadh agus a sholáthar bunaithe ar chritéir a fhógraítear sna meáin náisiúnta.
I measc na scéimeanna deontais reatha tá:
Scéim Phobail Gaeilge 2011-2013
Scéim na nOifigeach Forbartha Gaeilge: Cuirtear deontas trí bliana do choistí Gaeilge chun clár gníomhaíochtaí Gaeilge a chur i gcrích laistigh den cheantar ina bhfuil siad ag feidhmiú. Dúnta
San áireamh sa ghréasán uile-oileánda reatha seo d'oifigigh fhorbartha Gaeilge, tá: An Clár as Gaeilge (Inis), Coiste Forbartha Charn Tóchair (Machaire Fíolta), Cumann Cultúrtha Mhic Reachtain (Béal Feirste), An Droichead (Béal Feirste), Gaelfhorbairt na Gaillimhe (Gaillimh), Gaelphobal Cheantar an tSratha Báin (An Srath Bán), Glór Cheatharlach (Ceatharlach), Glór Gaeilge Locha Riach (Baile Locha Riach), Ionad Uíbh Eachach (Béal Feirste), Muintir Chrónáin (Baile Átha Cliath), Coiste Dúiche Mhaigh Eo (Maigh Eo), CnaG Boirche Íochtar (An Dún), Cumann Gaelach na hEaglaise (Baile Átha Cliath), Cairde Teo (Ard Mhacha), Cairde Uí Néill (Tír Eoghain), Glór na nGael, Uachtar Tíre (An Dún), Glór na Móna (Aontroim), CnaG, Craobh an Aonaigh (Tiobraid Árainn), Croí Éanna (Aontroim)
Chun teacht ar an leabhrán 'Cumasú agus Cothú' cliceáil ar an iomhá thíos.
Tá comhpháirtíochtaí straitéiseacha cruthaithe ag Foras na Gaeilge chun tacaíocht bhreise a sholáthar do pháirtithe na hEarnála Gnó trí urraíocht a dhéanamh ar ócáidí / ar ghníomhaíochtaí leasmhara atá ar siúl san Earnáil Ghnó Phríobháideach ach go háirithe. I measc na dtionscnamh is mó a reáchtáladh le déanaí, tá:
All-Ireland Marketing Awards
Tá Foras na Gaeilge mar phríomhpháirtí Gaeilge ar an ócáid seo atá eagraithe ag Institiúd Margaíochta na hÉireann. Aithníonn na Gradaim seo sárchleachtas in earnáil na margaíochta ar fud na tíre. Áirítear mar chuid den ócáid seo an chatagóir 'Gnó trí Ghaeilge / Business Through Irish' atá urraithe ag Foras na Gaeilge. Cliceáil anseo le haghaidh tuilleadh eolais.
Cliceáil anseo le haghaidh gearrliosta agus buaiteoir 2009 a fheiceáil.
Cliceáil anseo le haghaidh gearrliosta agus buaiteoir 2010 le feiceáil Barr-Chaoga Gnó le Gaeilge
Bhí Foras na Gaeilge mar phríomhpháirtnéir Gaeilge ar an ócáid bhliantúil uile-Éireann seo a d'aithin an caoga gnólacht is fearr a d'úsáid Gaeilge mar uirlis ghnó thairbheach. Is i gcomhar le Grúpa Meán Bhéal Feirste agus ionadaithe na hEarnála Gnó Príobháidí a eagraíodh an ócáid.
Cliceáil anseo le haghaidh Barr-Chaoga 2006
Cliceáíl anseo le haghaidh Barr-Chaoga 2007
Cliceáil anseo le haghaidh Barr-Chaoga 2008
Cliceáil anseo le haghaidh Barr-Chaoga 2010 Cliceáil anseo le haghaidh Barr-Chaoga 2010 - Fiseán
Tá Foras na Gaeilge mar phríomhpháirtnéir Gaeilge den chomórtas 'C-Store Awards' a eagraíonn an tsainiris ShelfLife do stórais mhiondíola. Is tríd an chatagóir nua de 'Sárchleachtas na Gaeilge sa Timpeallacht Mhiondíola' a aithnítear an siopa is mó a úsáideann Gaeilge laistigh de stóras margaíochta miondíola. Smedias
Aithníonn na hardghradaim seo an sárchumas atá ag teacht chun cinn in earnáil na meán cumarsáide i measc mac léinn den triú léibhéal ar fud na tíre.
Bhí dhá chatagóir nua sna SMEDIAS i mbliana – Gradaim Náisiúnta na Meán Cumarsáide do Mhic Léinn – bhí deis ag craoltóirí agus iriseoirí óga a saothar Gaeilge a chur isteach faoi cheachtar den dá shainchatatgóir seo:
Iriseoireacht i nGaeilge (Raidió ) Lynette Fay ag bronnadh gradam an radió ar Therese McInerney
Le haghaidh tuilleadh eolais mar gheall ar na Gradaim cliceáil anseo
Gradaim na Fógraíochta Teilifíse Gaeilge
D'eagraigh Foras na Gaeilge i gcomhar le TG4 comórtas ceiliúrtha d'áisíneachtaí fógraíochta teilifíse i nGeimhreadh 2006. Bailíodh breis agus ochtó fógra teilifíse le Gaeilge agus tugadh aitheantas ar leith d'áisíneachtaí agus d'fhógróirí araon ag ócáid cheiliúrtha. Tacaíocht don Earnáil Ghnó Phríobháideach
Sainchomhairleoireacht agus tacaíocht mhaoinithe, nuair is cuí sin, a chur ar fáil do pháirtithe uile na hEarnála Gnó Príobháidí do ghníomhaíochtaí agus forbairtí a dhéanfaidh an Ghaeilge a normalú san earnáil. Ar an tacaíocht a sholáthraíonn Foras na Gaeilge don earnáil seo, tá:
Scéim "Nuálachas san Earnáil Ghnó" Oscailte
Ciste trína ndéileálfar le hiarratais dírithe ar fhorbairtí praictiúla don earnáil ghnó phríobháideach a éascóidh nó a spreagfaidh úsáid na Gaeilge mar uirlis ghnó / mhargaíochta.
Áirítear taighde agus measúnú eacnamaíochta lena leithéid de scéim ar bhonn comhpháirtíochta le Foras na Gaeilge.
Tá an Rannóg Pobail agus Gnó, i gcomhar leis an Rannóg Phleanáil Chorparáideach, freagach as sainiú na n-ábhar taighde a bhaineann le réimsí na hEarnála Pobail agus na hEarnála Gnó Príobháidí. De ghnáth, bainfear úsáid as taighde neamhspleách chun polasaithe agus soláthar tacaíochta na rannóige a athmheas agus chun soláthar nua a fhorbairt de réir riachtanais shíor-athraithe an dá earnáil.
Taighde a bhaineann leis an Earnáil Phobail
Taighde a bhaineann leis an Earnáil Ghnó
Cuireann Foras na Gaeilge áiseanna agus seirbhísí faoi leith ar fáil saor in aisce do pháirtithe an dá earnáil ar bhealaí éagsúla. San áireamh, tá
Is roinn faoi leith den suíomh idirlín www.gaeilge.ie é 'Gnó Means Business' atá mar fhoinse lárnach eolais ar an nGaeilge i gcomhthéacs na hEarnála Gnó i gcoitinne. Leis seo, beidh cartlann de phictiúir shamplacha, liosta d'fhoinsí tacaíochta, teimpléid in-íoslódáilte, córas féin-ordaithe áiseanna ar líne, torthaí taighde, srl. Cliceáil anseo le haghaidh tuilleadh eolais
Pacáiste Gnó
Soláthraíonn Foras na Gaeilge réimse leathan d'áiseanna tacaíochta ginearálta d'infheictheacht na Gaeilge i dtimpeallacht ghnó atá ar fáil as a chéile nó mar phacáiste iomlán amháin. Is féidir iad a ordú tríd an chóras féin-ordaithe ar-líne nó trí ghlaoch agus seoltar amach sa phost chugat iad. Cliceáil anseo le haghaidh tuilleadh eolais
Cuireann Foras na Gaeilge ábhair bholscaireachta ar fáil do ghníomhaíochtaí agus d'ócáidí a bhaineann le cúrsaí pobail.
Seastáin Eolais
Éamonn Ó hArgáin: Stiúrthóir Seirbhísí Forbartha
Dr Gearóid Trimble: Clárbhainisteoir
Cris Ní Choisdealbha
Oifig Ghaoth Dobhair
Oifig Átha Cliath: Teil: + 353 1 639 8400 Facs: + 353 1 6398401 Oifig Bhéal Feirste: Teil: +44 28 90890970
R-phost: gno@forasnagaeilge.ie nó pobal@forasnagaeilge.ie
Iris Idirl�n do lucht na Gaeilge Scoil Surf�la Freedom Prionasabail an D�theangachais © Foras na Gaeilge | Sonra� Teagmh�la na n-Oifig� Teagmh�il '); Ag ceiliúradh 50 bliain ó tharla Big Bang na Gaeilge i mBéal Feirste - The Irish News
RADHARC AGUS FÍS: Tá radharc breá ó Choláiste Feirste ach ba é fís na ndaoIne seo a leag an dúshraith d'athbhochan na Gaeilge ó thuaidh, ó chlé, tá Seán Mac Ghoill, Bríd Nic Sheáin, Séamus Mac Seáin, Máire Mhic Sheáin, Caitlín Mistéil agus Gearóid Ó Chairealláin.
31 October, 2018 11:58
BÍONN go leor cainte ar an bhearna tuigbheála atá ann idir daoine óga agus seandaoine, an generation gap a thugtar i mBéarla air.
Ar ndóigh, níl a leithéid ann i gcuid mhór teaghlaigh agus is léir nach bhfuil sé fíor i measc clanna na ndaoine a bhunaigh an Gaeltacht i mBéal Feirste i 1969, an chéad Ghaeltacht uirbeach in Éirinn.
Is doiligh a chreidbheáil an dul chun cinn atá déanta ó thaobh na Gaeilge de ó bhog an cúigear teaghlach isteach i suíomh glas in iarthar Bhéal Feirste le pobal Gaeilge a thógáil ann.
Ba é seo Big Bang na Gaeilge, dar le Seán Mistéil, mac le Joe agus Caitlín Mistéil a bhí ar na chéad daoine a bhog isteach ina dtithe úra, turgnamh nár baineadh triail riamh roimhe as.
"Ní amháin gur bhunaigh siad an Ghaeltacht ach bhunaigh siad an chéad Ghaelscoil sa chathair i 1971 agus as sin a tháinig an dara ceann, Gaelscoil na bhFál agus anois, tá ar a laghad 79 nGaelscoil ar fud an tuaiscirt," arsa Seán.
"Beidh oscailt na n-áiseanna úra mórthaibhseacha ag Coláiste Feirste ar luach £15m mar chloch-mhíle suntasach eile i bhforbairt na teanga i mBéal Feirste sa bhliain 2019.
"Ach, leagadh an dúshraith níos mó ná 50 bliain ó shin agus ár dtuistí mar lánúnacha óga ag foghlaim na Gaeilge i ranganna oíche fud fad Bhéal Feirste.
"Ach anuas ar fhoghlaim na ndiachlaonta, thuig ár dtuismitheoirí go raibh fealsúnacht oscailte, forbhfáilteach le fáil sa Ghaeilge agus go mbeadh an teanga ina uirlis saol níos fearr a chruthú dá bpaistí féin agus dá bpobal ar aon.
"Bhí an fhís acu sráid chónaithe a bhunú ina mbeadh an Ghaeilge amháin mar theanga an tí agus tháinig an tuar faoin tairngreacht – i ndiaidh na mblianta de chur ó dhoras, de dhiúltachas agus de míthuigbheáil – nuair a tógadh tithe Bhóthar Seoighe i 1969 mar thoradh ar dhian-obair, ar an chruthaitheacht agus ar an sprid sin dochloíteachta a mhaireann i bpobal na Gaeilge go dtí an lá atá inniu ann."
Bhí ceannródaithe Bhóthar Seoighe ar thús cadhnaíochta in athbheochan iontach na teanga ach is dócha nach dtiocfadh leis an duine ba dhóchasaí ina measc an toradh dochreidte a bheadh ar a dhíograis a shamhlú.
Bhí fís acu nach dtiocfadh le lucht an Bhéarla a thuigbheáil ná baol air cionn is nár thuig siad a spreagúla is a bhí an teanga, ní meascán mire de litreacha agus de ghramadach agus de chomhréir agus dá réir, ach gur áis í a dtiocfadh le gach duine leas a bhaint as, go raibh mianach ann a dtiocfadh le daoine fuinneamh a tharraingt as.
Ní nach ionadh mar sin go mbeidh an bhliain seo chugainn ina chúis cheiliúrtha do Ghaeltacht Bhóthar Seoighe, agus é 50 bliain ar an fhód.
Chuige sin, tá Seán Mistéil ag iarraidh go dtiocfaidh páistí agus/nó garpháistí Ghaeltacht Bhóthar Seoighe le chéile mar choiste eagraíochta le plean ceiliúrtha a chur le cheile, lámh ar lámh leis na bunaitheoirí féin.
Beidh an cruinniú i gColáiste Feirste an Mhairt seo chugainn, 7 Samhain ar a 7i.n. leis an tionscadal a lainseáil.
"Beidh deis againn smaointe a phlé ach seans mór go mbeidh barraíocht ann mar níorbh í an Ghaeilge ceann scríbe amháin ár dtuismitheoirí, gléas riachtanach a bhí ann sochaí ceart agus cóir a bhunú," ar sé.
Leoga, liosta le háireamh é an méid atá bainte amach ag laochra Bhóthair Seoighe agus ní amháin i gcúrsaí Gaeilge.
Bhí siad go mór chun cinn in atógáil Bombay Street a dódh go talamh sna Trioblóidí in 1969, mar shampla.
Chreid siad fosta, má thógann tú páistí maithe, beidh an pobal nó an sochaí níos fearr dá réir agus tá sé sin le feiceáil sna glúnta a tháinig ina ndiaidh.
"Deirtear go dtógann baile leanbh ach ardchathair a bhí againne ag tacú linn," arsa Seán. "Ba phobal beag é Bóthar Seoighe a raibh pobal ollmhór taobh thiar de. Cad é mar a aithneoidh muid an cuidiú seo sa bhliain cheiliúrtha?" a fhiafraíonn sé.
Bhí suim riamh ag bunaitheoirí na Gaeltachta sa Stair agus is cuimhin le Seán an iliomad turas staire a eagraíodh. Ar chóir turas eile a bheartú?
Mar gheall ar an naimhdeas a bhí ag na húdaráis a raibh an t-airgead acu, saineolaithe sa tiomsú airgid a bhí i muintir Bhóthair Seoighe mar sin, d'oscail siad Siopa an Phobail. Bhí siad chun cinn i gcúrsaí fiontraíochta agus, em, sa ghrúdaireacht baile!
"An féidir linn an bheoir s'againne féin a chruthú don bhliain 2019?" a fhiafraíonn Seán.
Thuig siad a thábhachtaí is a bhí an iriseoireacht agus an abhcóideacht agus bhí siad ar na chéad daoine a bhunaigh Nuachtáin Bhaile Andarsain, mar shampla.
Agus is iomaí smaoineamh eile atá á gcur chun tosaigh cheana féin.
Táthar ag dúil go mbeidh ceiliúradh ar an lá a d'aistrigh gach teaghlach chuig an teach nua le linn 1969 ach cad é eile ar choir iad a cheiliúradh?
Ina litir, thug Sean cúpla leid:
Na Mná – ba mhó na hiarrachtaí agus an rath a bhain na mná amach, thar aon ní eile.
Ba mhór an t-ualach a bhíodh orthu agus ba mhaith linn ómós a thabhairt do mháithreacha na sraithe a bhí mar thacadóirí agus gníomhaithe uirísle.
"An tOideachas – chuir na tuistí s'againne tús le hathbheochan na Gaeilge, ar chóir do Chomhairle na Gaelscolaíochta comhdháil bhliantúil ar leith a eagrú agus béim aige ar cheiliúradh, nuáil, agus fiontar mar a chonacthas le bunaitheoirí na Gaeltachta?"
Measann Seán go léireoidh eiseamláir bhunaitheoirí Bhóthar Seoighe go bhfuil straitéis úr de dhíth ar bhonn náisiúnta.
"Cad é tá bainte amach ag Bliain na Gaeilge mar shampla?' a fhiafraíonn sé.
"Ba mhaith liom iarraidh ar gach teach sa Ghaeltacht páiste nó garpháiste a mholadh le go dtig comhoibriú a dhéanamh agus a chur le chéile don chomóradh tromchúiseach 50 bliain seo."
:: Arís, beidh an cruinniú ar siúl ar an i gColáiste Feirste ar an 7 Samhain leis an bhliain mhór thábhachtach seo a phlé. Is féidir teagmháil a dhéanamh le Séan Mistéil ar 028 9002 4865. The annual St Patrick’s Day Céilí organised by Coiste na gCairde was extremely well supported again this year. An enjoyable afternoon was had by all and we extend thanks to our Múinteoir Rince, Brenda Uí Airt, who was Mistress of Ceremonies and who presented a wonderful display of Irish dance with participants ranging from Senior Infants to Mums! Tá mé críochnaithe le an leabhar The Summer King de O.R. Melling agus is leabhar maith. Tá Gaeilge i an leabhar seo freisin. I bpáipéar a chuir bean Smith-Christmas i láthair ag comhdháil de chuid UHI in Inbhir Nis i mí na Samhna, thug sí le fios gurb é an Béarla a labhraíonn na glúinte óga níos mó ná a mhalairt. Déan cinnte go bhfaigheann tú cóip den albam is spleodraí a eiseofar as Gaeilge i mbliana trí ríomhphost a chur chuig eolas inniu Want to hear great indie-pop music as Gaeilge? Get your copy of Rí-Rá Le Hector 2013 by emailing eolas – éasca péasca! Beidh an té a cheapfar in ann pacáistí gairide a thaifead agus a chur in eagar. Beidh ardchaighdeán Gaeilge, idir scríofa agsu labhartha, ag an té a cheapfar agus beidh táithí acu ag obair in earnáil na meán Gaeilge. Is úrscéal le Séamas Mac Annaidh é Cuaifeach mo Londubh Buí. An chéad leabhar de thríológ atá ann (is iad Mo dhá Mhicí agus Rubble na Mickies na leabhair eile.) agus tugadh ardmholadh dó nuair a foilsíodh é: thuill sé clú agus cáil do Mhac Annaidh.[1] Níor léir don léitheoir an raibh tríológ beartaithe i ndáiríre nó an amhlaidh go raibh Mac Annadih ag magadh faoina chuid léitheoirí mar bhí féith an ghrinn (agus an fhéin-chomhfheasa) le brath go láidir san úrscéal, dar le roinnt léirmheastóirí. agus filleadh ar Éirinn. De réir cosúlachta, níorbh olc ar chor ar bith an t-ainm Gaeilge ‘adhail’ ar an rud a dtugann Béarlóirí presentiment Dec 2005: 1 4 Príomhleathanach, 2 4 Dara Cogadh na mBórach, 3 3 Gallaibh, 4 3 An tSile, 5 3 Pápa Eoin Pól II, 6 3 An Chóiréis, 7 3!Xóõ, 8 3 Eipsealón, 9 3 1ú haois, 10 3 Baictéir, 11 3 An Rómáin, 12 3 An Córan, 13 3 Euro, 14 3 Nua-Eabhrac (cathair), 15 2 An Phoblacht Dhoiminiceach, 16 2 An Iaráin, 17 2 Ábhar saor, 18 2 Voltaire, 19 2 Cathair na Vatacáine, 20 2 An Giúdachas, 21 2 Prótacal Aistrithe Hipirtéacs, 22 2 Sí, 23 2 Bean sí, 24 2 Maighdean mhara, 25 2 Riancharranna Baile Thalbóid

Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Baile Thalbóid. Tá calafort beag agus páirceanna carbhán mhóra ann. Sa bhliain 2001 bhí cónaí ar 447 duine ann agus sa bhliain 2011 fuarthas 1,026 duine ina gcónaí ar an mbaile.
Tá an lonnaíocht is faide soir in Éirinn, Bior, taobh istigh de Bhaile Thalbóid.
I mí Bealtaine na bliana 1917, chuir an U-fhomhuireán UC 65 faoi stiúradh Otto Steinbrinck ceithre shoitheach, mar atá an Saint Mungo, Derrymore, Amber agus Morion, go dtí an tóin i mBá Bhaile Thalbóid. Tógadh bunáit aerfhórsa, RAF Ballyhalbert, i mBaile Thalbóid le Béal Feirste agus oirthear Thuaiscirt Éireann a chosaint sa Dara Cogadh Domhanda. Druideadh an bhunáit agus díoladh an talamh i mí Márta, 1960. Tógadh páirceanna carbhán ann. Mórscríbhneoirí eile a bheidh páirteach sa Scoil iad na hollúna Máirín Nic Eoin agus Alan Titley; beidh siadsan ag comhrá le Cathal Póirtéir, oíche na hoscailte, faoi mar thugann scríobh agus scoláireacht na Gaeilge ‘súil eile ar Éirinn’, nó fiú ‘súil eile as Éirinn’. This weekend 100 years ago, the townland of ‘Loughanebeg’ was making the headlines internationally because of the mine explosion which killed 9 people on the northern shore of Galway Bay. The terrible tragedy will be remembered this weekend with a series of events, in Cois Fharraige, beginning this Thursday the 15 th June with Mass being celebrated at the site of the explosion, 100 years to the day of the explosion. Tá fáilte roimh gach duine chuig an bPicnic Náisiúnta, cé go bhfuil sí dírithe ar thuismitheoirí a bhfuil sé ar intinn acu Gaeilge a labhairt lena bpáistí. COURTNEY, Hugh J. (c.1845–1920) | ainm.ie
ainm eile Aodh Ó Curnáin
dáta breithe c.1845
dáta báis 15 Meán Fómhair 1920
áit bhreithe Caisleán Ghriaire, Co. Chiarraí
Margaret [tuismitheoir]
Aodh [tuismitheoir]
Duine de 'charachtair' Chonradh na Gaeilge i dtús a ré ba ea é. Tá scéal a bheatha, An Ciarraíoch Gaodhalach, fé dhá bhrat-airm. Cúntas gearr ar a chúrsaibh óna bhéal féin. The Kerry Gaelic speaker under two flags, leabhrán 32 leathanach a d'fhoilsigh sé féin tuairim 1903, ar cheann de na chéad dírbheathaisnéisí sa nualitríocht. I gceantar Chaisleán Ghriaire a rugadh é. Chuir sé an méid sin in iúl i nDaonáireamh 1901. Thug sé an t-eolas eile seo ann: gur 52 a aois, gur gruaigeadóir é agus go raibh Gaeilge aige; 49 a bhí ag a bhean Margaret agus is i mBaile Átha Cliath a rugadh í agus bhí Gaeilge aici; sa teach ag 180 Sráid na Lobhar, Baile Átha Cliath, in aontíos leo bhí a mac Hugh (23) a rugadh i mBéal Feirste agus a raibh Gaeilge aige; a n-iníon Mary (20), a rugadh i mBirmingham agus a raibh Gaeilge aici; Arthur White (30), a gcliamhain, saighdiúir agus baintreach, ar Béarla amháin a bhí aige agus a iníonsan. I nDaonáireamh 1911 thug Aodh (65) le fios go raibh sé pósta le 44 bliana, go raibh a bhean 62 bliana d'aois, gur cúigear a rugadh dóibh agus, in ainneoin eolas 1901, go raibh an cúigear beo.
Go hachomair is é an t-eolas a thug sé ina dhírbheathaisnéis: chuaigh sé go Meiriceá nuair a bhí sé 16 bliana d'aois; bhí beirt deartháireacha ann roimhe; liostáil sé in arm an tuaiscirt in 1862. ' Is mó an troid agus bualadh do ghabhas tríd, mar d'fhéadfainn na cneácha do thaispáint ar bhallaibh dem' chorp go dtí an lá so. ... Don taobh ó thuaidh de na Stáit dhineas cath chun na daoine dubha bochta ó dheas do shaoradh'. Cailleadh deartháir leis sa chogadh. D'fhill sé abhaile tuairim 1868 agus tar éis cúpla bliain bhí sé chun dul ar ais ach d'iarr a mháthair air a céad mhac, a bhí i Londain le tríocha bliain gan tuairisc, a aimsiú. Chuir an leasdeartháir seo Aodh ag ól agus i ndiaidh seachtaine ní raibh fágtha aige ach scilling. B'in é an fáth ar liostáil sé in Arm na Breataine. 21 bliain a bhí sé ann agus dúirt sé gur caitheadh go dona leis toisc gurbh Éireannach agus Caitliceach é. Ina ainneoin sin ceapadh ina 'oifigeach beag' é. D'fhág sé an tArm tuairim 1891. D'admhaigh sé gur 'droch-theist' a fuair sé óna uachtaráin: scríobh sé ansin chuig 'ardoifigeach Oráiste a bhí ina chónaí sa bheairic i gContae Thír Eoghain' agus fuair dea-theist uaidh.
Minic go leor a thagraíodh sé ina óráidí dá shaol saighdiúrachta. In Fáinne an Lae 16 Meán Fómhair 1899, mar shampla, tuairiscíodh go ndúirt sé i nGaeilge le cruinniú i gCaisleán Ghriaire: 'You are all aware that I left the country when but a youngster in my teens. I have travelled through the four great continents of the globe—I served under two flags in foreign countries for over 32 years of my life. . . [Irish] the first tongue I heard from the cradle'.
Tugann sé cuntas ina dhírbheathaisnéis ar a shaothar ar son na teanga i mBaile Átha Cliath le deich mbliana anuas. B'fhéidir gurbh i gCumann Buanchoimeádta na Gaeilge, tuairim 1892, a bhí sé ar dtús; bhí sé ina bhall go fóill in 1899 (Fáinne an Lae 7 Deireadh Fómhair 1899). Tuairiscíodh in Fáinne an Lae 5 Márta 1898 gur bliain go leith roimhe sin a bhunaigh sé ranganna Gaeilge ag 15 Sráid Gloucester Uachtarach i gcomhair lánstaonairí thuaisceart na cathrach. Is cosúil gurbh i ngeall ar an seachrán óil úd fadó a bhí sé chomh tugtha sin do chúis na measarthachta. Deir sé in An Ciarraíoch Gaedhealach : 'Do labhras na céadta uair sa Ghaeilge amháin i gConradh na Gaeilge gach oíche Dia Céadaoin i gcomhair íseal agus uasal do bhíodh ag éisteacht liom ann. Mar an gcéanna i Halla an Athair Maitiú i Sráid an Teampaill agus i hallaí eile mar seo ar chúis an ólacháin ar fud Bhaile Átha Cliath. Do chuireas ar bun craobhacha agus buíonta Gaelacha im' thigh féin agus i dtithe eile tríd an gcathair agus gan aon luach ná duais ná ní dá bharr agam ach tarcaisne mhór ó dhaoine nár thuilleas uatha é. . . Mise an chéad fhear a chuir ar bun na Crúséadacha Gaelacha ó Bhaile Átha Cliath ... ar feadh cúig bliana sular thóg craobhacha Chonradh na Gaeilge na crúséadacha agus na haeiríochta seo'.
'The Gaelic-Irish crusader' a tugadh air in Fáinne an Lae 7 Eanáir 1899. Tuairiscíodh san iris chéanna 16 Iúil 1898 gur labhair sé Gaeilge le scata mairnéalach agus iascairí i Mullach Íde agus gur thuig siad gach focal. Ba ghnách leis suas le céad cóip den iris sin a dhíol i rith na dturasanna a thugadh sé.
San iris sin 17 Meitheamh 1899 dúradh go raibh sé le dul mar 'travelling teacher' go dtí Cúige Mumhan le labhairt i mórchuid bailte agus sráidbhailte. In An Claidheamh Soluis 14 Meán Fómhair 1901 tuairiscíodh gur thionóil sé leathdhosaen cruinniú an Domhnach roimhe sin i Luimneach agus gur thug dosaen óráid i nGaeilge agus i mBéarla. Dhealródh sé gur chaith sé coicís i Sasana ar a chostas féin i 1900. Tamall ina dhiaidh sin bhailigh sé airgead chun dul go Meiriceá: ghabh sé buíochas leis an Freeman's Journal, le feisirí agus lena 'chara maith fiúntach' Pól Ó Broin, 4 Sráid Diúc, a bhí ina 'rúnaire' aige chun an turas Gaelach a eagrú. Chuir Peadar Mac Fhionnlaoich agus Dubhghlas de hÍde litreacha dea-mhéine chuige agus tá siad i gcló aige ina leabhrán. 5 Feabhra 1902 an dáta atá le litir an Chraoibhín: 'A Charaid, Go dtugaidh Dia slán go dtí America thú agus slán abhaile arís. Tá fhios chomh cruaidh agus do throid tú ar son na Gaeilge agus tá mé cinnte go ndéanfaidh tú obair mhaith in san Oileán Úr. Dá mhéad oibritheoir atá againn insan gcúis is amhlaidh is fearr sinn agus is beag duine i nÉirinn d'oibrigh níos dúthrachtaí ná thú féin'. In An Claidheamh Soluis 22 Márta 1902 bhí cearclán ag Hugh Courtney, 4 Duke St, 'appealing for funds to defray heavy expenses of his projected tour through the USA and Canada for the purpose of promoting and popularising the Gaelic League movement'. Ach chuir an tArdrúnaí Pádraig Ó Dálaigh in iúl gurbh fhiontar príobháideach é agus nach raibh aon bhaint ag Conradh na Gaeilge leis.
Dhealródh sé nach raibh baint ag an gConradh ach oiread leis na ranganna Gaeilge a bhíodh ar bun aige ina theach féin. 'Mr Courtney's Gaelic Class Rooms' an tagairt in Fáinne an Lae 14 Bealtaine 1898 agus tuairiscíodh 7 Eanáir 1899 go raibh cúigear de mhuintir Uí Churnáin ag an rang seo ar chuir sé tús leis trí nó ceithre bliana roimhe sin. An tseachtain ina dhiaidh sin bhí nóta i gcló i dtaobh dhá phearóid ón India Thoir a bheith ag fáiltiú i nGaeilge roimh chustaiméirí ina shiopa bearbóra agus bhí an fógra seo ann: 'The only Irish-speaking Barber! Hugh Courtney, the Irish Language crusader, respectfully solicits the Patronage of all Irish Speakers for his Hairdressing Salon 180 Townsend St (one door from Tara St, Dublin)'. Ar 15 Aibreán dúradh go raibh mar chúntóir ag Aodh 'J. Burke, one of the best Irishians in Leinster although 49 years away from the City of the Tribes'.
An bhliain dár gcionn bhí rang aige i gCraobh Bhreandáin den Chonradh (idem 28 Deireadh Fómhair 1899) agus tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 11 Samhain 1899 gur toghadh é ina chisteoir. Sa tuairisc ar imeachtaí na craoibhe (idem 20 Eanáir 1900) dúradh: 'But the item which provoked most merriment was an Irish jig danced in dashing fashion by Mr H.J. Courtney to the tune of "Father O'Flynn". The veteran organiser, still as nimble almost as a boy, was cheered to the echo'. Bhíodh cóipeanna den Claidheamh á ndíol aige ina shiopa (idem 17 Márta 1900). Ta tuairisc in An Claidheamh Soluis 13 Feabhra 1904 go raibh sé sa chathaoir ag cruinniú de Choiste Ceantair Chill Airne. D'éag sé 15 Meán Fómhair 1920 agus dúradh sa teastas báis go raibh sé 75 bliana d'aois. Baile in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Eachléim nó An Eachléim ar an taobh ó dheas de leithinis an Mhuirthid, deich míle ó Bhéal an Mhuirthead agus siar ó Bhéal an Átha. GAIRM AR IARRATAIS – SIX IN THE ATTIC
Ba mhór ag Institiúid Téatair na hÉireann (ITI) agus Foras na Gaeilge iarratais a fháil ó dhrámadóirí/amharclannaithe Gaeilge atá ag teacht chun cinn ar spéis leo bheith páirteach sa tríú sraith de chlár Six in the Attic na hInstitiúide. Scéim Chomhpháirteachais Acmhainne na Comhairle Ealaíon atá ag maoiniú Six in the Attic agus is é Foras na Gaeilge atá ag maoiniú an tsliotáin bhreise Ghaeilge seo.
Tá spás acmhainne ar fáil ar an urlár uachtarach d'fhoirgneamh an ITI ar 17 Sráid Eustace. Cuirtear sé cinn de 'faighneoga' ar fáil ann d'ealaíontóirí agus do chompántais. Beidh teacht ag gach drámadóir/amharclannaí ar raon acmhainní riaracháin agus ar shaineolas fairsing inmheánach a chuirfidh ar a gcumas dul i mbun oibre ar a gcuid tionscadal, smaointe a thaiscéaladh agus a fhorbairt, agus plé agus comhoibriú a dhéanamh le healaíontóirí eile. I measc na n-acmhainní riaracháin a bheidh ag gach 'faighneog' beidh deasc agus WiFi saor in aisce, soláthar míosúil fótachóipeála agus priontála, tréimhse ama dhá uair sa mhí i seomra mór cruinnithe (spás cruthaitheach idéalach a d'oirfeadh do cheardlanna, do roghnú aisteoirí, do chruinnithe léirithe agus do phleanáil ealaíonta) agus teilgeoir agus scáileán (ach iad a iarraidh).
Le cois na n-acmhainní fisiceacha, beidh tacaíocht leanúnach agus meantóireacht ar fáil ón ITI, i bhfoirm chomhairle saineolach ar nithe mar iad seo a leanas: pleanáil ealaíonta agus pleanáil straitéiseach, fiontraíocht, idirbheartú conartha, bainistíocht cearta, líonrú, forbairt ghairmiúil, camchuairteanna, próisis iarratais, scéimeanna maoinithe agus bainistiú párolla agus buiséid.
• Ní mór do gach drámadóir/amharclannaí togra gairid scríofa (suas le 500 focal) a sholáthar, ina mbeidh cur síos ar a bhfuil i gceist acu a bhaint amach sa tréimhse idir Eanáir – Nollaig 2013, mar aon le CV ina mbeidh cuntas ar na gníomhaíochtaí gairmiúla amharclainne is déanaí a raibh siad páirteach iontu.
• Ní miste a rá nach nglacfar le hiarratas uait ar bheith páirteach i Six in the Attic más amhlaidh go bhfuil tú rannpháirteach cheana féin i scéim chomhpháirteach acmhainne eile de chuid na Comhairle Ealaíon, mar shampla Project Catalyst, Dublin Fringe Festival LAB nó Rough Magic SEEDS/Hub.
• Ba cheart iarratais a sheoladh chuig Claire O'Neill, Bainisteoir Ginearálta le r-phost chuig coneill@irishtheatreinstitute.ie
An Lá Deiridh le haghaidh Iarratas
• Dé Luain 26 Samhain 2012 @ 5pm
• Admhófar i r-phost gach iarratas a gheofar. Mura bhfaigheann tú r-phost uainn, cuir glao orainn le bheith cinnte go bhfuaireamar d'iarratas.
An Próiseas Measúnachta
Is é Feidhmeannas na hInstitiúide agus measúnóir seachtrach a dhéanfaidh na hiarratais a mheasúnú chun gearrliosta a chumadh. Déanfar an roghnú deireanach le haghaidh Six in the Attic 2013 tar éis agallamh a chur ar lucht an ghearrliosta.
• Sa tseachtain dar tús an 3 Nollaig 2012 a dhéanfar na hagallaimh.
• Fógrófar gairm oscailte ar iarratais chun go mbeidh an roghnú cothrom agus raon na rannpháirtithe chomh fairsing agus is féidir.
Na Critéir Roghnúcháin
• Tá sraith critéar gairmiúil i bhfeidhm ag ITI chun daoine agus compántais a roghnú dá bhunachair shonraí éagsúla. Tá na critéir sin bunaithe ar nithe ar nós a bheith tiomanta don fhoirm ealaíne, fianaise a sholáthar ar obair roimhe seo, sraith uaillmhianta soiléire a bheith ag an gcompántas mar aon le rún daingean chun gairm bheatha nó compántas inbhuanaithe a fhorbairt. Bainfidh na critéir sin le Six in the Attic.
Beidh áit amháin ar fáil do dhrámadóir/amharclannaí Gaeilge.
• Tá sraith téarmaí agus coinníollacha i bhfeidhm cheana féin i dtaca leis na huaireanta ina mbeidh fáil ar an bhfoirgneamh, úsáid na n-áiseanna cistine agus an trealaimh theicniúil, téarmaí agus coinníollacha a aontófar roimh ré.
• Beifear ag súil go léireoidh na rannpháirtithe meas ar an áitreabh a chuirfear ar fáil.
• Meantóireacht agus spreagadh chun smaoineamh a dhéanamh ar leibhéal straitéiseach ó thaobh do chleachtais de agus ó thaobh aidhmeanna do chompántais.
• Cuirfear bunáit oibre ar fáil, a chothóidh braistint comhtháthaithe agus muintearais i measc compántas agus ealaíontóirí atá ag teacht chun cinn ionas go mbeidh sé níos fusa as sin bheith rannpháirteach san earnáil ealaíon náisiúnta.
• Beidh timpeallacht ghlan, téite, dea-bhainistithe ar fáil (a chabhródh leis an gcruthaitheacht) agus ar chistin ina mbeidh áiseanna tae agus caife, cuisneoir agus miasniteoir. De réir a chéile, chothaigh an díograis agus an saol sóisialtaGaeilge a bhí á chaitheamh againn an tuairim gur cheart an Ghaeilgebheith á cur chun cinn ar dhóigh ní ba leithne ná corr-rang nócorrchéilí. Dúirt Mac Cormaic gurb é “bunaidhm” na dréachtreachtaíochta na daoine le Gaeilge “a thabhairt isteach sa chóras” ach gur obair “dhúshlánach” a bheadh ann agus go raibh sé “fíordheacair dáta a chur leis”. Íoslódáil an íomhá seo Eileen Flanagan le daltaí Paul Hamilton agus John McGuinness, Ardscoil Rís, Luimneach agus an Ard-Stiúrthóir Cúnta Maria Hurley sa Cheoláras Náisiúnta, 17 Deireadh Fómhair 2018. Tá an-údar cheiliúrtha ag óráidithe óga ón Cheathrú Rua agus ó Dhún Dealgan, tar éis a mbua ag Craobh na hÉireann de Chomórtas Díospóireachta Uí Chadhain 2014 ! Chuir an tÚdarás um Ard-Oideachas sásamh in iúl maidir le dul chun cinn na hoibre agus chur €197,000 ar fáil. Ba é an láimhdeachas iomlán neamhphá €376,540. Scrúdaigh agus dfhaomhaigh Bord na Gaeilge, Coiste Airgeadais COC, An tÚdarás um Ard-Oideachas na tuairiscí agus na hanailísí buiséid a cuireadh faoin a mbráid. Some students of Early Irish pursue independent research in the subject with a view to teaching at third-level. Most follow a career in teaching or journalism, especially Irish-language related media. Library archiving, the public service, marketing, business, interpreting and translation all figure in the profiles of past students. The Picture of Dorian Gray

Is úrscéal Gotach é The Picture of Dorian Gray le Oscar Wilde. Scríobh sé an leabhar idir 1889 agus 1891. Foilsíodh den chéad uair é sa bhliain 1890 san iris, "Lippincott's Monthly Magazine," i Sasana.
An Plota.
Is é Dorian an príomhcharachtar sa scéal. Fear óg álainn is ea é. Phéinteáil a chara, Basil Hallward, é. Bhí Dorian agus Lord Henry Wotton ag comhrá nuair a bhí Basil ag péinteáil, agus dúirt Lord Henry gurb í an óige an rud is tábhachtaí sa saol. Déanann Dorian achainí go mbeidh sé óg go deo agus fuair sé a achainí. Thosaigh Dorian ag caitheamh óipiam agus ag déanamh rudaí eile mífholláin. Fuair an pictiúr an damáiste.
Thit Dorian i ngrá le Sybil Vane, aisteoir san amharclann, ach chuir sí a lámh ina bás féin. Cheap Dorian go raibh James Vane, deartháir Sybil, ag seilg é féin. Scaoil cara Dorian James Vane bás de thimpiste nuair a bhí sé amach ag seilg ainmhithe. Cúpla bliain níos déanaí, bhreathnaigh Dorian ar an bpictiúr uafásach de féin agus rinne sé dúnmharú ar Basil le scian. gaeltacht21: October 2009
20 Bl Ciorruithe
Seimineár Oireachtais Chonradh na Gaeilge 2009
Caithfear acmhainn na Gaeilge a cosaint ó chiorruithe san 20 bliain romhainn
Fáiltíonn Conradh na Gaeilge roimh an Aire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, a bheidh ag labhairt ag Seimineár an Chonartha ag Oireachtas na Gaeilge in Óstán Mount Errigal (Suíomh Béarla amháin), Leitir Ceanainn, Co. Dhún na nGall ag 11.00rn Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2009, áit a phléifear todhchaí na teanga agus An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge de chuid an Rialtais atá le foilsiú roimh dheireadh na bliana seo.
An Ghaeilge: An 20 Bliain Romhainn atá mar theideal ar Sheimineár Oireachtais Chonradh na Gaeilge i mbliana agus beidh Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán an Chonartha agus Éamonn Mac Niallais, Guth na Gaeltachta ag labhairt ag an ócáid mar aon leis an Aire Ó Cuív. Is é Seán Ó Curraoin, Coimisinéir Teanga a dhéanfaidh cathaoirleacht ar an Sheimineár an Chonartha.
Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Tá tábhacht nach beag ag baint leis an bplé ar chur chun cinn agus ar spreagadh úsáid na Gaeilge in Éirinn a dhéanfar ag Seimineár an Chonartha 2009 i bhfianaise an Bhoird Snip Nua agus Tuairisc an Ghrúpa Speisialta um Líon Fostaithe sa tSeirbhís Phoiblí agus um Chláir Chaiteachais a foilsíodh le déanaí. Is ar an bpobal, ar shaoránaigh, atáimid ag brath, agus caithfimid fís chomhdhaonnach a bheith againn chun teacht as an tsáinn a chruthaigh saint náisiúnta agus idirnáisiúnta.
"Ní dhéantar tagairt ar bith don Straitéis 20 Bliain i dTuairisc an Ghrúpa Speisialta agus glacann Conradh na Gaeilge leis dá réir sin nach raibh údair na tuairisce ar an eolas faoi, nó gur cheap siad nach raibh tábhacht leis. Caithfear na moltaí atá déanta ag an nGrúpa Speisialta maidir leis an nGaeilge a mheas in éineacht leis na moltaí a bheidh sa Straitéis 20 Bliain i leith na teanga, chun go dtiocfar ar an mbealach is fiúntaí chun an acmhainn chultúir, chogneolaíochta agus pobail seo a neartú agus a chur chun cinn, agus sin a bheas idir lámha ag Seimineár Oireachtais an Chonartha an Satharn beag seo."
Dúirt Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí an Chonartha: "Beidh páirt ríthábhachtach le himirt ag pobal na Gaeilge sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, agus tá Conradh na Gaeilge ag súil go mbeidh an pobal lárnach, ní hamháin sa phlé leis an Aire Ó Cuív faoi thodhchaí na teanga ag Seimineár Oireachtais an Chonartha, ach i gcur i bhfeidhm agus cur chun cinn na straitéise trí chéile amach anseo."
Beidh deis ag an bpobal ceisteanna agus moltaí a chur maidir le cothú agus cur chun cinn na Gaeilge sa laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht i ndiaidh díospóireacht na n-aoichainteoirí ag an Seimineár. Seolfar an fhéile nua Ghaeilge Rith 2010 agus an feachtas pobail in éadan mholtaí an Bhoird Snip Nua Guth na Gaeltachta i ndiaidh Sheimineár Chonradh na Gaeilge san Óstán Mount Errigal 31 Deireadh Fómhair 2009 ag 1.00in agus ag 1.30in faoi seach.
Labels: Féilte, Gaeilge, Snip
Cara sa chúirt?
Tá feachtas eolais seolta ag an gCoimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, le dul i ngleic leis an tuairim go bhfuil "Béarla éigeantach" i bhfeidhm i gcúrsaí dlí, trí phobal labhartha na Gaeilge a chur ar an eolas faoina gceart reachtúil an Ghaeilge a úsáid in aon chúirt.
"Is cosúil go bhfuil go leor de phobal labhartha na Gaeilge, fiú sna ceantair Ghaeltachta is láidre, nach bhfuil ar an eolas faoina gcearta an Ghaeilge a úsáid i ngnóthaí cúirte nó atá den tuairim láidir gur chun a leasa féin a bheadh sé a gcearta agus a rogha teanga a fhágáil ar leataobh agus dul i muinín an Bhéarla mar theanga réamhshocraithe an dlí," a dúirt sé.
Níl an drogall seo le feiceáil i measc lucht labhartha teangacha eile. Rinneadh os cionn 10,000 iarratas ar an tSeirbhís Chúirteanna anuraidh d'ateangairí maidir le 71 teanga éagsúil. Bhí an Pholainnis ar bharr an liosta don bhunseirbhís seo atá riachtanach do cheartriaradh an dlí. Ba iad na príomhtheangacha eile Rómáinis, Liotuáinis, Rúisis, Sínis Mhandairín, Laitvis, Portaingéilis, Fraincis, Seicis agus Araibis. "Ní raibh an Ghaeilge fiú i measc na chéad deich dteanga," a dúirt Seán Ó Cuirreáin.
Is cosúil ó thuairiscí sna meáin chumarsáide go gcosnaíonn an tseirbhís ateangaireachta sna cúirteanna os cionn dhá mhilliún euro sa bhliain. De réir figiúirí oifigiúla a chuir an tSeirbhís Chúirteanna ar fáil don Choimisinéir Teanga, bhí caiteachas faoi bhun €2,000 ar sheirbhísí ateangaireachta Gaeilge sa bhliain 2006 agus thit sé go dtí €1,012 sa bhliain 2007.
"Léiríonn na staitisticí seo a scéal féin," a dúirt Seán Ó Cuirreáin. "Ar ndóigh, téann cásanna cúirte áirithe ar aghaidh trí Ghaeilge gan ateangaireacht ar bith sa chás go bhfuil an Ghaeilge ar a dtoil ag an mbreitheamh agus ag na daoine eile atá páirteach sa chás, ach bheadh céatadán na gcásanna sin fíoríseal ar bhonn bliantúil agus ar scála náisiúnta."
Tá sé de cheart ag duine an Ghaeilge a úsáid sa chúirt mar fhinné, mar chosantóir, mar ghearánach nó mar íospartach faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla agus ní féidir leis an gcúirt aon stró nó caiteachas breise a chur ar dhuine de bharr gur roghnaigh sé nó sí an Ghaeilge seachas an Béarla.
Baineann an ceart seo le haon chúirt agus is ar an gcúirt féin a thiteann sé cibé socrú is cuí a dhéanamh d'ateangaireacht.
Cinntíonn an reachtaíocht teanga freisin nach féidir iallach a chur ar dhuine fianaise a thabhairt in aon teanga ach an teanga oifigiúil is rogha leis nó léi féin. "Ní chuireann an reachtaíocht cosc ar aon bhealach le húsáid teangacha iasachta sa chúirt agus is treascairt ar chearta daonna a bheadh ann a bheith os comhair cúirte gan tuiscint ar theanga na cúirte," a dúirt an Coimisinéir.
Rinne an Coimisinéir Teanga tagairt do shuirbhé a rinne Ipsos Mori d'Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (suíomh i mBéarla amháin) i gceantair sa Ghaeltacht sa bhliain 2007 a léirigh go ndúirt 75% den phobal gur fearr a bhí siad ábalta iad féin a chur in iúl trí Ghaeilge ná trí Bhéarla agus iad ag déileáil le lucht gairmiúil leighis.
"Luíonn sé le réasún go mbeadh an scéal amhlaidh agus iad ag déileáil leis na cúirteanna agus le cúrsaí dlí. Tá sé fíorriachtanach go mbeadh tuilleadh eolais ag daoine faoina gcearta teanga agus muinín breise acu nach mbeidís faoi aon mhíbhuntáiste dá roghnóidís an Ghaeilge," a dúirt Seán Ó Cuirreáin.
"Aithnítear go hidirnáisiúnta gur féidir teangacha atá faoi bhrú a chur i mbaol a gcaillte má chuirtear srianta nó teorainn leis na háiteanna inar féidir iad a úsáid. Má chruthaítear áit níos lárnaí don Ghaeilge sna cúirteanna i gcomhréir leis an reachtaíocht, is chun leas na teanga a bheidh sé," a dúirt sé.
Labels: Cearta, Cuirteanna, Dlí, Gaeilge
Ceann ródaithe ó thuaidh
Ghlac Comhairle Contae Dhún na nGall d'aonghuth le rún tacaíochta d'achainí Ghuth na Gaeltachta ar an 28 Meán Fómhair, 2009.
Ag an chruinniú a bhí acu inniu, ghlac siad le leasú ar an rún sin ag moladh gur choir an achainí a sheoladh ar aghaidh go dtí na hÚdaráis Áitiúla ar fud na tíre. Deireann Éamonn Mac Niallais, Urlabhraí, Guth na Gaeltachta, "Iarraimid oraibh mar sin labhairt le bhur gComhairleoirí Contae áitiúla agus iarraidh orthu tacú leis an rún seo nuair a thagann sé os a gcomhair.
"Ár mbuíochas le Comhairleoirí Contae Dhún na nGall as an seasamh aontaithe a ghlac siad don Ghaeltacht agus don Ghaeilge."
Beidh seoladh náisiúnta ag an bhfeachtas ar 1.30i.n. in Óstán an Mount Errigal, Leitir Ceanainn, Dé Sathairn, 31 Deireadh Fómhair 2009 le linn Oireachtas na Gaeilge.
Posted by Eoin Ó Riain at 4:36 AM 0 comments
Labels: Gaeilge, Snip
Naonraí
Fás rábach sna Naíonraí gaelacha i lár an Cúlú Eacnamaíochta
Chuir Seán Ó hAdhmaill, Oifigeach Forbartha Forbairt Naíonraí Teo. fáilte roimh oscailt ceithre naíonra nua i mbliana.
Dúirt sé: "Ba mhaith liom comhghairdeas mór ó chroí a dhéanamh le stiúrthóirí agus coistí na cúig naíonraí nua as an dul chun cinn atá déanta acu agus ag obair ullmhúchán go léir atá déanta acu chun cinntiú gur oscail siad i mbliana."
"Léiríonn oscailt na naíonraí nua seo go bhfuil méadú leanúnach tagtha ar an éileamh ó thuismitheoirí ar an réamhscolaíocht lán-Ghaeilge d'ardchaighdeán. Feictear dúinn go bhfuil tuismitheoirí anois ag aithint níos mó ná riamh buntáistí an luath-thumoideachas iomlán dá gcuid páistí."
"Táimid i lár cúlú eacnamaíochta mar nach bhfaca go leor do na tuismitheoirí nua riamh ina saol, agus is mian leo an bunús forbartha is fearr a thabhairt dá gcuid páistí. Ofrálann an córas luath-thumoideachas iomlán na naíonraí gaelacha bunchloch an dátheangachais agus na buntáistí breise a thagann uaidh seo, ina measc, buntáistí acadúla, cognaíocha, féinmhuinín, féiniúlachta agus cumarsáide."
Dúirt Ben Ó Floinn, Cathaoirleach na comhluchta, "Fáiltím go mór roimh oscailt na cúig naíonraí nua agus an fás leanúnach atá ag tagtha ar na naíonraí gaelach thar an tríocha cúig bliain deireanach.
"Tá athraithe móra ag tarlú san earnáil réamhscolaíochta agus i sochaí na hÉireann. Beidh tionchar mór ag cinnidh an Rialtas ar thodhchaí na tíre agus thodhchaí an ghlúin óg. Má chomhlíonfar moltaí ciorruithe Tuairisc an Coimisiún um Cánachas nó Tuairisc Mac Cárthaigh déanfar dochar do struchtúr tacaíochta forbartha an linbh in Éirinn i bhfoirm na seirbhísí cúraim leanaí ina measc siúd na naíonraí gaelacha."
Seo a leanas na Naíonraí nua a d'oscail i mbliana:
Naíonra Lios na nÓg, Áth Luain, Co. na hIarmhí.
Naíonra Montessori, Cluain Dolcáin, Baile Átha Cliath 22.
Naíonra Grian na nÓg, Rath Cúil, Co. Bhaile Átha Cliath.
Naíonra na gCloch Liath, Co. Chill Mhantáin.
Little Acorns, Gaillimh, Co. na Gaillimhe.
Tá 205 naíonraí agus naíscoileanna ag feidhmiú sna 32 Chontae lasmuigh den Ghaeltacht ag cur réamhscolaíocht lán-Ghaeilge ar fáil faoi láthair. Dialann Chiara: Ag cuartú tí agus ag socrú isteach
Nuashonraithe / Déardaoin, 14 Mfómh 2017 08:22
Beannachtaí ó Philadelphia!
Sa chéad phíosa a scríobh mé, anseo, rinne mé cur síos ar an bpróiséas a bhain le cur isteach ar an Fulbright, agus an ullmhúchán ar fad a bhí le déanamh roimh ré. Is ar éigean a chreidim féin é, ach tá mí imithe anois ó d'fhág mé Éire!
Bhí mé fíochmhar gnóthach ó thuirling mé anseo agus ní bhfuair mé mórán uaireanta a chloig codlata le linn na míosa.
Céard atá déanta agam?
Bhuel, thosaigh mé ar an bpost nua ag múineadh in Villanova; bhí mé ag fanacht i lóistín i bhfad ón ollscoil agus ag caitheamh thart ar 3 uair a chloig gach lá ar thraenacha (a bhí déanach go minic!); thosaigh mé ar ranganna mar mhac léinn iarchéime; agus dar ndóigh bíonn sé tuirsiúil bheith i dtír nua ar fad ag cur aithne ar na nósanna (conas séisín a thabhairt?), ar an airgead (tá an dath céanna ar an $1 agus an $50, caithtear bheith cúramach!) agus ag foghlaim do bhealaigh (tuigim cén UIMHIR bus atá uaim, ach cén bealach a bhfuil mé ag dul?!).
Ollscoil Villanova, áit a bhfuil Ciara ag teagasc!
Anuas ar sin ar fad bhí mé ag cuartú tí nuair a bhí deis agam!
Bíonn ar dhuine ar bith roinnt cinntí a dhéanamh ó thaobh lóistín agus an chéad chinneadh ná, cén suíomh? Bhí mise chomh traochta den taisteal fada gach lá gur aimsigh mise lóistín gar go leor don ollscoil.
Tá faoiseamh orm anois mo spás féin a bheith agam, agus a bheith ag socrú isteach in amchlár níos rialta.
Cé go mbeadh ceantar i gcathair Philadelphia níos bríomhaire, bheadh turas ní b'fhaide agam agus tá orm bheith san ollscoil gach maidin ag 08:30.
Ní ceart go mbeadh an turas ró-dhona ach bíonn moill ar na traenacha anseo go fíor-mhinic. Cé gur spórt náisiúnta é in Éirinn bheith ag gearrán faoin gcóras iompar poiblí, d'airigh mé uaim go mór é sa chéad chúpla seachtain in Philadelphia!
Chomh maith leis sin ar fad, le linn na míosa bhí trí Dhomhnach as a chéile ann nuair a shéan mé an deis mo scíth a ligin, agus d'éirigh mé go luath le breathnú ar an bPeil istigh sa teach tábhairne Tír na nÓg sa chathair.
Pub Éireannach Philadelphia, Tír na nÓg.
Cibé spéis a bhí agam sa Pheil, tá sé méadaithe as cuimse anois agus mé thar lear. Táim ag súil go mór leis an gcluiche Dé Domhnaigh. Fear Mhaigh Eo is ea m'athair agus ba dheas é a fheiceáil sásta!
Táim ag fanacht i dteagmháil leis an mbaile trí na meáin shóisialta agus is álainn an nasc sin a bheith ann i gcónaí. Is deas chomh maith go bhfuil fáil agam ar Seinnteoir TG4 agus gur féidir liom éisteacht le RnaG ar mo ghuthán. An teicneolaíocht abú!
Dar ndóigh is é Bláthnaid Libh an clár is ansa liom, agus táim sásta cloisteáil go bhfuil Sinéad Ní Uallacháin le bheith istigh ag plé na meáin le Bláthnaid i m'áit. Togha mná!
Sin é uaimse maidir leis an gcéad mhí anseo, bígí cinnte go mbeidh tuilleadh le rá agam i gceann míosa!
Dar ndóigh tiocfaidh tuilleadh breithiúnais, nó eh, tuairimí, ar na Jheaincs agus an cultúr anseo, ach coimeádfaidh mé mo bhéal druidte go dtí go gcuire mé aithne píosa beag níos fearr orthu! Ba mhór an onóir Wars MÍOLTA MÓRA Ainmhithe Planet, ar cheann de na líonra tsraith rátáil barr, a leanann an Cumann Mhuir Caomhnaithe Shepherd mar siad pá cath saoil-agus-báis a aimsiú agus an fiach na míolta móra in ainm an taighde a stopadh, le ainmniúcháin i gan Íoc cinematography do Clárú nonfiction agus Eagarthóireacht Fuaime Gan Réiteach le haghaidh an gClárú nonfiction (Aonair nó Il-Ceamara). Wars MÍOLTA MÓRA Tá garnered iomlán de chúig ainmniúcháin thar na trí séasúr seo caite ó chéad taibhiú a 2008 tsraith. GIOLCACHA IS DÉANAÍ Follow @raidionalife Tweets by @raidionalife LÁITHREOIRÍ Donagh Corby Is iriseoir spóirt agus siamsaíochta é Donagh Corby ó Bhaile Átha Cliath. Bhíothas den tuairim go bhfuil líon mór daoine ann atá in ann foilseacháin Ghaeilge a léamh, ach tá líon na ndaoine a bhaineann úsáid as an scil sin measartha íseal. Tá conspóid mhór le fada faoi líon na ndaltaí a fhaigheann díolúine ón nGaeilge don Ardteist. Cé nach gá go raibh díolúine acu ar fad, rinne os cionn 7,000 duine breise an Mhatamaitic agus an Béarla in 2018 ná mar a rinne scrúdú Gaeilge. Ard Fheis 1902
Leathanach teidil do Árd Fheis 1902 ag tabhairt teideal agus eolas ábharthach, ainm an foilsitheoir agus suaitheantais an foilsitheoir.
Courtesy of Galway County Library
Nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge ag deireadh an 19ú haois, ceann de na príomhaidhmeanna bhí aige ná tús a chur le litríocht nua sa Ghaeilge. Ní beag an obair san. Ní raibh aon chaighdeán litrithe ná gramadaí ag an teanga san am agus bhí an chuid is mó de na cainteoirí dúchais gan léamh ná scríobh na Gaeilge cé go raibh siad oilte i dtraidisiún béil a bhí an-saibhir. Chomh maith leis sin bhí na cineálacha litríochta a tháinig chun cinn i dteangacha eile na hEorpa ón 18ú haois ar aghaidh, mar shampla an t-úrscéal, in easnamh sa Ghaeilge.
Ba é Séadna, an chéad saothar nuaphróis ar éirigh go maith leis sa Ghaeilge. Athinsint ab ea é ar scéal béaloideasa ag an tAthair Peadar Ó Laoghaire, duine mór le rá i nGluaiseacht na hAthbheochana.
Chuir Conradh na Gaeilge roimhe ábhair léite a chur ar fáil d'fhoghlaimeoirí chomh maith le bonn a leagadh síos do nua-litríocht. An fáth gur éirigh leo dhá chuspóir a bhí chomh difriúil óna chéile a chur i bhfeidhm ná go raibh scríbheoirí cruthaitheacha den chéad scoth ina measc. Orthu san bhí Pádraig Mac Piarais, a scríobh idir fhilíocht agus ghearrscéalta, agus Pádraic Ó Conaire. Chomh maith le gearrscéalta a scríobh a bhí gar do thraidisiún nua-aimseartha na hEorpa scríobh Ó Conaire úrscéal osréalaíoch trialach dar teideal Deoraíocht a bhí suite cuid mhór i Londain. Bhí stíl an tsaothair seo chomh difriúil ó insint an scéil bhéaloideasa agus a d'fhéadfadh a bheith.Beirt eile a shaothraigh an nuaphrós ná na deartháireacha Conallacha Seosamh Mac Grianna a chleacht stíl phearsanta nua-aimsearach agus Séamas Ó Grianna (Máire) a bhí i bhfad níos gaire don traidisiún béil ó thaobh ábhair agus stíle de.
Cuireadh tús freisin le traidisiúna drámaíochta sa Ghaeilge. Dubhghlás de hÍde a scríobh Casadh an tSúgáin, an chéad dráma Gaeilge a léiríodh den chéad uair in Amharchlann an Gaiety i mBaile Átha Cliath i 1901. Nuair a bunaíodh an stát tugadh tacaíocht oifigiúil do fhoilsitheoireacht sa Ghaeilge. Bunaíodh An Gúm, foilsitheoir oifigiúil an Stáit. D'aistrigh An Gúm cuid mhaith de chlasaicí an Bhéarla agus na hEorpa go Gaeilge.
Foilsíodh gach cineál litríochta i nGaeilge sna triochaidí is sna daichidí, litríocht seánra, gearrscéalta, filíocht, drámaí aonghnímh agus thar aon rud eile, dírbheathaisnéisí. Baineann na cinn is cáiliúla díobh san leis na Blascaoid: An tOileánach le Tomás Ó Criomhthainn; Machnamh Seanmhná le Peig Sayers; agus Fiche Bliain ag Fás le Muiris Ó Súilleabháin.
Ba í an fhilíocht an fhoirm liteartha ba thábhachtaí sa ré iarchogaidh. Airítear trí mhórfhile ar an nglún sin, Máirtín Ó Direáin, Seán Ó Ríordáin agus Máire Mhac an tSaoi. An Ríordánach an duine ba ghaire ó thaobh meitifisice de dá chomhfhilí Eorpacha.
Deoraidheacht01
Title page of 'Deoraidheacht' showing title in bold print, name of author, publishers and publishers emblem.
Níl aon amhras ach gurb é Máirtín Ó Cadhain an scríbhneoir próis ba mhó sa tréimhse chéanna. Áirítear Cré na Cille, suite i reilig i gCois Fharraige, áit dhúchais an Chadhnaigh, mar tour de force ar mhórshaothar próis na Nua-Ghaeilge é.
Tá bláthú agus borradh faoi litríocht na Gaeilge i gcónaí. Tá an fhoisitheoireacht go beo beathaíoch ag foisiú teideal de gach cineál. Agus de bharr a saothar a bheith ar fáil in aistriúcháin tá scríbhneoirí comhaimseartha na Gaeilge níos feiceálaí ná mar a bhí siad riamh, ní hamháin in Éirinn ach thar lear freisin.
Tá an fhilíocht ar an bhfoirm liteartha is saothraithe sa Ghaeilge, b'fhéidir, agus is mó cáil. Tháinig glún nua filí ar an bhfód sna 1970aí atá fós i mbarr a réime. Filí Innti a thugtar orthu go minic. Orthu san tá Nuala Ní Dhomhnaill, Micheal Davitt, Liam Ó Muirthile agus Gabriel Rosenstock. Baineann an file Conallach Cathal Ó Searcaigh leis an nglún seo freisin. Filí eile a bhfuil tábhacht faoi leith ag baint leo ná Louis de Paor, Biddy Jenkinson, Áine Ní Ghlinn agus an file Feirsteach Gearóid Mac Lochlainn. Is í Nuala Ní Dhomhnaill an file Gaeilge is mó le rá ar fad. Tá a saothar aistrithe go mórán teangacha.
I measc na scríbhneoirí próis tá Joe Steve Ó Neachtain, Pádraig Breathnach, Seán Mac Mathúna, Pádraig Ó Cíobháin agus Micheál Ó Conghaile. Antaine Ó Flaithearta an drámadóir is mó cáil sa Ghaeilge, b'fhéidir. D�irt s� go raibh c�atad�n na foirne a bhfuil cumas d�theangach acu ag pl� leis an bpobal chomh h�seal le 2% i gc�sanna �irithe, agus nach raibh na Treoirl�nte maidir le hearc� agus oili�int foirne a dfheabhs�dh an tseirbh�s seo � gcur i bhfeidhm don chuid is m�. It should be noted that the price of housing in the Gaeltacht, like the rest of the country, has increased enormously in recent years. The cost of providing an ordinary dwelling house has more than doubled in the last six years in labour and material costs but the grant does not take account of that huge increase. Perhaps the Minister will discuss that matter as well. Gaelscoil Mhuscraí is hosting a visiting teacher from Japan - Yoko Miyachi. We are learning great things about her country. So far our students have listened to traditional Japanese stories, practiced origami, participated in a tea ceremony, written their names in Japanese and learned to count. The children really enjoy Yokos informative and enjoyable lessons and are learning so much about her interesting country. Beo! - Ní Leithcheal go hIompar Leath-Teanga
Ní Leithcheal go hIompar Leath-Teanga
Caithfidh na Gardaí dul i ngleic lena gcuid dualgas i leith na Gaeilge má táthar le bheith ionadaíoch ar phobail uile na tíre dar le Breandán Delap.
Bhfuil tú a rá go labhraíonn siad Gaeilg sa Ghaeltacht
(leis an FBI ar Vicipéid)
An Sáirsint - Breandán Ó Gliasáin faoi agallamh ag Lisa Nic an Bhreithimh
Feathal an Choimisinéara
An Ghaeltacht, ag snámh in aghaidh easa
Tuarascáil 2010
Tuarascáil 09
Tuarascáil 08
Tuarascáil 07
Amhras i saol na Gaeilge
Sgt. Gerry Boyle
Tá radharc sa scannán The Guard nuair a thugann gníomhaire ón FBI, Wendell Everett, faoi deara nach bhfuil muintir na háite ag caint sa teanga chéanna leis féin. Tá sé den tuairim nach labhrann éinne i gConamara Béarla. "Oh, they speak English well enough. This is a Gaelic-speaking region. Did they not teach you that at Langley?" a deir a leathbhadóir, an Sáirsint Gerry Boyle. "No, they did not teach me that at Langley for the simple fact that Langley is the CIA, you idiot, not the FBI," arsa Everett. Ach is beag glacadh a bhí ag Boyle leis an freagra sin: "You didn't know that the people in the west of Ireland speak Gaelic and I'm the idiot!"
Céad faraor nach bhfuil Gardaí i gceantair Ghaeltachta áirithe chomh tuisceanach céanna is a bhí Boyle ar an phobal theanga agus ar a gcuid gnásanna. Óir is léir ó thuarascáil bhliantúil an Choimisinéara Teanga nach múintear an tuiscint ná an meas seo go sásúil, ní hamháin i Langley, ach sa Teampall Mór ach chomh beag! Bhí sé mar leithscéal ag Everett ar ndóigh gur eachtrannach a bhí ann, ach cén cineál amaidí a thug ar lucht bainistíochta an Gharda Síochána baill den fhórsa a chur ag obair i gceantair Ghaeltachta cé nach raibh siad in inmhe príomhtheanga na háite a labhairt?
Forálacha d'Acht an Gharda Síochána 1924 - 2005
Léirigh tuarascáil an Choimisinéara nach raibh ochtar den naonúr Garda a bhí lonnaithe i nGaoth Dobhair, ceann de na ceantair Ghaeltachta is láidre sa tír, ábalta a gcuid dualgas a chomhlíonadh trí Ghaeilge. D'fhág sé sin nach raibh an té a rinne an gearán chuige ábalta a chuid gnó a dhéanamh leis an Gharda Síochána ina theanga dhúchais. Rialaíodh nár chloígh údaráis an Gharda Síochána le foráil d'Acht an Gharda Síochána 2005. Éilíonn an fhoráil seo go mbeadh oiread Gaeilge ag baill den fhórsa atá lonnaithe sa Ghaeltacht le gur féidir leo í a úsáid go furasta le linn dóibh a bheith i mbun dualgais. Ní fóráil úr reachtúil í seo mar go raibh a leithéid sa reachtaíocht a bhí i gceist le bunú an fhórsa i 1924.
Ní hamháin sin, ach sáraíodh gealltanas reachtúil a bhí déanta ag an Gharda Síochána ina scéim teanga faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla go mbeadh na cáilíochtaí riachtanacha sa Ghaeilge ag gach comhalta a chuirfí ar dualgas i stáisiún Gaeltachta. I bhfocail eile, bhí an dream ar a dtiteann sé dlí na tíre a chur i bhfeidhm, ag sárú an dlí!
Cás thar a bheith tromchúiseach é seo. Óir tá teachtaireacht láidir á tabhairt ag na Gardaí don ghlúin atá ag teacht i méadaíocht sa Ghaeltacht faoi láthair – 'sé sin go gcaithfidh siad a gcuid gnóthaí oifigiúla a dhéanamh trí mheán an Bhéarla. Fiú más í an Ghaeilge teanga an chumann peile nó teach an phobail, tá iompar na nGardaí ag cur leis an tuairim gurb é an Béarla teanga an státchórais agus teanga na cumhachta. Tugann a leithéid de chleachtais buille do stádas na teanga i measc mhuintir na háite. Is fiú a chuimhneamh go mbíonn seasamh faoi leith ag an Gharda i gceantar ar bith agus go bhféachtear orthu mar eiseamláir pobail. Is doiligh easaontú leis an léamh atá ag an Choimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, ar an scéal nach féidir leis an Stát a bheith ag dréim go mairfidh an Ghaeilge mar a rogha teanga ag an phobal sa Ghaeltacht má leantar ag brú Béarla ar phobal na gceantar sin lena gcuid gnóthaí oifigiúla a dhéanamh.
Easpa Cumais i gComhlíonadh Dualgais
Tá sé tábhachtach do mheanma pobal ar bith go mbeadh muinín agus iontaoibh acu as na Gardaí áitiúla. Ach tá sé tábhachtach fosta d'oibríocht na nGardaí go mbeadh an mhuinín agus an iontaoibh seo ann. Tar éis an tsaoil, bíonn siad ag brath ar an chaidreamh seo le heolas (agus le faisnéis rúnda in amanna) a bhailiú. Ach tá lúb ar lár sa chóras chumarsáide nuair nach bhfuil chéadteanga na cosmhuintire ag na Gardaí áitiúla. tChítear domsa dá réir sin nach bhfuil an cumas céanna ag na Gardaí tabhairt faoina gcuid gnóthaí go feidhmiúil dá huireasa. Tá a rian le feiceáil fosta sna cúirteanna a bhíonn ag suí sna ceantair Ghaeltachta. D'inseodh dlíodóir ar bith duit gur lú i bhfad an méid Gaeilge a úsáidtear iontu le dornán blianta anuas de thairbhe a laghad Gardaí atá in innimh í a labhairt go líofa. Ní haon áibhéil é a rá mar sin go bhfuil an bhearna chumarsáide seo ag cur as do riaradh an chóras dlí is cirt sa Ghaeltacht.
Caithfidh an Garda Síochána dul i ngleic leis an fhadhb ar bhonn práinne. Ar an rud is lú, caithfear a chinntiú go bhfuil a dhóthain Gardaí ann chun seirbhís cheart a chur ar fáil sa Ghaeltacht. Is léir go bhfuil lúb ar lár éigin san oiliúint atá á fáil acu faoi láthair. Cuimhnímis go raibh pas faighte ag an naonúr Garda a bhí lonnaithe ar an Bhun Bheag ins an scrúdú chainte Ghaeilge ach, d'ainneoin sin, ní raibh ochtar acu in innimh déileáil leis an phobal trí mheán na teanga. "Is mór ar fad idir an cumas teanga sin agus an caighdeán a éilíonn fo-alt 33(2) den Acht: comhaltaí a bheith inniúil go leor sa Ghaeilge chun a chumasú dóibh í a úsáid go saoráideach le linn dóibh a ndualgais a chomhlíonadh," an breithiúnas a thug an Coimisiéir Teanga ar seo.
Athrú Earcaíochta de Dhíth
Lena chois sin, dúradh ina thuarascáil bhliantúil nár dhein údaráis an Gharda Síochána aon argóint nach raibh a dhóthain baill le Gaeilge acu i measc an 13,000 comhalta atá san fhórsa chun an dualgas reachtúil a chomhlíonadh. Go deimhin, tá an dualgas seo á chomhlíonadh go huile agus go hiomlán sna stáisiúin i nGaeltacht Chonamara. É sin ráite, sílim gur cheart córas idirdhealú dearfach a chur i bhfeidhm i modh earcaíochta na nGardaí. Ba cheart méid áirithe áiteanna a chur ar leataobh d'iarrthóirí a bhfuil Gaeilge líofa acu mar a dheintear d'ábhar oidí sna coláistí oiliúna. Chinnteodh sé sin go mbeadh baicle Gardaí ag teacht amach as an Teampall Mór achan bhliain a bheadh in innimh oibriú go feidhmiúil i ndúiche ar bith ina bhfuil limistéar Gaeltachta. Níl aon chostas breise ag baint le réiteach simplí den chineál seo.
Ní hé seo an t-aon sampla amháin de shiléig an stáit i leith a gcuid dualgas dleathúil i nGaeltacht Dhún na nGall. Dálta an reachtaíocht a bhaineann le Gardaí sa Ghaeltacht, de réir an Acht Cúirteanna Breithiúnais 1924, caithfidh breithiúna atá ag feidhmiú i gceantair Ghaeltachta a bheith inniúil i labhairt na Gaeilge 'sa mhéid agus gur féidir é.' Dornán blianta ó shin, glacadh roinnt dúshláin chúirte a cheistigh bailíocht na mbreithiúna a bhí ag feidhmiú sa chontae de thairbhe nach raibh siad ábalta an teanga a labhairt. Mar thoradh ar cheann de na dúshláin seo ní dheachaigh an stát chun cinn le cúiseamh tiomána in éadan duine de na gearánaithe. An bhfuil aon bhaol ann go dtarlódh a mhacasamhail de dhúshlán maidir le bailíocht na hoibre a bheadh ar bun ag garda atá lonnaithe i gceantar Gaeltachta agus nach bhfuil ábalta an teanga a labhairt? B'olc an scéal é dá gceisteofaí údarás aon gharda faoi leith mar thoradh ar an sárú reachtúil seo.
An Chith a d'Fhliuch gach Roinn Stáit
Tharla neamart na nGardaí i gceantair ar nós Ghaoth Dobhair ag am nuair atá an teanga faoi bhrú leanúnach sa Ghaeltacht. Tá cúig bliana caite ó deineadh an tuar duairc úd sa Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht, nach mairfeadh an teanga mar rogha-theanga an phobail níos mó ná fiche bliain mura nglacfaí céimeanna ar leith le dul i ngleic leis an mheath. Díol spéise sa chomhthéacs sin é tuairim an Choimisinéara Teanga, Seán Ó Cuirreáin, go dtugtar buille breise d'inchreidteacht na Gaeilge mar theanga phobail gach uair a dhiúltaítear an deis don phobal a dteanga dhúchais a roghnú agus iad i mbun cumarsáide leis an státchóras.
Ar ndóigh ní bhaineann an scéal seo leis na Gardaí amháin ach is spléacadh rímhaith é ar an dóigh atá an stát ag caitheamh le pobal na Gaeltachta le fada. Is iondúil go iompaítear ar an Bhéarla, mar shampla, nuair a bhítear ag bailiú an Liúntas Leasa Shóisialaigh. Is amhlaidh an cás in aon phlé a dhéantar le cigirí talmhaíochta nó le húdaráis iascaireachta, le foireann riaracháin na gComhairlí Contae nó leis na Coimisinéirí Ioncaim. Dúirt an Stát ariamh go raibh sí ar son cur chun cinn na Gaeilge agus caomhnú na Gaeltachta ach is léir gur mór idir beart agus briathar.
In ainneoin na cleitheanna ar fad a bhíonn le treascairt acu, díol spéise é gur léirigh uimhreacha an daonáireamh is deireanaí gur tháinig méadú 2.9% ar líon cainteoirí laethúla Gaeilge sa Ghaeltacht, taobh amuigh den chóras oideachais. Tháinig méadú beag go fiú ar líon na gcainteoirí Gaeilge i nGaeltacht Thír Chonaill! Samhlaigh cad a tharlódh dá dtabharfadh an Stát lámh chúnta don Ghaeltacht trí na seirbhísí Gaeilge a ghealltar a chur i bhfeidhm! Please go to for more information. 2010 I mBaile Átha Cliath a rugadh an seandálaí agus an staraí cáiliúil seo ar 13 Aibreán 1926 ··· Phort Láirge, agus Kathleen Burke ó Bhaile Átha Cliath a thuismitheoirí “Tá ceist curtha ag go leor daoine orm faoi. Déanfaidh mé mo mhachnamh faoi. Tá sé ráite liom ag baill d’Fhine Gael ag cruinnithe agus ag lucht spóirt chomh maith. Chuir fiú daltaí i scoil i dTiobraid Árann ceist orm faoi.” Tar isteach agus buail le foireann Dheasc na hEorpa Cruthaithí, Éire, le haghaidh Líonrú Fáiltiú ag Leabharlann Chester Beatty Dé Céadaoin an 11 Meitheamh 2014 ó 5.30 i.n go dtí 7 i.n. Irish folk-stories may roughly be divided into two classes, those which I believe never had any conscious genesis inside the shores of Ireland, and those which p.xxxv Bhí Cairde gnóthach ar na mallaibh ag eagrú club Gaeilge i gcomhar le Pláinéadlann Ard Mhacha agus tá club Gaeilge nua ann do pháistí i mbunscoileanna Béarla a bheas ar siúl in Áras Dhroim Airg gach Máirt ón 6 go dtí a 7 a chlog. Coláiste Phádraig, Má Nuad - Vicipéid
Mana Collegium Sti Patricii Apud Manutium
Bunaithe 1795
Cleamhnú reiligiúnach Caitliceach Rómhánach
Uachtarán Michael Mullaney
Fochéimithe 360
Iarchéimithe 120
Mic léinn dochtúireachta 18
Láthair Má Nuad, Poblacht na hÉireann (53°22'48"N, 6°36'0"W)
Seoladh Maynooth, Co. Kildare, Ireland.
Teileafón +353 1 896 1000
Láithreán Gréasáin http://maynoothcollege.ie/
Radharc ar Chearnóg Sheosaimh
Bunaíodh Coláiste Phádraig, Má Nuad sa bhliain 1795 chun oideachas a chur ar fáil don chléir Caitliceach in Éirinn.
Bunaíodh Coláiste Phádraig Má Nuad sa bhliain 1795 mar chliarscoil le hoideachas a chur ar shagairt agus faoin mbliain 1850, ba í an chliarscoil ba mhó ar domhan í. Le dhá chéad bliain roimhe sin, bhí oiliúint á cur ar shagairt Chaitliceacha na hÉireann i gColáistí na nGael sa Fhrainc, sa Spáinn, sa Phortaingéil, san Iodáil agus san Ísiltír. Mar gheall ar na Péindlíthe bheadh sé in aghaidh an dlí oideachas a chur orthu in Éirinn.
Réitigh cúpla gné an bealach do bhunú Choláiste Mhá Nuad. Gabhadh seilbh ar na Coláistí Éireannacha sa Fhrainc le linn Réabhlóid na Fraince. Rinne an rialtas iarracht Caitlicigh na hÉireann a cheansú trí na Péindlíthe a mhaolú mar thoradh ar Smaointeoireacht na hEagnaíochta agus toisc go raibh an Bhreatain i gcoimhlint leis an bhFrainc. Ag an am céanna, bhí faitíos ar easpaig na hÉireann agus ar rialtas Shasana araon go dtiocfadh sagairt na hÉireann faoi thionchar 'ghalar tógálach ceannairce agus éigreidimh' réabhlóid na Fraince. D'iarr na heaspaig cead 'acadaimh nó cliarscoileanna' a chur ar bun ina gcuirfí oideachas ar ábhair sagairt. D'áitigh a gcuid comhairleoirí polaitíochta orthu an tionscadal a fhairsingiú go gcuirfí tuataí san áireamh, agus rith Parlaimint na hÉireann, dá réir sin, acht ag díriú ar oideachas Caitliceach, dar teideal 'Act for the Better Education of Persons professing the Popish or Roman Catholic Religion'. Is mar thoradh air sin a bunaíodh Coláiste Mhá Nuad sa bhliain 1795. Bhí roinnt scoláirí de chuid na Fraince, a d'éalaigh ón Réabhlóid, i measc fhoireann luath an Choláiste. Ligeadh mic léinn thuata isteach sa bhliain 1800, ach tháinig deireadh le coláiste seo na dtuataí sa bhliain 1817.
Nuair a bhí sé bunaithe, bhí ar údaráis an choláiste a bheith an-chúramach agus iad i mbun a gcuid oibre agus leathshúil i gcónaí acu ar dheontas an rialtais. Díbríodh roinnt mac léinn as an gcoláiste sa bhliain 1798, agus arís eile le linn éirí amach Roibeáird Eiméid sa bhliain 1803. I dtús báire, bhí Caitlicigh na hÉireann amhrasach go maith faoi institiúid léinn a bhí ag fáil airgid ón rialtas, ach faoi na 1820idí agus sagairt Mhá Nuad chun tosaigh i measc na cléire, bhí siad i gcroílár fheachtas Dhónaill Uí Chonaill maidir le Fuascailt na gCaitliceach.
Ar an láimh eile, thosaigh sciar mór de lucht an Phrotastúnachais, i Sasana agus in Éirinn, ag ceistiú na dlisteanachta a bhain le híoc as oideachas a chur ar fáil do shagairt Chaitliceacha.
Sa bhliain 1871, tar éis dhíbhunú Eaglais na hÉireann, tarraingíodh siar deontas an stáit agus bhí Coláiste Mhá Nuad iomlán neamhspleách. Sa bhliain 1896 rinneadh Ollscoil Phontaifiúil de agus sa bhliain 1910, rinneadh coláiste aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de, rud a chiallaigh gur bhain mic léinn a bhí a ina n-ábhair sagart céim BA amach ó Ollscoil na hÉireann le linn a gcuid staidéir sa chliarscoil. Cléirigh amháin a bhí i mbun staidéir ann go dtí an bhliain 1966 nuair a chinn an cliarlathas Má Nuad a fhorbairt mar 'ionad oscailte d'oideachas ollscoile' agus glacadh le mic léinn thuata ar chúrsaí céime Ollscoil na hÉireann sa Choláiste. De réir mar a tháinig borradh faoi líon na mac léinn, tháinig forás ar lucht teagaisc Ollscoil na hÉireann agus ar an éagsúlacht a bhain leo.
Sa bhliain 1997 ritheadh Acht na nOllscoileanna, 1997, agus rinneadh an coláiste i Maigh Nuad a bhunú mar Ollscoil na hÉireann, Má Nuad (Ollscoil Mhá Nuad), ollscoil dá cuid féin, neamhspleách ar Choláiste Phádraig, Maigh Nuad. Ócáid iontach inniu ag an mbronnadh don ghaelbhratch i mBaile Ath Cliath. Bhí Cáit Ní Chrualaoi agus Katelynn Ní Cheallachóir i láthair mar ionadaithe ón scoil. Crocknanoo, Ballynultagh Townland, Bailte Bhuí Paróiste Sibhialta, Barúntacht Baile an Talbóidigh Íochtarach, Co. Contae Paróiste Sibhialta, Barúntacht Síol Éalaigh, Co. Contae Chill Mhantáin Beathaí nua curtha le Ainm.ie | Cló Iar-Chonnacht
Beathaí nua curtha le Ainm.ie 23 Márta 2022 – Posted in: Nuacht – Clibeanna: Ainm.ie
Ina measc, tá cuntas ar Liam Mac Con Iomaire (1937–2019). Rugadh Liam i gCasla i nGaeltacht Chonamara. Bhí aithne air mar mhúinteoir, saineolaí teanga, iriseoir, scoláire, údar, beathaisnéisí, aistritheoir agus mar chraoltóir. Bhí sé ar dhuine de na chéad léitheoirí nuachta teilifíse nuair a bunaíodh Raidió Teilifís Éireann sa bhliain 1960 agus chaith sé aon bhliain déag ina dhiaidh sin mar iriseoir agus mar fho-eagarthóir i Seomra Nuachta RTÉ. Ceapadh ina stiúrthóir é ar an Teanglann i Roinn na Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1979. Scríobh Liam dhá bheathaisnéis thoirtiúla ar mhórphearsana de chuid na Gaeilge agus na hÉireann: Breandán Ó hEithir (Iomramh Aonair, 2000) agus Seosamh Ó hÉanaí (Nár Fhágha mé Bás Choíche, 2007). Cé go raibh aithne i bhfad agus i ngearr air mar dhuine d'fhathaigh agus de ghaiscígh mhóra shaol na teanga, ba é a bhealach séimh, umhal, cabhrach, croíúil is mó a chuaigh i bhfeidhm ar dhaoine.
Rugadh Áine (Nan) Ghriallais (1936–2018) ar an 2 Aibreán 1936 i Muiceanach idir Dhá Sháile, Co. na Gaillimhe. Ba mar amhránaí ba mhó a bhain sí clú amach. Go Bostún Mheiriceá a thug Nan a haghaidh in aois a sé bliana déag, agus chaith sí sé bliana ann (1952–1958). Phós sí Seán Ó Fátharta as an Tuairín sa bhliain 1960 i mBostún. Ar fhilleadh abhaile dóibh in 1962, chuir siad fúthu i Muiceanach. Fuair Nan post ag obair sa chistin i gCeanncheathrú Raidió na Gaeltachta i gCasla agus thug sí fiche bliain ag obair ansin ó 1972 go 1992. Chuir muintir Ghriallais suim i gcomórtais amhránaíochta. Bhuaigh Nan neart duaiseanna amhránaíochta, ina measc Corn Uí Riada (1973).
Mar atá le léamh sa chuntas faoi Nan Ghriallais (1936–2018), tá stair shuaithinseach ag muintir Ghriallais agus ag a sliocht san amhránaíocht ar an sean-nós. Deirfiúr le Nan ab ea Nóra Ghriallais, bean Mhic Dhonnacha (1944–2019). Dála a deirféar, thóg Nóra amhráin sa bhaile. In Chicago a phos sí a fear céile, Coleman Mac Donnacha, in 1968 agus chaith siad tréimhse fhada sa chathair sin. Ar fhilleadh dóibh go hÉirinn in 1984, cheannaigh siad tábhairne ar Shráid Forster i nGaillimh in 1982. Bhí cáil ar an teach mar áit a raibh fáilte ar leith roimh cheol agus roimh Ghaeilge ann. Bean tí chuideachtúil, ghnaíúil a bhí i Nóra. I measc na nduaiseanna a bhuaigh sí, d'éirigh léi Corn Uí Riada a thabhairt léi faoi thrí.
Bhí Niall Tóibín (1929–2019) ar dhuine d'aisteoirí móra na hÉireann. Bhain sé cáil agus gradam amach mar aisteoir sa dá theanga agus, chomh tábhachtach céanna, mar fhear grinn a raibh cumas thar na bearta aige agus a rinne go leor seónna aonair in Éirinn agus thar lear. I gcathair Chorcaí a rugadh agus a tógadh é. Sheas sé ar an stáitse mar aisteoir den chéad uair ina shaol agus gan é ach ocht mbliana d'aois i léiriú Gaeilge de Macbeth. Chaith sé ceithre bliana déag le hAisteoirí Raidió Éireann. Bhí páirt aige sa chéad fhadscannán Gaeilge a rinneadh, an saothar ceannródaíoch Poitín le Bob Quinn. Bhí an-spéis ag an Tóibíneach i saothar Bhreandáin Uí Bheacháin. Thuill sé ardmholadh dá ról in Borstal Boy agus bronnadh duais Tony air in Broadway dá bharr. Bhí an-tóir freisin ar an leagan de The Hostage a rinne sé le Michael Scott, leagan a bhí bunaithe ar an mbunsaothar Gaeilge An Giall.
Eolaí ab ea Con Ó Ruairc (1936–2019), ar éirigh leis a spéis san ábhar sin, agus a dhúil sa dúlra go háirithe, a mhúscailt i nglúnta eolaithe, agus lena leabhar Dúlra Oileáin Árann (Cois Life, 2011) sa léitheoir ginearálta chomh maith. I nDún Droma a bhí cónaí ar a theaghlach ach thógaidís teach ar cíos in Inis Meáin ar feadh míosa gach samhradh. Ó Ollscoil Cornell i Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, a fuair sé a chéim dochtúireachta. D'fhill sé go hÉirinn in 1963 le dul ag obair le Teagasc mar ar chaith sé daichead bliain ina luibheolaí, ina eagarthóir ar fhoilseacháin eolaíochta agus ina phleanálaí taighde. Bhí a ghrá don teanga agus don fhiadhúlra fite fuaite lena ghrá d'Oileáin Árann, ar thug sé cuairteanna rialta orthu i gcaitheamh a shaoil agus é i mbun cúrsaí sa dúlra trí mheán na Gaeilge, go háirithe ar Inis Meáin.
Fathach ciúin a bhí i bPeadar Ó Flatharta (1955–2016) i saol na Gaeilge agus na Gaeltachta lena linn, duine arbh fhearr leis beart a dhéanamh ná bheith ag caint faoi. Rugadh é i gCuileán ar an gCeathrú Rua, Co. na Gaillimhe. Bhí sé ag múineadh mar bhunmhúinteoir ó 1976 go dtí 1984. Bhí sé gafa go mór le cúrsaí cearta Gaeltachta i gConamara sna 1980idí. Ceapadh é mar Stiúrthóir ar Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge sa bhliain 1987, áit a raibh sé go dtí 2003. Sa Chomhdháil d'oibrigh Peadar agus a chomhghleacaithe go dúthrachtach le státseirbhísigh, le polaiteoirí agus lucht na meán cumarsáide chun Acht na dTeangacha Oifigiúla (2003) a bhaint amach. Bhí sé páirteach i gCoimisiún na Gaeltachta 2000–2002 freisin agus i bhforbairt na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010–2030. Rinne sé taighde dochtúireachta i dteoiric agus in iompar eagraíochtaí, céim a bhronn Coláiste Bainistíochta Henley agus Ollscoil Brunel air sa bhliain 2003. Ceapadh é ina Léachtóir Sinsearach in FIONTAR, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, in 2003, áit ar chaith sé tréimhsí ina Cheann Scoile agus ar thug sé faoi thaighde agus teagasc i réimsí na gceart teanga agus an chleachtais dhátheangaigh. 'An Panda Rua a D'éalaigh Ón Zú' an leagan Gaeilge de leabhar nua John Gray. Mhínigh sé do Tuairisc.ie cén fáth go raibh sé tábhachtach go bhfoilseofaí leagan Gaeilge agus Béarla de
Dé Céadaoin, Nollaig 8 2021 ag 5:10 am
Cé nach bhfuil Gaeilge ar bith aige féin, bhraith John Gray go raibh sé tábhachtach leagan Gaeilge dá leabhar a chur ar fáil.
Is é Gray úinéir an chomhlachta foilsitheoreachta a chuir an leabhar amach, atá lonnaithe i mBéal Feirste, agus is é údar an scéil Red Panda's Great Escape, nó An Panda Rua a D'éalaigh Ón Zú
"Cheap mé go raibh an-tábhacht ag baint le leagan Béarla agus Gaeilge a fhoilsiú. Tá an-chuid leanaí le Gaeilge i mBéal Feirste anois agus creidim gur cheart freastal orthu."
Deir Gray go bhfuil sé ag éirí níos eolaí faoi na "pobail bheoga Ghaeilge i mBéal Feirste" agus an fás atá ag teacht ar na bunscoileanna Gaeilge.
"Tá sé tugtha faoi deara agam go bhfuil cairde liom a labhraíonn Béarla ag cur a gcuid leanaí chuig na bunscoileanna agus ag tosú ag foghlaim na teanga iad féin," ar sé. "Ghlac mo mhac, Fintan, air féin an teanga a fhoghlaim agus tá sé líofa agus bhí sé in ann scéal breá a aistriú dom i rannáin na Gaeilge den Irish Independent agus san Irish News.
"An leithscéal a bhí agam le fada an lá gan an Ghaeilge a fhoghlaim mé féin ná go bhfuilim róghnóthach – rud atá fíor! Ach tá an leithscéal sin ag éirí níos seanchaite i gcónaí. Is ceist cearta é an teanga a aithint agus luíonn sé le ciall go ndéanfaí sin."
Nuair a d'fhiafraigh mé de Gray an gceapann sé go mbeidh éileamh ar an leagan Gaeilge den leabhar, dúirt sé láithreach nach bhfuil aon dabht ach go mbeidh.
"Ba é an t-eagrán Gaeilge aon trian den 100 leabhar nó mar sin a ceannaíodh ag seoladh an leabhair," ar sé. "Cuireadh in iúl dom go háirithe go bhfuil múinteoirí ag leibhéal na bunscoile ag lorg acmhainní den chineál seo de shíor. Is cinnte go bhfuair mé freagra an-dearfach ó phobal na Gaeilge. Rith cló teoranta a bhí ann – ní raibh ach 400 den eagrán Gaeilge ann – ach tá mé ag ceapadh cheana féin go mbeidh orm athchló a dhéanamh."
Is é seo an chéad leabhar atá foilsithe ag Red Panda. Cén fáth ar shocraigh sé a chomhlacht féin a thosú agus dul i mbun na féinfhoilsitheoireachta?
"Chinn mé dul ar aghaidh leis an bhféinfhoilsiú i ndáiríre toisc go bhfuil fócas faoi leith ag an scéal ar Bhéal Feirste, cé go bhfuil súil agam go mbeidh tarraingt uilíoch air," ar sé. "Mar chathaoirleach ar 'Reclaim the Enlightenment' bhí taithí agam paimfléid a fhoilsiú faoin inphrionta Reclaim, agus taithí agam ar an obair ón eagarthóireacht go dtí an foilsiú agus an dáileadh, rud ar cuidiú é. I measc na bpaimfléid tá mo phaimfléid féin ar ghnéithe de stair na nÉireannach Aontaithe agus, le déanaí, ceann ar Mary Ann McCracken."
Deir Gray gur chabhraigh an taithí sin go mór le Red Panda. Is é an sáraistritheoir agus scríbhneoir Antain Mac Lochlainn a d'aistrigh an leabhar go Gaeilge agus Beth McComish a mhaisigh.
Tá an craoltóir aitheanta Cormac Ó hAdhmaill ina measc siúd a deir gur fiú go mór scéal an Phanda a d'éalaigh ón zú a fháil.
"Thig liom Mamaí nó Daidí a shamhlú, an leabhair seo oscailte acu, na leanaí cruinn thart agus iad ag amharc agus ag éisteacht le draíocht an scéil seo," a dúírt Ó hAdhmaill.
I measc na leabhar eile atá scríofa ag John Gray tá The Day the Monster Came agus There are Dragons, a d'fhoilsigh ag Appletree Press.
Deir sé gur "mór an t-aoibhneas é filleadh ar an scríobh do leanaí arís".
D'éalaigh panda dearg ó Zú Bhéal Feirste tamall de bhlianta ó shin agus b'in a spreag Gray chun an scéal seo a scríobh. Creideann sé go láidir go bhfuil scéalta ag teastáil uainn "a bhaineann leis an domhan ina gcónaíonn ár bpáistí" agus tá cé go bhfuil an scéal seo suite i mBéal Feirste, tá Gray ag súil go dtaitneoidh sé le gach éinne. D'éirigh idir lucht stiúrtha na hAmharclainne agus Roinn na Gaeltachta níos luaithe i mbliana mar gheall ar choinníollacha bronnta an deontais ach fuair an Coiste scéala le deireanas go n-íocfar an t-iomlán
Dé Máirt, Bealtaine 9 2017 ag 6:59 pm
Tá Coiste Amharclann Ghaoth Dobhair agus Roinn na Gaeltachta tar éis teacht ar réiteach faoi cheist an deontais a ceadaíodh d'athchóiriú na hAmharclainne anuraidh.
Dúirt Cathaoirleach Choiste Amharclann Ghaoth Dobhair, Pól Mac Cumhaill, le Tuairisc.ie go bhfuil "lúcháir" ar an gcoiste go bhfuil "achan rud socraithe agus críochnaithe" agus an scéala faighte ón Roinn go bhfuil an deontas a ceadaíodh le híoc ina iomlán.
D'éirigh idir lucht stiúrtha Amharclann Ghaoth Dobhair, a athosclaíodh níos luaithe i mbliana, agus Roinn na Gaeltachta nuair a tháinig sé chun solais go raibh an Roinn ag iarraidh méid an deontais a bronnadh ar choiste na hAmharclainen a ghearradh, ag ráta €400 'in aghaidh an lae', toisc nár críochnaíodh an obair athchóirithe in am.
Bhí cruinnithe ar siúl an mhí seo caite agus súil ag an dá dhream an cheist a réiteach.
"Fuair muid an scéala ón Roinn go mbeidh an deontas iomlán le híoc. Buíochas le Dia go bhfuil sé réitithe agus go bhfuil achan rud socraithe. Níor tugadh aon mhíniú ar an gcinneadh, maram gur míthuiscint a bhí ann ón tús. Tá lúcháir orainn go bhfuil an rud réitithe," a dúirt Pól Mac Cumhaill.
Tuigtear do Tuairisc.ie go bhfuil an deontas ina iomlán le híoc taobh istigh de chúpla lá.
Ba é an tiarAire Stáit do Ghnóthaí Gaeltachta Joe McHugh a cheadaigh an deontas don Amharclann an chéad lá riamh — cinneadh ar bhain conspóid nach beag leis. Ba é McHugh a d'oscail an Amharclann athchóirithe go hoifigiúil níos luaithe i mbliana i ndiaidh don áit a bheith dúnta le 10 mbliana.
Dúirt McHugh, ag bhí ag obair leis an Aire Stáit Seán Kyne le teacht ar réiteach na faidhbe seo, go bhfuil "lúcháir" air go bhfuil na fadhbanna socraithe agus ghabh sé buíochas le Seán Kyne, Pól Mac Cumhaill, agus Coiste na hAmharclainne "as a dtiomantas" don togra.
"Is áis den scoth í an Amharclann do cheantar Ghaoth Dobhair agus don chontae ina iomláine. Tá tábhacht nach beag ann do chur chun cinn na Gaeilge in athoscailt na hAmharclainne agus is cinnte go rachaidh sé chun tairbhe go mór do cheantar Ghaoth Dobhair," a dúirt sé. Údar an leabhar Ridire an Ghaiscidh, leabhar a chuirtear cor úr nua greannmhar i seanscéal béaloidis a bhfuil idir gháire, ghreann agus ghliondar le fáil ann. Macroom-born soprano and harpist Kathleen Dineen and a cappella vocal trio White Raven are delighted to perform in An Lab in John St. Dingle on Tues. Feb. 14 th . Dúirt Joe McHugh TD, Aire Stáit na Gaeltachta, go raibh sé tábhachtach aitheantas a thabhairt don mhéid oibre a bhí ar siúl sa chúlra agus an cheannasaíocht atá á léiriú ag leibhéal trasteorann agus ag Comhairle Contae Dhún na nGall trí bheith ardaidhmeannach i dtaca leis an líonra agus an ceangal idir Meiriceá agus Dún na nGall a thógáil. Tá Údarás Craolacháin na hÉireann sa tóir ar Ardoifigeach Feidhmiúcháin le Gaeilge ar chonradh sealadach 11 mí. Tá Gaeilge líofa de dhíth i bhfoirm labhartha agus scríofa. Beidh an té a cheapfar lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Ionadaí an eagrais GAELSCOILEANNA TEO. í Bláthnaid Ní Ghreacháin atá ina hArdfheidhmeannach ar an eagras ón bliain 2006. Chaith sí bliain ag obair le Foras na Gaeilge agus 5 bliana mar léachtóir agus bliain mar Bhainisteoir Tionscadail le Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Tá sí mar bhall de Bhord Stiúrtha FNT agus mar chomhalta ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge. Máire Uí Chonghaile ‘Spórtlann na hÉireann’ is teideal don ionad spóirt nua ag Coláiste Feirste, a seoladh ar na mallaibh. Is mol ilúsáide é don spórt, don oideachas agus don chultúr a chuirfidh borradh breise faoi chúrsaí sa Cheathrú Ghaeltachta in Iarthar Bhéal Feirste. Bhí Meon Eile ag an seoladh... DEIRTEAR NACH mbíonn in aon rud ach seal agus is fíor é. Táimse thar n-ais ar an seanfhód arís tar éis bliain a chaitheamh ag múineadh na Gaeilge i Meiriceá. Tá Scóir do mhic léinn i gceantar na scoile Southlake-bhunaithe suas, cé. Mic léinn Carroll méadú 12 phointe ar an scrúdú. An scór ilchodach do mhic léinn Carroll go raibh méadú ó 1,664 i 2008-1676, dúirt an oifigigh dúiche. Oibríonn an tIonad Aistriúcháin i gcomhar le soláthraithe seachtracha seirbhíse teanga le haghaidh seirbhísí aistriúcháin, eagarthóireachta, téarmaíochta, fotheidealaithe, tras-scríofa agus seirbhísí teanga eile de réir mar is gá chun freastal ar riachtanais a chliant. D'fhonn na seirbhísí sin a sheachfhoinsiú, úsáideann an tIonad creatchonarthaí nó sainchonarthaí, ag brath ar an gcineál seirbhíse, ar an bpéire teangacha agus ar an réimse a theastaíonn ón gcliant.
An bhfuil spéis agat a bheith ag obair linn?
Athbhreithniú ag teangeolaithe inmheánacha
Athrangú
Sínítear creatchonarthaí leis na soláthraithe seirbhíse a n-éiríonn leo sa ghlao ar thairiscintí a eagraíonn an tIonad. Conarthaí aon bhliana atá i gceist agus féadfar iad a athnuachan trí chomhaontú intuigthe go ceann tréimhsí aon bhliana eile, nach faide ná tréimhse iomlán ceithre bliana. Téitear i dteagmháil le conraitheoirí trí shannadh grúpa nuair a ordaíonn cliaint an obair. Cuirtear an t-ord chuig gach conraitheoir, agus is é an conraitheoir a fhaigheann an obair an ceann is airde ar an liosta astu go léir a thugann freagra dearfach laistigh de thréimhse ama ar leith. Síníonn an tIonad sainchonarthaí le soláthraí seachtrach teanga i ndáil le seirbhís teanga ar leith agus réimse ar leith nach gcuimsítear faoi chreatchonradh, nó más rud é nach bhfuil aon chonraitheoir ar liosta an chreatchonartha ar fáil chun an obair a dhéanamh.
Tá an múnla nua-aimseartha réamhghníomhach atá i bhfeidhm ag an Ionad maidir le seachfhoinsiú bunaithe ar thrí phríomhghné: soláthraithe sainiúla seachtracha seirbhíse teanga, córas dinimiciúil measúnaithe (athrangaithe) (ba é an tIonad a thug an córas sin isteach in institiúidí an AE den chéad uair), rud a chinntíonn go n-úsáidtear na soláthraithe seirbhíse teanga is fearr, agus acmhainní teanga a sholáthar do sholáthraithe seachtracha seirbhíse chun cabhrú leo lena gcuid oibre.
Ba cheart go mbeadh gach tionscnamh a fhaigheann an tIonad ó sholáthraithe seachtracha seirbhíse teanga ar chaighdeán sách ard gur féidir iad a úsáid mar atá, gan aon athbhreithniú breise ag an Ionad. Mar sin féin, mar chuid de mheasúnú dearbhaithe cáilíochta an Ionaid ar na soláthraithe seirbhíse seo, déanann teangeolaithe inmheánacha athbhreithniú córasach ar gach píosa oibre trí úsáid a bhaint as bileog mheasúnaithe chun a áirithiú go bhfuil siad oiriúnach don fheidhm. Ní hamháin go bhfuil measúnú foriomlán ar cháilíocht na hoibre ar an mbileog, ach nuair is gá, bíonn faisnéis mhionsonraithe ann freisin maidir leis na cineálacha earráidí a aimsíodh. Díríonn an tIonad ar iomláine agus ar chruinneas, déantar seiceáil lena áirithiú go luaitear doiciméid thagartha agus ábhar foilsithe i gceart, go gcloítear leis na treoracha agus go mbíonn leanúnachas téarmeolaíochta agus stíle ann. Déanann an tIonad seirbhísí teanga a sheachfhoinsiú go príomha i 24 teanga oifigiúla an AE, ach freisin i dteangacha eile neamh-AE amhail Íoslainnis, Ioruais, Araibis, Rúisis, Seirbis, Sínis, Seapáinis, Eabhrais, Fairsis, etc.
Tríd is tríd, oibríonn an tIonad Aistriúcháin le creatchonarthaí bunaithe ar chóras dinimiciúil rangaithe.
Déanann an tIonad dearbhú cáilíochta ar an obair ar fad a sholáthraíonn a chonraitheoirí.
Déanann athbhreithnitheoirí inmheánacha an Ionaid measúnú ar gach píosa oibre trí úsáid a bhaint as bileog mheasúnaithe. Nuair a mheastar go bhfuil cáilíocht na hoibre a seachfhoinsíodh ar ardchaighdeán eisceachtúil (rangaithe mar +1) nó ar chaighdeán íseal atá do-ghlactha (rangaithe mar -1), cuirtear an píosa oibre ar aghaidh chuig Coiste Measúnaithe an Ionaid ar a bhfuil baill neamhspleácha ó ranna éagsúla. Más rud é go ndeimhníonn an Coiste an chéad mheasúnú, déantar líon áirithe pointí (de réir mar a shainítear sa chreatchonradh) a chur leis nó a bhaint as an líon pointí a bronnadh ar an gconraitheoir ar dtús agus déantar an conraitheoir a athshuí suas nó síos ar an liosta dá réir. I gcás go bhfuil cáilíocht na hoibre a seachfhoinsíodh ar chaighdeán inghlactha (rangaithe mar 0), i.e. más rud é go bhfuil an obair ar leibhéal is féidir a bheith ag súil go réasúnta leis ó theangeolaí gairmiúil, ní dhéantar aon athrú ar rangú an chonraitheora.
Leis an gcóras sin, déantar cinnte go léiríonn rangú na gconraitheoirí fíorchaighdeán na seirbhíse a chuirtear ar fáil le linn tréimhse an chonartha.
Maidir leis an obair a sheachfhoinsítear faoi nósanna imeachta idirbheartaíochta, leantar an nós imeachta céanna i ndáil le dearbhú cáilíochta, ach cuirtear as an áireamh iad ón gcóras dinimiciúil rangaithe seo nach bhfuil i bhfeidhm ach amháin i leith creatchonarthaí a shínigh an tIonad lena chonraitheoirí.
Tá an córas dinimiciúil rangaithe ar ceann de bhuanna mhúnla dearbhaithe cáilíochta an Ionaid. Mar gheall ar an gcóras sin, bíonn an tIonad an-fhrithghníomhach agus bíonn sé ina chuidiú freisin le hardchaighdeán a áirithiú go comhsheasmach san fhadtéarma. One of this years Guth Gafa Documentary Film festival highlights will be the Irish entry An Paiste Beo Bocht/Child of The Dead End (IRL, 2009) by Desmond Bell. Drawing upon a rich vein of early cinema archive and live action shot in Ireland, Scotland and England Child of The Dead End tells the touching story of navvy poet, novelist, dramatist and Screen writer Patrick MacGill played by Oscar-nominated actor Stephen Rea. Tráthnóna Dé Sathairn 7 Samhain, i gClub Áras na nGael, Gaillimh, cuirfidh Máirín MhicLochlainn ó Chonamara tús le sraith seisiún scéalaíochta ina n-inseoidh sí na Scéalta Fiannaíochta atá aici óna h-athair. Tosnóidh sí le scéal darb ainm Mac Rí na Binne. Beidh sraith iontach seimineár ar líne ag Comhairle na Gaelscolaíochta amach idir 23 Feabhra agus an 24 Márta. Is féidir clárú do na seisiúin éagsúla ag na naisc thíos nó téigh chuig an suíomh anseo. Reactálfar gach seimineár ar Zoom agus rachaidh nasc amach roimh ré... 4] Tiocfaidh John Walshe, ar a dtugtar Breathnach freisin, agus daoine eile i láthair chun teideal measáistí etc., in Eochaill, a thaispeáint, arna n-éileamh ag William Unak 17 results for "An Bille um Fhorbairt Peitriliam agus Mianraí Eile (Leasú) (Bearta Éigeandála Aeráide), 2018" filtered by Gach díospóireacht agus gach suí.
https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/seanad/1960-03-23/2/
23 Márta 1960 - Mianraí eile, 1959. Tá an Bille um Institiúid Innealtóirí Sibhialta na hÉireann (Cairt a Leasú), 1959... éis aontú leis na Leasuithe a rinne Seanad Éireann ar an mBille um Fhorbairt Pheitriliaim agus..., rite ag Dáil Éireann gan leasú. The following Messages have been received from Dáil Éireann: Dáil... Development Bill, 1959. Dáil Éireann has passed the Institution of Civil Engineers of Ireland (Charter Amendment) Bill, 1959, without amendment.
27 Beal 2014 - ) a leasú chun foráil bhreise a áireamh ann lena gceadófaí don Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta... teanga. Eascraíonn an leasú seo as cinneadh an Rialtais ar an 30 Deireadh Fómhair 2013 an beartas... Ranna agus Oifigí Rialtais amach anseo. Is leasú é ceannteideal 7 ar alt 14 den Phríomh-Acht... an scéim reatha agus; Alt 15(1) den Acht a leasú chun a cheadú don Aire fógra a eisiúint chuig... bhráid an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta ag an am céanna. Mar thoradh ar an leasú seo
14 Iúil 1965 - 1958 a leasú agus a leathnú. Is chuige sin atá an Bille seo os comhair an tSeanaid. Tá a lán... eolas teicniúil agus teacht ar mhargaí acu atá ag teastáil go géar uainn. Nuair a rithfear an Bille... fostaíochta a sholáthar sa Ghaeltacht tá gá le tionscail eile fós agus, mura gcuireann daoine eile ar... Rúnaí Parlaiminte Aire na Gaeltachta (Mr. Faulkner) Faoi mar atá ráite sa Pháipéar Bán um... phríomhghléas chun gníomhaíochtaí eacnamaíocha de chineál tionsclaíoch a fhorbairt i ngach limistéar
7 Meith 1978 - an Bhoird a cuireadh an leasú sin ar aghaidh d'fhonn an Bille a neartú agus sprioc níos daingne síos... an Bille seo á mholadh agam agus is é is feidhm don Bhord an Ghaeilge a chur chun cinn agus, go háirithe... bhord reachtúil" agus tá buíochas ag dul dóibh i ngeall air sin agus ar na moltaí fiúntacha eile... críonna stuama go dtí gur éirigh sé as nuair a foilsíodh an Bille seo. Ar ndóigh, tá Seanadóir eile... agus le dreamanna eile d'fhonn an Ghaeilge a chur chun cinn agus tá feachtas poiblíochta á ullmhú
20 Márta 2018 - leasú uimh. 9 faoin earcaíocht seo de 20%. Tá ceisteanna áirithe agam faoi sin, arbh fhiú féachaint... Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin i mí Feabhra 2018 agus gealladh faoi dheireadh na scéime sin go.... Tá sé le feiceáil anois go bhfuil an rud céanna geallta in 2018 agus chomh maith leis sin go bhfuil.... Chomh maith leis an leasú sin, ó thaobh sceideal an Achta, áit a mbíonn na comhlachtaí poiblí luaite... sé sin á uasdátú go huathoibríoch ar nós Achtanna eile, mar shample, ar nós an Achta um Míchumas
9 Aib 2014 - liom díriú sna nóiméid atá fágtha agam ar phríomh-fhorálacha Bille na dteangacha oifigiúla (leasú... Billí a raibh baint díreach agam leo - Bille na Gaeltachta 2012 agus an Bille um Choimisiún Thithe... Státseirbhísigh chun a gcuid inniúlachta sa Ghaeilge a fhorbairt agus cur le cumas na Státseirbhíse maidir... agus iarscoile, a d'fhógair mé sa Teach seo ar an 12 Márta - a leathnú amach don chuid eile den tír... bliain don Ghaeilge agus ceann eile faoin choiste chomhairleach faoin straitéis. Is ar mo Roinn atá
22 Iúil 1975 - , saibhreas mianraí, agus gach rud mar sin. Caithimíd na h-acmhainní go léir a úsáid agus a fhorbairt...", ar siúl faoi láthair ar éisc de gach saghas eile, shellfish, agus rudaí mar sin. Sé mo...-pháirteach ins an fhorbairt sin. B'fhéidir gur tré chomharchumann an tslí is fearr agus táimid ag tosnú le... —agus tá sé sin ráite agam go minic go poiblí—nach bhfuil fhios agamsa aon fhorbairt níos tábhachtaí... ins an nGaeltacht ná an fhorbairt feirmeoireacht éisc, agus tá súil agam go n-eireoidh go han-mhaith
3 Aib 2019 - agus go deimhin na forais eile Stáit a bhfuil baint go díreach acu nó go tánaisteach le leas na... pleanála teanga a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm ag leibhéal an phobail. Is tríd an bpróiseas... agus teaghlaigh i gceantair Ghaeltachta agus i gceantair eile taobh amuigh den Ghaeltacht, áit... Ghaeltachta agus i gceantair eile taobh amuigh den Ghaeltacht atáthar dhá dhéanamh seo. Is é an cuspóir... leis an údarás, an Roinn Oideachais agus Scileanna agus páirtithe leasmhara eile, sraith chruinnithe
12 Márta 2019 - stairiúil na Gaeilge a chur i dtoll a chéile. Táthar ag dréachtú Bille na dteangacha oifigiúla (leasú... an phlean gníomhaíochta, tá na bearta comhaontaithe a leagtar amach ann. Tá breis agus 180 díobh ann...; agus ceadaíodh maoiniú de €325,000 d'Ealaín na Gaeltachta in 2018 chun gníomhaíochtaí traidisiúnta... gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta, an Roinn Oideachais agus Scileanna agus páirtithe leasmhara eile... a chur chun cinn. Is ábhar sásaimh é gur éirigh leis an údarás 589 post a chruthú in 2018 agus go
16 Meith 1965 - Oideachais) (Leasú), 1961, gurbé a chéad chuspóir ná scéim leathnaithe scoláireachtaí iarbhunoideachais agus... gCorcaigh, Luimneach agus Portláirge a réiteach. Tá fúm feabhsú ginearálta eile a dhéanamh i gcúrsaí foirne... £550,000. Titfidh £300,000 den chostas san ar an Stát agus íocfaidh na húdaráis áitiúla an chuid eile... ag feabhsú, go bhféadfaí an scéim a leathnú. Tá áthas orm a fhógairt don Teach go bhfuil fúm leasú... ar an tslí ar dócha a bhéadh an scéal i 1970 bunaithe ar an leasú atá beartaithe a dhéanamh ar Acht
15 Samh 2017 - oifigiúla (leasú), a dréachtaíodh anuraidh, agus tréimhse comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara... an obair agus an infheistíocht atá á déanamh i gcaitheamh an ama i leith an raon leathan scéimeanna, bearta... scéimeanna an dá eagraíocht a leasú le freastal ar na héilimh sin. Ag baint úsáide as an gcur chuige... milliún san iomlán ceadaithe don tréimhse 2016-2017 go 2018-2019 le os cionn 40 ollscoil agus coláistí... ról lárnach agus tábhachtach ag na dreamanna éagsúla sin maidir le bliain na Gaeilge 2018. Tá obair
25 DFómh 2017 - caipitil tábhachtacha a bhrú chun cinn in 2018 agus tuilleadh fostaíochta a chruthú sa Ghaeltacht dá... torthaí an athbhreithnithe ar Bhille na dteangacha oifigiúla (leasú) 2014 i mí Aibreán 2014. De bharr... mhíshástacht le cuid de na leasuithe a bhí molta, níor foilsíodh an Bille agus tógadh cinneadh... Stáit ábhartha, eagrais Gaeilge agus Gaeltachta, an Coimisinéir Teanga, agus páirtithe leasmhara eile... le cinntiú go mbeidh an Bille is fearr agus is éifeachtaí agam le tabhairt os comhair an Oireachtais
11 Márta 2015 - bhfuil mórán muiníne acu chun dul chun cainte i nGaeilge le daoine eile. Is iad na daoine seo agus na... go bhfuil géarghá leis an teanga a chaomhnú agus a fhorbairt. Is eol domsa go maith mar Aire Stáit... gceantair Ghaeltachta agus i gceantair eile taobh amuigh den Ghaeltacht. Tá áthas orm a rá go bhfuil dul... an Bhille teanga. Is é príomhaidhm an Bhille ná an tAcht teanga a leasú chun a chinntiú go leanfaidh... a fháil ón Stát. Cuireadh na ceannteidil faoi bhráid an Chomhchoiste um Chomhshaol, Chultúr agus
2 Feabh 2017 - Bille ullmhaithe chun forálacha áirithe den Acht a leasú. I gcomhthéacs na n-éileamh éagsúil atá déanta..., lena n-áirítear an Comhchoiste um Ealaíona, Oidhreacht, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus... chruinniú eile den choiste comhairleach, atá ionadaíoch ar na heagraíochtaí éagsúla Gaeilge agus... romhainn agus tús a chur le hullmhú pleananna teanga i mbailte eile, nach iad atá ar an liosta de bhailte... céim thábhachtach eile chun cinn glactha ag an Rialtas ar son na Gaeilge agus cur i bhfeidhm córasach
1 Meith 1978 - maximum. Fógraíodh leasú eile uirthe i ráiteas na Cainfhaisnéise, 1977, ach dúradh nach mbeadh éifeacht... hollscoileanna agus d'institiúid eile a thagann faoin Údarás um Ardoideachas-sin méadú de £901,600 nó 22 faoin... sin agus tá socraithe agam a luach a leasú le héifeacht ó thosach na bliana acadúla 1978-79 mar seo..., agus méadaithe dá réir sin a dhéanamh ar na leibhéil eile deontais. An méadú seo de 66? faoin gcéad... Roinn-se agus an tÚdarás um Ard-Oideachas. Tá soláthar á dhéanamh i suim £13,605,000 do na
11 Márta 2015 - ndóigh, tá an Taoiseach agus ceannairí na bpáirtithe polaitiúla eile ag tabhairt dea-shampla dúinn uile..., léamh litríochta agus go leor imeachtaí eile. Ar ndóigh, tá na himeachtaí seo feiliúnach do gach... nuachtáin leictreonacha, foclóirí agus áiseanna eile. Go háirithe, is áis iontach iad seandaoine le Gaeilge... saibhreas oidhreachta na teanga a choinneáil beo agus a thabhairt slán don chéad ghlúin eile. Ó ceapadh... príomhaidhm an Bhille ná an tAcht Teanga a leasú chun a chinntiú go leanfaidh sé de bheith ina thacaíocht Leis an fhírinne a ráidht leat, deiream ineacht agus scríobham ineacht mar a deirtear i nGaoth Dobhair, agus is cuma liom sa tsioc fá dtaobh do dhíchiall a chaighdeáin sin.Agus chan mise amháin a ghníos sin. Esther Le Mair: Secondary verbs in Old Irish: a comparative-historical study of patterns of verbal derivation in the Old Irish glosses. Faoi stiúir an Dr. Graham Isaac. Hanne-Mette Raae: The representation in Old Irish law texts of the legal position of women in early medieval Ireland as regards the ownership of property. Faoi stiúir ag an Dr. Graham Isaac agus ag an Ollamh Dáibhi Ó Cróinín, Roinn na Staire. Cuntas eile air is ea Liam Ó Maolruanaidh, 1941 le Donncha Ó Súilleabháin. Tá áit shuntasach tugtha dó ag P. J. Mathews in Revival: the Abbey Theatre, Sinn Fein, the Gaelic League and the Co-operative Movement, 2003. Bunaíodh an Willie Rooney Shield chun inniúlacht ar Ghaeilge mar chúnamh i dtionscal na clódóireachta a spreagadh. Tá idir smaointe, liostaí de théarmaí úsáideacha, chuardach focal, ábhair thacaíochta, ráiteas nuachta agus thráth na gceist samplach ar fáil sa Lámhleabhar Idirnáisiúnta Sheachtain na Gaeilge le Energia do Phobal na Gaeilge Thar Sáile 2019, arna dhearadh againn go speisialta le cabhrú le grúpaí i gcéin chun imeachtaí Gaeilge a reáchtáil go háitiúil. Cinneadh iar-aire de chuid an DUP diúltú d'iarratas faoi Ghaelscoil 'cothrom' agus 'dleathach' – Tuairisc.ie
De réir breithiúnais sa Chúirt Achomhairc bhí sé de cheart ag Peter Weir diúltú d'iarratas go ndéanfaí Gaelscoil an Lonnáin ar Bhóthar na bhFál a athlonnú
Dé Luain, Eanáir 14 2019 ag 11:17 am
Bhí sé de cheart ag iar-aire oideachais de chuid an DUP diúltú d'iarratas go n-athlonnófaí Gaelscoil atá i bhfoirgneamh 115 bliain in iarthar Bhéal Feirste, de réir breithiúnais sa Chúirt Achomhairc.
Cuireadh ar neamhní san Ard-Chúirt in 2017 cinneadh an iar-aire oideachais Peter Weir diúltú don iarratas go ndéanfaí Gaelscoil an Lonnáin ar Bhóthar na bhFál a athlonnú.
Cinneadh an uair sin go gcaithfí athbhreithniú a dhéanamh ar an bpróiseas a bhain le diúltú an iarratais i leith athlonnú na scoile, ach chinn beirt as triúr breithiúna sa Chúirt Achomhairc go raibh Weir i dteideal diúltú don iarratas.
Máthair dalta de chuid Ghaelscoil an Lonnáin ar Bhóthar na bhFál a lorg an t-athbhreithniú faoin gcinneadh a rinne Weir in 2016.
D'éirigh san Ard-Chúirt in 2017 le héileamh na mná ar ordú cúirte a thabharfadh ar na húdaráis athlonnú na Gaelscoile a cheadú nó athbhreithniú a dhéanamh ar a chinneadh.
Dúradh an uair sin nár chuir Peter Weir dearcadh Chomhairle na Gaelscolaíochta san áireamh nuair a dhiúltaigh sé don iarratas agus mhaígh an breitheamh go raibh sé "ró-righin" ina chur chuige.
Dúradh chomh maith gur cliseadh a bhí ann ar an dualgas reachtúil atá ann an Gaeloideachas a fhorbairt.
Mhaígh dlíodóirí na mná in 2017 go raibh an foirgneamh "róbheag agus rósháinnithe" agus nach raibh sé "feiliúnach" mar láthair scoile. Ag deireadh na bliana 2015 a chuir Bord Gobharnóirí Ghaelscoil an Lonnáin iarratas faoi bhráid na Roinne Oideachais go n-aistreofaí an scoil go dtí an láthair ina mbíodh scoil Naomh Comhgall.
Cé go raibh tacaíocht ag an iarratas ó údaráis oideachais éagsúla dhiúltaigh Peter Weir dó i mí an Mheithimh agus tuairiscíodh go raibh 'inmharthanacht' na scoile i measc na gcúiseanna leis an diúltú sin.
Cinneadh sa Chúirt Achomhairc nach raibh cinneadh Weir "míchothrom ná mídhleathach", cinneadh ar buille é do lucht an ghaeloideachais ó thuaidh.
Fág freagra ar 'Cinneadh iar-aire de chuid an DUP diúltú d'iarratas faoi Ghaelscoil 'cothrom' agus 'dleathach''
Seán Mac Cearáin Dé Máirt, Eanáir 15 2019 ag 4:32 pm
Níl rud ar bith nua sa chinneadh sin.Cé go bhfuil sé de dhualgas ar chibé Áire atá i gceannas an Gaeloideachas a fhobairt ní gá dóibh sin a dhéanamh gan na rialacha i dtaca le "Pleanáil Ceantair"a chur sa áireamh.Mar chuid den pholasaí sin caithfidh an scoil bheith inmharthana.Le scoil a bheith inmhartha caithfidh 140 dálta bheith cláraithe ar feadh tréimhse áirithe.Tá 3 scoil i nDoire gan suíomh ceart nó uimhreacha inmharthana acu as siocar nár tugadh aon aird ar na rialacha sin.Tá scoil amháin ar an fhód corradh is 30 bliain.Is é an fáth go bhfuil cúrsaí amhlaidh ná gur thug Caitriona Ruaine SF cead do na scoileanna a oscáilt in éadan chomhlaire agus rialacha na roinne.Tá na trí scoil sin uilig anois inmharthana.mar sin ní bhíonn an lucht ar an Roinn i gcónaí. Moltar áfach, nach mbeadh rang iomlán á chaitheamh ar scil teanga amháin agus go dtabharfaí na scoláirí ar ais le chéile mar ghrúpa ag pointe cuí san obair. Bhí Mark Ó Conghaile, a bhí 28 bliain d’aois, ina chónaí i nGaeltacht na Mí, áit ar rugadh agus a tógadh a athair. I supported the thinking behind the Bill for the same reason that I supported the establishment of TG4, which celebrated its tenth anniversary last night. We all want the Irish language perceived not only as acceptable but interesting, fun and useful. If a language is to be more than a museum piece, people must be able to carry out the main activities of their lives through that medium. Given the standing of the Irish language in the Constitution, it is logical that people should be able to conduct their business with the State in the national language. Tá an leagan Gaeilge ar an taifead mar Dún in Ainmleabhair na Suirbhéireachta Ordanáis do chontaetha Luimnigh agus Thiobraid Árann, 1840. 18 Oct 2016 Siúil le dul go Samhail Phite Méabha Beidh an grúpa cnocadóireachta Siúil, atá lonnaithe in Ard Mhacha, ag leanstan lena gclár míosúil siúlóidí Dé Sathairn 29 Deireadh Fómhair. Exhibitions _ Pearse Museum English Gaeilge Baile Blais De Pleanáil Cuairt Turas ar Líne Gailearaí Naisc Oidhreachta OOP Glac Páirt Taispeántais Foghlaim Amlíne agus Leabharliosta An Hermitage An Músaem Pádraig Mac Piarais Liam Mac Piarais Scoil Éanna Éirí Amach na Cásca 1916 Tar Éis an Éirí Amach Fiosraigh Oideachas Bailiúchán Acmhainní Teagmháil Select Page Taispeántais Scrollaigh síos an leathanach seo le léamh faoi thaispeántais, idir chinn reatha agus chinn atá thart. Ghlac páistí ó Scoil Ursula páirt sna Comórtaisí Gaeilge i bhFeis Shligigh ar an 12ú agus 13ú Aibreán. Bhí gach duine ar fheabhas! Comhghairdeas libh uilig. Táimid bródúil asaibh. Deir a lán daoine mura bhfuil Gaeilge acu "Oh, bhuel bhí muinteoir uafasach agam nuair a bhí mé i mbunscoil" (Ach, deireann siad sin as bearla, ar ndoigh! Possibly in Michigan

Is gearrscannán uafáis Meiriceánach é Possibly in Michigan a bhí cruthaithe ag Cecelia Condit. Fuair an scannán maoiniú ón National Endowment for the Arts agus ón Ohio Arts Council. Baile an Londraigh An Bhánóg An Charraig Dhubh Brú na Déise Brú Rí Fánaithe na Camóige Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean Cromadh An Dromainn/An tÁth Leacach Eithbhinn Garrdha Uí Spiolláin Gallbhaile Gaeil Gailtí An Gleann Rua An tOspidéal/Cathair Fuinse Cill Mocheallóg Cnoc Áine Stáicéirí de Bhailís Mhínigh sé "Tá CONCOS (Comhchoiste na gColáistí Samhraidh) comhlacht ionadaíoch do choláistí samhraidh na hÉireann sna príomhcheantair Ghaeltachta agus taobh amuigh díobh ag fanacht ar threoir oifigiúil ón HSE i dtaobh an leanfar ar aghaidh le cúrsaí na bliana seo nó mura leanfar mar gheall ar ghéarchéim paindéime COVID-19.
"Ní mór don Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta teagmháil a dhéanamh leis na páirtithe leasmhara láithreach maidir leis an méid atá i ndán do na Coláistí Samhraidh seo.
"Cuireann coláistí samhraidh go mór le geilleagar cheantair Ghaeltachta agus beidh caillteanas mór airgeadais i gceist leis do na pobail seo mura mbeidh siad ar siúl.
"Má chuirtear siar na coláistí seo, ní mór don Roinn gach bealach ó thaobh airgeadais de a scrúdú chun tacú leis na mná tí, leis na coistí agus leis na coláistí iad féin chun freastal ar an gcaillteanas a tharlóidh.
"Mar achoimre, ba mhaith liom béim a leagan arís ar ghlao Chonradh na Gaeilge agus CONCOS go dtabharfaí tacaíocht dhíreach do Choláistí Samhraidh na Gaeltachta chun a chinntiú nach ndúnfar ar fad iad," a dúirt Leascheannaire Calleary mar fhocal scoir. Tags: Dónal Ó Liatháin, Filíocht Posted on 05 April 2009 by igaeilge Is píosa filíochta é seo a chum m’athair, Dónal Ó Liatháin. ‘Deirí nua iolra in Iarthar Chonamara: -u:i: agus -əwi:: hipitéis aicmeach’. In Brian Ó Catháin agus Ruairí Ó hUiginn (eag.í). Béalra: aistí ar theangeolaíocht na Gaeilge. Maigh Nuad, 2001, 161-180. Ceithearnach

Is éard a bhí i gceist le ceithearnach (ceithern) nó saighdiúir Gaelach meánaoiseach. Tá baint ag na sloinní Ó/Mac Ceithearnaigh leis an bhfocal seo.
Tugtar ceithearnach ar fhear fichille freisin.
Sanasaíocht.
Meán-Ghaeilge: "ceithern". "Kern" a deirtear i mBéarla. Ar na cuntais seo – a ainmníonn ceoltóirí áirithe, ina measc an t-amhránaí Maighréad Ní Annagáin, an píobaire Denis Delaney, agus na veidhleadóirí Mrs. Bridget Kenny agus Treasa Ní Ailpín – tá seod amháin ag tarraingt cainte faoi láthair i measc staraithe na Gaillimhe, laistigh agus lasmuigh den ollscoil: is é sin grianghraf atá céad bliain d’aois i mbliana, a glacadh ag Oireachtas na bliana 1913 agus a foilsíodh sa nuachtán An Claidheamh Soluis. Is éard atá againn in Rogha an Chéid an iarracht is maisiúla go dtí seo ar chanóin nua-aoiseach Gaeilge a leagan síos. Tá Gaeilge Locha Riach iontach buíoch do Chomhar Creidmheasa Naomh Breandáin as urraíocht fláithiúil a chur ar fáil do na comórtais seo. Bhí ábhar a bhí foilsithe ag An gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG) in úsáid mar acmhainn ag na múinteoirí seachas go díreach sa mhúinteoireacht. Ní raibh sí sa chuid is mó de na scoileanna náisiúnta mar ní raibh an teanga ag mórchuid de na múintoirí. Agus tiocfaidh timpeall 1,500 mac léinn, as an Iodáil agus as an Spáinn den chuid is mó, chun Béarla a fhoghlaim. Chun seo a Scipio aontaigh sé freisin ó fuarthas an chéad áit a Alexander. Ansin diarr sé Hannibal lena chuir sé seo chugainn, agus dfhreagair sé, Pyrrhus de Epirus , mar gheall ar mheas sé boldness an cháilíocht chéad ghinearálta,; ar feadh tréimhse nach mbeadh sé indéanta, a dúirt sé, a aimsiú dhá ríoghaibh níos mó ná fiontraíoch na . Nó, an treas ní díobh, má theipeann orainn an Fheis sin a bhaint amach den iarracht so, Gaeil a ghairm chun éirí agus staonadh dá ngríosadh go mbeidh ina chogadh craorag ar fud na hÉireann. Ceist ana-choinspóideach atá curtha ansan gan dabht a Aisling. Ar lámh amháin forbraíonn teanga go nádúrtha ach ar an taobh eil sén trua bheith ag éisteacht le rud éigin ná fuill ciall ná réasún bainteach leis. An fearr Gaeilge bhriste ná Béarla cliste??? Leaca Uí Dhrisceoil Ba le muintir Seán Fínín Ó Drisceoil an talamh seo. Is ag Chuck Kruger atá sé ó 1977. Is úrscéal dúshlánach é seo ina léirítear dálaí comhaimseartha na Gaeltachta agus dán comhaimseartha na hÉireann araon le grinneas caolchúiseach.Micreacosma is ea an Ghaeltacht a chruthaíonn Beairtle Ó Conaire san úrscéal seo, micreacosma a léiríonn dúinn go háititheach go bhfuil na ceisteanna eiseacha céanna - a bheag nó a mhór - ag déanamh scime do gach mac máthar i macracosma an domhain i láthair na huaire. Díríonn tionscadal Ogham in 3D ar chlocha Ogham amháin, agus bailítear le chéile an fhaisnéis ar fad atá ar fáil i gcartlann inchuardaithe amháin agus cuirtear diminsean ríthábhachtach nua leis an obair a rinneadh cheana i bhfoirm múnlaí 3D de na clocha. · Tá clár nuálach tacaíochta á mhaoiniú ag Coiste Gairmoideachais Chontae Liatroma leis an nGaeilge a chur chun cinn ar chúrsa samhraidh a eagraítear sa scoil. An bhfuil sé in am bealach béasach a aimsiú chun daoine a cheartú?
3ú Feabhra 2022
Duine mise "nach mbíonn ag éisteacht" a chuirtear i mo leith, ach deirimse go mbím ag taifeadadh i mo chloigeann i gcónaí, bím ag cuardach ábhar scéil.
Mar sin, bíonn cuimhne agam ar chomhráite a tharla blianta fada ó shin, cé go raibh cuma orm ag an am nach raibh mé ag tabhairt aird ar bith ar a raibh a rá.
Ceann de na comhráite sin a d'fhan i m'aigne ná cara de mo chuid ag rá liom faoi chomhrá a bhí aige le cailín ar an ollscoil, fúmsa.
Bhí sí ag míniú dó gur ormsa a bhí an locht nár labhair éinne ar chúrsa Gaeilge s'againne an teanga ar chor ar bith.
Mar chathaoirleach (mí-éifeachtach) ar an chumann Gaelach, rinne mise iarracht í a labhairt i gcónaí – ní raibh aon ghean ag mo chomh-mhic léinn Ceiltise orm dá bharr, seachas eisceacht nó dhó.
Ní raibh siad ach ag iarraidh céim a bhaint amach agus dar leo ní raibh an Gaeilgeoir ach ag iarraidh dul i bhfeidhm ar na léachtóirí go slíocanta.
Tuigim na daoine seo, samhlaigh duine éigin ar do chúrsa Laidine ag iarraidh an teanga a labhairt go poiblí, amaideach, nó duine ar chúrsa Fraincise ag iarraidh í a labhairt sa cheaintín, náireach.
Anois, ba é an locht a bhí orm, dar leis an chailín seo, ná go raibh sé de nós agam "daoine a cheartú". Labhródh daoine an Ghaeilge dá mba rud é nach raibh mise ann, dar léi.
Bhain sé sin preab asam, déanta na fírinne. Baineadh úsáid as an tsean-siobaileat frith-Ghaeilge, dar liom, i m'éadan. Ach thuig mé nach raibh na mic léinn seo ag iarraidh Gaeilge a labhairt agus ba phian cheart sa tóin seo an stócach seo a chreid go daingean gur ceart í a labhairt.
Chuir mé mé féin 'ar ceal' agus thuig mé sin ach bhí mé ard-nósach go leor chun an locht ar a chur ar an choilíneachas. Blianta ina dhiaidh sin, shiúil mé isteach i gCumann Chluain Ard in Iarthar Bhéal Feirste agus rinne mé dearmad ar an ollscoil.
Deirtear liom gur tháinig feabhas ar chúrsaí Gaeilge in Ollscoil na Banríona ó shin.
Cibé ar bith, rinne mo chara mé a chosaint, dar leis. Dúirt sé nár chuala sé mise ag déanamh a leithéid de rud riamh.
Dar liom go raibh an ceart aige, ní dhearna mé a leithéid riamh, ag an am sin nó uaidh, cé go ndearnadh ormsa na céadta uaireanta.
Miotas a bhí ann, ach miotas éifeachtach. Peaca mór a bheadh ann a leithéid a dhéanamh i saol na Gaeilge.
Dála an scéil, cha raibh an Ghaeilge agam chun daoine eile a cheartú ar bhealach ar bith. Bhí Gaeilge s'agamsa an-lochtach, mar atá i gcónaí, agus chan fhuair mé greim cheart ar an chaighdeán riamh (shéanfainn sin in aon agallamh poist dar ndóigh). Ach bhí sé de nós agam, mar atá go fóill, éisteacht le taifeadáin ón chartlann, chuir sé sin isteach go mór ar na mic léinn eile ar chúis nár thuig mé riamh.
Bhí Gaeilge na scoileanna gramadaí ag bunús na mac léinn ag an am, gramadach chruinn. Ach mar sin féin, tá fios níos fearr agamsa uirthi mar Ghaeilge ná mar atá cuid mhaith daoine a bhfuil aithne agam orthu – agus níos measa ná mar atá sé ag cuid eile.
Cluinim daoine, cairde, ag déanamh na mbotún céanna, arís is arís agus arís eile.
Focal ar bith cha ndeirimse. Gramadach go deo ní cheartóidh mé.
Éistim leis na meancóga go béasach, ní chuireann sé isteach nó amach orm ach smaoiním anois ar an teanga ag saothrú a báis, an féidir liom cabhrú léi?
An bhfuil sé in am dom bealach béasach a aimsiú chun daoine a cheartú? An bhfuil a leithéid de bhealach ann?
An ionann ceartú in amanna agus eolas a roinnt nó an fearr fanacht i mo thost agus bolgam eile de mo phionta a ól?
Maidir liom féin, d'íocfainn airgead tirim do dhuine dá mbeadh siad sásta anailís a dhéanamh ar mo chuid Gaeilge féin ag an phointe seo.
Ba bhreá liom ceartú, ní sa teach tábhairne, agus ní ó dhuine nach bhfuil an teanga acu go cuimsitheach ach oiread ach ó shaineolaithe.
Tá mé ag smaoineamh go mbeadh a leithéid de rud agus 'cóitseáil d'fheidhmneannaigh' iontach oiriúnach agus go mbeadh rath ar dhuine a rachadh i mbun a leithéid de ghnó. D’fhoilsigh sé Béarla sa Ghaeilge, staidéar ar an úsáid a baineadh as an mBéarla i dtéacsanna Gaeilge, 1600-1900 (2007) agus eagrán criticiúil de Séadna leis an Athair Peadar Ua Laoghaire (2011). FÍSEÁN CEOIL: ‘Ná hAbair É, Déan É’ le JJ Ó Dochartaigh & Gaeil Bhéal Feirste Tá sé ar na ráitis is clúití i measc Ghaeil an tuaiscirt, agus mana láidir de chuid phobal glórach Gaeilge Bhéal Feirste ach go háirithe. Tomás Mac Donnchadha

Náisiúnaí Éireannach ab ea Tomás Mac Donnchadha (1 Feabhra, 1878 – 3 Bealtaine, 1916), a ghlac páirt in Éirí Amach na Cásca. Múinteoir agus scíbhneoir a bhí ann agus duine de seachtar sínitheoirí Fhorógra na Poblachta.
Saol. 03 Aibreán 2013
Chuir Carál Ní Chuilín, MLA, an tAire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta, fáilte roimh Jimmy Deenihan T.D., an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, agus Donnchadh Mac Fhionnlaoich T.D., an tAire Stáit, agus iad ar cuairt lae ar Bhéal Feirste inniu (3 Aibreán 2013). Bhí na hAirí sa chathair ar sciuirdturas a raibh mar aidhm aige traidisiúin teanga agus chultúir a chur ar sárthaispeáint dóibh. Tugadh cuairt ar roinnt ionad, lena n-áirítear Gníomhaireacht na hUltaise, an tIonad Cathrach Ealaíon (MAC), Cultúrlann McAdam Ó Fiaich, agus Coláiste Feirste.
Dúirt an tAire Deenihan gur chúis ríméid dó an deis a bheith aige taithí phearsanta a fháil ar na forbairtí fuinniúla spreagúla atá ar siúl sa chathair, go háirithe in earnáil na n-ealaíon. "Is mór an trácht ar an gcumhacht atá ag na healaíona chun pobail a spreagadh, a oiliúint, agus a thabhairt le chéile. Is féidir úsáid a bhaint as an ealaín chun aird a tharraingt ar ár gcomhoidhreacht chultúrtha agus chun í a chur ar sárthaispeáint do phobail go háitiúil is go forleathan. Agus is féidir leis an ealaín an chomhoidhreacht chultúrtha seo a chur chun cinn agus a chosaint in éineacht," arsa an tAire.
Tháinig an tAire Mac Fhionnlaoich leis an Aire Deenihan maidir leis an gcuairt a bheith fiúntach rathúil sa mhéid is gur tugadh deis dóibh an tsárobair atá ar bun ar fud na cathrach ar leibhéal pobail a fheiceáil. Dúirt sé freisin, "Cuireann sé áthas orm a oiread díograise agus dúthrachta atá ag muintir Bhéal Feirste don Ghaeilge agus don Ultais araon. Tá sé ríthábhachtach go leanaimid orainn ag obair as lámha a chéile, go háirithe trí ghníomhaireachtaí an Fhorais Teanga Thuaidh Theas, chun a chinntiú go mbeidh rath i gcónaí ar an Ghaeilge agus ar an Ultais. Dá mhéad a roinnimid cultúr agus traidisiúin teanga le chéile, is ea is fearr a thuigimid a chéile agus a bhainimid taitneamh as ár gcomhoidhreacht."
Dúirt an tAire Ní Chuilín go raibh sí thar a bheith sásta bheith ina hóstach don chuairt seo. "Is cúis bróid domsa mo chathair dhúchais a thaispeáint don Aire Deenihan agus don Aire Mac Fhionnlaoich. Is cúis bróid do mhuintir Bhéal Feirste agus do mhuintir an tuaiscirt araon ár gcumas cruthaitheachta, ár gcultúr, agus ár dtraidisiúin. Tá súil agam go bhfuair na hAirí léargas ar an réimse suntasach ionad cultúrtha agus ealaíonta atá againn. Tá ról gníomhach ag na healaíona agus ag na hearnálacha cruthaitheacha i gcur leis an soláthar a dhéantar ar thurasóirí agus chun iad a mhealladh go dtí ár mbailte agus ár gcathracha. Ní mór dúinn cur le chéile chun a dheimhniú go mbainimid feidhm as an acmhainneacht seo agus go dtógaimid geilleagar fuinniúil rathúil," a dúirt an tAire. An Baile Breac, Paróiste Mórdhach

Baile fearainn in iardheisceart Pharóiste Mórdhach é An Baile Breac. Tá an Baile Breac suite ag bun Cnoc Bréanainn agus tá an carrchlós dos na siúlóirí suite ag barr an bhaile. Fuarthas amach i ndaonáireamh 2011 go raibh 22 tigh ar an mbaile agus bhí 7 tigh folamh ag an am. Bhí 33 duine ag maireachtaint ar an mbaile ag am an daonáirimh sa bhliain 2011. The array of electronic artefacts on display includes such iconic computers as the DEC PDP11, Apple II, Macintosh, IBM PC, ZX81 & Commodore Vic-20. There are also exhibits dedicated to Youth & Innovation, Women in Technology, Radio, Irish Computing & a vintage video games section that includes the legendary ‘Pacman’, ‘Space Invaders’ and ‘Asteroids’. “Is díomách an scéal é gur diúltóidh don Fhórás Pátrúnachta gaelscoil ilchreidmheach a bhunú i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath, cé gur cláraíodh 733 mic léinn ón gceantar is ó na ceantair mórthimpeall air d’oideachas, ilchreidmheach tí Ghaeilge, rud nach bhfuil ar fáil in aon scoil eile i dTuaisceart na Cathrach. RÉAMHRÁ: Cuirfear tús inniu le 100 Bliain den Chineama Éireannach i gCathair na Gaillimhe
Dé Sathairn, Feabhra 20 2016 ag 6:34 am
George Morrison, Stiúrthóir 'Mise Eire'
Cuirfear tús inniu le '100 Bliain den Chineama Éireannach' i gCathair na Gaillimhe. Is cuid de Chomóradh an Chéid 1916-2016 atá ann faoi scáth Cheantar Scannán UNESCO na Gaillimhe. Beidh taispeántas scannáin, díospóireachtaí agus plé ar fhorbairt na féiniúlachta náisiúnta in Éirinn agus forbairt na scannán náisiúnta le céad bliain anuas.
Is i dTaibhdhearc na Gaillimhe a bheidh an taispeántas ar siúl agus beidh na scannáin Man of Aran (1934) agus Mise Éire (1959) á dtaispeáint ag 12i.n. agus 2i.n. faoi seach. Cuirfidh aoi-stiúrthóir faoi leith gach ócáid i láthair agus is é Gar O'Brien, Stiúrthóir Cláir le Fleadh Scannán na Gaillimhe a chuirfidh ócáid an lae inniu i láthair.
Eisíodh Mise Éire den chéad uair i mí Eanáir na bliana 1960 agus ba é an chéad scannán Gaeilge a raibh fuaimrian ceolfhoirne leis – fuaimrian a chum Seán Ó Riada. Bhí cáil ar an scannán freisin mar gheall ar an gcaoi a cuireadh le chéile é. Ní dhearnadh aon taifeadadh nua don scannán agus is ábhar cartlainne amháin, ón tréimhse 1896 go 1918, atá sa scannán – ábhar nuachta ó Éirí Amach na Cásca féin san áireamh.
Taispeánfar Curious Journey – The 1916 Rising (1973) i ndiaidh Mise Éire agus beidh díospóireacht ar siúl ina dhiaidh sin arís leis an Ollamh Kevin Rockett ó Choláiste na Tríonóide agus an Dochtúir Conn Holohan ó Scoil Scannán Huston ar an téama 'Éirí Amach na Cásca sna Scannáin'.
Leanfaidh 100 Bliain den Chineama Éireannach ar aghaidh i gcaitheamh na bliana agus tá lucht a eagraithe ag súil go mbeidh taispeántas ar siúl uair sa mhí.
Ar an Satharn a bheidh na taispeántais agus díospóireachtaí ar siúl agus beidh téama difriúil ann gach mí. Beidh trí scannán, ar an meán, á dtaispeáint gach mí agus beidh costas €5.50 ar gach scannán nó €15 don lá ar fad. Tá an scéim Scríobh Leabhar eagraithe i seacht gcinn d’ionaid oideachais ar fud na tíre agus spreagann an scéim seo páistí chun a leabhair féin a chumadh, a dhearadh agus a fhoilsiú i nGaeilge. Mar chuid den staidéar déanfar scrúdú ar an dul chun cinn atá déanta maidir le soláthar leathanbhanda le cúpla bliain anuas, déanfar meastóireacht ar an éileamh atá ar leathanbhanda sa Ghaeltacht, na forbairtí teicneolaíochta nua atá tagtha chun cinn le blianta beaga anuas, agus ar na riachtanais ó thaobh infreastruchtúr agus maoiniú, ionas gur féidir córas leathanbhanda a bheith ar fáil ar fud na Gaeltachta. Cothrom an lae seo, 48 bliain ó shin, ar an 10 Bealtaine 1970, bhí an file iomráiteach Seán Ó Ríordáin faoi agallamh ag Aindreas Ó Gallchóir ar an gclár ‘Writer in Profile’. Tagraíonn sé sa mhír seo dá óige i mBaile Bhuirne, Corcaigh, don mbás agus don dá chineál machnaimh a bhíonn ar siúl ag an duine Tá fás tagtha ar ghaelscoileanna, idir chéad agus dara leibhéal, chomh maith le líon na gcainteori óga ag dul i méid an t-am ar fad. Tuigim go mbeadh pobal níos mó éisteachta agam dá mbeadh an clár as Béarla ach faighim sásamh ar leith gur féidir liom dul i ngleic leis an gceol nua-aimseartha trínár dteanga ársa. Tá iomrá ar Dhomhnall Óg Ó Ceocháin mar dhuine d’fhilí Dhámhscoil Mhúscraí ó 1960. Rugadh é i gCúm Thóla, in aice le Beanntraí, i 1921 agus is ábhar filíochta dó mioneachtraí na beatha comhaimseartha chomh maith le staire, creideamh agus eachtraí a chomhfhilí. Filíocht thíriúil Ghaeltachta faoi chló na haimsire. Nuair a tháinig Sotilaiden äänet ar an mhargadh, is éard a bhí ann ná saothar liteartha gan a réamhshampla i stair liteartha na tíre. Tá sé sábháilte a rádh go rabh Rintala ina cheannródaí ag iarraidh teicníochtaí na húrscéalaíochta doiciméadaí a thabhairt isteach, agus mar a thuigim, is beag scríbhneoir a lean é. Deirtear gur úrscéalaí doiciméadach í Sofi Oksanen fosta. Scríbhneoir óg mná atá inti agus í ag tabhairt cur síos ar via dolorosa na nEastónach faoi bhráca an Aontais Shóivéadaigh, ós rud é gur leath-Eastónach atá inti féin. Tá a saothar i mbéal an phobail i láthair na huaire, ach ar mhí-ámharaí an tsaoil chan fhuil a dhath léithi léite agam. Mar sin, cha dtig liom a cur i gcomparáid le Rintala, mar scríbhneoir. Ag míniú an rogha, dúirt Fiona Murchie, I mbliana, mar Banbharún Benjamin Is é [aoichainteoir celebrity agus óstach do na Gradaim Dinnéar Gala] uachtarán na Barnados, agus mar a bhfuil tithe agus tacaíocht na páistí chomh fite fuaite le athlonnú, beidh muid ag bailiú airgid don charthanacht, atá dírithe ar tacaíocht a sholáthar agus cobhsaíocht do leanaí gan líonra tacaíochta na dteaghlach. Ba pholaiteoir, taidhleoir agus gníomhaí ar son chearta an duine é Seán MacBride (Gaeilge: Seán Mac Giolla Bhríde) a rugadh ar 26 Eanáir 1904 agus a bhásaigh 15 Eanáir 1988. Bronnadh Duais Nobel na Síochána air sa bhliain 1974[1].
← Éamon de Valera - Proinsias Mac Aodhagáin →
Páras, Eanáir 26, 1904
Baile Átha Cliath, Eanáir 15, 1988
taidhleoir, polaiteoir, iriseoir agus abhcóide
Duais Nobel na Síochána (1974)
1.2 Dlí
3 Cearta daonna
3.1 Cásanna tábhachtacha
1948, ar dheis
Mac leis an réabhlóidí Seán Mac Giolla Bhríde agus an aisteoir Maud Gonne a bhí ann. Sa Fhrainc a tógadh é agus bhog sé go hÉirinn nuair a bhí sé dhá bhliain déag d'aois.[2]
1977, ar dheis
Bhí Mac Giolla Bhríde ina phoblachtach diongbháilte, mar bhall d'Óglaigh na hÉireann roimh 1919 (agus 14/15 bliain d'aois aige), d'Óglaigh na hÉireann mar a bhí siad idir 1919 agus 1922 agus de na hÓglaigh frith-Chonartha (an IRA) ó 1922 ar aghaidh.
Rinne sé staidéar ar an dlí sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath i lár na 1920idí, cé nár glaodh air chun Bharra na hÉireann ach sa bhliain 1937.
Thacaigh sé le hEamon de Valera nuair nach raibh sé sásta leis an deighilt pholaitiúil idir Phoblacht na hÉireann agus Tuaisceart Éireann, cé go raibh sé ina stócach ag an am.
Níos déanaí, bhí MacBride ina bhall sinsearach den IRA agus ina Cheann Foirne air ó 1936 go 1937.
I ndiaidh gur glacadh le Bunreacht na hÉireann i 1937, d'fhág Mac Giolla Bhríde an IRA chun slí bheatha a bhaint amach sa dlí. Is minic a bhí sé ag cosaint poblachtaigh (rud a rinne sé ar feadh a shaoil oibre); chosain sé príosúnaigh de chuid an tIRA a bhí daoraithe chun báis. Bhí rath air go tapa, leis an toradh gur glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1943.
Tar éis An Dara Cogadh Domhanda, bhí MacBride i measc na ndaoine a bhunaigh Clann na Poblachta sa bhliain 1946. Toghadh chun Dáil Éireann é an bhliain dár gcionn. I ndiaidh olltoghchán 1948, rinneadh an tAire Gnóthaí Seachtracha sa Chéad Chomhrialtas de, sa chéad rialtas idir-pháirtí in Éirinn ó 1948 go 1951.
Thit an Comhrialtas sa bhliain 1951 den chuid is mó mar gheall ar an easaontas idir Mac Giolla Bhríde agus a chomghleacaí sa pháirtí An Dochtúir Nollaig de Brún maidir leis an Scéim "Máthair is Leanbh". Atoghadh chun na Dála é i 1951 agus 1954 ach theip air i 1957 agus 1961.
Bhí páirt ghníomhach ag MacBride agus an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine á dhréachtú agus á ghlacadh, go mór mór nuair a bhí sé ina uachtarán ar Choiste Airí Chomhairle na hEorpa (1949-50).
Chomh maith lena obair ag an mBarra, lenar lean sé ar aghaidh, bhí Mac Giolla Bhríde i measc na ndaoine a bhunaigh Amnesty International agus ina chathaoirleach idirnáisiúnta air ó 1961 go 1974.
Bhí sé ina ardrúnaí ar Choimisiún Idirnáisiúnta na nDlí-Eolaithe ó 1963 go 1971 agus ina Chathaoirleach (1968-74) agus ina Uachtarán (1974-85) ar an mBiúró Idirnáisiúnta um Shíocháin.
Coimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh na Namaibe ab ea é, idir 1973 agus 1977.
Sa bhliain 1974, bronnadh Duais Nobel na Síochána ar MacBride mar gheall ar an dea-obair a rinne sé ar son cearta daonna thar na blianta. Bronnadh Duais Leinín Idirnáisiúnta um Shíocháin air sa bhliain 1977.
Ina theannta sin, dhréachtaigh sé Prionsabail Mhic Giolla Bhríde, maidir leis an bhfostaíocht chothrom i dTuaisceart Éireann. Bhí sé go mór i bhfách leis an Ochtú Leasú ar an mBunreacht agus chuir sé in éadan an colscaradh a thabhairt isteach.
Lean sé ar aghaidh ag dlíodóireacht go dtí deireadh a shaoil beagnach agus phléadáil sé go leor cásanna tábhachtacha.
D'éag MacBride ina theach Caisleán Reabóige, Cluain Sceach, ar an 15 Eanáir 1988.
Cásanna tábhachtachaCuir in Eagar
𝑹𝒆 Ó 𝑳𝒂𝒊𝒈𝒉𝒍é𝒊𝒔 (1957), 𝑶'𝑫𝒐𝒏𝒐𝒗𝒂𝒏 𝒗 𝑨𝑮 (1961), 𝑫𝒆𝒂𝒕𝒐𝒏 𝒗 𝑨𝑮 (1962), 𝑹𝒚𝒂𝒏 𝒗 𝑨𝑮 (1964), 𝑻𝒉𝒆 𝑺𝒕𝒂𝒕𝒆 (𝑸𝒖𝒊𝒏𝒏) 𝒗 𝑹𝒚𝒂𝒏 (1964), 𝑴𝒄𝑮𝒆𝒆 𝒗 𝑨𝑮 (1973), 𝑻𝒉𝒆 𝑺𝒕𝒂𝒕𝒆 (𝑯𝒆𝒂𝒍𝒚) 𝒗 𝑫𝒐𝒏𝒐𝒈𝒉𝒖𝒆 (1976), 𝑻𝒉𝒆 𝑺𝒕𝒂𝒕𝒆 (𝑳𝒚𝒏𝒄𝒉) 𝒗 𝑪𝒐𝒐𝒏𝒆𝒚 (1982), 𝑻𝒉𝒆 𝑺𝒕𝒂𝒕𝒆 (𝑻𝒓𝒊𝒎𝒃𝒐𝒍𝒆) 𝒗 𝑮𝒐𝒗𝒆𝒓𝒏𝒐𝒓 𝒐𝒇 𝑴𝒐𝒖𝒏𝒕𝒋𝒐𝒚 𝑷𝒓𝒊𝒔𝒐𝒏 (1985) agus 𝑹𝒖𝒔𝒔𝒆𝒍𝒍 𝒗 𝑭𝒂𝒏𝒏𝒊𝒏𝒈 (1988). Ó hANNRACHÁIN, Tadhg (1855–1949) | ainm.ie
dáta báis 24 Feabhra 1949
áit bhreithe An Garrán, Co. Chorcaí
Coláiste Chiaráin, Bóthar an Choláiste, Cill Chainnigh
fear gnó
Timothy [tuismitheoir]
Johanna Williams [tuismitheoir]
D'fhág beirt Chorcaíoch a rian ar chúrsaí athbheochan na Gaeilge i gContae Chill Chainnigh: Eibhlín Ní Chróinín agus Tadhg Ó hAnnracháin agus ba é Tadhg a mhol an chéad lá gurbh í Eibhlín a d'fhostófaí mar mhúinteoir Gaeilge ann.
Sa Gharrán. Baile Mhistéala, a rugadh Tadhg. Ba de sheanbhunadh na háite sin a athair. Timothy. Johanna Williams ab ainm dá mháthair agus ba deirfiúr í le Liam Mac Uilliam (1820–1875), scoláire cáiliúil Gaeilge agus aturnae i nDún Garbhán. Deirtear gur fhreastail sé ar Scoil na mBráithre Críostaí ar dtús agus gur chaith sé tamall i gColáiste Cholmáin. Mainistir Fhear Maí. Bhí gaol leis ina chónaí i gcathair Chill Chainnigh agus nuair a bhí sé 17 bliana d'aois chuaigh Tadhg agus a dheartháireacha chun cónaithe ann. Chaith sé tamall i gColáiste Chiaráin. Bhí gnó bágúin ar siúl aige ag 13 An Baile Gaelach ina dhiaidh sin.
Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chraobh Chill Chainnigh de Chonradh na Gaeilge Máirt Chásca 1897 agus toghadh é ina chisteoir (Irisleabhar na Gaedhilge, Bealtaine 1897). Ba é a cheannaigh agus a d'athchóirigh an t-áras Túdarach, Teach an Rútaigh, in 1898 agus a chuir ar fáil é mar cheanncheathrú agus mar ionad cruinnithe ag an gConradh agus ag an gCumann Seandálaíochta. Luaitear mar dhuine d'aisteoiri Chraobh Chill Chainnigh é in Fáinne an Lae, 26 Márta 1898. Deirtear go raibh eolas leathan aige ar stair, ar bhéaloideas agus ar sheandálaíocht Osraí. Bhí staidéar ar an Ogham déanta aige. Ba eisean a ghearr an leac cuimhneacháin atá in airde ar Theach an Rútaigh. Bhí dúil ar leith aige sa gharrraíodóireacht, sa snoíodóireact agus san aillireacht agus bhí sé an-oilte ar uirlisí an cheardaí: é féin a dhear agus a thóg an teach 'Tilbury'.
Bhí sé ina bhall de choiste bainistíochta Ollscoil na Mumhan sa Rinn i 1909 agus ar dhuine de stiúrthóirí na muilte olla i gCill Chainnigh. Toghadh é ina chomhairleoir ar Bhardas Chill Chainnigh agus is ar a mholadh a ghlac an Bardas le rún go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann (An Claidheamh Soluis, 16 Eanáir 1909). Bhí sé ina ghiúistís síochána. Bhí sé pósta ar Mary Barry Kainey ó Chontae Luimnigh agus bhí cúigear mac agus triúr iníonacha acu. D'éag sé 24 Feabhra 1949. Scríobh Micheál Ó Bolguidhir cuntas air in Feasta, Iúil 1949. Nochtadh plaic i gcuimhne Thaidhg agus Eibhlín Ní Chróinín i dTeach an Rútaigh 22 Samhain 1970 agus deirtear faoi Thadhg: 'Gael agus náisiúnaí tiomanta, staraí agus seandálaí léannta ... a thug fialchúnamh airgid is saothair don Chraobh sin [Chill Chainnigh] is do ghluaiseacht na Gaeilge lena bheo'. In aiste dar teideal 'Obair na hAthbheochana i gCill Chainnigh' (Feasta, Bealtaine 1993) deir Seán Ó Briain nach raibh a dóthain Béarla ag Eibhlín Ní Chróinín ar theacht go Cill Chainnigh di agus gur chaith sí leathbhliain á foghlaim i gClochar na Toirbhirte. 'Tadhg Ó hAnnracháin a ghlan na costaisí go léir agus a dhíol tuarastal di sna blianta tosaigh a mhúin sí ranganna don Chonradh go dtí 1923 nuair a fuair sí aitheantas mar ghairmmhúinteoir'. Cabhlach Leas Adm. William H. McRaven, ionad, ainmní a bheith ina cheannasaí ar an Ordú US Oibríochtaí Speisialta, éisteann fianaise ag Mara Lt. Gen John Allen, ceart ... Ba é seo an chéad uair a rinneadh tástálacha ar na scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta agus dar le Mícheál Ó Broin, Uachtarán Gaelscoileanna, daingníonn siad an taighde eile a rinne an Láríonad Sármhaitheasa i bhfoghlaim agus Teagasc an Mhata agus an Eolaíocht a thug le fios go raibh buntáistí ag páistí dátheangacha i bhfoghlaim na mata. Cabhróidh sé seo go mór le cúrsaí earcaíochta in san Státchóras – leis an gealltanas go mbeadh 20% d’earcaithe nua sa tseirbhís phoiblí ina gcainteoirí líofa. • Iniúchadh inmheánach ar na seirbhísí a chuireann/a d'fhéadfadh gach Roinn/ e l Stiúrthóireacht a chur ar fáil trí Ghaeilge. r i Rang 2 | Gaelscoil na Camóige
Baile "Rang 2"
Scríofa ar 13/03/2016 ag Rang 2
Bhí Seachtain na Gaeilge ar siúl ó 29ú Feabhra go dtí 11ú Márta. Bhí go leor imeachtaí ar siúl sa scoil ar nós, Ióga le Múinteoir Ciarán, Zumba le Múinteoir Siobhán agus Ceardlann ceoil le Múinteoir Shay. Rinne Rang a 2 Skype le rang ó Ghaelscoil na Mí agus bhain siad an-taitneamh as a bheith ag caint leis na páistí eile.
Turas Scoile go Dún Leamhcáin
Scríofa ar 08/06/2015 ag Rang 2
Ar an 4ú Meitheamh, chuaigh Rang 1 agus Rang 2 go Dún Leamhcáin ar an turas scoile. Bhí lá den chéad scoth againn. Bhí an ghrian ag scoilteadh na gcloch agus bhí gliondar ar chroí gach éinne. An chéad rud a rinne na páistí ná an sleamhnán uisce! Bhí an-spraoi acu ar seo. Bhí an t-ádh ar cuid acu nach raibh orthu éadaí a
Lá Mata i Rang a dó 14/10/14
Scríofa ar 22/10/2014 ag Gaelscoil na Camóige
Bhí Lá Mata ar siúil sa scoil an tseachtain seo caite. Bhain muid ar fad sár taitneamh as. Ghlac muid páirt i Paired Mata ar maidin le Rang 6. D'imir muid cluiche Mata i ngrupaí. Bhí an-spraoi againn. Rinneamar ealaín bunaithe ar Mata um thrathnóna leis an Múinteoir Olivia. Rinneamar féilire do mhí Dheireadh Fómhair. Tá paired Mata ar siúil gach Dé Céadaoin ó Scéalta - Caoimhín Ó Raghallaigh, Ceoltóir - this is Ireland
Idir bhríomhar agus bheoga, bhrónach agus bhinn, is cinnte gur rud casta, éagsúil agus corraitheach é ceol traidisiúnta na hÉireann. Agus tá sé faoi bhláth. Ar fud na hÉireann ar fad, tá taibheoirí traidisiúnta óga ag glacadh bhrat an tseánra agus á úsáid chun rudaí spéisiúla a chruthú. Sampla amháin de sin is ea an fidléir Caoimhín Ó Raghallaigh, ceoltóir traidisiúnta Gaelach a bhfuil clú air de bharr a stíle ceoil dordán-bhunaithe.
I rith na mblianta, tá saothar Chaoimhín bailithe ar aghaidh ó na fuaimeanna seanbhunaithe a bhain leis an gceol traidisiúnta go dtí an ceol níos turgnamhaí, níos éadroime a sheinneann sé. Inniu, tá clú agus cáil air as an stíl ar leith atá aige leis an bhfidil a bhfuil tionchar mór ag an bpíb uilleann air – píb náisiúnta na hÉireann – agus ceol Sliabh Luachra – réigiún i gCúige Mumhan atá ar an teorainn le contaetha Chorcaí, Chiarraí agus Luimnigh.
Seans go bhfuil an stíl eicléictiúil sin ag Caoimhín de bharr raon na gceoltóirí a gcomhoibríonn sé leo go minic. Seinneann an ceoltóir óg go rialta leis an seinnteoir bosca as Ciarraí Thiar Breandán Ó Beaglaoich agus sheinn sé chomh maith leis an ngrúpa Amiina as an Íoslainn, le Sam Amidon agus le The Waterboys. Tá sé ina bhall de na grúpaí comhaimseartha traidisiúnta The Gloaming agus This Is How We Fly agus tá coimisiúin mhóra curtha le chéile aige d'Amharclann na Mainistreach in Éirinn. Is dócha go gcuirfidh daoine agaibh seicteachas frith-Phrotastúnach i mo leith, agus an chuid eile agaibh den bharúil nach bhfuil dlúthpháirtíocht agam le Caitlicigh an Tuaiscirt. Éistigí, le bhur dtoil. Is é mo thuairim gur stát nua-aoiseach, Eorpach í Éire inniu, agus teastaíonn uaim mo shaol a chaitheamh i stát nua-aoiseach, Eorpach. Níl sé deacair an Ghaeilge a fhí ná a fhuáil leis an nua-aoiseachas Eorpach sin, a mhalairt ar fad, creidim nach mbeidh Éire ina stát Eorpach choíche in uireasa na Gaeilge. Maidir le Dílseoirí an Tuaiscirt, is dream frith-Eorpach, frithnua-aoiseach go hiomlán iad, - is ar éigean is féidir a rá go bhfuil Ian Paisley puinn níos nua-aoisí, nó níos Eorpaí, ná lucht leanúna Al Qaida - agus dá mbeidís in aon stát linn féin ag tarraingt trioblóidí agus calláin, bheadh sé dodhéanta ar fad Poblacht na hÉireann a fheabhsú nó a leasú mar a leag mé amach sa bhlagmhír roimhe seo. Fágaim an daoscar uafásach sin faoi choróin na Breataine, agus sin faoi chroí mór maith. Molaim Conradh na Gaeilge as an mbeartas seo – ach sílim go bhfuil gá le h-athmhachnamh a dhéanamh ar an gcur chuige in am don olltoghchán atá ag teacht. Michael Graham ó Chontae Luimnigh atá i ndiaidh leabhar greannáin as Gaeilge/Béarla a chur ar fáil a bheidh ina aoíchainteoir againn i ndiaidh an Aifrinn. I gcead do Mheon Éile, Nuacht 24, An Tuairisceoir agus iGaeilge, táímíd go léir in áít na leathphingine i gcomparáid le seo. Born in Dublin, Ireland,Mick began his musical education on the uilleann pipes in the renowned Thomas Street Pipers Club in Dublin. His father Dinny OBrien, a traditional box player, was also a constant source of tunes and inspiration. Beannaíodh go fonnmhar do chara is do strainséir agus don aon lá amháin ba é an rud a ba nádúrtha ar an tsaol é Gaeilge a labhairt le gach duine a chasfaí ort sa chuid sin den phríomhchathair. Is cúis mhór bróin dom a dhearbhú gur bhásaigh an tIar-Thánaiste, Aire agus Leascheannaire Fhine Gael, Peter Barry. Bhásaigh sé go síochánta i gCorcaigh ar maidin agus a theaghlach timpeall air.
Ar feadh a ghairm bheatha fada sa pholaitíocht, d'oibrigh Peter go crua ar son na tíre agus ar son a chathair dhúchais. Chabhraigh an ról lárnach agus ríthábhachtach a bhí aige i gComhaontú Angla-Éireannach 1985 le tús a cur le próiseas na síochána i dTuaisceart Éireann.
Sna laethanta amach romhainn déanfaimid machnamh ar oidhreacht Peter Barry agus tabharfaimid ómós dó, ach inniu, tá ár gcuid smaointe agus paidreacha lena chlann atá i ndiaidh a n-athair a chailliúint. Smaointe Fánacha Aonghusa: 2016-10
Dlíonn foghlaimeoir foighne
Bhí mé i bpluais na cúise le déanaí toisc go raibh mo mhac agus cara leis ag seinm ann. Bhí an áit thar a bheith ciúin, ní raibh istigh ach mé féin agus ciorcal cainte foghlaimeoirí.
Thug siad cuireadh dom suí leo, agus rinne mé amhlaidh.
Ní múinteoir mé, níl an scil agam, agus ní bhíonn fonn orm Béarla a labhairt san áit a raibh súil agam a bheith ag labhairt Gaeilge. Tá's ag Dia go mbíonn na deiseanna í labhairt sách tearc ag mo leithéidí atá scoite amach ó chainteoirí eile. An nós atá agam ná iarracht a dhéanamh an méid a dúirt mé a rá arís, i bhfocail eile. Níl fhios agam an cur chuige inmholta atá ansin go teagascach. Tuigim gur fusa ag go leor an rud a rá as Béarla ach feictear dom go bpolltar an comhrá ag an bpointe sin.
Bhí duine ann ag rá gur mheas sé nach raibh fáilte roimh a leithéidí ag ócáidí shóisialta as Gaeilge, nach raibh cainteoirí líofa sásta a gcomhrá a chuir in oiriúint dá chumas.
Is cinnte gur fíor dó. Ní minic go dtagann daoine nach bhfuil iomlán líofa an dara uair chuig an Ciorcal Díospóireachta, abair. Ní hé go gcuirtear ó dhoras d'aon uaim iad, ach is chun comhrá bhríomhar a bheith againn atá muid cruinnithe.
Rinne mé iarracht míniú dhó go bhfuil riachtanais ag cainteoirí líofa freisin, gur mian linn pléisiúr a bhaint as deá chomhluadar agus deisbhéal.
B'é a mhaíomh go mba cheart dúinn bheith ag spreagadh a leithéidí ar mhaithe leis an dteanga.
Is dócha gur fíor dó go pointe. Mar sin féin ní dóigh liom gur féidir dualgas teagascóra a leagan ar gach duine a bhfuil Gaeilge ón gcliabhán.
Tá cuid mhór againn gann ar an bhfoighne agus an t-eolas riachtanach chuige cibé. Fiú má tá ar cuid gramadaí cruinn (rud nach fíor fúmsa faraor) ní minic go bhfuil an cruinneas céanna comhfhiosach.
Ceist sách casta iompar teanga.
Éilíonn dul chun cinn foighne, ó thaobh an chainteora líofa, ach freisin ó thaobh an fhoghlaimeora.
Agus sin mo racht.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:09 0 Trácht
Clibeanna foghlaim, gaeilge, nuachainteoirí
Ar foghlaimeoirí fásta atá an an leabhar seo dírithe dar leis an réamhrá. Foláireamh mar sin nach oide mise. Agus cé go bhfuilim síoraí ag foghlaim, tá go leor taithí léitheoireachta Gaeilge agam. Mar sin féin, ó chuir Cló Iar Chonnacht an leabhar faoi mo bhráid, déanfaidh mé iarracht é a mheas do na léitheoirí ar a bhfuil sé dírithe.
Maíonn Caitríona Hastings san réamhrá gur sás foghlama ab ea na scéalta béaloidis riamh anall, gaois an chine, teanga agus nósmhaireacht á iompar iontu ó ghlúin go glúin.
Tá eolas domhain agus leathan aici féin ar an mbéaloideas, rud a chuir sí chun tairbhe léitheoirí óga roimhe seo sna leabhair léaráithe a d'fhoilsigh An tSnáthaid Mhór.
Buan tréith de scéal a bhíonn á aithris ós ard is ea na ruthaig, sleachta a chuireann le rithim an scéil agus a mbíonn foirmle agus athrá i gceist iontu. Tá sé luaite aici san réamhrá go measann sí iad seo ach go háirithe a bheith ag fónamh don bhfoghlaimeoir. Tá úsáid éifeachtach bainte aici as na sleachta seo, le casadh beag anois is arís le aird an léitheora a phriocadh.
Is éard atá anseo ná sintéis an scéil ársa faoi mhac rí a oiltear ar leithligh ag ban gaiscíoch agus ar gá do a ionad san saol a bhaint amach tríd gníomhartha gaile. Ar ndóigh bíonn bé álainn a tharrthálann sé ó arrachtach mar luach saothair aige.
Tá go leor scéalta den seánra curtha le chéile anseo, rud a chuidíonn leis an athrá maille athrú atá le bheith ina chuidiú don bhfoghlaimeoir. Measaim go bhfuil an scéim éifeachtach.
Ní insint iomlán traidisiúnta atá i gceist- scaití caitheann an údar amhras ar na gnása, agus tá éadroime agus greann ag baint leis an áibhéil.
Bheinn amhrasach maidir leis an úsáid a bheadh i gcuid den bhfoclóir san lá atá inniu ann, ach is cinnte go bhfuil go leor múnlaí gramadaí san reacaireacht a rachaidh an léitheoir i dtaithí orthu mar thoradh ar an athrá.
Tá foclóir ag deireadh an saothair, ach seachnaítear fonótaí, rud atá inmholta measaim - ní bhainfear aird an léitheora ón scéal.
Bhain mé taitneamh as an leabhar mar léitheoir mé féin, cé gur mheas mé go ndeachaigh sé chun fadálachta beagán de bharr eachtraí a bhí ana chosúil le chéile. Ach fónann sin don aidhm teagascach.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:32 0 Trácht
Clibeanna Caitríona Hastings, cló iar chonnacht, gaeilge, leabhair, léirmheas, litríocht
Dia linn um fáir
Tá an sagart i'm séipéal áitiúil cnagaosta, oilte sa ré ina raibh Laidin in uachtar. Deireann sé aifreann de réir an ord urghnách mórán gach Satharn, aifreann Laidine móide léachtaí as Béarla. Aifreann 'íseal' beagnach i gcónaí, i. gan cantaireacht.
Éistim féin an t-aifreann seo go measartha rialta.
Cuirtear síos ar go minic mar an sagart ag rá aifreann 'lena chúl leis na daoine' de bhrí go mbíonn a aghaidh leis an altóir ar feadh mórchuid den deasghnáth. Deirtear go leor de na paidreacha i nglór íseal freisin. (Chuala uair éigin gur micreafóin a thug an chaidhp báis don nós san, go raibh sé dofhulaingthe ag an pobal gan gach rud a chlos).
Mar a tharlaíonn, thiar seachas thoir atá an altóir san séipéal, mar sin cailltear cuid den siombalachas den Ad Orientem - ag féachaint i dtreo na fáire agus Críost ag aiséirí. Mo thuairim anois bunaithe ar mo thaithí ná go bhfuil sé níos soiléire san deasghnáth urghnách go bhfuil an sagart ag fónamh dá phobal agus do Dhia, go bhfuil an sagart agus an pobal ag guí le chéile.
Tá gnéithe eile a threisíonn an tuairim sin, paidreacha a leagann béim ar umhlaíocht agus fónamh an sagart.
Mar shampla, ag tús an Aifrinn deir an ceiliúraí an faoistin choiteann - an confiteor - é féin, agus is an freastalaí agus an pobal a iarrann maithiúnas ó Dhia dó; ansin deir an pobal an paidir céanna.
Tá sé suntasach go mbaineann go leor de na paidreacha a deirtear ós ard, le poncúlacht a chuir leis an deasghnáth, le umhlaíocht agus fónamh an sagairt.
Feictear dom go bhfuil ról an sagairt níos ceannasaí san ord ghnách Aifreann, ag braith ar ndóigh ar an sagart.
Tá gnéithe eile ar maith liom, sollúntacht na Laidine; an athrá i gcodanna áirithe; tús soiscéal Eoin mar dara soiscéal.
Is maith liom freisin na paidreacha achainí agus buíochas a deirtear mar phobal le chéile ag deireadh an Aifrinn.
Bíonn éide Aifreann dubh á chaitheamh ag an sagart in aifreann cuimhneachán na mairbh- nós atá ceadaithe ach imithe i léig thairis sin.
Deasghnáth is ea an aifreann, agus is maith roinnt mistéir agus sollúntacht a bheith bainteach leis.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 07:12 2 Trácht
Clibeanna creideamh, gaeilge, Laidin
Canathaobh nach dtagann Saintí isteach an doras?
Ceist mós meabhrach, a chuir a iníon ar Daithí de Mórdha. Is cuimhin liom duine éigin a rá go raibh ról ag an bhfear céanna i saol an pháiste - ag múineadh an cheacht riachtanach, nach iomlán na fírinne a insíonn a dtuismitheoirí i gcónaí.
Teach ilchultúrtha s'againne, tá cúpla scéal. Líonann San Nioclás na bróga le féiríní ar a lá fhéile, 6ú Nollaig. Bíonn bronntanais cois teallaigh, i stocaí ar leith, Lá Nollag. Is ar féile na foilsithe fágann Caspar, Balthasar is Melchior féiríní cois beithilín don líon tí.
Tá na scéalta faoi San Nioclás fréamhaithe i naomhsheanchas San Nioclás Myra a luaitear le tarrtháil iníonacha ceannaí ó striapachas tré spré a chuir ar fáil in am an ghátair. Tá scéalta eile faoi mar cosantóir leanaí agus faoina fhéile. Ar ndóigh, tá tréithe eile i Santí na linne seo, a fuineadh as corcán na gcultúr i Meiriceá, Seán Séamus Seaca na Rúise, abair.
Mairimid i ré a deir ós ard nach bhfuil d'fhirinne ann ach fírinne inphrofa na heolaíochta nádúrtha, atá ar fáil do na céadfaí. Ós íseal áfach géilltear don teoiric chomhcheilge, don bpisreog is don ráfla.
Dúshlán ar leith atá ansin don creidmheach, a bhfuil an parabal is an fabhalscéal tábhachtach i seachadadh an fhírinne dó. A ghéilleann do fhreagra Íosa ar cheist Phíolóid fé cad is fírinne ann:
"Is mise an tslí, an fhírinne agus an bheatha."
Bhain Íosa úsáid éifeachtach as parabail, ag maíomh go mba ghá don té a bhfuil cluasa air éisteacht. Ar ndóigh, sé foirceadal na hEaglaise Caitlicí gur faoi tinfeadh Dé a scríobhadh na Scrioptúir. Ní hionann sin is gur lámhleabhar eolaíochta atá le léamh go litriúil atá ann. Mar a dúirt Bellarmine le Galileo, múineann scrioptúir dúinn conas dul chun na flaithis seachas conas mar a bhíonn na flaithis ag dul.
Leabharlann ina bhfuil filíocht, stair, gaois, aoir agus teagasc atá sa Bhíobla. Is ann atá fotha an naomhsheanchais; is taca don traidisiún atá ann. Ach is gá é a scagadh agus a thuiscint.
Maíonn Terry Pratchett gur Pan Narrans - ápa inste scéil - an duine dáiríre. Creidim go bhfuil a mhéir leagtha aige ar rud thar a bheith tábhachtach. Is tríd scéalta a insint a fhaigheann muid tuiscint agus smacht ar an saol. Ach is gá gan eithne na fírinne a chuir trína chéile le blaosc fileata an scéil.
Focal ana úsáideach dá réir 'canathaobh', agus tá freagra ionraic dlite do cheist páiste nó duine fásta. Tharlódh go minic gur 'N'fheadar' an freagra cuí!
Tosach feasa foghlaim, ach fotha gaoise umhlaíocht.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:57 0 Trácht
Clibeanna creideamh, eolaíocht, gaeilge, leanaí
Tá Séamus Barra feicthe agus cloiste agam, ag Reic agus ar físeáin. Meas file taibhe a bhí agam air, reacaire rapúil rithimiúil. Nuair a chuala go raibh cnuasach i gcló aige, bhí amhras áirithe orm conas mar a sheasadh a ealaíon ar an leathanach lom, gan tionlacan a ghutha ná buillí ceoil.
Tháinig Cló Iar Chonnacht roimh m'amhras áfach agus bhronn cóip léirmheasa orm.
Baineann b'fhéidir dhá dtrian den leabhar le scéalta Dhónaill Dhuibh. Is deacair lámh a leagan ar Dhónaill - cé hé? Scaití is taobh dhorcha, alter ego an file é. Scaití eile fear gaoil scothaosta a chuaigh i bhfeidhm air, nó duine dá sinsir ón mbéaloideas teaghlaigh. Nó an galar dubhach. Nó a bhé. Nó...
'Ó ní
nach ionadh
a bhuachaill
tá a Dónall féin
ag gach aon chlann... '
(Cistin i mBaile an Sceilg)
Tá m'fhichidí drabhlásacha i bhfad siar is níor caith mé riamh rud níba crua ná fuisce. Agus buíochas le Dia níos bhlaiseas riamh níos mó ná lán béil dubhróin - chuaigh cailís nimhe an lionn dubh tharam gan blaiseadh. Ní mhaífinn go bhfuilim saor ón drúis ach tá imdhíonadh sa chiontacht Caitliceach ar go leor dá iarmhairtí!
Tá fiántas drabhlásach na hóige uirbeach sna dánta seo, ardán agus ísleáin saol fuinniúil. Agóid síoraí an óige i gcoinne an status quo. Juvenalia sciar dá bhfuil ann gan amhras, ach tiocfaidh an móramh slán agus beidh le léamh amach anseo i Rogha Dánta Shéamuis Barra.
Dánta uirbeacha, nó an dánta ógánaigh atá ag fánaíocht idir cathair, tuath agus bruachbhailte atá anseo. Bheith istigh ag an lucht siúil iontu freisin. Foiréigneach, macnasach, drabhlásach, fonóideach, feargach.
Ach ní liathuisce uirbeach atá san teanga ann ach caint bheo Uíbh Ráitheach. Caint atá saibhrithe ag sár eolas ar litríocht na Gaeilge. D'aithin mé féin macallaí as saothair eile thall is abhus - táim measartha cinnte go bhfuil breis ann a aimseoidh na léitheoirí oilte géarshúileacha.
Tá dhá rannóg eile sa leabhar -
Loitríocht - dánta fada ar aon dul cuid mór le scéalta Dhónaill Dhuibh, agus a ndúchas stáitse le aithint i gcló agus caint cuid acu. Agus Gunsaku Tuathail, dánta trí líne áiseacha. (Níor áirigh mé na siollaí, ach ní dóigh liom gur haiku atá i gceist). Téamaí gaolmhara á gcíoradh iontu.
Clocha is ea na dánta so
á gcur i lámhaibh
léitheora
is fútsa
a dhéanamh amach
cá luífidh amas
a dteilgthe
Tá an léitheoir seo sásta go maith go dtáinig Cló Iar Chonnacht aniar aduaidh air. Ach sílim gur dá chomhaoisigh féin is fearr a feileann na dánta seo, go dtugann sé guth dóibh. Lucht Reic? Bímid ag caint ar Fhilí INNTI. Measaim go mbeidh caint amach anseo ar filí Reic. Agus beidh Séamus Barra ag a gceann.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 07:20 0 Trácht
Clibeanna filíocht, gaeilge, léirmheas, litríocht, reic, Séamus Barra Ó Suilleabháin
Ní lia dlíodóir, aguisín
Argóint a déantar go minic ar son an chosc ar ginmhilleadh a aisghairm ná go bhfuil sé ag tarlú cibé. Go háirithe anois agus piollaí ginmhillte ar fáil.
Ní ghéillim do sin. Ní tomhais ar ceart nó mícheart ruda an líon daoine a déanann é.
Ach tá rud amháin ar mithid aghaidh a thabhairt air. Bhí clinicí áirid ag comhairliú do mhná bréaga a insint dá dochtúirí, rá leo go raibh breith anabaí nádúrtha acu. Comhairle baolach, mífhreagrach atá ansin. Cé go maítear na piollaí seo a bheith slán, níl aon leigheas nach bhféadadh iarmhairtí gan choinne a bheith aige, go minic tar éis blianta. Tá sé tábhachtach go mbeadh eolas cruinn ag lia chun fáthmheas ceart a dhéanamh.
An t-imní atá ar na mná ná go sceithfí orthu agus go mbeadh iarmhairtí dlí dóibh.
Creidim go mba cheart go mbeadh macasamhail séala na faoistine i gceist le dochtúir i gcás mar é; go mbeadh dualgas gan aon eolas a nochtadh seachas dá mbeadh sé práinneach ar mhaithe le sláinte na mnaoi.
B'fhiú machnamh ar modh éigin tuairiscithe anaithnid chun sonraí faoi méid na húsáide a mheas. Ach go háirithe cionn is go m'bhféidir go mbeidh iarmhairtí sláinte amach anseo.
Tuigtear anois nasc a bheith idir an piolla frithghiniúna agus an galar dubhach- agus manglam eile hormóin atá i gceist leis na piollaí ginmhillte.
Arís seo cás arbh fhearr i lámha lucht leighis ná lucht dlí.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 20:57 0 Trácht
Clibeanna dlí, gaeilge, ginmhilleadh, leigheas
Ní lia dlíodóir
Airteagal 40.3.3 an cnámh spairne:
Soiléir go leor, shilfeá. Ach de bharr meatacht rialtais le triocha bliain anuas, ní raibh go dtí 2013 aon reachtaíocht dearfach. Tá an píosa reachtaíochta sin féin amscaí, brúite le deifir tríd an oireachtas. Fágann sin gur i lámha na cúirteanna agus dlíodóirí a bhí an cheist. Is iontach na castachtaí ar féidir le dlíodóir baint as nath simplí fearacht 'sa mhéid gur féidir é'. Ní mór a rá freisin gurbh iad na cásanna is castaí agus is truamhéalaí a thagann ós comhair na cúirteanna.
Maíonn roinnt cnáimhseoirí go bhfuil an cosaint ar an mbeo gan breith ina chosc ar deá chleachtas leigheas. Tá frídín amhrais orm. Ní hamháin go bhfuil na dochtúir céanna chun tosaigh ag éileamh eascú ar ghinmhilleadh, ach is iad freisin a bhíonn ag iarraidh neamhspleáchas mná glúine a mhúchadh, agus a bhíonn ag maíomh as a 'mbainistíocht gníomhach ar luí seoil' a chuireann an máthair agus leanbh faoi chúng clár ama agus oibre monarchanúil an oispidéal, seachas a ceann a ligeann leis an nádúr, mar ba cheart i mórchuid na cásanna.
Luaitear tragóid Savita mar fhianaise don dearcadh seo. Tá an tuiscint seo bunaithe ar nath fánach le banaltra a dúirt gurbh tír caitliceach í seo. Léirigh trí iniúchadh áfach gur faillí lucht leighis, a scaoil ocht deis gníomhú tharstu, ba cúis lena bás. Más rud é go raibh siad srianta ag an dlí, ba dheacair tuiscint cad chuige go dtáinig FSS ar shocrú lena nuachar. Mura raibh faic mícheart déanta acu faoin dlí, ní bheadh cúis le freagairt acu.
Mar sin féin ní cheart a leithéidí seo a bheith i lámha dlíodóirí seachas dochtúirí.
Fágann córas achrannach an dlí coiteann go mbíonn brú ar dhochtúirí a gcuid botúin a cheilt- a shéanadh fiú- agus a bheith iontach cúramach má tá aon amhras ann. Daoine is ea dochtúirí, ag obair faoi ardbhrú ag teorainn bás agus beatha. Neacha iontach casta othair, agus níl cinnteacht ann maidir le cén éifeacht a bheadh ag íocshláinte.
Tá gá, ar mhaithe linn ar fad, le córas dlí a thugann cosaint do dhochtúir coinsiasach. A thugann spreagadh botúin a admháil go luath, chun go mbeadh deis na hiarmhairtí a mhaolú agus chun foghlaim agus cleachtais a leasú dá réir. Is gá gan amhras dochtúirí bradacha a aithint, ach níl barántas sa chóras reatha go ndéanfar amhlaidh.
Mar chuid de sin tá gá le córas a chuidíonn leo siúd atá thíos le míthapa leigheas- chun plé leis na hiarmhairtí nuair a fhágtar duine faoi míchumas, agus chun tuiscint a thabhairt do theaghlaigh faoi bhrón. Ní ceart go mbeadh ar a leithéidí achrann is costas cás cúirte a tharraingt orthu féin agus iad cheana féin buailte is brónach.
Sin leasú a bheadh mé in ann lán tacaíocht ó chroí a thabhairt dó.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:44 0 Trácht
Clibeanna cearta, dlí, gaeilge, ginmhilleadh, saoirse
Na réamhdhaoine
Roinnt blianta ó shin bhí mé gafa le scríbhneoireacht Phillip K Dick. Samhlaíocht sách dhorcha atá aige, faoi anáil an chogaidh fhuar. Buanchogaidh síoraí ábhar cuid mhór dá scéalta; sciar mór eile ag plé leis an gcogadh ar dhrugaí. Scagadh ar leith déanta aige ar dhaoine saorga, as ar eascair an scannán Blade Runner. (Ar ghearrscéal dá chuid atá an scannán Total Recall bunaithe freisin).
Tá scéal ar leith dá chuid tráthúil. I 'The Prepersons' samhlaíonn sé domhain nach nglactar le daonnacht linbh go dtí go mbíonn smacht aige ar ailgéabar. Bíonn ar leanaí roimh an aois sin teastas inmhianaithe óna dtuismitheoirí a bheith acu de shíor chun iad a choinneáil slán ó na maoir a bhíonn ag lorg leanaí nach bhfuil de dhíth ar a muintir níos mó, le fáil réidh leo trí plúchadh i monarcha.
Cíoradh spéisiúil ar an gceist eitice, cad is duine ann. Ní haon rún mo sheasamh, ar ndóigh. Tá duine ann ón dtuisme dar liom, agus tá sé baolach daonnacht neach a bheith spleách ar mhianta daoine eile. Ní cheart bás nádúrtha duine a bhrostú, ná ní ceart fad saoil saorga a bhrú ar dhuine. Aithním gur cás ar leith an leanbh sa bhroinn agus gur minic cásanna casta le réiteach ag lucht leighis, cásanna nach aon chabhair ladar aos dlí bheith iontu. Ach seasaim leis na prionsabal mar threoir.
Tá gné amháin de scéal Dick a bhfuil col agam leis. Tá mná imeallaithe ina scéal. Na mná atá ann tá siad aontoiseach leithleasach cruálach gránna.
Ainneoin an chaint ar fad fé rogha na mban feictear dom gur faoi bhrú óna gcomhluadar - muintir, oidí, fostóirí a shamhlaítear do mhná nach bhfuil de rogha acu ach fáil réidh leis an 'bhfadhb'. Ar ndóigh bíonn fear i gceist i gcónaí le coimpeart. Is minic áfach gur fir foinse an bhrú ar mná an 'fhadhb' a réiteach, iarracht a dhéanamh an clog a chasadh siar.
Ní sin an ghné atá i dtreis i scéal Dick. Fuaireas fuascailt na ceiste ar na mallaibh. Is cosúil gur scríobh sé an scéal faoi anáil colscaradh achrannach lena bhean, tréimhse ina ndearna sí ginmhilleadh ar a leanbh. A fraoch léi siúd a chuir ainriocht ar na mná sa scéal.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:24 1 Trácht
Clibeanna eitic, gaeilge, ginmhilleadh, litríocht, Phillip k Dick
B'ait leo bean
Bhí plé againn arís eile ar Twitter fé easpa aitheantais do scríbhneoirí ban. An splanc a d'adhain an plé an bhabhta seo ná an iarracht roinnt blianta ó shin canóin na húrscéalta Gaeilge a leagann síos. Fiche leabhar a moladh, measaim, agus bhí comhdháil a scag na moltaí. Ní raibh mé i láthair, agus níl fhios agam cén plé a bhí ann. Bhí lámh ag Brian Ó Conchubhair sa chomhdháil agus luaigh sé gur díríodh go sonrach ar easpa mná.
Ní ceist nua atá ann, ar ndóigh. Foilsíodh leabhar roinnt blianta siar bunaithe ar chomhdháil- 'Leath na Spéire' an teideal. (Rinne mé iarracht é léamh, ach dáiríre is beag adhmaid a bhainim as critic is teoiric). Scríobh Máirín Nic Eoin saothar údarásach 'B'ait leo bean'.
Tá piseog láidir, nath cainte, sa Ghaeltacht, nach gabhann filíocht thar bean. i. Go dtagann deireadh le bua na filíochta i teaghlach má bhíonn banfhile orthu. Maítear gurb sin a tharla i gcás Muintir Laoghaire Mhúscraí tar éis Máire Bhuí. N'fheadar an eascraíonn an geis seo as féinchosaint céimleathas aos dána anallód? Formad gairmiúil? An cineál ruda a spreag dán míchlúiteach an Ríordánaigh, gur filíocht seachas file í an bhean?
Fathach d'file mná a spreag an formad sin, is cosúil- Máire Mhac an tSaoi. Feictear dom go bhfuil sliocht filí aici féin agus ag leithéidí Nuala Ní Dhomhnaill agus Biddy Jenkinson anois, go bhfuil guthanna láidre baineann le clos, chun cinn fiú, i lucht éigse na linne seo.
Níl an tréith chomh soiléir céanna i measc na gearrscéalaithe, ach tá mná ag scríobh prós den scoth.
Ainneoin gur líon Alan Titley leabhar mór téagartha agus é ag trácht ar an úrscéal Gaeilge, bíonn sé deacair teacht ar na húrscéalta céanna. Ní hansa. Tá am agus dua i gceist le húrscéal. Ní heol dom go bhfuil aon scríbhneoir lán aimseartha Gaeilge ann, seachas Liam Mac Cóil, a bhfuil nuachar tacaíoch tuisceanach aige. Agus tá seisean é féin taobh le ceardlanna agus léachtaí leis na pingneacha a shaothrú.
De bharr a dheacracht is teacht ar úrscéalta nó fiú scéal scéil orthu, tharlódh go bhfuil bearnaí móra i'm eolas. Ach níl eolas agam ar aon úrscéalaí mná ón fichiú aois ach Siobhán Ní Suilleabháin. Tá úrscéalta scríofa ag Máire Mhac an tSaoi, Eilís Ní Anluain, Biddy Jenkinson. Tá Anna Heussaff ag scríobh sraith úrscéalta coiriúla.
Anois agus go leor mná gníomhach i saol acadúil na Gaeilge bheadh dóchas agam go n-aimseoidh cuid acu spás chun úrscéalta a scríobh.
Beidh an dúshlán rompu ansin an scéal a scaipeadh, agus teacht ar lucht léitheoireachta a diongbhála!
Taobh le seoltaí leabhair a bhímse go hiondúil chun eolas a fháil. Bainim feidhm as leabharlann go minic, ach go hiondúil ní bhíonn i gceist ach cúpla méadar de leabhragán ag leabhair i nGaeilge. Agus go minic go leor acu faoi ghlas sa stóras. Caolseans go dtiocfadh léitheoir ar sheod d'úrscéal trí thaisme, mar sin.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:37 0 Trácht
Clibeanna allagar, gaeilge, litríocht, mná, úrscéalta
Comhionannas pá
Ó tharla gur fear geal meánaosta meánaicmeach heitrighnéasach ardoilte mise, is dána an maise dom mo ladar a chuir sa cheist seo, ach táim chun é dhéanamh pé scéal é. Má loisctear mé...
Tá rudaí spéisiúla scríofa le déanaí ag Réaltán agus bhí tús le comhrá spéisiúil ar Cormac ag a Cúig. Is mór an trua go dtáinig caint an Choimisinéara aniar aduaidh uirthi, ag bearnú a cuid plé.
Cúram agus cultúr croí na ceiste, mar a deir Réaltán, agus is eagal liom go bhfuil an ceart aici go bhfuil gá le feidhm smachta agus oideachais reachtaíochta chun dlús a chuir faoi leasú cultúir.
Ba mhaith liom a cheapadh go bhfuilim rud beag níos fearr ná an meáin, ó thaobh cúraimí tíos.
Ach má táim ionraic, ní mór dom admháil go bhfágann cúrsaí oibre go mbím as láthair ar feadh breis is 12 uair sa lá go hiondúil. Ní dóigh liom go raibh aistear chun na hoibre faoi bhun uair an chloig riamh agam. Fiú sa Ghearmáin. Ar an lámh eile, thall, bhí ar ár gcumas bheith beo ar mo thuarastal amháin, agus ghlac mo bhean leis an saoire máithreachais flathúil a bhí ar fáil di mar fhostaí de chuid an iarnród. Ní raibh pá i gceist tar éis an céad cúpla mí, ach bhí barántas fostaíochta aici ar feadh trí bliana i ndiaidh breith an linbh is óige.
A bhuí le mo mháthair féin ní haon strainséir mé d'obair tíos, cé nach bhfuil gean ar bith agam air. Ó bhíos óg, d'fhéach sí chuige go ndearna mé roinnt. Go deimhin tá scéal grinn teaghlaigh againn. Chaith mise an samhraidh sa Spáinn agus mé naoi mbliana d'aois. Nuair a d'fhill mé, bhí miasniteoir faighte acu. Mheas mé go raibh siad ag iarraidh déanamh de m'uireasa...
Bhí clúidíní cáidheacha athraithe agam sách minic sula raibh na déaga críochnaithe agam. (Sin dualgas nach ídíonn do chol leis riamh!)
Fós féin fágann cúinsí simplí eacnamaíochta go mbíonn tromlach an chúram ar mo nuachar. Táimse riamh ag obair go lán aimseartha- ragobair scaití. Tá tuarastal níos airde agam. Tá gá lena tuarastal sise chun na costais a ghlanadh, go háirithe ós rud é go raibh teach le ceannach i 2003. Ach oibríonn sí ón mbaile, agus ar seachtain gairid.
Tá an cheist curtha as a riocht ar go leor bealaí de bharr eagar an tsochaí. Tomhaistear fiúntas taisc de réir an luach saothair a bhaintear as, nó an costas a ghearrtar air. Fágann sin obair tíos, tógáil clainne agus cúram na sean faoi dímheas. Fiú iadsan atá fostaithe chun é dhéanamh, is beag a luach saothair agus a stádas dá réir.
Is éagóra fós cás na máthrach nó iníne a chaitheann a saol ag fónamh do dhaoine eile. Ceal tuarastal is minic gur uaigneas ar an ngannchuid a dán i ndeireadh a saoil.
Sin ag fágáil as an áireamh dán na mban a bhíonn fostaithe, seal. Réabann cúraimí teaghlaigh poill sa taifead tuarastail. Ní bhíonn deis acu obair déanach nó taisteal don ngnó mura bhfuil nuachar ar leith acu. Fágann sin constaicí roimh ardú céime agus pá dá réir.
Tá an Acht um Comhionannas Pá ann gan amhras. Acht a bhrú Pádraig Ó hIrighile, agus é ina choimisinéir Eorpach ar rialtas drogallach abhus. Ach níl réiteach gach faidhbe ansin, mar níl ansin ach tuarastal cóir ar an obair céanna. Fágann sé taithí, idirbheartaíocht agus araile as an áireamh.
Is cuimhin liom scéal faoi acadúlach mná i Críocha Lochlainn a léamh fadó. Bhí sé ar chomh thaithí le iarrthóir fireann do phost. Bhí seisean níos óige áfach. Bhí an bord agallamh den tuairim dá bhrí sin gurbh é ab fhearr, go raibh an taithí bailithe níos fhloscúla aige. D'éirigh léi cuir ina luí orthu go mba mhithid tógáil a clainne a chuir san áireamh. Ba léir ansin gurbh aici a bhí an chraobh!
Tá an cheist casta, tá gá le hatheagar ó bhonn. Creidim nach mbainfear comhionannas ceart amach go nglactar le cúram óg agus sean mar bun dhualgas gach saoránaigh, fireann nó baineann. Agus an saol oibre a eagrú dá réir.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:08 0 Trácht
Níos lú ná praghas cupán caife a chosain an leagan Kindle den leabhar seo orm. Cnuasach láidir gearrscéalta. Cuid acu réalaíoch, cuid eile osréalach, agus cuid eile le cos amháin sa cheantar agus cos eile san alltar.
Tá an teach foilsitheoireachta Éabhlóid dílis do chaint bheo Ghaoth Dobhair agus is guth Máire Dinny atá anseo againn saor ó leaba Phrocrustes an chaighdeáin. Ní dóigh liom áfach go mbeidh sin ina dhris cosain don léitheoir, tiocfar isteach go gasta ar an insint.
Mná na pearsain lárnacha sna scéalta seo. Mná a bhfuil fulaingthe acu - batráilte nó neamhaird déanta orthu ag fir a dtug siad gean dóibh. Ní íospartaigh laga iad áfach, ina ndaoir ag iarsmaí an ghean, ach mná misniúla atá sásta a ndán a stiúradh agus dul chun cinn a dhéanamh.
Tá scéalta eile ann atá lonnaithe sa samhlaíocht, agus a spreagann machnamh.
Scéalta comhaimseartha atá anseo, ach iad fréamhaithe sa bhéaloideas agus sa litríocht, gan sin a bheith ina mharbhfháisc orthu. Tagairtí d'fhilíocht i gcuid de na scéalta. (Táim buíoch go raibh liosta ag an deireadh ag tabhairt foinsí do na tagairtí, nár aithin mé ach sciar acu).
Ghiorraigh an leabhar oíche fhada dom, agus ós rud é go bhfuil sé anois ar mo leabhragán fáin, beidh mé ag filleadh ar scéalta ar leith le fonn.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 08:21 1 Trácht
Clibeanna éabhlóid, gaeilge, leabhair, léirmheas
Lón Leningrad
Mar chuid d'Fhéile IMRAM, beidh gearrdhráma le hAodh Ó Domhnaill, Lón Leningrad, á léiriú ag Aisteoirí Bulfin i Scoil na mBuachaillí, Amharclann Scabhat Smock (Smock Alley) ar an gCéadaoin 12 Deireadh Fómhair ar 8pm.
Is féidir iad a chur in áirithint ar líne nó glaoch ar (01) 6770014
Anna Akhmatova: Fidelma Ní Ghallchobhair
Daniil Kharms: Tadhg Ó Bric
Maria Svetlova: Bríd Ní Ghruagáin
An Léiritheoir: Lionel Mac Cárthaigh
Léiritheoir: Lionel Mac Cárthaigh
Bainisteoir Stáitse: Aoileann Ní Chonchubhair
Cultacha: Gráinne Nic Fhirléinn
Soilse agus Fuaim: Mike Donoghue
Sa bhliain 1941, tá Leningrad faoi léigear ag Arm na Gearmáine. Rúisigh na cathrach cráite ag buamáil, ag fuacht agus ag an ocras. Ina hárasán beag lom, tá an file Anna Akhmatova ag plé le cuairteoir, an t-údar éigiallta Daniil Kharms. Cuireann bean a' tí isteach orthu, bean fhiosrach go mb'fhéidir gur spiaire do na póilíní í. Cíorann an dráma seo an dóigh ina spreagtar scríbhneoirí agus iad i ngleic le saol uafásach. Cabhraíonn an tsamhlaíocht chruthaitheach le duine acu plé leis an saol. Ag an duine eile, is uirlis éalaithe í ón saol céanna.
Scaipigí an scéal le bhur dtoil. Tá sé i gceist an dráma a léiriú ag an Oireachtas i gCill Airne oíche Shathairn 5 Samhain chomh maith.
Smaoineamh fánach le aonghus ag 12:59 0 Trácht
Clibeanna aisteoirí bulfin, aodh ó domhnaill, dramaíocht, gaeilge, IMRAM
Tá an leabhar seo le Diarmuid Ó Suilleabháin ar leabhragán mo mhuintir le fada. Tar éis dom An Uain Bheo a léamh shocraigh mé tabhairt faoi.
Níl amhras ach gur máistir ar an dteanga é an Súilleabhánach, go dtig leis pictiúir bheo a bhreacadh le focail, agus na focail céanna a lúbadh agus a chasadh go cliste.
Ach chlis orm. Ní raibh aon lé agam le hábhar ná carachtar. Tá ceist an péacadh collaíochta, an caidreamh idir iníon an boc mhóir saibhir ┐an fear óg íseal meánaicmeach soineanta smolchaite.
Agus maidir le collaíocht suarach aimrid an fhir nár tháinig in inmhe toisc nár shaor sé é féin ó mharbhfháisc a mháthair, fiú agus í le fada san uaigh - bhraith mé smálaithe ag an dteagmháil lena ainmhian seasc leithleasach mí thairbheach.
Mearbhall a chuir an tríú snáithe fén mairnéalach orm.
Leabhar a bhí dá ré seans, ach ní raibh pléisiúr ná oideachas ann dom, agus chaith mé i dtraipisí é leath bealaigh. D’oibrigh sé ar an chéad eagrán iomlán de obair éineacht le Ernest Rhys[24], The Rhymers Club,- grúpa de filí Londain a bhualadh suas lena chéile go minic i dtabhairne Sráid na Toinne le haithris a dhéanamh. I Sanscrait a scríobhadh an leabhar is luaithe is eol ar domhan. Tar éis tiomsú na n-Upainisead, chuaigh Sanscrait i léig i ngeall ar ordlathas. Phléigh Coiste Gaeilge an Oireachtais tráthnóna inné le tuarascáil nua an Choimisinéara Teanga faoi 'theip' chóras na scéimeanna teanga
Dé Céadaoin, Aibreán 5 2017 ag 7:31 am
Tá séanta ag Cathaoirleach Choiste Oireachtais na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán go bhfuil an coiste "róbhog agus ródheas".
Ag cruinniú den choiste Gaeilge tráthnóna inné, thug an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh le fios nach raibh ag éirí le baill an choiste dul chun cinn a dhéanamh toisc a gcur chuige a bheith "róbhog agus ródheas".
Dúirt an Seanadóir de chuid Shinn Féin go raibh neanhaird á déanamh ag an Rialtas ar obair an choiste agus go raibh sé in am "an diabhal a thabhairt le n-ithe dóibh".
Shéan Cathaoirleach an Choiste, Catherine Connolly, líomhaintí an tSeanadóra.
"Níl an Coiste seo ar an bhfód ach le sé mhí anuas agus tá an t-uafás oibre déanta againn. Ní aontaím leis an Seanadóir," a dúirt an Cathaoirleach.
D'aontaigh sí, áfach, leis an Seanadóir Ó Clochartaigh faoi dhearcadh an rialtais i leith na Gaeilge.
"Níl an Rialtas dáiríre faoin nGaeilge. Tá cur i gcéill ar siúl acu," a dúirt Catherine Connolly.
Dúirt an Teachta Dála Neamhspleách nach raibh glactha ag an Taoiseach Enda Kenny le ceithre chuireadh oifigiúil teacht i láthair an Choiste Oireachtais.
Phléigh an coiste tráthnóna inné le tuarascáil nua an Choimisinéara Teanga ina maíonn sé go bhfuil an córas maidir le cur le líon agus caighdeán na seirbhísí Gaeilge atá ar fáil ón Stát "ar seachrán" agus "dulta i ndísc".
Dúirt an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh go raibh sé "náireach amach is amach" go mbeadh Roinn na Gaeltachta agus Aire na Gaeltachta ag tabhairt neamhaird ar imscrúduithe de chuid Oifig an Choimisinéara Teanga.
Nuair a chinn an Coimisinéir go raibh sárú ar ghealltanais ar a scéimeanna teanga á dhéanamh ag comhlachtaí poiblí, maolaíodh nó cuireadh ar leataobh ar fad na gealltanais a bhí i gceist i gcás 64% de na chéad scéimeanna teanga eile a aontaíodh leis na comhlachtaí poiblí a ndearnadh imscrúdú orthu.
Dúirt an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill go "mbeadh sé ina raic" dá dtarlódh a leithéid "i gcás aon Ombudsman eile".
Dúirt Catherine Connolly gur chuir torthaí thuarascáil an Choimisinéara "alltacht agus olc" uirthi. Ní thógfaidh Liam Ó Maoladha sin air sílim mar ní le haon dímheas ach a mhalairt a mhol sé na buntáistí eacnamúla a bhain an baile as na mílte de lucht freastail na seachtaine. Faoi Alt 31 den Bhille Oideachais (Uimhir 2), 1997, deirtear: The Minister shall establish a body of persons - (a) to plan and co-ordinate the provision of textbooks and aids to learning and teaching through Irish, (b) to advise the Minister on policies relating to the provision and promotion of education through the medium of Irish in recognised schools generally and in schools located in a Gaeltacht area, (c) to provide support services to those schools through the medium of Irish, and (d) to conduct research into any or all matters to which this subsection applies. Cogadh na nGael
Tá filíocht Ghàidhlig ann a chuireann síos ar imeachtaí móra an chogaidh
Wed, Jun 4, 2014, 01:25
Radharc as an scannán, Saving Private Ryan. grianghraf: joe st leger
Nuair a labhraítear faoi fhilíocht Ghàidhlig an Dara Cogaidh Dhomhanda, de ghnáth is é Somhairle MacGill-Eain an bard is túisce agus is minice a luaitear.
Ach tá file eile ann – file gan mórán iomrá, is dócha (in ainneoin an éachta a rinne an Dr Michel Byrne ina shárleabhar, The Collected Poems and Songs of George Campbell Hay) – a thuilleann aird agus spéis.
Rugadh Deòrsa Caimbeul Hay (Deòrsa mac Iain Dheòrsa) in 1915 i gContae Rinn Friù. In aois a cheithre bliana, d'éag a athair agus d'aistrigh an teaghlach go hEarra-Ghàidheal, áit ar fhoghlaim Deòrsa Gàidhlig ó ghaolta agus ó iascairí an cheantair.
Mar mhac ministir básaithe, fuair sé scolaireacht in Institiúid John Watson i nDún Éideann agus in 1938 ghnóthaigh sé céim ó Choláiste Chorpus Christi, Oxford.
Chuir Deòrsa suim mhór i bpolaitíocht an náisiúnachais. Nuair a bhris an Dara Cogadh Domhanda amach, ba leisc leis teacht i gcabhair ar Shasana.
Chaith sé beagnach ocht mí ar teitheadh ón choinscríobh ach rugadh air, agus sa deireadh liostáil sé sa Royal Army Ordnance Corps – ar mhaithe lena mháthair, deirtear, óir bhí na póilíní á crá.
Bhí sé ar fiannas i dTuaisceart na hAfraice, san Iodáil agus sa Ghréig, ach is cosúil nach raibh a oiread sin le déanamh aige ó thaobh dualgais de, agus gur chaith sé cuid mhór ama ag léamh, ag scríobh agus ag cur aithne ar mhuintir na háite.
Nuair a d'éirigh tubaiste dó, ní an Cogadh Domhanda ba chúis leis, ach Cogadh Cathartha na Gréige: bhí a chuid tuairimí radacacha i ndiaidh aird na heite deise a tharraingt air agus d'ionsaigh siad é le sceana agus gunnaí.
Go gairid ina dhiaidh sin, chuir an t-arm abhaile é mar gheall ar "thrioblóid néarógach".
Ba é fírinne an scéil é ná go raibh sé ag fulaingt scitsifréine.
D'fhill sé ar Albain, ach lean na deacrachtaí meabhracha go deireadh a shaoil. Cailleadh é in 1984, i nDún Éideann.
I measc a shaothair, tá roinnt dánta faoin Dara Cogadh Domhanda. I gceann amháin díobh, déanann sé cur síos ar faoi mar a chonaic sé an baile, Bisearta, ina lasrach tine ar íor na spéire, agus samhlaíonn sé fulaingt na n-áitritheoirí. Olc i gcroí Tá "an tOlc ina chroí is ina chuisle" a scríobhann sé faoin scrios dothuigthe.
I ndán eile, An tÓgfhear ag Labhairt ón Chré, tarraingíonn sé guth an mharbháin air féin, ag achainí ar a lucht éisteachta breathnú ar an léirscrios agus ar an ár: "Amharc, a chine-dhaonna, dlúth air,/Go dtabharfaidh an tsúil don chuimhne rabhadh."
Dánta cumhachtacha is ea iad, nach gceileann uafás na cogaíochta.
Ach ar na nithe is suntasaí faoi Chaimbeul Hay, áirítear an dóigh a ndeachaigh cultúir eile i bhfeidhm air.
Bhí bua na dteangacha aige: mhaígh sé in 1940 go raibh trí theanga ar a thoil aige (Béarla, Gàidhlig agus Danmhairgis), go raibh sé in ann seacht gcinn eile a leámh agus dhá cheann eile a thuiscint le beagán cuidithe ón fhoclóir.
D'fhoghlaim sé Araibis le linn na tréimhse a chaith sé sa Mhagraib, agus chuir sé suim mhór i gcultúr agus i gcreidreamh na nArabach.
Is dócha gurb é buaicphointe a shaothair ná an eipic (nár críochnaíodh), Mochtàr is Dùghall, a cumadh idir 1944 agus 1947.
Díríonn an dán ar bheirt shaighdiúirí a thiteann taobh le taobh ar bhlár an chatha: Mochtàr, fear de bhunadh na Magraibe; agus Dùghall, Gàidheal.
I dtuairim an fhile, is beag idir an Gàidheal ag troid ar son na Breataine agus an tArabach ag troid ar son na Fraince. Ní hiadsan a d'fhógair an cogadh, ní bhaineann sé leo, ach is iad atá thíos leis.
Bristear an dán ina mhíreanna. I gceann amháin díobh, caoineann bean Mhochtàr é.
In ainneoin na dtagairtí minice d'Ioslam, braitear macalla sheanchaointe na nGael.
Ansin, cuirtear sinsir Mhochtàr in aithne: Ahmed, an curadh catha; Omar, an ceannaí siúlach; agus Obaid, an saoi misteach.
Is rí-léir sna véarsaí seo tuiscint an fhile do chúltur agus do stair na Magraibe.
Ina dhiaidh sin, insítear scéal Dhùghaill, agus tugtar spléachadh ar chultúr agus ar stair chorraitheach Ghàidheil Alban agus ar shaol iascaireachta na nInse Gall.
Dá dhifriúla iad, tugtar go leor leideanna gur aithin an file cosúlachtaí idir cultúr na nArabach agus cultúr na nGàidheal, mar shampla, an t-ómós a léiríonn siad beirt don chreideamh, don éigse agus don ghinealas.
In Mochtàr agus Dùghall, faightear léargas ar dhá shiabhaltacht ársa uasal: siabhaltachtaí atá anois ina luí briste ar bhlár an chatha. "Rinneadh deatach den domhan beag/A d'fhás ann féin le linn a Earraigh ghlas (...) Marú na marbh is marú na naíonán/nár gineadh – críoch dá shaol". Is ag Oíche Chaidrimh an Chlub ag Óstán na gCluainte a bhí an ócáid bhronnta, agus bhí oíche go maidin ag Stacaigh na Ríochta agus na hIaráice! Dé hAoine, Nollaig 12 2014 ag 6:45 am
'D'aon Ghuth Amháin' á seoladh ag Seo Linn, Dé Sathairn 14 Nollag, 8in, upstairs@Whelan's
GEAMAIREACHT NA NOLLAG: 'Áille agus Allta', 17-21 Nollaig, Taibhdhearc na Gaillimhe, Gaillimh. Geamaireacht don teaghlach ar fad, le neart ceoil, damhsa agus siamsaíochta a insíonn scéal Áille, bean óg shéimh chineálta – agus brúid mhór ghránna….ar Prionsa é i ndáiríre, atá fial flaithiúil. Tá idir aisteoirí móra le rá agus páistí ó chathair agus ó chontae na Gaillimhe ag glacadh páirte ann. I measc na n-aisteoirí, tá Diarmuid de Faoite (Corp & Anam, 'Defender of the Faith'), a bhfuil páirt Dilín Ó Deamhas-O'Dea aige, baintreach shaibhir de bhunadh Chonamara. Tá páirt na Banríona ag Tara Breathnach (Ros na Rún, A Nightingale Falling, Na Cloigne, Corp agus Anam). Is ag Úna Ní Fhlatharta (Corp agus Anam) atá páirt 'Áille' agus is é Eoin Ó Dubhghaill (Aifric, Ros na Rún) a bheas mar an Mac Allta sa léiriú freisin. Cead isteach: Duine Fásta – €14.50/€11.50, Páiste faoi 16 – €9.50 Tuilleadh eolais: https://antaibhdhearc.com/ nó cuir scairt ar 091- 562 024
OÍCHE CHLUB: 'The HIVE', Dé hAoine 14 Samhain, ag a 11.30i.n, sa Róisín Dubh, Gaillimh. Fágaigí bhur ngeansaithe Nollag sa bhaile! Beidh sé róthe ar an urlár damhsa. Tá oíche mhór damhsa geallta ag an D.J agus láithreoir 'ATT' Cian Ó Cíobháin agus Cyril Brisceo, beirt atá taobh thiar den oíche cheoil leictreonach a siúl ar bhonn míosúil i gcathair na Gaillimhe. Tuilleadh eolais: Cuardaigh 'The Hive' ar Facebook.
DRÁMA: 'Boicíní Bhóthar Kilburn', a léiriú ag Aisteoirí an Spidéil, Dé Sathairn 14 Nollag, 8.00in, i dTír an Fhia, Conamara, Gaillimh. Leagan Gaeilge le Mícheál Ó Conghaile den dráma 'The Kings of Kilburn High Road'. Díríonn an dráma ar sheisear as Conamara a chuaigh ar imirce go Londain i lár na seachtóidí. Castar cúigear acu lena chéile arís cúig bliana fichead ina dhiaidh sin ag sochraid an séú duine agus is léir go bhfuil cosán éagsúil saoil tugtha air féin ag chuile dhuine acu idir an dá linn. Trí ghreann agus tragóid, tugann an dráma cumhachtach seo léargas ar scéal na deoraíochta agus ar an athrú a tháinig ar shaol daoine a thug aghaidh ar an mbád bán. Tuilleadh eolais: Pauline Nic Con Aonaigh: 0879583354 nó Máire Ní Neachtain: 086 2732279 (Léirmheas ar fáil: https://tuairisc.ie/boicini-bhothar-kilburn/)
MARGADH NA NOLLAG: 'Aonach na Nollag', Dé hAoine agus Dé Sathairn 12 Nollaig, 9.30rn-3.30in Ollmhargadh Londis, Bóthar Thuama, Baile Átha an Rí, Gaillimh. Beidh leabhair, cluichí agus go leor táirgí Gaeilge eile á ndíol in Áth an Rí go dtí Dé Sathairn. Tabharfaidh Ré Ó Laighléis, mórscríbhneoir na Gaeilge ,cuairt ann Dé hAoine 12 Nollaig.
CUAIRT Ó SHANTAÍ: 'Santaí sa Ghaeláras', Dé Sathairn 13 Nollaig, 11rn-1in, Gaeláras Mhic Árdghail, Iúr Chinn Trá, Co. an Dúin. Beidh Daidí na Nollag ag tabhairt cuairte ar pháistí in Iúr Cinn Trá Dé Sathairn. Ócáid lán-Ghaeilge a bheas ann le bronntanais, ceol, bia, ceardaíocht agus craic. Is féidir teagmháil a dhéanamh le hAinín Ní Eachaidh ó Ghlór na nGael chun áit a chur in áirithe ar 077 4912 6949 nó ainin@glornangael.ie
Claire Nic Ruairí
CEARDLANN AMHRÁNAÍOCHTA: 'Ceardlanna amhránaíochta ar an sean-nós', faoi stiúir Claire Nic Ruairí, Dé Sathairn 13 Nollaig, 11.30rn-1.30in sa tSeanbheiric, An Fhál Charrach, Co. Dún na nGall. Sraith de cheardlanna amhránaíochta do dhaoine fásta fóirsteanach do gach leibhéal. Bíonn amhránaithe aitheanta éagsúla ó Dhún na nGall/Cúige Uladh ag teagasc na ranganna. Tuilleadh eolais agus clárú: https://www.falcarraghvisitorcentre.com/ nó 074 9180655 Táille: €6 an rang nó €30 don chúrsa iomlán.
CEARDLANN SEÁN NÓS: 'Ceardlann amhránaíochta' le Dominic Mac Giolla Bhríde, Dé hAoine 12 Nollaig, 6-7in, Páirc na Mara in Áth na Long, Co. an Dúin. Beidh an ceoltóir clúiteach as Gaoth Dobhair, Doiminic Mac Giolla Bhríde ag cur ranganna ar fáil go seachtainiúil i gCo. an Dúin. Beidh seisiún cóir i nDún Éigse, Caisleán Uidhilín ar siúl idir 7.30-9.00in as seo amach gach Aoine. Níl fágtha ach rang agus seisiún cóir amháin roimh sos na Nollag ar an Aoine beag seo, 12 Nollag. Tá tuilleadh eolais ar fail ó Sara Ní Chuireáin ar boircheiochtar@gmail.com nó ar 075 0042 8600.
SCRÍOBH LITIR CHUIG DAIDÍ NA NOLLAG: Tá fáilte roimh pháistí atá ag freastal ar Ghaelscoileanna i nDoire litir a scríobh chuig Daidí na Nollag. Seoltar cárta speisialta Gaeilge a fháil ar ais in am don Nollaig. Má chuirtear an litir bosca poist suite faoin chrann Nollag ar chearnóg Halla na Cathrach faoin Déardaoin 18 Nollaig 2014 nó cuir í díreach chuig: Litir chuig Santaí, Oifigeach Gaeilge, Comhairle Cathrach Dhoire, 98 Bóthar na Trá, Doire BT48 7NN.
OÍCHE SHIAMSA NA NOLLAG: 'Oíche na Nollag', á hóstáil ag Cultúrlann Uí Chanáin, in eaglais Saint Eugene ar Great James' Street, Doire. Tá an ceolchoirm seo ar cheann de phríomhimeachtaí féilire Nollag Dhoire. Déanfar ceiliúradh ar shéasúr na Nollag le hamhráin Nollag ón chór áitiúil, ceol ó cheoltóirí áitiúla agus aíonna speisialta. Cuirfidh áilleacht na heaglaise go mór leis an atmaisféar, chomh maith le pióga mionra féiltiúla agus scailtín fíona don uile duine. Cead isteach: £8 Tuilleadh Eolais:https://www.culturlann-doire.ie/
TAISPEÁNTAS: 'Ealaíontóirí Oileán Thoraí', Na Ballaí Bána, a thaispeáint go dtí an 7 Eanáir, Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach, Béal Feirste. Ó bhí na 1950ídí ann, tá cónaí ar phobal beag rafar ealaíontóirí in Oileán Thoraí. Tá a ghailearaí féin ag an oileán an lá atá inniu ann agus tá clú mór ar an stíl sho-aitheanta ealaíne as Toraigh. Seo bailiúchán dá saothair, a áiríonn an Rí Patsy Dan Mac Ruairí. Ar taispeáint i nDánlann na mBallaí Bána go dtí Eanáir 2015. www.culturlann.ie
CEOLCHOIRM NA NOLLAG: 'Sean Keane agus Cairde', Dé Sathairn 13 Nollaig, 8in, Ionad Cultúrtha Baile Bhúirne, Co.Chorcaí. Tá an t-amhránaí iomráiteach, ó Chathair Loistreáin na Gaillimhe, ar ais i mBaile Bhúirne agus é ag tabhairt faoina chamchuairt 'Christmas by the Hearth', a bhfuil an-tóir air. Beidh Pat Coyne (giotár) agus Stephen Doherty (pianó, feadóg mhór agus bosca ceoil) in éineacht le Sean. Tuilleadh eolais: https://www.ionadculturtha.ie/ nó glaoigh ar 026 45733
MARGADH: 'Margadh Ceardaíochta na Nollag', 12 -14 Nollaig, 4th Floor Studios, Sullivan's Quay, Corcaigh. Baileoidh ceardaithe Chorcaí le chéile tráthnóna Dé hAoine agus thar an deireadh seachtaine chun margadh álainn na Nollag a chur ar siúl. Bí ag fánaíocht thart fán mhargadh, ag breathnú ar earraí áille agus ag ól scailtín fíona. Tá an margadh suite san fhoirgneamh a raibh oifigí FÁS, díreach trasna ón margadh bia. Amanna oscailte: Dé hAoine 6-10in, Dé Sathairn agus Dé Domhnaigh 10rn-10in.
Taispeántas: 'Feast' saothair reatha le Niki Purcell, a thaispeáint faoi láthair sa Lab, Ionad Ealaíona Gaeilge sa Daingean. Is é atá in Feast ná sraith pictiúr de chuid an ealaíontóra Éireannaigh Niki Purcell a cheiliúrann grá an ealaíontóra don aoibhneas inite, cibé acu canta méith císte nó lán doirne de phónairí nuaphioctha atá i gceist. Baineann na pictiúir le sásamh na gcéadfaí; a n-aidhm ná breith ar mheandar dúile agus aoibhnis.
CEOL TRAIDISIÚNTA: 'Craic agus Ceol', Déardaoin 12 Nollaig, 7in ar aghaidh, The Oliver Plunkett, 116 Sráid Oliver Plunkett, Cathair Corcaí. Idir gig agus seisiún, oíche cheoil thraidisiúnta le ceoltóirí áitiúla agus atmaisféar breá. Saor cead isteach.
CEOLCHOIRM AGUS SEOLADH ALBAIM: 'D'aon Ghuth Amháin' á seoladh ag Seo Linn, Dé Sathairn 14 Nollag, 8in, upstairs@Whelan's, 25 Sráid Loch Garman, Baile Átha Cliath. An chéad uair don ghrúpa lán-Ghaeilge 'Seo Linn' a bheith ag casadh san ionad mór ceoil Whelans agus táthar ag súil le slua breá a bheith in éineacht leo don cheiliúradh. Fáilte roimh gheansaithe na Nollag. Cead isteach: €10. Tuilleadh eolais agus ticéid ar fáil ó https://www.whelanslive.com/index.php/seo-linn/
CÓISIR NA NOLLAG: 'Gig le DJ Raidió na Life', Déardaoin 11 Nollag, 8in ar aghaidh, Sweeney Mongrel, 32 Sráid Dáma, Baile Átha Cliath. Oíche siamsaíochta na Nollag le ceol agus spraoi. Cloisfear seiteanna ó Firehouse Skank, Jaume Vidanes i Camó & Niamh Ní Shuilleabháin, James Wyse, Steph Nic Aonghusa agus Sam Keenan. Beidh airgead á chruinniú don charthanacht caringforpadraig.org. Fáilte roimh cách! Tuilleadh Eolais: Cuardaigh 'Cóisir na Nollag' ar Facebook.
CEOLCHOIRM: 'Oíche Cheoil na Nollag' le Edel Fox agus Neill Byrne, Dé hAoine 12 Nollaig, 8in, Ionad Paróiste Léim an Bhradáin, Cill Dara. Ceol le Edel Fox (Consairtín) agus Neill Byrne (Fidil) a bhfuil an iliomad gradaim bainte amach acu dá ndlúthdhiosca 'The Sunny Banks'. Cloisfear rogha ón albam mar aon le roinnt port eile. Beidh pióga mionra féiltiúla agus scailtín fíona ar fáil agus beidh crannchur Nollag ann. Cead isteach €10/€5.
CEOLCHOIRM AGUS SEOLADH ALBAIN: 'Ré', Dé Luain 15 Nollaig, 8in, Séipéal Úinitéireach Bhaile Átha Cliath, 112 Faiche Stiabhna Thiar, Baile Átha Cliath. Ceolchoirm le 'Ré' ina seolfar a gcéad albam faoin teideal céanna. Liam Ó Maonlaí a tharraing an scata ceoltóirí ildánacha seo le chéile, ina measc, Peter O'Toole, Cormac Ó Beaglaoich, Eithne Ní Chatháin agus Maitiú Ó Casaide. Sároíche cheoil is chuideachta in áit ghalánta. Cad eile a bheadh uait oíche Luain? Cead isteach: €20. Ticéid ar fáil ó https://www.eventbrite.ie/ Tuilleadh eolais: Cuardaigh 'Ré' ar Facebook.
LÉACHTAÍ: 'Léachtaí agus Fáiltiú i gCuimhne ar Bo Almqvist', Dé Sathairn 13 Nollaig, 2-6.in, Lárionad Nova, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Sraith leachtaí a dhéanfaidh ceiliúradh ar 'Bo Almqvist', ón tSualainn, laochra i saol an bhéaloidis a d'éag anuraidh. Tuilleadh Eolais: 01-716-8438
CUAIRT Ó SHANTAÍ: 'Daidí na Nollag ar cuairt', Dé Sathairn 13 Nollaig, óna 11rn, 6 Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath. Beidh Daidí na Nollag ag súil le bualadh le páistí ó theaghlaigh Ghaeilge ar bith ar mhaith leo cuairt ar thabhairt air. Beidh grúpa spraoi ar siúl sa teach céanna i gcaitheamh an lae do na páistí atá ag fanacht. Beidh féiríní beaga ag Daidí na Nollag le tabhairt amach. Tuilleadh eolais ag Marie Uí Chearbhaill ar 0861023276 nó mariney@europe.com
OCÁID CHEILIÚRTHA: 'Lingua + Musica: Ceiliúradh ar an Ilghnéitheacht Teanga agus Chultúrtha', Dé Máirt, 16 Nollaig, 7in, san ionad Upstairs@Whelan's, Shráid Loch Garman, Baile Átha Cliath. Déanfar Lá Eorpach na dTeangacha 2014 a cheiliúradh agus tábhacht an ilteangachais a chur ar a súile don phobal ag ócáid atá á eagrú ag Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin agus ag Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn, i gcomhar leis an gcomhlacht Gaelchultúr. Múinfear comhrá simplí i gceithre theanga éagsúla agus leanfar le ceol agus amhráin ó réimse tíortha agus teangacha le Moxie, Kíla, Enda Reilly agus Pauline Dupont agus eile. Ní bheidh aon táille iontrála i gceist ach is gá ticéid a chur in áirithe roimh ré ag linguamusica.eventbrite.ie chun cead isteach chuig an imeacht a chinntiú. Tuilleadh eolais: (01) 484 5220 nó ríomhphost a chur chuig eolas@gaelchultur.com. Ar Facebook, cuardaigh 'Lingua + Musica', le do thoil.
GRÉASÁN CIORCAIL CHOMHRÁ: 'Is leor beirt' maidin, tráthnóna agus oíche in ionaid éagsúla ar fud na tíre agus níos faide i gcéin. An chéad mhórghréasán de 'Chiorcail Chomhrá' dar teideal 'Is leor beirt'. Tá ciorcail chomhrá ar fáil do gach leibhéal, má tá tú ag foghlaim nó más cainteoir líofa thú. Cuireann Conradh na Gaeilge fáilte romhat 'Ciorcail Chomhrá' a thosú i do cheantar féin. Níl le déanamh ach am, áit agus sonraí teagmhála a chur chuig isleorbeirt@cnag.ie nó is féidir scairt a chur ar Chonradh na Gaeilge +353 (0)91 567824. le haghaidh tuilleadh eolais tabhair cuairt ar cnag.ie.
DRÁMA: Oíche Roimh an Nollag, á léiriú ag Branar Téatar do Pháistí. Tá an baile ag réiteach i gcomhair na Nollag. Tá na tithe á maisiú, cártaí á scríobh, bronntanais á gclúdach agus stocaí á gcrochadh. Tugann Branar cuireadh duit bheith i láthair don oíche is draíochtúla sa bhliain. Bunaithe ar an dán clasaiceach, is léiriú dátheangach é seo le ceol beo, puipéadóireacht agus seanchas le haghaidh páistí atá 5 bliana d'aois agus níos sine. Cead isteach €7.00 Tuilleamh eolais: www.branar.ie
12-13 Nollaig, Riverbank, Cill Dara. www.riverbank.ie/theatre
14-15 Nollaig, Axis, Baile Átha Cliath https://www.axis-ballymun.ie/
16-17 Nollaig, Amharclann Halla na Cathrach, Gaillimh. https://tht.ie/ Nuair a bhí teachtaí Ard Fheis Chonradh an Gaeilge ag imeacht ó Baile Átha Cliath trathnóna Dé Sathairn seo chuaigh thart bhí cinneadh mór tógtha acu a thabharfaidh ré spleodrach úr don eagraíocht lena bhunreacht nua scríofa ar glacadh lei, caithfear a rá ag móramh thar na bearta díobh siúd a bhí i láthair.
Chruinnigh na baill ó cheann ceann na tíre in Óstán Wynn, Sráid na Mainistreach le vóta a chaitheamh ar cheann de na rúin is radacaí riamh a cuireadh chun tosaigh le buncháipéis cuspóireach na heagraíochta a athchóiriú, leis, is fiú a chuimhneamh díospóireacht spreagúil ón urlár.
Is áit stairiúil an féin í Wynns. Tá comhartha cuimhneacháin ar bhall laistigh a fhógraíonn gurbh ann a tógadh an cinneadh leis na hÓglaigh a chur ar bhun i 1913. Bhí a macalla féin den stair sin ann nuair a bhí plé beomhar idir na teachtaí faoi aidhmeanna agus cuspóirí an Chonartha féin. Sa seanbhunreacht bhí tagairtí ann do mhianta mhuintir na hÉireann do shaoirse agus neamhspleáchas na tíre, ach sa bhunreacht nua tá aidhm amháin luaite ná an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann agus is iad sainchomharthaí na heagraíochta anois ná daonlathas, rannpháirtíocht, comhionannas, uileghabhálachas, dínit an duine agus cearta an duine. Ma tá suim agat i gcúrsa praiticiúil le foghlaim conas cláracha éagsúla teilfíse a chur le chéile, is é an Dioplóma i Scileanna Teilifíse an cúrsa duitse. Beidh sé a reáchtáil in Iónad an Acadaimh i nGaoth Dobhair ag tosú i mí Mheán Fómhair 2011. Léirigh Compántas Aisling Ghéar dráma leis, Úr Te Bruite i mBéal Feirste, i mBaile Átha Cliath agus ar chamchuairt fud na tíre in 2002. Dráma é faoi chaimiléireacht i measc polaiteoirí sa Tuaisceart. Deireadh seachtaine mór ceoil d'éisteoirí RTÉ RnaG
Nuashonraithe / Déardaoin, 31 Ean 2019 11:01
Dé hAoine ag 7 pm, craolfar an chraobh do Bhonn Óir Seán Ó Riada beo ó Óstán an Rochestown Park i gCorcaigh.Beidh 17 fidléir ar stáitse in iomlán, ina measc beidh deartháir agus deirfiúr ó Bhéal na Molt i bPort Láirge, Sarah agus Séamus O'Gorman, agus triúr ceoltóir a bheidh tagtha anall as Stáit Aontaithe Mheiriceá.Is é Ademar O'Connor, 15, as Éadan Doire i Uíbh Fhailí, an t-iomaitheoir is óige. Is é Macdara Ó Faoláin, ón Rinn, an t-aon iomaitheoir Gaeltachta i mbliana.
Is é Peadar Ó Riada a reáchtálann an comórtas seo ar a chlár Cuireadh chun Ceoil gach bliain.Beidh €2500 ag dul don bhuaiteoir chomh maith leis an mBonn Óir. Beidh an chraobh á craoladh beo ar leathanach Facebook Raidió na Gaeltachta freisin.
Dé Sathairn, beidh dhá imeacht eile ar bun san óstán ceangailte leis an mBonn Óir.Ag 2 pm, beidh Comhdháil na gCeoltóirí ar siúl, le ceardlanna agus comhairle do cheoltóirí faoi chúrsaí foilsitheoireachta, cearta, deontais, poiblíocht agus a leithéid.Tá costas €5 ar an doras. An saor cloiche Réamonn Ó Flatharta, ina shuí in aice na deilbhe. Ba é Réamonn a rinne an obair chloiche don dealbh cré-umha. Sa phictiúr chomh maith tá Pat McHugh, Comhairle Cathrach na Gaillimhe agus Johnny Graham agus Sean Fitzgerald, Highfield Builders, na conraitheoirí tógála Le linn na hagóide ar maidin, chuir lucht an chomharchumainn an cheist athuair an amhlaidh go bhfuil an Rialtas agus Roinn na Gaeltachta ag iarraidh an t-oileán a scrios. Ceapaim go bhfuil sé tábhachtach go mbeadh plean againn don Ghaeilge agus táim sásta go bhfuil plean ann anois. Ní raibh an deis agam an rud ar fad a léamh ach domsa go pearsanta tá mise fostaithe i nGaelscoil agus táimid gafa le Gaeilge gach uile nóiméad den lá, mar sin níl fhios agam an gcabhróidh sé liomsa go pearsanta ach ceapaim go bhfuil sé tábhachtach go bhfuil plean againn don tír. Measaim go mbeadh sé ina chabhair dá mbeadh ábhair eile á múineadh trí Ghaeilge sna bunscoileanna - is cóir daoine a mhealladh nuair atá siad óg, tá sé níos éasca do pháistí teangacha a fhoghlaim nuair atá siad níos óige. Beo! - Márta 2008
EAGRÁN #83 · MÁRTA 2008
Ar caitheadh go cothrom le Cathal Ó Searcaigh?
Bhí cur is cúiteamh go leor ar siúl an mhí seo caite faoin bhfile Cathal Ó Searcaigh agus a iompar i Neipeal. Ach léiríonn an dóigh ar láimhsíodh an scéal go bhfuilimid, mar shochaí, fós tugtha do bheith ag tabhairt breithiúnais ar dhaoine gan na fíricí ar fad a bheith againn.
Buaiteoirí chomórtas mhí Feabhra »»»
Comórtas mhí an Mhárta »»»
Féiniúlacht fhíorúil
Má tá tú ag éirí rud beag bréan den saol laethúil atá agat is féidir leat anois saol eile ar fad a chruthú duit féin gan stró. San alt seo, tugann Ciara Nic Gabhann léargas ar fheiniméan comhaimseartha, an saol fíorúil.
An spásrás comhaimseartha: níl Éire dtús cadhnaíochta
Is mithid do lucht teicniúil na hÉireann teacht i dtír ar theicneolaíocht satailíte sa chaoi is nach mbeimid ag brath ar chórais na Stát Aontaithe, dar le Diarmuid Mac Mathúna.
Zheimers ar mhaithe agus ar mhóruaisle na hÉireann 1
Tá an doineann seo atá ann faoi láthair ag tabhairt go leor aicídí léi chun ár n-oileáin bhig álainn agus tá na zheimers uafásacha – galar arb é a shainchomhartha ná díchuimhne – ina measc. Míníonn Balor an scéal brónach seo.
Beirt fhear chonspóideacha
Féachann Robert McMillen ar scéal beirt fhear chonspóideacha a bhí sa nuacht an mhí seo caite.
Seachtain na Gaeilge linn arís!
Cuirfear tús le Seachtain na Gaeilge ar an 3 Márta. San alt seo, tá cur síos ag Caoimhe Ní Laighin ar chuid de na himeachtaí a bheas ar siúl lena linn.
Tuige nach dtuigeann tú mé?!
Tá frustrachas an-mhór ag baint le bheith ag cleachtadh do chuid Fraincise sa Fhrainc, dar le Breandán de Gallaí.
Tá Des Bishop ar dhuine de na fuirseoirí is mó a bhfuil aithne air in Éirinn. Cuirfear tús le sraith nua teilifíse dar teideal "In the Name of the Fada" ar an 13 Márta ar RTÉ 1. Sa tsraith seo, tabharfar léargas ar thuras pearsanta an fhir grinn seo agus é ag dul i ngleic leis an nGaeilge. Bhuail Caoimhe Ní Laighin leis le gairid le labhairt leis faoi chúrsaí teanga agus faoi chúrsaí an tsaoil.
Ba chúis bhróid do mhuintir na hÉireann agus do mhuintir Phoblacht na Seice é an deilbhín beag órga a bronnadh ar Glen Hansard agus Irglova le déanaí. San alt seo, insíonn Caoimhe Ní Laighin dúinn mar gheall ar an scannán álainn [i]Once[/i] a raibh an bheirt acu páirteach ann. Tá an t-alt seo dírithe ar dhaltaí Ardteistiméireachta ó thaobh leibhéal deacrachta na teanga de.
Ar thóir readmhaoine – agus na gréine – sa Spáinn!
Nollaig Ó Néill
Chuaigh Nollaig Ó Neill chun na Spáinne le gairid agus é ag súil le harásan a cheannach ansin. Cé nár cheannaigh sé réadmhaoin sa deireadh, fuair sé léargas suimiúil ar an áit, agus ar chleachtais tréandíola na ngníomhairí eastáit.
An crann seanchríonna
Bhí sé de phribhléid ag Colm Ó Snodaigh páirt a ghlacadh le déanaí i dtaifeadadh amhráin in ómós do cheoltóir Ronnie Drew agus seal a chaitheamh i gcuideachta an fhir féin.
Cleasaíocht gan choinsias
Is iomaí duine sa lá atá inniu ann atá cleachta le bheith ag fáil dramhphoist ina ndéantar cur síos ar dhuais iontach atá buaite aige i gcrannchur éigin. Insíonn Tony Birtill dúinn faoi fheachtas atá díreach curtha ar bun i Sasana le haird an phobail a tharraingt ar na camscéimeanna seo.
Leabharmheas: A New View of the Irish Language
Tá leabhar nua dar teideal [i]A New View of the Irish Language [/i] díreach foilsithe ag Cois Life. Leabhar thar a bheith suimiúil is ea é a thaitneoidh go mór le daoine a bhfuil spéis acu sa Ghaeilge, sa tsochaí Éireannach agus sa tsochtheangeolaíocht, dar le Caoimhe Ní Laighin.
Plean forbartha socraithe do Lá Nua
Tamall gairid ó shin, bhí an chuma ar an scéal go raibh an nuachtán [i]Lá Nua[/i] ar an dé deiridh. San alt seo, agus sa cheann ina dhiaidh, pléitear an ghéarchéim a ndeachaigh an nuachtán tríthi agus caitear súil ar an mhargadh deacair ina bhfuil sé ag feidhmiú. Sa chéad alt seo, pléann Máirtín Ó Muilleoir, foilsitheoir an nuachtáin, an plean ar thángthas air leis an fhoilseachán a tharrtháil.
Lá Nua: margadh, láidreachtaí agus laigí
San alt seo, díríonn John Walsh ar roinnt ceisteanna deacra a eascraíonn as an ngéarchéim atá díreach curtha di ag [i]Lá Nua[/i]. Gregory Maguire

Úrscéalaí Meiriceánach is ea Gregory Maguire (rugadh 9 Meitheamh 1954). Is údar an cheolseó "Wicked: The Life and Times of the Wicked Witch of the West", "Confessions of an Ugly Stepsister" é, agus roinnt dosaen úrscéalta eile do dhaoine fásta agus leanaí. Is scéalta clasaiceacha leanaí a spreag go leor úrscéalta Maguire do dhaoine fásta. D’fhoilsigh Maguire a chéad úrscéal, "The Lightning Time", sa bhliain 1978. Ba é "Wicked", a foilsíodh i 1995, a chéad úrscéal do dhaoine fásta. Cé nár éirigh leis ar dtús, cuireadh é in oiriúint do cheoldráma móréilimh Broadway in 2003.
Tá Maguire pósta leis an bpéintéir Meiriceánach Andy Newman, i gceann de na chéad phósadh aerach a rinneadh i stát Nua-Eabhrac. Tá triúr páistí acu.
Beathaisnéis.
Rugadh agus tógadh é in Albany, Nua-Eabhrac, agus is é Gregory Maguire an leanbh meánach de cheathrar. Fuair a mháthair bás go gairid tar éis breith a thabhairt dó agus sheol a athair chun cónaí le haintín é, a d'iompaigh chuig dílleachtlann áitiúil é ina dhiaidh sin. Phós athair Mhig Uidhir arís ina dhiaidh sin agus bhí triúr clainne eile aige lena bhean chéile nua. Thug na mná rialta ag an dílleachtlann leasainm "Gregory the Executive" ar Maguire as a dhreach dáiríre. Gaelscoil Chluain Dolcáin will endeavour to enhance the self-esteem of everyone in the school community, to imbue in the pupils respect for people and property and encourage in them the idea of being responsible. Peter Berresford Ellis

Staraí agus úrscéalaí Briotanach is ea Peter Berresford Ellis (rugadh 10ú Márta 1943). Tá tuairim is céad leabhar agus cead gearrscéal foilsithe aige, faoina ainm féin agus ainmneacha cleite Peter Tremayne agus Peter MacAlan. Faightear a chuid saothar aistrithe go 25 teanga.
Tá suim ar leith ag Ellis i stair na gCeilteach. Faoin ainm cleite Peter Tremayne, tá an tsraith mistéire stairiúil "Sister Fidelma", suite i nÉirinn sa 7ú haois, fáiltithe aige. Féile trí lá atá i gceist a bheidh ar siúl i nGaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir i ngiorracht do shráidbhailte Erinsville & Tamsworth i gCúige Ontario. Drámaí ó Thobar Mhúscraí le Conchubhar Ó DeasmhumhnaCéadaoin, 27 Márta 2013, 7.00 pmÓcáid ar leith a bheidh anseo, á cur i láthair ag Aisteoirí Chúil Aodha – drámaí atá tógtha ar shaibhreas cainte na Gaeltachta, cumtha ag duine de Cheithre Mháistrí Bhaile Mhúirne.Scéalaí cruthanta ab ea Conchubhar Ó Deasmhumhna (1871 – 1928) ó Bhaile Mhic Íre i nGaeltacht Mhúscraí agus drámadóir ar fónamh a bhí ann agus é ag gabháil don drámaíocht a tháinig chuige ó thobar an dúchais. Thar aon ní eile, thóg sé chuige caint nádúrtha dheisbhéalach fhileata a ghabhann go seoigh le healaín na drámaíochta Gaeilge. Beidh an saibhreas sin á roinnt ag Aisteoirí Chúil Aodha agus saothar Chonchubhair á cheiliúradh acu ar stáitse.Léireofar seoda mar – Bean na Bó Riabhaiche agus Fear na mBataí Croise agus Spidiú Cháit na Troda chomh maith le míreanna gonta mar – Mangaire na Té agus Tadhg an Deócáin.Cuirfear i láthair freisin agallamh don óige le Conchubhar Ó Deasmhumhna. Ticéad: €10.00Eolais: Seán Ó MorónaighT: 087 2324036R: eolas Drama at the NLI: At the Hawks Well Tugann sé aitheantas iontach don Ghaeilge in Ard Mhacha agus léiríonn sé go bhfuil níos mó éilimh ar sheirbhísí, imeachtaí agus ranganna Gaeilge in Ard Mhacha ná mar a bhí riamh. Iniúchann an taispeántas sleamhán seo na buntáistí a bhaineann le húsáid na Gaeilge san earnáil ghnó agus na cineálacha éagsúla cúnaimh atá ar fáil ó Fhoras na Gaeilge. Tá seo le léamh in agallamh idir Eoghan Ó Néill agus an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, atá foilsithe san eagrán is déanaí de Nuacht 24. Glacaim leis go bhfuil leagan den agallamh le fáil freisin ar Raidió Fáílte.
San agallamh seo deir sé an méid seo:
Ar dtúis an cheist:
Eoghan Ó Néill: An bhfuilimíd ag caint faoi eagras iomlán nua a bheadh ag comhordú na rudaí seo ar bhonn 26 contae amháin.
Éamon Ó Cuív: Sin an cheist. Ceann de na féidearthachtaí atá ann ná go mbaintear úsáid as ceann de na h-eagrais atá ann cheana féin, mar shampla, Údarás na Gaeltachta. Agus go mbeadh freagracht áirithe ar an Údarás ar fud na tíre ar fad, chomh maith leis an Ghaeltacht.
Sin tuairim amháin a cuireadh chun cinn agus tuairim atá á scrúdú. Ach níl aon chinneadh déanta. Níl ann ach caint faoi láthair. Ach tá fadhb ann. Níl aon cheist faoi sin.
Is cosúil gurb é an rud atá ag déanamh tinnis don Aire, agus nach mall atá sé á admháil seo, go bhfuil an ghné uile Éireannach den Fhoras, an ghné thuaidh theas le bheith beacht, ag cur bac ar chur chun cinn na Gaeilge. Ní cháineann sé a shiúr roinn ó thuaidh, ná an Aire ó thuaidh, Greagóir Doicheallach Ó Chaim Bhéil, ach is léir go dtuigeann sé go bhfuil an roinn sin ag cur laincis nach beag ar chur chun cinn na Gaeilge. Is cuimhin liom an méid sin a thuairisciú roinnt blian ó shin, i 2001/2002, agus nuair a thuairiscíos an méid sin, tháinig preas oifigeach an Aire ar an bhfón chugam go feargach ag séanadh an méid a bhí tuairiscithe. An uair sin ba fear ón UUP a bhí ina Aire, Michael McGimpsey, ach is mar a chéile iad an DUP agus an UUP i leith na Gaeilge.
Tá an crioch dheighilteachas seo gléasta i bhfocail eile ag an Aire agus é ag caint faoin stadas éagsúil atá ag an nGaeilge ó thuaidh is ó dheas agus gur stat ceannasach é an Stat ó dheas agus mar sin go gcaithfidh sé beartú dá réir sin i leith na Gaeilge. Agus, ag cur polataíocht na Poblachta ar leataobh ar feadh soicind, ní féidir argóínt faoi sin nó is firic é go fóíll.
Ar an láimh eile tá sé deacair an Aire a chreidiúint nuair atá sé ag gearán faoi 'chriochdheighilteachas' na n-eagras Ghaeilge. Gan amhras tá leithéidí Pobal ann ó thuaidh agus Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge ó dheas de bharr go bhfuil cúinsí éagsúla ag an nGaeilge ó thuaidh is ó dheas. Agus eisean is mó atá ag dul don phort sin!
Le linn an agallaimh thug sé súntas do go bhfuil Pobal ann ó thuaidh agus Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge ó dheas agus, dar leis:
Is é an trua é nach bhfuil aon eagraíocht amháin Gaeilge ann do na 32 contae maidir le cur chun cinnna Gaeilge ar bhonn deonach.
Mar sin féin is léir ón agallamh go dtuigeann sé na cúinsí éagsúla atá i réim ó thuaidh is ó dheas chomh fada agus a bhaineann sé leis an nGaeilge. Agus tuigfidh sé freisin go bhfuil an dhá eagraíocht éagsúil seo gléasta le h-aghaidh dul i ngleic le na cúinsí ina gcuid féin den oileán.
Ní h-é nach gcreidim nár cheart comhthathú a bheith ann. Ach creidimse go bhfuil sé deacair creidiúint a thabhairt do chaint faoi chomhthathú do Aire atá ag cruthú maorláthas nua don Ghaeilge mar a bhí Midas fadó ag cruthú ór – gach rud a leagann sé láímh air, iompaíonn sé go maorláthas. Ní h-é nach bhfuil gá le maorláthas – ach an oiread sin de?
Anois is arís, tagann sé chun tosaigh san agallamh go dtuigeann an Aire an fadhb:
Nó mar ar thaispeáin an Athair Mac Gréil ina thuarascáil le déanaí, is é an fhadhb atá ann ó dheas go bhfuil eolas ar an haeilge ag daoine ach gan fáill acu í a úsáíd.
An rud atá mise ag rá, má bhreathnaíonn tú ar shaol duine, feictear domsa go mbeadh sé iontach dá mbeadh gasúr á thogáil i mBéal Feirste Thiar, mar shampla, go mbeadh eagraíocht amháin ann a bhreathnódh ina dhiaidh, a chinnteodh go mbeadh naíscoil Ghaelach ar fáil, go mbeadh bunscolaíocht Ghaelach ann, seirbhísí don óige ann agus iomlán saoil ar fáíl.
Is é an chaoi go bhfuil sé faoi láthair againn ná go gcaithfidh 8 nó 9 d'eagrais díreach le gasúr a thogáil le Gaeilge. Ní fheicim aon chiall le sin.
An fath go bhfuil an 8 nó 9 eagras sin ann, leithéidí Gaelscoileanna, Comhar na Naíonraí Gaeltachta etc, gur bunaíodh iad mar aisfhreagra ar easpa sheirbhís ón stát nó gur bhunaigh an stat féin iad agus go raibh sé i gceist go mbeadh riar á dhéanamh ag an eagras ar an dtaoscán sin a raibh sé aitheanta go raibh easnamh ann agus, mar sin, go raibh gá le féachaint ina dhiaidh.
Más amhlaidh go mbeidh bannaí ann go mbeidh an Stat ag déanamh a chúram i leith na h-acmhainní a chur ar fáil chun go dtógfaí na páistí le Gaeilge, maith go leor, ní gá na h-eagrais go léir a bheith ann. Ach go dtí sin, agus go h-áirithe san aeráid seo, ní ghéillfinn ar cheist na n-eagras don Aire. B'fhearr iad a bheith ann ná folús a bheith ann.
Ag an deireadh seachtaine, sa Sciobairín, beidh an tAire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, i láthair ag Comóradh an Stáit ar an nGorta. Ocáid solúnta é seo. Ba mhór aige a thabhairt chun cuimhneamh le linn an chomoraidh go raibh na mílte ag fáil bháis den ocras agus bia á sheoladh amach ó Chorcaigh go Sasana. Bhí bia ann ceart go leor – ach ní dhailfí é i measc iad san a bhí sé de dhith orthu.
An deireadh seachtaine seo chaite, d'fhograiodh go mbeadh aonad aistriucháin á bhunú ag an Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta le breis is 6,000 ionstraim reachtúil a aistriú go Gaeilge. Tá sé i gceist, de reir dealraimh, an aonad seo a lonnú i gceann de phriomh oifigí na Roinne. Ní fios cé mhéid a chosnóidh sé an méid sin a aistriú go Gaeilge ach d'fhéadfadh sé bheith thar a bheith costasach. An bhfuil bealach níos tairbhí don Ghaeilge is don Ghaeltacht an t-airgead sin a chaitheamh? É a infheistiú in irisí/nuachtáin Ghaeilge, ar a laghad do léighfi iad san. Nó an obair a thabhairt do chomhlachtaí aistriúcháín neamhspleach i nGaeltachtaí ar fuaid na tíre? Nó an t-aonad féin a lonnú i gColásite Iosagáín nó ionad mar é i nGaeltacht atá tearc fhorbartha ó thaobh institiúidí náisiúnta Ghaeilge de?
Tá gá le h-athshamhlú ar an nGaeltacht agus ar phobal na Gaeilge agus eirí as an chaint sioraí seo faoi theorainní is a leithéid. Tá sin ró theorannta.
Tá gá an béim a leagadh ar labhairt agus ar léamh agus ar scríobh is ar chruthaitheacht seachas ar mhaorláthas agus ar fhoirmeacha agus ar phroisis measúnaithe.
Ach is cosúil gurb é bóthar an mhaorláithis atá roghnaithe ag an Aire Ó Cuív – sin bóthar nach dtogfaidh sin in áit ar bith….
Foilsiú: 15/05/2009 . igaeilge a d'fhoilsigh. Ranganna: An Ghaeilge, Cúrsaí Reatha, Nuacht. Clibeanna: An tAire Ghnóthaí Pobail Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, Nuacht 24.
← An spéir ag titim ar Fhianna Fáil Foinse – Pravda Uí Chuív? →
2 thuairim ar "Údarás na Gaeilge á bheartú ag Ó Cuív"
colm 15/05/2009 ag 15:43
Tá go leor ceisteanna ardaithe agat anseo a Choncubhair, ach níl mé chun aghaidh a thabhairt ach ar cheann amháin acu.
Tá brú ag teacht chun móreagraíocht amháin a bhunú le freastal ar gach gné den saol Gaelach.
Ní fheicim go luíonn sé seo le réasún. Freastalaíonn gach eagraíocht ar a gné féin den saol. Ar mhaith an rud é, cur i gcás, Comharchumann Mhúscraí a nascadh le Comharchumann Fánada agus Comharchumann Ráth Chairn – nó níos measa fós, leis an mBéal Binn i mBrí Chualann?
Ní fheictear dom go mbainfeadh ciall leis sin. Mar a chéile leis na heagraíochtaí eile. Ní féidir gach eagraíocht a chur le chéile – ní dóigh liom go mbeadh de thoradh air ach maorlathas a chruthú a sháfhadh a ladar in obair gach eagraíocht ar leith, agus go mbeadh tuilleadh acmhainní á gcur amú ar an gcaoi sin.
Agus rud eile de – ní túisce iad nasctha le chéile ná go mbunódh dream áirithe eagraíocht nua áit eicínt. An mbeadh cosc ar dhaoine eagraíocht Gaeilge a bhunú? Ceist shuimiúil í sin!
Ar an taobh eile de, tá scátheagraíocht ann cheana féin – an Chomhdháil. Agus tá scátheagraíocht eile ann – Foras na Gaeilge.
Sa deireah thiar thall, freastalaíonn gach eagraíocht ar a chuid féin den saol, agus is maith an rud é iad a bheith ag comhoibriú lena chéile.
Dála an scéil, cé mhéid eagraíochtaí Béarla atá sa tír? An mbeadh sé i gceist iad ar fad a bhrú isteach in aon eagraíocht amháin freisin? Labhróidh Maria Corbett ón gComhghuaillíocht um Chearta Leanaí, Fergus Ryan ón roinn dlí in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath agus Carl O’Brien comfhreagraí Gnóthaí Sóisialta an Irish Times ar an bpainéal céanna. Imní air go gcaillfear conradh le crúbóga a easpórtáil chun na Síne de bharr fadhbanna atá ag Cé Mhachaire Rabhartaigh de bharr na stoirme. Chomh maith leis an bhfiúntas a bhaineann le hábhar den chineál seo a chaomhnú go digiteach, beidh an t-ábhar luachmhar do thaighdeoirí de gach cineál – staraithe, teangeolaithe agus pobal na Gaeilge i gcoitinne. Nuashonraithe / Dé Máirt, 24 Mfómh 2019 16:34
Conradh na Gaeilge ag Teach Laighean inniu
Tá Conradh na Gaeilge ag éileamh ar an Aire Airgeadais Paschal Donohoe maoiniú breise de €5 milliún a chur ar fáil do phlean infheistíochta don Ghaeilge agus don Ghaeltacht i mBuiséad 2020 atá le fógairt aige coicís ó inniu.
Shuigh gníomhaithe teanga ó gach cearn den tír síos le Teachtaí Dála agus Seanadóirí áitiúla ó gach páirtí inniu chun a n-imní i dtaobh mhaoiniú na Gaeilge agus na Gaeltachta a chur in iúl mar chuid de lá stocaireachta atá eagraithe ag Conradh na Gaeilge agus a dtugtar "Clinic na Gaeilge" air.
In Óstán Buswells in aice Theach Laighean atá an seisiún ar siúl agus mairfidh sé suas le deich n-uaire a chloig.
Dar leis an gConradh go gcruthódh an plean infheistíochta atá acu thart ar 1,190 post in earnálacha éagsúla.
Sa bhliain 2015 a sheol an Conradh an plean i dtosach i gcomhpháirt le 70 eagras Gaeilge eile.
Sa phlean sin, éilíodh go dtabharfaí €18 milliún sa bhreis don teanga idir 2016 agus 2019 - idir mhaoiniú a dháilfí ar Údarás na Gaeltachta agus airgead a bhronnfaí ar Fhoras na Gaeltachta.
Go dtí seo, tá €6.3 milliún den €18 milliún sin curtha ar fáil, a deir Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge Julian de Spáinn.
"Táimid ag éileamh inniu go dtabharfadh an Rialtas €5 milliún sa bhreis in 2020 do chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta, cruthú post sa nGaeltacht ach go háirithe", a dúirt an Spáinneach.
Dúírt bainisteoir Chomharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne Páidí Ó Sé gur mór dóibh an maoiniú breise atá faighte acu le cúpla bliain anuas.
"Ach i ndáiríre táimid ag lorg an airgid a bhíodh ann b'fhéidir deich mbliana ó shin a thabhairt ar ais. Tá banú na tuaithe dochreidte. Fuaireamar airgead sa bhreis anuraidh agus d'ardaigh sé croí an phobail," a dúirt sé.
Bhí Aire Stáit na Gaeilge agus na Gaeltachta Seán Kyne i láthair ag an ócáid inniu. Dúirt sé nach bhfuil sé de chumas aige aon ghealltanas a thabhairt maidir leis an mBuiséad.
"Tá cinntí móra le déanamh ag an Aire Airgeadais Pascal Donohue i mbliana," a dúirt sé. "Caithfidh sé cluas éisteachta a thabhairt do na feirmeoirí agus do lucht gnó, go háirithe i bhfianaise an imeacht na Breataine as an Aontas Eorpach."
Polaiteoirí ag seisiún Chonradh na Gaeilge inniu
Tá an Teachta Dála Neamhspleách Catherine Connolly ina cathaoirleach ar an gComhchoiste Oireachtais ar Chúrsaí Gaeilge, Gaeltachta agus na nOileán.
"Má táimid dáiríre faoin Straitéis 20 Bliain [don Ghaeilge], faoin bplean gníomhaíochta agus chuile pholasaí eile, seo airgead suarach [atá á éileamh ag an gConradh] i ndáiríre," a dúirt sí. Chuaigh sé chun na Spáinne i mí na Bealtaine 1946 agus chaith tamall ann le hobair bhord na turasóireachta (Dirección General de Turismo). Thosaigh sé ar an iriseoireacht mar cheird agus é ag obair sa raidió Meiriceánach, RKO, in Tangier, i Maracó, cathair idirnáisiúnta. Nuair a phós sé Maria de la Piedad Lucila de Hellman Menchaca (Luci) ar 31 Iúil 1947 i Maidrid, ba iad seanmháithreacha na beirte a bhí mar fhinnéithe acu. Ar 8 Deireadh Fómhair 1924 a rugadh Luci agus ba iad a tuismitheoirí Lucila Menchaca y Diliz, paróiste San Nicolás de Algorta, Getxo, Bizkaia (Tír na mBascach), agus Francisco Enrique Hellman y Roche a rugadh in Gross Fullen sa Ghearmáin. Bhí beartaithe ag Deasún agus Luci ón tús gur Gaeilge amháin a labhródh seisean lena bpáistí agus gur Spáinnis Chaistíleach amháin a labhródh sise leo. Seisear a rugadh dóibh: Diarmuid (a rugadh sa Spáinn), agus Osgur, Caoilte, Oisín, Lucilita agus Cormac, arbh in Éirinn a rugadh iad. Is beag má bhí aon duine díobh nár bhain cáil amach, bíodh sin beag nó mór, sna healaíona, sa pholaitíocht, sa phoblachtachas, nó sa scríbhneoireacht. Is léir go bhfuil athbhreithniú de dhíth ar na siollabais, ach nárbh fhearr athbhreithniú agus í fós a bheith éigneatach. bhain FG riachtanas na gaeigle sa staseribhís i 1974 agus anois níl ach 1.5% den roinn oideachasi a deir go bhfuil Gaeilge acu. Toghadh Daingean Uí Chúise mar an chéad Baile is Fearr Bidh Éireannach agus tá cáil ar an mbaile as a chuid bialainne agus go háirithe as an rogha de bhia mara áitiúil atá ar fáil iontu. Bhí ceantar Chorca Dhuibhne ainmnithe mar ‘an áit is álainne ar domhan’ ag National Geographic agus roghnaithe ag Trip Advisor mar ceann de 100 sprioc-áiteanna na cruinne do chuairteoirí. Tá buidheachas mór ón ughdar ag gabháil do Liam agus Anne Blaney, ar leo an talamh in Mullarts, agus do Malachy McSparran, Bun Abhann Duinne, a bhfuiltear ag súil le halt leis ar John McCambridge ar The Glynns 2005.31a Cuairteoirí | Comhar
Gearrscéal le Meadhbh Ní Eadhra
'Beidh siad anseo tráthnóna!' a fhógraíonn Beartla, é ar bís an nuacht a roinnt le duine ar bith sa teach altranais a éistfidh leis.
Is scríbhneoir í Meadhbh Ní Eadhra. Tá MA faighte aige i Scríbhneoireacht Chruthaitheach (Ficsean Prós) ó University of East Anglia. I measc na leabhar a scríobh sí tá: Rua (Cló Mhaigh Eo, 2003), Fáinne Fí Fífí (Móinín, 2008) agus Faye (LeabhairCOMHAR, 2017). Bhuaigh leagan den leabhar seo duais Oireachtais i 2016. Tá Meadhbh ar fáil chun cuairt a thabhairt ar scoileanna trí Scéim na Scríbhneoirí sna Scoileanna, atá á reáchtáil ag Poetry Ireland. I was delighted when asked to write a blog about my five favourite Irish bands at the minute because we are exploding with brilliant bands of a very high standard on this Island! Breatnach (‘An Irish Bollandus: Fr Hugh Ward and the Louvain Hagiographical Enterprise’ in Éigse XXXI, 1999), agus Richard Sharpe (Medieval Irish Saints’ Lives: an Introduction to Vitae Sanctorum Hiberniae, 1991) léargas ar an ngluaiseacht idirnáisiúnta seo Meastóireacht ar ranganna speisialta do dhaltaí a bhfuil sain-neamhoird urlabhra agus teanga Treoir do mheastóireacht scoile uile i scoileanna iarbhunoideachais / Marcas Ó Callanáin

File Éireannach ab ea Marcas Ó Callanáin (1789 – 1846). I gCreachmhaoil in oirthear Chontae na Gaillimhe a rugadh é. Aithnítear é as an dán grá "Máire Brún" go háirithe. Damhsa agus drabhlás in Provence
Chaith Breandán de Gallaí seachtain in Aix, Provence le gairid, áit a raibh sé ag múineadh damhsa. Cé go raibh sé ansin ar chúiseanna oibre, d'éirigh leis an cultúr áitiúil – agus cuid mhór Rosé! – a bhlaiseadh.
An rang ilchultúrtha Gaeilge
Tá Ruth Nic Giolla Iasachta ag múineadh Gaeilge do dhaoine fásta i bPáras faoi láthair agus ní Francaigh amháin atá ag freastal ar an rang - tá daoine as seacht dtír éagsúla ann.
Linda Ervine, Oifigeach Forbartha Gaeilge, Béal Feirste Thoir 7
Leis an bpian a mhaolú
Tá Ciarán Ó Con Cheanainn ar dhuine den ghlúin óg amhránaithe sa stíl dhúchasach atá tagtha chun cinn le blianta beaga anuas. As Conamara ó dhúchas dó ach tá cónaí air le cúpla bliain anuas i mBaile Átha Cliath, áit a bhfuil sé ag staidéar agus ag múineadh. Labhair Antaine Ó Faracháin leis faoina spéis san amhránaíocht.
Cruacheisteanna Bhalor ar Shúoráiste Ó Miwadi
D'éirigh le Balor léargas an-mhaith a fháil ar mheon na nOráisteach le gairid.
Sliocht as úrscéal nua Dermot Somers, Buaic, an chéad saothar ficsin i nGaeilge ón sléibhteoir cáiliúil.
Faighneoga Fuaime 4
Mura mbíonn an t-am agat le blag a scríobh, meabhraíonn Roseanne Smith duit go mb'fhéidir go dtiocfadh leat a bheith ag taifeadadh i leath an ama le haghaidh podchraoladh.
Amhrán na Séad (leagan ceart) 1
Chaith Balor a leathshúil nimhe neanta ar Oireachtas na Gaeilge i gCill Airne, mar a raibh idir Bhanríon is Bhaincéirí ar princeam damhsa agus ar rancás drabhláis.
An bhFuil Quora Féachta Againn? 2
Tá giolla úrnua i ngarraí na ríomhaireachta darb ainm Quora agus tá cuma mhaith air de réir cuntas Roseanne Smith. Faoi mhuintir na Gaeilge atá sé anois a dhul á shaibhseáil le ceisteanna ina dteanga féin.
Ar Bhóthar na Smaointe 2 Cothrom an ama seo dhá scór bliain ó shin bronnadh deontas scripte ar Bob Quinn leis an gcéad fhadscannán Gaeilge a dhéanamh
Dé Máirt, Márta 14 2017 ag 6:30 am
Cothrom an ama seo dhá scór bliain ó shin d'fhógair an Chomhairle Ealaíon go mbronnfaí deontas scripte, an chéad deontas dá leithéid, ar an scannánaí Bob Quinn leis an scannán Poitín a dhéanamh. Ba é Poitín an chéad fhadscannán a rinneadh i nGaeilge riamh. Scaip Cartlann RTÉ agallamh a rinneadh le Quinn le Nuacht RTÉ faoin scannán, nach raibh déanta fós, i 1977.
Dúirt Bob Quinn le Tuairisc.ie inné gur maith is cuimhin leis an lá ar ghlaoigh oifigeach de chuid na Comhairle Ealaíon air dhá scór bliain ó shin lena rá go raibh an deontas ceadaithe do Poitín agus go raibh an scannán le déanamh.
"Ba é Colm Bairéad, nach maireann, a cheap an bunsmaoineamh don scannán. Thug Colm dráma a scríobh sé do chomórtas liteartha an Oireachtais dar teideal Síbín na mBileoga Báite dom agus thug sé cead dom an script sin a fhorbairt don chomórtas a bhí ag an gComhairle Ealaíon. Bhí sé sona sásta nuair a chuala sé an scéala gur bhuaigh an script sin agus go ndéanfaí fadscannán dá bhunsmaoineamh," a dúirt Quinn.
Is minic a adhartar Poitín mar cheann de na scannáin is tábhachtaí a rinneadh ag tús ré na scannánaíochta Gaeilge, ach dúirt Quinn gur thábhachtaí i bhfad, an scannán a rinne sé cúpla bliain sular scríobhadh an script do Poitín.
"Ba é Caoineadh Airt Uí Laoghaire an chéad scannán a rinneadh i nGaeilge dáiríre, ach tá snobbery ag baint leis an 16mm. Is 35mm a bhíonn ann go hiondúil don rud atá le taispeáint i bpictiúrlann, ach ba ar 16mm a rinneadh Caoineadh Airt Uí Laoghaire, mar ba don teilifís a rinneadh é. Bhí sé níos tábhachtaí ná Poitín, mar sin féin.
"An rud faoi Poitín, ná gurbh é an chéad fhadscannán Gaeilge ar cuireadh fotheidil faoi i mBéarla — i bhfad roimh TG4. Nuair a bhí mé ag déanamh an scannáin, an teoiric a bhí ann ná gur cheart go mbeadh an cultúr saibhir seo ar fáil do mhuintir na Galltachta freisin," a dúirt sé.
Dúirt Quinn nach bhfuil suim dá laghad aige i saol na scannánaíochta in Éirinn sa lá atá inniu ann agus gur fíorbheagán scannán a dhéantar sa tír seo nach mbíonn ag déanamh aithrise ar mhórscannáin Mheiriceá.
"Níl á dhéanamh ach macasamhail de stuif Hollywood anois. Tugadh na colonials orainn riamh, in Éirinn, maidir le lucht féachana de. Bhí suim ag an lucht féachana i gcónaí sa rud a bhí ag teacht ó Hollywood, ach tá sé dulta níos faide anois agus is iad na scannánaithe atá ina colonials anois agus iad ag déanamh aithrise ar scannáin Hollywood.
"Cé nach bhfuil baint agam le saol na scannánaíochta anois, chuala mé ó léiritheoir teilifíse le déanaí go bhfuil TG4 ag fáil réidh leis an duine neamhspleách anois, nach bhfuil spás ann don léiritheoir aonair neamhspleách anois, agus go bhfuil an stáisiún ag díriú isteach ar chomhlachtaí móra. Is athrú mór é sin," a dúirt sé. Níl aon phreas raiteas faoin gcruinniú a bhí ag an bhForas Dé hAoine ar shuíomh an Fhorais - go deimhin níl aon phreas raiteas nua ar an suíomh sin ó dheireadh mhí Eanáir [Dála an scéil, bheifeá ag súil le caighdeán Ghaeilge níos fearr ón bhForas ná an méid atá le feiceáil ar an suíomh seo nó tá na cinnlínte ar an suíomh go h-iomlán mícheart agus iad ag tabhairt le fios, mar shampla, go gcuireann Vodafone agus Foras na Gaeilge 25,000 frása Ghaeilge ar fáil. An ndeineann siad an éacht seo gach lá nó rud éigean nó sin atá á thabhairt le fios sa cheannlíne. Amaitéirigh!]. I mBaile Átha Cliath a rugadh é 23 Meán Fómhair 1905. Ba iad a thuismitheoirí Pádraig Ó Brolcháin agus Máire Ní Chillín. Bhí cúigear deartháireacha aige agus is le Gaeilge a tógadh iad. Fuair sé céim BSc sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, i 1925 agus MSc i 1926. Thug scoláireacht taistil go dtí Ollscoil Graz san Ostair é agus rinne obair a thuill PhD dó faoi V.F. Hess, buaiteoir dhuais Nobel. Ceapadh é ina léachtóir le Fisic i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe. Chuir sé suim ar leith sna cúrsaí ollscoile trí mheán na Gaeilge. I 1934 ceapadh é ina Ollamh le Fisic Thurgnamhach. Bhí sé ina Dhéan ar Dháimh na hEolaíochta agus chuir spéis ní hamháin i gcúrsaí trí Ghaeilge ina dháimh féin ach in úsáid na Gaeilge i ngnóthaí an Choláiste i gcoitinne. Bhí sé ar dhuine de stiúrthóirí Thaibhdhearc na Gaillimhe sna 1940 idí. B’éigean dó scor den obair de dheasca drochshláinte i 1973 agus d’éag sé i nGaillimh 13 Nollaig 1976. Bhí triúr iníonacha aige. Ealaín ón úir Árannach
Scrúdaíonn saothar Sheáin Uí Fhlaithearta an saol
Wed, Apr 16, 2014, 01:20
Tá ealaíontóirí ann a bhodhródh duine ag cur síos go mórchúiseach ar thábhacht na healaíne ach nach ngéillfeadh go deo go bhféadfadh rud chomh suarach le "ráiteas" faoin saol a bheith folaithe istigh ina saothar.
Níl an t-ealaíontóir Árannach Seán Ó Flaithearta ar dhuine de na healaíontóirí sin. Bíodh nach í an phoiblíocht an chuid is ansa leis an bhFlaitheartach de chúram an ealaíontóra, ní cás leis a admháil go mbíonn rud éigin le rá aige ina shaothar.
Cuimhníonn sé i gcónaí ar an múinteoir scoile i gCill Rónáin a chéadchothaigh a shuim san ealaín: "Dúirt sé go gcaithfeadh fáth a bheith agat le píosa ealaíne, go caithfidh tú rud éigin a rá. Bím i gcónaí ag breathnú agus ag ceistiú, mo cheistiú féin cuid mhór den am, b'fhéidir. Is féidir tuairimí a nochtadh tríd an ealaín.
"Táim ag ceapadh gur maith ann an ealaín – amhrán nó dráma nó rud ar bith – chun rudaí áirithe a phlé.
"Sin ról na healaíne – a bheith ag ceistiú. Ní hé ról na healaíne a bheith ag lorg na ndeontas seo ar fad a bhfuilimid in ainm is a bheith ag cur isteach orthu."
Ní rud í an ealaín gur féidir le duine a bheith "ag tenderáil lena haghaidh," a deir sé de gháire.
"Ní chreidim sa rud seo an "ealaín ar mhaithe leis an ealaín". Muna bhfuil tada le rá agat, ná bí ag rá tada."
Tá cuid mhaith le rá linn ag an taispeántas is déanaí ag Ó Flaithearta "Síoda Móna" a phléann leis an dtimpeallacht, an duine agus an dlúthchaidreamh eatarthu.
Ba é an scrios a dhein loscadh sléibhe ar phortaigh in Iarthar na hÉireann a spreag uaidh an taispeántas "Talamh Dóite" cúpla bliain ó shin agus tá sé fillte ar an bportach dá thaispeántas nua atá ar siúl sa Ghaillimh faoi láthair.
I "Síoda Móna" tá an tírdhreach ag teacht chuige féin i ndiaidh an loiscthe, bláth ag teacht ar an aiteann agus "síoda móna arís ina bhrat bog bán ar chrústa crua dubh na talún".
Ach má tá níos mó den dóchas le braistint ar shaothair "Síoda Móna" ná mar a bhí ní ina thaispeántas deireanach, ní hionann sin is a rá go bhfuil réiteach aimsithe ag an bhFlaitheartach ar na ceisteanna casta a tháinig chun cinn i "Talamh Dóite".
Mar a deir an ráiteas a ghabhann leis an dtaispeántas, tá na daoine a shaothraigh an portach á ruaigeadh uaidh agus ceisteanna fágtha le freagairt ina ndiaidh: "An bhfuil gach rud le díol agus le ceannach? An críoch nó athfhás atá i ndán don phortach?"
Mar a dúirt an scoláire Lillis Ó Laoire i dtaobh shaothar Uí Fhlaithearta is ionann ann "ár ndán féin agus dán an phortaigh."
Tagann Ó Flaithearta féin leis an léamh sin ar a shaothar: "Táim ag ceapadh gur sórt macalla den chaoi atáimid féin a bhíonn sa phortach nó sa talamh.
"Nuair atáimid ag plé leis an nádúr feicimid sinn féin ann agus tagann chuile rud ar ais chugainn féin bealach amháin nó bealach eile."
Aithníonn sé chomh maith go n-eascraíonn ceisteanna polaitiúla as a shaothar: "Go tobann tá ceist an phortaigh faighte tráthúil, tá sé sna meáin chuile lá.
"Tá spéis ag daoine anois úinéireacht a thógáil ar an dtalamh bocht seo, agus tá an rud céanna fíor faoi chúrsaí cladaigh le tamall anuas.
"Tá ceisteanna polaitíochta ag baint leis ón dtaobh sin dhó.
"Feictear dom go mbíonn comhlachtaí ag cuartú píosa de chladach nó de phortach agus go ndíoltar iad taobh thiar de dhroim na ngnáthdhaoine. Níor chóir na cearta a bhí ag daoine riamh anall a chur ar leataobh don chéad El Dorado eile."
Beidh aithne ag scata daoine ar obair Uí Fhlaithearta ón maisiú a dhein sé ar na mórchnuasaigh fhilíochta le Máirtín Ó Direáin agus Seán Ó Ríordáin a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht le cúpla bliain anuas.
Obair éagsúil a bhí ann "a bhfreagra féin" a thabhairt ar na dánta cé go bhfuair sé níos fusa í i gcás Uí Dhireáin: "Bhí a chuid dánta agam agus bhínn beagnach ag siúl na gcosán céanna a raibh Ó Direáin ag scríobh fúthu.
"Bhí sé sách nádúrtha dom, ach ag teacht ón dtaobh amuigh a bhí mé le Seán Ó Ríordáin agus mé ag iarraidh freagra pearsanta a thabhairt ar na dánta. Obair dhifriúil agus níos deacra agus níos suimiúla a bhí ann."
Níl Ó Flaithearta ag brath ar an ealaín amháin mar shlí bheatha agus bíonn sé ag obair chomh maith le daoine a bhfuil meabhairghalair orthu: "Tá sé tábhachtach dom nach mbeinn ag brath ar an ealaín mar tugann sé saoirse agus neamhspleáchas dom. Níl an oiread spéise agamsa in ealaíontóirí, caithfidh mé a rá.
"Tá mise ag iarraidh a bheith ag déanamh mo rud féin. An taispeántas seo, is mé féin a chuir le chéile é. Níl aon curator i gceist."
Fágann an neamhspleáchas sin nach bhfuil ealaín Uí Fhlaithearta faoi smacht ag aon rud seachas an dualgas a chuireann sé air féin a bheith dílis dá thuiscint ar cad is ealaín ann: "Bím ag iarraidh i gcónaí an obair a cheangal go nádúrtha leis an gceantar ina bhfuil mé agus go mbeadh sí fírinneach dom féin freisin. Ní raibh aon spéis agam riamh radharcanna tíre a dhéanamh do thurasóirí." Clé-deas: Ashling Harteveld, Oifigeach Gaeilge Cúnta, Clár Ní Bhuachalla, Oifigeach Gaeilge, Pádraig Ó hÓrgáin, Ambasadóir Theach na Gaeilge 2017, An tOllamh Micheál Ó Dochartaigh, Cathaoirleach Bhord na Gaeilge, An Dr Aoibhinn Ní Shúilleabháin 'Tripadvisor na teanga'
Seolta ag muintir na Catalóinise
22ú Márta 2017
Teanga#catalapp
Tá aip nua seolta sa Chatalóin a chuireann ar chumas daoine caighdeán na seirbhísí Catalóinise a fhaigheann siad ó ghnólachtaí na tíre a mheas.
Feidhmíonn 'CatalApp' ar nós Tripadvisor sa mhéid is gur féidir scór a thabhairt do shiopaí, bialanna, beáir, óstáin agus eile, ach is é an difear ná gur ag meas a seirbhísí teanga atá tú thar aon ghné eile den ghnó.
Is féidir marc a thabhairt do níos mó ná 1.5 milliún gnólacht de réir na seirbhísí labhartha, scríofa agus idirlín a chuireann siad ar fáil sa Chatalóinis agus ansin cuirfidh an aip in ord iad bunaithe ar a 'bhfreagracht theangeolaíoch'.
"Má tá tú dubh dóite de bheith ag dul isteach i siopaí, bialanna nó comhlachtaí eile agus gan seirbhís cheart Chatalóinise a fháil, is é CatalApp an uirlis duit," a deir urlabhraí ón eagras teanga Plataforma per la Llengua, atá taobh thiar den aip.
Cé go bhfuil Catalóinis ag breis agus 9 milliún duine, is cainteoirí dúchais iad 4 mhilliún acu seo agus tá méadú leanúnach ag teacht ar úsáid na Spáinnise mar phríomhtheanga sa Chatalóin.
De réir an taighde is déanaí níl comharthaíocht Chatalóinise ach ag 56% de shiopaí i mBarcelona agus Tarragona, in ainneoin gur riachtanas dlíthiúil é, agus níl freastalaithe a bhfuil labhairt na Catalóinise acu le fáil ach in 40% de shiopaí agus de bhialanna.
Taobh amuigh den phríomhchathair, i mbailte ar nós Girona agus Lleida, ardaíonn na figiúirí seo go 80%.
Tá sé de sprioc ag Plataforma per la Llengua go mbeadh daoine in ann a saol ar fad a chaitheamh trí mheán na Catalóinise agus súil acu go gcabhróidh CatalApp leis an chuspóir sin.
Dar leo go spreagfaidh an aip úsáid na Catalóinise trí aitheantas agus ardú próifíle a thabhairt do na gnólachtaí sin a leanann dea-chleachtas teanga, agus fosta go gcuirfidh sé brú ar na gnólachtaí sin nach bhfuil ag cur seirbhísí Catalóinise ar fáil feabhsú dá réir.
"Cuirfidh an aip seo in iúl do shiopaí gur fiú dóibh freastal ar a gcuid custaiméirí i gCatalóinis," arsa Neus Mestres, stiúrthóir an Plataforma.
"Má iarrann an margadh é, má éilíonn saoránaigh seirbhísí sa Chatalóinis, athróidh na gnólachtaí dá bharr."
Anseo in Éirinn bhí caint ann tamall ó shin faoi leabhrán a fhoilsiú a dhéanfadh cur síos ar leibhéal na seirbhísí Gaeilge a bhí á chur ar fáil ag gnólachtaí sa Ghaeltacht, cé nár tháinig an togra chun blátha sa deireadh.
Faoi láthair is é Eolaire Gnó PEIG.ie, bunachar sonraí de sheirbhísí Gaeilge na tíre, an áis is cóngaraí do CatalApp atá ar fáil do phobal na Gaeilge. “Ag an tús, d’aithníomar go raibh seacht nó ocht ngnólacht sa bhaile mór a bhí in ann seirbhísí as Gaeilge a chur ar fáil, ach theastaigh uainn cur leis sin agus ba mhór an spreagadh a fuaireamar nuair a d’aimsíomar cainteoirí breise i bhfolach i ngnólachtaí. Le linn 2016, 28,000 duine ar an meán a d’éist leis an stáisiún Gaeilge in aghaidh an lae, ó Luan go hAoine. Today Rónán and his crew will hold their Christmas party live from Teach Mhicí in Doirí Beaga with music, chat and laughs with the locals to celebrate the end of the year. Bhí pioctúir dó in éineacht leis an alt, agus cuireadh an pioctúir sin agus leagan den scéal i gcló arís ar An Claidheamh Soluis.20 Ceardlann ar phleanáil teanga « Údarás na Gaeltachta
Ceardlann ar phleanáil teanga
Reáchtáilfear lá eolais ar an bpleanáil teanga do chomharchumainn agus eagrais phobalbhunaithe Ghaeltachtaí na Mumhan in Óstán an Malton i gCill Airne ar an Luan an 29 Meán Fómhair óna 9.30r.n. go dtí 5.00i.n.
Tá an seisiún seo á eagrú ag Údarás na Gaeltachta le haird na n-eagras phobalbhunaithe Gaeltachta a dhíriú ar riachtanais na pleanála teanga ina gceantar feidhme. Léirigh an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht a leochailí agus atá staid na teanga sa Ghaeltacht faoi láthair agus an phráinn atá le gníomh idirghabhála le creimeadh leanúnach na teanga sa Ghaeltacht a laghdú.
Beidh bainisteoirí agus ionadaithe na gcomharchumann agus na n-eagras phobalbhunaithe ag freastal ar an ócáid chomh maith le hionadaithe óna gcoistí bainistíochta. Déanfaidh Gareth Ioan ó eagras atá i mbun cur chun cinn na Breatnaise cur síos ar mhodhanna dea-chleachtais atá in úsáid sa Bhreatain Bheag agus déanfar ceardlann plé, le Seosamh Mac Donnacha, duine de údair an Staidéir Cuimsitheach Teangeolaíochta mar áisitheoir, a thionól san iarnóin leis na rannpháirtithe ar fad.
Tá próiseas comhairleach ar siúl faoi láthair ag Údarás na Gaeltachta i réigiún na Mumhan le geallsealbhóirí éagsúla i measc na bpobal Gaeltachta le haird níos mó a dhíriú ar an tionchar a imríonn siad ar iompar teanga an phobail.
Dúirt Éamonn Ó Neachtain, Bainisteoir Réigiúnach an Deiscirt d'Údarás na Gaeltachta:
"Tá ról thar a bheith lárnach ag na Comharchumainn Ghaeltachta i bhforbairt agus i gcaomhnú na Gaeilge mar theanga pobail sna ceantair sin ina bhfuilid ag feidhmiú. Tá obair thar a bheith tábhachtach ar siúl acu i réiteach agus i bhfeidhmiú na bpleananna teanga seo agus tá lán tacaíocht na Roinne Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta agus An tÚdarás ar fáil dóibh mar chrann taca. Tabharfaidh an cheardlann oibre seo deis do na Comharchumainn dul i gcomhar lena chéile chun a sain-taithí a roinnt maidir le forbairt na Gaeilge go háitiúil agus beidh saineolaithe aitheanta ón Bhreatain Bheag agus ó Éirinn i láthair le cabhrú linn i gcur chun cinn na hoibre seo" Cultúr: Léiríonn Tábla 6 gur aontaigh trí cheathrú de na freagróirí Caitliceacha ar Ollsuirbhé 2012 (75%) agus beagnach trí dheichiú de na freagróirí Protastúnacha (29%) go bhfuil an Ghaeilge tábhachtach do chultúr Thuaisceart Éireann; d'easaontaigh leath na bhfreagróirí Protastúnacha (50%) agus an deichiú cuid de na freagróirí Caitliceacha (10%). a lán dá chuid dánta ar marthain fós agus iomrá le Filidh Éireann go haointeach dán faoi thionól éigse a bhliain 1351 [1] Rud a chinnteodh blianta de riail na dTóraithe, atá gan mórán tacaíochta in Albain agus gan aon tacaíocht sna Sé Chontae. Michael J Murphy, Island of Blood and Enchantment, lgh. 131-2, 176. Cú Uladh, Ciall na Sean-Ráidhte, Coiste Ceanntair Bhéal Feirste, Béal Feirste 1914. Rinne Aoidhmín Mac Gréagóir an léaráid Iasc ag léimnigh. Henry Morris Some antiquities of Rathlin in Ulster Journal of Archaeology, 2nd ser, 17 (1911) lgh 39-46 ar lch 46. J.H. Lloyd, O.J. Bergin, G. Schoepperle The Reproach of Diarmaid in Revue Celtique 33 (1912) lch 45 n 1. Deir Lloyd: I have also an unpublished ballad of Diarmaids death, from a man named Aoidhmin Mac Gregor of Bristol, furnished me by Miss Eleanor Hull. T K Whitaker, James Hamilton Delargy in The Glynns 10 (1982) lgh 23-30. CS IX 21 8 (3/8/1907) (thairg sé corn a phronnadh ar an Oireachtas) CS XII 18 3-4 (9/7/1910) (Aoidhmin Mac Maoilin (An Greagórach) - Cú Uladh) CS XII 40 14 (10/12/1910) (dráma An Muileann Dubh scríobhtha aige) CS XIII 9 5 (6/5/1911) (Aodhanmhain Mac Gréagóir Mac Maoláin - Peadar Mac Conmidhe) CS XIII 43 10 (30/12/1911) (co-opted to Belfast Coiste Ceanntair) CS XIII 52 6 (2/3/1912) (canamhaint Reachrann) CS XIV 52 3 (1/3/1913) (irisleabhar An Chraobh Ruadh) CS XV 7 2 (19/4/1913) (léacht) CS XV 9 4 (3/5/1913) (léacht) CS 841 2 (9/5/1914) (comórtas iascaireachta - v. fosta Irelands Saturday Night 18/4/1914 lch. 3) IN 08/08/1905 8: Feis Tíre Eoghain: Mr McGregor McMillan, Draperstown, judge. (Also Irish Weekly, 12/8/1905, lch. 1) IN 18/01/1906 8: Craobh Naimhe Mhuire: craobh úr, Bank Street Schools; Aodhmain Mac Gríogoir, runaire. A MacGríogoir-MacMillan, secretary and also teaching IN 27/01/1906 8: Connradh na Gaedhilge, Craobh Neimhe Mhuire; Aodhmain Mac Gríogóir, runaire IN 30/01/1906 8: Connradh na Gaedhilge, Craobh Lios na bhFiann/St Marys Branch. Aodhmaín Mac Gríogóir, teachtaire UH 03/02/1906 2: Craobh Neimhe Mhuire, Belfast, secretary and teacher IN 10/02/1906 8: Craobh Néimhe Mhuire: Aoidhmín Mac Gríogóir, rúnaire IN 14/02/1906 8: Craobh Lios na bhFiann: Aoidhmín Mac Gríogóir (teaching) UH 17/02/1906 7: Craobh Neimhe Mhuire, Belfast, secretary and teacher IN 21/02/1906 8: Craobh Naoimh Muire: Aoidhmín Mac Gríogóir, rúnaire IN 08/03/1906 8: Craobh an Céitinnigh: Aoidhmín Mac Gríogóir ag teagasc IN 15/03/1906 8: Craobh Naoimh Muire: Ach ní luaidhtear é! IN 16/03/1906 4: Irish Language Week: Craobh an Chéitinnigh IN 21/05/1906 8: Cumann na Diospoireachta: Mac Ui Mhaolain (identity?) IN 24/05/1906 8: Cumann Diospoireachta: unnamed person suggested that Recaire Irish should be encouraged in Belfast Craobaca and on the annual examinations programme IN 31/07/1906 8: Irish Folklore: review of Fréamhacha na hÉireann IN 20/04/1909 8: The Irish College: Belfast, Mr McGregor (fiddle). An é atá ann? IN 24/06/1910 7 (Cú Uladh writes about him) IN 09/09/1910 5 (Cú Uladh review of Sgéaltan Rachreann) IN 23/03/1911 8 (present at Craobh Ruadh function) D3905/A/2 p 99 IN 09/12/1911 6 (co-opted to Belfast Coiste Ceanntair) IN 05/01/1912 7 (Proposed vote of thanks after Cú Uladh lecture) IN 12/04/1912 10 (Irish plays - special orchestra included Liam McGregor - identity?) IN 19/04/1912 7 (present at lecture by Fr Fullerton) IN 19/03/1912 6 (Céilidh Mór i Halla Uladh) IN 25/03/1912 8 (supported vote of thanks at lecture) IN 24/05/1912 6 (lecture on Irish and Insurance Act; attendance included Eamonn MacGregor) IN 05/06/1912 8 (Eamonn MacGregor present at Iveagh Aeridheacht at Katesbridge) IN 18/01/1913 8 (Ard Craobh) discussed paper by Seán Mac Maoláin IN 29/01/1913 6 (Ard Craobh) spoke in reply to address on Seán Ó Dóláin IN 28/04/1913 7 (Ard Craobh) lecture on Co Antrim delivered in Rathlin dialect IN 06/05/1913 7 New Gaelic paper (An Craobh Ruadh), by Sean-athair IN 03/07/1913 7 Gaelic ideals, by Sean-athair. Ardglass gathering, photography, McMillans March IN 25/09/1913 8 Árd-Sgoil Ultach. Eamonn Mac Gregor. Well done to the 5 th and 6 th class boys and girls who participated in Sciath na Scol this year. The boys have reached the semi-final which will be played in a few weeks time, May 2017. Tá sí chun tosaigh mar sin ar theangacha na Síne agus teangacha eile as oirthear na hEorpa.
Albainis Uladh
Don chéad uair riamh bhí ceist faoi chumas Albanais Uladh i nDaonáireamh an tuaiscirt anuraidh agus deir 8.1% go bhfuil eolas éigin acu uirthi.
Scríofa ag Nuacht24 ar 11.12.2012 Rannóg gaeilge, náisiúnta.
12 Nóta Tráchta ar "Cumas sa Ghaeilge ag 184,898 ó thuaidh"
11.12.2012 - 15:46
Cad is brí le "cumas" agus "eolas éigin"?
@an Ghaeilge an ceathrú teanga is coitianta..
Ní shílim go bhfuil sí chomh ard san 26 Condaetha
An bhfuil aon straidreamh ann ar na bréaga a innsítear ar líonadh foirmeacha daonáirimh?
Séamus mac seáin Béal Feirste
11.12.2012 - 16:43
A Fhearn a chara tá sé beagnach 20 bliain ó rinne fear darbh ainm Mac Suibhne staidéar eolaíoch ( nach raibh ag brath ar fhigiúir dhaonairimh a thig le daoine a chur as a riocht ). Rinne sé amach go raibh idir 70,000 agus 80,000 duine sna sé Chontae a raibh labhairt na Gaeilge acu. Déarfainn féin go raibh sin measartha beacht ag an am agus gur mhéadaigh sé ó shin. Ar bhealach bíodh as go bhfuil na staitisicí tabhachtach ó thaobh an stait de agus iAd ag pleanáil achmhaoine a chur ar fáii is é an rud amháin againn é( na daoine gur linn teanga dúchais na hÉireann a chaomhnú). Gur cuma 80,000 nó 180,0000 beidh againn le hInfrastuctúr teanga a chur ar fáil a ligfeadh dí a bheidh dá húsáid go nadúrtha sa tsochaí ina maireann muid. Glacfaidh sé fócas níos glinne a bheith againn dar liom ar na hInstitiúdaí atá riachtánach le pobal a chothú, taobh amuigh den chóras stáit ( áit a bhfuil ár naird cuid mhór mar gluaiseacht teanga). Ní leor a bheith ag brath ar an chóras oideachais le sin a dhéanamh fanár gcoinne mar a fuair siad amach sna 26 Contae that treimhse 90 bliain. Tá sé suimiúl Fosta sa daonaireamh go bhfuil dóibh ears measartha beacht idir na daoine a deir gurbh í an Ghaeilge an príomh theanga acu agus líon na bpáistí atá sa scolaíocht lán Gaelach sa stáit.
11.12.2012 - 16:50
Sa phíosa thuas tá an focal coibhneas ar iarraidh sa tríú líne ón bhun ( tá intinn da chuid féin ag an diabhail I Pad seo)
11.12.2012 - 18:44
rud a fhágann gurb í an Ghaeilge an ceathrú teanga is coitianta sna sé chontae tar éis an Bhéarla, na Polainnise agus Liotuáinise.
Ní aontaíom leis an anailís seo. Níl móran cainteoirí Polainnise ná Liotuáinse sna Sé Chontae nach bhfuil na teangacha sin mar phríomhtheanga acu. Níl sin amhlaidh leis an Ghaeilge áfach. Caithfidh muid glacadh leis go bhfásann cuid mhaith Gael aníos go fóill i dteaghlaigh agus i gceantracha Béarla.
Tá 4,165 duine a bhfuil Gaeilge acu mar phríomhtheanga, ach tá 67,000 cainteoir líofa Gaeilge sna Sé Chontae (ní ionann sin is a rá go n-úsáideann siad uilig an teanga ach tá siad ann). Ar an lámh eile, tá 17,700 duine a bhfuil an Pholainnis mar phríomhtheanga acu. An measann tú go bhfuil 50,000 míle cainteoir Polainnise eile sna Sé Chontae a bhfuil teanga eile mar phríomhtheanga acu?
11.12.2012 - 19:35
Ní ag ceasacht ort a táim ós rud é go bhfuil eolas agat ar shaol na Gaeilge sna sé contaetha nach bhfuil agam, ach nuair a léim scéalta mar seo, samhlaítear do Hidden Ireland Chorkery a chanas: ná creid an fhianaise ach creid i do idéal.
Nuair a bhí mé sa Chultúrlann i mBéal Feirste, thug mé fá dear nach raibh duine de na 184,898 ag freastal sa chaife an lá úd
11.12.2012 - 19:51
Dar ndóigh a Chiaráin a chara is féidir aon rud a chruthú le staitisticí. ach má ghlacann muid leis gurb as 50% go bunúsach ( de bharr cúinse staire Ar an droch uair ). den phobal iad an chuid is mó de Ghaeilgeoirí na sé Chontae is ionann 184,898 agus 20% den phobal sin , céadatán nach beag. Agus abhar dóchais dar leat ach ní de réir TG4 a chuir I niúl ina thuairisc anocht go mbeadh Gaeil an tuaischirt ( gan fianaise a thabhairt) díomúch nár mhéadaigh líon na nGael sna sé Chontae ach 17408 le deich mbliain anuas. Caidé leis a raibh siad ag súil athbheochain iomlán? D'ardaigh líon na nGael 1%. Mar a d' ardaigh líon na gCaitiliceach 1%
11.12.2012 - 20:35
Tá an ceart ar fad agat a Fhearn a chara faoi Chaife na Cultúrlainne ar an droch uair agus abhar náire go mbeadh ar Ghael ar bith dul Ann agus go mbrúfaí Béarla air. Ligeadh an Caife amach ina shaincheadúnas tamall ó shin agus níl lucht an tsaincheadúnais ag comhlíonadh a ndualgas go hiomlán ó thaobh na Gaeilge de tá eagla orm agus níl sé ceart. Déarfainn féin go bhfuil Gaeilge mhaith ag 80% de fhreastalaithe an Chaife ach ag brath ar an rota d'fhéadfadh sé tárlú nach mbeadh Gaeilge ag an duine. Creidim go bhfuil Coiste na Cultúrlainne ag iarraidh sin a cheartú I láthair na huaire. Is trua go raibh an droch éispeireas sin agat ó thaobh na Gaeilge de agus réiteofar sin is dóigh liom ( ach níl mé ar an choiste). Is trua faoin Chaife nó is Gaeilge 100% atá sa tsiopa leabhar,San Oifig Fáilte, ag foireann uile na Cultúrlainne ,ag Tobar an chomhlacht scannánaíochta, ag Nós ag Dúch Dúchais agus Taca. Srl. Caithfear fadhb an Chaife a réiteach má tá an Chultúlann le creidiúint a choinnéail. Agus sílim go rëiteofar roimhe do chéad chuairt eile
11.12.2012 - 20:39
Chuir sé isteach orm ar dtús go raibh titim 10,000 i líon na gcainteoirí líofa Gaeilge ó bhí Daonáireamh 2001 ann, ach ansin chuimhnigh mé go raibh aithne agam ar chuid mhaith Gael a rinne baghcat ar an Daonáireamh anuraidh.
Ar an drochuair, bíodh is go bhfuil an daonáireamh lochtach go leor, baintear úsáid as mar fhoinse údarásach.
An ceacht is mó ata ann dúinn i mo bharúilse ná nach bhféidir linn brath go hiomlán ar na Gaelscoileanna agus ranganna éagsúla leis an Ghaeilge a chur ar ais i mbéal an phobail. Is léir ó na torthaí seo atá againn go bhfuil géarghá le hinfrastruchtúr ceart a leagan síos, mar a deir tú féin a Shéamuis.
12.12.2012 - 20:33
Tá sé an-brónach a fheiceáil go bhfuil Gaeilge an ceathrú teanga is coitianta sna sé chontae. Ní mór dúinn a spreagadh Gaeilge a labhairt taobh amuigh den seomra ranga.
PB Mac G
Tá Gaelscéal measartha diúltach maidir leis an toradh seo don Ghaeilge agus tá siad iontach dearfach de ghnáth … cá bhfuil an fhírinne?
13.12.2012 - 11:38
Níl a fhios agam PBmac G ach déarfainn gur bhain sé le gan go leor ama a bheith acu leis na figiúirí a rannsú . Is dócha gur Dé Máirt a scríobh an scéal.
22.03.2013 - 11:05
'Sé chontae sa thuaisceart' – an raibh contae Dhún na nGall san áireamh? Sin an chontae ina gcónaíonn an chuid is mó dosna daoine atá ina gcónaí sna ceantair Gaeltachtaí. Ní chreidim gur dea-scéal é seo. Is cuma liom gur féidir le beirt nó triúr ó Bhóthar na Seanchille rud éigin mar 'conas taoi?', 'William is ainm dom agus ní Éireannach mé', 'Maraigh gach Taidhg', 7rl a rá as Gaeilge. Bhínn ag staidéir Laidine agus na Ghréige ar scoil (i Sasana, áit ina bhfuaireas mo chuid oideachais ó bhunscoil go PhD) agus is féidir liom cúpla rud a rá as na teangacha sin fós. Ach is mór an difríocht atá ann idir Rómánach líofa mar Horace, mar shampla, agus duine atá in ann 'exegi momumentum…' a rá (duine cosúil liom féin), 7 mar sin de.
Cé mhéad duine líofa a labhraítear an Ghaeilge go hiondúil (lena páistí go háirithe)? Sin an cheist is tábhachtaí, i mo thuairim. 6. Dfhiafraigh Mr. Molloy dAire na Gaeltachta cad é an méid airgid atá caite ag a Roinn agus ag Gaeltarra Éireann ar chostais taistil agus fialachta an Aire ó Mhárta, 1973. Cuirfear tús arís an mhí seo chugainn le ranganna Gaeilge in ionad Skainos in oirthear Bhéal Feirste agus ranganna ann do ghlantosaitheoirí agus foghlaimeoirí a bhfuil roinnt mhaith Gaeilge acu ceana féin. Tá ranganna ar fáil freisin do thuismitheoirí ar mhaith leo an Ghaeilge a fhoghlaim in éineacht lena bpáistí. 43. Cuireann Peadar O'Donnell síos ar an cheist sa tsliocht seo a leanas ina aiste 'Irish Artists': 'Gaelic writers are chained to a bureau of translations. Maidir le Tithe an Oireachtais is fada é ráite sa cholún seo, agus in áiteanna eile, gurb í an laige ba mhó i gcur chun cinn na teanga ná gan an rialtas féin, ná an córas rialaithe i gcoitinne, a bheith gníomhach san obair. Rita Kelly

Is scríbhneoir Éireannach í Rita Kelly.
Saol.
Saolaíodh Rita Kelly i nGaillimh sa bhliain 1953, an duine ba shine de thriúr. Phós sí Eoghan Ó Tuairisc, nach maireann. Bhí sí ina scríbhneoir lánaimseartha ó 1972 go 1980. Ina dhiaidh sin ghlac sí post mar bhainisteoir ar chomhlacht foraoiseachta. Tar éis di ocht mbliana a chaitheamh sa phost sin d'fhill sí ar an scríbhneoireacht lánaimseartha, agus chaith sí le tréimhsí múinteoireachta i scoileanna, i gcoláistí agus i bpríosúin chomh maith. Bhí sí ina Scríbhneoir Cónaitheach i gCo. Laoise is i gCo. an Chabháin ar feadh tamaill. Scríobhann sí sa Ghaeilge agus sa Bhéarla. BREITHIÚNAS an Bhreithimh Onóraigh Clarke tugtha an 30ú Iúil, 2010
1.1 Seo dara breithiúnas sna himeachtaí seo. Is féidir cúlra an cháis a fháil i mbreithiúnas a thug mé ar an 19ú Feabhra, 2010 (MacAodháin v. Ireland & Ors (Neamhthuairiscithe, An Ard-Chúirt, Clarke Bh., an 19ú Feabhra, 2010)) agus ní gá é a thabhairt arís anseo. Choinnigh an t-iarratasóir ("An tUasal MacAodháin") leis na himeachtaí seo agus é á áitiú aige go bhfuil an Rialtas ag sárú a chuid dualgas faoi alt 71 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924 ("Acht 1924"). Deirtear nach gcomhlíonann ceapachán an Bhreithimh Dúiche Zaiden chuig Dúiche 1 (ar limistéar í a chuimsíonn ceantar Gaeltachta) an alt sin má chuirtear san áireamh freisin nach bhfuil dóthain Gaeilge ag an mBreitheamh Dúiche Zaiden chun imeachtaí a stiúradh gan chabhair ó ateangaire.
1.2 Ina theannta sin, ardaítear roinnt saincheisteanna tánaisteacha maidir le doiciméid a aistriú go Gaeilge.
1.3 Bhain an breithiúnas roimhe seo, dár thagair mé níos luaithe, le follasú ("an breithiúnas follasaithe"). Ar na cúiseanna a leagtar amach sa bhreithiúnas follasaithe, d'ordaigh mé go ndéanfadh na freagróirí ("An Stát") catagóir shainiúil doiciméad a fhollasú. Ós rud é go n-ardaítear an cheist a bhfuil orm cinneadh a dhéanamh ina taobh anois i gcúinsí neamhghnácha maidir le nós imeachta, is cuí ar an gcéad dul síos plé le stair an cháis seo ó thaobh nós imeachta de ó rinneadh an t-ordú follasaithe sin.
2. Stair maidir le Nós Imeachta
2.1 I gcomhlíonadh an ordaithe um fhollasú dár thagair mé cheana rinne an Stát mionnscríbhinn follasaithe. Ardaíodh ceist a bhain le héileamh pribhléide a rinneadh sa mhionnscríbhinn fhollasaithe sin. Rinne an tUasal MacAodháin foriarratas a sheirbheáil inar ceistíodh bailíocht na pribhléide a éilíodh. Fad is a bhí an foriarratas sin ar feitheamh, d'iarr abhcóide ar son an Stáit cead fógra a thionscnamh, ar dúradh faoi go gcuirfeadh sé deireadh leis na himeachtaí dá n-éireodh leis.
2.2 Tionscnaíodh an foriarratas sin. Ós rud é go gcuirfí deireadh leis na himeachtaí i ndáiríre dá n-éireodh leis an iarratas ábhartha, d'aontaigh abhcóidí ón dá thaobh gurbh cuí plé ar dtús le hiarratas an Stáit. Dírítear an breithiúnas seo ar na saincheisteanna a tháinig anuas maidir leis an iarratas sin.
2.3 Ní mór dom rud amháin a rá roimh plé le tuillteanais an iarratais sin. San iarratas sin féachann an Stát le hargóint a dhéanamh go bhfuil na himeachtaí seo aincheaptha. I dtosach báire agus go príomha deirtear nach dtugann alt 71 aon chearta do dhaoine go ndéanfaí imeachtaí a stiúradh ag breitheamh atá in ann plé le fianaise a thugtar trí Ghaeilge mura bhfuil ateangaire i láthair. Ina theannta sin deirtear go bhfuil na himeachtaí seo inphléite de bharr nach é an Breitheamh Dúiche Zaiden breitheamh Dhúiche 1 níos mó. Thairis sin, maidir leis na saincheisteanna breise a ardaíodh mar gheall ar dhoiciméid dlí éagsúla a aistriú, deirtear gur chinn an Chúirt Uachtarach na hábhair sin sa chás Ó Murchú v. An Taoiseach & Ors (Neamhthuairiscithe, An Chúirt Uachtarach, An Breitheamh Macken, an 6ú Bealtaine, 2010).
2.4 Maidir leis an bhforiarratas a ndírítear an breithiúnas seo air, iarrtar ann ordú chun na himeachtaí a scriosadh amach "inter alia" mar nach bhfuil na himeachtaí inargóinte de bharr go ndeirtear nach n-ardaíonn alt 71 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924 saincheisteanna ar féidir iad a shocrú i gcúirt.
2.5 Go deimhin tá sé de cheart ag an Stát an cheist a chur an amhlaidh go dtugann alt 71, má fhorléirítear i gceart é, aon chearta do dhaoine cosúil leis an Uasal MacAodháin. Níl sé chomh soiléir, áfach, go bhfuil an Stát i dteideal foriarratas a thionscnamh os comhair na Cúirte ina fhéachtar leis na himeachtaí a scriosadh amach ar an mbonn sin.
2.6 Is iomaí bealach atá ag na cúirteanna agus iad ag plé le hiarratas trína n-ardófar saincheisteanna áirithe i gcás atá á chinneadh roimh saincheisteanna eile. Ceadaítear i Rialacha na nUaschúirteanna iarratas a dhéanamh maidir le réamh-shaincheist a thriail. Tá dlí-eolaíocht ann anois maidir le trialacha modúlacha, mar a thugtar orthu, ina gcinntear saincheisteanna de réir a chéile (féach, mar shampla, Cork Plastics v. Ineos Compounds [2007] IEHC 247). Sa chaoi chéanna is féidir tuillteanais imeachtaí i gcomhair suim leachtaithe a tionscnaíodh trí thoghairm achomair a scrúdú ar fhoriarratas ar bhreithiúnas chun a chinneadh an ann do chosaint dháiríre. Thairis sin, tá cosantóirí i dteideal iarraidh an dlínse a agairt a shainítear den chéad uair in Barry v. Buckley [1981] I.R. 306, chun imeachtaí a scriosadh amach mar gurb amhlaidh nach n-éireoidh leo. I gcomhthéacs athbhreithnithe bhreithiúnaigh féadann freagróir iarraidh go ndéanfaí cead a chúlghairm maidir leis an éileamh ábhartha ar fad nó le cuid shainiúil de.
2.7 Rinne gach ceann de na dlínsí ábhartha sin, áfach, teorainneacha a oibriú amach go cúramach maidir leis an méid gur féidir an dlínse atá i gceist a agairt, agus leis na himthosca inar cuí don chúirt idiragairt a dhéanamh. Baineann cúis shoiléir leis seo. Is é cleachtadh na gcúirteanna gur minic gurb é an bealach is faide an bealach is giorra abhaile. Cé go gceapfaí go mbeadh sé tarraingteach saincheisteanna áirithe a phiocadh amach i gcomhair triail luath, níl ann ach tarraingt éadomhain. Féadann a leithéid de ghníomhaíocht moill a chur ar imeachtaí chomh maith le tuilleadh costais a ghearradh orthu. Ar an ábhar sin ní fheidhmítear gach ceann de na dlínsí dár thagair mé ach i gcúinsí a rialaítear go cúramach, áit a bhfuil an chúirt sásta go leanfaidh próiseas feabhsaithe ó thaobh an cháis de mar thoradh ar an ngníomh a mholtar.
2.8 Ní ceadmhach do pháirtí iarracht a dhéanamh cinneadh a fháil maidir le saincheist amháin i gcás ar fhoriarratas gan an dlínse bheacht a hagraítear a shainaithint agus gan na critéir a chomhlíonadh a cuireadh ar bun le go bhfeidhmeodh an dlínse sin. Nílim cinnte, mar sin, gur tionscnaíodh i gceart an foriarratas a thionscain an Stát. Ós rud é, áfach, go raibh an dá thaobh sásta go ndéanfainn cinneadh ar an ábhar, agus ós rud é gur pléadh go hiomlán é, tá sé de rún agam déileáil leis ar a thuillteanais. Ní cóir, áfach, glacadh leis an mbreithiúnas seo amhail is dá mbeadh sé ag toiliú le nós imeachta áit ar féidir foriarratas den chineál seo a thionscnamh gan dlí-eolaíocht sheanbhunaithe a agairt maidir le cinneadh a fháil ar an tsaincheist ábhartha roimh an bpríomh-éisteacht.
2.9 Dírím, mar sin, ar an bpríomh-shaincheist atá i gceist idir an dá pháirtí, is é sin cé acu an féidir nó nach féidir alt 71 d'Acht 1924 a shocrú i gcúirt.
3. An bhfuil Alt 71 inbhreithnithe?
3.1 Caithfidh gurb é an pointe tosaigh ó thaobh alt 71 a mheas cinneadh na Cúirte Uachtaraí in Ó Monachain v An Taoiseach [1980-1998] T.É.T.S. 1. Bhain an cás sin le cointinn gur theip ar an Rialtas alt 71 d'Acht 1924 a chomhlíonadh, maidir le ceapachán an Bhreithimh Dúiche Larkin, mar a bhí ag an am, chuig Dúiche Uimhir 1. Chinn an Chúirt Uachtarach le tromlach dó le haon nár theip ar an Stát a dhualgas a chomhlíonadh faoin alt. Chinn breithiúnas mionlaigh an Bhreithimh Walsh, ag brath ar fhoclaíocht alt 71, cé nach raibh dualgas absalóideach ar an Stát breitheamh a cheapadh a bheadh in ann imeachtaí a éisteacht gan ateangaire, gurb ann mar sin féin do dhualgas coinníollach nár comhlíonadh de réir fhíricí an cháis. Cé go raibh tuairim dhifriúil ag an tromlach (Henchy Bh. agus Griffin Bh.) i ndáil leis na fíricí, nocht an bheirt acu tuairimí faoi dhualgais an Rialtais a bhí cosúil leis a cinn a nocht an Walsh Bh.. Níl rud ar bith in aon cheann de na breithiúnais a thabharfadh le tuiscint go raibh aon bhall den chúirt den tuairim, maidir le cás cuí, nach mbeadh iarratasóir cuí in ann ordú a fháil, maidir leis an Rialtas gan a dhualgais a chomhlíonadh faoi alt 71.
3.2 Agus an breithiúnas sin á chur san áireamh, thug abhcóide ar son an Stáit faoi deara nár áitíodh an cheist cé acu an dtugann nó nach dtugann alt 71 d'Acht 1924 cearta d'aon pháirtí sa chaoi is gur féidir na cearta sin a fhorghníomhú in imeachtaí. Go deimhin tá an ceart ag abhcóide maidir leis sin agus is fíor a rá, mar a thug abhcóide faoi deara, mura ndéantar pointe a áitiú, nach ndéantar cinneadh faoi.
3.3 Bheadh sé ina chúis ionaidh, áfach, mura mbeadh sé luaite ag triúr breitheamh den ghradam agus den chleachtas agus atá ag breithimh na cúirte sa chás Ó Monachain nach bhfuil alt 71 d'Acht 1924 inbhreithnithe dá mba rud é gurb é sin an tuiscint ar cheart a bhaint as an alt. Cé nach bhfuil mé sásta, mar sin, go bhfuil cinneadh cinntitheach déanta faoin bpointe ag an gCúirt Uachtarach sa chás Ó Monachain sa chaoi is mbeadh sé de cheangal orm, mar sin féin creidim gurb údarás suntasach é cás Ó Monachain i bhfabhar na tairisceana go n-ardaítear cearta aonaracha faoi alt 71 d'Acht 1924.
3.4 Is é an argóint a cuireadh ar aghaidh ar son an Stáit nach raibh sé i gceist ag an alt cearta a bhronnadh ar dhaoine aonaracha. Deirtear gurbh é cuspóir an ailt éifeachtacht a bhaint amach trína chinntiú, chomh fada agus is praiticiúil, nach ndéanfaí imeachtaí a mhoilliú agus a dhéanamh níos casta i gcás breithimh a bheadh ag éisteacht cásanna i gceantair Ghaeltachta trí riachtanas a bheith ann ateangairí a bheith i láthair.
3.5 Is fiú a thabhairt faoi deara gurb é an caighdeán Gaeilge atá ar an Rialtas a lorg (a oiread agus is inoibrithe) i gcás bhreithimh dhúiche ábhartha ná caighdeán a ligfeadh don bhreitheamh sin plé le fianaise as Gaeilge (seachas áitiú dlí) gan chabhair ó ateangaire. Cé go mbaineann dúshláin ar leith ó thaobh chumas Gaeilge an rannpháirtí le hargóint dhlíthiúil a stiúradh as Gaeilge gan ateangaire (cibé an abhcóide nó breitheamh atá i gceist), baineann tábhacht ar leith le fianaise. D'fhéadfadh daoine a bhfuil cumas teoranta teanga acu gan aird a thabhairt ar phointí fianaise a bheadh soiléir do dhuine a mbeadh líofacht níos fearr aige.
3.6 D'fhéadfadh go mbeadh buntáiste riaracháin ar leith ag gabháil le breitheamh a bheith ag feidhmiú i gceantar Cúirte Dúiche a chuimsíonn ceantar Gaeltachta a mbeadh dóthain Gaeilge aige nó aici chun nach mbeadh gá le hateangaire maidir le haon fhianaise a thabharfaí as Gaeilge. Bheadh an Rialtas in ann an éifeachtacht riaracháin sin a chur i bhfeidhm ar aon nós, áfach. Rialaíonn an Rialtas cén breithimh a cheaptar go buan chuig ceantair na Cúirte Dúiche. Dá measfaí go mbeadh sé inmhianaithe ó thaobh na héifeachtachta riaracháin de nach gceapfaí ach breithimh a raibh an leibhéal riachtanach Gaeilge acu chuig na ceantair sin, sa chás sin bheadh an Rialtas in ann é sin a chur i bhfeidhm gan aon idirghabháil reachtúil. Bheadh an Rialtas in ann daoine a raibh na cáilíochtaí cuí acu a bheith ceaptha ach iad a bheith ar fáil. Cén fáth mar sin go raibh reachtaíocht ag teastáil?
3.7 Cé nach bhfágaim as an áireamh go bhféadfadh sé a bheith amhlaidh go raibh caoithiúlacht riaracháin i gceist, táim sásta go léiríonn an reachtaíocht a bheith curtha i bhfeidhm, agus alt 71 mar chuid di, go raibh sé i gceist dualgas dlí a chur ar an Rialtas téarmaí alt 71 a chomhlíonadh. Feictear dom, má tá an ceart ag an Stát, go gcruthódh alt 71 d'Acht 1924 oibleagáid dhlíthiúil nach mbeadh duine ar bith i dteideal a fhorfheidhmiú. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach gceistíonn an tsaincheist a ardaíodh ar son an Stáit teidlíocht phearsanta an Uasail Mhic Aodháin na saincheisteanna seo a ardú in aon chor, sa chás gur féidir iad a ardú ar chor ar bith. Feictear dom go mbeadh an-leisce ar chúirt tuiscint a fheidhmiú ar aon réim reachtúil go bhfuil oibleagáid dhlíthiúil ar Rialtas nach bhfuil aon duine in ann a fhorfheidhmiú. Tá mé sásta mar sin go bhfuil alt 71 inbhreithnithe. Ní gá sa chás seo na paraiméadair a shainiú a dtagródh duine dóibh a d'fhéadfadh a bheith i dteideal alt 71 a agairt, mar nár ardaíodh aon cheist faoi theidlíocht phearsanta an Uasail Mhic Aodháin sna himeachtaí seo. Táim sásta mar sin go bhfuil an tUasal MacAodháin, ó thaobh an phrionsabail de, i dteideal na himeachtaí seo a chothabháil.
3.8 Cé nach raibh siad seo lárnach don chás a rinneadh ar son an Stáit, ba cheart dom aird a thabhairt go hachomair ar dhá cheist eile a ardaíodh le linn na hargóinte.
4. Na Pointí Tánaisteacha
4.1 Bhain an chéad cheist a ardaíodh leis an bhfíoras, nach bhfuil aon amhras faoi, nach bhfuil an Breitheamh Zaiden ina Bhreitheamh ar Dhúiche 1 a thuilleadh. Sna himthosca sin deirtear go bhfuil an cás inphléite. Ní mór a thabhairt faoi deara freisin gur tháinig an Breitheamh Kilrane i gcomharbas ar an mBreitheamh Zaiden mar Bhreitheamh i nDúiche 1. Ardaíodh ceisteanna comhchosúla faoi an raibh an cumas Gaeilge ag an mBreitheamh Kilrane a sainíodh in alt 71 d'Acht 1924. Ina dhiaidh sin ceapadh an Breitheamh Dúiche Hughes. I litir dár dáta an 2ú Iúil, arna seoladh ag Oifig Phríomh-Aturnae an Stáit chuig aturnaetha an Uasail Mhic Aodháin, dúradh, mar shoiléiriú ar chomhfhreagras roimhe sin nach gá tagairt a dhéanamh dó, go raibh "roinnt" Gaeilge ag an mBreitheamh Dúiche Hughes. Dúradh freisin gur chur Uachtarán na Cúirte Dúiche in iúl go bhféadfaí, i gcásanna nuair ba chuí é, breitheamh le cumas níos fearr Gaeilge a cheapadh chun plé le hábhair aonaracha de réir cásanna.
4.2 Is amhlaidh mar sin gur ann fós, go féideartha ar a laghad, don tsaincheist lárnach, cé go bhfuil an cheist ar leith a bhaineann leis an mBreitheamh Dúiche Zaiden inphléite má bhreathnaítear go géar uirthi. Tá leibhéal baileach an dualgais atá ar an Rialtas faoi alt 71 d'Acht 1924 fós míshoiléir. Dealraíonn sé dom go dtagann an cás seo go soiléir i gcatagóir na gcásanna áit, cé gurb amhlaidh go bhfuil an tsaincheist a ardaíodh inphléite má bhreathnaítear go géar uirthi, tá gach cosúlacht ann go bhféadfadh an cheist chéanna a bhaineann leis na páirtithe céanna a theacht anuas arís (féach, mar shampla, Condon v. Minister for Labour [1981] I.R. 62). Ní cás é seo, i mo thuairimse, ina bhfuil sé soiléir nach cóir dul ar aghaidh leis ar na forais go bhfuil sé inphléite.
4.3 Bhain na ceisteanna eile a tháinig anuas lena mhéid a ndearnadh cinneadh i gcás Ó Murchú maidir leis na saincheisteanna atá bainteach le haistriú doiciméad dlí, a d'ardaigh an tUasal Mac Aodháin sa chás seo. D'fhéadfadh go bhfuil cinneadh cinntitheach déanta ag an gCúirt Uachtarach i gcás Ó Murchú maidir le cuid de na saincheisteanna a ardaíodh. Níl aon amhras orm nach ndéanfaidh abhcóide ar son an Uasail Mhic Aodháin iarracht, sna haighneachtaí scríofa a chomhdófar nuair a thiocfaidh an t-iarratas seo chun éisteachta, saincheisteanna a athoscailt a chinn an Chúirt Uachtarach go cinntitheach le déanaí. Tá ceisteanna ann go fóill, áfach, faoi cé acu ar chloígh nó nár chloígh an Stát leis na dualgais a cinneadh i gcásanna cosúil le cás Ó Murchú, agus, murar chloígh, céard iad na torthaí ar cheart a bheith ann. Dealraíonn sé dom gurb ábhair iad seo ar cheart iad a chinneadh ag an triail iomlánach.
5. Conclúidí
5.1 Ar na cúiseanna a d'fhéach mé le hanailís a dhéanamh orthu táim sásta, mar sin, go bhfuil alt 71 d'Acht 1924 inbhreithnithe. Is gá anois go gcinnfear an ghné sin de na himeachtaí ar a tuillteanais.
5.2 Níor cheart go ndéanfaí aon ghné de na imeachtaí seo a chinneadh ag an bpointe seo mar gheall ar aon cheann de na pointí tánaisteacha a ardaíodh ar son an Stáit. Cúrsaí teanga Peirsis sa Róimh ag Institiúid Cultúrtha na hIaráine
7 2017 Deireadh Fómhair Eanáir 11 2022
Cúrsa teanga cróluas
Clárú an chúrsa
Cuireann Institiúid Cultúrtha na hIaráine sa Róimh, faoi chuimsiú a gníomhaíochtaí cultúrtha agus oideachais, Cúrsa na Peirsis Tá sé mar aidhm ag an gcúrsa tú a chur in aithne do cheann de phríomhtheangacha Lár agus Iarthar na hÁise a bhfuil baint mhór aici lena traidisiún stairiúil-cultúrtha urghnách agus lena stádas mar theanga oifigiúil, ina cineálacha éagsúla, i dtíortha a bhfuil tábhacht straitéiseach leo idirnáisiúnta. Beidh 9 uair an chloig de cheachtanna do gach leibhéal ar feadh 18 uair an chloig roinnte ina thrí leibhéal agus mairfidh sé 54 sheachtain beidh lá an cheachta dheireanaigh tiomnaithe go hiomlán do mheastóireacht na mac léinn, le tástáil scríofa agus ó bhéal. Tá cead isteach chuig an asami faoi réir freastal leanúnach ar na ceachtanna nach lú ná 12% de na huaireanta iomlána. Faoi láthair, de bharr srianta, bíonn an cúrsa ar siúl ar líne agus tá sé roinnte ina dheich gceacht 80 nóiméad an ceann, i rith na seachtaine tráthnóna seachas Dé Sathairn, a bhíonn roinnt cúrsaí ar siúl i rith an lae. Gheobhaidh gach duine a ghnóthaigh na tástálacha deiridh deimhniú rannpháirtíochta.
CÚRSA SEACHTAIN
uaireanta oscailte: 09.00-10.30- 12.00- 13.30 (ceithre leibhéal, gach leibhéal 90 nóiméad
ré: míonna 3
minicíocht: 1 ceacht in aghaidh na seachtaine Dé Sathairn
clárú: € 100: 00 (€ 70,00 don chúrsa ar líne)
Cuirfear clár na gceachtanna ar líne in iúl ag tús gach cúrsa
Tá clárúcháin teoranta do rannpháirtithe Uimh. 15 do gach leibhéal amháin
Tá an chéad cheacht dírithe go hiomlán ar leibhéal eolais na mac léinn agus na rannán a mheas de thuras na huaire Faightear léargas nua ar chompántais agus ar chleachtais ealaíne in aistí ar leith agus déantar cíoradh freisin ar ghnéithe éagsúla den fhilíocht agus den taibhfhilíocht.
Ina theannta sin, cuirtear cuid de mhórchleachtóirí na drámaíochta Gaeilge faoi agallamh agus faightear cuntais ina bhfocail féin uathu ar a dtaithí mar oirfidigh, ar na roghanna ealaíne a bhain le tograí ar leith agus ar threo na drámaíochta faoi láthair.
Beidh an leabhar ina acmhainn bhuan agus ina spreagadh ag éinne ar spéis leo cúrsaí drámaíochta agus taibhléirithe.
Seo é an dara leabhar sa tsraith ‘Aistí Léannta’ de chuid an inphrionta Cló Léann na Gaeilge.
Editors
Éadaoin Ní Mhuircheartaigh
Is léachtóir in Fiontar & Scoil na Gaeilge, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, í Éadaoin Ní Mhuircheartaigh. Is iad na príomhréimsí spéise agus taighde atá aici ná na healaíona béil, an nualitríocht agus an drámaíocht. Ba í a thionscain an chomhdháil in 2017 a ghin an leabhar seo.
Róisín Ní Ghairbhí
Léachtóir i Roinn na Gaeilge, Coláiste Mhuire gan Smál, Luimneach í Róisín Ní Ghairbhí. Tá taighde foilsithe aici ar ghnéithe ilchineálacha de litríocht agus de chultúr na Gaeilge, an drámaíocht san áireamh. Bhí Róisín mar chomhúdar ar an Straitéis ar Ealaíona Teangabhunaithe na Gaeilge, le Shane Grant agus Éamonn Costello.
Pádraig Ó Liatháin
Is léachtóir le Gaeilge é an Dr Pádraig Ó Liatháin in Fiontar & Scoil na Gaeilge, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Is suim leis litríocht na Gaeilge ón seachtú haois déag go dtí an lá inniu. Tá taighde foilsithe aige ar Éamonn Mac Giolla Iasachta, ar shaothar Sheáin Uí Ríordáin, ar Dhonncha Rua Mac Conmara, agus ar an nGaeilge i Meiriceá Thuaidh. Bailiúchán aonteangach téacsanna Gaeilge i bhformáid dhigiteach is ea Corpas na Gaeilge Comhaimseartha. Áirítear ann téacsanna Gaeilge a bhfuil eagarthóireacht déanta orthu agus a foilsíodh ó thús an 21ú haois i leith. Faoi láthair, tá na foinsí seo a leanas i gceist: ainm.ie, Beo!, cartlann Cló Iar-Chonnacht, cartlann Cois Life, Comhar, COMHARÓg, COMHARTaighde, cartlann Éabhlóid, Feasta, Irisleabhar Mhá Nuad, The Irish Times, cartlann Leabhar Breac, cartlann LeabhairCOMHAR, Léachtaí Cholm Cille, Léann Teanga: An Reiviú, cartlann Cló Mhaigh Eo, Meon Eile, NÓS, Nuacht Raidió na Gaeltachta, Nuacht RTÉ, Scáthán, Seachtain, Studia Hibernica, TEANGA: Iris Chumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn, Tuairisc.ie agus An tUltach. Tá c.36.1 milliún focal ann. “Is ar conradh ón Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta atá ár gcuid oibre á déanamh againn, agus níl sé d’acmhainn againn tabhairt faoi mhórthionscadal malartaithe eolais den sórt seo gan a mbeannacht siúd a bheith againn,” a dúirt Bhreathnach.
“Tá a fhios agam go bhfuil méid suntasach oibre fós le déanamh ó thaobh sonraí logainmneacha a aistriú lena gcur san áireamh ar logainm.ie ach ní ceist nua é seo agus bhí sé amhlaidh sular tugadh isteach córas Eircode. Plean Teanga ar na Bacáin do Ghaillimh
Tá Coiste Stiúrtha Pleanála Teanga Gaillimh (CSPT Gaillimh) ag lorg tairiscintí do chomhairleoir oiriúnach chun Plean teanga a ullmhú do Chathair na Gaillimhe de réir fhorálacha Alt 9 d'Acht na Gaeltachta 2012.
Bhunaigh Comhairle Cathrach na Gaillimhe agus Gaillimh le Gaeilge CSPT Gaillimh, coiste stiúrtha nua le tacú le agus treoir a thabhairt d'ullmhú agus seachadadh plean teanga do Chathair na Gaillimhe. Tá ionadaíocht ar an gcoiste ó na hearnálacha poiblí, príobháideach, pobail agus deonacha i gCathair na Gaillimhe.
Comhairle Cathrach na Gaillimhe – Bliain spreagúil agus tháirgiúil eile in 2018
Ba mhaith le Bord Stiúrtha agus Foireann Ghaillimh le Gaeilge buíochas ó chroí a ghabháil le Comhairleoirí Cathrach na Gaillimhe agus leis an bPríomhfheidhmeannach, Brendan McGrath, as ucht maoiniú de €50,000 a chur ar fáil don eagraíocht do 2018. Tá a dtacaíocht riachtanach chun cuidiú linn leanúint ar aghaidh lenár gcuid oibre chun Gaillimh a choinneáil difriúil agus uathúil le húsáid na Gaeilge agus muid ag tabhairt aghaidh ar ár mbliain mar Phríomhchathair Chultúir na hEorpa in 2020.
Gaillimh Dhátheangach ar Winning Streak
Cuireadh Cathair Dhátheangach na hÉireann ar ardán náisiúnta ar an gclár teilifíse Winning Streak, RTÉ 1, Dé Sathairn seo caite. Ar an gclár, léiríodh gnónna i gCathair na Gaillimhe atá ag baint leasa as an nGaeilge chun gnó a mhealladh agus iad féin a chur chun cinn. Má chaill tú an clár, tá sé le feiceáil anseo:
Tá Scéim Chairde athraithe go dtí bliain féilire anois. Is iad lucht gnó na Gaillimhe croílár obair Ghaillimh le Gaeilge agus gan bhur dtacaíocht ní bheadh muid in ann ár gcuid seirbhísí dátheangacha a chur ar fáil do mhuintir na Gaillimhe.
Bheadh muid fíorbhuíoch dár gCairde ach iad a bheith cláraithe linn roimh 31 Eanáir 2018.
Is féidir teacht ar boird ar líne trí PayPal anseo – http://www.gleg.ie/fuinn/cairde-ghaillimh-le-gaeilge/foirm-chairde/
Seo a leanas na Cairde is déanaí atá againn:
Mary Lane Heneghan.
Tá Daidí na Nollag ar a bhealach
Beidh 'Cóisir na Nollag' Chairde Ghaillimh le Gaeilge ar siúl, Déardaoin, 14 Nollaig 2017 i gClub Áras na nGael, Sráid Dhoiminic ó 6.00i.n. go 8.30i.n. Beidh Daidí na Nollag linn arís i mbliana, mar sin, na dean dearmad bronntanas beag luach €5 do mhála na Nollag! Beidh ceol le Mick Crehan agus a Chairde agus cuirfear sólaistí ar fáil.
Bíodh sé ina 'Nollaig Shona' agaibh!
Cuimhnigh freisin, nach mbíonn sé riamh ró-luath duit ullmhú do Ghradam Sheosaimh Uí Ógartaigh 2018! Déan teagmháil linn inniu le do thoil ag 091 568876 nó ag eolas@gleg.ie Ní oireann an Ghaeilge do shaol an duine óig sa lá atá inniú ann/Irish doesn’t suit the youth of today Aontaím go Mór/ I strongly agree 7 D'fhiafraigh Mr. D. Carey den Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gaeltachta agus Oileán cén plean atá aici chun forbairt teicneolaíochta a chur ar fáil do Ghaeltachtaí na hÉireann chun tuilleadh post a chur ar fáil; agus an ndéanfaidh sí ráiteas ina thaobh [6724/98] Maraon leis na bunábhair eile sa scoil, bíonn ceithre rang don Ghaeilge in aghaidh na seachtaine ag scoláirí sa tsraith shóisearach. Is í an t-aon craoltóir Gaeilge agus an t-aon bhean amháin a ainmníodh i rannóg ina bíonn iomaíocht ghéar ann gach aon bhliain, ach deir Barbara Nic Dhonncha go bhfuil an duais buaite aici cheana féin a bheith ainmnithe sa rannóg do Chraoltóir Ceoil na Bliana ag na Gradaim Raidió PPI 2010. Ar Lean » Emilie Pine an scríbhneoir a dhéanfaidh ionadaíocht ar Tramp Press agus tabharfaidh an grúpa WORD ómós do scríbhneoirí ban a cuireadh sa phríosún mar thoradh ar a gcuid saothair. Bhí mí iontach againn anseo i Rang 3. Bhíomar ag obair go dian agus bhí an-spraoi againn chomh maith. Rinneamar fir bréige agus leoin le duilleoga don ealaín. Míle buíochas Joanne, as ucht teacht isteach chun cabhrú linn na cártaí Nollag a dhéanamh. Thaitin sé go mór leis na páistí. Bhí Seachtain na Matamaitice ann agus bhíomar ag obair le cruthanna 2T agus ag déanamh lorg mata timpeall na scoile. Ó thaobh spóirt de, táimid fós ag rith gach Céadaoin agus Déardaoin, bhaineamar triail as GoNoodle, tá peil á dhéanamh againn le Maria agus rince le hEllen chomh maith. Bhí lá iontach againn nuair a tháinig Ciarán isteach leis an gcorn Sam Mhic Uidhir. Tá na páistí ag baint an-taitneamh as an leabhar Oíche Shamhna faoi láthair. Tá súil agam go mbeidh briseadh deas agaibh uilig. Slán go fóillín. Áine:)
Fáilte romhaibh ar ais ar scoil.Táim ar bís bhur bpáistí a mhúineadh i mbliana. Táim ag súil go mór le haithne a chuir ar na tuismitheoirí chomh maith, mar sin tar chugam má tá ceist ar bith agaibh. Scéinséir ceart Gaeilge a chuirfidh faoi gheasa tú – Tuairisc.ie
Éiríonn le Damien McCann scannán snasta inchreidte a thabhairt i dtír lena chéad fhadscannán
Dé hAoine, Eanáir 28 2022 ag 5:15 am
le Damien McCann
Scriptscríbhneoir – Aislinn Clarke
Peter Coonan – Tomás
Bríd Brennan – Labhaoise
Clare Monnelly – Siobhán
Seán T. Ó Meallaigh – Macdara
Scéinséir comhaimseartha is ea Doineann, a rinneadh do TG4 le tacaíocht Northern Ireland Screen.
Ar oileán beag Gaeltachta amach ó chósta thiar thuaidh na hÉireann a tharlaíonn an t-aicsean go léir. Tá an cac ag creathadh ionam cheana féin!
Dream aisteach duairc iad pobal an oileáin. Tá an chuma orthu go bhfuil a rún dorcha féin ag gach aon duine díobh.
Lánúin óg – Gaeilgeoirí as Baile Átha Cliath – a tháinig isteach ar dhroim na gaoithe iad Siobhán agus Tomás. Tá siad ag cur fúthu anois ar an oileán lena mac óg álainn i dteach saoire galánta cois cladaigh.
Iriseoir iniúchta teilifíse is ea Tomás (Peter Coonan), é meáite ar an bhfírinne a nochtadh faoi bhithiúnaigh mhóra na coiriúlachta. Tá an chosúlacht ar chúrsaí go bhfuil dúlagar iarbhreithe ar Shiobhán bhocht (Clare Munnelly). Í scáfar, ciúin, éiginnte inti féin. Fágtar seampú sa chuisneoir agus sú tráta sa chith. Bristear gloine, gearrtar lámh. Téann friochtán trí thine agus an leanbh fágtha ina aonar i ngar dó.
Tá stoirm mhór ar a bealach a ghearrfaidh an t-oileán amach ón mórthír. Ina ainneoin sin agus leochaileacht a mhná, imíonn Tomás leis go dtí an mhórthír chun cruinnithe, rud a fhágann Siobhán agus an leanbh ina n-aonar. Ar fhilleadh dhó – sea, tá an ceart agat – tá an bheirt acu imithe ar iarraidh.
An chéad deich nóiméad nó mar sin ní mór a bhíos ag súil leis an uair is ceathrú a bhí fágtha.
Samhlaíodh dom ag an bpointe sin nach raibh an script ná an insint thar mholadh beirte. Bhí blas mínádúrtha ar chaint Thomáis a chuir 'Gaeilge Ardteiste' leithéid Arms, Foil and Hog i gcuimhne dom.
Ansin tagann Labhaoise (Bríd Brennan) agus Macdara (Seán T. Ó Meallaigh) isteach sa scéal agus thuigeas ar an toirt gur ceardaí scripte den chéad scoth í Aislinn Clarke. Ise an saoiste a chuir snas agus loinnir na hinchreidteachta ar chaint is ar charachtair na beirte sin. Bheadh orm liobarnacht na chéad deich neomat sin a athmheas. Seans nach mar a shíltear bítear.
Luath nó mall, bhraitheas, beimid ag filleadh arís chun peirspictíocht eile d'fháil ar gach ar tharla agus ar dúradh sna míreanna míchompordacha tosaigh sin. Tá snáth an scéil ag dul chun castachta. Scéinséir ceart atá anois againn, agus táimse iomlán faoi gheasa aige.
Éiríonn le Damien McCann scannán snasta inchreidte a thabhairt i dtír lena chéad fhadscannán. Ní beag sin. Stiúrthóir nua Éireannach le háireamh atá ann. Agus cad é mar thacaíocht a fuair sé óna chliar – ceardaithe den uile chineál agus oirfidigh aisteora in éineacht.
Riachtanas plota faoi ndear an tús a chuir carachtar Peter Coonan isteach. Seasaigí siar, áfach, nuair a thagann sé ar a bhuile ceart amach sa scannán. Na bhfuil príomhaisteoir Gaelach a bharrtha ann faoi láthair? Ní dóigh liom é.
Ní bheadh Seán T. Ó Meallaigh as áit in aon scannán comhaimseartha domhanda. Aisteoir lom, bríoch, bagrach é. Aisteoir a sheasfadh an fód in aon scannán tíriúil leis na Coen Brothers, abair.
Ná bac le 'Miss Marples' Agatha Christie ná 'Jessica Fletcher' Angela Lansbury. Níl ceachtar acu inchurtha le Labhaoise iontach Bhríd Brennan. Seo bleachtaire mná in aois áirithe nach dtéann an ruainne is lú fianaise thairsti, ná an bhréag is inchreidte, ná an cur i gcéill is cliste. Iarcheannfort sna Gardaí í Labhaoise seo againne. Bean feasa na súile móra a chuireann gach rud ina cheart le daonnacht, comhthuiscint, cineáltas, caoimhe agus cupán tae. Ach amhail Columbo fadó, ar a phriacal féin na bithiúnach a dheineann beag is fiú di!
Muna gcrochann Bríd Brennan léi príomhchraobh aisteoireachta d'aon saghas ag na IFTA's i mbliana ní fiú tráithnín iad na gradaim sin.
Tá rud ann ar a dtugaim 'Céad Phrionsabal Cathal Goan'. Deireadh sé linn agus sinn ag obair ar na gclár Cúrsaí fadó gan a bheith 'ag bladar faoin nGaeilge. Cuirigí in úsáid os comhair an phobail i bhfoirm nádúrtha thaitneamhach í'.
Cuireann Doineann an teanga bheo i lár an aonaigh go nádúrtha taitneamhach. San áit is dual di a bheith. D'fhéadfadh leithéid Doineann níos mó a bhaint amach do sheasamh na Gaeilge i measc an phobail ná mar atá bainte amach ag aon choiste Oireachtais nó reachtaíocht Dála riamh.
Tá an scannán comhaimseartha Gaeilge tagtha in inmhe. Jab déanta. Beidh Doineann le feiceáil ón lá inniu ar rogha scáileán na tíre. Tuiscint Teanga, Modheolaíocht agus Acmhainní Teagaisc (20 creidiúint) Díríonn an modúl seo ar an chúlra le teagasc agus foghlaim Béarla i raon comhthéacsanna. Tá na poist sin á n-aistarraingt anois trí shrianadh na gcritéar a úsáidtear chun a mheas an bhfuil páistí i dteideal teagasc teanga. Caitheann ár gcolúnaí súil éadmhar ar Ghaeilge na hAlban agus níor mhiste, a deir sé, a bheith ag súil le cros-síolrú éigin a shaibhreodh an dá chineál Gaeilge
Dé Céadaoin, Meán Fómhair 9 2015 ag 7:15 am
Is mór an áis English–Irish Dictionary de Bhaldraithe (EID) a bheith ar fáil ar aon suíomh gréasáin amháin leis an Foclóir Nua Béarla–Gaeilge. An té ar mian leis léargas a fháil ar fhorbairt an dá theanga, ní fearr rud a dhéanfadh sé ná an dá shaothar a chur i gcomparáid lena chéile, idir leaganacha nár cuimsíodh in EID agus focail ar cuireadh casadh ina mbrí idir an dá linn. Is foclóir ar fónamh fós é EID ach é a úsáid in éineacht le foinsí eile. B'éigean d'fhoireann EID a bheith seiftiúil agus iad ag iarraidh focail Ghaeilge a sholáthar in aghaidh na gceannfhocal Béarla; ní miste a rá gur éirigh níos fearr le seifteanna áirithe seachas a chéile.
Cleas a ndeachthas ina mhuinín anseo is ansiúd ná focail a thabhairt ar iasacht ó Ghaeilge na hAlban. Tá 'bláith' (blàth) tugtha i gcomhair warm, cuir i gcás – focal nach maireann i gcanúint ar bith in Éirinn, go bhfios dom. Cuireadh i láthair phobal na Gaeilge é, féachaint an nglacfaidís leis; tá an chuma ar an scéal nár ghlac.
Seans nach raibh rath i ndán don iarracht focail Albanacha a smuigleáil thar Shruth na Maoile isteach ach, dá mbeadh caidreamh níos dlúithe ann idir an dá phobal teanga níor mhiste a bheith ag súil le cros-síolrú éigin a shaibhreodh an dá chineál Gaeilge. Tharla go raibh trácht sa cholún seo ar a dheacra is atá sé boyfriend/girlfriend/partner a chur i bhfriotal Gaeilge. Dar ndóigh, tá focal foirfe ag ár gcomharsana a chuimsíonn gach inscne is claonadh gnéis, mar atá, bràmair. Tá an síneadh fada tábhachtach; rud eile ar fad is ea bramair, agus gan é a bheith leath chomh rómánsúil: 'Flatulent fellow, one addicted to farting' (Dwelly).
Níl caill ar an fhocal 'forásach' le cur síos ar pholasaí ceannródaíoch nó ar dhream ar mian leo an tsochaí a leasú, ach tá dúil mhór agam sa leagan Albanach adhartach (ó air adhart nó 'ar aghaidh'). Focal simplí é a bhfuil a mhíniú féin ann, murab ionann agus gráin súl mar 'forchéimnitheach'.
Corruair, agus an scríbhneoir Gaeilge ag plé le gairmeacha beatha, bíonn rogha ann idir leagan traidisiúnta a bhfuil 'fear' ann (fear teanga, fear ceamara) agus leagan atá neodrach ó thaobh inscne de (teangaire, ceamaradóir). I gcásanna áirithe, braithim 'fear' a bheith chomh seanbhunaithe is chomh neadaithe sin gurb ait liom an leagan neodrach; is túisce a ritheann 'fear faire' agus 'fear gaimbín' liom ná 'fairtheoir' agus 'gaimbíneoir' (?). Is deas liom, mar sin, mar a bhaineann na hAlbanaigh leas as an fhocal 'neach' chun gairm duine a chur in iúl: 'neach-idirtheangachaidh' (teangaire) agus, go deimhin, 'neach-faire'.
Ar eagla na míthuisceana: níl mé ag maíomh gur féidir na leaganacha seo nó leaganacha fóinteacha eile a ghabháil bun barr isteach sa Ghaeilge – ní obair 'líon na bearnaí' atá san fhoclóireacht i dteanga ar bith. Níl ann ach go bhfuil gontacht, nádúrthacht agus solúbthacht i nGaeilge na hAlban nár cheart dúinn a bheith dall air.
Dé Sathairn, Eanáir 11 2020
NACH DEAS É? Níl meáchan ribe eatarthu…
Fág freagra ar 'Tá nádúrthacht agus solúbthacht i nGaeilge na hAlban nár cheart dúinn a bheith dall air'
MBM Dé Céadaoin, Meán Fómhair 9 2015 ag 9:45 am
Bronnann an t-alt seo leithscéal orm an suíomh Intergaelic https://www.intergaelic.com/ a chur ar a súile do dhaoine: foclóir agus inneall aistriúcháin ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann.
L Ó Laoire Dé Céadaoin, Meán Fómhair 9 2015 ag 11:31 am
Alt spreagúil, suimiúil, mar is gnách ó Antain. Ach tá ceist agam faoin cheannlíne:
nár cheart dúinn a bheith dall orthu?
Caoimhín Ó Donnaíle Dé Céadaoin, Meán Fómhair 9 2015 ag 8:23 pm
Le https://multidict.net/multidict/, tá sé furasta gluaiseacht idir na foclóirí Ghaeilge na hÉireann agus Ghaeilge na hAlban, agus go deimhin Gaeilge Mhanainneach. On Saturday 9 December we will have a storytelling and singing session with actor, author and director Diarmuid de Faoite. Diarmuid who is a celebrated storyteller and renowned actor will introduce us to his book Masal beag dubh agus scéalta eile. Children from 5 to 10 are sure to enjoy this lively storytelling session! FORAS NA GAEILGE: Bhí Breandán Mac Craith gnóthach go maith agus idir eolas agus dheiseanna teagmhála agus ghnó á bhfógairt gan trácht ar roinnt bronntanas deas don óige go háirithe a bhí le haimsiú ag seastán an Fhorais. Le linn an champas na hOllscoile oibríonn córas slándála nua-aimseartha, agus tá pointí le saor in aisce rochtain Idirlín gan sreang. Moltar go cuirtear ar fáil cur síos ar an fholúntas chomh maith leis an spriocdháta mar bainfear an folúntas ón suíomh tar éis an spriocdháta luaite sa bhfógra. Dála an scéil, is féidir síntiús RSS (fotha SAS) a ghlacadh leis an leathanach seo le go bhfaighfeá an t-eolas is úire! Cuir an t-eolas seo i gcibé gléas RSS a bhaineann tú leas as: http://www.gaelport.com/xml/NewsRSS4.aspx Scaip an scéal faoin bhfolúntas atá ag do chomhlacht do lucht léitheoireachta domhanda-Scaip an scéal ar Gaelport.com Sa phictiúr tá Iománaí Chill Chainnigh Michael Kavanagh maille le Fergal Bolger, Jane Saunders agus Joe Walsh, daoine áitiúla a ghnóthaigh boinn. Litreacha i Lá Nua
Gaelú bréagach na suímh idirlíon
Thug mé suntas sa mhéid a dúirt John Walsh (Lá Nua 28 Márta 2007) faoin Ghaelú bhreagaach a rinne Fianna Fáil ar a shuíomh idirlín. Is cosúil gur aistríodh fráma an tsuímh go Gaeilge ach gur fágadh an príomhábhar féin i mBéarla - agus glaaoghtear "Leagan Gaeilge" ar sin anois!
Ar an drochuair, is cleas coitianta é seo - fiú ag eagraíochtaí stáit - chun an chuma bhréagach a chuthú go bhfuil leagan Gaeilge dá suíomh acu. Ní fheadair cé acu easpa eagair nó iarracht teacht timpeall ar dhualgais faoi Acht na Teangacha Oifigiúla atá ann, ach is cinnte gur droch-chleachtas é.
B'fhéidir gurbh fhiú feachtas a chur ar bun cun na dreamanna a dheanann seo a ainmniú agsu a náiriú. Nó b'fhéidir gurbh fhearr a mhailirt d'fheachtas a chur ar bun chun aitheantas a thabhairt do dhreamanna a bhfuil suímh mhaithe dhátheangacha acu, agus séala "Suíomh Dátheangach den Scoth" a bhronnadh orthu nó a leithéid. Éinne a bhfuil suim acu tabhairt faoina leithéid, taigaigí i dteangamháil liom!
Michal Boleslav Mechura
valselob@hotmail.com
Lá Nua 16/4/2007
Suíomh Polaitiúl
Is maith an t-alt a scríobh Colm Ó Broin i Lá Nua 28 Márta 2007.
Ní féidir liom meon Fhiana Fáil a thuiscint ar an gceist seo na Gaeilge.
Agus san iarracht déanach seo ar an suíomh a "ghaelú" is cosúil nach féidir leo ainm an pháirtí féin a litriú. Nó an amhlaidh go bhfuil siad ag tabhairt teachtaireacht dúinn?
"Taoiseach addresses 71st Ard-Fheis Fianna F?il held its 71st Ard-Fheis last weekend in the Citywest...". Ansin tá nascanna chuig "Speeches at Fianna F?il Ard-=Fheis".
Agus ansin tá cuireadh dúinn: "N?OS MO NUACHT".
Ait go leor litrítear Fianna Fáil i gceart ar an leagan Béarla den suíomh!
Ag deireadh an tsaoil afach, is mithid go bhfuil iarracht déanta acu agus cé go bhfuil an tús lag seans go mbeidh an comhartha ceiste bainte de dearcadh an pháirtí ar an dteanga náisiúnta. Úrscéal bríomhar ó aimsir na hathbheochana ar fiú é a léamh ar a shon féin – Tuairisc.ie
Dé Luain, Lúnasa 3 2020 ag 5:10 am
Scríbhneoir thar a bheith spéisiúil ba ea Liam P. Ó Riain i mblianta tosaigh na hathbheochana. Murach gur foilsíodh eagrán nua dá úrscéal Caoimhghin Ó Cearnaigh (Coiscéim) sé mbliana ó shin ba ródhóbair é a bheith ligthe i ndearmad ar fad ag lucht léite na linne seo. Is maith agus is mithid, mar sin, go bhfoilseofaí An Bhóinn agus an Bhóchna (Arlen House €20.00) anois, agus é curtha in eagar go máistriúil agus go slachtmhar ag Philip O'Leary mar is dual, fara aistriúchán go Béarla agus nótaí eile eolais ina thimpeall.
Is ar An Claidheamh Soluis a céadfhoilsíodh é mar shraithscéal sna blianta 1915-16, dá bhrí sin, is é seo an chéad uair go bhfuil á nochtadh chugainn mar úrscéal i bhfoirm leabhair.
Dá réir sin, is féidir a áiteamh gurb úrscéal nua é seo ar fad, óir is beag duine a léifeadh trí dheannach nó trí mhicriscannáin na linne úd é d'fhonn teacht air. Fág gur scríobh sé úrscéalta Béarla, leis, is ar na leabhair chritice agus taighde agus tuairimíochta is mó atá a sheasamh, go háirithe The Popes Green Island agus Gaedhealachas i gCéin.
Is rófhurasta ar fad scríbhneoirí na tréimhse sin a roinnt ina dhá champa – iad siúd a bhíodh ag plé le saol traidisiúnta na Gaeltachta agus an bhéaloidis ar leith amháin, agus trasna uathu an dream ar mhian leo saol na Gaeilge a tharraingt isteach ar urla ar feadh machairí móra na hEorpa agus an domhain níos fairsinge. Is furasta agus is úsáideach an deighilt í, ach tá rómhaol ar fad. Theastaigh ón Rianach dul níos doimhne siar agus níos sia amach.
B'idéalach ba idéalaí dá raibh ann a chreid go raibh toise spioradálta i gcine Gael riamh i bhfad siar agus gur chóir cur in aghaidh 'casaoideach saolta' na linne agus cromadh ar 'a noble re-building of Teamhair in our mental world'. Dia go deo leis na seanlaethanta!
Is é cúis a luaim é seo ná gurb é seo fáth agus ábhar agus éirim an úrscéil seo. Scata carachtar a raibh baint acu le tréimhse sin an dóchais is croí don leabhar, cuid acu ag obair i gConradh na Gaeilge, nó mar mhúinteoirí taistil, filí agus fealsaimh, ach iad go léir gafa in obair idéalach na linne.
Draíocht ag baint le cuid de na radharcanna, comhráite bríomhara saíochta, céilithe agus damhsaí, feiseanna agus fleánna, litríocht nó troid, grá nó cultúr, ionad na heaglaise sa ghnó, Ceiltigh nó an Chríostaíocht, crá croí pearsanta, aighnis dílseachta…dabhach mór díospóireachta is ea é seo a thugann ar ais go beoga sinn do na blianta sin nuair a bhí gach aon rud leata amach os ár gcomhair.
Le linn ár gcuid léitheoireachta dúinn músclaítear na ceisteanna sin go léir ar ais dúinn breis agus céad bliain ar aghaidh.
Ach níorbh fhiú damait an leabhar mura mbeadh gurb úrscéal taitneamhach bríomhar é ar fiú é a léamh ar a shon féin, seachas go díreach mar earra de chuid na linne áirithe speisialta sin. Is staid na foirne sacair Bohemian F.C. é Páirc Chnocán Uí Dhálaigh, atá suite i Baile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann. Ar chúl ó chlé: Seán Pháidín Ó Curraoin, James Thomas Ó Flatharta, Pádraig Ó Lochlainn, Joe Joe Choilmín Mac Donnacha, Máirtín Rua Mac Donnacha, Pat Choilmín Ó Conghaile, Ciarán Phat Ó Fátharta, Máirtín Breathnach, Tommy Rua Mac Donnacha, Máirtín Joe Mac Donnacha, Micheál Mac Eochagáin, Micheál Ó Ráinne, Pádraig Bhab Ó Súilleabháin agus Tomás Mac Eochagáin (Uachtarán) Turas tiomána i nGaeilge forbartha in Ard Mhacha chun daoine a mhealladh chuig an gceantar – Tuairisc.ie
Tugann an turas nua 14 stad eolas do chuairteoirí ar oidhreacht, cultúr is áilleacht cheantar Shliabh Fuaid i ndeisceart Ard Mhacha
Pictiúr: sliabhfuait.com
Déardaoin, Aibreán 8 2021 ag 5:02 am
Tá turas tiomána i nGaeilge seolta ag grúpa pobail in Ard Mhacha chun stair agus áilleacht an cheantair a chur chun cinn.
Tá suíomh gréasáin nua agus turas tiomána féintreoraithe forbartha ag Cairde Shliabh Fuait, sliabhraon i ndeisceart an chontae ar an teorainn le contae Mhuineacháin.
Tá an turas tiomána, le treoracha i nGaeilge nó i mBéarla, á chur ar fáil chun eolas a thabhairt do chuairteoirí ar oidhreacht an cheantair ó thaobh na réamhChríostaíochta, na Críostaíochta, na tionsclaíochta agus an chultúir.
Déantar cur síos freisin ar cheoltóirí agus lucht léinn na háite agus ar na radhairc áille atá ann.
Tabharfaidh an turas 14 stad seo daoine ó Eaglais Naomh Maolmhaodhóg i gcathair Ard Mhacha trí cheantar Shliabh Fuaid agus beidh deis acu cuairt a thabhairt ar áiteanna tábhachtacha ó thaobh an thaobh an chultúir agus na staire.
Sliabhraon i gcontae Ard Mhacha é Sliabh Fuaid a chlúdaíonn an mórcheantar ó Lios na Daille go Doire Núis agus a shíneann isteach go contae Mhuineacháin. Is é Carraig an tSeabhaic an pointe is airde sa sliabhraon seo.
In 2018 a bunaíodh an coiste deonach Cairde Shliabh Fuait chun dul i ngleic leis na fadhbanna a bhí cruthaithe sa cheantar ag iompar frithshóisialta. Thart ar Charraig an tSeabhaic go háirithe bhí fadhbanna le bruscar, dumpáil mhídhleathach agus daoine óga faoi aois ag ól.
Ó shin i leith tá an coiste gnóthach agus iad ag iarraidh clú agus íomhá an cheantair a fheabhsú. Ghlanadar an bruscar agus d'eagraíodar imeachtaí agus féilte agus chuireadar an ceantar chun cinn sna meáin agus ar na meáin shóisialta.
Tá an turas tiomána agus an suíomh gréasáin forbartha anois chun cuairteoirí a mhealladh go dtí an ceantar, agus eolas le fáil air faoi obair an choiste, imeachtaí áitiúla agus tá bailiúcháin álainn de ghrianghraif ghalánta den cheantar air fosta. October 26, 2016 / Gaeilge le Glam
Dia dhaoibh tráthnóna a Ghlams,
Tá blag a lae seo beagán difriúil. Séard atá anseo cur síos ar mo ról nua ar an gclár teilifíse, 'Gléasta chun Féasta' ar TG4. Thosaigh an taifead don chlár seo an tseachtain seo caite agus caithfidh mé a rá go raibh mé sách neirbhíseach á dhéanamh. Bhí mé ar an teilfiís cheana cúpla uair, ar feadh cúpla soicind nó cúpla nóiméad ach ní dhearna mé aon rud mar seo riamh!!
Fuair mé an páirt seo mí Aibreáin seo caite agus is de bharr Ghaeilge le Glam a fuair mé an ról. Bhí orm físeán 5 nóiméad a sheoladh ag TG4 agus ansin roghnaíodh mé don pháírt. Bhí sé deacair gan aon rud a rá go dtí coicís ó shin, dár ndóigh bhí a fhios ag mo chlann agus cúpla duine eile faoi.
Beidh mé féin agus Andreá Tighe i gcomórtas lena chéile. Andreá mar dhearthóir agus mise mar stylist. An plean atá ann ná go mbeidh 10 n-eipeasóid ann agus chuile sheachtain beidh aoi ann a bheidh ag dul chuig bainis, cóisir, Coineartú nó imcht den chineál seo. An jab a bheidh agamsa ná culaith a chur le chéile don duine seo ó bheith ag brabhsáil sna siopaí. Déanfaidh Andreá culaith ansin ag úsáid faibricí éagsúla.
Cé go ndúirt mé thuas go raibh mé neirbhíeach agus go mbeidh mé, is taithí iontach a bheidh ann agus caithfidh mé smaoineamh ar sin.
Sin sin a chairde, ní raibh ann agch go raibh mé ag iarraidh beagán eolais a roinnt libh maidir leis an gclár nuar seo. Having completed her tenure as James and Mary Fox Post-doctoral Research Fellow at the Centre for Irish Studies, Dr Laird has recently been appointed to a lectureship in English at the National University of Ireland, Cork. Comhghairdeachas leat Heather is go maire tú do nuacht. Ní róbháúil ach an oiread atá an cur síos a deintear ar Hughes, múinteoir an chúrsa Gaeilge, in Stephen Hero; “a young man in spectacles with a very sick-looking face and a very crooked mouth” a labhair “in a very high-pitched voice and with a cutting Northern accent”. Bhí eagla ar lucht na Gaeilge i ndiaidh dóibh na tosaíochtaí infheistíochta a léamh, a dúirt de Spáinn; baineadh geit as daoine agus cuireadh beaguchtach orthu. Bhí éiginnteacht mhór anois ag baint leis an straitéis agus chreid sé go mbeadh deireadh leis an Údarás agus le Roinn na Gaeltachta faoi 2016 ach cloí le meastacháin Roinn an Airgeadais. Muireann Ní Mhóráin Iar-mhúinteoir agus iar-chigire is ea Muireann Ní Mhóráin a ceapadh ina Príomhfheidhmeannach ar an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta ar 1 Deireadh Fómhair 2002. Aisling Nic Craith Chaith Aisling seal fada thar lear ag múineadh Béarla agus roinnt blianta ag obair mar bhainisteoir foirne i gcomhlacht Eagrúcháin Comhdhála & Imeachtaí. Tá sí ag obair leis an gComhairle mar Fheidhmeannach Riaracháin ó 31 Márta 2003. An 24ú plean teanga Gaeltachta seolta – Tuairisc.ie
An 24ú plean teanga Gaeltachta seolta
Péire den 26 plean teanga atá le hullmhú do na ceantair Ghaeltachta atá le ceadú
Dé Céadaoin, Lúnasa 25 2021 ag 5:40 am
Tá plean teanga Chléire ceadaithe agus seolta ag Aire Stáit na Gaeltachta – an 24ú plean atá faofa go dtí seo.
D'fhógair an tAire Stáit Jack Chambers ceadú an phlean agus é ar cuairt ar Chléire inné.
Is é Comharchumann Chléire Teoranta an cheanneagraíocht pleanála teanga atá freagrach as ullmhú agus feidhmiú an phlean ar an oileán. Cuirfear buiséad bliantúil €100,000 ar fáil don cheanneagraíocht thar thréimhse seacht mbliana chun cabhrú le feidhmiú an phlean.
Dúirt an tAire Stáit Chambers go raibh sé an-sásta ceadú an phlean teanga nua do Chléire a fhógairt.
"Aithním an pháirt thábhachtach atá ag an nGaeilge i saol an oileáin inniu agus go stairiúil. Le cur i bhfeidhm an phlean seo, tógfar ar ról na Gaeilge i saol an oileáin agus níl amhras orm ach go mbeidh sin chun leasa phobal an oileáin agus cuairteoirí a thagann anseo."
Agus é ar Chléire, chuaigh an tAire Stáit ar thuras thimpeall an oileáin agus thug cuairt ar Dhrioglann Chléire, gnó a bunaíodh nach mór dhá bhliain ó shin.
Fágann fógra an lae inné nach bhfuil ach péire den 26 plean teanga atá le hullmhú faoi Acht na Gaeltachta 2012 do na ceantair Ghaeltachta ar fós le ceadú.
Tá pleananna teanga Oileáin Árann agus na Gaeltachta Láir i nDún na nGall á meas ag Roinn na Gaeltachta i láthair na huaire.
Tá plean teanga Thrá Lí á mheas i láthair na huaire freisin agus an baile sin ag iarraidh aitheantas a bhaint amach mar Bhaile Seirbhíse Gaeltachta.
Tá pleananna teanga á gcur i bhfeidhm cheana féin i Leitir Ceanainn, i nDaingean Uí Chúis, i gcathair na Gaillimhe agus ar an gClochán Liath. Tá an próiseas chun pleananna a ullmhú idir lámha i gcás na mbailte seo a leanas: Dún Garbhán, Cathair Saidhbhín, Caisleán an Bharraigh agus Cathair Chorcaí.
Tá trí Líonra Gaeilge ceadaithe go nuige seo faoin bpróiseas pleanála teanga freisin – Inis, Baile Loch Riach agus Cluain Dolcáin.
Tá 21 Oifigeach Pleanála Teanga – naoi nduine dhéag i Limistéir Pleanála Teanga agus beirt i mBailte Seirbhíse Gaeltachta – agus ceathrar Oifigigh Chúnta Pleanála Teanga fostaithe agus iad ag cur pleananna teanga i bhfeidhm ina gceantair. Naíonra Lios na nÓg was founded in 1997 by a group of parents of Gaelscoil Lios na nÓg. The naíonra is run by a committee, which is a sub-committee of the Bord of Management of Gaelscoil Lios na nÓg. There are three Naíonra employees, Cherrie Uí Bhroin is the Naíonra Director. There are 250 naíonraí throughout Ireland. Forbairt Naíonraí Teo. provides advice and support to these naíonraí. The naíonra operates the ECCE scheme. Pianadóir í Máire Carroll a théann i bhfeidhm go mór ar an lucht éisteachta. Léiríónn sí bríomhaireacht, fuinniúlacht agus teicníocht thar an gnách agus í i mbun ceoil. Bíonn an seinm lán de bhrí agus gabhann éagsúlacht bhreá lena coirmeacha ceoil. Is as Mullach Íde i gCo. Bhaile Átha Cliath do Mháire. Deir an Seanadóir agus fiontraí Pádraig Ó Céidigh gur láidre an ceangal atá ag cuid mhaith de bhaill Bhord nua Údarás na Gaeltachta le cúrsaí polaitíochta ná cúrsaí gnó
Dé Máirt, Eanáir 30 2018 ag 12:59 pm
Dar leis Seanadóir agus fiontraí aitheanta Pádraig Ó Céidigh nach bhfuil dóthain saineolais i gcúrsaí gnó i measc bhaill Bhord nua Údarás na Gaeltachta.
Ag labhairt dó ar an gclár Adhmhaidin ar RTÉ Raidió na Gaeltachta inniu, dúirt an Seanadóir gur "polaiteoirí" nó daoine a bhfuil "ceangal an-láidir acu le cúrsaí polaitíochta" beagnach "chuile dhuine" atá ar bhord nua na heagraíochta nua agus gur láidre an ceangal sin acu ná a gceangal le cúrsaí gnó.
"Tá fadhb ann dar liomsa leis an mbord, ní dóigh liom go bhfuil struchtúr ceart leis an mbord, ní dóigh liom ar chuid de na bealaí go bhfuil na daoine cearta ar an mbord nó nach bhfuil cuid de na daoine cearta ar an mbord. Ba chóir go mbeadh níos mó mná agus fir gnó ar an mbord le tuiscint agus taithí gnó acu," a dúirt Ó Céidigh.
Dúirt Ó Céidigh gur daoine "breátha" a bhí ceaptha ar an mbord nua ach go raibh "scileanna áirithe ag teastáil agus faraor níl siad sin ar bhord an Údaráis".
Dúirt an Seanadóir chomh maith nach raibh dóthain "joined-up thinking" i gceist le cruthú fostaíochta sa Ghaeltacht agus gur údar "díomá" dó nach bhfuil ceangal níos láidre ag Údarás na Gaeltachta le leithéidí Fiontar Éireann.
"Mar shampla, bhí cruinniú agamsa an tseachtain seo caite le feidhmeannaigh shinsearacha ó Fiontar Éireann agus chuir mé ceist orthu, cén sórt ceangail a bhíonn acu leis an Údarás agus dúirt siad gur beag é agus go mbíonn ceangal i bhfad níos mó acu le dreamanna eile ar nós an Western Development Commission agus iad sin.
"Caithfidh an tÚdarás dul amach níos mó agus níos mó cineál idirbheartaíochta a dhéanamh le dreamanna éagsúla atá ag plé le cruthú fostaíochta sa tír seo agus fiú is nach bhfuil, b'fhéidir, baint dhíreach ag cuid acu le fostaíocht i gceantracha Gaeltachta, seans go bhfuil baint indíreach acu leis."
Dúirt Ó Céidigh gur cheart don Údarás dreamanna ar nós Fiontair Éireann, Fáilte Ireland agus na comhairlí contae "a thabhairt le chéile" chun plean a aontú agus chun "go bhfeicfí go bhfuil an tÚdarás i gceannas ar chúrsaí fostaíochta sa Ghaeltacht".
Dúirt an Seanadóir Gaeltachta gur éirigh "an-mhaith" leis an Údarás ó thaobh cruthú fostaíochta, go raibh foireann "mhaith" agus "an-phroifisiúnta" ag an eagraíocht agus go raibh "an-jab" á dhéanamh ag a bPríomhfheidhmeannach nua, Micheál Ó hÉanaigh.
Dúirt sé, áfach, nach raibh ach oiread áirithe a d'fhéadfadh an eagraíocht a dhéanamh toisc acmhainní "an-teoranta" a bheith acu i gcomparáid le Fiontar Éireann agus an IDA.
"Ba bhreá liom a rá go mbeinn dóchasach nó go bhfuil mé dóchasach go dtiocfaidh ardú ar an tacaíocht nó an méid airgid a fhaigheann an tUdarás ach ní dóigh liom go dtarlóidh sé sin. Ní fheicim é sin beag ná mór," a dúirt an Seanadóir Ó Céidigh.
155 post lánaimseartha a cruthaíodh in 2017 i gcomhlachtaí a fhaigheann tacaíocht ó Údarás na Gaeltachta, nuair a chuirtear san áireamh líon na bpostanna a cailleadh le linn na bliana céanna.
Bhain dhá thrian de na postanna sin le Gaeltacht Dhún na nGall, mar a raibh glanmhéadú 103 post i gceist in 2017, agus ní raibh ach glanmhéadú aon phost amháin i nGaeltacht na Gaillimhe. Cailleadh 210 post i gcomhlachtaí a fhaigheann tacaíocht ón Údarás sa Ghaillimh in 2017 agus cruthaíodh 211 post le linn na bliana sin.
De réir Athbhreithniú 2017 Údarás na Gaeltachta, a foilsíodh maidin inné, cruthaíodh 630 post nua lánaimseartha i gcliantchomhlachtaí Údarás na Gaeltachta in 2017 agus bhí glanmhéadú fostaíochta i gceist i ngach ceantar Gaeltachta, an chéad uair ar tharla a leithéid ó 1996.
7,503 post lánaimseartha agus 606 post páirtaimseartha a bhí i gcomhlachtaí a fuair tacaíocht ón Údarás ag deireadh na bliana.
Agus bord nua Údarás na Gaeltachta á fhógairt aige níos túisce an mhí seo, dúirt Aire Stáit na Gaeltachta Joe McHugh gur chun leas na Gaeltachta a bheadh a gcuid oibre.
"Ag cur san áireamh an cumas agus an raon leathan taithí agus scileanna atá ag an mbord nua atá ceaptha agam, faoi chathaoirleacht Anna Ní Ghallachair, táim cinnte gur chun leas an Údaráis agus na Gaeltachta dá réir a bheidh obair an bhoird nua san achar cúig bliana atá romhainn," a dúirt sé.
Fág freagra ar ''Tá scileanna áirithe ag teastáil agus faraor níl siad ar Bhord an Údaráis''
Ruairí Dé Máirt, Eanáir 30 2018 ag 1:49 pm
Tá níos mó ná scileanna ghnó ag teastáil. Tá daoine go bhfuil dílseacht don phobal mar uimhir a haon dóibh seachas dílseacht do pháirtí polaitíochta nó dílseacht don ciorcal órga corparáideach atá thuas sa mullach orainn go léir agus atá níos cumhachtaí ná airí rialtais. Teastaíonn baill a cheisneoh cur-chuige an Üdarái acmhainní nádúrtha Chonamara (ar nós feamainn) a chur ar fáil do comhlucht corparáideach ar nós Arcadian i gCill Chiaráin seachas dos na fiontraith óga Gaetachta gu bhfui muireolaíocht mar chéim acu. Teastaíonn baill a chuirfeadh ceisteanna ar nós "cén fáth go bhfuil tuirbíní gaoithe ollmhóra ceadaithe i gConamara nuair atá tuirbíní níos lú i bhfad níos éifeachtaí ó thaobh fuinneamh leitreach a ghinniúint agus an bhfuil sé ceart níos lú tacaíocht Stáit a bheith ar fáil dos na tuirbíní bheaga? Baill a niarrfadh ar an rialtas an tírdhreach a chosaint ó na hedge-funds atá ag prapáil chun feirmeaacha gaoithe a thógaint i gConamara toisc gur "easy touch"atá sa dúiche. Baill a bhreathnódh ar na staitisticí fostaíochta agus a cheisneodh an nós seanbhunaithe jobanna do Bhéarlóirí na Gaillimhe a chur ar fáil i gCois Fharraige nuair nach bhfuil postanna curtha ar fái i gCeantair na nOileán, Ros Muc agus Iorra Aithneach. Dé hAoine bheag seo an lá deireanach atá ag snapairí samhlaíocha cur isteach ar chomórtas Snapchat Chonradh na Gaeilge, atá ag lorg scagairí tíreolaíocha le gabháil le gach contae sa tír. Susan O’Dwyer, Chief Executive Make-A-Wish Ireland said “We cannot thank Síle Seoige, Brian Flanagan and all the amazing people behind this fundraising effort enough for their commitment and support. The monies raised from the sale of this single will make a significant difference to this wonderful charity and enable us to create extraordinary moments for some truly brave children.” Chloígh Aire Stáit nua na Gaeltachta le script réamhullmhaithe sa Dáil ar maidin agus é á cheistiú den chéad uair ó ceapadh é an tseachtain seo caite
Dé Céadaoin, Iúil 22 2020 ag 1:36 pm
Duine ar bith a bhí ag iarraidh éachtaint a fháil sa Dáil ar maidin ar chumas an Aire Stáit nua Gaeltachta Jack Chambers comhrá a bheith aige i nGaeilge beidh siad ag fanacht tamall eile.
Agus ceisteanna á bhfreagairt aige den chéad uair mar Aire Stáit Gaeltachta chloígh an Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil lena script réamhullmhaithe, fiú i gcás na gceisteanna leantacha a cuireadh air.
Mhaígh Chambers an tseachtain seo caite go bhfuil sé "réasúnta compordach i mbun comhrá" i nGaeilge mar atá ach go bhfuil faoi "dianchúrsa Gaeilge" a dhéanamh le "teacht isteach" ar an teanga. Bhí "leibhéal maith Gaeilge" aige tráth, a dúirt sé.
Chosain an Taoiseach Micheál Martin a chinneadh duine nach bhfuil líofa sa Ghaeilge a cheapadh ina Aire Stáit Gaeltachta.
Chuir urlabhraí Gaeilge Shinn Féin Aengus Ó Snodaigh ceist ar an Aire Stáit Gaeltachta cén uair a raibh sé i gceist ag an rialtas plean tarrthála a fhoilsiú don Ghaeilge agus don Ghaeltacht i bhfianaise na paindéime.
Mar fhreagra air sin, léigh an tAire Stáit Gaeltachta eolas amach faoin chiste airgid atá curtha ar fáil cheana féin ag an Rialtas do na coláistí samhraidh agus d'Údarás na Gaeltachta.
In ainneoin iarrachtaí an Teachta Dála Aengus Ó Snodaigh, a chuir an cheist chéanna faoi thrí, ní dúirt an tAire Stáit nua don Ghaeltacht an raibh sé i gceist ag an rialtas plean tarrthála don Ghaeltacht a fhoilsiú nó nach raibh.
D'fhreagair an tAire Stáit nua ceist chomh maith faoi hallaí pobail na Gaeltachta atá thíos leis an phaindéim, faoi mhaoiniú Údarás na Gaeltachta agus faoi Rannóg Gaeilge Ollscoil Uladh i gcampas Mhic Aoidh i nDoire.
Fág freagra ar 'FÍSÉAN: Ceisteanna Dála freagartha ag Jack Chambers den chéad uair mar Aire Stáit Gaeltachta'
Seán Mag Leannáin Dé Céadaoin, Iúil 22 2020 ag 5:16 pm
De réir dealraimh ceapadh balbhán bolgchainteora mar Aire na Gaeltachta.
Seán Mag Leannáin Dé Céadaoin, Iúil 22 2020 ag 10:26 pm
D'éist mé leis arís agus, le bheith féaráilte dó, ní raibh sé ródhona á léamh ach fós féin tá sé áibhéiseach go mbeadh post mór ag teastáil le polaiteoir a spreagadh i dtreo na Gaeilge.
Darren Patrick Déardaoin, Iúil 23 2020 ag 12:11 pm
€96,189.
Pól Ó Braoin Dé Máirt, Iúil 28 2020 ag 10:39 am
Is léir nach bhfuil focal Gaeilge i bpluic ár nAire Ghaeltachta. Go bhfóire Dia orainn ach ní tharlódh a leithéid ach anseo abhus…
Aisling Ní Dhonnabháin Dé hAoine, Lúnasa 7 2020 ag 11:14 am
Go bhfóire Dia orainn… náireach amach is amach.
Mícheál Ó Máirtín Dé Luain, Lúnasa 10 2020 ag 10:27 am
Cé nach bhfuil Gaeilge iontach ag an Aire nua seo molaim deis a thabhairt dó. Féach ar an méid dul chun cinn a rinne ár n-iarAire Oideachais. Mol an óige agus tiocfaidh sí. Tá Jack Chambers óg agus uaillmhianach. Éireoidh leis dul i ngleic leis an nGaeilge agus muinín in úsáid na teanga a bhaint amach. Dfháiltigh POBAL, scátheagras phobal na Gaeilge ó thuaidh roimh cruinniú maidir le hAcht na Gaeilge TÉ le hionadaithe sinsearacha ó Pháirtí na Comhghuallaíochta (Alliance Party) ag Cnoc an Anfa inniu. Bhuail ionadaithe POBAL, ceannródaithe ar Acht na Gaeilge, le Stephen Farry, Ian Parsley agus le Trevor Nunn ón Pháirtí. Dúirt Janet Muller, príomhfheidhmeannach POBAL, Bhí an cruinniú dearfach agus tá muid ag dúil le tógail ar an teagmháil as seo amach. Tá rún anois glactha ag comhdháil de chuid an Pháirtí, ag tacu le hAcht na Gaeilge TÉ, agus fáiltíonn muid roimh an eochairfhorbairt seo ar sheasamh an pháirtí. Dúirt ionadaithe an Alliance inniu gur mhaith leo feabhas a fheiceáil ar chosaint na Gaeilge sa seirbhís craoltóireachta agus i gcúrsaí oideachais. Ag an chruinniú, rinneadh idirphlé chomh maith ar mholadh POBAL maidir le cur chuige ceart-bhunaithe, agus aontaíodh go bhfuil soiléireacht agus éifeachtach na reachtaíochta iontach tábhachtach. Dúirt Janet Muller, Rinne POBAL i gcónaí iarracht culrá na moltaí sagainne maidir le hAcht na Gaeilge TÉ a chur chun chin ar bhealach loghciúil agus dlisteanach. Ní bheiDh muid féin ag teacht le gach moladh Phairtí na Comhghuallaíochta, ná iad linn, gan amhras ach inniu, fuair muid deis den chéaduair ag cruinniú den chineal seo, ár smaointe agus smaointe na saineolaithe dlí agus teanga, a chuidigh linn le hAcht na gaeilge a dhréachtú, a chur chun tosaigh. Seans nach mbeidh muid i gcónaí ar aon intinn le Páirtí na Comghulalaíochta, ach creideann muid gur chóir tógail ar na hiarrachtaí seo, barúlacha phobal na Gaeilge a shoiléiriú agus a mhíniú, agus sa dóigh seo, de réir a chéile, bogfaidh muid chun tosaigh i dtreo na sochaí úire. Ba bheag fadhb cumarsáide a bhí idir an dá dream ó bhí rang Gàidhlig ag Teach na Gaeilge UCD roimh réidh leis an Ollamh Máire Ní Annracháin (Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh, Bhéaloideas Éireann agus na Teangeolaíochta). Ina chaint spreagúil mhol sé múinteoirí Gaeilge na tíre as an obair a bhí ar siúl acu agus leag sé béim láidir ar an tionchar láidir a bhíonn ag múinteoirí ar shaol scoláirí agus ar an sochaí i gcoitinne. Ionad Cuimhneacháin na nImirceach – Carna, Conamara, Contae na Gaillimhe Baile
Fáilte go hIonad Cuimhneacháin na nImirceach – Carna, Conamara
Bádóir ar Oileán Maisean
Ar imeall thiar na hÉireann atá Carna agus Cill Chiaráin; iad suite i leithinis Iorras Aithneach. Pobal láidir Gaeltachta atá ann. Ta cliú agus cáil ar thraidisiúin ceoil, amhránaíochta, damhsa, béaloidis agus scéalaíochta Iorras Aithneach.
Pobal é freisin a bhfuil cúlra agus traidisiún mór farraige, cladaigh, badóireachta agus togáil báid ag baint leis. Ach bhí an saol anróiteach, bhí an talamh bocht agus níor leor na hachmhainní nádúrtha le slí bheatha a thabhairt do chuimse daoine. An imirce a bhí in ánn dóibh.
Inseoidh Ionad Cuimhneacháin na nImirceach an scéal;
Tabharfaidh Ionad Cuimhneacháin na nImirceach aitheantas do na daoine a d'imigh.
Beidh sé ina lárionad siombalach do mhuintir an phobal agus dá sliocht, pé áit a bhfuil siad.
Tabharfaidh sé léargas ar shaol pobal tuaithe agus ar an gcaoi ar fhága an imirce a lorg ar, idir olc agus mhaith.
© 2017 Ionad Cuimhneacháin na nImirceach — Emigrants and Diaspora Centre Office, c/o Údarás na Gaeltachta House, Carna, Connemara, Co. Galway, Ireland. Bhí mé i nDoire, tá mé sba Dunaibh (cúrsa CLG), agusachan seans go mbeidh mé ag tabhairt cuairt ar an Fhrainc an mhí seochugainn) Mash > Class Level > Snap as Gaeilge - Baill Choirp
Tá grá láidir agam don Ghaeilge agus is aoibhinn liom cluichí a spreagann an teanga. Musclaíon an cluiche na páistí chun dul i mbun cumarsáide agus a bheith ag foghlaim as a stuaim féin.
Táim tar éis na cartaí seo a chruthú ionas go mbeidh múinteoirí in ann páistí a spreagadh an Ghaeilge a úsáid aon am gur féidir leo. Cabhraíonn siad go mór le foghlaimeoirí físiúla chun áiteanna ar an gcorp a fhoghlaim. In oiriúint do gach rang! Congratulations to Seamus Scanlon BSc 1977, HDip in Ed 1983 who received first prize in the Fish Publishing One-Page Prizes 2011 for his work The Long Wet Grass. This work will be published in the 2011 Fish Anthology which will be launched at the West Cork Literary Festival on Wednesday 6 July. LÉAMH AGUS SCRÍOBH: Colún faoin litríocht agus faoin scríbhneoireacht chruthaitheach. An tseachtain seo: is maith ann an comhrá a spreag cinneadh Chois Life éirí as an bhfoilsitheoireacht, ach tá nath cainte amháin a chuireann isteach go mór ar ár gcolúnaí
Dé Sathairn, Iúil 28 2018 ag 5:30 am
Ní bhíonn scamall gan gealán. Bhain an scéal go mbeidh Cois Life ag éirí as an bhfoilsitheoireacht creathadh as saol na Gaeilge an tseachtain seo caite, ach ar a laghad ar bith níl na meáin Ghaeilge gann ar ábhar anois agus muid i gceartlár shéasúr na hamaidí! Ach fágaimis an greann inár ndiaidh.
Tá pobal na Gaeilge faoi chomaoin ag stiúrthóirí Chois Life as comhrá fairsing a spreagadh lena dtairngreacht dhuairc 'go bhfuil an scíthléitheoireacht sa Ghaeilge dulta ar gcúl go tubaisteach agus nach bhfuil téarnamh i ndán di'.
Is cinnte go bhfuil tuairimí fíorshuimiúla á léiriú sa chomhrá céanna. Chuir mé an-spéis, mar shampla, ina raibh le rá ag Somhairle Mag Uidhir ar an Ultach an lá cheana faoi 'mhana marfach ár linne', .i. 'cúinsí an mhargaidh'.
Ach tá nath cainte amháin ann a thagann aníos sa chomhrá seo arís is arís eile – go háirithe sna tuairimí a léirítear ar na meáin shóisialta – a chuireann isteach orm go mór. Seo é: 'Leabhair a chur ar fáil'.
Ní chuirtear leabhair 'ar fáil'. Scríobhtar iad. Ní monarchana litríochta iad scríbhneoirí (ná na heagarthóirí a chuireann barr feabhais ar shaothar na n-údar) a tháirgeann leabhair chun freastal ar 'éilimh an mhargaidh' nó toisc go measann eagraíocht nó duine éigin go bhfuil géarghá le níos mó ficsean eolaíoch, le húrscéalta grafacha, le haistriúcháin, le saothair bhleachtaireachta, le litríocht do dhéagóirí, le… líon isteach do rogha seánra.
Agus i gcás na Gaeilge de, ní saighdeoirí pinn iad scríbhneoirí a mbeadh sé mar dhualgas orthu 'leabhair a chur ar fáil' ar son na cúise. Scríbhneoir ar bith a mbeadh meas aige ar a cheird agus go deimhin ar a shláinte mheabhrach féin, scríobhfaidh sé an scéal nó an dán a rithfidh leis – beag beann ar thuairimí agus moltaí dhaoine eile, dá dhea-mhéiní iad. Go deimhin is mairg don té a scríobhfadh saothar chun freastal ar 'éilimh an mhargaidh', óir athraíonn an margadh níos sciobtha ná mar a d'éireodh le duine leabhar a scríobh.
Is fíor, áfach, nach ndéanfadh níos mó éagsúlachta aon dochar do litríocht na Gaeilge. Mar shampla, comhtharlú ait (maith dom an t-imeartas focal) is ea é gur daoine LADT iad líon measartha mór scríbhneoirí comhaimseartha i bpobal chomh beag, agus dá bharr sin gur téama láidir agus lárnach i litríocht na Gaeilge an t-eispéireas aerach.
Rud ar bith mícheart leis sin – tá an téama céanna pléite agus athphléite agam féin agus pléifidh mé arís é – ach tuigim go mbíonn a réimse spéise féin ag chuile léitheoir agus a chead sin acu.
Ach in ionad iarraidh ar scríbhneoirí 'leabhair a chur ar fáil' i seánraí nó faoi ábhair nach bhfuil luí acu leo, b'fhearr dúinn an léitheoireacht agus an scríbhneoireacht chruthaitheach a chothú, sa chaoi is go gcuirfear le héagsúlacht na nglórtha i litríocht na Gaeilge go nádúrtha amach anseo. Is mór an deis a thabharfaidh IMRAM d'fhoilsitheoirí agus d'údair na Gaeilge a gcuid saothar a chur i lár an aonaigh. I mí Feabhra na bliana seo, mar shampla, chuir Bord Turasóireachta Thuaisceart Éireann coinníoll ‘Béarla amháin’ ar mhaoiniú comharthaíochta do cheantar Dhún Pádraig agus buairimh ‘dea-chaidrimh’ mar chosaint ar an idirdhealú. Tá an t-úrscéal 'Madame Lazare' le Tadhg Mac Dhonnagáin ar na saothair atá san iomaíocht don Duais Eorpach don Litríocht 2022, comórtas litríochta a bhíonn á reáchtáil ag an Aontas Eorpach
Dé Máirt, Márta 1 2022 ag 5:40 am
Tá leabhar Gaeilge ainmnithe le dul san iomaíocht do mhórghradam Eorpach.
Tá an t-úrscéal Madame Lazare le Tadhg Mac Dhonnagáin ar na saothair a bheidh san iomaíocht don Duais Eorpach don Litríocht 2022, comórtas litríochta a bhíonn á reáchtáil ag an Aontas Eorpach.
Beidh an leabhar san iomaíocht le leabhair ó 13 tír eile don phríomhghradam.
Deir an comhlacht foilsitheoireachta Futa Fata, a d'fhoilsigh Madame Lazare, nach fios "an bród agus an gliondar" atá orthu agus an leabhar roghnaithe le dul san iomaíocht ar son na hÉireann. Litríocht Éireann a roghnaigh go gcuirfí an leabhar chun cinn don duais.
Cuirfear na leabhair uile atá ainmnithe i mbliana faoi bhráid painéal moltóirí agus fógrófar an buaiteoir ag searmanas i bPáras mí Aibreáin. Tabharfar moladh speisialta do chúig cinn eile de na leabhair.
Tá ainmniúchán tugtha i mbliana do leabhar ón Úcráin, Спитайте Мієчку, agus tacaíocht a léiriú do scríbhneoirí, foilsitheoirí agus lucht liteartha na tíre sin.
Is iad na tíortha eile óna dtagann na leabhair eile atá ainmnithe do chomórtas 2022 – an Ostair, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Bheilg, an tSeoirsia, an Ghréig, an Iodáil, an Liotuáin, an Mhacadáin Thuaidh, an Iorua, an Rómáin, an tSlóvaic agus an Spáinn.
Bhuaigh Madame Lazare an gradam do 'Leabhar Gaeilge na Bliana' ag na An Post Irish Book Awards anuraidh.
Tá ardmholadh faighte ag Madame Lazare ó na léirmheastóirí. Dúirt Máire Ní Fhinneadha ar Tuairisc.ie gur "úrscéal iontach atá ann don oíche airneáin nó don latte i gcaifé idirnáisiúnta". 'Leabhar na bliana domsa,' an cur síos a rinne an scríbhneoir Doireann Ní Ghríofa air agus dúirt Áine Ní Ghlinn gurb é an t-úrscéal Gaeilge is fearr a léigh sí le "blianta fada".
Insítear in úrscéal Mhic Dhonnagáin scéal faoi chailín óg as oileán de chuid na hÉireann aimsir an dara cogadh domhanda.
Fág freagra ar 'Leabhar Gaeilge san iomaíocht do mhórghradam Eorpach'
Léitheoir Dé Máirt, Márta 1 2022 ag 10:39 am
Maith thú, a Thaidhg. Tá sé tuillte go maith agat! Nílim in ann teacht ar an leabhar i siopa leabhar ar bith, áfach, Agus an oiread tóir ar an leabhar agus ardmholadh faighte aige cheapfá go mbeadh fáil níos éasca air. Náireach i ndáiríre. Beidh orm é a ordú ar líne is cosúil…
Pól Dé Máirt, Márta 1 2022 ag 5:39 pm
Ní fheicim leabhar ar bith i nGaeilge in aon siopa ar an mbaile mór seo i lár tíre. Bíonn orm cuartú a dhéanamh ar líne. Shílfeá nach bhfuil ann ach béarla is cuma cé chomh maith agus atá na leabhra Gaeilge. Tá fáile ó chroí curtha roimh chomharthaíocht Ghaeilge atá díreach i ndiaidh dul in airde ar shiopa geallglacadóra Ladbrokes i gcroílár na Ceathrún Gaeltachta i mBéal Feirste. Tá fáth ag roinnt pobail Ghaeltachta a bheith buíoch go deo den Chomhdháil as an obair stuama a deineadh na blianta sin, obair nach raibh an tÚdarás ná An Roinn sásta drannadh leis. Today, Dónall Mac Ruairí is on the road with Caitlín Mhic Laifeartaigh, Manager of the Pobal Eascarrach Resource Centre. As part of her work, Caitlín runs the Meals on Wheels scheme. Dónall goes out on the road with her today to experience a day in her life’s work. They visit some of the elderly in the community, and spend some time chatting with them. Praise the young and they will blossom is a proverb heard often enough, but do we respect our elders? Are we disrespecting the generation that went before us? We will hear Caitlín’s opinion on that, and other matters, on the programme today. Pobal na Gaeilge, go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta, agus go háirithe sa phríomhchathair, a shnaidhmeadh, a láidriú agus a mhéadú.
Béim faoi leith a chur ar dhaoine óga a mhealladh chun an Lárionad a úsáid agus suim sa Ghaeilge agus sa chultúr Gaelach a spreagadh iontu.
Cur le híomhá agus le stádas na Gaeilge sa phríomhchathair, timpeall na tíre agus ar fud an domhain.
Deis a chur ar fáil do dhaoine, as gach cineál cúlra, taithí cheart a fháil ar an nGaeilge agus ar an gcultúr Gaelach.
Tionchar an Lárionaid Náisiúnta a leathnú mar chuid den straitéis náisiúnta chun an Ghaeilge agus an cultúr Gaelach a spreagadh agus a chur chun cinn go héifeachtach agus go héifeachtúil timpeall na tíre.
CÉ A BHAINFIDH LEAS AS AN LÁRIONAD?
Pobal na Gaeilge sa phríomhchathair agus go náisiúnta.
Lucht foghlama na Gaeilge, daoine óga ach go háirithe.
Daltai scoile san idirbhliain.
Sliocht na nGael thar lear agus eachtrannaigh a bhfuil spéis acu sa Ghaeilge.
De réir an daonáirimh is déanaí (2006), tá leibhéal éigin cumais i labhairt na Gaeilge ag beagnach 41% den daonra, ó chainteoirí dúchais atá líofa go dtí an dream sin a bhfuil cúpla focal acu; tá os cionn ceithre chéad míle duine i gCathair agus i gContae Bhaile Átha Cliath astu féin san áireamh sa chatagóir seo.
I gceartlár Bhaile Átha Cliath idir an Rotunda i Sraid Uí Chonaill agus Faiche Stiofna le go mbeadh fáil air ó gach cuid de Bhaile Átha Claith.
ÁISEANNA & MÉID
Réimse maith de sheirbhísí agus d'áiseanna a chur ar fáil, ina measc
Spás il-úsáide le haghaidh drámaí, ceolchoirmeacha agus eile,
Seomraí ranga/ceardlann/cruinnithe,
Áiseanna le haghaidh ógchlubanna,
Naíolann agus naíonra ,
Seirbhís bhia,
Stiúideo raidió/teilifíse,
Oifigí d'eagraíochtaí Gaeilge agus nithe eile de réir éilimh agus riachtanais agus atá indéanta agus in acmhainn a sholáthair, a chuirfidh le dinimic an Lárionaid.
Dóthain spáis oifige a chur ar fáil do na haonaid éagsúla de chuid Chonradh na Gaeilge atá lonnaithe i gCeannáras an Chonartha faoi láthair.
Meastar go mbeidh 1500 méadar cearnógach ag teastáil.
CÉ MHÉAD ATÁ UAINN
Ag brath ar dhá ní - costas reatha foirgintí feiliúnacha i lár na cathrach agus an costas leis an áit a chóiriú. Meastar go mbeidh an costas iomlán idir 2 agus 3 milliún Euro. Is tionscadal substaintiúil agus uaillmhianach é seo.
SPRIOCDATA
An Cháisc 2016- mar chuid de chomoradh céad bliain 1916 as a d'eascair an Stát. Is bealach an-fheiliúnach é chun Éiri Amach 1916 agus a cheannairi, Pádraig Mac Piarais ach go háirithe, a cheiliúradh. Dá bharr sin glaotar Tionscadal a 16 ar an bhfeachtas seo.
TABHAIR TACAIOCHT DON TIONSCADAL SEO LE DO THOILL
Is Tionscadal mór é an tionscadal seo-an tionscadal is mó riamh ar thug lucht na Gaeilge faoi as a stuaim féin.Cuirfidh an Lárionad seo an teanga os comhair mhuintir Bhaile Átha Cliath i mbealach beomhar taithneamhach agus tabharfaidh sé deis do lucht na Gaeilge daoine nua, daoine óga ach go háirithe, a mhealladh isteach chun na teanga. Céim mhór chun tosaigh a bheas i gceist don teanga- ní hamháin i mBaile Átha Cliath ach ar fud na tíre- leis an Lárionad seo. Deputy Peadar Tóibín: Go raibh maith ag an Aire Stáit as an bhfreagra sin. Tá fás tagtha ar an Ghaeilge i dTuaisceart na hÉireann le blianta beaga anuas. Mar is eol don Aire Stáit, tá Aire ann a bhaineann leis an Ghaeilge anois. Tááthas orm go mbeidh an tAire Stáit ag bualadh léi i Mí Iúil. Rann na nGág: nuacht an lae ó rnag le tras-scríbhinn uaimse...
Dhein mé tras-scríbhinn de nuacht an lae inniu. An nuacht is déanaí atá ann agus cuireann daoine suim ina leithéid gan go mbíonn spreagadh ar leith ag teastáil.
Dá gcuirfí mp3 agus tras-scríbhinn ar fáil go sciobtha gach lá bheadh go leor daoine sásta an nuacht a léamh agus a chloisint as Gaelainn. I dteannta le gluais bheag. De réir a chéile, bheadh na focail reatha nuachta á bhfoghlaim acu. Agus duine ag tabhairt faoin rud go leanúnach, ní bheadh an tras-scríbhinn de dhíth air nó uirthi a thuilleadh tar éis bliana nó mar sin.
D'fheadfadh daoine clárú agus d'fhéadfaí an dá chomhad (mp3 agus pdf) a sheoladh i ríomphost chucu. D'fhéadfaidís an pdf priontáilte a léamh agus an mp3 a chloisint ar a slí abhaile sa bhus nó sa traein. Nó b'fhéidir go mbeadh ipad nó a leithéid acu. Ceithre nó cúig nóiméad in aghaidh an lae. Ag éisteacht leis an nuacht a bheadh ag teastáil uathu ar aon chaoi. Agus an teanga á sealbhú acu gan dua ró-mhór.
Agus lucht éisteachta agus léimh na meán Gaelainne ag dul i méid... agus is gné thábhachtach eacnamaíoch an ghné dheireannach sin.
Comhad-mp3 ar fáil faoin nasc seo: http://www.box.com/s/8dm91aej6bfvlrnu3g2s
Mar chomhad-pdf ar fáil faoin nasc seo: http://www.box.com/s/qly0on4ziu0ntk4g40vr
"Tá sé ina chlampar arís inniu i bpríomhchaithair na hÉigipte Caireo idir póilíní agus lucht léirsithe. Tá tuairiscí go bhfuil duine amháin maraithe ansin. Tá na mílte cruinnithe i gcónaí i gcearnóg Tahrir sa chathair don ochtú lá as a chéile inniu agus iad ag cur in aghaidh an fhir a cheap údaráis mhíleata na tíre le bheith ina phríomh-aire, sin é Kamal Gansuri. Gheall Kamal Gansuri inné go gcuirfeadh sé rialtas iomlán le chéile le freastal ar phobal na tíre uilig, a deir sé. Ach tá léirsitheoirí ag éileamh anois go gcuirfí ar atráth na toghcháin phairliminte atá ceaptha tosú arú amárach san Éigipt. Níl aon mhuinín ag go leor de phobal na hÉigipte as Kamal al Gansuri mar gur raibh sé ard go maith i réimeas an iar-uachtaráin Hosni Mubarak. Réimeas, ar ndóigh, a cuireadh de dhroim seoil san Éigipt i mí Feabhra seo caite
Tá sé fógraithe ag an Vatacáin go mbeidh nuinteas nua an Phápa chun na tíre seo ag cur faoi anseo. I ráiteas inniu ó phreas-oifig na Vatacáin deirtear gurb é an Gael-Mheireacánach, an Moinsíneoir Charles Brown, an nuinteas nua an Phápa go hÉirinn, dhá bhliain déag agus daichead d'aois atá sé. Ní fear é seo a bhfuil taithí aige i seirbhís eachtrach na Vatacáine, ó naoi déag nócha ceathair tá sé ag obair sa Vatacáin,áit ar thosaigh sé ag obair ansin faoi stiúir an Chairdinéil Josef Ratzinger ag an am, an Pápa Beinidict a Sé Déag anois. Beidh an Moinsíneoir Brown ag maireachtáil anseo le linn a thréimhse mar nuinteas chun na tíre. Cé go bhfuil sé socraithe ag an rialtas anseo Ambasáid na hÉireann chun na Vatacáine a dhúnadh.
Tá Eithne Kenny, máthair an Taoisigh Enda Kenny, théis (tar éis) bháis. I ráiteas ó sheirbhísí eolais an rialtais a tugadh an t-eolas seo inniu agus beidh socraithe a sochraide á dtabhairt, a dúradh, nuair a bheidh siad déanta. Tá a gcomhbhrón curtha in iúl ag an rialtas don Taoiseach agus dá mhuintir ina mbris. Beidh tuilleadh faoi seo ar nuacht an iarthair.
Tugadh le fios inniu ag aonach mór jabannaí atá ar siúl an deireadh seachtaine seo san RDS i mBaile Átha Cliath go bhféadfadh céad go leith míle jab a bheith ar fáil in iarthar na hAstráile sna cúig bhliana atá romhainn. Go bhfuil borradh mór a bheith faoi thionscal na mianadóireachta in iarthar na hAstráile. Tá cúrsaí eacnamaíochta ar fud na tíre thar a bheith folláin anois ar na saolta seo agus dá réir iad ag iarraidh oibrithe oilte ó thar lear le dul ag obair ansin. De bharr cúrsaí a bheith chomh dona sa bhaile agus gan mórán cosúlachta ann go dtiocfadh aon fheabhas go sciobtha tá suim ar leith á léiriú ag na mílte as an tír seo dul ag obair anois san Astráil.
Caithfidh cáiníocóirí na tíre seo os cionn míle milliún euro a chur isteach in Irish Life & Permanent ó tharla nár éirigh leis an gcomhlacht sin an rannóg árachais saoil atá acu, Irish Life, a dhíol. I ráiteas ón Roinn Airgeadais deirtear gur chuir siad in iúl do Irish Life & Permanent nach raibh aon cheann de na tairiscintí a fritheadh (fuarthas) ar an rannóg árachais saoil ansin feiliúnach ag an tráth seo agus dá réír sin nach bhféadfaí glacadh leo. Go dtí seo tá dó pointe seacht míle milliún euro curtha isteach ag an státchiste in Irish Life & Permanent. Ach teastaíonn ó cheithre mhíle milliún caipitil fós uatha le chur in aghaidh droch-iasachtaí. Bhí súil go dtiocfadh an t-airgead sin as díol Irish Life ach chlis ar an ndíol sin agus fágann seo anois gurb iad lucht íoctha cánach na tíre a chaitheas íoc as seo.
Tá na húdaráis sa Phacastáin á mhaíomh go ndeachaigh dhá héileacaptar le NATO isteach go iarthuaisceart na tíre as an Afganastáin agus gur ionsaigh siad ionad seiceála míleata ansin in aice na teorann. Deirtear gur maraíodh sé dhuine dhéag saighdiúir san ionsaí agus gur goineadh ceathrar eile. Dúirt úrlabhraí thar ceann fhórsa idirnáisiúnta NATO sa réigiún go rabhadar ar an eolas faoi seo ach nach bhfuil sé soiléir céard a tharla, a dúradh, agus go bhfuil siad fós ag fiosrú an cháis.
Tá comhairle eacnamaíoch an chonartha Arabaigh le teacht le chéile inniu i gCaireo na hÉigipte agus beidh airí gnóthaí eachtracha ó thíortha an chonartha le dul i mbun cruinnithe ansin amárach lena mheas ar cheart smachtbhannaí a chur i bhfeidhm in aghaidh Siria de bharr an chlampair sa tír sin agus na droch-chaoi a bhfuil údaráis na tíre ag caitheamh leis na daoine. De réir na dtuairiscí, mharaigh na fórsaí slándála os cionn scór duine i Siria arís inné le linn léirsithe in aghaidh réimeas an uachtaráin Bashar Al-Assad. Ar na smachtbhannaí atá á meas tá cosc ar thrádáil earraí áirithe le Siria, chuirfí ar cheal eitiltí tráchtála chun na tíre agus, freisin, chuirfí deireadh luath leis an ndeileáil a dhéantar le banc ceannais Siria."
aonghus November 26, 2011 at 8:07 PM
Ana mhaith.
An-smaoineamh go deo. D'fhéadfaí app a dhéanamh as, b'fhéidir. Go mbeadh an nuacht le cloisteáil agus le léamh agat ar do ghuthán. Smaoineamh eile a ritheann liom, gach uair a chliceáil tú focal nach raibh agat, dá gcruthódh sé gluaisín eile dóibh, bheadh acmhainn pearsanta focal ag gach úsáideoir. 'Ní dhéanfadh aon fhocal Gaeilge aon chreimeadh ar mo chuid aontachtais' – Tuairisc.ie
Deir Diane Dawson, príomhoide Scoil Braniel in oirthear Bhéal Feirste, go bhfuil brón agus fearg uirthi nár osclaíodh Naíscoil na Seolta ar láthair a scoile
Dé hAoine, Deireadh Fómhair 15 2021 ag 5:40 am
Deir príomhoide a bhí sáinnithe i lár na conspóide faoi bhunú na chéad naíscoile Gaeilge in oirthear Bhéal Feirste nach aon dochar an Ghaeilge dá cuid aontachtais.
Dúirt Diane Dawson, príomhoide Scoil Braniel chomh maith gur údar "díomá" agus "bróin" di nár osclaíodh Naíscoil na Seolta ar láthair a scoile.
Bhí Naíscoil na Seolta, an chéad naíscoil imeasctha Ghaeilge ó thuaidh, le lonnú i seomra ranga de chuid Scoil Braniel in Oirthear Bhéal Feirste ach chinn lucht na naíscoile láthair nua a aimsiú de bharr feachtas fuatha ar na meáin shóisialta in aghaidh a bunaithe.
In agallamh leis an BBC, dúirt Príomhoide scoil Braniel, Diane Dawson, nach raibh "aon bhagairt" i gceist le páistí a bheith ag foghlaim na Gaeilge.
"Is aontachtach mé agus ní dhéanfadh aon fhocal Gaeilge aon chreimeadh ar mo chuid aontachtais, nó ní bhainfeadh sé de ar dhóigh ar bith, go háirithe i gcás leanaí ag foghlaim na ndathanna ar shuíomh Braniel.
"Tá brón orm, tá samhnas orm, tá fearg orm agus tá éadóchas orm faoin dóigh a bhogfaimid Tuaisceart Éireann ar aghaidh," a dúirt sí
Ag labhairt di leis an BBC, dúirt Diane Dawson, go raibh lucht bainistíochta Scoil Braniel, pobal na scoile agus tuismitheoirí "iontach tógtha" leis an naíscoil a bheith ar shuíomh na scoile.
"An rud is mó a ghoilleann orm ná na páistí beaga. Ní dhéanann sé ciall ar bith dom go mbeadh aon bhagairt i gceist le páiste ar láthair scoile ar bith.
"Ba cheart do na daoine sin a rinne uirlis pholaitiúil den scéal féachaint orthu féin go cúramach," a dúirt Diane Dawson.
Sa ráiteas a chur Scoil Braniel amach faoin naíscoil Ghaeilge in oirthear Bhéal Feirste dúradh gur "dea-chomhartha" a bhí sa tionscadal don "athmhuintearas" agus gur léirigh an scéal go bhfuil tuiscint "ag bláthú sa Tuaisceart go mbaineann an Ghaeilge le cách".
Ceathrar daltaí a thosaigh ar an naíscoil nua Ghaeilge an mhí seo agus beidh ceathrar eile ag teacht ag tús na míosa seo chugainn.
Is in ionad Eaglais an Chomhbhráithreachais Chríostaí ar Bhóthar Belmont i mBéal Feirste atá an naíscoil nua lonnaithe.
Cé go raibh gach áit sa chéad bhliain líonta ag Naíscoil na Seolta ag tús an tsamhraidh, bheartaigh roinnt teaghlach a gcuid leanaí a thógáil as an naíscoil de bharr na conspóide a bhain lena bunú.
Tá spásanna ann anois do leanaí sa cheantar ar mian leo freastal ar Naíscoil na Seolta i mbliana.
Tugadh le fios an tseachtain seo go bhfuil cainteanna ar bun chun an chéad Ghaelscoil imeasctha Ghaeilge a bhunú ó thuaidh.
Is í an fhís atá ann go mbeadh 'Scoil na Seolta' réidh le hoscailt faoi cheann dhá bhliain in oirthear Bhéal Feirste, nuair atá daltaí na naíscoile in aois bunscoile. Bhí an t-aistriúchán go Béarla, mar threoir le foclóir riachtanach Gaeilge, le sonrú ar chuid mhór den obair sa téacsleabhar a bhí in úsáid i gceacht sa tsraith shinsearach. Fáilte go EDEN – Cinn Scríbe Barr Feabhais na hEorpa, do thairseach ar éagsúlacht agus ar áilleacht cheann scríbe turasóireachta na hEorpa.
Céard é EDEN?
Téamaí & cinn scríbe EDEN
Cinn scríbe 2013
Cinn scríbe 2011
Cinn scríbe 2010
Cinn scríbe 2009
Cinn scríbe 2008
Cinn scríbe 2007
Gréasán EDEN
Bailiúchán de dheachleachtais
Bosca Poist
Earnáil turasóireachta AE
Rinn Mhuintir Bháire (Éire)
Agus siúlóid á dhéanamh ar Shlí Mhuintir Bháire, a cruthaíodh le déanaí, tá sé éasca na seantailte fíor-áille a fheiceáil. Cuimsíonn an bealach garbhchnoic ísle agus imeallbhord aillte aoibhinn agus conairí ann a théann thart timpeall na rinne go léir. Tá an bealach iomlán 88 gciliméadar ar fhad agus tógann sé timpeall 4 lá chun an turas a chríochnú. Tá conairí lúibe níos giorra ann freisin atá dírithe ar réigiúin shonracha den bhealach.
Tá láithreáin agus leachtanna ann, ar nós Bhaois Thiarna na Bandan agus dúnfoirt Ghleann Locha, na mBánta Buí agus Bhraichlis, ar féidir le daoine móra seandálaíochta cuairt a thabhairt orthu. Is féidir iad seo a rochtain go héasca ón gconair lúibe agus tá turais threoraithe curtha ar fáil don chuid is mó díobh.
Tá machaire gailf 18 bpoll suite i mbaile Bheanntraí freisin agus bíonn babhláil bóthair, spórt traidisiúnta ó Iarthar Chorcaí, ar siúl in áiteanna éagsúla timpeall na rinne.
Cén fáth go bhfuil Rinn Mhuintir Bháire Speisialta?
Cuirtear cuid de na traidisiúin is fearr in Éirinn ar fáil sa rinn uathúil seo. Músclaíonn Féile Cheol Aireagail Iarthar Chorcaí agus Máistrí an Traidisiúin cuimhní ceoil ó na blianta atá imithe thart agus réigiún bríomhar a bhíonn ann le linn an tsamhraidh nuair a bhíonn féilte ar siúl sna sráidbhailte go léir
Ar an gcéad Aoine de gach mí (gach Aoine sa samhradh), bíonn Aonach ann i mBeanntraí, margadh spreagúil a freastalaíonn ar mhuintir na háite agus ar chuairteoirí araon.
Ní fiú turas a thabhairt ar Rinn Mhuintir Bháire gan bualadh isteach chuig na tithe tábhairne agus na bialanna ann. Tá clú agus cáil ar Éirinn as a gcuid beoracha ardchaighdeáin agus is deis caillte é mura n-óltar pionta nó dhó sna tithe tábhairne go léir.
Cén fáth gur áit inbhuanaithe í?
Sa bhliain 2006, ainmníodh Rinn Mhuintir Bháire freisin mar Limistéar faoi Chosaint Speisialta de bharr na n-éan neamhchoitianta atá ann, an cág agus an fabhcún gorm. Sampla ar leith í an réigiún de chaomhnú fiadhúlra de bharr beart den sórt seo thuas.
Agus méadú ag teacht i spéis na ndaoine sa réigiún le linn na 20 bliain anuas, chuir tionscadail forbartha an chomhphobail béim ar an bhforbairt inbhuanaithe, a chuireann meas ar an gcomhshaol, ar a mhuintir féin, a gcultúr agus a stair. 'Is éard atá i gceist ná an rinn a chur i láthair i slí a mhéadaíonn líon na gcuairteoirí agus léirthuiscint a bheith ann don chomhshaol ag an am céanna. Sa tslí seo, tá impleachtaí fuaimintiúla i gceist sa chinneadh a rinneadh gan an Ghaeilge a bheith ina teanga oifigiúil oibre den Aontas Eorpach. Is í Gairmscoil Chú Uladh ar an Chéad Scoil in Éirinn le Páirt a Ghlacadh i gclár Ghnó sa Phobal in Éirinn trí Ghaeilge – Donegal ETB
Posted on 18th February 2022 by Donegal ETB
Daltaí ón dara bliain i nGairmscoil Chú Uladh le Comhordaitheoir SCP Sadie Kelly, Nodlaig Brolly (Optum), Príomhoide Tánaisteach Paraicín Ní Fhaoláin, Príomhoide Ciarán Mac Ruaidhrí agus Múinteoir Staidéir Gnó Nuala McCool.
Tá Gairmscoil Chú Uladh ar an chéad scoil lán-Ghaeilge sa tír le páirt a ghlacadh sa chlár Saothar an tSaoil trí mheán na Gaeilge, atá á reáchtáil ag Gnó sa Phobal in Éirinn (BITC).
Tá daltaí Staidéir Gnó sa dara bliain ón scoil de chuid ETB Dhún na nGall atá lonnaithe i mBéal an Átha Móir ina bpáirtithe ag Optum Ireland i Leitir Ceanainn don chlár sé seachtaine agus beidh an múinteoir Staidéir Gnó, Nuala McCool, ag feidhmiú mar cheann foirne.
Agus é ag caint faoin deis iontach seo, dúirt Príomhoide na scoile, Ciarán Mac Ruaidhrí, "Seo deis ar dóigh dár gcuid daltaí agus tá lúcháir orainn go bhfuil an clár seo ar fáil trí mheán na Gaeilge anois. Trí pháirt a ghlacadh i gláir mar sin, tá muid ag daingniú ár dtiomantais do thumadh iomlán sa Ghaeilge don am atá le teacht agus tá comhionannas deiseanna á thabhairt do dhaltaí i scoileanna Gaeltachta. Tá muid ag súil go mór leis an chomhpháirtíocht seo le Optum."
Is éard atá i gceist le Gnó sa Phobal in Éirinn (BITC) ná gluaiseacht le haghaidh athrú inbhuanaithe sa ghnó. Tá sé mar aidhm aici gnólachtaí a spreagadh agus a chumasú le geilleagar inbhuanaithe, ísealcharbhóin agus sochaí níos ionchuimsithí a chothú, rud a dhéanfaidh leas do gach duine.
Déanann sí é sin i dtrí bhealach mar shampla a Cláir Gníomhaíochta Gnó, agus sa chás seo, Gníomhaíocht Ghnó san Oideachas trína gcuireann a Chlár Saothar an tSaoil deis do dhaltaí iar-bhunscoile sa dara bliain bualadh le fostaithe ó chomhlacht áitiúil le foghlaim faoi shaol na hoibre.
Tá trí iar-bhunscoil déag i nDún na nGall páirteach i gcláir oideachais BITC anois.
Agus í ag caint faoin doigh ar forbraíodh leagan Gaeilge den chlár, dúirt Comhordaitheoir Réigiúnach an Iarthuaiscirt BITC (Dún na nGall), Pamela Kearney, "Tá lúcháir orainn go gcuirfidh an Chomhpháirtíocht idir Optum agus Gairmscoil Chú Uladh i nDún na nGall an clár Saothar an tSaoil ar fáil trí mheán na Gaeilge. Is ócáid stairiúil atá ann agus gan dabht cuideoidh sé leis na daltaí díriú isteach ar a gcuid staidéir reatha agus cuideoidh sé leo tras-scileanna agus eolas obairbhunaithe a fhoghlaim."
Tagann an clár go maith le curaclam na Sraithe Sóisearaí agus tá sé á reáchtáil ag am a oireann don ghnólacht le linn na scoilbhliana agus tá solúbthacht áitiúil ann maidir le hábhar an chláir.
Sé seachtaine a mhairfidh an clár agus le linn an ama sin buailfidh na daltaí leis an chomhlacht, tabharfaidh siad cuairt air le foghlaim cad a dhéanann sé, labhróidh siad le fostaithe le níos mó a fháil amach faoina saol oibre ó lá go lá agus an dóigh a bhfuair siad a jab, foghlaimeoidh siad faoi scileanna boga éagsúla agus cuirfidh siad tionscadal gairid i láthair le haird a dhíriú ar a bhfuil foghlamtha acu.
Dúirt POF Optum Ireland Padraig Monaghan, "Tá lúcháir ar Optum Ireland a bheith ina bpáirtithe ag Gairmscoil Chú Uladh agus tacú leis an tionscnamh seo Saothar an tSaoil. Mar mhórfhostóir san Iarthuaisceart, tá sé mar aidhm againn caidreamh fiúntach a bhunú leis an phobal, agus le pobal na Gaeltachta go deimhin, agus léargais luachmhara a thabhairt ar shaol na hoibre agus ar chonairí chuig réimse leathan slite beatha. Beidh foireann Optum atá lonnaithe i Leitir Ceanainn, ar an chéad cheann in Éirinn leis an chlár a sheachadadh trí mheán na Gaeilge, rud a chuirfidh le tumoideachas na ndaltaí agus a dhíreoidh aird ar ábharthacht na teanga i suíomh corparáideach domhanda."
Is féidir tú féin a choinneáil ar an eolas faoi dhul chun cinn na ndaltaí ar leathanach Facebook Ghairmscoil Chú Uladh. Is féidir breis eolais ar Gnó sa Phobal in Éirinn a fháil ar a láithreán gréasáin (https://www.bitc.ie/). Tá áit lárnach ag an nGaeilge i gColáiste na Tríonóide, ó aimsir William Bedell, a chuir Gaeilge ar an Sean-Tiomna sa 17ú haois, ar aghaidh. Bhí Dubhglas de hÍde ina mhac léinn anseo. 'Nach maith is eol dúinn an Gaeilgeoir a oileadh ar an seanchas Gaelach agus a shéanann na nithe sin ar a chlann' – Tuairisc.ie
'Nach maith is eol dúinn an Gaeilgeoir a oileadh ar an seanchas Gaelach agus a shéanann na nithe sin ar a chlann'
An Claiḋeaṁ Soluis' cothrom an ama seo (23 Meán Fómhair 1916) …uair sa tseachtain, foilsítear anseo, i gcomhar le Conradh na Gaeilge, leathanach amháin ón iris 'An Claiḋeaṁ Soluis'
Dé hAoine, Meán Fómhair 23 2016 ag 6:40 am
25 (Iomlán 961). Cláraithe mar pháipéar nuachta Meán Fómhair Pingin
Tá trí chineál daoir ann: an daor a choinnítear ina dhaor le forneart; an daor a cheannaítear nó a dtugtar ór dó ionas go ndéanfadh sé mar is dual do dhaor a dhéanamh; agus tá na míle ina ndaor de bharr an aineolais. Nach maith atá a fhios sin againne i gConradh na Gaeilge. Nach maith is eol dúinn an Gaeilgeoir a oileadh ar an nGaeilge agus ar an seanchas Gaelach agus ar an gceol Gaelach, agus a shéanann na nithe sin ar a chlann.
Casadh seanscéalaí linn le gairid. Bhí an Ghaeilge go líofa aige. Bhí seanchas agus scéalta go fairsing aige. Bhí nós cainte aige a thaitin lenár gcroí. Thuig sé brí a scéil agus bhí modh inste aige a thug amach an chiall go soiléir. Fíor-litríocht ab ea na scéalta a bhí aige, mar bhí teagasc iontu, bhí áilleacht iontu, agus bhí caint léannta uasal iontu. Duine uasal agus fear léannta ar bhealach, ab ea an scéalaí sin. Bhí clann óg aige. Bhí siad gan Gaeilge. Bhí Béarla suarach briste acu agus níorbh eol dóibh seafóid thar litríocht. Bhí an scéalaí sin ina dhaor. Is iomaí duine mar é in Éirinn.
Is chun aineolas a scaipeadh agus chun eolas a chraobhscaoileadh atá Conradh na Gaeilge ann. Ní scaipeann gach saghas eolais an t-aineolas. D'fhéadfadh daor a bheith eolach agus oilte ar ghnóthaí daoir. Mura mbeadh sé oilte ar an gcuma sin ní bheadh sé ina dhaor maith. Is chun daoir a theagasc atá na Boird Oideachais ann, agus is maith an toradh atá ar a gcuid oibre. Is chun aigne na ndaor a shaoradh ó ansmacht an aineolais atá Conradh na Gaeilge ann. Ní féidir, dar linn, saor-aigne dílis Gaelach a oiliúint ar an mBéarla ná ar litríocht an Bhéarla.
Teanga an smachtóra i mbéal an daoir, sin comhartha daoirse. An daor a bheith aineolach ar réim agus ar ghníomhartha a shinsear sin comhartha go bhfuil an daoirse imithe go smior ann agus go bhfuil sé suaite inti. Ní shaorfar é le "conas taoi," nó le "cén chaoi a bhfuil tú." Caithfear dul níos faide ná sin le teagasc na Gaeilge. Caithfear eolas a thabhairt dó. Caithfear an litríocht agus an stair a mhúineadh dó. Ní leor baothscéalta, dá dheise iad, mar ábhar léinn. Ní thógtar fear ar bhainne.
Caithfidh ár múinteoirí tús maith a chur ar a gcuid oibre .i. an Ghaeilge a mhúineadh ar an slí is fearr. Agus caithfidh siad críoch maith a chur ar a gcuid oibre freisin .i. litríocht Ghaeilge agus stair na hÉireann a mhúineadh. Is minic a fheicimid duine agus teastas múinteora aige. Bíonn beagán Gaeilge aige agus modh múinteoireachta gan rath (mar nach mbíonn Gaeilge aige chun a múinte); agus ní bhíonn aon eolas aige ar litríocht na Gaeilge. Cén chaoi a dtiocfadh leis an duine seo tús nó críoch a chur ar a chuid oibre? Ní thiocfadh leis. Bíonn a chuid oibre gan bun agus barr. Daor is ea é féin, nó dall ag cinnireacht dall.
Is furasta na Boird Oideachais a shásamh. Sásaíonn beagán Gaeilge iad. Sásaíonn teastas bréige iad go minic. Ní chun na Boird Oideachais a shásamh atá an Conradh ann, ach chun a mhalairt d'obair ar fad. Ná bíodh ár gcraobhacha sásta le leamh-mhúinteoirí, ná le beagán Gaeilge, ná le baothléitheoireacht. Tá an t-ábhar léinn ann ach a lorg, agus tá modh múinteoireachta ann freisin a fhágann toradh ina dhiaidh, ach an modh sin a fhoghlaim agus a chur in úsáid.
Mealltar an t-aos óg chun na gcraobhacha agus ná ligtear don daoirse dul go smior iontu. Is dual don óige eiseamláir a leanúint. Ní chuirtear eiseamláir a sinsear rompu sna scoileanna agus má fhágaimid ag na scoileanna iad beidh siad ina ndaor ar ball. Beidh Dia linn san obair má bhrostaímid agus má leanaimid go dian don chomhrac le Galldachas. Tá cuma na hoibre ar Ghaeil Bhaile Átha Cliath agus ar Ghaeil Bhéal Feirste, ach ní hí an chathair an tuath, agus tá an tuath go fada fairsing agus gan mórán craobh inti.
Deirtear linn nach raibh meon na ndaoine chomh trodach riamh is atá faoi láthair, agus go bhfuil rún acu a bheith dílis d'Éirinn feasta. Dá mbeadh cinnteacht againn gur rún buan an rún sin ní bheadh amhras orainn, ach dá mba pheaca rún neamhbhuan bheadh na mílte damanta. Is fíor, áfach, go bhfuil meon na ndaoine fabhrach don Ghaeilge agus ba leor sin dá mbeimis féin sách dúthrachtach. Is do na Gaeilgeoirí cainte an leathanaigh seo. Tá sé de dhualgas orthu a thaispeáint go dtéann dílseacht agus dúthracht agus clisteacht in éineacht leis an nGaeilge Chuaigh sé sna hÓglaigh in 1914 agus bhí sé ina bhall den Sean IRA, Briogáid Bhaile Átha Cliath, Complacht “E”, 4ú Cathlán. Ba é urlabhraí Gaeltachta Fhianna Fáil, Éamon Ó Cuív an fuascailteoir sa deireadh nuair a mheabhraigh sé don choiste gurb é “fíric an tsaoil” nach raibh na figiúirí is déanaí maidir le líon na gcainteoirí Gaeilge ar fáil go fóill. Heinrich Zimmer

Ceilteachaí agus Indeolaí Gearmánach ab ea Heinrich Friedrich Zimmer (11 Nollaig 1851 – 29 Iúil 1910).
Má fhágaimid Johann Kaspar Zeuss (22 Iúil 1806–10 Samhain 1856) as an áireamh, is dóigh gurb iad Zimmer, Kuno Meyer, agus Ernst Windisch an triúr Gearmánach ba cháiliúla i ndomhan an léinn Cheiltigh. Talmhaí ba ea athair Zimmer. Mhaígh Risteard de Hindeberg gur chaibléir ba ea é ach b’fhéidir nár dheisiú bróg a bhí i gceist aige ach obair gharbh éigin agus gur le holc a dúirt iardhalta Zimmer é. Ar 11 Nollaig 1851 a rugadh é in Castellaun i ndúiche na Réine. Tar éis oideachais i Kreuznach chaith sé tamaill in ollscoileanna Strasbourg, Tubingen agus Bheirlín.
Chaith sé cuid de shamhradh 1878 i mBaile Átha Cliath agus bhí fós ann 4 Deireadh Fómhair nuair a scríobh sé an litir seo chuig Diarmuid Mac Suibhne (féach cuntas air sa chuntas ar a mhac Pádraig Mac Suibhne (1875–1935), rúnaí Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge: ‘Although it is the more ancient period of this language that occupies my attention, yet having determined in this summer just past to betake myself, for the advancement of my studies, directly to the place where the sources of the language of this period most abound, and to spend my holidays in discovering some of the treasures which lie buried in the libraries of Royal Irish Academy, Trinity College, and the Franciscan Convent. I doubted not for an instant that I should to a certain extent succeed in acquiring a knowledge of the spoken language by means of ten weeks’ intercourse with the people. I was, however, much disappointed. To my query, an labhran tú Gaoidhilg, I invariably received the answer, I don’t understand you. I spent two days endeavouring to find an Irishman who understood his mother tongue’ (i gcló in Irisleabhar na Gaedhilge, Iml III Uimhir 31 1889).
D’fhan sé i dteach Pháidín Mhic Dhonncha (‘Ollscoil na Gaeilge’) in Inis Meáin in 1880 ag foghlaim Gaeilge. Bhí Cogadh na Talún ar siúl. In Oileáin Árann: stair na nOileán anuas go dtí 1922, 1983 tagraíonn Antoine Powell dó: ‘I lar Mheán an Fhómhair thionóil an tAthair Ó Concheanainn agus an tAthair Domhnall Mac Lochlainn, an séiplíneach nua, cruinniú os comhair teach na cúirte i gCill Rónáin... I measc na ndaoine a bhí i láthair an lá seo bhí Heinrich Zimmer... Labhair sé leis an slua agus mhol sé dóibh seasamh le chéile chun a gcearta agus a gcuid talún a chosaint’. Ar 16 Meán Fómhair cuireadh tuairisc an chruinnithe chuig Galway Vindicator le cur i gcló 25 Meán Fómhair 1880: ‘Dr Zimmer, Professor in the Berlin University, came forward and having expressed his regret at not being able to express himself in the Irish language, said: I have travelled through a great part of Ireland but did not see any place where the soil was so poor as in the Aran islands... I said when I landed in Inismaan that if any person had offered me these rocks and stones (and I did not see any other thing) for £300 I would refuse to buy it but ... I heard that sixty poor families living there pay £380 rent... All the impressions I got here were owing to the many conversations I had with the people in the Irish language’.
Bhí sé ina bhall de chomhairle Aontacht na Gaeilge agus bhí litir uaidh i gcló in Irisleabhar na Gaedhilge chomh luath le Nollaig 1882. Bhí sé difriúil le scoláirí móra a linne féin sa mhéid gur léir dó gur chabhair í an Nua-Ghaeilge do scoláire na Sean-Ghaeilge. Dúirt sé sa litir sin de 4 Deireadh Fómhair 1878: ‘In the course of conversation with persons here, I find there is a notion that ancient Irish is totally different from modern Irish, and, therefore, scholars who devote themselves to the old Irish deem the modern unworthy of their consideration. I need not remark how erroneous is this notion. The more I studied the Irish language of the ancient MSS., the more indispensable I found a solid knowledge of the modern Irish’.
In 1881 ceapadh é ina ollamh le Sanscrait agus le focleolaíocht chomparáideach in Ollscoil Griefswald. Ba é Henrie-Marie D’Arbois de Jubainville a bhaist ‘Tíogar Griefswald’ air toisc a ghéire a d’ionsaíodh sé scoláirí eile ar nós Whitley Stokes. Bhí sé ar dhuine de na hollúna a chabhraigh le Dubhghlas de hÍde nuair a bhí sé ag tabhairt fianaise os comhair an Choimisiúin um Oideachas Meánach in 1899. Níor fhéad sé glacadh le tairiscint go mbeadh sé féin ina iniúchóir ar scrúdaithe Bhord an Oideachais Mheánaigh. Tá litir a scríobh sé chuig de hÍde i gcló in An Claidheamh Soluis 26 Bealtaine 1899. Deir sé ann: ‘For the Simple lessons you sent me and for the Ceithre Sgeulta I express to you best thanks. I was well acquainted with them both, since I possess and have read pretty nearly everything which has appeared in the Irish language—modern Irish included—during the last twenty five years’.
I 1901 bunaíodh cathaoir san fhocleolaíocht Cheilteach dó i mBerlin. Bhí sé ag an gComhdháil Phan-Cheilteach i mBaile Átha Cliath 23 Lúnasa 1901 agus dúirt Meyer ina thaobh: ‘I was particularly struck with his marvellous knowledge of the modern languages. Welsh especially he spoke with absolute fluency and correctness’.
Chaill sé a chnuasach breá leabhar i ndóiteán i 1903. Ghoill an tubaiste seo go géar air agus d’éirigh sé as obair go ceann cúpla bliain. Líon a chairde na bearnaí i dtreo go raibh leabharlann bhreá arís aige. Cheannaigh Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, é ar £750. Chaith Eoin Mac Néill cúpla seachtain i bhfeighil an ghnó seo i mBerlin. Dúirt leabharlannaí an Choláiste, D. J. O’Donoghue: ‘In short, in this great collection are the materials in which generations of students will find sources of inspiration for their energies for all time’ (Irish Book Lover, Feabhra 1911). Agus ba é tuairim duine d’Uachtaráin an Choláiste, Michael Tierney (1894–1975): ‘The collection was almost unique in its value to the Irish scholar and has ever since been one of the college’s treasures. Its possession added much prestige to the new centre for Celtic Studies...’ (Eoin MacNeill: scholar and man of action, 1980).
Bhí ag teip ar shláinte Zimmer le tamall agus shíl sé féin go raibh galar doleigheasta air. Ba dhóigh le Kuno Meyer go raibh ualach róthrom oibre á iompar aige, go ndeachaigh sé thar fóir air féin ag cóipeáil cóidéacs in imeacht coicíse chun go mbeadh sé ag eagarthóir faoin am a bhí ceaptha. Thagair Joseph Vendryes do ‘La terrible maladie nerveuse’. Chuir sé lámh ina bhás féin 29 Iúil 1910. Bhí sé pósta ar Martha Hirt agus bhí beirt mhac acu. Chuaigh mac díobh le focleolaíocht ach rinne sé rud ar a mháthair nuair a d’impigh sí air gan spéis a chur sa Cheiltis.
Bhí Osborn Bergin agus Risteard de Hindeberg ag staidéar faoi Zimmer i nGreifswald agus scríobh an sagart corrmhéiniúil, ar chaith Zimmer go lách leis fadó, cuntas searbh beagchroíoch faoi in Irish Educational Review, Feabhra 1911, cuntas a bhí ina ábhar spairne idir é féin agus Meyer. Nuair a bhí de Hindeberg ag iarraidh ar léitheoirí an Irish World i Meiricea tacú le ciste na teanga d’iarr sé ar Zimmer treisiú lena argóintí ar son na hathbheochana. Rinne Zimmer sin agus tá a fhreagra i gcló in An Claidheamh Soluis 22 Aibreán 1899. B’fhéidir gurbh í drochshláinte de Hindeberg féin faoi deara a ghangaid mar dúirt sé Lá ‘le Déaglán 1899 san Ard Mhóir: ‘Do ghabhas ansin an bóthar ó thuaidh go bruach na mara soir sa Phrussia, áit ar léas go ceann bliana eile i bhfochair an duine sáruasail agus an dochtúir fial fáilteach Heinrich Zimmer’ (in An Claidheamh Soluis 19 Lúnasa 1899).
Scríobh E. C. Quiggin i dtaobh Zimmer: ‘But he never contented himself with the mere study of written documents. And he had an unrivalled acquaintance with the living dialects. As a young man he spent a considerable time on the Aran Islands and in other parts of the West of Ireland while in 1899 he employed his summer vacation in making himself proficient in speaking Welsh. Latterly he was profoundly interested in Welsh Non-Conformity and during his stay in the principality he delighted in teaching Sunday-school classes in Welsh’ (Athenaeum 13 Lúnasa 1910).
Tá clár a shaothair scríofa ag Timothy Lewis in Journal of the Welsh Bibliographical Society. Feabhra 1911. Is í an chuid dá shaothar is minice a luaitear: an t-ábhar a bhí aige in Keltische studien, ó 1881 amach: Glossae Hibernicae e codicibus Wirziburgensi, Carolisruhensibus aliis, 1881; Nennius vindicatus, 1893; Pilagius i Irland, 1901. In Sinn Féin 23 Samhain 1907 tá sleachta fada as a phaimfléad Marginal notes of a Keltist on the school strike in Poland (an t-aistriú a rinne an páipéar ar an teideal). Scríobh sé ann: ‘What the conditions were in the last quarter of the 19th century in the counties bordering the Atlantic, then mainly Irish, I have myself experienced in the autumn of 1878, 1880 and 1883 and in the spring of 1885. In the first three named years I have, so to speak, become acquainted with the whole Irish-speaking territory from Donegal along by the west coast to Waterford, remaining weeks and months in certain places.’ Faoin teideal ‘Aus dem Nachlass Heinrich Zimmers’ chuir Kuno Meyer eagar ar chuid dá pháipéir in Zeitschrift für celtische Philologie, IX 1912. Aiste chiclipéide a d’aistrigh A. Meyer is ea The Celtic church in Britain and Ireland, 1902. Aistriúchán le Jane Loring Edmands is ea The Irish element in medieval culture, 1891. “Ceist 1. Táim cinnte toillteanach Gaeilge a labhairt go rialta, mar atá déanta agam thar tréimhse na cúig bliana atá thart. Má éiríonn liom suíochán a bhaint amach athuair leanfaidh mé liom ag labhairt Gaeilge go rialta i bParlaimint na hEorpa Tá an plean scoile don Ghaeilge leagtha amach go soléir agus go cruinn. Sa phlean, déantar cur síos ar aidhmeanna, ábhar, modheolaíocht agus straitéisí chun scileanna éisteachta, labharta, léitheoireachta agus scríbhneoireachta a fhorbairt. Moltar, le linn athbhreithniú an phlean seo, go ndeanfaí forbairt níos leithne ar liostáil na scileanna seo. Éiríonn leis an bhfoireann scoile dearcadh dearfach a chothú sna daltaí i leith na Gaeilge agus tá caighdeán ard á bhaint amach acu maidir le labhairt agus éisteacht sa teanga. Ba léir le linn na meastóireachta go bhfuil stór leathan focal ag na daltaí agus léiríonn siad saibhreas agus líofacht ina gcuid cainte. Bunaítear na cuspóirí foghlama ar shaol agus ar thimpeallacht na ndaltaí agus de bharr sin músclaítear suim na ndaltaí sna ceachtanna. Baintear an-úsáid as acmhainní éagsúla cosúil le cártaí, pictiúirí agus puipéid. Baineann na hoidí úsáid as modhanna éagsúla teagaisc, cosúil le dramaíocht agus rólghlacadh agus éiríonn go samhlaíoch leo spéis agus aire na ndaltaí a mhúscailt. Léiríonn na daltaí an-suim sna ceachtanna agus glacann siad páirt fhonnmhar iontu. Go háirithe, baintear an-úsáid as obair bheirte agus teagasc grúpa. Ag tógáil ar an obair sin, éagraitear tascanna agus gníomhaíochtaí chun deiseanna a thabhairt do na paistí an foclóir a chleachtadh. Baintear úsáid éifeachtach as amhránaíocht, go mórmhór sna bunranganna. Ar an iomlán, baintear an-úsáid as comhrá neamhfhoirmiúil le linn an lae, go mórmhór maidir le bainistíocht an ranga. Moltar go ndeanfaí forbairt níos leithne ar an dea-chleachtais seo.
Tá caighdeán ard á bhaint amach ag na daltaí sa léitheoireacht. Tá lipéidí agus cairteanna le focail agus briathra le feiscint sna seomraí ranga. Léann na daltaí le brí agus le líofacht. Spreagann an t-ábhar léitheoireachta suim na ndaltaí. Sna hardranganna baintear úsáid as léitheoirí breise chun idirdhealú a dhéanamh. Moltar go ndéanfaí forbairt níos leithne ar an dea-chleachtas seo, go mórmhór sna hardranganna agus sna meanranganna. Tugtar deiseanna éagsúla do na daltaí chun saorscríbhneoireacht a dhéanamh. Tugann siad faoin obair seo le fonn agus tá ag éirí go geal leo a scileanna scríbhneoireachta a fhorbairt. I gcásanna áirithe ba chóir níos mó béime a chur ar ghraimeár foirmiúil. Cuirtear béim óiriúnach ar fhilíocht. Ach is fiú a luadh go rabh stócach ann darbh ainm "McMullan" a cuireadh a dh'obair mar bhuachaill feirme ar an oileán tamall maith roimhe sin (Michael J Murphy, Island of Blood and Enchantment lgh 106–7). The Visions Of Eoin Macneill James Connolly: Life, Death And Legacy Border Lines Irish History Students’ Association Conference Tír Gan Teanga, Tír Gan Anam: The Gaelic Revival And The 1916 Rising The Call Of The Piper “We Also Are Of Ireland” – War And Words Traditional Music From The O’neill Collections, 1910-1920 War, Freedom, Love And Loss Law, Revolution And Sovereignty: Reflections On The Legal Legacy Of The 1916 Rising & Declaration Of Independence Celebrating Multilingualism In Ireland 2016 1916 In Irish Theatre Asaint

Is paróiste riaracháin nó 'sgìre' in iarthuaisceart na hAlban í Asaint. Tá sí ina chomhpháirt den chontae traidisiúnta Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd. Tá Asaint suite taobh ó thuaidh d'Ulapul. Tháinig an t-ainm ón sean-Lochlannais agus ciallaíonn sé 'deireadh an droma'. Is é Loch an Inbhir an baile is mó in Asaint.
Cruth na tíre.
Tá clú ar Asaint mar gheall ar a tírdhreacha.
Tá Anaclann Náisiúnta Dúlra Chreag a' Chnocain (Béarla: "Knockan Crag National Nature Reserve") ann agus ionad cuairteoirí ann a thugann léirmhíniú ar an ghné geolaíochta Sá-éascan a'Mhoine (Béarla: "Moine Thrust"), mar chuid de Geopháirc Iar-Thuath na Gàidhealtachd.
Tá "Uaimh an Chlaoin", an uaimh is faide in Albain sa cheantar seo, suite 5 mhíle (8.0 km) ó dheas d'Innis nan Damh. * Laidriú ar stádas na Gaeilge i bpolasaithe scoileanna Gaeltachta (sraith seimineár do mhúinteoirí scoile ag dul ar aghaidh faoi láthair ag Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta agus COGG ) Ar riachtanais oideachais phobal an lucht siúil i gceantar Bhéal Átha na Sluaighe is mó a dhéanann an tIonad freastal. Dainneoin gurb é sin an fócasghrúpa, bíonn fáilte i gcónaí roimh aon duine sa cheantar a bhíonn ag lorg oideachais athdheise. Pota Focal | beathach
beathadh | beathrach | beathúch | bleathach | breathach
beo beathach alive and active
Ach tá an ailse beo beathach.
beo beathach alive and kicking
Tá an Ghaeilge beo beathach i Melbourne chomh maith faoi chúram Chumann Gaeilge na hAstráile.
an bheathach de veain the beast of a van
" Bhí go leor os coinne Sheáin agus é ag iarraidh dul i dtaithí ar an bheathach de veain a bhí leis agus gan Máire a bheith ag guldarnaigh leis.
Tá an sobalchlár seo, atá á úsáid mar áis foghlama i méanscoileanna ar fud na hÉireann, ag léiriú don dream óg go bhfuil an Ghaeilge beo beathach agus gur féidir gach ábhar comhaimseartha a phlé trí mheán na teanga.
Más fíor go bhfuil na coireanna seo gan íospartaigh, an tseachtain seo caite bhí íospartach beo beathach (go hádhúil) ina shuí ar a leaba otharlainne ag tabhairt agallaimh do dhuine ar bith a d'éistfeadh leis.
Cén fhís atá agat féin don Ghaeilge? An Ghaeilge bheith beo beathach san áit is tábhachtaí ar domhan - sa bhaile.
beo beathach alive and well
Tá daoine eile ann a bhfuil íomhá an-rómansúil den Ghaeltacht ina n-intinn: áit a bhfuil teanga bhinn na nGael beo beathach, ina mbíonn sé ina shamhradh i gcónaí agus nach bhfuil cead ag éinne bogadh isteach ann nó cónaí ansin ach iad siúd atá dílis don Ghaeilge agus a chaitheann an fáinne óir.
http://www.beo.ie/alt-an-frith-chaitliceachas-beo-beathach.aspx
Ach cárb as don fhear cháiliúil seo? Tá an béaloideas a bhaineann leis beo beathach go fóill gan amhras: taistealaíonn sé i gcarr sleamháin, á tharraingt ag ocht réinfhia; déanann sé féin agus a chuid sióg bréagáin ina gceardlann sa Mhol Thuaidh; téann sé síos simléir le bronntanais a fhágáil do mhaidin Lá Nollag.
Go traidisiúnta sa mheánaois, ní bhíodh cead ag mná a bheith ar an ardán ar chor ar bith agus gi gur tháinig athrú ar an riail seo de réir a chéile, ní bhíodh sé go fóill inglactha go mbeadh íomhá mná rótharraingteach! San aois victeoiriach, nuair a bhí cosc ar chosa cuaracha pianó a thaispeáint, ba mhór an faoiseamh ag fir é go raibh cead acu súil a chaitheamh ar chosa dea-chumtha an 'principal boy' gan náire a bheith orthu! Tá an traidisiúin geamaireachta beo beathach go fóill agus bíonn amharclanna in iomaíocht lena chéile le hainmeacha móra a mhealladh leis na príomhpháirteanna a ghlacadh ina gcuid seónna.
beo beathach all go, alive
Is iomaí gné den bhaile atá feicthe againn le linn an ama sin – an baile stairiúil, an baile cultúir agus an baile beo beathach ina mbíonn go leor ag tarlú ann.
Tá Tuaisceart Éireann beo beathach, na struchtúir pholaitiúla beo beathach, a deir sí.
Tá dhá mhír suite ar an mbealach amach ón taispeántas a léiríonn go bhfuil scéal na nÉireannach san Astráil beo beathach fós.
Ghaeilge bheo bheathach na ndaoine living spoken Irish
Chuaigh sé go Meiriceá i ndiaidh na Gaillimhe, fuair sé deis a bheith ag éisteacht le muintir Chonamara agus le bunadh Árann agus in áit Gaeilge na Leabhar, chaith sé a dhúthracht ar Ghaeilge bheo bheathach na ndaoine a chleachtadh.
Tá sé beo beathach inár measc sa dobrón a mhothaíonn daoine na deicheanna de bhlianta i ndiaidh duine a raibh grá acu dó nó di a bheith maraithe, gan aon chúis go minic.
beo, beathach in the flesh
Na laochra úd ar chualamar iomrá fúthu ónár n-aithreacha agus ónár sean-aithreacha, ar bhealach áirithe, ba mhó mar laochra iad toisc nach bhfacamar 'beo, beathach' iad.
beo beathach alive and vibrant
In amharclann na Maighdine Mara i mBrí Chualann shiúil Philip Larkin, nach maireann, beo beathach ar an ardán, agus ins an stíl aisteoireachta beag-is-fiú sin a chruthaigh sé fadó, siúd chun oibre Tom Courtenay, briathra, anam agus corp Larkin ionchollaithe aige.
Ní eascaí don té nach raibh an galar seo air é a mhíniú agus is i litir i gceann de na nuachtáin laethúla ar na mallaibh, a scríobh Éireannach, atá ina chónaí thar sáile i Meiriceá Theas, a bhí an sainmhíniú is gonta faoi, nuair a mheabhraigh sé 'go mothaíonn an duine gur éacht atá curtha i gcrích aige nó aici, nuair a thagann siad tríd aon lá amháin beo beathach agus gach dochar a bheith déanta acu dóibh féin.
beo beathach living and thriving
'* Tá an dinnseanchas beo beathach sa lá atá inniu ann agus tá an cinneadh ar atógail Bheairice Girdwood i dtuaisceart Bhéal Feirste ar maos leis na téamaí atá luaite ag Ní Dhomhnaill.
beo beathach vibrant and thriving
Maíonn sé go raibh an cultúr Gaelach beo beathach i measc na luathchoilíneach seo, ach níor tháinig sé ar aon alt, iris nó ar leabhar Gaeilge a foilsíodh i luathbhlianta an stáit ina thaighde.
beo beathach fully alive
"Le blianta beaga anuas, diaidh ar ndiaidh, mhothaigh mé mé féin ' mo mhealladh ar ais go Gaillimh agus nuair a rinne mé staidéar measartha domhain ar mo chraobh ghinealaigh, mhothaigh mé go raibh mé féin beo beathach i saol na ndaoine seo de mo shinsear a chuaigh romham.
Tharla fo-eachtra sa reilig nuair a thug mé féin sciuird uirthi cúpla lá ní ba dhéanaí a léiríonn go bhfuil an deighilt thuasluaite beo beathach san Astráil fós.
beo beathach alive and thriving
Bhí an Ghaeilge beo beathach ar achan taobh de, cé gur thóg sé tamall air an Ghaeilge a aithint mar theanga a shinsear.
beo beathach live
Cé go bhfuil m'fhoireann chontae féin go hainnis - chaill siad arís an deireadh seachtaine seo - tá sprid an Chumann Lúthchleas Gael, dá lochtai é mar eagraíocht, beo beathach i dtír an phelota - má éiríonn linn RTÉ a fháil ar shaitilít.
an cogadh beo beathach the war at full blast
Ní raibh mé ach 23 bliana agus is cuimhin liom ag dul isteach go Kosovo, go Priština agus an cogadh beo beathach.
beo beathach go fóill alive and kicking still
In ainneoin nach bhfuil scannáin Iodálacha chomh haitheanta ar bhonn idirnaisiúnta inniu is a bhí sna 50í agus 60í, tá an tionsal scannánaíochta beo beathach go fóill.
Meastar gur de chúlra Iodálach a shíolraigh 24 milliún Airgintíneach, 60% den daonra agus tá Gearmanaigh, Spáinnigh, muintir na Siria, Seapánaigh, beo beathach sa tir, chomh maith le bundúchasaigh na hAirgintine agus imircigh ón Bholáiv agus as Paragua.
Tá an chlaontacht i gcoinne na nÉireannach beo beathach i Sasana, fiú sa chóras oideachais, mar a fuair Tony Birtill amach ag tús mhí na Nollag.
Tá a fhios againn cé dhúisigh sinn na blianta siar agus sinn i mBÁC nuair a b'fhéidir coirm cheoil eile U2 a bhlaiseadh beo beathach an t-am sin! Maíonn Colm Ó Snodaigh san alt seo go raibh sé faoi dhraíocht an uair sin, nuair a scaoil Bono agus a bhuíon le fiántas cruthaíochta an ama sin ón ardán. I mbliana, reáchtálfar Abair chomh maith, an comórtas cainte poiblí d’iarbhunscoileanna i gCúige Uladh agus Tráth na gCeist, tráth na gceist boird d’iarbhunscoileanna sa Chúige céanna. Hamp síos air in Lochlann 4, 1969: ‘Professor Robinson’s importance to Celtic Studies is to be found in facts not necessarily known to all Celticists Bhí litir i nGaeilge aige in An Claidheamh Soluis 10 Eanáir 1931 i dtaobh na craoibhe sin. Ó 1917 go 1921 bhí sé ina leabharlannaí ag an Co-operative Library Tá cur amú airgid phoiblí curtha i leith comhairle áitiúil ag bean a thug a ndúshlán sa chúirt mar gheall ar an bpolasaí 'Béarla amháin' ar chomharthaí sráide.
Tharraing Comhairle Bhardasach Aontroma agus Bhaile na Mainistreach siar san Ard-Chúirt i mBéal Feirste ar maidin a bpolasaí 'Béarla Amháin' ar chomharthaí sráide.
Ach dúirt an dlíodóir Niall Murphy, duine de lucht dlí na mná ar ghéill an chomhairle dá dúshlán, go raibh "aiféala" uirthi "gur cuireadh airgead cáiníocóirí amú" ar an gcás, go háirithe ag am "ar ardaíodh rátaí sa cheantar comhairle 3%."
Is ar an gcomhairle féin a thitfidh na costais dlí a bhain leis an gcás a tugadh ina n-aghaidh faoina bpolasaí conspóideach a chuir cosc ar Ghaeilge ar chomharthaí sráide sa cheantar in ainneoin go raibh éileamh ón bpobal ar a leithéid.
Dúirt Niall Murphy gur léirigh ar tharla san Ard-Chúirt ar maidin go raibh an ceart ag an té a d'áitigh go raibh polasaí na comhairle "mídhleathach". Mar aguisín sa leabhar tá leagan de chuid den eachtra as lámhscríbhinn in Acadamh Ríoga na hÉireann a bhfuil an dáta 1754 leis (cé gurb é 1782 an dáta ceart dar le hÉamonn Ó Tuathail[B2] in Éigse, samhradh 1939); deir Nic Philibín faoi: ‘Is cosúil go bhfuil an chóip seo níos bunúsaí ná cóip Uí Fhearghail agus gur díreach as scríbhinn an údair a tarraingíodh í, gan aon “chomaoin a chur ar an aisde”.’ D’aistrigh Adrian Kenny na dánta agus eile go Béarla in An Caisideach Bán: the Song and Adventures of Tomás Ó Casaide, 1993 ··· Tá beagáinin eile eolais, go háirithe ar mhuintir Chaiside, agus ar an áit cois na hÉirne arbh as iad, ag Éamonn Ó Tuathail sa léirmheas a rinne sé ar leabhar Mhairghréad Nic Philibín in Éigse, samhradh 1939; tá dánta Éamoinn Uí Chaiside sa leabhar aici freisin agus dearbhaíonn Ó Tuathail go raibh gaol aigsean le Tomás. Frameworks - Gaeilge | Screen Ireland
Faoi Creatlacha (Frameworks)
Is tionscnamh CREATLACHA (FRAMEWORKS) a thacaíonn le scannánóireacht beochaintí gairide.
Is scéim shuaitheanta í d'earnáil bheochan na hÉireann a thairg scannáin d'ardchaighdeán go rialta a bhain duaiseanna domhanda amach.
Comhcheanglóidh na tograí a roghnófar le bheith maoinithe taiscéalaíocht chruthaitheach leis an chumas chun lucht féachana ginearálta a mhealladh. Tabhair faoi deara, áfach, nach scéim í seo atá dírithe ar pháistí.
Cómhaoiníonn FÉ/SI agus RTÉ an scéim.
Is féidir scannáin a dhéanamh as Gaeilge nó i mBéarla (má dhéanfar as Gaeilge iad, beidh fotheidil riachtanach le haghaidh féilte agus díolachán ar fud an domhain).
Is iad an sprioc-am agus spriocdháta ná 1i.n. Dé hAoine 2 Feabhra 2018
Dúnfaidh an córas ar líne go huathoibríoch ar 1i.n. ar an lá seo, agus mar sin cinntigh go mbeidh d'iarratas comhlíonta agus seolta go maith chun tosaigh ar an spriocdháta le do thoil mar ní ghlacfar le hiarratais mhalla ar an ríomhphost nó ar aon dóigh eile.
- Líon na scannán: Uasmhéid de 4 cinn in aghaidh na bliana
- Fad: Uasmhéid ama de 6 nóiméad
- Uasbhuiséad an scannán: €50,000
- Modh: Glacfar le gach cineál beochana
- Seachadadh: DCP, Prores & BluRay
* Ba chóir go sonrófar i mbuiséad an iarratais na costais sheachadta mar a léirítear thuas agus costais fotheideal más bainteach.
Nuair atá d'iarratas á ullmhú agat, ba chóir d'iarratasóirí macnamh a dhéanamh ar an tréimhse léiriúcháin. Tá sé mar dhualgas ar an léiritheoir a chinntiú gur féidir cloí leis an sceideal agus leis an bhuiséad. Is féidir seachadadh mall cur isteach ar iarratais eile sa todhchaí, agus mar sin de ba chóir go mbeadh tionscadail ag céim an ghearradh réamhlíne faofa go luath i mí an Mhárta 2019 ar a mhoille agus ní mór an tionscadal a sheachadadh faoi mhí na Bealtaine 2019.
IMRÉITIGH ÁBHAR CARTLAINNE AGUS CEARTA
Maidir le scannáin a bheas ag úsáid ábhair chartlainne, nó a mbeidh aon chearta de chineál ar bith eile de dhíobháil chun an scannán a léiriú, ní mór imréitigh iomlána gan teorainn ama do na meáin ar fad a chur san áireamh ag céim an iarratais, agus a gcostais ábhartha a chur san áireamh sa bhuiséad.
Cuirtear fáilte roimh iarratais ó fhoirne léiritheora/stiúrthóra/scríbhneora (nuair nach ionann an léiritheoir agus an stiúrthóir) faoi réir threoirlínte incháilitheachta mar a leanas:-
Léiritheoirí - ní mór dóibh CV a sholáthar a thaispeánann cumas i léiriú beochana.
Stiúrthóirí - ní mór gearrscannán beochana amháin ar a laghad a bheith stiúrtha acu roimhe seo*.
Scríbhneoirí - ní mór taithí scríbhneoireachta a bheith acu roimhe, m.sh. don scáileán, foilsithe nó ar líne (ba chóir nascanna a chur ar fáil sa CV i gcás saothar ar líne).
Is féidir le Léiritheoirí, Stiúrthóirí agus Scríbhneoirí iarratais a chur isteach chun níos mó ná scannán CREATLACHA (FRAMEWORKS) amháin a dhéanamh ach ní féidir maoiniú a fháil tríd an scéim níos mó ná trí huaire.
Ní féidir iarratais a dhéanamh maidir le tionscadail a cuireadh isteach dhá uair cheana agus nár éirigh leo.
Níl an scéim oscailte do mhic léinn lánaimseartha.
* Ní scéim lán-oscailte í CREATLACHA (FRAMEWORKS) maidir leis an tallann a bhfuil sé mar aidhm aici a mhealladh. Deartar í chun cur ar chumas léiritheoirí agus stiúrthóirí, a bhfuil guthanna cruthaitheacha láidir agus méid áirithe taithí proifisiúnta acu, gearrscannáin bheochana a dhéanamh. Dá réir sin, ní ghlacfar le gearrscannán a rinneadh mar chuid de shaothar choláiste mar obair incháilithe, cé go mb'fhéidir go nglacfar le scannán céime dá mba rud é gur taispeánadh go forleathan ag féilte é.
Ionas nach mbeidh aon dabht ann faoi, ní mór don scríbhneoir, don stiúrthóir agus don léiritheoir a bheith ceangailte leis an tionscadal ag céim an iarratais, agus ní mór CV cuimsitheach a chur isteach in aghaidh an duine.
Measfar na hiarratais agus tabharfar aird ar an chóiriú, ar na nótaí cruthaitheacha agus ar an fhoireann chruthaitheach. Beidh sé mar aidhm againn cothromaíocht inscne a bhaint amach trasna na bhfoirne cruthaitheacha a roghnófar.
Déanfar gearrliosta foirne agus tabharfar cuireadh dóibh freastal ar agallamh.
I ndiaidh do thionscadal dul ar an ghearrliosta agallaimh, dá dhéanfaí aon athruithe suntasacha ar an chóiriú, ar an sceideal nó ar an phríomhphearsanra d'fhéadfadh FÉ/SI & RTÉ an t-agallamh molta a tharraingt siar. Má bheidh gá le hathruithe dá leithéid ag an chéim seo, ní mór iad a phlé le FÉ/SI & RTÉ.
Bronnfar sparánachtaí do cheithre thionscadal ar a mhéid ag brath ar chaighdeán na n-iarratas.
Ní mór d'fhoirne roghnaithe freastal ar lá faisnéise sula mbeidh siad i dteideal a gcuid maoiniú a éileamh.
Gnéithe Tábhachtacha na Scéime
Ba chóir go nginfeadh daoine atá ina gcónaí i bPoblacht na hÉireann scannáin CREATLACHA (FRAMEWORKS) agus iad léirithe ag comhlacht léiriúcháin theoranta atá cláraithe i PnaÉ a úsáideann foireann atá lonnaithe i PnaÉ. D'fhéadfadh baill foirne cruthaitheacha Éireannacha atá ina gcónaí thar lear a bheith incháilithe fosta ar an choinníoll go mbeadh siad sásta filleadh faoi choinne agallaimh dá ngearrliostófaí iad agus dá bhfanfadh siad do thréimhse iomlán léirithe dá n-éireodh leo maoiniú a bhaint amach.
Caithfidh an fhoireann mholta a cumas agus a modh oibre a léiriú chun an tionscadal a chomhlíonadh de réir an sceideil agus de réir na sonraíochta aontaithe. Glacfaidh na maoinitheoirí leis go mbeidh an léiritheoir iomlán freagrach as an tionscadal agus de réir sin ní mór don léiritheoir cinntiú go mbeidh a fhoireann iomlán tiomanta don tionscadal sula dtosóidh sé.
Caithfidh léiritheoirí fianaise a sholáthar dá gcumas chun cearta iomlána domhanda gan teorainn ama a aimsiú thar na meáin ar fad atá ann faoi láthair agus do na meáin atá le cruthú go fóill.
Ba chóir aird ar leith a thabhairt ar athchóiriú, ar,chearta saoil nó ar aon ábhair cheartlainne atá riachtanach don tionscadal, mar aon le bheith ag cinntiú go bhfuil na cearta ar fáil ar fud na cruinne gan teorainn ama i ngach foirm na meán. Caithfidh fianaise infhaighteachta ó fhoinse a bheith san áireamh san iarratas agus costais dá réir san áireamh sa bhuiséad a leagtar síos.
Ba chóir nótaí a chur ar fáil i nótaí léirithe an iarratais maidir le guthfhoireann mholta, príomhfhoireann theicniúil, ceol srl.
Ní cheadófar agus ní aithneofar ach aon léiritheoir amháin do gach tionscadal roghnaithe agus glacfar leis go mbeidh freagracht iomlán air as an léiriúchán.
Beidh na rátaí seo leanas i bhfeidhm maidir le buiséid léiriúcháin na scannán ar fad a dhéanfar faoin scéim:
Ba chóir go mbeidh táillí an SCRÍBHNEORA, an STIÚRTHÓRA agus an LÉIRITHEORA de réir an bhuiséid, chostas iomlán an tionscadail agus chuspóirí na scéime. Má cheapfar go mbeidh táillí ró-ard, coigeartófar iad má roghnófar na tionscadail.
Árachas: Ceadaigh 1.2% den bhuiséad.
Ba chóir go gcuirfí táillí agus costais dlí san áireamh.
Teagmhais: Ceadaigh 5% den bhuiséad (níor chóir táille léiriúcháin a chur san áireamh).
Beidh cearta faofa ag FÉ/SI agus RTÉ do na gnéithe seo a leanas de gach uile scannán a mhaoineofar faoin scéim:
Script scannánaíochta (i gcásanna áirithe is féidir leis an Mhaoinitheoir eagarthóir scripte a ainmniú);
Sceideal léiriúcháin
Príomhbheochantóirí agus aon fhoireann theicniúil eile - ní mór réamh-fhaomhadh a fháil Moltar go bhfaighfí leagan Gaeilge de na páipéir scrúduithe don Teastas Sóisearach agus don Ardteistiméireacht, saor in aisce, ar an suíomh gréasáin www.examinations.ie in ionad an leagan Béarla de na hiar-pháipéir a cheannaíonn na scoláirí sna siopaí leabhar. Chabhródh sin go mór leo. Is féidir le múinteoirí agus scoláirí araon cóipeanna de thuairiscí na bpríomhscrúdaitheoirí agus scéimeanna marcála na scrúduithe a fháil ar an suíomh céanna. Baile an Duibh, an Bheitheach Mhór, Domhnach Pádraig, Áth Cinn, Cill Chuanna, Cill Éinne, Cill Fhursa, i sean-Tuathcheantar Thuama. An Mhí Contae riaracháin na Mí. 5 &gt; sh�leas i gc�na� go raibh dreach na gaeilge ar an bhfr�sa seo c� nach raibh gaeilge ar bith agam air Sa phictiúr ag ócáid bhronnta dhuais OÉ Má Nuad/ KPMG na Chéad Bhliana sa Chuntasaíocht tá (c-d): Bridget McNally, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad;; Mairead Foley, Stiúrthóir, KPMG; Brian Forristal, Buaiteoir na duaise; An tOllamh Donal ONeill, Ceann Roinn na hEacnamaíochta, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Is dúshlán mór an tionscnamh seo do An Lab ach táimid ag súil go mór le bheith ag obair go dlúth le muintir an bhaile agus le bheith ag tacú leo chun a gcuid smaointí agus riachtanaisí maidir leis an dteanga a chur in iúl. Léiriú é seo ar a láidre is atá meas ar ghnéithe den chultúr Gaelach préamhaithe sa scoil – i measc scoláirí an ghnáthleibhéil agus an ardleibhéil araon. Ba é John Dillon (1851–1927), ceannaire an Pháirtí Éireannaigh i ndiaidh John Redmond, a athair, agus ba í Elizabeth Mathew, a bhí gaolmhar leis an Athair Tiobóid Maitiú, a mháthair ··· Bhí John Dillon uair ina chisteoir ag Cumann Buanchoimeádta na Gaeilge, agus ina bhall de chomhairle Chonradh na Gaeilge ó 1897 go 1901 ··· Phós an iníon an scoláire Gaeilge Fergus Kelly, rud a fhágann go bhfuil a gclannsan síolraithe go díreach ón bheirt Éireannach Óga, John Blake Dillon agus William Smith O’Brien Deir Bláthnaid ní Ghréacháin, Ardfheidhmeannach GAELSCOILEANNA TEO. ina thaobh, "is scéal an-dearfach atá ann agus fáiltímid go mór roimh chinneadh na Roinne bonn ceart a chur faoin gcóras agus deis a thabhairt do na scoileanna an córas is éifeachtaí sealbhaithe teanga a chur i bhfeidhm ina scoileanna. Is léiriú iontach é an scéal seo ar an éifeacht a bhíonn ag comhoibriú agus táimid an-bhuíoch don earnáil ar fad, na scoileanna a rinne dian-stocaireacht leanúnach ina thaobh agus na h-iarratasóirí a throid i gcoinne eisiúint an chiorcláin an chéad lá riamh."
Scrabble™ do leanaí
Cé go bhfuil Daidí na Nollag imithe leis is léir go bhfuil cuid féiríní ar fáil fiú i Mí Eanáir! D'fhógair Glór na nGael an tseachtain seo ceann de na cluichí is spéisiúla fós do pháistí Gaeilge nuair a nochtadh an chéad chóip de 'Junior Scrabble( - Puzal Ollmhór Urláir do Leanaí'.
Is comhthionscnamh Junior Scrabble( idir Glór na nGael agus An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta. (COGG) agus beidh cóipeanna den chluiche ar fáil in am do Sheachtain na Gaeilge.
Agus é ag cur fáilte roimh an gcluiche nua dúirt Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Glór na nGael, gur 'céim chun cinn í seo i normalú na Gaeilge. Is é atá i Junior Scrabble( ná cluiche míreanna mearaí, móide cluiche foghlamtha litrithe, móide cluichí meaitseála focal (péirí, nithe beo). Cuideoidh cluiche mar seo le teaghlaigh atá ag tógáil a bpáistí le Gaeilge, ar ndóigh ach is áis í chomh maith do theaghlaigh ar mhaith leo cluichí nua a imirt lena bpáistí'.
Dúirt Muireann Ní Mhóráin Príomhfheidhmeannach COGG, go mbeidh an cluiche an-úsáideach sna naíonáin agus bunranganna ní amháin i nGaelscoileanna agus i scoileanna Gaeltachta ach i scoileanna Béarla fosta. 'Tá an cluiche seo inchurtha i ngach caoi lena macasamhail i dteangacha eile agus táimid ag súil go mór leis an gcluiche a fheiceáil in úsáid mar uirlis sealbhaithe na Gaeilge'.
Tá obair idir lámha, chomh maith, leis an ghnáth chluiche Scrabble, an leagan aitheanta, a Ghaelú proiséas a thógann am, taighde agus cleachtadh ar ndóigh. San fhómhar, anúraidh, cuireadh roinnt foirne litreacha éagsula ar fáil do ghrúpaí piolóta in áiteanna éagsúla, agus bhí go leor plé faoi líon na dtíleanna 'h', gutaí le agus gutaí gan sínte fáda; agus consain ar aon tíle leis an seimhiú nó gan an seimhiú. Ach tá an tastáil thart agus tá Glór na nGael agus COGG ag súil go mbeidh an cluiche sna siopaí roimh an samhraidh.
Fógairt na nDuaiseanna
An tseachtain seo, áfach, tá abhar eile ar intinn Ghlór n anGael no far buaiteoirí comórtas na bliana 2009 beo ar chlár Seán Bán Breathnach ar RTÉ Raidió na Gaeltachta an Aoine seo chugainn, 29ú hEanáir idir 2.00 agus 3.00.
Cuirfidh coistí Glór na nGael in Éirinn agus thar lear spéis sa chlár nuair a scaoilfear liosta na mbuaiteoirí agus ainmneofar Buaiteoir Náisiúnta 2009.
Deir Lorcán Mac Gabhann, Ceannasaí Glór na nGael, gur 'cúis bhróid atá san fhógairt seo do gach coiste pobail Gaeilge nó gur cruthúnas atá ann go bhfuil go leor deiseanna labhartha, imeachtaí, feachtais, oideachas agus gníomhaíochtaí ar siúl i gcónaí i saol na Gaeilge'.
Cloisfidh breis agus 30 coiste don chéad uair go bhfuil duais nó duaiseanna buaite acu, as duaischiste de €150,000 san iomlán. Foilseofar liosta na mbuaiteoirí in An Phoblacht an tseachtain seo chugainn.
Bronnfar na duaiseanna ar ionadaithe na gcoistí ag imeacht ceiliúrtha i Mí an Mhárta i gceantar an Bhuaiteora Náisiúnta. Agus tá mé ar a shon ar shuíomhanna dhaoine eile, go h-áirithe leithéidí Foras na Gaeilge atá roghnaithe, creid nó ná creid, mar an t-údarás a bhronnann séala ar aistritheoirí cáílithe. AGALLAMH le Enda Kenny: 'Leanfar leis an obair ar pholasaí oideachais nua don Ghaeltacht má bhím mar Thaoiseach arís' – Tuairisc.ie
AGALLAMH le Enda Kenny: 'Leanfar leis an obair ar pholasaí oideachais nua don Ghaeltacht má bhím mar Thaoiseach arís'
Agus é faoi agallamh ag Tuairisc.ie, dúirt an Taoiseach le Tuairisc.ie gurb ionann figiúirí maidir le labhairt na Gaeilge sa Ghaeltacht agus "gairm slógaidh"
Dé Céadaoin, Feabhra 24 2016 ag 10:40 am
Tá geallta ag an Taoiseach Enda Kenny go leanfadh Fine Gael leis an obair ar cuireadh tús léi anuraidh maidir le polasaí oideachais nua a thabhairt isteach do scoileanna Gaeltachta.
Thug an Taoiseach an geallúint sin uaidh in agallamh a rinne sé le Tuairisc.ie faoi chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta.
"Ní chaithfear aon athrú a dhéanamh ar an nGaeilge féin ach caithfimid í a athbheochan. Sin an fáth ar thug mé mo chuid tacaíochta, in éineacht leis an Aire Oideachais agus Scileanna, don chomhairliúchán poiblí ar sholáthar an oideachas sa Ghaeltacht anuraidh. Má thoghfar chun dul i mbun rialtais arís mé, beidh mé ag súil le leanúint leis seo.
"Caithfidh Éire tuilleadh oibre a dhéanamh chun na deiseanna atá ann a neartódh staid ár dteanga dhúchais a chur chun cinn. Chuige sin, caithfear béim faoi leith a chur ar an oideachas Gaeltachta, lena chinntiú go mbeidh pobail bhríomhara Gaeilge againn sna ceantair Ghaeltachta, agus caithfidh fócas níos mó a bheith againn ar chaighdeáin teanga sna coláistí oiliúna."
Dúirt sé gur aithin sé nach é an córas oideachais "bun agus barr an scéil" ach gur "tús ríthábhachtach" a bhí ann.
Dúirt sé gur "gairm slógaidh" a bhí sna figiúirí atá luaite i bhforógra Fhine Gael maidir le líon na gcainteoirí óga sa Ghaeltacht.
"Faoi láthair tá níos lú ná 1,000 cainteoir dúchais i mbunscoileanna sa cheantar Gaeltachta is láidre. Labhraíonn níos lú ná 10% dóibh siúd atá 15-18 bliain d'aois an Ghaeilge ar bhonn laethúil sa Ghaeltacht. Mar chainteoir Gaeilge, is 'gairm slógaidh' iad na figiúirí sin chun an Ghaeilge a chothú agus a athbheochan mar theanga labhartha inár bpobail áitiúla.
"Tá Fine Gael tiomanta go hiomlán don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus dá cur i bhfeidhm. Is tiomantas é, ag a chroílár, chun úsáid na Gaeilge ó lá go lá a chur chun cinn agus eolas uirthi a scaipeadh. Ba mhaith liom dá mbeadh sí níos feiceálaí mar theanga i sochaí an lae inniu." Tá rí-áthas orainn an gearrliosta agus buaiteoir Chomórtas Grianghraif na Gaillimhe a fhógairt. Cuireadh gach ceann de na grianghraif iontacha seo ar an ngearrliosta. Dar ndóigh, ní bheidh ann ach buaiteoir amháin, mar sin, is cúis áthais linn a fhógairt gur bhuaigh iontráil Linda McNulty ‘Fear ar Ghluaisrothar’ de bharr ... Read on >> Seo linn go Filideilfia The Kings letter in Irish and in English : with an introduction to the Irish language and reading lessons, for the use of His Majestys Irish subjects. Torthaí ar 'Mallaí Ní Ruairc' | ainm.ie
Ba é an chéad duine é de sheisear buachaillí agus triúr cailíní a saolaíodh do Dhonncha Liath Ó Conchubhair agus Mallaí Ní Ruairc ··· Is de bhrí go raibh Béal Átha na gCarr i ngeall ag Frinsigh Dhún Gar agus go raibh cabhair aige ón abhcóide cáiliúil Toirealach Mac Donnchadha, uncail Mhallaí Ní Ruairc, a d'éirigh le Donncha greim a fháil arís ar Bhéal Átha na gCarr ··· Agus í ag tagairt do chaomhnú na lámhscríbhinní agus d'fhoilsiú a bhfuil d'eolas stairiúil iontu is é a dúirt Nessa Ní Shéaghdha faoi in Celtica XVII ('Collectors of Irish Manuscripts'): 'He is the dominant figure and authority in these matters in the eighteenth century.' Deireadh Seán Ó Donnabháin[q.v.] gurbh iad a scríbhinní a chéadspreag a spéis sna seanfhoinsí staire ··· Chuir Síle Ní Chinnéide[B5] eagar ar a dhialann agus ar a leabhair nótaí in Galvia 1, 1954 ('Dhá Leabhar nótaí le Séarlas Ó Conchubhair') agus Galvia 4, 1957 ('Dialann Í Conchúir') ··· Shíolraigh Donncha ó na Conchubharaigh sin a bhí ina ríthe ar Chonnachta agus bhí Mallaí (d'éag 22 Nollaig 1760) síolraithe ó ríthe Bhréifne
Bhí Toirdhealbhach óg pósta ar Mary O'Rorke a bhí síolraithe ó Bhrian Ó Ruairc na Múrtha, agus ar neacht léi Mallaí Ní Ruairc, máthair Chathail Uí Chonchubhair [B6], Béal Átha na gCarr; is de bharr na cabhrach a fuair siad ó Thoirdhealbhach a d'éirigh leis na Conchubharaigh greim a choimeád ar 700 acra i mBéal Átha na gCarr ··· D'éirigh leis éalú, ní foláir, nó bhí sé i láthair ag cruínniú parlaiminte i mBaile Átha Cliath níos deireanaí an mhí sin Jul 14, 2011 - Tá an físeán seo gan spleodar gan gliondar agus ní spreagann sé grá don teanga ionam. Tá sé an-leamh agus chuir an comhrá idir an dalta agus an múinteoir róbó i gcuimhne dom. Ní cabhraíonn an ceol diddly-eye le híomhá na Gaeilge mar teanga seanchaite i súile na ndaoine óga ach oiread. Ba chóir go mbeadh sé níos suimiúla, níos spleodrach, níos bríomhara. Cad is Emoji ann?
Íomhá nó deilbhín beag digiteach is ea emoji a úsáidtear chun smaoineamh nó mothúchán a chur in iúl i gcumarsáid leictreonach. Faightear an téarma emoji ar iasacht ón tSeapáinis, agus tagann sé ó e pictiúr + moji litir nó carachtar.
Ansin, cad is Emoticon ann?
Is éard atá i straoiseog ná léiriú aghaidhe comhdhéanta de charachtair mhéarchláir, mar;), cá mbeadh emoji?.
Is cuid de theanga laethúil an duine iad emojis. Déanta na fírinne, fuair Tuarascáil Emoji 2015 le Emogi Research go n-úsáideann 92% den daonra ar líne emojis, agus dúirt 70% gur chuidigh emojis leo a gcuid mothúchán a chur in iúl ar bhealach níos éifeachtaí In 2015, an Foclóir Oxford roghnaigh fiú emoji mar fhocal na bliana! ?
Ach tá roinnt margaíochta á n-úsáid go héifeachtach acu! Déanta na fírinne, tá méadú 777% tagtha ar bhrandaí ar úsáid emojis ó Eanáir 2015.
Siúlann an t-infographic seo ó Signal trí go leor samplaí úsáide. Tá emojis ionchorpraithe ag Bud Light, Saturday Night Live, Burger King, Domino's, McDonald's, agus Taco Bell ina gcuid cumarsáide margaíochta. Agus tá sé ag obair! Gineann fógraí cumasaithe Emoji rátaí cliceáil-trí 20x níos airde ná caighdeán an tionscail
Sonraíonn Signal cuid de na dúshláin le Emojis freisin. Amharc ar an infographic thíos! ?
Tags: Bud Lightrí burgairDomino'semojimargaíocht emojistraoiseogMcDonald arDé Sathairn Night Livecomharthasmiley aghaidhclog taco I Mí Eanair 2014, chuir na ranganna ardleibhéal Gaeilge fáilte roimh an údar aitheanta Ré Ó Laighléis. Scríobh Ré Ó Laighléis an t-úrscéal Gafa atá á dhéanamh ag na daltaí don chúrsa Ardteiste. Ar an lá speisialta, thug Ré léárgas doimhin agus go leor eolais faoi na carachtair suimiúla casta do na daltaí. Bhain chuile dhuine tairbhe agus taitneamh as an gcuairt seo! Míle buíochas a Ré! B'íonnan an €5 milliún breise a tugadh don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hoileáin agus 13.8% den €36 milliún breise a fuair an Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta sa Bhuiséad.
D'fhiafraigh an Teachta Dála de chuid Shinn Féin Pat Buckley den Aire Gaeltachta Josepha Madigan sa Dáil an tseachtain seo ar dhóigh léi go raibh "cothrom na Féinne á thabhairt aici don Ghaeilge, don Ghaeltacht, do na hoileáin agus don Fhoras Teanga leis an ardú 8% atá beartaithe aici dóibh i mBuiséad 2019".
Chuir Buckley an t-ardú sin i gcomparáid leis an ardú 14% a tugadh don chiste do chúrsaí cultúir agus an t-ardú 15% a tugadh do chúrsaí oidhreachta.
Sa bhfreagra scríofa a thug sé, níor fhreagair an tAire Stáit Seán Kyne an cheist faoi chúrsaí cothromaíochta sa roinn agus ní dúirt sé cé acu an raibh sé sásta nó nach raibh gur tugadh cothrom na Féinne don Ghaeilge sa Bhuiséad.
Dúirt sé, áfach, go raibh "neart dul chun cinn déanta ag an Rialtas" ó thaobh an chaiteachais sa réimse sin i mBuiséad 2019 agus go raibh sé "ag tnúth le tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh" sna blianta atá amach romhainn.
Luaigh an tAire Stáit an t-airgead breise a cuireadh ar leataobh i mBuiséad 2019 d'Údarás an Gaeltachta, don phróiseas pleanála teanga, do scéimeanna áirithe de chuid a Roinne, d'infreastruchtúr calafoirt agus seirbhísí iompair d'oileáin Árann agus do Thoraigh.
€67.5 milliún a bheidh ar fáil don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hoileáin in 2019, méadú €5 milliún ar an €62.6 milliún a cuireadh ar fáil anuraidh.
Nuair a fógraíodh Buiséad 2019, cháin Conradh na Gaeilge agus polaiteoirí de chuid an fhreasúra a laghad a bhí ann don Ghaeilge agus don Ghaeltacht.
Ní leor an t-ardú a fógraíodh inniu sa Bhuiséad do chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus níor tugadh 'cothrom na Féinne' do phobal na teanga, dar le Conradh na Gaeilge.
Fág freagra ar 'Freagra ar bith ó Kyne ar cheist faoi easpa cothromaíochta don Ghaeilge ina roinn'
Cothrom na Féinne don Ghaeltacht a theastaíonn Dé hAoine, Samhain 23 2018 ag 10:23 am
Ins an tuarascáil "An Plean Forbartha Náisiúnta agus an Ghaeltacht 2018-2027" a choimisiúnaigh an eagraíocht neamhspleách Teacht Aniar tá abairt amháin a sheasann amach.
"Idir 2005 agus 2009 b'ionann an caiteachas caipitiúil ar an nGaeltacht agus na hOileáin agus €299 milliún. Is féidir an caiteachas seo thar ceithre bliana a chur i gcomparáid leis an €178 milliún atá geallta do na deich mbliana ó 2018 go 2027,"
Tá an scéal níós measa ó thaobh Údaráis na Gaeltachta de. Bhí titim 70% ar an maoiniú do Údarás na Gaeltachta ó € 22.5 milliún i 2007 go € 6.68 milliún i 2017. Le linn na tréimhse céanna tháinig méadú 66% ar bhuiséad an IDA. Siún Ní Dhuinn interviews Hilary O'Hagan, Headchef, 3fe.
By @Siuners in As an Nua Interviews May 5, 2016
'Bhí mé ag obair 16 uair a chloig sa lá ar feadh 6 nó 7 de bhlianta. Nuair a fhéachaim siar anois, bhí sé an-deacair ach tá mé sásta go ndearna mé é- it makes you.'
As an Nua Interviews Hilary O' Hagan, Headchef 3fe, founder of Blas Catering.
Is duine ilgnéitheach, iltréitheach í Hilary O' Hagan. Tá a comhlacht cócaireachta féin aici, is í an príomhchócaire in 3fe í; caifé a d'athraigh cultúr an chaifé sa tír seo, tá clár teilifíse, 'What are you eating?' á chur i láthair aici anois ar RTÉ 1 . Labhair muid faoi shaol an chócaire, faoina cur chuige san obair agus faoina spreagadh cruthaitheach.
Siún: Inis dom faoin gcomhlacht, Blas Catering, i dtosach báire..
Hilary: Thosaigh Blas Catering de thimpiste, really. Bhí mé ag obair le comhlacht lónadóireachta mór, a bhaineann le Itsa Bagel agus Domini Kemp agus iad siúd. Bhí siadsan ag dul i méid agus bhí roinnt gigs acu nach raibh spéis acu iontu, ghlac mise iadsan go neamhspleách. Cinn bheaga, 20 agus 40 duine, b'fhéidir. Ní dhéanaim an-chuid acu ach déanaim bainis ó am go chéile.
S: Conas a fuair tú an post mar phríomhchócaire in 3fe?
H: Bhuel, bhí aithne agam ar Colin (Harmon, úinéir agus bunaitheoir 3fe). Is cara liom é. Ag an am, bhí ag obair go páirt-aimseartha in áiteanna difriúla, bits and pieces de rudaí. Roimhe sin, bhí mé ag obair 16 uair a chloig sa lá ar feadh 6 nó 7 de bhlianta agus bhraith mé burnt out. Tháinig Colin chugam agus bhí duine á lorg aige chun cáca a dhéanamh don chaifé le seachadadh amach, i dtosach. Níor oibrigh sin amach ar chúiseanna éagsúla ach nuair a d'oscail sé an caifé seo (Sráid na Canálach Móire Íochtarach) tháinig sé chugam arís. Sin thart ar trí bliana ó shin anois.
S: Sin gnáthshaol an chócaire, ag obair ó mhaidin go hoíche, nach ea?
H: Yep. Nuair a fhéachaim siar anois, bhí sé an-deacair ach tá mé sásta go ndearna mé é, it makes you. Sílim go bhfuil rogha anois ag daoine é sin a dhéanamh nó gan é a dhéanamh. Dá gcuirfeá ceist orm 10 mbliana ó shin faoi shaol an chócaire, ní bheadh sé á mholadh agam d'éinne. Tá go leor bealaí oibre ann anois nach raibh ann deich mbliana ó shin. Tá sé an-tábhachtach na huaireanta fada sin a dhéanamh ag an tús, dar liom. Tugann sé work ethic láidir duit agus scileanna a bhaineann le rudaí a dhéanamh go gasta. Seasann sé leat.
S: An gceapann tú go bhfuil mórán de thionchar ag faisean ar bhia anois?
H: Cinnte. Trends, is dócha an focal is oiriúnaí.
S: Tá cáil ar 3fe mar chaifé comhaimseartha, an bhfuil sé de dhualgas ort súil a choinneáil ar na trends is déanaí?
H: Ní dualgas é, is maith liom rudaí nua a thriail. Tá 3fe trendy, ach freisin níl mórán de attention span agam. Bím i gcónaí ar lorg rudaí nua.
S: An gcabhraíonn an saol ar líne leat, chun spreagadh a fháil?
H: Yep, bím ar Instagram go minic agus blaganna freisin. Domsa agus go leor daoine cruthaitheacha eile, bíonn an-tionchar ag rudaí físiúla orainn. Faighim spreagadh ó phictiúr, colour-schemes, bia i mbialanna eile freisin. Bhí mé ealaíonta riamh; dathanna, uigeacht is mó a théann i bhfeidhm orm. Ní hé go raibh cúlra an bhia agam, tá súil agam nach léann mo mháthair é seo ach ní raibh sí riamh iontach ag cócaireacht mar sin thosaigh mé ag cócaireacht as mo stuaim féin go luath i mo shaol!
S: An raibh 'fhios agat gurb é seo a bhí uait agus tú ar an mheánscoil?
H: Is cuimhin liom go raibh mé ag iarraidh culinary arts a chur síos ar an CAO. Ag an am sin, bhí Gordon Ramsey agus Marco Pierre White ar an teilifís i mbun cláracha a léirigh an ghairm mar rud a bhí an-fearúil agus aggressive. Chuir sin isteach orm, bhí an chosúlacht air go raibh sé male-orientated, male-dominated agus scanrúil, le bheith fírinneach. Fuair mé comhairle ó mo mhuintir dul le cúrsa hospitality. Bhí baint ag an gcúrsa le gnó agus bhí sé níos leithne mar chúrsa, ná an cúrsa a bhí bunaithe ar an gcócaireacht amháin. Rinne mé sin ach ní raibh mé ar an mac léinn is fearr sa choláiste mar bhí mé ag iarraidh mo chuid ama ar fad a chaitheamh sa chistin.
S: Luaigh tú gur cheap tú go raibh an earnáil male-orientated, an bhfuil aon athrú tagtha ar an earnáil ó shin?
H: Tá an chosúlacht uirthi ón saol lasmuigh nach bhfuil mórán athrú tagtha uirthi, ach má théann níos doimhne sa scéal, tá sí ag athrú go mall. Cuirim i gcás, Jess in Kai i nGaillimh. Déanann sí stuif dochreidte. Is ionspioráid iontach í domsa agus don earnáil, is ceannródaí í i gcur chun cinn na mban san earnáil.
S: Tá go leor eile agat á dhéanamh lasmuigh den obair a dhéanann tú le 3fe, idir Blas Catering, obair theilifíse agus comhairle a chur ar ghnóanna eile, conas a bhainistíonn tú do chuid ama?
H: Mar chócaire gairmiúil, tá mé gafa ag bia. Ach lasmuigh den saol oibre, is ionann mo chaitheamh aimsire agus mo phost, ar bhealach. Bíonn orm 'bheith an-eagraithe sa saol gairmiúil. Tá mo dhialann an-tábhachtach agus m'fhón freisin. Deir m'fhear céile go mbainim úsáid as mo chuid scileanna eagraithe ar fad san obair mar nuair a théim abhaile, tá mé uafásach!
S: An gceapann tú go bhfuil Baile Átha Cliath anois ar chomhchéim le cathracha móra eile maidir le bia?
H: Tá rogha ann anois, rud nach raibh ann cúpla bliain ó shin. Ag brath ar an rud atá uait, is maith liomsa Forest Avenue le haghaidh fine dining. Tá Pichet thar barr freisin. Ar na háiteanna nua, tá mé tógtha le Delahunt agus Bastible. Maidir le caifés, is maith liom Fumbally agus 147 deli.
S: An bhfuil tú in ann hata an chócaire a bhaint agus tú amuigh ag ithe?
H: Nílim in ann é sin a dhéanamh in aon chor. Bíonn sonraí na bialainne á scrúdú agam, an tseirbhís, an bia, an tslí a chuirtear an bia i láthair gan stad. Cuireann sé m'fhear céile as a mheabhair!
S: An smaoineodh tú ar d'áit féin a oscailt riamh?
H: Níl 'fhios agam. Tá rioscaí ollmhóra ag baint le d'áit féin a thosú. Chomh maith leis sin, is breá liom 3fe agus an cultúr atá cruthaithe ag Colin ann. Tá cur chuige nua, comhaimseartha aige maidir le gnó agus tá fás ollmhór tagtha ar an ngnó. Bheadh sé an-deacair é sin a fhágáil i mo dhiaidh.
S: An mbíonn tionchar ag an gcur chuige atá ag Colin ar gach duine in 3fe?
H: Cinnte. Cuir i gcás, cé gur mise an phríomhchócaire, ní hé go gcuthaím an biachlár i m'aonair. Fáilím roimh mholtaí ó gach ball foirne bunaithe ar a dtaithí agus spéiseanna. Tá áit lárnach ag an gcomhoibriú i ngach a dhéantar ann. Spreagann sin mise. Níl aon rialacha anseo, athraíonn gach rud an t-am ar fad.
S: Ag caint ar chultúr comhaimseartha an bhia, tá tú anois ag obair ar 'What are you eating' ar RTÉ 1, an gceapann tú go bhfuil athrú ag teacht ar mheon na n-Éireannach maidir le bia?
H: Ceapaim go bhfuil muid ag cur le feasacht daoine, go príomha. Bhí sin ag teastáil le fada. Caithfidh muid smaoineamh ar cad as a dtagann an bia atá á ithe againn.
S: Ar deireadh, is léir go mbaineann tú an-taitneamh as do phost, ach céard é an rud is fearr faoin bpost?
H: An tsaoirse, déarfainn. Saoirse chruthaitheach. Níl aon rialacha ann, níl mórán áiteanna oibre mar sin ann!
Má tá spéis agat sa bhia ealaíonta a dhéanann Hilary , is féidir leat í a leanúint ar Twitter agus ar Instagram nó tabhair cuairt uirthi in 3fe féin! Is iad an grúpa a bhí sa chéad bhliain den chlár a bhí ag tabhairt faoin nGaeilge Chumarsáideach sa scoil bhliain reatha agus moltar é de bharr go dtugann sé leanúnachas dóibh i bhfoghlaim na Gaeilge ón tsraith shóisearach. Tomhas na seachtaineIs múinteoirí scoile iad an tUasal Bán, Dubh agus Rua. Tá cúig ábhar le múineadh: Béarla, Fraincis, Mata, Stair agus Tíreolaíocht. If you check the statements of the Taoiseach and the British Prime Minister when they came to Hillsborough there is no mention of Irish language rights whatsoever. I gComórtas Chaisleán an Ghainimh bhí go leor teaghlach agus leanaí ag tógáil rudaí iontacha le samhail dár n-Ionad Pobail féin “Halla le Chéile” mar bhuaiteoir! An Rí Lir (Dráma)

Is dráma traigéide leis an drámadóir clúiteach Sasanach, William Shakespeare, é An Rí Lir (Béarla: "King Lear") a gcreidtear gur scríobhadh é idir 1603 agus 1606. Meastar é a bheith ar cheann dá chuid oibreacha is mó. Tá an dráma Llŷr
bunaithe ar fhinscéal Llŷr na Breataine, rí Ceilteach réamh-Rómhánach (tá an focal 'Llŷr' díorthaithe ón Cheiltis choiteann *"leros" "muir"). Cuirtear é in oiriúint go forleathan ar stáitse agus ar an scáileán, agus pearsa an Rí Lir curtha i ngníomh ag go leor d'aisteoirí saoithiúla an domhain.
Tá dhá leagan ar leith den dráma ann: "The True Chronicle of the History of the Life and Death of King Lear and His Three Daughters", a tháinig amach i bhformáid 'in-quatro'
sa bhliain 1608, agus "The Tragedy of King Lear"
leagan atá níos fearr don amharclann, a tháinig amach sa Chéad Fhóilió sa bhliain 1623.
De ghnáth, clóbhuailtear an dá théacs i leagan cónaidhmithe, cé go n-áitíonn an-chuid d'eagarthóirí na linne seo go bhfuil a shláine féin ag na leagain éagsúla.
Tar éis na hAthghairme is minic go raibh an dráma athraithe ag cleachtóirí amharclainne, toisc nár thathain a bhéim dhúlagair dhorcha leo, ach ón 19ú haois ar aghaidh, amharctar air mar cheann de sáréachtaí Shakespeare. Tá an tragóid seo aitheanta ach go háirithe faoi a thóraíocht doimhneachta agus a bhreithnithe ar nádúr na fulaingthe agus an ghaoil daonna. Eagrán nua Gaeilge é seo bunaithe ar aistriúchán a rinne an foclóirí, an tAthair Pádraig Ua Duinnín, agus tá sé curtha in oiriúint do léitheoirí óga an lae inniu ag Maitiú Ó Coimín. Ghlac na hImazighen féin lánpháirtíocht sa choimhlint sin ach ba bheag an buíochas a thug an stát nua dóibh as a n-iarrachtaí. Tá titim ar líon na gcainteoirí Gaeilge laethúla laistigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht de réir fhigiúirí an daonáirimh a foilsíodh inniu. Inis Ní

Oileán beag de chuid na hÉireann is ea í Inis Ní. Tá an t-oileán seo suite i gCuan Chloch na Rón amach as chósta Chonamara. Bhí 26 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006. De réir an daonáirimh a ndeachaigh i bhfeidhm in 2011, bhí ardú ar líon na muintire go 43. Is lár ionad an léinn Éireannaigh Áras Glucksman na hÉireann in Ollscoil Nua Eabhrac Tá sé suite i gceartlár Greenwich Village i Nua Eabhrac Tá cúrsaí ar fáil i stair, litríocht, ceol agus polaitíocht na hÉireann comh maith leis An Ghaeilge. Is féidir le micléinn stáidéar a dhéanamh ar na hábhair sin mar pháirt dá gcéim. Ar líne amháin atá Oireachtas na Gaeilge de bharr na paindéime. Agus gan aon mhórtheacht le chéile ag na Gaeil i mbliana, sa tsraith seo labhraíonn Tuairisc.ie le daoine aitheanta faoi na rudaí is mó a bhraithfidh siad uathu
Dé Céadaoin, Deireadh Fómhair 28 2020 ag 5:45 am
Nell Ní Chróinín, amhránaí
Braithfidh mé uaim go mór an comhluadar agus na cairde atá déanta agam thar na blianta agus mé ag freastal ar an Oireachtas. Buailim leo uair sa bhliain agus beidh mé uaigneach gan iad i mbliana. Braithfidh mé uaim na carachtair ó na ceantair Ghaeltachta éagsúla. Is cuma má táthar ar comhaois liom nó má táthar dhá scór níos sine ná mé bímid ar fad ag an Oireachtas le chéile. Bíonn gach éinne in ardghiúmar ag an Oireachtas agus cuireann sé sin leis an atmaisféar. Bíonn atmaisféar dochreidte le brath. Bíonn muid ag tnúth leis an bhféile an bhliain ar fad agus faoi dheireadh bíonn sé linn. Cuireann sé i gcuimhne duit cé chomh tábhachtach agus cé chomh saibhir is atá ár gcultúr, ár dteanga agus ár n-amhrán. Má bhíonn tú riamh in amhras faoi thodhchaí na Gaeilge, imíonn an t-amhras sin agus tú ag fágaint an Oireachtais. Braithfidh mé sin uaim go mór i mbliana.
An bhfuil aon rud speisialta beartaithe agat ag an deireadh seachtaine leis an Oireachtas a cheiliúradh?
Beidh mé ag éisteacht le Raidió na Gaeltachta ag an deireadh seachtaine mar tá roinnt clár beartaithe acu chun ceiliúradh a dhéanamh ar an Oireachtas. Beidh mé féin páirteach sa gclár Bladhaire, clár speisialta atá á dhéanamh ag Áine Ní Bhreasláin faoin Oireachtas tráthnóna Dé hAoine. Beidh cúpla CD á seinm agam d'amhránaithe ar an sean-nós agus déanfaidh mé iarracht gan a bheith ag gol. Cuirfidh mé scairt ar roinnt cairde a bhuailfinn leo ag an Oireachtas de ghnáth mar go mbeidh muid ar fad in ísle brí. Tá a fhios agam má labhraím leo go ndéanfaidh sin an-mhaitheas dom.
Tomaí Ó Conghaile, aistritheoir agus úinéir NÓS
Cad iad na rudaí is mó a bhraithfeá uait faoin Oireachtas?
Is iomaí tarraingt agus buntáiste a bhaineann leis an Oireachtas ach sílim gurb é an ghné is tábhachtaí de ná an mothú láidir pobail a bhíonn le blaiseadh ann. Ní minic a fhaigheann pobal na Gaeilge sin ar bhonn náisiúnta ó cheann ceann na bliana agus is rud é a bhfuil géarghá leis i láthair na huaire.
Tharla sé nach raibh mé ag an Oireachtas anuraidh mar sin bhí mé ag súil go mór le hathcheangal leis an fhuinneamh speisialta sin – agus le filleadh ar an spraoi ar fad – i gcathair na Gaillimhe i mbliana. Faraor, beidh ar gach duine againn fanacht tamall eile anois ach tá mé cinnte go gcuirfidh an fuireach faobhar breise ar spiorad na féile an bhliain seo chugainn!
Tá muid teoranta go leor anseo sa Bheilg – mar atá formhór na hEorpa – de bharr na dianghlasála nua ach beidh mé ag leanúint roinnt de na himeachtaí ar líne atá beartaithe ag an Oireachtas. Oíche Shamhna a bheidh ann fosta ar ndóigh mar sin beidh coinnle go leor lasta san árasán agam, agus tabharfaidh mé na sinsir agus iad sin a chuaigh romhainn chun cuimhne. Cá bhfios nach mbeidh scéal nó amhrán ann le cuid de Ghaeil eile na Bruiséile, taobh istigh de na srianta gan amhras. Beannachtaí na Samhna oraibh uile.
Sonia Nic Giolla Easpuig agus a mac, Deirdre Learmont agus Seán Ó Muireagáin
Deirdre Learmont, léiritheoir teilifíse
Cad iad na rudaí a bhraithfeá uait faoin Oireachtas?
Cronóidh mé an chraic agus an diabhlaíocht agus na daoine nach bhfeicim ó cheann ceann na bliana. D'fhoilsigh an tOireachtas féilire i mbliana agus tá sé crochta ar an chuisneoir agam. Thug sé tógáil meanma dom achan am a tharraing mé doras an chuisneora le linn na dianghlasála agus ba mhinic sin. Tá leathanach iomlán eile d'aghaidheanna gealgháireacha an Oireachtais ag gabháil le gach mí nua. Ba mhór an compord é.
Beidh mé ag coimhéad na himeachtaí ar líne agus beidh muid uilig réidh don chraic in 2021 má fhágtar slán muid. Tá freámhacha na Faróise sa tSean-Ioruais, teanga a thagann ó ré na Lochlannach. Bhí an teanga Lochlannach seo aonfhoirmeach go dtí gur thosaigh na Lochlannaigh ag dul go réigiúin dhifriúla (Albain, Sealtainn, Inse Orc, Inse Ghall, Oileáin Fharó agus an Íoslainn). Ansin thosaigh an tSean-Ioruais ag roinnt i gcúpla canúint dhifriúil agus, i gcásanna áirithe, fuair an teanga bás ar fad. Tá Faróis an lae inniu i bhfad níos gaire don Íoslainnis ná don Danmhairgis agus tá gnéithe de chuid na Sean-Ioruaise le fáil inti.
Tá sé suimiúil go bhfuil an Fharóis beo ar chor ar bith, má smaoiníonn tú ar an stair choilíneach atá ag na hoileáin. Sa bhliain 1380, nuair a fuair an Danmhairg smacht ar na hoileáin i dtosach, rinneadh teanga na heaglaise, an teanga scríofa agus, tar éis achair ama, an teanga a úsáideadh i gcúrsaí oifigiúla i gcoitinne den Danmhairgis. Níor baineadh ach úsáid theoranta as an bhFaróis ar feadh cúig chéad bliain, go dtí deireadh an ochtú haois déag, nuair a thosaigh teangolaithe ag dheanamh iarrachta samplaí den "tseanteanga" a bhailiú. Léirigh an taighde a lán bailéad, finscéalta agus nathanna cainte a bhí curtha ar aghaidh de bhéal ó ghlúin go glúin. Ó na foinsí seo, cruthaíodh teanga scríofa san Fharóis, rud nach raibh ann roimhe sin.
Ag an am sin, tháinig an náisiúnachas chun cinn go láidir agus thosaigh díospóireacht ar neamhspleáchas na n-oileán i measc an phobail nach raibh ann roimhe sin. Fuair an laoch náisúinta, Nólsoyar Páll (1766-1808), inspioráid ó smaointe réabhlóideacha na Fraince agus Mheiriceá agus thosaigh sé feachtas i gcoinne mhonaplacht na Danmhairge i gcúrsaí trádála, rud a spreag an náisiúnachas tuilleadh sna hoileáin. Chinntigh bás an laoich in uiscí stoirmiúla an Atlantaigh, bás gan mhíniú a cheap go leor baint a bheith ag oifigigh Danmhargacha leis, chinntigh sé seo gur bhain Páll stádas amach mar íol i measc na náisiúnaithe.
Ba iad na daoine óga ba ghníomhaí sa streachailt seo chun neamhspleáchas a bhaint amach ón Danmhairg agus sna hiarrachtaí chun an tseanteanga a athbheochan. Tharla go leor i gCóbanhávan, áit a raibh formhór na mac léinn ag staidéar. Bhunaigh siad a gcumann tírghrách féin sa chathair sin in 1881. Bhí sé níos éasca ag na Faróigh a ndifríocht ó na Danmhargaigh a thaispeáint i dtír an choilíní, in ainneoin gur caitheadh leo mar shaoránaigh Danmhargacha agus gur tugadh na sochair chéanna dóibh a tugadh do dhúchasaigh na tíre. Nuair a chuaigh grúpa de na mic léinn seo ar ais go dtí a dtír dhúchais ag Nollaig na bliana 1888, chruthaigh siad Foringafelag, cumann náisiúnta a raibh sé mar phríomhaidhm aige an Fharóis a mhúineadh agus a scaipeadh go forleathan.
Ach de réir mar a tháinig borradh faoi chúrsaí neamhspleáchais, bhí scoilt ag teacht chun cinn i measc na ndaoine maidir leis an méid neamhspleáchais a bhí ag teastáil. Bhí dreamanna áirithe ann a raibh neamhspleáchas iomlán ag teastáil uathu ón Danmhairg, i réimsí mar oideachas, cúrsaí riaracháin agus cúrsaí gnó. Ach bhí daoine eile ann a chonaic na buntáistí a bhain le bheith ceangailte leis an Danmhairg: an t-airgead, an gradam a bhain le bheith nasctha le tír chumhachtach Eorpach, agus an cead a bhí acu teacht i dtír ar chóras sóisialta na Danmhairge.
Teanga na múinteoireachta
Sa bhliain 1938, rinneadh teanga oifigiúil na múinteoireachta den Fharóis sna hoileáin ach leanadh ar aghaidh ag teagasc na Danmhairgise sna scoileanna le cur ar chumas daltaí leibhéal maith líofachta a bhaint amach sa teanga sin. Sa bhliain 1948, tháinig na Faróigh agus na Danmhargaigh ar chomhréiteach: rinneadh dlí Rialtais Dúchais a achtú a thug i bhfad níos mó cumhachtaí don rialtas áitiúil. Sa deireadh thiar, bhí an Danmhairg sásta glacadh leis an bhFaróis mar theanga oifigiúil.
Sa lá atá inniu ann, tá ceist an neamhspleáchais fós ina cnámh spairne. Tá daoine áirithe ann go fóill a bhfuil neamhspleáchas iomlán ag teastáil uathu, ach tá dream eile ann a bhfuil eagla orthu nach bhféadfadh na hoileáin bheaga seo maireachtáil gan na fóirdheontais a fhaigheann siad ón Danmhairg. Ach maidir leis an teanga, tá éirithe leis na Faróigh neamhspleáchas a bhaint amach sa réimse seo. Is í an Fharóis an teanga labhartha sa tír anois agus tá sí á labhairt chomh maith ag an 20,000 nó 30,000 duine de bhunadh Oileán Faró atá ina gcónaí sa Danmhairg.
Tá an traidisiún béil an-tábhachtach agus tá na fabhalsceálta agus na finscéalta a choimeád a sinsear beo mar chuid lárnach fós den chultúr láidir Faróch. Tá damhsa traidisiúnta ag na Faróigh, damhsa a tháinig anuas ó na meánaoiseanna, agus a bhfuil an amhránaíocht fite fuaite tríd. Tá an ghné labhartha mar chuid thábhachtach den damhsa seo agus, ós rud é go raibh an damhsa i gcónaí lárnach sna féilte traidisiúnta, chabhraigh seo leis an teanga a choimeád beo.
Tá éirithe leis na Faróigh a dteanga a athbheochan, teanga nach raibh scríofa agus nár labhraíodh ar chor ar bith, beagnach, ar feadh cúig chéad bliain. Sa lá atá inniu ann, tá cultúr agus teanga faoi leith acu a dhéanfaidh iad a idirdhealú i gcónaí ón gcoilíní, agus a chinnteoidh nach dtiocfaidh meath go deo ar na nithe a dhéanann difriúil iad ó chultúir eile. Ina n-intinn siúd, níor deineadh coilíniú orthu riamh - maireann siad trí mheán a dteanga féin, tá siad ceangailte go láidir lena gcultúr agus stair shuaithinseach féin. Ag an am céanna, tá sé de bhuntáiste acu gur féidir leo teacht i dtír ar an gcóras sóisialta Danmhargach.
D'fhéadfaí a rá, mar sin, go bhfuil leas á bhaint acu as na nithe is fearr ina dtír féin agus na nithe is fearr sa Danmhairg.
Is as Contae na Mí í Caoimhe Nic Giolla. Tá sí déanamh máistreachta sa Drámaíocht agus Scannánaíocht Éireannach i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Le linn a bliana deiridh sa phost, rinne Anne maoirseacht ar ghnóthachtáil trí sprioc straitéiseacha a bhí thar a bheith tábhachtach: sa chéad dul síos, bhí níos mó ná 1,000 mac léinn cláraithe le IOM; sa dara dul síos, d'éirigh le Anne agus lena foireann Lóistín na Mac Léinn Chúirt an Fhaoitigh a cheannach, ar forbraíocht chónaithe é lena gcuirfear cóiríocht ar ardchaighdeán ar fáil do mhic léinn IOM agus a chuirfidh le fás agus forás an champais amach anseo; agus ar deireadh, faoi stiúir Anne rinneadh tairiscint chun Baitsiléir san Oideachas trí Ghaeilge a sholáthar – próiseas tairisceana inar éirigh le IOM, agus mar thoradh air bhronn an Roinn Oideachais agus Scileanna conradh ar an Institiúid leis an gclár a chur i gcrích. Gabriel Rosenstock Born in 1949 in Kilfinane, Co. Limerick, he is the author/translator of over one hundred books since his first collection Susanne sa Seomra Folctha (1973). Oráistí (1991) is a collection of new and selected poems. He has translated, among others, Séamus Heaney, Georg Trakl, Günter Grass, and is also a haikuist. Rosenstock is a member of Aosdána. Deir Eileen Maguire, Coláiste an Earagail, go bhfuil dóigheanna éagsúla ann le bheith rannpháirteach, “Ba chóir an leabhar a léamh i dtús báire. Tá neart acu ar fáil sa Lárleabharlann i Leitir Ceanainn ach beidh siad ar fáil fosta in Easons agus i siopa Soláthairtí Oideachais Sprint. Gheobhaidh duine ar bith a fhaigheann leabhar ar iasacht ón Lárleabharlann nó a cheannaíonn é ó na soláthraithe áitiúla, gheobhaidh siad suaitheantas agus mholfadh muid dóibh é sin a chaitheamh i rith na 5 seachtainí. Tógáil ar pháirtnéireachtaí leis na hÚdaráis Áitiúla, Gníomhaireachtaí Stáit agus eagraíochtaí eile le haghaidh a thabhairt ar easpaí bonneagair agus forbairt na Gaeltachta a chur chun cinn. Buaiteoirí Chomórtais Liteartha an Oireachtais 2020 | Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge
Buaiteoirí Chomórtais Liteartha an Oireachtais 2020
Tréaslaímid le buaiteoirí uile na gComórtas Liteartha a fógraíodh ar líne i mbliana agus baill de chuid Aontas na Scríbhneoirí ina measc go tréan. Tadhg Mac Dhonnagáin a thug leis an chéad duais don úrscéal do léitheoirí fásta - muid ag súil go mór é sin agus duais-saothair eile a léamh go luath! 'Why should Maths get prominence over our own national language?' – Colm O'Rourke ag trácht ar chás na Gaeilge – Tuairisc.ie
'Why should Maths get prominence over our own national language?' – Colm O'Rourke ag trácht ar chás na Gaeilge
Deir an tráchtaire agus príomhoide aitheanta Colm O'Rourke gur cheart go mbeadh an Ghaeilge éigeantach agus go mbeadh marcanna bónais ag dul léi
Dé Máirt, Lúnasa 20 2019 ag 5:59 am
Tá a chuidsean ráite ag Colm O'Rourke, duine de na príomhoidí scoile is aitheanta in Éirinn, faoin dá cheist is mó atá i mbéal an phobail maidir le teagasc na Gaeilge – an Ghaeilge éigeantach agus díolúine na Gaeilge.
"Ba chóir don Ghaeilge a bheith éigeantach," a deir an tráchtaire CLG agus iarpheiladóir go neamhbhalbh le Tuairisc.ie.
"An díospóireacht faoin nGaeilge a bheith éigeantach nó roghnach, sin í an díospóireacht mhícheart. Ba chóir dúinn a bheith ag caint faoin mbealach a bhfuil an Ghaeilge á múineadh sna scoileanna agus faoi na fadhbanna a bhaineann le múineadh na Gaeilge. Ná bac an rud seo faoi Ghaeilge éigeantach nó an Ghaeilge roghnach," a dúirt an fathach peile atá ina phríomhoide ar Scoil Chlasaiceach Naomh Pádraig san Uaimh.
Maidir leis na hathruithe a fógraíodh an tseachtain seo ar chóras na ndíolúintí, deir O'Rourke go bhfuil an baol ann go bhfágfaidh an córas nua go mbeidh brú mór ar phríomhoidí.
"Is cinnte go bhfuil méid áirithe imní ar phríomhoidí mar mé féin go mbeimid báite in iarratais ó thuismitheoirí a bheidh ag iarraidh nach mbacfadh a bpáistí leis an nGaeilge. Mar sin is dóigh liom go gcaithfear súil an-ghéar a choinneáil ar an mbealach a chuirtear i bhfeidhm é. Ní dochar ar bith é nach mbeidh gá feasta le tuairisc shíceolaíochta mar thaca le hiarratas ar dhíolúine fad is nach mbeidh rabharta mór iarratas anois ann. Ní bheidh fadhb ag príomhoidí déileáil leis fad is atá na critéir a leagtar síos an-soiléir go deo.
"Níl bun ná barr leis an scéal go mbíonn daoine ag fáil díolúine ón nGaeilge toisc deacrachtaí foghlama a bheith acu agus ansin iad ag déanamh staidéir ar Spáinnis nó Fraincis don Ardteist. Caithfear dul i ngleic leis na rudaí sin go léir. Duine atá ag déanamh teanga eile ní cóir go mbeadh sé i dteideal díolúine a fháil ón nGaeilge."
Dar le O'Rourke go bhfuil cúpla réiteach ar chás na Gaeilge sa chóras oideachais.
"Is léir go bhfuil rud amháin ann a d'fhéadfaí a dhéanamh, sin marcanna bónais a thabhairt don Ghaeilge, ag an ardleibhéal agus an gnáthleibhéal. Sin bealach maith amháin an teanga a chur chun cinn. Cén fáth go dtabharfaí tús áite don Mhata seachas dár dteanga náisiúnta?
"Chomh maith leis sin, d'fhéadfaí deontais bhreise nó faoiseamh cánach de chineál éigin a thabhairt do dhaoine chun iad a spreagadh dul go dtí an Ghaeltacht. Ba chóir an bhéim go léir ag gach leibhéal a bheith ar an gcaint agus ar an éisteacht. Ach bheinn sásta dá mbeadh ábhar eile, litríocht na Gaeilge, ar fáil chomh maith do dhaoine le caighdeán níos airde."
Níl O'Rourke sásta beag ná mór leis an gcúrsa Gaeilge mar atá agus deir sé gur beag blas a fhaigheann múinteoirí agus daltaí air. Ba chóir leasú radacach a dhéanamh ar shiollabas na hArdteiste, a deir sé.
"Seo iad na rudaí ba cheart dúinn a bheith ag caint fúthu sa díospóireacht faoin nGaeilge sa chóras oideachais. Teip a raibh costas mór ag baint leis a bhí sa siollabas traidisiúnta agus caithfear athrú ó bhonn a dhéanamh air. Táimid ag an bpointe anois go bhfuilimid i mbun díospóireachta faoi cé acu ar cheart nó nár cheart ár dteanga féin a theagasc do dhaltaí áirithe – is ionann sin agus admháil gur theip ar an bpolasaí go dtí seo.
"An tsraith shóisearach nua ba chóir go mbeadh béim mhór inti ar chaint agus ar éisteacht ach fuarthas réidh leis an scrúdú cainte roghnach a bhíodh ann! Is dóigh liom chomh maith gur cheart an Ghaeilge a cheangal le hábhair eile agus an teanga a cheangal le gnéithe eile de chultúr na hÉireann – an spóirt, an damhsa, cultúr na teanga féin."
In agallamh le Tuairisc.ie dhá bhliain ó shin, dúirt O'Rourke gur drochphleanáil na Roinne Oideachais ba chúis leis an ghanntanas múinteoirí Gaeilge. Níl mórán feabhais tagtha ar chúrsaí ó shin, a deir sé.
"Níl aon amhras ach go bhfuil fadhb mhór ann maidir le múinteoirí Gaeilge a fháil. Sin teip eile de chuid an chórais. Bíonn ar mhúinteoirí Gaeilge bunchéim a dhéanamh agus ansin cúrsa dhá bhliain PME, a chosnaíonn níos mó ná €10,000. Déanann múinteoirí adhmadóireachta, corpoideachais agus eolaíochta cúrsa ceithre bliana agus an chéim mar chuid de. Cén fáth go mbeadh éagóir mar seo á déanamh ar mhúinteoirí Gaeilge agus cén fáth go mbeadh orthu airgead mór a chaitheamh agus bliain eile a dhéanamh? Seafóid atá ann agus tá sé an-mhíchothrom."
Dúirt O'Rourke gur trua leis féin nach bhfuil labhairt na Gaeilge aige ach gur dócha gur sampla eile é sin de chóras lochtach.
Fág freagra ar ''Why should Maths get prominence over our own national language?' – Colm O'Rourke ag trácht ar chás na Gaeilge'
Marian Dé Máirt, Lúnasa 20 2019 ag 6:59 pm
Totally agree with Colm. Theere needs to be an incentive to do well in Irish. The only way to do this is to give extra bonus points. This would then have a ripple effect all the way down to primary schools as parents would all of a sudden have an interest in Irish. We need to be proud of our Irish language and it is the duty of the Department of Education to ensure that all pupils are fluent Irish speakers when they finish secondary school. Extra points could also be awarded for oral Irish.
Mac an Mheiriceánaigh Déardaoin, Lúnasa 22 2019 ag 6:15 am Bhí freastal iontach ag an Oireachtas – daoine ó achan cearn de Cheanada – ó Thalamh an Éisc san Oirthear go Calgary, Alberta i sleibhte an iarthair. Tá seomra ranga dá chuid féin ag na múinteoirí ar fad agus tá atmaisféar tacúil foghlama le fáil i gcuid de na seomraí sin le feabhas na dtaispeántas ar na ballaí a bhaineann le cúrsaí Gaeilge. Dúirt O’Leary chomh maith go raibh “f**k all” déanta ag gluaiseacht na gceardchumann d’aon duine le seasca bliain anuas, agus thug sé “the worst assembly of half-wits and lunatics” ar chuid de na Teachtaí Dála a toghadh chun na Dála in olltoghchán na bliana seo. Bhí Seán Ó Coinn ó Fhoras na Gaeilge ina aoichainteoir ar an oíche agus luaigh sé gur ábhar dóchais dó go bhfuil lóchrann na teanga á iompair ag glún úr anois, nó is na daoine óga sin a chur an ócáid i dtoll a chéile. I samhradh 1909 d’fhreastail sí ar Scoil Ard-Léinn na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus ar Choláiste na Mumhan ··· Chaith sí an dara téarma i Scoil Ard-Léinn na Gaeilge Beidh Cairde Teo i gcomhar le CLG Ard Mhacha ag eagrú dianchúrsa Gaeilge saor in aisce mar chuid de Dhianchúrsaí Líofa ar an Satharn 13 Meán Fómhair sa Cheannáras ag an Pháirc Lúthchleasa in Ard Mhacha. Dúirt Cóilín Ó Cearbhaill, Tánaiste Chonradh na Gaeilge: "Is am cinniúnach don Ghaeilge é, go háirithe le creatlach fheidhmithe agus reachtaíocht don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010 - 2030 á leagadh síos ag an Rialtas faoi láthair, agus tá Sinn Féin le moladh as an tacaíocht atá á léiriú ag an bpáirtí d'úsáid na teanga sa Dáil, do chur i bhfeidhm na Straitéise ina hiomláine, agus d'Údarás na Gaeltachta."
Arsa An Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh, urlabhraí Shinn Féin ar chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta: "Tá Sinn Féin tiomanta ar son na Gaeilge agus táimid ag brú go láidir le go mbeadh níos mó Gaeilge á labhairt ag baill Thithe an Oireachtais amach anseo, os comhair na Dála agus an tSeanaid araon, agus go ndéantar cúrsaí na tíre trí chéile a phlé leis na meáin chumarsáide trí Ghaeilge freisin.
"Is léir go bhfuil Sinn Féin ag déanamh beart de réir a mbriathair ar son na Gaeilge cheana féin fiú, le hionadaithe an pháirtí ag labhairt as Gaeilge sa Dáil agus sa Seanad go minic, agus trí phoiblíocht a ghiniúint don teanga le searmanas bhronnadh na bhfáinní Dé Céadaoin."
Maidir le cúrsaí polaitíochta á bplé trí Ghaeilge i dTithe an Oireachtais, dúirt Ó Cearbhaill: "Is minic nach dtugtar mórán airde sna meáin Bhéarla ar dhíospóireachtaí nó ar ábhar a phléitear trí mheán na Gaeilge sa Dáil nó sa Seanad, rud a chuireann drogall ar Theachtaí agus ar Sheanadóirí a gcuid Gaeilge a úsáid os comhair Thithe an Oireachtais.
"Chun an neamhchothroime seo a réiteach, tá Conradh na Gaeilge ag éileamh go gcuirfí plean i bhfeidhm i dTeach Laighean lena chinntiú go mbíonn na háiseanna aistriúcháin cuí ar fáil agus in úsáid ag na meáin Bhéarla, agus go gcuirtear cúrsa feasachta ar fáil do bhaill Thithe an Oireachtais agus d'iriseoirí araon maidir le hábhair pléite i nGaeilge a chur os comhair an phobail."
Eagraíonn Conradh na Gaeilge ciorcal comhrá i dTeach Laighean ar bhonn rialta chun deis a thabhairt do bhaill an Oireachtais a gcuid Ghaeilge a chleachtadh i suíomh sóisialta, neamhfhoirmeálta, le go mbeidh sé de mhuinín acu í a labhairt os comhair na Dála nó an tSeanaid amach anseo freisin. Tá gach eolas faoin gciorcal comhrá Is Leor Beirt i dTeach Laighean le fáil ó Shíne Nic an Ailí ag Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbait thurscair. Tá ort JavaScript a chumasú le hamharc air. / 01 4757401.
Tánaiste Chonradh na Gaeilge
01 4757401 / Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbait thurscair. Tá ort JavaScript a chumasú le hamharc air. / 086 8599067
Seanadóir Shinn Féin
087 2476624 / Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbait thurscair. Tá ort JavaScript a chumasú le hamharc air.
* D'eagraigh Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta lá eolais i mBuswells chun Teachtaí Dála agus Seanadóirí a chur ar an eolas maidir le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta ar an 01 Meitheamh 2011; reáchtáladh díospóireachtaí maidir le Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge de chuid an Rialtais sa Dáil ar an 26 Bealtaine 2011 agus sa Seanad ar an 09 Meitheamh 2011; agus thug an tAire Stáit um Ghnóthaí Gaeltachta Dinny McGinley TD fógra maidir le hÚdarás na Gaeltachta ar an 03 Meitheamh 2011.
Chuir Conradh na Gaeilge tús leis an chéad ghréasán náisiúnta de chiorcail chomhrá faoin teideal Is Leor Beirt i 2009. An tuairim taobh thiar den scéim ná nach bhfuil slua i gcónaí de dhíth le daoine a chur ag labhairt i nGaeilge; is leor go mbeadh fiú beirt le Gaeilge sásta bualadh suas go rialta chun an teanga a labhairt, agus chun fáilte a chur roimh dhaoine eile le suim inti. Cabhraíonn sé seo le daoine ar an gcúpla focal an easpa muiníne agus an eagla roimh úsáid na Gaeilge a dhíbirt i gcomhluadar cairdiúil, neamhfhoirmeálta. Tionóladh an chéad Is Leor Beirt @ Teach Laighean ar an 04 Márta 2010. https://cnag.ie/index.php?page=feachtais&campaign_id=22
D'eagraigh Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta lá eolais agus comhairliúcháin do pholaiteoirí chun Teachtaí Dála agus Seanadóirí a chur ar an eolas maidir le cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta don tríú bliain as a chéile i mbliana, Dé Céadaoin, 01 Meitheamh 2011. D'éirigh go han-mhaith leis an lá eolais a reáchtáladh anuraidh agus an bhliain roimhe sin ar an 6 Deireadh Fómhair 2010 agus 01 Nollaig 2009, agus labhair 90 TD agus Seanadóir le hionadaithe ó ghrúpaí éagsúla Gaeilge agus Gaeltachta maidir le cúrsaí teanga agus pleanáil sa Ghaeltacht ar an lá eolais arís i mbliana. 2015 Scoileanna Gaeltachta agus Lán-Ghaeilge: Tuairimí Múinteoirí i leith na hArdteistiméireachta, Ardleibhéal agus i leith Gradam Scoláire na Sraithe Sóisearaí le Máire Ní Laoire, M.Ed Múinteoirí & Príomhoidí
Ghaoth Dobhair, Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall. cgd.ie
Cuir tic sa bhosca cuí:
Seoladh baile agus Eircód
Uimhir chláraithe leis an gComhairle Mhúinteoireachta
Ainm na scoile ina bhfuil tú ag teagasc
Seoladh na scoile agus uimhir rolla na scoile
Dáta bronnta an Dioploma (Oide Bunscoile):
Dáta críochnaithe na tréimhse promhaidh (Oide Iarbhunscoile):
Uimhir P.P.S. (Riachtanach)
Cáilíochtaí i nGaeilge (Féach; Na Critéir maidir le Fostú Múinteoirí thíos)
An bhfuil aon cháilíocht agat sna réimsí seo a leanas agus má tá, cén bhliain a fuair tu iad? Cuir an litir 'X' sa cholún ar dheis muna mbaineann.
"First Aid Response" crediúnaithe ag PHECCIT
Garda Tárrthala
Traenáil HSE Children First
Grinnfhiosrúchan an Gharda Síochána le CONCOS
An seineann tú uirlis ceoil? Má sheineann, cén uirlis?
An bhfuil tú toilteanach do bhua ceoil a úsáid sa choláiste?
Cad iad na cluichí faoin aer a bhfuil cur amach agat orthu?
Cad iad na cluichí faoi dhíon a bhfuil cur amach agat orthu?
Cad iad na rincí Gaelacha ata ar eolas agat?
Tabhair ainm, seoladh agus uimhir ghutháin beirt mholtóirí, le'd thoil, do phríomhoide scoile san áireamh:
Moltóir 1
Moltóir 2
An bhfuil tú sásta go bhfuilimid chun do chuid sonraí pearsanta a choimeád?
Táim sásta glacadh le coinníollacha Choláiste Ghaoth Dobhair a míníodh ag an gcúrsa inseirbhíse agus sa litir a tugadh dom
Léigh na treoracha thíos go cúramach
Rialacháin faoina dTugtar Aitheantas do Choláistí Gaeilge
Na Critéir maidir le Fostú Múinteoirí
Ní mór An Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta a shásamh maidir le cáilíochtaí na n-oidí atá le bheith i mbun an chúrsa, agus an Chomhairle Mhúinteoireachta agus na hInstitiúidí Ardoideachais a shásamh maidir le cúrsaí a chuirtear ar fáil faoi Aicme A don Tréimhse Foghlama sa Ghaeltacht. Tá sé riachtanach go mbeidh na múinteoirí ar fad a bheidh fostaithe ag Coláiste Gaeilge cláraithe leis an gComhairle Mhúinteoireachta. Déanfar eisceacht den fhoireann cháilithe teagaisc sin atá nó a bhí fostaithe chun críche Theagasc na Gaeilge sna hInstitiúidí Ardoideachais a chuireann Tréimhse Foghlama sa Ghaeltacht ar fáil d'Ábhar Oidí. De bhreis air sin, ní mór ardchumas a bheith ag na múinteoirí a fhostaítear i labhairt agus i scríobh na Gaeilge (i. Gaeilge líofa), taithí mhaith a bheith acu ar mhúineadh na Gaeilge agus dea-theist a bheith orthu mar mhúinteoirí. An té a bheadh le ceapadh mar oide do chúrsa Aicme A, ba chóir go mbeadh ardcháilíocht i nGaeilge agus ardchumas i labhairt agus i scríobh na teanga aige/aici. Is rud inmhianaithe é go mbeadh taithí aige/aici mar mhúinteoir bunscoile agus/nó eolas oibre maith aige/aice ar Churaclam Bunscoile na Gaeilge.
I gcás na foirne teagaisc ar chúrsaí Aicme A, B, C agus D, caithfidh ceann de na cáilíochtaí (i) - (v) thíos a bheith ag gach oide:
Oiliúint mar oide bunscoile le Gaeilge líofa agus tréimhse phromhaidh shásúil a bheith bainte amach;
An Teastas Gaeilge do Mhúinteoirí Iarbhunscoile (TGMI) & tréimhse shásuil phromhaidh mar mhúinteoir a bheith curtha isteach
10 (A) (iii)
Céim Ollscoile le Gaeilge mar cheann de na príomhábhair & tréimhse shásúil phromhaidh mar mhúinteoir a bheith curtha isteach
10 (A) (iv)
Láncháilíocht mar oide agus ardchumas sa Ghaeilge i.e. Gaeilge líofa & tréimhse shásúil phromhaidh mar mhúinteoir a bheith curtha isteach
10 (A) (v)
Sa chás eisceachtúil go mbeadh ar ionadaí seasamh isteach d'fhéadfaí múinteoir a bheith cáilithe de réir na gcritéar 10(a) chun teagasc ar na cúrsaí Gaeilge a fhostú ach An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta a bheith curtha ar an eolas láithreach ag e-phost: colaistigaeilge@ahg.gov.ie nó glaoch ar (091) 503700. Beidh an cinneadh deiridh i ngach cás ag An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta.
Ní mór Uimhir Chomhairle Mhúinteoireachta an oide a thabhairt ar an bhfoirm.Sa cholún"Cáilíochtaí i nGaeilge" ar an bhfoirm chéanna, is é atá á lorg ná uimhir na míre sna Rialacha seo faoina bhfuil an t-oide cáilithe mar mhúinteoir i gColáiste Samhraidh (mar shampla, más faoi "Mír 10(a)(v)"atá an t-oide cáilithe mar mhúinteoir i gColáiste Samhraidh, ba chóir "Mír 10(a)(v)" a scríobh).
Ní thabharfar aitheantas do thréimhse ar bith teagaisc a mhaítear i gcás múinteora nach bhfuil cláraithe leis an gComhairle Mhúinteoireachta ach amháin i gcásanna fíor-eisceachtúla ina gcruthaítear chun sástacht na Roinne go bhfuil céimeanna á dtógáil chun clárú leis an gComhairle Mhúinteoireachta. Breathnófar ar gach cás astu féin. Is féidir freisin go nglacfar le hoidí láncháilithe atá cláraithe leis an gComhairle Mhúinteoireachta i dTuaisceart Éirinn (GTCNI) i gcásanna áirithe. Beidh an cinneadh deiridh i ngach cás ag An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta.
Príomh-fhreagrachtaí agus Dualgais an Phríomhoide
Príomh-fhreagrachtaí
Úsáid na Gaeilge mar theanga an chúrsa a éascú agus a dheimhniú
Timpeallacht ordúil agus slán a chinntiú
Dea-chaidrimh idir phobal uile an chúrsa agus leis an bpobal i gcoitinne a chothú
Socruithe a dhéanamh do sceidealú ranganna agus imeachtaí, cruthú rang-ghrúpaí, dáileadh múinteoirí ar rang-ghrúpaí etc. le cinntiú go bhfuil an leas is fearr á bhaint acmhainn foirne an choláiste
Feabhsú sa bhfoghlaim, sa teagaisc agus sa mheasúnú a chur chun cinn trí chlár oibre ginearálta a leagadh amach
Monatóireacht a dhéanamh ar chur i bhfeidhm chlár foghlama teanga an Choláiste agus deimhin a dhéanamh de go bhfuil ullmhúchán gearrthréimhseach na n-oidí curtha in oiriúint do riachtanais a rang-ghrúpaí féin, go háirithe i gcásanna ina malartaítear ranganna agus i gcás oidí nua-cheaptha
Rannpháirtíocht iomlánaíoch scoláirí in imeachtaí uile an chúrsa a spreagadh agus a éascú
Deiseanna ar róil cheannaireachta a chruthú do bhaill foirne agus do scoláirí
Meastóireacht a dhéanamh ar a c(h)umas féin mar cheannaire agus forbairt a dhéanamh ar a t(h)uiscintí féin.
Oibriú i gcomhpháirt le húdárais an Choláiste Gaeilge ar mhaithe le cáilíocht an tsoláthair a thabhairt chun cinn.
Beifear ag súil leis, ar mhaithe le dea-eagar agus dea-bhainistíocht na gcúrsaí Gaeilge, go mbeidh:
an príomhoide féin, nó ionadaí dá c(h)uid, i láthair ag an gcoláiste Gaeilge leathuair roimh thús ranganna na maidine
plean an phríomhoide leagtha amach de réir na treorach a thugtar in 8 (c)
plean do gach rang ar leith, atá fréamhaithe sa Chlár Foghlama Teanga, ullmhaithe ag gach oide, maille le hullmhúchán gearrthréimhseach oiriúnach
na socruithe cuí i bhfeidhm chun díriú ar mholtaí a d'éirigh as meastóireachtaí de chuid na Roinne Oideachais agus Scileanna roimhe seo
na rollaí á gcoimeád de réir Rialachán na Roinne Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta
an comhoibriú cuí idir an príomhoide agus údáráis an Choláiste Gaeilge ar mhaithe lena chinntiú go bhfuil cúrsa d'ardchaighdeán á chur ar fáil
cuairteanna rialta á dtabhairt ar na tithe lóistín, de réir mar is cuí
an Príomhoide ceaptha mar Dhuine Idirchaidrimh Ainmnithe de réir mar a éilíonn na forálacha i Tús Áite do Leanaí: Treoir Náisiúnta um Chosaint agus Leas Leanaí (An Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige 2011) Ba é an saothar ba thúisce a thabhaigh clú dó imleabhar a dó de The catalogue of Irish manuscripts in the British Museum a foilsíodh in 1926, an bhliain ar foilsíodh imleabhar a haon le S.H. O’Grady. Rinne sé obair ar imleabhar a trí freisin. Ba é a chuir réamhrá agus innéacs le Caithréim Thoirdhealbhaigh (1924–29) a bhí in eagar ag S.H. O’Grady. Tá ról breise againn mar Stiúrthóirí Naíonraí Gaelacha cearta teanga an linbh a chosaint agus feasacht a ardú ar na cearta teanga sin sa phobal ina bhfeidhmímid ar leasa na leanaí.” Eilimintí Eaglasta i logainmneacha na hÉireann | Grúpa taighde Gaois
Logainm.ie, Comhdhálacha, Léarscáileanna, Ainmeolaíocht
Sa phóstaer seo thíos taispeántar dáileadh eilimintí eaglasta ar leith i logainmneacha na hÉireann. Cuireadh an póstaer le chéile le haghaidh na comhdhála 'Church and Settlement in Ireland: Landscape, Life and Legacy' a reáchtáladh i mí Feabhra na bliana seo i gColáiste na Naomh Uile, Baile Átha Cliath.
Is fiú a lua nach bhfuil san áireamh sna léarscáileanna atá ar an bpóstaer ach logainmneacha a bhfuil leagan Gaeilge deimhnithe acu, ach amháin i gcás na míre 'Glebe'. Tá leagan deimhnithe Gaeilge ag c.75% de na logainmneacha i mbunachar logainm.ie (gan sráidainmneacha san áireamh), agus mar sin is léiriú atá sna léarscáileanna seo de dháileachán na n-eilimintí i measc na logainmneacha úd. Tá níos lú logainmneacha deimhnithe Gaeilge i dTuaisceart Éireann i mbunachar logainm.ie ná mar atá i bPoblacht na hÉireann, agus cruthaítear míréireachtaí dá bharr sin. Is léir sin sa léarscáil dáileacháin a bhaineann leis an mír 'cill' ar an bpóstaer. Feictear go bhfuil an mhír sin i bhfad níos annaimhe ó Thuaidh, ach ní forléiriú é sin ar an scéal toisc go bhfuil an oiread sin logainmneacha neamhdheimhnithe as an áireamh.
Tá bunús Gaeilge ag 90% de logainmneacha na hÉireann agus mar sin ní bheadh léiriú iontaofa le fáil dá n-úsáidfí leaganacha Béarla de logainmneacha chun léarscáileanna dáileacháin a chruthú toisc nach ndéantaí míreanna Gaeilge a thraslitriú de réir a chéile sa Bhéarla. Sampla maith de seo is iad na míreanna 'kil(l) agus 'kyle' sa Bhéarla. Úsáideadh an dá mhír sin chun na focail Ghaeilge 'cill' agus 'coill' a thraslitriú sa Bhéarla, agus mar sin, is minic nach féidir a bheith go hiomlán cinnte cé acu atá i gceist gan taighde suntasach a dhéanamh. Maidir leis an bhfocal 'glebe' áfach, is féidir léiriú níos iomláine a fháil ar a dháileachán siúd toisc gur focal de bhunús an Bhéarla atá ann a bhíonn litrithe mar an gcéanna sna logainmneacha Béarla lena mbaineann sé.
Chomh maith leis na léarscáileanna atá ar an bpóstaer seo, tá léarscáileanna dáileacháin le fáil de roinnt mhaith míreanna atá coitianta i logainmneacha na hÉireann ar shuíomh logainm.ie anseo. Conchúr Crús Ó Briain - Vicipéid
Conchúr Crús Ó Briain
(Athsheolta ó Conor Cruise O'Brien)
Scríbhneoir, polaiteoir agus acadúlach Éireannach ab ea Conchúr Crús Ó Briain (seanlitriú Gaeilge: Conchubhar Crús Ó Briain, Béarla: Conor Cruise O'Brien), a dtugtar The Cruiser nó An Crúiseoir air uaireanta. Saolaíodh i Ráth Maonais ar an tríú lá de Mhí na Samhna 1917 é agus bhásaigh sé ar an 18 Nollaig 2008. D'fhoghlaim sé a chuid léinn i gColáiste na Tríonóide, rud as an ngnáth san am, ós rud é gur Caitliceach a bhí ann féin, agus clú Protastúnach ar an áit. Phós sé cailín Preispitéireach arbh ainm di Christine Foster san am seo.
Aire Puist agus Telegrafa
14 Márta, 1973 – 5 Iúil, 1977
Réamhtheachtaí: Gearóid Ó Coileáin
Comharba: Pádraig Ó Fachtna
Ball den 14ú Seanad
Meitheamh, 1977–13 Meitheamh, 1979
Eanáir, 1973–Feabhra, 1973
Dáta breithe 3 Samhain, 1917
Áit bhreithe Ráth Maonais, BÁC
Dáta báis 18 Nollaig, 2008
Páirtí Lucht Oibre, neamhspleách
Gairm Scríbhneoir, iriseoir
Céile (1) Christine Foster
(2) Máire Mhac an tSaoi
Chuaigh sé ag obair sa Roinn Gnóthaí Eachtracha, agus bhain sé an chéad cháil idirnáisiúnta amach, nuair a bhí sé ina ionadaí do na Náisiúin Aontaithe i gKatanga sa Chongó (an tír a dtugtaí an tSáír uirthi ní ba mhaille, agus arb í Poblacht Dhaonlathach an Chongó í inniu). Sa bhliain 1961, d'fhéach cúige seo na tíre le neamhspleáchas a bhaint amach, agus bhí géarchéim mhór sa tír dá dheasca sin. Bhí a lán tíortha ag cur a ladair féin i gcúrsaí an Chongó, agus sa deireadh, b'éigean don Bhrianach éirí as a phost agus glanadh as an tír. Scríobh sé leabhar faoin taithí seo, To Katanga and Back, a bhfuil cáil an chlasaicigh uirthi i gcónaí.
Sna blianta 1962–1965, bhí sé ina Sheansailéir ar Ollscoil Ghána, agus ina dhiaidh sin, chaith sé ceithre bliana ina Ollamh le Daonnachtaí in Ollscoil Nua-Eabhraic. Ollúnacht a bhí ann a bunaíodh in ómós d'Albert Schweitzer.
Sa bhliain 1969, d'fhill sé ar Éirinn le bheith ina pholaiteoir agus ina ionadaí do Pháirtí an Lucht Oibre. D'éirigh go maith leis ar dtús, ach nuair a rinneadh Aire Poist agus Teileagraif de sa bhliain 1973, tharraing sé a lán seantithe anuas air. Ghlac sé col fíochmhar leis an bPoblachtánachas Éireannach, agus chuaigh sé i dtuilleadh cinsireachta leis an mbolscaireacht Phoblachtánach a ruaigeadh as an gcraolachán. Thriail sé freisin na hamhráin reibiliúnacha a chosc ar an raidió. De thoradh na n-iarrachtaí seo, theip air sa chéad toghchán eile, agus chaill sé a shuíochán mar Theachta Dála. Mar sin féin, rinneadh Seanadóir de go gairid ina dhiaidh sin.
Sna blianta 1979–1981, bhí an Brianach ina eagarthóir ar an nuachtán Sasanach úd The Observer. San am céanna, bhí sé ina Ollamh agus ina léachtóir taistil a thug cuairt ar a lán ollscoileanna, go háirithe sna Stáit Aontaithe. Chuaigh sé ag léachtóireacht san Afraic Theas féin, rud a tharraing seantithe áirithe anuas air, ó bhí córas na hapairtéide i bhfeidhm sa tír sin san am.
Bhí sé an-mhíshásta le polasaithe Chathal Uí Eochaidh, agus b'eisean a cheap an acrainim úd GUBU (Grotesque, Unbelievable, Bizarre, Unprecedented - "arrachtúil, dochreidte, áiféiseach, gan réamhshampla") mar ainm ar rialtas Uí Eochaidh sa bhliain 1982.
Go dtí an bhliain 1994, bhí an Brianach ina Leas-Seansailéir Cúnta ar Ollscoil Bhaile Átha Cliath (is é sin, Coláiste na Tríonóide).
Maria Cross (mar Donat O'Donnell) (1954)
To Katanga and Back (1962)
Albert Camus (Penguin, 1970) ISBN 978-0-670-01902-1
States of Ireland (1972) ISBN 978-0-09-113100-5
Passion & Cunning: Essays on Nationalism, Terrorism, and Revolution (1988)
The Great Melody: A Thematic Biography of Edmund Burke (1992). ISBN 0-226-61651-7
On the Eve of the Millennium (1994). ISBN 978-0-88784-559-8
The Long Affair: Thomas Jefferson and the French Revolution, 1785-1800 (1996) ISBN 978-0-7126-6683-1 Tá sé i gceist ag an gcomhlacht foilsitheoireachta Futa Fata go mbeidh fáil ar an leabhar roimh Lá Domhanda na Leabhar ar an 3 Márta. Reáchtálfar comórtas do ghasúir bhunscoile le teideal Gaeilge a chur ar leabhar cáiliúil Jeff Kinney…
Dé Luain, Eanáir 11 2016 ag 7:59 pm
Foilseofar go luath leagan Gaeilge den leabhar Diary of a Wimpy Kid le Jeff Kinney. Is é Futa Fata a chuirfidh an leabhar i gcló in am do Lá Domhanda na Leabhar ar 3 Márta 2016.
Is í Máirín Ní Mhárta as an gCeathrú Rua, a d'oibrigh le Futa Fata cheana féin ar aistriúcháin eile, a chuir Gaeilge ar an gcéad leabhar sa tsraith Bhéarla, a bhfuil deich leabhar inti go dtí seo.
Beidh comórtas do ghasúir bhunscoile á reáchtáil ag Futa Fata go luath le teideal Gaeilge aimsiú don leabhar. Bronnfar luach €500 de leabhair ar leabharlann scoile an bhuaiteora.
Tá The Diary of a Wimpy Kid ar fáil i 45 teanga ar fud na cruinne cheana féin agus 150 milliún cóip de díolta sna teangacha sin go dtí seo. Tá conradh ag Futa Fata an chéad leabhar a fhoilsiú i nGaeilge agus tá súil ag na foilsitheoirí na cearta a fháil don chuid eile den tsraith má bhíonn rath ar an eagrán seo.
Dírithe ar ghasúir idir 8 agus 12 bliain d'aois atá an leabhar agus ríomhtar ann scéal Greg Heffley atá díreach tosaithe ar an meánscoil.
"Inste mar chineál dialainne atá sé agus pictiúir ar beagnach gach uile leathanach. Tugtar le fios gurb é an leaid óg atá ag tarraingt na bpictiúr. Insíonn sé díreach scéal a bheatha ar scoil, faoi na cairde atá aige, agus na daoine nach cairde iad!
"Tá sé ag iarraidh cáil a bhaint amach mar chartúnaí agus cruthaíonn sé cartúin do dhialann na scoile. Bíonn sé ag lúbaireacht leis agus ag cur síos ar an ngnáthshaol," a dúirt Tadhg Mac Dhonnagáin ó Futa Fata.
Tá an leabhar á chur i nGaeilge faoin scéim nua atá ag Clár na Leabhar Gaeilge a cheadaíonn d'fhoilsitheoirí a chuireann ar a laghad cúig leabhar amach in aghaidh na bliana 10% den deontas a fhaightear a chaitheamh ar aistriúcháin ón mBéarla. Dúirt Mac Dhonnagáin gur "ciallmhar an cinneadh" sin.
"Tá díospóireacht ann le roinnt blianta, faoi leabhair a aistriú ón mBéarla. Shocraigh siad é a dhéanamh ar bhonn píolóta i mbliana agus aontaím leis an gcur chuige sin.
"Sílim go bhfuil sé go maith ó thaobh cur leis an éagsúlacht, meallfaidh sé daoine breise nach bhfuil ag léamh faoi láthair. Mar sin féin, dá mbeadh an margadh plúchta le haistriúcháin bheadh sé contúirteach do bhunleabhair," a dúirt sé.
Mhínigh Mac Dhonnagáin go raibh plé ann faoi cé chomh 'Gaelach' is a dhéanfaí an leabhar agus Gaeilge á cur air. Dúirt sé go mbeadh sé "beagán níos casta" imeacht ón mbunleagan ná mar a bheadh le leabhair eile do ghasúir nach bhfuil chomh mór céanna i mbéal an phobail.
"Shlog mé leabhair Enid Blyton nuair a bhí mé níos óige, ach níl a fhios agam an bhfuil an aithne chéanna ag gasúir an lae inniu ar na leabhair sin is a bhí agamsa, mar sin is féidir blas Gaelach a chur ar an inseacht Ghaeilge. Ach tá sé beagán níos casta le leabhar mar sin mar beidh an-eolas ag na léitheoirí ar an mbunleagan.
"Bhí díospóireacht againn faoi sin agus cheannaigh mé cóip den leagan Fraincise le feiceáil cé chomh fada is a chuaigh siad ó thaobh blas Francach a thabhairt dó agus níor imigh siad chomh fada sin ón mbunleagan ach an oiread. Mar sin ní dhearna muid mórán níos Gaelaí é ná Gaeilge a chur air," a dúirt Mac Dhonnagáin.
D'fhoisligh Jeff Kinney Diary of a Wimpy Kid ar líne ar dtús nuair nár éirigh leis foilsitheoir a aimsiú dó. Sé bliana a chaith sé ag obair ar an saothar sular chroch sé ar líne an chéad lá é, ach ó shin i leith tá 80 milliún cuairt tugtha ar an leagan ar líne agus é á léamh ag os cionn 70,000 gasúr in aghaidh an lae. Cuireadh an leabhar i gcló sa bhliain 2007 agus níl insint béil ar an rath atá air ó shin. Tháinig leagan scannáin den scéal amach sa bhliain sa bhliain 2010. About in Irish | ceardlann
Ní raibh an Cheardlann i bhfad tógtha ar chor ar bith nuair a thuig na ceardaithe féin go raibh easnamh mór amháin san áit, caifé, áit a bhféadfadh cuairteoirí agus na hoibrithe féin suí síos, a scíth a ligean agus béile bhreá a ithe ar a gcompord. Anois tá le maíomh an an gCeardlann go bhfuil ceann de na bialanna beag is deise agus is aitheanta acu ar an láthair, An Builín Blasta.
Ba i dtús na 1980dí a tosaíodh ag caint ar ionad ceardaíochta sa Spidéal. Bhí dealbhadóir as an Spáinn, d'arb ainm Jesús Modia, ina chónaí i gConamara ag an am.
Bhunaigh sé gailearaí beag ar a ghlaoigh sé an Dánlann Cloiche Ealaíona sa Spidéal agus de réir a chéile bhuail an smaoineamh é go mbeadh ionad speisialta don lámhcheardaíocht agus do na healaíona ina bhuntáiste mór don cheantar.
Tháinig Údarás na Gaeltachta ar bord agus d'aontaigh siad an chéad tionscnamh dá leithéid in Éirinn a chur ar bun.
Maidir le Jesús Modia féin, bhí Jesús ina chónaí i mBéal Átha na Slua agus é ag obair don chomhlacht Stone Developments. Cuireadh siar go dti An Spidéal ar jaib é agus thit sé i ngrá leis an áit. Shocraigh sé ar bhogadh go dti an áit.
Thóg sé teach ar chíos ar an gCnocán Glas ó Mháire agus Joe Ó Curraighin. D'oscail sé an Dánlann i mbothán ina aice an tí, áit a d'oibrigh sé féin, agus chomh maith leis sin, thosaigh sé ag eagrú taispeántais ó ealaíontóirí mór le rá agus daoine eile a bhí ag teacht chun cinn i saol na healaíona.
Bhí suíomh ar an dtaobh thoir den Spidéal a raibh go leor conspóide ag baint léi ag an am. Bhí plean ann go dtógfaí eastát mór tithíochta ann, rud nár thaitin mórán le muintir na háite. Shocraigh an tÚdarás ar an suíomh a cheannach agus is ann a tógadh Ceardlann an Spidéil.
Bhí Jesús Modia féin ar an gcéad duine le bogadh isteach leis an Dánlann Cloiche Ealaíona, agus tamall ina dhiaidh sin sa mbliain chéanna, 1984, tháinig an fíodóir Máire Ní Thaidhg, an potadóir Rob D'Eath, agus Gearóid Ó Murchú leis an Spailpín Fánach, triúr atá fós ag saothrú leo go díchealleach sa Cheardlann, chomh maith le ceardaithe eile.
Cailleadh Jesús Modia sa mbliain 1988 ach seasann an Cheardlann fós mar oidhreacht aige. Lonnaigh ealaíontóirí agus ceardaithe éagsúla san áit thar na blianta. Tháinig cuid acu agus d'imigh siad arís, ach chuir siad ar fad ina mbealach féin le fiúntacht agus éagsúlacht na Ceardlainne.
Bhí Údarás na Gaeltachta ina dtaca láidir don Cheardlann i gcaitheamh na mblianta agus is iad siúd, in éindigh le muintir na Ceardlainne féin a choinníonn slacht chomh breá ar an áit. Legal Lexicography: A Comparative Perspective | COMHARTaighde
Eagrán 3 | Léirmheas | DOI: https://doi.org/10.18669/ct.2017.09
Máirtín Mac Aodha (eag.)
Routledge (2014) | 360 lch | ISBN: 9781409454410 (crua); 9781138700772 (bog); 9781315592053 (r-leabhar) | £84 (crua); £34.99 (bog); £24.99 (r-leabhar)
foclóireacht, téarmaíocht, téarmfhoclóireacht, dlítheangeolaíocht, aistriúchán dlíthiúil
10.18669/ct.2017.09
© Fidelma Ní Ghallchobhair, 2017
Ní Ghallchobhair, Fidelma
fidelmanig@gmail.com
1 Sa chúig aiste dhéag sa leabhar léannta seo pléitear gnéithe de théarmaíocht an dlí, idir dhiacronach agus sioncronach, i ndeich gcinn de dhlínsí éagsúla, a bhformhór acu sin san Eoraip, cuid eile i Meiriceá Thuaidh agus ceann amháin sa Nua-Shéalainn. I measc na n‑údar tá ollúna, léachtóirí agus taighdeoirí i réimsí an dlí, teangacha, na teaneolaíochta, na dlítheangeolaíochta, an aistriúcháin dhlíthiúil, mar aon le foclóirithe agus údair i réimse an dlí, na foclóireachta agus na téarmeolaíochta dlí. Orthu sin tá Gael amháin: Maolmhaodhóg Ó Ruairc, fear a chaith na blianta mar aistritheoir Gaeilge sa Chomhairle Eorpach sa Bhruiséil agus a bhfuil mórán saothar foilsithe aige faoi chúrsaí aistriúcháin agus chúrsaí gramadaí i measc téamaí eile. Sula ndíreofar ar aiste Mhaolmhaodhóg Uí Ruairc, áfach, ní miste spléachadh a thabhairt ar théamaí na n‑aistí eile.
2 Meabhraítear dúinn sa Bhrollach gur minic a thosaíonn an staidéar ar an dlí le foclóir, go mbíonn dlíodóirí, dlí-eolaithe, aistritheoirí agus breithiúna ar fad ag brath ar fhoclóirí, agus gurb é an seánra is sine den litríocht dhlíthiúil ná foclóirí de théarmaí dlí (xix).
3 Sa Réamhrá, léirítear an dlúthcheangal idir focail — uirlisí an dlíodóra — agus an dlí:
The nexus between language and Law sets it apart from other disciplines such as physics, mathematics or theology. Those disciplines have a common vocabulary that is shared throughout the scientific world. With Law, however, we are constantly reminded that language is firmly wedded to culture, and sublanguage to subculture. Legal terminology varies to a greater or lesser extent from country to country, leading some comparative lawyers to see in language one of the limitations of comparativism (Örücü 2004: 163–4) (1).
4 Is féidir na haistí a ghrúpáil de réir téama: baineann caibidlí 1–2 le stair téarmaí dlí in dhá theanga éagsúla; baineann caibidlí 3, 4, 6, 8, 9 agus 10 le tuairiscí ar thionscadail éagsúla sa téarmfhoclóireacht dlí; baineann caibidlí 5 agus 7 le meastóireacht chriticiúil ar fhoclóirí dlí; baineann caibidlí 11–13 le hanailísí ar ghné amháin de théarmaíocht an dlí i ndlínsí faoi leith; agus baineann caibidlí 14–15, ar deireadh, le gnéithe de théarmaí dlí in dhá mhionteanga.
5 Ba sa Laidin a tiomsaíodh na chéad fhoclóirí dlí in iarthar na hEorpa, gné a d'imir tionchar ar théarmaíocht an dlí sna teangacha náisiúnta ina dhiaidh sin. Tagraíonn an t‑eagarthóir don chaoi a mbíonn an foclóirí idir dhá thine Bhealtaine óir, bíodh is gur eolaíochtúil scolártha a cheird, is táirge praiticiúil a theastaíonn ó úsáideoirí foclóirí (1).
6 Sa chéad aiste, a scríobh Pierre-Nicolas Barenot, tugtar spléachadh ar stair fhoclóireacht an dlí shibhialta sa Fhrainc, tógtha ar obair na Rómhánach, ón dara haois déag go dtí an naoú haois déag. Pléann an t-údar forbairt foclóirí aonteangacha dlí sa Fhrainc agus deireadh sheánra na Répertoires a d'fhéach le hiomlán an dlí a chuimsiú in aon saothar amháin (27).
7 Téarmaí dlí sa Luath-Bhéarla Moch is ábhar don dara haiste le Ian Lancashire agus Janet Damianopoulos. Tuairiscítear cé mar a pléadh leis an athrú ó Fhraincis go Béarla mar theanga an dlí choitinn sa Bhreatain sa chéad fhoclóir aonteangach Béarla i 1523 ó pheann an dlíodóra agus an drámadóra John Rastall a d'aistrigh na téarmaí go Béarla, foclóir a ndearnadh 27 eagrán de idir sin agus 1685 agus a spreag tiomsú foclóirí aonteangacha cruafhocal ó fhoclóirithe eile (30–31). Luaitear cé mar a thug foclóirithe dlí éagsúla téarmaíocht an dlí shibhialta agus an dlí choitinn le chéile le linn an tseachtú haois déag. Ba é John Cowell a d'fhorbair agus a mhínigh téarmaíocht an dlí shibhialta, a mhúintí trí Laidin amháin ag an am, ina shaothar The Interpreter (1607) ina ndearnadh plé ar an dlí coiteann chomh maith. Gné ar leith de shaothar Cowell ab ea na tagairtí do leabhair agus lámhscríbhinní sna hiontrálacha, gné a bhláthaigh i saothair fhoclóireachta ina dhiaidh sin, m.sh. saothar mór Samuel Johnson agus an OED féin (39).
8 Foclóirí agus ollamh le dlí in Texas is ea údar an tríú haiste, Bryan A. Garner, agus scríobhann seisean faoi phróiseas na foclóireachta dlí. Cíorann sé buncheisteanna ar nós an fearr cloí le sainmhínithe gonta nó le hiontrálacha ciclipéideacha; an fearr féachaint le bunsaothar a scríobh nó bailiúchán de shainmhínithe breithiúnacha a thiomsú; an gá dea-chleachtais foclóireachta a leanúint chomh fada is atá cúram ceart déanta den dlí; ar chóir d'fhoclóirithe an lae inniu brath ar chruinneas na bhfoclóirithe a chuaigh rompu; agus cén chaoi a bhfaightear an t-ábhar le cur san fhoclóir (45).
9 Abhcóide parlaiminte agus foclóirí dlí sa Ríocht Aontaithe is ea údar an cheathrú haiste, Daniel Greenberg. Tugann seisean aghaidh ar na dúshláin a bhaineann le foclóir dlí a thiomsú agus tosaíonn le ceist an-bhunúsach a chuirtear go mion is go minic: cad is téarma dlí ann — téarma a bhaineann le cúrsaí dlí nó téarma a luaitear sa dlí? Tá, dá réir sin, dhá chineál foclóirí dlí ann — cineál ina sainmhínítear téarmaí atá dlíthiúil, agus cineál eile ina sainmhínítear téarmaí nó frásaí nach gá go mbeadh aon bhaint acu leis an dlí ach a sainmhíníodh le linn cásanna áirithe nó i reachtanna ar leith, m.sh. gairdín. Nuair atá foclóir dlí á bheartú, mar sin, is gá cinneadh a dhéanamh ón tús cén cineál foclóra atá le tiomsú. Agus fós, tá roinnt mhaith téarmaí ann a mbeifí ag súil leo sa dá chineál foclóra, m.sh. éigniú, agus míníonn an t‑údar go ngabhann dúshlán leis an méid eolais is fearr a thabhairt faoi cheanntéarma mar sin sa dá chineál foclóra (59–60).
10 Foclóirí dlí dátheangacha is ábhar don chúigiú haiste leis an Dr Coen J. P. van Laer as an Ísiltír. I gcás ábhair faoi thionchar cultúrtha mar a bhíonn i gceist i réimse an dlí, bíonn eolas ciclipéideach riachtanach don aistritheoir chun na téarmaí cearta a roghnú sa sprioctheanga (75). Moltar go léireodh foclóirí dlí dátheangacha méid na coibhéise idir an buntéarma agus an téarma atá á mholadh sa sprioctheanga, agus maítear go dteastaíonn dhá shainmhíniú reachtacha ar mhaithe le comparáid agus le méid na coibhéise a dheimhniú. Léirítear é seo le samplaí de théarmaí agus sainmhínithe reachtacha ón Ísiltíris agus ón nGearmáinis (76–77). Déantar iniúchadh comparáideach ar na téarmaí 'náisiúntacht' agus 'saoránacht' agus ar na sainmhínithe a ghabhann leo i gcúig cinn d'fhoclóirí dátheangacha agus léirítear nár tugadh dóthain eolais iontu le léiriú don aistritheoir cé acu téarma le roghnú (79–85).
11 Sa séú haiste, scríobhann Pierre Lerat, foclóirí sa Fhrainc agus saineolaí i réimse na dteangacha sainfheidhme, faoi chur chuige maidir le bunachar ilteangach de théarmaíocht an dlí a thiomsú do shaoránaigh an AE, ar an mbonn go bhfuil go leor i bpáirt idir bhunchoincheapa chórais dlí na Fraince, na Gearmáine, na hIodáile agus, go fiú, na Ríochta Aontaithe:
de part et d'autre de la Manche (et de l'Atlantique), un bien reste un bien, une acquisition une acquisition, un achat un achat etc. Les connaissances explicitées dans ce qu'il est convenu d'appeler la « législation communautaire » sont plus au moins fondamentales (91).
12 Leagann Lerat béim ar dhá chritéir ar leith chun téarmaí a roghnú do thionscadal dá leithéid: dáileadh agus comhchuimsiú ('subsomption'). Scrúdaíonn sé dhá shampla as foclóir dlí dátheangach barántúil, áit a léiríonn sé lúba ar lár ó thaobh loighce de agus ó thaobh na ngaol idir na coincheapa (91–92). Molann sé sainmhínithe den íosmhéid sonraí chun idirdhealú idir an leibhéal áitiúil (séimiseolaíoch) agus an leibhéal domhanda (onamaiseolaíoch) mar chur chuige praiticiúil le freastal ar shaoránaigh an AE (96). Ansin molann sé cloí le gnáthchritéir na téarmeolaíochta: tosú leis an gcoincheap seachas le foca(i)l an téarma iasachta; sainmhíniú soiléir gonta a sholáthar; gan ach buneolas gramadaí a thabhairt; na comhlogaíochtaí is coitianta a thabhairt; samplaí úsáide ábhartha a thabhairt; foinsí a lua agus dáta ceadaithe i gcás ábhair ón ngréasán domhanda; agus ordlathas na gcoincheap a léiriú trí na gaolta éagsúla eatarthu a lua — cineálach, rannaíoch, seicheamhach, feidhmeach (98–99).
13 Ba é a scríobh an seachtú haiste Thierry Grass ó Ollscoil Strasbourg, saineolaí ar an aistriúchán dlíthiúil sa phéire teangacha Gearmáinis is Fraincis. Tráchtann seisean ar phrionsabail chun bunachar a dhearadh do théarmaíocht lárnach an dlí shibhialta sa Fhraincis agus sa Ghearmáinis mar áis d'aistritheoirí an phéire teangacha sin. Molann sé múnla bunaithe ar chaighdeáin ábhartha ISO do struchtúr bunachar sonraí chun téarmaí dhlí sibhialta na Fraince a aistriú go Gearmáinis.
14 Ní as féin a fhaightear an téarma dlí ach i gcomhthéacs coinbhinsiúin, rialacháin nó cinneadh dlí. Dá réir sin, léiríonn léacsacan an dlí ilghnéitheacht coincheap agus iad faoi lánseol. Dar leis an údar, is den riachtanas é in obair aistriúcháin leibhéal trasteangach a chur isteach idir an leibhéal léacsach agus leibhéal na gcoincheap a bhain go traidisiúnta le haon chóras amháin (105). Deir sé gur gá do mhacrastruchtúr agus go háirithe do mhicreastruchtúr foclóra rialacha réamhshainithe a chomhlíonadh go dílis. Molann sé dá réir sin go gcuimseofaí sa mhionsaothrú ar théarma, ar an gcuid is lú de, na catagóirí sonraí seo thíos de réir chaighdeán ISO 12620:
ceanntéarma;
gramadach (an roinn chainte, inscne agus uimhir d'ainmfhocal, aistreacht do bhriathar, etc);
comhthéacs (ar a laghad sampla fianaithe amháin);
foinse an tsampla comhthéacs;
nóta úsáide (107).
15 Agus molann sé na trí réimse seo a chur leis an iontráil, agus foréimse gramadaí a chur le gach ceann díobh:
comhchiallach (ar an gcoincheap céanna);
hipearainm (ar an bhforchoincheap);
comh-hiopainm (ar fhochoincheap comhordanáideach) (107–8).
16 Meabhraítear don léitheoir gur sna comhlogaíochtaí a léirítear saintréithe teanga ar bith, agus gur chóir go léireodh tiontú na gcomhlogaíochtaí sainiúlacht agus titim cainte na sprioctheanga (seachas na teanga foinsí). Dá réir sin, áitítear go bhfuil réimse comhlogaíochtaí riachtanach don aistritheoir mar go soiléirítear ansin feidhmiú téarma na teanga foinsí agus na sprioctheanga agus é neadaithe ina thitim cainte nádúrtha. Agus moltar réimse breise ina ndéanfaí nótaí tráchta comparáideacha faoi na comhlogaíochtaí agus iad in úsáid sa dá theanga. Mar sin, is gá dhá mhór-réimse a bheith i mbunachar téarmaíochta dírithe ar chúrsaí aistriúcháin: ceann mínitheach do shainmhíniú an téarma, agus ceann léiritheach chun úsáid na dteangacha a léiriú (109).
17 San ochtú haiste le Marta Chroma, saineolaí ar an mBéarla dlíthiúil, ar theangeolaíocht dhlíthiúil agus ar aistriúchán dlíthiúil sa phéire teangacha Seicis is Béarla, dírítear ar léirmhíniú teangeolaíoch agus dlíthiúil coincheap agus téacsanna dlí chun críche an aistriúcháin, chomh maith le ceisteanna coibhéise agus anailís coincheap i gcomhair na foclóireachta. Áitíonn Chroma go mbíonn an dlí nua-aimseartha neadaithe sna heolaíochtaí sóisialta, go mbíonn sé ag brath ar thimpeallacht pholaitiúil, agus é féin agus an teanga trína gcuirtear in iúl é múnlaithe ag stair, traidisiúin agus cultúr na sochaí lena mbaineann, agus ag an gcultúr dlíthiúil a forbraíodh taobh istigh den chultúr sin. Ní hionann agus Lerat thuas, maíonn Chroma:
Although the issue of globalization of legal language has been whispered [cf. Tiersma (2012: 25)], the everyday practice of legal translators proves that they have to cope with many cross-cultural clashes even between legal systems from the same family (for example Austrian or German Law on the one hand and Czech Law on the other) — and all the more so, if philosophically different or remote legal systems are at issue (for example Common Law v. Civil Law v. sharia) (118).
18 Tugann Chroma aghaidh ar na riachtanais a bhaineann le foclóirí dlí aonteangacha agus dátheangacha a thiomsú. Luann sí na buncheisteanna a chuir Bryan Garner thuas faoi fhoclóir dlí aonteangach a thiomsú agus pléann dhá cheann acu ó thaobh foclóir dátheangach a thiomsú (1. cén chaoi a bhfaightear an t‑ábhar le cur san fhoclóir; agus 2. ar chóir d'fhoclóirithe an lae inniu brath ar chruinneas na bhfoclóirithe a chuaigh rompu). Ansin cuireann sí ceist eile dá cuid féin: cé chomh mór is ba chóir don fhoclóirí díriú ar théarmaí dlí seachas ar na coda móra eile den teanga dhlíthiúil (125–126)? Caitear an chuid eile den aiste seo ag cíoradh na dtrí cheist sin (126–136).
19 Sa naoú haiste, fiafraíonn Peter Sandrini ó Ollscoil Innsbruck an féidir téarmaíocht ó chórais dlí éagsúla a chur i láthair go héifeachtach i bhfoclóir aibítreach páipéir. Tosaíonn sé le trí bhunphrionsabal na téarmeolaíochta (1. an coincheap a bheith lárnach; 2. coincheapa a bheith idirghaolmhar; 3. aonghuthacht coincheapa agus téarma) agus pléitear iad i gcomhthéacs téarmaí dlí agus córais éagsúla dlí, agus déanann na torthaí maidir le tiomsú acmhainní téarmaíochta a mheas (141).
20 Maidir le lárnacht an choincheapa, áitíonn sé gur chóir breathnú ar choincheapa ó pheirspictíocht a réimse (nó a bhforéimse) féin. Is féidir na gaolta idir coincheapa réimse ar leith a léiriú le cabhair mapaí coincheap, nó trí naisc a chur in acmhainní téarmaíochta. Bíonn difríochtaí móra idir coincheapa i gcórais dlí éagsúla mar go mbíonn gach coincheap acu leabaithe i gcóras coincheap eile. Mar sin, is é an paraiméadar is tábhachtaí i gcás téarmaí dlí ná a mbaint le córas dlí ar leith — rialaíonn sin an próiseas maidir le coibhéis a aithint idir coincheapa, mar is féidir coincheapa ó chórais dlí éagsúla a chur i gcomparáid beag beann ar theangacha a dtéarmaí (143).
21 Maidir le hidirghaolmhaireacht coincheap, áitíonn Sandrini gur gréasán creidiúintí, idéanna agus tuairimí morálta é córas dlí agus, ós rud é gur cuid dhílis den chóras seo na coincheapa dlí, is den tábhacht é sa téarmeolaíocht coincheapa a cheangal agus a léiriú mar chuid de ghréasán. Is fearr an seans go mbeifear in ann coincheap a thuiscint agus a léirmhíniú ach é a idirdhealú ó na coincheapa cóngaracha. Ba chóir idirspleáchas seo na gcoincheap a léiriú i bhfoclóir maith le mapaí coincheap nó le catagóirí sonraí a léiríonn an gaol sainiúil le forchoincheapa, fochoincheapa nó coincheapa comhordanáideacha i mbunachar téarmaíochta (143).
22 Is í an aonghuthacht an tríú colún ar a seasann obair théarmeolaíochta, go háirithe i réimsí saineolais ina bhfuil béim ar bheaichte agus easpa débhrí, agus is iad gnáthúsáid, saineolaithe réimse agus/nó coistí téarmaíochta a chuireann an aonghuthacht i gcrích go pointe áirithe. Cé go ngearrfadh an aonghuthacht amach ilchiallachas, comhchiallachas agus comhainmneachas, mar sin féin áitíonn saineolaí amháin an méid seo: 'The phenomenon of polysemy is rather the rule than the exception in legal language' (144, sliocht as Mattila 2006: 109).
23 Sonraíonn Sandrini a dhóchúla atá sé nach mbeadh lánchoibhéis le fáil idir choincheapa ó chórais éagsúla dlí (147), agus tugann sé samplaí as foclóirí dlí dátheangacha, áit a luaitear iliomad téarmaí coibhéiseacha sa sprioctheanga gan tagairt ar bith do na comhthéacsanna éagsúla lena mbaineann siad. In ionad labhairt ar choibhéis idir coincheapa ó chórais éagsúla dlí, molann sé gur fearr labhairt ar chomparáid, áit a mbailítear eolas ar na coincheapa ina dtimpeallacht dlí féin, ar dhifríochtaí agus ar thréithe i gcoiteann idir coincheapa ó chórais éagsúla. Is féidir déileáil le heolas mar seo i mbunachair leictreonacha i gcatagóirí sonraí breise. Ó cheart, dar leis, níor chóir go dtabharfaí coincheapa ó chórais dlí éagsúla le chéile faoin iontráil chéanna mar ní bhíonn lánchoibhéis eatarthu. Míthuairim is ea é go dtig le foclóir dlí dátheangach nó ilteangach téarmaí coibhéiseacha inmhalartaithe a mholadh go díreach glan. An rogha eile a mholann an t‑údar ná feidhm foclóirí nó acmhainní téarmaíochta a fheiceáil i dtéarmaí an uasmhéid eolais agus is féidir a thabhairt, is é sin, eolas cruinn dlíthiúil a bheadh úsáideach chun an téacs foinseach a thuiscint (148).
24 Sa Chlabhsúr, tugann Sandrini na riachtanais ghinearálta maidir le coincheapa dlí a thaifeadadh, agus áitíonn sé go mbainfeadh dúshlán ollmhór leis an raon sin eolais faoi choincheapa ó chórais dlí éagsúla a thabhairt i bhfoclóir páipéir agus molann sé gur fearr leas a bhaint as bainc nó bunachair théarmaíochta nó meáin dhigiteacha (150–151).
25 Sa deichiú haiste, tugann an Dr Sandro Nielsen, ó Ollscoil Aarhus sa Danmhairg, aghaidh ar chur chuige maidir le bunachar téarmaí dlí a bhunú. Molann sé gur chóir d'fhoclóirithe dlí díriú ar riachtanais úsáideoirí i gcásanna faoi leith chun cur ar a gcumas teacht ar shonraí atá ábhartha dá riachtanais, agus féachaint chuige go leagtar amach na sonraí ar bhealach áisiúil. Chuige seo is gá anailís a dhéanamh ar fheidhmeanna foclóirí dlí, riachtanais foclóireachta úsáideoirí, na cineálacha sonraí a bhíonn de dhíth ar úsáideoirí i gcomhthéacsanna éagsúla, agus na bealaí ina mbíonn teacht ag úsáideoirí ar na sonraí seo. Léiríonn an t‑údar a argóint le samplaí ó thionscadal reatha in Ollscoil Aarhaus maidir le bunachar sonraí a fhorbairt do thacar foclóirí dlí digiteacha (153–154).
26 San aonú haiste déag, pléann Chris Hutton le sainmhíniú gnáthfhocal nó gnáth-théarmaí i réimsí an dlí, agus díríonn ar an bhfocal Béarla vehicle mar shampla den aicme seo. Tar éis dó difríochtaí modheolaíochta agus teoirice idir foclóirí gnáth-theanga a léiriú le sainmhínithe ar an gcoincheap vehicle, luíonn Hutton isteach ar fhorléargas a thabhairt ar fhorbairtí i stair na bhfoclóirí dlí sa Bhéarla. Féachtar ar shainmhínithe ar an gcoincheap vehicle i bhfoclóirí Béarla, agus i bhfoclóirí agus ciclipéidí dlí Béarla ón seachtú haois déag anonn, agus feictear mar ar leath an bhrí ó fheithiclí talún go feithiclí aeir agus mara, agus go fiú go hinnill bhuailte, i bhfoinsí éagsúla agus de réir breithiúnas éagsúil cúirte (183–186). Tugann sé samplaí go leor de chásanna dlí maidir le brí vehicle (186–191) agus sampla de chás inar pléadh brí vehicle sa dlí os comhair brí vehicle san intinn choiteann (192–193). Déantar spíonadh ar an difear idir theanga dhlíthiúil agus teanga neamhdhlíthiúil, agus pléitear coincheap na gnáth-theanga (193–198).
27 Baineann an dara haiste déag le comhthéacs dátheangach dádhlínseach Cheanada agus is é an t‑údar ná Mathieu Devinat, ó Ollscoil Sherbrooke in Québec. Is é atá i gceist le dádhlínseachas Cheanada ná gur ann do dhá thraidisiún dlí ann — dlí coiteann na Breataine agus dlí sibhialta na Fraince agus, dá réir sin, is reachtaíocht dhádhlínseach a achtaíonn an pharlaimint mar go gcaithfear í a fheidhmiú sa dlí sibhialta in Québec agus sa dlí coiteann sna cúigí eile agus go gcaithfear í a chur in oiriúint don dá chóras dlí. Anuas air sin, ní mór í a scríobh i mBéarla agus i bhFraincis. Dá réir sin, is minic foclóirí á gceadú ag breithiúna sna cúirteanna. Chuir an t‑údar roimhe anailís a dhéanamh ar na cásanna sin idir 2000 agus 2012 ina ndearnadh tagairt d'fhoclóir(í) le fáil amach an foclóirí aonteangacha nó dátheangacha a ceadaíodh agus an foclóirí iad a bhaineann le córas dlí amháin nó leis an gceann eile (201–202). Fuair sé amach nach ndearna na breithiúna aon idirdhealú idir foclóirí córais sna cásanna atá faoi chaibidil aige, gur mhinice a ceadaíodh foclóirí gnáth-theanga ná foclóirí dlí, gur beag foclóir nó acmhainn foclóireachta Cheanadach a ceadaíodh, agus gur mhinic a ceadaíodh foclóirí dlí chun gnáthchiall a fhiosrú (214). An t‑aon eisceacht a d'aithin sé ná go raibh claonadh áirithe ag breithiúna in Québec foclóirí ó Québec a cheadú maidir le ceisteanna téarmaíochta sa dlí sibhialta.
28 Is é údar an tríú haiste déag ná Patrick Forget ó Ollscoil Québec à Montréal. Déanann seisean anailís ar na 754 aonad frásaíochta a chuir foclóirithe dlí le ceannfhocail sa Dictionnaire de droit privé et lexiques bilingues (dara heagrán, 1991). Sa chéad chuid den aiste, tugtar sainmhíniú ginearálta ar choincheap na n‑aonad frásaíochta i dteangacha sainfheidhme, sainmhíniú atá fréamhaithe i nádúrthacht teanga. Is annamh a úsáidtear focail astu féin, mar tá teorainn leis an méid atá focal aonair in ann a chur in iúl: 'Le plus souvent le locuteur est appelé à combiner les composants de la langue pour encoder sa pensée, première étape de la communication' (225). Thairis sin, bíonn oibriú imtharraingtí agus éarthaí eatarthu ar deacair iad a mhíniú le rialacha comhréire ná séimeantaice. Sainmhínítear an t‑aonad frásaíochta mar 'une suite privelégiée de deux ou plusiers mots ou encore … une séquence lexicale perçue come préconstruite' (226). Is geall le comhlogaíocht é an t‑aonad frásaíochta ach déanann teangeolaithe an t‑idirdhealú seo: 'One of the main criterial features for a collocation to be categorized as a phraseological unit is that at least one of its members should be selected from a restricted set … and be used in a specialized, usually figurative, sense' (Corrigan et al. 2009, 329). Luaitear leis na haonaid frásaíochta go mbíonn siad sách coitianta, nach féidir a mbrí a oibriú amach ón gcomhdhéanamh, agus nach mbíonn a mbríonna intuartha (228–231). Sa dara leath den aiste, díríonn an t‑údar ar a thionscadal maidir leis na haonaid frásaíochta in Dictionnaire de droit privé et lexiques bilingues.
29 Le Maolmhaodhóg Ó Ruairc (nó Malachy O'Rourke), iar-aistritheoir sa Chomhairle Eorpach sa Bhruiséil, an ceathrú haiste déag. Scríobhann sé faoi mhíréireanna agus débhrí i dtéarmaíocht dlí na Gaeilge. Deir sé gurb é an leabhar Téarmaí Dlí (TD) (Oifig an tSoláthair, 1959) an t‑aon chnuasach téarmaí dlí a bhí in ainm is a bheith údarásach agus barántúil ó bhunú an Stáit. Foilseachán é a bunaíodh ar na deich gcinn d'orduithe a rinneadh faoin Acht Téarmaí Dlíthiúla Gaeilge 1945 idir 1947 agus 1956, orduithe a chlúdaigh raon leathan réimsí dlí ach amháin dlí bunreachtúil. Luann an t‑údar go bhfuil TD as cló le fada agus nach ndearnadh é a atheisiúint, a leasú, ná nár cuireadh leis ó shin. Míníonn sé gur bunaíodh coiste comhairleach téarmaí dlí a raibh de chumhacht aige tógáil ar an saothar sin, agus a thagadh le chéile go rialta sna seascaidí agus sna seachtóidí. Cé go bhféadfadh go bhfaomhfadh an coiste sin téarmaí nua a ceapadh le linn aistriú reachtaíochta, cuireann Ó Ruairc suntas sa mhéid nár cuireadh a dhath in iúl don phobal. Measann sé, freisin, gurbh fhearrde cothromaíocht an choiste níos mó saineolaithe teanga a bheith ina mbaill. Athbhunaíodh an coiste sin sa bhliain 2010, agus bhí caint ann ar eagrán nua de TD a dhéanamh cé nach ndearnadh go fóill é.
30 Tagraítear d'aistriúchán an Bhunreachta (1937) agus mínítear, nuair nár leagadh an cúram ar Rannóg an Aistriúcháin — áit a raibh an taithí ar reachtaíocht a aistriú — go ndearnadh aistriúchán inar foilsíodh téarmaí a bhí difriúil leo siúd a bhí cheana féin sa reachtaíocht. Nuair a fógraíodh sa Bhunreacht gur ag an leagan Gaeilge a bheadh tosaíocht ó thaobh tátail de, cruthaíodh sraith bhreise míréire, de réir an údair. Samhlaítear dó go bhféadfadh go dtiocfadh aontacht de chineál éigin chun cinn nuair a foilsíodh TD agus an Caighdeán Oifigiúil (CO) (1958) thart ar an am céanna. Ach cáineann sé an CO, á rá ina leith 'It provided clarity on spelling but its contribution on what could be called matters of grammar was unremarkable' (266). Tugann sé fogha eile faoi CO agus TD níos faide anonn, á rá go raibh an chéad cheann róthrom ar mhionsonraí agus rialacha agus an dara ceann ar easpa mhór mionsonraí, sa chaoi gur fágadh mic léinn iomadúla sa riocht nach bhféadfaidís máistreacht a fháil ar an teanga, agus idir scríbhneoirí agus aistritheoirí i riocht éidreorach (283).
31 Trí chéim as a chéile a bhaineann le téarmaíocht bhisiúil: soláthar, scaipeadh agus úsáid, agus mura mbaintear leas as téarmaí a ceapadh téann siad i léig. Measann Ó Ruairc gur trua nach ndearnadh cnuasach TD a fhógairt agus aird a tharraingt ar a stádas mar na téarmaí amháin a d'aithneodh na cúirteanna, agus a chur in iúl don phobal ón tús a thábhachtaí a bhí sé cloí lena chuid téarmaí. Is cás leis nár cuimsíodh na téarmaí dlí go léir san English-Irish Dictionary (EID) i 1959, ná in Foclóir Gaeilge-Béarla (FGB) i 1977, ná nár tarraingíodh aird shonrach orthu mar théarmaí oifigiúla údarásacha i gceachtar den dá fhoinse. Cé go dtugtar cuid acu sna foclóirí seo, is minic nach luaitear an fhoinse agus, i gcásanna eile, luaitear Jur (Jurisprudence) leo ach ní shainítear céard go díreach a chiallaíonn sé sin. I gcásanna eile, deir sé, tugadh neamhaird orthu ar fad agus moladh téarmaí eile:
If the terms given in TD were to be accepted and used it was critical that they be incorporated into the standard English-Irish dictionary, otherwise these 'authenticated' terms would be seen as having nothing to do with modern vocabulary, much less terminology. This is another example of the existence of two strands in the language, one of them traditional and to be fostered, the other an unwelcome stranger to be tolerated (267).
32 Tugann sé liostaí de mhíréireanna éagsúla sna foinsí thuasluaite agus sa reachtaíocht féin. Cáineann sé an easpa comhordaithe idir na hinstitiúidí éagsúla, rud a d'fhág, dar leis, go bhfuil an Ghaeilge á síneadh ar dhá rian chomhthreomhara, agus an dá cheann acu thíos leis (277). I measc na samplaí de mhíréireanna idir EID agus TD, luann sé 'accident,' áit a dtugann EID na trí fhocal atá sna trí chanúint agus nach dtugann TD ach 'tionóisc'. Is gnáthnós foclóireachta é na focail atá in úsáid ag pobal labhartha na teanga a thabhairt. An t‑aon réiteach a chuimseodh stádas an téarma i bhfoclóir gnáth-theanga ná lipéad soiléir dlí a chur le 'tionóisc'. Bhainfeadh an rud céanna le 'leanbh' ar 'child'. Chuige sin, theastódh paragraf i réamhrá an fhoclóra le míniú cén fáth a mbeadh stádas faoi leith ag 'tionóisc' agus 'leanbh' agus pé focail eile mar sin a bhfuil feidhm dlí leo, mar seans nach dtuigfeadh an gnáthchainteoir ná an gnáthúsáideoir foclóirí gnáth-theanga é seo. Maidir leis na samplaí eile ar an liosta seo de théarmaí difriúla in TD agus in EID agus, in amanna, in FGB, is cinnte gur ábhar mearbhaill iad. Anuas air sin, luaitear nach i gcónaí a chloítear leis na téarmaí in TD agus an reachtaíocht á haistriú, agus tugtar samplaí (268).
33 Cuireann Ó Ruairc cuid den locht ar chainteoirí dúchais a bhíonn in aghaidh leanúnachais agus seasmhachta agus údarás teangeolaíoch de chineál ar bith, fiú nuair a bhíonn an dearcadh sin ag baint an bhoinn den teanga chéanna a mbítear ag iarraidh í a chaomhnú:
Legal terms with a judicial imprimatur and allowing of no alternative was a new concept and could have been the catalyst for a reinvigorated language because the courts would have insisted on total accuracy and consistency in every detail. The need to abide by these 'official' terms would have imposed a discipline which appears to elude practitioners of the language. Might it have been found acceptable if properly presented (269)?
34 Is pointe spéisiúil é. Is cinnte gur fhág cogadh na gcanúintí ó aimsir na hAthbheochana anonn nach raibh aon fhonn ar phobal dhá cheantar Gaeltachta géilleadh do leagan an tríú ceantar, agus cloistear an port céanna sin go fóill in amanna. Agus b'in an leaba driseacha ina bhfuair aistritheoirí na reachtaíochta iad féin — ba chuma cén focal acu siúd thuas a roghnóidís, bheidís san fhaopach. Ach ní mórán daoine a bhíodh ag léamh na reachtaíochta agus ní raibh a fhios ag an ngnáthchainteoir ná ag an ngnáthfhoclóirí, is dócha, cé na téarmaí a bhí sna hachtanna. Is le blianta beaga anuas le digitiú na téarmaíochta agus na reachtaíochta atá muid in ann an dá shruth a luann Ó Ruairc a fheiceáil. Agus tá sé ródheireanach anois mar tá an dochar déanta. An t‑aon bhealach a sheachnófaí an toradh seo, b'fhéidir, ná dá mba rud é gur éirigh leis na hiarrachtaí a bhí ar bun acadamh a bhunú agus gur in aon institiúid amháin a dhéanfaí na cinntí téarmaíochta, foclóireachta agus gramadaí.
35 Níl an t‑ábhar a tiomsaíodh in TD róshásúil, dar le hÓ Ruairc. Cé gur téarmaí dlíthiúla iad a lán de na téarmaí, is iomaí ceann eile ann atá fíorghinearálta, rud a mhaolaíonn ar luach an chnuasaigh, dar leis. Luann sé roinnt samplaí de théarmaí ar maith ann iad sa chnuasach agus atá greamaithe sa teanga ó shin (269). Faigheann sé locht ar fhoirmeacha atá débhríoch, dar leis. An chéad bhaisc acu sin ná téarmaí ina bhfuil ainm briathartha sa ghinideach nuair is ionann a fhoirm agus an fhoirm aidiachtúil, agus gnáth-ainmfhocail sa ghinideach in úsáid mar aidiachtaí i dtéarmaí ilfhoclacha cé go dtugtar foirm aidiachtúil faoin aidiacht (269–270). Is minic a chloistear na hargóintí seo faoi dhébhrí i gcás cáilitheoirí. Braitheann go leor daoine go mbíonn sé soiléir ón gcomhthéacs cén bhrí atá i gceist ach b'fhéidir nach seasfadh sé sin i láthair cúirte.
36 Locht eile atá aige ar TD ná gan aon eolas gramadaí a bheith tugtha leis na téarmaí Gaeilge. Deir sé go dteastódh eolas cuimsitheach gramadaí, eolas comhréire, comhlogaíochtaí maidir le cén briathar a théann leis an ainmfhocal nó cén réamhfhocal a théann leis an mbriathar, etc. (270). Ar ndóigh, tá an ceart aige sa mhéid sin ach, fiú má bhí toil agus tuiscint ann, is dócha nach raibh na hacmhainní ann dá leithéid de mhionsaothrú.
37 Gné eile is cás le hÓ Ruairc ná téarmaí ilfhoclacha de leithéid 'praghas iomlán ceannaigh'. Fiafraíonn sé an gcailleann téarma a shláine má bhuailtear infhilleadh gramadaí air (270). Áitíonn sé go bhfuil an dá theanga, Béarla agus Gaeilge, an-difriúil maidir le gnéithe éagsúla — cásanna, uimhir, foirmeacha, infhilleadh tosaigh agus deiridh, comhréir, etc. — agus nach féidir a bheith cinnte i gcónaí cén chiall atá le téarma Gaeilge, m.sh. barántas forghníomhaithe (warrant of execution) ach iontaobhas forghníomhaithe (executed trust). Measann sé gurb é an t‑aon bhealach le cinnteacht dlí a dheimhniú i gcás téarma ar nós 'árachas dliteanais fhostóra' (employer's liability insurance) ná é a fhágáil gan athrú i ndiaidh trúig ghinidigh. Luann sé dhá fhoinse gramadaí roimh 1922 a mhol caitheamh le leaganacha mar seo mar ainmfhocail fhrásacha (271): 'A noun followed by a genitive (not having the force of an adjective) is in most cases treated as a compound or phrase-noun, and is hence invariable' (Congregation of Christian Brothers 1921: 198), agus 'The Genitive form is not used in phrase nouns' (Ó Nolan 1919: 144), agus deir sé go gcuideodh feidhmiú na rialach seo ar na téarmaí in TD le húsáideoirí teacht roimh an mbaol éiginnteachta agus débhrí. Áitíonn sé gur cailleadh deis iontach an simpliú seo a thabhairt isteach in CO 1958 agus is géar a cháineadh ar CO 2012 nár thug i bhfeidhm é ach an oiread. (Is dóigh go mba ghéire fós a cháineadh ar CO 2016 ar an ábhar céanna.) Níl aon cheart ná éigeart absalóideach sna cúrsaí seo, ar ndóigh, ach is cinnte go bhfuil sé i bhfad níos éasca, níos soiléire agus níos simplí an múnla a luann Ó Ruairc a léamh agus a scríobh.
38 Díríonn sé ansin ar ghnéithe de dhá roinn chainte i ngramadach na Gaeilge a chruthaíonn débhrí agus doiléire, dar leis — an aidiacht agus an briathar. Tá na pointí faoin aidiacht luaite thuas agus, maidir leis an mbriathar, is ceisteanna faoi na haimsirí agus faoin bhfaí chéasta a tharraingíonn trioblóid nó a aistrítear go hearráideach in amanna, dar leis, agus tugann sé neart samplaí (285–287).
39 Mar fhocal scoir, deir sé gur féidir a rá gur ann do na téarmaí cuí dlí cé nach furasta teacht orthu i gcónaí, ach is mó ar fad na deacrachtaí a bhaineann lena n‑úsáid faoi na srianta reatha gramadaí. Is gá don Ghaeilge a bheith féinmhínitheach in ionad brath ar an mBéarla mar chrann taca, agus ní mór diananailís a dhéanamh uirthi sa chaoi gur féidir téarmaí dlí a úsáid de réir aidhmeanna reachtaíocht an AE, a deir sé (287).
40 Baineann an cúigiú haiste déag le téarmaí dlí i mionteanga eile, an Mhaorais, an teanga Pholainéiseach atá mar theanga dhúchais ag thart ar 60,000 duine sa Nua-Shéalainn agus a bhfuil líofacht ag thart ar 150,000 inti. Labhraíonn 3.7% den daonra 4.75 milliún Maorais. Thug lonnaitheoirí ón bPolainéis Thoir a dteanga leo sa tríú haois déag agus d'fhorbair a gcultúr agus a dteanga féin scoite amach óna sinsir, agus ó thionchar sochaí ar bith eile, go dtí deireadh an ochtú haois déag tar éis don taiscéalaí, James Cook, mapáil a dhéanamh ar fhormhór an chósta. I 1840 cuireadh an Nua-Shéalainn faoi cheannas na Breataine agus faoi na 1860idí ba theanga mhionlaigh í an Mhaorais.
41 Thiomsaigh na húdair, Māmari Stephens agus Mary Boyce, foclóir dlí Maoraise-Béarla a foilsíodh i 2013, agus leagann siad amach san aiste seo na trí mhórthuiscint a fuair siad le linn an phróisis: (a) tá saibhreas sonraí úsáideacha le fáil ach corpas diacronach a dhéanamh de théacsanna i dteanga dhúchasach atá faoi bhagairt, ach seans nach gcuirfear inchomparáideacht bhailí idir théacsanna ar fáil; (b) is féidir teacht ar thuiscintí úsáideacha ar athruithe léacsacha ach anailís a dhéanamh i gcorpas diacronach ar an gcaoi a bhféadann iasachtaí ón teanga cheannasach athrú trí úsáid le himeacht aimsire; (c) gheofar tuiscintí ar na bealaí a dtugann teanga dhúchasach léi agus a chuireann sí in iúl coincheapa dlí ón Iarthar ach aird ar leith a thabhairt ar ghnáth-théarmaí dlí (289–290).
42 Míníonn na húdair go bhfuil foclóir suntasach téarmaí dlí sa teanga a léiríonn gnéithe tábhachtacha d'fhorbairt fhoclóir na Maoraise a d'fhéadfadh a bheith úsáideach sa phleanáil éifeachtach teanga (289–290). Tuairiscíonn siad conas a thiomsaigh siad an corpas as na mílte leathanach de dhoiciméid fhoinseacha dlí sa Mhaorais ó 1828 go 2009. Rinne siad na doiciméid a fuair siad a ghrúpáil ina sé chatagóir le cinntiú go mbeadh an corpas ionadaíoch agus cothrom. Ansin cheistigh siad na sonraí chun na téarmaí dlí Maoraise a aithint (291–293). De bhrí gur corpas diacronach é, roinneadh an corpas ina thrí fhochorpas thar thréimhsí ama ar leith: (a) 1828–1909, tréimhse nuair a scríobhadh Coróin na Breataine doiciméid sa Mhaorais ó am go chéile chun gnéithe tábhachtacha dlí a scaipeadh; (b) 1910–69, tréimhse nuair a bhí i bhfad níos lú téacsanna dlí ar fáil i Maorais mar gur éirigh an Choróin as doiciméid a scríobh i Maorais, agus is cosúil gur éirigh na Maoraigh féin as a bheag nó a mhór chomh maith; (c) 1970–2009, tréimhse nuair a tháinig méadú mór ar líon na bhfoinsí, go háirithe i ndiaidh 1986 nuair a ceadaíodh d'Fheisirí Parlaiminte labhairt i Maorais, agus ansin nuair a achtaíodh an tAcht Teanga Maoraise 1987 agus a fuair an Mhaorais stádas oifigiúil, agus a ceadaíodh cearta teoranta do dhaoine gan ach Maorais a labhairt i gcúirteanna agus binsí fiosraithe. Cé nár forbraíodh an stádas agus na cearta seo mórán, mar sin féin chrom an Choróin ar fhoinsí i Maorais a chur ar fáil, ar nós paimfléad chun dualgais chánach nó a leithéid a mhíniú. Thairis sin, tháinig níos mó Feisirí chun cinn sa Pharlaimint ar Mhaoraigh iad agus a bhí ag iarraidh labhairt i Maorais (294–295).
43 Bhain dúshlán le hinchomparáideacht téarmaíochta sna tréimhsí éagsúla, áfach, de bhrí nach ann d'aon fhoinse a mhair trí na tréimhsí go léir (296). Tugtar tábla ina léirítear na 20 focal Maoraise ba choitianta i gcatagóirí éagsúla agus ag tráthanna éagsúla. Díol spéise is ea ceann acu dúinne, b'fhéidir — 'awa' a mhínítear mar 'river' (298). Déanann na húdair cur síos ansin ar na modhanna a d'úsáid siad chun a liosta ceanntéarmaí a roghnú don fhoclóir dlí (302–304). Scrúdaítear na hiasachtaí ón mBéarla agus tugtar anailís staitistiúil i bhfoirm táblaí ar na hiasachtaí ba líonmhaire i measc na dtéarmaí dlí, ar mhinicíocht iasachtaí áirithe thar thréimhsí ar leith, ar litriú iasachtaí áirithe (306–311). An pointe deiridh ag na húdair is ea a thábhachtaí atá sé aird a thabhairt ar théarmaí dlí dúchasacha ar choincheapa sa chóras dúchais, agus a bhfuil bríonna agus feidhmeanna ón gcóras Iartharach bailithe chucu féin acu, rud a léiríonn an comhéadan idir dhá chruinneshamhail éagsúla dlí (312–317).
44 Ar an iomlán, is breá an léargas a thugtar sa leabhar seo ar chúrsaí foclóireachta/téarmfhoclóireachta i réimse an dlí. Tá comhairle le bailiú anseo maidir leis na bealaí is éifeachtaí le foclóir téarmaí dlí a thiomsú, agus cé na gaistí a bheadh le seachaint sa phróiseas. Taobh amuigh den spéis ghinearálta a spreagann an chéad dá aiste i stair téarmaí dlí sa Fhraincis agus sa Bhéarla, is díol spéise na haistí eile don chuid againn a bhíonn ag plé le téarmeolaíocht, le foclóireacht, le téarmaí dlí i nGaeilge nó le haistriúchán dlíthiúil. Údar misnigh is ea é léamh faoi na tionscadail éagsúla sa téarmfhoclóireacht dlí atá ar na bacáin i ndlínsí éagsúla agus ar na dúshláin atá le sárú acu. Na buncheisteanna ag Bryan A. Garner faoi phróiseas na foclóireachta dlí, agus an bhuncheist a luann Daniel Greenberg faoi céard is téarma dlí ann agus a fhágann go bhfuil dhá chineál foclóirí dlí ann, soiléiríonn siad an bealach dóibh siúd a bheadh ag smaoineamh ar thabhairt faoi thionscadal aonteangach dá leithéid.
45 Maidir le foclóirí dátheangacha nó ilteangacha, tá comhairle de chineálacha éagsúla le fáil in aistí éagsúla. Seasann aiste Pierre Lerat amach sa mhéid is go maíonn sé go bhfuil go leor i bpáirt idir bunchoincheapa chórais dlí na Fraince, na hIodáile, na Gearmáine agus na Ríochta Aontaithe. Ach cuireann formhór na n‑údar eile béim ar a dhifriúla atá na córais dlí éagsúla. Leagann Coen J.P. van Laer béim ar an ngá le heolas ciclipéideach, agus ar mhéid na coibhéise idir téarmaí sa bhunteanga agus sa sprioctheanga. San aiste spéisiúil le Thierry Grass, leagtar béim ar chur chuige córasach agus rialacha réamhshainithe, agus ar thábhacht titim cainte nádúrtha sna comhlogaíochtaí seachas iad a bheith lomaistrithe ón mbunteanga. Cuireann Martha Chroma béim ar an ngá le haird a thabhairt ar na difríochtaí cultúrtha ó dhlínse go chéile agus ó theanga go chéile. Ní dóigh le Peter Sandrini go mbeidh lánchoibhéis le fáil idir choincheapa ó chórais éagsúla dlí agus molann nár chóir iad a thabhairt faoin iontráil chéanna. Luann Sandro Nielsen critéir maidir le foclóirí dlí a leagan amach: riachtanais úsáideoirí agus leagan amach áisiúil. B'fhiú go mór don té ar spéis leis/léi cúrsaí foclóireachta an aiste lánphraiticiúil seo a léamh.
46 Díol spéise is ea aiste Mathieu Devinat faoi chomhthéacs dátheangach dádhlínseach Cheanada, áit a ndéanann an t‑údar anailís ar na cineálacha foclóirí a cheadaigh breithiúna le linn cásanna thar thréimhse dhá bhliain déag agus is ábhar iontais na torthaí a nochtann sé. Cineál comhlogaíochta is ea an t‑aonad frásaíochta is cás leis an gCeanadach eile, Patrick Forget. Aiste inspéise is ea an ceann faoin bhfoclóir dlí Maoraise-Béarla sa mhéid is gur mionteanga in aontíos leis an teanga mhór dhomhanda atá i gceist. Ina aiste faoi théarmaí dlí na Gaeilge, tá mórchuid gearán ag Maolmhaodhóg Ó Ruairc agus bunús le cuid mhór acu. Léiríonn sé an chaoi ar forbraíodh dhá rian éagsúla téarmaíochta Gaeilge ó bhunú an Stáit agus tugann sé na múrtha samplaí de mhíréireanna idir foinsí éagsúla. Is cás leis simpliú áirithe gramadaí a luadh i leabhar gramadaí chomh fada siar le 1919 a chuideodh go mór le débhrí a sheachaint, dar leis. Ar an iomlán, meabhraíonn aiste Uí Ruairc dúinn leochaileacht nó sobhristeacht ár dteanga le hais na dteangacha atá faoi chaibidil sna haistí eile.
47 Bíodh go bhfuil pointí éagsúla á ndéanamh agus comhairle éagsúil á moladh ó aiste go chéile, is díol spéise iad don té ar cás leis nó léi téarmaí dlí nó, go deimhin, téarmaí teanga sainfheidhme ar bith. Tá éacht déanta ag Máirtín Mac Aodha na haistí seo a thabhairt le chéile agus chuir sé comaoin mhór orainn saothar chomh breá leis a chur ar fáil.
Ajani, G., Boella, G., Lesmo, L., Martin, M., Mazzei, A., Radicioni, D., agus Rossi, P. (gan dáta) Legal Taxonomy Syllabus version 2.0 [Idirlíon] Ar fáil ag http://ceur-ws.org/Vol-465/paper2.pdf [faighte 27 Eanáir 2017].
Congregation of Christian Brothers. (1921) Irish Composition. Dublin: M. H. Gill.
Corrigan, R., Moravcsik, E. A., Ouali, H., agus Wheatley, K. M. (2009) Formulaic Language 2. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
Crépeau, P.-A., Martineau, P., agus Laguë, L. (eag.) (1991) Dictionnaire de droit privé et lexiques bilingues 2. Cowansville, Québec: Les Éditions Yvon Blais inc.
Mattila, H. E. (2006) Comparative Legal Linguistics. Aldershot: Ashgate Publishing Limited.
Ó Nolan, G. (1919) Studies in Modern Irish. Dublin: The Educational Company of Ireland Limited.
Rannóg an Aistriúcháin. (1958) Gramadach na Gaeilge agus Litriú na Gaeilge. Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. An Saol ODheas 080711 Cursai Fostaíochta i nDunGarbhán/Cúrsa INTO Dhún Chaoín/Cúrsaí Gaeilge i mBun Scoil Bhaile Mhuirne/Scoil Shamhraidh Shin Féin/Cluiche an Domhnaigh idir Londain agus PortLáirge I gcomórtas cócaireachta na mban tí an tseachtain seo, tabharfaidh Máire Ní Óbáin aghaidh ar Mary Margaret Uí Ghionnáin sa dara babhta leathcheannais. Míreanna as Cartlann Bhóthar na Léinsí le hAogán Ó Muircheartaigh: Helen Ní Shé ag caint le Mícheál Mac Eoin as Baile na nGall faoi Chúrsaí Iascaireachta; Nóra Bn. de hÓra le hAmhrán Iníon an Fhaoit ón nGleann. Deir an Coimisinéir Teanga go bhfuil imscrúdú curtha ar bun aige maidir le ceist na Gaeilge sna cóid phoist nua a scaipeadh ar an bpobal
Déardaoin, Deireadh Fómhair 22 2015 ag 7:05 am
Tá sé tugtha le fios ag an gCoimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill go bhfuil imscrúdú curtha ar bun ag a oifig maidir le ceist na Gaeilge sna cóid phoist nua a scaipeadh ar an bpobal níos túisce i mbliana.
Bhí an Coimisinéir ag caint inné ag an gComhchoiste um Fhormhaoirsiú ar an tSeirbhís Phoiblí agus Achainíocha de chuid Thithe an Oireachtais.
Lean conspóid mhór an scéal go raibh ainmneacha agus logainmneacha Gaeilge á n-aistriú go Béarla ag Eircode sna litreacha inar dáileadh na cóid nua phoist ar mhuintir na hÉireann.
Dúirt an Coimisinéir go bhfuair a oifig 60 gearán faoin scéal agus gur léirigh an chonspóid go raibh gá le reachtaíocht teanga nua.
"Tá cuid mhaith gearán faighte ag an Oifig seo maidir le Eircode agus an rud is mó a ghoill ar dhaoine ná gur seoladh an cód poist nua chucu faoi ainm agus sloinne a bhí i mBéarla cé nár ghnách leo a leithéid a úsáid riamh.
"Is ábhar é seo atáim a fhiosrú faoi láthair ach ní miste liom a rá go bhfuil cuing áirithe orm de bhrí nach ann d'fhoráil chun na cearta seo a chosaint i ndlí teanga na tíre," a dúirt an Coimisinéir Teanga.
Ag freagairt ceiste a chuir an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh (SF) faoi chonspóid teanga Eircode, thug Ó Domhnaill le fios gur chreid sé go raibh "cás le freagairt" ag an Roinn Cumarsáide faoin scéal agus luaigh sé scéim teanga na Roinne agus a bhfuil ráite ann faoi úsáid logainmneacha Gaeltachta.
Dar leis an Dr John Walsh, sochtheangeolaí agus saineolaí ar an reachtaíocht teanga, go bhfuil údar maith ann a cheapadh nár chloígh an Roinn le gealltanais reachtúla.
Thug an Dr Walsh le fios do Tuairisc.ie cheana go bhféadfaí cás láidir a dhéanamh gur sháraigh an Roinn Cumarsáide a scéim teanga féin nuair a d'aistrigh Eircode logainmneacha Gaeltachta go Béarla i litreacha a seoladh chuig daoine sa Ghaeltacht. Más é go bhfuil sé ar intinn ag bhur ngrúpaí bheith páirteach sa Pharáid ar an Iúr chun Lá Fhéile Pádraig a cheiliúradh Dé Sathairn 16ú Márta 2013 b'fhiú go mór amharc ar na cáipéisí cuí a bhaineann le páirtíocht. Beidh coinbhinsiún in Óstán River Island in Oileán Ciarraí ar an 7ú lá don Nollaig chun iarrthóir fhine Gael don gceantar sin a roghnú agus beidh coinbhinsiún ag an bpáirtí in Óstán Listowel Arms ar an 12ú lá don Nollaig chun iarrthóir i gceantar Lios Tuathail a phiocadh. Seo a leanas roinnt buntáistí atá ann dóibh siúd a roghnaíonn oideachas trí mheán na Gaeilge
Nuair a thógtar trí Ghaeilge, tá buntáistí luachmhaire á dtabhairt dóibh ó thaobh:
A bheith in ann léamh agus scríobh
Níos mó teangacha a fhoghlaim
Scileanna cumarsáide a fhorbairt
Deiseanna fostaíochta sa todhchaí
Cairde nua a dhéanamh
Buntáistí smaointeoireachta (cruthaitheacht, íogaireacht cumarsáide).
A bheith páirteach sa ghlúin nua Gaeilgeoirí
Buntáistí eacnamaíochta
NNI Press Pass Awards 2012 at the Convention Centre Dublin.Pictured with An Taoiseach was overall winner Fiachra O Braonain Colaiste Cois Life Leamhcan, Dublin. Picture Fennells / Copyright 2013 Fennell Photography
Is léir na buntáistí a bhaineann leis an dhátheangachas agus oideachas dhátheangach ó thaobh taighde atá déanta faoi. Bíonn deathoradh ag an dhátheangachas ó thaobh cúrsaí oideachais i réimse leathan d'ábhair agus cabhraíonn sé an tríú nó an ceathrú theanga a fhoghlaim (Cenoz & Valencia, 1994).
Deimhníodh é go n-éiríonn níos fearr le daltaí a bhfuil líofacht acu i níos mó ná teanga amháin acu. (Gallagher & Hanna, 2002). Is féidir leis an oideachas dáteangach cumas acadúil na ndaltaí a ardú i dtaobh cumais, féin muinín agus cruthaitheacht. (NMABE, 2006; Cummins, 2000).
Tá níos mó scileanna eile bainte leis an dátheangachas atá mar bhuntaiste, agus nach bhfuil baint acu le cúrsaí oideachais. Cuireann sé le scileanna cumarsáide lastigh den tigh, le daoine eile, idir cairde agus i suíomhanna gairmiúla.
Ó thaobh cúrsaí cultúrtha de, cabhraíonn an ilteangachas le daoine tuiscint níos fearr a fháil ar chultúir agus dul i ngleic le cultúir eile (Gallagher & Hanna, 2002). Léiritear go bhfuil níos mó féinmhuinín agus agus aitheantas féiniúlachta ag daoine dátheangacha i gcomparáid le daoine a bhfuil ach teanga amháin acu (Baker, 2003). Is buntáiste é an t-ilteangachas a chabhraíonn le daoine radharc níos leithne a bheith acu ar an domhan, agus tugtar buntáistí ó thaobh smaoineamh cruthaitheach agus i dtaobh smaointe a léiriú (Bialystok et al. 2005). Is é an Manchester Irish Language Group a bhuaigh an dara háit sa chomórtas. Tháinig Cumann Gaeilge na hAstráile, lonnaithe i Melbourne, sa tríú háit.go bliantúil ar choistí deonacha a dhéanann an t-éacht is mó leis an Ghaeilge a chur chun cinn. Is cúis mhór bhróin d'fhoireann Fhoras na Gaeilge go bhfuil ár n-iar-chomhghleacaí, Áine Seoighe, tar éis bháis.
Ceapadh Áine mar Rúnaí le Bord na Gaeilge in 1984 agus chaith sí tréimhse mar Rúnaí pearsanta don Phríomhfheidhmeannach ina dhiaidh sin. Is mar Oifigeach Pobail, Gnó agus Cumarsáide le Foras na Gaeilge a chuir an pobal aithne ar Áine, agus le linn na mblianta a chaith sí ag obair sa réimse sin ba ghnáth léi freastal ar imeachtaí agus ócáidí a chuir tacaíocht ar fáil do phobal na Gaeilge. Chuaigh Áine i mbun oibre le Glór na nGael in 2009 agus chaith sí deich mbliana ag obair mar Oifigeach Forbartha leis an eagraíocht go dtí 2019.
Bhí ardmheas ar Áine i measc fhoireann Fhoras na Gaeilge i gcoitinne mar bhean lách, shuáilceach, agus mar chomhghleacaí a spreag baill foirne eile.
Déanann Foras na Gaeilge comhbhrón lena deirfiúracha Máire, Máiréad agus Treasa, a deartháireacha Pádraic agus Máirtín, a cliamhaineacha, Gearóid, Philip, Cathelijne agus Mary, a nianna agus neachtanna, a gclann siúd, a gaolta, a cairde agus a comhghleacaithe i nGlór na nGael. Dála an scéil, fuair sé bás ag tús na bliana seo, Eanair 1599 i Londain dó, is d'íoc ár gcara, Eisics, as a adhlacadh. An Gheolaíocht ó Bhun go Barr | Litríocht
Home/Oideachas / Education/An Gheolaíocht ó Bhun go Barr
Os Cionn Talún agus Dánta Eile €7.50
Geolaíocht Bhuncharraige na hÉireann €5.00
Foilseacháin de chuid Stáisiún Mara Inis Arcáin 2009
ISBN 9781870492683
Tá Foilseacháin Inis Arcáin i gcomhar le Suirbhéireacht Gheolaíocht na hÉireann tar éis dul i bpáirt le An Gheolaíocht Ó Bhun go Barr a fhoilsiú. Tá dírithe go príomha ar leanaí san aoisghrúpa 11-14. Ach beidh an treoir shimplí deamhaisithe seo spéisiúil do mhúinteoirí bunscoile, do mhúinteoirí tíreolaíochta sna meánscoileanna agus don phobal i gcoitinn chomh maith. Go deimhin ba chóir go mbeadh an leabhar seo spéisiúil do dhuine ar bith a bhí fiosrach riamh faoinár bPlainéad an Domhan agus a chuid acmhainní. Is í aidhm an leabhair léargas simplí a thabhairt ar thábhacht na geolaíochta inár saol laethúil. Pléitear téama amháin geolaíochta ar gach leathanach i dtéacs soiléir neamhchasta atá maisithe le grianghraif agus cartúin d'ardchaighdeán. Tá leathanach ann faoi Dhiamaint, leathanach faoi Ór, leathanach faoi Ola, faoi Dhineasáir, faoi Bolcáin agus mar sin de. Pléitear mórán téamaí spéisiúla, go leor acu nach samhlaímid aon bhaint a bheith acu le geolaíocht ar chor ar bith. Is i gCnoc Fearna taobh le Dún na Lúb a thángthas ar an dumpa mídhleathach is deireanaí sa chontae (13 Márta). baile»�said & foghlaim»r�amhr�
Más cainteoir líofa tú nó mura bhfuil agat ach cúpla focal, is é an bealach is fearr le feabhas a chur ar do chuid Gaeilge ná í a chleachtadh. Ní mór duit an Ghaeilge atá agat a úsáid go rialta lena chinntiú nach dtiocfaidh meirg uirthi agus nach ligfidh tú i ndearmad í.
Tá níos mó deiseanna ann anois ná mar a bhí riamh an Ghaeilge a úsáid. Tá caiféanna agus clubanna, nuachtáin agus irisí agus, ar ndóigh, grúpaí agus eagraíochtaí ann le deis a thabhairt duit cibé méid Gaeilge atá agat a úsáid.
Tapaigh an deis! Léigh an nuacht is déanaí nó déan freastal ar imeacht mar "tráth na gceist" i do chlub áitiúil Chumann Lúthchleas Gael. Déan freastal ar champa samhraidh i do cheantar féin nó ar chlub Gaeilge tar éis am scoile. Cuirfidh sé iontas ort an feabhas a thiocfaidh ar do chuid Gaeilge taobh istigh d'achar gairid.
Má d'fhoghlaim tú Gaeilge ar scoil gach seans go bhfuil i bhfad níos mó ar eolas agat ná mar a mheasann tú. Is éard atá sa rannóg seo ná treoir bheag ar na bealaí éagsúla ar féidir le daoine an Ghaeilge a úsáid agus a fhoghlaim. Chomh maith leis sin tá cur síos ann ar ghnéithe áirithe den Ghaeilge sna córais oideachais.
Gheobhaidh tú eolas sa rannóg seo ar:
Na cúrsaí Gaeilge atá ar fáil ar fud Éireann agus ar fud an domhain faoi láthair.
Na háiseanna teagaisc atá ar fáil, áiseanna féinteagaisc san áireamh.
Na heagraíochtaí atá ag plé leis an nGaeilge i saol na clainne, ón naíonán óg suas go dtí an duine fásta.
Na heagraíochtaí atá ag plé leis an nGaeilge sa chóras oideachais.
Tá go leor bealaí difriúla ar féidir le daoine an Ghaeilge a fhoghlaim:
cúrsaí sa cheantar áitiúil (ranganna) agus sa Ghaeltacht
cúrsaí féinteagaisc ar théip, ar dhlúthdhiosca, nó ar CD-ROM
Agus tú ag cuardach cúrsa Gaeilge duit féin nó do dhaoine eile:
Cuardaigh i Ranganna
Déan teagmháil leis na heagraíochtaí a luaitear sa rannóg seo maidir le daoine fásta
Pléigh do thaithí leis an teanga agus do dhearcadh is cumas reatha leo
I gcomhairle leo, roghnaigh an rang / leibhéal is oiriúnaí duit.
Bí soiléir faoin méid ama agus dua a theastaíonn leis an teanga a fhoghlaim.
Cuir ceist ar lucht eagraithe nó lucht múinte an chúrsa mura bhfuil tú soiléir faoi ghné ar bith de.
Bain taitneamh is tairbhe as an gcúrsa!
Cén fáth ar fiú an Ghaeilge a Fhoghlaim..
Is cuid dár n-oidhreacht Cheilteach í. Is teanga cheolmhar, ealaíonta í atá lán de bhrí.
Is cuid dínn í. Is linn féin í. Is í teanga ár sinsir í.
Is í an chuid is suaithinsí den fhéiniúlacht Éireannach í. Tá sí á labhairt in Éirinn le trí mhíle bliain nach mór.
Tá ceol, fuaimeanna áilne agus draíocht ag baint léi. Sampla amháin de sin is ea amhránaíocht ar an sean nós. Tá filíocht, litríocht, stair, ealaíon, ársaíocht agus logainmneacha na tíre fite fuaite léi.
Todhchaí ilteangach atá romhainn. Beidh dhá nó trí theanga an-úsáideach amach anseo. Bíodh an Ghaeilge ar cheann acu!
Ní leor bheith ag brath ar aistriú go Béarla chun gach cuid de chultúr agus de shaol na hÉireann a thuiscint. Soláthraíonn an Ghaeilge an pictiúr iomlán.
Is dlúthchuid í den fhéiniúlacht Éireannach agus Eorpach araon. Is minic a cháintear comhlachtaí a bhaineann úsáid as innill uathoibríocha aistriúcháin le leaganacha Gaeilge de cháipéisí a sholáthar agus is beag sintéiseoir glóir atá in ann aithris a dhéanamh ar chruinnfhoghraíocht na teanga. Deir an Roinn Oideachais le RTÉ Raidió na Gaeltachta go bhfuil sé tugtha le fios ag os cionn 70% de bhunscoileanna na Gaeltachta agus beagnach 90% de na meánscoileanna go bhfuil siad ag iarraidh aitheantas mar scoileanna Gaeltachta a fháil. Is é an scéal is mó ar gach nuachtán an samhradh seo, an scannall a bhain leis an mbradaíl a rinneadh ar chuntais ghlórphoist i Sasana agus an droch-chríoch a rugadh ar impireacht nuachta Ar Lean » An t-oideoir agus an t-údar Fionnbarra Ó Brolcháin a sheolfaidh Scéal Ghael-Linn i Seomra John Field sa Cheoláras Náisiúnta i mBaile Átha Cliath ar Déardaoin, 21 Samhain 2013, ag 6.15pm. Má ghabhann tú an bóthar siar ó Chaisleán na Mainge go dtí an Daingean casfar Abhainn an Scáil ort sa tslí. Is baile beag seascair é neadaithe i measc na sléibhte. I lár an Bhaile tá tigh tábhairne a bhfuil The South Pole mar ainm air, agus mar a dúirt Caoilte mac Rónáin le Pádraig Naofa fadó - ní gan fáth a tugadh an t-ainm. Tom Crean a thóg an tigh agus a bhronn an t-ainm air. I rith a shaoil eachtraigh thug sé trí thuras ar an Antartach, dhá thuras i dteannta Scott agus ceann i bhfochair Shackleton. Rugadh Shackleton féin i gCill Dara. Ag trácht ar Crean blianta ina dhiaidh sin dúirt sé - Má bhí aon fhear beirthe riamh domhillte bé Tom Crean an fear sin. Bhí Mícheál Ó hAodha ag léamh leabhar staire de chuid ár linne féin ar na mallaibh. Is é a thuairim go mbeidh an saothar seo mar lámhleabhar ag lucht staire go leor amach anseo. Ní hí, a deir Brian. Sin Eibhlín, iníon a mhic - mo gharneacht, táa fhios agat. Ach an bhfeiceann sibh an mothall mór gruaige báine atá ar Shéamas! Agus breis is ceithre scór bliain aige! Agus mise agus gan ach cúpla ribe orm bíodh is go bhfuil mé seacht mbliana níos óige ná é. Aire Sinsearach don Ghaeltacht agus faoiseamh cánach do thuismitheoirí a chuireann gasúir go dtí an Ghaeltacht geallta ag Sinn Féin – Tuairisc.ie
Aire Sinsearach don Ghaeltacht agus faoiseamh cánach do thuismitheoirí a chuireann gasúir go dtí an Ghaeltacht geallta ag Sinn Féin
Tá 15 de gheallúintí i dtaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta san fhorógra toghcháin dátheangach a sheol Sinn Féin inniu
Dé Máirt, Feabhra 9 2016 ag 2:14 pm
Rose Conway Walsh, Gerry Adams , Mary Lou McDonald in Acadamh Ríoga na hÉireann ag seoladh fhorógra an pháirtí inniu. Pictiúr: Leah Farrell/RollingNews.ie
Tá geallta ag Sinn Féin ina bhforógra toghcháin go gceapfaidís Aire Sinsearach a bheadh freagrach as gnóthaí Gaeltachta agus Gaeilge agus go dtabharfaidís faoiseamh airgid do thuismitheoirí a chuireann scoláirí chuig coláistí samhraidh.
Gealltar san fhorógra freisin go gcuirfí ciste €2 milliún ar bun le lárionaid Ghaeilge a thógáil ar fud an stáit agus go gcuirfí ar bun an athuair na toghcháin do Bhord Údarás na Gaeltachta.
Chuirfí, a ghealltar, cúntóir teanga ar fáil d'iarbhunscoileanna an stáit.
D'eisigh Sinn Féin forógra toghcháin dátheangach inniu, an chéad pháirtí lena leithéid a dhéanamh go dtí seo, a bhfuil 15 geallúint tugtha ann i dtaobh na Gaeilge.
Deir an páirtí go gcuirfidís i bhfeidhm an plean infheistíochta a d'fhoilsigh Conradh na Gaeilge anuraidh. Chuirfidís maoiniú caipitil breise ar fáil d'Údarás na Gaeltachta agus bhunóidís comhchoiste Oireachtais buan chun féachaint i ndiaidh cúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta.
Gealltar san fhorógra go gcuirfí maoiniú breise ar fáil do scéimeanna teanga i measc an phobail. Chabhrófaí le CLG forbairt a dhéanamh ar an scéim 'Líofa' chun breis daoine a spreagadh chun an Ghaeilge a fhoghlaim agus chuirfí tacaíocht ar fáil chomh maith do dhreamanna a bheadh ag iarraidh stáisiúin raidió phobail lán-Ghaeilge a bhunú.
Tá trí gheallúint san fhorógra a bhaineann le cúrsaí oideachais. Chomh maith leis an gcúntóir teanga a ghealltar do gach iar-bhunscoil sa stát, deirtear go ndéanfaí a chinntiú go mbeidh a dhóthain acmhainní ag an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta lena chúram a dhéanamh téacsleabhair agus acmhainní scoile a fhorbairt .
Tá geallta freisin ag an bpáirtí go gcuirfí creidmheas cánach arbh fhiú €190 é ar fáil do thuismitheoirí a chuirfeadh a ngasúir ar chúrsa Gaeltachta. Sa chás nach mbeadh na tuismitheoirí ag obair, d'íocfaí 20% den chostas ar tháillí suas go €950.
Tá scéal na gcomharthaí bóithre luaite san fhorógra freisin agus tacaíocht geallta don leasú ar an mBille um Thrácht Bóithre a chuirfeadh an Ghaeilge ar comhchéim ar chomharthaí bóithre, mar a mhol Conradh na Gaeilge tamall de bhlianta ó shin.
Tá cáineadh géar déanta ag Sinn Féin in a bhforógra ar an "dochar mór" atá déanta ag páirtithe an rialtais don Ghaeilge "mar theanga bheo". Cuirtear "easpa maoirseachta, ceannaireachta agus tacaíochta" i leith an Rialtais maidir lena bpolasaithe agus a "gcur chuige naimhdeach" i leith na teanga.
Tagraítear freisin don Iar-Choimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, a d'éirigh as l mar gheall ar a laghad tacaíochta a tugadh dá oifig agus don scéala gur úsáideadh Google Translate le Gaeilge a chur ar shuíomh gréasáin oifigiúil Chomóradh 1916.
Luaitear freisin na ciorruithe a rinneadh ar bhuiséid an Údaráis agus an Fhorais chomh maith le "teip" na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge agus an maolú atá i bhfeidhm fós ar stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach.
An Roinn Oideachais le dul i mbun comhairle le Roinn na Gaeltachta faoi chúrsa Gaeilge nua Ardteiste
Cúrsaí 'seasmhach nó ag feabhsú', 400 cás nua den choróinvíreas fógartha
Fág freagra ar 'Aire Sinsearach don Ghaeltacht agus faoiseamh cánach do thuismitheoirí a chuireann gasúir go dtí an Ghaeltacht geallta ag Sinn Féin'
Darragh Ua Caoimh Dé Máirt, Feabhra 9 2016 ag 4:35 pm
An bhfuil sé ar intinn ag Sinn Féin an Stráitéis 20 Bliain a chaitheamh i dtraipisí?Ceapaim gur chuala a leithéid de mholadh á dhéanamh ag Trevor Ó Clochartaigh ar "Cormac@5" tamall ó shoin.
Colmán Dé Máirt, Feabhra 9 2016 ag 7:39 pm
Tús maith. Ach tá a thuilleadh Gaelscoileanna de dhíth fosta!
Glór í Eo Dé Máirt, Feabhra 9 2016 ag 10:23 pm
Anois is beag dua ar aon Gaeilgeoir an rogha a dhéanamh sa toghachán. Caithfimid an seans a thabhairt do Shinn Féin. Bheadh Trevor ina Aire iontach. Tapaímis an deis! Toisc gurb iad mic léinn tríú leibhéal na Gaeilge an chéad ghlúin eile múinteoirí, iriseoirí, aistritheoirí, srl., tá tábhacht faoi leith ag baint leis an gcineál teanga atá acu agus tionchar mór aige sin ar chaighdeán na Gaeilge a úsáidtear i ngach ceann de na réimsí sin. Tá áthas ar Iontaobhas Ollúnacht Éigse Éireann bunú Dhuais Mac Léinn Ollúnacht Éigse Éireann agus an dáta deiridh don Dámhachtain Taistil atá le bronnadh go luath a fhógairt.
Tá áthas ar an Áras na Scríbhneoirí Nollaig na mBan a chur i láthair in EPIC The Irish Emigration Museum, Dé Domhnaigh, 6 Eanáir ag a 7 pm. De bharr éileamh an phobail, tá an t-imeacht seo á bhogadh go dtí ionad níos mó agus níos fearr ag EPIC.
Tá áthas ar Áras na Scríbhneoirí a fhógairt gurb í an scríbhneoir Jan Carson faighteoir Dhámhachtain Sparánachta Jack Harte 2019 i gcomhar le hIonad Tyrone Guthrie in Eanach Mhic Dheirg. AgOireachtas 1901 bhí sé ina mholtóir ar an gcomórtas céanna in éineacht le Pádraig Mac Piarais[B4] agus Dubhghlas de hÍde[B4] (An Claidheamh Soluis 2 Márta 1901) ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 29 Meán Fómhair 1900 go gcuirfeadh an Bord fógraí i nGaeilge san iris ··· Baineadh a ainm as liosta bhaill Chraobh an Chéitinnigh nuair a d’fhostaigh Bord Chaomhnóirí Thithe na mBocht duine gan Ghaeilge (An Claidheamh Soluis 13 Bealtaine 1911) The Irish language programme “Y.O.L.O Dara Seans” (2 nd Chance) won the award for best TV Production and was produced by a BA in Communications student. It is an Irish language (with English subtitles) documentary programme about the struggles of a young man from Conamara, Micilín Ó Féinne, following a road accident that left him paralysed. Tá an-áthas ar Cumann Gaelach na hEaglaise a fhógairt go bhfuil Caroline Nolan ceaptha mar Oifigeach Forbartha Gaeilge lánaimseartha ag an gCumann. Bfhiú go mór díospóireacht mhacánta phoiblí faoi staid agus chaighdeán na hiriseoireachta clóite as Gaeilge faoi láthair, agus na struchtúir mhaoinithe a bhaineann leo. Ba faoi lucht na Gaeilge, na léitheoirí, na meáin chumarsáide agus lucht ollscoile a bhí sé an díospóireacht sin a chur chun cinn, a thug an ráiteas le fios. Bhí Larry an Leipreacháin agus a chara (ó rang a sé) ag cur ceisteanna ar na daltaí i rith na seachtaine. Fuair an buaiteoir duais beag. Bhí dráma beag ar siúl i rang Mr. Roebuck agus chuir rang Ms. Brett dráma bunaithe ar An Cinnín Óir ar siúl do ranganna eile. Cuirtear ealaín ar fud an halla, chomh maith le crosfhocal ó rang Ms. Lanigan agus seanfhocail ó rang a cúig. Dúirt an Seanadóir Shinn Féin Trevor Ó Clochartaigh, go mba cheart go mbeadh ceannaireacht chuí ón rialtas maidir le cearta teanga lucht labhartha na Gaeilge. Bhí Ó Clochartaigh ag caint inné in ndiaidh na conspóide maidir le cainteoir Gaeilge ar tugadh rabhadh dhó gan a bheith ag úsáid na Gaeilge ina áit oibre i gCathair Chorcaí.
"Tá an scéal seo scannalach. Agus muid ag ceiliúradh íobairt na ndaoine a throid ar son na Gaeilge i 1916, tá sé náireach go gcuirfeadh duine bac ar dhuine eile ag caint na Gaeilge in Éireann sa bhliain 2016.
"Tarlaíonn cásanna mar seo mar gheall ar an neamhchinnteacht atá ann de bharr easpa ceannaireachta ón rialtas.
"Gheall an rialtas agus Enda Kenny go pearsanta go bhfoilseofaí Acht na dTeangacha Oifigiúla sa téarma Dála seo chaite. Is iomaí uair a chuir mo cheannaire féin, Gearóid Mac Ádhaimh, ceist dhíreach ar an Taoiseach ag Ord Gnó cathain a bheadh an Bille foilsithe agus dúradh leis go raibh sé ar na bacáin agus go raibh an rialtas tiomanta dó.
"Mura bhfuil ceannaireacht ag teacht ón rialtas maidir le cearta teanga lucht labhartha na Gaeilge a chosaint, ní nach ionadh go mbeidh éiginnteacht ann san earnáil phríobháideach freisin.
"Is léir ó mhionteangacha eile go gcaithfidh reachtaíocht láidir a bheith ann agus eolas ag an phobal air le go mbeadh cosaint cheart ag a lucht labhartha.
"Ní amhlaidh an scéal sa stát seo faraor. Caithfidh an rialtas Acht na dTeangacha Oifigiúla a fhoilsiú gan mhoill agus go leor eile a chuir i gcríoch ionas nach dtarlóidh a leithéid seo arís." Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin
29ú Lúnasa 2020
Ba í Sinéad Ní Thuamáin a thug léi an chraobh ag an gcomórtas Slam Filíochta ag Féile Liú Lúnasa aréir. D'aithris Sinéad, atá ina múinteoir bunscoile, a dán nua 'Comhrá Gan Mhaith' ar fhíseán a craoladh ar YouTube agus Facebook aréir mar chuid den fhéile.
Ba ar líne a reáchtáladh imeachtaí uile na féile Liú Lúnasa mar gheall ar na srianta atá i bhfeidhm le cosc a chur ar scaipeadh an víris chorónaigh. Rinne na hiarrthóirí uilig taifead ar a ndán, agus ba í Sinéad Ní Uallacháin an tí seo a chur i láthair an phobail iad ag seó ar líne a reáchtáladh aréir.
Dán dátheangach faoin saol comhaimseartha, go háirithe an saol a chaitear ar líne, atá sa dán 'Comhrá Gan Mhaith', a bhuaigh an chéad duais ag an gcomórtas. Bronnadh an dara duais ar Sam Ó Fearraigh, agus an tríú duais ar Chiara Ní É.
"Tá rud inteacht speisialta cruthaithe againn le Slam Filíochta Liú Lúnasa thar na blianta agus tá mé iontach bródúil go raibh muid in ann an comórtas a reáchtáil i mbliana in ainneoin na paindéime.
"B'iontach an rud é an oiread iomaitheoirí ó fud fad na tíre a bheith páirteach agus tréaslaím go mór le achan duine acu as oíche spleodrach agus spreagúil a chruthú dúinn mar chuid d'fhéile na bliana seo," a dúirt Caoimhe Ní Chathail, eagraí Fhéile Liú Lúnasa le NÓS. Uí Chollatáin, Regina (2011) Newspapers, Journals and the Irish Revival In: Rafter, Kevin (eds). More a disease than a profession: Irish journalism before Independence. Manchester: Manchester University Press. , pp.160-173 [Details] Tá traidisiún láidir ag na Sasanaigh a deir go dtitfidh cumhacht Londain is Sasana ar fad má imíonn na préacháin is na fiacha dubha ón túr. Eilean Mhoire

Is oileán san é Eilean Moire ( Béarla : "Lady Isle" ). Is iad seo a comhordanáidí : 55° 31′ 36″ Thuaidh agus 4° 44′ 4″ Thiar.
Tá sé chomh leathan le 2.3 heicteár cearnach i méid. Tá an t-oileán chomh réidh sin, gan a bheith níos airde ná 6 mhéadar os cionn leibhéal na farraigee. Feabhra - Márta, 1924
Coláiste na hIolsgoile, Gaillimh
]> Údair éagsúlaÓ Máille, Tomás Electronic edition compiled by Foclóir na Nua-Ghaeilge Stoc1924_02_03 1 1924 Prós
Foclóir na Nua-Ghaeilge 19 Dawson Street, Dublin 2 http://www.ria.ie/research/focloir-na-Nua-Ghaeilge.aspx2016Stoc1924_02_03Royal Irish Academy
Údair éagsúla An StocÓ Máille, TomásAn Stoc1924
TOMÁS Ó MÁILLE DHÁ CHUR I N-EAGAR.
SRAITH NUA. LEABH. I. UIMH, 6. FEABHRA — MÁRTA, 1924. DHÁ PIGHNN A LUACH.
AN SAOGHAL.
NA CUANTA.
Tá Éire suidhte sa bhfairrge & a haghaidh siar agus a cúl don domhan thoir. Siar atá a n-aghaidh ag go leor dá cuid daoine, an méid acu nach bhfuil saothrú acu sa mbaile. Tháinig roinn chabhrach chuici as an domhan thiar ach níor tháinig meadh ar mheadh an oiread is rinne sí ar shon an taobh sin. Tá mórán dá cuid fola imthighthe siar & tiocfa cuidh mhaith maitheasa as an taobh thiar shul dá mbí a cion féin ag Éire.
Ach ní ón taobh thoir ná on taobh thiar atá súil aici le cabhair a fhághail ach as a talamh & a cuanta féin & as gníomh a muintire. Do réir an méid maitheasa atá innti féin seadh a fhéadfas sí tairbhe a bhaint as tíortha i gcéin. A' súil le brabach dhóibh féin a bhíos lucht ceannaigheachta & tráchtála 'chuile thíre & ní ag iarraidh maith a dhéanamh do dhream ar bith eile a bhíos siad mur mbí ceapadh acu go mbeidh balachtáil ar bith acu dhá mbárr.
BÉAL AN BHEALAIGH.
Tá deis ag Éire nach bhfuil ag mórán ríoghachtaí eile, sé sin, ina cuid cuanta. Tá sí i mbéal an bhealaigh idir an domhan thiar & an domhan thoir. Má bhíonn aon chur un cinn ná éifeacht innti féin beidh soithigh an dá dhomhan sin a' tarraing uirthi. Bhíodar mar sin cheana nuair a bhí rath uirthi.
Is ar an taobh thiar d'Éirinn is fearr atá na cuanta. Tá cuanta ar an taobh thiar nach bhfuil cuanta i n-aon céard den domhan i ndon cinnte orthu. Dhubhairt an "Pall Mall Gazette" páipéar nach raibh an- fhabhrach d'Éirinn & é a' trácht ar an gceist sa mbliadhain 1901: "Níl ar dhruim an domhain aon dá chuan is fairsinge ná is lugha contubhairt do shoithigh ná Gaillimh & Halifax. Sé feabhas a cuain a thug tosach do Ghaillimh sa sean-tsaoghal féin, nuair nach raibh is na trí oileán ach dhá bhaile cuain ba mhó ná Gaillimh, siad sin Lonndain agus Bristol Shasana.
Ach an t-ór atá sa talamh níl aon mhaith leis mur mbaintear as é; ar an gcuma chéadna níl morán maitheasa sa gcuan is fearr sa domhan ó nádúr mur ndéantar caladhphort ann. Sa gcaladhphort a déan- faidhe ar an saoghal seo níor mhór suas le 6 nó & bhfeadha de dhoimhne a bheith ann le go bhféadfadh na soithigh mhóra a thigheacht i dtír ann. Bíonn an iomarca deifreach ar na soithigh sin le go bhféadfaidis a bheith a' fuireach taoille. Dá ndéantaí caladhphort i gCuan na Gaillimhe, sé sin, ag na Forbacha, ní bheadh aon mhoill ar shoitheach mhór a thigheacht isteach ann. Ní bheadh sgeird ná tanaidhe ná maidhm róimpí ach béal na fairrge móire isteach go dtí an chéibh & bealach fosgailte ó Cheann Bóirne go dtí an talamh ó thuaidh agus amach idir Oileáin Árainne. Chuirfeadh dhá mhilliún punt bail mhór ar an gcaladhphort sin le go bhféadfaidhe na soithigh is mó dá bhfuil déanta seoladh i dtír ann agus feistiú róid a chur orthu san acarsaid. Déarfadh duine gur doiligh an méid sin airgid a chomhaireamh, ach ní mór airgead a leagan amach le tuilleamh a ghnóthachan.
TUILLEAMH EOLUIS.
Thug an t-Ollamh Rishworth léigheacht ar an gceist seo .i. caladhphort na bhForbach, i gColáiste na Gaillimhe, tuairm 's mí ó shoin. Mhínigh sé an méid buntáiste a bheadh le longphort a dhéanamh san áit úd agus chomh riachtanach is bhí sé a leitheid a dhéanamh má ba le Éire a hionad féin a ghabháil i gceannaigheacht & i dtráchtáil an domhain. Chuir sé i n-iúl go háithrithe na poinntí seo: (1) Go mbu mhór an aithgiorra ar an aistear fairrge idir an Eoróip & an Domhan Thiar, & an luas dá réir, Longphort a bheith annsin; (2) Nach gcuirfeadh an Longphort sin cúl ar aon longphort eile dá bhfuil i nÉirinn fá láthair; (3) Gurb é dúil an luicht taistil & na maraidhthe i gcomhnuidhe an t-iomlucht is giorra a ghabháil; (4) Gur maith le lucht na soitheach mór tarraing ar an gcaladhphort is goire & is comhgaraighe a bheas do bhéal na sean-fhairrge a mbeidh céibh & duga le fághail ann ar gach uile thráigh & taoille gan a bheith orthu a bheith a' fanacht calaidh; (5) Nach dtig le soithigh mhóra a dhul isteach go príomh-longphuirt Shasana, go Liverpool, Lonndain ná Southampton ach ar thráigheanna áirthe, & go mbíonn moill mhór orthu mar gheall ar an gceo & basgadh na soitheach eile a bhíos a dul isteach is amach; (6) Go bhfuil an-doimhne ag na Forbacha le go bhféadfaidhe caladhphort a dhéanamh ann gan mórán costais; (7) Gur mó de thrian an méid iomlochtaí a dhéanfadh soitheach a bheadh a' rith idir Gaillimh & Meiriceá ná a dhéanfadh an soitheach céadna dá mbudh idir Liverpool & Meiriceá a bheadh sí a' rith.
BUAIDH EILE.
Tá buaidh eile ag an Longphort réamhráidhte gurb é is fearr a d'oirfeadh do Bhaile Átha Cliath & a mhéadóchadh ar a thrácht. Bhí an t-Uachtarán Liam Mac Cosgair & a chuallacht a' breathnú ar an láthar sa samhradh seo caitheadh, & tá sé i gceist go raibh meas mór ar an áit aige.
B'fhéidir go n-abróchadh daoine mar dubhradh go minic fá n-a leitheid go bhfuil leagan amach mór ag muintir na Gaillimhe & go bhfuil a súil thar a gcuid acu. Ach sinne a chonaic le n-ar linn féin Éire ag éirghe as an lathaigh go dtí an airde a bhfuil sí, a chonaic an bhail a bhí ar an nGaedhilge & ar na Gaedhil iad féin fiche bliadhain ó shoin ar ghualainn mar tá orthu anois ar aon níor mhaith linn droch-mhisneach a chur ar réamh- théisglim den tsórt seo ná a rádh go mbu rud é nach mbeadh tairbhe ná iarmairt air
MUINTIR MHEIRICEÁ & GAILLIMH.
Ar aon bhealach, ní sinne amháin atá a' cuimhniú ar chuan na Gaillimhe mar cheann cúrsa Loingise idir an Domhan Thiar & an Domhan Thoir ach tá muintir Mheiriceá i n-aireachas chruaidh air freisin. Bhí an fear atá i gceannas Buird Loingise & Tráchtála Státaí Mheiriceá, an fear is airde atá ag riaghaltas Mheiriceá i mbun na hoibre seo a' cur síos le achar goirid ar chaladhphort na bhForbach. Sé an t-ainm & an sloinneadh atá air Éamonn Mac An Aodhaire, & seo í an chaint adubhairt sé i n-agallaimh a bhí aige le Éireannach arb ainm dó A. P. O Corcráin: "Do réir luighe na tíre níl i nÉirinn aon chaladhphort is fearr ná is teachtmhaire na Gaillimh. Dá mbeadh Long- phort annsin le hagh' tráchtála le Meiriceá tig liom a ghealladh go gcuirfeadh muinntir na Státaí a gcuid soitheach iomluchta go dtí é. Bheadh sé rí-oireamhnach go háithrithe le hagh' soitheach a bheadh a' rith leitreacha.
Dá mbeadh caladhphort déanta annsiod chuirfeadh lucht bóithrí iarainn na hÉireann & Shasana traentacha a' rith ón gcuan go Baile Átha Cliath & Dún Laoghaire & a ghabhfadh as sin isteach ar bháid déanta le hagh' na hócáide go dtugtaí go Sasana iad. Ní bheadh aon mhoill annsin orthu ach iad a' rith isteach arís ar bhóthar iarainn eile go dtugtaí go Lonndain iad & b'fhéidir go dtí Críocha Leatha.
An té a léigheas trácht & seanchas ar bhailte móra cuain a bhí i n-éifeacht seal, gheobhfa sé ughdar ionntu gurb ag an gcuan is fearr & is oireamhnaighe ina ré féin a bhíos an buaidh i gcomhnuidhe.
CUMADH FOCAL.
An rud a gcaitheann duine a rian air ar feadh i bhfad bíonn an-eolus aige air sa deireadh. Dhá mbudh iad luibheanna an mhachaire nó éanacha an aeir a gcuirfeadh sé spéis ionntu ach an-luigheadh a bheith aige leo & géar-bhreathnú & grinneadh a dhéanamh orthu bheadh eolus aige orthu i ndeireadh na dála nach ndearna sé amháin cuimhniú go raibh a leitheid ann nuair a thosaigh sé a' cur suime i dtosach ionntu. Agus bheadh focla ar eolus nó cumtha aige le míniú a thabhairt & cur síos a dhéanamh ar gach cuid acu. Sa sean-tsaoghal, do réir chuile sgéil & ughdair, seanchais & cosamhlacht, chuir Éireannaigh suim mhór san achrann, & chaitheadar an- dúthracht leis. Bhídís a' troid is a' bruighin is a' déanamh gleo, bhídís go mion is go minic ag imreas & a' sgliúchas & a siúite le chéile. Tá a chruthú le fághail sa méid duanta, laoidhthe & amhrán atá cumtha sa nGaedhilge a' cur síos ar chath & ar chomhrac ar chomhlainn & ar chonghail go raibh sin amlaidh. Ní raibh aon mholadh ar féar ar bith ach an gaisgidheach a bhéarfadh buaidh le neart a thréan-lámh nó i los arm san iorghail, nó an rí a chuirfeadh maidhm catha & ruaig ar a námhaid san ughra. Agus ina theannta sin, níor mhór don taoiseach a bheith ina dhos dídean dhá mhuintir i n-aim- sir éigin agus ina thaca re gliaidh i mbearna an bhaoghail ag gleic dhá n- ionnsaigheadh a námhaid go fealltamhail é.
Is iomdha dream daoine, b'fhéidir, a bhí comh dúlda un troda leis na Gaedhil nó ionann 's é, ach ní fhágann sin nach raibh eolus acu- san uirthi mar tá lé léigheadh as an gcaint atá ráidhte. Bhí buaidh focal acu ar aon nós.
TRÍ GHIRR-FHIADH.
Bhí páipéir Shasana a' trácht ar ghirr-fhiadh a dúisigheadh le goirid & nach raibh fhios cé stadfadh sé. Sé'n girr-fhiadh a bhí i gceist acu caingean na tórainne a bheas idir an ceann thoir thuaidh de Chúige Uladh & an chuid eile den tír má bhíonn sin tórainn ar bith
eatorru sa deireadh & ní dócha go mbeidh. B'fhéidir go mb'fíor dhóibh. Is minic a tharraing ughdar is lugha ná é achrann. Tá girr-fhiadh eile ina dhúiseacht níos goire do bhaile don tSasanach féin, sé sin, an mhalairt riaghaltais a rinneadh i Sasana le goirid & b'fhéidir gur fuide arís a rachadh seisean shul dá ndéantaí a ceapadh. Is mór an gar linn, míle buidheachas le Dia, go dtig linn breathnú ar an leigean a bheas ann gan a bheith ro-imnidheach don choin ná don ghirr- fhiadh. Atá an tríomhadh girr-fhiadh ina dhúiseacht is na hIndíacha Thoir & tá sé a' déanamh an-imnidhe don tSasanach. Ní cosa- mhail gur rith searraigh a bheas aige-san ach oiread — má ceaptar chor ar bith é.
GNÍOMH NA FAIRRGE
Tá sé suim bhliadhanta anois ó rinne an fhairrge obair iongantach sa taobh thoir de Leitir Mealláin i n-Iarthar Chonamara Oidhche raibh oibriú diabhalta sa bhfairrge cuireadh cloch mhór mhíllteach aníos as an bhfairrge sa taobh thiar de Leitir Mealláin. Sí an fhairrge féin a chur aníos ann í, ce go bhfuil daoine ann nach bhfuil baoghal ar bith go ngéillfeadh siad gurab í an fhairrge a chuir aníos ar aon chaoi í.
Nuair a cuireadh ann i dtosach í chuir sí iongantas ar chuile dhuine. Bhíodh daoine a' rádh gurab iad na daoine maithe a chuir ann í. Cuid eile a' rádh gur tasbánadh chuir Dia ar an saoghal í gur raibh athrú mór agus neithe iongantacha le thigheacht ar an saoghal. Cébe sgéal é, is iomdha an lá atá indiú ann. ar an saoghal ó tháinig an chloch mhór sin i dtír annsin go dtí an lá atá indiú ann. Tháinig daoine i bhfad 's i ngearr a' breathnú ar an gcloch mhór sin nuair a chuaidh a cáil amach.
Cuidh dhá dtáinig séard a bhíodar a rádh nach as an bhfairrge tháinig an chloch beag ná mór, nár chosamhail le clocha na fairrge chor ar bith í. Go mba chosamhail le cloch í dteangóchadh teine léithi agus go mbéidir gur píosa de na pláinéid í a thuitfeadh anuas ar an talamh nuair buailfí torneach fúthu. Ach más daoine iad sin a bhí a ceapadh nach bhféadfadh brígh ná neart na fairrge an chloch mhór sin a chur i dtír ansin, nach raibh sé chomh íongantach thréis í thigheacht ann dtosach nuair a chorruigh an fhairrge faoi dhó aríst í. Agus an corrú deireannach a rinne an fhairrge ar an gcloch mhór, rinne sí trí nó ceathair de phíosaí dhi.
An té dfheicfeadh na fairrgí fiadháine a' taobh thiar de Leitir Mealláin, ní dhéanfad sé aon iongantas go ndéanfadh sí rud ar bith. Fairrgí fiadháine agus ní ionghantas é, mar tá an teisgine osglaighthe aniar is gan fasgadh ná dídean le fághail aige ó áit ar bith beó. Tonntracha móra áithbhéalta a' rith aniar agus dhá mbualadh féin go díocasach le dioghaltas fá 'n gcósta daingean carraige tá taobh thiar den oileán. An té d'fheicfeadh na fairrgí fiadháine agus na tonntracha áithbhéalta sin ní dhéanfadh sé an iongantas de ghníomh na fairrge.
PEADAR Ó DIREÁIN.
TOMÁS MAC SEINÍN
SRÁID DOIMINIC, NA GAILLIMHE.
Togha na feola de gach cineál.
MÁIRE NÍ RAGHALLAIGH,
Díoltóir leabhar & páipéar &c.
87, Sráid Uach. na Driseóige, ÁTH CLIATH
Ó COIRBÍN & A MHAC
LÓN-CHEANNAIDHTHE DÉANTÓIRÍ UISGÍ MIANAIGH
Gaillimh & Béal atha an Riogh.
CAITLÍN NÍ CHURRAIDHIN
Níor tháinig i Muigh Cuilinn le cuimhne cinn an duine ba sine sa bparáiste aon bhliadhain a sharóchadh an bhliadhain míle naoi gcéad agus trí déag (1913). D'fhás an féar go breagh, thriomuigh an mhóin gan mórán trioblóide fhághail uaithi, agus, maidir leis na barranna, bhíodar thar barr. Níor díoladh sa gceanntar i rith na bliadhna sin aon bheithidheach ar "árduighidh orm é," agus bhí slighe mhaith Ghaillimheach ag na sean-mhná. Bhí a shliocht sin uile ar mhuintir an pharáiste: bíodar ag imtheacht as a gcranna cumhachta le rachmus an tsaoghail seo. Roimhe seo, ní leigfeadh an náire do na h-ógánaigh aon áirneán a dhéanamh ach amháin ins an ngeimhreadh, ach anois is cuma cé'n séasúr den bhliadhain a bhí ann ní bheidís sásta gan sgathamh den oidhche a chaitheamh ar theallach na comhursan.
Oidhche áithrid sa bhfoghmhar dá raibh bua- chaillí Leamhcholla ag dul ar a gcuairt casadh fear óg orthu ag ceann bóthar Liathleitir. Níor bhfurusda dhóibh gan sonndas ar leith a thabhairt don taistealaidhe, arae bhí a cheann agus a ghuaille aige ar gach fear sa bparáiste sin agus é leathan láidir dá réir. Ag dul amach thairis dóibh, bhí deis mhaith acu a cheann-aghaidh áluinn a bhreithniú, mar bhí gealach na gcoinnlíní a' soillsiú go breagh os a gcionn. Bheannuigheadar dhó agus fuaireadar freagra múinte, mánla. Cé nach raibh aithne ná eolas ag ceachtar acu air, luigh a gcroidhe leis ar an toirt. Nuair a shroicheadar an teach cuarta sin é an áit a raibh an cur agus an cúiteamh. Cé hé an taistealaidhe? Cé'n chaoi raibh sé gléasta? Céard a thug an bealach úd é? Raibh sé pósta nó nach raibh?
"Mara bhfuil sé pósta, muise," adeir sean tSeán Learaidhe, "is dhó féin is measa é, má tá faoi fanacht san n-áit seo. Beidh sé meáraighthe ag cailíní na barúntacht', má tá sé chomh dathamhail is deir sibh. B'fhéidir go gcuirfeadh Brighid Mhór an chluain air, mar shíl sí a chur ar a lán."
"Nach bog é an t-asal," adeir Pádhraic Dheaid," bíonn lucht taistil níos áir- deallaighe ná sin."
Leis sin buaileadh buille ar an doras, agus, nuair a hoscladh é, cé bhuailfeadh chucu isteach ach an tairtealaidhe.
"Do bheatha agus do shláinte," adeir Pádhraic, fear an tighe. "Suidh síos, agus déan do ghoradh."
"Ní tráth dá fhaillighe é," ars an strain- séara, "tá orm lóisdín fhághail fós anocht, agus ba mhaith liom cur fúm i n-áit eicín sna bólaigh seo. An bhféadfá mé chur ar an eolas?"
"Muise, a dhearbhráithrín," adeir Pádhraic, "níl aon áit lóisdín sa mbaile seo a dfheilfeadh do do leitheide mara bhfuil Teach- Posta Chúl-Druid ann."
"Cá bhfuil sé sin?" adeir an taistea- laidhe.
"Tuairim dhá mhíle as seo," adeir Pádhraic. Rachaidh Micilín Cháit annseo i n-éindigh leat go dtaisbeána sé dhuit é. Ac an misde dhom fiafruighe cé'n t-ainm atá ort nó cé'r b'as thú?
"Ní misde, ná chor ar bith — Séamus Ó Ruairc as Roscomáin."
"Ó ainm breagh Gaedhealach, a leabhar- se," adeir Pádhraic Dheaid, agus bhí fonn air go leor ceisteann eile a chur air ach nach leighfeadh an náire dhó é: gheobhadh sé faill arís, b'fhéidir.
"Éirigh, a spriosáin," ar seisean le Micilín Cháit, "agus déan an duine uasal seo a thíodhlacan go Teach Posta Chúl- Druid."
"Mo chomhairle dhuit sul imtheóchas tú tú féin a sheachaint ar chailíní báire na h-áite seo" arsa sean-tSeán Learaidhe. Rinne Séamus Ó Ruairc meangadh gáire, agus bhog leis féin agus le Micilín Cháit amach.
CARTHANNAS AN DUINE.
D'áit tuaithe mar é, ní raibh aon chailleadh ar theach posta Chúl-Druid. Bhí sé te teolaidhe, cé nach fada uaidh a bhí acraí den bhogach bháidhte. Triúr a bhí sa teach — Brighid Ní Crosáin, a hathair, agus a máthair. Nuair a bhí a bhéilí caithte ag Séamus Ó Ruairc sa seomra proinne bhuail Brighid isteach a' rádh leis go raibh cailín áithrid sa Ros, trí mhíle ó'n áit sin, agus go mba mhait léithi labhairt leis thríd an nguthán.
"Cuala sí gur as a barúntacht dúthchais féin tú, agus gur tháinig tú don áit seo indiu."
Thosuigh croidhe Shéamus a' preabadh, cé nár mhaith leis sin a leigean air féin.
"Cé'n t-ainm atá uirthi?" ar seisean. "Caitlín Ní Churraidhin."
"Tá a leitheidí i gceanntar an Chaisleáin Riabhaigh. Agus cé d'innis di go raibh mise annseo?
"Mise" arsa Brighid Ní Chrosáin. "Tá sí istigh i dteach posta an Ros anois a' fanacht go gcloise sí do ghuth.
Amach leis gur labhair thríd an nguthán. D'fhreagair an guth ón taobh eile: "Halo! An tú Séamus Ó Ruairc?"
"Is mé. Tusa Caitlín Ní Churraidhin. Cé'r b'as thú le do thoil?"
"As an gCaisleán Riabhach."
"Bhí mé dá cheapadh sin ó do chanamhaint. Cé tá leat annsin?"
"Níl duine ar bith ach bean an phosta agus mo dheirbhshiúr."
"Chuala mé gur ait uait amhrán a ghabhail; b'fhéidir go ngabhfá cúpla ceathramha, mar dhéanfadh cailín maith."
"Ná bhí a' magadh anois. Níl aon amhrán Gaedhilge agam ach Eibhlín a Rúain agus cinn shuaracha mar sin."
"Déanfa ceachtar ac ar fheabhas."
Thosuigh Caitlín agus ghabh sí trí ceath- ramhna d' "Eibhlín a Rúain," agus marar mhól Séamus í bíodh aige.
"Cé'n uair a bhéas tú a' tigheacht anuas a' breathnú i ndiaidh an chuiléir atá annseo?" arsa Caitlín.
"Amáireach," adeir Séamus, "le congnamh Dé; "b'fhéidir go bhfeicfinn thú."
"B'fhéidir," ar sise. "Caithfe mé imtheacht anois, tá mo dheirbhsúir ag éirghe mí-fhoighdeach go dtéighe sí abhaile."
"Truagh sin! Beannacht leat! Tá súil agam nach mbeidh tú as an mbealach amáireach faoi n-a bheith slán dúinn."
"Beannacht leat?" Agus annsin chuala Séamus gáire ón taobh eile den ghuthán agus an uirléis dá leagan síos.
"Gáire geal an pháisde é an gáire sin," ar seisean i n-a inntinn féin. "Gáire duine nár airigh cruadhtan an tsaoghail go fóill ariamh. Gáire cailín shoineannta fháilid gan anachain gan urchóid."
A Shéamus, a stór, tá an chluain a' teannadh leat cheana féin, agus b'fhéidir go dtuigfeá gan mórán moille rud nár thuig tú fós ariamh — grád mná óige. Tháinig musgán mearaidhe ar a smaointe chomh luath is leag sé an guthán uaidh.
"Nach tráthamail go bhfuil cailín as mo áit féin annseo. Ní bheidh mé chomh huaigneach is cheapas," agus tháinig amhran Raifterí isteach in a cheann:
CzzzzzFil. "Fágaim le h-udhachta go n-éirigheann mo chroidhe-se Mar éirigheas an ghaoth, nó mar sgapas an ceó Nuair a smaoinighim ar Chearra is ar Ghaillinn taobh thíos de, Ar Sgeathach a' mhíle nó ar phláinéad Mhuig- Eó. Cill-Aodáin an baile a bhfásann gach ní ann, Tá sméara is súgh-craobh ann is meas ar gach sórt 'S dá mbéinn-sé mo sheasamh i gceart-lár mo dhaoine D'imtheóchadh an aois díom agus bhéinn arís óg."
CzzzzzPrós Ach ní ar Chondae Mhuigh-Eó a bhí sé a' smaoineadh anois ach ar a chondae dhúthchais féin. Amach leis faoi dheireadh as both an phosta gur shuidh sé sios chois na teineadh sa gcisteanaigh. Ní fonn áirnéain a bhí air, is beag beag an baoghal ach a' súil go dtarraingeóchaidhe anuas Caitlín Ní
Churraidhin, agus ní dheachaidh an tsúil sin ina aghaidh.
"Ar labhair tú léi?" adeir bean-an-tighe ar an gcéad fhocal?
"Labhras."
"Cailín gnaoidheamhail agus cailín lághach."
"D' eile cé'n chaoi mbeadh sí agus a theacht as Roscomáin."
"Deirtear liom go bhfuil buachaillí sa Ros splanncuighthe i na diaidh."
Tháinig tocht i sgórnach Shéamuis nuair a chuala sé sin.
Tá buachaillí an Ros ceart go leor, b'fhéidir, ina mbealach féin. Ach is sonnda an mhaise don té is fearr acu a bheith a ceapadh ná a' síleachtáil go dtabharfadh Caitlín Ní Churraidhin glanadh a bróg dó. Níor dhubhairt sé é seo ós árd, ach bhí na smaointe a' rith thrí n-a inntin. "Seafóid," ar seisean leis féin ag iarraidh an t-éad a ruagadh as a aigne, ach, mar sin féin, bhí an t-iomrádh a' déanamh imnidhe dhó. B'fhada leis an lá, ar na mháireach uaidh le amharc fhághail ar an óig-mhnaoi úd as a bharúntacht dhúthchais.
TÍR-DÁ-LOCH
Más mian leat ROTHAR maith a cheannach, nó más mian leat deis a chur ar an gceann atá agat, téirigh go dtí
S. MAC AN BHÁIRD, AN CHEARNÓG, I nGAILLIMH.
Tá cultaí & cótaí móra nach bhfuil sárú i na gcoinn ag
ANTOINE Ó RIAIN, SRÁID NA SIOPAÍ, I NGAILLIMH.
Bí cinnte & téirigh isteach go bhfeice tú a bhfuil de
ÉADACH le h-aghaidh an Gheimhridh
Le díol go han-tsaor ag
TOMÁS MAC SUIBHNE, I nGAILLIMH.
COLÁISTE IGNÁIDE NAOMHTHA.
(Cumann Íosa.) I NGAILLIMH.
Coláiste Idir-mheadhonach é seo a bhfuil teagasg dá thabhairt ann ar na craobhracha foghluma a chuireas duine i gcruth a dhul go hIolsgoil nó a dul i n-éadan gnótha trácht- cheannaigheachta. Aire ar leith dá tabhairt do ghasúir óga. Páirc bháire ar chúlaibh an tighe. Le gach uile ughdar a fhághail, sgríobh ag
AN AIRCHINNEACH.
PROINSIAS MAC CONMARA & A CHOMHLUCHT.
Díoltóirí & Reacadóirí
Tae, Fíonta & Beatha.
i nGAILLIMH.
Ní thig le aoinne a rádh nach bhfuil earradh dúthchasach go leor annseo.
DÉANAMH AN DOMHAIN
I dteannta an chruthuighthe a thug an cian- dracán do theoir Laplace, thug an sol- sgarachán tuilleadh dhi. Is é r'd atá san ngléas seo píosa triantánach gloine ar a dtugtar "priosma" agus, ar dhul do gha de sholas gheal thríd, briseann sé an solas geal ins na dathanna éagsamhla atá ann, mar atá — dath na sal-chuaiche, indigeo, gorm, glas, buidhe, aráiste, agus dearg, go díreach mar chítear sa tuar-ceatha iad. "Solsgartha" bheirtear ar an stríoc sin de sholas daithte.
Tá trí cineáil solsgartha ann. Bíonn an chéad chineál gan briseadh ó cheann go ceann agus "solsgartha leantach" a bheirtear air. Solas ó rudaí daingne, ó lachta agus ó ghaile comhdlútha atá ar lasadh a bheireas an solsgartha sin. Bíonn an stríoc gan briseadh agus téigheann na seacht ndathanna isteach i n-a chéile gan spás eatortha.
Ach más gail an-tanaidh atá ar lasadh, níl san solsgartha ach líne geal nó líne geala annseo nó annsiúd treasna an stríoca soluis agus tá líne nó línte ar leith ag baint le gach dúil cheimicigh. D'á bhrígh sin, níl orainn ach léar-sgáil a dhéanamh de na línte agus an áit a bhfuil siad suidhte, agus beidh a fhios againn cé acu dúil nó dúile a atá sin ngail thanaidh atá ar lasadh agus ag tabhairt solais uaithi. "Solsgartha geal- línteach is ainm don chineál sin.
Ins an tríomhadh cineál .i. an "solsgartha dorcha-línteach," bíonn an stríoc de sholus daithte briste ag línte dorcha ag dul treasna air. Solus ó dhamhna lasrach agus an solus sin thar éis a dhul thrí dhamhna eile a shughas cuid de is siocair leis na línte dorcha. Bíonn líne nó línte dorcha ar leith ag baint le gach dúil san damhna a shugh an solus agus bíonn an líne nó na línte sin ins an áit cheanann chéadna san stríoc i n-a mbíonn na línte geala nuair bhíos an dúil féin ag tabhairt soluis uaithi.
Mar shompla dhe, is solsgartha dorcha- línteach a bheireas an ghrian dúinn. Meall mór dearg-the gaile atá i n-a lár agus tá an ghail sin sáthach comhdhlúth le solsartha leantach a thabhairt ach tá clúdach de ghail níos tanaidhe taobh amuigh dhi agus sughann sin cuid den tsolus i riocht is gur solsgartha dorcha-líinteach a bhíos ann. Agus tig linn a dhéanamh amach ó n-a línte sin cé na dúile atá ins an ngail ar imeall na gréine. Taisbeánann an solsgarachán dúinn gur ab ionann damhna do chuid de na réalta agus don ghréin.
Is rí-dheacair solus na néabul a sgrúdú leis an solsgarachán mar gheall ar a laige is atá sé. Ach d'éirigh le Huggins é a dhéanamh san mbliadhain 1864 agus d'aithnigh sé air gur solsgartha geal-línteach a bhí ann. Ba iontuigthe as sin gur gail thanaidh lasrach a bhí sa néabul agus tháinig sin le teoir Laplace. Thaisbeán Huggins dúinn gur shamhluigh dhó nach bhfuil ins na néabuil ach trí dúile .i. údroigein, an ghail ghann úd héilium, agus dúil nach bhfuil ar eolas againn i n-aon-áit eile .i. néabúlium.
Iar staidéar níos cruinne a dhéanamh ar na néabuil roinneadh i n-a dhá n-aicme iad Bheireann an chéad aicme dhíobh solsgartha leantach ach é go lag agus bíonn línte geala na dtrí ndúl réam-ráidhte le feiceál go soiléir air. Is iontuigthe as sin gur gail lasrach atá ionntu. Is fios dúinn tuilleadh is céad néabul ar an aicme sin, agus tá orthu sin na néabuil fháinneacha, na cinn phlainéadacha agus na cinn a bhfuil cuma mhí-riaghalta orthu, m.sh — an néabul mór atá i n-Óríon.
Solsgartha dorcha-línteach a bhíos ag an aicme eile agus, dá bhrigh sin, tá siad air nós na gréine. Ní féidir don tsolsgara- chán eidir-dhealú a dhéanamh idir iad agus na cnuasachta réalt a shamhluigheas a bheith an-ghar dá chéile. Tá furmhór na néabul ar an aicme sin, idir an néabul mór n-Andromeda agus na néabul spíorálacha eile. Meastar go bhfuil siad an-te i n-a lár ach an t-imeall níos fuaire go díreach mar thá an ghrian & na réalta coitcheannta. Ach is dócha gur clúdach de ghail an-te ar fad atá timcheall ar na néabuil ag a bfuil solsgartha geal-línteach Iar bhfuaradh dhóibh sin, b'fhéidir gur solsgartha dorcha-línteach a bheadh acu. Ach níl locht réalt-eolais ar aon intinn fós gur gail ar fad atá ins na néabuil. Tá daoine ann a mheasas gur cnuasachta réalt iad agus clúdach de ghail lasraigh i n-a dtimcheall agus iad chomh fada ón domhan gur treise an solas ón ngail ná ó na réalta atá istigh innti.
Dubhairt an Tighearna Celbhin go bhfuil an t-aer níos dlúite fá mhilliún ná an ghail néabul agus is do-chreidthe go bhféadfadh gail an-tanaidh den tsórt sin a bheith lasrach go ceann i bhfad gan aon teas d'fhágháil ón taobh amuigh. Sílfidhe gur gearr a bheadh sí ag fuaradh. Ó am go ham chítear réalt nua sa spéir. Dhá réilt mharbha a bhuaileas i n-aghaidh a chéile, is dócha, go ndéantar gail díobh agus í lasrach. Ach ní mhaireann solus na réalt sin ach tamall gear. Fuarann an ghail agus imthigheann an solas ar ceal go mbí an réalt nua do-fheiceála arís.
Is í téoir a cheap Locyer n-a thaobh sin nach gail atá ins na néabuil ach an-chuimse cloch ar nós na ndreigeann a chítear ag rith treasna na spéire oidhche gan néall. Bíonn na clocha sin fuar ar dtús ach bíonn siad i gcomhnaidhe ag bualadh i n- aghaidh a chéile chomh fórsach sin is go ndéantar gail lasrach dhíobh. Fuarann an ghail agus comh-dhlúthuighthear arís í ach is gearr go dtárluigheann bualadh eile agus do ndéantar gail lasrach dhi arís. Bíonn na milliúin milliún de na clocha sin ag bualadh i n-aghaidh a chéile gach móiméad i riocht is go mbíonn an néabul lasrach i gcomhnaidhe.
An "teoir dhreigeach" a bheirtear ar an teoir sin agus ní ghlacann furmhór na réalt- eolaidhthe léithi.
(Solsgarachán, spectroscope. Solsgartha leantach, continuous spectrum. Solsgartha geal-línteach, bright-line spectrum. Dreige, a meteor. An teoir dhreigeach, the meteoric theory.)
(Leanfar dhó seo).
SEAGHÁN P Mac ÉNRÍ.
DÉANTÓIR UISGÍ MIANAIGH
CEANNAIDHE BIOTÁILTE & FÍONA
SRÁID MHUIRE NA GAILLIMHE.
CLOCHAR ÓIRD NAOMH URSULA, I SLIGHEACH.
Oideachas i gcóir na hIolsgoile i gcóir sgrúdú an idir-mheadhonaigh, na mbannc. Cumann na gCeoltóir, I.S.M., Tráchtála, Sgoláireachta Oideachais Náisiúnta, &c. Tá sgoil tigheachais fá leith againn.
EADACH AR FHEABHAS.
MÁ'S MIAN LEAT EARRAIDHE FAONTA FHAGHÁIL AR A LUACH TÉIRIGH GO TEACH:
MHÁIRTÍN UÍ BHRAONÁIN, SRÁID NA SIOPAÍ, I nGAILLIMH.
Ó HEIREAMHÓIN.
Carrannaí & gluaisteáin & gléas sochraide.
SRÁID EYRE NA GAILLIMHE.
AN T-ATHRÚ TIGH UÍ CHLÉIRIGH
Tá Ó Cléirigh & Comh a' thabhairt cuiridh dhuit a theacht go dtí n-a siopa go bhfeice tú an lasgaine mhór atá siad a thabhairt uathu in gach earradh, lasgaine a bhéas le fágail uathu ar feadh tuairim's ráithe fós. Ní féidir athrú a chur ar gach roinn den earradhlainn ar fad i gcuideacht, ach níl lá dá ngabhfa thart nach bhfeice lasgaine éigin i ní éigin dá tabhairt & éagsamhlacht earradh dá cur ar fághail. Ar an gcuma seo, sul dá dtí ibhfad beidh an Earradhlann ar fad a' tigheacht de réir a chéile ar an gCoimhrian Nua .i. SAOIRSE EARRADH & MÉADÚ A n-ÉAGSAMH- LACHTA.
TRÍ RUDA PEARSANTA A'BAINT LEIS NA GNOTHA SEO.
Níl baint ná páirt ag Tigh Uí Chléirigh le aon chomhlucht Sasanach, & is airgead Éireannach — chuile phighinn de — atá dá choinneál suas. Mar sin a bhí sé go dtí seo: mar sin a bhéas.
Seo giota as díleagra a thug na Ceannachóirí Tigh Uí Chléirigh don Chinnire nua, Seán F. MagUidhir (a bhí go dtí le goirid tigh Síl Broin i Sraith Mhuirbhthean), a'fáiltiú roimhe: "Cuir sé áthas mór orainn cloisteáil, an tseachtmhain seo caitheadh, gur toghadh thú ar lucht Cinnireachta Tige Uí Cléirigh & a Chomh. mar Chinnire Tioncuir, & go bhfuil na gnotha go hiomlán fá do chomhairle & do choimhghliocas. Thaithin sé linn freisin go mbeidh an coimhrian nua seo i bhfeidhm, sé sin, Beagán Brabaighe agus Díol & Ceannach ar Airgead-síos, mar tá tú thar éis innsean dúinn, & go bhfuil ordú tugtha agad do do Cheannachóirí go gcaithfear margaidh an domhain a chuartú leis an Earradh is Nuacha & is Fearr a sholáthar. Beidh aghaidh muintire na hÉireann ar fad orainn mar gheall ar chomh saor & tá ordaighthe agad dúinn a dhíol, & déanfamaid den Earradhlainn álainn seo deisimreacht d'fheara fáil ar an rud is Ceannaigheacht Rathamhail ann. Sul dá dtáinig tú féin, bhí eolus againn ar do gheanamhlacht & do chineáltas don mhuintir atá ag obair fút, agus déanfa líon gnotha an tighe seo le dúthracht & Ionnas a gcinn finne do chongnamh dhuit leis an árd-chuspóir a chuir tú os ar gcomhair a aimsiú."
Seo giota teachtmhar as leitir a cuireadh i n-éindigh le bronntanas a thug cuid de Conghantóirí óga Tigh Síl Broin do Sheán F. MagUidhir nuair a bhí sé a' fágáil an tighe sin:
"Gach rud ar thóig tú lámh os a chionn d'éirigh leis thar bárr, & sé Teach Uí Chléirigh an chraobh mhullaigh a bhéas orthu ar fad. Ní bhéidh sa méid sin ach luachsaothair ar a ndearna tú de mhaith & de chineáltas. Is aoibhinn don líon gnotha atá anois fán maighistir is fearr & is cineálta dár cuireadh eolus riamh air. Ba mhó ba cosmhail le Athair thú ná Máighistir, & támaid a' cathú 'do dhiaidh mar bheadh clann i ndiaidh a n-athar. Glac, le do thoil, an corn airgid seo mar sheod cuimhne."
Ó CLÉIRIGH AGUS A CHOMH., TEORANTA, SRÁID UÍ CHONAILL, BAILE ÁTHA CLIATH.
Stortha an Mhalóidigh, i nGaillimh.
BRÓGA GAEDHEALACHA.
GACH RUD AR FHEABHAS.
SÍOLTA AR FHEABHAS,
Agus gach a dteastuigeann ón bhfeilméara
Le fagháil ó
MHAC OSGAIR, I mBARR AN CHALTHA, I nGAILLIMH.
AN GAOTH ANIAR.
a sgríobh
Tomás Ó Máille.
le fághail ó
CHOMHLUCHT OIDEACHAIS NA hÉIREANN.
Ceithre sgilleacha (glan) a luach.
Duine ar bith a dteastuigheann "An Stoc" uaidh, nó ar mhaith leis fuagradh a chur ann, sgríobhad sé ag an mbainisteoir .i.
TOMÁS DIOLÚN, Coláiste na hIolsgoile, i nGaillimh.
Thríd an bposta 3/- sa mbliadhain Thríd an bposta 1/6 sa leithbhliadhain.
Maidir le gach ádhbhar sgríobhtha a theidheas sa bpáipéar cuirtear sgéala ag
TOMÁS Ó MÁILLE, Coláiste na hIolsgoile, i nGaillimh.
FEABHRA — MÁRTA, 1924.
AN DÁ CHAINGIN
Is minic sinn ag iarraidh ar dhaoine dréactha a sgríobh is a chur chugainn. Sé an leith-sgéal is buaine a tugtar dhúinn nach bhfuil aon damhna nó ádhbhar ag na leith- sgéalaidhthe a bhféadfaidis trácht a dhéanamh air. B'fhéidir go bhfuil roinnt den fhírinne acu ach 'na dhéidh sin níl sí acu ar fad. Mar tá dhá chineál caingne go háithrithe a dhéanfadh ughdar cainte dóibh, siad sin, bán-chaingean & dearg-chaingean. Sí an bhán-chaingean an chaingean nó an cheist nach gcorrócadh aon fhuil ar nós mar tá seanchas na tíre, dinn- sheanchas sean-amhrán, fiannaigheacht, sean- sgéalta, sgéalta greannmhara, sean-fhocla, tomhaiseanna, lúibíní, ceapóga, cleasa do ghasúir, trácht ar shean-dhéantus nó ar nua- dhéantus, saotharlanna, luibh-eolus & a lán ruda eile. Sí an dearg-chaingean, ar an taobh eile, an chaingean a chorróchadh an fhuil ar nós ceisteanna poilitidheachta. Tá daoine ann a n-oireann gach caingean acu sin dóibh. Ach gan a dhul i gconntubhairt leis an sgéal féadfa duine ceann éigin de na bán-chaingne a thoghadh, giota a sgríobh air & a sheoladh chugainn. Ná bíodh aon náire ar aon nú-íseach fá n-a dhréacht, arae ní racha sa Stoc ach píosa nach mbeidh ughdar náire i d' aonduine ann.
MHAR BHÍDÍS DHÁ N-IMIRT AG PÁISDÍ SGOILE SA nGAEDHEALTACHT.
I. GOID NA nGÉABH.
Cuirtí cúram na ngéabh (.i. na páisdí) ar dhuine dhe na cailíní ba fásta de na sgoláirí. Déantaí bean tighe dhe chailín eile acu; agus ceaptaí cailín eile le bheith ma "Sionnach."
Dh'imthigheadh bean a' tighe ón mbaile ann- sin (má b'fhíor) agus nuair a d'fhághadh an Sionnach imthighthe í thugadh sé leis ceann de na géabha.
Thagadh bean a' tighe ar ais agus thosai- gheadh sí a' comhaireadh na ngéabh:— "Aon, dó, trí, ceathair, &rl. "Bhí seacht gcinn déag (nó pé uimhir páisdí bhiodh ann) de ghéabha annseo ar maidin agus níl anois ann ach sé cinn déag. Cá bhfuil an ceann eile?"
"Thug an Sionnach leis í."
Thugadh bein a' tighe buille beag de shlatóig dhi agus deireadh léi "Tabhair aire mhaith don chuid eile acu agus ná leig leis an sionnach iad." Ach nuair a d'fhágadh sé an baile arís thagadh an sionnach & sgiobadh sé leis gé eile.
Thagadh bean a' tighe agus chomhairead sí arís iad. "Aon, dó, trí, ceathair, &rl. Tá ceann eile de m'ál breagh géabh imthighthe. Céard d'éirigh dhó?"
"Thug an sionnach leis í," agus mar sin nó go mbíodh na géabha uilig goidthe ag an sionnach.
Annsin théigheadh bean a' tighe agus bean na ngéabh ar lorg an áil nó go bhfáighdís iad cé'r bith áit a mbídís i bhfolach ag an sionnach.
Théighdís ar fad annsin ar thóir an tsionnaigh. Bhaineadh seisean as ins na fásgaí, iadsan ina dhiaidh, agus "Siliú! Siliú! Sionnach! Beiridh ar an Sionnach!" acu.
Nuair a bheirdís air thugaidís bosóg ón duine dhó a' rádh "Ná goid na géabha arís, a Shionnaigh."
II. MUILTÍNÍ.
CLUICHE BHÍODH AG NA BUACHAILLÍ.
Déantaí ridirí caorach de bheirt de na buachaillí ba láidre de na malraigh agus bhíodh an tréad (.i. na malraigh eile) fá chúram dhuine acu. Bhíodh an ridire eile ar "fheilm" insa gcomharsnacht.
Shocruigheadh ridire a h-aon na páisdí ina nduine is 'na nduine ar chúl a chéile taobh thiar dhe fhéin — Barróg ag an mbuachaill tosuigh air (an ridire) fá na bhásta: barróg ag an dárna buachaill ar an mbuachaill tosuigh: barróg ag an tríomhadh buachaill ar an dárna buachaill agus mar sin de.
Annsin thagadh ridire a dó agus deireadh: "Comhair do chuid uan, a ridire." Ridire a h-aon: "Tuige sin a mháighistir?" Ridire a dó: "Molt breágh atá ar iarraidh uaim."
Chomhaireadh ridire a h-aon na h-uain agus bhíodh ceann le cois ann (má b'fhíor). Shíneadh an buachaill tosuigh amach a chos agus d'fhiafhruigheadh sé "An é sin do mholt?"
"Ní h-é" d'fhreagradh ridire a dó. An darna buachaill (ag síneadh amach a choise) "an ésin do mholt?"
"Ní h-é," deireadh an ridire.
Chuireadh gach duine de na malraigh an cheist chéadna agus d'fhághaidís an freagra céadna ón ridire go dtigeadh sé chuig an mbuachaill deiridh. Annsin deireadh sé: "Sé. Sin é mo mholt."
Annsin 'seadh thosaigheadh an comhrac eatorru: Ridire a h-aon ag iarraidh an mhuilt a choinneál a' rádh "Ní bfuighe tú é," agus ridire a dó ag iarraidh é bhaint amach agus "gheobha mé é" dhá rádh aige.
Dá mbeadh ridire a dó i ndon na muilt uilig a bhaint amach ar an gcaoi sin thoso- chaidís an cluiche ath-uair ach gur ar ridire a dó bheadh cúram na gcaorach.
III. CUINNEÓGA.
CLUICHE IMRIGHTEAR TAOBH ISTIGH DHE DHORAS.
Suidheann na páisdí thart timcheall i rang le n-a gcuid dorn os cionn a chéile ar a nglúiní acu (seo iad na cuinneóga). Seasann an té bhíos a' stiúradh an chluice amach ar a n-aghaidh. Féachann sé isteach i gcuinneóig — a' tosuighe leis an gcéad duine — agus fiafruigheann sé:
"Cá bhfuil an bainne bhí sa gcuinneóig seo?"
Caithfe an té sin leith-sgéal a thabhairt fán mbainne agus déarfa sé:—
"Tá sé ins a gcuinneóig eile."
Cuireann an ceannphort an cheist seo thart ar gach duine acu, agus fághann sé an freagra céadna, "tá sé insa gcuinneoig eile" uathu ar fad go dtige sé chuig an duine deiridh sa rang. Níl aon chuinneóg eile ann agus mar sin ní mór dhó leith-sgéal eile bheith réidh aige agus déarfa sé rud eicín mar seo:—
"D'ól an cat é."
Téidheann sé thart arís go dtí an chéad duine agus fiafruigheann sé:—
"Cá ndeachaidh an cath?"
Freagra:— "Chuaidh sé fá'n sop."
"Cá bhfuil an sop?" (de dhuine eile).
"Dhógh an teine é."
Ceannphort (de dhuine eile): Cá bhfuil an teine?"
Freagra — "Mhúch an abhainn (nó abha) í"
"Cá bhfuil an abhainn?"
"D'ól an gearrán dubh agus an gearrán bán í."
Cá bhfuil an gearrán dubh agus an gearrán bán?"
"Chuadar chun na ceardchan"
"Cén uair a thiocfas siad?"
"Tiocfa siad amáireach."
Leantar de na ceisteanna seo; agus páisde ar bith nach mbíonn an freagra oireamhnach réidh aige sul 'á mbí A-o-n, d-ó, t-r-í, ráidht ag an gceannphort fághann sé cluasóg nó sgealpóg uaidh.
IV. A' DÍOL CHOIRCE.
Suidheann an ceannphort ar chathaóir, agus an lucht imeartha thart timcheall air. Ainmnigheann sé 'ch uile dhuine acu mar seo:— "Pighinn" ar dhuine acu. "Dhá Phighinn" ar dhuine. "Trí Pighinne" ar dhuine eile. "Tuistiún" nó ceithre- pighinne) ar dhuine eile, agus mar sin go mbí ainm orthu ar fad.
Annsin fiafruigheann sé dé dhuine acu (dhá phighinn cur i gcás) "Cé mhéad atá ar an gcloich den choirce indiu?" agus freagrann sé go bhfuil "Sé Pighinne."
"Glaodhann an ceannphort amach "Sé Pighinne! Sé Pighinne! Sé Pighinne!" agus caithfe an té bhfuil an t-ainm sin air "sé pighinne" a radh i n-aghaidh gach uair dá n-abra an ceannphort é. Muna bhfreagraidh sé sul glaoidhtear a ainm trí huaire caithfe sé geall a íoc. Iompuigheann an ceannphort chuige annsin (ní bhionn sé a' féachaint air chor ar bith nuair a bhíos sé a' glaodhach a ainme) agus tugann sé buille de shlait dó agus deireann sé "Nuair adéarfas" mise "Sé pighinne" abair thusa "sé pighinne." Fiafruigheann sé annsin de. "Cé mhéad atá ar an gcoirce indiu?" agus déarfa seisean go bhfuil — abramaid — tuistiún. Glaodhann an ceannphort amach "Tuistiún! Tuistiún! Tuistiún!" mar rinne sé le sé pighinne agus muna bhfreagra "Tuistiún" sul a' nglaoidhtear a ainm trí huaire caithfe sé geall íoc.
Nuair a bhíos geall ioctha amach ag a bhfuil ann cuirtear púicín ar dhuine acu. Annsin beireann an ceannphort ar gheall ina láimh agus abrann sé (ma's le fear é) "Céard a dhéanfas tú le fear an ghill seo nó bean an ghill seo?" agus má's le bean an geall "Céard adhéanfas tú le bean an ghill seo nó fear an ghill seo?"
Orduigheann an té a mbíonn an púicín air dóibh uilig rud áithrid eicín a dhéanamh le na ngeall a fhuasgailt; agus muna ndéana siad mar orduigheas sé ní fhághann siad ar ais a ngeall.
MÁIRE NÍ THUATHAIL.
TÚR CHEANN GÓLAIM.
Taobh thiar de Leitir Mealláin tá oileán beag a bhfuil an fhairrge thimcheall air, in áit fhiadháin iargúlta a bhfuil an teisgine gharb thimcheall air. Tá túr ar an oileán agus ní cuimhneach leis na daoine is sine sa tír cé'n uair ar dearnadh é. Ach tá cur síos acu air agus deir siad gurb é Riagh- altas Shasana rinne é. Sé fáth ar dearnadh é, deir siad; fadó bhíodh daoine i gCona- mara a bhíodh a' gabhail i soithigh seóil go tíortha coimhthigheacha a' tabhairt tae's siúcra 's tobac agus 'chaon tsórt eile leobhtha. Smugláil a tugtar ar an obair sin. Rinneadh an túr ar an oileán beag seo le haigh bheith a' faireadh ar na soithigh seóil sin mar ba aniar a theagadh an chuid ba mhó acu. Nuair a rinneadh an túr deir siad gur aol oistirí agus bainne reamhar dhá shuathadh a cuireadh mar mhurtéal air. Is minic a beirtí ar lucht na smuglála, agus cuirtí éiric orthu. Sé phunt an éiric a cuirtí orthu, an éiric chéadna a cuirtí ar lucht déanta poitín. Bhíodh soithigh seóil a dtugadh siad cutters orthu ceaptha amach freisin ag an Riaghaltas le bheith a' leanmhain lucht na smuglála. Tá carraig i gcuan Ros Muc a dtugann siad Carraig a Chutter uirthi. I n-ait a leanadh cutter ceann de bháid na smuglála uair agus bristí thuas ar an gcarraig í, agus d'fhan an t-ainm ariamh ó shoin ar an gcarraig sin Bhíodh siopaí beaga i gConamara agus bhídís a' díol an tobac agus 'chaon tsórt eile thugadh lucht na smuglála chucu.
AN "LUCÁNIA."
Más maith leat ROTHAR MAITH a rinnead nÉireann sgríobh chuig
DOMHNALL UA BUACHALLA i Muigh nuadhat.
ÉADACH GAEDHEALACH ar fheabhas le fagháil ó
PHROINSIAS MHAC DHONNCHADHA & A CHOMH, I nGaillimh.
A cuir dlúthas i gcomhnaidhe le déantás na hÉireann a chur 'un cinn.
TUGAIDH BHÚR GCUID ÁRACHAIS DO'N CHUMAINN GAEDHEALACH IS FEARR
AN CUMANN IBHÉRNACH INSIÚRÁLA TEÓ.
Príomh-Oifig — 48 & 49 SRÁID AN DÁMA, ÁTH CLIATH.
NÁ POLASAITHE IS IOMLÁINE LE FAGHÁIL.
Ó CUIMÍN & Ó GREANAIGH, 15 SRÁID NA SIOPAÍ, I nGAILLIMH.
An Teach is fearr le haghaidh gach sórt
An teach is fearr le haghaidh gach sórt trosgáin & déantúis iarrainn.
Dathanna, síolta, páipéar balla, &c.
MHUIRINN LÁN-LÁIDIR.
Annsin tháinig Muirinn Lán-láidir, ban- tighearna an Chaisléain-Ghairbh agus adubhairt gurb é céad ní, air ar chóir trácht, riaghlacha do dhéanamh chuireas i dtuigsin dhúinn cia h-íad na mná glacfar insa bPárliament agus cía h-íad nách glacfar ann agus isé céad acht Párliament do rinneadar agus d'orduigheadar gan aon ógh ná maighdean do ghlacadh ná do bheith ann. De bhrígh go labharthar ar mhórán de gnothaibh nárbh iomchuibhe go gcluinfidís maighdeana iad. D'órduigheadar agus do rinneadar acht eile 'nar chrosadar ar mhnáibh do bhíodh pósda cheithre h-uaire agus ar na mnáibh do rachadh thar deich mblíadna agus trí fichid d'aois teacht do lathair an Phárliament. Do rinneadar acht eile Párliament, gan aon bhean do labhairt go borb ná go mí-mhacánta ar a fear insa' bPárlaiment. Do bhí bean insa bPárliament agus dob ainm di Móra Ní Ualacháin agus ar chlos na riaghla déanach sin do rinneadh dhí créad nach mbeadh cead aguinne labhairt ar ár bhfearaibh annso 'nár bPárliament a an ádhbhar nach mbeadh na fir in aon áit nac labhraid orainne. An uair bhíos Flaithbheartach an fear so agam- sa (ar sise) ar féasda, nó i n-aon chomhluadar eile … cuireann sé mórán bréaga orm. Gidh eadh adubhairt Muirinn léi gan níos mó do labhairt agus go ndearna sí féin rann dóibh:
CzzzzzFil. Gníomhartha cóir trí dhóchus daingean i gCríost Choinnigheadh próis is póit ó'n anam do shíor Bhur ndligheadh mar shompla foirfeadh d'fhearaibh sa tír 'San bríste fós le h-eolas bainfeam-na dhíobh.
CzzzzzPrós ÓRÁID
SHEILGÉAN INGHIN CHOMHTHROM CHIRT.
Annsin do labhair Seilgéan Ní Chomhthrom- chirt baintighearna Dhúna an Réidhtig agus adubhairt nár chóir dóibh eagla ná faitchíos do bheith orrtha i dtaobh na mbriathra do labhair Pól mar an abair sé nach cóir do mhnaoi ar bith labhairt i gcoimhthiónol puiblighe. Óir is ar an Eagluis labhrann sé .i. an áit 'na mbíonn fir agus a mná in aonfheacht i bhfochair a chéile: Ní coimhthionól den tsórt sin é seo aguinne acht comhchruinniughadh ban go haonracánach agus dá réir sin is cóir agus is ceart dúinn labhairt ar na gnothaibh do i bhaineas linn féin 'ár bPárliament agus ní dligheadh ná ceart ná coinsías toirmeasg ná crosdáil do chuir orainn i dtaobh gnáthamh agus úsáid do dhéanamh de na geágaibh agus de na ballaibh budh toil le Diá do thabhairt dúinn agus is de na ballaibh an teanga i gcás muna dtugaid cead labhartha dhúinn nach ndéanfaidís ár dteangtha sochar ná seirbhís dúinn. Táim dearbhtha nach caoine líomhtha, géire, léire teangtha na bhfear ná ár dteangtha féin agus go bhfuil gotha agus glór aguinne comh maith leo, acht amháin gur gairbhe glór na bhfear agus mar sin gur cosamhail iad le h-asalaibh ná sinn. Thar gach ní is cóir dhúinn tráct ar ár ngnothaibh leis an oiread tromacúise agus mórtaise ionnus nach mbéidh cúis ag na fearaibh coimhthionól ná geara comhairle ná aon ainm eile úiríseal mí-mhacánta do ghairm ná do thabhairt orra ná ar ár bPárliament fá mar is gnáthach leo bheit ag daorlabhairt agus ag fonamhaid fá n-ár ngnothaibh. Gidh-eadh, dá mbeadh sé ceaduightheach aguinne labhairt ar choimhthionól na bhfear nó a bhfeir fá mar mbíd gan amhras do cífídhe mórán díobh níos measa ná coimhthionól na mban. Do chimid prionn- sáí le cian de chliadhnaibh i gcogadh le chéile. Bíd fós na diadhairí, na sagairt agus an pobul ag imreas go minic & fhós bíonn gleo idir cathair agus cathair eile, idir chomharsain agus "chomharsain eile"
ar chor nach mbíonn suaimhneas ná síothcháin eatorra i gcás dá mba chugainne do shtiúróchaidhe cumas agus riaghla na ngnotha go léir is dearbh go mbeidís níos socra agus níos síothchánta ná mar atáid agus do shúil le Día go gcuirfeadh Párliament seo riaghlacha diongmhálta síos. Críochnuighim leis na bríathraibh seo:
CzzzzzFil. Comhthrom is ceart is blas le séan go leor Ar phobul na mban ar feadh an tsaoghail mhóir Is cosamhail go gcasann maitheas Dé 'sa ghlóir Orann go seargair, is glacam é go cóir.
SHAIDHBH NÍ CHOSGARTHA.
An tan do chruinnugheadar an dara lá agus isí céad bhean do labhair Saidhbh inghean Chosgartha ban tighearna Ghleanna Magh- Adhair agus adubhairt gur léigeadar na fir an léigheann i bhfaillighe chomh mór sin: ionus nach bhfuil tosadh ná beann acu air ins a ríoghacht so na hÉireann. De bhrigh gur taithneamhaighe le clannaibh daoine uaisle aon tsórt compráid ná caitheamh aimsire ná aire do thabhairt do leabhraibh agus is dearbhtha gurb é cúis agus ádhbhar don náisiún so do bheith bocht agus cómhnuightheach i gcogadh de bhrígh nach cuirid na daoine uaisle a gclann le foghluim mar ba chuibhe agus ba chóir dóibh a dheánamh. Ar an ádhbhar gur mór an neart do ríoghacht ar bith daoine uaisle saidhbhre cumasaca do bheith foghlumtha go maith agus ó táid ár gclann inghean fá nár smacht féin anois féacham ceard is cóir dúinn do dhéanamh leo. Annsin do rinneadar riaghail Phárliament a gclann inghean go léir do chur ar sgoil nó go mbeidís dhá bhliadhain déag d'aois, agus annsin cibé acu ba géire ínntleacht a léigean ar a h-aghaidh ins na seacht n-Ealadhna Libeálta .i. ins an Ghra- mear, insa Rhetoric insa bhFeallsamh, insan Aritmetic, insa Artroluigheacht, agus insa bhfilidheacht agus a ndéanamh so díobh tiocfam (ar Sadhbh) le h-aimsir chom bheith níos foghlumta ná na fír. Do rinneadar acht eile Parliament 'nar orduigheadar a gclann inghean do chur le Díadhacht le dligheadh agus le leigheas d'fhoghluim an uair "do bheidís oireamhnach chiuge. Atáim deimhneach (ar an bantighearna sin) go dtiocfam chum úghdaráis puiblighe do bheith aguinn le h-aimsir de bhrigh na riaghlacha so rinnneamar an uair chídhfe na fir an cineál banda ag buaidh orra i bhfoghluim & in-eolas. B'fhéidir go nglacfadh náire íad, agus tnút le dul ara n-aghaidh insa bhfoghluim nó muna nglacadh bheadh an t-úghdarás publighe go léir ar ár gcumas féin. Agus fós is cóir dhúinn casaoid do dhéanamh leis na fearaibh noch do chuireas ó gac aon úghdarás publighe sinn agus go ndeánaid féin 'chuile ní fá mar is toil leo féin do dhéanamh. Annsin d'órduigheadar ríaghail Phárliament ughdarás agus máighistreacht do bheith ag na fearaibh i ngnothaibh puiblighe agus cúram do dhéanamh do neithibh bhaineas le cogadh go ceann deich mbliadhain nó go dtagadh a gclann inghean chum bheith tuig- seanach agus foghlumtha go maith agus timcheall na haimsire sin dubhradar go bhfeicfidís cia an taobh air ar chóir armas na mban do chur ar an dtaobh ndeas nó ar an dtaobh gclé agus fós go bhfeicfidís cia acu air arbh fearr do naoi an bríste na fir nó na mná. D'orduigheadar mar an gcéadna úghdarás puiblighe do bheith acu féin timcheall an uile ní ar a dtaobh istigh de bhallaibh — leith amuigh d'arm. Agus mar sin tar éis críche do chur ar a raibh de ghnothaibh agus de ríaghlacha Párliament acu an lá sin, agus tar éis fógairt dóibh bheith ag an gcúirt ar a deich a chlog ar na mháireach thúg Cadhbh an chomhairle seo dóibh:
CzzzzzFil. Bíodh caoineas in bhúr gcroidhthe agus carthannacht naomh Bíodh díoghruis 'na bhur n-inntin is bean- nuightheacht béas Bhur ngníomhartha go dtige libh gan bhasga gan bhéim Is bhur n-ínntleacht ná mílltear le reachmas an tsaoghail.
CzzzzzPrós (Ar n-a tharraing as Sgribhinn Liam Uí Dhuinnín Chnuic na bPréachán a críochnuigeadh sa mbliadhain 1821 & tá anois i leabar- lainn Choláiste na hIolsgoile, Gaillimh).
ÁINE NÍC THOMÁIS.
TEACH NA h-OLLA
SRÁID NA SIOPAÍ, I NGAILLIMH.
Cuidigh le déantus na hÉireann & sábháil airgead.
Cultaí ó 70/- go dtí 130/-
AN SEAN-TEACH.
A cuireadh ar bun i 1864.
Tae, Caife, fíonta, Uisge Beatha, ar fheabhas
Ó LÉANACHÁIN, AN CHEARNÓG, I NGAILLIMH.
DIARMUID Ó DONNABHAÍN
SEODÓIR & CLOADÓIR,
SRÁD LIAIM, NA GAILLIMHE.
MAC CARSA & A CLANN MAC
DATHADÓIRÍ & DEASADÓIRÍ, GAILLIMH.
T. Ó Flannagáin & Chlann Mhac.
Gach uile shórt gaibhnigheachta agus innealtóireachta.
DÍOLTÓIRÍ ROTHAR. Cuirtear deis ar rothair & ar ghunnaí.
SRÁID NA gCEANNUIDHE, i nGAILLIMH.
COLÁISDE NA HIOLSGOILE, I nGAILLIMH.
Craobh de Iol-sgoil na hÉireann.
Árd-oideachas le fághail innti ar na hiol- dántai, idir theangacha, ealadhain, trácht & ceannaigheacht, ealadhain an leighis, seil- bhéaracht, & Innealltóireacht.
Téarmaí gearra ar leith fa chomhair oidí sgoile.
Le gach uile ughdar a fhághail sgríobhtar ag An MEABHRÁNAIDHE.
BRÓGA NA LAOI.
NA BRÓGA IS FEARR LE CEANNACH Ag SEÁN Ó LAIDHE, I mBARR AN CHALTHA, I nGAILLIMH.
An Teach a bhfuil cliú air le haghaidh Tae, Fíona, Biotáilte & Intreabh Tighe.
M. BREATHNACH, SRÁID ÁRD, NA GAILLIMHE.
Beidh ÉIRE láidir má bhíonn Clainne Gaedheal láidir. Ithidís an fheoil is fearr agus tá sí sin le fagháil ó
Ó FALLAMHAIN, Sráid Gheata na Mainistreach, I nGAILLIMH.
BAILE LIOS-AN-ÁTHA (Ar Leanamhaint).
Tháinig fear as Baile na h-Aibhne go baile Lios-an-Átha un Phaitsín Bhacaigh agus Thomáis- réir-a-chéile, n-áit a raibh bríste córda agus casóg bhréidín le déanamh aige, agus bhí báiníní agus baill do na páistí le déanamh aige freisin. Bhí an dhá bhaile a bhfoigseacht cupla míle dá chéile ach má bhí féin ní dheacaidh Pádhraig Nápla (ba é sin fear Bhaile na-h-Aibhne) trí Bhaile Lios-an-átha aríamh, & dhá dtéigheadh féin níor bhfurasda dhó tígh na d-táilliúr a dhéanamh amach, mar bhí céad go leith teach sa mbaile ar fad agus iad déanta ar chuile chaoi, súas agus anúas, soir agus síar, agus eatorra sin aríst. Bí bóitrín thríd an mbaile ar nós sriúbhlláin sléibhe thar éis ceatha mhóir.
Casadh buachaill óg ar Phádhraig ag ceann an bhaile, agus d'fhiafruigh Pádhraig dó chá raibh tígh na d-táilliúr, Paitsín agus Tomás. Tá sé sa gceann thíos-thíar den bhaile tuairim míle ó'n áit a bhfuil tú do sheasamh.
"Raibh tú ann aríamh," arsan búachaill, "Ní rabhas."
"Muna rabhais muise beidh obair agad."
"Nach bhféadtá-sa mé chur ar an éolas."
"Féadfa mé ainmneacha na mbóithríní a innsean duit ach tá an oiread acu ann 's nach bhféadfa tú cuimhniú orthu ar fad. Imthigh leat anois nó go sroiche tú bóithrín na gcon ar thaobh do láimhe deise, agus casfa tú isteach sráid Eibhlín ní Éiligh ar thaobh do láimhe clé agus isteach trí shráid Sheáin Nóirín agus naoi nó deich do shráideanna eile agus tiocfa tú amach ar bhóithrín na bpúcaí, annsin ní mór dhuit a dhul céad slat ar bhóithrín na bpúcaí, agus casadh isteach ar bhóithrín na lachan, agus tá linn shúlaighe ar an mbóithrín sin, agus is fearr dhuit briseadh isteach thrí gharrdha Bhríghdín Bhid, agus a theacht amach ar bhóithrín na ndriseachaí an taobh eile. Casfa tú thaobh do láimhe clé ar bhóithrín na ndriseachaí, agus téigh deich slata ann, agus tá teach Líam Mhóir i mbéal an bhóithrín agus caithfe tú a dhul isteach an doras is goire dhuit agus amach 'sa doras eile, mar, tá linn ag gach binn don teach. Nuair a bheas tú amuigh an taobh eile annsin ní mór dhuit tuairim chúig slata dhéag eile a dhéanamh, agus casfa tú isteach bóithrín na g-cailleach. Imthigh leat ar an mbóithrín sin nó go gcastar cloch mhór leat a bhfuil tobar 'na bhárr agus casfa tú taobh na cloiche móire isteach ar bhóithrín na gcat agus téigh síos an bóithrín sin chomh fada le Sgeach na Spalluigheacht ar thaobh do láimhe clé, agus cas isteach Bóithrín na Lathaighe ach is dóigh liom gor gearr go mbí tú tuirseach a' tarraing na gcos as an lathaigh ar an mbóithrín seo, agus is fearr dhuit briseadh isteach trí chreigín Mhicilín Pheig ar taobh do láime deise agus, a theacht amach ar an taobh eile ar bhóithrín Cháit ní Fhearchair. Ta an bóithrín sin céadh slat ar fad, agus ní bheidh call ort ach a dhul leath-bealaigh ann, agus casadh taobh do láimhe deise aríst súas bóithrín Shíle Bhig, atá dul suas chuig an gcaisleán, agus nuair a rachas tú chomh fada leis an gcaisleán, cas síar taobh do láimhe clé, ar bhóithrín —
"Ó stad, stad," arsa Pádhraig, "níl as oiread rin bóithríní sa domhan mór.
"Bíodh foighid agad níl ort ach bóithrín eile le siubhal," arsan buachaill.
"Níor shiubhlas coiscéim de aon bhóithrín acu fós agus, ní bheidh mé ar ais nó go mbí sé 'na mheadhon oidhche," arsa Pádhraig.
D'imthigh le Pádhraig, agus, chas isteach bóithrín na gcon ceart go maith, agus, chuaidh chomh fada le tígh Eibhlín Ní Éiligh, chuaidh sé isteach tígh Eibhlín agus d'fhíafruigh an bealach go tígh na d-táilliúr "Manam" arsa Eibhlín, "go bhfuil an oiread táilliúr sa mbaile, agus gur deacair dhom thú a fhreagairt. An é Líam Beag Ó Néill atá uait. Má's é ní cáll dhuit a dhul i bfad. Tá sé sa teach sin thíos a bhfuil an fhuinneóig ann, agus tá beirt tháilliúr san teach sin thúas, Páidín crapach agus Seán Ó Gráinne,
no téigh síos tígh Mháire Chléirín, a bhfuil a mac na táilliúr."
"Ó ní ceachtar acu sin atá uaim. Paitsín Bachach agus Tomás-réir-a-chéile atá uaim."
"Má's íad déan amach íad" ar sise, mar bhí sean-stainc istigh aici do Tomás, de bhárr baill-séire eicín a rinne sé uirthi.
D'imthigh leis agus chuaidh sé isteach tígh Phaidi Bodhair Mac Donnchadha, agus bhí beirt fhígheadóirí ag obair annsin, agus chuir síadsan píosa eile é. Chuaidh sé isteach i naoí no i ndeich dtigthe eile, agus, ní raibh teach acu nach raibh sórt fear ceirde ann, gréasaidhthe nó figeadóirí nóa táilliúirí, ach sa deireadh núair a bhí sé tugtha, sáruighthe casadh buachaill beag air, agus, chuaidh sé le Pádhraig, agus, thug thrí na bóithríní uile é nó go dtáinigeadar go baile beag na d-táillúir féin, i gceann thíos thíar de baile Lios-an-átha an áit a raibh tígh Phaitsín agus Tomáis.
Chuaidh Pádhraig isteach agus thar éis bail ó Dhía a chur orthu shuidh sé síos, mar bhí sé tromh, tuirseach thar éis a thurais.
Dh'fhíafruigh sé dhíobh an bhféadfadís a dhul leis le roinnt éadaighe a dhéanamh.
Bhí aithne mhaith acu air agus dúbhradar go bféadfadh. Thosuigh sé air annsin ag innsean dhóibh an obair a bhí air ag iarraidh iad a dhéanamh amach, agus go raibh faitchíos air nach ndéanfadh sé a bealach amach go réidh as an mbaile.
"Ó racha mise leath go dtí ceann an bhaile," arsa Tomás agus chuaidh.
"Is fearr dhúinn a dhul trasna na bpáirceannaí, is fusa dúinn as mbealach a dhéanamh ann ná 'sna bóithríní, gídh gur fuide an bealach trasna, ach, má's fuide féin, is fearr an bealach réidh fada, ná an bealach achrannach gearr."
Isteach leobhtha staighre mhór i ngarrdha gabhaiste Thomáis Nóra, agus, mar bhí an oidhche ag tuitim, shíl Tomás gor gaduidhthe íad a bhí ag teacht ag goid a chuid meacain, agus, siúd amach é i ndhiaidh na beirte. Rith Tomás-réir-a-chéile. Bhí sé breágh lúthmhar, ach bhí na crampaí ag gabhail do Phádhraig Nápla, agus ní raibh mórán fonn reatha air, ach mar sin féin, nuair is cruaidh don chailligh caithfe sí rith, agus rith Pádhraig chomh maith i n-Éirinn agus b'fhéidir leis ach is gearr gur cuireadh i ndiaidh a mhullaigh é síos i gclais a bhí i gcúinne an gharrdha. Bhí Tomás Nóra ar a dhruim ar an bpoinnte boise, agus greim cúl chinn aige ar Phádhraig agus é dhá sháthadh síos faoí 'n uisge, agus é a' rádh, "Tá greim agam ort anois, a bheitheamhnaigh a ghaduidhe chróntaigh, ach ní ghoidfe tú meacan uaimse nó duine ar bith eile, mar as so ní racha tú.
Bhí sé beagnach múchta nuair a tháinig Tomás-réir-a-chéile ar ais, agus tharraing Tomás Nóra de dhruim Phádhraig Nápla. Nuair a chonaic Tomás Nóra, Tomás-réir- achéile, thosuigh sé ag innsean dó an chaoi ar rug sé ar an ngaduidhe a bhíodh ag goid a chuid meacan.
"Téigh isteach abhaile agus bíodh sórt céille agad. Nach shin fear gnaoidheamhail as Baile na hAibhne a tháinig an thóir Phaitsín agus mé féin le haghaidh éadaighe a dhéanamh."
D'imthigh síad leo aríst ach is ar éigin a bhí Pádhraig i ndon siubhail, bhí a chuid éadaighe chomh fliuch salach sin, agus ní raibh fiche slat dhá n-deachadar nach raibh claidhe nó fál, bhí na goirtíní chomh beag sin. Shíl Pádhraig nach mbeadh sé ag an g-ceann eile den bhaile go bráth.
"D'aile," adeir sé, "dhá dhonacht dhá raibh an bealach thart an bóthar is seacht measa an aithgiorra." Sa deireadh bhíodar ar an mbóthar árd. Chuaidh fear Bhaile na h-Aibhne ar a bhóthar fhéin, agus chuaidh Tomás abhaile.
Is gearr a chuaidh Pádhraig Nápla nuair a casadh Filipín Ó Murcadh air a bhíodh ag obair tígh Wilson. Bhíodar tamall ag cainnt i dtaobh na h-aimsire agus rudaí eile. Thosuigh Fhilipín ag innsean do Phádhraig go raibh sé a' marbhú muice agus dhá glanadh ar feadh an laé agus go raibh sí crochta sa sgiobhól, agus adeir sé nár mhaith an bheart dhúinn í a ghoid anocht, mar is beag an truaigh é Wilson gidh go mbéidir dhó na daoine oibre a fhágáil gan feóil, ach ar ndóigh is beag an fheoil a gheobhfas síad cé is muite den chóisteóir.
"An gcuimhnígheann tú ar an muic a mharbhuigh sé anuraidh, núair a chuir sé píosa ag gach teach le na chrochadh ar an seimléar, sa g-caoí is go mbeadh sé na bhagún cheart shábáilte, agus mheadhaigh chuile phíosa dul ag na tigthe agus ag teacht ar ais aríst, le faitchíos go mbeadh sgeabhóg ar bith bainnte dhe."
Bhí Feilipín le Pádhraig nó gur chuir sé an oiread dalla mullóige air agus go n- deacaidh se i n-éindigh leis.
Chuadar tígh Wilson i lár an mheadhoin oidhche agus ghoideadar an mhuc, gan aon cheó a thárlaint dóibh, agus thugadar an mhuc, le obair mhór chomh fada le tígh Phádhraig, agus ghearradar, agus shailleadar é, agus chuireadar i dhá thobán an fheoil, agus dhruideadar na tobáin isteach fá'n mbord, agus sgaradar brat os a gcionn, gídh go raibh bean Phádhraig an cur 'na n-aghaidh i gcomhnuidhe.
Chuaidh Filipín abhaile, agus chuaidh Pádhraig a chodladh, ach má chuaidh is beag a chodail sé, mar bhí obair na h-oidhche, ag luighe go trom ar a choinsias.
Tháinig Tomás-réir-a-chéile, agus Paitsín Bacach ar maidin, tígh Phádhraig Nápla, agus thosuighadar orthu ag táilliúireacht. Thuas ar bhord a bhí an bheirt agus íad ar a n-gogaidí, agus a g-cosa cnaipthe isteach fúthu. Is faoí 'n mbord céadna a bí an fheoil, agus bhíodh Tomás ag fághail a baladh Bhí Pádhraig Nápla agus a bhean imthighthe amach agus d'fhéach Tomás isteach faoi'n mbord, agus nuair a chonaic sé na tobáin agus an brat os a g-cionn bhí 's aige, go raibh muc 'sa salann.
"Ara glac t-ionbha a mhic ó, tá muc marbh sa teach seo, ná bíodh deifir ar bith ort ag imtheacht as áit mar é," adubairt Tomás 'na chogar.
"A n-deir tú sin liom," arsa Paitsín. "M'anam go mbeidh a shliocht orainn, go mbainfeamuid fad as an obair."
D'fhéac Tomás amach sa bfuinneoig, agus chonaic sé Pádhraig ag rith isteach agus fallradh ann, agus an bhean 'na dhíaidh ag rith ar a dicheall.
"Óra céard a dhéanfamaid tá na pílers ag teacht," arsa Pádraig, "agus geobhfa síad an fheoil, agus beidh 's acu gurb í muc Wilson atá ann."
Níor labhair Tomás-réir-a-chéile focal, ach thug léim anuas den bhord, tharraing amach an dá thobán i lár an urláir, bhain anuas an dorus agus chuir os a gcionn é, agus annsin thug leis an bríste a bhí sé a dhéanamh, agus shuidh thúas ar an doras agus thosuigh a' fuagháil ar a mhíle dícheall. Bhí Pádhraig ar feadh an ama seo ag aithris dóibh faoi ghoid na muice, agus an bhean ag fúachaiseachaigh agus ag faire amach, ach bhí ní pílers istigh tígh Mhicil Uí Eidhin, ag tóruigheacht na muice.
Is gearr go d-táinigeadar isteach tígh Phádhraig Nápla, agus núair chonaiceadar Tomás-réir-a-chéile ag táilliúireacht ar an doras, thosuighdar ag gáire. D'fhiafruighdar de Thomás ce an chaoí a raibh sé mar bhí sean- aithne acu air. Sé a bhíodh ag déanamh éadaighe dhóibh, agus is iomadh spóirt agus greann a bhainidís as.
"M'anam le lomh-chlár na fírinne a i-- díbh gur mé tá go maith, gan bréig -- áibhéil ar bith, go bhfuilim ar dhruim na muice anois ar chuma ar bith," arsa Tomás ag cuir slis air féin.
"Is maith linn sin, a Thomáis," ar síadsan. "Is maith sin."
Chúartuighdar an teach ar thóir muice Wilson ach amháin an méid a bhí faoi Thomás, ach dhá mbeadh fhios acu an mhuc a raib Tomás ar a druim, ach ní raibh 's.
MÁIRTÍN Ó DUBHAGÁIN.
Má theastuigheann fáinní uait sgríobh chugam-sa & cuirfead chugat leabhrán a bhfuighe tú gac eolas i n-a dtaobh ann. Taisbeánfa sé duit an chaoi le airgead & aimsir a shábháil & trioblóid a sheachaint
S. FALLER, I nGAILLIMH.
DROCH FHOGHMHAR I N-URAIDH.
Níl aon mhaith sa mbliadhain seo le hais na bliadhna i n-uraidh le haigh fataí. Tá boicht Chonamara an bhuailte suas i mbliadhna d'easbaidh fataí. Bhí a bfurmhór lobhtha sa talamh agus níorbh ionghantas é mar gheáll ar an tsíor-bháisteach i geaitheamh an tsamhraidh agus i geaitheamh an Fhóghmhair. Ní hé sin amháin a chuir daoine bochta as fataí, a bárr ar an mí-ádh, thuit an galar ar na fataí i mbliadhna níos truime ná thuiteann sé bliadhanta eile. Ní raibh na daoine bochta i n-acmhuinn aon spray a chur ar na fataí mar ní raibh a luach ag an gcuid is mó acu. Dhá mbeadh féin ní bhíonn aon mhuinghin mhór ag cuid acu as an spray. Bíonn siad a' ceapadh nach bhfuil aon mhaith ann. Ach i mbliadhna tá's é sin. An té a chuir spray ar chuid dhá chuid fataí i mbliadhna agus a d'fhág píosa gan é a chur ortha, cheal a bheith i ndon é chur ar an iomlán, d'fhan an chuid a ndeachaidh an spray orthu glas agus bhí fataí maithe iontú. Agus an chuid nach ndeachaidh an spray orthu thuit an galar orthu agus leágh na barrannaí ar siubhal, agus ní raibh fataí ar bith iontú.
Bíonn bliadhanta ann thar a chéile a dtuiteann an galar ar na fataí agus bliadhanta eile nach dtuiteann. Aimsir chiúin, dhorca i mbíonn an spéir lán le smúid agus le ceó seadh thuiteas an galar ar na fataí. Aimsir chiúin dhorcha den tsórt a bhí ann i mbliadhna nuair a thuit an galar ar na fataí. Tá cuid de mhuinntr Chonamara chomh buailte suas as fataí i mbliadhna agus gur ar éigin a bhainfidís béilí fathaí ar feadh laé.
Teach Ósta Mhic Chartha
An teach a raibh dídean ann do Fhianna Fáil i n-aimsir an ghábhaidh, ní féidir a shárú fá shócamhail.
LEITIR CEANNAINN,
Diarmuid Ó Donnabáin,
Gach saghas toradh, sgoth, milseán, &c.
SRÁID GEATA LIAM, I nGAILLIMH.
Níl aon tsiopa ins na cúigí a bhfuil níos mó earraidhe Gaedhealach le fagháil ann ná ag
A. MOON, TEORANTA,
A dhíolas cultaí fear, hataí ban & gach aon tsort éadaigh fheileas d'fhear, bean, nó páisde.
FIORGÍONTA EGLIONTON, I NGAILLIMH.
AN STOC.
ATHAIR Ó CEALLAIGH, Sráid Dominic, NA GAILLIMHE.
Cuir chugham … cóipeanna den STOC gach mí go ceann.
Ar Mhaith Leat £5,000,000 a Chimead in Eirinn?
Bheirid Gaedhil na hÉireann an carn mór san airgidh gach bliain do Sheán Buidhe i ngeall ar airgead Urradhais, ar Loscadh, ar Thionóisc agus ar Shaoghal Daoine, agus cailliúnt cheart d'Éirinn iseadh £80 a' gach £100 de sin.
AN GAEDHEAL-CHOMHLUCHT TAIGHDE UM
URRADHAS NAISIUNTA, TEORANTA (The Irish National Assurance Coy., Limited)
ARD OIFIG — 30 FAITHCHE AN CHOLAISTE, ATH CLIATH
CUIDIGH LE DÉANTÚS NA hÉIREANN.
TOMÁS PÁMAR & A CHOMH.
MUILTEOIRÍ PLÚIR, I nGAILLIMH.
B. V. Ó HÉIMHIGH, LÓN-CHEANNAIDHE, GAILLIMH.
S. T. Ó COISDEALBHA, AN CHEARNÓG, GAILLIMH.
An fheoil is fearr le fághail aige.
P. O CAOMHÁNAIGH, Ph. C. M.P.S.I. SRÁID ÁRD, NA GAILLIMHE.
Ó NÉILL & A CHOMH, GAILLIMH.
Díoltóirí bróg & leathair.
Cuirtear deis ar bhrógaí an móiméad a thagas siad isteach.
TEACH ÓSTA UÍ MHATHGHAMHNA SRÁID FOSTER, I nGAILLIMH.
Aoidheacht gan locht.
TOMÁS BREATHNACH, LÓN-CHEANNAIDHE.
AN CHEARNÓG, I NGAILLIMH.
Teas-intreabh, Taoidhean-oibreacha, agus Foirgneamh Tighthe.
ROIBÉARD MAC DOMHNAILL, Sráid Doimnic, GAILLIMH.
Muiniú céin-sgéil: "Plumbus," Gaillimh
Bu cheart do gach Gaedhilgeoir i mBaile Átha Cliath gan aon arán do cheannach ach
ARÁN Uí CHINNÉIDE
AN T-ARÁN IS FEARR DÁ nDÉANTAR.
124 go dtí 131 SRÁID PHÁRNELL
BÁCÚS NAOIMH PHÁDRAIG, BAILE ÁTHA CLIATH.
Guthán – 3141
CUMANN URRADAIS.
Tá an teacht-ísteach anois os cionn £25,000
Tá téarmaí thar barr aca d'urradhas saoghail agus d'urradhas-sealadach.
Tá Fir-ionaid uatha.
ÁRD OIFIG:
16 CEARNÓG PÁRNAIL, ÁTH CLIATH.
AN HALLA LEIGHIS.
Sráid Geata Liaim & Sráid Doimnic, na Gaillimhe.
Gach leigheas ar fheabhas & ar ghloine.
SEAN Ó FAOLÁIN, L.P.S.I., Poiticire
Lón-Cheannaidhe,
Biadh, Tae & Fíon ar fheabhas.
AR FÁGHAIL ANOIS
AN DARA CUR AMACH (AITH- SGRÍDBHTHA).
FOCLÓIR GAEDHILGE LE FUAIM GACH FOCAIL
A Chur I gCéill Don Leightheoir
SÉAMUS Ó DUIRINNE AGUS PÁDRAIC Ó DÁLAIGH A CHUIR LE CHÉILE
220 leathanaigh. Luach 2/6 glan tríd an bposta 2/9.
Tá tuairim is 10,000 focal ann, na focail atá i n-úsáid de ghnáth. Beidh an leabhar seo i n-a cúl toraic don mhac léighinn, don teastalaidhe & don duine ghníos thráchtáil in áit ar bith a bhfuil Gaedhilge ar labairt ann. Séard adeir "The Irish News," go ndearna Séamus Ó Duirinne & Pádraic Ó Dálaigh rud le chúis na Gaedhilge a chur ar agaidh nach ndearnadh ó sgríobh an tAthair Eoghan Ó Gramhna a chuid leabhar. Is cinnte nach Marty amháin a bhí meallta ag bean TG4 agus í galánta gleoite ag déanamh ionadaíochta ar son na nGael i measc cheiliúráin na tíre. Sonraí: plé painéil faoin ábhar Bilingual education for children with speech, language and communication needs18.45-21.00, Déardaoin, an 3 Bealtaine 2018, Téatar Synge, foirgneamh na Ealaíon, Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath Iris Nuacht - Dinossi
Rinne sí éirí amach in aghaidh na dtuairimí a rinneadh faoina hiníon
Bhí an-áthas ar an aisteoir Bergüzar Korel, atá pósta go sona le Halit Ergenç, a bheith ina mháthair don tríú huair trína hiníon Leyla a shealbhú anuraidh. D'fhill Korel, atá i Londain le tamall lena theaghlach, go dtí an Tuirc. Roinn an t-aisteoir cáiliúil, a chuaigh ag siúl le Leyla, eachtra lena leanúna. Agus í feargach leis na tuairimí a rinneadh faoina hiníon, dúirt Korel san fhíseán a d'fhoilsigh sí, "Ní hé d'aon duine agaibh labhairt!" spit sé tine
Tá an t-aisteoir cáiliúil ar ais ó mhairbh!
D'fhógair Devrim Yakut go raibh sé san ospidéal an mhí seo caite mar gheall ar théachtadh ina inchinn. Ag labhairt dó faoina shláinte, dúirt an t-aisteoir cáiliúil, "Is ceist thábhachtach í atá seachanta...
'Tháinig tú mar bhronntanas!'
Rinne Levent Yüksel ceiliúradh ar 3ú bliain ó bhuail sé lena bhean chéile Özlem Öztürk Yüksel. Dúirt an t-amhránaí cáiliúil ón lánúin, a chuaigh os comhair an cheamara le chéile, na chuimhneacháin sin, "Tháinig tú mar bhronntanas; fáilte…" ar Instagram
'Cosúil sa scannán Yeşilçam, scairt mé 'Feicim'!'
Labhair Gönül Yazar, a bhuail a súl ar an gcuid géar den bhalla mar thoradh ar thimpiste ina teach agus a chuaigh faoi oibríocht ansin, faoina sláinte is déanaí. Dúirt an máistir-ealaíontóir, "Shocraigh muid máinliacht a bheith againn ar 22 Márta. Ghlac an oibríocht 1 uair an chloig. Ní raibh mé gortaithe riamh. D'oscail mé mo shúile le sceitimíní. Tá mé cosúil sa scannán Yeşilçam, 'Feicim!' a scairt mé, ní raibh mé in ann é a chreidiúint
'D'eisigh muid an téip gnéis le conradh!'
Labhair an t-amhránaí Meiriceánach Ray J don chéad uair faoin téip gnéis a lámhaigh sé le réalta seó réaltachta Kim Kardashian, a raibh gaol aige léi ar feadh tamaill. Ag rá nár scaoil sé an téip é féin, d'éiligh an ceoltóir gur baineadh amach na céimeanna scaoilte trí chomhaontú agus conradh le Kardashian.
'Ní raibh am againn dá chéile'
Labhair Aslı Enver, a bhris suas lena leannán Önder Öztarhan, a raibh sí i ngrá leis ar feadh 5 mhí, don chéad uair tar éis an idirscartha. Dúirt an t-aisteoir cáiliúil gur shocraigh siad deireadh a chur lena gcaidreamh toisc nach raibh siad in ann am a spáráil dá chéile le Öztarhan.
Marcáil gar do áilleacht na Tuirce!
Ghlac Jack Grealish an t-aisteoir Ekin-Su Cülcüloğlu, atá ag ullmhú le bheith san áireamh sa chlár ar a dtugtar "Love Island", atá brandáilte go dlúth ar na meáin shóisialta. Thaispeáin an t-imreoir peile cuaillí Cülcüloğlu le daoine a thaitin.
'Ní féidir liom mo shúile a bhaint de Dhiarmada!'
Léirigh an t-amhránaí Oğuzhan Koç a ghrá don aisteoir Demet Özdemir, a raibh sé ag ullmhú don phósadh dó. I gclár ina raibh sé ina aoi, dúirt Koç, "Cad é a fhéachann tú air gan do shúile a bhaint díot nuair a fheiceann tú é?" D'fhreagair sí an cheist "Ní dhéanfaidh aon ní, tá ceann: Demet Özdemir"
Galaya shliocht as an spéir
Chuaigh an t-aisteoir clú domhanda Tom Cruise go dtí an chéad taibhiú den scannán "Top Gun: Maverick", ina raibh sé ina réalta, i San Diego le héileacaptar.
Bronntanas gruaige Marilyn Monroe
D'fhreastail Kim Kardashian ar Gala MET 2022, a eagraíodh ar mhaithe leis an Músaem Ealaíne Cathrach i Nua-Eabhrac, ag caitheamh gúna íocónach Marilyn Monroe. Tar éis na hoíche sin, tugadh glas de ghruaig Monroe do Kardashian.
'Thug mo thuismitheoirí suas mé le haghaidh uchtaithe'
Dúirt Nükhet Duru go raibh óige an-deacair aici. D'admhaigh ealaíontóir cáiliúil dá theaghlach, "B'fhearr leo mé a thabhairt suas le haghaidh uchtaithe"
Laethanta crua don 'Teaghlach Payidar'!
Beidh an tsraith "Aziz" de chuid Show TV, a mbreathnófar air le spéis, ar an scáileán anocht lena 24ú heachtra corraitheach. Seo chugaibh an 24ú heachtra de 'Aziz'… Taim ag deanamh mo hardteist ag an am seo agus tar eis mo scruduithe ba mhaith liom cursa a dheanamh i mbearla agus gaeilge i hollscoil luimni. He has three acclaimed solo albums to his name, as well as numerous recordings with the groups Boys of the Lough and Beginish. With the Boys of the Lough, he has toured extensively throughout the United States, and has been featured repeatedly on the Garrison Keillor radio program A Prairie Home Companion. He also does work with TG4 researching and presenting programmes and also is involved in the organising of Scoil Cheoil an Earraigh which is held in west Kerry each February. www.scoilcheoil.com De réir eolas a fuair Tuairisc.ie ón Roinn Oideachais bhí díolúine ó scrúdú Ardteistiméireachta na Gaeilge in 2017 ag 5,954 dalta, agus chláraigh 2,408 dalta acu sin chun teanga Eorpach eile a dhéanamh san Ardteist. Mar sin chuireas ceist ar Orla Nic Suibhne, stiurthóir SNAG, féachaint an mbeadh speis aici fiafraí ar Glenn agus ar Marketa leagan Ghaeilge den amhrán a thaifead agus a fhoilsiú ar Ceol 09. Ealaín & Cultúr | Donegal
Is foinse mhór bróid é cultúr uathúil agus éagsúil Chontae Dhún na nGall. Bhí ár gContae agus a chultúr fite fuaite ina chéile i gcónaí. Is fórsa uilechuimsitheach, éabhlóideach é an chultúr seo a chuidíonn linn a chur in iúl agus ceiliúradh a dhéanamh ar cé muid mar dhaoine éagsúla, traidisiúnta agus nua-aimseartha.​Trínár n-ealaíon, leabharlanna, teanga agus oidhreacht, taispeánann muid Contae a bhuaileann buille chultúrtha uathúil. Creidimid gur chóir an buille seo a chloisteáil os ard, go soiléir agus go muiníneach ar fud sléibhte agus lochanna Dhún na nGall, na hÉireann agus ar fud an domhain.​
Tá 78 féile bhliantúla ann, os cionn 3,400 séadchomhartha seandálaíochta, ionaid ealaíne agus amharclanna mór le rá, is taispeántas de chultúr, oidhreachta agus na healaíona é Dhún na nGall. Tá luach mór againn ar an tallann ceoil, ealaíne agus cruthaitheach agus cothaímid é agus soláthraímid baile do go leor ceoltóirí traidisiúnta den scoth a bhfuil aitheantas domhanda acu mar Altan agus Clannad, agus ceoil traidisiúnta a théann siar na céadta bliain de chruinnithe neamhfhoirmiúla. In a lán áiteanna eile in Éirinn, níor tháinig radharc den chineál seo slán, ach i nDún na nGall, tá sé fós inár DNA agus choinníomar go teann leis an thraidisiún luachmhar Éireannach seo.​
Ionad Réigiúnach Cultúrtha
Ionad ealaíne a bhuaigh duaiseanna, a threoraíonn agus a cuidíonn le bhforbairt chultúrtha agus a dhéanann speisialtóireacht ar na hamharc-ealaíona, ceoil, scannáin & meáin dhigiteacha agus oideachas.
Músaem Dhún na nGall
Develops and cares for a comprehensive collection of original artefacts relating to the history of Donegal. Forbraíonn an músaem agus tabhaireann siad aire do bhailiúchán cuimsitheach de dhéantáin bhunaidh a bhaineann le stair Dhún na nGall.
Seirbhís Leabharlanna Dhún na nGall
Spásanna cultúrtha chun deiseanna a chruthú le saol an phobail a fheabhsú. Cuireann leabharlanna bród, muinín agus féiniúlacht chun cinn sa chultúr áitiúil agus náisiúnta.
Amharclann an Ghrianán
Soláthraíonn an amharclann is mó i nDún na nGall réimse cláir lena n-áirítear drámaíocht, greann, ceoil, pantomaim, agus seónna teaghlaigh chomh maith le ceardlanna agus ranganna.
Suite i Mhín an Lábáin, bhí an teach, a bhí ina Reachtaire Eaglais na hÉireann ar dtús, ina bhaile don phéintéir tírdhreacha agus portráid Derek Hill ó 1954.
Is é Amharclann Ghaoth Dobhair an t-aon amharclann atá go h-iomlán trí mheáin na Gaeilge sa tír, suite i gcroílár na Gaeltachta.
Ionad Ealaíon na Mainistreach
Cuireann Ionad Ealaíon na Mainistreach 3 amharclann ar fail le toilleadh suíocháin éagsúla agus óstálann sé réimse ealaíon agus siamsaíochta ar ardchaighdeán i rith na bliana.
Sráidbhaile Ceardaíochta Dhún na nGall
Coiteann cruthaitheach de stiúideonna agus siopaí ceardaíochta agus ealaíne agus iad go léir lonaithe timpeall ar chlós álainn.
Ionad Ealaíon Balor
Bíonn timpeall 140 léiriú ceoil, drámaíocht agus grinn gach bhliain san ionad ealaíon saintógtha seo i nDún na nGall.
Gailearaí gairmiúil atá suite i nGaoth Dobhair, a thaispeánann amharc-ealaíon comhaimseartha den scoth don phobal.
Ag cur oidhreacht chultúrtha, thógtha agus nádúrtha Chontae Dhún na nGall chun chinn a agus comhairle agus eolais ar chúrsaí oidhreachta a sholáthar don phobal.
Cartlanna an Chontae
Déanann sé cartlanna stairiúla, oidhreachta agus cultúrtha an chontae a bhainistiú, a chaomhnú agus a dhéanamh inrochtana. Dar le David Kenny, ag scríobh do sa Sunday Tribune, tá an Ghaeilge ró leathdránach ar go leor cúiseanna ach ar na cúiseanna seo go h-áírithe Scriptwriting Competition: | Limerick GAA
Scriptwriting Competition:
1) Léiriú Stáitse. Ba chóir an téama a bheith dírithe ar gnéith den saol Gaelach (CLG san áireamh), cultúr nó béaloideas. D'fhéadfadh an Léiriú Stáitse a bheith drámatúil ach dáiríre nó greannmhar, curtha i láthair ag grúpa ar a bheadh ochtar (8) aisteoirí agus gan níos lú ná triúr (3) sa ghrúpa. Tá teora ama de deich (10) noiméad curtha leis an chomórtas seo de réir rialacha Scór. Beifear in ann fearas stáitse simplí a úsáid.
2) Aithriseoireacht/Scéalaíocht. Fáilteofar roimh iontrálaithe i bhfoirm aithriseoireachtaí, monalóig, dánta agus scéalta maidir le stair na hÉireann (CLG san áireamh), béaloideas áitiúl, daoine nó áiteanna. De réir rialacha Scór tá teora ama de sé (6) noiméad curtha leis an gcomórtas seo. Ag tabhairt eolais faoi ócáid bhronnta Pearsa Thír Chonaill ar Liam Ó Cuinneagáin a bhéas ar siúl ag tús mí Mhárta . An bhfuil ré nua ann, i bhfírinne? Níl a fhios agam. Creidim go leireodh cinneadh infheistiocht i dtionscnamh ar nós An Scéalann mar atá molta agamsa go raibh tús leis. Mar a deir Mairtín, ní mór an méid é £8m - ach, níl anseo ach an chuid is lú den infheistíocht. Is iad pobal Ghaelach Bhéal Feirste, i gcaitheamh na mblianta, ceannródaithe Bhóthair Seoighe is na Cultúrlainne is Lá/Lá Nua (nach maireann) is Raidió Fáílte is Aisling Ghéar is Gaeloiliúint(nach maireann) is Chumainn Chluain Aird a dhein an infheistiú ar fad go dtí seo. Na milliún uaireannta chloig oibre tugtha go deonach, saothar nach bhfiuil saibhreas ann chun an obair seo a chúiteamh, an infheistíocht sin. Tá Dún Garbhán, ceanncheathrú riaracháin an chontae, suite ar Chuan Dhún Garbhán, áit a leathnaíonn an Choilligeán amach agus a dteánn sé isteach san fharraige. Is baile margaidh gnóthach é agus ionad iontach saoire arbh fhéidir a fhréamhacha a rianú siar sa stair go dtí an chlochaois. Tá taifead ann a chuireann in iúl gur lonnaigh treibh darb ainm na Déise sa tríú céad sa láithreán ar a sheasann Dún Garbhán anois. Glaoitear na Déise ar an gceantar go fóill. Tagann an t-ainm Dún Garbhán ó bhunaigh Naomh Garbhán mainistir sa seachtú céad. Tháinig an Prince John, arb Normannach é, anseo i 1185 agus thóg sé daingniú. Seasann roinnt iarsma de Chaisleán Dhún Garbhán in aice na habhann, a thóg seisean ó thús ach a rinneadh roinnt athchóirithe air ag tréimhsí éagsúla níos déanaí. I nDún na Mainistreach, taobh thoir an bhaile, tá iarsma deachaomhnaithe den phrióireacht Agaistíneach a bunaíodh sa tríú céad déag. Is féidir an tionchar a bhí ag Oscar Wilde ar Yeats[19] a fheiceáil ina dTeoiric Aestéiticiúil [1] go mórmhór sna drámaí stáitse. Feis Atha Cliath- Taobh na Coille
19 Aibreán 2018
Bhí an-lá go deo ag daltaí Ghaelscoil Thaobh na Coille amuigh sa Chlasach i nCluain Tarbh agus iad ag iomaíocht i bhfeis rince Feis Átha Cliath. Comórtas rince foirne do bhunscoileanna í seo agus bhí daltaí ó 6 bhunscoil éagsúil san iomaíocht. Ghlac daltaí na scoile páirt i gceithre Chomórtas : Corr Ceathrair do R3/R4, Cor Ceathrair R5/R6, an Cor Ochtar R3/R4 & an Cor Ochtar R5/R6. 60 dalta ar fad ó ranganna 4, 5 agus a 6 a bhí ag rince ar son na scoil sa bhfeis.
Buaiteoirí an Cor Ochtar (R5/R6) Rang 5A
Bhí ríméad ar na páistí agus na múinteoirí agus iad ag filleadh chun na scoile agus an 1 áit faighte acu i dtrí cinn de na comórtais agus an 2ú áit faighte acu sa cheann eile mar aon leis an t-uafás boinn eile! Míle buíochas leis an múinteoir rince Nuala Ní Eochaidh as an obair ar fad a dhéanann sí leis na páistí. Tá an t-ádh linn múinteoir chomh hálainn, chomh maith agus chomh díograiseach leí a bheith ag obair linn anseo i nGaelscoil Thaobh na Coille.
Buaiteoirí an Cor Ceathrair (R5/R6) Rang 5B
Buaiteoirí an Cor Ceathrair (R3/R4) Rang 4A/B
Cor Ochtar (R3/R4) An Dara hÁit R4
Mar phríomhoide bhí mé thar a bheith bródúil as daltaí na scoile. As na béasaí álainn a léirigh siad agus iad ag freastal ar an bhfeis, as an nGaeilge shaibhir a bhí á labhairt acu, as an gcomhoibriú & an obair foirne a bhí ar siúl acu agus as an t-iarracht a chuireadar isteach sa rince. Thug gach dalta a d'fhreastal ar bhfeis 100% agus bhí an toradh sin le feiceáil agus iad ag rince ar an stáite. Sár-ambasadóirí don scoil. Ghlac na toscairí le bunreacht don Ghluaiseacht chomh maith agus toghadh an t-ochtar seo a leanas ina gcomhaltaí den choiste feidhmeannach don bhliain atá romhainn: Pamela Davis Cian Flanagan Frank Keoghan Eugene McCartan Kevin McCorry Patricia McKenna Máire Ní Bheaglaoich Eoin Ó Néill Toghfar comhaltaí breise thar ceann na réigiún amach anseo. Bunaíodh Oifig Chláraitheoir na gCumainn i 1844. Oibríonn an Oifig faoi choimirce na Roinne Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta. Féach an leathanach Gréasáin Príomhfheidhmeanna CRO chun tuilleadh faisnéise a fháil faoi obair na hOifige. Ceist na moille ar uasdátú an sceidil á breithniú faoi láthair ag Aire Stáit na Gaeltachta Seán Kyne agus súil aige cinneadh a dhéanamh 'go luath'
Dé Luain, Meán Fómhair 12 2016 ag 8:54 am
Tá os cionn dhá scór comhlacht poiblí ann nach bhfuil dualgas reachtúil teanga orthu toisc nach bhfuil uasdátú déanta le deich mbliana anuas ar sceideal Acht na dTeangacha Oifigiúla.
I measc na gcomhlachtaí sin nach bhfuil aon dualgas teanga orthu, tá an tÚdarás Um Shábháilteacht ar Bhóithre atá deich mbliana ar an bhfód an mhí seo.
De réir eolas atá faighte ag Tuairisc.ie, tá os cionn 40 comhlacht poiblí ann nach bhfuil aon dualgas teanga de réir an dlí orthu toisc gur bunaíodh iad i ndiaidh do Roinn na Gaeltachta uasdátú a dhéanamh go deireanach ar sceideal an Acht Teanga i mí Bealtaine 2006.
Thug urlabhraí ó Roinn na Gaeltachta le fios do Tuairisc.ie go raibh ceist na moille ar uasdátú an sceidil á breithniú faoi láthair ag Aire Stáit na Gaeltachta Seán Kyne agus súil aige cinneadh a dhéanamh "go luath".
"Tá uasdátú déanta ar na comhlachtaí a thagann faoi scáth Acht na dTeangacha Oifigiúla mar chuid de Bhille na dTeangacha Oifigiúla atá dréachtaithe.
"Mar nach bhfuil an Bille foilsithe go fóill, tá an cheist maidir leis an sceideal a leasú trí rialachán a dhéanfadh an tAire Stáit á breithniú faoi láthair agus táthar ag súil cinneadh ina leith a dhéanamh go luath," a dúirt an t-urlabhraí.
I measc na gcomhlachtaí poiblí eile atá ag feidhmiú gan aon dualgas reáchtúil teanga a bheith orthu, tá Uisce Éireann, an Chomhairle Múinteoireachta, Coimisiún Ombudsman an Gharda Síochána, Ireland Tourism agus Bord Oideachais agus Oiliúna Éireann.
Ag labhairt dó le Tuairisc.ie, dúirt an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill gur cheart uasdátú a dhéanamh láithreach ar liosta na gcomhlachtaí a thagann faoi scáth an Achta.
"Tá práinn mhór ag baint leis an scéal seo agus níor cheart go dteastódh aon reachtaíocht nua chun é a dhéanamh," a dúirt an Coimisinéir Teanga.
Tugadh le fios i dTuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Teanga don bhliain 2015, a foilsíodh i Meitheamh na bliana seo, go ndearnadh 116 gearán anuraidh le hOifig an Choimisinéara Teanga a bhain le comhlachtaí nach dtagann faoi scáth na reachtaíochta.
Ní raibh sé ar chumas Oifig an Choimisinéara Teanga na gearáin seo a fhiosrú de bharr nár tháinig na comhlachtaí poiblí seo faoi scáth na reachtaíochta.
Deir an Coimisinéir gur furasta leigheas a fháil ar an bhfadhb seo ach gach comhlacht poiblí nua a thabhairt "go huathoibríoch faoi scáth na reachtaíochta, mar a tharlaíonn i gcás reachtaíocht eile".
Bhí nuashonrú uathoibríoch sceideal na gcomhlachtaí san áireamh i gceannteidil Bhille leasaithe Acht na dTeangacha Oifigiúla a foilsíodh anuraidh.
Cuireadh tús leis an athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i mí na Samhna 2011 agus foilsíodh ceannteidil na reachtaíochta nua i mí Aibreáin 2015. Mhol coiste Oireachtais a d'ullmhaigh tuarascáil faoin dréachtreachtaíocht sin go ndéanfaí 34 leasú ar 13 ceannteideal an Bhille. Nuair a foilsíodh an dréachtreachtaíocht, dúirt an Coimisinéir Teanga gur beag a bhí inti a neartódh cearta teanga an tsaoránaigh.
Fág freagra ar 'Os cionn 40 comhlacht poiblí gan aon dualgas teanga orthu toisc moill 10 mbliana ar sceideal Achta'
Cordelia Nic Fhearraigh Dé Luain, Meán Fómhair 12 2016 ag 4:58 pm
A Chomhairle Múinteoireachta!! Sin ceann maith!
Ba mhaith liom an liosta iomlán seo a fheiceáil.
Agus caidé fa na comhlachtaí príobháideacha seo atá faoi cheadúnas ag na comhairlí contae – macasamhail iad siúd a bhíonn ag tógáil ár gcuid bruscar? Tá comhlachtái mar seo ag feidhmiú go hiomlán tré Bhéarla sa Ghaeltacht agus ní dhéarfainn go bhfuil ceann ar bith acu ag feidhmiú go dátheangach taobh den Ghaeltacht – cá dtig siadsan sa reachtaíocht?
AnRógaire Déardaoin, Meán Fómhair 15 2016 ag 9:18 am
Ní thagann comhluchtaí príobháideacha faoin Acht. Níl aon stádas ag an ngaeilge chomh fada is a bhaineann sé le comhluchtaí nach comhluchtaí stáit iad. Tá lánchead acu béarla a bhrú orainn gan faitíos.
Mícheál Ó Doibhilín Dé hAoine, Meán Fómhair 16 2016 ag 1:27 pm
Ar an liosta seo is cóir go mbéadh an Heritage Council – nil oiread is focal Gaeilge á núsáid acu ar a suíomh gréasáin. Is cuma fén dlí – tá said in ainm a bheith ag caomhnú ár gcultúr agus oidhreacht – is í an Gaeilge an bun-chloch de sin ar fad. Scríobhas chucu fé seo, agus d'fhreagair said nach bhfuil go leor airgead acu le seo a dhéanamh! Is ionann san agus a rá gur fear leo a gcuid airgead a chaitheamh ar rudaí eile seachacs ár dteanga ársa féin. Scéim Aistriúcháin an Ghúim

Scéim aistriúcháin ab ea scéim aistriúcháin an Ghúim arbh aidhm di lear mór leabhar Gaeilge a chur ar fáil don phobal. Cuireadh tús leis an scéim ag deireadh na 1920idí agus tháinig deireadh léi sna 1940idí. Is é an beartas aistriúcháin leabhar is tábhachtaí é ar tugadh riamh faoi sa Ghaeilge.
An Scéim.
Nuair a bunaíodh Saorstát Éireann, bhí roinnt mhaith daoine ann a d’fhoghlaim léamh agus scríobh na Gaeilge ó Chonradh na Gaeilge. San am sin, áfach, ní raibh mórán leabhar Gaeilge i gcló, rud a bhí ag déanamh an-mhoille leis an athbheochan.
Chuaigh rialtas an tSaorstáit i ngleic leis an bhfadhb sin sna fichidí nuair a chinn an Gúm, rannóg foilseacháin na Roinne Oideachais ar leabhair a aistriú go Gaeilge. Trí chuspóir a bhí ag an scéim aistriúcháin: líon mór leabhar Gaeilge a chur ar fáil laistigh d’achar gearr; an Ghaeilge a chur in oiriúint do sheánraí nua trí chineálacha éagsúla leabhar a aistriú; an bealach a réiteach roimh ghlúin nua scríbhneoirí cruthaitheacha (na haistritheoirí féin san áireamh).
Iarradh airgead ar an Roinn Airgeadais sa bhliain 1926 chun tús a chur leis an obair agus reáchtáladh comórtas aistriúcháin dhá bhliain ina dhiaidh sin. Bhí an obair faoi lánseol go luath ina dhiaidh sin. Faoi cheann na bliana 1937, bhí 169 aistriúchán foilsithe (as measc 362 téacs san iomlán a tháinig i gcló ón nGúm). Is ón mBéarla a aistríodh a fhormhór sin, ach cuireadh Gaeilge ar bhuntéacsanna Fraincise, Gearmáinise, Spáinnise, Iodáilise agus Sean-Ghréigise, chomh maith le dornán teangacha eile.
Roinnt mhaith scríbhneoirí a thuill clú dóibh féin i réimse na Gaeilge ina dhiaidh sin, rinne siad aistriúcháin faoin scéim, leithéidí Mháirtín Uí Chadhain, Sheosaimh Mhic Ghrianna, Néill Uí Dhomhnaill agus Sheáin Uí Ruadháin.
Sa bhliain 1939, rinneadh cinneadh gan tuilleadh aistriúchán a choimisiúnú. Chinn an Gúm tosaíocht a thabhairt do bhunsaothair as sin amach (ach bhí aistriúcháin fós á gcur i gcló go dtí deireadh na ndaichidí). Tuairim is 250 saothar san iomlán a aistríodh faoin scéim.
Fiúntas na Scéime.
Nuair a cuireadh tús leis an scéim bhíothas den tuairim gur sheift áisiúil a bheadh san aistriúchán chun fadhb na heaspa leabhar Gaeilge a shárú. Bhí scéimeanna aistriúcháin den chineál chéanna curtha i gcrích i bhFlóndras agus sa Bhreatain Bheag ag deireadh na naoú haoise déag le leabhair a sholáthar as Pléimeannais agus as Breatnais, agus an chuma ar an scéal go bhféadfaí torthaí maithe a bhaint amach ar an dóigh seo. De réir mar a cuireadh dlús faoin scéim, áfach, thosaigh a lán daoine á cáineadh.
Ba é an locht ba mhó a fuarthas uirthi ná go rabhthas ag aistriú an iomarca leabhar Béarla in áit a bheith ag díriú ar theangacha eile. Na daoine a bhí in ann Gaeilge a léamh san am sin, ní raibh aon duine acu dall ar an mBéarla, agus mar sin, bheidís in ann na bunsaothair a léamh pé scéal é - ní raibh aon ghéar-riachtanas acu leis na haistriúcháin.
Anuas air sin, níor roghnaíodh ar bhonn córasach na leabhair a bhí le tiontú – rogha phearsanta an eagarthóra nó an aistritheora féin seachas mian an ghnáthléitheora ba bhunús le cuid de na leabhar a roghnaíodh. D’fhág an dá ní sin gur tháinig laghdú ar mhargadh a bhí beag an chéad lá riamh. Maítear freisin go raibh roinnt mhaith de na daoine a rinne aistriúcháin thar ceann an Ghúim ábalta bunsaothair a scríobh agus sásta é sin a dhéanamh agus gurbh fhearr an mhaise don Ghaeilge é dá nglacfadh an Gúm leis na saothair sin seachas a bheith meáite ar aistriúcháin a fhoilsiú.
Maíonn roinnt criticeoirí gur mhúch an obair thuirsiúil aistriúcháin a rinne roinnt de na haistritheoirí aon fhuinneamh cruthaitheach a bhí iontu, agus i gcás Sheosaimh Mhic Ghrianna maítear go raibh an tsíoraistritheoireacht a rinne sé sna triochaidí ar ceann de na cúiseanna leis an drochshláinte intinne a tháinig air.
Ar an taobh eile de, meastar go bhfuil fiúntas mór sna haistriúcháin i ngeall ar an gcaighdeán ard Gaeilge iontu, gur eiseamláir den dea-aistriúchán iad, agus gur stóras canúintí iad (rud a chuaigh chun sochar na teanga nuair a bhí Foclóir de Bhaldraithe á thiomsú). Meastar, leis, gur léirigh éagsúlacht na leabhair a aistríodh go raibh an Ghaeilge in ann ag an uile chineál seánra nua-aimseartha (beatháisnéis, stair, litríocht, dráma, réalteolaíocht, scéalta bleachtaireachta, reiligiún srl.) fiú sular tháinig an caighdeán oifigiúil ar an bhfód.
Measúnú.
Bbhí scríbhneoirí Gaeltachta míshásta le gnéithe áirithe d'obair an Ghúim agus den scéim aistriúcháin. Thug Máirtín Ó Cadhain "róbó aistriúcháin an Stáit" ar an nGúm agus mhaígh sé nach raibh i gcuid mhaith de na leabhair a aistríodh ach saothair den tríú nó den cheathrú grád . Sa bhliain 1949, thug an Cadhnach léacht uaidh faoi chúrsaí litríocht na Gaeilge a foilsíodh ina dhiaidh sin ar "Feasta", míosachán Chonradh na Gaeilge, faoin teideal "Tuige nach bhfuil litríocht na Gaeilge ag fás?" Is é an breithiúnas a thug sé ar obair an Ghúim ná:
"Ní gnách labhairt ar litríocht na Gaeilge gan an Gúm a ionsaí. Is beag milleán a cuireadh ariamh air nár thuill sé. Ar láthair na huaire is mó a dhochar ná a shochar."
Go bunúsach, bhí an Cadhnach barúlach go raibh córas neamhoifigiúil cinsireachta i bhfeidhm ag an nGúm agus é níos déine ná an chinsireacht oscailte a bhí á déanamh ar na leabhair Bhéarla in Éirinn san am chéanna. Cháin sé an rud ar thug sé tíorántacht na bpáistí scoile agus na mban rialta air, is é sin, go raibh an Gúm drogallach aon leabhar Gaeilge a fhoilsiú a bhainfeadh geit as an dá dhream seo, ó bhí an priacal ann i dtólamh go mbainfí úsáid as an leabhar mar lón léitheoireachta is mar áis teagaisc ar scoil (agus ba iad na hoird reiligiúnacha a bhí i gceann fhormhór mór na scoileanna in Éirinn sa linn sin). Syllabus ID: 7.14Competition: A bhronn Gráinne Yeats.Test Pieces 2017 Ceadal nach mairfidh níos mó ná 15 nóiméad. Saothair den chineál seo a leanas a chur san áireamh: Ceann amháin sa stíl chlasaiceach, ceann nua-aimseartha amháin agus ceann Gaelach amháin. (A harp recital of not more than fifteen minutes duration. Works to include one in classical style, one contemporary and one Irish). February | 2020 | ancroiait
k.16 Dáil inár dTeanga Féin
Posted by ancroiait on February 22, 2020
An t-aon óráid a tugadh i nGaeilge amháin ar chéad lá na Dála Nua (in ainneoin córas comh-uaineach aistriúcháin a bheith ar fáil) – Ciarán Ó Coigligh
Feabhra 2020: tharla rud atá mé ag súil leis le fada. Gaeilge gan náire sa tír? Deashampla de dhíth ón rialtas. Cén maitheas teanga muna bhfuil sí i mbéal an phobail? Labhair í. Sin an chaoi! Tharla sé.
Maith thú, Catherine Martin. Samhlaigh an Dáil le Gaeilge. IS féidir. Tabhair faoi. Tús maith anseo! Is breá liom mar a fhéachann Mary Lou uirthi le meas. Maith sibh, mná lán le meas dár gcultúr. Sin atá ag taisteáil.
k.15 Litir do Leo: ná caill misneach
Posted by ancroiait on February 21, 2020
Ná bí buartha. Ná caill misneach. Ní cheapaimid gur feallaire thú. Ná ceap gur feallairí sinn. Tuigimid go ndearna tú go leor, leor don tír. Féach ar na pictiúirí, na cuimhní atá agat de do sheal mar thaoiseach má tá tú brónach faoi láthair le tuiscint an méid atá déanta agat.
Feicimid. Seo a thuigeann muintir na hÉireann. Pian agus grá. In íomhá mar seo, tá daoine leat. Tuigimid comhbhá. Le tuiscint ar a tharla, tá seans agat meas a fháil ar ais is eolas níos fearr a fháil ar phobal na hÉireann. Tiocfaidh biseach ar seo ar fad, le tuiscint.
Ní teip seo ar chor ar bith. Más aisteoir thú agus lig tú ort gur cuma leat faoi rudaí le Sinn Féin a ligint isteach, tá Oscar tuillte agat agus rinne tú éacht. Más pian i ndáiríre seo, agus creidim go bhfuil sé dian ort faoi láthair, tá rudaí iontacha ag tarlú mar gheall air i ngan fhios duit a fheicfidh tú ar ball.
Seans do bhean bheith ina Taoiseach? Is iontach an rud sin má sheasann tú siar le breathnú air. Bhí gá le Sinn Féin sa chaint ar Éire a chur le chéile arís mar sin an rud is fearr le déanamh do gach duine. Tiocfaidh rudaí maithe as agus beidh caint ar seo go deo. Anois, seo d'am le taispeáint don domhan go bhfuil tú ar son na hÉireann, ar son na síochána, ar son cearta, in ann comhoibriú le páirtithe eile. Gá géar leis sin. Seans go bhfuilimid ag caint ar thoghchán as seo amach mar tá damáiste déanta ag Never, No, Never. Ach IS féidir cúrsaí a dheisiú.
Cúpla lá ó shin bhí mé drochbhéasach le bean. Bhí sí ag obair in oifig an fhiaclóra. Bhí pian uafásach agam agus mé faoi bhrú ama. D'athraigh sí an t-am is mar gheall ar sin ní bheinn in ann fáil réidh leis an fhiacail damanta a bhí ag cur isteach orm le níos mó ná bliain. Bhí mé borb léi. Frustrachas a bhí ann. Tá na leithscéalta ar fad agam. Tuigim cén fáth ar tharla sé. Fós, níl leithscéal ar bith ann. An lá dár gcionn, thug mé bláthanna di agus bronntanas agus nóta ag rá Tá Brón Orm agus thosaigh mé ag caoineadh mar níor thaitin liom a rinne mé agus tuigim gur ghortaigh mé í agus ní dhéanann daoine dearmad ar dhrochmheas. Gortaíonn sé níos mó ná buille. Anois, tá an fhiacail imithe. Ní ghortaíonn sé níos mó agus cé nach bhfuil mé in ann na focail a ghlanadh amach, tá ceacht fíorthábhachtach foghlamtha agam. Is cuma céard atá ag tarlú sa saol, is tú ag iarraidh rud a bhaint amach, ná bí drochbhéasach le daoine nach ndearna tada as bealach. Bíonn bealach níos fearr ann i gcónaí.
Smaoinigh ar a rinne tú mar thaoiseach:
Éacht 1:
Thug tú agus Matthew misneach do na mílte, mílte ar fud an domhain. Is daoine ag fás le faitíos i dtíortha ina gcaitheann póilíní daoine aerach i bpríosún le bheith céasta agus curtha chun báis ina dhiaidh, chonaic siad tusa agus Matthew agus thuig siad go bhfuil dóchas ann. Thuig siad is tuigeann siad go bhfuil saol níos fearr amuigh ansin, go bhfuil áit inar féidir le daoine bheith os comhair an tsaoil gan eagla, bheith i gceannas ar thír fiú is ag caint leis na daoine is cumhachtaí ar domhan. Tuig chomh tabhachtach is atá sin. B'fhéidir nach bhfuil rud ar bith níos tábhachtaí ná dóchas. Thug tú sin dóibh.
Éacht 2.
Sasamach a oibriú amach. Sin éacht. Simon Coveney ag do thaobh san obair seo. Maith sibh. Fuair tú moladh os comhair an tsaoil faoina rinne tú. Tuillte agat agus ag Simon. Labhair tú le meas do Shasana san AE. Iontach ar fad sin. Bualadh bos. Cheap daoine go raibh seo dodhéanta ach choinnigh sibh simplí é agus d'oibrigh sé. Sin éacht.
Éacht 3+.
D'fhoghlaim tú Gaeilge agus labhair tú í. ARDMHEAS agam ar sin. Dá mbeadh daoine eile in ann sin a dhéanamh sa Dáil! Ach, tá. Agus tuigim an bac, an tabú a scantraíonn daoine a bhfuair siad ó dhrochmheas na himpireachta orthu. Maireann na cuimhní. D'éirigh leat agus cabhróidh sin le daoine eile misneach a bheith acu le Gaeilge a labhairt. Sin ardmheas don chultúr is don teanga. Cabhraíonn sé GO MÓR. An + san 3+ sin? Tá go leor, leor eile san + a bhain tú amach mar thaoiseach le líonadh isteach sa spás anseo agus fágfaidh mé fútsa sin a dhéanamh: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Seans nár chualamar faoi chuid acu. Faigh leathanach eile más gá. Neart acu ann. Bí bródúil astu.
Cad a tharla mar sin?
Ní teip seo. Go minic is mé ag caint le m'fhear céile deirim leis go bhfuil rud éigin a rinne sé cearr agus in áit a rá, 'Ó raight. Ní fhaca mé sin', bíonn sé á chosaint féin le leithscéalta ar nós gur ionsaigh mé é. Cuireann sé ionadh orm. Ach neart léite agam faoi. Tá leabhar maith ann ar an ábhar seo: You Just Don't Understand. Gá dúinn an chaoi ina labhraímid le chéile a athrú le rudaí a oibriú amach.
Sin mar atá sé leat is leis an tír, ceapaim. Rinne tú go leor dúinn agus an cuma air nach bhfuilimid buíoch as. Tá. Ach is féidir ton nó focal as bealach gach rud a rinne tú a mhilleadh. Is sin a tharla, ceapaim.
Níl duine ar bith ar domhan in ann gach rud a dhéanamh. Má tá meas agat ar dhaoine is iarrann tú cúnamh uatha, gheobhaidh tú é. Caithfidh muinnín a bheith ag na daoine sin asat (ní go bhfuil na freagraí ar fad agat ach go seasann tú leo agus gur mhaith leat cúnamh a thabhairt dóibh) le go rachaidh siad leat.
Ag an nóiméad seo, ag breathnú ar an íomhá thuas anseo, ba mhaith liom cúnamh a thabhairt. Seans go ndéanfaidh mé praiseach de leis na focail mícheart ach 'séard atá mé ag rá ná: Ná caill misneach. Deis iontach seo foghlaim ó na botúin (seacht ngeata) agatsa agus ó na botúin a dhéanaimid ar fad. Sin deis le rud nua a fhoghlaim.
As seo amach? Rudaí a fheabhsú. Ní le bláthanna ná bronntanas ach le tuiscint ón bpian. Le meas orthu atá i bpian. Le comhoibriú. Níl cúrsaí polaitíochta agus toghchán ar nós babhta dornálaíochta nó ní chóir go mbeadh siad mar sin. Seo toghchaí na tíre dár bpáistí. Níl páirtithe ann le bua a bheith ag dream amháin nó ní chóir go mbeadh sé mar sin. Ní oibríonn an meon aigne sin d'éinne ná do pháirtí ar bith. Má 'éiríonn' le páirtí sa chaoi sin, tá sé go dona don tír.
Níl i Sasamach d'Éirinn (cé gur rud ollmhór é) ach céim ar an mbealach go saoirse. Is trua linn go bhfuil sé ag tarlú agus súil againn go dtiocfaidh Sasana amach as agus ar ais san AE lá éigin. Idir an dá linn, seans ann do shaoirse gan foréigean. Anois an t-am do Shinn Féin. Gá leis agus gá le bean i gceannas faoi dheireadh. Déanfaidh siad botúin scaití. Déanfaidh tú botúin scáití ach ní neart go cur le chéile. Ná caill misneach. Taispeáin go bhfuil tú in ann rudaí iontacha a dhéanamh don tír fós i do ról nua agus beidh an tír agus an stair leat.
k.14 Bua ag Sinn Féin
Posted by ancroiait on February 11, 2020
Toghchán 2020. Tháinig sé aniar aduaidh ar dhaoine nár thuig a bhí ag tarlú sa tír, nach raibh ag caint ar Twitter, nár thuig a bhí ag cur isteach ar dhaoine: bua ag Sinn Féin.
Bhí an bua ag Sinn Féin i dtoghchán 2020 agus ní dóigh liom go raibh siad féin fiú ag súil leis an mbua a bhí acu. Mór an trua nár chuir siad níos mó daoine ar aghaidh.
Aineolas. Nuair nach gcloisimid fúthu san nuacht, ceapaimid nach bhfuil seans dá laghad acu. Ach tá nuacht le fáil in áiteacha eile seachas ó RTÉ anois. Níl an tír chomh dall is claonta is atá RTÉ is tá go leor foghlamtha ag daoine ó rinneamar comóradh ar 1916. Tá na scileanna ag daoine anois le fáil amach a tharla i ndáiríre. Tuigimid anois go raibh céasadh sa tuaisceart. Bhí pogroms ann. D'fhulaing na mílte is choinnigh na meáin sa deisceart an t-eolas sin uainn. Theip ar an rialtas an rud ceart a dhéanamh arís is arís eile. Níor sheas siad an fód don tuaisceart. Níor inis siad an fhírinne dúinn. Rinne siad macalla ar theanga na himpireachta. Thug siad cumhacht don Eaglais agus mar gheall ar sin, tá orainn troid arís is arís eile lenár gcearta a bhaint amach. Muid braon de na bréaga, den dallamullóg. Ní raibh RTÉ ag caint faoi ach bhí daoine arlíne ag cur aithne ar Shinn Féin agus atá siad ag déanamh is mar atá siad anois is thaitin sin linn.
Conas ar athraigh cúrsaí chomh tapaidh sin? I bhfocal amháin? Drochmheas.
D'fhág daoine geataí ar oscailt. Seacht ngeata. Buíochas le
#HealthGate: Drochmheas ar an bpobal. Aire gan meas orainn.
#HousingGate: Drochmheas ar an bpobal. Aire gan meas orainn.
#GetUpEarlyGate: Drochmheas ar an bpobal. Taoiseach gan meas orainn.
#TanGate: Drochmheas ar an bpobal. Aineolas & drochmheas ar a tharla dúinn.
#MaryLouBanGate: Drochmheas ar mhná, ar pháirtithe eile, ar rogha dúinn.
#NeverNeverNeverGate Drochmheas agus gráin láidir. Gránna.
Gá le Sinn Féin le 32 a bhaint amach: Drochmheas sa tost sna meáin fúthu
Bhí an bua ag Sinn Féin. Bhí an tír braon den drochmheas orthu sa bhaile, is cuma a bhí déanta thar lear. Bhí rogha agus athrú uainn. Thuig daoine freisin le seans an tír a chur ar ais le chéile, bhí ról ag Sinn Féin ansin. Níor ghlac RTÉ, FG ná FF leis sin. B'shin botún ollmhór.
Na teipeanna:
Sláinte #1 #HealthGate
Is cuimhin liom nuair a chuala mé go raibh Simon Harris le ospidéal a thabhairt do na mná rialta. Seo mar a d'airigh mé:
Nár chuala sé faoi na Magdalenes, na Tuam Babies? Cad sa diabhal a bhí sé ag déanamh? An raibh sé iomlán folamh sa chloigeann nó an raibh sé ag iarraidh sinn a mhaslú? An raibh sé traenáilte ag Opus Dei? Ina dhiaidh sin, tháinig costaisí agus teipeanna eile isteach sa chaint ach domsa, bhí an damáiste déanta ansin a bhí chomh huafasach sin nach bhféadfaidh sé leanúint ar aghaidh i gceannas.
CAITHFEAR, CAITHFEAR, CAITHFEAR Stát/Eaglais a scaradh! Níl tada Charitable faoi na Sisters of Charity. Tuigim nach bhfuil Sláinte éasca d'éinne ACH…! Bhí mé lánchinnte go gcaillfeadh sé a phost faoi ach níor chaill. Is níor tháinig feabhas ar a scéal. A mhalairt. Níl muinnín ag daoine as.
2. #Tithíocht Tír gan Foscadh, Tír gan Anam
Níl muinnín ag daoine as Eoghan Murphy ach oiread. Is ar éigean a mhair sé dhá rún mímhuiníne sa Dáil. Tá na polaisithe aige damanta. Níl meas ag daoine ar thír ina bhfuil daoine gan dídeain agus trua ar bith ag an rialtas dóibh. Tá fearg ar dhaoine agus an ceart acu. Níl sé ceart go leor.
3. #GetUpEarlyGate Drochmheas in áit freagraí
Nuair nach bhfuil obair le fáil, ná habair le daoine éirí níos luaithe ar maidin. Sin IOMLÁN as bealach. Dáiríre. NÁ déan sin. Deireann sé le daoine nach bhfuil meas agat orthu. Éist, tuig, is ná déan sin arís RIAMH má tá tú ag iarraidh bheith i do thaoiseach ar dhaoine. Níl éinne ag iarraidh bheith le duine nach dtugann meas dóibh. Nílimid leisciúil agus ní cheats muid. Caithfear smaoineamh ar cé atá ag léamh na fograí agus ar cé acu atá sé dírithe. Nó an raibh sé ag iarraidh sceithirí a dhéanamh dínn?
4. #TanGate Bhí an ceann seo chomh haineolach sin agus maslach leis. Tá cuimhne orainn ar a rinne na Tans ach is léir gur cuma leis an rialtas faoi. In áit 'Tá brón orainn' bhí caitheamh anuas orainn. Ná fan i gcaidreamh dochrach.
5. #MaryLouBanGate Fir Amháin? NÍL áthas ar Éiriu!
Níor lig RTÉ do Mary Lou bheith sa chaint go dtí go raibh orthu. Bhí ról an-láidir ag RTÉ sa bhua nuair a choinnigh siad Mary Lou amach ón díospóireacht. Nuair a chonaic muintir na tíre Leo, Micheál, agus fear eile (Pat Kenny) le ceisteanna ar an stáidse ag Virgin Media One, thuig siad go raibh feall mór ann. Bhain sin rogha ó dhaoine, agus bhain sé guth ó mhná sa chaint. Chuir sin isteach go mór ar dhaoine. BHÍ ar RTÉ Mary Lou a ligint isteach agus nuair a chuala daoine í, thuig siad go raibh ciall aici agus thaitin a dúirt sí leo.
6. #NeverNeverNeverGate Macalla Ian Paisley
An pobal a dhéanann an rogha, ní páirtí faoi leith. Níl bealach níos fearr le rá le daoine go bhfuil sibh diúltach ná Never, never, never a rá. Níl bealach níos fearr le gráin a chur in iúl ná focail Ian Paisley a roghnú. Iomlán sotalach agus fís dochreidthe aineolach. Fadhb anois dóibh. Níl Fianna Gael leis na daoine má dhiúltaíonn siad a roghnaigh daoine. Céim siar nach ndéanfaidh daoine dearmad uirthi. Ar ndóigh, chuir daoine ceist eile le fís Leo in áit Will you go into coalition with Sinn Féin?
Will Fine Gael stop wasting public money, build homes and fix health? #GE2020 pic.twitter.com/S9jYOnDVM8
— The Labour Party (@labour) February 1, 2020
Shur, 'twas asking for it!
7. Chomh maith leis sin, thuig an tír go bhfuil seans níos fearr againn ná a bhí riamh le hathaontas a fháil le vótaí is ní féidir Sinn Féin a fhágáil as an gcaint sin. Tuigimid go bhfuil dream nua ann. D'éisteamar leo. Iad amháin a bhí ag déanamh caint ar 32. Bealach eile inar theip na páirtithe eile orainn. Láinseáil i mBÁC i mbliana:
Níl páirtí ar bith fós ag caint faoi Stát/Eaglais a scaradh agus sin fadhb OLLmhór. Caithfear tabhairt faoi go luath le bheith saor agus gaelach. Is féidir.
Ó, agus do na meáin thar lear / This is for the foreign press.
Nationalism in Ireland ≠ Right-wing Neo-Nazism. Brexit is the anti-immigrant one.
2. Nationalism in Ireland = Left-wing, human-rights loving, love of country. Immigrants welcome.
3. Sinn Féin ≠ The IRA. It IS the best chance ever for a reunited Ireland with NO violence. A future to be chosen by the people with a vote.
Ó, agus leads: éist leis an bpobal. In am do bhean ina taoiseach ar an tír againn.
k.13 Slán, Joe's
Posted by ancroiait on February 6, 2020
Pic le Liana, bail ó na Déithe uirthi. Bhí an oíche iontach. Bhí an t-urlár lán le rinceoirí. Cor 16, agus go leor, leor rincí eile le SPRAOI. Leanfaidh na Céilithe ar aghaidh ach gan mise agus aireoidh mé uaim iad. Buíoch as an gcraic ar fad le cultúr na nGael i gCathair na nAingeal.
Seo mise, Erin, agus Liana. Féach a thosaíomar. Ardmheas go Erin, go háirithe, a thosaigh seo, agus do Liana a leanfaidh ar aghaidh leis.
k.12 Gàidhlig ABC
Posted by ancroiait on February 3, 2020
Is daoine ag foghlaim Gàidhlig ar Duolingo, feiceann siad go bhfuil go leor atá cosúil le Gaeilge agus focail eile nach bhfuil. Seo cuid de na focail atá éagsúil go leor. Dá gcuirfí ceist ormsa faoi na ghnéithe is forásaí agus is gnéasúla i saol na Gaeilge, ní bhéinn ag caint ar Dháithí Ó Sé (quelle surprise? Chaith John McLoughlin an scaif atá sa phictiúr anseo, agus é díreach 16 nuiar a chuaigh sé isteach sna Royal Irish Rifles. Tháinig sé chun na polaitíochta ionadaíochta ar dtús in 1988 nuair a comhthoghadh é ar Chomhairle Chathair Bhaile Átha Cliath. Gaillimheach a bhí i Tony agus chuir sé go mór agus go fiúntach leis an saol agus leis an bpolaitíocht inár bpríomhchathair. Wenn Sie sich für die Austellung von Conradh na Gaeilge anmelden möchten, klicken Sie auf das Link unten und tragen Sie bitte WebCNAG1916 ein. Is é an tOireachtas an fhéile is mó sa bhliain do na Gaeil, féile a dhéanann ceiliúradh ar chultúr, traidisiún agus teanga na tíre trí chomórtas agus spraoi.
Bhí seisear san iomlán páirteach sa chomórtas don Amhrán Nuachumtha i mbliana agus bhuail Meon Eile isteach chuig iomaitheoirí agus moltóirí an chomórtais. Tá serbhisí trí Ghaeilge ar fháil i Dlídoirí Kemple Gormley. Tá Siobhán Ní Chualáin ag obair le Dliodoirí Kemple Gormley agus tá sí in ann cleachtadh trí Ghaeilge. Dfhreastal Siobhán ar OÉG agus bain sí céím amach i nDlí Sibhálta chomh maith le Máistracht i Dlí Poiblí agus Dioplóma Dlí trí Ghaeilge. I rith an am traenála thug sí aghaidh ar an ArdChúrsa Dlí trí Ghaeile i nDlí Chumann na hÉireann. Tá a hainm ar rolla na nDlíodóirí atá in ann cásanna a phle trí Ghaeilge. DHÁ THAISPEÁNTAS CARTÚN IN ÁRAS ÉANNA - Áras Éanna
02Mí Dheireadh Fómhair2020Mí Dheireadh Fómhair 2, 2020
ImeachtaíBy admin_aras
DHÁ THAISPEÁNTAS CARTÚN IN ÁRAS ÉANNA
Níl a fhios ag mórán daoine go bhfuil cultúr fíor-rathúil ar fud na tíre maidir le cruthú cartún i nGaeilge agus i mbliana tá Áras Éanna thar a bheith sásta taispeántas a reachtáil de roinnt den chuid is fearr acu.
Seo é an chéad bhliain go bhfuil Féile Cartún na Gaillimhe ag dul taobh amuigh den chathair agus táimid an-sásta go deo stiallghreannáin, léaráidí agus cartúin chomhaimseartha le roinnt ealaíontóirí a chur ar taispeáint.
Bhí a gcéad thaispeántas cartún i nGaeilge ag an bhFéile i 2019 ach i mbliana tá péire le bheith ann mar go bhfuil ceann freisin i mol Ghaillimh 2020 sa 'Cornstore' i lár na cathrach.
An tseachtain seo chugainn beidh dhá thaispeántas ar siúl taobh le taobh in Áras Éanna mar go mbeidh roinnt d'obair Grace Gifford, – réabhlóidí, ealaíontóir agus cartúnaí as Éirinn, ar taispeáint againn freisin.
Tá a fhios ag an gcuid is mó de mhuintir na hÉireann an scéal faoin gcaoi ar phós Grace an fear a raibh sí geallta leis, Seosamh Pluincéad, i bPríosún Chill Mhaighneann sular cuireadh chun báis é, ach níl a fhios ag chuile dhuine go mba scigealaíontóir agus ealaíontóir cáiliúil a bhí inti.
Beidh a cuid oibre le feiceáil freisin i siopa leabhar Charlie Byrne ar an tSráid Láir le linn na Féile ón 2-9 Deireadh Fómhair.
Seolfaidh Dara McGee, Stiúrthóir Áras Éanna, na taispeántais 'Tarraing É i nGaeilge' agus 'Grace Gifford' in Inis Oírr ar an Domhnach 4 Deireadh Fómhair ag 5i.n..
Beidh na taispeántais seo ar siúl ón Luan 5 Deireadh Fómhair go dtí an Domhnach 11 Deireadh Fómhair (11r.n. – 4i.n.). I nGaillimh a rugadh é. Cailleadh a athair i Meiriceá, agus tar éis bhás a mháthar in aois a 11 dó, cuireadh chun cónaithe lena uncail i Ros Muc é, mar a chaith sé cuid mhaith dá óige. Ag obair i Sasana dó (1899), tháinig sé faoi anáil Chonradh na Gaeilge agus thosaigh sé ar an scríbhneoireacht. Nuair a dfhill sé ar Éirinn i 1914, bhain sé slí bheatha bhocht amach as an scríbhneoireacht, an iriseoireacht, agus as teagasc Gaeilge. Shaothraigh a úrscéal Deoraíocht (1910) cáil nach beag dó, chomh maith lena chnuasaigh gearrscéalta, An Chéad Chloch (1914), agus Seacht mBua an Éirí Amach (1918). Aithnítear Ó Conaire anois ar dhuine de na scríbhneoirí Gaeilge ba thábhachtaí sa 20ú haois. Is fairsinge ná Éirinn réim an chultúir Ghaelaigh, mar sin beidh gné láidir Albanach mar chuid de Chlár na Scoile le cuairteoirí aduaidh chugainn thar Shruth na Maoile (an craoltóir Alan Esslemont, an fonnadóir Màiri Nic a’ Ghobhainn agus an scothpíobaire Ailean Domhnallach). Ta an t-athbhreithniú ar an gcóras á dhéanmah i gConamara faoi láthair agus tuigtear go Lé gur stopadh roinnt daoine ón gceantar an seirbhis a úsáid amach anseo. Cuireadh fáilte mhór roimh an scéal go raibh sé ráite i gceannteidil an Bhille Teanga a bhfuil faoi leasú a dhéanamh ar Acht na dTeangacha Oifigiúla go gcinnteofaí go mbeadh 20% d’earcaigh nua na státseirbhíse ina nGaeilgeoirí amach anseo. “Is maith an rud é go bhfuil Pat O’Donnell á scaoileadh saor an deireadh seachtaine seo ó phríosún ach níor chóir dó bheith ann sa chéad áit,” arsa an tUasal Mac Giolla Easbuig. ‘Dúirt siad freisin go bhfuil €3m dhá chaitheamh ar an Scéim Tacaíochta Teaghlaigh, ach is léir nach bhfuil seo fíor mar nach bhfuil ach 300 duine tar éis glacadh leis na pacáisti eolais a chuirtear ar fáil faoin scéim agus go bhfuiltear ag íoc as scéimeanna agus tograí eile as an gciste seo agus ag cur ciorruithe i bhfolach’, dar leis an gClochartach. ‘Tá an Rialtas seo ag déanamh dochar as cuímse do shaol agus todhchaí na Gaeltachta leis na ciorruithe atá siad ag déanamh ar na buiséid. Tá an-taithí go deo ag an amharcealaíontóir gairmiúil Aideen Barry mar ealaíontóir a dhéanann iarratais ar choimisiúin ealaíne poiblí agus mar mholtóir ar phainéil roghnúcháin araon. Forbra�onn Nual�argais Teoranta bogearra� do theangacha neamhfhorleathana ar n�s na Gaeilge. T� an comhlacht suite i gCill Chartha, �it �lainn in iardheisceart Th�r Chonaill. cholaistean com pairteachaidh air priomh amasan ro innleachdail a libhrigeadh dhan Ghaidhlig, ... xvi gleidhidh iad priomh aite dhaibh fhein co cheangailte ri Ro innleachd Treanaidh ... Seachtain na Gaeilge: Ráitis – Seanad Éireann (26th Seanad) – Wednesday, 9 Mar 2022 – Houses of the Oireachtas
Cuirim fáilte roimh gach duine go dtí na ráitis maidir le Seachtain na Gaeilge. Is cúis áthais dom mo chomharsa, an tAire, a fháiltiú isteach sa Teach. Tabharfaidh mé cuireadh di labhairt faoin ábhar ar feadh 15 nóiméad.
Mar Aire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán, fáiltím roimh an deis labhairt leis na Seanadóirí inniu i Seanad Éireann le linn Sheachtain na Gaeilge 2022. Nuair a bhímid ag caint ar theangacha, labhraímid ar an máthairtheanga. Is iad ár máithreacha agus ár seanmháithreacha a labhair ár dteanga, an Ghaeilge, linn le cinntiú go mbeadh sí againn inniu le roinnt ar ár leanaí féin agus ar na glúnta atá le teacht.
Rinneamar ceiliúradh inné ar Lá Idirnáisiúnta na mBan. Bhí mná an domhain ag ceiliúradh ar lámh amháin agus ag fulaingt ar lámh eile.
Táim ag cuimhneamh go háirithe ar mhná na hÚcráine. Ní féidir linn a chur i bhfocail an sléacht atá ag tarlú inniu in oirthear na hEorpa sa bhliain 2022. Mar bhean, goileann sé orm na tuairiscí atá ag teacht amach as an Úcráin. Tá mná ag teitheadh agus iad ag iarraidh a leanaí a chosaint. Tá mná eile ag fanacht agus ag seasamh ar son an daonlathais, ar son na héagsúlachta agus ar son na síochána. Mar dhuine daonna agus mar bhean, is tuar dóchais dom an daonnacht atá á léiriú ag pobail, go háirithe sna tíortha sin ar theorainn oirthear na hÚcráine agus anseo ag an mbaile. Leanaimis lenár n-iarrachtaí gach tacaíocht ar féidir linn a thabhairt do phobal na hÚcráine agus pobail trí chéile atá ag fulaingt de bharr na sléachta seo.
Táimid ar fad ag súil go mór le filleadh na bhfoghlaimeoirí Gaeilge ó cheann ceann na tíre go dtí an Ghaeltacht an samhradh seo. Tá tábhacht faoi leith ag scéim na bhfoghlaimeoirí Gaeilge de chuid mo Roinne don Ghaeilge agus do gheilleagar na Gaeltachta araon agus í 50 bliain ar an bhfód i mbliana. Ag croílár an scéil, tá na mná tí Ghaeltachta a chuireann lóistín ar fáil do na mílte scoláirí bliain i ndiaidh bliana. Is é cuspóir scéim na bhfoghlaimeoirí Gaeilge, atá ar an scéim is sine atá á riar ag an Roinn, tacú le deiseanna breise sealbhaithe agus saibhrithe teanga a chur ar fáil sa Ghaeltacht do lucht freastail iar-bhunscoileanna agus tríú leibhéal na tíre. Ceaptar go bhfuil tuairim is 1 milliún foghlaimeoir tar éis leas a bhaint as an scéim ó bunaíodh í 50 bliain ó shin in 1972. Tá moladh mór ag dul do mhná na Gaeltachta dá bharr inniu, lá tar éis Lá Idirnáisiúnta na mBan.
Tuigim gur labhair Linda Ervine sa Teach seo an tseachtain seo caite maidir leis an obair atá ar bun aici in oirthear Bhéal Feirste. Is léir go bhfeiceann Linda, agus a cuid oibre cheannródaíochta ar bun aici, gur linne uile ar an oileán seo an Ghaeilge. Molaim í dá bharr agus tapaím an deis seo tréaslú léi as an dul chun cinn atá déanta aici.
Tá an straitéis 20 bliain don Ghaeilge agus an plean gníomhaíochta don Ghaeilge ann, in éindí lé polasaí an Stáit don Ghaeilge agus do na ceantair Ghaeltachta. Tá úinéireacht tras-Rialtais ar an straitéis agus ar an bplean gníomhaíochta a thacaíonn léi. Dá réir sin, tá sé de chúram ar Ranna Rialtais, ar fhorais agus ar eagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta an plean a chur i bhfeidhm. Tá sé de chúram ar mo Roinn an obair sin a chomhordú chomh maith, dar ndóigh.
Foilsíodh an dara tuairisc ar fheidhmiú an phlean gníomhaíochta don Ghaeilge roimh an Nollaig in 2021. De thoradh na comhpháirtíochta agus na comhúinéireachta a bhaineann leis seo uile, is údar sásaimh é domsa go bhfuil dul chun cinn suntasach le sonrú sa dara tuairisc seo. Den 185 gníomh sa phlean, atá á bhforbairt ag thart ar 60 páirtí leasmhar, bhí 51 gníomh le cur i bhfeidhm idir 2018 agus deireadh 2020. Bhí 27 gníomh curtha i bhfeidhm ag deireadh 2020 agus tá 16 eile idir lámha. Bhain moill le hocht gcinn acu. Tá an tAcht teanga nua achtaithe agus deireadh curtha leis an maolú ar úsáid na Gaeilge san Aontas Eorpach ó shin. Is péire de na bearta polasaí is mó i saol na Gaeilge a cuireadh i bhfeidhm le fada an lá iad.
Gan amhras, bhí sé dúshlánach feidhmiú le linn na paindéime le cúpla bliain anuas ach, mar sin féin, tá dul chun cinn suntasach déanta in ainneoin na ndúshlán a chuir an phaindéim romhainn. Anuraidh, d'fhoilsigh an eagraíocht Státmhaoinithe Gaeltachta, Tuismitheoirí na Gaeltachta, taighde nua ar theaghlaigh atá ag tógáil a gclann le Gaeilge laistigh de na limistéir oifigiúla Gaeltachta. Gan dabht, is píosa tábhachtach taighde atá anseo a bheidh ina áis do mo Roinn agus d'eagraíochtaí eile atá ag feidhmiú san earnáil Gaeilge sa Ghaeltacht. Is sampla é den tsárobair atá ar siúl ag Tuismitheoirí na Gaeltachta sa Ghaeltacht. Bhí muidne sa Roinn an-sásta go raibh ar ár gcumas allúntas suas le €1.6 milliún thar an tréimhse 2021 go 2023 a cheadú don eagraíocht. Cuirfidh an t-allúntas seo ar chumas na heagraíochta, a bhfuil seisear feidhmeannach fostaithe aige anois, cur leis an raon gníomhaíochtaí agus tacaíochtaí atá á riar aige sna ceantair Ghaeltachta éagsúla mar thaca breise d'fheidhmiú an phróisis pleanála teanga agus an pholasaí don oideachas Gaeltachta araon.
Is léir go bhfuil dúshláin againn maidir le staid na Gaeilge sa Ghaeltacht, mar a aithnítear sa tuarascáil. Ní féidir le haon duine a shéanadh go bhfuil géarchéim ann sna ceantair Ghaeltachta is laige. Is í an straitéis 20 bliain don Ghaeilge bunchloch pholasaí an Rialtais i leith na Gaeilge. Mar a cuireadh in iúl roimhe seo, tá raon moltaí á gcur i bhfeidhm i láthair na huaire sa straitéis a bhaineann leis na naoi réimse seo a leanas: oideachas; an Ghaeltacht; an teaghlach; riarachán; seirbhísí agus pobal; na meáin agus an teicneolaíocht; foclóirí; reachtaíocht agus stádas; agus saol eacnamaíochta agus tionscnaimh leathana. Is tríd an obair sna réimsí éagsúla seo a thabharfaimid aghaidh ar na dúshláin sa Ghaeltacht a shárú.
Ar ndóigh, tá réimse na fostaíochta ar cheann de na réimsí is tábhachtaí ó thaobh na teanga de, agus go háirithe fostaíocht sna ceantair Ghaeltachta. Anuraidh, cruthaíodh 825 post nua lánaimseartha i gcomhlachtaí Gaeltachta de chuid an údaráis. Is é seo an líon is airde post a cruthaíodh in aon bhliain amháin ó bhí 2008 ann. Mar chuid lárnach den phleanáil teanga sa Ghaeltacht, tá sé tugtha le fios ag Údarás na Gaeltachta go bhfuil athbhreithniú idir lámha aige ar na córais agus an cur chuige atá in áit ag an eagraíocht maidir le cur chun cinn na Gaeilge ina gcliantchomhlachtaí.
Tá trí chéim aitheanta ag an údarás san obair athbhreithnithe inmheánach seo atá ar siúl agus ar cuireadh tús leis anuraidh. Bhain an chéad chéim le athbhreithniú ar riachtanais na heagraíochta mar a bhaineann sé le cothú na teanga i gcliantchomhlachtaí agus ar na córais riaracháin agus tuairiscithe inmheánacha atá i bhfeidhm le pleananna teanga a aontú agus le monatóireacht a dhéanamh ar chur i bhfeidhm na bpleananna teanga sin. Fostaíodh an comhlacht comhairleoireachta Meas Media le tabhairt faoin obair seo i gcomhair le feidhmeannaigh an údaráis. Tuigtear dom go bhfuil an chéad chéim den athbhreithniú críochnaithe agus go bhfuil céimeanna tógtha chun tús a chur le moltaí an athbhreithnithe a chur i bhfeidhm.
I measc na moltaí a tháinig as an gcéad chuid den athbhreithniú bhí: an gá atá le pleananna teanga a aontú ag tabhairt san áireamh riachtanais an chliaint féin, an ceantar ina bhfuil siad lonnaithe, an margadh ar a bhfuil siad dírithe agus an earnáil ina bhfuil siad ag feidhmiú; agus an gá atá le tacaíochtaí breise agus nuálaíoch a thairiscint chun na cliantchomhlachtaí a spreagadh agus a mhealladh leis an Ghaeilge a chur chun cinn sa ghnó go hinmheánach agus go seachtrach.
Tá tús curtha leis an dara gné den obair le roinnt seachtainí anuas. Tuigtear dom go bhfuil an comhlacht taighde Brioclage fostaithe agus ag tabhairt faoi thaighde a dhéanamh ar na cliantchomhlachtaí féin agus a gcuid fostaithe. Baileofar eolas agus tuairimí uathu a bheidh mar bhunús do chlár tacaíochta nua a bheidh le forbairt. Beidh an clár seo dírithe ar na cliaint a mhealladh agus a spreagadh chun an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn ina ngnólachtaí go hinmheánach agus go seachtrach.
Bainfidh an tríú gné den obair athbhreithnithe seo le cur i bhfeidhm na moltaí a thiocfaidh ón obair thaighde seo ar na cliantchomhlachtaí agus le forbairt ábhair agus tacaíochtaí breise a bheidh mar chuidiú leis na spriocanna thuas a bhaint amach.
Agus an obair seo uile curtha i gcrích ag an údarás, tacaíodh sé leis an obair den scoth atá ar bun ag na pobail Ghaeltachta ar mhaithe leis an teanga a thabhairt don chéad ghlúin eile. Tá an próiseas pleanála teanga faoi bhláth sa Ghaeltacht anois de bharr obair mo Roinne, Údarás na Gaeltachta, Fhoras na Gaeilge agus na bpobal Gaeltachta ach go háirithe. Mar atá léirithe in obair an údaráis, osclóidh an próiseas deiseanna eile chun an teanga a fhorbairt i réimsí agus earnálacha nua. Tá muidne sa Roinn ag súil leis an deis tógáil ar an obair atá déanta go nuige seo ar mhaithe leis an leas is mó don Ghaeltacht a fháscadh amach as an bpróiseas.
Gabhaim buíochas leis na Seanadóirí agus tá súil agam go mbainfidh siad sult as Seachtain na Gaeilge.
Gabhaim míle buíochas leis an Aire as ucht an ráiteas dearfach, dúshlánach agus eolasach sin.
Gabhaim buíochas leis an Aire as ucht teacht isteach. Tá an-chuid gnó le déanamh aici so táim fíorbhuíoch di as a chuid ama. Is Acht stairiúil í Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021 agus cuirim fáilte roimhe. Gabhaim buíochas leis an Aire agus leis na daoine a bhí ag obair ar an Acht seo.
Tá sé uaillmhianach agus beidh orainn oiliúint agus teagasc na Gaeilge a fheabhsú chun na spriocanna atá leagtha amach againn a bhaint amach. Is í an phríomhsprioc ina leith seo ná go mbeidh ar a laghad 20% d'earcaithe nua sa tseirbhís phoiblí inniúil sa Ghaeilge faoi dheireadh na bliana 2030. Tá sé sin an-tábhachtach mar nuair a bhítear ag iarraidh aon rud nó gnó a dhéanamh trí na seirbhísí poiblí, b'éigean fanacht ar ghlaoch ar ais mar ní bhíonn aon duine ann chun é a dhéanamh. Chaithfí fanacht go dtí go ndéanfaidh an t-aon duine san fhoirgneamh atá in ann Gaeilge a labhairt glaoch ar ais ar an duine sin. Má tharlaíonn an 20% sin, athróidh sé gach rud mar beidh na páistí atá ag freastal ar na Gaelscoileanna ag cloisteáil Gaeilge taobh amuigh den scoil agus b'fhéidir go mbeidh brú ar na tuismitheoirí a chuireann a gcuid páistí ar na Gaelscoileanna agus nach bhfuil an Ghaeilge acu an Ghaeilge a fhoghlaim freisin. Mura bhfeictear rud beo i do cheantar, níl sé tábhachtach don duine. Is é sin an fáth, ar thaobh amháin, gur theipeamar go dtí seo an Ghaeilge a fhorbairt i gceart sna scoileanna.
Uaireanta, bím saghas cúthail an Ghaeilge a labhairt mar mothaíonn gach duine sa seomra díomách agus go bhfuil an locht orthu mura bhfuil an Ghaeilge acu mar bhí Gaeilge acu sa scoil ar feadh 14 bliana ach níor labhair siad í.
Mura labhraítear teanga ní fiú í a scríobh nó a léamh mar is teanga bheo í an Ghaeilge. Táim in ann í a labhairt agus is dúshlán mór é í a scríobh ach is é an bhéim is mó a bhíonn ar an nGaeilge i ranganna go minic ná chun í a scríobh. Tá fadhbanna leis sin mar mura bhfuil féinmhuinín ag na múinteoirí atá ag múineadh na Gaeilge, ní bheidh siad ag iarraidh na daltaí a spreagadh chun í a labhairt ach an oiread. Bhí bean amháin i gColáiste Muire, Inis, agus bhí an oiread grá aici don Ghaeilge gur chuma cé a bhí sa rang, d'fhág an duine sin le grá don teanga. Mura bhfuil féinmhuinín ag na múinteoirí atá ag múineadh na Gaeilge, ní éireoidh linn. Bhí mé ag smaoineamh faoi seo mar go minic múintear an Ghaeilge trí mheán an Bhéarla. Tarlaíonn sé sin go minic i scoileanna, ach ní oibríonn sé. Téann na mílte daoine ó Éirinn ag múineadh an Bhéarla ar fud an domhain. Is féidir leo obair mar mhúinteoirí TEFL, nó teaching English as a foreign language, cé nach bhfuil aon fhocal sa teanga ón tír eile acu. Bíonn siad in ann an Béarla a mhúineadh gan fhadhb ar bith. Ní fheadar ach nuair a bheimid ag déanamh na traenála i gcomhair na múinteoirí bunscoile nó meánscoile atá ag múineadh na Gaeilge, ba cheart go mbeadh cúrsa TEFL de shaghas éigin déanta acu freisin. B'fhéidir go mbeadh in-service day nua ann. Tar éis dom cúrsa gearr TEFL a dhéanamh, bhí mé in ann na rudaí a fuair mé amach sa chúrsa sin a úsáid i ranganna Gaeilge do dhaoine fásta. Tá fonn ar dhaoine an Ghaeilge a labhairt arís. Má tá siad chomh dona ina leith sin gur theip orthu í a labhairt tar éis 14 bliana ar scoil, beidh siad cúthail faoi. Má eagraítear ranganna agus nach úsáidtear ach an Ghaeilge amháin, beifear in ann í a mhúineadh agus beidh daoine in ann í a fhoghlaim. Ní cheapaim go gcreideann a lán daoine sa tír seo go bhfuil sé sin fíor ach féach ar TEFL. Éiríonn leis an t-am ar fad i ngach tír eile.
It is amazing because we all love our language more now than ever but sometimes I am afraid to speak Irish because I end up, by accident, making people feel bad. Those who spent 14 years learning Irish, but cannot speak it now, tend to blame themselves. It is definitely not their fault that they did not learn Irish. I was lucky because my parents brought me to Conamara when I was 11. I was in An Cheathrú Rua, Ros Muc and Gaoth Dobhair on holidays. We went and saw Irish as a living language. It is sad to see so many parents who send their children to Gaelscoileanna, which are brilliant and amazing, never making any attempt to learn Irish or to show their children that Irish is a living language. If one is sending one's children to a Gaelscoil, it is important to make such an attempt. Children need to see things alive.
One can teach Irish, like any other language, fully without speaking a word of English. We do it all the time when we go abroad. We run TEFL courses successfully in Vietnam and Outer Mongolia without a word of the local language. Irish people have been doing this for years, having completed a three-month TEFL course. However, we do not have the same belief about being able to teach Irish without using any English. It is only when I did a TEFL course and acquired some good skills and tools that I had the confidence to start an adult class in Irish without using any English. I was using games, movement and dance and other tools to teach. Everybody learned Irish and it was brilliant and fun. We must take seriously the importance of speaking the language when teaching in the classroom. We need teachers to have the self-confidence and the training to give them the belief that they can speak the language. That is the best way to teach Irish. It is very important to take this seriously because we continue to have people coming through the education system and out at the other end and feeling bad because they cannot speak their beautiful Irish language.
Gabhaim buíochas leis an Seanadóir. Glaoim anois ar an Seanadóir Ó Broin agus tá sé iarraidh a chuid ama a roinnt leis an Seanadóir Ó Murchú.
Dhá nóiméad an duine, le toil an Leas-Chathaoirligh.
An bhfuil sé sin aontaithe? Tá sé. Ar aghaidh mar sin leis an Seanadóir.
Gabhaim buíochas leis an Leas-Chathaoirleach agus leis an Aire. Aontaím leis an Aire gur cheart dúinn Linda Ervine a mholadh as a cuid oibre. Chualamar óráid spreagúil uaithi an tseachtain seo caite.
Ba mhaith liom comhghairdeas a ghabháil le mo chara Paula Melvin, uachtarán nua Chonradh na Gaeilge. Ba mhaith liom gach rath a ghuí uirthi, ar Julian de Spáinn agus ar an bhfoireann sa chonradh as a gcuid oibre. Fáiltítear roimh an gcinneadh gur teanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais Eorpaigh í an Ghaeilge anois. Le linn dúinn 50 bliain dár mballraíocht ann a cheiliúradh, tá sé an-tábhachtach go n-úsáidimid an teanga agus é sin á dhéanamh againn.
Tá a fhios ag an Aire go mbeimid ag plé go mion an Bille um Rialáil Sábháilteachta ar Líne agus na Meán, the Online Safety and Media Regulation Bill, go luath. Is cuid thábhachtach den reachtaíocht sin é ról na Gaeilge sna meáin chraolacháin seo againne. Tá an-tábhacht ann go mbeadh an Ghaeilge i lár na díospóireachta sin.
Gabhaim buíochas leis an Aire agus leis an Aire Stáit, an Teachta Chambers, as a gceannaireacht i gcur chun cinn na Gaeilge.
I very much agree with the sentiments expressed by Senator Garvey. I have a personal pride in the language and my understanding of it is reasonably good but there is sometimes a fear, particularly when standing up in the company of na Seanadóirí Garvey, Kyne and Ó Donnghaile who speak Irish quite fluently. Even in this House, a Leas-Chathaoirligh, it would be very important dá mbeadh níos mó seans againn an Ghaeilge a úsáid. For those of us who struggle at times with their speaking of Irish, it is important that we are encouraged to do so.
Gabhaim buíochas leis an Leas-Chathaoirleach agus leis an Aire. Tá sé iontach í a fheiceáil anseo inniu chun Seachtain na Gaeilge a cheiliúradh. Molaim go hard í as an méid oibre atá déanta aici agus ag an Aire Stáit, an Teachta Chambers, chun ár dteanga dhúchais a chosaint. Fuair an tAire agus an tAire Stáit, Teachta Chambers, níos mó airgid sa bhuiséad 2022, breis is €7 milliún, chun tacú leis an nGaeilge agus is rud iontach é sin. Is céim ollmhór chun tosaigh é Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021. Tugann an tAcht seo tacaíochtaí breise do chainteoirí Gaeilge. Beidh níos mó cainteoirí Gaeilge ag obair sa chóras Stáit de bharr an Achta seo agus níos mó seirbhísí ar fáil trí Ghaeilge. Tá súil agam go luath nach mbeidh na fadhbanna céanna ag cainteoirí Gaeilge atá ag iarraidh seirbhísí a fháil ón Stát a thuilleadh.
Tá fadhbanna le réiteach ann fós, áfach. Tá bearna ollmhór ann maidir leis An nGarda Síchána agus gardaí le hardchaighdeán Gaeilge a chur ar fáil do chainteoirí Gaeilge na Gaeltachta. Impím ar an Aire brú a chur ar an Aire Dlí agus Cirt maidir leis an gceist seo.
Tá taifead maith ag ár bpáirtí, Fianna Fáil, maidir le feabhas a chur ar chearta ár dteanga dhúchais ar chearta na Gaeltachta. Is é Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021 an tionscnamh is déanaí chuige sin. Tá sé mar aidhm ag an Rialtas tacaíocht a thabhairt don Ghaeilge chun go mbeidh sí á úsáid mar phríomhtheanga phobal na Gaeltachta, an Ghaeilge a neartú agus an teanga a fhorbairt san aois dhigiteach.
Before I conclude, I welcome the Minister here. I welcome all the work that she has done, along with the Aire Stáit, an Teachta Chambers. It is great to see such a strong voice in the Cabinet. That has been borne out by the work the Minister and the Minister of State have done in getting a substantial increase in our budget for 2022. That is fantastic.
I am not a fluent speaker. I love Gaeilge. I see how good it was for our children who were fortunate enough to go to the Gaeltacht. It made such a difference to them. They were a bit iffy about going at first, but once they were in it for half a day, they looked to go back every single time. Unfortunately, Covid has hit them a bit.
Tá sé ceart go mbeadh a leithéid de dhíospóireacht againn sa Seanad. Is deas an teanga í. Uair amháin, bhí an teanga an-láidir agam ach níl sé chomh láidir sin anois. However, I hope to get better at it and use more of it. It is right that our Government and its Ministers give such a strong voice to our traditional language. We do not have anything without our culture.
Ní mór dúinn cuimhneamh, áfach, gurb é RTÉ an craoltóir náisiúnta. Tá RTÉ freagrach as cainteoirí Gaeilge agus as gach duine a bhfuil suim acu sa teanga. Cé go bhfuil roinnt feabhsuithe déanta, ar nós níos mó nuachta Gaeilge ar raidió RTÉ, ní mór do RTÉ tuilleadh oibre a dhéanamh chun a dhualgas a chomhlíonadh don phobal ar fad, cainteoirí Gaeilge chomh maith le cainteoirí Béarla. Beidh RTÉ in ann tosú le dhá bheart a d'fhéadfadh sé cur i bhfeidhm láithreach.
D'fhéadfaí é seo a fheabhsú, áfach, tríd an nuacht is déanaí in aghaidh na huaire a chur ar fáil as Gaeilge. D'fhéadfaí nuacht a bheith i mBéarla ar bhuille na huaire agus an nuacht Ghaeilge is déanaí leathuair ina dhiaidh sin. Tá sé ríthábhachtach úsáid na Gaeilge a spreagadh and líon na gcainteoirí Gaeilge a mhéadú. Cabhróidh an dá bheart seo a d'fhéadfar iad a chur i bhfeidhm go héasca agus go tapa. D'fhéadfadh an tAire dul i dteagmháil le RTÉ maidir leis an dá smaoineamh sin.
Maidir le ceist phleanála sa Ghaeltacht, bhí an tAire, an Teachta Darragh O'Brien, os comhair Chomhchoiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus Phobal Labhartha na Gaeilge le déanaí maidir le cúrsaí tithíochta. Tá na treoirlínte náisiúnta le bheith ar bhord an Aire Stáit, an Teachta Peter Burke, go luath agus beidh siad ag dul amach ag lorg aighneachtaí ina dhiaidh sin. Is í an cheist mhór ná go bhféadfar rialacha níos réchúisí a chur i bhfeidhm sna Gaeltachtaí le hais áiteanna eile agus gach rud eile a bheith mar an gcéanna.
Ó thaobh cheist an oideachais de, caithfimid níos mó a dhéanamh maidir le múinteoirí atá líofa sa Ghaeilge. B'fhéidir go dteastaíonn múinteoirí ar cuairt chun cabhrú leis an nGaeilge in áiteanna a bhfuil na múinteoirí buana sách lag sa Ghaeilge. Tá a fhios agam go n-oibríonn scéim na gcúntóirí teanga go han-mhaith sna scoileanna Gaeltachta. B'fhéidir go bhfuil deiseanna taobh amuigh den Ghaeltacht freisin.
Fanfaidh mé féin agus an tAire Stáit sa Teach.
Tá sé sin láncheart.
Is é sin an suim atá againn sa Ghaeilge.
Tá sé sin iontach. Tá fáilte roimh an mbeirt acu. Tá na ráitis seo an-tábhachtach agus táimid lán-dáiríre faoin ábhar seo.
Cuirim fáilte roimh an Aire agus roimh an Aire Stáit. Tá cuma mhaith ar an Aire Stáit sa suíochán sin agus an bearradh gruaige aige fosta. Is minic a bhím istigh anseo ag gearáin faoi chúrsaí Gaeilge agus tá a lán gearán agam fós. Díreoidh mé isteach anocht ar an ngné de Sheachtain na Gaeilge atá ina cheiliúradh, áfach, mar is ceiliúradh í Seachtain na Gaeilge, mar is eol dúinn. Guím beannachtaí ar gach duine ach go háirithe na daoine óga atá ag foghlaim trí mheán na Gaeilge sna Gaelscoileanna fud fad na tíre. Tá sé sin luaite ag cainteoirí romham.
Agus mé á dhéanamh, cuireann sé i gcuimhne dom gurb é seo 30ú breithlá Choláiste Feirste, seanscoil agam féin. Bhí sé ar an gcéad mheánscoil Ghaeilge sna Sé Chontae. Faoi láthair, is í an Ghaelscoil dhara leibhéal is mó in áit ar bith in Éirinn í le breis agus 800 scoláire ag freastal uirthi. Nuair a smaoiním siar ar an dóigh ar thosaigh an scoil, gan deontas, faoi a lán bagartha, gan mórán spáis ná foirgnimh fhairsinge ag an scoil agus nuair a smaoiním ar an eiseamláir ina bhfuil sí anois, tógann sé sin mo chroí. B'fhéidir gur féidir leis an Aire agus leis an Aire Stáit scríobh chuig an scoil le beannachtaí breithlae a ghuí ar Choláiste Feirste le linn na tréimhse seo.
Ba cheart go raibh ceiliúradh ann anuraidh le linn na paindéime de 50 bliain phobal Bhóthar Seoighe ach chuir an phaindéim bac air sin ar an drochuair. Tá súil agam go mbeimid in ann ceiliúradh ceart agus fairsing a dhéanamh don phobal ansin agus an dea-shampla a thug siad do Ghaeilgeoirí fud fad na tíre agus níos faide arís.
É sin ráite, bheadh spéis liom cloisteáil ón Aire cad é an gníomhú is déanaí atá déanta ag an Rialtas le Rialtas na Breataine maidir le heaspa reachtaíochta Gaeilge ó Thuaidh. Dar ndóigh, ba choimitmint é den chomhaontú New Decade, New Approach, go mbeadh Acht na Gaeilge curtha i bhfeidhm. Táimid ag fanacht go fóill. Bhí mé ag agóid i mBéal Feirste an tseachtain seo caite mar tá ciorruithe déanta ó Thuaidh ar na seirbhísí óga Gaeilge.
Tá na céadta daoine óga i mBéal Feirste ag imeacht ón scoil agus ag dul trí na seirbhísí seo. Tá a fhios againn go léir, cé go bhfuil buntábhacht le foghlaim na Gaeilge sa seomra ranga, go bhfuil tábhacht ar leith le bheith in ann an Ghaeilge a úsáid, a labhairt agus a chloisteáil taobh amuigh den seomra ranga fosta. Is cúis imní í sin dúinn i mBéal Feirste. Tá súil agam go bhfuil dlúthpháirtíocht ó gach grúpa sa Seanad do na daoine óga agus na grúpaí óga sin atá amuigh ar na sráideanna i mbun agóide faoi láthair.
Mar a dúirt mé ag an tús, tá a lán le ceiliúradh againn. Thug Linda Ervine, comharsa de mo chuid in oirthear Bhéal Feirste, óráid spreagúil inspioráideach dúinn. Chuir sí i gcuimhne dúinn sa Seanad an tseachtain seo caite cé chomh sáite agus measctha is atá an Ghaeilge sa stair agus sna pobail atá againn ar fad. Is cuimhin liom an méid a dúirt an craoltóir de chuid an BBC, William Crawley, ag imeacht i Halla na Cathrach nuair a lainseáladh an tionscadal Líofa ó Thuaidh. Bhí sé ag freastal ar ranganna Gaeilge é féin. Is ó chúlra Protastúnach é fosta. Dúirt sé faoin teanga that it just bubbles up from the earth all around us. D'fhan sé sin liom. Bhí sé sin breis is deich mbliana ó shin. Tá sé iomlán fíor.
Tá cásanna eile le ceiliúradh, mar is eol don Aire. Tréaslaím leis an tionscadal Baile Átha Cliath le Gaeilge. Is dea-shampla é sin dúinn in achan chuid den tír agus is féidir linn an múnla sin a úsáid i gcathracha agus sráidbhailte eile. An bhfuil plean ar bith ann tionscadal Corcaigh le Gaeilge nó Port Láirge le Gaeilge a chur ar bun nó a leithéid a chur ar bun i cibé baile atá ag iarraidh é sin a dhéanamh?
Críochnóidh mé ar leasú a mhol mé nuair a bhí an Bille teanga á phlé againn. Cosúil le comhghleacaithe eile, tá áthas orm go ndeachaigh an Bille trí na Tithe. Bhí fear óg i dteagmháil liom inniu, Cian Ward, atá i mbun tionscadal mar gheall ar phacáistiú dátheangach. Tá sé ag iarraidh go mbeidh ar chomhlachtaí an pacáistiú iomlán ar na táirgí atá acu a bheith léirithe go dátheangach. Ar an drochuair, níor glacadh leis an leasú a mhol mé ag an am. Sílim gur rud é sin gur féidir linn a bhaint amach.
Luaigh an Seanadóir Kyne an tábhacht a bhaineann leis na meáin Ghaeilge. Bhí roinnt mhaith ionadaithe ó na meáin os comhair an choiste inniu. An bhfuil plean ar bith le cur leis an infheistíocht sna meáin Ghaeilge mar gheall ar an bhagairt ar na meáin ina iomláine faoi láthair?
Táim buíoch den Seanadóir as a chomhoibriú mar tá an Seanadóir Mullen ag fanacht go foighneach. Tá cúig nóiméad fágtha dó.
Cuirim fáilte roimh an Aire agus an Aire Stáit. Tá áthas orainn go bhfuil an bheirt acu anseo. Mar a dúirt siad féin, léiríonn sé sin an meas atá acu ar an teanga agus ar thábhacht a ról maidir le cur chun cinn agus caomhnú na teanga. Is seachtain an-tábhachtach í Seachtain na Gaeilge. Ní hamháin Seachtain na Gaeilge atá i gceist ach seachtain an Ghaelachais.
Is bliain chinniúnach do chearta teanga in Éirinn atá ann agus Acht teanga nua rite i dTithe an Oireachtais agus sínithe ag an Uachtarán. Déanaim comhghairdeas leis an Aire Stáit, leis na feidhmeannaigh a luaigh an Seanadóir Kyne agus le gach duine a chuir an Bille sin chun cinn agus a thóg muid go dtí an pointe áirithe seo. Ciallaíonn an reachtaíocht nua go bhfuil cearta nua ríthábhachtacha ag lucht na Gaeilge, mar is eol dúinn uilig. Cuirfidh sé go mór le caighdeán agus líon na seirbhísí Stáit a sholáthraítear do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta. Cé gur eol dúinn, is fiú a mheabhrú do dhaoine cé chomh tábhachtach is atá sé go leagtar síos sa dlí gur cainteoirí Gaeilge a bheidh i 20% d'earcaithe nua don tseirbhís phoiblí faoin mbliain 2030. Is príomhsprioc an Bhille nua é sin. Is fíorthábhachtach é sin i bhfianaise na céime ar chúl a bhí ann sna 1970idí nuair a fuarthas réidh le riachtanas na Gaeilge sa Státseirbhís.
Chomh maith leis sin, beidh ar sheirbhísí poiblí taobh istigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil amach anseo. Tá na forálacha maidir le fógraí a bheith i nGaeilge agus 5% den bhuiséad a bheith ar fáil dóibh siúd atá ag obair in earnáil na teanga Gaeilge fíorthábhachtach. Maidir le seirbhísí ón earnáil phoiblí a bheith ar fáil do dhaoine sa Ghaeltacht trí Ghaeilge, níl aon spriocdháta go fóill. Tá sé fíorthábhachtach go mbeidh spriocdháta ann amach anseo. Mar a dúirt an Seanadóir Ó Donnghaile, tá an-chuid déanta ach tá bealach le dul go fóill.
Mar a dúirt an Seanadóir freisin, b'ócáid fhíorthábhachtach é nuair a raibh Linda Ervine os ár gcomhair an tseachtain seo caite. Tréaslaímid uilig léi siúd, mar a rinneamar ar an lá sin. Léirigh sí agus chruthaigh sí arís nach rud é an teanga a bhaineann le grúpa amháin laistigh den tsochaí ach gur le gach duine í. Is le Caitlicigh agus le Protastúnaigh í. Is le náisiúnaigh agus le haontachtaigh í. Caithfimid teacht le chéile chun fáil réidh le gach rud atá ina bhac le cur chun cinn na teanga ó Thuaidh agus ó Theas. Caithfimid uilig amharc ar chur chun cinn na teanga mar rud ar féidir linn a roinnt le chéile agus rud nach mbeidh aon duine thíos leis má chuirtear chun cinn í sa tsochaí.
Céard is fiú teanga? Céard is fiú an Ghaeilge? Cén fáth go mbacaimid léi? Ní modh cumarsáide amháin atá sa teanga, ach modh smaoinimh agus modh beatha. Nuair a bhí Linda Ervine anseo an tseachtain seo caite, thug mé an nath sin "duine le Dia" di, nath a úsáidtear sa Ghaeilge le cur síos a dhéanamh ar dhuine le míchumas intinne. Léiríonn sé bealach le breathnú ar an duine. Is bealach a thagann ó shaibhreas na Gaeilge a léiríonn dínit an duine sin. Nuair a amharcaimid ar na rudaí uafásacha atá ag tarlú san Úcráin agus sa tSín agus nuair a smaoinímid ar fhulaingt na nUigiúrach agus ar an dímheas agus an chos ar bholg atá orthu toisc teanga dhifriúil agus creideamh difriúil a bheith acu agus ar an easpa mheas ar dhínit an duine agus ar dhaoine atá difriúil atá ann, léiríonn sé sin chomh tábhachtach is atá sé dúinn meas a bheith againn ar ár modh beatha féin, ar ár dteanga féin agus ar ár gcultúr féin. Arís, i gcás na hÚcráine, tá easpa mheas ar chultúir éagsúla á léiriú ag na húdaráis sa Rúis. Tá sé tábhachtach go ndéanfaimid an nasc sin i gcónaí. Céard is fiú teanga speisialta dár gcuid féin a bheith againn? Ní caitheamh aimsire í an Ghaeilge. Níl sé cosúil le cúrsaí spóirt ná rudaí eile atá tábhachtach. Tá níos mó i gceist. Ná déanfaimid dearmad air sin riamh. Tá mo chuid ama istigh. Is é sin an méid atá le rá agam. Gabhaim míle buíochas arís leis an Aire agus an Aire Stáit.
Táim buíoch den Seanadóir as a chomhoibriú. Tá am gairid againn. Cuirim fáilte roimh an Aire agus an Aire Stáit arís. De réir riar an Tí, tá cúig nóiméad acu. Is féidir iad a roinnt, más mian leo.
Mar Aire Stáit ar a bhfuil freagracht as an nGaeilge agus as an nGaeltacht, fáiltím roimh an deis labhairt anseo i Seanad Éireann le linn Seachtain na Gaeilge faoi chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta. Is pribhléid é dúinn sa tír seo go bhfuil ár dteanga dhúchais againn. Is iad ár dteanga, ár dtraidisiúin agus ár gcultúr atá ag croílár an phobail anseo in Éirinn.
Maidir le pobal labhartha na Gaeilge, ní mór dúinn infheistíocht a dhéanamh sa teanga chun a chinntiú go mbeidh sí á labhairt ag na glúinte atá le teacht. Tá an Rialtas seo tiomanta tacú leis an obair atá ar bun maidir le cur chun cinn na Gaeilge. Léiríonn an chistíocht mhéadaithe atá curtha ar fáil agam don Ghaeilge agus don Ghaeltacht i mbliana, ar fiú €85.6 milliún í, tiomantas an Rialtais do chur chun cinn na teanga agus do phobal na Gaeltachta, tobar na teanga. Is ardú de €7 milliún ar chiste na bliana seo caite é seo.
Bhí áthas orainn sa Roinn ardú de €4.2 milliún ar bhuiséad TG4 a fhógairt i mbliana. Is é sin an méadú is mó riamh ar mhaoiniú an stáisiúin agus, dar ndóigh, beidh tionchar ag an ardú seo freisin ar rathúlacht na straitéise 20 bliain don Ghaeilge. Ba mhaith liom a lua chomh maith gur fhógair mé níos túisce inniu go bhfuil ciste nua de €150,000 curtha ar fáil agam do Sheachtain na Gaeilge le Energia le spreagadh a thabhairt sa phobal arís d'imeachtaí Gaeilge agus le daoine nua a mhealladh leis an teanga a bhlaiseadh i rith Sheachtain na Gaeilge agus sna seachtainí agus sna míonna beaga os ár gcomhair.
D'fhógair mé le déanaí go mbeidh mo Roinn ag aithint gearrchúrsaí Gaeilge nach giorra ná trí lá mar bheart eisceachtúil i mbliana chun cabhrú tuilleadh le téarnamh chóras na gcoláistí Gaeilge agus chun freastal a dhéanamh orthu siúd a chaill amach ar an deis freastal ar chúrsaí trí seachtaine de dheasca na paindéime. Ciallaíonn sé seo go mbeidh mo Roinn in ann deontais scéim na bhfoghlaimeoirí Gaeilge a íoc le teaghlaigh cháilithe Ghaeltachta a chuireann lóistín ar fáil do lucht freastail na ngearrchúrsaí seo. Le linn na paindéime, bhunaigh mo Roinn cúig chiste faoi leith idir anuraidh agus arú anuraidh ar leas na hearnála arbh fhiú thart ar €8 milliún ina iomláine iad.
Cuireadh tacaíochtaí maoinithe ar fáil do na coláistí samhraidh féin, do theaghlaigh a chuireann lóistín ar fáil do scoláirí na gcoláistí agus do hallaí pobail a bhíonn in úsáid ag coláistí samhraidh. Nil aon amhras orm ach gur chabhraigh sé seo uile leis an earnáil teacht trí na dúshláin arbh éigean dúinn uile mar phobal a iompar le beagnach dhá bhliain anuas de bharr na paindéime. Caithfidh mé a rá go bhfuilimid ar fad ag súil go mór le filleadh na bhfoghlaimeoirí Gaeilge ó cheann ceann na tire ar na ceantair Ghaeltachta an samhradh seo.
I measc bhuaicphointí mo chuid oibre mar Aire Stáit atá freagrach as an nGaeilge le bliain anuas, tá achtú Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021 - Acht a phléamar sa Teach seo, dár ndóigh. Leis an obair a dhéanfar le cúram a dhéanamh d'fheidhmiú an Achta, féachfar chuige go mbeidh seirbhísí feabhsaithe go céimnitheach curtha ar fáil do phobal na Gaeilge agus deiseanna suntasacha fostaíochta á gcruthú dóibh siúd a bhfuil inniúlacht sa teanga acu. Tá scríofa ag mo Roinn cheana féin chuig comhlachtaí poiblí ag meabhrú dóibh faoin Acht nua agus na príomhspriocanna atá san áireamh ann. Forálann Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021 athchóiriú a dhéanamh ar an mbealach a bheartaímid do sholáthar seirbhísí poiblí Gaeilge ar ardchaighdeán do phobal na Gaeilge. Is tionscadal fadtéarmach é seo a bhfuil taighde cuimsitheach agus forbairt plean náisiúnta um sholáthar seirbhísí poiblí tri mheán na Gaeilge ina chroílár. Chun éifeacht a thabhairt d'fhorálacha an Achta sa tréimhse amach romhainn, tá plean oibre forbartha ag oifigigh mo Roinne ina leagtar amach na céimeanna éagsúla atá le glacadh sna míonna amach romhainn chun forálacha an Achta a fheidhmiú. Leis an Acht nua seo, tá bunsraith láidir leagtha síos dúinn mar Stát, chun fíorcheannaireacht a léiriú chun an teanga a chaomhnú do na glúine atá le teacht. Tagann forálacha an Achta i gcomhréir le huaillmhian bheartais fhoriomlán an Stáit chun tacú leis an nGaeilge agus chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Níor mhiste a lua gur togra uile-rialtais é seo agus go mbeidh oibleagáidí orainn go léir sa státchóras trí chéile maidir lena fhorfheidhmiú. Tá acmhainní breise faighte agam laistigh de leithdháileadh mo Roinne i mbuiséad 2022 chun dlús a chur le cur i bhfeidhm na reachtaíochta nua, chomh maith le hacmhainní breise a sholáthar d'Oifig an Choimisinéara Teanga i mbliana chun córais mhonatóireachta na hoifige sin a neartú. Tá earcú na n-acmhainní foirne breise seo beagnach críochnaithe ag mo Roinn anois.
Tá úsáid na Gaeilge ag leibhéal oifigiúil mar chuid lárnach de na hiarrachtaí atá ar bun chun a chinntiú go mbeidh an teanga in úsáid ag na glúine amach anseo. Tá sé an-tábhachtach don Rialtas go bhfuil an Ghaeilge ina teanga oifigiúil agus oibre iomlán in institiúidí an Aontais Eorpaigh anois mar gur tháinig deireadh leis an maolú ar a húsáid ag deireadh na bliana seo caite. Thug mé féin agus oifigigh mo Roinne cuairt ar an mBruiséil díreach an Déardaoin seo caite, áit a chasamar leis an gCoimisinéir Eorpach atá freagrach as an ilteangachas san Aontas, Johannes Hahn, le hard-stiúrthóir EPSO agus leis an ard-stiúrthóir atá freagrach as seirbhísí ateangaireachta. Ba léir dom agus mé ag caint leis na daoine seo an tábhacht a chonaic siad san éacht atá déanta deireadh a chur leis an maolú le 200 teangeolaithe a bheith ag obair sna hinstitiúidí anois. Tá tionscnaimh éagsúla curtha ar bun ag mo Roinn agus ard-stiúrthóireacht an aistriúcháin le blianta anuas chun cur leis na hacmhainní Gaeilge atá ar fáil mar thacaíocht do na seirbhísí teanga san Aontas agus leanfaimid orainn ag obair leis na hinstitiúidí sna blianta amach romhainn.
Tá go leor bainte amach ag an Rialtas seo maidir le neartú agus buanú na Gaeilge mar theanga pobail agus leanfaimid ag obair agus ag tacú leis an bpobal chun ár spriocanna maidir le cur chun cinn na Gaeilge a bhaint amach.
Má tá cúpla nóiméad eile agam, tagróidh mé don Seanadóir Garvey a bhí ag labhairt níos luaithe anseo agus geallaim di go mbeidh an Rialtas seo ag déanamh gach is féidir linn chun an Acht teanga nua a chur i bhfeidhm sna blianta amach romhainn. Beidh sé dúshlánach ach, le gach eagraíocht Stáit le bheith ag tarraingt le chéile, táim muiníneach go mbainfear na spriocanna amach.
Maidir le hóráid an tSeanadóra Uí Mhurchú, luaigh sé féin na seirbhísí poiblí i nGaeilge agus, go háirithe, An Garda Síochána. Cuirim fáilte roimh an tionscnamh nua amháin atá curtha ar fáil ag Coimisinéir na nGardaí Harris.
Luaigh an Seanadóir Kyne na mná tí agus na hiarrachtaí atá ar bun na scoláirí a mhealladh ar ais agus a choinneáil sna coláistí Gaeilge an samhradh seo. Táim ag obair le Comhchoiste na gColáistí Samhraidh, CONCOS, faoin bhfadhb sin faoi láthair agus táimid ag déileáil leis na fadhbanna atá ag an earnáil seo i mbliana.
Tá m'oifig fós ag obair leis an Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta maidir le cúrsaí pleanála sa Ghaeltacht chomh maith agus táim ag súil le toradh dearfach air sin amach anseo. Bhí mé síos i gContae Chiarraí cúpla lá ó shin agus bhí siad ag caint ann faoi na fadhbanna seo agus tuigimid dóibh. Táimid i dteagmháil le CONCOS maidir leis na rudaí a dúirt an Seanadóir Kyne.
Maidir le Seanadóir Ó Donnghaile, tá éacht déanta ag Coláiste Feirste agus tréaslaím féin agus an tAire, an Teachta Martin, le gach duine ansin as an sárobair atá ar bun acu le blianta fada anuas. Is cinnte go dtabharfadh Acht teanga spreagadh don phobal sin agus do phobail eile nach iad sa Tuaisceart agus beidh an Rialtas seo ag brú chun an tAcht sin a fheiceáil gan mhoill. Mar eolas, tá an buiséad is mó riamh ag TG4 anois.
Luaigh an Seanadóir Mullen an gá le spriocdháta a leagan síos faoina mbeidh seirbhísí Stáit i nGaeilge á gcur ar fáil sa Ghaeltacht. Mar eolas don Seanadóir, tá foráil san Acht nua le spriocdháta a leagan síos chuige sin i gceann dhá bhliain, nó mar sin, agus an taighde don phlean náisiúnta a bheith déanta. Bhí mé i nGaelscoil i mo Dháilcheantar maidin inniu, agus tá siad ag spreagadh agus ag iarraidh gach rud a dhéanamh maidir le cúrsaí Gaeilge. Bhí siad ag caint ann faoin státseirbhís ach bhí siad an-sásta an plean nua Baile Átha Cliath le Gaeilge a fheiceáil freisin. Bíonn daltaí óga timpeall na háite seo ag iarraidh i gcónaí an teanga a chloisteáil agus a fheiceáil. Leis an Acht nua, beidh níos mó daoine ag obair tríd an gcóras Stáit agus beidh nasc níos fearr idir cúrsaí oideachais, an córas Stáit agus na daoine a bheidh ag obair ann freisin. Tá gach duine ag iarraidh an teanga a fheabhsú agus a úsáid tríd an bpobal.
Creidim féin go spreagann an Ghaeilge, agus na traidisiúin a ghabhann léi, comhoibriú agus spioraid na meithle i measc daoine i ngach gné dá saol. Bíonn comhoibriú leanúnach idir an clár Éire Ildánach de chuid mo Roinne, ár rannáin Gaeltachta agus TG4 chomh maith. Is cur chuige é seo a léiríonn go bhfuil an Ghaeilge fite fuaite in obair gach rannóg de chuid mo Roinne.
Anuas air sin, shínigh Tourism Ireland agus Údarás na Gaeltachta comhaontú le déanaí ar mhaithe le tuilleadh comhoibrithe a chur ar bun maidir le forbairt tograí Gaeltachta in earnáil na turasóireachta.
Táim féin, an tAire, an Teachta Martin agus an Rialtas seo tiomanta gealltanais an Rialtais i leith fhorbairt agus neartú na Gaeilge a chur i bhfeidhm agus leanfaimid orainn á dhéanamh sin le linn na bliana atá amach romhainn. Go raibh míle maith agat, a Leas-Chathaoirligh, mar gur úsáid mé cúpla nóiméad sa bhreis ansin. Bainigí uile sásamh as Seachtain na Gaeilge.
Gabhaim buíochas leis an Aire Stáit as an ráiteas sin agus na freagraí cuimsitheacha. Gabhaim buíochas leis an Aire, an Teachta Martin, a chuir tús leis an díospóireacht agus leis na ráitis. Is é sin deireadh leis na ráitis faoi Sheachtain na Gaeilge agus gabhaim buíochas leis na Comhaltaí go léir as a gcuid comhoibrithe maidir le ham agus a leithéid. Toise a mhéid iarratas a fuaireas as gach aon aird, amh, thóg an turas fiosrúcháin sin in bhfad níos mó ama ná mar a mheasas a thógfadh sé agus cé gur éirigh liom an chuid is mó de na háiteanna d'fhiosrú fhaid is a bhí an Dáil ar laethanta saoire, is baolach go bhfuil corr-áit anseo is ansúd nár éirigh liom freastal uirthi fós. O thárla ag trácht ar an turas sin mé, ámh, ba mhaith liom an chaoi seo a ghlacadh chun mo bhaochas a chur in iúl do na daoine agus do na heagrais a raibh teangmháil agam leo, lena linn —agus go háirithe do na cumainn forbartha áitiúla, do na hionadaithe ó Mhuintir na Tíre agus ó Mhacra na Feirme agus do Theachtaí Dála agus Seanadóirí ó gach taobh den dá Thigh —as ucht na cabhrach a thugadar chomh fial flaithiúil sin dom, gach áit ar casadh orm iad. De dhroim na cabhrach sin go léir a fuaireas, d'éirigh liom eolas agus taithí d'fháil a bheidh mar threoir agus mar thaca agam ina dhiaidh seo nuair a bheidh ionsaí á dhéanamh againn ar na deacrachtaí éagsúla.
Tá aird speisialta á thabhairt agam ar fheabhsú torthúlacht na talún agus, chun go dtabharfar é sin i gerích, tá comhoirniú á dhéanamh ag an gCoiste Eadar—Roinne ar scéimeanna áirithe atá faoi láthair dá riaradh ag Ranna agus eagrais eagsúla. Mar shompla, tá géar-ghá le hathshocrú a dhéanamh ar thailte áirithe i gConamara agus i gContae Mhuigheo chun go bhféadfaidh na daoine a bhfuil gabháltais roinndála acu úsáid cheart a dhéanamh den talamh agus tairbhe iomlán a bhaint as Scéim Thionscadal na Talún agus scéimeanna feabhsúcháin eile. Tá fo-choiste speisialta den Choiste Eadar-Roinne ag gabháil don ghnó sin le tamall anuas agus tá comhoirniú á dhéanamh acu ar an obair i dtreo go mbrostófar athroinnt na talún agus go mbeidh scéimeanna feabhsúcháin eile ullamh lena geur i bhfeidhm i geomhthráth le hathshocrú na talún. Táthar ag súil leis, chomh maith, go bhféadfar cuid mhór oibreacha atá fióntach agus riachtanach agus atá dá mbreithniú le tamall ag Oifig na Scéimeanna Fostaíochta Speisialta, a bhfostú agus a chur dá ndéanamh go luath. Tá roinnt mhaith muiroibreacha imease na n-oibreacha sin.
Léiríodh dom le linn mo thurais go bhfuil suim an phobail i geúrsaí foraoiseachta ag méadú agus fuaireas go leor moltaí maidir le talamh a measadh a bheith oiriúnach agus ar fáil chun a cheannuithe le haghaidh foraoiseachta. Tá an Roinnteán Foraoiseachta tar éis socrú a dhéanamh chun na tailte sin a scrúdú agus chun iad a cheannach má bhíonn siad oiriúnach.
Fuaireas amach, chomh maith, go bhfuil éileamh ar an leictreachas ag dul i méid sna ceantair sin, agus go bhfuil go leor daoine á iarraidh go ndéanfaí an Scéim um Leictriú na Tuaithe a leathnú amach go dtí an Ghaeltacht agus na ceantair chúnga. Tá aire faoi leith á dhíriú agam ar an gceist sin toise a thábhachtaí atá an leictreachas mar shás cumhachta i gcúrsaí tionscail agus toisc a mhéid a chabhraíonn sé le saol na tuaithe a dhéanamh níos taithneamhaí. Táthar ag breithniú an scéil, leis, féachaint an bhféadfaí cumhacht uisce agus móin san iarthar d'úsáid chun leictreachas a ghiniúint.
Faoi mar d'fhógair an Tánaiste an tseachtain seo caite, táthar tar éis Seirbhísí na Gaeltachta a chur faoi mo chúram agus mé a cheapadh mar Rúnaí Parlaiminte an Aire Tailte, i dtreo go bhféadfar an t-údarás a dhílsiú ionam is gá chun na críche sin. Is é mo thuairim féin gur féidir na seirbhísí sin d'fheabhsú agus a leathnú. Tá clú agus cáil tuillte ag earraí Ghaeltarra Éireann d'ainneoin na hiomaíochta is géire ar an margadh oscailte, agus tá dóchas láidir agam go bhféadfar táirgeadh na n-earraí sin a mhéadú agus, dá réir sin, tuilleadh fostaíochta a chur ar fáil do mhuintir na Gaeltachta agus na gCeantar gCúng.
Mar fhocal seoir, ba mhaith liom a mheabhrú do chách go mbeidh sábháilt na Gaeilge, maraon le caomhnadh agus leathnú na Gaeltachta, mar chuspóir bunaidh ag Oifig na Gaeltachta agus na gCeantar gCúng sna himeachta sin uile atá luaite agam.
Tá cóip den ráiteas sin foilsithe mBéarla. Níl fhios agam an gá an méid atá ráite agam a rá arís i mBéarla?
Tá ráiteas ann "ná leath do bhrat ach mar is féidir é a chonnlach". Deir an Rúnaí Parlaiminte gur thaistil sé mór-chuid den tír, ach níl an pháire ar fad súilte aige fós. Is leathan iad na ceantair chunga agus is dóigh liom go bhfuil brat an Rúnaí Párlaiminte leata beagáinín thar mar is féidir é a chonnlach. Tá súil agam go dtuigfear go bhfuil obair fé leith le déanamh sa Ghaeltacht agus tá súil agam go ndéanfar an obair, go dtabharfar tosach éigin don obair sin.
I ndiaidh an méid a dearnadh, d'ímigh na buachaillí agus na cáilíní óga go Sasana agus go hAlbain agus táim ag déanamh gur ceart rud éigin a dhéanamh a choinneochas na daoine seo sa bhaile. Ba cheart obair a thabhairt dóibh sa bhaile le sin a dhéanamh.
Tá daoine eile a d'imigh agus nár tháinig ar ais. Táim den bhairúil go bhfuil ré úr á bunú ag an Rialtas agus go mbeimíd ábalta fén Mheastachán seo tionscaíl a chur ar bun sa Ghaeltacht a choinneochas an chuid mhór de na daoine sa bhaile ó Albain agus ó Shasain.
Sílim go dtaispeánann an Meastachán seo go bhfuil an Rialtas ag déanamh a ndíchill le saol na ndaoine a dhéanamh níos fearr agus chun teanga na nGael agus cúltur na nGael a choinneáil beo agus go bfhuil siad dáiríre fán Ghaeltacht.
O bheith ag éisteacht leis na Teachtaí a bhí ag caint ar an Meastachán seo, shílfeá gurbh é tuairim na dTeachtaí nach mbaineann an obair atá le déanamh faoin Meastachán le rud ar bith ach obair na Roinne Tailte. Gan amhras, ní fíor sin. Mar dúirt an Rúnaí Parlaiminte, ag tabhairt an Mheastacháin isteach dó, bunaíodh Oifig na Gaeltachta agus na gCeantar gCúng d'fhonn iarrachtaí a stiúradh agus a chomh-oirneadh chun an Ghaeltacht agus na ceantair chúnga d'fhorbairt ó thaobh na heacnamaíochta agus an chomhdhaonnachais. Sílim go bhfuil sé sin leathan go leor chun gach a mbaineann leis an Ghaeltacht a thabhairt isteach sa díospóireacht seo. Tá faithchios orm nár thuig na Teachtaí an méid adúirt an Rúnaí Parlaiminte. Dúirt an Teachta Palmer nár ghá an díospóireacht a bheith teasaí. Is truaigh nár thug sé an chomhairle sin don Teachta O Diolúin. Bhí níos mó na teas ina chuid cainte. Do chaith sé síos a chóta agus thug dúshlán gach éinne satailt air.
Bhí níos mó ná deabhlaíocht ann. Maídír liomsa, do caitheadh a lán achasán liom. Ní hé seo an áit le freagra a thabhairt air ach tabharfaidh mé freagra air san áit cheart.
Dúradh a lán mar gheall ar an scéim seo do Chonamara, go rabh lucht Fhianna Fáil ag iarraidh sochar a bhaint as an scéim seo ar mhaithe leo féin. Níhé sin ár gcuspóir, ní hionann agus scéim úd an Diolúnaigh. Ní haon díobháil an méid seo a shonrú, gur ar lá na n-amadán an chéad lá d'Aibreán, a tugadh steach scéim an Diolúnaigh.
Ar ndóigh, sa cheist seo tá dhá cheist—ceist forbairt déantús agus ceist forbairt talmhaíochta. Sa mBille seo, nílimid ag chur ceann acu i gcoinne an chinn eile. Sé tá beartaithe againn sa mBille seo ná, mar adeir an ráiteas agus mar léadh amach é, comh-oirneadh agus comhstiúradh a dhéanamh ar na scéimeanna le haghaidh leas na Gaeltachta. An Teachta adúirt go raibh leas na Gaeltachta ag brath ar an talmhaíocht, tá sé ag dul amú go mór má tá aon tuiscint aige ar an scéal. Dá mba rud é go raibh an talamh go léir i gConamara nó i nDáilcheantar Thír Chonaill Thiar roinnte idir an ceathrú cuid nó an cúigiú cuid de na daoine atá ann agus gur cuireadh na trí ceathrúna nó an chuid de na daoine a bheadh fagtha go dtí Contae na Midhe nó go dtí áit éigin eile—fiú amháin ansin ní bheadh slí bheatha cheart ag na daoine a bheadh fágtha mar níl a ndóthain talún fónta san áit. Má tá a leithéid de thuairimí láidre ag daoine mar gheall ar fhorbairt na talmhaíochta cuimhnídís ar scéim na dtrátaí a chuir Rialtas Fhianna Fáil ar bun do Conamara agus do Thír Chonaill—an scéim dob fhearr dos na daoine sna ceantair sin—agus ná déanaidís dearmad ar na daoine sa Tigh seo a bhí i gcoinne na scéime Ni raibh aon sclámhaíocht ag baint leis an scéim sin agus dob fhéidir fiú amháin leis na leanaí cabhair a thabhairt. An rud dob fhearr ar fad faoin scéim sin dob é gur thóg sé isteach sna ceantair chúnga agus sa nGaeltacht bia nua—áit go raibh géarghá lena leithéid. Do chuirfeadh sé gliondar croí ar éinne go raibh meas aige ar mhuintir na Gaeltachta chomh ceanúil is bhí páistí na Gaeltachta ar na trátaí nua sin.
Nuair a bhí sé ina Aire Tailte d'iarr mé air go mbeadh deontas tí le fáil ag aon iarrthóir bíodh is ná beadh fothrach tí ann cheanna. Cad a rinne sé? D'fhág sé an scéal díreach mar a bhí sé agus ní fhéadfadh aon iarrathóir teach nua a thógaint, bíodh is go raibh cuid mhaith talamh aige, an fhaid is nach raibh fothrach sean-tí ann cheana. Do bhí an oiread sin mí-thuisceana aige ar an Acht a bhí á stiúradh aige sa Tigh seo nár dhein sé an pointe sin do leasú bíodh is go raibh sé féin ina Aire agus go bhféadfadh sé é a réiteach. Coilleadh an choinníll
Airdeall 'mí-shasta' faoin chinneadh maolú a dhéanamh ar an gcoinníoll teanga i gConamara
Tá fearg léirithe ag an dá thaobh den díospíireacht faoi phleanáil teanga i nGaeltacht na Gaillimhe tar éis do chomhairleoirí an chontae vótáil ar son athruithe ar an geoínnioli.
Vítail an Chomhairle ag 2.10am, maidin inné, d'aon ghuth, i bhfabhar leasuithe ar phlean forbartha an chontae a mhaolódh an coinníoll teanga i bhforbairtí tithíochta i gcodanna áirithe den Ghaeltacht.
De réir an mholta, ní bheidh aon choinnioll teanga ann i gceantair ina bhfuil níos lú ná 20% den phobal ag Iabhairt na Gaeilge agus tiocfaidh athruithe ar an geoinníoll i gceantair CLÁR, siar ón gCeathrú Rua.
Beidh cead ag daoine gan Ghaeilge tithe i bhforbairtí a cheannach má tá siad ag obair sa cheantar, agus cead ag eisimircigh ín gceantar fosta nach bhfuil Gaeilge acu.
De réir liosta a réitigh Comhairleoirf Chonamara, bheadh cead ag muintir na háite, Gaeilgeoirí ó áit ar bith ar fud an domhain, lucht imirce atá tagtha chun a' bhaile agus a dteaghlach, daoine atá féinfhostaithe nó fonn orthu fostaíocht a chruthú sa cheantar na tithe a cheannach.
"Ceapann muid go bhfuil botúin déanta ag na comhairleoirí contae agus níl aon ambras orainn ach go ndéanfaidh sé seo dochar don teanga sa Ghaeltacht," arsa Padraig Ó Ceithearnaigh ín ngrúpa Airdeail. "Is trua nár éist siad lenár gcomhairle nó le Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta, nó le feidhmeannaigh de chuid na Comhairle Contae féin, a d'iarr orthu fanacht go dtí go raibh plean forbartha Chonamara réitithe acu, plean a bheidh réidh go luath, fad agus is eol dom.
"Ta sé rispéisiúil go bhfuil na Comhairleoirí a rá go bhfuil an pobal ag gearán faoin gcoinníoll nuair, de réir mar a thuigimse, nior tugadh cuireadh dúinn dul ann, níor aontaigh na hionadaithe pobail leis na Comhairleoirí Contae ag an gcruinniú mór a bhi ar siul chun an cheist a phlé."
Tá léamh Airdeail ar an scéal diúltaithe ag Séamas Breathnach, ball de chuid Fhianna Fáil ar Chomhairle Contae na Gaillimhe agus Údarás na Gaeltachta.
"Táim an-sasta gur tógadh an vóta agus is cuma liom faoi Airdeail," arsa sé.
"Níl siad tofa agus nil siad ag déanamh ionadaíochta ar son éinne.
"Nior tháinig an coinníoll isteach ach i 2003 agus níl aon athrú déanta seachas cead a thabhairt do daoine teach a cheannach i gceantar má tá siad ag obair ann agus más as an áit iad ó dhúchas.
"Nil aon Ghaeilge i nBaile Chlár na Gaillimhe agus i lár Mhaigh Cuilinn agus ní raibh ciall leis an gcoinníoll ann."
Bánú na Gaeltachta ceal daoine le teacht chun cónaí ann a spreag Seosamh Ó Cuaig, an Comhairleoir neamhspleach, an leasú a bhrú.
"Ta sé scoil i bparíiste Chama ach an fómhar seo, ni bheidh ach 11 naíonan ag tosú sna scoileanna sin, san iomlán," arsa an Combairleoir Ó Cuaig
"Ta sé maith go leor ag daoine bheith ag caint go baoth gan smaoineamh ar na nithe seo ach bhi ga le nid éigin a d'aithneodh chomh casta is ata an scéal seo.
"Da bhfhéachfadh éinne ar an liosta ata molta againn don dream a bheadh i dteideai tithe sa Ghaeltacht, d'fheicfidis gur riail teanga de chineál eile atá ann ar aon chuma."
De réir Airdeali, ba é an taon duine a rinne gearán leo faoin dearcadh atá acu ná forbróir tithiochta.
"Ta sé rí-éasca an locht a chur ar an nGaeilge do na fadhbanna daonra ata i gceantair áirithe agus is firic é nár diúltaíodh aon fhorbairt tithíochta de bharr an choínnill teanga amhain," arsa Ó Ceitheamaigh.
"Beidh muid ag déanamh monatóireacht an-ghéar ar chur i bhfeidhm an choinníoll amach anseo chun a chinntiú go gcosnaítear an Ghaeilge."
Laistigh de shé mhi elle, beidh tús a chur le plé ar phlean forbartha nua do Chontae na Gaillimhe, rud a chiallóidh go mbeidh an díospóireacht ann arís faoi seo.
Colm Ó Broin Lá 27/7/2006
Díolta amach!
Tá cinneadh tógtha ag Comhairleoirí Chondae Chonamara a mbeidh tionchar tubaisteach aige ar Ghaeltacht Chonamara. In aon athrú amháin den phlean forbartha, tá buille marfach buailte acu ar na toghroinn imeallacha agus na ceantair is laige ó thaobh na Gaeilge de. Tá na teorainneacha Gaeltachta ath-tharraingthe acu i nGaillimh agus ní bheidh buntáiste ag éinne as, ach ag lucht forbartha agus a gcuid comhleacaithe.
Níl fhios agam an dtuigeann seachtar Chonamara chomh tromchúiseach is atá an chinneadh a thóg siad De Máirt seo caite. Mar a bhí mé ag tuar sa nuachtán seo an lá céanna, níor thugadar aon áird ar mholtaí Phríomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta ná na h-ionadaithe pobail a d'fhreastail ar an bhFóram Pleanála in Óstán na Páirce. Thugadar an dá mhéar dúinn ar fad agus ní mhaithfear dóibh é.
Ag cruinniú a mhair ar feadh an lae De Máirt, phléigh Comhairle Chondae na Gaillimhe na leasuithe atá molta do Phlean Forbartha an Chondae. Ina measc, bhí athraithe don choinníoll Ghaeilge ar eastáit tithíochta sa Ghaeltacht. Táréis cupla uair a chloig d'idirbheartaíocht leis an innealltóir sinsearach tháinig Comhairleoirí Chonamara aníos le foirmle nach gcuirfí an riail i bhfeidhm feasta i gceantracha ina bhfuil níos lú de 20% den daonra ag labhairt Gaeilge go laethúil.
Ní chuirfear an choinníoll i bhfeidhm sna ceantair CLÁR ach oiread. Tá teorainn samhailteach tarraingthe acu ar an gCeathrú Rua freisin agus cuirfear an choinníoll teanga i bhfeidhm soir uaidh sin.
Fágann sin go bhfuil suas le cúig chinn déag de thoghroinn i nGaeltacht na Gaillimhe nach mbeidh an choinníoll teangan i bhfeidhm iontu. Le breathnú ar ar bhealach eile ­ seans nach gcuirfear an choinníoll teangan i bhfeidhm ach ó na Forbacha siar go dtí an Cheathrú Rua nuair a bheas an phlean seo in áit.
Tá an Achréidh imithe. Tá pócaí láidre Gaeltachta fágtha as an scéal - Muighros i gceantar Iorras Aithneach, an Fháirche agus áiteanna cosúil le hInis Niaidh. Tá ceantair Maigh Cuilinn, Bearna agus Tulach Uí Chadhain i mbaol mór. Tá siadsan ar an teorainn ó thaobh figiúrí daonáireamh 2002 de. Má bhíonn laghdú beag ar bith ar fhigiúrí daonáireamh na bliana seo beidh siadsan fágtha as chomh maith. Beidh an cheantar Ghaeltachta dhá chungú is dhá bhrú siar as éadan.
Cibe cén seans a bhí ag na Gaeltachtaí laga i nGaillimh maireachtáil, tá sin scriosta ar fad anois. Beidh muid faoi thionchar an margadh oscailte. Ní bheidh aon rud leis na forbróirí a stopadh lena gcuid tithe agus árasáin a dhíol le pé duine atá sásta an luach is airde a dhíol. Tá siadsan ag gáire leo féin.
Beidh méadú ar an líon tithe a cheannóidh lucht infheistíochta, beidh cuid mhaith dhá ligean ar chíos le muintir na h-áite - nach mbeidh in acmhainn teach a cheannacht dóibh féin níos mó ar na praghasanna árda. Níos measa arís beidh ar an stát liúntas a íoc le cabhrú le daoine ar an ngannchuid chun an cíos a dhíol. Beidh muid ar fad thíos leis an gcinneadh scannallach seo. Tíarnaí talúna nua na 21ú aoise.
Tá muid díolta amach ag Comhairleoirí Chonamara ­ an seachtar acu. Is mór an náire dóibh é. Dhiúltaigh siad an cinneadh seo a chur siar. Dhiúltaigh siad díospoíreacht oscailte a bheith acu faoin ábhar. Níor thugadar fianaise dá laghad go raibh gá leis an leasú seo. Tá a gcuid lámha salaithe acu agus ba chóir go n-inseoidís an fhírinne faoi cé bhí ag cur brú orthu. Tá cuid acu á rá go príobháideach, gan aon náire orthu.
De réir comhairle dlí atá faighte agam, d'fhéadfadh impleachtaí níos measa a bheith ag na h-athraithe seo. Tá dualgas ar an gComhairle Condae faoin Acht Pleanála 2000 cosaint a thabhairt don cheantar Gaeltachta atá faoina gcúram ­ ní píosaí de. D'fhéadfaí dúshlán dlí a thógáil in aghaidh na rialacha nua seo agus tá mé cinnte go bhfuil forbróirí áirithe a bheadh breá sásta tacú le cás triailach dá leithéad. Má dhéantar sin tá seans an-láidir ann go dtitfidh an choinníoll teanga ar fud Ghaeltacht Chonamara. Beidh tionchar an-diúltach aige sin ar chás na Gaeltachtaí eile chomh maith. Má tharlaíonn sin is ar cheann na gComhairleoirí s'againne a bhéas sé.
Is lá dorcha é seo don Ghaeltacht, don phróiséas Daonlathach agus do mheanma an phobail. Is dorn sa bpus é don dream atá i ndáiríre ag iarraidh an chultúr agus teanga a chur chun cinn. Beidh tionchar an chinneadh seo le brath lá i bhfad níos faide anonn ná an lá inniu. Ar mhaithe le céard? Ar mhaithe le pócaí dream santach a líonadh tuilleadh. Is dána an mhaise dhóibh uilig é. Bhí ríméad ar Gearóidín Ní Fhíobhuí agus ar Audrey Ní Loingsigh nuair a bronnadh buantrófaí Gael Linn agus duais €600 orthu. Tháinig Peadar Ó Lamhna agus Simon Mac Giolla Easpaig ón gCóláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, a throid an cás don freagróir, sa dara háit agus fuaireadar duais €300. Nuair a loisceadh an foirgneamh ina mbíodh Oifig Thaifid Phoiblí na hÉireann, sna Ceithre Chúirteanna, an 30 Meitheamh 1922, ba é buille an uafáis é maidir leis an oidhreacht chultúir. Cé nach inchurtha ar chor ar bith é le bás dhaoine, tá sé le háireamh ar cheann de na torthaí tragóideacha ar Chogadh na gCarad.
Tionscadal taighde uile-oileáin, faoi stiúir Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath atá in Thar 2022 Amach: Maoinchiste Annála Samhalta na hÉireann, a mbaineann comhar idirnáisiúnta leis. Féachtar le hathshamhlú agus athchruthú, le réadacht fhíorúil, a dhéanamh ar an taisce náisiúnta agus ar an ábhar cartlannaíochta a cailleadh, tuairiscí seacht gcéad bliain maidir le cúrsaí staire, ginealais agus riaracháin in Éirinn.
Is é seo an chéad uair ag príomhpháirtnéirí cartlannaíochta an tionscadail - An Chartlann Náisiúnta, The National Archives (sa Ríocht Aontaithe), Oifig Thaifid Phoiblí Thuaisceart Éireann, Coimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann agus Leabharlann Choláiste na Tríonóide - oibriú go foirmeálta le chéile ar thogra i gcomhar cé go bhfuil ceangal seanbhunaithe eatarthu ar fad.
Tá cúnamh á thabhairt maidir leis an togra ag Rialtas na hÉireann le deontas caipitil €2.5 milliún ón Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta faoi Thionscadal Éireann 2040.
Is í an Chomhairle um Thaighde in Éirinn a chuir maoiniú ar fáil don chéad chéim den tionscadal taighde agus ba iad an staraí, an Dr. Peter Crooks, agus an t-eolaí ríomhaireachta, an Dr. Séamus Lawless, nach maireann, ó ADAPT, an tIonad Taighde a dhéanann Fondúireacht Eolaíochta Éireann maoiniú air a bhí i mbun na ceannródaíochta ina leith. Aithníodh breis is 200 imleabhar tras-scríbhinne a raibh sé feiliúnach digitiú breise a dhéanamh orthu atá scaipthe anois ar chartlanna sna Stáit Aontaithe, sa Ríocht Aontaithe agus i gcartlanna ar oileán na hÉireann. Tá breis is 25 milliún focal sna taifid lámhscríofa seo ó cháipéisí a scriosadh in 1922.
Cruthófar Maoinchiste Annála Samhalta leis an tionscnamh seo a thabharfaidh scéalta faoi shaol, faoi dhlí, faoi thalamh agus faoi chaillteanas i stair na hÉireann le chéile den chéad uair le céad bliain a bhuíochas sin don mhaoiniú iontach nua seo atá fógartha.
Is é an príomhthoradh a bheidh ar Chéim II den togra go mbeidh samhail réaltachta fíorúla 3D ar fáil d'Oifig Thaifid Phoiblí na hÉireann, arna athchruthú go digiteach. Déanfar sin a sheoladh i mí Meitheamh 2022 mar chomóradh ar chéad bliain ón tráth ar tharla an tine. Beidh leas as an tsamhail sin mar uirlis idirghníomhaíochta don tuiscint agus don taighde agus cuairteoirí ábalta brabhsáil a dhéanamh ar na seilfeanna samhalta agus nasc a cheangal le taifid ionadaíochta nó taifid chaomhnaithe atá ar coimeád i gcartlanna agus i leabharlanna ar fud an domhain.
Is cúis mhór áthais dom an tionscadal taighde Thar 2022 Amach: Maoinchiste Annála Samhalta na hÉireann a sheoladh. Fágfaidh an tionscnamh comharoibre uile-oileáin agus idirnáisiúnta seo toradh buan, téagartha, nuálaíochta a mhairfidh níos faide ná Deich mBliana na gCuimhneachán. Déantar athshlánú leis ar ábhar tuairiscí a measadh a bheith imithe amú go brách trí athchruthú a dhéanamh ar sheacht gcéad bliain de thaifid staire, ginealais agus riaracháin; sa chaoi is go ndéantar athchóiriú ar lón cuimhne na dtraidisiún go léir agus go gcothaítear tuiscint in athuair ar stair uileghabhálach na hÉireann.
Tugtar léargas cuimsitheach ar cheannródaíocht na hÉireann maidir le nuálaíocht i gcúrsaí teicneolaíochta, taighde úrnua agus cruthaitheacht chultúrtha agus deis shuntasach ag Éirinn an tagarmharc idirnáisiúnta a leagan síos maidir le mant cultúrtha a chúiteamh.
Cothaítear comhar páirtnéireachta agus dea-thoil ar fud oileán na hÉireann agus leis an Ríocht Aontaithe ionas go n-imrítear tionchar chun sochair ar chúrsaí athmhuintearais agus ar an gcaidreamh Thuaidh-Theas agus ar an gcaidreamh Siar-Soir. D'fhéadfadh an togra dul i gcion ar dhaoine ar fud an domhain, a bheith ina spreagadh ag daoine de Dhiaspóra na hÉireann agus cultúr agus oidhreacht na hÉireann a chur chun cinn.
Dirt an tAire Madigan:
Tá aibíocht agus tuiscint léirithe againn ag scrúdú na staire i rith Dheich mBliana na gCuimhneachán agus cíoradh á dhéanamh ar ghnéithe casta agus ar mhiondifríochtaí le meas agus go comhthuisceanach. Tá buntábhacht le foinsí iontaofa a bheith ar fáil ionas gur féidir toradh agus tionchar na tráchtaireachta go ginearálta agus na díospóireachta dá réir a mheas. Is féidir le scéalta agus le dearcadh dhreamanna áitiúla agus leis an teacht ar ábhar cartlainne go háitiúil cur go mór leis an tuiscint ar thionchar agus ar thoradh leanúnach na tráchtaireachta go ginearálta.
Is ábhar áthais dom meon an chomhair agus na páirtnéireachta mar atá léirithe ag na príomhpháirtnéirí cartlannaíochta agus ag forais eile i ndáil leis an tionscadal Thar 2022 Amach: Maoinchiste Annála Samhalta na hÉireann. In bhur gcoimeádaithe daoibh ar stair agus ar chultúr na tíre, tá ról an-tábhachtach agaibh maidir le deiseanna a chruthú do dhaoine de gach aois agus de gach traidisiún ábhar staire a scrúdú agus machnamh a dhéanamh air.
Is díol mór suntais an t-ábhar cartlannaíochta a aimsíodh i ndáil leis an togra agus an réimse leathan a bhaineann leis an ábhar a ndéanfar digitiú air mar chuid den obair. Beidh deiseanna ag scoláirí nua, seachas mar a bhí ag na glúnta a chuaigh rompu, tuiscint ar stair agus ar oidhreacht na tíre ar fad a mhúnlú in athuair. Go deimhin, beidh deis ag an uile dhuine ar spéis leo an stair, ar oileán na hÉireann agus ar fud an domhain, dul i ngleic le hábhar staire ar bhealach nua ar fad atá lán de bhrí agus a oibríonn ar an leibhéal pearsanta.
Dúirt an Dr Patrick Prendergast, Propast Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath:
Is togra suntasach taighde lena mbaineann comharobair idirnáisiúnta atá sa tionscadal Thar 2022 Amach. Tá taighde staire, seanábhar cartlainne a aimsiú agus nuáil teicneolaíochta i gceist leis. Tá staraithe agus eolaithe ríomhaireachta iomráiteacha Choláiste na Tríonóide ag cur le chéile maidir leis an togra taighde idirdhisciplíneach seo a bhféadfadh athscríobh stair na hÉireann le míle bliain anuas a theacht dá thoradh. Beidh de thoradh buan seasmhach air go mbeidh deis ag an uile dhuine ar fud na hÉireann, agus ar fud an domhain ar fad, ar thaifid agus ar ábhar cartlainne mórluacha.
Dúirt an Dr Peter Crooks, Stiúrthóir Thar 2022 Amach: Braitheadh áfach, go bhféadfaí tréimhsí ranga eile a phleanáil ar shlite níos cúraimí a chinnteodh go mbainfeadh na scoláirí níos mó tairbhe agus taitneamh as an am atá ar fáil d’fhoghlaim na Gaeilge. 'Deiseanna duitse' – sraith nua agallamh beo faoin bhfostaíocht atá ar fáil sa Ghaeilge - PEIG.ie
1 Lúnasa, 2019 | Tuairisc.ie | Náisiúnta
'Deiseanna Duitse' is teideal don tsraith clár ar líne agus
is iad Éamonn Ó Dónaill, Stiúrthóir Oideachais Ghaelchultúir, agus Derek O'Brien, Riarthóir Acadúil an chomhlachta, láithreoirí na sraithe a bhíonn á craoladh beo idir 7.30pm agus 8pm ar an Máirt.
Ba í Susan Folan, saorateangaire in institiúidí an Aontais Eorpaigh, a cuireadh faoi agallamh sa dara clár sa tsraith agus ba í Aislínn McCrory, Ceann Gníomhach ar Aonad na Gaeilge in Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin sa Coimisiún Eorpach, aoi an tríú clár. I measc na
n-aíonna a bheidh le feiceáil sna seachtainí atá romhainn, beidh Vivian Uíbh Eachach, Príomh-Aistritheoir Thithe an Oireachtais; Fionnuala Croker, Preasoifigeach leis an gCoimisiún Eorpach in Éirinn; agus an Dr Pádraig Ó Mianáin, eagarthóir an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge. Amú san Aistriúchán…(21) – Tuairisc.ie
Amú san Aistriúchán…(21)
Dé Máirt, Meitheamh 23 2015 ag 5:30 pm
Tá muid fíorbhuíoch díbh as na pictiúir uilig a sheol sibh chugainn arís an tseachtain seo. Bíonn seachtainí ann nuair a bhíonn sé deacair orainn an pictiúr is fearr (nó is measa!) a roghnú ach ní raibh aon drogall orainn an ceann seo, a tháinig chugainn ó fhear óg géarshúileach i mBaile Átha Cliath, a roghnú.
Is iondúil go mbítear ag dul amú san aistriúchán ar chomharthaí sráide agus bóthair ach an tseachtain seo caite bhí an chéad eagrán giolca de Amú san Aistriúchán agus an tseachtain seo, tá an chéad cháipéis Stáit againn.
An Áit: Tithe an Oireachtais, Baile Átha Cliath
An Béarla: Public Transport Bill, 2015
An Ghaeilge: An Bille as Gaeilge 2015
Focal ó na moltóirí: Beidh mearbhall ar Ghaeilgeoirí a léifidh teideal an Bhille nua seo. An é seo ar deireadh thiar thall an Bille leasaithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla? Nó an bhfuiltear ag triail Bille rúnda a thabhairt tríd an Dáil a dhéanfaidh leas (nó aimhleas) na Gaeilge? Nó an é an chaoi go bhfuil an Roinn Iompair chomh haineolach sin ar an nGaeilge nach n-aithníonn siad gur nóta aistritheora atá anseo agus ní leagan Gaeilge de theideal an Bhille?
An Leagan Ceart: An Bille Iompair Phoiblí 2015
Fág freagra ar 'Amú san Aistriúchán…(21)'
Eibhlįn Uí Ęalaithe Dé Céadaoin, Meitheamh 24 2015 ag 10:15 am
Cén dóchas a bhfuil fágtha orainn nuair a feictear botún den saghas sin!
Is minic a cuirim rud éigin faoi leith agus mé ag brú ar e agus r an leathanamh
Nílim in ann Gaeilge acur ar an Samsung agus caithfinn an foclóir a oscilt go minic Is iontach an méid cabhair a bhfuil le fáil ar líne
Ceapfadh duine go mbeadh teicneoilíocht sarr- mhaith san oifig sin ach is soiléir an intinn a tagraíonn leis " The Bill in Irish"
Éilis Dé hAoine, Meitheamh 26 2015 ag 12:25 am
Ach cén chaoi sa diabhail ar tharla a leithéid i dTithe an Oireachtais? Cad faoi na daoine maithe ó Rannóg an Aistriúcháin agus scoth na n-aistritheoirí ann? Tá se seo dochreidthe. An Dr Lisa Shine le foireann na dara háite i gComórtas Phóstaer Staidrimh John Hooper, Sameera Smith, Rachel Kane agus Jennifer Williams, daltaí ag Coláiste Doiminiceach Pháirc Mhucrois Domhnach Broc agus an Ard-Stiúrthóir Cúnta Maria Hurley sa Cheoláras Náisiúnta, 17 Deireadh Fómhair 2018. The competition is part of a weekend of activities taking place at the Rochestown Park Hotel for Comhdháil na gCeoltóirí, a conference for musicians. On Saturday, there will be an information session for musicians covering music royalties, visas, funding applications, and more, with an opportunity to meet with publishers, broadcasters and representatives from arts organisations. This will be followed on Saturday night by a concert of previous winners of the Seán Ó Riada Gold Medal. There is an entry fee of €10 for the final on Friday night, a nominal fee of €5 for entry to the conference, and the concert on Saturday is free. Logainmneacha Chontae Dhún na nGallBa chóir dúinn uilig logainmneacha dúchasacha an chontae a úsáid ar ár gcuid litreacha ar fud an chontae. Le cuidiú leat an leagan ceart a fháil, tá liosta anseo de na ceantracha agus na bailte móra is mó sa chontae. Tá sé i gceist againn cur leis an liosta seo san am atá le teacht. Má tá aon mholadh agat, nó aon logainm a ba mhaith leat a chur ar an liosta, thig leat iad a chur ar aghaidh chuig an Oifigeach Forbartha Gaeilge, Seán Ó Daimhín, ag sdaimhin Aicearrai Tabhair faoi deara: siúlóidí tús a chur trasna ó Ard-Mhúsaem ar an choirnéal thuaidh de Lár Páirce Thiar agus 77 Sráid. Teoranta do 25 duine in aghaidh an tsraith. Feachtas le bunú chun cothromas a bhaint amach i saol an spóirt?
amhail Fair Plé an cheoil thraidisiúnta?
Nár bhoichte saol an spóirt gan an raidió? Gan "siúd é ar an chaoga, siúd é ar an daichead, siúd é ar an tríocha, siúd é ar an talamh" Mhíchíl Uí Mhuircheartaigh, "schemozzle" Mhíchíl Uí Eithir agus ar ndóigh smeacharnach "KAAATTTTTTTIIIIIEEEEEEE TAAAAAAAAYYYYYLLLLLORRRRRRRR!" SBB?
Tá mistéir ar leith ag baint leis – mistéir nach mbaineann leis an teilifís – gan agat ach do chluas agus do shamhlaíocht. Ach bhí mistéir eile a bhain leis Dé Sathairn seo caite a bhain siar asam.
Ar thuras bóthair a bhí mé féin agus cúpla cara agus an raidió réidh againn do chluichí móra an lae. Bhí dhá chluiche mhóra ann ag an aon am amháin – Loch Garman agus an Ghaillimh i gcluiche ceathrú ceannais na sraithe iomána agus cluiche ceannais camógaíochta Chraobhchomórtas Sinsear na gClubanna idir Sleacht Néill agus na Sairséalaigh. Bhí go leor sa charr nach raibh Gaeilge acu agus roghnaíodh RTÉ 1 dá réir.
Tugadh tús áite don chluiche iomána agus achoimre ghearr anseo is ansiúd ar eachtraí na camógaíochta. I dtreo dheireadh na hiomána, fógraíodh go mbeadh plé ar ball ar US Masters an ghailf. Bhí go maith. Tá suim agam féin sa ghalf agus ba dheas cúpla leid mheáite a fháil faoin dóigh is fearr le mo nóta cúig phunt a bhronnadh ar na geallghlacadóirí i mbliana.
Ansin nuair a tháinig deireadh leis an chluiche iomána ghlac muid leis gur anonn go Cluain Eois a thabharfaí muid don chamógaíocht. Ach ní mar sin a tharla. An raibh fabht sa teicneolaíocht thall i gCluain Eois? An é go raibh púca éigin i script an láithreora? Arbh é Lá na nAmadán é?
Mistéir cheart!
Seachas dul caol díreach chuig an chluiche camógaíochta, an galf a bhí idir chamáin! Ach tá na Masters beagnach coicís uainn!
Caint leamh i stiúideo ciúin gan bhrí, murarbh ionann agus teannas na camógaíochta a bhí ag bolgadh chun buaice. Anonn linn ansin go Spórt an tSathairn Raidió na Gaeltachta agus mise ag brath aistritheoir comhuaineach i mbréagriocht Mhichíl Uí Mhuircheartaigh a dhéanamh díom féin do gach duine eile sa charr, nó fógraíodh go raibh "sciuird sciobtha" á tabhairt go Cluain Eois.
Dúradh go raibh Sleacht Néill i ndiaidh cúl cinniúnach ó phoc pionóis a scóráil agus gan ach 13 bhomaite fágtha. Bhí an cluiche, an cath, ina theas i gceart anois.
Ach cad a tharla ansin? Mistéir eile!
Seoladh an lucht éisteachta go tarraingt bheo chraobh pheile Dhún na nGall.
"Cá fhad a mhairfeadh an tarraingt seo?" a d'fhiafraigh muid. Níos mó ná na 13 bomaite faoi mar a fuair muid amach! Faoin am ar tráchtadh ar chluiche ceannais na camógaíochta arís, bhí sé thart. Faic na fríde a dúradh faoin chluiche idir an dá linn. Gan againn ach an toradh.
2-11 vs. 1-09 ar son mhná Shleacht Néill. Figiúr fuar matamaitice.
Cad a d'inis na figiúirí sin dúinn faoi shábháil Jolene Bradley sa chéad leath, faoi shábháil Eilís Ní Chaiside sa dara leath, faoi laochas Tina Hannon i rith an chluiche, faoi cheapadh mór Bhróna Ní Chaiside i mbéal an chúil, faoi… faoi… faoi…
Guth spréachta an tráchtaire a bhí uainn faoi thréine na coimhlinte, faoi gach pas agus poc amú, faoi gach sciorradh coise agus tarraingt léine, faoi gach éacht scórála agus gach gaisce crógachta. Cúl tuathail, nó más cirte a rá, bógaí dúbailte na stáisiún an t-aon éacht scórála a bhí le sonrú.
An é gur mheas lucht sceidealaithe RTÉ gur thábhachtaí comórtas gailf a bhí beagnach coicís ar shiúl agus tarraingt craoibhe ná cluiche ceannais na hÉireann? An é gur mheas sé nach raibh cluiche ceannais camógaíochta na hÉireann sách 'mór'? An gcaithfí amhlaidh le cluiche ceannais iomána na hÉireann idir Cuala agus na Piarsaigh? Cá raibh an chiall, an meas, an fair play?
An amhlaidh go bhfuil feachtas eile le bunú chun cothrom na Féinne a bhaint amach i saol an spóirt amhail Fair Plé an cheoil thraidisiúnta? An amhlaidh go bhfuil feachtas ar leith le bunú do gach uile mhionghné i saol na mban chun cothrom na Féinne agus an fair play atá ag dul dóibh a bhaint amach? Is é an donas a bhaineann le haibhneacha nach sníonn siad i gcónaí sa chúrsa chuí. Ní hamhlaid le canáil…
Déardaoin, Feabhra 18 2021 ag 5:25 am
Shiúil deirfiúracha de mo chuid i measc iarsmaí na nInceach i Machu Picchu. Caithfidh mise mé féin a shásamh le hiarsamí Chanáil an Lagáin ar na laethanta seo. Thart faoi 270 bliain ó shin a tosaíodh an obair ar an chanáil seo in Éirinn aontaithe faoi choróin na Breataine. Bealach iompair a bhí ann, bealach a bhí bunaithe ar an chóras iompair ba shine; aibhneacha agus lochanna.
Is é an donas a bhaineann le haibhneacha, ámh, nach sníonn siad i gcónaí sa chúrsa chuí. Tógadh an chanáil seo le hearraí a thabhairt as Béal Feirste chun an locha agus, ina dhiaidh sin, siar nó ó dheas. Agus tú ar an loch, d'fhéadfá do bhád a thiontú i dtreo Phort an Dúnáin agus na Banna agus ó Phort an Dúnáin chun an Iúir agus ó dheas go Baile Átha Cliath. Seanbhealach an uisce chun na gealchathrach.
Bhain pobal na tuaithe abhus úsáid as an chanáil le móin fhliuch an locha agus le prátaí a chur soir ar ais chun na cathrach. Bhí airgead le saothrú as an chanáil ar feadh tamaill fhada, ag saibhir agus ag daibhir.
Níorbh é Canáil an Lagáin an t-aon chanáil a tógadh abhus ach an oiread. Tógadh canáil i dTír Eoghain fosta, ceann beag le gual a thabhairt as an chontae sin isteach sa loch agus ón loch go Baile Átha Cliath, is é sin, san am a raibh luach ar ghual I dTír Eoghain. (Tá neart guail ann go fóill, creid é nó ná creid.) Measadh ag an am gur saoire é ná gual a thabhairt anall as Sasana. Sin agat trádáil uile-Éireann.
Ní raibh tú ag súil go mbeifeá i gcuideachta na nInceach nó go mbeifeá ag caint ar ghual Thír Eoghain inniu? Ná mise. B'fhéidir gurb é ceann de na buanna is mó atá leis an rud a tógadh, go gcuireann an rud fisiciúil i gcuimhne dúinn na daoine a mhair, an obair a rinne siad agus an tionchar a bhí ag an obair sin orainn.
'Lighters' a thugtaí ar bháid bheaga na canála; is dócha gur 'báirse' a thabharfaimis orthu sa lá atá inniu. An cosán ar a bhfuilim ag siúl inniu, an cosán ar a mbíonn pobal an cheantair seo ag siúl go minic anois, ba fá choinne caiple a tógadh é.
Ar chrann an chapaill a thit sé na báid a tharraingt an 25 áirithe míle anoir as an chathair chun an locha. Ag coisithe agus madaidh atá úinéireacht an chosáin anois ach feiceann tú rian na gcrúb go fóill, geataí faoi na droichid le go mbeadh cead a gcinn acu. Ní thiocfadh le capall bád a tharraingt an bealach seo a thuilleadh nó tá bruacha na canála tachta ag luachra agus saileacha.
Do bharúil, ar lig na caiple osna nuair a chonaic siad Loch nEathach sa deireadh, gur tuigeadh dóibh go mbeadh sos le fáil ó ualach na mbád? Ar tháinig líne cháiliúil sin Xeineafóin as croí eich: 'Thálatta! Thálatta!' – An fharraige! An fharraige! – agus a n-aistear ón chathair críochnaithe; don lá sin ar a laghad ar bith.
Tá rian na gceardaithe le feiceáil ar an chuid bheag seo den chanáil go fóill; tá loc gan úsáid ann – 'thóg an fear seo loc'; tá obair chloiche den scoth ann agus ráillí dubha iarainn ina seasamh ar imeall na canála le cosaint a thabhairt d'fhear agus do chapall de réir mar a líon an t-uisce an loc.
Tugann gach aon rud a sheal, mar sin féin. Thug an traein dúshlán na canála ar dtús agus thug an gluaisteán dúshlán na traenach ar ball. Tá na trí chuisle sin le feiceáil go soiléir sa cheantar seo; thiocfadh leat siúl ón chanáil go dtí an líne traenach go dtí an mótorbhealach.
Is é an mótorbhealach a thug bás na canála sa deireadh. Carnadh créafóg an bhealaigh úir isteach sa chanáil agus múchadh cuid mhór mhaith dá bruacha. Bhris an carr an nasc a cheangail an loch le hAchadh Gallán, Achadh Lí, Maigh Rath, Lios na gCearbhach agus Béal Feirste.
Ní thig le duine, deoraí, báirse ná capall a mbealach a dhéanamh chun na cathrach anois. Díoladh an talamh diaidh ar ndiaidh nó ní raibh airgead le baint as an uisce a thuilleadh. 'Dul chun cinn' a tugadh air sin ag an am. Is léir don dall anois gur botún a bhí ann. Sea, ní thiocfadh leat airgead a dhéanamh as an chanáil. Tuigeann gach aon duine sin. Ach nach trua gur caitheadh an obair a rinneadh le córas ar leith iompair a fhorbairt, gur caitheadh an obair sin i dtraipisí, nach ndearnadh iarracht an obair a chaomhnú – mar a chaomhnófá caisleán nó teach mór galánta? Year Two, BA (Gaeilge agus Léann an Aistriúcháin) ...This is a great course; the subjects Léann an Aistriúcháin and Gaeilge work so well together. Foinsenuachtan: Inniu Lá na mban! An mbeidh sibh ag dul ann? Ladies day today! Are you going? #gaeilge Thu, 28 Jul 2011 08:01:38 +0000 NET Date: Mon, 28 Apr 2014 16:55:14 GMT Connection: close Content-Length: 22390 Teorainneacha na Gaeltachta faoin mBille Nua Donncha Ó hÉallaithe Donncha Ó hÉallaithe Ní mó ná sásta atá Donncha Ó hÉallaithe le Bille na Gaeltachta. Is spéisiúil go raibh ‘aite’ in úsáid sa tSean-Ghaeilge, in áit an fhocail ‘múinteoir’, mar a chluintear go coitianta i nGaeilge an lae inniu. Le blianta beaga anuas, tugadh cuireadh don eagraíocht Ghaeilge CAIRDE Teo freastal ar an Oireachtas le seastán a reáchtáil le cuid mhór de na leabhair, dlúthdhioscaí, éadaí agus féiríní Gaeilge a bhíonn ar fail sa siopa Cult Úr, atá i ndiaidh siopa úr a oscailt ar bhunurlár Ionad Siopadóireachta Chathair Ard Mhacha. An cuimhin leat Ardán? Bhí an clár sin iontach, ach tuigim go raibh sé fíor dheacair orthu teacht ar aíonna suimiúla chuile sheachtain agus Gaeilge ar a dtoil acu.. Nótaí | MÓINÍN Foilsitheoirí
MÓINÍN, Loch Reasca, Baile Uí Bheacháin, (Ballyvaughan), Co. Clare, H91 RHD1, Ireland
e-phost/email: moininpublishers@gmail.com www.moinin.ie
Tel: 00 353 (0)65 7077256 / 00 353 (0)86 2118074
Ar fáil do Mhúinteoirí i bhfoirm PDF amháin ar chostas aon uaire scoile €50
'Nótaí ar an Úrscéal Trumptaí Dumptaí agus An Falla Mór' ó Pheann an Údair Féin
Dhá Dhráma don tSraith Shóisearach
Is minic nótaí á scríobh ag daoine ar shaothar agus gan aon eolas cruinn acu ar céard é a ghin an saothar sin, cad as a dtáinig na carachtair, conas mar a bheartaigh an scríbhneoir an plota a shaothrú, cén chaoi agus cén fáth ar shocraigh an scríbhneoir ar stíl agus ar struchtúr agus araile.
Anseo is é an tÚDAR FÉIN atá ag scríobh ar na gnéithe sin dá SHAOTHAR FÉIN. Mar sin, is le heolas agus le húdarás a dhéanann sé amhlaidh. Cé eile is fearr eolais ar an saothar ná an té a scríobh?
English Books / Leabhair Bhéarla
Sna Nótaí seo tá léargas críochnúil, cuimsitheach, iniúchach agus scagach curtha ar fáil ag an Laighléiseach don Oide, a léiríonn FÍRINNE an bhunúis atá leis an scéal, idir thréithe CARACHTRACHTA agus chéimeanna an PHLOTA, idir STRUCHTÚR agus STÍL agus eile. Ní hamháin gur Nótaí iad atá don Oide ach is Nótaí iad atá ar son an Oide. Mar scríbhneoir, mar iar-mhúinteoir agus mar oideachasóir, ní hamháin go dtuigeann Ré Ó Laighléis cás an dalta, ach tuigeann sé, ach go háirithe, cás an Oide a bhfuil air nó uirthi ábhar a theagasc. Cuimhnigh gurbh eisean an tOide sin tráth. Fágann sin uile nach i réimse na Tuairimíochta a fhágtar an tOide a théann i muinín na 'Notaí ar an Úrscéal Trumptaí Dumptaí agus An Falla Mór', ach i réimse na Fírinne.
'Notaí ar an Úrscéal GAFA'
ó Pheann an Údair Féin
Nótaí anseo don Oide ar an úrscéal GAFA, atá scríofa ag Ré Ó Laighléis féin, agus a chlúdaíonn go cuimsitheach críochnúil iniúchach na gnéithe den teagasc is gá maidir le príomh-eilimintí an tsaothair liteartha a chur i láthair na ndaltaí.
Sna Nótai seo, is é an Laighléiseach féin a thugann CÚLRA an scéil dúinn agus a chíorann agus a scagann eilimintí na CARACHTRACHTA, an PHLOTA, an STRUCHTÚIR agus na STÍLE dúinn, agus mórchuid eile. Tugann sé a shaineolas, ní hamháin mar Scríbhneoir an tsaothair, ach mar iar-Mhúinteoir agus Oideachasóir. Sna Nótaí seo léiríonn sé a thuiscint ar riachtanais an Oide atá i mbun an litríocht a theagasc do dhaltaí an Dara Leibhéil. Ar ndóigh, cé eile is fearr leis na Nótaí a scríobh ar an ábhar ach an t-údar féin, seachas tuairimíocht strainséara, nach bhfuil a fhios aige cad as a dtáinig an scéal nó carachtair nó plota agus conas mar atá siad á saothrú ag an scríbhneoir. Níos cóngaraí don bhaile, beidh Gaeil Átha Cliath ag tnúth go mór le Féile Chluain Dolcáin a bheidh ar siúl ón 7 Meitheamh go dtí an 12 Meitheamh. De réir an ESRI tá ar a laghad 23% de thuistí óga na 26 condae ar mhaith leo go mbeadh Gaelscoil ar fáil dá bpáistí agus faoi láthair níl ach 8% des na daltaí bunscoile sna 26 condae ag freastal ar bhunscoil lánGhaelach! In éineacht leis ar an CD, tá beirt aisteoir as Conamara – Caitlín Ní Chualáin (láithreoir le RTÉ Raidió na Gaeltachta, a chualathas cheana ar Gugalaí Gug!) agus Oisín Ó Fátharta (8), i bpáirt Frainc, an frog a bhí ag iarraidh eitilt. Deo agus anon: a cistíochta na filíochta agus próis ó pheann an údair anaithnid / gan ainm. - Baile Atha Cliath: Leabhair JR, 2007. Díolaim dAosaigh (Book) Ní rabhas ag rá go mbíodh do chuid Gaeilge uafásach san am atá caite -- is annamh anseo go bhfeictear Gaeilge scríofa maith, ach tugaim faoi deara í nuair a fheicim í. Le déanaí, is scríobh de do chuidse a tharraing m'iúl. Is bunreachtaíocht iad Achtanna an Oireachtais a bhíonn achtaithe ag an Dáil agus an Seanad agus a bhíonn sínithe i ndlí ag an Uachtarán. Áirítear ar an Oireachtas na trí institiúid Stáit sin. In 2002 agus 2003, achtaíodh 34 agus 47 Acht faoi seach. Achtaítear thart ar 1,000 - 1,500 leathanach de phríomhreachtaíocht gach uile bhliain. Tá thart ar 8,000 leathanach dAchtanna achtaithe nach bhfuil foilsithe sa Ghaeilge fós. Ní hamháin sin ach mar thoradh ar an obair chrua atá ar siúl inár scoileanna, go háirithe sna Gaelscoileanna, tá an Gaeilge anois á labhairt in áiteanna sa tír don chéad uair ó aimsir an Ghorta. History of the Parish of Creggan in the 17 th and 18 th centuries : With numerous ancient maps and illustrations (2) Comharthaíocht dhátheangach ar bhusanna Dhoire 'namhaideach' – Tuairisc.ie
Comharthaíocht dhátheangach ar bhusanna Dhoire 'namhaideach'
Tá cáineadh déanta ag an gComhairleoir Hilary McClintock (DUP) ar iarrachtaí an chomhairleora Kevin Campbell (SF) comharthaíocht dhátheangach a thabhairt isteach ar bhusanna Chathair Dhoire
Dé Céadaoin, Lúnasa 26 2015 ag 8:21 pm
Tá cáineadh láidir déanta ag comhairleoir de chuid an DUP ar fhógra an Chomhairleora Kevin Campbell (SF) gur chas sé le lucht sinsear bainistíochta Translink i gCathair Dhoire chun comharthaíocht dhátheangach ar bhusanna a bhrú chun cinn.
Dúirt an Comhairleoir Hilary McClintock (DUP) le Tuairisc.ie nach raibh aon ghá an chomharthaíocht a thabhairt isteach agus gur beag duine sa chathair a thuigfeadh í.
"Níl an t-airgead againn an féar a lomadh sa chathair gan chaint ar rudaí mar seo. Níl aon mheastacháin déanta againne ar an bpraghas ach is cinnte go mbeadh costas leis.
"Tagann sé seo cúpla seachtain i ndiaidh an vóta faoin athrú ainm ó Londonderry go Derry, agus fuarthas réiteach ar an scéal sin blianta ó shin ach táthar á tharraingt anuas arís. Tá an dá rud naimhdeach," a dúirt sí le Tuairisc.ie.
Dúirt an Comhairleoir Campbell go raibh an cruinniú a bhí aige an tseachtain seo caite 'an-dearfach' agus gur beag an costas a bheadh ar an athrú.
"Creidim gur féidir é seo a dhéanamh ar chostas an-íseal. Tá comharthaíocht Bhéarla agus Ghaeilge ar sheirbhísí bus Translink in Iarthar Bhéal Feirste ó 2011 i leith. Tá eolas dátheangach do phaisinéirí ag stopanna áirithe bus freisin.
"Téann na céadta dalta chuig scoileanna atá ag teagasc trí mheán na Gaeilge agus na céadta eile, idir óg agus aosta, ag freastal ar ranganna Gaeilge ar fud na cathrach agus ag glacadh páirte in imeachtaí cultúrtha agus spóirt trí Ghaeilge. Ba dhearfach agus forásach an beart é comharthaíocht dhátheangach a chur ar roinnt bealaí bus sa chathair seo," a dúirt Campbell.
Ach dúirt an Comhairleoir McClintock le Tuairisc.ie nach raibh san iarracht ach 'smoke screen' chun laigeachtaí Shinn Féin i réimse eile a cheilt. Dúirt bean an DUP gur é seoladh an philibín óna nead ag Sinn Féin a bheith ag caint ar chomharthaíocht agus ag seachaint ceisteanna faoi easpa fostaíochta agus fadhbanna tithíochta.
An Comhairleoir Hilary McClintock (DUP)
"Ní dóigh liom go bhfuiltear á iarraidh ar mhaithe le grá don Ghaeilge ach ar chúinsí polaitíochta amháin. Táimid ag iarraidh a bheith aibí agus forásach ach tá ceisteanna mar seo ár dtarraingt siar.
"Ní bheadh ann sa deireadh ach costas eile orainn. Chaithfí aistritheoirí a fhostú agus an córas taispeána ar na busanna a athrú. Bheadh imní orm go mbeadh cuid de na busanna ag tiomáint trí cheantair a gcuirfeadh comharthaíocht Ghaeilge isteach ar an bpobal fosta," a dúirt sí.
Níl an Comhairleoir McClintock den tuairim go gcabhródh postanna in earnáil an aistriúcháin le fadhbanna fostaíochta i dTuaisceart Éireann. We were delighted when Remy who was shortlisted for Bord Gais Energy Student Theatre Awards won the best overall on his Dramatic Critique on Jack and the Beanstalk. There was great excitement in the Bord Gais Theatre on Wednesday 4 th March when Simon Delaney announced Remy as the overall winner in this category. There were over 3300 entries from the four corners of Ireland for the competition . Tá réalt inár measc!!!!! Bhí lá iontach ag ranganna 5 & 6 i mBaile Átha Cliath ar an Chéadaoine. Maith thú a Remy táimid an bhródúil asat. Chuamar ar thuras go Dublinia tar éis sin agus dfhoghlaim muid faoi na Lochlannaigh i nÉirinn. Bhí béile galánta againn ar an bhealach abhaile agus bhí tiomanaí an mhaith linn go raibh maith agat a Hughie. Buíochas do Choiste na dTuismitheoirí a thug tacaíocht dúinn don lá fosta agus Bord Bainistíochta na Scoile. Look at the gallery for more photographs. Ard Mhacha – Ranganna Gaeilge do gach leibhéal ag tosú Dé Céadaoin 21 Meán Fómhair. Eolassean@cairdeteo.com 028 3751 5229 nó Cairde Teo ar Facebook. An bhliain seo chugainn a cheapfar cathaoirleach nua ar bhord an Fhorais agus a thréimhse ar an mbord caite ag Pól Ó Gallchóir
Caoimhín Mac Giolla Mhín, Liadh Ní Riada,Doiminic Ó Brolcháin agus Kevin O'Hara
Dé Céadaoin, Nollaig 23 2020 ag 2:00 pm
Tá ceathrar ball nua ceaptha ar Bhord Fhoras na Gaeilge, triúr a d'ainmnigh Sinn Féin agus duine amháin a d'ainmnigh an SDLP.
Is iad an ceathrar atá ceaptha ar bhord na heagraíochta trasteorann ná oifigeach pleanála teanga Mhúscraí Liadh Ní Riada, iarpholaiteoir de chuid Shinn Féin; Kevin O'Hara, gníomhaí de chuid Shinn Féin i gConamara; Caoimhín Mac Giolla Mhín, gníomhaí de chuid Shinn Féin as Béal Feirste agus stiúrthóir Chiste Infheistíochta na Gaeilge; agus Doiminic Ó Brolcháin, iarpholaiteoir de chuid an SDLP.
An bhliain seo chugainn a cheapfar cathaoirleach nua ar bhord an Fhorais agus a thréimhse ar an mbord caite ag Pól Ó Gallchóir.
Is é Barra Ó Muirí Cathaoirleach gníomhach Fhoras na Gaeilge agus d'fháiltigh sé roimh na ceapacháin boird go léir atá déanta le tamall.
Ghabh sé buíochas chomh maith le hiarchathaoirleach an Bhoird Pól Ó Gallchóir.
"Cuirfidh saineolas agus taithí na gcomhaltaí go mór le gnó an bhoird in 2021. Is mian liom focal ar leith buíochais a thabhairt dár gcathaoirleach, Pól Ó Gallchóir, ar tháinig deireadh lena thréimhse ar an bhord, as a stiúir, as a léargas agus as a thacaíocht d'Fhoras na Gaeilge ó 2017," arsa Barra Ó Muirí.
Idir an dá linn, dúirt Príomfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, Seán Ó Coinn, go raibh sé "thar a bheith bródúil" as an mbliain a bhí curtha isteach ag an eagraíocht agus na heagraíochtaí Gaeilge eile a gcuireann siad maoiniú ar fáil dóibh.
"Táimid anois ag feidhmiú ó chian le naoi mí agus tugann an méid a baineadh amach i mbliana misneach agus dóchas dom don bhliain atá romhainn.
"Léirigh pobal na Gaeilge ar fud na tíre go bhfuil an acmhainneacht acu agus an teacht aniar iontu mar phobal le tacú le chéile, le gníomhú mar phobal, agus le bheith mar phobal teanga, más pobal fíorúil féin é. Is mian liom focal ar leith buíochais a thabhairt do na sé cheanneagraíocht Ghaeilge as a ndua agus as a ndúthracht le linn na bliana seo agus as an tacaíocht a thug siadsan do phobail Ghaeilge ar fud na tíre.
"D'fhoilsíomar an chéad mhórfhoclóir Gaeilge le seasca bliain i mbliana agus tá lúcháir orainn go bhfuil os cionn 5,000 cóip díolta, tá na cóipeanna ag éirí gann cheana féin!"
Fág freagra ar 'Ceathrar ball nua ceaptha ar Bhord Fhoras na Gaeilge'
Éamonn Ó Gribín Dé Sathairn, Eanáir 2 2021 ag 2:06 pm
Feicim go bhfuil triúr ainmnithe ag Sinn Féin agus duine amháin ag an SDLP!
Ar bhfuair duine ar bith amach riamh conas a roghnaítear baill nua an bhoird?
Ceapaim go bhfuil sé fíor go bhfuil tuiscint (neamhscríofa) ag Sinn Féin agus ag an DUP , sé sin mar a leanas;
* roghnóidh Sinn Féin baill d'Fhoras na Gaeilge agus
* roghnóidh an DUP baill do Ghníomhaireacht na hUltaise?
Ar an mbealach seo, bíonn siad in ann an Córas D'Hondt a chur as a riocht, agus cinntíonn sé seo go bhfuil circa dhá oiread ball ar an mBord ag an dá pháirtí seo ná mar a bheidís i dteideal de ghnáth! Glactar páirt in imeachtaí comh-churaclaim is seach-churaclaim ina measc tráth na gceisteanna, Seachtain na Gaeilge, turas chuig drámaí Gaeilge, céilí agus Aifreann bliantúil a eagrú trí mheán na Gaeilge. Ceist an Achta Gaeilge ó thuaidh – The College View
HomeGaeilgeCeist an Achta Gaeilge ó thuaidh
Níl rialtas i Stormont ar feadh 13 mí anois. Tá ceist an Achta Gaeilge i measc na gconstaicí is mó le sárú sna cainteanna maidir le hathbhunú fheidhmeannas Stormont. Dar le ceannaire Sinn Féin, Mary Lou McDonald, níl 'riail dhíreach' ó Westminster mar rogha ann agus go bhfuil siad ag iarradh ar Arlene Foster agus an DUP filleadh ar ais ar chainteanna go luath.
Nuair a thug Príomh-Aire na Breataine Theresa May agus an Taoiseach Leo Varadkar cuairt ar Bhéal Feirste le déanaí ceapadh go raibh cinneadh déanta ann ach teipeadh ar na cainteanna arís.
Tá Acht teanga ó Sinn Féin mar reachtaíocht aonair. Dar le Comhaontú Cill Rimhinn a shínigh na páirtithe polaitíochta ó thuaidh i 2006, bheadh Acht Gaeilge curtha i bhfeidhm chun cosaint cearta na nGael sa Tuaisceart. 12 bliain níos déanaí níl acht ann fós agus níl rialtas ann ar feadh os cionn bliana anois.
Sa ráiteas is láidre le tamall anois dúirt Foster nach mbeidh aon glacadh ag a páirtí le hacht don Ghaeilge amháin, le comharthaí dátheangacha, le múineadh éigeantach na Gaeilge ná le cuótaí Gaeilgeoirí sa státseirbhísí.
Ach dar le Mary Lou McDonald;
"There was never any question of making Irish compulsory or of offending anybody else's sense of identity, or place or belonging."
Tá daoine ann áfach cosúil le Baroness Paisley, bean chéile Ian Paisley, atá ag cáineadh an easpa rialtais i Stormont ach nach gceapann go bhfuil gá le Acht don Ghaeilge amháin. Tá sé ráite aici nach bhfuil bac don Ghaeilge faoi láthair le cursaí mar atá ó thuaidh.
Ar an taobh eile áfach tá neart brúghrúpaí ann atá ag cur brú ar na ceannairí acht a thabhairt isteach. Is iad an dream dearg agus POBAL. Is í Janet Miller, Stiúrthóir an bhrúghrúpa POBAL agus tá sí den tuairim go gcaithfidh seasamh go docht daingean leis an Acht Gaeilge agus cearta do phobal na Gaeilge.
Tá BEO Gaelach agus Bródúil eagraithe ag Conradh na Gaeilge ar shráideanna Bhaile Átha Cliath chun an teanga a cheiliúradh. Ach freisin is í aidhm an ocáid ná chun aird a tharraingt ar na fadhbanna atá fós á bhfulaingt ó thuaidh agus sna Gaeltachtaí faoi láthair. Beidh an Dream Dearg agus muintir ó thuaidh ann chun a dtuairimí a chur chun cinn.
Is cosúil faoi láthair nach mbeidh réiteach go luath ar cheist an Achta ó thuaidh agus na cainteanna tar éis titim as a chéile arís. Gradam do Raiftearaí an Fíodóir Focal - Writing.ie
Gradam do Raiftearaí an Fíodóir Focal
Writing.ie | Magazine | Ag Scríobh
Tá Gradam Uí Shúilleabháin 2015 buaite ag an scríbhneoir Tadhg Mac Dhonnagáin agus a theach foilsitheoireachta Futa Fata, atá lonnaithe sa Spidéal tar éis cuntas beathaisnéise ar shaol agus ar shaothar Raiftearaí an File a fhoilsiú.
Féachann Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal leis na snátha eolais ar fad a bhaineann le saol agus saothar an fhile a shní le chéile ina scéal leanúnach a ríomhann saol Raiftearaí óna bhreith i dteach fíodóra i gCill Liadáin i gContae Mhaigh Eo sa bhliain 1779 go lá a bháis i scioból bocht, lámh le Creachmhaoil in oirthear na Gaillimhe, ar Oíche Nollag na bliana 1835.
Saol corrach a chonaic Raiftearaí: chaill sé radharc na súl ina pháiste dó de bharr ráig de ghalar na bolgaí, tinneas a mharaigh an t-ochtar deartháir agus deirfiúr a bhí aige. Fear fuinniúil, misniúil a bhí ann a sheas sa bhearna baoil go minic i gcaitheamh a shaoil: fear é a bhí tugtha don drabhlás ina óige ach a bhain cáil amach mar urlabhraí neamhbhalbh dá phobal brúite bascaithe, lá níos faide anonn. Mhol sé lámh láidir na bhFir Ribín ina chuid filíochta agus thug sé tacaíocht do chur chuige síochánta Dhónaill Uí Chonaill chomh maith céanna agus é siúd ag iarraidh Fuascailt na gCaitliceach a bhaint amach sna 1820idí.
Frances Fitzgerald An tAire Dlí agus Círt, Bláthnaid Uí Bhrádaigh, Cathaoirligh Coiste Roghnaithe Gradam Uí Shúilleabháin, Tadhg Mac Dhonnagáin, Údar, agus Máirín de Brún, Cathaoirligh Oireachtas na Gaeilge.
File ildánach a bhí i Raiftearaí: chuir sé a chreideamh domhain Caitliceach in iúl i gcuid mhaith dánta, a chum sé i ndeireadh a shaoil. Chum sé aortha agus dánta grinn, mhol sé gaiscígh spóirt agus sárcheardaithe a linne, chaoin sé daoine sa phobal a cailleadh de bharr tubaistí nó a chuir an réimeas Gallda chun báis go héagórach. Cuntas véarsaíochta ar stair na hÉireann atá sa phíosa is faide dá chuid, dán a chum sé le scéal a gcine féin a mhúineadh dá phobal neamhliteartha.
Déanann an leabhar seo tarraingt ar chuntais ón mbéaloideas agus ó fhoinsí liteartha araon, ó bhuntaighde nua agus ó léamh cúramach ar an leathchéad dán agus amhrán atá leagtha ar Raiftearaí. Féachann sé lena chuid filíochta a shuíomh sa tréímhse chorrach inar cumadh í agus le gaisce cumadóireachta an fhile a chur i gcomhthéacs thraidisiún na véarsaíochta in Éirinn.
Rugadh agus tógadh Tadhg Mac Dhonnagáin in oirthear Mhaigh Eo, i bhfoisceacht cúpla míle ó fhód dúchais Raiftearaí. Sa bhliain 2010, scríobh sé agus chuir sé i láthair scannán faisnéise drámaíochta faoin bhfile, clár a léirigh an comhlacht Sónta do TG4. Bhí script an scannáin ina bunchloch don leabhar seo.
Is cumadóir amhrán agus scríbhneoir é a bhfuil cónaí sa Spidéal air, áit a bhfuil véarsaí Raiftearaí fós le cloisteáil ina thimpeall ó fhonnadóirí sean-nóis an cheantair. Fón: 094 9544 295
Rphost: eolas@tourmakeady.com
Fón: 097 88082
Rphost: dunchaochain1@gmail.com
Fón: 097 85727/28/90
Rphost: comhardeirbhile@gmail.com
Fón: 098 43292
Rphost: info@acaill.com
Cuireann Togra Mhaigh Eo réimse cuimsitheach de sheirbhísí ar fáil do phobal Mhaigh Eo, ar nós campaí samhraidh, ranganna, drámaíocht agus cúrsa dioplóma. Spreagann Togra Mhaigh Eo grúpaí eile chun gnímh ar son na teanga.
Fón: 094 9022 444
Rphost: eolas@conradhmhaigheo.ie
Cuireann Gnó Mhaigh Eo seirbhísí aistriúcháin, comhairleacha agus tacaíochta ar fáil do ghnólachtaí a bhfuil spéis acu an Ghaeilge a úsáid ina ngnó.
Fón: 094-9010140
Rphost: gno@gnomhaigheo.ie
Eagraíocht Ghaeilge don Óige is ea Ógras, a reáchtálann clubanna óige fud fad na tíre. Eagraímid imeachtaí áitiúla, réigiúnacha agus náisiúnta araon.
Fón: 091 564 376 nó 087 927 0152
Rphost: gaillimh@ogras.ie Bhí ríomh-aithne agam cúpla bliain ó shin ar Ghaeilgeoir a bhí ina chónaí san Airgintín - Coffey/Ó Cofaigh ba shloinne dó. President | About | Your Questions Answered
Baile Eolas Your Questions Answered
Is Bród a thugtar ar mhadra sléibhe Beirneacha an Uachtaráin. Cónaíonn labradór darb ainm Fred in Áras an Uachtaráin chomh maith.
Cé mhéad seomra atá in Áras an Uachtaráin? Cé chomh mór atá na gairdíní?
Tá 92 seomra in Áras an Uachtaráin. Is oifigí cuid mhaith díobh sin agus úsáidtear cuid díobh le haghaidh stórais. Tá ceithre sheomra a úsáidtear le haghaidh coinní agus cruinnithe foirmiúla; An Seomra Bia Stáit, An Seomra Fáiltithe Stáit, Seomra na Comhairle Stáit agus an Parlús. Tóg an chuairt idirghníomach ar an teach. Tá Áras an Uachtaráin suite ar diméin 120 acra i bPáirc an Fhionnuisce.
Cén chaoi ar féidir liom freastal ar cheann de chóisirí gairdín an Uachtaráin?
Is féidir le baill an phobail agus/nó eagrais iarratas a dhéanamh chun freastal ar cheann de chóisirí gairdín bliantúla an Uachtaráin trí r-phost a sheoladh chuig [email protected] Tabhair do d'aire go mbíonn éileamh mór ar iarratais chun freastal ar na cóisirí gairdín agus dá bharr sin bíonn liosta feithimh. “Tá Conradh na Gaeilge an-sásta go bhfuil an oiread sin grúpaí idirnáisiúnta ag glacadh páirte sa churiarracht domhanda i mbliana. Táimid ag tnúth go mór le béim faoi leith a chur ar phobal diaspóra na teanga le dúshlán cainte na bliana seo, agus molaimid do dhaoine comhrá a dhéanamh le Gaeilgeoirí i gcóngar agus i gcéin ar-líne leis an haischlib idir 11 – 18 Deireadh Fómhair 2016.” Mhaígh an comhlacht leis gurbh amhlaidh go mbeadh “mearbhall” ar thomhaltóirí dá gceadófaí trádmharc do ‘Conn O’Mara’, go mbeidh a leithéid “mífhéaráilte” agus gurbh í íomhá “shainiúil” uisce beatha ‘Connemara’ a bheadh thíos leis. The children in the Model School took part in Cross Country Athletics Competition in Patrickswell. A huge effort was made and lots of medals were awarded. The children were presented with medals and certificates for their participation, for which their parents and the teachers were very proud. Laurel Hill Coláiste FCJ is a Catholic Voluntary Secondary School for girls, where Irish is the medium of instruction. Our mission is to provide a broad, balanced, education which fosters the academic, spiritual, personal and creative development of each individual, in a respectful and caring environment. Bíonn Seachtain na Gaeilge á cheilliúradh againn sa scoil chuile bhliain.I measc na n-imeachtaí a bhí againn go dtí seo, reachtáileadh Tráth na gCeist Boird, Comórtas Ghaeilgeoir na Seachtaine, Céillithe, leachtaí scríbhneora, Aifreann i nGaeilge, cuairteanna ar an nGaeltacht (Rath Chairn), seisiúin cheoil, ceardlanna drámaíochta agus cuairteanna ar dhrámaí na Gaeilge agus comórtas póstaera. Táimid ag súil go mór go leanfar leis an tradisiúin seo s’na bliante atá romhainn. Caithfidh muid súil a chaitheamh ar ról de hÍde féin mar bhéaloideasaí faoi leith, nó ní amháin go raibh suim sa Ghaeilge agus sa bhéaloideas aige, chuaigh se féin i mbun bailithe ag aois an déagóra agus dar le Daly (1972: ix), ‘this was the beginning of his distinguished career as a folklorist’. Ba é de hÍde a bhailigh agus a chuir bailiúcháin i gcló ar nós The Love Songs of Connacht agus The Religious songs of Connacht, agus amhráin ar nós ‘Bean an Fhir Rua’, ‘Caisleán Uí Néill’ agus ‘An Draighneán Donn’, saothair a chuir go mór leis an athbheochan liteartha, agus ábhar ó bhéal na ndaoine mar fhoinse leo. Mar sin de, ba bholscaire é ar son an náisiúnachais, agus bhí caidreamh daingean aige leis an traidisiún béil. Éiríonn le Alan Titley próifíl de hÍde a nochtadh, agus é a chur i láthair mar ‘enigma’ Saibhriú na teanga dó gan aon agó a chuir, sílim, go mór lena thuiscint do fhréamhluach na Gaeilge do mhuintir na hÉireann, ainneoin iad a bheith dall cuid mhaith air seo. Tá go leor daoine a mhaíonn gur aitheantas bréige a thugann CLG don Ghaeilge agus nach mbaineann an eagraíocht feidhm as na hacmhainní ollmhóra atá aici chun an teanga a chur chun cinn. Ar dtús, cúpla focal faoi Dhaonscoil na Mumhan féin, a bhunaigh Dáil na Mumhan de Chonradh na Gaeilge ag tús na gcaogaidí. Seán Ó Grádaigh and Sinéad Ní Ghuidhir from the Dioplóma Gairimiúil san Oideachas in the School of Education collaborated with students from the course to develop the iBooks with the aid of funding from An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG) Gwynedd

Contae is ea Gwynedd in iarthuaisceart na Breataine Bige, a bhfuair a ainm ón sean-ríocht Teyrnas Gwynedd. Cé go bhfuil sé sa dara háit is mó i dtéarmaí limistéar geografach, tá sé freisin ar cheann de na dúiche is lú daoine. Labhraíonn tromlach den daonra an Bhreatnais (ar a dtugtar freisin Comraig).
Is anseo atá Prifysgol Bangor (Gaeilge: "Ollscoil Bangor") lonnaithe agus folaíonn sé an leithinis álainn Penrhyn Llŷn, agus an chuid is mó den Pharc Cenedlaethol Eryri (Gaeilge: "Páirce Náisiúnta Eryri").
Úsáidtear an t-ainm Gwynedd freisin i gcomhair chontae bhuanaithe, a chlúdaíonn Ynys Môn chomh maith leis an chontae reatha. Go cultúrtha agus go stairiúil, is féidir an t-ainm a úsáid freisin chun an chuid is mó de Thuaisceart na Breataine Bige (mar shampla, an limistéar atá clúdaithe ag Chonstáblacht Gwynedd), a fhreagraíonn do na gcríoch is mó a bhí riamh i dTeyrnas Gwynedd.
De réir stadéir an stáit sa bhliain 2018, tá Breatnais ag 76.8% de dhaonra Gwynedd a bhí ar a laghad 3 bhliain d'aois ag an am. Cinnte le Dia tá na páirtithe polaitiúlta breá sásta polasaí iontach a bheith acu faoin Ghaeilge ach botún mór smaoineamh go bhfuil ceann ar bith de na pártithe dáiríre. Club Leabhar Chaisleán an BharraighClub Leabhar Bhéal Átha hAmhnaisMichael Longley i Leabharlann Chluain Cearbán
Lean an Leabharlann air An tAistear Farraige Thugadh sé cuairteanna rialta ar na ceantair Ghaeltachta in iarthar na tíre, ar ghnó an Chonartha agus chun feabhas a chur ar a chuid Gaeilge féin. Más í an Ghaeilge a mheall go Cois Fharraige mé 40 bliain ó shin, ní hí is údar liom fanacht ann. Stiúrthóir Léinn in OÉ Gaillimh – Tuairisc.ie
Stiúrthóir Léinn in OÉ Gaillimh
Fáiltítear roimh iarratais ar cheapachán mar Stiúrthóir Léinn in OÉ Gaillimh.
Déardaoin, Márta 12 2020 ag 3:47 pm
Tá an Stiúrthóir Léinn, a thuairiscíonn do Dhéan Feidhmiúcháin Choláiste na nDán, na nEolaíochtaí Sóisialta agus an Léinn Cheiltigh, freagrach as gach gné de cheannaireacht an Acadaimh. Dá réir sin, ní mór don Stiúrthóir Léinn an-tuiscint a bheith aige/aici ar an tábhacht atá leis an nGaeilge agus leis an Ardoideachas Gaeilge ar bhonn náisiúnta do na ceantair Ghaeltachta agus don Ollscoil. Is láidreacht ar leith de chuid na hOllscoile é gréasán uathúil Ionad Gaeltachta an Acadaimh sa chás seo.
Tá sé d'údarás ag an Stiúrthóir Léinn na polasaithe acadúla, riaracháin agus bainistíochta acmhainní a chur i bhfeidhm i gcomhar le Feidhmeannas an Acadaimh agus le Bord an Acadaimh. Tá an t-údarás seo a bheidh ag an Stiúrthóir Léinn ríthábhachtach chun go reáchtálfar an tAcadamh gan aon stró agus ba cheart go mbeadh an bhéim ar éifeachtacht agus ar shruthlíniú na bpróiseas cinnteoireachta. Mar Stiúrthóir Léinn, oibreoidh sé/sí, go háirithe, i gcomhchomhairle le Déan Feidhmiúcháin an Choláiste, Feidhmeannas an Acadaimh, Bord an Acadaimh, Riarthóirí na nIonad Gaeltachta, Cinn Scoile eile, Cinn Disciplín gaolmhar, Stiúrthóirí Clár agus Stiúrthóirí na nIonad Taighde a bhfuil ceangal idir iad agus an tAcadamh, de réir mar is gá. Beidh sé/sí ina b(h)all chomh maith de Choiste Straitéiseach Gaeilge na hOllscoile a bhfuil an tUachtarán ina chathaoirleach air.
Beidh ról ríthábhachtach ag an Stiúrthóir Léinn i bhforbairt agus i bhfeabhsú na gclár teagaisc, taighde agus tionchair ar an tsochaí san Acadamh agus i gcur chun cinn an fheabhais i measc na foirne agus na mac léinn. Cuirfidh an Stiúrthóir Léinn ceannaireacht agus fís ar fáil chun deiseanna idirdhisciplíneacha nua a chruthú taobh istigh den Acadamh agus idir an tAcadamh agus na Scoileanna. Áireoidh ról an Stiúrthóra Léinn freagrachtaí ar leith a d'fhéadfadh Déan Feidhmiúcháin an Choláiste a tharmligean chuige/chuici chomh maith.
Le haghaidh fiosruithe neamhfhoirmiúla, déan teagmháil le An t-Ollamh Cathal O'Donoghue, ríomhphost: cathal.odonoghue@nuigalway.ie
€117,916 go €151,477 sa bhliain (infheidhme i gcás iontrálaithe nua le héifeacht ó Eanáir 2011)
(Déanfar an ceapachán seo ar an scála Ollaimh Bhunaithe faoi réir pholasaí reatha pá an Rialtais)
Ní mór iarratais a bheith faighte faoi 17:00 (Am na hÉireann), 31ú Márta 2020. Ní dhéanfar iarratais a fhaightear tar éis an spriocdháta a mheas.
D'fhéadfadh grinnfhiosrúchán an Gharda Síochána a bheith le déanamh.
Déanfar ceapacháin faoi réir bailíochtú údarú oibre.
Tá sonraí breise le fáil ar líne ar www.djei.ie
Chun tuilleadh eolais agus Foirm Iarratais a fháil féach ar an láithreán gréasáin:
http://www.nuigalway.ie/about-us/jobs/ Ba cheart iarratais a dhéanamh ar líne.
Tabhair faoi deara go mbraithfidh ceapachán i bpoist atá fógartha ar cheadú na hOllscoile, agus ar théarmaí an Chreata um Rialú Fostaíochta don earnáil ardoideachais. Amhráin, Postaeirí, leabhair agus acmhainní eile a bheadh cabhrach.
Grupai Súgartha, Cuairt Baile agus Scléip an tSathairn
Interactive timeline - Select the stage that is relevant to you »
0-5 seachtain
Beidh cinní le déanamh agat maidir le sláinte do linbh. Tapaigh an deis chun do mhachnamh a dhéanamh ar chúrsaí teangan.
Learn more about this stage »
6-12 seachtain
Níl sé róluath bheith ag caint le do leanbh. Is breá le do leanbh do ghuth.
13-20 Seachtain
Is fiú cursaí teangan a phlé le do pháirtí. Conas is féidir libh cabhrú lena chéile Gaelainn a bheith agaibh ón tús.
21-28 weeks
21-28 Seachtain
D'fhéadfá tosnú ag léamh agus ag canadh led' leanbh anois. Cloisfidh an leanbh níos mó fuaimeanna as seo amach.
29- 40 seachtain
Muna labhrann tú féin Gaelainn cad faoi do chlann nó do chairde.
0-3 mhí
Pé méid Gaelainne atá agat féin, tá sé tábhachtach í a labhairt ón gcéad lá.
4-6 mhí
Déan aithris ar gach fuaim a dhéanann do leanbh. Spreagfidh sé sin do leanbh tástáil a dhéanamh ar fhuaimeanna.
6 mní
Tosnaigh ag léamh scéalta simplí. Téir an leabharlann. Tá bailiúcháin maith de leabhair pháistí acu. Ní ionainn aon dá ghnólacht, agus dá bhrí sin tá gach aon ghnólacht ag baint feidhme as an nGaeilge ar bhealach éagsúil óna chéile. Rathlin and Glens Irish: Seanchas GhIinntí Aontroma
Seanchas Ghlinntí Aontroma
Seosamh Watson a chuir in eagar
Réamhrá le Seosamh Watson
I Mí na Márta 1978 thug an tOllamh Seamas Ó Duilearga, grásta air, iasacht roinnt páipéir dom ina raibh an t-ábhar béaloidis agus Gaeilge a chruinnigh sé féin agus Eamonn Ó Tuathail i nGlinntí Aontroma idir 1920 agus 1929. Tá gach a bhfuil i nGaeilge ann curtha in eagar agam ó shin in Zeitschrift fur Celtische Philologie 40 (1984) agus nótaí scríofá faoin chanúint agam in iml. 44 (1987).
Mheas mé gur mór an trua gan an t-ábhar a bheith ar fáil go réidh ag cáinteoirí Gaeilge i gcoitinne agus, ar an tséala sin, dóibh siúd atá sé cóirithe agam anseo. Le bás an scoláire mhóir tháinig a chuid páipéirí i seilbh Roinn Bhéaloidis Éireann, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus tá mé fíorbhuíoch de cheann na roinne sin ar son ligint dom an obair seo a dhéanamh agus a fhoilsiú.
Nóta Eagarthóireachta don chéad eagráin
Litriú traidisiúnta na Gaeilge a chleacht an Duileargach sna scríbhinní seo, le cuidiú ó nósanna litrithe Ghaeilge na hAlban agus an Bhéarla chomh maith le coinbhinsiún eile a léiríonn tréithe éagsúla den chanúint. Ar mhaithe le soléitheacht tá na téacsanna athscríofa agam de réir nósanna litrithe an lae inniu ach amháin gur lig mé do dheilbhíocht agus chomhréir an ábhair. Níor leasaigh mé Gaeilge ar bith a bhí truaillithe, mar shampla, agus rinne mé iarracht foirmeacha canúnacha d'fhocail a fhágáil ann chomh fada agus nach mbainfeadh sin de thuiscint an léitheora. I gcás ar bith a bhfuil a leithéid i gceist tá cuidiú le fail ón FHOCLÓIR.
Foilsíodh na scéalta den chéad uair ar An tUltach, i Mí Eanáir agus i nDeireadh Fómhair 1989.
Réamhrá don dara heagrán :
Tá an leagan leasaithe do pháistí bunscoile agus nótaí sa bhreis déanta ag Ciarán Dunbar.
Modh Eagarthóireachta an dara leagan.
Tá na scéalta athscríofa sa litriú nua nuair is féidir ach scríofa i litriú na canúna nó sa litriú clasaiceach nuair is riachtanach sin de réir fhuaimeanna Ghaeilge Aontroma de réir mar a mínítear sa leabhar The Irish Dialect spoken in the Glens of Antrim (Holmer, 1940).
Cuireadh le nótaí gairide sa bhreis leis na scéalta ar fhoclóireacht an téacs agus ar na focail nach bhfuil le fáil i bhFoclóir Gaeilge - Béarla (Ó Dónaill, 1977).
SCÉALTA LAOCHTA
1. Gaiscígh an Bhá Dheirg
Is iomad uair a chuala mé na seandaoiní ag ársadh scéaltaí ag an tine ins an gheimhreadh ach chan fhuil mo chuimhne chomh maith anois.
Ársochaidh mé scéal duit bhon t-am a chuaigh na hÉireannaigh chun an chogaidh ar Shlua na Muc go hAlbain agus tá mé siúráilte nach fhuil a haon eilig in Éirinn a dtiocfadh leo an scéal sin a ársadh.
Bhí naoi gaiscígh inan cónaí ag Caisleán an Bhá Dheirg.
Bhí siad ag tul gach uile gheimhreadh ag seilg go Sliabh Luachair.
Nuair a bhí siad ar shiúl tháinig leathduine as Albain chun Caisleán an Bhá Dheirg.
D'fhiosraigh sé do bhean an toighe cá raibh na fir. D'árs' sí dó raibh siad ag seilg ar shiúl in Sliabh Luachair.
Dúirt sé léithi mur' mbeadh siad ag an chúirt eisean in Albain roimhe leis an am seo amárach go gcuirfeadh sé Slua na Muc orsa.
Nuair a tháinig siad na bhaile d'árs' sí dófa goidé dúirt sé. Chuir an tOrscrach an ordóg ina bhéal agus chan árs' an ordóg a bheag dó. Bhí sé ag tul tiompailt na cúirte fad na hoíche ag fáisceadh a chuid lámha.
Cha dtiocfadh leis an ordóg a bheag a ársadh dó. Thug sé na Gaiscígh leis ar maidin uile treasna barr na creige. Chonai' siad dódhéag fir ag teacht ag casaint orsa.
Nuair a tháinig siad chuca d'fhiosraigh an tOrscrach díofa cá as dófa ná goidé bhí siad a dhéanamh ansin. Dúirt haon aca leis go raibh siad ag amharc bho mháistir.
D'fhiosraigh sé díofa goidé thiocfadh leo a dhéanamh. Dúirt an chéad haon aca nuair a chogain sé a ordóg gur árs' an ordóg rud ar bith dhó. Dúirt haon eile aca leis go raibh seisean ina dhreapaire, go dtiocfadh leis dhul suas áit ar bith. Dúirt haon eile aca leis go raibh seisean ina shéachandair, go dtiocfadh leis báta a dhéanamh ina gcúig bhiomaide. Dúirt haon eile aca go raibh seisean ina ghadaí agus go dtiocfadh leis rud ar bith a ghoid.
Thug sé iad uile leis. Chuaigh siad síos chun Coiscéim an Choiligh agus an chéad haon a dúirt go dtiocfadh leis rud ar bith a ársadh, d'fhiosraigh an tOrscrach de có bhí ar barr na creige inné.
Chogain an seirbhíseach an ordóg agus dúirt sé leis gur leathduine as Albain a bhí ann ar b[h]arr na creige inne. Chuaigh an séachantóir a thógáil báta agus bhí an báta réidh aige ina gcúig bhiomaide agus chuaigh siad uile ar bord agus bhí siad ina deich bhiomaide aige cúirt an leathduine in Albain.
Nuair a chonai' an leathduine iad ag teacht dúirt sé leis féin go raibh sé cártaithe.
'Caithfidh mé rud inteacht a dhéanamh dófa.'
Dúirt sé leis an tOrscrach go raibh péiste ins a' chreig mhóir agus go raibh coileáin aici agus an dtiocfadh leo haon de na coileána a ghoid 'á rachadh siad chun cogaidh dhéanfadh an coileán sochar mhór dófa.
Dúirt an ghadaí go ghoidfeadh seisean an coileán. Dúirt an dreapaire go dtabharfadh seisean an gadaí suas chun an nead. Dúirt an leathduine leofa dá mhoscaladh siad í go strócfadh sí iad uile.
Thug an dreapaire an gadaí suas an chreig chun nead na péiste agus ghoid an gadaí an coileán agus tháinig siad le chéile anuas aríst go socair.
Nuair a chonai' na hAlbanaigh go raibh siad cártaithe leis na hÉireannaigh chuir siad faobhar bhon cogadh ar na hÉireannaigh agus chuaigh na hÉireannaigh go hAlbain a throid agus thiontaigh na hAlbanaigh iad féin chun muca agus throid siad mar sin agus mharbh siad iad uile ach an coileán, Spor Nimhe Brain - sin an [t]-ainm a bhí ar an choileán.
Tháinig Spor Nimhe Brain na bhaile chun Oisín. Cha raibh Oisín ag an chogadh agus bhí Oisín lá amháin ag siúl ar thráigh an Bhá Dheirg agus tháinig Pádraig chun a dhéin agus bhí Pádraig ag caint bhó Glas Dé.
Cha raibh fhios aige Oisín goidé an seort áite sin. Dúirt Pádraig leis go raibh a chomrádaí uile go léir in hIfreann agus thug Pádraig Oisín leis go hIfreann agus thaispeáin sé dó iad uile ag troid ansin. Dúirt Oisín nuair a chonai' sé iad.
'Chan fhearr bhuafa na chuca. 'Á mhairfeadh Garaidh agus Goll, Diarmaid na Lon agus an tOrscrach bhaineann siad an lá go sea'.
'Cha bhaineann,' arsa Pádraig. 'Beidh siad mar sin go brách'.
Nuair a chualaidh Oisín sin chuir sé a dhá láimh tiompailt ar mhuineál Phádraig agus dúirt sé leis go ndéanfadh sé rud ar bith a dh'iarrfadh sé air. Thug Pádraig Oisín chun an abhainn nó go mbaistfeadh sé é agus nuair a bhí sé ins an abhainn agus é 'gá bhaisteadh chuaigh tairne a chrostáin fríd cos Oisín agus dúirt Pádraig leis nuair a chonai' sé an fuil ar an uisce.
'Goide tá cearr?'
Dúirt Oisín go raibh an crostán fríd a chos. 'O,' arsa Pádraig, 'cad as nár árs' tú domh?' 'Shíl mé,' arsa Oisín, 'gur den bhaisteadh é.'
Barnaí Bhriain Mac Amhlaigh, Cluain Riabhach, Gleann Aireamh, Lúnasa 1925.
iomad : iomaí
chan fhuil : níl
Ársochaidh mé : inseoidh mé
bhon : ón, bho : ó
nach fhuil : nach bhfuil
eilig : eile
ársadh : inse
inan cónaí : ina gcónaí
tul : dul
toighe : tí
'árs' sí (
léithi : léi
mur : muna
cúirt eisean : cúirt s'aige
roimhe leis : roimh
orsa : orthu
dófa : dóibh
goidé : cad é
an tOrscrach : Oscar
a bheag : dada, rud ar bith
tiompailt : timpeall
fáisceadh : fáscadh
treasna : trasna
chonai' : chonaic
casaint : casadh
chuca : chuca
haon : duine amháin
aca : acu
bho : ó = 'faoi'; ag amharc bhó 'ag lorg', ag caint bhó: 'ag caint faoi'.
díofa : díobh
dhó : dó
séachandair (séachantóir) : cearpantóir (saor adhmaid sa chás seo)
báta : bád
biomaide : nóiméad
cártaithe : sáraithe
inteacht : (rud) éigin
an : dá, i.e. an rachadh = dá rachadh
mhoscaladh, dá [ls. a] mhoscaladh : dá mhúsclódh
chuir siad faobhar ón cogadh : d'fhogair siad cogadh
Glas Dé : Na Flaithis
áite : áit
mhairfeadh : mharódh
cha bhaineann : ní bhainfidh
gá baisteadh : a bhaisteadh
crostán : trostán
fríd : trí
cad as : cad chuige
Coiscéim an Choiligh : 'the Red Arch' de chóir Bhun an Dalla
2. Colla Dubh Mac Dhónaill
Bhí duine i bhfad ó shin anseo - an [t-]ainm a bhí air [ná] Colla Dubh Mac Dhonaill. Bhí sé ina chónaí i mBaile an Loig. Bhí sé éagsamhail láidir agus chuaigh sé go Baile Átha Cliath a dh'amharc a dhearthair agus chuaigh sé ag siúl treasna an tsliabh.
Nuair a chuaigh sé fad le Chontae an Dúin chuaigh sé isteach chun toighe a dh'iarraidh lóistín. Cha raibh aon duine istigh ach seanbhean agus a níon.
Dúirt sí nach dtiocfadh léithi lóistín a thabhairt dó, nach raibh fear istigh ar chór ar bith ach í fhéin agus a níon. Dúirt sé nach rachadh sé amach anocht. Luigh sé síos ins a' chearnaidh.
Dúirt sé go bhfuireochadh sé ansin gan taince díthe agus i mboilsceann na hoíche tháinig naoi fir chun an dorais agus scairt siad díthe an doras a f[h]oscail nó, ar ndóigh, go mbrisfeadh siad é.
Dúirt Mac Dhonaill díthe an doras a fhoscail. 'Féadfaidh mé sin!' arsa sise, 'For thusa haon de na robairí.'
D'fhoscail sí an doras agus tháinig naoi fir isteach agus dúirt siad léithi, 'tabhair suas do [chuid] airgead nó caithfidh sinn thú!'
Léim Mac Dhónaill as an chearnaidh agus dhruid sé an doras agus cheangail sé an naoi ar an urlár agus chuir sé an cailín óg ar maidin a dh'amharc bho chuideachta agus tháinig daoine léithi as an bhaile agus nuair a tháinig siad chun an toighe bhí naoi de na saighdiúirí ceangailte ar an urlár agus thug siad leofa iad.
Barnaí Bhriain Mac Amhlaigh, Cluain Riabhach, Gleann Aireamh. 1920, 1925.
éagsamhail : éagsúil = thar a bheith, éagsamhail láidir : thar a bheith láidir
dh'amharc a dhearthair : lena dheartháir a fheiceáil
cearnaidh : cearn (i. coirnéal)
go bhfuireochadh sé : go bhfuireodh sé (i. go bhfánfadh sé).
taince : buíochas (i. cead)
díthe : dí
boilsceann : lár
Féadfaidh mé sin : caithfidh mé sin [a dhéanamh]
leofa : leo
1. Cailín a bhí lán pisreach
Bhí cailín óg ina cónaí i dTamhlacht agus bhí sí lán pisreach agus chuaigh sí oíche amháin chun an áithe agus bhí clew snáithe léithi agus pill sí ceann an snáithe síos ins an áithe aoil agus roll sí suas é agus nuair a bhí sí gá rolladh suas bhí greim aige rud inteach air.
Scairt sí , 'Có sin tá ar ceann mo shnáithe?'
Scairt an duine a bhí ins an áithe, 'Tá Matt marbh i Machaire Fíolta.'
Tháini' sí isteach sa toigh ag greadadh a boise agus dúirt sí leofa istigh go raibh Matt marbh i Machaire Fíolta agus bhí siad uile ins a' toigh ag greadadh a mboise agus chuaigh siad uile ar siúl an oíche sin chun an faire in Machaire Fíolta. Agus nuair a chuaigh siad ansin bhí sé go maith. Cha raibh sé marbh ar chór ar bith.
Barnaí Bhriain MacAmhlaidh, Cluain Riabhach, Gleann Aireamh. 1926
Lán pisreach : lán piseoga
clew : ceirtlín
pill : sníomh (i. 'spin')
áithe : áith
gá rolladh : á rolladh
có : cé
greadadh a boise : ag buaileadh a láimhe le chéile, 'wringing their hands'
2. An Gearrán Dubh
Nuair a bhí mise óg bha mise ag buachailleacht na ba agus bha gearrán dubh ina measc. Chuaigh seisean ar siúl bhuaim ag léimnigh síos an bóthar is chuaigh mise ina dhiaidh.
Agus nuair a bha mise ar siúl chuaigh na ba, chuaigh siad san arbhar agus tháini' fear aníos an bóthar agus fhuair seisean greim ar an ngearrán agus nuair a bha é ar a dhroim chuaigh an gearrán a léimnigh agus thilg sé an fear ar an b[h]óthar.
Rith an gearrán ar shiúl aríst agus cha d'fhuair duine ar bith greim air aríst.
Agus chuaigh mise in d[h]iaidh na ba agus chuir mi iad isteach sa bhóitheach.
Máire Mhór Nic Cormaic, Bun an Duinne, 1920.
bha : bhí, bha é : bhí sé
bhuaim : uaim
léimnigh : léim
ar siúl : ar shiúl
thilg sé : theilg sé (i. chaith sé)
cha d'fhuair : ní bhfuair
aríst : arís
mi : mé
C. SCÉALTA CRÁIFEACHA
1. Bannaí an Táilliúra
Insidh mi scéal dhuit a chuala mi bhon tseanmhuintir tiompailte ar rud a thachair aon uair amháin. Thachair sé in áite a bheir siad Cloch Corr air.
Bhí coineascar amháin agus bhí sé éagsamhail ceoch : chan fheiceas tú do fhaid féin roimhe leat.
Agus díreach an t-am is measa a bhí [ann], shiúil duine beag isteach chun an toighe agus ghuigh sé orra foscadh an oíche dó, go raibh sé éagsamhail corthaí agus fliuch.
'Agus bheir[f]idh mé Dia daoibh ar son mo bhannaí nach gcuirfidh mi mo lámh ar rud ar bith go n-éirí mi ins a' mhaidin.'
Arsa Dónall, 'Chan iarraim bannaí nas fhearr agus caithfidh mé ligint dhuit fuireacht anocht.'
Luigh sé síos agus goidé a thachair i [m]boilsceann [na h]oíche nó am éigin ins an oíche d'eirigh sé agus bhí gréasaí maith d'éadach aige Dónall istigh - bhí sé in d[h]iaidh é fháil ón fhíodóir agus thug sé an gréasaí agus amach leis chun an móineach leis. Bhí an ceo ann i gcónaí agus cha dtiocfadh leis [a] fheiceáil cá raibh sé ag tul. Agus goidé a rinn sé : díreach ar maidin nuair a d'fhoscail siad an doras, shiúil sé isteach agus an gréasaí leis ar a ghualainn.
'Ha!' arsa Donall, 'bhí fhios agam go raibh bannaí maithe agamsa. Ag[us] sin mo ghréasaí ar ais aríst.'
Séamas Mac Amhlaidh, Bun na hAbhna. 1920
insidh mi : inseoidh mé
tiompailte : timpeall, tompailte ar : fá dtaobh de, faoi
tachair : tárla
beir, bheir siad : tug, tugann siad
coineascar : tráthnóna
chan fheiceas tú : ní fheicfeá
roimhe leat : romhat
ghuigh sé orra : d'iarr sé orthu
orra : orthu
corthaí : tuirseach
bheirfidh mé : tabharfaidh mé
nas fhearr : níos fearr
ligint : ligean
fuireacht : fuireach (i. fanacht)
boilsceann : 'lar'
gréasaí : gréasán
móineach : móinteach
rinn : rinne
2. 'In ainm Dé'
Chuala mé scéal beag ba ghnáth leis an tseanmhuintir a ársadh. Bhí drochaimsir ann agus bhí siad ag rith gach uile áite le heagal roimh na Sasanaigh.
Chuala siad go raibh na Sasanaigh ag teacht agus go mbeadh dream aca ann agus go mairbheadh siad inne uilig.
Lá amháin chonaic siad duine ag teacht ag marcaíocht agus bhí duine den triúr ina sheasamh ar an bhóthar. Bhí eagla air gurb é an duine a bhí siad ag amharc amach ar a shon. Bhí crann tabhaill aige agus cloch mhaith aige ann.
'In ainm Dé', arsa seisean, 'tilgim an chloch.'
Thilg sé an chloch agus bhuail sé e ins a' cheann agus mharbh sé é. Nuair a chuaigh siad fána dhéin d'amharc siad ina phóca agus fuair siad páipéar ansiúd a thaispeáin dófa gur[b] é an duine a bhí siad ag amharc amach ar a shon.
eagal : eagla
mairbheadh : maródh
inne : sinne
tilgim : teilgim; thilg sé : theilg sé (i. chaith sé)
3. An Mac Drabhlásach
Bhí an dís mac ag an duine áirid. Dúirt an t-aon ab óige aca le a athair, 'Athair, athair! Tabhair domhsa mo chuid!'
Agus roinn seisean orsa a mhaoin. Chuaigh sé ar shiúl agus bhí sé i bhfad ar shiúl agus shíl [an t-athair] nach bhfeicfeadh sé é go brách.
Tháini' sé arís agus é go bocht. Cha raibh a bheag éadach air nach raibh stróichte. Dúirt sé le a athair, an ligfeadh sé é isteach agus déanamh leis as haon do a lucht tuarastail.
'Teibh amach agus tabhair[ibh] isteach an laogh biata - seo mo mhac a bhí caillte agus a tháinig fo réir -­ marbhaibh é! Ithibh! Ólaibh! Bíbh [go] súgach!'
Séamas Mac Amhlaidh, Bun na hAbhna. 1925
áirid : áirithe
a bheag : dada, a bheag éadach air : éadach ar bith air
as haon : mar dhuine
lucht tuarastail : seirbhísigh
tabhair[ibh] : tugaigí
laogh : lao
biata : beathaithe, ramhraithe
fo réir : ar ais
marbhaibh : maraígí
ithibh : ithigí
Ólaibh : ólaigí
Bíbh : bígí
D. SCÉALTA ÁITIÚLA
An Bhean Fhalsa
Ins a' tseanaimsir nuair a bhí cláiríneach ann b'éigean do na comharsanaigh é a thabhairt ó thoigh go toigh. Ach goidé a shileas tú a thachair lá amháin.
B'éigean dófa [a] dhol thairis páirc agus bhí eallach ann agus thoisigh an tarbh a bhúirinigh agus ag teacht chun an déin.
Ghlac na balaigh eagla agus lig siad an barra síos agus d'fhag siad an cláiríneach ins a' pháirc. Có bhí ar tús ag an claí? Có ach an cláiríneach?
Cha raibh inti ach bean mhór falsa.
Séamas Mac Amhlaidh, Bun na hAbhna, 1920-1.
toigh : teach
dol : dul
thairis : thar
búirinigh : búireadh
chun an déin : ina dtreo, ionsorthu
balaigh : buachaillí; balach : buachaill
An mac tíre fá dheireadh a bhí in Éirinn
Mharbh siad an faolchú fá dheireadh a bhí in Éirinn in garraí m'athar, in áite a bheir siad Coill Uisneach air. Ársochaidh mé an dóigh daoibh a fuair siad é amach. Bhí scrios 'gá dhéanamh ar na caoirigh agus [ar] na huain agus cha dtiocfadh leofa a fháil amach goidé bhí 'gá dhéanamh.
Chuaigh buachaill de na comharsanaigh amach maidin amháin go moch agus bhí dhá mhadaidh leis.
Thoisigh sé siar Sliabh Bearracháin ach chuaigh sé síos go Lag na Loch - sin áite idir cúl Chnoc Ramhar agus Lag na Loch - agus chonaic sé an beathach ag folach ins an fhraoch agus cíob fada a bhí ann. Sin an áite a bhí an fuaimheas aige.
Thill sé chun an bhaile agus deir sé do na comharsanaigh go bhfaca sé an faolchú. Chuaigh siad uilig go léir amach agus a chuile madra maith a bhí aca. Thug sé iad chun an áite a chonaic sé an beathach ag folach.
Nuair a chuaigh siad chóir an áite d'éirigh sé. Thaispeáin an fear an áite dhóibh. Chonaic an mhuintir eile agus chonaic na madaidh a bhí leofa é. Chuir siad na madaidh air. Rith sé píosa maith amach chun an tsléibhe ach chonaic sé nach dtiocfadh leis na madaidh a fhágáil. Thiontaigh sé agus rinn sé ar son barr [na creige].
Chuaigh sé go dtí barr na creige a bheir siad Binn Bhán air ach cha dtiocfadh leis [a] fháil síos ansin. Ansin, rith sé go dtí áite a bheir siad Coire air ach cha dtiocfadh leis fháil amach ón tsléibh. Bha na madaidh ins an taobh amach dhe ansin anuas go dtí Mala na bhFóidí, áite a bhí sé cothrom.
Thill siad é agus chuir siad trasna Alt an Deiscirt é agus ansin go dtí Coill Uisneach. Bhí dhá gharraí ann agus bhí neart crainn móra ann.
Léim sé thairis an bhalla agus na madaidh ag a sháil. Bhí sé dall leis an fallas agus chan fhaca sé cá áite an raibh sé ag dul agus bhuail sé a cheann ar chrann mór agus thuit sé agus ansin rinn na madaidh air agus stróic siad ón [a] mhullach go dtí a sháil. Chuala mise gurb é sin an faolchú fo dheireadh a bhí in Éirinn. This is a special day for Donegal when the Gaoth Dobhair University campus celebrates its official opening and we are particularly delighted to honour the commitment to their Gaeltacht communities of three extraordinary people. The conferring of academic qualifications today also recognises the importance of delivering third-level programmes to communities in their own locality. Leabhar cuimsitheach praiticiúil ina gclúdaítear a bhfuil ag teastáil le Leibhéal 5 FETAC a bhaint amach sa Chumarsáid. Pléitear go mion le gach gné den chumarsáid – ó bhunscileanna na léitheoireachta, na héisteachta, na bpictiúr agus an scríbhneoireachta, go scileanna comhaimseartha na meán cumarsáide agus na teicneolaíochta eolais. Is as Gaeltacht Chorca Dhuibhne í Beirní Ní Chuinn. Tá sí ag plé leis an gcumarsáid ó bhí 1994 ann, tráth a ndearna sí Ard-Diplóma sa Chumarsáid Fheidhmeach in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Tá sí i mbun iriseoireachta le RTÉ Raidió na Gaeltachta ó shin i leith. Tugadh teastas oifigiúil Loachra Loch Lao do gach páistí a ghlac páirt, a bhuíochas le Comhairle Na Gaelscolaíochta a chur maoiniú ar fáil leis na teastais gleoite seo a dhéanamh. Ina theannta sin, tá duaiseanna breise curtha ar fáil ag príomhurra an Ghradam; The Galway Advertiser, chomh maith le: Fáilte Ireland, Snap Galway, Galway Bay FM, Údarás na Gaeltachta, ARÓ, Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus Cumann Tráchtála na Gaillimhe. Tá eolas air in Dictionary of National Biography agus ag Nicholas Williams in I bPrionta i Leabhar. Na Protastúin agus Prós na Gaeilge 1567–1724, 1986 Original cover of Turas an Oilithrigh showing two men walking along with one of them carrying a heavy load and Wrath to Come written on a sheet of paper in his hand. That is a good idea. One of the fears I have about it, however — I did not do a headcount on this — is that most of the speakers who speak in Irish today are teachers. What we are very likely to have around the House are teachers talking to teachers talking to very good students. That is not a bad thing in itself but where does it go to and how far does it spread? That is the part I would be concerned about. I am not saying that is the total make up of what is in the Motion or the report but that is the way it seems to me. It would not give people much younger than myself any advantage in getting hold of the language. If the Irish was translated as people spoke for the benefit of non-Irish speakers in the Chamber it would be of some assistance. Of course, it should not stop in the Houses of the Oireachtas. Dublin Corporation have been making attempts to have Irish spoken and it could extend beyond that. AN GAIRDÍN AGUS AN CHOMHAIRLE - Cultúr na hIaráine
AN GAIRDÍN AGUS AN DÍOR
29 2017 Samhain 26 2019 Meitheamh
Teideal bunaidh: باغ و سیلاب ، چشم اندازهای ادبیات معاصر فارسی
Údar: Arna chur in eagar ag Faezeh Mardani ، Fabrizio Foschini, Evelin Grassi, Ali Asghar Mohammadkhani, Ziyā 'Movahhed, Nahid Norozi, Maurizio Pistoso, Ghorban Ali Pourmarjan, Carlo Saccone, Natalia Lucietta Tornesello, Anna Vanzan
Uimhir an leathanaigh: 208
ISBN: 978-88-548-9515-7
Tá toirt na n-imeachtaí sa chéad Chomhdháil Idirnáisiúnta ar Litríocht Chomhaimseartha Peirsis, a tionóladh ar 12 i mí an Mhárta 2015 ag an Alma Mater Studiorum - Ollscoil Bologna, san áireamh ranníocaíochtaí na n-ollúna as ollscoileanna na hIodáile agus eachtrannacha. Laistigh tá taighde stairiúil agus machnaimh chriticiúla ann maidir leis na nuálaíochtaí litríochta agus liteartha a bhain leis an "bhfilíocht nua" agus an "prós nua-aimseartha" sna blianta 100 deireanach sna tíortha a labhraíonn Peirsis. Leagann príomhthéamaí na dtuarascálacha béim ar chonair na n-athruithe stíle a táirgeadh le céad bliain anuas. Is taighde iad seo a scrúdaíonn breith agus forbairt léiriúcháin litríochta nua san Iaráin agus i dtíortha comharsanacha amhail an Táidsíceastáin agus an Afganastáin, áit a raibh forbairt shuntasach ag litreacha Peirsis. Aontaím. Is teanga í an Ghaeilge, ní dátheanga í. Cuid de mheath na teanga is ea na yeah, like, ye know, so, just-annaí a úsáideann daoine agus iad ag caint. Níl neart air sin, an rud a tchí a leanbh a ní an leanbh, agus feictear do dhaoine go bhfuil na nósanna céanna ag chuile dhuine (rud nach fíor dála an scéil). Ach is ceart caighdeáin níos airde a bheith ag iriseoirí agus ag a n-eagarthóirí. Cá mbeadh an Béarla dá mbeadh BBC agus an Irish Times srl i mbun na ndrochnósanna céanna atá ag chuile ghnáthchainteoir Béarla. Ní bheadh an dea-shampla le fáil agus bheadh an Béarla ina phatois laistigh de dhá ghlúin. Nach dtuigeann na daoine a scríobhann agus a labhrann an Ghaeilge mar ghairm (ie iriseoirí, craoltóirí srl) gur clocha móra iad i mballa cosanta na Gaeilge. Ba cheart dóibh an fód a sheasamh i gcoinne patoisú na Gaeilge seachas a patoisú a bhrostú. Seachtain na Gaeilge atá ann agus Dé Máirt seo caite, chuaigh na páistí i Rang 4, 5 & 6 go dtí an leabharlann i mBun Dobhráin. D'imríomar cluichí biongó agus bhí an-spraoi agus spórt againn! Bhuaigh Lee, Ben, Drew agus Louise duaiseanna agus thógamar leabhair abhaile linn. Ardachadh, Caisleán Easa Duibhe, Baile an Chlochair, Baile Conraoi, An Baile Dubh, Baile Aogáin, Baile Uí Argáin, Béal, Carraig, An Tóchar, Cluain Tiobraid, Drom Mártain, Dubháth, Inis Mhór, Gallán, Baile Uí Dhonnchadha, Cill Feichne, Cill Eithne, Cill Lamhraí, Cill Maighne, Cill Seanán, Cill Tóma, Liatroim, Lios Lachtín, Lios Eiltin, Lios Tuathail (Tuath), Leic Snámha, Mágh Inse, Maigh Mheáin, Ráth Aodha, Srón Abhann, Tairbeart, Tearmon, Trian Iarthach, Urlaidhe, i sean-Tuathcheantar Lios Tuathail; Ó shin, tá cuntas oifigiúil Chonradh an Gaeilge, @cnag, i mbun díospóireachta leis an gcuntas aontachtach faoin ngá atá ann d’Acht Teanga don Ghaeilge amháin ó thuaidh agus faoin nGaeilge trí chéile. Tá ‘cruinnithe práinneacha’ á lorg ag Conradh na Gaeilge leis na hAirí airgeadais agus caiteachais ó thuaidh agus ó dheas maidir leis an laghdú a bhfuiltear ag caint faoi ar bhuiséad Fhoras na Gaeilge.
“Tá an scéal seo níos measa fós nuair a chuirtear san áireamh go bhfuil an Rialtas ó dheas ag beartú caiteachas breise de €1.5 billiún a dhéanamh an bhliain seo chugainn. Bheadh sé scannalach amach is amach dá mbeadh an Ghaeilge thíos leis agus an oiread sin airgead breise á chaitheamh acu,” a dúirt sé. “Dearcadh an Teangeolaí ar Chomharthaí Sóirt Ghaeilge an Lae inniu” in Ruairí Ó hUiginn [eag.] (2001) Léachtaí Cholm Cille 31, 128-149. Fáiltíonn Forbairt Naíonraí Teoranta roimh fiosrúcháin i dtaobh Naíonraí nua a chur ar bun. Tá faisnéis mar gheall ar conas Naíonra a chur ar bun ar fáil ar an láithreán seo. Tá orainn Gaeilge a bisigh sna búnscoileanna agus ag an dara leibhéal, agus béim a chur ag na Ghaeltachtaí, agus níos mo ranganna Gaeilge a eagraigh. Is fearr deireanach ná riamh, ach cé go bhfuil an plean 20 bliain don Ghaeilge deireanach á fhoilsiú, is cinnte gur maith ann dó. Níl an Roinn Oideachais sásta a rá céard atá i ndán do scrúduithe cainte na hArdteiste nuair a ceistíodh iad
Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 6:02 am
Pléifear a bhfuil i ndán do scrúduithe na hArdteiste, béaltriail na Gaeilge ina measc, ag cruinniú speisialta an tseachtain seo.
Tá an Roinn Oideachais agus Coimisiún na Scrúduithe Stáit (SEC) i mbun pleanála do scrúduithe na hArdteiste 2021 i láthair na huaire agus iad ag iarraidh dul i ngleic leis an ngéarchéim sláinte phoiblí atá cruthaithe ag an Covid-19.
Mar chuid de na hullmhúcháin, tá grúpa comhairleach speisialta bunaithe chun scrúduithe na hArdteiste a phlé agus beidh cruinniú ag an ngrúpa sin Dé hAoine, an 15 Eanáir.
Tá an brú atá á chur ar an Rialtas fógra a dhéanamh faoi Ardteist na bliana seo ag méadú, go háirithe i gcás na scrúduithe cainte a thosaíonn mí an Mhárta.
Tá ionadaithe ón Roinn Oideachais, an Roinn Ardoideachais, an SEC. daltaí, tuismitheoirí, múinteoirí, boird bhainistíochta scoileanna agus an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta ar an ngrúpa comhairleach.
I measc na rudaí is práinní atá le plé ag an gcruinniú, tá cás na scrúduithe cainte.
Dúirt urlabhraí ón Roinn Oideachais le Tuairisc.ie go raibh sé ina rún láidir ag an Roinn scrúduithe na hArdteiste a reáchtáil ach diúltaíodh aon eolas a thabhairt maidir leis na scrúduithe cainte a bhfuil amhras mór ann faoina bhfuil i ndán dóibh.
"Is é rún daingean na Roinne agus an Aire Oideachais scrúduithe 2021 a reáchtáil agus na bearta cuí sláinte phoiblí agus aon réiteach eile a bheith faoi réir chuige sin," a dúradh.
Reáchtáiltear na scrúduithe cainte idir mí an Mhárta agus mí Aibreáin gach bliain ach cuireadh ar ceal anuraidh iad de dheasca na paindéime iad agus tá siad i mbaol arís i mbliana.
Is ionann scrúdú cainte Gaeilge na hArdteistiméireachta agus 40% de na marcanna ar fad. 25% atá ag gabháil do na scrúduithe cainte i scrúdú Ardteiste na Fraincise, na Gearmáinise agus na Spáinnise.
Rinneadh leasuithe eile ar Ardteist na bliana seo mar gheall ar an méid ama scoile a chaill daltaí nuair a dúnadh na scoileanna mí Márta 2020 de bharr an choróinvíris.
Laghdaíodh an méid den siollabas a bheidh éigeantach sna hábhair ar fad, agus tugadh rogha níos leithne do dhaltaí agus iad ag freagairt ceisteanna sna scrúduithe stáit.
Tá 61,000 dalta ag tabhairt faoi scrúdú deiridh na hiarbhunscolaíochta i mbliana.
Tharraing an Rialtas raic an tseachtain seo caite nuair a fógraíodh go raibh iarbhunscoileanna an stáit le hathoscailt trí lá sa tseachtain do dhaltaí Ardteiste amháin.
Cáineadh go láidir an plean agus caitheadh i dtraipisí é.
Fág freagra ar 'Scrúdú cainte le plé ag grúpa comhairleach speisialta an tseachtain seo'
Mícheál Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:21 am
Is é an scrúdú cainte an mhír is tábhachtaí den scrúdú Gaeilge don Ardteist. Tá todhchaí na teanga labhartha ag brath go mór uirthi. Botún mór a bheadh ann an mhír seo a chur ar ceal dhá bhliain as a chéile, dar liom.
Sarah Lily Lynch Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:44 am
I think the oral exams should not go ahead as a decision needs to be made now and in the current climate is it impossible to determine whether it will be safe to perform them in march. Students need an answer now and I think the most logical thing to do would be a predicted grade for our orals compiled over the last 2 years by our teachers and what we received in the Junior Certificate Orals, factoring in additional time to study and the fact that we were denied the opportunity to go to the Gaeltacht or abroad to strengthen our chosen languages. This is better than giving every student 40/40 because it means students get what they deserve and what they have worked for.
Ciaran Kavanagh Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:45 am
An rud is tábhachtaído do mise ná go ndéantar cinneadh go luath. is fearr an t-am mortlaíochta a ullmhu. In ainneoin sin is cuma liom cad a tharlíonn, beidir gach duine ag fáil 100 faoin gcéad is fearr ach níl se ró-thábhtach cad a dheanamh.
Emily Barrett Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:47 am
Mar daltaí 6ú bliana, tá an t-alt seo ar cheann de na píosaí faisnéiseach a léigh mé maidir lena bhfuil ag tarlú lenár scrúduithe. Tá strus dochreidte ar daltaí faoina bhfuil ag tarlú lenár scúduithe, tá mearbhall orainn agus níl soiléireacht againn. Tá sé bunúsach go bhfaighimid cinntí soiléire cinntitheacha maidir lenár dtodhchaí ag an gcruinniú seo ar an 15ú. Tá go leor roghanna féideartha ann maidir le conas is féidir leo na scrúduithe béil a chur ar stáitse ar bhealach sábháilte agus cothrom, mar shampla lenár múinteoirí scoile féin a bhfuil taithí acu ar scrúdaitheoirí nó ar líne trí zoom le scrúdaitheoirí seachtracha. Mar daltaí ní mór dúinn ár scrúduithe béil a dhéanamh, is céatadáin mhóra dár ngráid iad agus táimid ag obair ina dtreo le cúpla bliain anuas. Tá súil agam go dtuigeann an roinn tábhacht na scrúduithe seo agus go gcabhróidh sí linn iad a chríochnú ar bhealach sábháilte.
Orla Nic Liam Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:51 am
Is dálta ardteist mé agus táim ag déanamh ardleibhéal i nGaeilge i mbliana. I mo thoirm, ní raibh an bealach ar déileáladh leis na scrúduithe béil anuraidh inghlactha. Nuair a fhaigheann gach duine céad faoin gcéad, tá daoine ardleibhéil faoi mhíbhuntáiste agus níl sé sin féaráilte ar bith. Muná bhfuilimid in ann na scúduithe béal a dhéanamh mar gnáth, ceapaim gur féidir linn iad a dhéanamh tríd zoom nó lena múinteoir inár scoileanna. Ceapaim go mbeadh rudaí mar sin i bhfad níos fearr agus níos cothroime do ne dáltaí mar ag an am seo, táimid ag obair go dian.
Emilia Connolly Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 11:55 am
Día Duit,
Is dalta sa séú bhliain mé agus ba mhaith liom mo thuairimí ar na scrúdaithe cáinte a phlé leat. An bhliain seo chalet bhí na scrúdaithe cáinte go leir curtha ar ceal, agus fuair daltaí cead faoin gcéad sa páirt seo den scrudu. B'fheidir an bhliain seo chaite, ní raibh an am ag an Rialtas, chun 'Plan B' a smaoineamh nó a dhéanamh, ach i mbliana tá an am againn chun mbealaí difriocht a phlé leis na scrudaithe cainte muna bhfuil muid in ann iad a dhéanamh mar is gnath.
Tá cupla smaointe agam mar shampla;
1. Is feidir linn na scrúdaithe cáinte a dhéanamh ar líne ar Zoom, nó Google Meet. Tá an teicneolaiocht againn agus caithfimid é a úsáid.
2. Is feidir linn iad a dhéanamh sa scoil, leis ár muinteoirí. Tá a fhios agam go mbheadh fadhb ann leis an cothroimeacht agus leis na marcanna, ach an bhliain seo chaite, bhí an Rialtas sasta leis na muinteoirí ag marcáil na daltaí leis na gráidanna tuartha. Is feidir linn seol físean do Coimisiún na Scrudáithe Stáit tar éis an scrudu.
I mo thuairm, ceapaim le grupa polaiteoirí ag obair le cheile, is feidir linn mar tíre, réiteach a fhail ar fadhb na scrudáithe cainte, gan iad a curtha ar ceal, mar níl se an taon réiteach don fadhb sin.
Bríd Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 12:06 pm
Leithscéal maith don Stáit chóras an teanga a chur i gCré na Cille & an scraith deiridh a chur uirthi. BYE BYE don Pholasaí don Oideachas Gaeltachta más ann dó ariamh………Cur i gCéill….
Lisa Sutton Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 1:41 pm
Is datla séú bhliain mé agus táim ag éiri níos buartha lá i ndiadh lae faoi na scrúdaithe cainte. Níor chulamar faic go foill faoi cathain, conas nó má mbeidh ár scrúdaithe cainte agus ár Ardteist ar súil. Cuireann an neamhcinnteach lagmhisneach orm agus mo chomhscolairí, agus tá sé fíor deacar leannuint ar aghaidh ag staidéar gan aon nuacht nó dóchas. D'oibrigh mé go dian ar mo Ghaeilge labhartha agus ar mo theangacha eile agus i mo tuairim, níl sé cóir chun lánmharcanna a thabhairt a gach uile dalta sa tír. Is eol go chách nach dócha é go dtarlóidh na scrúdaithe cainte mar is gnáth, ach tá cúpla réitigh shimplí. Tá muinteoirí i formhór na scoileanna sa tír cé go bhfuil taithí acu ag scrúdaigh na béaltrialacha agus beidh siad in ann ár scrudaithe a dhéanamh. Chruthaigh na muinteoirí an bhliain seo cáite gur fhéidir leo bheith cóir agus cothrom leis na torthaí thuar. Mar sin, ní feicim cén fath nach fhéidir leo ár scrúdaithe a scrúdaigh mar bímid ag meascadh le chéile ar aon nós. Freisin, is féidir na scrúdaithe cainte a dhéanamh tríd seomraí cainte, cosúil le Zoom. Tá siad sábhailte agus easca le úsaid, mar tá fhios againn go léir. Tá súil agam gur thiocfaidh an Rialtas ar réiteach go luath mar tá tionchar ollmhór ag an strus agus an neamhchinnteacht ar mheabhairshláinte an aos óige.
Alan Gordon Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 2:33 pm
Dia dhuit mo chara,
Táim ag obair go dian agus ag staidéar freisin don Ardteist i mbliana, ag déanamh Gaeilge agus Spáinnís. Caithfidh mé a admháil go bhfuillim beagánín buartha faoi na scrúduithe cainte i láthair na huaire, mar níl aon soléireacht ann. Tá a fhios agam gur ceist chasta agus deacair é sin agus i mo thuairim, ní bheidh gach duine sásta le réiteach amháin.
An bhliain seo caite, cuireadh na scrúdaithe cainte ar ceal agus tugadh marcanna iomlán do gach dalta. Ní raibh sé seo ceart, cóir nó cothrom mar d'oibrigh daltaí áirithe go crua, níor oibrigh daltaí eile chomhdhian, agus fuair siad na torthaí céanna.
Tá sé fíorthábhachtach a rá go raibh tionchar ollmhór ag an tréimhse dianghlasta ar ár gcuid teangacha. Ní raibh ranganna ábalta labhairt le chéile ar feadh leathbhliain anuraidh, agus ní bheimid in ann an scrúdú cainte a cleachtú ar feadh níos mó ama i mbliana. Mar sin, tá imní ar dhaltaí faoi na marcanna a gheobhaidh siad. Freisin, cuireann na tréimhse seo isteach go mór ar ár meabharshláinte agus tá rudái níos tábhachtaí ann ná na scrúdaithe.
I mo thuairim, tá dhá réitieach ann. Rinne an tréimhse dianghlasála éagóir ar daltaí gan ríomhairí agus Wifi. Ní bheadh sé cóir an scrúdú céanna a thabhairt do chách. Mar sin, caithfimid na scrúduithe cainte a chur ar ceal arís, ach an am sin, thabharfaí marcanna tuartha do gach dalta. Déanaimid scrúdaithe go minic agus tá a bhfios ag na múinteoirí an méid marc a gheobhaimid.
Is é an réiteach eile ná na scrúduithe a dhéanamh lena múinteoirí sa scoileanna. Tá na cáilíochtaí ag formhór na múinteoirí chun na scrúdaithe a dhéanamh. Thabharfaí ár múinteoirí marcanna cearta dúinn mar bíonn siad ag éisteacht linn go minic agus tá a bhfios acu an léibhéal teanga atá againn.
Ní féidir linn scrúdaithe cainte a dhéanamh ar Zoom mar cheilfeadh daltaí an scrúdú gan aon agó, bheadh sé i bhfad ró-éasca. Freisin, tá sé ró-chotúirteach na scrúdaithe a dhéanamh leis an scrúdaitheoir. Tá líon na gcásanna ró-ard agus tá daoine goilliúnacha ag gach dalta agus múinteoir.
Mar chonclúid, is iad na réitigh ná marcanna tuartha a thabhairt nó an scrúdú a dhéanamh leis an múinteoir scoile in ionad an scrúdaitheoir. Tá daltaí faoi bhrú agus tá imní orainn agus tá sé an-thábhachtach go ndéanfaimid ceann de na réitigh seo.
Jenny Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 2:39 pm
Mar mhac léinn reatha sa 6ú bliain creidim go bhfuil sé tábhachtach dúinn ar a laghad roinnt soiléireachta a fháil maidir lenár scrúduithe béil. Creidim gur féidir na scrúduithe béil a dhéanamh ar zúmáil nó google bualadh le chéile nó fiú lenár múinteoirí féin. Anuraidh bhí muinín ag na múinteoirí gráid tuartha a thabhairt mar sin creidim gur féidir muinín a bheith acu arís sna scrúduithe béil. Tá an teicneolaíocht againn chun dul ar aghaidh leis na scrúduithe seo. Sílim go bhfuil sé ríthábhachtach go dtiocfar ar chinneadh go luath d'fhonn an t-am a thabhairt dúinn ullmhú.
Roisin Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 4:26 pm
I think the orals should go ahead. The teachers within schools can easily examine us as many of them are already official examiners. I think the most important thing is that we are actually told what is going to happen instead of being told absolutely nothing about the department's plans.
Mícheál Dé Luain, Eanáir 11 2021 ag 4:36 pm
Mar atá ráite i bhformhór mór de na freagraí thuas, níl ciall ná réasún leis an mBéaltriail a chur ar ceal scun scan arís agus marc iomlán (ie. 240m nó 100%) a bhronnadh ar gach uile dhalta mar a tharla anuraidh. Déantar éagóir mhór ar na daltaí díograiseacha agus ar na daltaí a bhfuil grá acu don teanga labhartha sa réiteach místuama seo. Sa chás nach bhféadfaí dul ar aghaidh leis an scrúdú béil oifigiúil, ba chóir ligint don mhúinteoir iad a thástáil ar bhonn leanúnach idir seo agus an Cháisc agus grádanna bunaithe ar a gcumas cainte a bhronnadh orthu ansan. Spreagfaidh sé seo a suim sa teanga agus cothóidh sé meas don teanga i measc na ndataí ag an am céanna. Dhéanfadh an Bhéaltriail a chur ar ceal agus lánmharcanna a bhronnadh ar gach éinne dochar mór don teanga agus ceap magaidh di sa chóras oideachais, im thuairimse. Tá togha na Gaeilge ag an gcúntóir teanga atá fostaithe ag an mbord ar feadh ceithre uair in aghaidh na seachtaine chun tacaíocht bhreise a thabhairt do ghrúpa beag dalta a bhfuil an Béarla mar chéad theanga acu. Cuireann sé seo go mór le héagsúlacht na taithí foghlama agus an chumais sa Ghaeilge a bhíonn ag na scoláirí in aon rang. Chuir Gaillimh le Gaeilge fáilte go Gaillimh le gairid roimh thoscaireacht Māori ón Nua-Shéalainn, faoi thionlacan an Hon Te Ururoa Flavell, Aire Forbartha Māori agus a chomhairleoirí sinsearacha. Bhí an toscaireacht ar thuras taighde go hÉirinn agus go dtí An Bhreatain Bheag chun fáil amach go díreach céard atá á dhéanamh ag grúpaí sna tíortha sin chun a dteangacha dúchasacha a athbheochan. I measc na toscaireachta bhí urlabhraí ó Ghníomhaireacht Chistiúcháin Chraoltóireachta, comhairleoirí Rialtas na Nua-Shéalainne agus gníomhaireachtaí forbartha. Damien Ó Dónaill ag caint le cuid den lucht féachana atá ag freastal ar an chomórtas, Micheál Ó Colla as Gaoth Dobhair, Máirtín Ó Conghaile as Conamara, John Joe Mac Eamharcaigh agus Pádraig Ó hEarcain, tiománaí le Comhlacht bus John Mc Ginley agus le imreoir gailf áitiúil Pól Ó Maolagáin. Nuashonraithe / Dé Céadaoin, 25 Mfómh 2019 17:57
Colm Ó Caodháin agus Séamus Ennis
Ag Féile Ealaíona an Chlocháin i gCo na Gaillimhe, rinneadh ceiliúradh ar shaol an bhailitheora ceoil agus bealóidis Séamus Ennis agus ar shaothar Choilm Uí Chaodháin as Glinsce i gConamara, an faisnéiseoir ba mhó ónar bháiligh sé ábhar.
Tá 100 bliain ann i mbliana ó saolaíodh Séamus Ennis i bhFionnghlas i mBaile Átha Cliath.
Amhránaí, portaire béil, píobaire, craoltóir agus bailitheoir ceoil agus béaloidis ab ea Séamus Ennis a bhí inniúil ar chanúintí Gaeilge na hÉireann agus ar Ghàidhlig na hAlban. D'oibrigh sé le Coimisiún Béaloideas Éireann idir na blianta 1942 agus 1947.
"Is beag seans go bhfeicfear a leithéid aríst," a dúirt an craoltóir agus píobaire Peter Browne ag an ócáid inniu.
Thug an tOllamh Ríonach Uí Ógáin atá ina stiúrthóir ar Chnuasach Choimisiún Bhéaloideas Éireann achoimre ar an chaidreamh idir Séamus agus Colm Ó Caodháin bunaithe ar na taifid dialainne a choinnigh Séamus.
Bháiligh sé 212 mír - idir amhráin, poirt agus scéalta ó Cholm. Port na Gibeoige an chéad phíosa díobh sin.
Inniu, chas Róisín Elsafty an t-amhrán sin maraon le hamhráin eile a fuair sé ó Cholm Ó Caodháin.
Dúirt Tomás Ó Caodháin, mac le deartháir Choilm, gur údar mór bróid don teaghlach an méid a bhailigh Séamus Ennis óna uncail agus an oidhreacht a fágadh ina dhiaidh.
Taispeánadh clár fáisnéise faoi shaol Shéamuis "Miles and Miles of Music" a craoladh den chéad uair ar RTÉ, Lá na Féile Pádraig sa bhliain 1975.
"Ceamara Bolex 16mm a húsáideadh don scannánaíocht agus rollaí téipe 2 nóiméad go leith a bhí acu," a dúirt Cian de Buitléar, mac le hÉamon de Buitléar a stiúraigh an clár fáisnéise.
Dúirt an tOllamh Uí Ógáin go bhfuil oidhreacht shabhir Choilm Uí Chaodháin againn a bhuíochas don dlúthchaidreamh a bhí aige le Séamus Ennis agus gur bhoichte muid mura mbeadh a leithéid againn. Kirkwall, Atá suite ar chósta thuaidh Mhór-Roinn Orkney Is port le seirbhísí farantóireachta chuig Aberdeen agus Lerwick, chomh maith leis an bpríomhábhar hoileáin Orc thuaidh sa ghrúpa. Kirkwall chomh maith leis an críochfort do go leor de na báid farantóireachta chuig hoileáin thuaidh Orc ar. An mbád farantóireachta a Shapinsay imeoidh ó fánán ar an taobh thiar den ché bád tarrthála. Báid farantóireachta chuig Westray, Stronsay, Sanday agus Eday imeacht ón linkspan ar an gcé is mó. Ag croílár an bhaile seastáin Naomh Magnus Cathedral, a bunaíodh i gcuimhne ar Naomh Magnus Erlendsson, Iarla Orkney 1108-1117 ag Iarla (níos déanaí Saint) Rögnvald Kali. In aice leis an Ardeaglais na fothracha Pálás an iar Easpaig agus Pálás Iarla. Tá dhá músaeim ag an mbaile: Tankerness House Museum, atá le fáil laistigh de cheann de na hAlban is fearr-chaomhnaithe séú haois déag baile-tithe, tá nithe spéisiúla stairiúla áitiúla. Kirkwall Dealraíonn níos baile Lochlannacha ná ceann na hAlban, agus do chuid mhaith de a stair bhí sé ar cheann. Tagann an t-ainm ó na Norse "Kirkjuvagr", nó "Church Bay" agus a thagann ó bunaíodh séipéal Naomh Olaf anseo sa luath 11th haois. De réir 1046 Bhí Kirkwall feirmeoireachta agus an margadh lár, agus sa 1137 thosaigh an Norse Iarla Rognvald thógáil Naomh Magnus Cathedral anseo. Cuireadh tús le hobair beagán níos déanaí ar thógáil an Easpaig in aice láimhe Pálás. I fuarthas 1468 Orc ag James III d'Albain agus ag bhí 1540 Kirkwall an lárionad riaracháin do Inse Orc agus Shealtainn araon. 1607 chonaic Iarla Patrick Stewart ionad Pálás an Easpaig leis Pálás an Iarla. Cé gur i bpríosún Patrick i gCaisleán Dumbarton as a chuid tyranny i 1614, d'ardaigh a mhac Robert in éirí amach, seilbh a ghabháil Pálás an Iarla agus in aice láimhe Caisleán Kirkwall. Ní raibh an caisleán slán an léigear go dar críoch an éirí amach, agus ní Robert ná Patrick mhair an bpróiseas breithiúnach a lean é. I 1798 suíomh hillside breathnú amach Kirkwall thosaigh a bheidh le húsáid ag duine Magnus Eunson do driogtha mhídhleathach agus smuigleáil fuisce. I 1825 bhí dleathach an oibríocht mar Highland Park Drioglainne, Albain is faide ó thuaidh. Highland Park Leanann a rathú, agus tá sé chomh maith anois ar cheann de na díol spéise do chuairteoirí is mó tóir Orc ar. Is Breathnú amach in aice láimhe Scapa Bay drioglann dara is faide ó thuaidh na hAlban, Scapa Drioglainne. Tá Scéal Kirkwall den chuid is mó ar an scéal a fhorbairt a cuain. Sna laethanta tosaigh síneadh an bhá níos faide ó dheas ná mar a dhéanann sé anois, go dtí an Mhuir Peerie. Na laethanta seo tá sé seo le loch intíre manicured. Sna 1100s déanta sé an chuain agus leathnaíodh beagnach go dtí an deireadh thiar na hArdeaglaise. I 1811 cuireadh tús le hobair ar sraith feabhsúchán cuain ag an taobh ó thuaidh den bhaile, ar an láthair an lae inniu chuain. Tá na feabhsuithe ar aghaidh thar na blianta, agus na 1990s déanacha chonaic síneadh mór leis an ché is mó. 2003 chonaic an treocht seo ar aghaidh le críochnú na n-áiseanna calafoirt uisce níos doimhne beagán ar fud an bhá ag Hatston. D'fhéadfadh Níl ​​ach cuid de na longa cúrsála 70 go glaoch Kirkwall isteach gach bliain roimhe sin berth leis an cé. Daoine eile bhí ancaire sa chuan agus paisinéirí a aistriú talamh tirim ar thairiscintí. Ciallaíonn an ché ag Hatston seo i bhfad níos lú is gá anois a dhéanamh, agus feidhmíonn sé freisin an Northlink Ferries mó a tháinig in áit an P & O Seirbhísí fada an lá le Aberdeen agus Lerwick.
Ráthaíocht Kirkwall Ferry Ticéad Praghas is Fearr Review article of: Gramadach na Gaeilge: an Caighdeán Oifigiúil. Caighdeán athbhreithnithe, by Rannóg an Aistriúcháin (Dublin: Seirbhís Thithe an Oireachtais, 2012). [Details] [PDF Format] Cuirfear sólaistí agus lón ar fáil d'ionadaithe ag freastal ar sheimineár oibre Aontas Phobal na Gaeilge, agus is féidir teagmháil a dhéanamh le sine@cnag.ie / +353 (0)1 4757401 chun páirt a ghlacadh sa phlé ar an lá. Ó RAGHALLAIGH, Seán Maolmhuire (1864–1941) Seán Maolmhuire Ó RAGHALLAIGH 1864 1941 M Coláiste Iarlatha, Tuaim, Co ··· 2010 ‘Maolmhuire’ a roghnaigh sé dá chóineartú • A chinntiú go mbeidh rogha ag an saoránach, chomh fada agus is féidir, Gaeilge nó Béarla a úsáid sa dioscúrsa poiblí agus i seirbhísí poiblí agus go mbeidh sé de rogha ag daoine a ngnó a dhéanamh trí Ghaeilge; agus Chomh maith leis sin, tugadh aitheantas do bheirt mhac léinn, Aoife Price as Headstrong agus Gareth Walsh as an gClár teagaisc deonach le gradam Oidhreachta Choláiste na Tríonóide maidir le hObair Dheonach. Ní Mhunghaile, L; Magennis, E. (2010) Review article on Cambridge Dictionary of Irish Biography 9 (Cambridge: CUP 2009). Invited Review Articles [Details] Fógróimid ainmneacha na gcoistí a mbronnfar an t-aitheantas seo orthu (bon cré umha, airgead nó ór Ghlór an nGael) ag deireadh na míosa seo.' Clár stiúrthóir Bille Weston agus meán lae DJ Pierre Robert bhí ann glacadh leis. Bhí Robert ainmnithe do mhór-mhargadh pearsantacht. Chomh maith leis sin sa chomhthiomsú ainmní a bhí WOGL (98.1) le haghaidh stáisiún oldies. Duaiseanna agus gradaim
Tá cúpla lá fós agaibh chun bhur n-ainmneacha a chur sa hata i gcomhair dhuais Tuairisc.ie na míosa seo, is é sin síntiús don iris Comhar. Dé Céadaoin seo chugainn, an 18 Feabhra, an spriocdháta. Níl le déanamh ach clárú anseo do Nuachtlitir Tuairisc.ie!
Lena chois sin, tá ainmniúcháin á lorg againn faoi láthair le haghaidh Ghael na Míosa, mí Feabhra. Is mian linn comhghairdeachas a dhéanamh leis an gcraoltóir agus an scríbhneoir Cathal Poirtéir, as gradam mhí Eanáir a ghnóthú de bharr Aontas na Scríbhneoirí a bhunú. Go n-éirí go seoigh leis an Aontas.
Na Scéalta is mó a léadh
Ba é scéal Mhaitiú Uí Choimín faoi scannáin phornagrafacha ar youtube an mhír is mó a léadh le seachtain anuas.
Thángthas aniar aduaidh ar Mhaitiú bocht nuair a thuig sé a oiread spéise a cuireadh sa scéal. Go deimhin, scaipeadh an scéal ar fud an domhain agus a lán leaganacha difriúla dá ainm le feiceáil ar mheáin éagsúla ó cheann ceann na cruinne!
Is é a mhian anois filleadh ar scéalta faoi chúrsaí reatha agus ceist na teanga agus dul i dtaithí ar an saol ciúin a bhí aige tráth dá raibh!
Ag "fáil cleachtaithe" le saol nua atá dream beag as Gaoth Dobhair atá bogtha aniar aduaidh chun a gcuid a shaothrú leis an gcomhlacht Largo Foods, ar dúnadh ceann dá monarchana an samhradh seo caite. Ba é an t-agallamh físeán a cuireadh orthu an chéad mhír eile is mó a raibh tóir uirthi le seachtain anuas.
Sa tríú háit, bhí alt faoi phobalbhreith na Gaeilge a reáchtáil Conradh na Gaeilge ó thuaidh agus ó dheas le gairid. De réir thorthaí na pobalbhreithe, tá 70% de mhuintir na Poblachta agus 54% de mhuintir an phobail ó thuaidh den tuairim gur ceart seirbhísí a bheith ar fáil i nGaeilge sa dá dhlínse.
Ba dhóigh le duine, mura mbeadh fios a mhalairte aige, nach dtaitneodh an t-aiseolas sin leis an Rialtas ó dheas, arbh fhearr i bhfad leo go ligfí an teanga i ndearmad, fiú an chuid sin dá gcomhaltaí atá ag obair i Roinn na Gaeltachta, mar a léiríodh i nóta a scríobh duine de chomhairleoirí Heather Humphreys mar chuid de chomhfhreagras faoi Chomóradh 1916 agus téama na teanga sa cheiliúradh sin.
"Is cuid d'athscríobh na staire seo gan an Ghaeilge a bheith lárnach i gComóradh 1916," a dúirt Iar-Aire na Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, ag caint dó le Tuairisc.ie an tseachtain seo. Ba é an t-alt seo a bhí sa cheathrú háit ar an liosta.
Má tá dul amú ar an Rialtas faoi sheasamh agus ceartúsáid na teanga, ní hiad an t-aon dream a bhfuil an galar sin orthu.
Is mó duine a théann amú san aistiúchán chomh maith céanna, mar a léirigh alt Mhaitiú Uí Choimín arís an tseachtain seo, a bhí sa chúigiú háit.
Ní hé gach duine a bhí ar aon fhocal le Maitiú, ámh, ach más fiú dada é a rá, b'fhéidir go mba leor 'ná caitear tobac' nó 'ná caith tobac' nó 'ní ceadmhach caitheamh tobac' (nó 'tobac a chaitheamh') a scríobh chun a raibh i gceist a thabhairt slán. Tar éis na mbeart, is istigh in ospidéal nó ina sheasamh ar na 'tailte' lasmuigh de a bheadh duine ar fheiceáil comhartha mar sin dó, ach, ar ndóigh, ní lia duine ná tuairim.
Tá ár ndóthain ráite an turas seo, is dócha. Marino le linn na Réabhlóide | Casino Marino
Ó thabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair in 1914 go dtí Éirí Amach 1916 agus ar aghaidh go dtí Cogadh na Saoirse in 1921, bhí Marino lárnach i ngníomhaíocht réabhlóideach na linne. Bhí Complacht F, 'MacDonagh's Own', mar a bhaisteadh orthu, lonnaithe sa cheantar, bhí cónaí ar Thomás Ó Cléirigh go háitiúil, agus bhí Teach Croydon (ceanncheathrú Arm Cathartha na hÉireann agus teach cónaithe James Larkin) laistigh de mhíle slí den Casino.
Thug saighdiúirí na Breataine aghaidh ar Óglaigh na hÉireann in Marino i mí Iúil agus na hÓglaigh ag máirseáil ar ais le raidhfilí ón Asgard i mBinn Éadair. Cuireadh na gunnaí i bhfolach thart timpeall an tseaneastáit ina dhiaidh sin, go dtí go raibh sé sábháilte iad a bhailiú níos déanaí.
Le linn an Éirí Amach, bhí Complacht F (Óglaigh na hÉireann bunaithe i mBaile Átha Cliath 3 agus le feiceáil sa phictiúr thíos os comhair an Casino) roinnte idir Monarcha Jacobs agus dhá dhroichead straitéiseacha áitiúla.
Bhí roinnt náisiúnaithe, Harry Ó Colla ina measc, ag cur fúthu in árasáin i 'dTeach Charlemount', seanteach uasal Marino, a bhí fós ina sheasamh ag an bpointe sin.
Rinne Mícheál Ó Coileáin agus beirt Ghael-Mheiriceánach an chéad dá mheaisínghunna Thompson in Éirinn a thaispeáint dá 'scuad' sna tolláin faoin Casino.
Séamus Kavanagh ag trácht ar thabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair in 1914
Harry Ó Colla ag trácht ar Chogadh na Saoirse in 1920
Grianghraf dubh agus bán d'Óglaigh na Éireann, Complacht F, An Dara Cathlán, Briogáid Bhaile Átha Cliath (1913-1921). IE/AL/IMG/375 [c.1941-1966]. Leabharlann Allen.
Tógadh an grianghraf thuas sna 1940idí, agus taispeánann sé baill de Chomplacht F bailithe ar chéimeanna an Casino. Gach seans gurbh é Oscar Mac Tréinfhir a d'eagraigh an teacht le chéile, bhí sé ina Aire Cosanta ag an am agus bhunaigh sé Biúró na Staire Míleata in 1947. B'fhéidir gur roghnaíodh an Casino mar gurbh é (mar atá inniu) an foirgneamh deireanach a bhí fágtha de sheaneastát Marino ón 18ú haois déag, eastát inar cuireadh gunnaí Bhinn Éadair i dtaisce in 1914, inar mhair náisiúnaithe sa Teach Mór in 1920, agus inar thástáil Mícheál Ó Coileáin na gunnaí Thompson i dtolláin an Casino in 1921. Tá cuntas ar roinnt de na baill ba shuntasaí de Chomplacht F thíos. Bhí a thuilleadh acu, Harry Boland ina measc, a bhásaigh ar son na saoirse, agus níl siad sa ghrianghraf dá réir.
Proinsias Mac Ionnraic 1890 – 1959
Ba é Frank Henderson captaen Complacht F. Bhí sé bainteach le hÓglaigh na hÉireann ón gcéad slógadh in 1913. Ní raibh ach an sé bliana is fiche slánaithe aige faoi Éirí Amach na Cásca. I mBailtíní Windsor a bhí cónaí air. Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus den CLG agus ba dlúthchara é do Sheán O'Casey. Bhí a dheartháir, Leomhan, ina chaptaen ar Chomplacht B.
Harry Ó Colla 1891 – 1972
Chuaigh Harry Ó Colla leis na hÓglaigh tar éis sléacht Shiúlán Bhaitsiléir in 1914. Bhí sé fiche is a cúig bliana d'aois tráth an Éirí Amach. Cuireadh mar phríosúnach go Sasana é ina dhiaidh sin. Bhí Ó Colla ar dhuine de bhunaitheoirí Fhianna Fáil in 1926 agus choinnigh sé suíochán i mBaile Átha Cliath Thoir Thuaidh ó 1943 go dtí gur chloígh Cathal Ó hEochaidh é in 1957. Bhí a dheirfiúr Gertie gníomhach le Cumann na mBan.
Oscar Mac Tréinfhir 1886 – 1963
Ba é Oscar Mac Tréinfhir, imreoir sacair gairmiúil, leifteanant Chomplacht F. Chuaigh seisean sna hÓglaigh tar éis imeachtaí Shiúlán Bhaitsiléir. Bhí sé fiche is a hocht tráth an Éirí Amach. Bhí sé ar an taobh frith-Chonartha sa Chogadh Cathartha agus toghadh ina Theachta Dála ina dhiaidh sin é. Ceapadh sa rialtas é agus rinneadh an tAire Cosanta dó in 1939. Tá bóthar áitiúil sa Chúlóg ainmnithe ina dhiaidh.
Proinsias Mac Ionnraic, Harry Ó Colla agus Oscar Mac Tréinfhir i ngrianghraf dubh agus bán d'Óglaigh na hÉireann, Complacht F, An Dara Cathlán, Briogáid Bhaile Átha Cliath (1913-1921). IE/AL/IMG/375 [c.1941-1966]. Leabharlann Allen. Seo daoibh Naoise i dteannta Sheáin Mhic Chionnaith, Priomhoide na scoile, agus Laura Mhic Lochlainn (Bord Oideachais & Leabharlainne an Iarthair). Cruinneas teanga a léiriú i scríbhneoireacht agus i labhairt na Gaeilge, idir ghramadach, chomhréir, líofacht agus struchtúr
Gnéithe de mhórchanúintí na Gaeilge a aithint agus mórphointí a bhaineann le caighdeán vs canúintí na Gaeilge a láimhseáil sa scríbhneoireacht agus sa chaint
Scileanna Gaeilge a fhorbairt le plé, cur i láthair agus díospóireacht éifeachtach a dhéanamh ar ábhair acadúla.
Déanfar staidéar ar ghnéithe éagsúla d’ealaíona béil na Gaeilge, amhránaíocht, scéalaíocht, drámaíocht agus scannánaíocht go príomha. Léireofar na naisc éagsúla atá idir na cineálacha éagsúla léirithe a dhéantar ar ábhar ó bhéal sa Ghaeilge. Déanfaidh tú grinnstaidéar ar an amhrán mar théacs agus mar thaibhléiriú agus ar an scéalaíocht chomh maith idir an scéalaíocht bhéil agus an scannán. Léifear ábhar breise a mhíníonn tábhacht an taibhléirithe maidir leis na healaíona seo. Tabharfar léargas ar fhorbairt dhrámaíocht na Gaeilge, idir réamhtheachtaithe na drámaíochta agus eilimintí dhrámata laistigh de chleachtais chultúrtha thraidisiúnta na Gaeilge. Déanfar staidéar ar ghnéithe taibhléirithe i roinnt drámaí Gaeilge.
Cur síos cuimsitheach a thabhairt ó bhéal agus i scríbhinn ar phríomhsheánraí taibhléirithe béil na Gaeilge.
Ailt agus caibidilí acadúla a léamh, a thuiscint agus achoimre ghonta a thabhairt orthu ó bhéal agus i scríbhinn.
Plé domhain a dhéanamh ar bhunús, ar bhrí, ar fhorbairt agus ar ilghnéitheacht ainmneacha pearsanta, sloinnte agus logainmneacha na hÉireann
Dul i ngleic leis na modheolaíochtaí eagarthóireachta a bhíonn in úsáid ag scoláirí na linne seo agus iad ag plé leis an eagarthóireacht théacsúil
Déanfar iniúchadh ar phríomhdhíospóireachtaí ré na hAthbheochana (1876-1930) maidir leis an nualitríocht agus leis an teanga féin. Breathnófar ar thábhacht eagraíochtaí ar leith, Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge agus Conradh na Gaeilge ina measc. Tabharfar suntas don ról lárnach a bhí ag nuachtáin agus irisí i ngluaiseacht na Gaeilge. Díreofar ar shaothar liteartha le príomhscríbhneoirí na linne. Pléifear ról agus iarmhairtí Choimisiún na Gaeltachta. MAC GRIANNA, Neidí Frainc (1889–1982) | ainm.ie
dáta breithe 99 NaN
áit bhreithe Tóin an Bhaile, Co. Dhún na nGall
Frainc Dhónaill Phroinsiais [tuismitheoir]
Róise Ní Dhufaigh (Róise Pheadair Eoin [tuismitheoir]
Duine de scéalaithe móra Rann na Feirste, Co. Dhún na nGall. I dTóin an Bhaile a rugadh é 24 Meitheamh 1899. Uncail dó ba ea Féilimí Dhónaill Phroinsias, athair Shéamuis Uí Ghrianna. Uaidhsean, óna athair féin, Frainc Dhónaill Phroinsiais, agus ó Shorcha Chonaill a d'fhoghlaim sé cuid mhór dá sheanchas agus dá scéalta. Ba í Róise Ní Dhufaigh (Róise Pheadair Eoin) a mháthair. Bhí triúr deartháir aige (Peadar, Seán agus Domhnall-an fear a bhí ina Chláraitheoir ó 1940 amach i Scoil an Léinn Cheiltigh, Institiúid Ard-léinn Bhaile Átha Cliath) agus triúr deirfiúracha (Bidí, Máire, Sally).
I ndiaidh bunscolaíochta i Rann na Feirste chuaigh sé a sclábhaíocht 'ar an Lagáin': i nGleann Lairc, i nDroichead Lios na Caoraíochta agus i nDroim Cuinn. 'Ní raibh dúil ar bith aige ann. Bhí an éirí luath (a ceathar a' chlog ar maidin !), an obair garbh agus pá suarach go leor', a deir Pádraig Ó Baoighill (Déirdre, Aibreán-Bealtaine 1977). Chaith sé trí shéasúr in Albain gur cheannaigh sé féin agus a dheartháireacha feirm bheag i Loch an Iúir. Nuair a phós sé Treasa Ní Chonaill ó na Cnoic, Leitir Chatha, chuaigh sé chun cónaithe i dteach a mhuintire i Rann na Feirste. Rugadh clann mhór dóibh ach níor mhair ach ochtar, ceathrar mac agus ceathrar iníonacha.
Bhí sé ar dhuine de sheanchaithe Choláiste Bhríde agus bhuaigh an chéad áit sa scéalaíocht ag Oireachtais cúpla babhta. Roghnaíodh é le bheith páirteach sna hOícheanta Seanchais i Halla Damer. Bhí sé ina bhall de chomplacht aisteoirí Rann na Feirste. D'éag sé 26 Eanáir 1982 agus tá sé curtha in Anagaire. I gcás comhlachtaí nua dá leithéid bheadh ainm an chomhlachta i mBéarla agus i nGaeilge agus bheadh an stádas céanna ag an dá ainm i lógónna agus ar stáiseanóireacht. Rinne Cláir Ní Chearnaigh, a bhí linn ar thaithí oibre i rith na seachtaine aistriúchán ar alt ó The Irish Mirror le áiseanna a chur ar fáil do Dhaltaí Scoile.Seo an thíos agus an aistriúchán: Ta slua mór i nGaillimh ag fanacht ar Ed Sheeran taobh amuigh de theach tabhairne. Leabhair a foilsíodh sa dá bhliain idir Iúil 2016 agus Iúil 2018 a bhí cáilithe don duais i mbliana agus ainmníodh 240 saothar ar fad trí shuíomh gréasáin an Acadaimh Ríoga – ní nach ionadh mar bhí duais tharraingteach de €10,000 ag dul don bhuaiteoir. Roghnaigh na moltóirí na sé leabhar seo a leanas don ghearrliosta:
Maidir liom féin, táim buíoch de go bhfuair The Popular Mind in Eighteenth-Century Ireland aitheantas mar shaothar tábhachtach. Is ar mhaithe liom féin a bhím ag scríobh: toisc gur mian liom ceist stairiúil éigin nár cíoradh i gceart cheana a fhreagairt, nó toisc go dteastaíonn uaim cuntais iomrallacha atá le fáil sa staireagrafaíocht a cheartú. Ní bhím ag súil le moladh, ach is údar uchtaigh é nuair a fhaighim é gan choinne. Ní fhaigheann staraithe i gcoitinne mórán aitheantais ar na saolta seo, ach is measa fós é cás an staraí a bhíonn ag scríobh i nGaeilge. Ní féidir a shéanadh go bhfuil na meáin Ghaeilge ag crapadh leo de réir a chéile. Nuair a foilsíodh Washington i gCeannas a Ríochta: Cogadh Mheiriceá i litríocht na Gaeilge sa bhliain 2005, mar shampla, foilsíodh léirmheasanna ar Foinse is ar Lá, agus cuireadh agallamh orm ar Raidió na Gaeltachta. Nuair a tháinig Ó Chéitinn go Raiftearaí: Mar a cumadh stair na hÉireann amach sa bhliain 2011, pléadh é ar chlár dar theideal ‘Comhluadar na leabhar’ ar Raidió na Gaeltachta agus foilsíodh léirmheas ar Gaelscéal. Níl aon nuachtán Gaeilge ann a thuilleadh, ná níl aon chlár faoi leabhair ar Raidió na Gaeltachta. Na meáin leictreonacha atá ann anois, is ag déanamh aithrise ar chur chuige na tabloids a bhíonn siad. Tá na hirisí acadúla ann i gcónaí, ar ndóigh, ach sílim gurb é Comhar an t-aon mheán anois a chuirfeadh monagraf scolártha i nGaeilge ar a shúile don léitheoir cothrom. O tempora o mores! Ní mhairfidh cultúr liteartha ar anraith caol na n-úrscéalta agus na liricí beaga. Mairead McGuinness, Mentrim, Droim Conrach, An Uaimh, Co. na Mí (Fine Gael) Eolas faoin gComhairle Eolas faoi na Comhairleoirí Contae Eolas ar Chruinnithe agus Cláir Oibre Clár na dToghthóirí More Mayo County Council and Local Government Websites u200c Gach ceart ar cosaint. Is maith ann na hiarrachtaí seo agus moltar pleanáil a dhéanamh le club comhrá a chur ar bun ar bhonn níos leithne i measc na scoláirí, ar nós am lóin trí Ghaeilge, saor ó sprioc na béaltrialach teistiméireachta amháin. A comedy drama series written by Breandán Ó hEaghra about the Andy Semple and his family from Dublin who relocate to Connemara. In 2007, 10% of the Irish population is non-Irish national. In the grand scheme of things, this is nothing new. Indeed, throughout history this island has always had foreign “invaders” – including the Celts, the Vikings and the Normans. Indeed, many stayed to become “more Irish than the Irish”. Looking around at this enormously changed population, presenter Bob Kelly wonders whether any of the reference points for our national character are relevant any more and he decides to conduct a unique identity experiment. In short, Bob invites four recently arrived foreign nationals to become more Irish than the Irish! “Níos Gaelaí … “ is a four part series that will explore and challenge Ireland’s identity over the course of a single week. It will be broadcast on RTE ONE in the week leading up to St Patrick’s Day - to coincide with the annual Seachtain na Gaeilge. Iris Aniar Déardaoin 3 Aibreán 2014
Pádraic Pheaitín a'Tailliúra Ó Conghaile, ó Ghlór na Tuaithe.
Ag caint ar na dabhchanna séarachais agus na tástálacha atá dhá ndéanamh orthu. Labhair sé chomh maith ar chosán coisithe Ros a'Mhíl agus an stad a bhfuil sé aige faoi láthair.
Colman Ó Flatharta, traenalaí Chlub Dornálaíochta Chonamara.
Tá beirt dornálaithe óga ó Chlub Dornálaíochta Chonamara ag tabhairt a n-aghaidh ar an Stáid Náisiúnta i mBaile Átha Cliath amárach agus iad ag troid i gcraobh na hÉireann faoi chúig bliana déag. Is iad Seán Ó Cualáin as Cladhnach agus Cathal Ó Gríofa as Tír an Fhia an bheirt a bheas sa bhfáinne san oíche amárach.
Dornálaithe, Craobh na hÉireann, Seán Ó Cualáin, Cathal Ó Gríofa
Colm Breathnach, as Gleann ac'Muirinn ó dhúchas.
Chlis na duáin ar Cholm nuair a bhí sé ina fhear an-óg agus tá blianta fada caite aige anois ag brath ar inneall duán chun é a choinneáil beo.
Duáin
Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teanga.
Bhí daoine as an taobh seo tíre thuas i mBaile Átha Cliath inné ag déanamh stocaireachta ag an gcéad chruinniú a bhí ag baill den Choiste Comhairleach nua ar an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge atá bunaithe ag an Aire Gaeltachta. Bliain na Gaeilge agus an Buiséad | Comhar
Bliain na Gaeilge agus an Buiséad
Eagarfhocal Meán Fómhair 2018
Ní fada go mbeidh deireadh le Bliain na Gaeilge 2018 agus ba dheacair á áitiú gur chuir an ceiliúradh aon chor mór i scéal na teanga. Mar sin féin, ba chóir fanacht tamall eile go dtabharfar breith cheart ar chúrsaí. An mhí seo chugainn a bheidh lá an scrúdaithe mhóir ann do lucht an cheiliúrtha – Buiséad 2019.
Má tá na polaiteoirí is mó a raibh gleo acu faoi Bhliain na Gaeilge –Aire Stáit na Gaeltachta Joe McHugh agus an Taoiseach féin, Leo Varadkar – fiú leathdháiríre faoin scéal bheifeá ag súil nach ligfeadh an náire dóibh – i mBliain na Gaeilge 2018! – gan ardú suntasach a dhéanamh ar chiste na Gaeilge agus na Gaeltachta.
B'údar iontais a bheadh ann mura mbeadh ardú éigin i gceist, ach seo deis acu beart a dhéanamh de réir a mbriathair agus lucht an amhrais a chur ina dtost, ar feadh tamaill ar aon nós.
Ach cad a bheadh i gceist le hardú suntasach?
I gcás na Gaeilge agus na Gaeltachta, níorbh fholáir go mbeadh 'rabhadh sláinte' ag baint le haon ardú ar an gciste.
De réir taighde a d'fhoilsigh an grúpa Teacht Aniar níos túisce i mbliana, ní 'fíormhéadú', mar shampla, atá geallta cheana don Ghaeltacht, don Ghaeilge agus do na hoileáin sa phlean forbartha náisiúnta.
De réir an taighde sin, An Plean Forbartha Náisiúnta agus an Ghaeltacht 2018-2027, bhí an buiséad caipitil ag Roinn na Gaeltachta idir 2006-2017
a dhá oiread níos mó ná mar
atá geallta don tréimhse 10 mbliana amach romhainn.
B'ionann an caiteachas €178 milliún atá geallta do chúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta as seo go ceann deich mbliana agus níos lú ná leath den chaiteachas – €348.8 milliún –
idir 2006-2016.
Ní foláir cuimhneamh chomh maith, ar ndóigh, gur tréimhse ciorruithe a bhí ann idir 2006-2016, tréimhse inar tháinig laghdú mór ar chaiteachas an Stáit de dheasca na géarchéime eacnamaíochta.
Ach ina ainneoin sin, is é fírinne an scéil, bunaithe ar an bplean forbartha náisiúnta, go mbeidh 2028 ann sula mbainfear amach fiú an leibhéal caiteachais a bhí á dhéanamh ar chúrsaí Gaeltachta in 2008.
Botún a bheadh ann a cheapadh gur tuilleadh maoinithe an t-aon leigheas ar chás na Gaeilge agus na Gaeltachta, ach mar sin féin neosfaidh Buiséad 2019 go leor faoina thiomanta is atá an Rialtas dáiríre do 'cheiliúradh' na Gaeilge. Eagarthóir: Aonghus Ó Lochlainn
Craoltóir as Baile Átha Cliath is ea Aonghus Ó Lochlainn, a bhfuil roinnt mhaith blianta caite aige ag obair in earnáil na Gaeilge. Bíonn sé le cloisteáil go minic ag tuairisciú ar Raidió na Life, Raidió na Gaeltachta agus BBC Raidió Uladh, agus ag léiriú cláracha faisnéise, lena n-áirítear sraith comhpháirtíochta an leabhair seo. An Grúpa | Líadan
Le teacht a ndlúthdhiosca nua, Casadh na Taoide, tá Líadan ag ceiliúradh cúig bliana le chéile mar ghrúpa. Ó thosaigh siad amach i mí Feabhra 2004 tá an seisear ban seo ag mealladh lucht féachana in Éirinn, san Eoraip agus i Meiriceá lena gcuid ceoil. Tá dearcadh úr, nuálach ag Líadan ar an gceol agus ar an amhránaíocht thraidisiúnta, a nascann bunús fíor-traidisiúnta le fuaim comhaimseartha. Ní hamháin go bhfuil cumas faoi leith ag baill Líadan ó thaobh ceol uirlise de, tá bua na hamhránaíochta ag an seisear acu chomh maith. Is iomaí duais atá bainte amach ag Líadan – fuair siad an gradam 'An Grúpa is Fearr' ag Féile Idircheilteach Lorient, 2005 agus bronnadh duais 'An Grúpa Amhránaíochta is Fearr' orthu ag an Féile Idirnáisiúnta Pan-Ceilteach, 2005.
D'éirigh go hiontach lena gcéad dlúthdhiosca, a seoladh i mí Meán Fómhair 2006, agus fuair an banna cuireadh camchuairt a dhéanamh leis na Chieftains i Meiriceá agus sa tSeapáin ina dhiaidh sin. Tá ceolchoirmeacha déanta ag Líadan in ionaid ar nós Carnegie Hall, Áras an Uachtaráin, Milwaukee Irish Festival, Icons Festival, The World Fleadh, Richmond Folk Festival, EBU Folk Festival agus an North Texas Irish Festival. Fuair siad cuireadh freisin casadh ar an gclár iomráiteach The Late Late Show i mí Deireadh Fómhair 2007, agus bhí siad le feiceáil ar Up for the Match níos luaithe sa mbliain sin (tá siad seo le feiceáil ar www.myspace.com/liadanmusic).
Sa ngrúpa tá: Síle Denvir, cláirseach; Deirdre Chawke, cáirdín piano; Valerie Casey & Claire Dolan, fidil; Elaine Cormican, feadóg; Catherine Clohessy, fliúit.
'Líadan. Seisear ban ceolmhar, cumasach. Ag éisteacht le Casadh na Taoide, is léir an méid ama agus oibre a chuir na mná óga, ábalta seo isteach ina gcuid ceoil agus ina gcuid cóiriúchán. Tá cuid mhór scagaidh, smaointe agus turgnamh déanta leis an dá rian déag seo a thabhairt chun críche! Molaim iad ar an mheascán ghalánta d'amhráin agus ceol rince, idir shean agus nuachumtha atá fite fuaite acu go healaíonta le cur os comhair an phobail ar an dlúthdhiosca seo. Tá tuigbheáil dhomhain ag an seisear seo ar cheol, agus cruthú air sin an méid eolais agus taighde atá le fáil ins na nótaí cúlra a théann le hachan rian. Tagann an focal banúlacht chugam dá mhéad dá n-éistim le Casadh na Taoide … ceiliúradh ar cheol mhná na hÉireann, ceol le snas, míneadas agus neart. Molaim go deo sibh … Síle, Valerie, Deirdre, Elaine, Claire agus Catherine. Tá bhur ré tagtha, tá an taoide libh … seolaigí!' "An Scoil Náisiúnta"
ó:- Máire Bean Uí Chonnamhacháin, Gaoth-Sáile, Béál an Átha
Cár tógadh í:- Dubh-Thuama
Ba é Mártan Mac Cathmhaoil an chéad mhúinteóir náisiúnta a bhí annseo. Múin sé tamall i dtoiseach ins an sgioból a raibh Tadhg O Cathaín ag muineadh ann, tamall eile i dteach i nDúthaigh-Thuama, leath-mhíle siar ó'n sgioból, agus annsoin bunuigheadh an sgoil náisiúnta tuairim leith-chéad slat ó sgoil náisiúnta Dubh-Thuama, Béal an Átha, Co. Mhuigheó sa mbliadhain 1858.
Buird agus suidheacháin thar faoi na ballaí ag an gCathánach agus an Bairéadach acht bhí desceanna fada san sgoil náisiúnta. Teach ceann-tuighe a bhí ag Mac Uí Chathmhaoil. Thugadh na sgolaírí an cothan chuige le haghaidh an sgoil a chlúdú. Urlár cré a bhí san urlár agus léis feartanna bhíodh linntreacha uisge ar an urlár.
Ná hadhbhair a mhúintí: Béarla, Uimhiridheacht, Gramadach, Béarla, Cruinneólas. Do mhúin Mac Uí Cathmhaoil an teagasg i nGaedhilg i gómhnuidhe agus paidreacha. Bhí Brighid Ní Catháin mar congantóir aige (ingean de Tá raon spóirt níos leithne ná riamh curtha ar fáil do scoláirí Choláiste Mhuire i mbliana. Tús áite arís i mbliana d’ár eitpheileadóirí a Craobh na hÉireann na hÉireann. Bhain peileadóirí na scoile craobh réigiúnda amach chomh maith. Táimid fíorbhuíoch do na múinteoirí a thugann a gcuid ama go fial do na scoláirí sna cluichí éagsúla. Oideachas & Cúram Leanaí | Donegal
Trí Dhún na nGall a roghnú, is féidir leat na liostaí feithimh fada do chúram leanaí agus scoileanna a bhíonn ag go leor tuismitheoirí cathrach a sheachaint. Tá cúram leanaí i bhfad níos inacmhainne anseo freisin, rud a thógann go leor brú ar bhuiséid teaghlaigh.
Tá réimse leathan roghanna bunscoile ar fud Dhún na nGall agus ag leibhéal iar-bhunscoile soláthraíonn BOO Dhún na nGall réimse leathan seirbhísí oideachais do go leor scoileanna.
Cúram Luathoideachais agus Cúram Óige
Tá réimse roghanna luathoideachais ar fáil mar réamhscoileanna pobalbhunaithe agus príobháideacha, naoínra - naíscoileanna agus creache trí Ghaeilge. Is féidir leat teacht freisin ar ghrúpaí súgartha áitiúla, grúpaí tuismitheoirí agus leanaí.
Ag an mbunleibhéal, tá beagnach 180 scoil againn i nDún na nGall. Is féidir leat rogha a dhéanamh ó Scoileanna Náisiúnta atá á reáchtáil ag an Stát agus ag an eaglais, Gaelscoileanna - áit a ndéantar an teagasc trí Ghaeilge, agus scoileanna ilchreidmheacha Educate Together.
Ag leibheál iar-bhunscoile, Is iad scoileanna agus coláistí pobail an-inrochtana is mó atá ag soláthar oideachais. Tagann siad seo faoi Bhord Oideachais agus Oiliúna Dhún na nGall. Is féidir leat rogha a dhéanamh freisin ó scoileanna eaglaise agus coláistí dara leibhéal meán-Ghaeilge.
tulleadh eolais
Déanann Bord Oideachais agus Oiliúna Dhún na nGall bainistíocht ar cúig iar-bhunscoil dhéag amach as fiche seacht atá lonnaithe ar fud an Chontae agus na h-oileáin ag tairiscint teagaisc trí Bhéarla agus Ghaeilge. Is comhpháirtí iontaobhais iad freisin d'ocht scoil Chomhphobail agus Chuimsitheach eile. Agus é ag plé na bhfáthanna a bhí le bunú chathaoir na Ceiltise i gCorcaigh in 1849, cuireann Neil Buttimer (The Irish Review, geimhreadh 1995) an cheist: ‘Ar theastaigh ó Rialtas na linne baill áirithe den gcliarlathas Caitliceach ar nós Sheáin Mhic Héil, ardeaspag Thuama, a mhealladh 60 Soicind Le… Micheál Ó Ciaraidh | Raidio Ri-Ra
60 Soicind Le… Micheál Ó Ciaraidh
Is láithreoir é Micheál Ó Ciaraidh, ar Cúla 4.
Cathain a thosaigh tú ag obair mar láithreoir?
Thosaigh mé ag obair mar láithreoir Cúla4 i mí Meán Fómhair 2014. Is deacair a chreidiúint go bhfuil beagnach dhá bhliain imithe faoin am seo! Nuair a bhí mé i mo pháiste, bhí dúil agam i trí rudaí: ceol, teilifís agus caithfidh mé a rá gur thaitin an craic ar scoil liom. Mar sin, nuair a bhí mé ag fás aníos bhí mé i gcónaí ag iarraidh a bheith i mo mhúinteoir bunscoile. Bhain mé sin amach agus d'oibrigh mé mar mhúinteoir ar feadh cúpla bliain i bhFionn Ghlas i mBaile Átha Cliath. Thaitin an post sin go mór liom. Ach tar éis tamaill, shocraigh mé sos a thógáil ón bpost ar feadh píosa agus taisteal ar fud na cruinne. Fuair mé cead sos gairme a thógáil ón scoil agus bhí mé ag súil go mór le rud beag cóisireacht a dhéanamh! Ach ansin chuir TG4 preasráiteas amach ag míniú go raibh siad ar thóir láithreoir nua chun an leanúnachas idir na cláracha fá choinne daoine óga ar Cúla4 a chur i láthair. Chuir mo chara ar aghaidh chugam é agus chuir mé isteach air don chraic! Ní raibh mé ag súil go bhfaighinn an jab. Ach, tá mé lán sásta go bhfuair mar bhí dhá bhliain den scoth agam go dtí seo. Tá mé iontach buíoch faoi. Agus bíonn an cóisireacht go maith i nGaillimh chomh maith, mar sin ní féidir liom aon gearán a dhéanamh!
Cé a thugann inspioráid duit?
Ceann de na rudaí is fearr faoi a bheith ag obair i TG4, ná go bhfaighim deis obair a dhéanamh le na daoine gairmiúla uilig. Foghlaimím cuid mhór cleasanna ó bheith ag caint le agus ag breathnú ar láithreoirí mar Pháidí Ó Lionáird agus Eimear Ní Chonghaile. Agus ceapaim go bhfuil Aoife Ní Thuairisg thar barr uilig. Creidim gurb é Graham Norton an duine is fearr chun agallamh a chur ar dhaoine. Agus chas mé le Brian Dobson le déanaí agus thug sé comhairle iontach dom. Ach, ní féidir liom dearmad a dhéanamh ar Jimmy Fallon (#laoch!).
Inis dúinn faoi do chlár, S.O.S. (Sos Ón Scoil).
Is seó-bóthar atá ann agus bhí an-chraic againn ag taifeadadh i rith an samhradh seo caite. Gach seachtain, tugaimid cuairt ar scoil chun S.O.S. a thabhairt do na daltaí. Piocann cúigear daltaí, a bhíonn ina dtreoraithe, na nithe is ansa leo faoin scoil agus iad mo mhealladh isteach sna phoill agus sna prochóga is fearr! Bíonn dúshlán spraíúil idir ionadaí amháin ó fhoireann na múinteoirí agus ionadaí amháin ó dhaltaí na scoile.
Anuraidh, d'eagraigh Cúla4 (i gcuideachta Paramount Pictures) príomhthaispeántas i mBaile Átha Cliath den scannán 'Spongebob Squarepants 2: Spúinse as Uisce'. Eisíodh i nGaeilge é ar fud na tíre ina dhiaidh sin. Níor tharla a leithéid in Éirinn riamh cheana agus mar sin bhí sé iontach a bheith páirteach san ócáid.
An bhfuil aon chomhairle agat do dhaoine ar mhaith leo a bheith ina gcraoltóirí?
Coinnigh súil amach ar na fógraí ar líne agus cuir isteach orthu. Creid ionat féin agus ní bheadh a fhios agat céard a tharlódh. Glac an seans!
Tá S.O.S le fheiceáil gach Luan ag 5.50pm ar Cúla 4, nó leis an seinnteor TG4 anseo: www.tg4.ie/ga/player/baile 19ú Lúnasa 2013
Eagarfhocal#comórtas
Buaiteoirí Leictreacha
Torthaí chómortas 'An Puball Gaeilge'
Mí mhór í seo dúinn mar ní hamháin go raibh eagrán Lúnasa ar fáil i siopaí Eason fud fad na tíre den chéad uair riamh ach ar a bharr sin bhí comórtas den scoth á reáchtáil againn i gcomhpháirt leis An Puball Gaeilge, ardán na nGael ag Electric Picnic.
Bhí ar aon duine a raibh suim acu a lámha a chur ar thicéad don fhéile ceoil is spleodraí in Éirinn, bhí orthu grianghraf díobh féin ag léamh NÓS in áit ar leith a sheoladh isteach chugainn.
Chuir go leor agaibh isteach ar an chomórtas – bhí iontrálacha againn ón fharraige, ón spéir, ó shléibhte agus ó stiúideonna ealaíne in Éirinn, sa Ghailís, sa Spáinn, san Iodáil agus sa tSín i measc áiteanna eile – agus bhí an-dúshlán ar fad roimh an mholtóir agus eagraí An Puball Gaeilge, Rossa Ó Snodaigh.
Bhí ardchaighdeán agus samhlaíocht ag baint le cuid mhór de na híomhánna ach deireadh roghnaigh Rossa trí ghrianghraf a sheas amach dó ar chúiseanna éagsúla… agus seo thíos an triúr ádhúil a bhfuil ticéad deireadh seachtaine an duine buaite acu:
1. Daithí Ó Gordúin – Ag léim isteach san uisce ag Loch Garda i dtuaisceart na hIodáile (thuas).
"Tá sé ar nós go bhfuil sé stoptha san aer. Lámh ar a smig agus é ag léamh na hirise. Seat den scoth."
2. Damian McCann – Ag baint taitnimh as an iris ag Aerfort Bhaile Átha Cliath.
"Teanga bhríomhar, chomhaimseartha, uirbeach í an Ghaeilge, agus tá sé sin le feiceáil sa ghrianghraf seo. A leithéid de chroiméal!"
3. Hannah Ní Bhaoil agus Sam Mag Uidhir – Faoin ghrian ar chósta Thír Chonaill.
"Gruaig rua, lá breá gréine, tírdhreach álainn, an-iris agus an corn is iomráití sa saol Fódhlach."
Comhghairdeas mór le Daithí, Damian agus Hannah agus míle buíochas le gach duine a rinne éacht grianghrafadóireachta agus a ghlac NÓS ar fud an domhain. Beidh deis eile agaibh gan aon amhras!
Agus ar ndóigh má tá tú ag dul chuig an Phicnic Leictreach ag deireadh na míosa ná déan dearmad cuairt a thabhairt ar An Puball Gaeilge, a bhfuil clár iontach curtha le chéile acu arís i mbliana.
Beidh Kíla, Seo Linn, Mo Hat Mo Gheansaí, Manchán Magan, Sibéal Davitt, Kevin McAleer, Enda Reilly, Andréas de Staic, Colm Mac Con Iomaire agus go leor eile ar an ardán thar an trí lá, fiú gan bheith ag caint ar Raidió na Life bheith ag craoladh beo ón láthair… hup! Johnston, Francis (1760-1829) Ailtire a chleacht an Stíl Nua-Chlasaiceach agus an stíl NuaGhotach araon a chuimhnítear air as Ardoifig an Phoist i mBaile Átha Cliath a dhearadh go mór mór. Ailtire a bhí ina athair féin agus rugadh in Ard Mhacha é. Rinne an t-Ardeaspag Richard Robinson, 1ú Barún Rokeby (1709-94, Rokeby i Yorkshire Shasana a bhaile dhúchais) de chuid Eaglais na hÉireann in Ard Mhacha pátrúnacht air agus sheol go Baile Átha Cliath é sa bhliain 1788. Rinne sé staidéar ansin ar an ailtireacht in oifigí an ailtire Thomas Cooley (1740-84). Bhí Cooley tar éis foirgnimh éagsúla dhearadh don Ardeaspag in Ard Mhacha agus bhí ina thuilleamaí. Nuair a bhí a thréimhse cheithre bhliana istigh ansin dx92imigh Francis ag obair don ailtire Samuel Sproule a bhí ina chol ceathrar aige. Dx92iarr an t-Ardeaspag Robinson ar Francis filleadh ar Uladh tar éis do Thomas Cooley bás a fháil agus a choimisiúin neamhchríochnaithe a thabhairt anonn, rud a rinne sé. Bhí Rokeby Hall agus Eaglais Baile Mhic Cionnaith ar na tionscnaimh is tábhachtaí díobh seo dó. Bhí Francis gnóthach le coimisiúin an Ardeaspaig agus cliaint shaibhre eile agus choinnigh sé oifigí i gCo Lú ar feadh deich mbliain. Dx92imigh sé go Baile Átha Cliath timpeall na bliana 1793. Dhear sé Townley Hall gar do Dhroichead Átha sa tréimhse idir na blianta 1794 agus 1798. Ceapadh mar ailtire le hOifig na nOibreacha Poiblí é sa bhliain 1805. Bhí sé freagrach as an Séipéal Ríoga i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Eiseamláir de Nuaghotachas luath atá ann. Dhear sé eiseamláir eile den Nuaghotachas; Charleville Castle i gCo. Uíbh Fhailí agus chuaigh seo i bhfeidhm ar dhaoine shaibhre na tíre agus tógadh cailsleáin Nuaghotacha ar fud na tíre in aithris air. Dhear sé Séipéal San Seoirse i bPlás Hardwicke i mBaile Átha Cliath. Rinne sé na dearthaí ag athrú Tithe na Pairliminte go Banc na hÉireann. Bhí sé freagrach as athdhearadh Sráid Sackville (Sráid Uí Chonaill inniu). Dhear sé Ardoifig an Phoist mar chuid de seo agus shnoigh Edward Smyth (1749-1812) na dealbha peidiméide de Mhearcair, de Hibernia agus de Fidelia (1815-18) dó. Bhí sé ina ailtire comhairleach ar Cholún Nelson idir na blianta 1808 agus 1809 agus dhear sé Príosún Richmond sa bhliain 1813. Bhí sé gníomhach i mbunú an Royal Hibernian Academy sa bhliain 1823 agus toghadh ina uachtarán air é sa bhliain 1824 agus dx92fhan sa phost go bhfuair sé bás. Dhear sé ceannáras don acadaimh i Sráid na Mainistreach, Baile Átha Cliath agus dx92íoc as as a sparán féin. Dx92fhan seo mar ceannáras acu go dtí gur scrios na Sasanaigh é le linn Éirí Amach 1916. 83. D'fhiafraigh Deputy Marc Ó Cathasaigh den Aire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán an bhfuil sé i gceist aici cur i gníomh an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, mar a bhaineann sé le Pleananna Teanga Contae, a phlé leis na Príomh-Oifigigh Feidhmiúcháin sna hÚdaráis Áitiúla ina bhfuil Plean Teanga i bhfeidhm ina gceantar feidhme; agus an ndéanfaidh sí ráiteas ina thaobh. [7537/21]
Tugainn Acht na Gaeltachta 2012 feidhm reachtúil don phróiseas pleanála teanga faoina ndéantar pleananna teanga a ullmhú ag leibhéal an phobail i gceantair a bhféadfaí aitheantas a thabhairt dóibh faoin Acht mar Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, mar Bhailte Seirbhíse Gaeltachta nó mar Líonraí Gaeilge.
Le cur i bhfeidhm an Phlean Gníomhaíochta don Ghaeilge 2018-2022, tógfar ar an méid atá bainte amach cheana féin agus déanfar cúrsaí a bhrú chun cinn i dtreo tús a bheith curtha le feidhmiú na bpleananna teanga uile i ngach ceann de na 26 limistéar pleanála teanga, chomh maith leis an bpróiseas a bheith curtha i bhfeidhm nó i mbun ullmhúcháin i ngach ceann de na 16 Bhaile Seirbhíse agus sna 3 Líonra Gaeilge atá aitheanta.
Go dáta, tá pleananna teanga ceadaithe i leith 20 LPT Gaeltachta agus á gcur i bhfeidhm. Tá pleananna teanga maidir le 5 LPT á meas ag mo Roinn faoi láthair agus táthar ag súil go mbeidh gach LPT ceadaithe faoi deireadh na bliana. Tá 18 Oifigeach Pleanála Teanga agus 4 Oifigeach Cúnta Pleanála Teanga fostaithe agus i mbun oibre sna LPT sin faoi láthair.
Tá 2 Bailte Seirbhíse Gaeltachta ceadaithe go dáta agus ceann eile á mheas ag mo Roinn. Tá Oifigeach Pleanála Teanga amháin fostaithe i BSG Leitir Ceanainn go dáta.
Tá pleananna teanga i leith na 3 Líonra Gaeilge ceadaithe ó Eanáir 2020.
Mar a bhaineann sé go sonrach le Pleananna Teanga Contae, bheadh súil ag mo Roinn an t-ábhar a chíoradh agus a phlé leis na hÚdaráis Áitiúla agus le páirtithe leasmhara eile chun a chinntiú go ndéanfaí scrúdú cuí ar na féidearthachtaí a bhainfeadh lena leithéid. Tá tacaíocht le fáil ó na haicmí agus ó na cineálacha bogearraí seo a leanas dfhorbairt Ghaeilge an pháiste i ranganna 3 agus 4. Tháinig daltaí na hArdteiste agus foireann na scoile le chéile ag deireadh na bliana le slán a fhágail lena chéile. Bronnadh scoláire na Bliana ar Sian Ní Fhoghlú. Ba mhaith linn buíochas a ghabháil lenár múinteoir ceoil, Bríd Ní Chuirtín as ucht a cuid oibre go léir ar lá. Bíonn dea-thoradh ar obair chrua agus guímid gach rath, ádh agus misneach ar an ngrúpa amach anseo. Braithimid uainn go mór iad. Ollchruinniú Misneach chugainn!
Meitheal le cruinniú i Meán Fómhair
1ú Lúnasa 2016
Is i Ráth Chairn Glas na Mí a bheas Meitheal Misneach ar siúl ag deireadh na míosa seo chugainn.
Deireadh seachtaine lán díospóireachta, spraoi, ceoil, pleanála agus straitéise a bheas ann ó 23 go 25 Meán Fómhair.
Corradh is 50 bliain ó shin a bunaíodh Misneach an chéad lá ariamh agus ní beag an tionchar a d'imir an eagraíocht ar shaol na tíre san am úd.
Is iomaí duine de bhunadh na Gaelachta agus na hIarGhaeltachta araon a bhí páirteach ann agus an scríbhneoir iomráiteach Máirtín Ó Cadhain mar cheann feadhna orthu.
Grúpa radacach ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta a bhí ann agus ní raibh siad riamh sásta dul ar chúl sceiche leis an scéal.
Dearcadh agus fealsúnacht ar leith atá ag Misneach an lae inniu fosta.
Bunaíodh Misneach don dara huair trí bliana ó shin nuair a rinneadh an grúpa a sheoladh go hoifigiúil i mBaile Átha Cliath.
Ba iad na trí mhórsprioc a chuir Misneach roimhe féin an iarraidh seo ná: feachtasaíocht, tógáil pobail agus oideachas pobail.
D'éirigh go measartha lena gcuid iarrachtaí go dtí seo agus tá a lorg fágtha acu ar cheantracha éagsúla ar fud na tíre seo.
Idir agóidí, chainteanna poiblí, irisleabhair, oícheanna sóisialta agus neart eile is léir go bhfuil Misneach ar ais ar an fhód.
Is é atá i Meitheal Misneach ócáid mhór náisiúnta a bhfuiltear ag dréim le mórán daoine úra a mhealladh ann.
Beidh béim ann ar cheardlanna, ar obair ghrúpa agus ar chur chuige daonlathach agus rannpháirteach ar mhaithe le dúshraith a leagan do ghluaiseacht nua-aimseartha Misneach.
Chomh maith leis sin, beidh cúpla aoi-chainteoir ann i rith an deireadh seachtaine, ina measc siúd beidh Brian Ó Curnáin agus Aindrias Ó Cathasaigh.
San oíche beidh ceol agus craic ann i gcuideachta na cuideachta.
Tá feidhm le gluaiseacht úr dá macasmhail sa lá atá inniu ann in Éirinn.
Tá príomhghluaiseacht na Gaeilge faoi chomaoin ag an stát le deontais agus postanna, agus ceangal na gcúig gcaol orthu dá bharr.
Tá ár bpobal agus ár dteanga thíos le faillí agus neamart pholaiteoirí naimhdeacha, imirce as an tír agus córas eacnamaíochta atá ag déanamh scrios ar na croíphobail Ghaeltachta.
Tá Misneach go láidir den bharúil go gcaithfidh Gaeil na tíre seo teacht le chéile ar dhóigh eagraithe, ar mhaithe le muid féin a chosaint agus lenár bpobal agus teanga a fhorbairt agus a chur chun cinn.
Tá todhchaí na bpobal labhartha sa Ghaeltacht agus an teanga féin idir dhá cheann na meá.
Seo é am na práinne agus, leoga, na cinniúna.
Tá sé fógraithe ag Comharchumann Ráth Chairn agus ag Misneach go mbeidh fearadh na fáilte roimh Ghaeil as gach aon chearn d'Éirinn teacht le chéile i Ráth Chairn i Meán Fómhair na bliana seo le bheith páirteach i Meitheal Misneach.
Fóram oscailte daonlathach a bheas ann agus ba mhaith leis an ghrúpa an "gnáthGhael" a bheith i láthair sa dóigh is go gcuirfear bonn maith faoin eagraíocht athsheolta agus, go dearfa, go bhfreagróidh Misneach do Ghaeil i ngach cearn.
Seo anois ár ndeis theacht le chéile agus stiúir mhaith a chur ar ár ngluaiseacht.
In ainneoin na mbagairtí ar ár dteanga agus ar ár bpobal creideann muid go bhfuil teacht aniar ionainn ach Misneach a bheith againn!
Gabh i dteagmháil linn ar leathanach Facebook Misneach nó ar cheann de na huimhreacha seo a leanas: +44 7835811868 (Seanán Mac Aoidh), +353 879800371 (Kerron Ó Luain). Is léiriú é an fógra seo ar dhiongbháilteacht phobal na Gaeilge – Tuairisc.ie
Céim stairiúil atá ann go bhfuil veto an DUP ar chearta teanga curtha ar ceal, ach leanfaidh an troid ar aghaidh
Déardaoin, Meitheamh 17 2021 ag 2:40 pm
Is céim stairiúil é an fógra go dtabharfar reachtaíocht teanga isteach tríd Westminster san fheachtas fada s'againne ar son cearta, cothromas agus cóir do phobal na Gaeilge. Den chéad uair ó thoiligh Rialtas na Breataine i gCill Rìmhinn in 2006 acht Gaeilge a thabhairt isteach, tá coimitmint déanta acu an reachtaíocht a achtú agus an veto diobhálach a bhíonn á imirt ag aontachtaithe in Stormont chun cosc a chur ar ár gcearta a chealú.
Is léiriú é an fógra seo ar dhiongbháilteacht agus ar bhuanseasmhacht phobal na Gaeilge – lucht scoileanna, daoine óga, tuismitheoirí agus teaghlaigh – a tháinig amach ar na sráideanna go minic thar na blianta chun seasamh ar son an chomhionannais agus cearta daonna.
Is toradh díreach é an fhógairt seo ar a ngníomhachas siúd agus ar an eagrúchán ón bhun aníos agus molann muid go hard an pobal s'againn as a ndíograis. Tá sé léirithe ag feachtas An Dream Dearg gur féidir le gnáthdhaoine brú a chur le hathruithe a bhaint amach sa tsochaí. Tá muid thar a bheith bródúil go bhfuil ról dearfach againn i gcumasú saoránach chun a nguth a ardú ar bhonn daonlathach chun go mbeidh siad siúd atá i gcumhacht freagrach agus cuntasach don phobal.
Mar sin féin, is ábhar mór buairimh dúinn é nós seanbhunaithe rialtais éagsúla de chuid na Breataine gan na coimitmintí a dhéanann siad i dtaca le cearta i gcomhaontuithe polaitíochta a chomhlíonadh. Leis na céadta anuas, agus tríd an choilíneachas, tá imeallú agus cos ar bolg á dhéanamh ag Rialtas na Breataine ar theanga dhúchais na tíre seo.
Tá 15 bliana ann ó rinne siad gealltanas i gComhaontú Chill Rìmhinn Acht na Gaeilge a thabhairt isteach, comhaontú idirnáisiúnta a bhfuil bunús dlíthiúil leis agus ar chúlaigh siad uaidh i gcónaí, go dtí anois. Tá freagracht anois ar na páirtithe áitiúla a chinntiú go gcomhlíonfaidh Rialtas na Breataine an dualgas agus an choimitmint is déanaí seo acu gan a thuilleadh moille.
Geallann An Dream Dearg go dtroidfidh muid le go gcuirfidh an Feidhmeannas anseo sa tuaisceart an reachtaíocht teanga i bhfeidhm go huile is go hiomlán faoi mhí Mheán Fómhair, agus sa chás nach dtarlóidh sé sin, go dtroidfidh muid le go ndéanfaidh Rialtas na Breataine an choimitmint is déanaí dá gcuid a chomhlíonadh faoi mhí Dheireadh Fómhair.
Ní sheasfaidh An Dream Dearg siar. Ní iománaí ar an chlaí sinn. Beidh muid ag eagrú agus ag leagan amach ár gclár feachtasaíochta féin, mar atá déanta againn le blianta beaga anuas.
Chomh maith leis sin, geallaimid go leanfaidh muid orainn ag éileamh Acht Gaeilge cuimsitheach, cearta-bhunaithe chun comhionannas a bhaint amach dár bpobal sna blianta beaga atá amach romhainn.
Cé nach bhfuil an reachtaíocht atá geallta den chaighdeán idirnáisiúnta is inmholta, is dul chun cinn stairiúil é inár bhfeachtas ar son cearta agus comhionannais. Leanfaidh muid orainn ag seasamh an fhóid ar son achta. #SeasAnFód #AchtAnois."
– Tá Ciarán Mac Giolla Bhéin ar dhuine de bhunaitheoirí An Dream Dearg agus é ina urlabhraí ag an bhfeachtas Please contact Marianne Ní Chinnéide on 087 9080194 for any further information. -Ends- Mic Léinn OÉ Gaillimh ar stáitse na Taibhdheirce Beidh na mic léinn ag léamh na scripteanna a bhuaigh an Gradam Walter Macken 2014 Fógraíonn an Lárionad Drámaíochta agus Léiriúcháin an caidreamh nua leis An Taibhdhearc leis an léamh cleachtaithe ar na thrí dhráma nua-scríofa a bhuaigh an Gradam Walter Macken 2014. Conn - I think you have already made your decision - whether you are aware of that or not is another matter! If you want to partake in conversations with bloggers like Robert Scoble, Niall Kennedy, Dave Winer, etc. you will need to converse with them in a language they understand and can respond in. That doesnt mean you have to stop posing in Irish - but be aware that those posts are, by definition, for a much smaller audience. HTH, Tom Cumasóidh siad seo an scoil le dul ó neart go neart agus í ag druidim lena tríú deich mbliana ag soláthar oideachais trí mheán na Gaeilge do dhaoine óga sa cheantar áitiúil. Is é Éamonn Ó Maoláin as Cill Rónáin, Oileáin Árann a bheidh i mbun comhrá le Máirtín Tom Sheáinín ar chlár an lae inniu. Is é Éamonn an príomhgharraíodóir i bPáirc an Fhionnuisce. Tá sé ag éirí as i mbliana tar éis dó dhá scór bliain a bheith caite aige ann. Cuireann sé síos ar an gcineál lá oibre a bhíonn aige. Labhraíonn sé freisin ar na huachtaráin a bhí ann lena linn. 'An foclóir Béarla-Gaeilge is fearr atá ar fáil' – léirmheas ar The Concise English-Irish Dictionary
31ú Lúnasa 2020
"Ba mhaith leat léirmheas a scríobh ar fhoclóir?" a d'fhiafraigh cara liom díom agus é sa teach an lá cheana, an bheirt againn ag breathnú ar an mórshaothar dearg a bhí leagtha ar an mbord againn. "Céard is féidir a rá faoi ach go bhfuil focail Bhéarla ann agus a gcomhionann i nGaeilge?"
Is féidir i bhfad níos mó ná sin a rá, ar ndóigh, agus an t-ardmholadh atá tuillte ag lucht an Fhoclóra Mhóir a thabhairt dóibh.
Ó thaobh leagan amach agus ábhar de, seo é an foclóir Béarla-Gaeilge is fearr atá curtha ar fáil ag an stát óna bhunú, agus ní bheadh drogall orm a rá gurb é an foclóir clóite Béarla-Gaeilge is fearr atá ar fáil inniu.
An chéad rud a thabharfaidh an léitheoir suntas dó, gan amhras, ná méid an fhoclóra. Tá sé dhá oiread, agus breis, níos mó ná a réamhtheachtaí English-Irish Dictionary Thomáis de Bhaldraithe, a foilsíodh in 1959. Tá beagnach 2,000 leathanach ann, agus 2.8kg meáchan sa leabhar. Ar na leathanaigh sin, tá 31,000 ceannfhocal Béarla chomh maith le 100 leathanach sa rannóg 'Language and Grammar Supplement'.
Is ar chorp an fhoclóra a tharraingeofar súile an léitheora ar dtús, ar ndóigh, agus is iontach an áis í an "forlíonadh teanga agus gramadaí" ag cúl an leabhair, agus is ansin a gheofar ní hamháin na pointí gramadaí agus táblaí briathra, ach léargas ar mheon agus smaointeoireacht na bhfoclóirithe. Ach fillfidh mé air sin ar ball.
Tá an foclóir féin thar barr. Bunaithe ar ábhar an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge, atá ar fáil ar líne ag www.focloir.ie le seacht mbliana anuas, tá 31,000 ceannfhocal Béarla i gcorp an fhoclóra, agus iad leagtha amach go snasta soiléir.
Murab ionann agus Foclóir Gaeilge-Béarla agus English-Irish Dictionary, is foclóir "daite" é The Concise English-Irish Dictionary. Ní hin le rá go bhfuil léaráidí leis na sainmhínithe, ach go bhfuil dath gorm ar na ceannfhocail, dath dubh ar na sainmhínithe, agus boscaí gorma timpeall ar na frásaí.
Is iad na boscaí gorma frásaí sin an ghné den fhoclóir nua is fearr liom féin. Tá siad fite fuaite sna sainmhínithe fud fad an fhoclóra, agus iad lán cora deasa cainte, samplaí maithe úsáide, agus meafair choitianta an Bhéarla. Tá na leaganacha Gaeilge a thugtar sna boscaí frásaí cruinn, beacht agus, níos tábhachtaí ná rud ar bith eile, dúchasach.
Bua eile atá ag an bhfoclóir nua, go mór mór thar Foclóir Gaeilge-Béarla Uí Dhomhnaill, ná go gcuirtear na sainmhínithe ar fáil in ord tosaíochta de réir úsáid an lae inniu. An té a léifeadh FGB, bheadh air dul go deireadh na hiontrála leis an mbrí is nua-aimseartha den fhocal a aimsiú. Ó tharla gur 'Concise' atá an foclóir seo, déileáiltear leis an mbrí is coitianta leis an leagan Béarla ar dtús, agus tugtar an leagan Gaeilge is mó i mbéal an phobail ar dtús freisin.
Is i gcorp an fhoclóra a chuirfidh an cainteoir Béarla nó an foghlaimeoir Gaeilge spéis den chuid is mó, is dóigh. Ach is ar an 'Language and Grammer Supplement' ar leathanach 1,699 de The Concise English-Irish Dictionary ba cheart an cainteoir Gaeilge a shúil a chaitheamh, ó is ann atá an plé is spéisiúla ar fad.
Tá os cionn céad leathanach sa gcuid seo den fholcóir, agus plé ann ar mhodheolaíocht na bhfoclóirithe. Cíortar ceisteanna ar nós réim na teanga; an Béarlachas; béarlagair, meamraiméis, an chaint theicniúil, agus an teanga choiteann; chomh maith leis an gCaighdeán Oifigiúil.
Shílfeá gur ag díriú go sonrach ar na saoithíní teanga (mar dhea) a scríobhann ríomhphoist fheargacha chuig oifig an Fhoclóra ag a cúig a chlog ar maidin a bhí Pádraig Ó Mianáin agus na nótaí seo á mbreacadh aige, ó tugann sé faoi lucht cáinte na bhfocal 'leictreachas' agus 'abdóman' gan fiacail a chur ann.
Tugtar a gceart do na canúintí sa bhfoclóir agus leaganacha éagsúla ar nós 'fóirsteanach', 'feiliúnach', agus 'oiriúnach' tugtha faoin gceannfhocal 'suitable'. Ach mar a mhínítear sna nótaí, má cinneadh gur leaganacha éagsúla den fhocal céanna a bhí sna canúintí éagsúla, i gcás 'dog', mar shampla, 'madra' amháin a thugtar agus ní 'mada' ná 'madadh'.
Tosaíodh an obair ar an bhfoclóir os cionn fiche bliain ó shin, agus bhí ceithre chaighdeán éagsúla i bhfeidhm ó shin: An Caighdeán Oifigiúil (1958), An Caighdeán Athbhreithnithe (2012), athbhreithniú air sin a rinne Rannóg an Aistriúcháin, agus An Caighdeán Oifigiúil (2017). Mar sin, ní thagann gach leagan Gaeilge a thugtar sa bhfoclóir le rialacha an Chaighdeáin is deireanaí (2017).
Tá cur síos cuimsitheach ar an neamhréir seo sna nótaí, agus cé go raibh údar maith ag lucht an fhoclóra na cinní a rinneadh a dhéanamh agus an foclóir á chur i dtoll a chéile, ní féidir a shéanadh ach go gcruthóidh an neamhréir seo idir Caighdeán agus Foclóir deacrachtaí go leor do theagascóirí, aistritheoirí, scríbhneoirí, foilsitheoirí, agus mic léinn a bhíonn ag plé leis an nGaeilge ó lá go lá.
Ar cheart comhartha 'Scoil Buachaillí', mar a mholann An Caighdeán Oifigiúil, nó 'Scoil Bhuachaillí', mar a mholann The Concise English-Irish Dictionary a chrochadh? Cá bhfios, ach beidh craic ann á phlé!
An séimhiú damanta agus an tuiseal ginideach is mó a chruthóidh fadhbanna mar gheall ar an neamhréir seo, chomh maith le rialacha casta na n-uimhreacha ('na céadta duine' nó 'na céadta daoine'?). Ach ní ar lucht an fhoclóra atá an locht seo, agus d'fhéadfaí a mhaíomh go bhfuil a gCaighdeán Neamhoifigiúil féin leagtha amach acu, a bhfuil ciall agus réasún leis.
An cheist dheireanach: tuige a mbeadh foclóir clóite, 2,000 leathanach agus 2.8kg ó dhuine nuair atá www.focloir.ie ann agus an aip ar an bhfón póca? Fút féin atá sé é a cheannach, ar ndóigh, agus ní mholfainn don mhac léinn ollscoile é a iompar ar a dhroim mar a bhí orm féin a dhéanamh le Foclóir de Bhaldraithe deich mbliana ó shin. Ach is deas liom a bheith in ann suí ag bord (mór millteach) agus póirseáil tríd na focail éagsúla atá ann. Cá bhfios nach bhfoghlaimeofá focail nua, Béarla agus Gaeilge, mar atá déanta agam féin le cúpla lá anuas. Cearta teanga Meitheamh 2018
Ní gluaiseacht teanga per se a bhí i ngluaiseacht na seascaidí ach dream daoine a d'fhéach le bunchearta pobail tuaithe a bhaint amach. Tá sé in am a leithéid a thosú an athuair, a deir Kevin Hickey
'Ba bhreá liom dhá ndéanfadh glúin eile é - theastódh sé go géar.' - Joe Steve Ó Neachtain
'Ní thuigeann tú cás duine eile nó go gcuireann tú thú féin ina áit agus an cosán céanna anama a shiúl agus a shiúlann seisean, go bhfeice tú cá luíonn an bhróg air.' – 'Atticus Finch', To Kill a Mockingbird
D'fhág an cor is deireanaí i mo shaolsa gur in Iorras Aithneach i gContae na Gaillimhe a bhíos ag cur fúm go dtí le gairid. Cuid den aistear foghlama agam le linn an ama sin ba ea teacht isteach ar chanúint nua agus léargas a fháil ar shaol na tuaithe i gceantar iargúlta. Ag caint air go garbh agus i mbeagán focal, is é an ceantar taobh thiar de Ros Muc, a shíneann chomh fada siar le Carna, atá i gceist le hIorras Aithneach, i gceartlár Ghaeltacht Chonamara.
Is mór idir é agus mo phaiste dúchais.
Ainneoin gur dream cuibheasach bocht a bhí i mo sheanmhuintir romham agus gurbh éigean do mo mhuintir a bheith cnuaisciúnach fan na slí, bhí saol na bhfuíoll agam féin ag fás aníos i mBaile Átha Cliath theas agus seirbhísí den uile chineál ar leic an dorais againn i gcónaí. Agus cé go bhfuil seal thall is abhus tugtha agam ar an tsluasaid i ngarrantaí agus ar láithreacha tógála, ní fhéadfainn a rá le fírinne go n-aithneoinn speal thar sleán ar an gcéad luí súl; ná níor chaitheas oiread is lá ar an bportach ag baint mhóna, ná, go deimhin, ins an ngarraí ag crú na mba.
As leacacha na cathrach a fáisceadh mé, más ea, agus is mar dhuine ón taobh amuigh, mar sin, atáim ag tabhairt faoin gceist áirithe seo, rud a fhágann beagán drogaill orm i mbun an chúraim. Mar sin féin, tá rudaí feicthe agam le cúpla bliain anuas a chuir olc orm agus a dhúisigh ó mo shuan cathrach, meánaicmeach mé. Sílim nár mhiste ceann nó dhó de na ceisteanna sin a phlé anseo.
Cúpla míle siar an bóthar ó mhuintir mo chéile, tá cónaí ar Josey Cooke, mar is fearr aithne air sa phobal sin. Seosamh Ó Cuaig a thugtar ar an bhfear céanna i mbothán an raidió agus i mbólaí áirithe taobh amuigh den Ghaeltacht. Bhí Seosamh ar dhuine de na daoine a chuir tús le Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta i gConamara i dtreo dheireadh na seascaidí.
Taibhsítear do dhaoine uaireanta gur gluaiseacht teanga a bhí i nGluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ach níorbh ea per se. Bhí na daoine a bhain leis an ngluaiseacht ag iarraidh bunchearta agus cumhacht réigiúnach a bhaint amach dóibh féin agus dá bpobal. Bhí a mhacasamhail de ghluaiseacht in áiteanna eile in Éirinn agus ar fud an domhain, agus beidh go deo.
Ráinig sa chás áirithe seo gur dream Gaeltachta a bhí i gceist agus Gaeilge acu dá bharr. Bheadh an teanga lárnach sa bhfeachtas sa mhéid sin. I measc na gceisteanna a bhí ag dó na geirbe acu, áfach, bhí easpa fostaíochta, cearta iascaireachta, cearta foghlaeireachta, agus cearta úinéireachta ar thalamh agus ar uiscí na gceantar lenar bhain an pobal.
Theastaigh ón dream a bhí i gceannas na gluaiseachta go mbunófaí údarás áitiúil a chuirfeadh oiliúint ar dhaoine agus a chuirfeadh fostaíocht ar fáil don phobal. Theastaigh uathu freisin go mbunófaí stáisiún raidió do phobal na Gaeltachta. Arís ar ais, toisc go mbainfeadh a leithéid de stáisiún leis an nGaeltacht, is i nGaeilge a chraolfaí na cláracha air.
Féachadh leis an dól a thabhairt ar ais d'fhir shingile agus le caoi a chur ar Chéibh Ros a' Mhíl, le súil is go mbláthódh an iascaireacht sa dúiche mar is ceart. Ceist amháin a raibh baint aici go sonrach leis an teanga, áfach, ná comharthaí bóthair na háite, agus géilleadh le haimsir don éileamh gur i nGaeilge amháin a bheidís taobh istigh de theorainneacha na Gaeltachta.
Bunchearta pobail a bhí i gceist, más ea, agus diminsean áirithe teanga ag baint leo.
I dtuairisc amháin a rinneadh ar fheachtasaíocht na gluaiseachta, léiríodh a meon i leith na n-acmhainní nádúrtha ar leo féin iad le ceart. Dar le muintir na háite: 'the ownership of the Erriff river by Lord Braybourne symbolised the control and ownership of Ireland's natural resources by British Imperial interests'.
Níor ghá ach focal nó dhó a athrú san abairt thuas agus bheadh dealramh léi i gcónaí. Chuirfinnse isteach na focail 'European Imperial interests' mé féin. San áit a mbíodh aibhneacha agus locha i gceist, is iad farraigí na hÉireann atá sa treis anois. Ar éigean gur ghá an méid sin a chur ina luí ar iascairí iarthar na hÉireann, iascairí na Gaeltachta ina measc.
Ní leis an nGaeltacht amháin a bhaineann a leithéid de dheacracht, áfach, agus tá cuid de na fadhbanna ceannann céanna ag goilliúint ar phobal na tuaithe trí chéile agus a bhí aimsir na gluaiseachta thiar sna seascaidí: easpa fostaíochta, easpa seirbhísí, go háirithe seirbhísí sláinte; drochbhóithre, easpa áiseanna don aos óg, agus bánú na gceantar - is é sin le rá, daoine óga a bheith ag imeacht cheal oibre. Tá léargas faighte agam féin ar an méid seo agus mé ag cur fúm i bParóiste Mhaírois in Iorras Aithneach.
Sílim féin, ó thaobh na Gaeltachta de, nach féidir ceist na teanga a scaradh ó na ceisteanna seo thuas, agus gur gá éirí as ceist na teanga a phlé aisti féin, i dtéarmaí teibí, mar a dhéantar rómhinic.
Fear a bhfuil a mhéar ar chuisle scéal na Gaeltachta agus ar lomchlár na fírinne faoin tuath ná Máirtín Ó Catháin, fear as Iorras Aithneach é féin. In alt a scríobh sé ar an tseirbhís nuachta ar líne, Tuairisc.ie, anuraidh, d'fhiafraigh sé céard ab fhiú pleananna teanga agus tumoideachas trí Ghaeilge mura bhfuil fostaíocht agus deiseanna oibre ar fáil do dhaoine óga sa Ghaeltacht:
'Níl ach dhá cheantar i gContae na Gaillimhe atá i measc 'spotaí dubha' dífhostaíochta Phoblacht na hÉireann, de réir an Daonáirimh is deireanaí. Agus cá bhfuil siad? Istigh i gceartlár fhíor-Ghaeltacht Chonamara! 'Siad Scainimh [Iorras Aithneach] agus Garmna [Ceantar na nOileán] an dá áit atá i gceist.'
Lean Máirtín air agus caint aige ar 'chaisleán' Abraham Maslow:
'Tá stádas ar leith ag an nGaeltacht – nó bhíodh sé ráite go raibh. Tobar na Gaeilge. Nár cheart go mbeadh aird ar leith ar an ngad is gaire don scornach sa gcás sin? Céard é an gad sin? Bhí an freagra ag an síceolaí agus scríbhneoir Meiriceánach, Abraham Maslow, fadó.
Bhíodh caisleán tarraingthe aige ar pháipéar – an caisleán leathan in íochtar agus é ag cúngú de réir mar a bhí sé ag ardú. Ba é íochtar an chaisleáin bunchloch an tsaoil – b'ionann sin agus na rudaí ba mhó a bhí ag teastáil ón gcine daonna. Theastaigh beatha agus dídean, nó i bhfocail na linne seo: fostaíocht, airgead agus áit chónaithe chompordach.'
In alt eile a scríobh sé go luath ina dhiaidh sin ar Tuairisc.ie, labhair an Cathánach ar chás cúirte thall san Eoraip a bhain le cúrsaí pleanála. Mar seo a chuir sé síos ar an gcás:
'D'fhéadfadh sé go mbeadh ar údaráis áitiúla in Éirinn polasaithe pleanála a thugann buntáiste do dhaoine ina gceantar dúchais féin faoin tuath a chaitheamh in aer. Ciallaíonn na polasaithe pleanála seo, atá i bhfeidhm faoi láthair, gur féidir go bhfaigheadh duine as an áit – nó duine a bheadh ag obair go buan sa gceantar a bheadh i gceist – cead pleanála ach nach bhféadfadh duine ón taobh amuigh teach nua a thógáil sa gceantar tuaithe céanna. Tá na polasaithe claonta i dtreo daoine ón áit ar an mbonn gur daoine as an gceantar iad. Tá na coinníollacha seo i bhfeidhm go láidir i gcontaetha Gaeltachta, go háirithe ar an gcósta thiar.'
Le linn don chás a bheith ar siúl, pléadh bunchearta ar nós saoirse taistil agus saoirse cónaithe an uile dhuine san Aontas Eorpach. Rialaíodh go raibh na ceangail a bhí i bhfeidhm i bhfabhar mhuintir na háite ag sárú cearta bunúsacha shaoránaigh na hEorpa. Sa bhFlóndras a troideadh an cás cúirte seo ach cá bhfios nach mbeadh tionchar ag an méid a thit amach ann ar Éirinn amach anseo? Más mar sin a bheidh, cé na himpleachtaí a bheidh ag an rialú áirithe seo do phobal tuaithe na Gaeltachta, go mór mór agus géarchéim tithíochta sa tír?
Ceist eile a d'fhéadfadh a bheith ag déanamh tinnis do dhaoine áirithe ná ceist na Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta nó na Special Areas of Conservation (SACs), agus impleachtaí rialacháin ina dtaobh do bhaint na móna. Fágann an rialachán is deireanaí de chuid an AE i dtaobh na ceiste seo gur cion coiriúil é móin a bhaint ar thalamh caomhnaithe anois, rialachán a rinneadh beagnach trí bliana ó shin.
Fillfidh mé ar cheist na talún ar ball ach, idir an dá linn, is leor a rá gur léir go bhfuil bundeacrachtaí maidir le tithíocht, fostaíocht, oideachas, agus seirbhísí pobail fós ag goilliúint ar phobal na tuaithe, díreach mar a bhí aimsir na gluaiseachta cearta sibhialta sna seascaidí.
Céard 'tá le déanamh faoi?
Tugaimse faoi deara go n-éiríonn le gluaiseachtaí dul i bhfeidhm ar an mórphobal nuair a insíonn siad a scéal féin dóibh ón gcroí amach. Uaireanta is gá cruth agus craiceann beagán difriúil a chur ar scéal, ach is é an scéal céanna a bheidh ann i ndeireadh báire, agus an teachtaireacht chéanna taobh thiar de. Is é seo an dúshlán atá roimh mhuintir na Gaeltachta anois, dar liom.
Tuigeann daoine sa Ghaeltacht, cuir i gcás, a dheacra atá sé dóthain cúramóirí sláinte a fháil ar bhonn rialta, go háirithe cúramóirí a bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu. Cuirfear fáilte thar tairseach isteach roimh dhuine ar bith a thabharfaidh cúnamh, is cuma cén teanga atá aige, ach nuair a bhuaileann míshuaimhneas nó drochthinneas duine a tógadh le Gaeilge, is í an teanga sin is túisce ar a bhéal aige, go háirithe má bhaineann sé le glúin ar leith.
Sa chás sin, is deas agus is caoithiúil cúramóir a bhfuil Gaeilge ar a thoil aige a bheith ar an láthair chun teacht i gcabhair ar an duine sin agus féachaint lena chur ar a shuaimhneas ina chéad teanga.
Amach ó ghné na teanga, áfach, ní mór dóthain cúramóirí a bheith ar fáil chun freastal ar dhaoine i dteanga ar bith, agus ba dhóigh leat ar iompar institiúidí sláinte an stáit nach fiú leo cúramóirí a chur chuig ceantracha tuaithe atá ar an iargúil. Chonaic mé féin na deacrachtaí a chothaíonn a leithéid d'fhaillí do theaghlach grámhar láidir le mo dhá shúil.
Ag cloí le cúrsaí sláinte go fóill beag, tógaimis 'Seáinín', duine ficseanúil ach duine atá ann i ndáiríre chomh maith céanna.Is déagóir é Seáinín atá aerach sa chiall nua-aimseartha den fhocal sin. Níl sé réidh fós an méid sin a insint dá thuismitheoirí.
Tá Béarla breá ag Seáinín ach is í an Ghaeilge teanga a chroí agus teanga na mothúchán aige. Tagann sí amach as a bhéal chomh neafaiseach, chomh nádúrtha leis an uisce ag rith nó leis an bhféar ag fás. B'fhearr leis gan labhairt le haon duine seachas comhairleoir faoina scéal, áfach, de ghrá an phríobháideachais.
An bhfaighidh Seáinín comhairleoir stuama, discréideach a thuigeann canúint na háite agus a bhainfidh cuid den ualach dá ghuaillí, sula n-inseoidh sé a chuid dá mhuintir? An cheist chéanna i dtaobh 'Mháire', atá tugtha don ól agus don snaoisín bán.
Is gá a chinntiú go bhfuil a leithéid de sheirbhísí sláinte agus tacaíochta ar fáil do phobal na Gaeltachta ina rogha teanga, dar liom, agus sa chás go bhfuil siad ann, is gá a chinntiú go bhfuil a ndóthain díobh ann chun freastal ar na haon duine.
Faoi mar a dúrt cheana, ceist eile atá ag goilliúint ar phobal na tuaithe trí chéile, sa Ghaeltacht agus lasmuigh di, ná an iascaireacht.
Fillimis ar an tábhacht a bhaineann le scéal a insint agus cuirimis i gcás 'Máirtín' an geábh seo, iascaire a bhfuil a shlí bheatha ar an dé deiridh. Insíonn an rialtas dó gurb iad boicíní na hEorpa a thug isteach na rialacháin a bhaineann le cuótaí éisc, cé gurb é an rialtas féin a thug isteach cuid acu agus a mhol don Eoraip iad a chur i bhfeidhm in Éirinn.
An cleas céanna atá ar bun ag polaiteoirí na hEorpa, ar ndóigh; iad ag cur an mhilleáin ar Éirinn nuair a labhraíonn siad go príobháideach le hiascairí dár gcuidne, ach ansin ag cur iachaill ar ár bpolaiteoirí rialacháin áirithe de chuid na hEorpa a chur i bhfeidhm agus cloí leis na horduithe sin, nó 'is daoibh is measa'. Ní fhéadfá a bheith suas le ceachtar den dá dhream.
An bhfuil tada i ndán d›iascairí Gaeltachta nó ar cheart dúinn leanúint orainn ag ligean do na Spáinnigh farraigí na hÉireann a réabadh gan freagracht, gan faitíos?
Ach sracfhéachaint a thabhairt ar a bhfuil pléite thuas, is léir go bhfuil cuid de na ceisteanna ceannann céanna ag goilliúint ar phobal na tuaithe agus a bhí aimsir Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Go deimhin, is in olcas atá an scéal imithe i dtaobh cuid de na ceisteanna sin, go háirithe ceist na gceart iascaigh.
Le cois na ndeacrachtaí seo go léir, tá ceist na teanga ann agus an easpa gnímh atá le sonrú maidir le sraith moltaí agus straitéisí a chur i bhfeidhm chun an teanga a chaomhnú sa Ghaeltacht, ní áirím tús áite a thabhairt don Ghaeltacht agus iarrachtaí á ndéanamh seirbhísí stáit a chur ar fáil trí Ghaeilge de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla.
An cheist dheireanach is fiú a lua ná ceist Údarás na Gaeltachta, eagras nach bhfaigheann muintir na Gaeltachta deis a mbaill a thoghadh iad féin níos mó, faoi mar a d'fhaigheadh roimhe seo. Is gá córas daonlathach a thabhairt isteach san Údarás an athuair.
Ní féidir an méid sin a dhéanamh, áfach, nó go rachfar i ngleic le ceist chigilteach theorainneacha na Gaeltachta. Is gá dul i ngleic leis an gceist sin mar níl aon dealramh le deis a thabhairt do leithéidí mhuintir Chnoc na Cathrach baill an Údaráis a thoghadh, dá mhéad líonraí Gaeilge atá i gCnoc na Cathrach.
Go hachomair, más ea, tá sraith ceisteanna ann ar gá do phobal na Gaeltachta dul i ngleic leo agus cur ar a son mar phobal tuaithe. A scéal a insint don tír agus don domhan, agus gluaiseacht agóidíochta a chur ar bun an athuair, an cur chuige is fearr chun an méid sin a bhaint amach, dar liom. I measc na gceisteanna ar gá aghaidh a thabhairt orthu, tá:
· seirbhísí sláinte sa Ghaeltacht;
· deiseanna fostaíochta sa Ghaeltacht;
· feabhsú bóithre sa Ghaeltacht;
· áiseanna d'aos óg na Gaeltachta;
· cearta iascaireachta d'iascairí Gaeltachta;
· Údarás Gaeltachta nua-dhéanta a dtoghfaidh croíphobal na Gaeltachta a mbaill.
Idir an dá linn, is gá súil a choinneáil ar an méid a tharlóidh amach anseo i taobh cearta maidir le móin a bhaint agus cearta úinéireachta talún agus tithíochta.
Maidir le ceist na teanga go sonrach, creidim gur ghá do ghluaiseacht nua-bhunaithe aghaidh a thabhairt ar na ceisteanna seo a leanas agus cur ar a son mar phobal uathúil teanga, le súil is go ndéanfaí:
· moltaí an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht agus Iniúchadh ar an gCumas Dátheangach - An sealbhú teanga i measc ghlúin óg na Gaeltachta a chur i bhfeidhm ina n-iomláine;
· an siollabas Gaeltachta a chur i bhfeidhm ina iomláine;
· brú a chur ar Chomhairlí Contae an teanga a chosaint agus forbairtí nua tithíochta ar bun, sa chás go bhfuil a leithéid de shocrú déanta ar pháipéar leis na Comhairlí cheana;
· teorainneacha na Gaeltachta a leasú de réir mar a fheileann, ach leanúint de bheith ag tabhairt tacaíochta do theaghlaigh a labhraíonn Gaeilge agus do líonraí Gaeilge i gceantair bhreacGhaeltachta agus iarGhaeltachta;
· feachtas a chur ar bun chun go mbeidh stáisiún teilifíse lán-Ghaeilge ann;
· féachaint ar na féidearthachtaí atá ann reachtaíocht a leasú sa tslí is go mbeadh ar lucht déanta fógraí a gcuid fógraí a dhéanamh i nGaeilge amháin ar TG4;
· polasaí teanga a aontú i gcomhar le siopadóirí agus le clubanna Chumann Lúthchleas Gael sa Ghaeltacht d'fhonn dul i ngleic leis an náire iarchoilíneach atá le braistint i measc cuid den dream sin i leith na Gaeilge;
· seasamh le hiriseoirí Gaeilge atá ag iarraidh ceisteanna móra an domhain a phlé i nGaeilge chomh maith le scéalta áitiúla pobail.
An drochscéal atá ann ná gur le hagóidíocht leanúnach agus clampar, agus leis an méid sin amháin, a bhainfear amach aon cheann de na spriocanna thuas, má bhaintear in aon chor – ach is gá an méid sin a dhéanamh má tá aon rath le bheith orainn.
Murar ghluaiseacht teanga í Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ag deireadh na seascaidí, féachadh le cuid dá gcearta a shéanadh ar lucht na gluaiseachta de bharr na teanga a labhair siad. Lena chois sin, ba dheacair dóibh cuid de na haidhmeanna is tábhachtaí a bhí acu a bhaint amach gan aitheantas de shaghas a bheith á thabhairt don teanga lenar tógadh iad ón gcliabhán.
Ag labhairt dó ar cheist na Gaeilge go sonrach anuraidh, dúirt eagarthóir Tuairisc.ie, Seán Tadhg Ó Gairbhí, nach ceist náisiúnta níos mó í ceist na Gaeilge. An dream a dhéanfaidh torann agus clampar go leanúnach, áfach, beidh siad i lár an aonaigh sula i bhfad, agus tá deis againn ceist náisiúnta a dhéanamh den Ghaeilge an athuair, taitníodh sé leis an mbunaíocht nó ná taitníodh.
Tá idir bhunchearta pobail agus bhunchearta teanga á séanadh ar mhuintir na Gaeltachta le tamall maith anois agus ní thiocfaidh aon athrú ar a scéal mura ngníomhóidh siad.
Ba é a dúirt Máirtín Ó Cadhain gurbh iad an dóchas agus an misneach géaga giniúna an ghnímh.
Agus an méid sin á scrúdú ag an Ollamh Emeritus le Stair, Gearóid Ó Tuathaigh, dúirt sé gurbh ionann leis an gCadhnach staid fhírinneach éadóchais a bheith sroiste ag duine agus saoirse de chineál a bheith bronnta air imeacht ón gcáiréis a bhaineann le dóchas ar choinníoll; gurbh ionann a leithéid agus saoirse chun droim láimhe a thabhairt leis an 'réasún' (reasonableness) agus an status quo i struchtúr na cumhachta – 'an saol mar atá' – agus fráma loighic an réasúin sin a chaitheamh i dtraipisí, sa chaoi is nach n-éistfí leo siúd a bhíonn 'réalaíoch i gcónaí faoina bhfuil indéanta faoi na cúinsí ina bhfuil muid'.
Dhiúltaigh Ó Cadhain don reasonableness sin toisc gur chreid sé in Aisling 1916 siar go heireaball:
'Fiú má mhair Ó Cadhain faoi scáth dorcha an éadóchais an chuid is mó dá shaol, chomh fada is a bhain le slánú na Gaeltachta agus fíorú ceart aisling na saoirse de, fós níor ghéill sé riamh nach bhféadfadh teacht an tsamhraidh a bheith ina aisling ag Gaeil. Gach buille dár bhuail sé, gach fód dár sheas sé, sa pholaitíocht, d'fhéadfaí a rá gur ag tuar an tsamhraidh úd a bhí sé' (Ó Tuathaigh, Máirtín Ó Cadhain, An Stair agus an Pholaitíocht: Athmhachnamh).
Is le gairid a casadh comharsa orm a mheabhraigh dom gur gá do phobal na Gaeltachta 'a scéal a insint', mar a mhol mé níos luaithe san alt seo, chun dul i bhfeidhm ar mhórphobal na hÉireann agus athrú meoin a thabhairt i gcrích. Sa chomhrá dúinn, dúrtsa leis gur ag plé leis an nGaeilge a bhíos ach gur snámh in aghaidh easa ba ea cuid den chúram. Ar seisean de fhreagra liomsa:
'With all due respect, with issues like housing, health - including mental health - and education, the Irish language is hardly going to get a look-in, is it?' Dá ndéarfainnse leis an duine sin go bhfuil an Ghaeilge fite fuaite leis na ceisteanna sin go léir ó thaobh phobal na Gaeltachta de, meas tú céard a déarfadh sé?
Tá a gcion féin déanta ag leithéidí Sheosaimh Uí Chuaig agus Joe Steve Uí Neachtain cheana féin. Is gá don ghlúin óg iad féin a dhúiseacht, cuid éigin de mhisneach an Chadhnaigh a ghlacadh chucu féin, agus creathadh a bhaint as leacacha Bhaile Átha Cliath.
Bunaítear Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta an athuair agus tacaíodh mórphobal na Gaeilge ar fud na hÉireann léi. Dá mbeadh scoileanna ann a raibh Gaeilge nádúrtha á spalpadh ag chuile dhalta sa gclós, bheadh na leanaí ag Gaeilgeoireacht le chéile. Chuir mé aithne ar Gerry Ryan siar sa bhliain 2001/2002 nuair a bhí mo chlár teilifíse Amú ar TG4 ag tosú amach. Sraith nua staire ina bpléann painéil éagsúla staraithe an t-athrú, dar leo, a d’fhéadfadh a bheith ar Éirinn murach gur tharla eachtraí áirithe i stair na tíre. Sa chéad chlár inniu, pléann an tOllamh Emeritus le Seandálaíocht Muiris Ó Súilleabháin, an Dr Edel Breathnach agus an tOllamh Emeritus le luath agus meán Ghaeilge Pádraig Ó Riain, obair na gcéad misinéirí Críostaí, agus an saghas creidimh a bhí in Éirinn roimh theacht dhóibh. An bhfaigheann Naomh Pádraig creidiúint as obair mhisinéirí eile? An é Naomh Fionnán fíor-laoch na luath-Chríostaíochta in Éirinn? Ar bhain scríobhaithe áirithe úsáid as scéal Naomh Pádraig do bholscaireachta pholaitiúil? Agus scrúdaítear an t-athrú a d’fhéadfadh a bheith ar an stair agus ar Éirinn an lae inniu, murach na misinéirí Críostaí luath seo. Scun Scan Productions a léirigh an tsraith seo, le tacaíocht ón scéim Fuaim agus Fís de chuid Údarás Craolacháin na hÉireann. Is é Dónall Ó Maolfabhail léiritheoir agus láithreoir na sraithe. Louis De Paor, Tadhg Foley, Gearóid Ó Tuathaigh, and Tom Boylan (Ed.). (2002) Hidden Ireland, Public Sphere, Joep Leerssen Arlen House Galway. -: -. [Details] Bhí Goodbye Mr Chips, The Ruling Class, The Stunt Man agus My Favourite Year ar na scannáin is aitheanta a bhí sé páirteach ann. D’fhoilsigh Cois Life leabhar thráth na gceist do dhéagóirí óga léi dar teideal Ceist agam ort in 2008 le tacaíocht ón gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta. Fuair Nobel laureate i 1993, Morrison freisin ón Uachtarán Barack Obama, ansin uachtarán, an Pulitzer Prize in 1987 agus Bonn Saoirse an Uachtaráin i 2012. Thierry Robberecht

Is údar Beilgeach é Thierry Robberecht a rugadh ar an 11 Feabhra 1960. An teach foilsitheoireachta Casterman sa Bhruiséil a d'fhoilsigh an chéad úrscéal leis. Scríbhneoir, greannánadóir agus liriceoir is ea é. Tá mórán leabhar do pháistí scríofa aige, chomh maith le hürscéalta do dhaoine óga. Tá cónaí air sa Bhruiséil anois, áit a drumann sé a chroí agus a anam sa litríocht. Bhuail timpiste é sa bhliain 2011 agus níl sé chomh láidir céanna ina chorp ó shin. Ní chuireann sé sin aon bhac ar Thierry, áfach, agus é fós siúlach scéalach.
D'fhoilsigh An Gúm aistriúchán Gaeilge dá leabhar "La Cache" (Gaeilge: "Faoi Cheilt") arna aistriú ag Aifric Mac Aodha. Cibé acu deascéal nó drochscéal a bheidh ag imreoirí Thír Eoghain ag Páirc an Chrócaigh Dé Domhnaigh beidh feisire Westminster Thír Eoghain, Martin Mc Guinness ar ais sa chontae maidin Dé Luain agus deascéal á fhógairt aige. Ag am nuair atá bancanna ag dul faoi agus gach duine sprionlaí go maith leis na pingineacha beidh Leas Céad Aire an tuaiscirt ag fógairt Dé Luain go bhfuil Iontaobhas na Gaelscolaíochta chun £1m agus beagán sa bhreis a infheistiú i scoileanna Gaeilge sa tuaisceart. Beidh 13 Gaelscoil ag fáil díbhinn ón infheistíocht seo, scoileanna atá spréite fud fad na Sé Chontae. Arsa Pilib O Ruanaí ón Iontaobhas, Is comhartha na muiníne é infheistíocht ar an scála seo ag am nuair atá an geilleagar faoi bhrú agus daoine ag coinneáil an sparán druidte. Ach táimid den bharúil gur gá infheistíocht a dhéanamh chun coinneáil leis an dlús atá faoi fhás na nGaelscoileanna sa tuaisceart. Airgead nua é seo, airgead a bhailigh an tIontaobhas agus é ar intinn acu cur le forbairt na scoileanna. Le dhá bhliain anuas tá an tIontaobhas i ndiaidh níos mó ná £1m a bhailiú, rud a mheall £1m breise chuig an earnáil. Gheobhaidh scoileanna áirithe airgead chun cóiríocht a dhéanamh agus cuirfear fáilte mhór roimhe sin nó tá an roinnt scoileanna atá go mór faoi mhíbhuntáiste cionn is nach bhfuil cóiríocht cheart ar na foirgnimh atá acu. Mar aon leis sin cuirfear béim ar dheontais do naíscoileanna a bunaíodh ar na mallaibh i gceantracha nach raibh gaelscolaíocht ar fáil ann roimhe. Beidh deascéala ann do roinnt scoileanna i gContae Thír Eoghain agus orthu sin Coláiste Speirín, iarbhunscoil Ghaelach a bunaíodh ar an Chorr Críochach tá beagán agus bliain ó shin. Tá an scoil gan deontas agus brú ar an Aire Oideachais ó thuaidh, Caitríona Ruane, aitheantas a thabhairt di. Is iad na scoileanna a bhainfidh tairbhe as ciste £1m an Iontaobhais, Naíscoil Uachtar Tíre, Naíscoil na Corra Críochaí, Naíscoil Foirceal, Naíscoil Léim an Mhadaidh, Naíscoil na mBeann, Naíscoil Choin Rí Uladh, Gaelscoil Uí Chléirigh, Bunscoil na mBeanna Boirche, Scoi an Droichid, Bunscoil an Chaistil, Coláiste Speirín, Gaelscoil na gCrann. Breandán de Gallaí, príomhdhamhsóir le Riverdance ar feadh i bhfad. Tá taithí na mblianta ag Breandán a bheith ag obair le réalta an damhsa agus aithníonn sé an scoth nuair a fheiceann sé é. Indigenous Tweets: Ríomhaistriúchán Gàidhlig → Béarla
Posted by Kevin Scannell at 9:57 AM
Caoimhín Ó Donnaíle December 3, 2015 at 3:57 AM
B'fhéidir nach bhfuil sé ro-mhaith, ach creidim go bhfuil sé i bhfad bhfad níos fearr ná bheadh aistriúchán díreach ó Ghàidhlig gu Béarla, dá ndéanfadh Google Translate iarracht ar sin.
akerbeltzalba December 11, 2015 at 10:40 AM
Tá rudaí mar seo níos fearr ó theanga eile chun na mBéarla a ghnáth, ar leam. Mar gisting tool, tá mé sásta leis ach dhéanfadh daoine mí-úsáid as ag dul Béarla > Gàidhlig/Gaeilge Beidh Seachtain Mhór Cheoil RTÉ 2010 á ceiliúradh ó 11 - 17 Deireadh Fómhair, agus beidh cláracha speisialta le cloisteáil ar Raidió na Gaeltachta ar feadh na seachtaine. RTÉ Big Music Week 2010 takes place from 11-17 October, with special music programmes being broadcast for the week. Níl aon mhaoiniú á chur ar fáil ag an Roinn Pobal ó thuaidh d'Fhoras na Gaeilge do Bhliain na Gaeilge 2018 in ainneoin an tsocraithe maidir le cómhaoiniú thuaidh-theas
Dé Céadaoin, Samhain 29 2017 ag 7:00 pm
Níl aon phingin á chur ar fáil ag an Roinn Pobal ó thuaidh d'Fhoras na Gaeilge chun Bliain na Gaeilge 2018 a mhaoiniú.
D'fhógair Aire Stáit na Gaeltachta Joe McHugh níos túisce an mhí seo go raibh cinneadh déanta ag Foras na Gaeilge maoiniú speisialta de €450,000 a chur ar fáil do Bhliain na Gaeilge, agus cé go bhfuil grúpaí sa Tuaisceart i dteideal cur isteach ar an maoiniú sin, is ón Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta a thiocfaidh an €450,000 ar fad.
Mar thoradh ar Chomhaontú Aoine an Chéasta beagnach scór bliain ó shin a bunaíodh an Foras Teanga ina bhfuil dhá áisíneacht, Foras na Gaeilge agus Gníomhaireacht na hUltaise, agus cinneadh ón tús gur ar bhonn 'cómhaoinithe' a mhaoineofaí iad.
De réir tuairisce ar Nuacht TG4 tráthnóna, áfach, is ó Roinn na Gaeltachta a thiocfaidh 100% den mhaoiniú do Bhliain na Gaeilge 2018.
Mar a tuairiscíodh ar an suíomh seo níos luaithe i mbliana, cheadaigh Roinn na Gaeltachta airgead breise d'Fhoras na Gaeilge agus do Ghníomhaireacht na hUltaise anuraidh gan aon 'chómhaoiniú' a bheith ar fáil ó údaráis Thuaisceart Éireann. Ba é sin an chéad uair riamh a ndearna an Roinn a leithéid.
An uair sin, cuireadh os cionn ceathrú milliún euro breise ar fáil d'Fhoras na Gaeilge agus os cionn €20,000 breise ar fáil do Ghníomhaireacht na hUltaise gan aon íocaíocht bhreise a bheith i gceist ón Roinn Pobal i dTuaisceart Éireann.
Tá soláthar €14.028 milliún curtha ar fáil ag Roinn na Gaeltachta don Fhoras Teanga, a chuimsíonn Foras na Gaeilge agus Gníomhaireacht na hUltaise, don bhliain 2018.
Thug urlabhraí de chuid na Roinne le fios do Tuairisc.ie le déanaí nach bhféadfaí aon soiléiriú a chur ar fáil maidir leis an mbuiséad do 2018 ón Roinn Pobal "ag an am i láthair".
"Ós rud é nach dtosaíonn an bhliain airgeadais i dTuaisceart Éireann go dtí 1 Aibreán, ní bheidh comhaontú ar an mbuiséad do 2018 go ceann tamaill eile," a dúirt an t-urlabhraí.
Bhí an spriocdháta inné ann don chéad bhabhta maoinithe d'imeachtaí Bhliain na Gaeilge. €125,000 atá sa chiste áirithe sin agus dhá bhabhta maoinithe a bheidh i gceist.
Cuirfear suas le €50,000 ar fáil d'imeachtaí a eagrófar sa chéad leath den bhliain, ó Eanáir go Meitheamh 2018 agus idir €500-€1,000 an ceann a bheidh le fáil do na tograí a nglacfar leo.
De réir shuíomh idirlín Bhliain na Gaeilge, tá sé mar sprioc go dtabharfadh Feidhmeannas an Tuaiscirt aitheantas di mar imeacht oifigiúil.
Fógrófar na grúpaí ar éirigh leo maoiniú a fháil faoin gcéad bhabhta maoinithe do Bhliain na Gaeilge an tseachtain seo chugainn. Is é atá tábhachtach a rá faoi Mike ná ní amháin go bhfuil saothar suntasach acadúil déanta aige, ar a bhfuil sé chomh umhal faoi, ach go bhfuil flaithiúlacht agus croí aige do dhaoine eile. Bhí sé seo soiléir in a chuid oibre daonnúla ar son na mbocht i Háití agus san Afraic Theas. Is duine é a fheiceann fulaingt a chomharsan agus a dhéanann a dhícheall cabhrú leis. Is duine freisin é atá an-fhial leo siúd atá níos sóisearaí ná é féin agus i ngach eagraíocht lena bhíonn baint aige. Níl in Acadamh Bainistíochta na hÉireann ach ceann amháin de na heagraíochtaí sin. Anuraidh thug sé onóir ní amháin do Ollscoil Luimnigh ach do ghairm bainistíochta na hÉireann ar fad nuair a rinne se sár-eagrú ar chomhdháil Chónaidhm Idirnáisiúnta na nAcadamh Léannta Bainistíochta (IFSAM). Thóg sé roinnt blianta de phleanáil agus beidh tairbhe againn ar feadh blianta fada le teacht. San IAM thug sé seirbhís fhada iomráiteach i ngach post, mar Eagarthóir ar Iris Bainistíochta na hÉireann agus mar Chathaoirleach ar an Acadamh san áireamh. Tá sé diograiseach faoi gach rud a dhéanann sé agus chomh maith le bheith paiseanta faoin ár dteanga Gaeilge, ár n-ealaín agus ár gcultúr is duine é a spreagann iad siúd a bhíonn ag obair leis. Mar gheall air seo agus ar go leor cúiseanna eile is duine fíor-fhiúntach é chun Comhaltacht Acadamh Bainistíochta na hÉireann a bhronnadh air. “Agreement has not been reached on any of the issues because of Sinn Féin intransigence. Our position on the Irish language has been spelt out repeatedly and the issues involved cannot be solved by trade-offs. There must be mutual recognition of culture and not one culture being given prominence over another,” a dúirt urlabhraí de chuid an DUP. 35 Maíonn Christopher Morris gur bunaíodh an LFM an chéad lá riamh chun cearta daoine a bhí i gcoinne bheartas teanga an Stáit a chosaint agus chun ardán a thabhairt dóibh (1965: 14). Bhí na cearta sin á n-ionsaí ag Misneach, dar le Morris. Thug eachtra Óstán Jury lón cogaidh agus leithscéal don LFM chun cruinniú eile a eagrú ag a mbeadh lánsaoirse cainte acu féin agus socraíodh é a reáchtáil i dTeach an Ardmhéara i Meán Fómhair 1966. Mar a mhíníonn Morris Ag am lóin Déardaoin, 3 Deireadh Fómhair tá fearainn na fáilte a chur ag Oifig na Gaeilge, ITBÁC roimh fhoireann agus roimh mhic léinn páirt a ghlacadh i gComhrá ITBÁC ar feadh uair a chloig ón 1-2i.n i gCúl an Tí – Cúinne na Gaeilge ar an bonnurlár i Sráid Aungier. Irish classes for parents take place in the Community College, Roscommon every Wednesday from 8 – 10 p.m. Múinteoir Ríona is the teacher. The cost of the classes is 60 for 7 weeks payable to Roscommon V.E.C. The classes started on Wednesday, 28 th September but there are still places available. Cailín na riabhaí a ghlaodh na háitreabhaigh go híoróineach ar Bheití Uí Ghlinn, a raibh a hainm i mbéal an phobail mar bhean aisteach thruamhéileach ar imigh an saol go crua uirthi agus a chuir ar díchéill í, a deirtí. Phléigh an t-údar impleachtaí na n-athruithe seo agus torthaí na gceisteanna a chuir sé maidir leis an nGaeilge mar bhunús do aontacht náisiúnta Dearcthaí i dtaobh Gaeilgeoirí. Le tacú le forbairt scileanna teanga na ndaltaí sa Ghaeilge b’fhiú breis aird a dhíriú ar chomhfhoghlaim agus ar obair chomhoibritheach agus gach iarracht a dhéanamh na daltaí a spreagadh cumarsáid a dhéanamh trí Ghaeilge amháin. Tá liosta garbh de na míreanna is mó a bhí i mbéal an phobail Gaeilge ar líne curtha le chéile ag Kevin Scannell bunaithe ar eolas a fuair sé ón uirlis nua a d’fhorbair sé i lár an tsamhraidh — Chuala.me cluaindragan a scríobh 11 months ago: Tá cúpla caitheamh aimsire agam maidir le Gaeilge. Táim an-ghafa leis an teanga, agus bainim sult ai … breis → Bhí an chómortas liteartha san áireamh san Oireachtas don chéad uair i mbliana agus ar ndóigh déanann muid comhghairdeachas ar leith le Bróna Ní Uallacháin a bhuaigh an chéad duais sa chomórtas cuimhneacháin Aoidh Uí Ruairc, Roinn C(dráma do dhéagóirí) leis an dráma “Ceann Scríbe” a scríobh sí anuaraidh. Spraoi i rith SnaG – Fingal Community College
Home/Latest News/Spraoi i rith SnaG
An Chéad Bhliain agus an Dara Bliain le Ms. Kinahan
Bhí mórán imeachtaí agus spraoi i rith Seachtain na Gaeilge i mbliana. D'eagraigh an idirbhliain Tráth na gCeist i Halla na Scoile. Contaetha na hÉireann a bhí mar ainm ag na foirne éagsúla agus bhí dea spórt idir an Chéad Bhliain agus an Dara Bliain. Bhí ceisteanna faoi spórt, ceol, cultúr, bia agus ceisteanna ginéarálta freisin. Ní raibh mórán idir na foirne sa deireadh ach bhuaigh Sligeach, Dún na nGall agus Maigh Eo. Rinne an idirbhliain sár jab den ócáid idir an leagadh amach den Halla, ceol agus gan amhras na Fir agus Mná Tí. Maith sibh! Fáilte go dtí an Comhphobal Planet Glas. Táimid chomh sásta go bhfuil tú anseo! Is é mo ainm Alan Graham agus tá mé an Idirchaidreamh Pobail. Is é mo phost a dhéanamh cinnte go mbainfidh tú taitneamh as bheith ina chuid dár bpobal. Tá an treoirleabhar seo ceaptha chun cabhrú leat a fháil ar an chuid is mó as an phobail agus an taithí is fearr is féidir a bheith acu. Mar sin, sula Léim tú isteach an citizenry, léigh tríd ionas go mbainfidh tú a bheith i gcónaí ar am taitneamhach anseo ar Fhaiche Planet. Foclóir Gaeilge-Béarla. – Thursday, 1 Apr 2010 – Parliamentary Questions (30th Dáil) – Houses of the Oireachtas
Foclóir Gaeilge-Béarla.
Dáil Éireann Debate, Thursday - 1 April 2010
14 D'fhiafraigh Deputy Jan O'Sullivan den Aire Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta cén dul chun cinn atá déanta maidir leis an bhFoclóir Leictreonach Béarla/Gaeilge; agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. [14284/10]
Written answers (Question to Minister for Community, Equality and Gaeltacht Affairs)
Tuigtear dom ó Fhoras na Gaeilge go bhfuil Céim a hAon den Fhoclóir Nua Béarla-Gaeilge — Céim na Pleanála agus an Deartha — curtha i gcrích agus go bhfuil Céim a Dó faoi lánseol i láthair na huaire. Baineann Céim a Dó le tiomsú an Fhoclóra féin agus tá trí fho-chéim ar leith i gceist:
Céim 2(a) a bhaineann le cur le chéile bhunachar Béarla an Fhoclóra i bhfoirm creataí iontrála — tá 75% den obair seo déanta agus cuirfear bailchríoch léi i mí Iúil;
Céim 2(b) a bhaineann le taobh na Gaeilge den Fhoclóir a sholáthar — tá tús curtha leis an obair aistriúcháin seo agus meastar go leanfaidh an obair ar aghaidh go ceann dhá bhliain eile; agus
Céim 2(c) a bhaineann leis an obair eagarthóireachta — táthar ag súil le tús a chur leis an gcuid sin den obair roimh dheireadh na bliana agus meastar go leanfaidh an fho-chéim seo ar aghaidh go dtí an bhliain 2012.
Ach Céim a Dó bheith curtha i gcrích, leanfar ar aghaidh go dtí Céim a Trí, a bhaineann le táirgeadh an Fhoclóra féin. Mar sin, comhairlítear dom go bhfuiltear ag súil leis an leagan críochnúil den Fhoclóir a fhoilsiú i bhfoirm chlóite agus leictreonach ag deireadh na bliana 2012.
Mar eolas breise don Teachta, tá suíomh gréasáin ar leith ag an tionscadal — www.focloir.ie — áit a bhfuil cur síos cuimsitheach ar an tionscadal, móide samplaí den obair reatha agus den obair atá curtha i gcrích cheana.
Is fiú a lua go mbeidh mórchuid d'ábhar an tionscadail seo ina dhúshraith luachmhar do thionscadail eile foclóireachta amach anseo — Foclóir Nua Gaeilge-Béarla ach go háirithe. Bhí go leor ceoltóirí i láthair an mhí seo caite chun an ócáid love:live music, a bheidh á cur i láthair ag Music Network i gcomhar le RTÉ Lyric FM, a sheoladh. Breandán left Riverdance in 2003 and began work on his own show, ‘Balor’. This €2 m production will feature a cast of between 25 and 30. The producers plan the international launch of ‘Balor’ at the Edinburgh Theatre Festival in August 2004, after an initial run in Dublin. Ar ndóigh, tá Gaeilgeoirí ann arbh fhearr leo go mbeadh seasamh diúltach ag Sinn Féin ó thaobh na Gaeilge de, ní dóigh liom gur cosúil sin in am ar bith. Níor mhaith liom é a bheith ann ach an oiread. Nó an féidir gur mó a bhí ag titim amach i saol na Gaeilge i gcaitheamh na bliana seo ná mar a bhí blianta eile, agus gur mar sin a shamhlaítear dúinn go raibh fuadar éigin as an gcoitiantacht faoi chúrsaí. Tá an chuid is mó díobh ag moladh go ndéanfaí leasú ar churaclam na scoileanna agus táid go léir ag éileamh go gcuirfí béim ar an teanga labhartha. Is tionscnamh de chuid Moonswing, atá lonnaithe i mBaile Átha Luain, é Aimsir – aip nua a chuireann síos ar chúrsaí aimsire trí Ghaeilge. A little later in the evening trad fans will be well catered for with great music starting around 7.30 pm in the company of Amhranaithe Óga Chorca Dhuibhne and Páidí Mhárthain Mac Gearailt of the Golden Voice! Between that and 9.30 pm well have some of the best musicians in the country on the stage of An Lab. Expect a terrific session with special guests, including Muireann Nic Amhlaoibh, who will set your heart and your feet dancing for the remainder of this magical day. Díomá faoi chinneadh an Taoisigh i gcás Sheán Kyne TD
Ní mó ná sásta atá polaiteoirí i nGaillimh Thiar faoi chinneadh an Taoisigh Leo Varadkar, gan an Teachta Seán Kyne a cheapadh in athuair mar Aire Stát Gaeltachta.
Tá Gaillimh agus an Ghaeltacht caite sna fataí lofa ag cinneadh an Taoisigh a deir an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh , cinneadh a léiríonn easpa tuisceana ar an dul chun cinn le bliain anuas faoi stiúir an Teachta Kyne.
Céim siar don Ghaeilge agus don Ghaeltacht a dúirt urlabhraí Gaeltachta Fhianna Fáil anTeachta Dála Éamon Ó Cuív a bhí i gcinneadh an Taoisigh.
Tá diúltaithe ag an Aire Stát na Gaeltachta agus Príomh Aoire an rialtais, Joe McHugh do cháineadh an tSeanadóra Uí Chlochartaigh.
Thug Joe McHugh le fios ar an gclár Barrscéalta inniu, go bhfuil sé tábhachtach anois go mbeidh glór ag Aire Stát na Gaeilge agus na Gaeltachta ag Bord an Rialtais agus go mbeidh sé ag obair lena chomhleacaithe timpeall bhord an rialtais leis an teanga agus tiomantas an Taoisigh ina leith a chur chun cinn.
Líon fostaithe i nGaillimh & Maigh Eo níos ísle ná meán náisiúnta
Léiríonn na figiúirí is déanaí ón Lár Oifig Staidrimh atá foilsithe inniu a bhaineann le daonáireamh na bliana seo caite go raibh beagán faoi bhun an mheáin náisiúnta den daonra i nGaillimh agus i Maigh Eo páirteach sa margadh saothair.
Baineann na figiúirí inniu leis an méid daoine a bhí ag obair sa dá chontae ag am an daonáirimh chomh maith leis an ráta dífhostaíochta agus líon na scoláirí.
I gContae na Gaillimhe bhí beagnach 10,000 duine dífhostaithe i mí Abreán anuraidh, sin 12.1% agus beagán le cois ocht míle go leith i gContae Mhaigh Eo 14.3%.
6.4% an ráta dífhostaíochta ar bhonn náisiúnta.
Bhí laghdú 0.4% ar an líon scoláirí i Maigh Eo idir 2011 agus 2016 agus árdú 2.5% i gContae na Gaillimhe.
Athchóiriú thithe
Tugadh le fios do na daoine a bhí i láthair ag cruinniú na hoíche areir i gComhar Chuigéil, i Leitir Mealláin, go ngabhfaidh Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann ar aghaidh leis an obair chóirithe atá le déanamh ar suas le 30 teach sa gceantar.
Déanadh obair ar thrí theach is fiche faoin scéim anuraidh agus tá measúnú déanta ar naoi gcinn fhichead de thithe i mbliana. Is féidir leis na daoine a bhfuil obair ceadaithe le déanamh ar a gcuid tithe, a bheith súil le litir an tseachtain seo, a dúirt Maidhc Ó Curraoin ó Chomhairle Ceantar na nOileán.
Chomh maith leis sin ba cheart go bhfaighfeadh na daoine seo scéala ar an bposta freisin faoi lár na míosa seo chugainn faoin obair a bheidh le tosaí i dtús mí Lúnasa agus a leanfas ar aghaidh ar feadh 8 nó deich de sheachtainí ar na tithe sa gceantar.
Is féidir fuinneoga, doirse, soirn, téiteoirí, córais teasa, insliú a dhéanamh thithe faoin scéim seo.
Tá coiste riartha Chomhar Chuigéil le suí síos agus iarratas na bliana seo chugainn a phlé go gairid, agus má bhíonn éileamh ó an dóthain tithe i gcóir obair na scéime, déanfaidh siad iarratas arís an chéad bhliain eile.
Mar gheall gur airgead stát a úsáidtear don scéim cuirtear an obair amach ar chonradh rud a chialaíonn go mbíonn dreamanna ó chuile cheard den tír ag déanamh na n-oibreacha.
Tá an sciar airgid atá ar fáil ó Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann laghdaithe go mór ó thosaigh sé, 20% den chostas atá le n-íoc ag úinéir an tigh anois le h'ais chúig faoin gcéad den sciar a bhíodh le n-íoc i dtús aimsire.
Scoil Ghaeltachta nach bhfuil ag déanamh iarratas ar stádas
Níl sé i gceist ag Scoil Mhuire i Maigh Cuilinn aitheantas a lorg mar scoil Ghaeltachta. Vótáil 75% do phobal na scoile sa gceantar, gan aitheantas a bhaint amach i bpróiseas a bhí ar bun sa gceantar le scaitheamh.
Bhí deis ag tuismitheoirí na ngasúir, foireann na Scoile agus ag an mbord bainistíochta, vóta a chaitheamh ar an gceist seo.
Dúirt an Teachta Dála Seán Kyne, nach bhfuil aon tagairt sa bPolasaí don Oideachas Gaeltachta, le déileáil le scoileanna nach mbíonn sásta aitheantas a lorg le bheith ina scoil Ghaeltachta.
Creideann an Teachta Dála Kyne go pearsanta, go gcaithfear breathnú ar an bpolasaí sin agus féachaint an féidir deis a thabhairt do scoileanna amach anseo an t-aitheantas seo a lorg.
€462k le caitheamh ar bhóithre oileáin na Gaillimhe
Is ar bhóithre in Inis Mór agus Inis Bó Finne is mó a chaithfear an maoiniú atá curtha ar fáil ag Aire Stáit na Gaeltachta d'Oileáin i gContae na Gaillimhe. Tá os cionn €462,000 curtha ar fáil le caitheamh ar bhóithre ar na hoileáin.
Dúirt Innealtóir Sinsearacha i gComhairle Contae na Gaillimhe, Pádraig Breathnach, go mbeidh siad ag tosnú ar an obair ar na bóithre ar na hoileáin seo an mhí seo chugainn. Tá obair mhór le déanamh ar na bóithre ar Inis Bó Ceannaigh sa Ghaeltacht: Bronntanais ó Thír Chonaill
6ú Nollaig 2021
Is iomaí an rud a tharraing clú agus cáil ar Dhún na nGall thar na blianta: ceanndánacht pholaitíochta, easpa iarnróid, an diabhal comhadchaibinéad sin, Football Special, Daniel O'Donnell, agus míle is deich rud eile, ach rud amháin atá faoi cheilt ná cruthaitheacht agus nuálaíocht na ndaoine san iarthuaisceart. Deirtear go bhfuil Las Vegas dár gcuid féin againn i gcnoic Dhún na nGall, agus tá pota óir le baint leis an ealaín, ceardaíocht agus dearadh atá ag tarlú ar fud an chontae.
Tá an Nollaig, agus na brúnna agus dualgais siopadóireachta a thagann leis, buailte linn arís; an dara Nollaig le linn paindéime. Iarrtar orainn fanacht sa bhaile, agus má tá tú i do shuí cois teallaigh ar do ríomhaire nó ar an bhfón, tá seodra luachmhara ar fáil ó ghnóthaí agus ealaíontóirí Gaeltachta Thír Chonaill. Ag ligean orm anois gur mise Oprah Winfrey na nGael, agus mé ag roghnú Oprah's Favourite Things, seo chugaibh cuid de na hearraí is tarraingtí agus is galánta ó ghnólachtaí agus ealaíontóirí Gaeltacht Thír Chonaill. Tá súil agam go gcuirfidh na féiríní seo ríméad ar bhur ngaolta agus bhur gcairde!
Is ionann cumhacht na gcailíní agus na hearraí iontacha atá ar fáil ó Beanantees, comhlacht a thosaigh Ciara Ní Ghallachóir agus Lana Nic Aoidh, beirt thréitheach ó Dhún na nGall a chruthaíonn t-léinte, geansaithe agus málaí a bhfuil teachtaireachtaí agus frásaí tarraingteacha i nGaeilge orthu. Tá pearsantachtaí gealgháireacha ag Ciara agus Lana beirt, rud a thagann trasna sna héadaí iontacha a chruthaíonn siad. Ba é sin an rud a tharraing mé i dtreo an ghnó seo agus mé i mbun siopadóireachta anuraidh. Thaitin an t-léine 'Yas Banríon' go mór sin liom go raibh orm cúpla ceann eile a cheannach mar bhronntanais.
Earraí bróidnithe atá i dtáirgí Beanantees agus cuireadh bua bróidnéireachta ag Ciara agus ardscileanna margaíochta Lana le chéile le Beanantees a bhunú.
Tá siad tar éis dhul ó neart go neart ó chruthaigh siad an chéad t-léine leis an mana 'Bean an Tí'. Ó shin ar aghaidh tá t-léinte, geansaithe agus málaí déanta acu leis na manaí 'Derry Girls', 'Bród', 'Tiocfaidh Ár Grá', 'Yas Banríon' (mo rogha phearsanta féin) agus go leor eile. Cruthaíonn Beanantees faisean ildathach, galánta le coinsias sóisialta. Tacaíonn siad le carthanachtaí éagsúla ar nós Dublin Rape Crisis Centre, The Rape Crisis Network Ireland, Safe Ireland agus Bród na Gaillimhe, agus céatadán ó na hearraí a cheannaítear ag dul chucu.
Le t-léinte, geansaithe agus málaí Beanantees a cheannach, téigh go www.beanantees.com
Tugann sé ardú croí dom i gcónaí cárta deas lámhdhéanta a fháil sa phost agus tugann na cártaí iontacha ó Girseach an mothúchán pléisiúrtha sin dom. Is iomaí seoid atá ar fáil ó Girseach, siopa ar líne a bhunaigh Eílise, ó Chontae Mhuineachán ó dhúchas, ach atá ag cur fúithi i nDún na nGall anois. Tá an saothar ar fad a dhéanann Eilíse lámhdhéanta agus tá íomhánna de Thír Chonaill i gcroílár na hoibre a dhéanann sí.
Tá an-éileamh ar chártaí Eilíse agus tá seit nua cártaí deartha aici don Nollaig, leis an Eargail agus an Túr Martello sa Mhachaire le feiceáil ar cuid de na cártaí úra seo.
Ní hamháin go bhfuil réimse iontach cártaí á déanamh agus á díol ag Eílise, ach tá priontaí líonóile agus pictiúir ghalánta á ndéanamh aici chomh maith agus sainchomharthaí aitheanta ar nós an Earagail, Teach Solais Fhánada agus Gleann Bheatha mar ábhar na bpíosaí. Tá rud éigean an-speisialta faoin bprionta a rinne Eilíse de phuifín ar Thoraigh, ar fáil le cúlra fuar gorm nó le cúlra te dearg. Má tá saothar níos pearsanta uait, déanann Eilíse sceitsí uilíoch de thithe ar pháipéar A4. Níl le déanamh ach grianghraf a sheoladh ar aghaidh agus le lasc dá slaitín draíochta, beidh pictiúr fíorálainn déanta ag Eilíse.
Tá cártaí, priontaí agus pictiúir ó 'Girseach' ar fáil ar líne ag www.girseach.com
Tá sé doiligh pinn a bhualadh amach mar bhronntanais, go háirithe má tá siad ar ardchaighdeán Donegal Pens, comhlacht a bhunaigh Rónán agus Conor Mac Gairbheith agus iad sna déaga. Is pinn iad seo a choinneoidh tú go deo agus a chuirfidh fonn ort bailiúchán de na pinn a thosú, mar atá déanta agam féin.
Tá na pinn go léir lámhdhéanta i stiúideo s'acu féin i Loch an Iúir agus adhmad ó chrainn ar nós na darach, an t-iúr, an leamhán, an ológ agus an feá. Tá mionchruinneas i gceist le gach cuid den phróiseas agus roghanna idir pinn gránbhiorach, pinn tobair agus earraí eile. Os é go bhfuil gach peann cruthaithe go pearsanta, is féidir bosca, maisiú óir nó airgid, agus greanadh a roghnú. Níl a dhath cosúil le bronntanas atá lámhdhéanta, pearsanta ag an gcaighdeán is airde, agus tá obair na gcapall ar siúl ag muintir Mhic Gairbheith leis an chineál seo bronntanas a chur ar fáil.
Le féirín pearsanta ó Donegal Pens a cheannach, téigh chuig an suíomh idirlíne www.donegalpens.com
Chuir mé féin aithne ar tháirgí Donegal Bog Cotton den chéad uair um Nollaig na bliana seo caite, cé nach bhfuil siad lonnaithe ach trí mhíle ó mo bhaile féin i Machaire Rabhartaigh. Thit mé i ngrá leis an seit táirgí (balsaim bhéil agus maothóirí) a cheannaigh mo dhlúthchara dom, agus tá mé ag úsáid táirgí Donegal Bog Cotton ó shin.
Tá éileamh mór ar earraí orgánacha veigeánacha agus saor ó chruálacht d'ainmnithe, go háirithe más cosmaidí agus earraí níocháin atá i gceist. Bunaíodh Donegal Bog Cotton le hearraí mar seo a chur ar fáil, agus déantar na hearraí a dhíol i bpacáistí mealltacha in-athchúrsáilte.
Tá coinnle, gallúnach, balsam béil agus maothóirí i measc na hearraí lámhdhéanta atá ar fáil ón ghnólacht seo, déanta i réimse cumhráin. Tá éifeacht ar leith ag an chadás portaigh agus ag an bhfiúise, agus cuireann na cumhráin úra le caighdeán na n-earraí. Tá earraí aonaracha le ceannach agus is féidir pacáistí speisialta a chur le chéile mar bhronntanais.
Tá coinnle, gallúnach, balsam béil agus maothóirí lámhdhéanta sa Ghaeltacht ar fáil ó Donegal Bog Cotton ag www.donegalbogcottonco.ie
Ealaín ArtSea
Bímid i gcónaí sa tóir ar phíosaí ealaíne a sheasann amach agus a dhéanfaidh bronntanas speisialta dár ngaolta agus ár gcairde, agus sin an cineál ruda atá a dhéanamh ag Jenny Doherty lena nEalaín ArtSea gan dabht ar bith. Cuirfidh saothar Jenny faoi gheasa sibh, má tá an tionchar céanna aige oraibh agus a bhí ormsa. Ealaín uilíoch agus bronntanais phearsanta.
Tá Jenny ag cur fúithi ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin agus is ansin a bhailíonn sí seodra ó na tránna le píosaí ealaíne a chruthú, le clocha duirlinge agus sliogáin mar bhunchloch na píosaí go léir a chruthaíonn sí. Tá bua na líníochta ag Jenny agus baintear úsáid as áilleagáin mhara le pictiúir chumhachta a chruthú, agus teidil i nGaeilge tugtha orthu.
Is féidir píosa a roghnú ón chatalóg chuimsitheach atá ag Jenny ar líne, ach déanann sí píosaí coimisiúnaithe chomh maith, má tá saothar níos pearsanta ag teastáil.
Tá Ealaín ArtSea le feiceáil agus le ceannach ag www.artseaartistry.com
Ealaín le Nóirín Meenan
Ní féidir labhairt faoi bhuanna Dhún na nGall gan trácht a dhéanamh de na healaíontóirí agus na péintéirí iontacha atá lonnaithe ar fud an chontae. Áit amháin atá an ealaín go smior sa chúlra ag formhór an phobail ná Toraí. Spreag an t-ealaíontóir Derek Hill muintir Thoraí go mór ó na 1950í ar aghaidh agus feictear a thionchar sa mhéid suntasach péintéirí a bhfuil clú agus cáil bainte amach acu lena gcuid saothar.
Is ealaíontóir de bhunadh Thoraí í Nóirín Meenan a bhfuil stíl uathúil shuaithinseach aici. Is cuma cén meán atá in úsáid aici, seasann gach pictiúr amach mar phíosa pearsanta speisialta. Tá Toraigh ina fhoinse mhór inspioráide ag Nóirín, rud a fheictear sna pictiúir ghalánta a dhéanann sí de thithe, báid, sainchomharthaí agus pearsana miotaseolaíochta an oileáin.
Bíonn saothar Nóirín a thaispeáint i nGailearaí Dixon ar an oileán, ach is féidir cuid saothar Nóirín a fheiceáil agus a cheannach óna leathanach Instagram @noirinmeenanart chomh maith. Tugann an leathanach blaiseadh iontach den mhéid atá Nóirín ábalta a dhéanamh, agus is féidir píosaí a choimisiúnú uaithi. Tá dúil mhór agam féin sna píosaí a dhéanann Nóirín bunaithe ar shuimeanna agus buanna pearsanta na ndaoine a fhaigheann a cuid pictiúir mar bhronntanas. Tá sraith dhraíochtach déanta aici bunaithe ar an seanscéal miotaseolaíochta Balor na Súile Nimhe. Ach ceann de na rudaí is mó a sheasann amach faoi shaothar Nóirín ná go léiríonn sí áilleacht agus fiántas Thoraí sna radhairc thíre a dhéanann sí den oileán.
Le pictiúr uilíoch a ordú ó Nóirín, is féidir teagmháil a dhéanamh léi ag a leathanach Instagram @noirinmeenanart
Mura bhfuil súil sna cosa, bíodh luas sna méara agus sibh ag siopadóireacht don Nollaig i mbliana. Táimid millte san iarthuaisceart ag ardchaighdeán na dtáirgí agus an ealaín atá a chruthú ar fud an chontae. Tacaígí le comhlachtaí agus cruthaitheoirí na Gaeltachta agus tá súil agam go mbeidh toradh iontach ar an gcinneadh sin. Nollaig Shona agus Athbhliain faoi Mhaise daoibh go léir! Cruinniú eile i nGaillimh 11 Márta, 2011 Tá an clár oibre maidir leis an nGaeilge agus an Gaeltacht a aontaíodh idir Fhine Gael agus an Lucht Oibre thíos. Tá dul chun cinn déanta ó thaobh foclaíochta de maidir leis an nGaeilge mar chroí-ábhar don Ardteist ach tá easpa eolais ann ar chonas agus cén saghas forbairt a bheidh déanta ar mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa chóras oideachais. Tá athchóiriú luaite ach níl comhairliúchán nó taighde eolaíoch luaite a thuilleadh. Tá FIONTAR deich mbliana ar an bhfód ó 2003. Ionad speisialta de chuid DCU is ea FIONTAR a chuireann oideachais fiontraíochta ar fáil trí mheán na Gaeilge. Tá an-cháil ar chéimithe agus ar iarchéimthe FIONTAR sa saol oibre ó réimse an airgeadais go dtí an réimse cultúrtha. Ullmhaíonn FIONTAR mic léinn do shaol spleodrach na fiontraíochta trí réimse leathan dábhair a mhúintear i nGaeilge. I measc na gcúrsaí tá Gnó, Ríomhaireacht, Gaeilge Fheidhmeach, Airgeadas, agus Fiontraíocht. Déantar staidéar ar theanga Eorpach chomh maith. Chomh maith leis na hamhráin, tá 121 scéalta, tomhaiseanna, paidreacha agus píosaí seanchais sa chartlann, iad uilig inste ag Seosamh i mBéarla; san áireamh seo atá scéalta a bhfuil ceangal acu le hamhráin áirithe. Is é HORRID HENRY: DÓNALL DÁNA Saibhreas Sciobtha an cúigiú leabhar sa tsraith, is í Marion Ní Shúilleabháin a d’aistrigh go Gaeilge é agus tá cheithre gearrscéal san áireamh ann mar atá i ngach leabhar eile sa tsraith. “Cuirim fáilte roimh an díospóireacht seo. Tá sé tábhachtach go bhfuil sé ag dul ar aghaidh. Tá súil agam go mbeidh i bhfad níos mó plé anseo faoin Ghaeilge agus i bhfad níos mó gnó eile déanta trí Ghaeilge amach anseo. Sin an fís a bhí ag na daoine a bhunaigh an pharlaimint seo.
Tá súil agam go mbeidh an díospóireacht ina spreagadh do Ghaeilgeoirí, do fhoghlaimeoirí agus do dhaoine amuigh ansin atá báúil don Ghaeilge, thuaidh agus theas.
Ag tús an phróiséas síochána agus i rith na cainteanna roimh Comhaontú Aoine an Chéasta chuir Sinn Féin ceist na Gaeilge sa Tuaisceart, agus ar an oileán ar fad, ar an chlár. As sin tháinig aitheantas don Ghaeilge, agus Foras na Gaeilge, agus don chéad uair tacaíocht don Ghaeilge ins na Sé chondae. Tháinig feabhas mór ar stadas ár dteanga náisiúnta sna Sé Chontae ó shin.
Caithfidh muid seo a chur ina luí ar Rialtas na Breataine agus go háirithe ar ár gcairde, na hAondactóirí. Tá gá le fís s’againne faoin Ghaeilge a mhíniú dóibh agus a leiriú nach bagairt dóibh forbairt na Gaeilge agus an cultúr Gaelaigh. Uirlisí Cuardaigh Bíobla, Acmhainní agus Concordances Ar Líne
Má tá tú ag lorg uirlisí cuardaigh Bíobla ar líne, tá anseo roinnt de na roghanna is fearr le haghaidh acmhainní láimhe, éasca le húsáid agus cumhachtacha chun breathnú suas véarsaí an Bhíobla nó ag déanamh staidéir ar Focal Dé ar líne. Feicfidh tú go bhfuil cuardach á dhéanamh ar véarsa áirithe Bíobla níos éasca ná riamh, agus go n-ullmhaítear staidéar Bíobla a ullmhú nuair a úsáideann tú ceann de na hacmhainní praiticiúla seo.
Atsushi Yamada / Tacsaithe tSeapáin / Getty Images
Is é BibleGateway.com mo uirlis cuardaigh Bíobla ar líne is fearr leat! Tá sé éasca le húsáid agus éasca le húsáid. Is féidir leat cuardach a dhéanamh le himeacht (véarsa), eochairfhocal nó ábhar. Is féidir leat leaganacha éagsúla den Bíobla a roghnú, lena n-áirítear go leor de na haistriúcháin agus na paraphrases comhaimseartha, chomh maith le roinnt aistriúcháin teanga eachtrach. Tugann an suíomh saibhreas d'acmhainní staidéir Bíobla eile ar nós Bíobla fuaime, tráchtaireachtaí, r-leabhair, foclóirí agus uirlisí staidéir . Níos mó »
Is é CrossWalk.com uirlis chuardaigh ar líne is fearr leat. Cé nach bhfuil sé chomh cumhachtach le BibleGateway.com, tá sé fós an-chairdiúil don úsáideoir. Tá sé pacáilte freisin le huirlisí staidéir phraiticiúla ar nós Bíobla staidéir ar líne, Bíobla Idirlíne, Bíobla Comhthreomhar, tráchtaireachtaí, concordances, foclóirí, encyclopedias, lexicons, stair, agus searmon. Leis an oiread eolais a d'fhéadfadh a bheith agat, níl aon chúis ann ná bíodh leisce ort dul i mbun staidéir! Níos mó »
Is éard atá i mo ngrúpa faoi BlueLetterBible.org ná a leabharlann tagartha idirghníomhach nuashonraithe go leanúnach ó theagasc agus tráchtaireachtaí na gcoistí roghnaithe agus na múinteoirí a shealbhaíonn leis an gcreideamh Críostaí stairiúil. Tá inneall cuardaigh ilghnéitheach ar an suíomh, tráchtaireachtaí nua-aimseartha scríofa agus físe-fhíseáin, liosta fada d'uirlisí staidéir, íomhánna, léarscáileanna agus diabhaltaí. Má cheap tú go mbeadh staidéar Bíobla ina leadránach, déan iarracht an suíomh seo chun luas a athrú. Níos mó »
Cuid mhór de sheirbhísí Logos Bíobla Bíobla , is áit iontach í Biblia.com staidéar a dhéanamh agus cuardach a dhéanamh ar an mBíobla ar líne ó áit ar bith. Tá rochtain saor in aisce ag an suíomh ar go leor Beibí agus leabharlann fairsing oibreacha tagartha saor in aisce. Is é an ghné is fearr de Biblia.com an t-ardán bunúsach a tógadh ar inneall cuardaigh cumhachtach Logos agus bogearraí Bíobla. Má tá cuntas Logos.com agat cheana féin, is féidir leat teacht ar do leabharlann iomlán ach logáil isteach i Biblia.com. Níos mó »
Tá bailiúchán mór d'uirlisí agus acmhainní staidéir Bíobla ar líne ag StudyLight.org, lena n-áirítear uirlisí cuardaigh chun cinn. Éilíonn an suíomh go bhfuil níos mó tráchtaireachtaí Bíobla , encyclopedias, foclóirí, Bibles comhthreomhar, Beiblí idirlíneacha agus uirlisí teanga bunaidh ná aon láithreán gréasáin eile ar an Idirlíon. Is é ceann de na gnéithe ar leith a thaitníonn liom go háirithe ná an roinn "Inniu i Stair na Críostaíochta". Níos mó »
CuardaighGodsWord.org
Is SearchGodsWord.org uirlis chuardaigh bíobla ar líne áisiúil agus éasca le húsáid le gné an-uathúil. Cuireann sé acmhainní staidéir ar fáil i do chuardach. De réir mar a fhéachann tú le véarsa ar leith, is cosúil go bhfuil liosta de naisc le tráchtaireachtaí, nótaí staidéir agus treabhlóidí ar chlé na sliocht le haghaidh rochtain áisiúil, láithreach. Tairgeann an suíomh freisin pleananna laethúla Léitheoireachta Bíobla , stair Chríostaí, tráchtaireachtaí, foclóirí, concordances, encyclopedias, lexicons and essentials sermon. Níos mó »
Cuireann Bible.com uirlisí cuardaigh bíobla cuimsitheacha le roinnt leaganacha comhaimseartha den Bhíobla agus roinnt aistriúcháin teanga eachtrach. Tá an suíomh pacáilte le hacmhainní Críostaí cosúil le diabhal laethúil, plean léitheoireachta , seomra paidir, nuachtlitreacha, agus rannóg kid le ceol, físeáin, cluichí agus leabhair. Gné uathúil amháin den láithreán seo ná an chuid "Bíobla Freagraí" a chuireann freagraí bíobla ar cheisteanna coitianta ar fáil, agus cuirtear cuardach eochairfhocal nó eochairfhocal le chéile. Níos mó »
Tugann NET Bible.org raon leathan d'uirlisí taighde agus taighde ar líne ar an mBíobla ar líne, ag comhtháthú téacs inléite, tráchtaireachtaí, ailt, nótaí, foclóir, staidéar focal, téacs idirlíne in Eabhrais agus sa Ghréig, agus i dtéarmaí nasctha le Strong's Concordance. Tá ocht n -aistriúchán móra ag an mBíobla NET lena n-áirítear an Bíobla NET. Níos mó »
Cad a Deir an Bíobla faoi Comharsana?
Cad atá Mícheart le Sicín?
Leideanna Dearaidh do Chistin Galley (Conair) Tugtar tacaíocht bhreise sa teanga do na daltaí i ngach rang go rialta chun an chumarsáid agus an foclóir a fhorbairt. Cuireann Coláiste an Ghnó, an Bheartais Phoiblí agus an Dlí an chéim seo ar fáil i gcomhpháirtíocht le hAcadamh na hOllscolaíochta Gaeilge. Clár céime ceithre bliana sa Tráchtáil é seo a bhfuil staidéar ar an nGaeilge mar chuid de. Tabharfaidh sé seo deis do mhic léinn a gcuid scileanna teanga a fhorbairt agus iad ag fáil léargas den scoth ar shaol an ghnó agus an chultúir. Feilfidh an cháilíocht seo do mhic léinn ar mian leo gairm le gnó nó ar mian leo rogha leathan gairmeacha a bheith acu. An buntáiste is mó atá ag mic léinn an chúrsa seo ná an seimeastar Gaeltachta agus an tréimhse taithí oibre a chuirtear ar fáil i mbliain a trí den chéim. Deputy Jim Daly: Is cúis áthais dom deis a bheith agam labhairt sa díospóireacht thábhachtach seo. Ní hamháin gur ábhar tábhachtach é, tá dúshlán os ár gcomhair chun ar dteanga dúchais a choimeád beo do na blianta atá romhainn. Mar chainteoir Gaelach, bfhéidir go dtuigfí thart ar 85% di gan tagairt don téacs, nuair a bhailigh mé na hainmneacha agus rudaí eile nach mbeadh soiléir gan dul i gcomhairle leis an téacs ar dtús. Tá triúr filí, duine acu i mBéarla agus an bheirt eile i nGaeilge, ag dul i ngleic le téama an tsneachta sa tionscadal seo. Ach in ainneoin chlú sin an dáin, is ar éigean a thugtar aitheantas don fhile, Pádraig Ó hÉigeartaigh. Léirítear san aiste seo go bhfuil cuid mhaith díolaimí filíochta breac le míthuiscintí ar shaol an fhile, ar scríbhneoir bisiúil agus athbheochanóir mór le rá lena linn é. Ach chomh maith leis sin, léirítear nach ionann an caoineadh atá sa chanóin liteartha agus an bunleagan a scríobh an file féin. Nuair a chuir Pádraig Mac Piarais an dán i gcló don dara huair ar The Irish Review i 1911, is amhlaidh gur ghearr sé trí véarsa amach as an mbunleagan agus chuir craiceann nua ar an dán. Is í seo an Oíche Chultúir is mó go dáta le 30 réigiúin dhifriúla ar fud an chontae ag tógáil páirte agus táthar ag súil go bhfreastalóidh os cionn leath mhilliún duine ó cheann ceann na tíre air ar an 23ú Meán Fómhair. 2. An dara ceist a chuirtear ná ‘An raibh tú sásta leis an modúl? Tabhair fáthanna, le do thoil.’ Bhí siad uilig sásta leis an modúl, agus mhol siad a phraiticiúil is a bhí sé. Is cúis sásaimh é seo do na teagascóirí a bhfuil baint acu le seachadadh an chúrsa de bharr gur léir feasacht na mac léinn faoina thábhachtaí is atá teanga an othair nuair a bhíonn sláinte an othair sin i gceist. Tar éis dhá bhliain déag a chaitheamh ar an scoil, beifear ag súil leis go mbeidh Rómáinis agus Gearmáinis líofa ag daltaí, agus go mbeidh Béarla agus Fraincis an-mhaith acu. Gaeilge líofa (labhairt agus scríobh na Gaeilge a bheith líofa agus cruinn) chomh maith le hardchumas (scríofa agus labhartha) i mBéarla Moltar spriocanna measúnaithe comónta a aontú, bliain ar bhliain, leibhéal ar leibhéal – spriocanna a bheadh ag teacht le spriocanna aontaithe foghlama. · Moltar liosta na n-áiseanna atá sa scoil do mhúineadh na teanga a chur le chéile agus pleanáil a dhéanamh chun teacht ar réimse níos leithne acmhainní don ábhar. Hi Kerrybabe, conas taoi? Seachas a bheith i daonar Mar fhreagra ar do cheist - bhí sé chomh ciúin sin anseo le déanaí, is dócha gur bhog na Gaelgeoirí ar aghaidh chuig fóraim eile. Beidh siad ar ais luath nó mall, súil againn Ar iarraidh: Gaeilgeoirí – POLITICO
Tháinig an deacracht le hearcaíocht aistritheoirí Gaeilge chun solais sa bhliain 2007, nuair a tugadh stádas oifigiúil don Ghaeilge mar theanga an Aontais Eorpaigh don chéad uair | EP
Ní thuigtear í go forleathan agus is annamh a labhraítear í, cé go gcaitear an-chuid airgid len í a chur chun cinn — ní hí obair na Parlaiminte atá faoi chaibidil againn, ach an Ghaeilge.
Labhraíonn thart ar 100,000 duine an Ghaeilge go laethúil, ceatadán beag de dhaonra na hÉireann – 4.5 milliún – ach in ainneoin sin, tá iarrachtaí ar bun ag Parlaimint na hEorpa le go mbainfeadh an Ghaeilge lán-stádas oifigiúil mar theanga oibre an Aontais Eorpaigh amach, mar atá geallta ag an Aontas agus ag Éirinn le blianta. Tá dúshlán rompu, áfach: níl ag éirí leo daoine leis na scileanna teanga cuí a earcú, cé go ndéanann scoláirí na hÉireann staidéar ar an teanga go dtí go gcríochnaíonn said a gcuid oideachais meánscoile.
"Níl na hateangairí ann" dar le hOifigeach sinsearach ón bParlaimint a bhfuil cur amach aige ar ranna aistriúcháin agus ateangaireachta an Aontais Eorpaigh. "Níl a dhóthain daoine ann leis an traenáil le tabhairt faoin concours [scrúdú teangan an AE] agus de bharr sin earcaítear daoine ar chonarthaí páirt-aimseartha.
I mbliana, d'fhógair an Pharlaimint 26 post nua do Ghaeilgeoirí, earcaíodh 14 ball foirne, agus táthar ag súil go gcaithfear thart ar €3.7 milliún ar chostaisí aistriúcháin, ateangaireachta, traenála agus síntúis — costaisí atá riachtanach le dualgaisí teanga an Aontais a bhaint amach — dar le Oifigeach Parlaiminte, Ard-Runaí Klaus Welle, i dtuarascáil ar bhuiséid 2018 a sceitheadh le déanaí.
Tháinig an deacracht le hearcaíocht aistritheoirí Gaeilge chun solais sa bhliain 2007, nuair a tugadh stádas oifigiúil don Ghaeilge mar theanga an Aontais Eorpaigh don chéad uair. Mar gheall ar an deacracht seo, mar aon le heaspa achmhainní, cuireadh maolú teanga ar an nGaeilge ón mbliain 2007 go 2011 agus ó 2012 go 2016. Earcaíodh aistritheoirí Gaeilge idir an dá linn le reachtaíocht glactha ag an bParlaimint agus ag an gCoiste a aistriú.
Maíonn Welle gur cheart go gcuirtear leis an méid doicméidí a aistreofar "ar bhonn leanúnach, bliain in aghaidh bliana, ó Eanáir 2017 go hEanáir 2021."
Cé gur bheartaigh an Coiste ar fhad cúig bliana a chur leis an maolú teanga ó Eanáir 2017, tugadh le fios chomh maith go gcuirfear deireadh leis an gcleachtas seo le go mbeadh an Ghaeilge ina teanga oibre ag gach bonn Eorpach ón gcéad lá den bhliain 2022. "Cuirfidh an Coimisiún Eorpach in iúl don Choiste má tá éirithe le hinstitiúidí an Aontais an stádas ceart a bhaint amach don Ghaeilge" i mí an Mheitheamh 2021, dar leis an gCoiste.
Mar a cuireadh síos sa tuarascáil ar bhuiséad an Aontais 2018, maíonn Welle gur cheart go gcuirtear leis an méid doicméidí a aistreofar "ar bhonn leanúnach, bliain in aghaidh bliana, ó Eanáir 2017 go hEanáir 2021."
Dar le cúpla Oifigeach Parlaiminte, beidh borradh faoin earcaíocht tar éis na Breatimeachta. Tuigtear go mbeidh tionchar níos diúltaí ar Éirinn ag imeacht na Breataine ón Aontas, agus creidtear go bhfuil sé tábhachtach cinnte a dhéanamh de nach gcuirfear pobal na Gaeilge in áit na leathphingine.
Martina Anderson, Lynn Boylan, Matt Carthy, Liadh Riada | European Parliament
Dar le figiúirí ón bParlaimint, tá 23 folúntas ann in Aonad an Aistiúcháin Ghaeilge. Chomh maith leis sin, thug urlabhraí Parlaiminte le fios go bhfuil beirt ateangairí ar an bhfoireann le "tuiscint" ar an nGaeilge acu – rud a fhágann, áfach, nach mbeadh sé de chumas acu í a úsáid go sásúil ina gcuid oibre.
Tá 14 ateangaire fostaithe go páirt-aimseartha ag an bParlaimint "leis an nGaeilge mar chuid de na teangacha atá ar a dtoil acu," agus 11 ina measc atá "ar fáil go rialta don Pharlaimint." Tá "easpa" ateangairí cáilithe i gcónaí, áfach.
Is ag seisiún iomlánach na Parlaiminte amháin, agus ó Ghaeilge go Béarla amháin, a chuirtear an tseirbhís ateangaireachta ar fáil. "Níl pleananna ann tuilleadh ateangairí Gaeilge a chur leis an bhfoireann" a tugadh le fios.
Tá beirt ateangairí le tuiscint ar an nGaeilge acu, agus triúr dlítheangeolaithe (a oibríonn sa Ghaeilge agus i dteangacha eile), fostaithe ag an gCoimisiúin. Ó tugadh stádas oifigiúil don Ghaeilge san Aontas Eorpach, d'eagraigh EPSO dhá chomórtas earcaíochta do gach post: aistritheoirí, dlítheangeolaithe agus cuntóirí teanga.
In ainneoin an líon bhig postanna san Aontas Eorpach, tá tréaniarracht á déanamh ag rialtas na hÉireann Gaeilgeoirí cáilithe a chur ar fáil don Bhruiséil.
Chuir Oifigeach ó Roinn na Gaeltachta in iúl do POLITICO go bhfuil os cionn €13 milliún caite ag rialtas na hÉireann ar oideachas na Gaeilge, le cinntiú go mbeidh na scileanna cuí ag os cionn 500 scoláire le cur isteach ar postanna Gaeilge an Aontais Eorpaigh amach anseo.
Tá thart ar 500 Éireannach fostaithe ag an gCoimisiúin Eorpach, daoine ar chonarthaí páirt-aimseartha san áireamh. Tá 11 Feisire Eorpach.
Dúirt an tOifigeach go bhfuil sé beartaithe €3.87 milliún a chaitheamh ar an tionscnamh seo sa tréimshe 2015-2016 go 2023-2024.
Ceaptar go mbronnfar céim ar 677 scoláire a thabharfadh faoi na cúrsaí seo le linn na tréimshe sin.
Tá EPSO fós i mbun earcaíochta leis na folúntais aistritheoirí agus cuntóirí teanga a líonadh.
Tá thart ar 500 Éireannach fostaithe ag an gCoimisiúin Eorpach, daoine ar chonarthaí páirt-aimseartha san áireamh. Tá 11 Feisire Eorpach, triúr ball de Shinn Féin ina measc. Déanann Sinn Féin stocaireacht ar son na teanga go rialta in Éirinn agus san Eoraip.
| Etienne Ansotte/EPA
Sa bhliain 2015, chuaigh Feisire Eorpach de chuid Shinn Féin, Liadh Ní Riada, ar "stailc teanga" le linn "Seachtain na Gaeilge", tréimshe ama i mí an Mhárta ina ndéantar comóradh ar an nGaeilge ar fud an domhain. Dhiúltaigh Ní Riada an Béarla a úsáid le linn na Seachtaine, lena míshástacht leis an maolú teanga a chur in iúl.
Mar a dúirt Ní Riada agus í ag labhairt di ag Comhdháil Idirnáisiúnta ar Chearta Teanga i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2015, "cúis aifeála" a bhí ann di mar ionadaí poiblí agus mar bhean a rugadh agus a tógadh sa Ghaeltacht, leis an nGaeilge mar theanga dhúchais aici, nach raibh deis aici a "teanga féin" a úsáid agus í i mbun oibre. Tugann Christopher McMahon aghaidh ar na féilte ilchineálacha a chuireann mionteangacha chun cinn ar fud an domhain agus na difríochtaí agus cosúlachtaí le Seachtain na Gaeilge atá le feiceáil.
Christopher McMahonEagarthóir na Gaeilge
Cosúil le Seachtain na Gaeilge, tá ról mór ag Éigse na Tríonóide maidir leis an nGaeilge a chur chun cinn
Le teacht na Márta, feictear athruithe móra sa thírdhreach timpeall an Choláiste. Bhí sé á rá agam go raibh an t-earrach, tar éis túis stadaigh i mí na Feabhra, ag dul i bhfeidhm, beagáinín ar a laghad, ar na faichí ar fud an Choláiste, ach is léir nach bhfuil sé sin fíor ar chor ar bith, go háirithe tar éis an sneachta a bhí ann seachtain nó dhó ó shín. Ar aon nós, cé nach bhfuil an timpeallacht nadúrtha ag éirí níos glaise, is dócha go mbeidh an timpeallacht cultúrtha brata leis an dath sin le linn na seachtainí atá amach romhainn agus Lá Fhéile Phádraig ag druidim linn go tapaidh, agus is cinnte go mbeidh an fhéile sin ag múscailt mórán sceitmíní i measc an phobail.
Agus tá cúis maith leis sin, nuair a smaoinítear ar an réimse fíorleathan ócáidí atá á reáchtáil ag eagraíochtaí teanga éagsúla, Conradh na Gaeilge, Foras na Gaeilge agus An Cumann Gaelach TCD ina measc. Le linn Seachtain na Gaeilge, in ainneoin an ainm beagán frithchosúlachtaigh a thugtar ar an gcoicís sin, aithníonn an tír gnéithe den stair agus den chultúr a chuirfeadh bród ar gach duine a bhfuil baint leis an oileáin seo acu. Gan amhras, tá sé sin go hiomlán níos tábhachtaí i mbliana de bharr an Chomóraidh Éirí Amach na Cásca 1916. Ní féidir a shéanadh go bhfuil tábhacht de shaghas éigin ag an bhféile seo, agus é ag cur béime ar theanga a bhfuil stádás míbhuntáistithe aici.
Áfach, i measc an méid gníomháiochtaí agus ceiliúrtha sin, rud maith é smaoineamh ar fhéilte cosúla a chuirtear ar siúl i dtíortha eile. Ní hamháin an Ghaeilge atá ag iarraidh tacaíochta mar theanga ar chor ar bith. Freisin, is cosúil nach bhfuil lucht na Gaeilge amháin ag úsáid tréimhsí áirithe le linn na bliana chun aird an phobal a fháil. Cuireann sé sin cúpla réamhcheisteanna chun solas. Mar shampla, cad iad na teangacha sin agus cé hiad na daoine atá ag iarraidh iad a chur chun cinn? Ina theannta sin, cé comh éifeachtach atá Seachtain na Gaeilge agus í curtha i gcomparáid le tionscnaimh éagsúla ar fud an domhain? An bhfuil aon rud ann le foghlaim ag gníomhaithe teanga in Éirinn uathu sin?
Is féidir feiceáil go soiléir go bhfuil Gaeilgeoirí ag foghlaim trí mheán eispéiris i dtíortha eile agus is é an tionscnamh teanga Rith an sampla is déanaí de sin, agus é curtha ar siúl do Sheachtain na Gaeilge. Is ollrith sealaíochta é Rith a eagraíodh don chéad uair sa bhliain 2010. I mbliana, bíonn sé ar siúl ón 4ú lá de Mhárta go dtí an 14ú, agus beidh cúrsa 700 ciliméadar le dul ag na rannpháirtithe. Thosaigh sé ag Teach Baile an Chaisleáin i gCo. Chill Dara agus críochnóidh sé taobh amuigh d'Ard-Oifig an Phoist i mBaile Átha Cliath.
Áfach, is gá a aithint nach smaoineamh dúchais a chruthaigh ócáidí den chineál sin i dtosach báire. Tá réimse leathan ollrith teanga á heagrú i dtíortha eile na hEorpa. Fiú roimh an gcéad "Rith" i 2010, chuir gníomhaithe teanga an "Redadeg" ar siúl sa Bhriotáin, Frainc, chun an teanga Ceilteach den réigiún a chur chun chinn. I 2014, thosaigh "Ras yr Iaith" ag spreagadh cainteoirí Breatnaise an baitín sealaíochta a thógail ar son a dteanga. In ainneoin an rátha atá tuillte ag na feachtais sin sna náisiúin Ceilteacha le déanaí, ní iontu a bhfuil buntús an smaoinimh sin. Bíonn ócáidí cosúil leis sin eagraithe sa Spáinn gach dara bliain le fada. Mar shampla, eagraíodh an chéad "Correllengua" ar son na Catalóinise sa bhliain 1993, an bhliain chéanna ina chuireadh tús leis an "Corsa d'Aran" chun an Arainis a spreagadh. Áfach, ní féidir a shéanadh go bhfuil sé thar a bheith óiriúnach go bhfuil bunfhoinse na bhfeachtaisí sin le haimsiú i dTír na mBascach, áit ina bhfuil ceann de na teangacha is sine ar domhan (teanga atá ina bhall de chlann theangeolach a labhraíodh san Eoraip fiú roimh bhreith na Laidine) cosanta go misniúil ag an bpobal. Tá tús an reatha sin sa bhliain 1980 níos mórthaibhsí fós nuair a aithnítear nach raibh sé sin ach cúig bhliain tar éis báis Franco, an deachtóir a chuir cosc leathan ar gach mionteanga a úsáid. Gan amhras ar bith, tá Éireannaigh ag baint céille ollmhór ó shampla na mBascach agus "Rith" tar éis a cheathrú féile a chríochnú. Áfach, tá difríocht no dhó ar a laghad le feiceáil idir an "Rith" agus an "Korrika." Cé go bhfuil an-bhéim curtha le linn an Korrika ar rith leanúnach, gan stad, lá agus oíche, ar feadh na dá sheachtaine atá i gceist, níl an saghas treisithe sin ar an aclaíocht san ionchollú Gaelach den ócáid sin. Míníonn Brenda Ní Ghairbhí, Bainisteoir Sheachtain na Gaeilge agus Feachtais Feasachta le Conradh na Gaeilge, i gcomhrá le The University Times, "go bhfuil béim níos mó ar na caidrimh agus an comhrá timpeall an ráis."
Tá dhá ról tábhachtach ag an gcineál ócáid sin. I dtosach báire, tá tábhacht tiomsaithe airgid ag "Rith" agus a lethéid. Ionann sin is a rá go bhfuil gach duine in ann ciliméadair a "cheannach," ina mbeidh an duine atá i gceist chun tosaigh leis an mbaitín sealaíochta ina lámh aige nó aici. Cuirtear an t-airgead sin le tionscnaimh atá ag iarraidh Gaeilge (nó an teanga a chur chun cinn ag an ollrith) a spreagadh mar theanga poiblí. Ina theannta sin, tá ról lárnach ag an ngné rannpháirteach agus ilíoch den ócáid maidir leis an teanga a chur chun chinn agus aird an phobail a dhíriú uirthi. Tá an ról sin go hiomlán níos láidre nuair a thugtar faoi deara nach gá do rannpháirtithe eolas mór den teanga a bheith acu. Sa rith ilíoch sin cosúil leis na cinn a chuirtear ar siúl i dtíortha eile, níl ag teastáil ach suim agus paisean, rudaí nach bhfuil in easnamh sa tír seo, agus 20,000 daoine ag glacadh páirte san ócáid i 2010.
Áfach, ní hamháin tríd an "Korrika" a bhfuil na Bascaigh ag tabhairt aire agus cosaint dá dteanga. Comh maith leis sin, céiliúrtar Lá na Bascaise ar an 3ú Nollaig gach bliain. Tá roinnt cosúlachtaí idir an céiliúradh sin agus Seachtain na Gaeilge le feiceáil. Mar shampla, eagraítear léachtanna poiblí, cóisreacha agus foilsiúcháin spéisialta a chéiliúrann an teanga Bascach. Cosúil le Seachtain na Gaeilge, maoinítear Lá na Bascaise go poiblí agus bíonn airgead ag teacht ón rialtas réigiúnach, a bhfuil a lán neamhspleáchais ó Madrid aige. Gan amhras, tá mórán tacaíocht tugtha ag an muintir Bascach don fhéile teanga seo. "Ceapaimse go bhfuil go leor aitheantais agus maoinithe ag an bhféile mhór sin," a deir Miren Lourdes Oñederra Olaizola, Ceannaire ar Roinn na Teangeolaíochta agus na Staidéar Bascach ag Ollscoil Thír na mBascach, le The University Times, "ach ina theannta sin is gá í a neartú i gceantair ina bhfuil cainteoirí Bascaise atá taobh amuigh de chríoch an rialtais réigiúnaigh Bascaigh, cosúil le Navarra agus ceantair éagsúla sa Fhrainc." D'fhéadfá a rá go bhfuil an gné trasteorann ilíoch ag Seachtain na Gaeilge cheana, agus í curtha i bhfeidhm i bPoblacht na hÉireann agus sa Tuaisceart ag eagraíochtaí trasteorann mar Fhoras na Gaeilge agus Conradh na Gaeilge.
In ainneoin sin, is iomaí ceachtanna atá le foghlaim ó shampla na Bascaise. Tá baol ann go mbainfidh gach féile teanga leis an iomarca náisiúnachais. "Measaim gur gá teachtaireacht níos cultúrtha a bhaineann le níos lú náisiúnachais a chur in iúl le linn na féile ionas go mothódh daoine de chuile idé-eolaíocht go bhfuil siad in ann cur le hathbheochan na teanga," a deir Oñederra Olaizola le The University Times. Míníonn sí go bhfuil an Tír na mBascach "ag druidim go míchúramach le barrshamhlacha aonteangacha agus sin ag déanamh dochar don Spáinnis." Bíonn an fhadhb chéanna le feiceáil sa Chatalóin ina bhfuil deighilt mhór idir an pobal á chruthú maidir le stádas an náisiúin Catalónach, agus tá an cheist faoi sin ag cruthú deighiltí móra i measc na sochaí Spáinní. Leoga, le míonna anuas, ní féidir leis na polaiteoirí comhrialtas a chruthú de bharr na ceiste conspóidí sin. Tá rialtas réigiúnach Catalóine ag iarraidh neamhspleachais ón Spáinn a thuilleadh, agus is mór an ról polaitiúil atá ag an teanga san fheachtas sin.
Is gá bheith cúramach go bhfuil ceiliúrtha Sheachtain na Gaeilge oscailte agus ilíoch, ag spreagadh an dátheangachais in áit uaisleachta teanga amháin ar bith
B'fhéidir go bhfuil an baol sin le brath anseo in Éirinn, go háirithe de bharr an Chomóraidh 1916 i mbliana. Áfach, b'fheidir go bhfuil Seachtain na Gaeilge ag seachaint na faidhbe sin. "Nuair a fhéachann tú ar na himeachtaí atá á heagrú le linn Sheachtain na Gaeilge, tá an bhéim ar an teanga amháin," a deir Brenda Ní Ghairbhí le The University Times, ag séanadh go bhfuil dearcadh polaitiúil ag an ócáid. Leoga, mar a dúradh cheana, bíonn ról trasteorann ag dhá phríomh-eagraíochtaí atá i gceannas ar an bhféile. Bunaíodh Foras na Gaeilge de réir Chomhaontú Aoine an Chéasta agus dá bharr sin tá dearcadh níos muinteartha ag an eagraíocht sin. Freisin, sa bhliain 2008, athraíodh Bunreacht Chonradh na Gaeilge a bhain amach gach tagairt do neamhspleáchas agus aontacht na hÉireann, rud a thugann ról níos neamhpholaitiúla don eagraíocht. In ainneoin na n-athruithe sin, is gá bheith cúramach go bhfuil ceiliúrtha Sheachtain na Gaeilge oscailte agus ilíoch, ag spreagadh an dátheangachais in áit uaisleacht teanga amháin ar bith.
Léiríonn sampla Thír na mBascach an tábhacht a bhaineann le cóimheá idir stair na teanga a cheiliúradh agus a todhchaí a chosaint
Ina theannta sin, léiríonn sampla Thír na mBascach an tábhacht a bhaineann le cóimheá idir stair na teanga a cheiliúradh agus a todhchaí a chosaint. "Faoi láthair baineann an fheile níos mó leis an dul chun cinn atá déanta cheana ar son na teanga a cheiliúradh, ach níor chaill sí a ról maidir leis an teanga a atreisiú" dar le Oñederra Olaizola. Is cosúil go bhfuil an bhéim ar thodhcaí na teanga níos soiléire i dtíortha ina bhfuil an mionteanga gan an méid ollmhór cainteoirí atá acu sa Chatalóin, ina bhfuil formhór den daonra in ann Catalóinis a labhairt, nó i dTír na mBascach, ina bhfuil beagnach leath den phobal in ann Bascais a labhairt. Tá sé sin le feiceáil i Seachtain na Gaeilge, ina bhfuil an bhéim ar labhairt na teanga a spreagadh. Ina theannta sin, tá an treisiú ar labhairt na teanga an-soiléir i Maori Language Week, feachtas a chuirtear ar siúl i Nua-Shéalainn. Le linn na Seachtaine sin, a bheidh ar siúl ón 4ú lá go dtí an 10ú lá Iúil i mbliana, ullmhaíonn Coimisiún na Maoraise liosta 50 frásaí le foghlaim do chách, a bhaineann le gné praiticiúil den saol. Mar shampla, i mbliana, bainfidh na frásaí le spórt, ionas go mbeidh muintir na Nua-Shéalainne in ann tacaíocht a thabhairt dá aclaithe le linn na gCluichí Oilimpeacha.
Rud amháin atá soiléir ón eispéireas Éireannach agus eachtrach maidir le féilte teanga ná an ról atá ag na hócáidí sin chun an teanga i gceist a chur chun cinn timpeall na bliana. Míníonn Brenda Ní Ghairbhí, i gcomhra le The University Times go ndéanann Conradh na Gaeilge iarracht "na grúpaí atá ag déanamh gníomhaíochtaí trí Ghaeilge a spreagadh ar feadh na bliana iomlán", cé go bhfuil sé treisithe níos mó ag coicís amháin i mbliana. Cé go gcruthaítear nasc cinnte ag an teanga le tréimhse amháin den bhliain, ní dhealraíonn sé go lagaíonn sé sin úsáid agus forbairt na teanga le linn na bliana iomlán. Dar le Oñederra Olaizola, "ní chruthaíonn sé sin fadhb ar bith" agus ceist curtha uirthi faoin mbaol maidir le dearmad a dhéanamh ar an teanga le linn formhóir na bliana. Tá a chuma ar an scéal gur ceiliúradh agus aitheantas na hoibre a dhéantar ar feadh na bliana ar son na teanga agus ní rud éigin a chuirtear ina ionad atá i gceist maidir le féilte teanga mar sin, in Éirinn agus go hidirnáisiúnta.
Freisin, is léir go bhfuil buntáistí móra ag baint leis an teanga a bhéimniú ar feadh tréimhse áirithe den bhliain. Ní gá ach féachaint ar shampla an Tafwyl Week i Cardiff sa Bhreatain Bheag, ócáid a chuireann ar siúl mórán imeachtaí cultúrtha a chuireann an Bhreatnais chun cinn. Cuireann an fheile bliantúil seo go mór le turasóireacht sa chathair, agus í ag tógáil thart ar 35,000 daoine chuici chun taitneamh a bhaint as ceol, ócáidí liteartha, agus ar ndóigh, an teanga. Is mór an cheacht é seo dúinne in Éirinn mar is féidir nasc a chruthú idir stair, ionaid turasóireachta na tíre agus Seachtain na Gaeilge. Sa bhealach chéanna ina bhfuil Tafwyl ar siúl i measc áilleachta Chaisleáin Cardiff, cén fáth nach eagróimis ócáidí agus féilte faoi scáthanna na saothar ailtireachta is fearr sa tír?
I ndeireadh na dála, ní díluacháil Sheachtain na Gaeilge atá i gceist nuair a chuirtear í i gcomparáid le tionscnaimh eile a chuirtear i bhfeidhm ar fud an domhain. Cé go bhfuil sainiúlacht cinnte ag an bhféile seo, is féidir í a chosaint agus fiú í a fheabhsú go mór trí eispéiris teangacha mionlaigh i dtíortha eile. Ar an iomlán, tugann na samplaí idirnáisiúnta ciall dúinn gur cheart go mbeadh an fhéile ilíoch, agus bunaithe ar an teanga agus na himeachtaí agus gníomhaíochtaí a eagraítear tríthi, gan aghaidh a thabhairt ar an bpolaitíocht. Nochtann an comparáid sin a lán gnéithe dearfacha atá ag baint le Seachtain na Gaeilge, agus léiríonn sé go bhfuil sé ag seachaint na laigíochtaí agus na hidé-eolaíochtaí atá mar fhadhbanna do thionscnaimh atá cosúíl léi. Is mór an chiall atá againn maidir le cosaint teanga gur cheart go roinnfí í leis an domhan. Níl polasaí teanga foirfe i bhfeidhm sa tír seo ar chor ar bith, ach, in ainneoin sin, is léir gur mór an ráth agus an dul chun cinn atá déanta againn sa réimse sin. Is féidir linn bheith bródúil as Seachtain na Gaeilge agus Lá Fhéile Phádraig ag teacht. Seachtar a bhí ar an cúrsa, le beirt stiúrthóirí ann. Is as Sasana an bheirt acu. Ag an chruinniú maidin Dé Lúain, d’iarr duine den bheirt orainn a mhíniú cén fáth a raibh muid ar an chúrsa agus cén sórt taithí a bhí againn. D’inis mé dóibh go mbím ag obair le hOideas Gael cuid den bhliain, ag múineadh Gaeilge agus ag scríobh do Bheo fosta. D’amharc sé orm agus dúirt sé, go fonóideach, Oh, so you can make sense of the crazy Gaelic placenames, can you? Tá cuntas air: ag Seán Ó Lúing[q.v.] in Celtic Studies in Europe and other essays, 2000 (‘Tim Enright, scholar and Marxist’); ag Risteárd Ó Glaisne in Anois 26-27 Feabhra 1994 (‘Tadhg Mac Ionnrachtaigh’) Bíonn a lán daoine, idir óg agus fhásta, ag caitheamh anuas ar an leabhar sin "Peig, a scéal féin" ach seo sampla den Ghaeilge álainn shimplí a bhí ar bharr a teanga ag an mbean seo agus í ag insint eachtrai a saoil féin dúinn ina teanga shaibhir líofa. John van Nost (Óg)

Ba dealbhóir é John van Nost (thart ar 1712 - 1780) agus mac John van Nost (Mór), ba dealbhóir é chomh maith.
Rugadh i Londain é agus rinne sé printíseacht le Henry Scheemakers sa bhliain 1726. D'oibrigh sé i mBaile Átha Cliath ó thart ar an mbliain 1750. Cruthaigh sé sraith bhrollach scríbhneoirí clasaiceach, a choimisiúnaigh Mary Delany agus a fear céile, agus mhúineadh sé ag scoil líníocht fíoracha Chumann Bhaile Átha Cliath.
Choimisiúnaigh Gild na bhFíodóirí i mBaile Átha Cliath dealbh Sheoirse II na Breataine Móire dona bhfoirgneamh sa Chom, ar chríochnaigh sé sa bhliain 1750 ach ar scriosadh ina dhiaidh sin. Rinne sé dealbh eachrach Sheoirse II do Bhardas Bhaile Átha Cliath, a chuireadh suas i bhFaiche Stiabhna ach ar scriosadh le dinimít sa bhliain 1937, agus fíoracha luaidhe Cheartais agus Mharsa ar gheataí chlós uachtar Chaisleán Bhaile Átha Cliath. Choimisiúnaigh an 2ú Iarla Northumberland dealbh Sheoirse III na Ríochta Aontaithe mar impire Rómhánach don Malartán Ríoga i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1765 atá i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann faoi láthair.
Bhog sé ar ais go Londain sa bhliain 1777 agus d'fhan sé ann ar feadh ceithre bliana sular fhill sé ar Bhaile Átha Cliath. Ba údar Éireannach í Violet Florence Martin (1862-1915) a chomh-scríobh sraith úrscéalta lena col ceathrar Edith Sommerville faoin ainm cleite Martin Ross ag deireadh an 19ú haois agus tosach an 20ú haois. I mBaile Átha Cliath a chaith sé a shaol oibre go léir ina dhiaidh sin, seachas cúig shamhradh a chaith sé ag obair ar láithreacha tógála i Londain (1956–1960). Chaith sé aon bhliain déag (1957–1968) ina mhúinteoir i Scoil Lorcáin, bunscoil lán-Ghaeilge i ndeisceart Bhaile Átha Cliath, aon bhliain déag eile (1968–1979) ina iriseoir agus ina léitheoir nuachta le RTÉ, agus seacht mbliana déag (1979–1996) ina Stiúrthóir Teanglainne i Roinn na Nua-Ghaeilge sa gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Dá dtiocfainn féin is m'fhear céile liom (duine eile gan Ghaeilge) is dóigh go dtabharfainn liom é oíche amháin nó go bhfaigheadh sé blas air, ach spreagfainn é chun dul amach ag cnocadóireacht nó rud eicínt eile ina dhiaidh sin. Tá fianaise láidir ann go dtugtar tacaíocht do scoláirí i gcomhthéacs Caitliceach le fréamhacha doimhne sa chultúr agus sa traidisiún Gaelach. Ar an 4ú Meitheamh 1958 doscail Radio Éireann seirbhís úr i gCorcaigh agus leis an ócáid a cheiliúradh bhí an tAire Caoimhín Ó Beoláin i láthair leis an oscailt oifigiúil a dhéanamh; bhí John Reidy (Seán Ó Riada) agus Ceolfhoireann Siansach RÉ ann; Cór Scoil Cheoil Chorcaigh agus The Duhallow Trio. Tháinig an Gorta Mór in 1845-47. Seo an t-eolas a fuair muid. Is scéalta iad ón ár bparóiste féin, Paróiste na Cille Móire. Beidh an Polasaí mar chrann taca ag an bpróiseas pleanála teanga sa Ghaeltacht agus ag obair cheannródaíoch atá idir lámha ag Ceanneagraíochtaí sna Limistéir Pleanála Teanga. Torthaí ar 'Seán Ó hAichir' | ainm.ie
I nDaonáireamh 1911 iarthaistealaí tráchtála an cur síos ar shlí bheatha Sheáin ··· Tá tuairisc bháis Sheáin in Fáinne an Lae 19 Eanáir 1924 ··· Seachas Scoil Eoin (Séamus Ó Duirinne [B4]) agus Scoil Chaoimhín (Pádraig Ó hAichir [B3]) níor bhain aon scoil eile i mBaile Átha Cliath iad an bhliain sin ··· Rinne sí cóiriú i 1912 ar 'Fuzzy and his comrades: a children's story in Irish and English', a tharraing Gearóid Ó Lochlainn [B3] ón Danmhargais, agus a d'aistrigh Seán Ó Ceallaigh ('Sceilg') [B3] go Gaeilge ··· Thug sí cabhair do Sheán Ó Lúing nuair a bhí sé ag scríobh a leabhair mhóir Art Ó Gríofa, 1953
Tháinig Pádraig Archer [q.v.] ó Gloucester agus bhí ann freisin Séamus Ó Fiannachta [q.v.], an Dr Marcas Ó Roighin [B1], Art Ó Griofa, Sceilg [Seán Ó Ceallaigh] [q.v.], Pádraig Ó hAichir [q.v.], Séamus Mac a'Bhaird[q.v.], Donnchadh Ó Liatháin [q.v.] ó Bhéal Feirste, Dónall Ó Duibhne ón Spidéal, Éamonn Ó Néill [q.v.] ó Chionn tSáile, Tomás Ó hAodha[B2] agus go leor eile ··· Foilsíodh An Stad: croílár na hAthbheochana, 1993 le Seán Ó Cearnaigh ··· Deir Seán go bhfuil imleabhar ar iarraidh
Ba é Seán Ó hAichir, feirmeoir, a athair agus ba í Mairéad Ní Choileáin a mháthair ··· Ina chuimhní cinn i dtaobh Chumann Lúthchleas Gael in An Camán, Márta 1934, deir Seán Ó Ceallaigh [q.v.] go raibh sé ar dhuine de bhunaitheoirí agus iománaithe na nGaeilgeoirí, an fhoireann a bunaíodh in an Stad tuairim 1900
Léiríodh Seán na Scuab ag Oireachtas 1904 – bhí páirt ag Tomás féin ann – agus Seabhac na Ceathramhan Caoile ag Oireachtas 1906 ··· I gcomhpháirt le Pádraig Ó hAichir, arbh as Sráid na Cathrach dó freisin, chuir sé an chéad léarscáil Ghaeilge d'Éirinn ar fáil do na scoileanna Is tábhachtach go mbeidh an múinteoir nó tú féin ag taispeáint don pháiste go bhfuil míthuiscint ann, nach dtuigeann tú é nuair a bhaineann sé úsáid as focal Gaeilge ina chuid Béarla agus caithfidh do fhear céile an rud céanna a dhéanamh nuair a bhaineann sé úsáid as focal Béarla ina chuid Gaeilge. Tar éis tamaillín (cúpla mí nó cúpla bliain) beidh sé in ann Béarla agus Gaeilge a labhairt gan iad a mheascadh. Ó hANNRACHÁIN, Peadar (1873–1965) | ainm.ie
ainm eile Cairbríneach Ciardhubh
Lorga Liath Bhán
dáta breithe 29 Deireadh Fómhair 1873
dáta báis 29 Márta 1965
áit bhreithe Inse na gCatach, Co. Chorcaí
scoil Scoil Náisiúnta Bharr Achadh Bhile, Co. Chorcaí
Máire Ní Dhonnabháin [tuismitheoir]
Ó hANNRACHÁIN, Ciarán (1924–2007) [páiste]
Ó hANNRACHÁIN, Fachtna (1920–2010) [páiste]
NÍ ANNRACHÁIN, Neasa (1922–2014) [páiste]
Rugadh Peadar ar 29 Deireadh Fómhair 1873 in Inse na gCatach i bparóiste na Cathrach lámh leis an Sciobairín i gContae Chorcaí. Bhí feirm bheag de thalamh bocht ag a athair Seán. Máire Ní Dhonnabháin ab ainm dá mháthair. Trí dhuine déag a bhí sa chlann. Den deichniúr a mhair chuaigh cúigear go Meiriceá. Cainteoirí dúchais Gaeilge an t-athair agus an mháthair ach is le Béarla a thóg siad Peadar. D'fhan sé ag freastal ar Scoil Náisiúnta Bharrach an Bhile go raibh sé ocht mbliana déag d'aois. Nuair a bhí sé sa tríú rang chuir a dheirfiúr i San Francisco leabhrán abhaile chuige agus is as a d'fhoghlaim sé aibítir na Gaeilge. Sa chéad abairt dá Fé bhrat an Chonnartha (1944) deir sé gur timpeall 1895 a chuir sé roimhe i gceart Gaeilge a fhoghlaim. Cheannaigh sé céad leabhar Uí Ghramhnaigh ach deir sé: 'Ní raibh aon mhúinteoír agam ach mo mháthair agus ní múinteoireacht a dheineadh sí ach ag freagairt mo cheisteanna .... Do b'fhearr an Ghaeilge a bhí ag m'athair ná aíci. Níor casadh cainteoir Gaeilge riamh ó shin liom dob fhearr ná eisean'. Thosaigh sé ar Séadna a léamh os ard cois na tine d'oíche. Chuireadh a athair an oiread sin spéise sa scéal gur éirigh le Peadar cúnamh a fháil uaidh. Faoi 1898 agus é fós ag obair ar an bhfeirm bhí rang Gaeilge ar siúl aige sa scoil áitiúil.
In 1900 tháinig Tomás Bán Ó Concheanainn go dtí an Scoil. Cé go raibh sé ag spealadh acra féir an lá roimhe sin fuair Peadar rothar ar iasacht agus thaistil an fiche mile ann agus abhaile. Ní raibh ach fíorbheagán taithí aige ar an rothaíocht agus thit sé i bhfanntais ar an mbealach abhaile. 'Sórt baiste i gcreideamh na timireachta a deineadh orm an lá sin'. I Samhain na bliana céanna d'eagraigh Tomás Bán cruinniú sa Sciobairín agus d'iarr ar Pheadar óráid a dhéanamh. Foilsíodh é in An Claidheamh Soluis, 17 Samhain 1900. I Samhain 1901 tugadh post timireachta dó. Bhí an obair sin ar siúl aige go dtí 1916. Ba é an timire par excellence é. Cé is moite de Thomás Bán ní raibh éinne eile a shiúil an oiread céanna den tír. Ba mhaith a bhí sé in ann ag múinteoirí agus sagairt agus pílir, an fear crua láidir seo nárbh fhéidir don fhuacht ná don fhliuchán é a chloí. Bhí comharthaí sóirt uile an timire aige, an dúil sa tseanchas agus sna hamhráin, é ag síorlorg na Gaeilge. Cuntas 731 leathanach i dtaobh na hoibre is ea Fé bhrat an Chonnartha.
Ar 10 Meitheamh 1912 i Mainistir na Féile sacadh isteach i bpoll dubh na beairice é mar gheall ar an leagan Gaeilge dá ainm a thabhairt do phílear. Scríobh Brian Ó hUiginn amhrán i dtaobh na heachtra
Says the Peeler to Peadar: 'Come tell me your name'.
Says Peadar: 'With pleasure I'll tell you that same—
'Tis Peadar Ó hAnnracháin—small is the blame
To myself if it's only a plain one'.
The Peeler grew white and the Peeler grew red,
He looked at his feet and he felt for his head.
He swelled and he swore and his dignity fled,
And he blurted out 'What a yeh sayin' man?'
Bobero, Birrello, what'll we do?
The Depot is crowded and crimes are but few;
With no one to throttle, the future is blue—
Ochón for the Peelers of Éireann!
Ó 1904 bhí sé ag cumadh véarsaí faoin ainm 'Lorga Liathbhán'. Tá breis agus 200 píosaí liostaithe in Clár litridheachta na nua-Ghaedhilge. Foilsíodh dhá chnuasach, An chaise gharbh in 1918 agus An chaise riabhach in 1937.
Ní raibh aon earnáil nár thriail sé— saothar dírbheathaisnéiseach (Mar mhaireas é, 1953; Mar chonacsa Éire, 1944; Machtnamh cime, 1933), an t-úrscéal (Nuala de Barra, 1944), gearrscéalta agus aistí, dráma (Stiana sa Mhainistir ar 26 Márta 1944). Tá cuid mhaith dá shaothar spréite ar fud páipéirí agus irisí—The Irish Peasant, An Lóchrann, Irisleabhar na Gaedhilge, An Claidheamh Soluis, An Saol Gaedhealach, An Tír, Fáinne an Lae agus Réalt an Deiscirt (Southern Star). Roghnaigh go leor eagarthóirí a dhánta dá nduanairí. Bhí sé ina eagarthóir ar An Lóchrann in 1907–8.
Ó 1913 amach bhí baint aige leis na hÓglaigh agus chaith sé an tréimhse Bealtaine 1916 go dtí Márta 1919 i bpríosúin éagsúla in Éirinn agus i Sasana. Arís in 1921 bhí sé i bpríosún san Oileán Mór, Beanntraí. In 1919 phós sé Máire Ní Dheasúna ó Chionn tSáile. Cheannaigh sé feirm tuairim 1.5 míle ón Sciobairín. Bhí post aige faoin gComhairle Chontae mar chláraitheoir. Bhí sé ina eagarthóir ar The Southern Star (Réalt an Deiscirt) ar feadh tamaill. Chaitheadh sé gach Lúnasa i mbun Choláiste Chairbre i gCuan Dor. Dar le 'An Mhuintir s'againne' (Scéala Éireann 26 Feabhra 1955) gurbh é a bhunaigh Coláiste Chairbre i gCuan Dor in 1910 le cúnamh Mhichíl Uí Chuileanáin.
In 1938 dhíol sé an fheirm agus chuaigh chun cónaithe i mBaile Átha Cliath mar a bhfuair sé post i gCoimisiún na Muc agus an Bhágúin. D'éag sé ar 29 Márta 1965. Seisear clainne a bhí aige, ina measc Fachtna, ceoltóir agus dlíodóir, Neasa, aisteoir, agus Ciarán, an t-aisteoir scannán Kieron Moore. Tá An Lab sásta a fhógairt go bhfuilimid roghnaithe tré phróiseas comhairliúcháin le príomheagrais pobail bhaile Dhaingean Uí Chúis, chomh maith le Roinn na Gaeltachta, Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge, chun a bheith ina phríomh-eagras agus Plean Teanga á chur le chéile do bhaile Dhaingean Uí Chúis. Tá an maoiniú ceadaithe don choiste chun sconsa féachana nua a thógáil ag an bpáirc peile i Ros Muc. Tá an sconsa adhmaid atá timpeall na páirce faoi láthair lofa agus ní féidir caoi a chur air.
“Tá áiseanna spóirt den scoth ar fáil ag Páirc na bPiarsach i Ros Muc agus tá súil agam go gcuideoidh an maoiniú seo leis an choiste chun an pháirc agus an áit mórthimpeall a choinneáil i gcaoi mhaith.” An Ghaeltacht Ar ndóigh, i gcás ceantair Ghaeltachta, is í, nó ba í go dtí le gairid, an Ghaeilge gnáth-theanga an phobail. Aithnítear go bhfuil an Ghaeilge mar theanga pobail faoi fíor-bhrú, faoi amháin sna ceantair Ghaeltachta is láidre, agus mar sin is é an dúshlán atá romhainn sa chomhthéacs seo ná tacú leis na pobail sna Gaeltachtaí éagsúla agus go mór-mhór le húsáid na Gaeilge sa nGaeltacht. Chuige seo, tá raon leathan de scéimeanna agus beartais faoi stiúir mo Roinne atá dírithe go sonrach ar an nGaeltacht, ina measc scéimeanna feabhsúcháin, deontais faoi Achtanna na dTithe Gaeltachta, Scéim na bhFoghlaimeoirí Gaeilge, Scéim Labhairt na Gaeilge agus Scéim na gCampaí Samhraidh dAos Óg na Gaeltachta. Níl aon amhras ach go bhfuil dúshlán mór romhainn ó thaobh slánú na Gaeilge sa Ghaeltacht, ceist atá rí-thábhachtach, dar liom, ní amháin don Ghaeltacht féin agus don tír trí chéile. Tá a fhios agam ón bplé a bhí agam le pobal na Gaeltachta ar bhonn laethúil go bhfuil an-mheas acu ar an obair a bhíonn ar súil ag an Roinn agus na scéimeanna éagsúla atá faoina chúram agus go measann siad go bhfuil tábhachtach ar leith ag baint leo ó thaobh neartú agus spreagadh a gcuid pobal. Tá nasc cothaithe ag an scoil leis an nGaelcholáiste nua in Inis Córthaidh agus d’fhreastail an scoil ar an lá spóirt a eagraíodh anuraidh idir an cheithre ghaelcholáiste sa dúthaigh. Gaelscoil na Duglaise - News Archive
Douglas Gaelscoil
An Dúglas, Corcaigh (021) 436 4193
Grianghrafanna scoile
Tá súil againn go gcabhróidh an suíomh seo leis na páistí, tuismitheoirí agus múinteoirí turas an oideachais a roinnt le chéile
Tuilleadh Eolais Anseo!
Sa chuid seo:
Oíche ag na Scannáin !
Movie Night ag an nGaelscoil go luath. Rognóidh na páistí an scannán is fearr leo.
Tá Bailiúchán Bia á eagrú ag Cumann na dTuismitheoirí Um Nollag. Ba mhór again bhúr dtacaíocht.
Quiz Clainne /Family Quiz
Tá Trath na gCeist Boird eagraithe ag Cumann na dTuismitheoiri don Aoine 9ú Samhain.
Beidh cóisir na Samhna ar siúl sa halla ar an 25ú Deireadh Fómhair.
Leabharlann Nua
Tá leabharlann nua na gaelscoile á sheoladh go hoifigiúil ar an 23ú Deireadh Fómhair ag Judi Curtin.
Oíche Oscailte -Open Night ar an 23ú Deireadh Fómhair.Failte roimh chách
Beidh C.C.B. de Chumann na dTuismitheoirí ar siúl ar an 16ú Deireadh Fómhair.
Mar is eol daoibh, tá an bhéim ar fhorbairt an spóirt sa Ghaelscoil. Lean an Nasc chun tuilleadh eolas a fháil faoi chúrsaí spóirt sa Ghaelscoil le déanaí.
Slán le Rang 6
Béidh Céiliúradh in onórit do pháistí Rang 6 ar an Luan 25ú Meitheamh. Tósóidh sé ag 12:30 i.n.
Míle buíochas do Chumann na dTúismitheoirí as saol na Gaelscoile a shaibhriú arís do dhaltaí na scoile!
Beidh an Chéad Chomaoineach ar siúl ar an Satharn 26ú Bealtaine.
Tá an craobh do Sciath na Scol sroichte ag na cailiní don chéad uair.
Comórtas Peile Gael Linn
Ar aghaidh linn go dtí an chéad bhabhta eile do Chomórtas Peile Gael Linn!
Cuan Chorcaí
Bhuaigh Rang 5 Turas Bháid timpeall Chuan Chorcaí le déanaí.
Lá Spóirt na Cathrach
Bhí lá iontach ag na páistí ar an 18ú Bealtaine i bPáirc Uí Chaoimh.
Tá Tráth na gCeist Boird eagraithe ag Cumann na dTuismitheoirí don 26ú Aibreán sa Tinny Shed.
Gradam Gaisce
Tá Gradam Gaisce bronnta ag Sciath na Scol ar an nGaelscoil toisc ár ndúthracht i leith na cluichí náisiúnta.
Fondúireacht Jack and Jill
Bhí an céiliúradh sa halla inniu. Bronnadh teastais ar na paistí a dhein sáriarracht fóin a bhailiú.
Iarscoláire ar cuairt
Tháinig Cathal Ó Coinn ar cuairt chugainn inniu. D'imir Cathal rugbaí ar son na hÉireann don chéad uair ar an 9ú Márta.
Tá clár cuimsitheach d'imeachtaí do "Sheachtain na Gaeilge" ar siúl i nGaelscoil na Dúglaise. Ina measc tá tráth na gceist, céilí, ceolchoirm, 'Scríobh Leabhar' agus Féile Spóirt i bPáirc Uí Rinn.
Na dearmadaigí gur lá saoire bainc a bheidh ann ar an 19ú Márta agus go mbeidh an scoil dúnta. Bainigí sult as an mbriseadh.
Laethanta Saoire na Cásca
Dúnfaidh an scoil ag meanlae ar an 30ú Márta. Athosclóidh sí arís ar an Luan 16ú Aibreán. Bainigí sult as an mbriseadh.
Comhneartú
Comhghairdeas le Rang 6 a rachaidh faoi lámh an Easpaig ar an 30ú Márta i Séipéal Bhaile Féitheáin. Buíochas le Múinteoir Aoife as a cuid oibre ar fad.
Scríobh Leabhar 2012
Bhí na páistí i mbun scríbhneoireahta arís i mbliana agus beidh deis ag tuismitheoirí na scoile an obair álainn seo a fheiscint sa halla ar an gCéadaoin 14ú go Aoine 16ú roimh am scoile ar maidin nó idir 1.30 agus 2.30 um thrathnóna. Fáilte roimh gach duine.
Féile na Gaelscoile i bPáirc Uí Rinn
Tá áthas an domhain orainn a fhógairt go mbeidh Féile na Gaelscoile againn i bPáirc Uí Rinn ar an 15ú Márta mar chuid de Sheachtain na Gaeilge ón 11-1.30pm. Is onóir mór do Ghaelscoil na Dúglaise gur eirigh linn Páirc Uí Rinn a fháil don bhféile.
Díolachán Cístí
Leanfaimid orainn leis na díolachán cístí. Titeann an cúram ar Rang Múinteoir Jacinta Rang 2 ar an Aoine 23ú Márta. Go raibh maith agaibh.
Campa na Cásca
Campa na Cásca Tá campa ar siúl sa scoil ón Luan 2ú – 6ú Aibreán. Gach eolas ó Mhúinteoir Brídín.
Cór Fheile
Glacfaidh Cór na Scoile páirt i gCór Fhéile na scoile ar an 21ú Márta. Go raibh míle maith agat Múinteoir Brídín as na páistí a ullmhú chuige.
Céilí na Scoile
Beidh an Céilí Scoile ar siúl ar an Aoine 23ú Márta i halla C.L.G. na Dúglaise ón 7.00 go dtí 9.00. Cuirfidh Comhaltas na Dúglaise an ceol ar siúl dúinn arís i mbliana. Ticéidí ar fáil ón doras amháin ar an oíche. €2 an duine nó €5 an chlann. Fáilte roimh chách.
Gabhann Cumann na d'Tuismitheoirí buíochas le gach duine a chabhraigh leo le déanaí leis an bhFondúireacht Jack & Jill. Bailíodh níos mó ná 600 fón póca. Beidh crannchur do gach rang ar an gCéadaoin 28ú Márta.
Maidin Caifé
Eagróidh Cumann na dTuismitheoirí Maidin Caifé ar an Déardaoin 29ú Márta ar son Marymount ón 11.30 go dtí 1 a chlog. Canfaidh na páistí ó rang na Naíonáin agus casfaidh an Banna Cheoil cúpla port chomh maith.
Crannchur na Cásca
Reachtálfaidh Cumann na dTuismitheoirí Crannchur na Cásca mar is gnáth. Scaipfear na ticéid go luath. Bí ag faire amach don duais speisialta i mbliana!
Bailiúchán Fón Póca le Jack and Jill
Táimid faoi lán tseoil anois leis an mbailiúchán atá ar siúl ar son Jack and Jill. Buíochas mór le Cumann na dTuismitheoirí as ucht an obair ar fad, agus buíochas mór chomh maith le gach éinne a bhailigh fón póca ar son na scoile. Lean leis an obair iontach atá ar siúl !!
Lá Fhéíle Bríde
Bhí lá an-speisialta againn inné, an 1ú Feabhra: Lá Fhéile Bríde. Bhíomar breá gnóthach ag labhairt faoi Naomh Bríde, ag insint na scéalta éagsúla fuithi agus gan amhras ag tabhairt faoin gCros Bhríde. Seo sampla thíos do rang 3 ag iarraidh na crosanna a dhéanamh Tags: An Ghaeltacht, Drámaíocht, Na hEalaíona
Cuimhní Cinn ar an bPléaráca
'Aisteach go leor, cé gur le drámaíocht is mó atá ceangal agamsa leis an bPléaráca thar na mblianta, bhí ról eile agam nuair a chur mé aithne ar an bhFéile i dtosach.'
Eagarfhocal 2012
Tá bliain eile imithe agus tá sé in am arís d'Fhéile Phléaráca. Bhí an Fhéile 21 bliain ar an bhfód anuraidh agus athraíodh na dátaí go dtí mí Mheán Fómhair, mar a bhíodh sé sna blianta siar. Tá dhá chúis leis seo. An chéad…
Gwyneth Uí Ghaora: Ealaíontóir as an Bhreatain Bhig ó Dhúchas
Ealaíontóir as an Bhreatain Bhig ó dhúchas. Dá n-abródh tú liom scór bliain ó shin go mbeinn fós i mo chónaí i gConamara, ní chreidfinn tú! Ach, naoi mbliana déag tar éis dom an Bhreatain Bheag a fhágáil, le líne amach as amhrán…
Tags: An Ghaeltacht, Na hEalaíona, Scéalta Pearsanta
Pléaráca Chonamara 1991-2011
Meán Fómhair 1991 reáchtáileadh Pléaráca Chonamara don chéad uair. Bhí Donncha Ó hÉallaithe ar an gcéad choiste eagraithe agus ina eagarthóir ar an iris Pléaráca '91. San alt seo caitheann sé súil siar ar an gcéad fhéile a…
Eagarfhocal 2011
Marach cé comh fadbhreathnaitheach is a bhí an coiste a bhunaigh Féile Phléaráca Chonamara agus an mhisneach a bhí acu agus an dúshlán a thóg siad orthu féin ag an am, ní bheadh muid ag ceiliúradh an 21ú Féile i mbliana. Ní bheadh an…
Tags: An Ghaeltacht, Na hEalaíona
Eagarfhocal 2010
Bhuel tá an-ríméad ar chuile dhuine a bhfuil baint acu leis an bhféile Pléaráca 2010 seo go bhfuil sé ag tarlú sa deireadh thiar thall. Bhí éiginnteacht mór ann ó thús na bliana an bhféadfaí a dhul ar aghaidh le féile i mbliana mar go…
Slán leis an gCorr Éisc
Tacadh an ama seo anuraidh bronnadh Gradam an Phléaráca orm ar an gCeathrú Rua. Cé go scríobhainn altanna do leabhrán Phléaráca ó am go ham, mar sin féin ní dóigh liom go raibh an onóir tuillte agam. Ar chaoi ar bith, tá mé… Trína uacht dar dáta 15/02/2009, shann an duine nach maireann an mhaoin ar a dheartháir, Michael Canning, An Nás, Co. Chill Dara, Moltar leis go ndéanfadh múinteoirí athbhreithniú ar chaighdeán na foghlama agus éifeacht an teagaisc a luaithe is a bhíonn an topaic clúdaithe agus measúnú déanta ar an bhforbairt atá déanta ag scoláirí ó thaobh sealbhú na teanga de. An example of this was Mr. Paddy McIlvanney, a founder member Comhaltas Ceoltóirí Éireann. Through no fault of his own, he had not a word of Irish but if anybody in Comhaltas helped to promote the language, it was Mr. McIlvanney more than people like myself. He exhorted people to use the language and not let it disappear. suim agat bheith amuigh faoin spéir i measc na sleibhte, beidh fáilte romhat ar an Domhnach beag seo (5ú Meitheamh 2016) ag grúpa cnocadóirí ó Chairde Uí Néill agus ó Shiúil a mbeidh ag tabhairt ar Shliabh Beatha (380m in airde) i ndeisceart Chúige Uladh. Oifigeach Oideachais leis an gCoiste Curaclaim Ghaeilge (An Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta - NCCA) (1993-1999). Páirteach i gcur le chéile Curaclam na Bunscoile: Gaeilge agus Curaclam na Bunscoile: Gaeilge (Treoirlínte do Mhúinteoirí). Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair, 1999. Ar fáil ag Comhairle nan Eilean Siar

Is í Comhairle nan Eilean Siar (Gaeilge na hÉireann; "Comhairle na nOileán Thiar") an chomhairle rialtais áitiúil do cheantar comhairle na nOileán Thiar in Albain. De réir dhaonáireamh na Ríochta Aontaithe in 2011 bhí cónaí ar 27,684 duine sa cheantar comhairle, aníos ó 26,502 duine sa bhliain 2001.
Teanga.
De réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain 2011 bhí Gaeilge na hAlban ("Gáidhlig") ag 52.3% den daonra a bhí trí bliana d'aois nó níos sine ag an am. Bhí 7.4% den daonra ábalta an Albainis a labhairt. Dúirt 41.4% den daonra go n-úsáideann siad teanga eile seachas an Béarla sa bhaile (Gaeilge na hAlban don chuid is mó).
Reiligiún.
Bhí 42.5% don daonra ina mball don Eaglais Albanach, 12.3% mar Caitliceach agus bhí 19.1% don daonra ina mball d'Eaglais Críostaí eile. Ní raibh aon reiligiún ag 18.1% don daonra. EN: It is essential that lawyers have an accurate command of the Irish language where they practice through its medium. The linguistic aspect of the course is delivered each Monday evening 18:00–21:00 beginning Monday the 9 October 2017 continuing until Monday 22 January 2018 with an extra language class Wednesday the 24 January 2018 in preparation for the C1 TEG examinations at the end of January 2018. An Muirthead

Is leithinis ar chósta na hÉireann é an Muirthead. Tá sé tuairim is 33 km ar fhad, 12 km ar leithead. Tá sé suite in Iorras in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. Ceantar Gaeltachta atá ann. Tuilleadh ón gcatagóir seo « ‘Níl aon mhúinteoirí Gaeilge le fáil agus níl aon phlean ag an Roinn’ – Colm O’Rourke Na mílte fós gan cumhacht ná uisce i gCorcaigh » Chomh maith leis an ghrúpa seachtainiúil comhrá, eagraíonn Ciorcal Comhrá Ard Mhacha roinnt imeachtaí staire agus oidhreachta, mar shampla comóradh bliantúil Shéamuis Mhóir Mhic Mhurchaidh, file, rapaire agus laoch Gaeilge, Lá an Dreoilín, turas bliantúil go Baile Átha na Muc le comóradh a dhéanamh ar Éirí Amach 1798 agus imeachtaí eile. Recent Posts I gcontaebhuirg Bhaile Átha Cliath, na toghranna seo a leanas: Árghort, an Eanaigh-Gort an tSionnaigh, Ráth Eanaigh-Gleannán na Faiche, Ráth laisteas de líne arna tarraingt mar a leanas— ag tosú ag an áit a dtrasnaíonn Cros Thuaidh an M50 teorainn thiar thoghroinn Choill an Phrióra A, ag tosú as sin soir agus ag gabháil ar aghaidh feadh an M50 sin agus an N32 (Síneadh na Croise Thuaidh) go dtí an áit a dtrasnaíonn teorainn thoir thoghroinn Choill an Phrióra C an N32 sin, ag dul deiseal timpeall na dtrí chompal seo a leanas, agus á gcuimsiú, eadhon, compal Uimh. Tá Gaeloideachas buartha, áfach, go ndéanfar faillí ar na pobail nach bhfuil soláthar lán-Ghaeilge ar fáil dóibh cheana féin ag an mbunleibhéal. Ball de Chumann Gailf Charraig Mhaighin, lámh le Cuan Bhaile Átha Cliath, ab ea Beckett sna blianta a d’fhreastal sé ar Choláiste na Tríonóide. Bhí radharc na súl go maith aige an tráth úd agus d’fheiceadh sé sléibhte na Breataine Bige i gcéin thar farraige soir. Díol spéise gurb iad seo na radhairc a bhí in intinn agus i mbrionglóidí an scríbhneora i ndeireadh a shaoil, drámadóir mór na haoise seo caite a chruthaigh tír agus tírdhreach dá chuid féin ina chuid drámaí, dúthaigh thearc, lom, sceirdiúil i bhfad ó thraidisiún an dinnseanchais. Tráchtann Declan Kiberd ar seo sa scannán, ag rá gur thuig Beckett nach raibh an comhthéacs deifnídeach aige. De bhrí go raibh na codanna caillte, ní raibh ar a chumas cúlra na háite inar lonnaigh sé a chuid drámaí a thabhairt nó a mhíniú. 8 Iúil 2015
Traidphicnic den Scoth sa Spidéal
Colm Gannon, ar chlé, agus ar dheis Jesse Smith ag casadh ceoil ag Traidphicnic 2015, a bhí ar bun sa Spidéal an deireadh seachtaine seo caite, agus bhí sé ar an gceann is fearr fós. Thosaigh an fhéile ar an Aoine, 3 Iúil, le ceoltóirí óga ó cheantar Chois Fharraige ar an ardán ag casadh leis an máistir fidléir, Charlie Lennon. Bhí togha na ngrúpaí ceoil ar an ardán i gcaitheamh an deireadh seachtaine, ina measc Clann Uí Iarnáin ó Chárna, Fís ó Ghaoth Dobhair agus Ré, grúpa nua atá curtha le chéile ag Liam Ó Maonlaí ó na Hothouse Flowers.
Cuid den slua ag éisteacht leis an gceol faoin ngrian. Cé go raibh faisnéis na haimsire go dona agus neart múrtha báistí geallta, d'fhan sé tirim don Traidphicnic agus bhain an slua breá a bhí bailithe gach lá sa gCeardlann an-sásamh as an gceol.
Eagraíodh ceardlanna ceoil ar an Satharn agus ar an Domhnach cuireadh críoch croíúil leis an bhFéile leis an ngrúpa Tap Room.
Ba é seo an ceathrú Traidphicnic agus má thosaigh sé beag is féile mhór anois é, a mheallann togha na gceoltóirí traidisiúnta go Cois Fharraige. Coiste beag deonach a eagraíonn Traidphicnic: Bridget Barker, Sara Howlin, Steve Sweeney agus Liam Collins.
Beirt den choiste a d'eagraigh Traidphicnic sa Spidéal an deireadh seachtaine seo caite, ag glacadh sos ar an Domhnach le linn na féile. Ar chlé, Sara Howlin agus Bridget Barker ar dheis.
Triúr ó Chois Fharraige ar an bhFoireann Mhionúir
Triúr ó Chois Fharraige a bhí ar fhoireann mhionúir peile na Gaillimhe a bhuail Maigh Eo go héasca ar an Satharn seo caite. Bhí Rónán Ó Beoláin ó Chumann Mícheál Breathnach cumasach mar is ghnáth idir na cuaillí. Ón Spidéal bhí beirt ag imirt: Finian Ó Laoi sna leath-thosaithe agus Liam Ó Ceallaigh sna leathchúlaithe. Fuair Finian Ó Laoi cúl iontach sa dara leath agus bhí an Ceallach rí-thábhachtach i mbun cosainte i gcaitheamh an chluiche.
Nuair a séideadh an fheadóg ag deireadh an seasca noiméad, bhí buachaillí na Gaillimhe chun cinn le 3 -14 in aghaidh 1 – 3 ag Maigh Eo. Beidh siad ag imirt in aghaidh Shligeach i gCluiche Cheannais Chonnacht, seachtain ón Domhnach seo chugainn, 19 Iúil, i bPáirc de hÍde, Ros Comáin.
Domhnall O Braonáin a bhuaigh Corn Joe Éinniú agus Caroline Ní Chonaire a bhuaigh Corn Shiobháin Uí Neachtain ag Féile na nÓg i gCarna, Dé Satharn 4 Iúil, in éineacht lena múinteoir Máire Phetair.
Campaí Samhraidh do Pháistí Óga
Ar an Luan seo chugainn, 13 Iúil, beidh Campa Samhraidh do pháistí óga ag tosaí sa gCrann Taca, Indreabhán. Beidh an campa dírithe ar dhá aoisghrúpa: 3 – 5 bliana d'aois agus 6 – 10 mbliana d'aois agus leanfaidh sé ar aghaidh ar feadh coicíse. Beidh meascán mór imeachtaí agus gníomhaíochtaí ar bun do na gasúir óga idir bácáil, drumadóireacht, siúlóidí, ealaín agus ceardaíocht, tóraíocht taisce, damhsa, drámaíocht agus turas chuig Feirm Leamhchoille nó Gáirdín Bhríde.
Beidh an campa seo ar bun ar feadh coicíse, ag tosaí gach lá ag 9.30 ar maidin agus ag críochnú ag 2.30 i.n. €85 an táille don choicís. Is féidir breis eolais a fháil ach glaoch ar an uimhir (091) 593132.
Na Breathnaigh sa gCluiche Ceannais
Tá áit bainte amach ag foireann shinsir peile ó Chumann Mícheál Breathnach sa gcluiche ceannais i gComórtas Chorn John Dunne. I Staid an Phiarsaigh ar an Satharn seo caite bhuail peileadóirí Chois Fharraige foireann Bhóthar na Trá-Cnoc na Cathrach, gan ach cúilín le spáráil ag na Breathnaigh ag deireadh an chluiche. Sa gcomórtas seo tá trí fhoireann buailte ag peileadóirí Chumann Mícheál Breathnach, gan ach cúilín le sparáil i ngach aon cheann de na cluichí.
Beidh Mícheál Breathnach ag casadh ar bhuaiteoirí an chluiche idir Baile an Mhuilinn agus Réalta Thuama sa gcluiche ceannais.
Rang a 6, Scoil Éinne, An Spidéal
Rang a 6, Scoil Éinne, An Spidéal, a chríochnaigh a gcuid bunscolaíochta ag deireadh na míosa seo caite.
Líne cúl (ó chlé): Múinteoir Caitríona Uí Laoi, Ben Ó Curraoin, Emma Ní Churraoin, Sorcha Crumlish, Kate Hume, Christian Kelleher, Diarmaid De Brún, Liam Ó Domhnaill, Aoife Nic Eoin, Sarah Nic Eoin, Seán Ó Gallchobhair agus Príomhoide Pádraigín Ní Lionnáin.
Líne tosaigh (ó chlé): Nicky Pfeiffer, Cathal Ó Diorráin, Tomás Byrne, Éilís Ní Shé, Éabha Ristori, Róisín Ní Chaoimh, Emma Ní Chonghaile, Clíodhna Leainde, Frankie Mac Aodha, Caomhán Ó Féinneadha agus Ruairí Ó Curraoin.
Campa Peile Chumann Mícheál Breathnach
Cuid de na gasúir a ghlac páirt an tseachtain seo caite sa gcampa peile a d'eagraigh Cumann Mícheál Breathnach, ar Pháirc an Chnoic.
Triúr cailíní ó Ghaeltacht Chonamara
Triúr cailíní ó Ghaeltacht Chonamara a bhí ar an bhfoireann peile faoi 16 a bhuail Maigh Eo i gCluiche Cheannais Chonnacht le gairid: Emma Ní Dhomhnaill (Naomh Anna, Leitir Móir), Becky Ní Éallaithe (Cumann Mícheál Breathnach), Michela Ní Chearnaigh (An Fháirche).
Fadhb le Seirbhís Bus Scoile ó Indreabhán
De réir scéala a bhí ar Nuacht an Iarthair (RnaG) is cosúil go bhfuil an baol ann nach mbeidh seirbhís bus scoile ar fáil do ghasúir ó cheantar Indreabháin an chéad scoilbhliain eile, le freastal ar mheánscoil an Spidéil, ceal éileamh ar an seirbhís. Teastaíonn ar a laghad deichniúr ó cheantar atá sásta úsáid a bhaint as an tseirbhís, sula mbíonn Bus Éireann sásta seirbhís a cur ar fáil agus níl faoi láthair ach ocht n-iarratas ó Indreabhán ag an bpointe seo. Leabhar Comhair 2016
ISBN 9780992731335
Lth/Pgs 314
Ó breacadh an dán 'Messe ocus Pangur Bán' sa naoú haois i lámhscríbhinn atá anois i mainistir Naomh Pól in Unterdrauberg i Carinthia (Kärnten, i ndeisceart na hOstaire), tá gnéithe de litríocht na Gaeilge á saothrú i gcomhthéacsanna éagsúla taobh amuigh d'oileán na hÉireann. Cad é an gaol idir scéalta taistil agus imirce na nGael agus cumadh, caomhnú agus seachadadh an léinn agus na litríochta ag tréimhsí éagsúla i stair chultúrtha na tíre? Cad iad na meáin agus na próisis chultúrtha a chuaigh i bhfeidhm ar litríocht na Gaeilge i gcomhthéacs diaspórach? Cad iad na seánraí nua a tháinig chun cinn agus cén ról a bhí ag pobail agus ag gréasáin thrasnáisiúnta i bhforbairt na litríochta in Éirinn féin? Cé chomh tábhachtach is atá an toise idirnáisiúnta do shaothrú an léinn agus na litríochta sa Ghaeilge sa lá atá inniu ann? Cad é ról na teicneolaíochta digití i gcothú scríbhneoireacht, léitheoireacht agus scoláireacht na Gaeilge i gcomhthéacs domhanda?
Tá 26 aiste sa dá imleabhar seo, scríofa ag scoláirí aitheanta agus ag scoláirí nua na Gaeilge, a théann i ngleic le ceisteanna agus comhthéacsanna idirnáisiúnta na Gaeilge le míle bliain anuas. Cuireann an dá imleabhar bonn nua faoin taighde sa ghort bisiúil ilghnéitheach seo. “Old Ireland is nevertheless always within reach in the modern city of Belfast. The folk music tradition is certainly alive and thriving and the old tongue of Gaelic is present on signs and sometimes heard spoken on the streets. Revived in the 60 s, Gaelic speakers make up about 4.4% of the Irish nation today.” Le linn an Tóstail, pléifidh saineolaithe idirnáisiúnta na bealaí ar féidir stádas na Gaeilge faoin mBunreacht a threisiú tríd an Athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Beidh sé mar aidhm an Tóstail i mbliana feasacht an phobail i gcoitinne maidir leis an athbhreithniú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a bhfuil tús curtha leis ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta le déanaí a ardú, agus pléifear moltaí fiúntacha i dtreo threisiú chearta teanga an phobail faoin Acht sin.
Tá clár cuimsitheach curtha i dtoll a chéile ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge don Tóstal. Beidh scoth na gcainteoirí ag díriú isteach ar cheist athbhreithnithe an Achta Teanga, arbh í an cheist is mó a bhaineann leis an nGaeilge faoi láthair.
Beidh ionadaí sinsearach ón Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta i láthair ag an Tóstal chun léargas a thabhairt ar an bpróiseas athbhreithnithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus ar an gcomhairliúcháin poiblí atá ar bun faoi láthair ach go háirithe.
Ar phríomh-aoichainteoir an Tóstail beidh an Coimisinéir Teanga, an tUasal Seán Ó Cuirreáin, a labhróidh ar an Tuairisc faoi alt 29 d'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 - Tráchtaireacht ar fheidhm phraiticiúil agus ar oibriú fhorálacha an Achta sin a d'fhoilsigh sé le déanaí.
Ar an bpainéal de shaineolaithe idirnáisiúnta a chuirfidh moltaí chun cinn i dtaobh an dea-chleachtais i dtíortha eile beidh An tOllamh Colin Williams, Scoil na Breatnaise, Ollscoil Cardiff, An tOllamh François Grin, Dámh an Aistriúcháin agus na hAteangaireachta, Ollscoil na Ginéive, agus Dr Wilson McLeod, Ollscoil Dhún Éideann.
Pléifidh painéal de shaineolaithe agus de ghníomhairí teanga náisiúnta moltaí maidir leis na céimeanna ar féidir a ghlacadh chun feidhm a thabhairt do stádas na Gaeilge faoin mBunreacht tríd an Acht Teanga. Sa seisiún deireadh déanfaidh Dr Peadar Ó Flatharta, Stiúrthóir, Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, achoimre ar na moltaí, na tátail agus na conclúidí ón seimineár a chur i láthair an lucht féachana.
Ag labhairt dó faoi Thóstal na Gaeilge 2012, dúirt Pádraig Mac Criostail, Stiúrthóir Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge go raibh an-áthas air go bhfuil "na saineolaithe idirnáisiúnta agus náisiúnta is mó le rá ar fáil chun bheith rannpháirteach ag Tóstal na Gaeilge 2012. Táim ag tnúth go mór le moltaí na saineolaithe agus leis an bplé ar chearta teanga a threisiú faoi reachtaíocht na tíre. Úsáidfear na moltaí, na tátail agus na concluidí ón seimineár mar bhunús d'aighneacht na Comhdhála chuig an Roinn EOG".
Tá súil ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge go spreagfaidh Tóstal na Gaeilge an pobal i gcoitinne le haighneachtaí láidre a chur faoi bhráid na Roinne. An tionscadal - Eagarthóireacht Robert Burns don 21ú haois - a bheidh i gceist foireann de chúigear scoláirí liteartha ag Glaschú faoi stiúir an Dr Gerry Carruthers, a rá idirnáisiúnta Burns saineolaithe. Áine Ní Ghlinn | Litríocht
Baile / Pearsana / Áine Ní Ghlinn
Meitheamh 5, 2018 0 comments
Tógadh Áine Ní Ghlinn i dTiobraid Árainn, rugadh í i 1955. Bhain sí chéim amach i Coláiste Ollscoil Baile Átha Cliath, agus í ag déanamh staidéar ar an mBéarla agus ar an nGaeilge. D'fhreastal sí ar Scoil na hIriseoireachta Londain agus ar Ollscoil Lancaster, áit bhain sí chéim amach i Scríbhneoireacht Cruthaitheach.
Chaith sí tréimhse idir an chéad agus an dara céim, mar mhúinteoir meánscoile. D'éirigh sí as an mhúínteoireacht chun imeacht i mbun oibre le RTÉ agus Raidió na Gaeltachta, mar iriseoir i measc cúrsaí reatha agus na healaíona. Chaith sí am mar Léachtóir mar chuid de FIONTAR in Ollscoil Cathar Átha Cliath. Ó shin is scríbhneoir í go lán aimsire.
Tá 28 leabhar scríte aici, cuid dóibh mar chnuasaigh filíochta, agus an cuid eile dóibh mar leabhair de pháistí agus daoine óga. Tá cuid scripteanna scríbhte aici do Ros na Rún agus drámaí comh maith. Bíonn sí fós ag plé leis an scríbhneoireacht cruthaitheach; tugann sí ranganna agus ceardlanna, do dhaltaí i meánscoileanna lán-Ghaelach don chuid is mó.
Tá a leabhar Daideo tar éis mórán duaiseanna a bhuachaint, ina measc Gradam Réics Carló Leabhar na Bliana, Gradam Ficsin Leabhair Pháistí Éireann agus Gradam Leabhar na Bliana de chuid Chumann Litearthachta na hÉireann, agus duais Ibby buaite ag Brionglóidí. Bhuaigh an leabhar Hata Zú Mhamó an Gradam Réics Carló comh maith agus tá mórán de duaiseanna eile buaite aici agus ag a leabhair idir Féile an Oireachtas agus gradaim eile. ‘You are under arrest for the murders of Persephone-Fen Maguire and Marl Fitzwilliam, otherwise Boll Mason’. Thus Detective Chief Inspector Hal McCabe as he confronts the guilty party, only a few pages from the end of what has been a lengthy (300 pages) and occasionally convoluted sojourn in the curiouser and curiouser world of Susan Maxwell’s imagination. A list of… Grian na Cásca Is scéim fónaice atá sa tsaothar seo atá comh-mhaoinithe ag an gComhairle Oideachais Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG), ag Foras na Gaeilge agus ag an Roinn Oideachais agus Scileanna. Córas struchtúrtha, céimnithe, tarraingteach agus nuálach atá sa scéim fónaice seo, do mhúinteoirí chun an teanga labhartha, litrithe agus léitheoireachta a mhúineadh do dhaltaí. (2014) 'Cóiriú na Cuimhne i saothar Mháire Mhac an tSaoi' Rióna Ní Fhrighil (2014) 'Cóiriú na Cuimhne i saothar Mháire Mhac an tSaoi' In: Míorúilt an Pharóiste - Aistí ar fhilíocht Mháire Mhac an tSaoi. Tá Gradam Joe Steve buaite ag Eoin Ó Dubhghaill as Indreabhán i gCois Fharraige dá dhráma Rún. D'fhógair Cilliain Ó Donnchadha, léiritheoir an chomhlachta amharclannaíochta Fíbín, buaiteoir an chomórtais scríbhneoireachta ar an gclár Iris Aniar ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ar maidin.
Gradam do dhrámadóirí a scríobh gearrdhráma bunaithe ar fhinscéalaíocht na hÉireann, nó ar eachtraí ó stair na hÉireann, atá i gceist le Gradam Joe Steve, comórtas a ainmníodh as an scríbhneoir Gaeltachta mór le rá Joe Steve Ó Neachtain a bhásaigh ag tús na bliana seo caite. San iomaíocht i mbliana bhí Eoin Ó Dubhghaill, Seán Ó Dubhchoin agus Susanne Colleary.
Cillian Ó Donnchadha agus Philip ó Fhíbín agus Seán Ó hÉanaigh ó RTÉ Raidió na Gaeltachta a bhí ina moltóirí ar an gcomórtas. Duaischiste €900 a bhí ann – gheobhaidh Eoin Ó Dubhghaill €500 agus gheobhaidh an bheirt eile €200 an duine. Taifeadadh na drámaí uilig ar ardán na Taibhdheirce i gcaitheamh na bliana seo caite agus craolfar gach ceann acu ar eagrán speisialta de Iris Aniar ar Luan Cásca. Tá an leabhar ar fáil i mBéarla agus i nGearmáinis (táim i mo chónaí sa Ghearmáin le beagnach dhá scór blian Athbhliain faoi shéan is faoi mhaise daoibh, Cuirfear tús, ag an chruinniú poiblí seo, le próiseas Pleanáil Teanga le haghaidh Chathair Dhoire. Beidh plé ann faoin ghníomhaíocht Gaeilge atá á reáchtáil sa chathair faoi láthair, idir gaelscolaíocht, scoileanna Bhéarla ag teagasc na Gaeilge, ranganna do dhaoine fásta, club óige, ollscolaíocht agus imeachtaí pobail agus cad is féidir linn a dhéanamh leis an Ghaeilge a chur chun cinn agus a fhorbairt. Cuspóirí an chúrsa Ar chríochnú an chúrsa beidh na hiarrthóirí ar an eolas maidir le: • Teoiricí insealbhaithe agus foghlama na chéad agus an dara teanga. • Modheolaíochtaí agus cur chuige i dteagasc teangacha. • Pleanáil agus polasaí - don Ghaeilge agus don Churaclam. • Dearadh agus seachadadh ceachtanna teanga sna ceithre scil teanga. • Éagsúlacht chumais agus riachtanais foghlaimeoirí • An Ghaeilge Bheo sa seomra ranga. Beidh ocht modúl ar an chúrsa páirtaimseartha seo a mhaireann ar feadh dhá bhliain acadúla. Seachadtar an cúrsa ag an deireadh seachtaine. Eagraítear an cúrsa ar bhonn uaireanta foghlaim-threoraithe, seimineár, ceardlann agus taithí phraiticiúil. Deiseanna fostaíochta: Bheadh an iarchéim seo ina cuidiú ag múinteoirí Gaeilge agus iad ag lorg ardú céime i suíomh scoile. Bheadh an MA tábhachtach ag múinteoirí / scoileanna agus iad ag dul i mbun phleanáil shiollabas na Gaeilge agus / nó pholasaí Gaeilge na scoile. Bheadh an MA ina chéad chéim i dtreo PhD. Leibhéal an chúrsa: 9 Fad: 2 bhliain páirt-ama Riachtanais iontrála: • bunchéim onóracha sa Ghaeilge (2.2 ar a laghad) móide Dioplóma Iarchéime san Oideachas (ADO) nó Postgraduate Diploma in Education (H.Dip. in Education) nó • bunchéim onóracha (2.2 ar a laghad) móide Dioplóma Iarchéime san Oideachas (ADO) nó Postgraduate Diploma in Education (H.Dip. in Education) nó T.T.G nó • Gaeilge acadúil sa B.Oid. (2.2 ar a laghad) nó a chomhionann nó • Céim phas sa B. Oid. nó céim phas móide Dioplóma Iarchéime san Oideachas (ADO) nó Postgraduate Diploma in Education (H.Dip. in Education) móide cúig bliana de thaithí mhúinteoireachta. Beidh ardchaighdeán Gaeilge de dhíth ar iarrthóirí. Líon mac léinn: 20 Táillí: Tá táillí na gcúrsaí seo maite. Iarratas a dhéanamh: www.pac.ie/nuigalway Spriocdháta: 1 Lúnasa 2011 Cód PAC: GYA71 Tuilleadh eolais: Peadar Mac Muiris T: +353 91 495 299 R: peadar.macmuiris@oegaillimh.ie www.oegaillimh.ie/acadamh Bhí na scribhneoirí Angla Éireannacha chomh ciontach leis an “bata -scóir” i ndíothú na teanga i nÉirinn dar liom agus níor cheart an tam de lá a thabhairt dóibh. Taispeánann an dul chun cinn seo go raibh éifeacht ag an bpleanáil chun aidhm teanga na scoile a chur chun cinn. (5) An chuid sin de thoghroinn ceantair Mhaol Mosóg atá comhdhéanta de na bailte fearainn seo a leanas: Allt na gCapall, An Caiseal, Cnoc na gCapall, Cró an Chaorthainn, Mín an Bhealaigh, Mín Ghiolla Charraigh agus Maol Mosóg. Gael ina stiúrthóir ar NI Water Tá Máirtín Ó Muilleoir i ndiaidh a bheith ceaptha ina stiúrthóir ar an comhlacht uisce ó thuaidh, NI Water. Cuireadh in iúl dúinn chomh maith gur tugadh treoir don fhoireann foirmeacha toilithe dátheangacha a sheoladh chuig tuismitheoirí na spriocranganna i ngach bunscoil i nDún na nGall agus gur chóir litir choinne a eisiúint i nGaeilge agus i mBéarla sa chás go líonfadh an tuismitheoir an leagan Gaeilge. Nuair a chuimhnítear air mar sin, tuigtear go bhfuil dúnghaois nó straitéis chiallmhar, fadtéarmach á leanacht ag gluaiseacht na Gaeilge le blianta fada anuas, ar a laghad ón uair a bunaíodh an Conradh. Cé go bhfuil dóchas ann don soláthar gaelscolaíochta leis an trí ghaelcholáiste nua fógartha, tá imní anois nach dtabharfaí aitheantas don éileamh ar ghaelcholáistí i Maigh Nuad agus i nDroichead Átha, dhá cheantar atá aitheanta ag an Roinn do sholáthar úr don bhliain 2014. Is cúis áthais d'Fhoras na Gaeilge a chur in iúl gur faomhadh caiteachas dar luach €6,294,502 ag cruinniú boird de chuid Fhoras na Gaeilge inniu. Ba é cruinniú an lae inniu an chéad chruinniú a bhí ag Seán Ó Coinn mar Phríomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge agus an cruinniú deireanach a bhí ag roinnt comhaltaí boird, a dtiocfaidh deireadh lena dtréimhsí ar Bhord Fhoras na Gaeilge ar an 12 Nollaig 2016.
Ag fáiltiú roimh chinneadh an bhoird inniu, dúirt Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge Seán Ó Coinn, "Tá lúcháir orainn an tsuim mhór airgid a ceadaíodh inniu a fhógairt. Is é seo an sciar is mó a bheidh á cheadú as buiséad 2017 agus clúdaíonn an maoiniú réimse leathan deontas lena n-áirítear buiséid na gCeanneagraíochtaí Gaeilge, ar ceadaíodh €4,637,547 dóibh. Tá na deontais a faomhadh inniu ag brath ar chinneadh na ranna urraíochta i leith maoiniú d'Fhoras na Gaeilge in 2017; tá dearbhú tugtha ag na ranna go gcuirfear maoiniú ar fáil don fhoras trasteorann lena dhualgais reachtúla maoinithe a chomhlíonadh in 2017".
Anuas ar dheontais na gCeanneagraíochtaí ceadaíodh deontais do Choláiste Ollscoile Naomh Muire i leith an Áisaonaid Lán-Ghaeilge (£272,486), do Ghael Linn don tionscadal Gaelbhratach (€120,000), Cultúrlann Mac Adam Ó Fiaich i mBéal Feirste (£99,302), Gaeláras Uí Chanáin i nDoire (£122,400), Scéim Deontas Colmcille (£37,402), Scéim na dTionscadal Litríochta (€112,360) agus Scéim na Foilsitheoireachta (€665,181).
Ag cruinniú an lae inniu, ghabh Seán Ó Coinn buíochas leis an gCathaoirleach Feidhmeach, Marcas Mac Ruairí, a bhfuil breis agus naoi mbliana tugtha aige don bhord, agus leis na comhaltaí boird a mbeidh deireadh ag teacht lena dtréimhse ar an 12 Nollaig 2016. D'fháiltigh Ó Coinn roimh an gcinneadh atá déánta ag an gComhairle Aireachta Thuaidh Theas ceapacháin nua a dhéanamh ar Bhord nua Fhoras na Gaeilge, Cathaoirleach agus Leas-Chathaoirleach ina measc. Dúirt Ó Coinn go bhfuil sé "ag súil go mór le bheith ag obair go dlúth leis an Chathaoirleach agus leis na comhaltaí nua sna seachtainí amach romhainn le fís agus le tosaíochtaí Fhoras na Gaeilge a fhorbairt."
Cuirfear tús le tréimhse an Chathaoirligh agus na gcomhaltaí nua ar an 13 Nollaig 2016 agus cuirfear tuilleadh eolais ar fáil faoi na ceapacháin ar www.forasnagaeilge.ie go luath. Seachtain na Gaeilge 2013Bileog eolais de na himeachtaí atá á reáchtáil i nDún na nGall mar chuid de Sheachtain na Gaeilge 2013 (4 - 17 Márta) Foilsíodh an leabhar seo ag Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1968. Staidéar cuimsitheach atá ann sa chainiúint áitiúil in Iorras, Co. Mhaigh Eo. Mar chuid de déantar cur síos ar fhograíocht gutaí, défhoghar agus consan. Tá roinnt caibidil ann in a bpléitear sleamhnógsrónail sandhi bá fad na gúta roinn an siolla agus beim ghutha. Do lucht léann na Gaeilge is acmhainn teanga an-tábhachtach é. Is annamh a chastar leabhar chomh spéisiúilagus táimid áthasach anseo ag www.mayobooks.ie go bhfuil cóip againn. Tá roinnt mór-shaothair cumtha ag Peadar don chór. Orthu sin, tá Laoi na Laoithe, ceol nua-chumtha don leagan Gaeilge de na sailm ón mBíobla. Cuireadh tús le feachtas Cóiríocht Chóir roimh an Olltoghcháin i 2007. Le cúnamh na scoileanna, rinneadh taighde ar staid reatha cóiríochta na scoileanna Lán-Ghaeilge sna 26 Contae agus úsáideadh an t-eolas sin chun feachtas a eagrú agus stocaireacht a dhéanamh ar na páirtithe polaitiúla uile. Mar chuid den fheachtas, seoladh an suíomh gréasáin www.coiriochtchoir.com. Clwyd

Contae is ea Clwyd in oirthuaisceart na Breataine Bige. Bhí comhairle chontae i gceannas ar an rialtas áitiúil ó 1974 go 1996, nuair a cuireadh Clwyd ar ceal mar chontae. Tá é ina "chontae coinnithe" ó shin i leith. Measadh 490,000 duine a bheith i gClwyd i lár na 2000idí. Oideachas iar-bhunleibhéil agus disléicse
Tuismitheoirí – Baile
Home » Disléicse » Disléicse a aithint
Ar an leathanach seo, déantar cur síos ar an gcontanam tacaíochta a úsáideann scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta chun riachtanais dalta a aithint. Pléitear tástálacha diagnóisíocha maraon leis an riachtanas go mbeadh an síceolaí atá ina bhfeighil líofa i nGaeilge más Gaeilge teanga baile an pháiste.
An aithnítear luathchomharthaí na disléicse i scoileanna lán-Ghaeilge nó Gaeltachta ar an gcaoi chéanna is a aithnítear i scoileanna lán-Bhéarla iad?
Baineann gach scoil leas as Leanúntas Tacaíochta le riachtanais a aithint. Baintear úsáid as na treoracha céanna i scoileanna lán-Ghaeilge agus lán-Bhéarla araon maidir le cén chaoi disléicse a aithint an chaoi le tacú le daltaí. Déanann múinteoirí i scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta monatóireacht ar fhorbairt teanga na bpáistí ó thús na bunscoile agus is féidir leo fadhbanna féideartha a aithint ón tús.
Tá trí chéim ag an Leanúntas Tacaíochta:
Céim 1: Má thugann an múinteoir nó tuismitheoir faoi deara nach bhfuil forbairt ag teacht ar scileanna litearthachta an pháiste, is féidir leis an múinteoir ranga tacaíocht a chur ar fáil ag brath ar riachtanais an pháiste (m.s cleachtadh agus treoir maidir le fónaic bhreise). Leagann an múinteoir spriocanna amach don pháiste. Cuirtear an páiste ar aghaidh chuig an gcéad chéim eile mura féidir leis na spriocanna seo a bhaint amach.
Céim 2: Nuair a thosaíonn an teagasc léitheoireachta i gceart, is féidir tástáil a dhéanamh le riachtanais a aithint. Tá roinnt de na tástálacha seo bunaithe ar forbairt na litearthachta Béarla i scoileanna lán-Bhéarla, agus baineann scoileanna lán-Ghaeilge agus Gaeltachta leas as uirlisí eile ar nós Áis mheasúnaithe don Luathlitearthacht agus Mar a Déarfá! le heolas a bhailiú faoi riachtanais na bpáistí. Bunaithe ar an eolas seo, cuireann an múinteoir ranga nó an múinteoir tacaíochta foghlama saintreoir foghlama i bhfeidhm i ngrúpa beag. Tar éis na hidirghabhála seo, déantar measúnú ar dhul chun cinn an pháiste agus cuirtear an páiste ar aghaigh go dtí an chéad chéim eile mura mbaineann siad na spriocanna foghlama amach.
Céim 3: Buaileann foireann (d'fhéadfadh múinteoir ranga, múinteoir tacaíochta foghlama, tuismitheoirí agus síceolaí oideachais bheith i gceist) le buanna an pháiste agus freagairt an pháiste leis an idirghabháil go dtí sin a phlé. Déanann an síceolaí diagnóis fhoirmiúil ag an gcéim seo agus déantar athbhreithniú ar phlean foghlama an pháiste, leis na hathruithe cuí curtha i bhfeidhm. De ghnáth cuireann an múinteoir tacaíochta foghlama tacaíocht ar fáil ag an gcéim seo. Bíonn an tacaíocht seo i bhfoirm teagasc duine le duine lasmuigh den seomra ranga.
Sula dtéann an páiste ar aghaidh chuig iar-bhunscoil, is gá athbhreithniú a dhéanamh ar riachtanais foghlama an pháiste. Aithnítear anseo na tacaíochtaí a bheidh as teastáil ón bpáiste san iar-bhunscoil.
Conas a bheadh fhios agat go cinnte go bhfuil disléisce ar do pháiste? Cé na huirlísí eile atá ar fáil seachas scagthástálacha disléicse a aithníonn comharthaí nó deacrachtaí disléicse?
Tá na comharthaí a bhaineann le disléicse éagsúil ó dhuine go duine. Bíonn láidreachtaí agus laigí éagsúla ar leith ag gach aon duine a bhfuil disléicse air nó uirthi. Ta breis eolais ar roinnt de na comharthaí is coitianta a bhaineann le disléicse le fáil ar shuíomh Chumann Disléicse na hÉireann nó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.
Caithfear tástáil dhiagnóiseach a dhéanamh le síceolaí oideachais le fios a bheith agat go cinnte go bhfuil disléicse ar do pháiste. Ba cheart go mbeadh tuiscint ag an síceolaí a dhéanann an tástáil sin ar an dátheangachas agus ar shealbhú na litearthachta i ndá theanga éagsúla. Chomh maith leis sin – go háirithe más í Gaeilge teanga an bhaile – ba cheart go mbeadh Gaeilge ag an síceolaí. Sula ndéantar tástáil dhiagnóiseach, is féidir go leor eolais a fháil ar riachtanais an pháiste le huirlisí éagsúla cosúil leis an Áis Mheasúnaithe don Luathlitearthacht nó áis mheasúnaithe Mar a Déarfá chomh maith leis na scagthástálacha i mBéarla.
Céard iad na buntáistí a bhaineann le diagnóis a fháil? An bhféadfadh míbhuntáistí bheith i gceist?
De ghnáth tugann diagnóis faoiseamh do thuismitheoirí, cé go mbíonn sé deacair ag an tús. Tagann an faoiseamh nuair a thuigeann na tuismitheoirí nach mbaineann deacrachtaí an pháiste lena chumas ina iomláine, agus go bhfuil pobal daoine ann a raibh an eispéireas céanna acu is a bhí ag do pháiste go dtí seo. Is féidir le diagnóis an próiseas a bhogadh ó dheacrachtaí a aithint go dtí aimsiú réiteach na ndeacrachtaí. Tugann an tuairisc a bhíonn le diagnóis eolas luachmhar ar bhuanna an pháiste chomh maith leis na réimsí ina mbeidh tacaíocht ag teastáil. Cuirtear torthaí na tuairisce san áireamh i bplean idirghabhála a dhíríonn isteach ar bhuanna an pháiste, agus ar na réimsí a mbíonn an páiste an streachailt leo.
Bíonn an éifeacht a bhaineann le lipéadú an pháiste ina hábhar imní do thuismitheoirí. Is minic go n-aithníonn an páiste na deacrachtaí seo fiú mura bhfuil diagnóis fhoirmiúil i gceist. Is féidir le diagnóis bheith úsáideach chun daoine eile a raibh na deacrachtaí céanna acu a aithint. Cé go dtugann tuairisc shíceolaíochta léargas maith ar bhuanna nó dheacrachtaí an pháiste, is tábhachtach a chur san áireamh go bhféadfadh athruithe teacht air seo thar thréimhse ama. Is uirlis í tuairisc shíceolaíochta a chuireann le hidirghabháil chuí a ullmhú, ní tuar ar chumais an pháiste atá i gceist.
An féidir le páistí tacaíochtaí a fháil ar scoil a bhaineann leis an léitheoireacht agus an scríobhneoireacht, fiú mura bhfuil fadhb litearthachta aitheanta ag duine proifisiúnta?
Is féidir. Cinntíonn an Leanúntas Tacaíochta go gcuirtear tacaíocht ar fáil a luaithe is a aithnítear fadhb. Tugann an múinteoir ranga nó múinteoir tacaíochta foghlama tacaíocht agus déantar athbhreithniú rialta ar dhul chun cinn an pháiste. Féach ar an gcéad cheist ar an leathanach seo le míniú níos fearr a fhail ar an Leanúntas Tacaíochta.
An bhfuil nasc idir Neamhord de chuid Speictream an Uathachais (ASD), Neamhord Hipirghníomhaíochta an Easnaimh Airde (ADHD) agus disléicse?
Tá neart taighde déanta ar an nasc idir ADHD agus disléicse. Comhlíonann thart ar 25-40% de pháistí a bhfuil ADHD nó disléicse orthu na critéir don neamhord eile (Pennington, 2006). Ní bhíonn ceachtar den neamhord mar chúis leis an neamhord eile. Tá an chuma ar an scéal go bhfuil tosca riosca i gcoitinne ag an dá neamhord, rud is cúis le diagnóis don dá neamhord i roinnt cásanna.
Níl an méid céanna taighde déanta ar an nasc idir ASD agus disléicse. Bunaithe ar an eolas atá againn, ní mó an seans go mbeidh disléisce ar dhuine le ASD is a bheidh ann do dhuine nach bhfuil ASD air, agus a mhalairt. (6) F�adfar �ilithe agus coinn�ollacha d� dtagra�tear i bhfo-alt (1) n� i bhfo-alt (5) den alt seo a shocr� faoi r�ir athruithe d� dtairbheoidh f�gr�ir� a �s�idfidh an Ghaeilge ina bhf�gr�in. I dtaca le comhairle a chur ar mhúinteoirí a bheadh ag tabhairt faoi CLIL den chéad uair, dúirt Múinteoir A, I would tell them that its not as difficult as it may seem... Id say most teachers are well capable of doing it. Even with an average standard of Irish, it can be achieved. Dar le Múinteoir B gur chóir ceachtanna a dhéanamh a úsáideann an teanga chéanna i ngach ceacht, leis an tsnáith chéanna agus gan náire a bhrath mar gheall ar an mBéarla a úsáid. Mhol sí láithreán gréasáin a dhearadh go sonrach do CLIL trí Ghaeilge.Mhol an bheirt acu gur chóir go mbeadh ceachtanna réamhullmhaithe curtha ar fáil do mhúinteoirí ionas go gcuirfear béim ar an múineadh in ionad a bheith ag cuardach focal. Ba cheart go gcuirfí córas ateangaireachta ar fáil le haghaidh iarrthóirí gan Ghaeilge chun díospóireacht a dhéanamh sa chéad teanga oifigiúil, atá ráite ag an saineolaí teanga Pádraig Ó Laighin. Uimhir a h-ochtdéag sa tsraith cháiliúil seo. Tionóladh Céiliúradh an Bhlascaoid na bliana 2013 faoin téama: Saibhreas agus Dán na Teanga. Rinne an Teachta Dála Donncha Mac Fhionnlaoich an Chéilíuradh a oscailt go h-oifigiúil. Seo taifead ar cad a tharla ina dhiaidh sin thar an deireadh seachtaine úd ag deireadh mhí Mheán Fhómhair, idir dhánta, léachtanna, cainteanna, ionsparáid, díospóireacht agus céiliúradh. Gheall an Chomhairle Ealaíon agus Gaillimh 2020 oibriú go dlúth le chéile, chun deiseanna nua d'ealaíontóirí a chinntiú chun saothar iontach a tháirgeadh do níos mó daoine, agus oidhreacht mharthanach a thógáil don chlár cultúrtha bliana.
Agus 'Meabhrán Tuisceana' á fhoilsiú an tseachtain seo, dúirt gníomhaireacht an rialtais chun na healaíona a mhaoiniú agus a fhorbairt agus Príomhchathair Chultúir na hEorpa le haghaidh 2020 gur roinn siad go leor spriocanna agus leag siad amach níos mó ná dosaen réimse ina bhféadfaí comhoibriú díreach a dhéanamh. Dúirt siad go seachnóidís 'maoiniú dúblach' agus ina ionad sin go ndéanfaidís iarracht tionchar na dtionscadal ealaíon a uasmhéadú trí chomhoibriú.
"Tá an comhaontú seo suntasach mar go dtabharfar níos mó deiseanna d'ealaíontóirí chun tionscadail nua a fhorbairt in 2020, beidh lucht féachana nua do na – agus rannpháirtithe sna – healaíona, agus beidh tionchar marthanach aige ar an dreach ealaíon iomlán in Éirinn agus go hidirnáisiúnta," a deir an Orlaith McBride, Stiúrthóir na Comhairle Ealaíon.
Dúirt Príomhfheidhmeannach Phríomhchathair Chultúir na hEorpa Gaillimh 2020, Patricia Philbin: "Beidh Gaillimh ina príomhchathair chultúrtha ar an Eoraip an bhliain seo chugainn agus tá sé mar uaillmhian againn a thaispeáint d'Éirinn, don Eoraip agus don domhan an saineolas cultúrtha agus ealaíonta iontach atá ag Gaillimh. Is mian linn a chinntiú go mbeidh oidhreacht mharthanach ann a rachaidh chun tairbhe na Gaillimhe agus na n-ealaíon agus na cleachtóirí agus lucht féachana cultúrtha atá ann do na blianta atá le teacht. Léiriú soiléir atá i gcomhoibrithe cosúil leis seo leis an gComhairle Ealaíon den chaoi a bhfuil sé seo á bhaint amach againn."
Dúirt an Chomhairle Ealaíon go reáchtálfadh sí sraith imeachtaí i nGaillimh i rith 2020, lena n-áirítear a cruinniú Iomlánaíoch Samhraidh; fógairt Laureate na nÓg 2020; ceiliúradh Scoileanna Ildánacha; agus tionscnamh Comhionannais, Chearta an Duine agus Éagsúlachta.
Dúirt Gaillimh 2020 go bhfuil siad ag súil le leanúint ag obair go dlúth leis an gComhairle Ealaíon chun an deis seo a thapú mar Phríomhchathair Chultúir na hEorpa ar mhaithe le saol cultúrtha na hÉireann. Caisleán Róibín; fothrach caisleáin i gCúil Chon ar le muintir Blake é níos déanaí; fothrach caisleáin i Castle Villa; Caisleán na Caillí ar Loch Ceara; rian de bhunsraith caisleáin i mBéal Átha na Lúb, caisleán a ghabh Sir Edward Fitton, chéad uachtarán Chonnacht, ó na Búrcaigh i 1585 agus a fuair Henry Bingham ina dhiaidh sin. Leathanaigh Teangacha Iasachta Na codanna sin de láithreacht idirlín freisin i dteangacha eile de réir mar Gearmáinis, tá sé seo go heisiach le seirbhís dúsáideoirí nach labhraíonn an teanga Gearmáine. Dúirt an tUasal Mac Aonghusa an cheachta don todhchaí dóú codanna bhí go gcaithfidh gach taobh labhairt go réiteofar an cheist na paráidí conspóideacha. Dúirt an tÚdarás gur comhlachtaí príobháideacha iad gach ceann de chliaint an Údaráis, go bhfuil an rogha acu lonnú “pé áit is mian leo sa tír”, agus nach bhfaigheann siad “aon tacaíocht bhreise” de bharr lonnú i gceantar Gaeltachta. “The Committee hopes that the observations raised within this report will be taken on board by the Minister for Education and Skills when the Bill is finally scheduled for Committee stage and that this report can and will assist the Minister in the course of the Committees consideration of the Bill,” a deirtear sa tuarascáil. Ar an Aoine, d’fhreastail said ar Oíche na Mac Léinn in éineacht leis na céadta mac léinn eile ó achan chuid d’Éire sula ndeachaigh said ar aghaidh chuig an Chabaret Craiceáilte, togra a reáchtálann Rónán Mac Aodha Bhuí i nGaeltacht Dhún na nGall le hardán a thabhairt don cheol nua-aimseartha Gaeilge. Bhíos ag cainnt le máthair cailín atá sa scoil le mo mhac. Is múinteoir í agus labhrann sí as Gaeilge go minir lena iníon. Bhí an comhrá as Béarla le triú duine ann, ach nuair a d’imigh an triú duine ní rabhamar ag labhairt as Gaeilge le chéile mórán. Tá sé éascadh labhairth le mo … Foras may be made of corrupt, self-interested asses, but Lá Nua and its (past) employees need not complain: they should be embarassed. Is cúrsa lánaimseartha bliana é an Teastas Iarchéime san Oideachas atá aitheanta go hiomlán ag an Roinn Oideachais. Teagasctar formhór an chúrsa trí mheán na Gaeilge agus dírítear ar chéimithe atá ag iarraidh bheith ag teagasc i mbunscoileanna lán-Ghaeilge é. Tá ábhar an chúrsa bunaithe ar riachtanais Churaclam TÉ agus tugtar deis do mhic léinn léargas suntasach a fháil ar shaincheisteanna oideachais a bhaineann leis an tumoideachas. Maireann an cúrsa sé seachtaine is tríocha agus caitear ocht seachtaine déag den tréimhse seo ar thaithí teagaisc sna scoileanna. Caitheann mic léinn dhá bhloc de thaithí scoile i seomra ranga i mbunscoil Lán-Ghaeilge agus bloc amháin i mbunscoil lán-Bhéarla.
Moltar go mbeadh ardchumas i labhairt agus i scríobh na Gaeilge acu sin atá ag iarraidh cur isteach ar an chúrsa seo. Tá agallamh agus tasc scríofa mar chuid den ghnáthamh roghnúcháin.
Foirmeacha iarratais agus tuilleadh eolais ó Oifig Iontrálacha an Choláiste, Admissions Office.
Spriocdáta d'iarratais 24 Feabhra 2012
Eolas ginearálta ar TICO i dTuaisceart Éireann
Tá TICO ar fáil i ngach institiúid ardoideachais i dtuaisceart Éireann. Tairgeann gach institiúd speisialtacht dóibh siúd atá ag iarraidh stadás múinteora cáilithe a bhaint amach tríd an cháilíocht seo. Tue, 05/04/2021 - 23:02 By araireland Cartlann, Cartlanna, Gaeilge, Conradh na Gaeilge, Téarmaíocht Charlainne. Archives, Archival Terminology, Ollscoil na Gaeillimhe, NUIG, NAR, National Archives 0 comments
Cárta Ballraíochta ó Chartlann Chonradh na Gaeilge, OÉG G60/4/6/1
Tá Ní Charra ina bainisteoir tionscadail agus ina cartlannaí tionscadail ar bhailiúchán Chonradh na Gaeilge in OÉG ó 2018. Chuir sí in iúl do bhord tionscadail an bhailiúcháin in 2019 go raibh fadhbanna le liostú dátheangach mar gheall ar easpa téarmaíocht chartlannaíochta oifigiúil sa Ghaeilge. Le tacaíocht an bhoird agus OÉG, thosaigh Ní Charra ag déanamh tuilleadh fiosruithe. "Bhí seirbhís aistriúcháin OÉG ag aistriú na liostaí cartlainne dom, an fhad is a bhí mise ag leanúint ar aghaidh leis an obair chartlannaíochta. Tá an conradh chun an bailiúchán iontach seo a chartlannú teoranta agus b'fhearr/is fearr domsa mo chuid ama a chaitheamh ar an obair chartlannaíochta féin, agus an t-aistriúchán a fhágáil ag na saineolaithe teanga."
Mar sin féin, d'aithin Ní Charra, atá in ann Gaeilge a labhairt, mar gur teanga thar a bheith saibhir í an Ghaeilge, agus gan téarmaí oifigiúla ar fáil, go raibh an iliomad roghanna ag na haistritheoirí i gcás cuid de na téarmaí agus gan mórán treorach maidir le cén ceann ba cheart a roghnú. Ina theannta sin, ní raibh aon téarma Gaeilge ceaptha i gcás roinnt téarmaí, nó bhí an bhrí shonrach mar a bhain le comhthéacs cartlannaíochta á cailleadh. Labhair Ní Charra leis an oifigeach Gaeilge i gCartlann Náisiúnta na hÉireann (NAI), Niamh McDonnell féachaint an raibh aon téarmaíocht oifigiúil ag NAI. Cé go raibh téarmaí cartlannaíochta aistrithe go Gaeilge ag NAI, ní raibh iontu seo ach aistriúcháin chomh maith seachas téarmaí a ceapadh go hoifigiúil i nGaeilge.
Póstaer "Banc Taisce an Phoist", NAI, JUS 3/90/3/52
Tá bailiúcháin chartlainne Ghaeilge ar fud na tíre agus nuair ba ghá, bhí liostaí cartlainne á n-aistriú go Gaeilge ar bhonn ad hoc. Go dtí gur thosaigh Ní Charra á dtarraingt go léir le chéile, agus ag aithint na faidhbe, níor aithníodh na neamhréireachtaí idir liostaí, ó thaobh caighdeáin chartlannaíochta de. Le tacaíocht ó OÉG agus NAI araon, chuaigh Ní Charra agus McDonnell i mbun an fhadhb seo a réiteach. Ar dtús chuathas chun cainte leis an gCoiste Téarmaíochta.
Litir chuig an tAthair Peadar [Ua Laoghaire] ó Eoin Mac Néill 1895, ó chartlann Chonradh na Gaeilge, OÉG G60/44
Is é an Coiste Téarmaíochta an chomhairle teanga a chuireann téarmaíocht Ghaeilge ar fáil d'fhocail agus do choincheapa nua. Bunaíodh an Coiste sa bhliain 1968 agus bhí sé ina rannán den Roinn Oideachais ar dtús go dtí 1999, nuair a cuireadh faoi scáth Fhoras na Gaeilge é, comhlacht poiblí uile-oileáin a bunaíodh faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Tá thart ar 20 ball ar an gCoiste ó ollscoileanna, comhlachtaí stáit agus comhlachtaí teanga, chomh maith le saineolaithe ar ábhair éagsúla, agus tagann siad le chéile uair sa mhí. D'aithin an Coiste láithreach gur gá téarmaíocht chartlannaíochta Ghaeilge a cheapadh go hoifigiúil, agus thacaigh siad go hiomlán leis an tionscadal.
Thar thréimhse roinnt míonna, thiomsaigh Ní Charra agus McDonnell, le cúnamh ó chomhghleacaithe in OÉG agus in NAI, os cionn 200 téarma cartlannaíochta le cur faoi bhráid an choiste, mar aon lena sainmhínithe chun cabhrú leis an gcoiste a bhfíorchiall i gcomhthéacs cartlannaíochta a thuiscint. Chuir Ní Charra liosta le chéile de na haistriúcháin go léir a cuireadh ar fáil go dtí seo, ag tarraingt aird ar théarmaí le níos mó ná leagan amháin agus cinn eile nach raibh leagan Gaeilge ar bith orthu. D'oibrigh sí ansin le Jenny Ní Mhaoileoin ón gCoiste Téarmaíochta, ag freagairt aon cheisteanna a bhí ag an gcoiste maidir le téarmaí áirithe (le cúnamh ó McDonnell), agus ag tarraingt aird ar aon aistriúcháin nár chuir an comhthéacs cartlannaíochta in iúl mar is ceart.
rabhadh faoi na contúirtí a bhaineann le diftéire do leanaí, NAI, JUS 3/90/3/52
Cuireadh an obair i gcrích le déanaí agus tá an acmhainn seo, i bhfoirm pdf, curtha anois ar láithreán gréasáin ARA Ireland agus ar fáil saor in aisce le híoslódáil (féach anseo). Tá Ní Charra i dteagmháil freisin leis an Dr Luciana Duranti chun na téarmaí Gaeilge a chur leis an mBunachar Sonraí ICA ar Théarmaíocht Chartlannaíochta Ilteangach, in éineacht le 26 teanga eile, agus ainmníodh í mar riarthóir na Gaeilge don bhunachar sonraí ICA [An Chomhairle Idirnáisiúnta um Chartlanna].
Tá Niamh Ní Charra agus Niamh McDonnell an-bhuíoch dá gcomhghleacaithe sa dá institiúid as a gcabhair, do na hinstitiúidí féin as an tacaíocht a cuireadh ar fáil, agus do gach ball den Choiste Téarmaíochta, go háirithe an téarmeolaí Jenny Ní Mhaoileoin, as a gcuid oibre crua. Is tráthúil gur i mí an Mhárta, mí ina reáchtáiltear feachtas bliantúil na Gaeilge, Seachtain na Gaeilge, atáthar ag cur na hacmhainne seo ar fáil. Táthar ag súil go n-úsáidfear í chun go mbeidh bailiúcháin Ghaeilge níos inrochtana do chainteoirí dúchais agus go gcuirfear cainteoirí dúchais san áireamh iontu, agus go ndéanfar pobail teanga eile a spreagadh chun smaoineamh ar an rud céanna a dhéanamh. Aimoin de Fleury

Manach agus croiniceoir Francach ab ea Aimoin de Fleury (; c. 960 – c. 1010). Rugadh i Villefranche-de-Longchat in iardheisceart na Fraince é thart ar 960. Go luath ina shaol, chuaigh sé isteach i mainistir Fleury, áit ar chaith sé an chuid ba mhó dá shaol mar mhanach. Idir c. 980 agus 985 scríobh Aimoin faoi San Beinidict i Mainistir Fleury-sur-Loire. Is é "Historia Francorum", nó "Libri V. de Gestis Francorum", a phríomhshaothar, leabhar a phléann le stair na bhFranc ó thosach aimsire go 653, agus ar lean scríbhneoirí eile ag obair air go dtí lár an dara haois déag. Bhí an leabhar go mór san fhaisean le linn na Meánaoiseanna, ach ní chuirtear mórán muiníne ann mar fhoinse staire sa lá atá inniu ann. Chuir G. Waitz in eagar é agus foilsíodh é in "Monumenta Germaniae Historica: Scriptores", Band xxvi (Hanover agus Beirlín, 1826–1892).
Sa bhliain 1004, scríobh sé "Vita Abbonis, abbatis Floriacensis", an leabhar deireanach i sraith beathaisnéisí ar abaí Fleury. Seachas beatha Abbo, tá siad go léir caillte anois. D'fhoilsigh J. Mabillon beatha Abbo in "Acta sanctorum ordinis sancti Benedicti" (Páras, 1668–1701).
An tríú saothar a chuir Aimoin i gcrích ná leabhair ii agus iii den "Miracula sancti Benedicti." Scríobh manach eile de chuid Fleury, fear darbh ainm Adrevald (c. 818 – 878), an chéad leabhar. Tá an saothar seo ar fáil san "Acta sanctorum" freisin. ‘Carl Marstrander dob é é. Fear breá dob ea é, uasal, íseal agus, dar ndóigh, is sin mar a bhíonn a lán dá shórt go mbíonn an fhoghlaim go léir orthu. Cúig mhí do chaith sé insa Bhlascaod. Téarma insa ló do bhímís le chéile ar feadh leath na haimsire, a dó nó a trí huaire ‘chluig gach lá ...’ (An tOileánach, 1929). Is ar an gcuma sin a chuir Tomás Ó Criomhthain aithne ar an Lochlannach seo. Deir Muiris Mac Conghail faoin gcuairt sin: ‘Marstrander’s decision to come to the Blaskets to learn Irish, his mastery of it in such a short time, his time spent working with the Island community and his friendship with Tomás and regard for the quality of Tomás’s Irish, were all factors which convinced Tomás and the other Islanders that theirs was an important culture and that there was a future for the Island writer in Irish’. Tá na cuntais is cuimsithí ar na tamaill a chaith an scoláire seo in Éirinn ag Seán Ó Lúing in Journal of the Cork Historical and Archaeological Society LXXXIX, 248, 1984 agus in Kuno Meyer 1858–1919: a biography (1991). is muid ag breathnú ar an nuacht as Béarla, níl fotheidil as Gaeilge ar fáil dúinn. Agus ní gá. Sin an rud. Nuair nach bhfuil gá le rud, ná déan é mar cuireann sé isteach ar dhaoine. Bunaíodh Pastime Chonamara i 2001 le deis a thabhairt don phobal ar fad i gConamara Thuaidh agus Theas leas a bhaint as imeachtaí na heagraíochta idir ranganna, cúrsaí agus taispeántais Geimhreadh agus Samhradh agus in ábhair eile in ionaid éagsúil. Galway European Capital of Culture Gaillimh 2020 Digiteach - Bí Páirteach Ann- Gaillimh 2020
Gaillimh 2020 Digiteach – Bí Páirteach Ann
Leis an tionscnamh ceannródaíoch – Future Landscapes– tá deis den scoth á tairiscint ag Gaillimh 2020 agus ag OÉ Gaillimh don phobal páirt a ghlacadh i gclár Digiteach Gaillimh 2020.
Is dianchlár ceithre seachtaine é Tírdhreacha na Todhchaí a cruthaíodh i gcomhar le hInstitiúid de Móra in OÉ Gaillimh mar chuid de chlár digiteach Gaillimh 2020. Agus é faoi stiúir Rachel Uwa ón 'School of Machines, Making and Make-believe' – scoil i mBeirlín a bhfuil clú agus cáil uirthi ar fud an domhain – díreofar sa gclár ar leas a bhaint as an teicneolaíocht agus ar na féidearthachtaí a bhaineann leis an Réaltacht Mheasctha ó thaobh tírdhreacha fisiciúla agus sóisialta a fheabhsú.
Agus é ar siúl i rith an tsamhraidh in 2019, tá an clár dírithe ar dhuine ar bith atá páirteach i dtionscadail chruthaitheacha (ar nós ailtirí, dearthóirí, déantóirí, ealaíontóirí, ceoltóirí, taibheoirí), agus ar thaighdeoirí agus mic léinn ó na Dána agus na Daonnachtaí in OÉ Gaillimh.
Meascán den saol réadúil agus den saol fíorúil atá sa Réaltacht Mheasctha ina mbíonn rudaí fisiciúla agus rudaí digiteacha beo in éineacht agus ag idirghníomhú lena chéile i bhfíor-am. Tá gnéithe cumhachtacha éagsúla ag baint leis an Réaltacht Mheasctha – is féidir an timpeallacht fhisiciúil a mhapáil, faireachán a dhéanamh ar ghothaí na colainne, agus próiseáil teanga a dhéanamh le haghaidh aithint gutha, agus tuilleadh rudaí nach iad. Déanann an Réaltacht Mheasctha bealach nua oibre a threorú dúinn, trí eispéiris ar an saol agus ar an domhan mar atá siad i ndáiríre a chur ar fáil dúinn. Bhain Pokémon Go úsáid as na teicnící seo chun greim a fháil ar spéis an phobail agus dá bharr sin tá eolas agus cleachtadh i bhfad níos leithne ag an bpobal mór anois ar an Réaltacht Mheasctha.
"Cabhróidh an tionscadal seo le rannpháirtithe scileanna a fhorbairt ionas gur féidir leo a gcuid taighde a chur in iúl ar bhealaí spreagúla nua. Is réimse nua atá ag teacht chun cinn é an Réaltacht Mheasctha; baineann go leor féidearthachtaí leis, agus níl an taighde atá le déanamh ar na féidearthachtaí sin ach ina thús fós. Agus muid ag smaoineamh ar acmhainn an phobail a fhorbairt mar chuid de Ghaillimh 2020, is den tábhacht é deis a bheith ag comhluadar na hOllscoile a bheith páirteach san obair sin."
Tá cineálacha éagsúla córas ann le tamall a bhaineann le réaltacht bhreisithe agus réaltacht fhíorúil, ach mar gheall ar an bhfeabhas as cuimse atá tagtha ar na hardáin teicneolaíochta soghluaiste le blianta beaga anuas tá bealaí cumhachtacha anois ann chun na heispéiris seo a chruthú agus a roinnt le spriocphobal fairsing. Sa gceardlann seo, scrúdóidh muid bealaí chun feabhas a chur ar na tírdhreacha atá le feiceáil timpeall orainn, chomh maith leo siúd nach bhfuil le feiceáil, cosúil le tírdhreacha polaitiúla nó eacnamaíocha.
Tá go leor trialacha le déanamh fós air seo; bainfear úsáid as na hacmhainní eile atá sna gléasanna leictreonacha láimhe chun sonraí beo a shruthú, cumarsáid a dhéanamh le daoine eile, agus faisnéis a bhailiú ó bhraiteoirí atá suite sna gléasanna sin. Tá sé i gceist cuid de na hacmhainní seo a thástáil nuair a bheas an clár ar bun.
Deir David Kelly, an Bainisteoir Daonnachtaí Digiteacha in Institiúid de Móra um Thaighde sna Daonnachtaí agus sa Staidéar Sóisialta, OÉ Gaillimh, gur comhfhiontar spreagúil é an clár seo idir pobal taighde na ndán agus na ndaonnachtaí ar thaobh amháin agus na pobail chruthaitheacha agus theicniúla ar an taobh eile.
Féach 'School of Machines, Making and Make-believe' le heolas cothrom le dáta a fháil faoin tionscadal.
Is é an spriocdháta i gcomhair na n-iarratas, Déardaoin, 28 Feabhra 2019
Tá an tionscadal á chómhaoiniú ag Gaillimh 2020 agus ag an tionscadal de chuid OÉ Gaillimh agus an Údaráis um Ard-Oideachas (HEA) ar Litearthacht Dhigiteach i nDaonnachtaí na hÉireann. In An tEaglaiseach Gaelach, Meitheamh 1919, dúirt Conall Cearnach: ‘Níl fhios agam cén fáth gur tugadh “An File” air mar ní scríobhadh sé mórán filíochta ar chor ar bith: ach lean an t-ainm air ...’ ··· Níl d’eolas sa teastas ach gur sa Choláiste Meitidisteach a bhí sé nuair a tháinig tinneas a bháis air, gurbh í an mhúinteoireacht a shlí bheatha, gur bhaitsiléir é, agus go raibh sé 44 bliain d’aois. Ar n-a chlos iomorro don mhéid Lochlonnach do bhí i n-Éirinn gur marbhadh na taoisigh do bhí orra féin, is gur gabhadh Tuirgéis an t-anfhlaith lé Maoilseachlainn rí Midhe, do ghabh meatacht is mímheisneach iad, ionnus gach fuireann díobh do bhíodh i gcrioslach na tíre istigh i gcéin ó bhailtibh cuain, go mbídís ag triall tré ealódh Cúrsaí fostaíochta Comhairle Contae
Dúirt an Teachta Dála Éamonn Ó Cuív le RTÉ Raidió na Gaeltachta go bhfuil sé soiléir gur níos measa a bheidh cúrsaí ag fáil ó thaobh oibrithe a bheith dá bhfostú i gComhairle Contae na Gaillimhe, agus nach céibheanna amháin a bheidh siar leis, i gceantar Chonamara.
Beidh bóithre agus tograí eile atá faoi chúram na Comhairle Contae fágtha ar lár freisin a deir sé.
Ní thuigeann an Teachta Ó Cuív, cén fáth nach bhfuil an Roinn Comhshaoil ag ceadú, daoine a fhostú sa gComhairle Contae.
Tá sé deacair a thuiscint cén chaoi nach bhfuil daoine a theastaíonn le tabhairt faoi thograí dá bhfostú ag an gComhairle Contae a deir sé.
Tá an té a bhíodh ag breathnú amach do chéibheanna ag obair ar chéibh Inis Oírr agus Inis Meáin anois, agus níl aon duine ceaptha ina áit a dúirt an Teachta, Éamon Ó Cuív.
Achainní ar BOI i dtaobh seirbhís innil airgid i nGaeilge
Tá Bord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin, tar éis scríobh ag Príomh Fheidhmeannach Bhanc na hÉireann ag féachaint agus a chinntiú go leanfar leis an tseirbhís atá siad ag cur ar fáil i nGaeilge ag innil airgid an bhanc.
Dúirt ball den bhord, an Comhairleoir Cathrach, Cathal Ó Conchúir le Nuacht an Iarthair gur mór an feall é go bhfuil deireadh ag teacht leis an tseirbhís seo.
Téann os cionn 100 milliúin euro, d'airgead Bhord Oideachais agus Oiliúna na Gaillimhe agus Ros Comáin tríd Bhanc na hÉireann a tugadh le fios.
D'fheadfaí breathnú ar na cuntais seo a tharraingt amach uilig ón mbanc a dúirt Cathal Ó Conchúir
Dúirt Stiúrthóir Scoileanna an Bhoird Tomás Mac Pháidín, go bhfuil go leor de chuntais na scoileanna le Banc na hÉireann chomh maith.
Tá píosa eile den bhóthar i nDoire Fheárta tar éis tabhairt uaidh agus titim síos le fána ó inné.
Tá cuid den bholg a bhí ar an mbóthar ag tabhairt uaidh le píosa a dúirt urlabhraí ón gcoiste le Nuacht an Iarthair.
Ta imní léirithe ag an gcoiste go bhfuil an bóthar níos contúirtí ná bhí sé riamh do ghasúir scoile atá ag taisteal an bhóthair ar bhusanna, agus muintir an cheantair atá ag tiomáint an bhóthair ina gcuid caranna.
Tá an coiste leis an gComhairle Contae a chur ar an 'eolas ar maidin faoin méid is déanaí atá tar éis tarlú don bhóthar a dúirt siad le RTÉ Raidió na Gaeltachta Bhailigh Seán Ó Béaldúin an focal seo i gCill Scíre, Co. na Mí mar fhocal ar “a girl”. “Smack, flavour” atá ag FGB. Students from Rang 4 Scoil an Duinnínigh were invited to take part in the filming of an episode as part of this years 10 series (RTE Junior – Operation Transformation). Is cosúil gur féidir dúinn a bheith ag súil le cúig bliana eile agus Fianna Fáil i gceannas, pé dream a bhíonn leo — is é sin ar ndóigh, mura scéitear scannal de chineál éigin eile ó bhinse fiosraithe Uí Mhathúin sa chúpla seachtain atá romhainn. Moltar mír ar leith faoi chúrsaí measúnaithe agus gnóthachtála a chlárú sa leabhrán Plean Gaeilge: Coláiste Fhíonáin. Tá an t-eolas seo ar fad ar fáil ach ba mhaith an rud é a bheith ar fáil go saoráideach do bhaill uile roinn na Gaeilge agus don bhainistíocht. Cuireadh sonraí cuimsitheacha ar fáil a bhain le líon na scoláirí a bhí ag tabhairt faoi na leibhéil éagsúla san ábhar sna scrúduithe teistiméireachta le blianta beaga anuas. Léiríonn na staitisticí sin go bhfuil treocht ar leith curtha ar bun atá ina dhúshlán mór do na múinteoirí é a chur siar. Dhéanfadh sé leas mór don ábhar ach líon réasúnta scoláirí a mhealladh chun an ardleibhéil agus srian a chur le líon na scoláirí atá ag tabhairt faoin mbonnleibhéal. Baineann tábhacht ar leith leis na treochtaí seo a chur siar a luaithe agus is féidir sa tsraith shóisearach. Is féidir go gcabhródh na moltaí a dhéantar níos luaithe sa tuairisc seo maidir le sruth lán-Ghaeilge nó tionscnamh CLIL a chur ar bun chun beart a dhéanamh sna cúrsaí seo. Is léir dúinn go bhfuil béarlagair dá gcuid féin ag lucht dlí, mar shampla. Nuair is mian leo trácht ar an rud a dtugtar co-habitation air sa Bhéarla, úsáideann siad an saintéarma x91aontíos céileachaisx92. Gan amhras, bheadh claonadh ag an ngnáthdhuine, i ngnáth-chomhrá laethúil, rud eile ar fad a rá: x91cónaí le chéilex92 mar shampla, nó x91cónaí san aon teach amháinx92. An té a smaoineodh ar an gcás ar feadh tamaill, thuigfeadh sé nach bhfuil an ghnáthchaint cruinn go leor agus go dteastaíonn téarma ar nós x91aontíos céileachaisx92 chun ciall iomlán co-habitation a thabhairt slán. Teipeann ar an ngnáthchaint ar fad de réir mar a théitear níos doimhne i ngnó an dlí. Is beag cainteoir Gaeilge a thuigfeadh leithéidí x91samhailurbhacx92 nó x91leagáid dímríochx92 gan míniú éigin a fháil orthu. Ní hionadh sin, nó theastódh míniú éigin ar na coincheapa dlí atá i gceist freisin. Suzanne Flynn.
Bhí Suzanne Flynn (Caitríona Ní Mhurchú) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Márta, 2016. Mharaigh Andy Ó Neachtain (Stiofán Seoighe) í.
Dr. de Cleir.
Bhí Dr. de Cleir (Jacinta Ní Chonghaile) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Bealtaine, 2016.
Stuart Ó Bhrosnacháin.
Bhí Stuart Ó Bhrosnacháin (Conall Ó Ciobháin) ar an gclár den chéad uair ar an 17 Bealtaine, 2016.
Peatsaí Ó Riain.
Bhí Peatsaí Ó Riain (Máirtín Jeamsie) ar an gclár den chéad uair ar an 17 Bealtaine, 2016.
Colm Gallagher.
Bhí Colm Gallagher (Pól Penrose) ar an gclár den chéad uair ar an 26 Bealtaine, 2016.
Pól Ó Diomsaigh.
Bhí Pól Ó Diomsaigh (Fionn Foley) ar an gclár den chéad uair ar an 26 Meán Fómhair, 2016.
Muireann Uí Gharbháin.
Bhí Muireann Uí Gharbháin (Eibhlín Ní Líonáird) ar an gclár den chéad uair ar an 10 Samhain, 2016.
Tommy Ó Tuathail.
Bhí Tommy Ó Tuathail (Pádraig Ó Flatharta) ar an gclár den chéad uair ar an 8 Nollaig, 2016 agus d'fhág sé ar an 20 Nollaig, 2016.
D'fhill sé ar an 31 Eanáir, 2019. Chuir sé ceamara isteach sa raidió do Chaitríona.
Turlough Ó hAllúráin.
Bhí Turlough Ó hAllúráin (Maitiú Ó Coimín) ar an gclár den chéad uair ar an 8 Nollaig, 2016.
Geena Kennedy.
Bhí Geena Kennedy (Rosie Ní Ghairbhigh) ar an gclár den chéad uair ar an 20 Nollaig, 2016. Tagann Geena don phósadh idir Deirdre Daly (Máirín de Buitléir) agus Mack Ó Riain (Pól Ó Gríofa).
Ferdia Mac Aodha. Tá na bunúdair, Máire Ní Mhurchú agus Diarmuid Breathnach, ag obair i gcomhar le Fiontar chun beathaisnéisí na ndaoine a cailleadh 2007-10 a chur ar fáil mar chuid de Ghné 1. Déanfar comóradh le linn na Scoile ar fhoilsiú Séadna, leis an Athair Peadair, i bhfoirm leabhair i 1904. Breathnófar chomh maith ar phrós comhaimseartha na Gaeilge, 100 bliain tar éis don Phiarsach a fhógairt Here at last is literature . 2014 Athbhreithniú ar Litríocht ar pholasaithe náisiúnta agus ar chleachtas ábhartha i limistéir eile i gcomhthéacsanna sochtheangeolaíocha atá inchurtha leis na ceantair Ghaeltachta le Pádraig Ó Duibhir, Neasa Ní Chuaig, Laoise Ní Thuairisg agus Conchúr Ó Brolcháin Laoch Litríochta ar Lár - Michael Davitt 1950-2005 | An Phoblacht
Níl aon amhras ach go raibh lucht liteartha na tíre faoi ghruaim leis an nuacht go bhfuair Michael Davitt bás go tobann le taom croí ar na mallaibh.
Ag deireadh na seascaidí, bhí athraithe sóisialta agus cultúrtha ag teacht i bhfeidhm ar fud an domhain, cearta sibhialta na ngormach agus gluaiseacht láidir frithchogaíochta ann. In Éirinn, bhí gluaiseacht cearta sibhialta sna sé chontae agus sa Gaeltacht araon. Le linn an tréimhse seo, d'fhreastail Michael Davitt ar Choláiste na hOllscoile Corcaigh.
Ní amháin go raibh tionchar na haoise ar Dhavitt agus Bob Dylan a chanadh aige ach bhí ceannródaithe eile ag gabháil i bhfeidhm air chomh maith. Is cinnte gur thug Seán Ó Ríordáin, Seán Ó Riada agus Seán Ó Tuama spreagadh ar leith dó i dtreo na filíochta agus na healaíona. Caithfidh a admháil gur mhair Davitt i measc ghlúin a d'foghlaim go leor ó chúrsaí polaitíochta go hidirnáisiúnta agus a bhí tuillteanach dul i ngleic leis an stadas quo ar mhaithe le rudaí a chur i gcrích.
Cuireadh an leasainm 'pied piper' INNTI ar Davitt. Bunaíodh INNTI i 1970 agus deirtear gurbh é Davitt a rinne 'gluaiseacht' as an dream úd: Michael Davitt, Gabriel Rosenstock, Liam Ó Muirthile agus Nuala Ní Dhomhnaill. Ba chosúil gur lean an ceathrar seo comhairle Uí Ríordáin ó 'Fill Arís' agus iad sásta pilleadh ar an Ghaeltacht agus saibhreas na Gaeltachta a thabhairt ar ais leo chuig an chathair mhór. Chuir Davitt 'aithne dúnchaoineach' air féin agus é mar oifigeach caidrimh poiblí INNTI i gCorcaigh. D'éirigh leis blas Dhún Chaoin a chur in oiriúint do shaol na cathrach. Chum sé a thraidisiúin féin nár chloígh go díreach le nósanna fadbhunaithe. 'Bligeard Sráide' a chur sé air féin 'nach n-aithneodh an chopóg ón neantóg'.
Bhí sé de mhisneach ag Davitt labhairt le guth nua mar fhile 'Beat' na Gaeilge. Cé go bhfuil cuma simplí ar chuid de na dánta, bhí smaointe domhain iontu. Tá teachtaireacht dáiríre le léamh as cuid mhór den ghreann in a lán dánta uaidh. Síníodh na teorainneacha traidisiúnta agus é réidh dul i ngleic le ceisteanna móra na cruinne agus saoirse pearsanta a chíoradh fosta. Creidtear gurbh é Davitt 'an t-inneall' taobh thiar den ghluaiseacht náisiúnta liteartha a bhí ar aon chéim le rud ar bith a bhí foilsithe go hidirnáisiúnta. Ní amháin gur máistir ar a cheird a bhí ann ach spreag sé is chothaigh sé filí óga leis.
"Thug sé an fhilí237;se le RTÉ, ar 'Léargas' go háirithe. Fear gnó a bhí ann a rinne obair ceannródaíoch i ndearadh agus i gclóchuradóireacht.
Faraor, scrúdófar a oidhreacht go lá Pilib na gcleite is braithfidh muid uainn an fathach de fhile go deo. Bhuaigh an fógra do chraobhchomórtas peile na mban duais in 2007, ach tá díospóireacht anois faoi cé acu an bhfuil sé ‘tarcaisneach’ nó nach bhfuil
‘Nach deas é?’: mír rialta ó scríbhneoirí éagsúla faoi nathanna cainte a thugann léargas ar shaibhreas, ar shaíocht agus ar aclaíocht na teanga
Agus ba iad na tíortha is cosúla leis an nGréig ó thaobh cheist na bhfiacha de – is iad sin Éire agus an Spáinn – a bhí chun tosaigh ag léiriú seirfin is naimhdis. Go deimhin, níl aon pháirtí ann a raibh an oiread ríméid orthu faoin scéal is a bhí ar Pháirtí an Lucht Oibre seo againne. Eoin Ó Murchú
Tugtar léargas sa leabhar freisin ar an stair agus ar an mbéaloideas a bhaineann leis na poirt sin chomh maith le heolas faoi na cumadóirí agus na ceoltóirí ónar bhailigh Altan féin iad.
Is í Mairéad Ní Mhaonaigh, príomhamhránaí an bhanna, a scríobh réamhrá an leabhair ina dtugtar léargas ar an áit as ar fáisceadh an banna ceoil agus ar na daoine, na háiteanna, agus na heachtraí a d’fhág a rian orthu agus ar a gcuid ceoil.
“Níl aon riachtanas ann an teanga atá i gceist a bheith ar a thoil ag an duine a cheaptar. Is ról bainistíochta atá sa cheannaireacht aonaid agus is é an Leas-Cheann a bhíonn i gceannas ar chúrsaí aistriúcháin agus ar chaighdeán na n-aistriúchán. Tá Gaeilge ag an Leas-Cheann a ceapadh níos luaithe i mbliana nuair a bunaíodh an t-aonad,” a dúirt an t-urlabhraí. Three years after taking the photo and not knowing at the time who Míci MaC Gabhan was, Daniel went on to do a degree in Irish where in the 2 nd year of the degree they would study a book on a local Irish writer in Donegal in the early 1900 s and of his ups and downs of life. The book ‘The Big Wheel of Life’ was written by none other than Mící Mac Gabhan! Ach thar aon ní eile, tá ról an Údaráis éagsúil ar fad le heagraíochtaí Gaeilge eile sa mhéid go bhfuil oiread sin de na baill tofa go daonlathach ag pobal na Gaeltachta. CRÍOCH Leagan amach an turais ar San Francisco: Cruinnithe le cliaintchuideachtaí Cruinnithe arna reáchtáil ag Consalacht na hÉireann le ceannairí gnó agus pobail na hÉireann agus Gael-Mheiriceánach i gCeantar Bay; Bricfeasta gnó Fhiontar Éireann chun seirbhísí airgeadais teicneolaíochta airgeadais a phlé. Rossa Ó Snodaigh, ball de Kíla & gníomhaí teanga
Gearóid Ó Cairealláin, gníomhaí teanga
Alt an IT
Freagraí san IT
Beo Márta 2010
Spreachadh glúin ó shin
Náimhdeas
Fuinneamh an dreama aníos, CNB
Lonnaigh mo dhá shúil ar an ghreamaitheoir i bhfuinneoig chúil an chairr an tseachtain seo caite, 'Gaeltacht bheag an carr seo'. D'oibrigh sé a shlaitín draíochta orm. Rug mé ar an cheamara agus tharraing an grianghraf atá de leataobh an ailt seo. Is eachtra teanga é sin. Chuaigh sé i bhfeidhm orm go raibh duine eile i mo chompal ar aon dearcadh teanga liom. Cúpla lá ina dhiaidh sin ar shliabh Galltachta bheannaigh mé don chúigiú duine, b'fhéidir, anuas im' éadan. "Dia is Muire duit" a freagra. Máthair óg lena fear céile agus beirt ghasúr acu. "Tá Gaeilg agaibh, bail ó Dhia oraibh" a dúras agus thosaigh an comhrá. As Maigh Chuilinn í féin ach ba as Sligeach a fear agus drogall air an teanga a tharraingt chuige féin, mhínigh sí. D'oibrigh mo chuid Gaeilge tionchar uirthise, ar a gcuid gasúr agus braithim gur oibrigh ar a fear céile mar gur labhraíos leis'sean i mBéarla go lách. Eachtra teanga eile.
Léigh mé faoi eachtra mhór teanga na seachtaine an lá dár gcionn. D'ionsaigh an Irish Times (IT) muintir na Gaelscolaíochta go nimhe neanta le halt aineolach ó húdar gan baiste. Fuair siad freagra nach raibh éinne ag dréim leis, freagra a ndiongbhála ó Rossa Ó Snodaigh. (Tá an comhfhreagras sin sna naisc de leataobh an ailt seo agus is mór is fiú iad a léamh.) Chas Rossa an cúiseamh trom faoi 'chinedheighilt' thart ar fad, go snasta agus i mbeagán focal, ar an té gan ainm a scríobh an t-alt san IT.
Bhog Rossa amach as BÁC blianta gairide ó shin agus bhunaigh gaelscoil ar iompú na boise i mbaile beag Chluainín Uí Ruairc i Liatroim mar gur saolaíodh a chéad ghasúr san áit agus theastaigh an tumoideachas uaidh dá bhrí sin. Bhí ráite ag Ciarán Ó Féinneadha leis nach coiste a bhunaíonn gaelscoil ach duine amháin a dhéanann é agus go n-oibríonn coiste leis. Is siosmaideach an méid sin óir chonaic an scríbhneoir seo an méid sin go díreach le gaelscoil eile roinnt blianta roimhe sin inár fágadh an obair go léir faoi aon duine amháin, cé nach raibh gasúr aige féin.
Bíonn stró nach beag le hiarracht den chineál sin agus chuaigh an gnó idir mo dhuine seo agus codladh na hoíche nuair a mhol an dlíodóir dó litir a sheoladh amach ag míniú don phríomhoide úr nach raibh post roimpi a thuilleadh. (Bean óg í seo a chuir suas do phost eile go gairid roimhe sin le teacht chuig an ghaelscoil úr!) Níor ghlac mo dhuine le comhairle an dlíodóra, Gaeilgeoir, ach d'fháisc sé air san iarracht go damanta agus tá na céadta cainteoirí líofa Gaeilge san áit mar gheall ar an aon duine amháin sin.
An Cheist Dúisithe
Tá daoine ag déanamh an-iarracht le glúin anuas. Saor-Raidió Chonamara, Teilifís na Gaeltachta/Gaeilge agus tá daoine ag spreagadh na coda eile againn i rith an ama. Cuimhím ar ailt Ghearóid Uí Chairealláin i LÁ. Tá mórán an obair chéanna ar bun ag Colm Ó Broin i nGaelscoil le tamall anuas. Tá bordáil ar chúig leathanach faoi ghnéithe sochtheangeolaíochta i nGaelscéal (24 DFómhair). Is ceist bheo í seo, gan amhras ar bith agus tá an cuimsiú fairsing seo le moladh go mór tharla gur ríchosúil go bhfuil tobar ár saíochta, an slabhra gan briseadh sin, an Ghaeltacht, i gcontúirt mhór, faraor. Chonaic mé féin trí seachtaine sa Ghaeltacht i measc cainteoirí dúchais aon teanga Gaeilge. Ní raibh Béarla acu, ar chor ar bith. Tharla comhrá Béarla amháin, iascaire coimhthíoch sa teach leanna, ar feadh leath uaire san achar trí seachtaine sin. Trí bliana déag ina dhiaidh sin, bhí an teach leanna iompaithe ar an Bhéarla ar fad AG AON STÓCACH AMHÁIN. Tá a ainm ar eolas ag daoine. B'fhéidir go n-athródh sé a iompar teanga ar ais sula mbeidh sé daichead bliana d'aois, ach tá an dochar déanta anois. Tá foras tábhachtach poiblí amháin caillte san áit, an teach leanna, agus níl mórán thairis sin ann.
Is é brí an scéil, gur féidir le duine amháin tionchar mór a imirt ar gach éinne thart air. Dá mbeadh fear diongbhála an stócaigh san áit ag an am, mórán ar aon aois leis, níor ghá go gcaillfí an áit. Chonaic mé féin iompú teanga casta ar ais in achar cúpla mí. Aon duine amháin a dhiúltaigh iompú ar an Bhéarla nuair a thréig seisear cainteoirí dúchais Gaeilge a dteanga mar gheall ar bhean óg amháin. Ise an chéad duine den seisear a d'iompaigh ar ais nuair a thuig sí meas mo dhuine ar an teanga.
Seal Gairid Eile
Is eagal liom go gcaithfidh roinnt de mhuintir na Gaeltachta, an lucht treorach, an chuid eile a mhisniú óir tá siad faoi ionsaí, d'ainneoin taca na craoltóireachta, RnaG go háirithe agus TG4 chomh maith, d'ainneoin chuile shórt. Faoin am a dtiocfaidh aon áit Ghalltachta amháin an timpeall ar fad (> iar-Ghaeltacht > réamh-Ghaeltacht > ath-Ghaeltacht), bheadh súil le Dia agam go mbeidh roinnt bailte fearainn misniúla fós san fhíor-Ghaeltacht in ann a mhaíomh go bhfuil an slabhra gan briseadh úd acu a shíneann siar na cianta.
Táimid gar dó. Eachtra amháin a chonaic an scríbhneoir seo cúpla bliain ó shin i mbaile Galltachta. Cailín óg de bhunadh na Pacastáine a rugadh in Éirinn i mbun stailc teanga. Bhí sí ag diúltú Béarla a labhairt agus bhí a cairde, sna déaga, ag gáire agus ag tathaint uirthi "Ah come on [ainm], speak English to us, come on, please". Cé go raibh Urdúis (agus Béarla) aici, Gaeilge a bhí sí ag labhairt leo.
Ionad siopadóireachta sa Ghalltacht, chuala mé stócach ag rá lena ghirseach, mar bhí mé go díreach taobh thiar díobh, "God, you don't expect me to keep speaking Irish to ya all day, do ya?" gaeltacht21: Údarás na Gaeltachta: Donncha & Éamonn
Níl fhios agam an mar fhreagra ar litir oscailte Dhonncha Úi Éallaithe an ráiteas seo ó Éamonn Ó Cuív ach tá sé spéisiúil nach bhfuil siad ag caint faoin rud céanna. Is ar stair atá an chuid is mó den ráiteas Uí Chuív agus is le himní faoin todhchaí atá litir Uí Éallaithe.
Léirítear a méid oibre fiontach atá déanta ag an Aire (go mór mhór ina Dháil Cheantair féin!), agus ní fheadach éinne é a shéanadh ar an bpointe sin. Deireann sé gur tiomántas Fhianna Fáil (Béarla) don Ghaeilge atá ann, ach ag breathnú ar suíomh an pháirtí is rí bheag an méid tiomántas atá le feiscint ann. Deireann sé áfach go bhfuil sé "le feiceáil go soiléir nach bhfuil i ceist ag an Rialtas cumhachtaí a aistriú o hÚdaras na Gaeltachta na ón Roinn go heagraíochtaí eile."
Ach an bhfuil? An bhfuil an Straitéis 20 bliain "ardchéimiúil" ar an gClár nua Caipitil a d'fhoilsigh an Rialtas i mí Iúil? Cuireann Donncha Ó hÉallaithe ceisteanna lom nach fhreagraíonn an tAire go lom. Cuireadh na lom-cheisteanna céanna nach mór ag cruinniú i nGaoth Dobhair i rith na seachtaine seo caite.
Conas is féidir cuir le hobair fiúntach Éamonn Uí Chuív ar ar caitheadh €140m ar in 2008 sa bhliain 2015 agus 2016 le €30m? Nó anamhlaidh go bhfuil deireadh leis? Deireadh le Roinn na Gaeltachta, Deireadh le hÚdarás na Gaeltachta? Deireadh leis an nGaeltacht? Deireadh leis an nGaeilge mr teanga phobail?
Litir oscailte ag an Aire Éamonn Ó Cuív T.D.
A Aire, a chara
Is cúis imní a bhfuil sa Clár nua Caipitil a d'thoilsigh an Rialtas le gairid dóibh siúd ar chás leo todhchaí na Gaeltachta. Bhi sé sach dona go raibh sé ráite sa "Dréacht Stráitéis 20
Bliain don Ghaeilge", a foilsíodh ag deire na bhliana seo calte go raibh plean ag an rialtas Údarás na Gaeltachta a iompó isteach ina Údaras na Gaeilge. Ag an am d'ardaigh mé an cheist go poiblí faoin mbaol a bhí ann, go gcaillfeadh an tÚdaras an fócas ar an nGaeltacht.
Mar Aire, a raibh cúram na Gaeltachta ort ag an am, thug tú le fios, nach raibh sé i gceist aon chumhacht a bhaint ón Údarás faoin Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, ach a mhalairt. Thuig mé uait, is tú ag caint ar RnaG, nach ndéanfaí aon Iagú ar ról an Údaráis i dtaobh cothú na fiontraíochta agus ó thaobh cruthú fostaiochta faoin Stráitéis 20 Bliain don Ghaeilge. Dúirt tú go ndéanfaí athstructúrú ar an Údarás, rud a theastafonn go géar.
Chreid go leor daoine tú ag an am, mar is duine thú, le do cheart a thabhairt dhuit, nach n-insíonn bréaga de ghnáth, cé gur féidir leat an dubh a chur ina gheal ar dhaome go minic le argóintí casta is le clisteacht. Bhí an cuma ar an scéal, do réir do chuid cainte ag an am, go mbeadh an tÚdarás fós ag plé le forbairt eacnamíochta, fiontraíochta agus le cruthú fostaíochta sa Ghaeltacht, mar a bhí ó 1980 agus mar a bhí Gaeltarra Éireann roimhe sin.
Faoi láthair is ón Roinn Chomhionnais, Pobail & Gaeltachta, a fhiaigheann an t-Údarás an t-airgead caipiteal, a theastaíonn le tograí nua fostaíochta a fhorbairt sa Ghaeltacht agus le postanna atá ann cheana a shábhailt. Fuair an tÚdarás €19.65 miliúin sa bhliain 2009 agus tá sé ceapaithe €15 milliún a fháil ón bhfoinse céanna i mbliana. Ach anois, do réir Aithbhreithniú ar an gClár Caipitil, (Béarla) a d'fhoilsigh an Rialtas le gairid; tá deire le cur leis an socrú seo agus as seo amach 'any residual or ongoing investment needs should be funded by the Government Department with pnmary sectoral responsibility', sé sin ó Roinn Bhatt O Keefe, (Enterprise, Trade and Employment).(Béarla amháin!)
Mar duine den Aireacht, a cheadaigh an Aithbhreithnú ar an gClár Caipitil agus mar Aire a raibh freagracit na Gaeltachta ort le 12 bliliain roimhe sin agus mar Theachta Dála don ceantar Ghaeltachta is mó sa tir, ar mhiste leat ceist simplí a fhreagairt.
An bhfuil sé i gceist ag an Rialtas seo airgead caipitil a sholáthar idir 2011 agus 2016 do Údarás na Gaeltachta, le usáid chun brú ar aghaidh le forbairt eacnamaíochta agus cruthú fostaíochta sa Ghaeltacht?
Má ta, ar mhiste leat a inseacht cé mhéad a chuirfear ar fáil faoin bplean caipitil, a mhinú cé as a dtiocfaidh sé agus a soiléiriú dúinn cá bhfuil an soláthar sa phlean don airgead caipitil sin?
Más amhlaigh go bhfuil sé socraite ag an Rialtas, go dtiocfaidh deire le ról Údaras na Gaeltachta i dtaobh cothú na fiontraíochta agus cruthú fostaíochta sa Ghaeltacht, ar mhiste leat é sin a admháil go hoscailte is go macanta, sa gcaoi is gur féidir feachtas náisiúnta a eagrú lena chinntiú nach scriosfar an t-aon eagraíocht amháin atá ag an nGaeltacht faoi láthair, ceal acmhainní caipitil.
Is de bharr brú ón bpobal agus feachtas Cearta Sibhialta na Gaeltachta, a cuireadh Údarás na Gaeltachta ar bun sa biliain 1980. Ní go héasca a ligfear don Rialtas seo deire a chur leis an Údaras ag am a bhfuil géarchéim teanga agus fostafocita sa gcuid bheag sin den Gaeltacht oifigúul, ina bhfuil an Ghaeilge fós in usáid mar theanga cumarsaide i measc an phobail,
Ádh mor,
Donncha Ó hÉallaithe,
Na hAille, Cois Fharraige.
Ráiteas ón Aire Ó Cuív
Tá a lán cainte le gairid maidir le todhchaí na Gaeltachta, todhchaí Údarás na Gaeltachta agus na n-institiúidí Gaeltachta. Sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, tá sé le feiceáil go soiléir nach bhfuil i ceist ag an Rialtas cumhachtaí a aistriú o hÚdaras na Gaeltachta na ón Roinn go heagraíochtaí eile. Go deimhin, is é a mhalairt atá ann mar tá i gceist féachaint an bhfuil seirbhísí a gcur ar fáil ag eagraiochtai éagsúIa faoi lathair a d'théadfadh an tÚdarás agus an Roinn a chur ar fail i bhfad níos éifeachtaí sa Ghaeltacht.
Le blianta beaga anuas, ó bunaíodh MFG agus Comhar na nOileán le déileáil leis an nGaeltacht agus na hoileáin, tá láidriú ar an gcoincheap eagraíochtaí faoi leith a bheith ann le freastal ar na ceantair seo.
Tá tuairimí an Rialtais faoin nGaeilge leagtha amach go soiléir sa Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge agus táthar ag leanúint le tiomántas Fhianna Fáil (Béarla) don Ghaeilge ó tháinig siad ar ais i gcumhacht i 1997. Bhi sé de phribhléid agamsa a bheith i m'Aire Stáit i Roinn na Gaeltachta agus i m'Aire Gaeltachta don chuid is mó den am seo. Tá go leor dul chun cinn déanta i rith an ama seo maidir le seirbhísí breise a bheith curtha ar fáil sa Ghaeltacht. Orthu sin tá, achtú an Achta Teanga 2003, stádas oifigiúil don Ghaeilge san Eoraip agus foilsiú na Straitéise 20 Blain don.Ghaeilge. Cuirfear i bhfeidhm an straitéis seo anois sa 20 bliain atá ámach romhainn.
Chomh maith leis sin, tharla go leor forbairti eile atá mar thairbhe don Ghaeltacht. Ina measc sin tá Scéim na gCúntóirí Teanga, Scéim na gCampaí Samhraidh agus méadú ar an gcúnamh do Scéim na bhFoghlaimeoiri Gaeilge ón Roinn Gnóthai Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta.
I rith an ama seo freisin, tugadh cúnamh breise d'Oideachas Triú Leibhéal tré Ghaeilge go háirithe tri Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge in Olscoil na hÉireann, Gaillimh.
Maidir leis an infrastruchtúr, is fíor a rá go raibh infrastruchtúr an-dona sa Ghaeltacht i 1997 agus go raibh fior-ghá le maoiniú a dhéanamh air. Ó shin, faoi Scéim na mBóithre Straitéiseacha, a bhunaigh mise, tá feabhsúchán mór déanta ar bhóithre straitéiseacha na Gaeltachta. Faoi Scéim na
mBóithre Áise, a bhí curtha ar fionraí ag Micheál D. Ó hUiginn nuair a bhí sé ina Aire, tá caoi curtha ai bhóithre beaga chomh maith. Le blianta beaga anuas tá obair déanta ar bhóithre pobail ai nós bóithre portaigh agus cladaigh faoin Scéim Bóithre Pobail. Déanadh a lán oibre freisin ar chéibheanna sa Ghaeltacht. Déanadh obair fheabhsúcháin ar chéibheanna straitéiseacha ar nós Céibh Chill Chiaráin agus ar chéibheanna beaga chomh maith.
Déanadh forbairt ar Áiseanna Pobail agus Caitheamh Aimsire agus tá sé seo le feiceáil go soiléir ar fud na Gaeltachta. I gConamara, feictear sampla de seo i Ros Muc áit a déanadh forbairt ar an bPáirc Peile, Spórtlann Michael Mhóir i Leitir Móir agus i mBaile Chláir na Gaillimhe áit a déanadh forbairt mhór ar an Ionad Spóirt ansin.
Maidir leis na hoileáin, tá an t-infreastruchtúr feabhsaithe agus seirbhísí taistil feabhsaithe chomh maith. Ar Inis Mór, tá beagnach €4Om caite ar chéibh nua ansin. Tá pleanáil ag dul ar aghaidh maidir leis an gcéibh in Inis Oírr agus tá riar mhaith airgid caite freisin ar Inis Meáin. Chomh maith leis si faoin Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, bunaíodh a lán scéimeanna nua a raibh tionchai dearfach acu ai an nGaeltacht. Scéimeanna ar nós an Scéim Shóisialta Tuaithe, An Clár Sheirbhisí Pobail, a leathnaíodh amach, agus an scéim CLAR a chuir airgead ai fáil le huisce, seirbhísí oideachais, leathanbhanda and a lán seirbhfsi eile nach iad.
Mar Aire Coimirce Sóisialaí, táim sásta go bhfuil an Clár Sheirbhisí Pobail, an Scéim Fostaíochta Pobail agus an Scéim Shóisialta Tuaithe ag aistriú go dtí mo Roinn agus tá súil na scéimeanna seo a leathnú amach sna míonna agus blianta amach romhainn ionas go gcuirfidh siad obair fhónta ar fáil do dhaoine agus freisin go bhfeabhs6idh said seirbhísí in imeachtaí éagsúla do mhuintir na Gaeltachta.
Éamon Ó Cuiv T.D.
Aire Coimirce Sóisiala
Foilsíodh an dá phíosa seo i nGlór Chonamara, saor-nuachtáin a foilsítear ó Chnoc na Cathrach agus atá dálaithe go forleathan i ndeaisceart Chonamara agus Cois Fharraige.
Labels: Aire na Gaeltachta, Donncha Ó hÉallaithe, Éamonn Ó Cuív, Gaeilge, Gaeltacht, Guth na Gaeltachta, Pleanáil Teanga, Polataíocht, Snip, Stratéis'10/30, Údarás na Gaeltachta Caithfidh muid teacht ar réiteach dóibh siúd ar mhaithe leo oideachais Béarla a fháil bhféidir an Daingean a chaitheamh amach ón nGaeltacht agus méanscoil Gaeltachta nua a thógaint i gCeann Trá nó méanscoil eile Béarla a thógaint sa Daingean. Tá na prionsabail seo ag croílár straitéise atá tiomanta dár raison d’etre, sé sin pobal agus eacnamaíocht fhuinniúil, rathúil, inbhuanaithe Gaeltachta a fhorbairt agus tríd sin áit na Gaeilge mar phríomhtheanga pobail na Gaeltachta a chinntiú. B’fhiú úsáid a bhaint as téacsanna dílse atá ar fáil, mar shampla ó na meáin chraolta i nGaeilge, chun foclóir agus scileanna éisteachta na scoláirí a fhorbairt. Ba dhuine mór le rá é ar roinnt bealaí. Bhí sé cairdiúil le daoine a bhí éagsúil ar fad le chéile: Joyce, Bergin, an tAthair Peadar, George Moore, Stiofán Mac Enna, Synge, Meyer ... Scoláire mór ba ea é, cé nach bhfuair sé oiliúint fhoirmiúil ollscoile riamh. Murach é ní móide go mairfeadh Scoil Ard-Léinn na Gaeilge agus b’fhéidir nach mbunófaí Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid an Ardléinn. Mar leabharlannaí d’fhág sé scoláireacht na Gaeilge faoi chomaoin aige lena dhá imleabhar:Bibliography of Irish philology and of printed Irish literature (1913); Bibliography of Irish philology and manuscript literature publications 1913–1941 (1942). Mar scoláire Gaeilge d’fhág sé an Leabharlann Náisiúnta faoi chomaoin mhór lenar bhailigh sé d’fhoilseacháin an léinn Cheiltigh. Tá an Cumann Gaelach ar cheann de na cumainn is mó sa choláiste, agus gan dabht ar bith s í an cumann is fearr sa choláiste. Eagraimid imeachtaí éagsúla trí mheán na Gaeilge, ar nós ceolchoirmeacha, céilithe, díospóireachtaí, turais chuig an Oireachtas agus an nGaeltacht. Anuas ar sin, eagraimid seachtain iomlán dimeachtaí - Éigse na Tríonóide. Tá i bhfad níos mó ag baint leis an nGaeilge san ollscoil ná mar a bhí ar scoil, bí pairteach agus tuigfidh tú! Má tá grá agus spéis agat sa teanga, bí linn - even if you only have cúpla focail! Chomh maith leis sin tá seomra caidrimh álainn - Seomra na Gaeilge i gcroílár an champais, oscailte gach uile lá chun do Ghaeilge a úsáid, cupán tae a bheith agat nó dobair bhaile a dhéanamh. Téigh suas an staighre taobh thiar den Bhutrach (Buttery). Tar don Ghaeilge, fan don chraic! Nós* is doing better than an tUltach because it is young and fresh with a stunning design. Lá Nua and Foinses designs were minging, and Lá Nua had millions of boxes on each page to split actual news from advertising, a bit like the Andytown Shinner News. Ciarán Ó Fátharta - Amhráin (eBook) Ciarán Ó Fátharta - Amhráin is a collection of 31 of Ciarán Ó Fáthartassongs as well as one agallamh beirte. The songs are generally well known in Connemara and are performed by many local artists and groups including John Beag Ó Flatharta, Beairtle Ó Domhnaill, Cillín, Duirling... Uí Chollatáin, Regina (2009) Teagasc na Gaeilge. An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath In: Ní Fhrighil, Ríóna; Nic Eoin, Máirín (eds). Ó Theagasc Teanga go Sealbhú Teanga: Múineadh agus Foghlaim na Gaeilge ar an tríú leibhéal. Baile Átha Cliath: Cois Life. , pp.31-40 [Details] Paula Cole? Amhránaíocht ar an Cluiche All-Star? Really? Ní fhéadfadh an Ceantar Bhá a dhéanamh ar bith níos fearr? Ciallaíonn mé, I mo thuairimse, ní raibh sí ina hit i deich mbliana nó mar sin. Tá a fhios agat, ós rud é an Dawson Creek amhrán. Pléadh cúrsaí Gaeilge i Loch Garman go ginearálta ach bhí mór- theachtaireacht amháin ag Na Macallaí gur theastaigh uathu a chur ós comhair bhráid an Aire Ó Cuív agus b’é sin ná go dteastaíonn Ionad Chultúrtha Gaeilge i Loch Garman anois.
Bhí sé tráthúil go maith go raibh an cruinniú seo ag tarlú agus é fógraí go bhfuil an rialtas ag súil go mbeadh líon na nGaelgóirí líofaméadaithe faoi thrí fé 2030 Cartlann Celbridge - IntoKildare
Lean lorg Arthur Guinness, an t-ainm is fearr aithne ar Éirinn b'fhéidir, agus scíth a ligean le pionta i gceann de na hóstáin feadh na príomhshráide a léiríonn áit a bhreithe. Léiríonn a dealbh de mhéid an tsaoil an áit íocónach seo inar chaith sé an chuid is mó dá óige. Ón áit seo is féidir leat Bealach Arthur a leanúint go Ardclough áit a bhfuil ionad léirmhínithe agus taispeántas, agus ansin ar aghaidh go Reilig Oughterard - an áit scíthe dheiridh aige.
Siúil tríd an stair ar Chonair Oidhreachta Celbridge - ó Christian Tea Lane go luath, áit scíthe na nGrattans; chuig Teach Baile an Chaisleáin Connolly - an áit chónaithe Seoirseach is fearr in Éirinn; ansin ar aghaidh go dtí Sráidbhaile stairiúil Celbridge ag dul ar an gcosán suaimhneach cois abhann nó an ascaill maorach le crainn le cuairt a thabhairt ar thailte Mhainistir Celbridge le naisc le Jonathan Swift. Dóibh siúd atá níos eachtrúil, cén fáth nach mbainfeá taitneamh as turas canoe síos Abhainn na Life, an bord paddle ag Cliff of Lyons nó rothaigh ar feadh na Canálach Móire i dtreo Sallins. Aire Stáit ag an Roinn Oideachais (Mr. F. Fahey)
Tairgim: "Go léifear an Bill an Dara hUair."
Ar dtús ba mhaith liom leithscéal a ghabháil libh toisc nach bhfuil ar chumas an Aire Stáit ag Roinn na Gaeltachta, an Teachta Pat the Cope Gallagher bheith i láthair anseo inniu. Is amhlaidh go raibh air imeacht gan choinne agus ní raibh neart aige air.
Is é cuspóir an Bhille ghairid seo ná an uasteorainn £60 milliún atá leagtha síos san Acht um Údarás na Gaeltachta (Leasú), 1987, do na hairleacain as an Phríomh-Chiste chun Údarás na Gaeltachta a mhéadú go dtí £80 milliún. Tá an uasteorainn do £60 milliún sroiste ó mhí an Mheithimh seo caite agus tá sé fíor-thábhachtach mar sin go n-ardófar í gan mhoill le go bhféadfar tuilleadh airleacan a chur ar fáil don Údarás. Léiríonn an Bille seo cé chomh dáiríre is atá an Rialtas maidir le tacaíocht a thabhairt don Údarás ina gcuid iarrachtaí chun forbairt na Gaeltachta a chur chun cinn agus caighdeán maireachtála a muintire a fheabhsú.
Cuirtear soláthar caipitil ar fáil don Údarás ar dhá bhealach: deontas-i-gcabhair trí Vóta Roinn na Gaeltachta — caipiteal vótáilte a ghlaotar air sin; agus airleacain inaisíoctha ón Phríomh-Chiste — caipiteal neamh-vótáilte a ghlaotar air sin.
Úsáidtear caipiteal vótáilte chun deontais a íoc mar chabhair chun tionscail nó scéimeanna táirgiúla fostaíochta a bhunú, a fhorbairt nó a chothabháil sa Ghaeltacht. Caitear airleacain ar mhon-archana a thógáil, ar scaireanna a cheannach i bhfochuideachtaí agus i gcomhchuideachtaí agus chun maoin a cheannach. Sa bhliain reatha tá suimeanna caipitil mar seo a leanas údaraithe don Údarás: caipiteal vótailte £4.8 milliún; agus airleacain £3.3 milliún.
Bhí deacrachtaí áirithe ag an Údarás i 1988 maidir le íocaíochtaí a dhéanamh i leith iarratas ar dheontais a tháinig chun aibíochta le haghaidh íocaíochta, ach leis an £3 mhilliún breise a cuireach ar fáil don eagraíocht anuraidh réitíodh an fhadhb sin. Leis an teacht isteach méadaithe a bheidh ag an Údarás i mbliana ó shócmhainní a dhíol le cur leis an teacht isteach ón Stát agus ó fhoinsí eile, mar shampla, ó Chiste Sóisialta an Chomhphobail Eorpaigh, tá mé sásta nach mbeidh fadhb ar bith mar sin ann i mbliana.
Maidir le poist a chruthú, tháinig méadú arís eile — don 7ú bliain as a chéile — ar líon na ndaoine a bhí fostaithe go lánaimseartha i dtionscail sa Ghaeltacht faoi scáth an Údaráis ag deireadh 1988. Ar 31 Nollaig 1988 bhí 5,134 dhuine fostaithe go lánaimseartha sna tionscail sin i gcomparáid le 4,946 dhuine ag deireadh 1987, i.e., méadú de 188 bpost. Ar ndóigh, theip ar roinnt tionscal i rith 1988 agus cailleadh 825 phost, rud a chuir as go mór ní amháin don Údarás ach do na pobail áitiúla inar tharla na teipeanna sin. Ar an taobh eile den scéal, áfach, cruthaíodh breis agus míle post nua agus is ábhar dóchais agus tógáil chroí dúinn uilig é sin. Tá moladh tuillte ag an Údarás dá bharr agus tá mé dóchasach go leanfaidh an dul chun cinn sin sna blianta atá romhainn. Léiríonn na torthaí atá bainte amach ag an Údarás maidir le poist a chruthú go bhfuil an borradh agus an fhorbairt atá le feiceáil ar fud na tíre anois le haithint sa Ghaeltacht fosta.
Le go leanfaí le tairbhe a bhaint as an bhorradh seo chinn an Rialtas cúpla mí ó shin cead a thabhairt don Údarás méid na ndeontas a cheadófaí i mbliana a dhú-bailt ón tsuim £4.5 mhilliún a bhí aontaithe go dtí £9 milliún. Is cinnte go gcuideoidh sé sin go mór leis an Údarás chun tograí a thiocfaidh chun tosaigh a cheadú ach caithfidh an eagraíocht féachaint chuige, oiread agus is féidir, trí fheidhm a bhaint as dianchritéir roghnaithe, gur tograí fiúntacha a chuirfidh fostaíocht shochrach ar fáil a cheadófar. Is beag is fiú don Ghaeltacht agus don tír tionscnaimh a bhunú nach mairfidh ró-fhada.
Tá an tÚdarás ag brú ar aghaidh leis an obair cheannródaíochta atá ar siúl acu le blianta beaga anuas i dtaca le hacmhainní nádúrtha na gceantar Gaeltachta a fhorbairt. Tá torthaí an tsaothair sin le feiceáil anois go háirithe i gcás an tionscal fheirmeoireacht éisc. Tagann céatadán mór de tháirgeadh náisiúnta bradán na tíre seo ó fheirmeacha ar chósta na Gaeltachta. I 1988 táirgeadh 2,182 tonna bradán ó na feirmeacha sin i gcomparáid le 1,109 tonna i 1987 agus 776 tonna i 1986. Meastar go méadóidh an táirgeadh ó na feirmeacha Gaeltachta go dtí 7,000 tonna faoin bhliain 1992, i.e., 50 faoin gcéad den táirgeadh measta náisiúnta.
In éineacht le tacaíocht a thabhairt d'fheirmeoireacht bhradán féin, tá cuidiú nach beag á chur ar fáil ag an Údarás leis an tionscal phróiseáil bradán, i.e., pacáil, grádáil agus deatú, a fhorbairt sa Ghaeltacht. De réir a chéile, beidh táirgí breisluacha á gcur chun cinn de réir mar a bheidh an táirgeadh bradán ag dul i méid agus muinín ag fás sa tionscal. Ciallóidh sé sin, ar ndóigh, go gcuirfear deiseanna fostaíochta breise ar fáil do mhuintir na Gaeltachta.
Tá straitéis fhorbartha don tionscal sliogéisc sa Ghaeltacht ullmhaithe ag an Údarás. Is é príomh-bhunaidhm na straitéise sin ná tionscal inmharthana ar scála idirnáisiúnta a fhorbairt ar mhaithe le fostaíocht a chruthú agus cúrsaí geilleagair sa Ghaeltacht a chur chun cinn. Beidh deacrachtaí móra le sárú leis an aidhm sin a bhaint amach agus caithfear cur chuige ar mhodh eagraithe. Tá mé cinnte nach dteipfidh ar an Údarás ón taobh sin de.
Le tamall anuas tá an tÚdarás ag díriú go speisialta ar thionscnaimh straitéiseacha a bhunú sa Ghaeltacht. Is mian leis an eagraíocht agus liomsa, mar Aire Stáit na Gaeltachta, go mbeidh páirt iomlán ag pobal na Gaeltachta i gcur chun cinn tograí nua-aimseartha a rachaidh i gcion ar thodhchaí na Gaeltachta agus na Gaeilge. Is ceart go mbeidh an Ghaeltacht ar chomhchéim iomaíochta le ceantair eile sa tír i réimsí infheistíochta nua-theicneolaíochta. Chomh maith leis sin, tá an tÚdarás ag cur béime nach beag ar thograí ceadúnais agus aistriú teicneolaíochta go háirithe i gcás cuideachtaí ó na Stáit Aontaithe a bheidh ag díriú ar 1992 agus ar mhargaí chomhaontaithe na hEorpa. Fáiltím roimh na tionscnaimh sin go léir agus roimh chinn eile nach iad a léiríonn fuinneamh agus díogras Údarás na Gaeltachta ina gcuid iarrachtaí chun forbairt na Gaeltachta a chur chun cinn.
Molaim don Dáil glacadh leis an mBille gairid seo.
Ba mhaith liom, ar son urlabhraí Fhine Gael ar chúrsaí Ghaeltachta, an Teachta McGinley, nach bhfuil anseo inniu, cuidiú leis an rún atá molta ag an Aire Stáit anseo i leith an Bhille ghairid seo. Déanaim comhghairdeas leis an Aire Stáit as ucht an chaoi a raibh sé ar a chumas an scriopt a léamh. Tá sé an-deacair tuiscint ar bith a chur ar chuid de na scriopteanna seo. Ní bhíonn mórán cleachta ag an Aire Stáit ar chúrsaí Ghaeltachta, cé go bhfuil an Ghaeltacht is mó sa tír ina dháilcheantar féin, agus sílim go ndearna sé jao sách maith faoi. Níl a fhios agam an bhfuil morán suime acu siúd atá ar deoraíocht i Sasana nó i Meiriceá sa Bhille ghairid seo atá tugtha isteach anseo inniu. Tá sé fíorthábhachtach go mbeidh an méid airgid atá le caitheamh ag an Údarás ardaithe ó £60 milliún go £80 milliún punt. Sílim go bhfuil sé thar am go mbeadh sé ar a gcaoi ag an Udarás é sin a dhéanamh.
Ag an am céanna, na mílte atá i Sasana agus i Meiriceá, níl a fhios acu siúd inniu go bhfuilimid ag caint faoin Bhille seo, agus céard a dhéanfaidh sé dóibh siúd. An mbeidh sé ar chumas Údarás na Gaeltachta tionscail a bhunú, jabanna a chur ar fáil, fostaíocht a chur ar fáil dóibh agus dá gclann taobh istigh de limistéar a gceantracha féin. Sin an rud atá fíor-thábhachtach, agus go deimhin a bhí ar intinn gach rialtais le blianta anuas. Is fíor go bhfuil gach uile Ghaeltacht sa tír bánaithe leis an imirce faoi láthair. Ó thaobh chúrsaí foirne peile de agus ó thaobh chúrsaí sóisialta de, tá an t-aos óg imithe ó iarthar na tíre, agus go mórmhór ó gach ceantar Ghaeltachta. Tá teipthe ar an Rialtas seo agus ar an iar-Rialtas cosc a chur leis an taoide sin atá ag imeacht as an tír seo. Tá súil agam go mbeidh sé ar chumas an Údaráis obair a dhéanamh ón taobh sin de.
Tá neart deacrachtaí ag foireann an Údaráis faoi láthair. Bhí, agus is dócha go mbeidh. Níl a fhios agam an bhfuil iarratas curtha isteach ag Údarás na Gaeltachta chuig an Rialtas chun go mbeadh cumhachtaí breise tugtha don Údarás i dtreo is go mbeadh siad in ann leanúint leis an sórt oibre atá á déanamh acu faoi láthair agus go mbeidh sé ar a gcumas athrú a dhéanamh sna blianta atá le teacht. Mura bhfuil iarratas curtha isteach ba cheart go mbeadh, agus má tá ba cheart go mbeadh an Rialtas an-tógtha le hiarratas ar bith den sórt agus go mbeadh siad báúil don iarratas sin. Má tá tionsclóir ar bith ag teacht go hÉirinn atá tógtha le háit ar bith Ghaeltachta agus atá tógtha le ceantar ar bith Ghaeltachta, sílim go bhfuil níos mó airgid le fáil aige ón IDA agus ó áiteacha eile, i bhfad níos mó ná mar atá le fáil aige ó Údarás na Gaeltachta chun tionscail a bhunú, agus más é sin an cás is fíor a rá go mbeadh sé i bhfad níos éasca, agus go mbeadh sé i bhfad níos báúla don tionsclóir sin a chur ar bun gar do na mórchathracha agus do oirthear na tíre ná tionscal a thosú sna ceantracha iargulta san iarthar.
Tá Údarás na Gaeltachta faoi láthair ag obair leis an míbhuntáiste seo an-trom orthu i leith an IDA agus na gcomhlachtaí eile atá ag obair sa cheantar sin. Sílim go bhfuil gcomhlachtaí eile ag teacht isteach sna ceantracha Gaeltachta, cosúil le SFADCo, agus tá siad siúd ag déileáil le cúrsaí turasóireachta agus mar sin de. Sna blianta atá le teacht is fíor a rá go bhfuil cúrsaí tuarasóireachta ag ardú go mór agus ag dul i gcumhacht go mór agus i bhfad níos mó béime curtha ar chúrsaí turasóireachta agus mar sin de agus go mbeidh as seo amach. Sílim go mbeidh cumhacht agus buntáiste ag an Údarás le cúrsaí turasóireachta a fhorbairt agus a phlé taobh istigh de na limistéir agus dá gceantracha féin. Tá sé sin fíor-thábhachtach — os rud é go bhfuil polaitíocht na "Greens", mar a déarfá, linn faoi láthair agus go mbeidh as seo amach — ó thaobh chúrsaí pleanála de, ó thaobh chúrsaí fhorbairt turasóireachta de, go mbeadh sé ar chumas an Údaráis pleanáil cheart agus pleanáil láidir, mar a déarfá, a dhéanamh do na ceantracha Gaeltacha sna blianta atá le teacht. Ó thaobh chúr-saí fostaíochta de, seo an rud céanna atá scríofa agus atá curtha amach ag beagnach gach uile Aire Gaeltachta sa Dáil anseo le blianta anuas, ach amháin go bhfuil athrú ar na figiúirí. Níl ann ach go bhfuil an tUdarás ag déanamh a ndíchill agus go bhfuil an Rialtas sásta go mbeidh níos mó fostaíochta curtha ar bun sna Gaeltachtaí. Tá sé sin go breá. Ach mar a dúirt mé, tá gach uile cheantar Gaeltachta bánaithe leis an imirce faoi láthair. Tá siad ag imeacht as an tír gach uile mhaidin ó Chnoc Mhuire agus áiteacha mar sin. Níl a fhios agam an mbeidh siad ag léamh faoi seo sanIrish Post thall i Nua-Eabhrac nó sa Bhreatain no áiteacha mar sin.
Mar sin, céard táimid ag déanamh? Séard atá mise ag rá gur cheart go mbeadh sé ar a gcumas ag Údarás na Gaeltachta rud dearfach láidir a dhéanamh ó thaobh fostaíocht a chur ar bun sna ceantracha Gaeltachta. Go deimhin, ó thaobh fheirmeoireacht éisc agus an sórt sin tá, mar a dúirt an tAire Stáit, ceannródaíocht déanta ag an Udarás le cúpla bliain anuas, agus sílim gur cheart go mbeadh sé ar a gcumas ag an Údarás leanúint ar aghaidh leis an gceannródaíocht sin. Anois, tá deacrachtaí ag teacht le feirmeoireacht éisc ar fud na tíre faoi láthair. Tá imní ar chuid de na daoine agus na heagrais atá ag plé leis faoi, mar shampla, substaint a chuirtear ar na héisc chun iad a ghlanadh. Ag breathnú le déanaí ar Albain, tá a lán deacrach-taí tar éis tarlú ar na lochanna ansin, agus ba cheart go mbeadh an tÚdarás ag breathnú go géar air seo agus gan sul isteach le tromlach fheirmeoireacht éisc a chur ar bun in áit-eacha, b'fhéidir, nach mbeadh ró-oir-iúnach chun an sórt sin oibre a dhéanamh. Aontaím leis an Aire Stáit go bhfuil sé ceart go mbeadh an tionscnamh strait-éiseach curtha ar bun agus airgead tugtha don Údarás chun é sin a dhéanamh freisin. Tá mé buíoch den Údarás o thaobh na cheannródaíochta atá déanta acu i mo dháilcheantar féin le tionscal a bhí le cur ar bun ó thaobh fhorbairt postanna de. Ní raibh sé ar a gcumas ag an tionsclóir an rud a chur le chéile i gceart, ach bhí Údarás na Gaeltachta anbháúil don cheannródaíocht sin.
Sílim gurb shin an sórt tionscal ar cheart go mbeadh baint ag an Údarás leo. Tá sé i bhfad níos deacra orthu a bheith ar comhchéim leis an IDA ag déileáil leis na seantionsclóirí agus an sórt oibre a bhíodh ar siúl acu siúd. Tá mé ag caint mar eolas don Aire Stáit faoin fhorbhairt a deineadh i nGaoth Sáile ar na portaigh thíos ansin. Níl sé ar siúl ag an am seo, ach tá súil agam nuair a bheidh na díospóireachtaí atá ar siúl faoi láthair thart agus críochnaithe go mbeidh sé ar chumas an tionsclóra é sin a chur ar ais ar siúl. Mar a dúirt mé, tá mé báúil don Údarás as ucht an chabhair agus an fháilte a chuir siad roimh an tionscal sin, agus, go deimhin, as an airgead a chuir siad ar fáil dó.
Tá a fhios ag gach uile dhuine go bhfuil Raidió na Gaeltachta fíorthábhachtach do na ceantracha Gaeltachta, agus cé nach dtagann sé go díreach faoi chumas an Údaráis ba mhaith liom go mbeadh staidéar curtha ar bun faoi cad é an difríocht atá déanta faoi láthair ag na stáisiúin nua raidió atá díreach taobh amuigh de na ceantracha Gaeltachta agus atá ag craoladh i mBéarla amháin tri na limistéir Ghaeltachta. Níl a fhios an bhfuil athrú ag teacht as ucht na n-imeachtaí sin ar chúrsaí Raidió na Gaeltachta. Más rud é go bhfuil Údarás na Gaeltachta le dul a fhorbairt sna blianta atá le teacht sílim go bhfuil tábhacht ag baint leis sin. Ag éirí as sin, Teilifís na Gaeltachta freisin, níl a fhios agam an bhfuil airgead le fáil ó Roinn na Gaeltachta i mbliana dó sin. Tá díomá orm toisc nár cheadaigh an Rialtas anseo go fóill an t-ordú a chuir Pairlimint na hEorpa i leith, mar a déarfá, IAS — impact analysis surveys — a chur ar súil. Má táimid chun níos mó forbairt ó thaobh feirmeoireacht éisc a chur ar bun agus cúrsaí turasóireachta, cumhachtaí breise, cúrsaí pleanáil bóithre agus mar sin de sílim go bhfuil sé fíor-thábhachtach chun forbairt cheart agus pleanáil cheart a chur ar bun ó thaobh na Gaeltachtaí de go mbeadh sí riachtanach an t-ordú sin a chur i bhfeidhm. Mar fhocal scoir ba mhaith liom a rá go n-aontaím leis an Bille ghairid chun an méid airgid atá le fáil don Údarás a ardú ó £60 milliún go dtí £80 milliún. Ní leor é áfach. Ba chóir go mbeadh sé ar ghuailne an Taoisigh mar, is é Aire na Gaeltachta féin é, go mbeadh i bhfad níos mó spéise aige i gcúrsaí Gaeltachta agus go dtabharfadh seisean don Údarás na cumhachtaí breise atá iarrtha acu le go mbeidh sé ar a gcumas acu sna blianta atá le teacht forbairt cheart agus pleanáil cheart le fostaíocht a chur ar bun do mhuintir na Gaeltachta, i dtreo is nach mbeidh orthu imeacht arís ar deoraíocht agus dearmad a dhéanamh ar chúrsaí na tíre seo.
Aontaím leis an méid a dúirt an Teachta Enda Kenny agus an fáilte a chuir sé roimh an Aire Stáit as teacht isteach anseo chun an ráiteas seo a thabhairt. Ní beag an misneach a bhí aige nuair a bhí sé ag obair le habairtí agus tearmaí ar nós "obair ceannrodaíochta" agus an bhrí atá leis sin ná "pioneering work". Agus ceann eile agus ba mhaith liom mo leithscéal a ghábháil mar nuair a luaigh sé tionscnaimh stratéiseacha cheap mé gurbh é a dúirt sé ná "tionscnaimh slat iascaireachta". Shíl mé go raibh rud réabhlóideach tar éis tarlú i ngan fhios dúinn go léir. Ach dar ndóigh tionscnamh a raibh an Teachta Kenny ag caint faoi cheapfadh éinne go raibh sórt monarchain nua i gceist. I ndáiríre séard atá i gceist ná aistriúchán uafásach ar "strategic initiative". Is cuma faoi sin, níl tábhacht ag baint leis. Ach bíonn deacrachtaí ar leith ag baint le daoine a líonann bearna le úsáid téarmaí mar sin.
Nílim chun cur i gcoinne an Bhille seo atá ag ardú an teora ó £60 milliún go £80 milliún. Níl deacracht ag Páirtí an Lucht Oibre leis sin. Rud a chuir iontas orm ná nach ndearnadh aon tagairt san ráiteas don bhun Acht atá i gceist, Acht 1979. Tá sé fíor a rá go bhfuil an tAcht leasaithe 1987 ann. Ach is san bhun Acht atá na cumhachtaí go léir dlite. Bhí sé beagáinín ait nach ndearnadh aon tagairt do Acht 1979. Ach caithim seo a rá, agus tá sé an-tábhachtach, tá me féin bréan de bheith ag cur ceisteanna síos go dtí an Taoiseach san Dáil seo ag iarraidh air an bhfuil sé ar intinn aige cumhachtaí breise a thabhairt do Údarás na Gaeltachta, nó atheagrú a dhéanamh ar an Údarás ionnas go mbeadh sé in ann na haidhmeanna atá liostáilte san bhun Acht a bhaint amach. Arís tá Acht ag teacht dúinn tráthnóna Déardaoin agus níl ach cúpla líne ann. Anois tá sé fíor a rá go ndearna na ceard-chumainn taobh istigh den Údarás staidéar ar an chaoi ina bhfuil an tÚdarás eagraithe agus chuir siad moltaí ar aghaidh chun an tÚdarás a dhéanamh níos éifeachtaí, ionas go mbeidís in ann na haidhmeanna atá acu faoin dlí a bhaint amach. Níor tugadh aon aird ar na moltaí sin. Arís nuair a cuireadh ceisteanna sa Dáil atá imithe agus leis na blianta, ar chuir Údarás na Gaeltachta féin aon mholtaí go dtí an Taoiseach nó Aire na Gaeltachta chun cumhachtaí breise a fháil tá sé ráite ar Raidio na Gaeltachta ag na daoine atá curtha ar an Údarás ag páirtí an Rialtais — an páirtí is mó taobh istigh den chomhrialtas, chun a bheith ceart, lucht Fhianna Fáil — Tá sé ráite ag daoine ar nós Seán Ó Neachtain gur chuir siadsan moltaí ar aghaidh go dtí an tAire. Tá sé ráite domsa san Teach seo ag na hAirí éagsúla nár cuireadh aon mholtaí ar aghaidh. Caithfidh duine éigin an fhírinne a rá uair éigin dúinne a bhfuil suim againn i gcúrsaí na Gaeltachta.
An bhfuil sé ar intinn ag an Aire aon rud a dhéanamh faoin Acht — leasuithe a chur isteach nó aon rud eile a dhéanamh. Dar ndóigh nílimid chun é sin a fháil amach inniu. Tá cúpla nithe eile tábhachtach. Na deacrachtaí a bhaineann le hÚdarás na Gaeltachta, ní bhaineann siad amháin leis na cumhachtaí nach bhfuil acu. Baineann siad chomh maith leis na cumhachtaí atá acu agus atá ag oibriú mar chonstaic do chaiteachas atá riachtanach do mhuintir na Gaeltachta, mar shampla, tá sé rí-shoiléir go bhfuil na húdaráis áitiúla ag caitheamh a ndóthain ar chúrsaí tithíochta, toisc go gceapann siad, go mí-cheart, go bhfuil cúrsaí tithíochta faoi bhráid an Údaráis. Tá an rud ceanann céanna fíor faoi chúrsaí bóthair.
Rud eile, tá an aidhm tugtha do Udarás na Gaeltachta nithe áirithe a dhéanamh faoi úsáid na Gaeilge féin a chur chun cinn. Níl pingean rua tugtha don chospóir sin leis na blianta. Mar sin, tá géar-ghá le leasuithe ar bhun struchtúr an Údaráis féin. Ag an am céanna tá cumhachtaí breise ag teastáil uathu go mór mhór, mar a luaigh mé, i gcúrsaí tithíochta agus infra-struchtúir go ginearálta, mar shampla, bóithre agus mar sin de.
Nuair a bhí mé ag éisteacht leis an scéal go raibh 188 duine níos mó ag deireadh 1988 ag obair sna Gaeltachtaí ná mar a bhí ag deireadh 1987, bhí mé ag smaoineamh ar an chaoi in a bhfuil cúrsaí faoi láthair, cuir i gcás i gContae na Gaillimhe, go bhfuil ocht ndroichead atá contúirteach faoi láthair agus tá ceithre cinn díobh sin i nGaeltacht na Gaillimhe. Mar sin, faoin infrastruchtúr bunúsach táimid ag méadú ar an leibhéal atá ceadaithe don Údarás a thabhairt, mar shampla, ar dheontais agus mar sin de. Ní féidir ach an oiread a bheag a dhéanamh de Líofa, dar liom, scéim den scoth chun foghlaim na Gaeilge ar bhonn córasach a spreagadh ar fuaid na sé contae agus, deirtear liom, ar fud na tíre amach anseo. Mar is léir ó shuíomh idirlín an pháirtí, tá an dea shampla á thabhairt ag Plaid Cymru ón chéad fhéachaint a bhfaigheann tú ar an suíomh. Tá rogha agat sa chéad leathnach idir Cymraeg is Béarla. Loch Champlain

Loch nádúrtha fionnuisce i Meiriceá Thuaidh is ea Loch Champlain (Béarla: Lake Champlain, Fraincis: lac Champlain). Tá an chuid is mó den loch suite i stáit Nua-Eabhrac agus Vermont sna Stáit Aontaithe, ach tá an chuid is faide chun tuaiscirt i gCúige Québec i gCeanada. Tá an loch ainmnithe i ndiaidh Samuel de Champlain, an taiscéalaí Francach a tháinig ar an loch sa bhliain 1609.
Geolaíocht.
Tá Loch Champlain 1,269 ciliméadar cearnach (490 míle cearnach) d’achar. Tá sí amuigh is istigh ar 201 km (125 míle) ar fad agus 23 km (14 míle) trasna ag an bpointe is leithne. 400 troigh (120 méadar) an pointe is doimhne sa loch. Tá an loch idir 95 agus 100 troigh (29 go 30 m) os cionn meánleibhéal na farraige, ag brath ar an séasúr.
Téann stair na locha 20,000 bliain siar go deireadh na hoighearaoise deireanaí. Tá Loch Champlain suite i nGleann Champlain, agus é seo á thaoscadh ag an loch. Taoscann an Abhainn Richelieu an loch féin ó thuaidh isteach san Abhainn San Labhrás. Is cuid den Ghleann Mór Apaláiseach é Gleann Champlain, a shíneann ó Alabama san iardheisceart go Gleann na Saint Lawrence. Lainseáil an tAire Oideachais agus Eolaíochta, Batt O'Keeffe TD, suíomh gréasáin nua do scoileanna ar maidin, www.german.ie, ag Coláiste Choilm, Baile an Chollaigh, Co Chorcaigh.
Acmhainn ar líne is ea an suíomh gréasáin arna chruthú ag múinteoirí agus foghlaimeoirí na Gearmáinise in Éirinn faoi choimirce an Ionaid Náisiúnta don Teicneolaíocht san Oideachas agus is cuid de thairseach Scoilnet é.
Forbraíodh é de thoradh comhoibrithe idir an Roinn Oideachais agus Eolaíochta, Scoilnet, Institiúid Goethe, Cumann na Múinteoirí Gearmáinise agus Ambasáid na hOstaire in Éirinn.
Ag labhairt dó ag lainseáil an tsuímh ghréasáin nua, d'aibhsigh an tAire O'Keeffe an tábhacht a bhaineann le teangacha a fhoghlaim in Éirinn ilchultúrtha an lae inniu.
'Os saoránaigh Eorpacha sinn is cuid d'oideachas lánchríochnaithe é taithí a fháil ar theanga agus ar chultúr ár gcomheorpaigh.
D'aithin an tAire O'Keeffe tiomantas foirne roinn na Gearmáinise i gColáiste Choilm ina ndéanann níos mó ná 800 mac léinn staidéar ar an dteanga.
'Is cuí go bhfuil an suíomh gréasáin nuálach seo á lainseáil anseo inniu, áit a bhfuil roinn na Gearmáinise ag ceiliúradh go bródúil 21 bliain den sármhaitheas i múineadh agus foghlaim na Gearmáinise.
Thréaslaigh sé leo siúd a bhí taobh thiar d'fhorbairt an tsuímh ghréasáin agus ghabh sé buíochas leis an Ionad Náisiúnta don Teicneolaíocht san Oideachas, Institiúid Goethe agus Ambasáid na hOstaire in Éirinn as a rannpháirtíocht sa thionscadal. Tá cearta teanga saoranaigh an Stáit leagtha amach faoi reachtaíocht teanga chomh maith ina dtugtar cur síos ar an píosa reachtaíocht is tábhachtaí ó bunaíodh an Stáit ó thaobh na Gaeilge de, Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Ní dóigh liom go bhfuil aon bhaile eile in Éirinn a thagann taobh thiar d’fhéile mar a dhéanann muintir Thrá Lí. We will be organising lots of other fun activities and events throughout the year to provide the children with plenty of opportunities to use their Irish. You can take part as well by using some Irish at home with them. Moltar i dtuarascáil a d'fhoilsigh Coiste de chuid Chomhairle na hEorpa ar maidin go dtabharfaí isteach 'an reachtaíocht chuí' leis an nGaeilge a chosaint ó thuaidh
Déardaoin, Márta 9 2017 ag 1:12 pm
Tá an easpa reachtaíocht teanga ó thuaidh cáinte go láidir ag coiste de chuid Chomhairle na hEorpa agus an coiste sin ag éileamh ar Rialtas na Breataine dul i mbun cainteanna leis an páirtithe polaitíochta i Stormont lena chinntiú go dtabharfar an reachtaíocht isteach.
Moltar sa tuarascáil, a d'fhoilsigh an Coiste Comhairleach ar an Chreatchoinbhinsiún Um Chosaint na Mionlach Náisiúnta, go dtabharfaí isteach "an reachtaíocht chuí leis an nGaeilge a chosaint agus a chur chun cinn agus céimeanna a thabhairt le cearta an mhionlaigh Gaeilge a chinntiú".
Tá fáilte curtha ag eagraíochtaí Gaeilge ó thuaidh roimh an scéala ar maidin go dtacaíonn Comhairle na hEorpa, atá ar cheann d'eagraíochtaí chearta an duine is mó ar an mór-roinn, leis an éileamh atá ann ar Acht Gaeilge.
Bhuail ionadaithe ón eagraíocht POBAL leis an gCoiste Comhairleach anuraidh nuair a bhí fiosrúchán ar bun acu faoin reachtaíocht teanga ó thuaidh. Chuir POBAL tuairisc ó bhéal agus tuairisc scríofa faoi bhráid an choiste.
Dúirt Stiúrthóir POBAL, Janet Muller, gur "baineadh geit" as baill an Choiste nuair a fuair siad na tuairiscí sin agus gur léir go raibh "díomá" orthu faoin méid a bhí le rá ag an eagraíocht teanga.
"Ní scéal deas é, scéal sáraithe na gcearta Gaeilge, agus is maith linn gur ghlac an Coiste go dáiríre leis an fhianaise a chuir muid roimhe, agus go bhfuil torthaí agus moltaí chomh soiléir agus chomh tromchúiseach aige. Cuireann muid fáilte Uí Cheallaigh roimh an moladh [atá déanta ag an gCoiste].
"Tá tábhacht ar leith leis an tagairt do ' dea-chaidreamh', mar, má chuirtear i bhfeidhm moladh na saineolaithe, agus go dtugtar isteach acht Gaeilge láidir, cuimsitheach, beidh creatlach níos cothroime ann as seo amach," a dúirt stiúrthóir POBAL, Janet Muller.
Moltar sa tuairisc chomh maith go ndéanfaí tuilleadh chun an Gaeloideachas a chur chun cinn agus go ndéanfaí amhlaidh i gcúrsaí craolacháin Ghaeilge.
Dúirt Conradh na Gaeilge go dtacaíonn an tuairisc ó Chomhairle na hEorpa "leis an méid atá le rá ag pobal na Gaeilge le blianta fada anuas" agus nach bhfuil "forbairt shásúil" déanta ar cheist na reachtaíochta teanga.
"Cuireann an tuairisc seo béim ar ról soiléir Rialtas na Breataine i dtaobh tacaíocht a chothú i dtaobh an Achta de. Is léir nach bhfuil seo déanta acu in ainneoin a gcoimitmintí – ní hamháin i dtaca le Comhaontú Chill Rímhinn ach i dtaca leis na conarthaí idirnáisiúnta a dhaingnigh siad agus a leagann freagrachtaí soiléire orthu i dtaobh chaomhnú agus chosaint na Gaeilge anseo.
"Ní hé seo an chéad uair go bhfuil rialtas na Breataine cáinte ag coiste idirnáisiúnta mar seo i ngeall ar an easpa dul chun cinn ar cheist na Gaeilge ach tá súil againn, agus aird dírithe ar cheist na Gaeilge faoi láthair, go bhfuil deis ann soláthar sásúil a chur i bhfeidhm gan a thuilleadh mhoille," a dúirt Uachtarán Chonradh na Gaeilge, an Dr Niall Comer.
Tá dualgas ar Rialtas na Breataine a chinntiú go dtabharfar isteach reachtaíocht teanga faoi Chomhaontú Chill Rímhinn agus faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta.
An samhradh seo caite, mhol na Náisiúin Aontaithe gur cheart Acht Gaeilge a thabhairt isteach i dtuarascáil a d'fhoilsigh an Coiste um Chearta Eacnamaíochta, Sóisialta agus Cultúir, agus dúradh gur údar imní a laghad "beartas éifeachtúil" atá ag an Stát leis an nGaeilge a chur chun cinn.
Fág freagra ar 'Easpa dul chun cinn maidir le hAcht Gaeilge ó thuaidh cáinte ag Comhairle na hEorpa'
Mánus Déardaoin, Márta 9 2017 ag 7:31 pm
Is mór an trua nach bhfuil an Ghaeilge sna 26 condae aitheanta ma mhionteanga ag an AE. Bheadh dream neodrach oibiachtúil údarásach ann chun cás na teanga sa deisceart a léiriú don saol mór. Bhí an Stát Éireannach róghlic toisc gur thuig na maindiríní go mbeadh sé soiléir don AE nach bhfuil seirbhísí i nGaeilge ar fáil ag go huathoibreach gan cheist ón Stáit. Is in aghaidh a dtola a lig FF agus na maindiríní an tAcht teanga thríd an Oireachtais. De bhrí gur bhagair dornán daoine go dtógfaidís cás faoi stádas lag na Gaeilge i gCúirt na hEorpa ligeadh don Acht dul thríd. Anois is léir gur cur i gcèill atá san Acht Teanga agus an Straitéis 20 bhliain. Faraor nár tógadh an cás in aghaidh rialtas na hÉireann i gCúirt na hEorpa seachas glacadh leis an margadh go mbeadh acht teanga á cur ós comhair na Dála. Straitéis Nua Gairmeacha AE na hÉireann Seolta ag an Aire Byrne – Diplomat Ireland
Sheol Thomas Byrne T.D., an tAire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha, "Gairm san AE" inniu, Straitéis na hÉireann chun ionadaíocht na hÉireann in Institiúidí agus Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh a mhéadú.
"Tá ríméad orm an straitéis thábhachtach seo a sheoladh inniu agus ceann de na príomhghealltanais a tugadh i gClár an Rialtais a chur i gcrích. Leagtar amach in "Gairm san AE" na bearta a ghlacfaimid le cinntiú go leanfaidh tionchar na hÉireann laistigh d'institiúidí an Aontais sna blianta amach romhainn.
Is mian linn a chinntiú go leanfaidh saoránaigh na hÉireann ar aghaidh ag freastal ar institiúidí an Aontais. Má dhéantar sin, beidh siad i gcroílár na hEorpa, agus múnlóidh siad todhchaí ár nAontais comhroinnte."
Sa straitéis nua tá gníomhartha a bhfuil sé mar aidhm acu líon na n-oifigeach Éireannach i róil bhuana agus i róil shealadacha laistigh d'Institiúidí an Aontais a mhéadú go suntasach.
Tá "Gairm san AE" á sheoladh ag am a bhfuil ionadaíocht na hÉireann i measc fhoirne na n-institiúidí Eorpacha faoi bhagairt toisc "aill dhéimeagrafach", mar a thugtar uirthi, i bhfianaise go rachaidh cuid mhaith d'oifigigh shinsearacha na hÉireann ar scor roimh i bhfad. Cé go bhfuil ionadaíocht na hÉireann leordhóthanach ar fud na bhfoirne in institiúidí an Aontais faoi láthair, tá líon a hoifigigh atá tar éis tosú sna hinstitiúidí agus iad siúd a bhfuil ról meánbhainistíochta acu níos lú ná mar ba ghnách.
Is aidhm don straitéis nua feasacht a ardú in Éirinn maidir le gairmréimeanna san Aontas Eorpach i ngach réimse agus líon na n-Éireannach atá ag cur isteach ar na poist in institiúidí AE a ardú. Tabharfar tacaíocht fheabhsaithe agus spriocdhírithe d'iarrthóirí Éireannacha atá ag ullmhú le haghaidh comórtais do phoist AE mar thoradh uirthi freisin.
Má tá suim agat sa straitéis a léamh agus tuilleadh eolais a fháil faoi na tacaíochtaí a sholáthraítear d'iarrthóirí Éireannacha ar phoist AE, is féidir níos mó a fhoghlaim ag: www.dfa.ie/eujobs
"Gairm san AE"
Is é aidhm don Straitéis nua "Gairm san AE" an líon Éireannach a dhéanann iarratas ar róil in Institiúidí an Aontais Eorpaigh, agus a n-éiríonn leo, a mhéadú.
Tá na príomhbhearta seo a leanas sa straitéis:
An feachtas faisnéise atá ann faoi láthair faoi phoist leis an Aontas Eorpach a mhéadú, tuilleadh bolscaireachta agus for-rochtana do mhic léinn dara agus tríú leibhéal san áireamh.
Tacaíocht agus oiliúint shaincheaptha a chur ar fáil do gach iarrthóir Éireannach a chuireann isteach ar phoist in Institiúidí an Aontais.
Acmhainní breise a chur ar fáil atá tiomanta do thacú le húsáid na Gaeilge mar theanga oifigiúil de chuid an Aontais, ábhar oiliúna a chur ar fáil as Gaeilge san áireamh.
An maoiniú le haghaidh na Scéime Lármhaoinithe le haghaidh Saineolaithe Náisiúnta ar Iasacht a mhéadú chun gur féidir 50 státseirbhíseach Éireannach a thabhairt ar iasacht d'Institiúidí AE gach bliain, i gcomparáid leis na 24 státseirbhíseach a thugtar faoi láthair.
An clár reatha scoláireachta a leathnú, chun gur féidir le 10 mac léinn Éireannach iarchéime, ar a laghad, staidéar a dhéanamh ag Coláiste na hEorpa in Brugge agus Natolin.
Sruth a chruthú laistigh de státseirbhís na hÉireann le haghaidh speisialtóirí AE, a dtabharfar cúnamh dóibh agus iad ag cur isteach ar phoist le hinstitiúidí an Aontais. Níl a fhios agam gur cheart go mbeadh ann cé go n-aontaim le Pádraig Ó Laighin nuair a deir sé: “Dúirt Ó Laighin gurb ionann agus cinnte go “laghdófar tionchar an Bhéarla de réir a chéile” i ndiaidh don Bhreatain imeacht as an Aontas. Mhaígh sé go dtiocfadh deireadh le “forlámhas an Bhéarla” san […] Oisín Ó Duinn agus Gearóid Ó Cleircín, Fiontar agus Scoil na Gaeilge, DCU, ag caint faoin leabhar i ndiaidh an tseolta Join us in SE014 on Wednesday 20 September from 1-2 pm for a Culture night 2017 celebration featuring newly appointed Story-maker in Residence, Peter Hussey. Teastaíonn ó Fhéile na Bairdne Bhaile Uí Dhonnchú onóir a bhronnadh ar chuimhne Phádraig Liath Ó Conchubhair, a rugadh i Lios Eiltín sa bhliain 1745 agus a bhásaigh thart ar 1820. Ba mháistir scoile scairte, file agus acadóir cáiliúil é.
Chuireamar an chéad Féile ar siúl i Mhí na Márta, 2018, lé hAifreann as Gaeilge í tSéipéal Pharóiste Bhaile Uí Dhonnchú. Leanamar sin lé Féile scríbhneoireachta, filiocht, ceol, caint agus drámaíocht. Bhí dúaiseanna le bhronnadh ag an Seoladh ar son Comórtais Scríbhneoireachta as Gaeilge agus as Bearla chun pháistí agus daoine fásta comh maith.
Bhí ‘Caife agus Comhrá’ againn maidin Dé Domhnaigh – seisiún Gaeilge comhráiteach, agus seisiún ‘Mic Oscailte’ ina dhíaidh chun deireadh a chur leis an bhFéile. “Creidim gur cuí dfhorléiriú Airteagal 8 freisin an impleacht a chuireann an Príomh-Bhreitheamh Kennedy i dtéacs Bhunreacht, 1922, go bhfuil oibleagáid cheangailteach ar an Stát i leith na teanga, sna téarmaí a leagann sé amach. An Earagail, sléibh is áirde Chontae Dhún na nGall Tá an contae ar an cheann is sléibtí in Ultaibh, agus é foirmithe den chuid is mó de dhá shliabhraon beag: sléibhte Inis Eoghain san oir-thuaisceart, sléibhte Dhoire Bheatha san iar-thuaisceart, agus na Cruacha Gorma san iar-dheisceart. I ndeireadh na 1930í, thairg Rupert Edward Cecil Guinness, dara hIarla Uíbh Eachach, an teach agus na gairdíní do Náisiún na hÉireann. Hilary NY: Pidgin
Ní hea, ach criól.
Tá an teanga dá chriólú i measc dreamanna áirithe is fíor. Ach ní thuigim an troamaíocht síoraí seo ar Ros na Rún. Cinnte, tá duine le gaeilge a chodail amuigh le clos air; ach tá scoth na gaeilge a daoine eile. Is annamh a fhéachaim air, adhmhaím - ach is toisc nach suim liom sobal é sin.
Tá amhras airithe orm faoi na daoine seo a bhíonn ag clámhsán faoi nithe i nGaeilge a bhfuil tarraingt ag an bpobal orthu.
Cuireann siad an méid a scrí Breandán Ó hEithir fadó faoi scolairí i gcuimhne dhom:
Tarlaíonn a leithéid nuair a mbíonn dhá theanga ag cuimilt a chéile agus go háirithe i measc daoine a bhfuil an dá theanga ar a dtoil acu.
agus mise i mBÁC, thug mé an rud chéanna i measc na nGeamáineach .i. go mbíonn Béarla ag ligint tríd a gcuid Gearmáinise. An bhfuil sé mar sin i gcónaí, a aonghuis?
Ní gá dul go BÁC! Bíonn béarlagar an bhéarla ina orlaí tríd an Ghearmáinís sa Ghearmáin, gan trácht ar i mBÁC.
Is cosúil gurb é scaipeadh na teanga bhéarla an "bua" is mó a bhí ag na Sasanaigh as a gcuid choilínithe timpeall an domhan. Bíonn mórán teangacha breacadh leis, ach is trua go bhfuil na nathanna cainte breátha sa Ghaeilge fágtha ar leataobh agus aistriúcháin ciotógacha ón mBéarla in úsáid ina hionad………
Bíonn na teangeolaithe i gcónaí a rá nach féidir cosc a chur ar torthaí mar seo, níl iontu ach cruthú dearfa go bhfuil an teanga bheo? (Ach ní fheadar an bhfuil na torthaí céanna mar shampla i mBreatnais?) Thosaigh sí ag obair ar fhoclóir Gaeilge an Acadaimh Ríoga mar chúntóir ag Marstrander i 1911. Dúirt Dáithí Ó hUaithne, duine dá mic léinn: “Eleanor Knott deserves most of the credit for the continuation of the Academy’s dictionary; after the departure of Marstrander from Ireland to those who worked on that great project during the last half-century she was its living embodiment”. I gcomhpháirt le Maud Joynt chuir sí eagar ar chodanna den fhoclóir agus deir D. A. Binchy fúthu: “Among the massive lexicographic works published by the Academy it seems to me that these three fasciculi will need the least amount of revision in the future: some additions undoubtedly, but very few corrections” (Ériu 26, 1975). Baile Cloch, Baile na Móna, Cill na mBallach, Cathair Dubhgáin, An Charraig, Baile an Teampaill, Claonabhar, Dún ar Aill, Drom Mór, Cill Mac Léinin, Lios Cearúill, Mala (Tuath), MISE AGUS AN GHAELTACHT: Braithim socair i nGaeltacht ar bith ó Chléire ó dheas go Nis ar Eilean Leódhais ó thuaidh – Tuairisc.ie
MISE AGUS AN GHAELTACHT: Braithim socair i nGaeltacht ar bith ó Chléire ó dheas go Nis ar Eilean Leódhais ó thuaidh
Tráchtann Gaeil aitheanta éagsúla ar an gceangal atá acu leis an nGaeltacht agus ar a tábhacht dóibh. Níl aon Ghaeltacht in Éirinn nár chaitheas tamallacha ann, cuid acu fada go maith, cuid acu níos giorra…
Dé hAoine, Lúnasa 2 2019 ag 5:35 am
Ait go leor, déarfá, ba í an chéad uair a d'airigh mé Gaeilge á labhairt go nádúrtha lasmuigh den scoil ná ar shráideanna chathair Chorcaí ag stad na mbus, agus níorbh aon uair amháin é. Fairis sin, bhí siopa grósaera gar dúinn agus ba le teaghlach as Baile Mhuirne é, agus is í an Ghaeilge a bhíodh eatarthu go laethúil ar mo shlí chun na scoile dhom. Dá réir sin, níorbh ionadh liom í a chloisint ar shaoire teaghlaigh go bliantúil i nGabhagán Barra agus i mBéal Átha an Ghaorthaidh, laetha saoire nár bhain go sonrach ar aon tslí le Gaeilge ná le Gaeltacht. Théadh mo mhuintir sa tsamhradh go dtí baill éagsúla d'iarthar Chorcaí – oileán Chléire ina measc – agus ghlacas leis go nádúrtha go raibh pobail ann ina raibh an teanga réimiúil ar shlí nach raibh sa chathair. Go deimhin féinig, chuala Gaeilge in oirthear Chorcaí ó bheirt iascairí ar imeall na cé in Baile Mhac Óda, ceantar dúchais mo sheanmháthar.
Sin é an fáth nár chúrsaí iontais dom 'an Ghaeltacht' ar an bhFeothanaigh i gCiarraí nuair a thriallas ann an chéad uair ar chúrsa oifigiúil agus mé sa mheánscoil. Is ea, bhí an ceantar go haoibhinn, na daoine go féilteach, na Blascaoidí ag luí siar amuigh ar an gcuan, an bia róchabáisteach, an bainne ábhairín ramhar, leaids na háite garbh i mbun caide, agus an teanga beagán Ciarraíoch dom. Bíodh is gur gean liom an áit agus a cuid litríochta, níor ghéilleas riamh dá cuid draíochta mar a dhein filí INNTI agus mar a dhéanann go leor de mhuintir Chorcaí ar chúis nach dtuigim.
Theastaigh uaim riamh a bheith siúlach agus gan mo chloigeann a leagadh ar adhairt in aon áit faoi leith. Níl aon Ghaeltacht in Éirinn nár chaitheas tamallacha ann, cuid acu fada go maith, cuid acu níos giorra, seachas Gaeltacht iarthuaisceart Mhaigh Eo (óir caitheann duine uaillmhian éigin fós a bheith aige).
Dheineas cúrsaí drámaíochta i gConamara mar mhac léinn, agus d'fhanas i bpuball gan mórán dídine feadh samhraidh ghairbh i gceantar na n-oileán. Ba bhinn liom an Rinn riamh maidir le hamhráin de, agus murar chuala gach uile cheann díobh ní oíche fós é.
Chaitheas scór go leith bliain ag triall ar Ghaeltachtaí Thír Chonaill, i gcomhair cúrsaí oibre ar dtúis (mic léinn a lorg faoi na sceacha), agus ina dhiaidh sin le háineas agus le pléisiúr. Ba í an fhadhb a bhí agam riamh, an ndéanfainn aithris ar an gcanúint – rud a d'fhéadfainn a dhéanamh go fuiriste – nó an maolóinn mo chuidse Gaeilge Chorcaí mar mhaithe le tuiscint? Mheasas gur mhó a bheinn im mhise féin gan ligean orm gur bhain mé le Cnoc Fola nó le Machaire Rabhartaigh nó le Tóin an Bhaile féin agus bhaininn an chuid ba shia amach dem chaint dhílis díom agus ní raibh aon duine nár thuig mo ráite béil, dá amaidí iad.
Chuireas romham blianta ó shin Gaeilge na hAlban a fhoghlaim, rud a dheineas trí bheith ag gluaiseacht chun na n-oileán acu amuigh agus ag caint go bacach le bodaigh agus le boireannaich go dtí gur thuigeas cad a bhí á rá. Cuid den Ghaeltacht iad domsa, leis, agus fág cúrsaí creidimh agus polaitíochta as an áireamh is ionann iad linn i moiche na maidine nuair atá an mheanma thuas agus an ceol istigh. Ar an gcuma sin, braithim socair i nGaeltacht ar bith idir Cléire ó dheas agus Nis ar Eilean Leódhais ó thuaidh, agus ní deoranta dom ceann ar bith díobh.
Ach dá mbeadh an t-airgead agam agus tigh le tógáil, is deimhneach go roghnóinn… In recognition of his lifetime’s achievement, the degree of Doctor of Literature (honoris causa) was conferred upon him by the National University of Ireland, Galway on 19 June 2007. A month or so earlier, a Festschrift, entitled Dear Far-Voiced Veteran. Essays in honour of Tom Munnelly was presented to him at a ceremony held in his adopted county of Clare. GAELSCOILEANNA TEO. today welcomed the decision of the Minister for Education and Science, Mary Hanafin, to grant recognition to a new all x96 Irish, co-educational, second level Community College for Limerick, Gaelcholáiste Luimnigh , which is to open in September 2006. An Cúigear Cróga - Saoire na Samhna by Enid Blyton, Máirín Ní Ghadhra, Gormfhlaith Ní Thuairisg - Irish Interest - Find Books From or About Ireland Dúirt Mac Giolla Bhríde a bhí ina sheasamh taobh istigh de cheann de na bealaí amach, Bfhearr daoibh féin imeacht. Agus muid ag croitheadh lámh, diarr sé teachtaireacht a thabhairt chuig cairde leis i nGlas Tuathail. Abair leo freisin go raibh seachtain mhaith againn ina bhun, a chuir sé daguisín shimplí leis an teachtaireacht. I gCaisleán Uí Chonaill, Luimneach, a rugadh é ar 19 Feabhra 1894 ··· Tar éis meánoideachais i gColáiste an Chorráin, Luimneach, bhí sé ag staidéar ar an léann Ceilteach sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus in ollscoileanna Bonn agus Lováin D’fhág Pádraig Ó hÉigeartaigh a dhúiche féin, Uíbh Ráthach, Co. Chiarraí in aois a dhá bhliain déag agus mhair sna Stáit Aontaithe ina dhiaidh sin. Tar éis na bliana 1891 is i Springfield, Massachusetts, a chónaigh sé. Foilsíodh an dán seo ar bhá a mhic, Donncha, sa bhliain 1906 (1981: 260). Ceann de phríomhghnéithe an róil is ea éascaíocht a dhéanamh ar an gcomhtháthú idir Coláiste San Aingeal, Sligeach agus OÉ Gaillimh trí bhainistiú agus comhordú a dhéanamh ar na gnéithe corparáideacha, acadúla agus riaracháin den chomhtháthú. The dead language discourse as defined by OReilly has influenced popular images of the Irish language both in Ireland and abroad, and can even be adopted by native speakers, salient as it is in public debate. However, the linguistic scholar should take the slogans associated with this discourse with more than just a pinch of salt. The discourse is based on the assumption that speakers of Irish and any persons using the language in everyday life are by definition romantic nationalists, who cannot be objective about the language. This leads, however, to the obviously untenable conclusion that the scholar who does not speak the language is more objective and more of a serious scholar than the one who takes the trouble of learning and using the language. Cad is mionainm ann? Is éard is mionainm ann, i gcomhthéacs an tionscadail seo, ná logainm nach bhfuil ina ainm riaracháin ná ina ionad daonra. Áirítear ainmneacha contaetha, barúntachtaí, paróistí dlí, bailte fearainn, contaetha riaracháin agus toghranna i measc ainmneacha riaracháin na hÉireann. Áirítear ainmneacha cathracha, bailte, sráidbhailte agus sráidainmneacha i measc ionaid daonra na tíre. Is é logainm.ie an acmhainn údarásach maidir le hainmneacha riaracháin na hÉireann. Baineann na mionainmneacha le haicmí eile; ina measc tá ainmneacha gnéithe fisiciúla (e.g. lochanna, aibhneacha, bánna, cinn tíre, oileáin, sléibhte, cnoic), agus ainmneacha gnéithe saorga (e.g. liosanna, séipéil, mainistreacha, reiligí, droichid, crosbhóithre). Sampla an-mhaith d'aicme mionainmneacha is ea na hainmneacha páirce. Níl aon stádas oifigiúil ná feidhm riaracháin ag na hainmneacha páirce ach baineann tábhacht ar leith leo sa mhéid is go mbíonn eolas iontu faoi stair na lonnaíochta, na talmhaíochta agus na tionsclaíochta, i measc rudaí eile, ag leibhéal an phobail áitiúil. Ar an drochuair, níl eolas ar na hainmneacha páirce chomh fairsing sin a thuilleadh de bharr athruithe déimeagrafacha agus tá práinn ar leith lena mbailiú sula ligfear i ndearmad iad. Tá súil againn go gcuideoidh Meitheal Logainm.ie leo siúd ar mhian leo na hainmneacha páirce ina gceantar féin a chur ar an taifead. Is féidir teacht ar bhreis eolais anseo maidir leis an taighde atá déanta ag taighdeoirí agus grúpaí pobail ar mhionainmneacha na hÉireann.
Meitheal Logainm.ie vs logainm.ie
Is suíomh gréasáin ar leith ó logainm.ie é Meitheal Logainm.ie. Ní fhaomhann an Brainse Logainmneacha ná Gaois, Fiontar & Scoil na Gaeilge na sonraí ar Mheitheal Logainm.ie ná níl siad freagrach as na sonraí seo a chuireann úsáideoirí ar fáil. D'fhéadfadh difríochtaí a bheith idir foirmeacha áitiúla logainmneacha a sholáthraíonn an pobal ar Mheitheal Logainm.ie agus leaganacha oifigiúla Gaeilge an Bhrainse Logainmneacha ar logainm.ie atá bunaithe ar fhoirmeacha áitiúla agus stairiúla chomh maith le fianaise eile.
Tá áis ar fáil don úsáideoir chun malartú idir an dá shuíomh go saoráideach le cluaisíní ag barr an scáileáin. Tá an cuardach ar an suíomh seo nasctha le cuardach logainm.ie. Má tá torthaí ar logainm.ie ar chuardach a dhéantar ar an suíomh seo, agus a mhalairt, taispeánfar na torthaí sin i mbosca ag bun an leathanaigh.
Léarscáilíocht
Is léarscáil de chuid Shuirbhéireacht Ordanáis Éireann (OSi) í an léarscáil atá ar Mheitheal Logainm.ie, MapGenie Premium an t-ainm atá ar an léarscáil. Ní hionann í agus an léarscáil de chuid OSi, MapGenie, atá ar logainm.ie mar tá léarscáil níos mionsonraithe ná MapGenie ag teastáil do Mheitheal Logainm.ie le gur féidir leis an úsáideoir zumáil isteach chun cliceáil ar mhionghnéithe.
Forbairtí le teacht
Tá sé i gceist againn roinnt forbairtí breise a chur leis an suíomh de réir mar a théann an tionscadal ar aghaidh. Faoi láthair, tá fiosruithe ar bun maidir leis na féidearthachtaí chun léarscáileanna níos mionsonraithe de chuid na Suirbhéireachta Ordanáis a chur leis an suíomh.
Eolas ar an suíomh seo Conas an suíomh a úsáid Geoshuíomh Taifeadadh fuaime Foinsí Eolas cosanta sonraí Mionainmneacha Reachlainn Teangeolaí agus saineolaí Esperanto Gearmánach ab ea an Dr Sc.Detlev Blanke, a rugadh an 30 Bealtaine 1941 i Neumünster agus a d’éag ar an 20 Lúnasa 2016. Rinne sé staidéar ollscoile ar an nGearmáinis agus ar an tíreolaíocht, agus scríobh sé tráchtas Ph.D ar theangacha pleanáilte. Lena bhean Wera Blanke bhíodh sé ag obair i ngort na téarmeolaíochta, le haire ar leith ar shaothair Eugen Wüster. Is liosta le háireamh a bhfuil scríofa aige. Tháinig Somerville agus Ross ar an dara pianó i gCill Mhuirbhigh lá dá raibh siad ag teacht O’Flaherty Johnston (c.1857-1944), a bhí ag seinm ceol Chopin. Tá an tsionagóg caomhnaithe na gnéithe bunaidh gan athrú ochtú haois déag, agus is eol do na foirmeacha líneach le haghaidh an t-ord allabhrach na spásanna, an elegance graceful na feistis, mar an chuid is mó lómhara agus brí sa Piedmont. Tógadh i seomraí ar urlár na talún ag an bpobal Giúdach de Torino, taispeántas buan, arna eagrú ag lattes Franco ailtirí agus Paola Valentini. Cuireadh in iúl go bhfuil fáil ar theilgeoir sa scoil agus is ceart iniúchadh a dhéanamh ar leas a bhaint as chun obair na scoláirí a chur i láthair, go háirithe na scoláirí le Gaeilge mhaith acu. Posted on 25th April 2016 by Donegal ETB
Tá daltaí Rang na h-Idirbhliana ó Ghairmscoil Chú Uladh
taréis filleadh óna gcuairt ar Albain an tseachtain seo.
Tá an rang páirteach i gClár Malartaithe le Ard Sgoil a Phluic i Gàidhealtachd na hAlban agus bhí cuairt iontach
rathúil ar fad ag na daltaí.
Bhí na scoláirí ag fanacht i Sabhal Mór Ostaig ar Oileán Sgitheanach agus chaith siad lá ag obair le daltaí Ard Sgoil a Phluic ag obair ar Ghaeilge na hÉireann agus Gaidhlig na hAlban. Tá an tógra seo mar pháirt de Scéim Cholmcille atá maoinithe ag Foras na Gaeilge. PBD i gcluiche ceannais na h-Eireann do Chorn Ui Ogáin don gcéád uair riamh.Múinteoirí agus air dhaltaí na scoile chomh maith le na gcáirde páirteach sa chlár seo. damhsa.com - Ceol don Chéilí Dean Mc Kiernan (damhsóir óg as Ráth Cairn go bhfuil todhcaí maith roimhe i saol an damhsa aonair) The Carnaross Inn , Conchúr Ó Giollagáin agus Caoimhín Mac ... » more Stáisiún an Oileáin Bhig

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite san Oileán Beag i gContae Chorcaí é Stáisiún an Oileáin Bhig. Ghéaraigh meath na teanga, áfach, leis an Ghorta Mhór agus bhí an meath céanna sin ceangailte le teacht i réim an Bhéarla sa saol tionsclaíoch agus sa saol trádála. Tá Cill Rónáin, ceann amháin de na trí bhaile i nGaillimh ar an liosta, suite ar oileán Inis Mór, amach ó chósta na Gaillimhe. Scéal réabhlóid na Gaeilge i Duolingo inste i leabhar nua – Tuairisc.ie
I dtús ama bhí Duolingo dírithe ar na teangacha is mó agus is brabúsaí ar domhan, ach d'athraigh an Ghaeilge meon lucht an chomhlachta
Déardaoin, Eanáir 27 2022 ag 5:45 am
Insítear i leabhar nua faoin tslí ar chuir Gaeilgeoir tús le 'réabhlóid' ar Duolingo, an aip iomráiteach foghlama teangacha.
Bhí Noah Buffini Higgs as Baile Átha Cliath ina dhéagóir nuair a scríobh sé chuig lucht Duolingo in Pennsylvania ag iarraidh orthu ceachtanna Gaeilge a chur leis na cúrsaí teanga ar an aip.
Bhí Buffini Higgs "gafa leis an nGaeilge" ag an am ach an ghráin aige ar an tslí a raibh sí á múineadh dó sa seomra ranga.
Mheas sé go raibh an teanga scartha amach ón saol mar a bhí agus nach raibh aon fhonn ar a chairde í a úsáid taobh amuigh den scoil dá bharr.
Is beag an dóchas a bhí ag Buffini Higgs go gcuirfí suim i moladh déagóra as Éirinn.
"An saghas smaoinimh buile a bheadh ag déagóir a bhí ann – go dtabharfadh siad aird ormsa," a deir Buffini Higgs sa leabhar nua Speak Not: Empire, Identity and the Politics of Language le James Griffiths.
Ní bhfuair Buffini Higgs aon fhreagra ó cheannáras Duolingo in Pittsburgh in Pennsylvania ach níor tugadh neamhaird ar a achainí.
I dtús ama bhí Duolingo dírithe ar na teangacha is mó ar domhan, na teangacha is mó a bhféadfaí brabús a dhéanamh as a dteagasc.
Ach timpeall an ama chéanna ar chuir Buffini Higgs a ríomhphost chucu, bhí lucht an chomhlachta tosaithe ag smaoineamh ar a bpolasaí faoi theangacha beaga a athrú.
Bhí siad ag fáil ríomhphostanna ar dalladh ó dhaoine a bhí sásta obair go deonach ar chúrsaí na haipe a fhorbairt i mionteangacha éagsúla.
Deir Myra Awodey, saineolaí ar chúrsaí teanga agus pobail le Duolingo, go ndeachaigh "achainí ó chroí" Buffini Higgs "i bhfeidhm go mór" ar lucht an chomhlachta.
"Ba é an port a bhí ag Luis von Ahn, bunaitheoir Duolingo, ná 'cén fáth nach ndéanfaimis é?. Tá an leaid seo cool de réir dealraimh. Tá sé dáiríre faoi, déanaimis é.'"
Ba í an Ghaeilge an chéad mhionteanga a cuireadh ar fáil ar Duolingo, beart ar thug Uachtarán na hÉireann, Micheál D Ó hUigínn, gníomh ar leas na saoránachta náisiúnta agus domhanda air.
Dar le Conor Walsh, Bainisteoir Tionscadail le Duolingo, gur chuir an rath a bhí ar an gcúrsa Gaeilge tús le "réabhlóid bheag" sa chomhlacht.
"Bhí orainn béim a chur ar dtús ar na cúrsaí is mó a raibh éileamh orthu agus a rinne freastal ar an líon is mó daoine ab fhéidir. Ach an rud cool faoin teicneolaíocht ná go dtagann laghdú ar an gcostas incriminteach.
"Anois tá na cúrsaí seo go léir againn agus tá go leor de na deacrachtaí a bhí ann mar gheall ar a chasta is a bhí an teicneolaíocht réitithe againn agus ní chosnaíonn sé an oiread sin orainn anois cúrsa nua a chur ar fáil."
De réir an eolais a tugadh do James Griffiths dá leabhar nua tá úsáid bainte ag na milliúin as an gcúrsa Gaeilge. Bíonn, a deirtear, an líon céanna úsáideoirí gníomhacha ag foghlaim na Gaeilge gach seachtain is a bhíonn ag foghlaim na Polainnise agus na Gréigise, teangacha a bhfuil i bhfad níos mó cainteoirí acu.
Deir Oisín Ó Doinn, teicneolaí foghlama in DCU a bhí ar an bhfoireann a rinne an cúrsa Gaeilge a fhorbairt do Duolingo, gur chun leas na teanga é go bhfuil sí ar fáil ar an aip.
"Fiú mura bhfuil daoine ag baint líofacht amach…is mór an mhaitheas atá á déanamh aige ó thaobh cur le feiceálacht na teanga agus tá sin an-tábhachtach.
"Stádas agus tacaíocht an dá rud is tábhachtaí chun cur le húsáid teanga. Tá mo fón i nGaeilge mar go bhfuil Android agam agus fúmsa atá sé an cinneadh sin a dhéanamh. Tá mo Gmail i nGaeilge.
"An pobal a dhéanann na rudaí seo ar son an phobail. Má chuirtear ar fáil na hacmhainní seo do dhaoine ionas gur féidir iad a leasú, sin rud iontach tábhachtach le mionteangacha a chaomhnú ar líne."
Fág freagra ar 'Scéal réabhlóid na Gaeilge i Duolingo inste i leabhar nua'
Cian Déardaoin, Eanáir 27 2022 ag 1:43 pm
Táim féin idir dhá chomhairle leis an gcúrsa Gaeilge seo. Ar lámh amháin, is acmhainn cumhachtach í ina dhéantar na nithe bunúsacha ar nós comhréire agus na briathra a mhíniú. Cuireann sé le do stór focal chomh maith agus tá dalladh téarmaí nua le foghlaim leis. Ní féidir liom a rá nár fhoghlaim mé rud ar bith ó Duolingo.
Faraor, níl Duolingo gan locht. Is í an fhadhb is mó sa chúrsa Gaeilge ná easpa riarthóireachta. Tá neart fabhtanna sna cleachtaí beaga, bíodh sé sin earráid ghramadaí nó Béarlachas nó abairt áiféiseach, agus tá siad ann leis na blianta. Níl feidhm ar bith ag an 'report problem button', de réir gach cosúlachta. Gaisce mór millteach is ea cúrsa Gaeilge a chur ar fáil don phobal domhanda, go deimhin. Ach nuair a thugann lucht na riarthóireachta neamhaird ar a dhualgas, cuirtear seabhrán ar na daoine.
Déanann Duolingo dochar do shaibhreas agus solúbthacht na teanga, Béarlachas níos feiceálaí anois ná an seanchas agus nathanna cainte a thugann féiniúlacht dúinn, agus freagraí iata a chuireann isteach ar bhinneas an Ghaeilge labhartha.
Tá idir mhaitheas agus olc ag baint leis an aip seo agus tá súil agam go bhfeicfidh an mórphobal amhlaidh.
Amhairghin Déardaoin, Eanáir 27 2022 ag 5:30 pm
Aontaím le Cian faoi, is áis iontach é Duolingo ach ní féidir le duine brath air. Ba chóir go ndéanfaí uasdátú ar an gcúrsa, tá an cúrsa Gaeilinne gearr i gcomparáid le cúrsaí eile agus tá a lán gnéithe nua san aip nach bhfuil a leithéid ar fáil sa chúrsa Gaeilinne. Ba bhreá liom forbairt a fheiscint go luath i leith na teanga ar an aip ionas go mbeadh foghlaimeoirí in ann leas níos fearr a bhaint as. Tharlódh gur pleidhce amadáin ár gcolúnaí, a deir sé, ach tá sé in amhras faoin ócáid 'Féasta 100' agus faoi cad é go díreach a bheidh á cheiliúradh aici
Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 11:23 am
Thuairiscigh Maitiú Ó Coimín anseo le déanaí go ndéanfar ceiliúradh ar 'Athbheochan na Gaeilge' ag ócáid 'carbhat dubh' i mBaile Átha Cliath faoi Nollaig na bliana seo.
Tuigim gur pleidhce amadáin mé agus admhaím nach bhfuil ionam ach an t-íochtarán is íochtaraí ó íochtar Bhundún Mhóire, agus gur dána an mhaise dom' leithéid bheith ag caint faoi ócáid atá á heagrú ag na sé cheanneagraíocht Ghaeilge agus ina mbeidh Uachtarán an stáit ag ceann an bhoird.
Ní dóichí gur ar mo leithéidí atá an ócáid seo dírithe – bheadh sé chomh maith agat srathair a chuir ar bhainirseach róin is a bheith ag crochadh dickybow mar chuing chúng timpeall chuing mo mhuiníl – ach is ait liom a leithéid seo d'imeacht a bheith á eagrú chuige.
Is cuma liomsa cén saghas éadaigh a chaitheann duine – ní haon Taliban Gaelach mise a cheapann gur chóir do gach Gael bheith feistithe gléasta i mbáiníní, lóipíní nó seálanna móra dubha.
Ach samhlaím an téarma 'carbhat dubh' le piardaí móra an bhainc Angla-Éireannaigh agus na forbróirí a bhí sa leaba leo; le tint Fhianna Fáil i mBaile an Bhriotaigh agus le gach éinne a chuaigh i bhfothain ann; le cinn feadhna chama na n-eagraíochtaí carthanachta agus a dtuarastail gan dealramh. Go deimhin dhuit, cuireann ócáidí dá leithéid ré na dtiarnaí talún, a ngiollaí, a n-athmháistrí, a bprócadóirí agus a ngaimbíní i gcuimhne dom. Ach fé mar a deirim, b'fhéidir nach mbeadh tuiscint ag mo leithéid ar fhaisean na huasaicme.
Bíodh san mar atá, tá ceist níos tábhachtaí le cuir fén 'comóradh agus ceiliúradh foirmiúil' seo – cad go díreach atá le ceiliúradh? Cén ghné den dteanga agus "gach a mbaineann léi sa Ghaeltacht agus lasmuigh di" atá á comóradh?
Na ceantair ba láidre Gaeltachta sa tír i 1916 bheith i dtaobh le níos mó Gearmáinise ná Gaelainn in 2016? Contaetha ina raibh ceantair Ghaeltachta beo bríomhar i 1916 atá gan aon rian Gaeltachta orthu in 2016? Ceantair Ghaeltachta a bhí ina gceantair fhíor-ghaeltachta láidre fiú i 1966 ach atá ar an dé deiridh anois? Na pócaí beaga Gaeltachta sna sé chontae ar fhág an stát ó dheas ina n-aonaránaigh iad i stát gan trua gan taise dóibh tar éis 1922? Formhór d'aos óg na Gaeltachta ar deoraíocht i gcathracha na tíre seo nó ar an gcoigríoch?
Tá léas dóchais agus roinnt nithe gur fiú ceiliúradh a dhéanamh orthu – tá ár stáisiúin teilifíse agus raidió féin againn, tá saol cultúrtha an-saibhir againn agus thógfadh an borradh atá ar an nGaelscolaíocht do chroí. Tá an teanga á labhairt anois in áiteanna nár chualathas aon fhocal Gaelainne le cúpla céad bliain anuas. Tá glúin nua Gael ag fás aníos gan aon smaointe diúltacha fén dteanga acu agus gan aon bhagáiste maidir leis an gceangal idir an teanga agus an bhochtanas á iompar acu.
In anneoin go bhfuil bás na teanga á thuar gach deich mbliana, táim cinnte go mbeidh an teanga beo beathaíoch fé cheann céad nó dhá chéad bliain.
Ach an ócáid mar seo an tslí is fearr chun ceiliúradh a dhéanamh air seo? Nach fearr dul isteach go dtí ceann de na gaelscoileanna is rathúla i gceann de na ceantair is boichte i mBaile Átha Cliath, Corcaigh nó Béal Feirste agus ceiliúradh a dhéanamh ar a bhfuil bainte amach acu? Nó ócáid tacaíochta a eagrú chun cabhrú leo siúd atá d'iarraidh gaelscoil shaolta nua i dtuaisceart na príomhchathrach? Nach fearr an €56,000 de luach ticéid a chaitheamh in óstán éigin Gaeltachta ná sa Hilton, nó an mbeidh aon airgead ón ócáid á chaitheamh ar an dteanga in aon chor?
Nó ab é go bhfuil ceiliúradh á dhéanamh ag na sé cheanneagraíocht orthu féin?
Fág freagra ar 'An ócáid 'carbhat dubh' sa Hilton an tslí is fearr le ceiliúradh a dhéanamh ar an nGaeilge?'
AnRógaire Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 11:59 am
Déarfainn gur ag Oireachtas na Samhna a bheidh an pobal is mó ag déanamh ceiliúradh ar an ngaeilge agus trí ghaeilge. Cinnte bheadh go leor daoine ag aontú leis na tuairimí atá luaite agat. Ní ócáid í seo a bheadh furmhór an phobail ag iarraidh freastal uirthi.
Seàn Míchaèl O'Donnchadha Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 12:12 pm
An cheart ar fad agat.Níl an seoinínteacht imithe fós as páistí an Tíogair Cheiltigh.
Ben Ó Ceallaigh Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 12:30 pm
An-alt go deo, maith thú fhéin a údair. 'Sé an trua shaolta é nach bhfaigh tú blas éisteachta ó na ceanneagraíochtaí seo.
Mór, mór an náire é nach dtuigeann na grúpaí oifigiúla gur chóir rudaí den chineál seo a reáchtáil, ar bhun prionsabail, sa nGaeltacht, I GCÓNAÍ – sin má tá siad le bheith ann ar chor ar bith. Ach aontaím amach is amach leat gurbh fearr i bhfad rud praiticiúil a dhéanamh má tá comóradh le bheith ann – agus tá mé cinnte cé acu gúm is mó a thacódh glúin 1916 leis!
Larry Phelan Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 12:46 pm
Sách ráite, a Dhaithí.
Iarla Mac Aodha Bhuí Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 1:01 pm
Is á scaradh féin amach ó phobal na Gaeilge a bheidh na daoine a fhreastalóidh ar ócáid mar seo. Agus nach bhfuil sé foghlamtha againn go fóill gurb iad na coirpigh is mó a chaitheann culaith agus carbhat?
Is in ainneoin lucht oifigiúlachta a d'éirigh go measartha maith le Gaelscoileanna agus eagraíochtaí eile le tamall de bhlianta anuas.
Ailbhe Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 1:42 pm
Lá breithe an Ríordánaigh an lá céanna – Beidh ócáidí ar siúl i mBaile Mhúirne ag comóradh céad bliain ó saolaíodh é… Bhur rogha féin an carabhat dubh a chaitheamh!
Colm Mac Fhionnghaile Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 1:44 pm
Go díreach mó bharúil fhéin ar an ócáid chéanna léirithe go hiontach maith agat a údair. Tháinig an ríomhphost chugam ag tabhairt cuireadh domh agus bhí obair agam gan an fón a chaitheamh uaim. Ag sodar i ndiaidh na nGall i gcónaí
Feardorcha Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 1:59 pm
Ní spáráilfear fíon Spáinneach ar mo Róisín Dubh
Seán Mag Leannáin Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 2:27 pm
Tuigim duit ach ní aontaím. Tá comhghuaillíocht agus tacaíocht ó cibé áit is féidir iad a fháil ag teastáil ó ghluaiseacht na Gaeilge. Is tearc iad na fíorchairde atá againn i measc mhóruaisle an stáit. Tá an t-adh linn gur fíorchara é an tUachtarán. Caithfidh muid tógáil ar na comhghuaillíochtaí atá ar fáil dúinn.
Tiarnán Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 2:30 pm
Ard-fhear agus an-alt.
Bí iomlán cinnte nach amadán thú.
Rob Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 3:04 pm
An féidir leis an nGaelgeoir an dá thrá a fhreastal? I slí amháin nach rud maith gur féidir 'ocáid ghalánta' a sheoladh i nGaeilge chomh maith? Nílim cinnte gur drochrud é .i. oíche na gcarbhat dorcha a bhéas ar siúl. Aon uair is a a bhíonn ceiliúradh a bhaineann le Gaeilge ar siúl, ceapaim gur rud dearfach é. B'fhearr liom féin a bheith i dtigín éigin, i gcroílár na Gaeltachta, Gaeilge amháin le cloisteáil, braoinín deas fuisce le hól agus ríl dheas á seinnt ach ní minic faraor a tharlaíonn a leithéid. Go ginéarálta níl sé ró-éasca oíche gaeilge a aimsiú. Cuir i gcás ca bhfuil cultúrlann na Gaeilge i mBleá Cliath? Is rud scannalach agus náireach é nach bhfuil ceann le fáil i mBAC. Tá cultúrlann fíor-dheas ar Shráid Chill Dara, i gcroílár na cathrach, bialann dheas agus araile le fáil, a bhaineann le Fraincis!
Seán Mag Leannáin Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 3:38 pm
Is fearr cara sa chúirt ná clamhsán sa bhfiántas.
Concubhar Dé Máirt, Lúnasa 9 2016 ag 4:37 pm
Alt stuama, a Dhaithí. Nílim cinnte gurb é seo an cineál ceart ocáide le h-aghaidh ceiliúradh a dhéanamh ar an nGaeilge. Ar éigean go bhfuil mí caite ó bhí ceiliúradh mór ann ag Aras an Uachtaráin agus go leor i lathair ann – scata maith acu ó Chorca Dhuibhne san áireamh. Bhíos féin ann ar an ardán le Cór Chúil Aodha – agus mar aoí ar son Cultúrlann McAdam Ó Fiaich.
Bheadh úsáid leis an ocáid 'carabhat dubh' seo dá mbeadh sé ceangailte le cúis carthanachta éigean, cúis a bhaineann leis an nGaeilge nó cúis a bhaineann le carthanacht níos leithne, le tabhairt le fios go bhfuil croí mór ag pobal na Gaeilge, rud atá fíor ach nach gcuirtear in iúl minic nó glórach a dhothain, Anuas ar sin mothaim go mbeadh sé chun tairbhe na h-earnála dá mbeadh níos mó plé ag na ceann-eagraíochtaí atá tagtha le chéile chun an ocáid seo a eagrú tar éis dul i gcomhairle le h-eagraíochtaí eile le coimhlintí sceidil is a leithéid a sheachaint. Mar shampla tá Fleadh Feirste ar siúl an deireadh seachtaine céanna anseo sa Cheathrú Gaeltachta. Níl a fhios agam an FF nó an Carabhat Dubh a bheidh thíos leis an gcoimhlint seo ach seans gur lú an slua a bheidh ag taisteal go dtí Baile Átha Cliath ó Bhéal Feirste mar a fhéadfadh bheith amhlaidh ag am eile. Ritheann sé liom freisin gur droch smaoineamh ˀé 'ocáid carabhat dubh' a thabhairt ar seo – nó is rud ón sean ré an carabhat dubh céanna, sean ré choilíneach gan amhras. Is féidir linn bheith níos fearr ná sin!
Pól Ó Braoin Dé Céadaoin, Lúnasa 10 2016 ag 1:27 am
Ráite thar cionn agat…
Ní dóigh liom go bhfeicfear mórán de chosmhuintir na teanga a chuireann an obair laethúil i gcrích ag an ócáid úd…
sa ngaeltacht an áit is ceart rud mar sin a rith…
…más leagan amach feiliúnach é sa chéad áit…
Rud amháin atá dearfach faoin scéal seo… poiblíocht don teanga… más rud é go mbíonn aird ar bith ag na meáin bhéarla air.
Gearóid Dé Céadaoin, Lúnasa 10 2016 ag 1:25 pm
Sár-alt ar fad a Dhaithí. Is é uaisliú na Gaeilge atá i gceist anseo – ciorruithe do na comhphobail Gaeilge agus 'féastaí 's carbhait dubh' don éilít!
Pádraig Ó Baoill Dé Céadaoin, Lúnasa 10 2016 ag 1:45 pm
…Go leor ráite go maith agat a Dhaithí…caithfimid díriú ar Éire saor gaelach a bhaint amach go fóill seachas ag iarraidh a bheith níos gallda ná na Gaill iad féin!
Donncha Ó hÉallaithe Déardaoin, Lúnasa 11 2016 ag 7:53 pm
Ceanneagraíochtaí na Gaeilge, ceanneagraíochtaí ar strae!
Tuirseach Dé hAoine, Lúnasa 12 2016 ag 8:41 am
Mhaighdean, tá an chosúlacht air nach féidir tada a eagrú trí Ghaeilge. Déantar cáineadh ar chuile shórt, caithfear chuile shórt a phléigh míle uair, caithfear chuile shórt a tharraingt tríd an puiteach. Agus ansin bíonn sibh ag caint faoin Ghaeilge ag fáil bháis…….bhféidir dá ligfidh cead do dhaoine sult agus sonas a bhaint as ócáid/ ábhar/ trí Ghaeilge gan saghas "dampener" a chur ar i gcónaí go mbeadh níos mó daoine sásta í a úsáid/ labhairt. Táim féin tuirseach traochta ag éisteacht le cáineadh SÍORAÍ SEASTA! Scríobh sé sraith de thrí úrscéal stairiúil a bhfuil Lúcás Ó Briain mar phríomhcharachtar iontu ag tosú leis An Litir sa bhliain 2011. I dTír Stráinséartha an dara leabhar agus áthar ag súil leis an gcuid dheireanach fós. Gradam Seirbhísí Gaeilge: Meteor Tá eolas faoi na buaiteoirí ar fad ar fáil ar www.belfastmedia.com/barr50gno. Tá liosta thíos den 50 comhlacht a fuair aitheantas ag Barr 50 na Gaeilge. Ba mhinic i rith a shaoil a théadh sé a fhoghlaim na teanga i mBéal Átha an Ghaorthaidh ach ní raibh labhairt na Gaeilge go maith aige riamh Sa bhliain 1917, chuir an lanúin an Hogarth Press ar bun, foilsitheoir a chuirfeadh gach aon úrscéal de chuid Virginia Woolf i gcló, maraon le saothair ó phinn scríbhneoirí eile, leithéidí T.S. Eliot agus Laurens van der Post.[13] A gairm bheatha[athraigh | athraigh vicithéacs] Má theastaíonn uait bronntanas spéisiúil Gaelach a cheannach do na daoine atá gar duit níl ort ach póirseáil trid leathanaigh an Spailpín. Sílim sna suirbheanna sin agus san Daonáireamh go gcuireann daoine síos gur cainteoirí Gaeilge iad nuair nách bhfuil ach an cúpla focal acu cé go bhfuil said baúil don Ghaeilge. Thosaigh Robyn Sayers ag obair san Ollscoil i mí Mheán Fómhair 2015 agus cuireann sí tacaíocht riaracháin ar fáil don Oifig Saorála Faisnéise (FOI) agus dOifig an Rúnaí. Rugadh agus a thabhairt suas ar Theas Ronaldsay - James MacDonald (1988 1927). Bhí sé oilte go háitiúil agus ar sheirbheáil a phrintíseacht mar leictreoir agus raidió repairman. Le linn a boyhood, bhí gan sreang ag forbairt go tapa agus thosaigh sé a bhailiú daois, leagann sé suimiúil a bhí ag éirí iomarcach. Bhí sé seo ar an núicléas dá bhailiúchán a n-áirítear samplaí annamh agus suimiúil, mar shampla Seiteanna Kit agus na samhlacha an-, an-daor le hainmneacha cáiliúla ar nós Marconi, Cossor, MacMichael, KB, Lowe agus Amplion. Des Cahill

Is láithreoir raidió Éireannach é Desmond "Des" Cahill. Rugadh é ar an 1 Bealtaine 1963. Cuireann sé "The Sunday Game" ar RTÉ Raidió 1 i láthair. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an gcéad sraith "Dancing with the Stars" sa bhliain 2017. Le forbairt áiseanna pobail den chineál seo, tacaítear ar bhealach praiticiúil le hiarrachtaí phobal na Gaeltachta chun an Ghaeilge a thabhairt slán chuig an chéad ghlúin eile. Bono, tá an leanbh amháin ar éagsúlacht-seó réaltaí Cher agus an Sonny déanach Bono. Mar a bhí le leanbh, Chaz Bono, ansin, ar a dtugtar Chastity, ar an seó teilifíse a thuismitheoirí . AN TOGHCHÁN Ó THUAIDH: Fágann útamáil toghchánaíochta Arlene Foster agus an DUP deis ag Sinn Féin díriú ar na ceisteanna teibí is ansa leo
Arlene Foster. Pictiúr: RollingNews.ie
Dé Máirt, Feabhra 14 2017 ag 7:05 am
Ceacht a haon i lámhleabhar an pholaiteora: 'ná tabhair buntáiste mar bhronntanas dod' chéile comhraic'.
Ceacht a Dó: 'Bain tairbhe as buntáiste ar bith a scaoiltear chugat'.
Ní raibh leisce ar bith ar Shinn Féin an deis a thapú nuair a chuaigh Arlene Foster thar fóir lena diúltú d'Acht na Gaeilge agus ina cuid cainte ar chrogaill chraosacha. Dhearbhaigh na maslaí sin gach duáilce a bhí curtha i leith an DUP ag Sinn Féin – sotal, diúltú don chomhionannas, drochmheas ar Éireannachas agus faillí ina ndualgais i leith an phobail iomlán. "Scaoileadh sí chugainn é!", a dúirt duine de lucht stocaireachta Shinn Féin le Tuairisc.ie, "ní dúinne a dhéanfaidh sí dochar."
Seans gur thuig Arlene Foster agus a páirtí an méid sin freisin. Cúig lá tar éis di a racht a chur di agus tar éis di diancháineadh a fháil ó aontachtaithe agus náisiúnaithe araon, d'fhéach sí leis an damáiste a laghdú. In alt léi sa nuachtán náisiúnach The Irish News, ghlac sí 'cuid den mhilleán' as íomhá frithnáisiúnach a bheith aici.
'A mhalairt ar fad atá fíor' a dúirt sí, is í ag fógairt gur theastaigh uaithi comhoibriú a chothú. Má chuir daoine áirithe fáilte roimh an maolú ar bhinb cheannaire an DUP níor shuim le Sinn Féin é.
Tá feachtas an pháirtí phoblachtánaigh bunaithe ar luachanna an chomhionannas, an mheasa agus ionracais. Tá an meas agus na cearta céanna dlite do gach duine, más de bhunadh na háite nó den phobal nua iad, beag beann ar chreideamh, teanga, náisiúntacht, polaitíocht, dath cnis nó claonadh gnéis, a deir Michelle O'Neill, comharba Martin McGuinness mar cheannaire ar Shinn Féin i dTuaisceart Éireann.
Bhí na meáin shóisialta breac le pictiúir de chrogaill Shinn Féin ag éileamh 'Acht na Gaeilge Anois'. Theastaigh barántas ón ngrúpa stocaireachta Dearg le Fearg gur éileamh doshéanta, nó 'red line issue', a bheadh ansin, ach d'fhág freagra Shinn Féin ar an gceist go bhfuil solúbthacht i gcónaí ann maidir lena ndearcadh faoin éileamh sin. Níor chosúil go raibh cur chuige an pháirtí oibrithe amach. In agallamh teilifíse bhréagnaigh Michelle O'Neill maíomh an DUP maidir leis an róchostas a bhainfeadh le hAcht na Gaeilge ach ní raibh sí in ann, nó ní raibh sí toilteanach, a rá cad a bheadh i gceist san Acht nó cén costas a bhainfeadh leis. An bhfuil nod sa mhéid sin nach éileamh doshéanta é an tAcht Gaeilge ag Sinn Féin?
Feileann sé do Shinn Féin díriú ar cheisteanna teibí agus ar phrionsabail ghinearálta. Nuair a thit a vóta anuraidh baineadh siar astu. Fuair siad aiseolas diúltach nuair a d'fhiosraigh siad cén fáth. Bhí olc ar chuid dá lucht tacaíochta mar gur lig siad don DUP satailt orthu. Is ionann an feachtas seo mar sin agus 'éirí amach' Shinn Féin in aghaidh an DUP. Tá súil acu go gcuirfidh an cáineadh atá á dhéanamh acu ar shotal agus ar bhiogóideacht an DUP cluaisíní croí ar vótóirí poblachtánacha, agus go méadóidh sé sin a stór.
Maíonn feachtasóirí Shinn Féin go bhfuil toghthóirí níos corraithe an t-am seo ná mar a bhí le fada. Maíonn siad chomh maith gurb é teachtaireacht an pháirtí atá á ngríosadh. Ní féidir leo a shéanadh go raibh siad i gcumhacht leis an DUP le deich mbliana anuas, ach ní ghlacann siad le freagracht as mífheidhmiú Stormont sa tréimhse sin.
Rinne Martin McGuinness a mhíle dícheall chun barr feabhais a chur ar an gcóras, a deir siad, agus níor éirigh sé as go dtí gur léir nach raibh fuascailt i ndán don fhadhb.
Ní éirigh leo, áfach, gach ceist faoi na tréimhsí atá caite sa bhFeidhmeannas acu a sheachaint. Bhí a fhios acu le bliain faoin róchaiteachas ar an scéim fuinnimh inathnuaite. Cén fáth, mar sin, nár chás leo an scéal go dtí mí Eanáir 2017? Deir Martin McGuinness nach raibh a fhios aige cé chomh brocach is a bhí an cás go dtí go bhfaca sé clár teilifíse i mí na Nollag inar bhréagnaigh Jonathan Bell agus Arlene Foster a chéile faoi ról an iarChéad-Aire sa chonspóid. Nuair a chuala sé an méid sin, ba léir do McGuinness, ar sé, nach bhféadfadh Sinn Féin a bheith bainteach le feidhmeannas a mbeadh caimiléireacht á cur ina leith. Ach bhí Sinn Féin ag iarraidh an feidhmeannas a choinneáil sa tsiúl ina dhiaidh sin, nuair a bhí siad ag lúbadh agus ag casadh faoin sórt fiosraithe ba mhaith leo faoin bpraiseach. Mar sin, ní shásaíonn a bhfreagra faoin gconspóid mórán, ach cuireann siad an locht ar Arlene Foster mar nach raibh sí toilteanach seasamh i leataobh.
Is breá leis na fíréin i measc lucht tacaíochta Shinn Féin a chlos nach mbeidh an DUP in ann a dhul i réim i Stormont arís gan cead Shinn Féin. Is fíor nach dtig leis an bpáirtí aontachtach is mó ná an páirtí náisiúnach is mó a dhul i gcumhacht gan cead an dreama eile. Sin de réir rialacha Chomhaontú Aoine an Chéasta. Cuireann an méid sin sé an DUP le ceangal agus is mór an pléisiúr a bhaineann a gcéilí comhraic as a gcantal.
Tá cor eile curtha sa scéal ag Michelle O'Neill, áfach. Dúirt sise má bhíonn Sinn Féin ar an páirtí is mó ar fad i ndiaidh an toghcháin nach roinnfeadh siad cumhacht le Arlene Foster mura mbainfí smál na scéime fuinnimh inathnuaite dá cáil. Is é is brí leis sin ná nach roinnfí cumhacht le Foster go dtí go mbeadh críoch leis an bhfiosrú poiblí a mhairfidh leathbhliain nó níos mó.
Mar sin más é sin rogha na vótóirí beidh folús i Stormont go ceann sé mhí ar a laghad. Deis idirbheartaíochta a bheadh ansin chun gach a raibh as bealach a chur ina cheart, a deir Sinn Féin. Deis amú a deir an DUP, a fhiafraíonn arbh fhearr le Sinn Féin maireachtáil faoi riail dhíreach na dTóraithe ná cumhacht a roinnt le páirtí láidir aontachtach.
Deir Sinn Féin nach mbeadh aon ghlacadh acu leis an riail dhíreach.
An ann do chomhghéilleadh éigin a bheadh inghlactha gan an ruaig a chur ar Arlene Foster? Más ann dó, cad é féin? Léirigh Dram Soc UCD, Cumann Gaelach UCD & Teach na Gaeilge an drama Cripil Inis Meáin le Martin McDonagh, aistrithe ag Micheál Ó Conghaile, 17-19 Samhain14. Dála an scéil, b'é Uinsionn Mac Dubhghaill an chéad iriseoir a chuir an scéal seo os comhair an phobail sa chéad eagrán de CUISLE (Deireadh Fómhair 1998). Tugann Global Gaeilge tacaíocht don phobal Éireannach thar lear trí mhaoiniú a thabhairt d’eagraíochtaí agus do thionscadail neamhbhrabúis. Ligeann sin dúinn naisc níos straitéisí a fhorbairt le hÉireannaigh ar fud an domhan agus tacú le tógail cumais na bpobail sin. Maonaítear iontrálaithe agus an imeachtaí atá taobh amuigh d’Éirinn agus is gá go mbíonn imeachtaí nó tograí i nGaeilge amháin. Was asked: cad iad na pleananna atáá mbeartú le breis fostaíochta a chur ar bun i gceantar Chill Chárthaigh, Dún na nGall, go speisialta i réimse na n-ionad glaonna, agus an ndéanfaidh sé ráiteas ina thaobh. Bíonn iarrachtaí leanúnacha ar siúl ag Údarás na Gaeltachta chun tograía chuirfidh fostaíocht fhiúntach ar fáil a mhealladh chuig gach uile chuid den Ghaeltacht, ceantar Chill Charthaigh ina measc. M... B’ábhar faoisimh dóibh é sin, mar ní bheadh orthu féin stádas oifigiúil a iarraidh don Bhéarla agus iad ag an am céanna ag diúltú seasamh mar sin a iarraidh don Ghaeilge. DEIS Iúil 2017 :: Gaillimh le Gaeilge, An Ghaeilge i nGaillimh, Irish language and culture in Galway, Gaeilge sa Ghnó, Irish in Business
Gaillimh le Gaeilge, An Ghaeilge i nGaillimh, Irish language and culture in Galway, Gaeilge sa Ghnó, Irish in Business > Nuachtlitir > DEIS Iúil 2017
DEIS Iúil 2017
Na scéalta is déanaí ó Ghaillimh le Gaeilge:
An Ghaeilge in airde
Bíonn go leor ag tarlú i gcónaí sa samhradh i gcathair na Gaillimhe agus aimsir na bhféilte faoi lán seoil! Tugaimis rud éigin speisialta don slua mór cuairteoirí a thagann go Gaillimh le go gcuimhneoidh siad ar an bhfáilte mhór chroíúil a cuireadh rompu i nGaillimh.
Mar sin, má bhíonn tú ag déanamh aon athruithe i do ghnó, déan teagmháil linn le do thoil chun aistriúcháin a fháil agus moltaí ar na bealaí is fearr an Ghaeilge a chur in oiriúint DUITSE agus tá sé SAOR IN AISCE. Gné speisialta agus uathúil í úsáid na Gaeilge i nGaillimh – Príomhchathair Chultúir na hEorpa 2020.
Agus ceann de na féilte rásaíochta is mó sa domhain faoi lán seoil, nach iontach an deis í leis an nGaeilge a shní isteach ar chomharthaíocht, i margaíocht, ar fhógraíocht agus ar bhiachláir a bheas á bhforbairt do Rásaí na Gaillimhe.
Tacaigh le Foireann Iománaíochta na Gaillimhe trí 'Gaillimh Abú!' a chur in airde!
Is sibhse, lucht gnó na Gaillimhe, croílár obair Ghaillimh le Gaeilge agus gan bhur dtacaíocht ní bheadh muid in ann ár gcuid oibre a chomhlíonadh.
I mbliana, ar mhaithe le cúrsaí riaracháin, tá sé beartaithe ag Bord Stiúrtha Ghaillimh le Gaeilge an Scéim Cairde a athrú go dtí bliain féilire. Ó mhí Eanáir 2018, gheobhaidh na Cairde go léir sonrasc don bhliain iomlán – Eanáir go Nollaig 2018.
Na Cairde is deireanaí atá cláraithe do 2017!
Gaillimh Aontaithe
Connemara Marble Industries
Eilís Bn Uí Annáin
Táimid lánsásta comhairle a thabhairt do bhialanna ar leagan amach an bhiachláir agus ar an méid Gaeilge a bheadh oiriúnach sa bhiachlár. Cuirimid seirbhís aistriúcháin ar fáil SAOR IN AISCE chomh maith.
Tá liosta de bhiachláir dhátheangacha le fáil ar anseo. Más mian leatsa an Ghaeilge a úsáid ar do bhiachlár, déan teagmháil linn ar 091 568876 nó seol r-phost chuig eolas@gleg.ie.
Scoláireacht Margaíochta
Mar chuid de chomhfhiontar idir Údarás na Gaeltachta agus Cumann Tráchtála na Gaillimhe, tá Scoláireacht i Margaíocht, a mhaireann suas le dhá bhliain á thairiscint ag Údarás na Gaeltachta d'iarratasóirí Gaeltachta a bhfuil líofacht sa nGaeilge acu.
Duine cumasach le cáilíocht 3ú leibhéal ábhartha agus spéis i gcur chun cinn agus i bhforbairt na Gaeltachta agus gnó sa nGaeltacht atá á lorg. Ní mór d'iarrthóirí ardchaighdeán i scríobh agus i labhairt na Gaeilge a bheith acu chomh maith le scileanna ríomhaireachta, riaracháin agus eagrúcháin.
Íocfar liúntas €23,000 – €25,000 sa bhliain mar aon le costais leis an té a cheapfar. Seoltar iarratas mar aon le Curriculum Vitae, roimh 5.i.n. ar an Aoine 18ú Lúnasa 2017 chuig: An Rannóg Acmhainní Daonna, Údarás na Gaeltachta, Na Forbacha, Co. na Gaillimhe. Teil: 091 503100 Ríomhphost: o.nicanri@udaras.ie
Is scéim phíolótach í #GRMAGaillimh chun lucht gnó na Gaillimhe a spreagadh leis an nGaeilge a úsáid go laethúil ina gcuid gnólachtaí.
Seo do sheans an samhradh seo chun ár gcathair dhátheangach álainn a chur chun cinn le trí fhrása shimplí agus tú ag plé le custaiméirí …'go raibh míle maith agat', 'lá maith agat' agus 'slán'.
Is deis iontach í seo chun fáilte chroíúil na Gaillimhe a thabhairt do chuairteoirí!
Urra an Fhulacht Fia 2017:
Faigheann Gaillimh le Gaeilge maoiniú ón gCrannchur Náisiúnta tríd an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, ó Chomhairle Cathrach na Gaillimhe agus ó Chairde Ghaillimh le Gaeilge i gcomhar le Cumann Tráchtála na Gaillimhe. Tá tuilleadh eolais ar Acht na dTeangacha Oifigiúla le fáil ag suíomh gréasáin Oifig an Choimisinéara Teanga agus i dTreoirleabhar Acht na dTeangacha Oifigiúla. Forálacha an Achta Dúirt an Breitheamh ina cinneadh atá foilsithe anois ag Seirbhís na gCúirteanna gur 'modest conclusion' é go bhfuil dualgas ar an Stát iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil.
Mar a tuairiscíodh an mhí seo caite, chinn an Breitheamh Ní Raifeartaigh go raibh an dualgas sin ann mar cheart teanga faoi Airteagal 8 den Bhunreacht.
Tá léirmhíniú cuimsitheach ar a cinneadh foilsithe anois ag an mBreitheamh agus saineolaithe dlí den tuairim gur cinneadh suntasach é a dhaingníonn stádas bunreachtúil na Gaeilge agus gur bua tábhachtach atá ann maidir le cearta teanga.
Cuireadh i leith Ó Cadhla agus beirt eile gur chaith siad péint ar roinnt comharthaí sráide i gcathair Chorcaí in 2017 mar chuid dá bhfeachtas sráidainmneacha na cathrach a athainmniú.
D'iarr foireann dlí Uí Chadhla go dtabharfaí dearbhú go raibh sé de cheart aige éisteacht a fháil ó bhreitheamh le Gaeilge.
Tá an ceart sin daingnithe i gcinneadh Uí Raifeartaigh.
Dúirt an Breitheamh ina cinneadh foilsithe gurb í an bhuncheist a bhí le freagairt aici sa chás ná an raibh aon dualgas bunreachtúil ar an Stát Breitheamh le Gaeilge a chur ar fáil sa chúirt dúiche agus má bhí cé chomh trom agus chomh leathan is a bhí an dualgas sin.
Chinn an Breitheamh go raibh an dualgas sin ar an Stát fad is a bhí sé indéanta agus réasúnta.
Dúirt sí gur chinneadh "novel" a bhí ann a leithéid de dhualgas bunreachtúil a aithint ach nach mbeadh ach tionchar teoranta aige ar imeachtaí sna cúirteanna toisc gur nós leis an stát breithiúna dátheangacha a cheapadh sa líon beag cásanna inar éilíodh a leithéid de cheart.
"Níl ann ach go ndearbhaíonn an cinneadh seo go bhfuil dualgas bunreachtúil ar an Stát i gcás an chleachtais seo," arsa an Breitheamh Ní Raifeartaigh.
Thagair an Breitheamh chomh maith ina cinneadh don dearcadh an-éagsúil a bhíonn ag muintir na hÉireann faoin nGaeilge "from passionate support through indifference to outright contempt and hostility".
Dúirt sí go mbíonn stádas bunreachtúil na Gaeilge "floating at an abstract level" os cionn scéal casta sin na Gaeilge agus dearcadh mhuintir na hÉireann ina leith.
Bíodh gur teibí go maith atá stádas bunreachtúil na teanga, ní hionann sin agus a rá, arsa an Breitheamh gur aon iarsma "quaint and aspirational" ó shaol 1937 a bhí in Airteagal 8.3 an Bhunreachta.
Daingníodh an stádas sin a thuilleadh, a dúirt sí, nuair a lorgaíodh agus nuair a fuarthas stádas don Ghaeilge san Aontas Eorpach, éileamh a bhí bunaithe ar a stádas bunreachtúil ag baile.
Lena chois sin go léir, dúirt Ní Raifeartaigh go raibh sé de cheart bunreachtúil riamh anall ag an Oireachtas an Béarla a fhógairt mar theanga na gcúirteanna, rud nach ndearnadh.
Ní hamháin, a dúirt sí, go raibh rogha déanta ag muintir na hÉireann an chéad teanga oifigiúil a dhéanamh den Ghaeilge, ach shocraigh siad gan aon athrú a dhéanamh ar an stádas sin ó 1937.
Is dá bharr sin, a dúirt an Breitheamh, gur tuiscint réasúnta nó 'modest conclusion' é go bhfuil ceart ag duine an bhrí atá le hAirteagal 8 a bhaint as agus a éileamh go gcaithfeadh an Stát go dáiríre le héileamh ar Bhreitheamh dátheangach i gcúirt dúiche.
Dúirt an Breitheamh Ní Raifeartaigh ina cinneadh freisin gur minic a fhéachtar ar dhaoine a éilíonn go n-éistfí a gcás i nGaeilge mar chancráin atá "obstructive or insincere" nach bhfuil ach ag iarraidh moill a chur lena gcás agus dua a chur ar an stár. Tá meon coitianta ann, a dúirt sí, go bhfuil Béarla chomh maith ag na daoine seo agus nach gá mar gá mar sin cásanna a éisteacht i nGaeilge.
Dúirt sí gur fhág a cinneadh gur gcaithfí an rud a rinneadh go minic cheana a dhéanamh feasta, is é sin "that someone picks up the phone or sends an email to see if a bilingual judge can take the case".
Ní haon chúram róthrom a bheadh ansin, a dúirt sí.
Dá gceapfadh muintir na hÉireann go raibh sé "undesirable that even this limited right be recognised" mar tá lánchead acu faoi Airteagal 8.3 leasú a dhéanamh ar an reachtaíocht, a dúirt an Breitheamh Ní Raifeartaigh.
Tá dualgas reachtúil ó 1924 ar an Stát breithiúna a bhfuil Gaeilge acu a chur ar dualgas go buan i gcúirteanna i ndúichí ina bhfuil ceantar Gaeltachta.
Ach seo an chéad uair a bhfuil cinneadh déanta go bhfuil dualgas ann iarracht a dhéanamh breitheamh a bhfuil Gaeilge aige a fháil d'aon chás in aon chúirt dúiche sa tír má éilítear a leithéid.
Séamas Ó Tuathail, abhcóide sinsearach, agus na habhcóidí Dáithí Mac Cárthaigh agus Pat Barrett a chuir cás Uí Chadhla i láthair san Ard-Chúirt. Colm Ó hOisín, abhcóide sinsearach, agus an t-abhcóide Tom O'Malley a ghníomhaigh thar ceann an Stáit. For the first time, this remarkable soundscape is explored by an insider-a fourth generation Clare concertina player, uilleann piper and an internationally recognized authority on Irish traditional music. Entrusted with the testimonies, tune lore, and historic field recordings of Clare performers, Gearóid Ó hAllmhuráin reveals why this ancient place is a site of musical pilgrimage and how it absorbed the impact of global cultural flows for centuries. These flows brought musical change inwards, while simultaneously facilitating outflows of musical change to the world beyond - in more recent times, through the music of Clare stars like Martin Hayes and the Kilfenora Céilí Band. D’fháiltigh mé roimh dhearbhú na Roinne Leanaí agus Gnóthaí Óige go rabhthas ag oibriú i dtreo na sprice go mbeadh an leagan Gaeilge den fhoirm dearbhaithe, ab ábhar don bhunghearán, á ghiniúint ag an gcóras do chláruithe 2015-2016. Ard-Eaglais Naomh Eoin Baiste, Norwich

Is ardeaglais Chaitliceach i Norwich í Ard-Eaglais Naomh Eoin Baiste. Tá sí suite ar Bhóthar Unthank. Tógadh í idir 1882 agus 1910 de réir pleananna a rinne Gilbert Scott, Jr. mar eaglais paróiste faoin ainm Eoin Baiste. Tógadh í ar shuíomh phríosún na cathrach.
Sa bhliain 1976 rinnedh ardeaglais di nuair a cuireadh Deoise Anglia Thoir ar bun. Tá ardeaglais amháin eile in Norwich, ceann Anglacánach. Táimid ag díriú ar an bhfeachtas a bheith feiceálach, ach go háirithe le linn Seachtain na Gaeilge agus deis a bheith againn grianghraif den ócáid a ghlacadh le scaipeadh ar an bpreas. BEOCHEIST: DEIR ANNE Enright sa réamhrá atá aici leis an Granta Book of the Irish Short Story , a foilsíodh le deireanas, if the short story is a national form it did not seem to flourish in the national language of Irish, where all the excitement, for me at least, was in the poetry. (Cuireadh réamhrá Granta i gcló san Irish Times 30ú Deireadh Fómhair 2010.) Tuigim duit faoin BBC, ach nach mbíonn an codarsnacht i gcónaí ann agus muid ag plé le dreamanna níos cumhachtaí ná muid? Má dhéanann muid gearán, déanann siad muid a cháineadh as a bheith neamhbhuíoch. Mura ndéanann muid gearán, deir siad go bhfuil gach rud go breá, dualgas comhlínte, agus seans go n-úsáidfaidh siad an clúdach as seo amach mar leithscéal gan teacht ar ais mar nach bhfuair muid ár dteanga bheag ar an teilifís cibé? Pointe eile, chomh maith, do bharúil, an mbeadh sé i bhfad ag an Tionól sula mbeadh tagairt ag aontachteoir éigin do líon suarach 400 ar lorg Acht na Gaeilge? Anois go bhfuil gearáin déanta, tá dúshlan curtha roimh an BBC, ar an laghad. Dónall Ó Braoin - Vicipéid
Dónall Ó Braoin.
Bhí Dónall Ó Braoin, nó Dan Breen (11 Lúnasa, 1894 – 27 Nollaig, 1969) ina throdaí saoirse agus ina pholaiteoir d'Fhianna Fáil. Cuimhnítear é mar dhuine amháin a bhí páirteach sa luíochán a chuir tús le Cogadh na Saoirse in Éirinn.
Toghadh an Braonach ina Theachta Dála níos déanaí, agus chaith sé an seal ar fad idir na blianta 1932 agus 1965 ina shuí i nDáil Éireann.
Rugadh an Braonach, nó Dan Breen, mar a thugtaí air as Béarla, do lánúin feirmeoirí ar an tSulchóid Bheag i gCo. Thiobraid Árann. Fuair sé oideachas san áit chéanna sula ndeachaigh sé leis an bpláistéireacht mar shlí beatha. Ina dhiaidh sin, bhí sé ag obair ina fhear líne don Great Southern Railway.
Chuaigh an Braonach sna hÓglaigh sa bhliain 1914. Ar an 21 Eanáir 1919, an lá céanna ar tháinig an chéad Dáil le chéile i mBaile Átha Cliath, bhí an Braonach páirteach i luíochán ar an tSulchóid Bheag. Faoi cheannas Sheáin Uí Threasaigh, d'ionsaigh dornán d'Óglaigh díorma de shaighdiúirí dubha a bhí díreach ag seoladh lasta ábhair phléasctha go dtí cairéal na háite. Fuair beirt saighdiúirí dubha bás sa teagmháil. Is gnách glacadh leis gurbh é an cath seo a chuir tús le Cogadh na Saoirse in Éirinn.
Bainis : An Braonach ina shuí lena bhean, Brigid Malone. Ina sheasamh: Sean Hogan agus Áine Malone
Le linn an chogaidh, gheall na Gaill duais deich míle punt d'aon duine a chimeodh an Braonach. Mar sin féin, bhí sé in ann é féin a chur i gceannas ar chuid mhór de na hÓglaigh. Ábhar scéalaíochta agus seanchais is ea a chrógacht mar Óglach.
Nuair a bhí an dá chogadh - Cogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad - thart, vótáladh isteach ar an Dáil é sa bhliain 1923, mar phoblachtach a bhí in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh.
Dan Breen (ina shuí), Sean Hogan agus Ned O'Brien i Chicago, 1ú Eanáir 1922 is cosúil
Sa bhliain 1924, d'fhoilsigh an Braonach leabhar faoin am a chaith sé ina threallchogaí, My Fight for Irish Freedom. Ní raibh sé féin ina scríbhneoir maith, ach fuair sé cuidiú óna chara, Somhairle Ó Fathaigh, arbh é deartháir Phroinsias Uí Fhathaigh é.
Cuireadh Gaeilge ar an leabhar freisin, agus tháinig an t-aistriúchán i gcló faoin teideal Ag Troid ar son na Saoirse.
Sa chéad olltoghchán sa bhliain 1927, chaill an Braonach a shuíochán Dála, agus chuaigh sé go Meiriceá. Nuair a tháinig sé ar ais, d'éirigh ní b'fhearr leis, agus fuair sé a shuíochán ar ais i dtoghchán na bliana 1932.
Chaith an Braonach an chéad tríocha bliain eile ina Theachta Dála do Thiobraid Árann. D'éirigh sé as sa bhliain 1965 le dul ar pinsean. Shíothlaigh an Braonach i mBaile Átha Cliath, ceithre bliana ina dhiaidh sin. Feis Chonnacht | ainm.ie
Conradh na Gaeilge ►
Feis Chonnacht
Tugadh léirithe eile dó gan mhoill: ag Feis Chonnacht (idem 27 Lúnasa 1904); ag Oireachtas 1905; i gCarna (idem 20 Eanáir 1906); léiriú Scoil Haverstock Hill i mí Bealtaine 1906 (Conradh na Gaeilge i Londain 1894-1917, 1989 le Donncha Ó Súilleabháin); ag Feis Chonnacht sa Spidéal (An Claidheamh Soluis 3 Meán Fómhair 1910); léiriú Chraobh an Spidéil ag Oireachtas 1913 (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin)
Ó BROIN, Tomás (1909–2000)
Faoi 1927 bhí sé ina bhall deChonradh na Gaeilge sa chathair, agus i gcomórtas litríochta Fheis Chonnacht bhuaigh sé duais le halt ar scríbhneoirí Chonnacht
Bhí a uncail Cathal ina rúnaí ag Feis Chonnacht i 1908; faoi 1917 bhí sé ar dhuine díobh sin a bhí ag tacú le Pádraic Ó Conaire [B2] chun An Ridireacht Liteartha a bhunú d'fhonn cabhrú leis an scríbhneoireacht Ghaeilge (An Claidheamh Soluis 21 Aibreán 1917). Níor thosaigh Eoghan ar an nGaeilge a fhoghlaim go raibh sé 13 bliain d'aois nuair a d'fhreastail sé ar rang oíche ar feadh sé mhí sula ndeachaigh sé go meánscoil na mBráithre Críostaí, Cathair na Mart, i 1922; ní raibh aon Ghaeilge ag múinteoir Scoil Lainn Chille
Bhuaigh sí duaiseanna ag Feis Maitiú freisin agus ag Aonach Tailteann, Feis Chonnacht agus Feis Luimnigh
Theastaigh ó Bhord Bardachta Dhlí na mBocht go mbrisfí as a phost séiplínigh é agus go gcaithfí san abhainn é! Ag cruinniú a tionóladh i gClár Chlainne Mhuiris chun Feis Chonnacht a eagrú d'fhéach an Canónach Ó Maicín chuige nach dtoghfaí Hannay mar bhall coiste
D'eagraíodh sé feis bhliantúil sa pharóiste agus bhí ina bhall de choiste Fheis Chonnacht—ina rúnaí i 1907—agus de Dháil Chonnacht
Scríobh sé stair an pharóiste. Nuair a labhair sé ag Feis Chonnacht dúradh in An Claidheamh Soluis : 'Scaoil an tAthair Uaitéar as Gleann na Madadh óráid mhaith chiallmhar uaidh i nGaeilge
Bhí sé ina ollamh cúnta i gColáiste Chonnacht sa Spidéal i 1910 agus ina bhainisteoir stáitse ag Feis Chonnacht Tá OÉ Gaillimh tiomanta an tionchar atá aige ar an timpeallacht a laghdú a oiread agus is féidir d’fhonn é a chaomhnú ar mhaithe le glúnta an lae inniu agus na glúnta atá le teacht. Bhain Aileen a céim altranais amach in Ollscoil na hÉireann Gaillimh sula ndeachaigh sí ag obair in Ospidéal Choláiste na hOllscoile, Gaillimh. Tá roinnt taighde againn a léiríonn … Deir Lyddy agus í ag cur síos ar ortagrafaíocht na Gaeilge a roinneann tréithe le teangacha ceilteacha eile, deir sí: Díomá léirithe faoi chinneadh fáil réidh le scrúduithe cainte do dhaltaí GCSE agus A-Leibhéal – Tuairisc.ie
Dúradh gur glacadh an cinneadh fáil réidh leis na scrúduithe cainte do 2022 mar go rabhthas ag iarraidh go mbeadh níos lú scrúduithe ag daltaí de dheasca phaindéim an Covid-19
Dé Céadaoin, Meitheamh 2 2021 ag 5:36 am
Tá cáineadh déanta ar chinneadh fáil réidh le scrúduithe cainte do dhaltaí iarbhunscoile i dTuaisceart Éireann an bhliain seo chugainn.
D'fhógair an Chomhairle Curaclaim, Scrúdúcháin agus Measúnaithe (CCEA) an tseachtain seo caite go raibh an teanga labhartha le baint den mheasúnú in 2022.
Fágann an cinneadh sin nach mbeidh ar dhaltaí atá ag staidéar na Gaeilge, ná teangacha eile, scrúdú cainte a dhéanamh mar chuid de scrúduithe GCSE, AS agus A-Leibhéal.
Dúradh gur glacadh an cinneadh de bharr an tionchair a bhí ag paindéim an Covid-19 ar an scolaíocht agus go rabhthas ag iarraidh go mbeadh níos lú scrúduithe le déanamh ag daltaí an bhliain seo chugainn.
Cuireadh scrúduithe GCSE agus A-Leibhéal 2020 agus 2021 ar ceal de thoradh na paindéime agus gráid ríofa a bronnadh.
Tá díomá faoin chinneadh fáil réidh leis na scrúduithe cainte léirithe ag an eagraíocht An Gréasán, a dhéanann ionadaíocht ar son múinteoirí iarbhunscoile Gaeilge ó thuaidh agus ó dheas.
Deir An Gréasán gur cinneadh "contráilte" agus "gearr-radharcach" atá déanta ag an CCEA, cinneadh a théann, dar leo, i gcoinne an dea-chleachtais bhunúsaigh maidir le foghlaim an dara teanga.
Dúirt Réamonn Ó Ciaráin, ball de An Gréasán agus Stiúrthóir Oideachais le Gael Linn, gur cheart don CCEA athmhachnamh a dhéanamh ar an gcinneadh fáil réidh leis na scrúduithe cainte.
Deir sé gur chóir a chinntiú go mbeadh "an deis cheart ag daltaí a scileanna labhartha a fhorbairt sa chomhthéacs teangeolaíochta ina maireann muid". Dar leis go gcaithfidh an Chomhairle Curaclaim, Scrúdúcháin agus Measúnaithe níos mó a dhéanamh chun "níos mó daltaí a mhealladh i dtreo teangacha". Deir Ó Ciaráin go "léiríonn an cinneadh labhairt na teanga a bhaint den mheasúnú easpa tuisceana maidir leis an chur chuige is fearr a oibríonn do theagasc agus d'fhoghlaim teangacha".
An fómhar seo caite, cháin An Gréasán cinneadh an CCEA gan aon athrú a dhéanamh ar shiollabais GCSE ná A-Leibhéal na Gaeilge, cé go raibh leasuithe déanta ar fhormhór na gcúrsaí eile.
Dúradh ag an am nach raibh "cothrom na Féinne" á fháil ag daltaí a bhí ag staidéar na Gaeilge agus go gcaithfí laghdú a dhéanamh ar an ualach oibre a bheadh ar dhaltaí agus ar mhúinteoirí Gaeilge.
Ní sásta atáthar leis an gcéim atá glactha anois ag an CCEA chun an t-ualach oibre sin a laghdú.
Dúirt Dessie Tennyson, ball de An Gréasán agus Ceann Roinne i dTeagasc na Gaeilge, go raibh tábhacht ar leith ag baint leis an teanga labhartha agus go raibh gnéithe eile den churaclam a bhféadfaí gearradh siar orthu.
"Is cóir an deis a chur ar fáil do na daltaí forbairt a dhéanamh ar an mhuinín s'acu i labhairt na teanga agus iad ag forbairt a scileanna éisteachta agus scríbhneoireachta de réir a chéile.
"B'fhearr linne go mbainfí an litríocht/scannáin ag AS agus A-Leibhéal agus laghdú a dhéanamh ar líon na gcomhthéacsanna foghlama ag GCSE. Tá cumhacht na teicneolaíochta feicthe againn ar fad le linn srianta Cóivid-19 agus creidim gur cinnte go dtiocfadh leis an CCEA ardán oiriúnach a aimsiú le scrúduithe labhartha a sholáthar. Níl sé rómhall ag an CCEA éisteacht le buarthaí bailí na múinteoirí agus an cinneadh seo a chur ina cheart," a deir Tennyson. Tá an Phláinéadlann iontach gníomhach ag cur na Gaeilge chun tosaigh agus tá roinnt clár ar fáil do pháistí trí Ghaeilge. Tá gach iarracht á déanamh ag an gcoiste chun teagascóirí feadóg stáin agus iománaíochta le Gaeilge a earcú chun cur leis an churaclam ceoil agus corpoideachais. Bhronn Príomhoide Coláiste de hÍde Deiric Mac An Bhaird, Dalta na Bliana Choláiste de hÍde 2016 ar Ruth Báille bliain 6 an tseachtain seo chaite ag Oíche Bhronnadh bliain a sé sa choláiste. Ghuí Deiric gach rath ar bhliain a sé san Ardteistiméireacht agus sa todchaí. Dúirt sé go mbeadh siad in chailiúint mór […] Is deacair idirdhealú a dhéanamh idir polasaí Rialtas na Breataine agus polasaí an DUP i leith na Gaeilge, dar leis an iar-aire airgeadais Máirtín Ó Muilleoir. October 2016 - Tobar Dhuibhne
Cad is Plean Teanga ann?
Tá cloiste ag gach duine ag an bpointe seo fén bplean teanga don Ghaeilge sa dúiche seo. Eiseofar an plean teanga ag deireadh na bliana seo, mar sin, tá sé tábhachtach tuiscint chruinn bheith againn ar cad is plean teanga ann. Anseo tugtar freagra achomair ar an gceist sin: Cad is plean teanga ann?
Bíonn orainn go léir pleanáil a dhéanamh gach lá, ó phleanáil do bhéilí, do laetha saoire go pleanáil do oideachas ár gcuid leanaí. Ní mór pleanáil a dhéanamh do theangacha chomh maith céanna. Fiú i gcás na mórtheangacha domhanda ar nós an Bhéarla agus na Spáinnise, bíonn pleanáil leanúnach ar siúl maidir le téarmaí nua a chumadh do réimsí mar theicneolaíocht, ríomhaireacht agus leigheas nuair a chruthaítear rud nua.
Sin atá ag tarlú i gcás na Gaeilge anseo. Tá gá le plean a chur le chéile chun go mairfidh an Ghaeilge mar theanga phobail agus i dtreo is go mbeidh líon na daoine a úsáideann go laethúil í ag fás de shíor. Sin an chúis gur leag Acht na Gaeltachta 2012 próiseas pleanála teanga amach don Ghaeltacht. Faoin Acht seo, tá na ceantair Ghaeltachta ag cur plean teanga le chéile.
Tá an próiseas seo ar siúl i gCorca Dhuibhne le tamall anuas. Reachtáladh fócasghrúpaí le páirithe leasmhara agus sainíodh spriocanna atá le baint amach tríd an bplean. Beidh tréimhse cuíosach fada chun na spriocanna sin a chur i bhfeidhm agus muna bhfuil ag éirí linn an sprioc a bhaint amach, beidh deis againn an sprioc a athrú nó sprioc eile a chur ina háit. Murab ionann agus pleananna eile a scríobhadh go dtí seo, is é an pobal féin atá ag cur an plean seo le chéile. Níl ann do theanga ná do phlean gan phobal. Déan deimhin de breis eolais a fháil fén bplean agus bíodh ionchur agat ann más suim todhchaí na teanga.
An Dr Muiris Ó Laoire
Institiúid Teicneolaíochta Thrá Lí, Trá Lí, Co. Chiarraí.
Stáitsiú 'Cailleacha a' Dúna'
25 Meán Fómhair 2016
Ó chnuasaigh scéalta Pheig Sayers, Bhab Feirtéar, Nell Ní Mhurchú, agus Nóra Ní Shéaghdha an scéal Cailleach an Dúna. Cuireadh an scéal inár láthair ar stáitse i rith Cheiliúradh an Bhlascaoid 2016. Bhí an cur i láthair seo á stiúradh ag Marina Ní Dhubháin agus an tAthair Tomás Ó hÍceadha a bhí ina chomhairleoir aici. Tá taithí againn ar ardchaighdeán aisteoireachta Aisteoirí Bhréanainn ach bhíodar níos fearr ná riamh an babhta seo, agus tá moladh speisialta ag dul do Bhríd Criomhthain. Cuireadh go mór leis an gcur i láthair mar gurbh í an ceoltóir aitheanta Máire Bhreathnach a chóirigh an ceol agus gurbh é an sárcheardaí Billí Mag Fhloinn a dhein an dearadh. Dar leis an gclár bhí "stáitsiú spleodrach" romhainn amach. Níor leor an cur síos sin áfach, mar bhí i bhfad níos mó ná sin i gceist. De ghnáth, agus na soilse á múchadh, bíonn gach súil dírithe ar an stáitse. Sa chás seo, tumadh díreach isteach sa dorchadas sinne, dorchadas agus doircheacht agus gach a bhaineann leo, eagla, piseogacht agus amhras. Sa dorchadas, agus cluas ghéar le héisteacht againn, do chualamar naomhóg ag imeacht, rithim bhuillí na maidí rámha ag éirí níos laige de réir a chéile. Leath tost uaigneach an oileáin iargúlta ar fud na hamharclainne agus bhraitheas féin go rabhas tréigthe. Idir ciunás agus dorchadas, díríodh na céadfaí ar a raibh ag titim amach mórthimpeall orainn, agus ansin, ón saol eile ansin thall, bhris sraith guthanna an tost bagrach. Ba le Peig Sayers, Bab Feirtéar, Nell Ní Mhurchú agus Nóra Ní Shéaghdha na guthanna agus iad ag insint a leaganacha scéalta dúinn ón uaigh.
Solas luaineach chugainn ansin, agus tháinig na cailleacha ón scéal inár láthair, mascanna orthu, gruaig raifia síos go talamh orthu, agus iad ag luascadh a gcolann anonn is anall.
Fágadh sceimhlithe sin do réir mar a bhí an scéal á nochtadh aiges na mná, ach, mar a dúirt Bab Feirtéar, "brostaíonn airc intleacht". Agus is ann a bhí bun agus barr an léiriú nua-aimseartha seo. Tharraing an cur i láthair seo isteach i nguairneán mothúchán sinne, trí úsáid an-éifeachtach abhaint as trealamh nua-aimseartha, fuaimeanna, soilsiú iontach agus taifid na scéalaithe. Coiméadadh ar bís sinn le dord agus le rithim agus gluaiseachtaí na gcailleacha. Bealach núalaíoch a bhí sa léiriú seo chun an seanscéal béaloidis a bhfuil cur amach ag daoine air ar fud na tíre seo, chomh maith leis an teachtaireacht atá ann maidir le conas dul i ngleic lena gcuireann sceimhle orainn, a chur os comhair lucht féachana an lae inniu. D'éirigh leis an stiúradh sinn a shá fé chraiceann an scéil go putóga, don chuid fho-chomhfhiosach den intinn, láthair inar féidir linn bualadh lenár sinsir.
Cáit Uí Righin
Folúntas do Chúntóir Teanga do Scoil Naomh Gobnait, Dún Chaoin.
Gaelainn Líofa/Taithí/Cáilíocht FETAC.
Seol CV reatha faoin Aoine, 21 Deireadh Fómhair 2016 go dtí:
Post: Cúntóir Teanga, Oidhreacht Chorca Dhuibhne, Lárionad Gaeilge agus Gaeltachta, Baile an Fheirtéaraigh, Trá Lí, Co. Chiarraí.
Breis Eolais: eolas@cfcd.ie / 066 91 56100
Tá an post seo á mhaoiniú ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta.
B'fhéidir gur duine tusa go bhfuil an Ghaelainn ar do thoil agat, ach nach raibh aon deis agat go dtí seo puinn léitheoireachta nó staidéir a dhéanamh ar shaibhreas litríochta na dúthaí seo. Seo é do sheans anois!
Cuirfear tús le Gearrchúrsa ar Litríocht Chorca Dhuibhne i mBaile an Fheirtéaraigh ar an Aoine an 14ú Deireadh Fómhair chun blaiseadh a thabhairt don bpobal ar ghnéithe éagsúla de scríbhneoireacht na háite seo.
Sé cinn de léachtaí a bheidh i gceist tráthnóntaí Dé hAoine mar a mbeidh léargas le fáil ar luathfhilí Chorca Dhuibhne, ar fhilí comhaimseartha, ar an mbéaloideas agus ar scríbneoirí próis an cheantair agus mar sin de. Beidh léachtóirí aitheanta i mbun na gcainteanna ar nós an Dr. Tadhg Ó Dúshláine, an Dr. Tomás Ó Murchú, agus an Dr. Ríonach Uí Ógáin.
Cuirfear tús leis an gcéad léacht ar an 14ú Deireadh Fómhair idir 7.00-9.30 p.m. agus is féidir clárú don gcúrsa an oíche sin chomh maith. Tá an cúrsa á reachtáil ag Oidhreacht Chorca Dhuibhne i gcomhar le Coláiste na hOllscoile Corcaigh agus beidh sé ar siúl sa Lárionad Gaeilge agus Gaeltachta i mBaile an Fheirtéaraigh. €100 costas an chúrsa.
Breis Eolais: nó eolas@cfcd.ie / 066 91 56100
Cuirfear tús leis an seisiún cainte arís maidean Dé hAoine, an 14ú Deireadh Fómhair ag Díseart sa Daingean óna 11.30 – 1.00.
Dátaí eile don nDialann
Tionól Oidhreacht Chorca Dhuibhne ag Oireachtas na Gaeilge, Cill Airne. 11.00 Déardaoin 3 Samhain Maidin Chaife le Micheál Toose Mac Gearailt Óstán Brehon 10.00 Dé hAoine Siúlóid Staire le Seán Ó Dálaigh (ó Halla an Bhaile). www.oidhreacht.ie / Facebook .
An Fhéile Bheag Filíochta Baile an Fheirtéaraigh 11-13 Samhain Gach eolas ag www.anfheilebheagfiliochta.com
Beidh Cluichí & Spórt do leanaí Chorca Dhuibhne ar siúl i Halla na Feothanaí óna 5.00 – 7.00 ar an 31ú Deireadh Fómhair. Is í an Ghaelainn teanga na hócáide. Tá eolas air ag Máirtín Ó Murchú in Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge: tús an athréimnithe, 2001, in Gníomhartha na mBráithre, 1996 in eagar ag Micheál Ó Cearúil, in Edmund Ignatius Rice and the Christian Brothers, 1926 le Bráthair Críostaí, agus in A tree is planted: the life and times of Edmund Rice le Michael Columba Normoyle [B8: 258b]. Faigheann Lá na Máthar an chuid is mó de na hype, ach cad atá le déanamh le Daid ar a lá mór? Seo iad a. .. (2008) Territories of Desire: Words and Music in the Irish Language Ó Laoire, L. (2008) Territories of Desire: Words and Music in the Irish Language In: A New View of the Irish Language. Dublin: Cois Life. [Details] Ar an 31 Iúil 1915 d'fhág Pádraig Mac Piarais slán ag Scoil Bhriocáin, i gceantair Ros Muc don uair dheiridh agus thug a aghaidh ar Bhaile Átha Cliath ar an traein chun freastal ar shochraid Uí Dhonnabháin Rosa. I bpóca a sheaicéid aige bhí ceann de na hóráidí is aitheanta agus is spreagúla a tugadh sa tréimhse réabhlóideach sin agus a chuir an Piarsach os comhair an náisiúin mar cheann de cheannairí an fheachtais.
Clár na Scoile 31 Iúil 2015
10r.n. Clárú (Tae & Caifé)
10.30 Ardú Brat na hÉireann – CathaoirleachChontae na Gaillimhe, An Comhairleoir Peter Roche
10.40 Fáiltiú – Páid Ó Neachtain, OifigeachForbartha Gaeilge, Comhairle Chontae naGaillimhe.
Cur in aithne Aíonna Speisialta na Scoile
10.50 Aitheasc Oscailte na Scoile - An tOllamh Gearóid Ó Tuathaigh
11.20 'An Piarsach i Ros Muc' - Seosamh Ó Cuaig
12.00 Fealsúnacht Oideachais an Phiarsaigh - An Dr Ciarán Ó Coigligh
12.40 Cearta Teanga: Fís don Todhchaí - Rónán Ó Domhnaill, An Coimisinéir Teanga
13.10 Díospóireacht agus Plé Oscailte ar théamaí na Scoile
13.30 Lón
14.30 Cur síos ar Thogra Ionad Cuairteoirí an Phiarsaigh
14.45 Siamsaíocht Chultúrtha ag Teach an Phiarsaigh (ag brath ar aimsir)
• Amhráin Sean-Nóis, Damhsa ar anSean-Nós, Filíocht
• Athchruthú ar Óráid an Phiarsaighar Shochraid Uí Dhonnabháin Rosa
16.00 Cumann Staire Ros Muc - Siúlóid go Cnocán na Móna agus nochtadh leacht chuimhneacháinag an dornálaí clúiteach Seán Ó Mainnín
*Déanfaidh RTÉ Raidió na Gaeltachta craoladh beo ar angclár Idir Dhá Shéasúr
ó Ros Muc ó 9.15rn go 10.15rn in onóir na hócáide
ón gClaíomh Solais 1915
Is i Ros Muc a scríobhadh an óráid spreagúil cháiliúil sin sa teachín samhraidh a thóg an Piarsach ar an Turloch. "Do hiarradh orm-sa labhairt indiu ar son a bhfuil cruinnighthe ar an láthair so agus ar son a bhfuil beo de Chlannaibh Gaedheal, ag moladh an leomhain do leagamar i gcré annso agus ag gríosadh meanman na gcarad atá go brónach ina dhiaidh...."
Tá aistriuchán go Gaeilge den oráid go leir le fáil anseo ag Leabhra Feabhra.
Bheartaigh Comhairle Chontae na Gaillimhe mar chuid do Chomóradh Céid Éirí Amach 1916 tús a chuir lena gclár comórtha céid i Ros Muc agus tá Scoil Samhraidh an Phiarsaigh á bhunú i mbliana chun comóradh a dhéanamh ar Phádraig Mac Piarais agus le ábhair bainteach le fís an Phiarsaigh don Ghaeilge agus do chothú na teanga a chíoradh. Áireofar ansin An Ghaeltacht, An Ghaeilge, Cearta, Cultúr, Oideachas, Litríocht agus eile.
Pádraig Mac Piarais (1879-1916)
Thosaigh Pádraig Mac Piarais ag cur suime i gcultúr nahÉireann agus é ina dhéagóir. In 1898 rinneadh comh-alta den Phiarsach ar Choiste Feidhmiúcháin Chonradhna Gaeilge. Bhain sé céim amach san Ollscoil Ríoga in1901, céim sna Dáin agus sa Dlí. Bhíodh an Piarsach agscríobh go seasta agus d'fhoilsigh sé cuid mhór saothari nGaeilge agus i mBéarla. Ceapadh ina eagarthóir é arpháipéar nuachta Chonradh na Gaeilge, An ClaidheamhSoluis.
Chreid sé go láidir san oideachas agus bhunaighsé dhá scoil, Coláiste Éanna agus Coláiste Íde, a bhídírithe ar oideachas trí Ghaeilge do pháistí na hÉireann.Bhí an Piarsach ar dhuine de bhunaitheoirí na nÓglachagus bhí sé páirteach i gcumadh Forógra na Poblachta. Bhí sé in Ard–Oifig an Phoist le linn an Éirí Amach, áit a raibh sé ina Phríomh-Cheannfort ar fhórsaí na hÉireann.
Scoil Bhriocáin, AnGortMór, RosMuc.
Tá stair fhada ag Scoil Bhriocáin ag dul siar go dtí 1873. Bhí Pádhraic Ó Conghaile ina Phríomhoide i seanscoil an Ghoirt Mhóir i dtús an chéid seo caite. Ba é ba chúis le Pádraig MacPiarais a thabhairt go Ros Muc an chéad lá riamh sa mbliain1903. D'iarr Pádhraic Ó Conghaile ar Chonradh na Gaeilge duine a chur anuas as Bleá Cliath le scrúdú a chur ar lucht rang oíche a bhí le bheith ina múinteoirí Gaeilge ina dhiaidh sin. Ba é an Piarsach a tháinig agus a choinnigh ag teacht mórán chuile shamhradh as sin go 1915. Chaitheadh an Piarsach go leor dá chuid ama i Scoil an Ghoirt Mhóir ag éisteacht leis na daltaí ag Gaeilgeoireacht.
Cúis áthais d'eagraithe na Scoile go m beidh gar-iníoneacha le Pádhraic Ó Conghaile - Phil Uí Leathleabhair agus Máire Barnard - i láthair le linn na Scoile.
Teachín beag athchóirithe é seo a bhfuil a aghaidh amach arna lochanna draíochtacha agus ar shléibhte Chonamara. Bhain Pádraig Mac Piarais úsáid as mar theach samhraidh agus mar scoil samhraidh dá dhaltaí as Scoil Naomh Éanna i mBaile Átha Cliath. Dódh an teachín le linn Chogadh na Saoirse ach ath-chóiríodh an taobh istigh de, áit a bhfuil taispeántas anois ann. Thosaigh obair i Samhradh 2015 ar thógail ionad cuairteoirí le h-ais Thí an Phiarsaigh atáthar ag súil a bheith críoch-naithe faoi Shamhradh 2016.
Déan cinnte go gcláraíonn tú le freastal ar Scoil Samhraidh an Phiarsaigh 2015 trí ríomhphost a sheoladh chuig gaeilge@cocogaillimh.ie.
Posted by Eoin Ó Riain at 4:23 AM
Labels: An Coimisinéar Teanga, An Ghaeltacht, Comhairle Chontae na Gaillimhe, Conamara, Pádraig Mac Piarais, Seosamh Ó Cuaig Labhraíonn Thomas ar bheo-chuimhní cinn atá aige ar Dhún na nGall, agus é ag dul ar shiúlóidí fada ar feadh imeall an uisce in éineacht lena athair. Cionn Sáile

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é Cionn Sáile (Béarla: "Kinsealy", "Kinsaley" go hoifigiúil). Dar le daonáireamh 2016, bhí 6,643 duine ina gcónaí ann. Madison Smartt Bell, Michael Cunningham, Dave Eggers, Richard Ford, Aleksandar Hemon, Jonathan Lethem, George Saunders, agus Joanna Scott ar glacadh agus diúltú. Tá an leagan úr de leabhar iomráiteach an tSeabhaic Jimín Mháire Thaidhg le seoladh amárach i mBéal Feirste.
Seoladh an leabhar seo in ionaid éagsúla ar fud na tíre roimhe seo, agus tugadh aitheantas do Jimín ag ócáid in Áras an Uachtaráin.
Go raibh maith agaibh as an tacaíocht seo Tuairisc.ie – Is iontach seo dúinne An tSnáthaid Mhór inniu go háirithe agus an seoladh ann amárach ar 1 sa Chultúrlann! Agus ar mhaithe leis an taifead, tá Acht Teanga sa Bhreatain Bheag agus in Albain agus ní gá i gceachtar den dá thír sin go mbeadh Gaeilge ag duine chun jab a fháil. Tugadh léargas dúinn ar dhearcadh an Rialtais i leith na Gaeltachta inniu nuair a ghairm an Taoiseach, Brian O Cómhainn, cruinniú mullaigh daon aisínteacht stáit deag a bhionn ag plé le cursaí fostaíochta. De réir na tuairisce seo san Irish Times, bé an sprioc a bhí ag dTaoiseach, de réir mar a nocht sé ag an gcruinniú; I gceantar Shliabh gCua in iarthar Chontae Phort Láirge is i gceart lár na nDéise sea rugadh Pádraig Ó Miléadha i 1877. Tógadh ag a sheanathair, Muiris, é. Focal Beárla ní raibh ag Muiris ach mar sin féin, nuair a chríochnaigh Pádraig a scolaíocht sa scoil náisiúnta áitiúil ní raibh léamh ná scríobh na Gaeilge aige. Dfhoghlaim sé féin na scileanna seo áfach is é fós ina dheagóir ina áit dhúchais fhéin.
Timpeall 1903 dfhág sé Éire is lonnuigh sé i gClydach, baile beag i gceantar tionscalaíochta i gceantar Abertawe (Swansea). Fuair sé post ainsin i monarcha nicile Mond, phós sé bean ó na Déise is saolaíodh leanaí dóibh. Bhí an Bhreatnais an-láidir i gClydach sna laethanta úd roimh an Chéad Chogadh Domhanda agus bhí roinnt éigin den teanga ag na leanaí, amhráin ach go háirithe.
Is sa Ghaeilge, áfach, a bhí dúil Phádraig i gcónaí agus ghlac sé páirt go fonnmhar in obair an Chonartha (Conradh na Gaeilge) i measc na ndeoraithe as Éirinn. Níor sheachain sé an pholaítíocht ach oiread agus um 1914 bhí sé páirteach in Óglaigh na hÉireann a raibh cathlán acu le geall le 100 baill go gníomhach sa cheantar. Inis Mór, Lúnasa 28, 1896
Baile Átha Cliath, Meán Fómhair 7, 1984
Margaret Barrington (en)
scríbhneoir scripte scannáin, scríbhneoir, úrscéalaí agus drámadóir
nm0641018
Tá an Liam and Tom O'Flaherty Society bunaithe, a eagraíonn "Féile na bhFlathartach" gach bhliain in Inis Mór. Tá suíomh acu ar facebook a thugann eolas agus tuairiscí ar na h-imeachta sa chumann.
Rugadh an Flaitheartach ar an 28 Lúnasa 1896 i nGort na gCapall in Árainn. Chuaigh sé ar Coláiste Charraig an Tobair i gContae Thiobraid Árann agus ar Choláiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath, agus ansin ar Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, cé nárbh fhada ann é. Chuaigh sé in arm Shasana sa Chéad Chogadh Domhanda, ach cuireadh as an líne é mar go raibh 'shell shock' air. Rinne sé roinnt mhaith taistil ar an mór-roinn ina dhiaidh sin. Níos deireanaí thainig lé aige leis an gCumannachas agus bhí sé páirteach in agóid shóisialach sa Rotunda i mBaile Átha Cliath, rud nár mhair ach cupla lá. Chuaigh sé chun Stáit Aontaithe Mheiriceá ina dhiaidh sin, áit ar mhol a dheartháir Tom dó dul i mbun pinn, rud a rinne se i dtús báire d'iris Chumannach a bhí Tom a chur in eagar.
Bhain sé an-cháil amach ó na fichidí amach air mar scríbhneoir ghearrscéalta agus úrscéalta. Scríobh sé roinnt filíochta freisin.
Ar na úrscéalta a scríobh sé tá Famine, The Black Soul, Return of the Brute, The Informer, The Assassin, The Martyr, Land, The Pilgrim, Insurrection, The Wilderness, Thy Neighbour's Wife, Mr Gilhooley, agus Skerritt.
Cuireadh trí leabhar beathaisnéise leis i gcló: I went to Russia, Two Years of my Life, agus b'fhéidir an ceann is suimiúla acu, Shame the Devil.
Scríobh sé a lán gearrscéalta lena chois sin. Orthu sin tá Spring Sowing, Two Lovely Beasts agus cnuasaigh éagsúla eile, mar aon le cnuasach Gaeilge, Dúil. Cheana féin i mbliana, eisíodh leaganacha Gaeilge de na hamhráin 'Follow Your Fire' leis an mbanna ceoil Éireannach Kodaline agus 'Teenage Dirtbag' le Wheatus, banna ceoil as Stáit Aontaithe Mheiriceá a bhfuil gaol ag a mbaill leis an tír seo. Cuirfear fáilte faoi leith roimh iarratais ó scoileanna i gceantair faoi mhíbhuntáiste a dhéanann an-dul chun cinn maidir leis an nGaeilge labhartha le linn na bliana acadúla. Is iad Oireachtas na Gaeilge, i gcomhar le Comharchumann Mhic Dara, atá ag cur an taispeántais i láthair agus beidh an 26 grianghraf le feiceáil feasta sa Chrompán ar an gCeathrú Rua. Duine ar bith díobh sin ar chuir mé caidéis orthu, ní bheadh a fhios agam nach le bean nó fear Gaeltachta a bhí mé ag comhrá: ba shlán gach caol agus leathan acu, gach fada agus gearr, gach séimhiú agus urú. Féach ar › Ceoltóir › Údar › Foilsitheoir › Is ceoltóir, múinteoir agus tionscnóir í Karen Ryan agus í sáite i ndomhan an cheoil Ghaelaigh.‘ Maidhc Dainín from Carrachán in the West Kerry Gaeltacht was an acclaimed author, musician, singer, and much-loved and respected Gaeltacht man, who passed away suddenly at the end of August. Family and friends will remember him in the special programme to be broadcast live from Killarney on Thursday 31 October at 12.08 pm. Ba í Maeve Kyle í féin, an chéad lúthchleasaí as Éirinn a ghlac páirt sna Cluichí Oilimpeacha, an bhean a chuir an oiread oilc ar an té a scríobh an litir. Seo cuid de na filí a scríobh Dánta Grá - Seatrún Ceitinn, Piaras Feirtéir, Mánas Ó Domhnaill agus Gearóid Mac Gearailt. Is é an rud atá gár lot agus gar gcoimeád siar acht ná fuilimíd ag déanamh úsáid dár dteangaidh féin chum gach éan-tsaghas gnótha do chur i gcrích. Labhraimís Gaedhilg leis na leanbhaí scoile, múinimís ealadhna is eile dóibh tríd an nGaedhilg, is annsoin is gairid an mhoill go mbeidh Éire Gaedhealach amuigh s amach. Beo! - Lucht Dearóil an tSaoil Fódlaigh agus an tSaoil Bhraonaigh
Uachtarán an Iarthair
An tÓrmach Ian Paisley
An tIar-Thaoiseach, Bertie Ó Hernia
An Sciathán Leathar Ó Keefffe
Bhíodh Éamonn Ó Doornail againn ar feadh tamaill; ansin bhí Caoimhe Ní Lion againn ar feadh
tamaill bhig; bhí Leamh Ó Cuinneagáin againn ar feadh cúpla uair an chloig; agus ar na saolta deireanacha seo, tá Balor ag fáil litreacha forbhannacha ón Dochtúir Seosamh Mac Muirí, ag áitiú air gan aon tagairt a dhéanamh dó féin nó d'eagarthóir sealadach ar bith eile, agus ag bagairt batrála ar Bhalor bocht caoch dearóil má dhéanann sé amhlaidh. Dar ndóigh, tá a fhios ag madraí an bhaile go bhfuil Seosamh Mac Muirí gaolta leis an Slua Muirí – an scaifte sin a thug cead a gcinn do na hallúraigh allta alltaracha maoin mhara mhuintir na hÉireann a chur ar neamhní; agus tá an Muiríoch seo (i gcead do mhuintir álainn aoibhinn Iarthar Chiarraí) ag scriosadh scríbhinní scríbhneoirí Beo Ar Éigean ar an dóigh chéanna. Leanfaidh Balor ar aghaidh go gasta anois, ar scor ar bith, ar eagla go n-éireodh an Muirín, nó an Muiríoch, nó an Mhuir nIocht, nó cibé ainm ceart atá air rud beag múisiamach. Déanfaidh Balor na Súile Nimhe an rud is dual dó a dhéanamh agus an rud a n-íoctar go maith agus go flaithiúil é ar a shon, is é sin a shúil nimhe a chaitheamh ar chúrsaí an tsaoil. Sa chás seo is ar an bhliain 2008 atá an tsúil nimhe sin ag díriú.
An Tor tur
Ár soraidh céad slán le Seoirse Sceach, sciúirse na sceimhlitheoirí agus sciúirse gach duine nár
aontaigh lena léargas beag cúng teolaí ar an domhan seo is ar an domhan atá fós le teacht. Is fada linn d'imeacht, a Sheoirse, agus is iomaí grua thirim a bheas i do dhiaidh, sa bhaile agus i gcéin, agus i bhfad i gcéin, agus thar a bheith i bhfad i gcéin. Ár gcéad míle fáilte roimh Bheairic Ó Báma, an Slánaitheoir, an Fuascailteoir, an tUngthach féin; é siúd a chuirfidh gach rud ina cheart arís agus Stáit Aontaithe Mheiriceá ar ais ar bharr an domhain mar is cóir, ar muin na muice mar is ceart, agus ar bharr gach liosta ceana, mar a bhíodh san am fadó. Ní hé go bhfuiltear ag súil le barraíocht ó Bheairic, nó le go mbeidh sé in ann gach rud a chur ina cheart arís gan mhoill. Ó ní hé! An é? Ó ní hé!
An Basilica Béimeannach
Céad slán le hIan an Bhéil Mhóir, sciúirse an Phápa agus na hEaglaise Caitlicí, sciúirse na náisiúnaithe agus na bpoblachtach, laoch an Phrotastúnachais agus an aontachais, tréanfhear na míréasúntachta, cáinteoir agus criticeoir na measarthachta agus creimire agus íslitheoir gach uile dhuine a raibh rian ar bith den uaine ag baint leis nó léi riamh (cnead, snag agus slogadh beag aeir anseo). Guíonn Balor suaimhneas ort agus tú ar féarach, a Ian – rud nach bhfuair muid mórán de uait féin le dhá scór bliain anuas. Agus céad míle fáilte roimh a chomharba, Peter an Gunslinger Robinson, fear atá i ndiaidh a mhaíomh go sollúnta go ndéanfaidh sé a dhícheall agus a sheacht ndícheall Norn Irnand a threorú isteach sa naoú haois déag faoi dheireadh.
An tUasal Ó Hernia
Céad slán le Bertie Ó Hernia, sciúirse na mbinsí agus na mbinseoirí, sciúirse na n-iriseoirí agus na dtráchtairí agus na dtuairisceoirí; ach nár lách agus nár dheas agus nár mhánla mar a sciúrsáil sé iad – agus gan a fhios acu go raibh sciúrsáil ar bith ag dul ar aghaidh. Agus ár gcéad míle fáilte roimh Brains Cowen, an Biffo is mó díobh ar fad, Rí na Móna agus Impire Lár Tíre.
Bhagair sé díoltas ar na seanóirí a chaith vóta in éadan Liospóin, agus féachaigí gur tháinig tuar ar an tairngreacht sin. Cé atá fágtha anois gan cártaí leighis is gan cinnteacht ar bith go dtabharfar aire dóibh agus iad fágtha ar a gcuid tralaithe ar dhorchlaí fuara feothanacha otharlann na tíre. Bhagair sé díoltas ar na leanaí scoile a bhí ag tarraingt pictiúr gránna de nár thaitin leis, agus ag cumadh rann dána faoi nár thaitin leis, agus féachaigí go mbeidh na leanaí beaga bochta á gcur abhaile ón scoil anois gan mhoill ag príomhoidí nach mbeidh ionadaithe acu le hiad a mhúineadh. Níl Balor iomlán cinnte go mbeidh na leanaí scoile á dhamnú as éadan chomh mór agus a bheidh na seanóirí... ach beidh na príomhoidí!
Agus, ós ag caint dúinn ar phríomhoidí agus ar mhúinteoirí, tá Batt-man Ó Keeffe, an tAire Éadóchais, i ndiaidh é féin a chur ag bun liosta ceana gach múinteora in Éirinn leis an ráiteas a rinne sé ar na mallaibh. Bhí sé olc go leor deontais agus ionadaithe a ghoid ó na scoileanna, ach nuair a chuir sé i leith na múinteoirí go mbíonn póit orthu gach Aoine agus Luan... tá Balor den bharúil gur polaiteoirí a bhí i gceist aige, agus gur tháinig cineál de mhearbhall air, mar a thagann ar pholaiteoirí dúra maidineacha Luain ó am go chéile. Batt-man bocht! Ní bheidh sé ag fáil mórán cártaí Nollag ó mhúinteoirí na hÉireann am seo na Nollag. Tá a fhios ag an saol mór gurb iad Dé Máirt agus Dé Céadaoin oícheanta móra ólacháin na múinteoirí.
Cuireann Balor a bheannacht leis na PDanna, an páirtí a bhí ródhaonlathach, cionn is nár chóir dóibh fanacht le vóta na mball leis an pháirtí a scor; ba chóir do dhuine inteacht iad a dhíbirt amach as saol polaitíochta na hÉireann blianta fada ó shin.
Céad slán fosta le Paul Newman, an buachaill bó gan sárú. Nuair a bhí Splint Driftwood agus a chairde ag déanamh Spaghetti Westerns bhí Paul Newman ag déanamh Spaghetti Sauce. Suaimhneas síoraí do Judge Roy Baked Beans.
Slán go deo le Ronnie Drew, an Dub nár thug cúl riamh le cine. D'fhan sé dílis go bás do na bailéid. Ansin, i ndiaidh a bháis, chualathas é i mbun snagcheoil agus gormachaí agus gach sórt ceoil nár chan sé lena bheo. Is ait an mac an saol.
Más ait an mac an saol, is boichte a bheas saol cultúrtha na hÉireann i ndiaidh bhás Dhónaill Uí Liatháin – Dónall an Bhéil Bhinn – seanchara do Bhalor agus do Ghaeil uilig na hÉireann; fear Chúil Aodha, múinteoir, file, amhránaí, aisteoir, scríbhneoir agus Gaeilgeoir den scoth. Go gcuire Gobnait agus naoimh uilig na hÉireann fáilte agus fiche roimhe isteach sna flaithis. Ar dheis Dé go raibh a anam uasal. Is mian le Coláiste Feirste cuidiú leis na daltaí a bhféiniúlacht agus a gcultúr sainiúil féin a thuigbheáil agus a cheiliúradh agus tá sainmheon Gaelach na scoile lárnach san aidhm seo. Ós scoil lán-Ghaeilge í Coláiste Feirste, is í an Ghaeilge an uirlis is tábhachtaí i gcuid oideachais na ndaltaí agus caithfidh siad a gcuid féin a dhéanamh di le linn a saoil scoile agus barr maise a chur ar a gcuid oideachais seachas bac a chur ar fhoghlaim daltaí eile. Ó hANNAGÁIN, Donncha (1887–1962) | ainm.ie
ainm eile Napoleon
dáta báis 25 Lúnasa 1962
áit bhreithe Gleann na gCreabhar, Co. Luimnigh
ardoideachas Coláiste Albert, Glas Naíon, Baile Átha Cliath
slí bheatha garraíodóir
James Hannigan [tuismitheoir]
Hanora Cleary [tuismitheoir]
I nGleann na gCreabhar i gContae Luimnigh a rugadh é. Ba é an duine ab óige é den seachtar clainne a bhí ag James Hannigan agus Hanora Cleary. Baisteadh é i séipéal Choill Bheithne 14 Márta 1887. I 1905 chuaigh sé isteach go Baile Mhistéala ina phrintíseach garraíodóireachta. Sa chraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge. In An Claidheamh Soluis 5 Eanáir 1907 bhí an fógra seo: 'Gardener, an Irish Irelander, looking for post. Now aged 19. Donncha Ó hAnnagáin, The Gardens, Mitchelstown Castle'. Chuaigh sé ar scoláireacht go Coláiste Albert agus dhiúltaigh a ainm a scríobh i mBéarla ann. Bhí ranganna de réir an Mhodha Réidh á stiúradh aige i gCraobh Mhic Héil i mBaile Átha Cliath (An Claidheamh Soluis 2 Deireadh Fómhair 1909). Seán T. Ó Ceallaigh a thug móid Bhráithreachas na Poblachta dó. Fuair sé post i mBéal Feirste tamall beag ina dhiaidh sin agus ghabh póilíní é i 1909. Deirtear gurbh é an t-aon uair amháin é a gabhadh é. Faoin am seo bhí sé ina chomhalta de chuid Chumann Ríoga na Garraíodóireachta. Le linn Chogadh 1914-18 thaistil sé Cúige Mumhan ag léachtóireacht faoi tháirgeadh bia. Ach ar feadh an ama bhí sé ag obair faoi rún ar son Óglaigh na hÉireann. Is nuair a féachadh leis an gCoinscríobh a chur i bhfeidhm a tháinig sé amach go hoscailte ar thaobh na nÓglach. Tá cuntas ar a pháirt i gCogadh na Saoirse inLimerick's Fighting Story. Bhí sé i gceannas ar Bhríogáid Luimnigh Thoir agus ina dhiaidh sin ina Cheannasaí ar an gCeathrú Roinn Deisceartach. Deireadh sé nár goineadh riamh é ach gurbh iad baill Chumann na mBan a chuir ag caitheamh tobac é in aois a 32 dó nuair a thugadh siad toitíní do na colúin reatha.
'Napoleon' a bhí mar leasainm ar Dhonncha. Dúirt Séamus Ó Maoileoin in B'fhiú an braon fola gurbh é a bhunaigh an chéad cholún reatha sa tír agus an ceann ab fhearr. Tá aiste aige féin faoin teideal 'The Flying Column originated in East Limerick' in Limerick's Fighting Story. Scríobh sé ann: 'I wish to avail of this opportunity to pay tribute to the parish of Kilbehenny and Anglesboro [Gleann na gCreabhar], to the slopes of whose mountains we occasionally retired for rest and recuperation. . . . I had the honour to be born and nurtured within its bounds, and I should say that the proudest moment of my military career was when the column marched through Anglesboro at night, rested there, and I was hospitably entertained by my old school teacher, Mr P. Kiely'. Tá grianghraf de Dhonncha agus é gléasta mar shagart sa leabhar céanna: cuairt a thug sé ar phríosúnaigh i 1920 an fáth a bhí leis an mbréagriocht.
Bhí sé ina dhiaidh sin in Arm na hÉireann agus nuair a d'éirigh sé as bhí céim mhaorghinearáil aige. Bhí sé ina leaschathaoirleach ar Chomhnaidhm Óglaigh na hÉireann 1916-1921, cumann a bhí ag iarraidh an dá thaobh a thabhairt le chéile. Phós sé Áine Ní Oghladha. B'as Baile Átha Cliath di agus bhí sí ina príomhoide i mBaile an Daingin, Baile Mhistéala, nuair a casadh air í. Ghlac a dheartháireacha Séamus, Domhnall agus Pádraig páirt i gCogadh na Saoirse. Mairnéalach ba ea Domhnall agus bhí páirt mhór aige i ngunnaí a sholáthar. Ba é Séamus a cuireadh go Dún Dealgan chun an tÉirí Amach a chur ar siúl ann i 1916. D'fhanadh Peadar Ó hAnnracháin ina theach i mBaile Mhistéala agus deir sé: 'Chonnacsa é i mí Bealtaine 1916, agus é i dtraein a ghluais ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath agus cruacheangal iarainn ar chaola a lámh air .... Bhí a dheartháir Donncha thar barr chun Gaeilge, agus chaith sé tamall á múineadh; agus níorbh fhearr chun Gaeilge é ná chun gunna a láimhseáil le linn éigin a thíre' (Fé bhrat an Chonnartha, 1944). Tá cuntas ar Dhonncha sa tsraith 'An Mhuintir s'againne' in Scéala Éireann 3 Márta 1959. D'éag sé 25 Lúnasa 1962. Artists of any genre who are interested in being considered for a “Per Cent Art Project” at Gaelscoil Mhichíl Uí Choileáin, Cloch na gCoillte, Iarthair Chorcaí (Clonakilty), are invited to submit an expression of interest to the Bórd Bainistíochta before 25 th July. All expressions must be made via e-mail to iarratasai It is envisaged that […] Le blianta beaga anuas in Éirinn, tá méadú tagtha ar líon na dtuismitheoirí a roghnaíonn an ghaelscolaíocht dá gcuid páistí. Is é an tumoideachais an modh teagaisc atá á chleachtadh i ngaelscoileanna, rud a chiallaíonn go ndéanann na páistí an teanga a shealbhú go nádúrtha trí bheith i dtimpeallacht Ghaeilge gach lá. Is í an Ghaeilge an phríomhtheanga teagaisc agus chumarsáide i ngaelscoileanna, ach tá béim ar theagasc foirmiúil an Bhéarla chomh maith. Baineann daltaí ardchumas amach sa Bhéarla agus sa Ghaeilge araon tríd an chóras tumoideachais. 982. Pop-Up IRELAND WEEK '19 | ancroiait
982. Pop-Up IRELAND WEEK '19
Posted by ancroiait on November 9, 2019
Tá IRELAND WEEK anseo i gCathair na nAingeal. Le spreagadh ó Chaoimhe Ní Chonchoille, bhí ár gcéad Pop-Up Gaeltacht riamh againn anseo i 2017. Seo mar a chuirimid an scéal amach.
Seo an fógra a bhí le feiceáil ón óstán: The Irishman!
Bhí seisiún mór i bPasadena an oíche chéanna. Bheadh go leor Gaeilgeoirí ann. Mór an trua. Ach shur. Bhí Céilí na míosa leis na Ploughboys ann an oíche chéanna. Níor cheap mé go mbeinn in ann freastal ar an dhá rud so sin a dúirt mé le Céilí Rua is chuir siad an glaoch amach is, mar is gnáth, tháinig rinceoirí Céilí Rua amach le cabhrú le Liana. MAITH IAD. Buíoch.
Bhuel, ar mé liom fhéin, seans nach mbeidh mórán ann. Chomh mar leis sin, bhí an trácht uafásach an oíche sin. Is ar éigean a bhí mé in am. Ach cén dochar. Bheadh comhrá againn, na Gaeilgeóirí in LA, le chéile. Thosaigh sé le grúpa beag ach tháinig níos mó, agus níos mó, agus níos mó.
Daoine nár bhuail mé leo cheana. Daoine nár labhair Gaeilge leis na blianta. Is aoibhinn liom an comhrá sin:
God, I've no Irish at all!
Raight. Conas atá tú?
Go maith. Conas atá tú féin?
But I've forgotten everything!
Tuigim. An bhfuil aithne agat ar Dennis?
Níl. (is mise Dennis. Is mise…)
I feel so bad. I can't remember a word.
No bother. Ar mhaith leat uisce?
Ba mhaith, go raibh maith agat.
Tá go leor daoine anseo anois.
Tá. Tá sin iontach.
Nach bhfuil! But what will I say?
Haigh? Ceart go leor mar sin.
is bhí daoine eile ann ag caint go nádúrtha mar tá sé nádúrtha dóibh.
Is seo an rud, a dhaoine uaisle. Fiú má tá tú as cleachtadh, tagann an Ghaeilge ar ais. Is ag am éigin san oíche feiceann tú ionadh ag teacht ar dhaoine go bhfuil siad in ann seo a dhéanamh. Gan script ar bith.
Tháinig duine le Gaeilge le cara gan focal amháin.
Shuigh mé in aice leis. Can I teach you a name? ar mise.
Sure, arsa an fear ón Danmhairg.
Tommy Geary.
Tommy Geary. Dúirt sé é go tapaidh mar a rinne mise.
Bhí mé tar éis é a rá leis an bhfreastalaí níos luaithe. Thuig sí a bhí mé ag iarraidh 😉
Why? arsa mo dhuine.
Oh, when you need something say Tommy Geary Guinness or Tommy Geary Jameson and people will get a Guinness or a Jameson for you.
Tá mé ag iarraidh. I want. I need.
D'fhoghlaim sé Grrrr moh gut (go raibh maith agat) agus Sláinte agus Slán i 5 nóiméad. Bhí mé féin agus é féin sásta leis sin. D'fhoghlaim sé a uimhir ghutháin freisin (I need ye to remember 9 & 10: needjye nee dje– naoi deich, I'll be shocked if you forget seven agus araile).
Sin mar a bhí. Daoine nár labhair Gaeilge cheana. Gaeilge ag labhairt tar éis sos an-fhada. Go leor daoine nua. Labhair Ardchonsal na hÉireann i gCathair na nAingeal leis an slua. Bhronn Caoimhe Fox dhá lmhála leabhar orainn! Go raibh maith aici.
Is bhí cuairteoirí mór le rá againn. Labhair Orla Keane, Ardchonsal na hÉireann i gCathair na nAingeal linn. Maith í.
Bhfuil 'fhios agaibh, is beag an rud atá níos sásúla ná suigh síos le féachaint ar dhaoine ag labhairt Gaeilge go nádúrtha lena chéile is iad ag baint taitneamh as. Níos fearr fós le linn snámha in aice linn is an aimsir go hálainn i mí na Samhna i Hollywood.
Bhí sé ceapaithe bheith ann ó 6-7 a chlog ach d'fhan cuid againn níos faide ach bhí spéis ag daoine sa phodchraoladh so ag an hocht, bhí beagnach chuile dhuine imithe.
In am le féachaint ar Waze le feiceáil an mbeadh am agam le dul ag an gcéilí i mBurbank. Turas. Trácht. Tuirse. Dhera. Feic it. Gabhfaidh mé ann ar aon chaoi, ar mé liom féin. Is d'imigh.
Baint an Fhéir, Ballaí Luimní, Rince na Tine, Rince na Scuaibe, Cor 16… Bhí craic ann. Go raibh maith agaibh, Liana, Christina, Haylee, agus Ivan. Deas sibh ar fad a fheiceáil ann. Ach cibé spraoi a bhí againn taobh istigh ann, tharla an rud is fearr taobh amuigh. Ag deireadh na hoíche bhí mé taobh amuigh ag an bpatio beag acu agus bhí fear ar a bhealach abhaile.
Níl 'fhios agam conas ar thosaigh an comhrá ach d'iarr mé air an raibh Gaeilge aige. Labhraím Gaeilge, ar sé. Comhrá beag againn. Mar is gnáth. Conas atá tú? Cá bhfuil tú i do chónaí srl. Fadhb ar bith leis. D'inis sé dom gur fhoghlaim sé Gaeilge ó Duolingo. Maith an fear! Dúirt sé go raibh sé tar éis an leabhar Progress in Irish a cheannach. Téigh i dteagmháil linn ar gaelicla.com , mhol mé dó. Bhí rud éigin sa chaoi inar fhan sé tamaillín ansin a dúirt liom gur tharla rud éigin ach níor thuig mé an thábhacht leis go dtí gur léigh mé tweet an lá dár gcionn
B'shin an draíocht san nóiméad. Chuir sé ardáthas orm agus ar go leor daoine eile a d'fhreagair an tweet sin. Maith an fear, Brian. Labhair tú go maith. Cuid den club anois thú. Fáilte ar bord.
Tá Gaeilge ag go leor, leor daoine agus áthas orthu nuair atá deis acu í a labhairt. Beagáinín níos deacra do na hÉireannaigh mar tá bagáiste ag go leor acu. Caith sin uaibh agus labhraigí le bród. Tá sé FÍOR-thaitneamhach! Ar aghaidh libh, pé áit ar domhan ina bhfuil sibh. Is féidir.
Bhí mo chéad mojito agam an oíche sin. Ach níor thug rud ar bith eile an oiread áthais orm agus éisteach le daoine ag caint as Gaeilge. Condolences le muintir de Barra on the death of Fionnghuala de Barra
04-Aibreán-21
Déanann pobal Choláiste Íosagáin comhbhrón le muintir de Barra ar bhás Fhionnghuala de Barra aréir.
Thosaigh Fionnghuala de Barra i gColáiste Íosagáin sa bhliain 1973 nuair a fostaíodh í mar mhúinteoir Fraincise. Sna blianta ina dhiaidh sin chuir sí bunús iontach leis an bhFraincis, ní amháin i gColáiste Íosagáin ach i gColáiste Eoin mar ar mhúin sí Fraincis do na ranganna sinsearacha. Mhúin sí Gearmáinis chomh maith agus d'eagraigh sí turais scoile go rialta do dhaltaí na scoile. Ina theannta sin, rinne sí traenáil ar fhoirne camógaíochta na scoile agus bhí baint aici le club rianadóireachta a chur chun cinn i gcomhpháirt le baill eile d'fhoireann na scoile, chun an réimse imeachtaí eischuraclaim a leathnú do na daltaí.
Ceapadh ina príomhoide í sa bhliain 1989 agus d'fhan sí sa phost sin go dtí go ndeachaigh sí ar scor sa bhliain 1993. Ainmníodh í ina cathaoirleach ar an mBord Bainistíochta i 1993 agus d'fhan sí sa ról sin go dtí 2018. Bhí sí ina ball den Bhord ó shin.
Ba cheannródaí oideachais í Fionnghuala a chuir modhanna nuálacha múinteoireachta chun cinn. D'oibrigh sí leis an Roinn Oideachais mar chomhairleoir páirtaimsearta do mhúinteoirí Fraincise ag cur béim ar an teanga labhartha a úsáid níos mó sa seomra ranga.
Ba bhean thuisceanach, uasal, chineálta í Fionnghuala a raibh tionchar aici ar dhaltaí, ar thuismitheoiirí agus ar mhúinteoirí agus a léirigh meas ar chuile dhuine faoina cúram. Chreid sí go láidir sa Ghaeloideachas agus bhí sí dílis agus tiomanta do luachanna na scoile agus na Críostaíochta. Thug Fionnghuala de Barra seirbhís 50 bliain nachmór do Choláiste Íosagáin agus is fearrde sinn dá barr. Ní bheidh a leithéid arís ann. An t-amhránaí sean-nóis Áine Ní Ghallchóir ó Dhobhar Láir, Gaoth Dobhair ag caint fá roinnt amhrán agus á gceol mar a rinne sí ar Radio Éireann idir 1958 agus 1961 agus sliocht as agallamh a rinne sí le Feardorcha Ó Colla ar Raidió na Gaeltachta sa bhliain 1983. Bhain an lucht éisteacha sult as ceol tráidisiúnta, amhránaíocht agus filíocht as Gaeilge a bhí ar siúl ag an ghrúpa Craic, Mícheál Ó Dufaigh agus Áine Mhic Conluain san amharclann . Chomh maith leis an tsiamsaíocht bhí Ríonach Uí Dhaimhín i mbun péinteáil aghaidheanna fá choinne na leanaí agus Áine ag gabháil dEalaíona agus Ceardaíochta rud a chur lúchair ar na páistí ar fad. Gaelfast ag Gaelscoil Ghleann Darach < Meon Eile
Gaelfast ag Gaelscoil Ghleann Darach
Pádraig Mac Oitir 27 May 2021
In 2018 bunaíodh an scéim Gaelfast le cluichí CLG a chur chun cinn sna bunscoileanna i mórcheantar Bhéal Feirste. Téann cóitseálaithe amach chuig na scoileanna le hiománaíocht, camógaíocht agus peil Ghaelach a theagasc do dhaltaí scoile agus reáchtáiltear cluichí ar leith do gach duine, fiú dóibh siúd nach bhfuil spéis acu sa spórt.
Creideann Gaelfast go bhfuil an aclaíocht níos tábhachtaí ná riamh anois, go háirithe i ndiaidh na dianghlasála, agus féachann siad le sláinte choirp agus sláinte mheabhrach na bpáistí a chur chun cinn fríd an chraic agus spraoi taobh amuigh.
Bhuail Meon Eile leis na cóitseálaithe Damian McCallin agus Alfie Hannaway i nGaelscoil Ghleann Darach, áit a ndearna siad seisiún traenála le rang 6. Labhair muid fosta leis an múinteoir Caitlín O'Connor agus le beirt daltaú scoile, Fianna agus Pearse.
Is feidir dul anseo le tuilleadh eolais a fháil ar Gaelfast nó le spás a chur in áirithe do do scoil don bhliain seo chugainn. Preaseisiúint Le foilsiú láithreach
Cuirfear tús leis an gcéad chúrsa eile de chuid an Teastais sa Ghaeilge Ghairmiúil i nGaelchultúr, ar Shráid an Chláraigh, Baile Átha Cliath 2, ag tús mhí Feabhra agus beidh sé ar fáil ag trí leibhéal: Leibhéal 3 (bonnleibhéal 1/bonnleibhéal 2), Leibhéal 4 (meánleibhéal 1) agus Leibhéal 5 (meánleibhéal 2) de Chreatoibre Náisiúnta na gCáilíochtaí.
Is sainchúrsa é an Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil atá dírithe ar fhostaithe de chuid na hearnála poiblí agus a thugann deis dóibh sainteanga a fhoghlaim a bhaineann go dlúth lena gcuid oibre agus cáilíocht aitheanta – Teastas Comhpháirteach sa Ghaeilge – a bhaint amach ag an am céanna. Tá an cúrsa oiriúnach do na fostaithe sin a bhíonn ag plé leis an bpobal ar bhonn rialta agus ar mian leo a bheith in ann seirbhís trí Ghaeilge a chur ar fáil.
Cuirfear tús leis an gcúrsa ag Leibhéal 3 Dé Máirt, 4 Feabhra, leis an gcúrsa ag Leibhéal 4 an lá dár gcionn, agus leis an gcúrsa ag Leibhéal 5 Déardaoin, 6 Feabhra. Freastalóidh na rannpháirtithe ar rang trí huaire an chloig (le linn uaireanta oibre) i gceannáras Ghaelchultúir, lá sa tseachtain ar feadh deich seachtaine. Le cois na seisiún sa seomra ranga, beidh fáil ag na rannpháirtithe ar chúrsa cuimsitheach ar shuíomh ríomhfhoghlama Ghaelchultúir, ranganna.com. Beidh siad in ann úsáid a bhaint as an áis seo agus iad ag dul siar ar ábhar na ranganna a bheidh déanta acu agus ag ullmhú do na cinn a bheidh fós le teacht.
Tá pleananna ceachta cuimsitheacha agus acmhainní teagaisc den scoth curtha le chéile ag Gaelchultúr don chúrsa seo. Bíonn an bhéim sna ranganna ar labhairt na Gaeilge seachas ar an léamh nó ar an teanga scríofa agus úsáideann na múinteoirí cur chuige teagaisc nua- aimseartha, foghlaimeoirlárnach ina gcuirtear béim láidir ar obair bheirte agus ar obair ghrúpa. Cabhraíonn an cúrsa seo leis na rannpháirtithe seirbhís níos fearr a chur ar fáil trí Ghaeilge do chustaiméirí, rud a chuidíonn leis na comhlachtaí ina bhfuil siad ag obair a gcuid dualgas maidir le hAcht na dTeangacha Oifigiúla 2003 a chomhlíonadh.
Tá rogha leathan cúrsaí ag Gaelchultúr istoíche agus ag an deireadh seachtaine freisin atá oiriúnach dóibhsean nach féidir leo freastal ar ranganna i rith an lae.
Chun níos mó eolais a fháil faoin Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil nó faoi aon seirbhísí eile de chuid Ghaelchultúir, nó chun cóipeanna crua a fháil de bhróisiúr an chúrsa, is féidir teagmháil a dhéanamh leis an gcomhlacht ag (01) 484 5220 nó scríobh chuig eolas@gaelchultur.com. Is féidir an bróisiúr a íoslódáil ó www.gaelchultur.com chomh maith.
Tá Riarthóir Acadúil Ghaelchultúir, Róisín Ní Mhaolchallann, ar fáil le hagallaimh a dhéanamh leis na meáin. Sonraí teagmhála: (01) 484 5224; roisin@gaelchultur.com
Cinneadh tubaisteach: déanfaidh sé dochar don teanga go ceann i bhfad – POBAL Céim chun cinn do Ghaelcholáiste an Phiarsaigh 'San Irish American Home Society atá an Guinness is fearr i Meiriceá'
31ú Bealtaine 2022
Tá deireadh tagtha le tréimhse ár gcolúnaí Muireann Nic Corcráin ar Fulbright i Meiriceá. Caitheann sí súil anseo ar chuid de na difríochtaí is mó idir an saol in Éirinn agus an saol i Meiriceá a chuaigh i bhfeidhm uirthi agus í thall.
Sular tháinig mé chun na Stát Aontaithe, tugadh rabhadh dom go mbuailfeadh an suaitheadh cultúir mé agus mé anseo. Níor thug mé mórán airde air sin, cheap mé toisc go raibh gaolta Meiriceánacha agam agus go raibh blas agam den chultúr Meiriceánach ó na meáin go mbeinn go breá agus go mbeadh deis ann mo scíth a ligeadh.
Ach, mar a deirtear, ní mar a shíltear a bhítear, agus bhí orm dul i dtaithí ar fhrásaí, nósanna agus coincheapa nua. Seo a leanas na buaicphointí de m'aistear, agus níl dabht ar bith agam go mbeidh rudaí nua agam sula dtiocfaidh críoch le mo sheal i Meiriceá.
Buataisí Peile = 'Cleats'
Imrím go leor spóirt agus bhí áthas an domhain orm nuair a d'aimsigh mé CLG Hartford. Cé nach bhfuil foireann na mban na foireann camógaíochta acu (go fóill!), bíonn fáilte is fiche roimh fhoireann CLG UConn agus éinne eile chuig na seisiúin traenála. Is cuimhin liom lá a bhí dearmad déanta agam ar mo bhuataisí peile, agus d'iarr mé ar mo chara, Haley, an raibh péire buataisí breise aici. Ní raibh sí cinnte céard a bhí i gceist agam, agus nuair a phléigh muid é a thuilleadh, d'fhoghlaim mé an fhocal nua 'cleats'. Seans mhaith go bhfuil an focal sin cloiste agatsa atá ag léamh an ailt seo faoi láthair, agus seans an-mhaith go raibh mé aineolach ar an bhfocal seo, ach chuir sé iontas orm go raibh muintir Mheiriceá beagán trína chéile nuair a d'úsáid mé an focal 'buataisí', agus iad ag smaoineamh faoi buataisí geimhridh. Úps.
Rud atá ar fheabhas (e.g bia) = 'fire'
Bainimse féin úsáid as an bhfocal 'class' nó 'deadly' sa Bhéarla agus mé ag insint do mo chairde cé chomh iontach is a bheadh bia éigin a bheinn a ithe. Ach d'fhoghlaim mé ó mo chairde anseo go mbaintear úsáid as an bhfocal 'fire' in áit 'class' nó 'deadly', ach an bhrí chéanna ag baint leis. Chun a bheith macánta, bainimse úsáid as an bhfocal seo anois, agus cuirim Gaeilge air freisin. Ach arís, ní bhaininn úsáid as an téarma seo riamh sular tháinig mé anseo agus is aoibhinn liom an chaoi go mbíonn daoine chomh paiseanta faoin téarma seo.
Frásaí bainteach leis an ollscoil
iCarly (2007) Jennette McCurdy, Miranda Cosgrove CR: Nickelodeon
Cé go raibh go leor téarmaí ollscoile/scoile ar eolas agam roimhe seo (míle buíochas Netflix, Suite Life of Zach and Cody, iCarly srl), bhí sé iontach difriúil iad a chloisteáil mórthimpeall ort gach lá, agus ag iarraidh an téarmaíocht ón mbaile a úsáid ina n-áit. Tá sé deacair cur síos ceart a dhéanamh ar an eispéireas seo dom, ach tá sé cosúil gur éirigh mé lá agus mé i lár clár teilifíse Meiriceánach do dhaoine óga, cineál osréalach! Ach sílim gur chabhraigh sé go mór liom a bheith beagán níos compordaí i dtimpeallacht nua nuair a bhí rudaí beaga mar sin ar eolas agam.
Guinness – caighdéan i gcomparáid le hÉireann
Tá rud amháin iontach tábhachtach chun a shoiléiriú do chách: Tá an Guinness is fearr ar fáil in Éirinn, agus níl dabht ar bith faoi sin. Sin go breá libh? Ok, leanfaimid ar aghaidh.
Tar éis go leor Guinness a bhlaiseadh timpeall na tíre uilig anseo, is é mo thuairim go mbíonn an Guinness is fearr ar fáil san Irish American Home Society in Glastonbury, Connecticut. Cinnte, tá an Guinness i Nua-Eabhrac go maith (Connolly's ar 47th St ach go háirithe), ach tá an Guinness san IAHS chomh fuar agus úr gach aon oíche a bhím ann, ní féidir le héinne m'intinn a athrú. Bainim triail as Guinness in áiteanna eile, ach bhí drochthaithí agam le pionta a fháil agus muid ar thuras go Notre Dame i mí na Samhna, creid é nó ná creid! Tá brón orm 'Fighting Irish', b'fhéidir gur drochphionta a bhí i gceist ach chuaigh sibh síos an liosta mar thoradh!
March Madness & Spiorad na Scoile
Níor thuig mé go díreach an cultúr atá anseo sna Stáit Aontaithe maidir le hearraí brandáilte UConn, nó Huskies, agus rudaí mar sin. Déantar iarracht é seo a dhéanamh in ollscoileanna in Éirinn, ach níl an tóir chéanna ann is atá le hollscoileanna anseo. Nuair a théann tú go dtí an siopa leabhar, tá an áit lán go béal le geansaithe, cupáin, hataí, t-léinte, greamáin, leabhair nótaí agus iad clúdaithe leis an lógó UConn, nó UConn Huskies, nó University of Connecticut. Agus bíonn 'spiorad na scoile' san fhoirm seo le feiceáil i rith na bliana, ach bíonn níos mó le feiceáil timpeall mhí an Mhárta. Glaoitear 'March Madness' ar an comórtas náisiúnta cispheile, agus tá stair láidir ag foireann na mban agus foireann na bhfear anseo in UConn sa chomórtas seo.
Ní féidir casadh in aon treo gan cluiche cispheile a fheiceáil ar an teilifís nó tuairisc nó scéal Instagram maidir le March Madness i rith mhí an Mhárta! Agus níltear in ann éalú as anseo toisc gur bhain foireann na mban áit amach sa chraobh. Cé gur chaill siad, bhí sé soiléir go raibh chuile dhuine anseo iontach bródúil as an bhfoireann, agus bhí sé go deas an pobal ollscoile a fheiceáil aontaithe i mbealach mar sin.
Tóir na nGrúdlann
Ní raibh mé dall ar fad ar an tóir atá ar ghrúdlanna anseo toisc go bhfuil clú agus cáil timpeall an domhain ar an mbeoir Mheiriceánach, ach arís bhí sé difriúil dom nuair a thosaigh mé ag dul chuig na grúdlanna neamhspleácha timpeall na háite. Tá siad iontach deas, agus roghanna bia den scoth (táim i ngrá leis na pretzels ollmhóra agus cáis bheorach) agus an méid sin beorach, IPA, seltzers agus araile go dtógfaidh sé scór blianta orm gach ceann a bhlaiseadh.
Is aoibhinn liom nuair atá téama nó réimse ar leith acu freisin, cosúil le Treehouse Brewery (réimsí cáiliúla timpeall na Stát Aontaithe), nó Connecticut Valley Brewing Company a bhfuil téama eitleán ann. Is aoibhinn liom an chaoi a bhfuil ealaín éagsúil ar na cannaí freisin, cheannóinn an canna don ealaín amháin uaireanta, ach ba mhaith liom taitneamh a bhaint as an mbeoir ag an am chéanna. An chéad chéim eile ná tuilleadh grúdlann a bhunú in Éirinn leis na háiseanna céanna is atá le fáil anseo, cinnte cabhróidh sé leis na Meiriceánaigh a thabhairt anall i rith an tsamhraidh! 'Rud éigin san aer' sa Bhruiséil agus foilsitheoir nua Gaeilge bunaithe ann
18ú Márta 2020
Bhí maithe agus móruaisle i saol an aistriúcháin i láthair ag seoladh leabhar sa Bhruiséil le déanaí a reachtáladh i Se M'ami, caifé teolaí Iodálach ina mbíonn ócáidí liteartha ar siúl go rialta. Dar le fear tí na hoíche agus bunaitheoir NÓS, Tomaí Ó Conghaile go bhfuil "rud éigin san aer" sa Bhruiséil le tamall anuas: tá níos mó imeachtaí cultúrtha agus teanga á gcur ar siúl ná riamh agus beocht le brath ar shaol na nGael in ardchathair na hEorpa dá bharr.
Ba é Austin Ó Duibh, aistritheoir in institiúidí na hEorpa, a chuir tús leis an oíche agus Inphrionta Lováin á chur i láthair aige, inphrionta úr de chuid Leabhar Breac a raibh lámh aige lena bhunú agus atá dírithe ar leabhair a fhoilsiú le scríbhneoirí na Gaeilge atá ag cur fúthu ar an Mór-Roinn.
Dar le Austin go bhfuil gá lena leithéid chun a thaispeáint don saol mór gur fiú d'aistritheoirí na hEorpa a bheith ann agus gur féidir na scileanna agus an saineolas atá tugtha leo a chur chun tairbhe do litríocht na Gaeilge.
Leag sé béim ar an leanúnachas idir obair cheannródaíoch chlódóireachta na bProinsiasach Éireannach i Lováin thiar sa 17ú haois agus saothrú na Gaeilge sa lá atá inniu ann ag Gaeil na Beilge. Tá eagar á chur ag Ó Duibh féin ar bhailiúchán óráidí aistrithe go Gaeilge ó theangacha éagsúla, arb é an dara leabhar a thiocfaidh as an inphrionta nua.
Is leis an gcéad leabhar ón inphrionta úr a bhain seoladh na hoíche: Ar Luch agus ar Dhuine, aistriúchán le Colmcille Ó Monacháin ar Of Mice and Men le John Steinbeck. Is as Gaeltacht Ghaoth Dóbhair do Cholmcille ó dhúchas agus tá sé ar dhuine de na haistritheoirí Gaeilge is seanbhunaithe i gCoimisiún na hEorpa.
Agus é á chur faoi agallamh ag Darach Ó Scolaí ó Leabhar Breac, dúirt sé go raibh Of Mice and Men á thiontú aige le roinnt blianta ach gur i dtreallanna a thug sé faoi, cibé uair a bhíodh uain aige chuige. An chomhairle a thug sé don ábhar aistritheora ná spriocdháta a leagan síos agus an t-aistriúchán a chur de in achar réasúnta gearr ama chun an mhoilleadóireacht a sheachaint agus an intinn a dhíriú. Ba cheart an t-aistriúchán críochnaithe a chur ar leataobh ansin ar feadh scaithimh — roinnt míonna nó bliain, fiú amháin — sula bhfilltear air chun é a athbhreithniú le dearcadh úr.
Ina theannta sin, chuir Colmcille aistritheoirí liteartha an lae inniu i gcomparáid le haistritheoirí ar nós Shéamais Mhic Ghrianna agus Mháirtín Uí Chadhain a shaothraigh ar scéim an Ghúim sna 1920idí agus 1930idí. Cé gur dócha nach bhfuil an saibhreas céanna ag aistritheoirí na linne seo lena n-ais siúd, tá rud amháin againn inniu nach raibh acu, dar le hÓ Monacháin — sochar na teicneolaíochta (idir fhoclóirí agus acmhainní eile idirlín). Fágann sé sin nach bhfuil leithscéal ar bith againn gan an mot juste a aimsiú, is dócha!
Go deimhin, dá mbeadh Colmcille ag tabhairt faoin rud ar fad arís, bhainfeadh sé leas níos fearr as an teicneolaíocht: is oth leis nár úsáid sé bogearra aistriúcháin ón tús, rud a ligfeadh dó an t-aistriúchán go léir a dhéanamh ar an ríomhaire seachas a bheith ag útamáil le cóip chrua den leabhar faoi bhun an scáileáin.
An dara leabhar a seoladh ar an oíche ná Bealach na Spáinneach le Liam Mac Cóil, an t-úrscéal deireanach i dtríológ d'úrscéalta stairiúla faoi eachtraí thús an 17ú haois in Éirinn, sna blianta beaga tar éis imeacht na dtaoiseach Gaelach chun na Mór-roinne. Is é Feargal Ó Béarra a chuir leabhar Mhic Chóil i láthair, é ag rá gur cruthúnas é tríológ Mhic Chóil go bhfuil an Ghaeilge saibhir go leor chun ficsean stairiúil den chaighdeán is airde a chur ar fáil. Cé gur tugadh céim síos do phobal na Gaeilge i gcaitheamh na mblianta agus gur chaill an teanga an stádas a bhí aici tráth, ní hionann sin is a rá gur daibhríodh an teanga féin — go deimhin, taispeánann saothar Mhic Chóil go bhfuil mianach liteartha den chéad scoth sa teanga ach í a aclú i gceart agus tarraingt ar a saíocht, a dúirt Ó Béarra.
Léigh Mac Cóil sliocht as a leabhar úr agus luaigh sé an gean atá aige féin ar an mBruiséil: airíonn sé go bhfuil sé ar thairseach na hEorpa ann agus go bhfuil macallaí na staire le brath mórthimpeall air. Ceann Loch Chille Chiarain

Is baile in Albain é Ceann Loch Chille Chiarain nó Ceann Locha (). Tá sé suite in oirdheisceart Chinn Tíre, atá suite i gceantar Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Tá clú ar an bhaile toisc a dheochanna biotáilleacha agus a déantúsaíocht long. “We may not live to see it, but STEIP believes that one day the English-speaking son or daughter of an English-speaking dancer will hold aloft the John Reidy Cup for Olde Style Singing.” Is é an ghaeloideachas an réimse oideachais is mó fás agus forbairt in Éirinn le 30 bliain anuas agus tá GAELSCOILEANNA TEO. chun tosaigh san fhás agus san fhorbairt sinn. Faoi láthair tá 163 bunscoil lán-Ghaeilge agus 38 iarbhunscoil lán-Ghaeilge faoi lán seol sa 32 contae (lasmuigh den Ghaeltacht), le 131 agus 35 faoi seach sna 26 contae. Tá ráite ag an gColáiste gur cuidiú mór a bheidh sa deontas seo - go háirithe agus an Coláiste ag iarraidh freastal ar níos mó scoláirí agus an Ghaeilge a chur chun cinn i measc a gcuid scoláirí, idir óg agus aosta, ó cheann ceann na bliana. Bainfidh muintir an cheantair leas as an deontas chomh maith mar go gcuirfear gníomhaíochtaí trí Ghaeilge ar siúl go háitiúil dá bharr. Tá sé le cloisint ar roinnt taifeadtaí le blianta beaga anuas, ina measc san Lá ag Ól Uisce lena dheartháir Seán ar an bhfidil agus an boscadóir Tomás Ó Gealbháin. Is fórsa éifeachtach cultúrtha é an ceol traidisiúnta laistigh de shaol na n-ealaíon agus siamsaíochta in Éirinn. Tá a thionchar tar éis leathnú i bhfad níos faide ná an t-oileán seo ach coinníonn sé a neart bríomhar dúchasach agus idirnáisiúnta go fóill sa lá atá inniu ann. Áit mhór cheoil thraidisiúnta í Tír Chonaill riamh agus tá meas uirthi mar bhaile dúchais fhidléireacht na gConallach, rud atá cruthaithe ag an grúpa áitiúil Altan a bhfuil clú agus cáil idirnáisiúnta bainte amach acu. Faoi láthair, cuirtear dualgas ar dhaoine an Ghaeilge a fhoghlaim ach ní chuirtear na deiseanna ar fáil dóibh an Ghaeilge a úsáid. Tá lúb ar lár sa chóras sin agus muna bhfuil an fhoireann agat chun na deiseanna sin a sholáthar tá fadhb bhunúsach agat. Tá cosc ar earcaíocht sa státchóras faoi láthair ach ba chóir geallúint a thabhairt anois maidir le cur leis an líon foirne le cumas sa dá theanga amach anseo. Dúirt Ó Cuirreáin go raibh sé scanrúil nach raibh ach 1.5 faoin gcéad dfhoireann riaracháin na Roinne Oideachais agus Scileanna a raibh ar a gcumas seirbhísí a sholáthar i nGaeilge chomh maith le Béarla. Bionann sin agus laghdú 50 faoin gcéad le cúig bliana anuas, a dúirt sé. Ní den chéad uair léirigh sé imní ina thuarascáil faoin mhoill a bhain le daingniú scéimeanna teanga le comhlachtaí poiblí. De réir na tuarascála, bhí 51 de na 105 scéim daingnithe imithe in éag faoi dheireadh na bliana 2010 agus bhí 12 de na 51 scéim sin imithe in éag le breis agus dhá bhliain. Fáilte ar ais roimh Bríd de Lóndra a thóg Briseadh Gairme anuraidh. Comhghairdeas le Nóra Bhreathnach a phós i rith an tSamhraidh. Fáilte ar ais roimh Shorcha Uí Mháille a chaith bliain linn sular fhág sí chun tabhairt faoi cháilíocht bunmhúinteoireachta a bhaint amach. Fáilte roimh Chaitríona Howard a bheidh ag múineadh sa scoil go dtí an Nollaig. Welcome back to In. de Londra, who has returned after a year on Career Break and to Bn. Uí Mháille - who was Sorcha In. Bhreathnach when she was with us before - and to Caitríona Howard who will be with us till Christmas. Congratulations to Nora Bhreathnach who married during the summer. Ar 12 Feabhra 1502 thug an 4ú cabhlach Portaingéalach a aghaidh ar an India agus Gama i gceannas air. Bhí cúig long déag ann agus ocht gcéad fear, agus rún acu leas na Portaingéile a chosaint. Rugadh Seoirse MacCl�in i gCeapadh Rua, sa Scairbh i 1894. Fuair s� mean oideachas i meanscoil na nIos�nach i Luimneach agus i gCol�iste Fhlann�in, Inis. Chuaigh s� go M�nuat mar ar oirdn�odh ina shagart � i 1917. Bh� s� ar dhuine de bheirt bh� ar aon ch�im do Scol�ireacht Phiaras U� Mhaoileoin bh� oscailte don t�r ar fad. Ceapadh ina ollamh le Gaeilge i gCol�iste Fhlann�in � i 1919. Níl fiacha ar dhuine ar bith fanacht an fad sin féin, ámh, sa chás go bhfuil fonn air páirt a ghlacadh sna himeachtaí. Seolfaidh Liam Ó Muirthile leabhar nua dá chuid, Sceon na Mara (Cois Life, €15) san oíche anocht ag 7pm sa Culture Box, Barra an Teampaill. Scéinséir atá sa saothar úr seo agus beidh Ó Muirthile faoi agallamh poiblí ag an scríbhneoir Catherine Foley mar chuid den seoladh. Tá Gaelscoil Léim a Mhadaidh i gcontae Dhoire agus Bunscoil na mBeann, atá i gCill Caoil, Co. An Dúin, beirt ag maireachtáil lá i ndiaidh lae gan aon mhaoiniú ón Roinn Oideachais. Cluain Eois (Muineachán) Muineachán (HQ) (Muineachán) Éadan Doire (Uíbh Fhailí) Durlas (Tiobraid Árann Thuaidh) Cluain Meala (Tiobraid Árann Theas) Dún Garbháin (HQ) (Port Láirge) An Muileann gCearr (Iarmhí) Tráth na gCeist Boird as Gaeilge Comórtas Ceannais na Mumhan The Arches, Magh Ealla Anocht---Céadaoin 10ú Márta ag a 8.00 i.n. Gach dea-ghuí do : Mainistir Bán agus Fánuithe na Claise Gearóid Mac Suibhne, mac le Ted Mac Suibhne a bhíodh ina Choimeádaí Teach Solais i dTeach Solais an Fhóid Dhubh.
Nuair a bhí 'D-Day' a bheartú i 1944, bhí go leor ag brath ar stádas na haimsire mar gheall ar an úsáid a bhí le baint as báid don ionsaí mór. Ba as teach solais an Fhóid Duibh a tháinig an fógra chinntigh nach ar an gcéad lá a bhí beartaithe acu, sé sin seachtú cúig bliain sa lá inniu a thosódh an t-ionsaí, ach an lá ina dhiaidh sin.
Tá cnámharlaigh daonna a fritheadh ar shráid na siopaí i nGaillimh le cúpla lá, le tabhairt chomh fada le Árd Mhúsaem na hÉireann, áit a ndéanfar scrúdú dlí-eolaíochta orthu. Fritheadh na cnámha le linn na hoibre atáthar a dhéanamh ar an gcóras draenála ar shráid na siopaí faoi láthair.
Liam Loftus, ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra.
Tá feachtas ar bun ó na 90idí ag an tSeirbhís Páirceanna Náisiúta agus Fiadhúlra féachaint lena chinntiú go mairfidh an traonach sa tír seo. Bhí 151 coileach sa tír seo anuraidh agus is i gConamara a bhí scór acu sin agus trí cinn déag is fích eile acu i gContae Mhaigh Eo. Tá €2.4 milliún cainte ag an Stát ó 2012 ag iarraidh an traonach a chaomhnú.
Laoise Ní Dhúda, Oifigeach Pleanála Teanga Iorrais.
Mar chuid do phlean teanga Ghaeilge Iorrais i limistéar Mhaigh Eo Thuaidh tá tús curtha le feachtas eolais agus iad ag iarraidh go n-úsáideach daoine an Ghaeilge ionas go mairfidh sí sa gceantar. Tá leabhrán eolais curtha le chéile acu agus le seoladh amach chuig 'chuile theach sa limistéar go luath. Eagraíodh crannchur chun tacú leis an bhfeachtas ‘Codladh Amuigh’ feachtas a ghlac Bríd Ní Chonghóile páirt ann ar mhaithe le COPE na Gaillimhe agus le daoine gan dídean sa chathair. The Burren Backroom Series (Vol 1)
Sár-albam trad ó 'Mheice' an cheoil
Ó bhí 2011 ann, i ngan fhios don chuid is mó againn ar an chósta seo, tá sraith cheolchoirmeacha traidisiúnta den scoth ar siúl i gcúlseomra 'The Burren', teach tábhairne mór ceoil i gceantar Bhostúin, suite i gcroílár Chearnóg Davis, in Somerville, Massachusetts.
Sa Cheoláras Náisiúnta, i mBaile Átha Cliath, an tseachtain seo, seoladh 'The Burren Backroom Series (Vol 1)' ar lipéad Backroom Productions, eisiúint úr ar blaiseadh é dá raibh á chasadh beo ar stáitse an tseomra chúil sa 'Burren' idir Deireadh Fómhair 2011 agus Lúnasa 2014.
Seoid é an teach tábhairne seo, a bhunaigh ceoltóirí Tommy McCarthy agus Louise Costello siar in 1996.
Le beagnach scór bliain, tá sé mar a bheadh 'Meice' an cheoil ann do cheoltóirí agus amhránaithe as Éirinn, agus níos faide i gcéin.
Is áit í ar féidir talamh slán a dhéanamh de go mbeidh seisiúin bhreátha ann, atmaisféar den scoth agus ceol de gach saghas le cloisteáil ann, ó cheol traidisiúnta na hÉireann, snagcheol, gormacha, ceol Apailéiseach, Gailíseach agus eile.
Is ceoltóirí Éireannacha den mhór chuid atá ar an chéad bhailiúchán seo ach tá iontais bheaga ann amhail Battlefield Band as Albain agus Carlos Nuñez, píobaire agus il-uirliseoir ón Ghailís.
Rinneadh taifead ar an tsraith cheolchoirmeacha i gcomhpháirt leis an chraoltóir Brian O'Donovan a bhfuil clár raidió seachtainiúil aige 'A Celtic Sojourn', ar an stáisiún raidió poiblí WGBH.
Tá taifead déanta ar stór mór de cheol traidisiúnta agus ceol ceilteach agus is léir ó theideal an bhailiúcháin 'Vol 1', go bhfuil a thuilleadh le teacht. Cuirimid fáilte roimhe!
Ar na rudaí is deise faoi tá an éagsúlacht cheoil agus an bheocht a bhaineann le taifead beo.
Tá an lucht éisteachta mar chuid lárnach – iad spreagtha chun canadh le Robbie O'Connell ag pointe amháin!
Dún do shúile agus samhlaigh tú a bheith i láthair, tá fuinneamh le brath go láidir.
I measc na gceoltóirí atá le cloisteáil ar an albam tá Dervish, Dermot Byrne, Floriane Blancke, Bríd Harper, The Teetolarers, Liz Carroll, Sliabh Notes, Andy Irvine, Téada agus Séamas Ó Beaglaoich, Sharon Shannon, Jim Murray, Sean Keane as Conamara, Lúnasa agus Robbie O' Connell, Sean O'Donnell, Ewen Henderson, Alasdair White, agus Mike Katz.
B'fhiú aon albam a bhfuil Bríd Harper, Martin Hayes agus Sliabh Notes i mbun ceoil.
Seo chugaibh blaisín le Sharon Shannon, Jim Murray in éineacht le Fear agus Bean a' tí, Tommy McCarthy (fidil) agus Louise Costello (bainseó). Loch Abar

Is é Loch Abar ceann de na 16 réimsí bainistíochta bharda i 'Sgire Comhairle na Gàidhealtachd', Albain, agus ba cheann de na hocht iar-cheantar rialtais áitiúla é san chóras dhá shraith i gComhairle na Gàidhealtachd.
Is é an Gearasdan a phríomh-bhaile.
Tá Taiscumar an Uisce Dubh suite sna cnoic os cionn Cheann Loch Líobhann. Fógríodh torthaí Chomórtas Náisiúnta Ghlór na nGael 2015 Dé hAoine 5ú Feabhra, mar chuid d’eagrán speisialta den chlár Iris Iniar ar RTÉ Raidió na Gaeltachta. Tuigimid go maith anseo ar fhóram na Gaeilge seo cad é an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge.
Is iarracht é an snáithe seo chun plé a hoscailt ar a) cad atá bainte amach ó thaobh an Straitéis ó mí na Nollag 2010 agus an lá atá inniu ann agus b) cad eile atá le teacht sna míonna nó sna blianta amach romhainn?
An bhfuil aon eolais i dtús báire agaibh ina leith?
Cinnte is féidir linn ár dtuairimí a chur in iúl faoi ach ba mhaith liom a fháil amach cad nua atá tar éis teacht isteach ó dheireadh 2010 agus cad is féidir linn súil leis sa gearr/meáin téarma?
Beidh mé ag teacht ar ais go dtí an snáithe seo go luath thar na laethanta amach romhainn le haiseolais oifigiúil
faoi, más féidir liom teacht air.
Sílim go mba chóir dúinn a bheith ar an eolais go bhfuil achar ama na straitéise leagtha amach sa dréacht straitéis a foilsíodh in (ceapaim) 2009 agus cé nach bhfuil an achar ama ó thaobh cur i bhfeidhm na straitéis leagtha amach sa ghnáthleagan den straitéis féin dúirt Iar-Aire na Gaeltachta Pat Carey liom ag seoladh na straitéise oifigiúla i mí na Nollaig 2010 go seasann an achar ama leagtha síos sa dréacht straitéise leis an straitéis oifigiúil go ginearálta.
An bhfuil an achar ama ag aon duine anseo sular dtéann i mbun iarraidh é a fháil amach in áit eile?
Achar ama na straitéise
Tháinig mé ar cóipeanna den ndréacht straitéis ar líne ansin. Táimid ón bhliain 2013 agus suas go dtí 2025 sa Chéim Fheidhmithe II – Leathnú agus Doimhniú. Is é an t-aonú rud is fiúntacha a chuala mé faoi infheistíochtaí ó thaobh cur i bhfeidhm na straitéise go dtí seo ná an maoiniú tugtha do RTÉ. Agus sibhse?
gaeltacht21: 3.0 Straitéis (As Gaeilge)
The Hidden Ireland...: 3. A PHASED STRATEGY (In English)
"Blianta 2-3 (2011-12): Céim Fheidhmithe I – Na Bunsraitheanna a Leagan Síos
Le linn an chéad dá bhliain den Straitéis bunófar na bearta fadtéarmacha ar fad le go mbeidh an soláthar de mhúinteoirí cáilithe agus de shaineolaithe eile ar fáil, nó go mbeidh na córais a sholáthróidh iad bunaithe go luath sa Straitéis. Chomh maith leis sin déanfar cuid mhaith de na bearta a fheidhmiú go hiomlán nó a thosú ag an gcéim seo lena n-áirítear ábhair d'oideachas agus litearacht teanga a ullmhú."
Ní léir dom go raibh na bearta seo curtha i bhfeidhm riamh.
"Blianta 4-15 (2013-25): Céim Fheidhmithe II – Leathnú agus Doimhniú"
Tá sé deacair faic a leathnú agus a dhoimhniú.
"Tá trí fho-chéim ag baint leis an gcéim seo ach tríd is tríd is éard atá i gceist: lánfheidhmiú na mbeart ar fad; tabhairt faoi mheasúnuithe rollála; agus feachtais a reáchtáil do chur chun cinn agus do chothú dearcadh dearfach ó thaobh na teanga. Cuirfear na chéad chéimithe ó na cláir athbhreithnithe d'oideachas múinteoirí ar fáil agus fostófar iad i scoileanna agus in institiúidí oideachais eile."
Ní léir dom aon feachtas nó aon bharr feabhair i leith soláthair múinteoirí.
"Le linn na céime seo déanfaidh Éire ceiliúradh ar chothrom 100 bliain d'Éirí Amach na Cásca agus ar shaoirse na tíre agus déanfar nasc idir na hócáidí sin agus an Straitéis don Ghaeilge, léireofar an méid a bheidh bainte amach, déanfar athbhreithniú mór ar na torthaí agus cothófar rannpháirtíocht agus tacaíocht an phobail thart ar spriocanna, spiorad agus fís na Straitéise."
Tá 2016 ag druidim chun deiridh, agus cé is móite de aibhsiú an gnáthnóis : "na cúpla focail", tá chuil rud "mar a bhí".
Má tá straitéis i bhfeidhm, tá sí faoi choim.
Lárionaid Ghaeilge- Tuairisc.ie 13 Márta 2017
Beidh siad seo go hiontach. Tá súil agam go mbeidh siad go léir nó go ginearálta neamhspleách i gcomparáid de a leithéid de Áras na nGael i nGaillimh agus an tionad pleanáilte i dTamhlacht atá faoi stiúir ag Conradh na Gaeilge. :
Roinn na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge 'i mbun cainteanna' faoi scéim mhaoinithe lárionaid Ghaeilge ar fud an stáit – Tuairisc.ie
Cáipéis faoi dhul chun cinn faoin Stráitéis 20 Bliain le foilsiú- Nuacht TG4 17 Bealtaine '17
Mar eolais nó thagairt- tuairisc ó Nuacht TG4 ó cúpla lá ó shin. Beidh mé ag iarraidh a fháil amach ó Seán Kyne agus dár ndóigh an rialtas cad go díreach atá bainte amach acu ó thaobh na straitéise ó 2010 go háirithe taobh amuigh de na nGaeltachtaí mar fad mar a fheiceann mé é tá obair chun na teanga a chur chun cinn ag tarlú sa Ghaeltacht (pleananna teanga agus an polasaí oideachais Gaeltachta nua) agus ní fheicim mórán nua ag tarlú ann taobh amuigh de na gceantair sin. Fan go bhfeicimid áfach I suppose. :
Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge- Bealtaine 2018
Faoi dheireadh, thóg sé ach seacht mbliana go leith chun teacht go dtí an staid seo:
Plean Gníomhaíochta don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 'aontaithe agus réidh'- Tuairisc.ie
Plean gníomhaíochta an Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2018-2022
Plean gníomhaíochta 2018-2022 seolta inniu faoi dheireadh:
Plean Gníomhaíochta don Ghaeilge seolta ag an Aire Stáit McHugh- An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta
Plean Gníomhaíochta 5 bliana don Ghaeilge foilsithe- Nuacht RTÉ
These two ministers are heading to the Gaeltacht this summer for a crash course in Irish- The Journal.ie
D'fhoghlaim McHugh Gaeilge arís agus tá an-dul chun cinn déanta aige. Scríobhann sé meamraim as Gaeilge chuig a chomhghleacaithe anois. Seachas Peadar Toibín a bhí faoi agallamh ag John Snow ar Bhealach 4 ní fhaca mé an dúrud urlabhraí le Sinn Féin ar na meáin. Spás eiseamláireach cultúrtha agus taibhléirithe a thabharfaidh aitheantas dár ról mar institiúid cultúrtha náisiúnta agus don chion atá déanta againn do Ghaillimh mar chathair chultúir Níl an Ghearmáinís imeallach, agus thug sí Kafka dúinn! Ach uaireanta feictear dom go mbíonn scríobhnóirí i nGaeilge ag déanamh ró iarracht litríocht a chruthú. Dúirt CS Lewis uair amháin nach dtig le daoine rud ar bith a bhaint amach má tá siad ag faire orthu féin ag féachaint an bhfuil siad á bhaint amach. Tá margadh leabhar na gaeilge béaganín aisteach - táim sách cinnte go gceannaíonn an cuid is mó againn leabhara siocair iad a bheith i nGaeilge nach rachadh muid i ngiorracht scréad asal dóibh dá mbeadh siad i mBéarla. Fagann sin spás do leabhair mar seo, agus níl an iomaíocht ann chun an cháitleach a scagadh ón cruithneacht. Bailiúchán Griffin Bronntanas leanúnach ón Uasal Stephen Griffin a thugann léiriú ar stair, ar thaithí agus ar ábhar priontáilte an diaspóra Gael-Mheiriceánaigh. Bhfuil fhios ag aon duine ce daistrigh e seo? Feicim freisin go bhfuil slam mor amhrain eile o dhaoine cailiula aistrithe go Gaeilge agus ar fail anseo (Damien Dempsey, Luka Bloom, Mundy,ufeff Eddi Reader) - ce as a dtainig siad seo ar fad? Iontach an rud e a leithid a fheiceail! Labhraímis Gaeilge le chéile » An Todhchaí
Labhraímis Gaeilge le chéile
Gaeilge don Bhéaltriail
Faoin Suíomh
Published by mhearne
Cad a dhéanfaidh tú an bhliain seo chugainn? Éist leis!
Tá súil agam freastal ar an ollscoil an bhliain seo chugainn agus cúrsa teangacha a dhéanamh. Is breá liom Fraincis agus Spáinnis ar scoil agus tá mé go maith chucu. Tá ceithre céad seachtó pointe ag teastáil don chúrsa sin agus táim cinnte go bhfaighidh mé an méid sin mar táim ag staidéar go dian. Táim tar éis iarratas a chur isteach ar chúrsa teangacha i gColáiste na Tríonóide. Maireann an cúrsa sin ceithre bliana.
Cad a dhéanfaidh tú leis an gcéim sin? Éist leis!
Ba mhaith liom bheith i m'aistritheoir mar is aistritheoir í m'aintín agus tá post iontach aici leis an Aontas Eorpach sa Bhruiséil. Taitníonn an post go mór léi agus tá na coinníollacha oibre go maith. Tá an tuarastal go maith freisin. Chaith mé coicís in oifig m'aintín mar thaithí oibre san Idirbhliain agus chonaic mé saol an aistritheora. Chinntigh an taithí sin dom gur mhaith liom bheith i m'aistritheoir.
Cad a dhéanfá muna bhfaighfeá na pointí? Éist leis!
Bheinn brónach dár ndóigh muna bhfaighinn na pointí don chúrsa i gColáiste na Tríonóide ach tá iarratais curtha isteach agam ar chúrsaí teangacha in ollscoileanna eile. Mar sin gheobhainn áit in ollscoil éigin eile.
Tá súil agam = I hope
go maith chuige = good at it
Iarratas = an application
Innealltóireacht = engineering
Maireann sé = it lasts
Coinníollacha oibre = work conditions
Tuarastal = salary
Coicís = fortnight
Comments Off on An Todhchaí
Féach ar ár mBlag!
Tarlaíonn rudaí nua ar an domhan seo i gcónaí mar sin cuirfimid foclóir nua agus nótaí nua ar an mblag seo go rialta chun freastal ar dhaltaí na Béaltrialach.
Míosúil Select Month May 2011 March 2011 September 2010 July 2010 June 2010 May 2010 April 2010
Fadhbanna Daoine Óga
Topaicí Select Category Nuacht Uncategorized
Site Admin Labhraímis Gaeilge le chéile Copyright © 2020 All Rights Reserved. WPMU Theme pack by WPMU-DEV. I mo chroí istigh mhothaigh mé go gcuirfeadh lucht Ghaimbín ‘Cumann Lúthchleas Gael’ brabhús roimh chultúr agus sin mar a rinne siad. Is cinnte gur trom an buille é seo don Ghaeilge agus aontaim go caithfidh freastal a dhéanamh ar lucht na Gaeilge ó thaobh na meáin de, ach tá mé ar cheann de na díoltóirí Gaelscéal agus ní cheanaíonn daoine é. Is gaeilgeoirí iad mo chuid custaiméirí agus ní dhíoltar ach 3 nó 4 cóip in aghaidh na seachtaine. Ní fiú nuachtán a bheith againn muna bhfuil muid sásta é a léamh. An tuiscint a bhí agam ná gur bhain Torann na dTonn an Tairscint de bhrí go ndúírt siad gurbh fhéidir leo spriocuimhir díolacháin a bhaint amach. Muna bhfuil sin déanta acu, tá an locht orthu agus orainn mar Ghaeilgeoirí. Tuigim áfach nach féidir Gaelscéal a bhaint gan rud éigin a chur ina áit agus ní shílim go bhfuil deifir ar Fhoras sin a dhéanamh. Is mé ag léamh na drochnuachta uilig faoi chúrsaí airgid in Iris Chumann Mhúinteoirí Éireann Intouch tháinig mé trasna ar alt iontach spéisiúil faoin bhfeasacht Teanga. Dar leis an alt tá ceithre chuid san Fheasacht Teanga- Má bhí na roghanna ar Pháipéar 1 na Gaeilge inné simplí agus indéanta a mhalairt a bhí i gceist inniu le Páipéar 2
Dé Máirt, Meitheamh 14 2016 ag 12:45 pm
Pictiúr: /RollingNews.ie
Más í an réchúis an tréith is suntasaí faoi Pháipéar 1 is a mhalairt a bhí i gceist le Páipéar 2 le dhá léamhthuiscint mar aon le trí cheist próis/litríochta le déanamh in achar trí huaire an chloig agus 5 nóiméad.
Ba í tuar na coitiantachta go raibh an-seans go mbeadh an dán Géibheann le Caitlín Maude agus an gearrscéal An Gnáthrud le Deirdre Ní Ghrianna ar an bpáipéar óir gurb iad na haon saothair litríochta éigeantacha nár cuireadh faoi scrúdú ó tháinig an struchtúr nua i bhfeidhm in 2012.
Ní mar a tuaradh a bhí, áfach mar gurb iad An tEarrach Thiar le Máirtín Ó Direáin agus an scéal béaloidis Oisín i dTír na nÓg a bhí os comhair na scoláirí nuair a d'osclaíodar an páipéar ag a 9.30 maidin inniu. Bhí rogha inmheánach i gceist Oisín agus í achrannach go maith óir go measaim go bhfuil sé deacair go minic adhmad freagra a bhaint as an scéal béaloidis.
Téama, mothúcháin agus aidiachtaí a bhí le plé i saothar Uí Dhireáin.
Rogha fhairsing sa rannóg dheireanach den pháipéar; An Litríocht Bhreise. Ceist dhíreach, indéanta a bhí ann faoin dráma An Triail, cé gur deineadh scéal mhadra na n-ocht gcos de leis an bhfoclaíocht. Ceist ar óige Mhaidhc Dainín a bhí le hionramháil acu sin a thug faoi A Thig ná Tit Orm.
Sciar maith marcanna ag dul don dá léamhthuiscint. Ceann acu bunaithe ar na cluichí Oilimpeacha agus ceann eile ar an athrú aeráide; dhá thopaic a d'fhéadfadh a bheith ullmhaithe ag scoláirí don aiste, agus níor cheart, dá réir, go mbeadh aon bharrthuisle bainte astu. An dá théacs inléite agus ní raibh aon cheann de na ceisteanna ródhúshlánach, fiú na ceisteanna ginearálta agus gramadaí atá mar chuid de cheist 6.
Tá sé tugtha faoi deara go bhfuiltear éirithe as an gcleachtas na léamhthuiscintí a bhaint as saothair fhoilsithe. Ag bun na n-alt anois deirtear linn go bhfuilid 'Bunaithe ar fhoinsí éagsúla.'
Ba shliocht as leabhar le hAlex Hijmans in 2012 an babhta deireanach ar bunaíodh léamhthuiscint ar phíosa scríbhneoireachta a bhí foilsithe roimhe sin. Léiríonn na figiúirí ón Roinn Oideachais na cúiseanna ar tugadh an díolúine ón nGaeilge don 21, 287 dalta sin, in ainneoin staidéar a bheith á dhéanamh acu ar theanga Eorpach eile. Deacrachtaí foghlama an chúis ba mhó a tugadh leis an díolúine a fháil, an disléicse san áireamh. Is trua nach mbíonn an TUI chomh glórach céanna faoin 'bpribhléid' a bhí riamh ag cainteoirí Béarla na tíre seo – Tuairisc.ie
Caithfear an leithcheal atá á dhéanamh ar Ghaeilgeoirí líofa le fada an lá a chur ina cheart agus cúrsa a ndiongbhála a chur ar fáil dóibh
Déardaoin, Meitheamh 24 2021 ag 5:40 am
Tá go leor múinteoirí Gaeilge agus múinteoirí i scoileanna Gaeltachta agus Gaelscoileanna ina mbaill d'Aontas Múinteoirí Éireann (TUI) ach is léir go gceapann Ard-Rúnaí Cúnta an cheardchumainn, John MacGabhann, go bhfuil na múinteoirí sin sa tóir ar phribhléid agus ag iarraidh "bearna phribhléide" a chruthú idir iad féin agus scoileanna eile.
Dream a deir sé a bhfuil "neart buntáistí" acu cheana féin. An daonlathas agus easpa pribhléide atá ag déanamh imní do MacGabhann, múinteoir Gaeilge pobalscoile.
Nach ait nach mbíonn an TUI chomh glórach céanna faoin 'bpribhléid' atá agus a bhí riamh ag cainteoirí Béarla na tíre seo, a bhfuil raidhse téacsleabhar agus acmhainní ar fáil dóibh i mBéarla, chomh maith le múinteoirí a labhraíonn a dteanga dhúchais.
Ní hamhlaidh an cás anois ná riamh ag lucht na Gaeilge ná a gcuid múinteoirí, bíodh sin sa nGaeltacht ná sa nGalltacht. Níl an TUI ag iarraidh go mbeadh buntáiste eile "san áit a bhfuil neart buntáistí cheana".
Cá bhfuil na buntáistí siúd?
Luaigh MacGabhann chomh maith gur thábhachtach leis an TUI go mbeadh scrúdú cainte ag an Teastas Sóisearach agus is oth leis an rogha a bhíodh ag múinteoirí ceann a dhéanamh ina scoil a bheith imithe.
Meabhraím don Ard-Rúnaí Cúnta gur thug múinteoirí faoi na scrúduithe sin ar dtús ar neamhchomhairle an TUI agus an ASTI a bhí glan in aghaidh aon mhúinteoir a bheith ag déanamh aon rud gan táille ná a bheith ag measúnú a ndaltaí féin.
Is maith is eol do John MacGabhann go mbíodh tosaíocht i gcónaí ag ceisteanna pá ar cheisteanna oideachais is Gaeilge ag comhdhálacha a cheardchumainn. B'éigean dom féin cur suas le neart acu.
Is bocht an scéal é go dtiocfadh ionadaí ceardchumainn os comhair coiste Oireachtais agus mearbhall air faoin ábhar a bhí á phlé. Tá scoileanna T1 (scoileanna Gaeltachta agus Gaelscoileanna) agus scoileanna T2 sa tír ach ní faoi scoileanna a bhí an cruinniú ach faoi chúrsaí nua don Ardteist. Más míthráthúil gur baisteadh T1 agus T2 freisin ar an dá chúrsa atá á moladh, ní leithscéal é sin le daoine a chur ar mhíthreoir.
"Ní ligfí dóibh [scoileanna DEIS] T1 a dhéanamh. Is é sin an moladh atá ann i láthair na huaire," a mhaígh MacGabhann ag an gcoiste Oireachtais.
Ní hamhlaidh an cás mar deirtear go sonrach agus go soiléir i nDréachtsonraíocht Churaclam Gaeilge na hArdteiste gur do na daltaí ar fad a bhfuil Gaeilge mhaith acu an cúrsa seo, bíodh siad i scoil Ghaeilge nó Bhéarla:
"Tá an tsonraíocht seo do Ghaeilge na hArdteistiméireachta dírithe ar chainteoirí dúchais agus ar fhoghlaimeoirí i scoileanna Gaeltachta agus ar scoláirí san earnáil a fheidhmíonn trí mheán na Gaeilge (Gaelcholáistí agus Aonaid Lán-Ghaeilge). I scoileanna a fheidhmíonn trí mheán an Bhéarla beidh an rogha ann an tsonraíocht T1 a chur ar fáil chomh maith."
Tá cúrsa dúshlánach Gaeilge á éileamh ag múinteoirí Gaeilge ó lár na n-ochtóidí agus níor luamar riamh gur pribhléid do scoileanna Gaeilge is Gaeltachta ná a gcuid daltaí a bhí uainn. Is amhlaidh a bhíomar ag iarraidh cothrom na Féinne dóibh, cúrsa Gaeilge do chainteoirí líofa, is cuma cá raibh siad ar scoil, scoil DEIS nó scoil rachmais, a dhéanfadh forbairt orthu féin mar dhaoine agus a thabharfadh deis dóibh feabhas is snas a chur ar an teanga agus aithne a chur ar a litríocht, díreach mar a dhéanann cúrsa Ardleibhéal Béarla na hArdteiste.
Sin an teagasc acadúil atá dlite do chainteoirí maithe Gaeilge, bídís i scoil DEIS i dTamhlacht nó ar Oileán Thoraí i nGaeltacht Dhún na nGall.
Croí na faidhbe ar ndóigh nach n-aithníonn an Roinn Oideachais ná na ceardchumainn gur ann do Ghaeilgeoirí maithe ná do chainteoirí dúchais Gaeilge agus go mbreathnaíonn siad uirthi mar theanga 'oifigiúil' liom leat a gcaithfear cur suas léi go bhfaighidh sí bás de bharr siléige. A thoradh sin go gcuirtear cúrsa Gaeilge d'fhoghlaimeoirí ar fáil do chainteoirí líofa is dúchais a fhágann leathliteartha iad ina dteanga féin.
Tá próiseas comhairliúcháin ar siúl as seo go tús mhí na Nollag agus is léir gur iomaí sin duine a dteastaíonn comhairle go géar uathu.
Caithfear an leithcheal atá á dhéanamh ar Ghaeilgeoirí líofa le fada an lá a chur ina cheart agus cúrsa a ndiongbhála a chur ar fáil dóibh. Ní foghlaimeoirí iad. Ní pribhléid atá á héileamh dóibh. Ní baol don chainteoir dúchais Béarla in Éirinn.
Ná scaoil tharat an deis seo le comhairle a chur ar an TUI agus ar an Roinn Oideachais.
Fág freagra ar 'Is trua nach mbíonn an TUI chomh glórach céanna faoin 'bpribhléid' a bhí riamh ag cainteoirí Béarla na tíre seo'
Éilís Ní Anluain Déardaoin, Meitheamh 24 2021 ag 11:47 am
An ceart ar fad agat a Mháire, go leor bun os cionn anseo.
Tadhg Mac Dhonnagáin Déardaoin, Meitheamh 24 2021 ag 12:21 pm
Treise leat, a Mháire. An-phíosa.
Antóin Déardaoin, Meitheamh 24 2021 ag 1:53 pm
Mór an trua nach raibh údar an ailt seo i láthair ag Coiste Gaeilge an Oireachtais inné chun an t-eolas seo a chur ar a shúile d'Ard-Rúnaí Cúnta AMÉ agus chun cuid den ghus a bhaint as. 9 Samhain, 2015
Tá Údarás na Gaeltachta ag obair i gcomhar le Comhairle Contae Chorcaí, le Coiste um Fhorbairt Pobail Áitiúil Chorcaigh Theas (LCDC Chorcaigh Theas), le IRD Duhallow agus le Avondhu Blackwater Partnership Ltd ag réiteach iarratas agus plean forbartha a bhaineann le Clár LEADER don dtréimhse 2015-2020 do cheantar Chorcaigh Theas. Tá ceantar Mhúscraí áirithe mar chuid de cheantar feidhme an Choiste um Fhorbairt Pobail Áitiúil Chorcaigh Theas ag Comhairle Chontae Chorcaí faoin struchtúr nua atá i bhfeidhm do na Rialtais Áitiúla.
Beidh an comhiarratas seo le cur faoi bhráid na Roinne Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil le go mbeidh na páirtithe thuasluaite ainmnithe mar an LAG (Local Action Group) a bheidh freagrach as riaradh an chlár mhaoinithe LEADER i gCorcaigh Theas, Múscraí san áireamh.
Mar chuid de phróiseas ullmhúcháin an phlean, tá an tÚdarás ag dul i gcomhairle leis na coistí agus na grúpaí pobail i nGaeltacht Mhúscraí. Is mian linn an deis seo a thapú chun plé agus cíoradh a dhéanamh faoi na deiseanna forbartha agus maoinithe a bhaineann leis an gclár forbartha seo, agus scagadh a dhéanamh freisin ar na riachtanais forbartha de réir na pobail féin.
Beidh seisiúin á n-éascú ag an Údarás i gcomhair leis na coistí forbartha pobail áitiúla chun a gcuid tuairimí a fháil mar a leanas:
10ú Samhain
7.00i.n. Comhaltas Cosanta Chúil Aodha, Ionad Óige Dhónal Ó Liatháin
8.30i.n. Coistí Pobail Bhaile Bhuirne, Ionad Lae Bhaile Bhuirne
11ú Samhain
5.00i.n. Coiste Forbartha Réidh na nDoirí, san Ionad Áise
7.00i.n. Coiste Forbartha Bhéal Átha an Ghaorthaidh, Cuan Barra
8.30i.n. Coiste Forbartha Chill na Marta, Ionad Cois Cille
Tuilleadh eolais maidir le feidhmiú Clár LEADER i Múscraí le fáil ó Oifigí an Údaráis i mBaile Mhic Íre ag 026-45366 nó i nDaingean Uí Chúis ag 066-9150100, nó cuir rphost chuig: corcaigh@udaras.ie If the music sounds like it was all recorded yesterday, in a sense it was, for great music both reflects its time and breaks free of it…The Irish music heard on this recording relies on heart, respect, memory, talent, tradition, friendship, family, home town and regional pride, and the sheer,... I measc buaiteoirí le déanaí ar an Duais Orange buaiteoir - Tae Obreht tá an tíogar Mná Céile ; agus an John Samuel Duais do Nonfiction buaiteoir, Gorta Mór Mao ar . Tá mar aidhm ag an tionscadal seo ar cheann amháin: an fhoinse uile-chuimsitheach eolais agus cleachtaí le haghaidh dóibh siúd atá ag iarraidh a submerge i réimse na teanga na Seice agus ba mhaith liom a chleachtadh gramadach na Seice agus an stór focal ar líne. Sa chéad chlár den tsraith nua rachaidh láithreoir an chláir Úna Mullally i mbun cainte leis an gceoltóir rap agus soul Plan B as Londain. Beidh an banna ceoil as Baile Átha Cliath Jogging a deisigh a gcéad albam Minutes le gairid ar an gclár freisin. Beidh Fight Like Apes ar an gclár chomh maith agus cloisfidh muid amhráin óna n-albam nua The Body of Christ and the Legs of Tina Turner. Tá Marbhnaí Duino le Rainer Maria Rilke ar cheann de na dánta fada is tábhachtaí dar scríobhadh san Eoraip sa chéad seo caite, máistirshaothar diamhair a scríobh an file Gearmánach i dtreo dheireadh a shaoil, a dhíríonn ar cheisteanna móra faoin mbeatha dhaonna a chaitear faoi scáil na síoraíochta. Tá aistritheoir a dhiongbhála aimsithe ag Rilke i Máire Mhac an tSaoi. Tá sí ag obair ar leagan Gaeilge de na marbhnaí le blianta fada agus an saothar iomlán aistrithe go Gaeilge anois aici. Ní hamháin go léiríonn an leagan seo acmhainn agus uaillmhian an bhundáin Ghearmáinise, baineann sé geit chomh maith as friotal filíochta na Gaeilge ar shlí a chruthaíonn arís mórchumas teangan agus samhlaíochta Mháire Mhac an tSaoi. Go minic bíonn easpa muiníne i gceist, arsa Siobhán Patten, Bainisteoir Sainchúrsaí Gaeilge i nGaelchultúr. Tugann an cúrsa seo deis do na rannpháirtithe a gcuid scileanna cainte a fhorbairt agus a chleachtadh. Múintear an ghramadach i gcomhthéacs, de réir mar a bhíonn sí ag teastáil, ach dírítear go príomha ar an teanga labhartha. I rith an chúrsa, faigheann na rannpháirtithe go leor leideanna úsáideacha, chomh maith le sraith chuimsitheach nótaí, ionas gur féidir leo dul siar ar na rudaí a dfhoghlaim siad tar éis an chúrsa. Is éard atá san fhorbairt úrscothach seo ná ocht seomra ranga agus giomnáisiam saintógtha. Tá níos mó ná 220 daltaí ar an rolla i nGaelscoil Míde faoi láthair. PLÉASC
Leacht Cuimhneacháin an Mine agus obair athchóirithe déanta air le gairid. Beidh an bróisiúr faoin gComóradh 100 Bliain ar fáil le léamh agus le íoslódáil mar PDF anseo go luath .
Ag cruinniú de Choiste Cuimhneachán an 'Mine' ar an Máirt seo caite, socraíodh an clár don deireadh seachtaine i gcuimhne an naonúr fear a maraíodh nuair a phléasc an mianach mara a tarraingíodh isteach ar an Trá Shalach ar an 15 Meitheamh 1917. Seo a leanas an leagan amach a bheas ar an deireadh seachtaine:
Déardaoin, 15 Meitheamh, 7.00pm: Aifreann Cuimhneacháin ar an gcladach sa Lochán Beag.
Dé hAoine, 16 Meitheamh, 8.00pm: PLÉASC – dráma faoin aer á léiriú ag FÍBÍN ar an Trá Mhóir, An Choill Rua.
Dé Sathairn, 17 Meitheamh, 2.30pm: Seoladh an leabhair – 'Mine' an Locháin Bhig sa bPoitín Stil, Indreabhán.
Dé Sathairn, 17 Meitheamh, 8.30pm: Ceolchoirm mhór an Chuimhneacháin i Seanscoil Sailearna, Indreabhán.
Dé Domhnaigh, 18 Meitheamh, 12.00pm: Leacht Chuimhneacháin nuadhéanta á nochtadh i Reilig an Bhóthair Mhóir, Gaillimh.
Léiriú faoin aer a bheas sa dráma PLÉASC, ina mbeidh páirt ag Aisteoirí an Spidéil, Aisteoirí Chois Fharraige, Cumann Drámaíochta an Chara Bhig agus Cór Chois Fharraige, chomh maith le aisteoirí óga ó Choláiste Cholmcille, Indreabhán, agus Coláiste Chroí Mhuire, An Spidéal. Sé Eoin Mac Diarmada, ar maraíodh a shinsheanathair sa tubaist, a scríobh an dráma.
Beidh an dráma saor in aisce, ach ní mhór ticéid a chur in áirithe mar tá teorainn leis an méid daoine ar féidir a cheadú ó thaobh sábháilteachta agus rialacha árachais. Más mian le daoine síntiúis a thabhairt, beidh buicéid ar an láthair. Is féidir ticéad a chur in áirithe trí ríomhphost a chur ag an seoladh speisialta pleasc2017@nullgmail.com nó glaoch a chur ar oifig Fíbín ag (091) 505855.
Beidh eolas níos iomláine faoi chlár an deireadh seachtaine le fáil ar an suíomh seo go luath agus ar bhróiséaraí a bheas á scaipeadh an deireadh seachtaine seo ar shiopaí agus oifigí poiblí éagsúla sa gceantar.
Foireann Camógaíochta Chois Fharraige faoi 8
Foireann Camógaíochta Chois Fharraige faoi 8 a ghlac páirt i mBlitz sa tSraith Go-Games ar Pháirc an Chnoic ar an Domhnach seo caite. Rinne Óstán na Páirce sa Spidéal urraíocht ar gheansaithe nua dóibh agus bhí Jane Marie Ní Fhoighil i láthair chun na geansaithe a bhronnadh. Ghlac fóirne ó Bhóthar na Trá, An Turlach Mór agus An Carn Mhór páirt sa mBlitz.
Ar chúl, ó chlé: Luisne Ní Neachtain (traenálaí), Jane Marie Ní Fhoighil (Óstán na Páirce).
Sa lár, ó chlé: Aoibhe Ní Ghriofa, Amy Cannon Doran, Éabha Mae Riggott, Saoirse Ní Chualáin, Alannah Seoige, Róise Ní Scanláin, Siobhán Ní Mhaoileoin (traenálaí).
Chun tosaigh, ó chlé: Ciara Ní Phiotáin, Dearbhail Nic Dhonnacha, Ainnir Ní Choisdealbha, Niamh De Bhailís, Niamh Ní Ghionnáin, Iseult Ní Chualáin.
Cois Fharraige i gCraobh Connachta sa Sacar
An Domhnach beag seo (28 Bealtaine) a bheas foireann sacair Chois Fharraige ag dul chun páirce in aghaidh foireann East United ó Chathair na Gaillimhe, i gcluiche ceannais Chonnachta sa sciath. Tosóidh an cluiche ag meánlae ar an Domhnach i bPáirc Éamonn Deacy.
Chun tacú leis an bhfoireann beidh Tráth na gCeist Boird ar bun i dTigh Chualáin, Coill Rua, amárach (Aoine, 26 Bealtaine) ag tosú ag 8.00pm.
Ba dheas dá mbeadh lucht tacaíochta láidir ó Chois Fharraige i bPáirc Éamonn Deacy, le tacú leis an bhfoireann aitiúil sa gcluiche ceannais, an chéad uair ariamh dóibh dul chomh fada seo sa gcomórtas.
Seo a leanas an fhoireann: Eoin Ó Coisdealbha, Dara Mac Dubhghaill, Cuán Mac Dughghaill, Tommy Conneely, Declan Ó Cualáin, Ciarán Seoighe, Martin Curran, Cathal Ó Conghaile, Dónal Kelly, Leon Mac Lochlainn (Captaen), Chris Beatty, Mikey Ó Conaire, Lúc Ó Riada, Cóil Ó Coisdealbha, Eoin Ó Céidigh, Liam Mac Donnacha, Gerry Curran.
Traenálaithe: Aodán Ó Maoileoin, Niall Mac Diarmada agus John Dunworth.
Seó Tallaine sa Taibhdhearc
Roinnt de na daltaí a ghlac páirt i Seó Tallaine Choláiste Chroí Mhuire 2017 i dTaibhdhearc na Gaillimhe an tseachtain seo caite.
Ar chúl, ó chlé: Luke Mac Aodhagáin (iarscoláire), Luca Casburn Trahan, Camille Casburn Trahan, Kaylee Bhreathnach, Seán Ó Gallchobhair, Clodagh Nic Aodh.
Chun tosaigh, ó chlé: Katie Ní Mhaolarcach, Róisín Ní Chaoimh, Róisín Ní Cheallacháin, Fáinche Robertson.
Beidh AONACH TAILTEANN ag reáchtál babhta cáilithe Chonamara ar Pháirc an Chnoic (Páirc Chumann Micheál Breathnach) ar an Satharn, 5 Lúnasa. Beidh cúnamh ag teastáil ó dhaoine fásta leis na rásaí a eagrú. Ba bhreá leis an lucht eagraithe scéal a fháil ó aon duine a bheadh ar fáil ar an lá le cúnamh a thabhairt. Níl le déanamh ach spéis a léiriú trí ríomhphost a sheoladh ag eolas@nulltailteann.ie.
Tá foirmeacha iarratais ar fáil do na comórtais éagsúla le íoslódáil ón suíomh www.tailteann.ie.
Club na bhFoghlaimeoirí
Tá seisiún nua do thosaitheoirí tosaithe ag Club Gaeilge an Spidéil. Thosaigh sé Dé Luain seo caite. Beidh sé ar bun gach Luan as seo amach ar feadh an tsamhraidh ag 7.30 pm, thuas staighre Tigh Giblin sa Spidéal. Gearóid Ó Fátharta an múinteoir. Beidh an seisiún seo dírithe ar ghlantosaitheoirí agus ar dhaoine nach bhfuil mórán Gaeilge acu.
Bíonn dhá sheisiún eile ann freisin ag Club Gaeilge an Spidéil do dhaoine atá in ann comhrá simplí Gaeilge a dhéanamh – sa gCrúiscín Lán ag 11.00 am ar an Máirt (dhá uair an chloig) agus thuas staighre Tigh Giblin ag 7.00 pm ar an Aoine (uair an chloig).
Mar is iondúil le imeachtaí an Chlub, bíonn na seisiúin foghlama saor in aisce, ach fáilteofar roimh shíntiúis sa mbuicéad.
Cúrsa sa Saibhreas Teanga
Tá sé fograithe ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge go mbeidh cúrsa seachtaine á chur ar fáil in Áras Uí Chadhain, An Cheathrú Rua, ag tosú ar an Luan, 26 Meitheamh. Beidh an cúrsa dírithe ar shaibhreas agus ar shaíocht na Gaeilge i nGaeltacht Chonamara, le béim ar nádúr na Gaeilge – stór focal, nathanna cainte dúchasacha, tráthúlacht agus deisbhéalaíocht, scileanna aistriúcháin agus cruinneas teanga.
D'fheilfeadh an cúrsa do dhaoine ar ardchaighdeán Gaeilge, ach a airíonn go bhfuil na nathanna cainte ligthe i ndearmad acu, nó go bhfuil an iomarca Béarlachais trína gcuid cainte agus a theastódh cruinneas uathu ina gcuid oibre. €260 atá ar an gcúrsa agus tá tuilleadh eolais le fáil ón suíomh www.acadamh.ie nó trí ríomhphost a sheoladh ag cursaigaeilge@nulloegaillimh.ie nó glaoch a chur ar 091-595101.
Taispeántas Ealaíona i Ros Muc
Osclaíodh taispeántas ealaíona fíorspéisiúl in Ionad Cultúrtha an Phiarsaigh, Ros Muc, ar an Satharn seo caite.
Tá an taispeántas curtha le chéile ag Nuala Ní Fhlathúin (ar chlé), ealaíontóir as Leitir Móir a bhfuil cónaí uirthi sa Spidéal.
Saothar grianghrafadóireachta agus dealbhadóireachta measctha atá ann, a d'eascair as comhráití a rinne Nuala lena bhfuil fágtha de phobal na Gaeilge i mBaile Átha Ghartha, Oirthuaisceart na Gaillimhe.
Beidh an taispeántas ar bun go dtí an Aoine, 9 Meitheamh.
Trá na bhForbacha
Is cosúil go mbeidh ar Chomhairle Chontae na Gaillimhe comharthaíocht a chur in airde ag comhairliú do dhaoine gan a bheith ag snámh sa bhfarraige ag Trá na bhForbacha, mar nach bhfuil an t-uisce ag an mbunchaighdeán a theastaíonn le go mbeadh sé sábháilte dul ag snámh. Buile eile é seo do Chois Fharraige tar éis frídín contúirteach a bheith aimsithe sa dá thrá sa Spidéal.
Séarachas ag dul sa bhfarraige is cúis leis seo. I gcás Trá na bhForbacha is cosúil go bhfuil dhá cheadúnas eisithe le séarachas a scaoileadh amach taobh leis an trá agus ansin tá an fuíoll uisce ó dhabhachaí séarachais ag truailliú na habhann chomh maith. An Próiseas Pleanála Teanga sa Ghaeltacht « Údarás na Gaeltachta
An Próiseas Pleanála Teanga sa Ghaeltacht
Mar chuid den Phróiseas Pleanála Teanga sa Ghaeltacht, tá Údarás na Gaeltachta freagrach as eagraíochtaí a roghnú chun plean teanga a ullmhú agus a fheidhmiú sna Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta agus sna Bailte Seirbhíse Gaeltachta atá suite laistigh de Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta.
Tugann Acht na Gaeltachta 2012 feidhm don Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 ina ndeirtear go 'dtosófar próiseas pleanála teanga agus déanfar plean teanga a ullmhú ag leibhéal pobail do gach ceantar Gaeltachta faoin Acht nua.' Faoin Acht, déanfar an Ghaeltacht, mar atá sí faoi láthair, a athshainiú mar Limistéir Phleanála Teanga Gaeltachta ach pleananna teanga a bheith aontaithe leis na pobail sna limistéir éagsúla.
Tabharfar aitheantas freisin do ról na mBailte Seirbhíse Gaeltachta maidir le seirbhísí poiblí a sholáthar do na limistéir sin, ach pleananna teanga a bheith aontaithe leis na pobail sna bailte éagsúla.
Déanfaidh An Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta 26 Limistéar Pleanála Teanga agus 16 Bhaile Seirbhíse Gaeltachta a fhógairt.
Nuair a fhógrófar na Limistéir Pleanála Teanga agus na Bailte Seirbhíse Gaeltachta éagsúla, beidh deis ag eagraíochtaí iarratas a chur faoi bhráid Údarás na Gaeltachta le plean teanga comhtháite a ullmhú. Beidh An tÚdarás freagrach as Ceanneagraíocht pleanála teanga i ngach Limistéar a roghnú le plean teanga a ullmhú agus a chur i bhfeidhm. Beidh an tÚdarás freagrach freisin as Ceanneagraíocht pleanála teanga i ngach Baile Seirbhíse Gaeltachta atá suite i Limistéar Pleanála Teanga a roghnú le plean teanga a ullmhú agus a chur i bhfeidhm. Roghnófar an eagraíocht is fearr a léiríonn a gcumas chun úsáid na Gaeilge a mhéadú sa teaghlach, sa phobal, sa chóras oideachais, go sóisialta agus i gcúrsaí gnó.
Beidh tréimhse suas le 2 bhliain ag na heagraíochtaí a roghnófar chun pleananna teanga a ullmhú. Cabhróidh an tÚdarás leis na heagraíochtaí na pleananna seo a ullmhú. Is é an cuspóir a bheidh ag na pleananna seo ná cur le húsáid na Gaeilge chomh fada is a bhaineann sé le cúrsaí teaghlaigh, pobail, oideachais, sóisialta, gnó agus poiblí.
Tar éis don Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta measúnú a dhéanamh ar na pleananna i gcomhréir leis na critéir pleanála teanga atá foilsithe, déanfaidh an tAire iad a fhaomhadh faoin Acht agus aithneofar na limistéir mar Limistéir Phleanála Teanga Gaeltachta agus na bailte mar Bhailte Seirbhíse Gaeltachta.
Beidh tréimhse 7 mbliana ag na heagraíochtaí chun na pleananna a chur i bhfeidhm.
Déanfaidh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta athbhreithniú tréimhsiúil ar chur i bhfeidhm na bpleananna le linn na 7 mbliana sin.
Beidh cuidiú ar fáil ó Údarás na Gaeltachta do na Ceanneagraíochtaí a roghnófar leis na pleananna teanga a chur i bhfeidhm.
Beidh na Ceanneagraíochtaí a roghnófar ag comhoibriú le struchtúir pobail a bhfuil ról lárnach acu i gcaomhnú agus i neartú na Gaeilge sa Ghaeltacht, struchtúir ar nós Comhar Naíonraí na Gaeltachta Teo., na hionaid cúraim leanaí, Muintearas Teo., Ealaín na Gaeltachta Teo, eagraíochtaí forbartha pobail, coistí agus cumainn dheonacha mar aon leis na hIonaid Seirbhísí Teanga. Caitheann Séamus dua le teagasc rince ar an sean-nós agus roinneann a chuid scéalta go fras le daoine in Éirinn agus thar lear. Mar a bhí, Mar atá | Comhairle Ceantar na
Hub Cheantar na nOileán
Skills Exchange Club
Painéal Teagascóirí
Gnólachtaí & Seirbhísí sa gCeantar
Teagmháil & An Fhoireann
'Mar a bhí, Mar atá'
Sraith nua podchraoltaí as Ceantar na nOileán!
Tá sraith podchraoltaí, 'Mar a bhí, mar atá', á thaifead faoi láthair ag daoine óga as Ceantar na nOileán, faoi scáth Ghlór na nOileán. Clúdaíonn Glór na nOileán an ceantar ó Bhéal an Daingin go Leitir Mealláin. Beidh téama éagsúil á chlúdach i chuile eagrán, cúrsaí mara, cúrsaí stiléireacht agus cúrsaí ceoil ina measc. Beidh plé á dhéanamh idir an saol mar a bhí sé sa gceantar agus mar atá sé anois. Is ar an ardán Spotify a bheidh na pod chraolta le cloisteáil.
Is togra de chuid Ghlór na nOileán é seo, le tacaíocht ó Chomhairle Ceantar na nOileán, mar chuid de cheiliúradh Oíche Chultúir na bliana seo. Beidh an chéad eagrán á sheoladh ar Oíche Chultúir agus ar fáil don phobal ón lá sin ar aghaidh. Deir Máire-Áine Uí Ailín, Oifigeach Pleanála Teanga Ghlór na nOileán faoin togra 'Tá mud uile ar bís faoin togra seo, seo smaoineamh a tháinig óna daoine óga fhéin agus le tacaíocht ó Ealaín na Gaeltachta agus Comhairle Ceantar na nOileán tá muid in ann an deis a chur ar fáil dóibh tabhairt faoi. Tá súil againn go mbeidh muid in ann tógáil ar an srath seo sa todhchaí'
Tá Treasa Bhreathnach ó RTÉ Raidió na Gaeltachta théis comhairle a chur ar na daoine óga seo agus iad a ullmhú don phróiseas, taithí luachmhar do dhéagóirí óga. Seo mar a labhair Feidhlim Ó Cualáin atá páirteach sa togra faoi 'Deis atá anseo forbairt a dhéanamh ar na suimeanna atá againn agus cur lenár scileanna. Tá muid ag baint an-sásamh as!' Creidim nach bhfuil sa bhéal bhocht a bíos i gcónaí ar siúl ag lucht na Gaeilge ach stráitéis shlógtha, go bunúsach. D'fhág botún ar an aip Covid Tracker gur tugadh rabhadh do Ghaeilgeoirí teagmháil a dhéanamh lena ndochtúir in ainneoin nach raibh comharthaí sóirt an ghalair orthu
Dé hAoine, Lúnasa 28 2020 ag 5:40 am
Botún ba chúis le rabhadh a thug an aip COVID Tracker Ireland do Ghaeilgeoirí dul i dteagmháil le dochtúir cé nach raibh aon siomptóim den choróinvíreas acu.
Tháinig sé chun solais i rith na seachtaine gur tugadh treoir do dhaoine a bhí ag úsáid leagan Gaeilge na haipe fanacht glan ar dhaoine eile agus glaoch ar a ndochtúir teaghlaigh cé go raibh sé deimhnithe acu nach raibh tinneas orthu.
Deir Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte go bhfuil siad ar an eolas maidir leis an bhfadhb agus go mbeidh sé réitithe go luath acu. Deir siad chomh maith go bhfuil siad chun dul tríd an leagan Gaeilge den aip arís chun a chinntiú nach bhfuil aon bhotúin eile inti.
"Ceartófar an botún san aistriúchán ar an aip nuair a dhéanfar uasdátú ar an aip an tseachtain seo," a dúirt urlabhraí ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.
"Beidh muid ag déanamh athbhreithniú ar an leagan Gaeilge arís chun a chinntiú go bhfuil gach rud cruinn. Gabhaimid ár leithscéal as an mbotún."
Cé gur thug urlabhraí an HSE le fios do Tuairisc.ie gur "botún aistriúcháin" a bhí ann, dúirt foinse eile sa eagraíocht linn gur botún ar leagan amach na haipe a bhí i gceist agus gurbh amhlaidh nár tugadh deis d'aon duine an leagan Gaeilge a sheiceáil roimh a seoladh féachaint an raibh sé ag feidhmiú mar ba chóir.
Tarraingíodh aird ar an bhfadhb ar na meáin shóisialta an tseachtain seo agus é tugtha faoi deara ag daoine a bhí ag baint úsáid as an leagan Gaeilge den aip go raibh botún ann.
@HSELive Fecitear domh go bhfuil botún nó débhrí san Aip "Covid Tracker". Leis an cheist: "An bhfuil tú ábalta boladh nó blaiseadh de rudaí faoi mar a bhíodh tú i gcónaí?" má roghnaíonn tú "Tá", deir an Aip go bhfuil comhartha tinnis ort nuair is léir nach bhfuil.
— Eoghan Mac Giolla Bhríde (@fothalamh) August 25, 2020
Cuirtear an cheist "An bhfuil tú ábalta boladh nó blaiseadh de rudaí faoi mar a bhíodh tú i gcónaí?" san aip. Nuair a roghnaigh daoine "Tá", dúradh gur siomptóm den choróinvíreas a bhí ann a bheith ábalta boladh nó blaiseadh de rudaí agus moladh dóibh fanacht glan ar dhaoine eile agus glaoch a chur ar a ndochtúir teaghlaigh.
Sa leagan Béarla, is í an cheist atá ann ná "Do you have any loss of sense of taste or smell?", a mhalairt den cheist sa leagan Gaeilge.
Agus i nGaeilge pic.twitter.com/pEB9zlxFNt
— Caoimhín Ó Scanaill (@kscanne) August 25, 2020
Cruthaíodh an aip, a seoladh mí Iúil, chun cabhrú le cuardach gartheagmhálaithe na ndaoine a tholgann an Covid-19.
Tá an aip in úsáid ag thart ar 1.2 milliún duine.
Fág freagra ar 'Athbhreithniú le déanamh ar an leagan Gaeilge den aip Covid-19 mar gheall ar bhotún'
Conchubhar de Róiste Dé hAoine, Lúnasa 28 2020 ag 8:36 am
Nuair a bhíos ag clárú leis an Aip níor tugadh ach rogha amháin faoi mo thír cónaithe sé sin Ireland agus mo áit cónaithe Kilkenny. Nach bhfuil Cill Chainnigh nó Éire ann a thuile? RANGANNA GAEILGE IN ACAILL | IRISH LANGUAGE CLASSES IN ACHILL Beidh ranganna Gaeilge ag gach leibhéal ag tosú in Acaill go luath, chomh maith le Cúrsa FETAC Leibhéal 3 sa Ghaeilge, agus ranganna Gaeilge do na daltaí scrúdaithe Sóisearach agus Ard Teistiméireacht. Foilsíodh a saothar dátheangach, Paidreacha na Gaeilge (Cois Life, 2008), in 2008 agus in 2010 d’fhoilsigh Cois Life an t-eagrán nua comhtháite a chóirigh sí den bhunsaothar, Seanfhocla Chonnacht le Tomás Ó Máille. Bhí Séamus Ó Dónaill ó Chathair Saidhbhín ann, S é ag amhrán go h-rd le bínn-ghuth, Ón gCarraig do tháinig Dochtúir Ó Loínse Agus Seán Ó Cearúil ón gcaiseal aníos ann. Tá idir léachtaí, taispeántais, ceardlanna agus ceolchoirm oíche Dé Sathairn ar chlár imeachtaí an deireadh seachtaine comórtha in Áras Shorcha Ní Ghuairim. Coláiste Lurgan: an Scéal is Deireanaí
Coláiste Lurgan. Tá sé curtha in iúl ag Micheál Ó Foighil nach mbeidh an foirgneamh, ar le Údarás na Gaeltachta é, in úsáid an samhradh seo chugainn leis na cúrsaí Gaeilge a reáchtáil sa gceantar.
Ní mó ná sásta atá Micheál Ó Foighil, Bainisteoir Choláiste Lurgan, leis an dréacht den chomhaontú idir Údarás na Gaeltachta agus Coláiste Lurgan, a seoladh chuig aturnae an choláiste, Seán Ó Cearbhaill, díreach roimh an Nollaig. Is cosúil gur i mBéarla amháin a bhí an dréacht ar a tugadh "Agreemment For The Development Of an Education and Youth Centre at Indreabhán, County Galway".
Tá Micheál Ó Foighil tar éis a chur in iúl do na mná tí nach féidir le Coláiste Lurgan glacadh leis an gcomhaontú. Is beag dul chun cinn atá déanta maidir le tíocht ar réiteach faoi athfhorbairt a dhéanamh ar Choláiste Lurgan. Tá sé curtha in iúl do na mná tí an tseachtain seo nach mbeidh foirgneamh Choláiste Lurgan á usáid an chéad bhliain eile agus go bhfuil bainistíocht an Choláiste Ghaeilge ag lorg ionad eile. Dúradh sa teachtaireacht nach mbeidh an coláiste ag glacadh ach le '40% den líon scoláirí' a bhíonn i gColáiste Lurgan de ghnáth.
Tá géarchéim Choláiste Lurgan le plé ag cruinniú a bheas ag Cumann Forbartha Chois Fharraige ar an Luan seo chugainn.
Cois Fharraige agus Plean Nua an Chontae
Cuireadh tús an tseachtain seo le plé faoin Plean Forbartha nua atá le réiteach do Chontae na Gaillimhe, nuair a tugadh deis do na comhairleoirí a dtuairimí a léiriú faoin dréachtphlean a bheas le réiteach. Tháínig roinnt ceisteanna aníos a bhain go sonrach le Cois Fharraige.
Dúirt an Comhairleoir Daithí Ó Cualáin (ar chlé) gur cúis imní é nach bhfuil an Chomhairle Contae sásta na hionaid coiriú séarachais, atá ag Údarás na Gaeltachta in aice le eastáit tionsclaíochta, a úsáid le córais séarachais a chur ar fáil do thithíocht i gceantar Gaeltachta, mar a rinne Comhairle Chontae Dhún na nGall inGaoth Dobhair. Tá sé anois ag iarraidh freagra ó na feidhmeannaigh cén fáth nach bhfuil siad sásta breathnú ar leas a bhaint as ionaid séarachais an Údaráis, rud a éascódh ceisteanna pleanála i roinnt ceantair Ghaeltachta?
Dúirt an Comhairleoir Pádraig Mac an Iomaire ag an gcruinniú muna dtugtar cead pleanála do dhaoine le fanacht i gConamara nach mairfidh an teanga. Dúirt sé go bhfuil titim ag teacht ar an daonra i gConamara agus ar an líon daoine atá ag labhairt Gaeilge sa gceantar agus go gcreideann sé go bhfuil baint mhór ag cúrsaí pleanála leis sin.
Mar chuid den Phlean Forbartha nua tá an Comhairleoir Daithí Ó Cualáin ag iarraidh go ndéanfaí ceantar príomhúil straitéiseach do Cheantar Chois Fharraige ó thaobh cúrsaí forbartha. Dúirt sé go bhfuil ceantar Chois Fharraige ar an sráidbhaile is faide sa tír agus go gcaithfí é sin a aithint.
An chéad chéim eile ná an dréachtphlean a ullmhú, plean a bheas le foilsiú ag an Oifig Pleanála faoi cheann 10 seachtain eile. Tabharfar trí mhí ansin don phobal agus do eagraíochtaí aighneachtaí a chur isteach faoin dréachtphlean agus leasaithe a mholadh. Tá tábhacht faoi leith ag baint le Plean Forbartha an Chontae mar is é an Bíobla a bheas á úsáid le cead pleanála a thabhairt nó a dhiúltú ar feadh sé bliana ón mbliain seo chugainn ar aghaidh.
Stáisiún Nua Gardaí sa Spidéal
Stáisiún na nGardaí sa Spidéal.
É ráite ag go mbeidh stáisiún nua réamhdhéanta á chur ar fáil an bhliain seo, in áit an ceann seo atá ann le 37 bliain anois.
Fógraíodh ag cruinniú a bhí ag Comhchoiste Póilíneachta na Gaillimhe roimh an Nollaig go mbeidh stáisiún nua réamhdhéanta á chur ar fáil do na Gardaí in áit an cheann atá ann cheana ar an mBóthar Ard. D'fháiltigh Aodán Mac Donnacha, bainisteoir Chomhlacht Forbartha an Spidéil, roimh an scéal.
Le 37 bliain tá Stáisiún na nGardaí ar An Spidéal lonnaithe i bhfoirgneamh réamhdhéanta, ó dúnadh an stáisiún a bhí sa sráidbhaile. Dúirt an Ceannfort, Tom Curley, go raibh seirbhís mhaith tugtha ag an bhfoirgneamh réamhdhéanta atá in úsáid faoi láthair.
Seachtain ón Domhnach seo, 17 Eanáir, leanfar ar aghaidh leis na séisiúin plé ar ghearrscéalta Mháirtín Uí Chadhain, atá eagraithe ag an bhFórm Pleanála Teanga do cheantar Chois Fharraige.
'Tnuthán an Dúchais' an gearrscéal a bheas á phlé faoi stiúr Mike P. Ó Conaola.
Tá an scéal le fáil sa leabhar 'An Braon Broghach,' a foilsíodh don chéad uair sa mbliain 1948.
Chun páirt a ghlacadh sa bplé ar 'Tnuthán an Dúchais' níl le déanamh ach ríomhphost a sheoladh chuig optchoisfharraige@nullgmail.com le d'ainm a chlárú agus cuirfear chugat an nasc le fáil isteach ar an seisiún a bheas ar líne ag tosú ag 7.30pm seachtain ón Domhnach seo.
Ceist an Bhrúscair
I ráiteas atá eisithe ag Kevin O'Hara, urlabhraí Shinn Féin i gConamara, dúirt sé go gcaithfear dul i ngleic leis an dumpáil atá ag tarlú ar na bóithre portaigh ar fud Chonamara.
"Is fadhb leanúnach í an dumpáil mhídhleathach," a dúirt sé, "agus tá sean-tochtanna agus earraí leictreonacha mar aon le gnáthbhrúscar le feiceáil go
rialta i bportaigh Chois Fharraige. Cruthaíonn sé seo fadhb timpeallachta agus cuireann sé costas ar an gComhairle an láthair a ghlanadh."
"Faoi láthair caithfidh muintir Chonamara turas fadálach a dhéanamh siar chuig an ionad sa gClochán nó soir go Tuaim nó Béal Átha na Sluaighe chun fáil réidh le péint mar is ceart," a dúirt O Hara, "rud nach bhfuil réalaíoch ná réasúnach beag ná mór."
Tá sé ag moladh go ndéanfadh an Chomhairle Chontae seirbhís bhailiúcháin bruscair a chur ar fáil i gConamara don ábhar seo ar fad, uair amháin sa mhí, ó shuíomh lárnach ar nós Páirc Ghnó Chasla nó a leithéid.
Tá an cheist seo ardaithe ag an gComhairleoir Daithí Ó Cualáin le feidhmeannaigh an Chomhairle Chontae, ach ní bhfuair sé mórán sásaimh. Ba chuma ach tá suíomh ar fáil ó Údarás na Gaeltachta i gCasla, le seirbhís den chineál atá i gceist a chur ar fáil i gConamara Theas.
Siúlóid Chlochar na gCon
Tá sé socraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige bileog eolais nua a fhoilsiú faoi shiúlóid chiorclach thart ar Chlochar na gCon agus síos le cladach.
Thart ar tríocha bliain ó shin rinne eagraíocht turasóireachta bileogaí a fhoilsiú faoi sheacht gcinn de shiúlóidí i gceantar Chois Fharraige, siúlóid Chlochar na gCon san áireamh. Tá an Cumann Forbartha tar éis iarraidh ar Amanda Reid leagan amach nua a dhéanamh ar an tsiúlóid agus eolas a bhailiú ó dhaoine áitiúla le gur féidir bileog suas chun dáta a fhoilsiú amach anseo.
Tá eolas faoi na siúlóidí a cuireadh le chéile tríocha bliain ó shin le fáil ar anseo: Siúlóid Chois Fharraige. Má tá sibh ag déanamh gnó i gCathair na Gaillimhe, bain triail as gnó a dhéanamh i nGaeilge trí teagmháil a dhéanamh leis na daoine ar an liosta seo. Fáiltítear go hoscailte roimh gach iarrthóir ar scolaíocht lán-Ghaeilge. “Tá, áfach, go leor ceantair ann nach bhfuil soláthar lán-Ghaeilge iontu, nó nach bhfuil na scoileanna lán-Ghaeilge iontu in ann freastal ar an éileamh de bharr cúinsí cóiríochta. Cuirfear fearadh na fáilte roimh dhaoine píosa filíochta, rap nó eile a dhéanamh ag REIC na Bealtaine, a bheas ar siúl i mbrú an Generator, Margadh na Feirme, Baile Átha Cliath, san oíche amárach, Déardaoin 11 Bealtaine. Nora Dunn is Hobo Gairmiúla agus Scríbhneoir saorateangairí Idirnáisiúnta, ag taisteal ar fud an domhain lánaimseartha ó 2007 agus ag leanúint ar an saol chun taitneamh a bhaint gan aon seoladh seasta. Le cúlra mar Pleanálaí Deimhnithe Airgeadais, sí taitneamh as ullmhú don lá amárach, ach ní ar chostas a bhaint amach a aisling lá atá inniu ann. Is féidir leat níos mó a fhoghlaim faoi di cá agus eachtraí is déanaí ag an Hobo Gairmiúla . Liosta scoileanna friothálacha (scoláirí ó Ghaelscoileanna agus scoláirí, ó bhunscoileanna eile i gCo Mhuineacháin, a bhfuil suim acu in iar-bhunscolaíocht Ghaeilge) Mon, Jun 25, 2018, 06:00
Breandán Ó Doibhlin. grianghraf: máire uí mhaicín/foras na gaeilge/portráidí na scríbhneoirí gaeilge
Tá Breandán Ó Doibhlin ar dhuine de na scríbhneoirí is fearr atá ag saothrú na teanga. Tá fad saoil caite i mbun pinn aige agus is saibhre lucht léitheoireachta na Gaeilge dá bharr sin.
Tá úrscéalta, drámaí, filíocht agus ábhar fealsúnachta scríofa agus aistrithe aige do léitheoirí.
Is é Sliocht ar Thír na Scáth an t-úrscéal is nuaí dá chuid agus tá lá léitheoireachta agus caibidle le bheith ar siúl ar Ollscoil Mhá Nuad leis an tsaothar a phlé, Dé Sathairn, idir 10 a.m. agus 5 p.m.
Beidh cúig sheisiún ar siúl le linn an lae agus 'stiúrthóir' a bhfuil saineolas/spéis faoi leith aige/aici i réimse ar leith i mbun na seisiún. Déanfaidh an stiúrthóir cur i láthair gearr ag tús an tseisiúin chun an plé a spreagadh; léifear sleachta as an téacs agus tabharfar cuireadh do na rannpháirithe ar fad, ansin, a gcuid tuairimí a roinnt.
Cuireann lucht na hollscoile fáilte roimh mhic léinn agus roimh an phobal bheith i láthair; ní theastóidh ar an lá ach cóip den leabhar agus toilteanas smaointe a roinnt, de réir lucht a eagraithe. Beidh an Doibhlineach féin i láthair le linn an lae chun ceisteanna a fhreagairt.
Saor in aisce a bheidh na himeachtaí. Cuirfear tae agus caife ar fáil, ach fágfar faoi rannpháirithe a gcuid socruithe lóin féin a dhéanamh. Ní bheidh bialann ar bith ar oscailt ar an champas féin an lá sin ach tá neart bialann, caiféanna agus tithe tábhairne i Má Nuad. An chéad dán leis dá bhfuil i gcló, ‘Iarghnó ar bhás Sheagháin Pléimionn’, foilsíodh é i mí an Mhárta 1896 in Irisleabhar na Gaedhilge Dúirt Colma McKee, príomheagraí na himeachta agus Stiúirthóir ar an chomhlacht Bréisoideachais lánGhaeilge Gaelchúrsaí, go raibh sí thar a bheith sásta leis an fuinneamh, dlúthphairtíocht agus suim a bhí san Aonach i mbliana agus í lan dóchas go mbeadh Aonach 2013 ag árdú an barra arís ó thaobh freastál agus fiúntas de. Mise Áine ag Rámhaille: Comórtas Gearrscéalaíochta
Comórtas Gearrscéalaíochta
Aiféala orm, a chairde, ach nílim ag scríobh mórán na laethanta seo - ba mhaith liom bheith ag scríobh, an dtuigeann sibh, ach níl deis agam, aimsir seo na gnóthachta, faraor géar.
An méid sin ráite, níor mhaith liom go gcaillfeadh aon duine agaibh féin an deis bhur gcuid focal a chur i gcomórtas le focail dhaoine eile, mar sin tapaígí an deis, a scríbhneoirí, agus seolaigí bhur gcuid iarrachtaí chuig Comórtas Gearrscéalaíochta Uí Mháine roimh an 1 Feabhra 2014. Véarsa agus cúrfá d’amhráin do do rogha féin, i mbéarla nó i ngaeilge, a léiríonn raon do ghlóir, a thaifead (más bainteach) Bhí ag teip ar a shláinte ó na 1960 idí ar aghaidh agus d’éag sé 14 Aibreán 1985 in Óstán Silver Swan i Sligeach, mar a raibh sé ag freastal ar ócáid de chuid Chomhaltas Ceoltóirí Éireann Is as Baile Átha Cliath don tUas Mac Suibhne, ach é ag cur faoi i Léim an Bhradáin, Co. Chill Dara, agus é pósta le cúigear páistí.
Tá taithí 25 bliana aige ag múineadh sa chóras Gaeloideachais agus 10 mbliana acu siúd mar Phríomhoide ar iarbhunscoil lánGhaeilge, Coláiste Chilliain i gCluain Dolcáin.
Dar le Cathaoirleach Bhord Bhainistíochta an Ghaelcholáiste, Lorcán Mac Gabhann, go bhfuil "an -tádh le Bord Bainistíochta, tuismitheoirí agus na daltaí a thosóidh i Meán Fómhair 2014 go bhfuil duine leis an oiread sin taithí faighte chun an scoil seo, agus an t-oideachas lánGhaeilge a bheidh ar fáil inti, a chothú do na glúinte romhainn".
Tá sé curtha in iúl ag an Uas Mac Suibhne go mbeidh sé " an-dian orm mo sheanfhód i gColáiste Chilliain a fhágáil, ach táim ar bís le haghaidh a thabhairt ar an dúshlán nua seo.
Táim fréamhaithe agus neadaithe i nGaeloideachas ó thosaigh mé ag múineadh cúig bliana is fiche ó shin agus crochfaidh mé liom chun an phoist seo gach a bhfuil foghlamtha agam ionas gur féidir liom Gaelcholáiste den chaighdeán oideachais is airde a sholáthar i dteannta an Phátrúin, An Foras Pátrúnachta agus in éineacht leis an mBord Bainistíochta, tuismitheoirí agus a bpáistí".
Rachaidh an tUas Mac Suibhne i mbun a chuid dualgas faoi lár mhí an Mhárta agus é ráite aige go mbeidh sé "ag casadh ar an mBord Bainistíochta taobh istigh de lá nó dhó agus go gairid ina dhiaidh sin tá fúm bualadh le tuismitheoirí na scoile.
Ba bhreá liom an deis a thapú bualadh lenár scoláirí chomh maith. Ina dhiaidh sin tógfaimid ar an réamhphleanáil atá déanta go dtí seo ag an mBord Bainistíochta maidir le pleanáil forbartha scoile agus pleanáil curaclam ach go háirithe.
Anuas air seo beidh neart oibre le déanamh i dtaca le cóiríocht, riarachán agus córas faisnéis bhainistíochta agus nithe praiticiúla eile a bhaineann le bunú scoile, earcú foirne ach go háirithe. Is le fuinneamh, dúthracht agus in atmaisféar na comhpháirtíochta a thabharfaidh mé faoi mo chuid oibre agus is dílseacht agus tiomantas don Ghaeilge a bheidh mar cheann tiomána agam go síoraí seasta." Caisleán Dhún Samhnaí

Is caisleán suite i gContae na Mí é Caisleán Dhún Samhnaí, baile do na Pluincéidigh agus Barúin Dhún Samhnaí. D’fhoilsigh sé dánta in "Comhar" agus foilsíodh dán fada leis, "Slánú an tSalachair", sa bhliain 1978.
D’aistrigh Ó Cuinn leagan Béarla de ‘Cúirt an Mheán Oíche’ ("The Midnight Court: a New Translation", 1982) agus de dhánta Sheáin Uí Ríordáin (in "The Pleasures of Gaelic Poetry", Seán Mac Réamoinn,1982). D’aistríodh sé ábhar ó Spáinnis agus ó theangacha eile freisin.
Foinsí.
Ó Cuinn, Cosslett (1907–1995) in "Ainm.ie" All proposed EU legislation in the areas of the Irish Language, the Gaeltacht and the Islands is scrutinized by the committee and decisions are made regarding such proposals. 'Conradh na Gaeilge agus Spioraid na Saoirse i gCeatharlach’, Féile an Fhómhair, Coláiste Phádraig, Ceatharlach, 6 Deireadh Fómhair 2018 of English, University of Cambridge, 10 Meán Fomhair 2018 Téigh chuig Ancient Rain, an t-aon seó i mBaile Átha Cliath ag Amharclann an Olympia an 29 Meán Fómhair sula seinnfidh siad ag Féile Melbourne ón 12-15 Deireadh Fómhair. Tá Páirc Rinn Mhíl suite i dtalamh dhroimneach ar chósta Chuan na Gaillimhe ó dheas de Chathair na Gaillimhe agus Bhaile Órán Mór. Tagann scrúdaitheoir seachtrach chun na scoile gach bliain chun bréag scrúdú béil a chur ar lucht na séú bliana sa Ghaeilge. Dont miss Tutus & Beyond: New Age Ballet Helplines Jordan Lee - Playing Basketball With a Difference Hometown Chat & Perform Cry For Help (Acoustic) Robert Sheehan Chats Tourettes & L.A. at JDIFF Janet Devlin Does Things Her Own Way Home Chuir an Cumann clár imeachtaí ar siúl le deis a thabhairt do dhaltaí spraoi a bheith acu agus bheith ag labhairt i nGaeilge. Má tá tú ag taisteal ó Chorcaigh ar an N25, tar thart ar 5 mhíle amach as Eochaill i dtreo Ros Láir. Mar shampla nithiúil, samhlaigh, mar shampla, grúpa daltaí as an bPolainn ar scoil sa ghnáthchóras bunscolaíochta i mBaile Átha Cliath, i mBéal Feiriste nó i mBéal Átha na Slua. Soláthraíonn oideolaíocht an trasteangaithe deis iontach don mhúinteoir áisiú a dhéanamh ar úsáid na Polainnise sa seomra ranga chun tascanna ar leith a chur i gcrích agus caighdeán foghlama níos airde a chothú. Ag eascairt ó chur chuige mar seo, d’fhéadfaí ceacht staire faoi Éirí Amach na Cásca 1916 a chur i láthair an ranga trí Bhéarla, ach ina dhiaidh sin sna gníomhaíochtaí ranga[1] a bheadh le comhlíonadh ag daltaí, go ndéanfaí grúpáil ar dhaltaí de réir a máthairtheanga (an Pholainnis sa sampla seo) agus lánchead acu a máthairtheanga a úsáid. Cé nach gceapfaí go mbeadh aon chonspóid ag baint le coincheap mar seo, is cosúil gur gluaiseacht i gcoinne an smaointeachais reatha ar mhúineadh teangacha é. Nuair a bhreathnaítear ar shuíomhanna tumoideachais go hidirnáisiúnta, mar shampla, feictear an tréaniarracht a dhéantar chun teangacha a scaradh óna chéile, ach go háirithe sa chás ina mbíonn mionteanga á cur chun cinn (Ó Duibhir, P. et al., 2014). Ar ábhar gaolmhar ach níos cóngaraí don bhaile, feictear go gcuirtear brú ar dhaltaí sna córais Ghaelscolaíochta agus Ghaeltachta sprioctheanga na scoile a labhairt (an Ghaeilge) in ainneoin nach í sin máthairtheanga na ndaltaí go minic. Breathnófar ar impleachtaí oideolaíocht an trasteangaithe sna comhthéacsanna casta seo ar ball, ach toisc gur le Stáit Aontaithe Mheirceá a shamhlaítear an trasteangú go minic is ansin a rachaidh muid don chéad chuid eile den alt. Tabharfar léargas anois ar straitéisí praiticiúla múinteoireachta agus foghlama i dtaca leis an bhfealsúnacht nua-aimseartha seo a fhíorú i gcomhthéacs an tseomra ranga. Bhí Banna Naomh Séamas, agus baill Bhaile Átha Cliath d'Óglaigh na hÉireann agus a gcuid marcach, chun tosaigh ar an marbhchóiste. 'Níl tacaíocht mar is cóir curtha ar fáil agam do dhrámaíocht na Gaeilge agus ba mhaith liom sraith drámaí Gaeilge a stáitsiú' – Fiach Mac Conghail – Tuairisc.ie
'Níl tacaíocht mar is cóir curtha ar fáil agam do dhrámaíocht na Gaeilge agus ba mhaith liom sraith drámaí Gaeilge a stáitsiú' – Fiach Mac Conghail
In agallamh le Tuairisc.ie, dúirt Fiach Mac Conghail, stiúrthóir Amharclann na Mainistreach, nach bhfuil sé curtha as an áireamh aige go mbeadh dráma Gaeilge mar chuid de chlár na hamharclainne don bhliain 2016
Déardaoin, Samhain 12 2015 ag 5:19 pm
Cé nach bhfuil sé curtha as an áireamh fós ag Fiach Mac Conghail, Stiúrthóir Amharclann na Mainistreach, go mbeadh dráma Gaeilge á stáitsiú acu mar chuid de chlár 2016 na hAmharclainne náisiúnta, ach deir sé gurb é an mhian is mó aige ó thaobh na Gaeilge de ná sraith drámaí Gaeilge a léiriú san amharclann.
Ag tagairt dó don chonspóid a bhain leis an scéal nach raibh aon dráma Gaeilge beartaithe ag Amharclann na Mainistreach do chlár na bliana seo chugainn, dúirt Mac Conghail le Tuairisc.ie gur ghlac sé leis an gcáineadh sin, agus nár "chúis bhróid" dó nár éirigh leis plé le forbairt na drámaíochta Gaeilge ó ceapadh ina stiúrthóir é.
"Níl an méid tacaíochta agus ba cheart dom tugtha agam do dhrámaíocht na Gaeilge. Níl an 'track record' chomh maith agam is a cheapas go mbeadh sé. An sprioc atá anois agam ní hé an chéad dráma eile a chur ar siúl, ach go mbeadh sraith de dhrámaí Gaeilge ann. Tá caidreamh maith agam le leithéidí na Taidhbdheirce, Fíbín, Liam Carson agus Diarmuid de Faoite. Is rud amháin é dráma Gaeilge a chur ar stáitse agus ansin dearmad a dhéanamh air, caithfear lucht féachana a fhorbairt, stiúrthóirí agus scríbhneoirí a fhorbairt agus sraith drámaí an rud is fearr chun é sin a dhéanamh," a dúirt sé.
Maidir leis an easpa drámaí in Amharclann na Mainistreach, ní hamháin ar chlár na bliana seo chugainn ach le roinnt blianta anuas, dúirt an Stiúrthóir gurb amhlaidh nár éirigh leis teacht ar aon dráma a bhí ag teacht lena mhianta.
"Tá mé i gcónaí oscailte drámaí a léamh. Tá mé ag lorg rud éigin nár tháinig fós. Tá sé an-deacair drámaí a fháil a chuirfinn ar an stáitse a luífeadh isteach ar théamaí a bhfuil suim agam iontu. Ní shin le rá nach mbeidh dráma Gaeilge ann an bhliain seo chugainn ach níor mhaith liom geallúint a thabhairt mar níor mhaith liom geallúint a thabhairt agus ansin a bheith ag briseadh.
"Déarfaidh mé rud amháin: tá neart spreagadh agus fuinneamh ag baint go háirithe le comhlachtaí ar nós Moonfish. An cheist a bhíonn agam ná conas a oireann an dráma do na rudaí a gcuirim suim ann agus b'fhéidir gur faillí é sin," a dúirt Mac Conghail.
Ag tagairt dó do chlár 2016, dúirt sé gurb é an rud a theastódh ó thaobh na Gaeilge de ná dráma comhaimseartha a dhéanfadh iniúchadh ar Éirinn an lae inniu seachas dráma stairiúil. Ba bhreá leis, a dúirt sé, dráma maith a fháil ó scríbhneoir Gaeltachta a chuirfeadh téamaí comhaimseartha faoi bhráid lucht amharclainne na hardchathrach.
Dúirt Stiúrthóir Amharclann na Mainistreach go mbeadh sé ag bualadh go luath le Conradh na Gaeilge go luath chun plé a dhéanamh ar cheist na heaspa dráma Gaeilge ar an gclár do 2016. Dúirt sé go mbeadh sé lán-sásta freastal agus labhairt ag cruinniú poiblí ar an ábhar dá n-eagrófaí a leithéid. Bhí sé ag súil freisin le bualadh le hAontas na Scríbhneoirí leis an gceist a phlé. "Ach, sure they all speak English anyway" | An Tuairisceoir
Posted on Meán Fómhair 13, 2013 le Tuairisceoir
Clibeanna: cearta teanga, Coimisnéir teanga, fanatics, Gaelige, gaeltacht, Hiroo Onada
← Scéal Mhaidhc Dainín
Súil an Choimisiúin ar Pholasaí Cánach na hÉireann →
4 Responses ""Ach, sure they all speak English anyway"" →
Má tá fanaicigh ann tá said sna háiteacha contráilte. Níos mó fanaicigh atá díth againn taobh istigh den Ghaeltacht;, go háirithe sna Gaeltachtaí atá fós "láidir".
Síomaigh rua
Go back to the UK, raving fanatic … a dúradh liom uair amháin.
Ár dtír. Ár dteanga.
Ach fós tá neart daoine faoi ordóg Shasana a chaith drochmheas ar ár dteanga. Tá cúnamh ag teastáil ó dhaoine mar sin. Tá siad gortaithe ag an stair is faitíos orthu mar a bhí ortsa agus orm. Bí lách agus foighneach leo ach ná lig daoine tú a stopadh is tú ag labhairt do theanga féin.
Seo an t-am. Bliain na Gaeilge. Ach déan i gceart é is creid. Is féidir linn Gaeilge a bheith againn i ngach áit. Domsa, is Gaeltacht í an tír go léir.
Anois, ba chóir do gach siopa sa tír tosnú le 'Fáilte go …' agus críochnú le 'Slán agus beannacht.' Níl sé ró-dheacair d'éinne agus i bhfad níos deise ná 'Have a nice day.'
Bíodh Gaeilge i ngach áit #giga agus tarraing na meáin is an rialtas isteach ann.
Bíodh múinteoirí againn le cuidiú leis na TD labhairt as Gaeilge. Lig dóibh labhairt ar a son I mbliana más gá ach bíodh sé le tuiscint más maith leat bheith i do TD as seo amach, bíodh Gaeilge agat.
Náire: s an fhadhb agus fuaireamar é ón gcos ar bolg.
Bród inár dteanga is ár gcultúr: sin an leigheas.
Ar aghaidh linn gach lá i ngach áit go fonnmhar ag tabhairt dá chéile.
Maith thú is fáilte go dtí an club. #gael
Maidir leis an saighdiúr sin, íospartach den fanaiceacht a bhaineann le bolscaireacht agus impiriúlachas. Níl sé i gceist againn daoine a mharú ná céasadh a úsáid ná leanúint go dall. Dúirt an tOllamh Padraic ODonoghue, Déan na hInnealtóireachta agus na hIonformaitice in OÉ Gaillimh: Tá Matamaitic lárnach i dteagasc na hInnealtóireachta. Showing 10 - 20 of 25 results for "*:*" Tá Ard Fheis Shinn Féin ar bun i Loch Garman an deireadh seachtaine seo. Foilsithe ar Gaelport.com 03 Márta 2014 Máirt Inide - Oideas simplí do phancóga Agus Máirt Inide buailte linn, féach thíos oideas simplí chun pancóga deasa milis a ullmhú. Foilsíonn an chartlann leabhráin agus foilseacháin eile, agus rinne Niamh an taispeántas ‘Turas Fríd Am’ a choimeád, taispeántas atá ag taisteal ar fud an chontae agus a úsáideann grianghraif, litreacha, doiciméid oifigiúla, ailt nuachtáin, agus ábhar eile cartlainne le téamaí agus imeachtaí le 250 bliain anuas a léiriú. Bhí slua mór (breis is dhá chéad duine) ann. Orthu siúd bhí an Leas-Mhéara Lily Wallace, Airí, (An tAire Cosanta, Willie O Dea T.D. agus an tAire Stáit, Tim O Malley T.D.), ionadaithe poiblí, comhairleoirí, tuismitheoirí, daltaí agus foireann Choiste Gairmoideachais Chathair Luimnigh. Dar le Príomhoide Ghaelcholáiste Luimnigh, ba ócáid stairiúil, spéisiúil, an-tábhachtach í do Chathair agus do Chontae Luimnigh, ina bhfuil iar-bhunscoil nua ar tí glacadh le daltaí nua don scoilbhliain nua a thosóidh Meán Fómhair seo chugainn ar sheansuíomh bhaile Merriman, an file cáiliúil. Is iar-bhunscoil nua aimseartha, chuimsitheach í Gaelcholáiste Luimnigh ina leagtar béim ar chúrsaí eolaíochta, ar na teangacha agus lánpháirtiú na TFC (Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide), chun cumas agus scileanna a thabhairt do dhaltaí an Ghaelcholáiste bheith níos muiníní agus diongbháilte i sochaí atá ag síor-athrú i láthair na huairedúirt sé. Is é buaiteoir Ghradam Uí Shúilleabháin 2015 ná Tadhg Mac Dhonnagáin, a fuair an duais as ucht a leabhair Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal. Tamall anuas luaigh Jim Shannon ón DUP gur “the dead language of a dead people” a bhí sa Ghaeilge agus bhí ar Keith Harbinson ón TUV a leithscéal a ghabháil tar éis dó “leprechaun language” a thabhairt uirthi. Seainín Mac Eoin;Féile an Phráta.Neasa Ni Shé;Cur sios ar a daid Páidí O Sé. Darina Ni Chinnéide;Ceardlann Scríobhnóireachta in Ionad an Bhlascaoid tosnu de Máirt. Niamh Ui Dhuibhir;CAO Beidh sé ag labhairt i nGaeilge faoi fhicsean eolaíochta agus fantaisíochta na hÉireann a scríobhadh i mBéarla agus i nGaeilge. Is réimse litríochta é seo nach bhfuil mórán taithí ag daoine air, agus labhróidh sé faoi na dúshláin chomh maith leis an taitneamh a bhain sé as an aistriúchán a dhéanamh. Beidh sé faoi agallamh trí mheán na Gaeilge ag Annemarie Nugent, múinteoir, eagarthóir agus aistritheoir, atá suim faoi leith aici i bhficsean eolaíochta agus i bhfantaisíocht. Ardtráthnóna Déardaoin 27 Feabhra 2014
Ionad Pobail Leitir Móir.
Bhí cóisir na sean daoine in Ionad Pobail Leitir Móir Dé Domhnaigh seo caite an 23ú Feabhra agus labhair Máirtín le roinnt daoine - Mícheál Ó Conghaile, as Muiceanach Idir Dhá Sháile, Mícheál Ó Domhnaill, as Tír Fhia, Nóra Joe Bheartla, as Inis Treabhair ó dhúchas, Joe Seoighe, as Inse Ghaineamh, Bertie Ó Domhnaill, as Tír an Fhia, Mick Lynch, as Eanach Mheáin, Taimín Ó Céide, as Leitir Caladh, Ríona Ní Fhlatharta, as Trá Bháin agus Brídín Pheige Uí Chuinn as Leitir Móir. Deir Joe O’Reilly, Seanadóir le Fine Gael, gur millteanach an scéal is déanaí seo agus go mbeidh impleachtaí mhóra aige dá cheantar féin má ligtear oibrithe chun bealaigh. Tá beartas ag Coimisiúin na Talún an líon daoine i límistéirí áirithe do laghdú agus iad a chur go h-áiteanna áirithe eile mar Chontae na Midhe. Tá daoine eile ann anois adeir go bhfuilmid ag déanamh dochair do chúis na teangan san obair sin, is é sin, na daoine do leathnú amach agus iad do scaipeadh. Deir siad go mba chóir bailte beaga a chur ar bun agus na daoine a thabhairt le chéile agus “community life” a thabhairt dóibh agus gach fearas a thabhairt dóibh a thabharfadh saol compórdach dóibh. Bhí taobh amháin de sín, ar chuma ar bith, a bhí beartaithe ag Fianna Fáil nuair a bhí siad in oifig. Bheartaigh Rialtas Fhianna Fáil ar bhaile beag a bhunú ina mbeadh iascaireacht mar shlí beatha ag na daoine ann. Chuir mé ceist ar an Rúnaí Parlaiminte a bhfuil cúram iascaireachta sa tír seo air. Dfhiafraíos de cad a bhí á dhéanamh mar gheall ar an tionscnamh seo go háirithe. Dúirt sé go raibh sé fé bhreith agus fé mheadh i gcónaí — rud a bhí beartaithe agus socraithe ag Rialtas Fhianna Fáil sar a chuaigh siad as oifig. Tá cosúlacht ar an scéal go bhfuil sé caithe in áirde. Bhí somplaí eile den tsórt chéanna a thaispeánas go raibh níos mó fonn ar an Rialtas seo nach mbeadh aon chreidiúint ag dul don tsean-Rialtas ná na buntaistí a sholáthair. Bhí caint achrannach idir mé féin agus an tAire Rialtais Aitiúil. Bhí moill mhór i dtaobh rudaí áirithe. Bait an rud sin mar bhí a fhios ag na daoine cé thosaigh na rudaí agus ba shuarach, i [710] Parlaimint náisiúnta na tíre seo, leas na Gaeltachta a bheith mar liathróid pheile idir na pairtithe sa Dáil. 18 S am h ai n 2013
hí cruinniú ag toscaireacht Chonradh na Gaeilge leis an Aire Iompair, Turasóireachta agus Spóirt, Leo Varadkar TD le déanaí, áit ar pléadh stádas na Gaeilge ar na comharthaí bóthair ó dheas, ceann de mhórfheachtas na heagraíochta le tamall de bhlianta anuas. Mar thoradh ar an gcruinniú seo, tá cuma ar an scéal go mbeidh an tAire Varadkar ag cur moltaí an Chonartha i dtaca le comharthaí bóthair nua ina mbeadh an Ghaeilge chomh mór agus chomh soiléir céanna leis an mBéarla - i bhfeidhm ar bhonn trialach. Ní bheadh aon chostas breise ag baint leis na comharthaí seo ós rud é nach mbeadh na comharthaí nua á gcrochadh go dtí go mbíonn cinn nua ag teastáil. Ach tá aineolas sna meáin agus ar na fóraim dhíospóireachta ar-líne mar gheall air seo agus tá go leor tuairimí diúltacha tagtha chun cinn mar fhreagra
ar an bpostáil a rinne an tAire Varadkar ar an ábhar ar Twitter. Ba mhór againn é dá bhféadfadh gach ball den Chonradh litir a sheoladh chuig
an Aire Varakar agus chuig eagarthóirí na nuachtán ag moladh na gcomharthaí nua, agus go deimhin ag moladh an Aire féin as an tiomantas atá léirithe aige chun cothromaíocht a thabhairt don Ghaeilge ar na comharthaí nua amach anseo. Rinne Garrett Reil ón gColáiste Náisiúnta Ealaíne agus Deartha (NCAD) taighde ar an ábhar, coimisiúnaithe ag Conradh na Gaeilge, agus tá torthaí na hoibre s'aige ar fáil ar-líne: www.cnag.ie nó www.garrettreil.ie
SAN EAGRÁN SEO: 1. Comharthaí Bóthair 2. Gaeilge 24 2. Cabhraigh leis an gCiste! 3. Nuacht Áitiúil 4. Gaeilge na Cruinne 4. Teicneolaíocht na dTuistí 5. Imeachtaí Oireachtais 5. Barrliosta na Leabhar 6. Litreacha ó Dhaidí na Nollag! 6. Pobail Tuaithe Inbhuanaithe 7. Gearrliosta na nGael 7. LaraeDó Ar Lasadh! 8. Aithris Amhránaíochta 8. Lárionad Chiarraí 9. Cúrsa Rith 2014 Seolta! 9. Cearta na Cairte 10. Critéir Teanga 10. Faillí Teanga na hEorpa 11. Dlítheangeolaithe De Dhíth 11. Seó Bóthair Spreagúil 12. Is Leor Beirt 12. Saor-Chomhairle Dlí
hlac níos mó ná 6,000 dalta scoile ó gach cearn den tír páirt i ndúshlán teanga darb teideal Gaeilge 24 agus iad ag labhairt as Gaeilge amháin ar feadh 24 uair a' chloig Dé Céadaoin, 13 Samhain 2013. Is tionscadal de chuid Bhliain na Gaeilge é an dúshlán náisiúnta seo, á riaradh ag Seachtain na Gaeilge, agus táthar ag tnúth gur féidir ócáid bhliantúil a dhéanamh de. Chláraigh níos mó ná 70 scoil breis agus 6,300 dalta
le Gaeilge 24 agus lorg siad urraíocht as tabhairt faoin dúshlán. Beidh gach brabús ag dul do Chiste na Teanga de chuid Chonradh na Gaeilge, a chuireann airgead ar fáil do thionscadail Ghaeilge cosúil le Seó Bóthair na meánscoileanna, Raidió Rí-Rá agus tionscadail éagsúla eile chun an Ghaeilge a spreagadh. Gach eolas: www.facebook.com/Gaeilge24 eolas@snag.ie
Cabhraigh leis an gCiste!
s eagras pobail deonach agus carthanacht cláraithe é Conradh na Gaeilge (CHY 3094). Is ann do Chiste na Teanga chun airgead a thiomsú d'obair na heagraíochta chun tacú le cur chun cinn na Gaeilge ar fud na hÉireann. Táimid ag díriú go háirithe ar airgead a bhailiú i dtreo Chlár Imeachtaí 2014 – 2016 agus obair na gcraobhacha faoi láthair, agus tá Crannchur Mór na Nollag á reáchtáil againn chuige sin. Tá lóistín do dheireadh seachtaine na hArd-Fheise sa Heights Hotel, Cill Airne; ticéid cheolchoirme san INEC; dearbhán €100 don Siopa Leabhar; agus dearbhán €50 do Shiopa Bréagán Uí Ghairbhí, Ráth Caola, le buachan. Beidh an tarraingt ar siúl ar 13 Nollaig 2013 agus ba mhór againn dá mbeadh gach
ball den Chonradh sásta an-iarracht a dhéanamh 30 ticéad a dhíol idir seo agus 10 Nollaig 2013 (€2 an ceann / 3 cinn ar €5). Ní mór dúinn aghaidh a thabhairt ar an mBailiúchán Náisiúnta freisin; beidh cabhair na gcraobhacha agus na mball aonair araon de dhíth uainn chun an leas is fearr a bhaint as an gceadúnas bailiúchán atá ag an gConradh ó dheas chun an méid is mó airgid a bhailiú um dheireadh seachtaine Fhéile Pádraig i mí an Mhárta 2014. Más féidir leatsa cabhrú, nó más féidir leat scoil nó club CLG áitiúil a eagrú chun an Bailiúchán a reáchtáil i gcomhar leis an gConradh, déan teagmháil leis an Ard-Oifig inniu! Teagmháil: mairead@cnag.ie +353 (0)1 4757401
Cu i r n a s c é a lt a c hu g ai n n roi m h 12 Nol l ai g 2013
Áth Cliath omhlacht a reáchtálann turasanna siúlóide thart ar Fhaiche Stiabhna sa phríomhchathair is ea Siúl Tours. Bíonn turasanna ar fáil i nGaeilge, i mBéarla agus go dátheangach ó 2.15 – 3.30in Dé Sathairn. Kevin Hickey, aistritheoir cáilithe agus teagascóir Gaeilge, agus David Smith, iarthreoraí i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, atá ina dtreoraithe le Siúl Tours agus is as Baile na nGabhar dóibh beirt. Teagmháil: siultours@gmail.com
Baile Locha Riach hí an-bhród ar phobal Gaeilge Oirthear na Gaillimhe nuair a bhain múinteoir ó Ghaelscoil Riabhach agus iardhalta dá chuid duais an duine ag Comórtais Liteartha an Oireachtais le déanaí. Bhuaigh Brian Ó Meacháin an chéad duais i gComórtas Cuimhneachán Aoidh Uí Ruairc leis an dráma An Dialann agus bhuaigh Muireann Ní Bhaoill an comórtas iriseoireachta do scríbhneoirí óga leis an alt nuachtáin Adele.
Béal Átha na Slua á comórtas scríbhneoireachta gearrscéil nua seolta ag Craobh Ghrealláin de Chonradh na Gaeilge. Beidh luach saothar €300 ag an mbuaiteoir agus is é Mícheál Ó Ruairc, scríbhneoir aitheanta, a bheidh i mbun moltóireachta. Is féidir iontrálacha a sheoladh chuig gearrsceal@eircom.net / Gearrscéal, 2 Radharc na Coille, Béal Átha na Slua, Co. na Gaillimhe. Spriocdháta: 1 Feabhra 2014. Tuilleadh eolais: www.gearrsceal.com
Caisleán an Bharraigh á oíche mhór chainte, scléipe agus cheoil le Máirtín Tom Sheáinín Mac Donncha á eagrú ag Conradh na Gaeilge Chaisleán an Bharraigh le cabhair Thogra Mhaigh Eo san Welcome Inn ar an Máirt, 26 Samhain 2013. Tosóidh an oíche shiamsaíochta ar 8.00in agus
beidh sólaistí ar fáil. Saorchead isteach agus fáilte roimh chách! Teagmháil: +353 (0)94 9022444 / +353 (0)87 9781166 Corcaigh huir Gael-Taca tús le cruinnithe seachtainiúla dar teideal Tuistí i mí Mheán Fómhair chun freastal ar thuismitheoirí a bhfuil a bpáistí ag freastal ar Ghaelscoileanna. Táthar ag súil go bhfaighidh tuismitheoirí an deis bualadh le chéile agus tuiscint a fháil ar na slite inar féidir leo an Ghaeilge a chur chun cinn sa bhaile. Fáilte roimh chách! Teagmháil: www.gael-taca.com +353 (0)21 4310841
Port Láirge eirt dheartháireacha ón tSráidbhaile, a ghlac páirt sa stair pholaitiúil agus i stair litríocht na Gaeilge sa chontae, a bheidh faoi chaibidil ag an Ollamh Pádraig Ó Macháin ó Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, ina chaint Tomás agus Micheál Ó hAthairne agus a gcuid Filíochta i Halla an Bharúnaigh sa tSráidbhaile, Co. Phort Láirge ar 8.00in oíche Aoine, 29 Samhain 2013 mar chuid de Thionól na nDéise. Tuilleadh eolais: www.waterfordcoco.ie
Ráth Chairn huir Comórtas Amhránaíochta do Dhaoine Óga tús le Féile na Mí oíche Aoine, 15 Samhain 2013, áit a raibh Comórtas Bodhráin agus seisiún ceoil agus amhránaíochta sa bheár i nGaeltacht Ráth Chairn. Reáchtáladh Comórtas Damhsa do Dhaoine Óga agus do Dhaoine Fásta De Sathairn, mar aon le Comórtas Amhránaíochta do Dhaoine Fásta. Chríochnaigh an tsiamsaíocht le ceol sa halla mór agus craic go maidin! Tuilleadh eolais: +353 (0)46 9432381 rathcairn@eircom.net
á tionscadal nua seolta ag scoláirí ón gcúrsa Stair Dhomhanda na Gaeilge de chuid Áras Glucksman na hÉireann, Ollscoil Nua Eabhrac. Tá sí mar aidhm acu stair cheilte na nGaeilgeoirí i gcathair Nua Eabhrac san 20ú haois a nochtadh. Meastar go ndearna idir 54, 000 agus 75,000 Éireannach i Nua-Eabhrac cur síos orthu féin mar Ghaeilgeoirí i nDaonáireamh 1910 sna Stáit Aontaithe, an chéad daonáireamh inar bailíodh an t-eolas teanga seo.
Déanfar mionscrúdú ar an gcomhphobal labhartha seo sa tionscadal Irish Speakers & the Empire City, chun íomhá níos soiléire a sholáthar ar shuíomh na Gaeilge i Nua Eabhrac na linne sin. Díreofar an cuardach ar cheantar Chelsea sula leathnaítear ar cheantair eile na cathrach é, agus is féidir páirt a ghlacadh mar oibrí deonach ag www.nyuirish.net/irishlanguagehistory. Tuilleadh eolais: nicholas.wolf@nyu.edu
Teicneolaíocht na dTuistí @tuismitheoiri, ach is áis iontach é an heol Tuismitheoirí na Gaeltachta, suíomh gréasáin nua do na 110 teaghlach Spleanála Conamara feachtas eolais, togra ó chuile chearn de Chonamara atá teanga, agus suíomh idirlíon nua na heagraíochta ar www.tuismitheoiri.ie ag ócáid speisialta ag Oireachtas na Samhna 2013. Bunaíodh an grúpa sa bhliain 2011 le cúnamh agus tacaíocht a chur ar fáil do theaghlaigh ag tógáil a gclann le Gaeilge i gConamara na Gaillimhe ó chonacthas do lucht a bhunaithe go bhfuil tuilleadh tacaíochta ag teastáil ón gcainteoir óg dúchais sa phobal Gaeltachta. Bíonn Siamsán na nÓg ar siúl acu uair sa mhí, d'eagraigh siad Campa Samhraidh Cumarsáide do Dhéagóirí i mí Iúil, agus tá súil acu Togra Cumadóireachta do Dhéagóirí a reáchtáil ag tús 2014. Tá an grúpa cheana féin ar na meáin shóisialta ar Facebook agus ar Twitter faoin ainm
cláraithe leo cheana féin. Ní hamháin sin ach tá acmhainní do thuismitheoirí á soláthar ag Oidhreacht Chorca Dhuibhne i gCo. Chiarraí ar an suíomh Tús Maith ar www.tusmaithocd.ie freisin. Eagraíonn Tús Maith Grúpaí Súgartha, Cuairteanna Baile agus Scléip an tSathairn chun tacú le tuismitheoirí atá ag tógáil a gclann le Gaeilge agus dóibh siúd ar mian leo níos mó Gaeilge a úsáid sa bhaile. Agus murab leor sin, tá an suíomh Is Féidir Liom ar www.isfeidirliom.ie dírithe ar Ghaeilge a mhúineadh do thuismitheoirí, agus Comhluadar ag tacú le tuismitheoirí ag tógáil clainne le Gaeilge ar fud an oileáin ar www.comhluadar.ie.
Imeachtaí Oireachtais
na sála ar bhronnadh Chomórtais Liteartha an Oireachtais 2013 i bPáirc an Chrócaigh sa phríomhchathair, thug saol na Gaeilge faoi Chill Airne, Co. Chiarraí chun Oireachtas na Samhna a cheiliúradh ó 30 Deireadh Fómhair – 3 Samhain 2013. Chuir Scléip na hÓige tús le clár na féile Dé Céadaoin agus lean na comórtais ardáin do dhaoine óga, seimineár agus siompóisiam foclóireachta, ócáid ómóis do Mhaidhc Dainín Ó Sé, comórtais cháilithe, agus seoladh oifigiúil na féile leis an
tAire Stáit Donnchadh Mac Fhionnlaoich TD Déardaoin. Bhí an tsiamsaíocht faoi lánseol Dé hAoine agus comórtais, seoltaí leabhar, seimineár léitheoireachta agus tionól bailitheoirí focal ar siúl. Roghnaigh an slua An Gaeilgeoir is Greannmhaire ag babhta ceannais chlár nua TG4 agus thug mic léinn faoi chóisir bhréagéide sular chuir Kíla agus aíonna speisialta críoch leis an oíche ag an gCabaret Craiceáilte. Bhí craobh dhíospóireachta, seirbhís mhachnaimh, Steip, Seimineár Chonradh na Gaeilge, comórtas Scrabble, cúirt fhilíochta agus Corn Uí Riada ar siúl Dé Sathairn, agus idir scéalaíocht, agallamh beirte, cheol, aithriseoireacht, dhreas cainte, lúibíní, amhránaíocht agus damhsa ar an sean-nós ar siúl ar feadh an ama. Go dtí Cill Airne 2014!
Tá na cártaí Nollag dátheangacha landáilte, tá na béiríní Gaeilge tagtha ón Mol Thuaidh agus tá An Siopa Leabhar ullamh don Nollaig! Seo a leanas na hearraí is mó díolta atá déanta ag an bhfear leis an bhféasóg bhán é féin: Páistí agus Daoine Óga 1. Sraith Elie's Books - Ciara Ní Dhuinn - Cló Mhaigh Eo - €7 2. Cúil Bheag Óg – aistrithe ag Gabriel Rosenstock - Walker Éireann - €8.50 3. Vroom Town - Emer Conlon - €10.50 4. Leanbh Nua - Olivia Golden - Cló Mhaigh Eo - €9 5. Cosa Beaga (sraith) - aistrithe ag Darach Ó Scolaí - Leabhar Breac - €5.97 Daoine Fásta 1. Leabhar Mór na nAmhrán Mícheál Ó Conghaile - CIC - €25 2. Splancanna ó Shaol Eile (le Féilire 2014) - Alex Hijmans - Cois Life - €14 3. Fuíoll Feá - Liam Ó Muirthile - Cois Life - €20 4. Leabhar Laethanta - Donla Uí Bhraonáin - Cois Life - €12 5. 1916 Seachtar Dearmadta - Aindrias Ó Cathasaigh - Coiscéim - €10 Eolas & orduithe: siopa@cnag.ie +353 (0)1 4783814 4785428 (facs) www.cnag.ie/siopa
Litreacha ó Dhaidí na Nollag!
á an Nollaig ag teannadh orainn agus bhí glaoch speisialta ag foireann Chomhluadar ón Mol Thuaidh le déanaí! D'iarr an fear mór orthu cabhrú leis chun Scéim Ghaeilge na Nollag a chur i gcrích arís i mbliana, agus beidh Comhluadar ag cuidiú le Daidí na Nollag trí litreacha i nGaeilge a bhailiú agus a sheachadadh ar a shon. Más mian le do pháiste litir a scríobh
chuig Santaí, is féidir í a chur faoi chúram Chomhluadar ag Daidí na Nollag, f/ch Comhluadar Teo., 6 Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath 2 roimh 11 Nollaig 2013 agus cinnteoidh siad go bhfaigheann sé í in am. Ní hamháin sin, ach gheobhaidh gach páiste a scríobhann chuig Daidí na Nollag i nGaeilge freagra ar ais – mar sin bí gasta agus seol do litir go luath! Teagmháil: www.comhluadar.ie
Pobail Tuaithe Inbhuanaithe T á réimse leathan fadhbanna infreastruchtúir ag pobail tuaithe in Éirinn; áirítear ar na fadhbanna seo soláthar uisce, cóireáil fuíolluisce, soláthar fuinnimh agus iompar. Tá réiteach na bhfadhbanna seo ar cheann de na príomhdhúshláin a bheidh le sárú ag saol tuaithe inbhuanaithe na tíre amach anseo. Fiosróidh léacht arna eagrú ag An Roth agus Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath (ITBÁC) na teicneolaíochtaí atá ar fáil chun dul i ngleic leis na dúshláin seo. Déanfar é seo trí shraith cás-staidéar a rinneadh ar phobail tuaithe a mb'éigean dóibh a infreastruchtúr féin a fhorbairt agus a bhainistiú a chur i láthair. Beidh pobail as Éirinn, Albain, an Ríocht Aontaithe, Meiriceá Theas agus an Afraic san áireamh sna cás-staidéir, agus tabharfar cuntas ar an teicneolaíocht agus ar na struchtúir
phobail a forbraíodh chun na tionscadail seo a mhaoirsiú agus a riaradh. Déanfar trácht ar infheidhmeacht na dteicneolaíochtaí seo d'Éirinn, ar na buntáistí agus ar na míbhuntáistí a bhaineann leo araon, agus ar na baic atá ann le glacadh leis na teicneolaíochtaí seo in Éirinn. Beidh An Cuardach ar Infreastruchtúr Pobail-Bhainistithe Athléimneach in Éirinn ar siúl i Léachtlann 2046 de Scoil na hInnealtóireachta Sibhialta agus Seirbhísí Foirgníochta ITBÁC ar Shráid Aungier na príomhchathrach Déardaoin, 5 Nollaig 2013. Beidh fáiltiú i gcaifelann an choláiste Java City ar 6.30in agus cuirfear tús leis an léacht le Seán Ó hÓgáin agus Liam Mc Carton ar 7.00in. Fáilte roimh chách ach freagra a chur chuig gaeilge@ dit.ie. Tuilleadh eolais: fmurtagh@gmail.com
Gearrliosta na nGael
á níos mó ná 120 coistí agus grúpaí pobail ceangailte le Glór na nGael i mbliana, cuid acu ag plé le gnéithe ar leith d'fhorbairt na Gaeilge, cuid eile atá rannpháirteach i ngach gné den phleanáil agus den bhuanú teanga. Tá Áislann Rann na Feirste; Comharchumann Mhic Dara; Ionad Naomh Pádraig; Coiste Forbartha Charn Tóchair; Gaeilge Locha Riach; Glór na nGael, Uachtar Tíre; An Clár as Gaeilge; Cairde Teoranta; agus Glór Cheatharlach san iomaíocht don Phríomhdhuais Náisiúnta de €20,000, urraithe ag An Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, agus na duaiseanna náisiúnta eile atá urraithe ag Údarás na Gaeltachta agus Foras na
Gaeilge. Cuirfear moltóireacht ar na coistí seo idir 20 - 23 Samhain 2013 agus fógrófar na buaiteoirí go luath san athbhliain. Gach rath orthu ar fad! Tuilleadh eolais: www.glornangael.ie
LaraeDó Ar Lasadh!
á Aisteoirí Bulfin ar an ngrúpa is buaine agus is beoga i mbun na drámaíochta Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus tá na céadta drámaí léirithe acu ó bunaíodh an grúpa 40 bliain ó shin. Is é an dráma LaraeDó an saothar is déanaí atá idir lámha acu. Ceoldráma buachaill bó suite san Iarthar Fiáin sna 1880idí atá ann, nua-scríofa ag Aodh Ó Domhnaill agus léirithe ag Barry Barnes. Tá cliar mhór ag obair air - foireann de 12 aisteoirí maraon le ceoltóirí agus foireann léiriúcháin. Is é Aodán Ó Ceallaigh ón Rinn, Co. Phort Láirge atá sa phríomhról - Buddy, an buachaill bó ceolmhar - a thagann ar cuairt chuig LaraeDó! Is as Baile Átha Cliath, Conamara, Corca Dhuibhne, Ráth Chairn, Béal Feirste agus Luimneach don
chuid eile den chliar agus tá 9 n-amhrán nua chumtha mar chuid den seó. Beidh LaraeDó ar an stáitse san Amharclann Nua, 43 Sráid Essex Thoir, Barra Temple, Baile Átha Cliath 2 gach oíche ó 3 - 7 Nollaig 2013 ar 7.30in, agus ins An Taibhdhearc, An tSráid Láir, Gaillimh ar 8.00in oíche Shathairn, 14 Nollaig 2013. Díoladh iomlán na dticéad don seó Nollag deireanach a léirigh Aisteoirí Bulfin, mar sin moltar duit ticéad a chur in áirithe go luath! Glaoigh ar New Theatre ar +353 (0)1 670 3361 nó An Taibhdhearc ar +353 (0)91 562024. Ticéad: €15 / €12 do mhic léinn agus do dhaoine cnagaosta. Tuilleadh eolais: sinead.niuallachain@gmail.com +353 (0)87 9512831
Aithris Amhránaíochta T á deis ag daltaí i scoileanna ar fud na hÉireann páirt a ghlacadh i gcomórtas deireanach Bhliain na Gaeilge 2013 an geimhreadh seo! Ní gá don rang ach ceann amháin de na hamhráin ón albam RíRá Le Hector 2013 a roghnú agus a thaifead le páirt a ghlacadh. Buíochas le tacaíocht ón gComhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta (COGG) agus ó Fhoras na Gaeilge, tá duaiseanna iontacha le baint amach le
cochall Bhliain na Gaeilge ag dul do gach duine sa rang i 3 chatagóir éagsúla. Roghnaigh amhrán ó albam Raidió RíRá na bliain seo agus cabhraigh leis na daltaí na focail a fhoghlaim. Déan taifeadadh ar an amhrán le fón póca, innill taifid fuaime, físcheamara nó eile agus seol an t-amhrán chuig comortas@ cnag.ie. Spriocdháta: 6 Nollaig 2013. Foirmeacha iontrála: www.gaeilge2013.ie/cms
Lárionad Chiarraí
á sé beartaithe Lárionad Forbartha Gaeilge agus Gaeltachta a fhorbairt i mBaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí. Údarás na Gaeltachta, An Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, agus Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne Teo. atá ag obair i gcomhpháirtíocht lena chéile agus ag maoiniú an togra nua seo, a chosnóidh €3.4 milliún. Tá achar de c.1,400 méadar cearnach i gceist leis an suíomh atá suite ar imeall shráidbhaile an Bhuailtín, agus beidh oifigí agus áiseanna nua do Chomharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne Teo.; Ionad Tacaíochta Teaghlaigh ina mbeidh áiseanna nua don naíonra agus seirbhísí réamhscoile; spás oiliúna; clós súgartha poiblí do leanaí; agus 3 aonad fiontraíochta de chuid an Údaráis sa lárionad úr. Is togra tábhachtach, ceannródaíoch é do
Ghaeltacht Chorca Dhuibhne agus do phobal na háite, áit a dhéanfar freastal ar riachtanais thacaíochta teanga agus luathoideachais agus cuirfear áiseanna nua-aimseartha oiliúna, fiontraíochta agus cruthú fostaíochta ar fáil ar mhaithe le neartú agus buanú an phobail agus na Gaeilge sa cheantar. Tá ról lárnach ag Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne Teo agus a chuid fochomhlachtaí i bhforbairt agus i mbuanú na Gaeilge i nGaeltacht Chorca Dhuibhne - tá láimhdeachas bliantúil de thart ar €3 mhilliún ag an gComharchumann agus íoctar pá le 220 duine in aghaidh na bliana (47 bpost comhionann lánaimseartha). Tá tionchar eacnamaíochta de thart ar €6.9 milliún á ghiniúint go bliantúil ag an gComharchumann i gceantar Chorca Dhuibhne agus cuirfidh na háiseanna nua ar a chumas breis forbartha a dhéanamh.
Cúrsa Rith 2014 Seolta!
hlac suas go 20,000 agus 30,000 duine páirt san fhéile Rith i 2010 agus i 2012 faoi seach, agus seoladh cúrsa nua Rith 2014 le linn Oireachtas na Samhna le déanaí. Arsa Cormac Ó Feinneadha, Bainisteoir Imeachta Rith 2014: "Tá éagsúlacht ann in 2014 toisc go mbeimid ag rith thar oíche i mBaile Átha Cliath den chéad uair riamh." Mairfidh Rith 2014 9 lá, ag tosú i mBaile Bhuirne, Co.
Chorcaí, ar 7 Márta 2014 agus ag críochnú le féile ollmhór phobail i gcroílár Bhéal Feirste. Beidh deis ag scoileanna, clubanna óige, grúpaí pobail, clubanna spóirt agus daoine aonair ciliméadar a cheannach do Rith 2014 ar www.rith.ie agus rachaidh an t-airgead go Ciste nua Gaeilge a chuirfidh maoiniú ar fáil do ghrúpaí pobail Gaeilge ar fud na tíre amach anseo. Gach eolas: www.rith.ie
Cearta na Cairte
heol POBAL a gceathrú tuairisc mhonatóireachta ar Chairt na hEorpa do Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh i mBéal Feirste ag tús na míosa seo. Reachtaíocht Eorpach ríthábhachtach atá dírithe ar chosaint na Gaeilge atá sa Chairt, agus choimhéad POBAL cur i gcrích na Cairte ó shínigh rialtas na Breataine í i 2001. Sa tuairisc is déanaí atá foilsithe acu, sonraítear taithí na nGaeilgeoirí ó 2009 – 2013 agus iad ag iarraidh an teanga a úsáid le comhlachtaí stáit agus poiblí sna 6 Chontae. Cé go bhfuil roinnt deascéala ann, is léir go mbíonn constaicí de chuile chineál go fóill á gcur roimh phobal na Gaeilge ó thuaidh. Is í tuairisc POBAL an t-aon taifead atá le cur roimh an phobal ar cad é mar a d'éirigh le comhlachtaí stáit agus poiblí i dtaca leis
an Chairt agus an Ghaeilge le 4 bliana anuas. Cé go bhfuil dualgas ar rialtas na Breataine tuairisc iomlán a chur ar fáil do Chomhairle na hEorpa gach 3 bliana, theip orthu eolas a bhailiú faoin Ghaeilge faoina hinstitiúidí cineachta ó thuaidh don dara huair i ndiaidh a chéile. Dúirt Janet Muller, Príomhfheidhmeannach POBAL: "Níor aontaigh lucht an Tionóil ar a raibh sa thuairisc. Ciallaíonn se seo nach raibh tuairisc cheart ó rialtas na Breataine ann ó 2005. Uirlis ríthábhachtach atá sa Chairt, ach cruthaíonn teipeanna leanúnacha maidir le hathtuairisciú agus maidir le cur i gcrích na Cairte, go bhfuil géarghá le reachtaíocht cheartbhunaithe don Ghaeilge." Tuairisc: www.pobal.org
Critéir Teanga
'fhógair an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta na critéir pleanála teanga faoi Alt 12 d'Acht na Gaeltachta 2012 ag tús Mheán Fómhair na bliana seo. Bainfear leas as na critéir seo chun measúnú a dhéanamh ar na pleananna teanga a ullmhófar do na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, do na Bailte Seirbhíse Gaeltachta agus do na Líonraí Gaeilge. Roinneadh an Ghaeltacht i 19 gceantar pleanála teanga
faoi leith faoi Acht na Gaeltachta 2012, ach fógraíodh i mí na Bealtaine 2013 go ndéanfaí athdhréachtú ar na ceantair a roghnaíodh, ionas go mbeadh 26 cheantar ann in áit 19. Tá sé i gceist go mbeadh plean teanga uathúil le dréachtú do gach ceantar agus aontaíodh go roghnófaí príomheagraíocht chinnireachta amháin i ngach ceantar pleanála teanga chun an próiseas a stiúradh ar an talamh.
Faillí Teanga na hEorpa
áiltíonn Conradh na Gaeilge go croíúil roimh thacaíocht Martin Schulz, Uachtarán Pharlaimint na hEorpa, do leagan Gaeilge de shuíomh idirlín Pharlaimint na hEorpa agus molann go háirithe an toscaireacht thraspháirtí d'Fheisirí Eorpacha na hÉireann a bhuail leis an Uachtarán Schulz i Strasbourg ag tús an tsamhraidh chun leagan Gaeilge de shuíomh na Parlaiminte a lorg. Tá suíomh idirlín na Parlaiminte ar fáil i ngach ceann de theangacha oifigiúla agus oibre an Aontais Eorpaigh seachas an Ghaeilge faoi láthair. Creideann Conradh na Gaeilge go bhfuil ríthábhacht ann d'institiúidí uile an AE cumarsáid a dhéanamh le gach saoránach dá chuid ina dteanga féin, an Ghaeilge ina measc, agus tá P. Nikiforos Diamandouros, an
tOmbudsman Eorpach, ar aon intinn. Cháin an tOmbudsman Parlaimint na hEorpa as an "drochriarachán" a bhí i gceist le teip na Parlaiminte a láithreán gréasáin a chur ar fáil i nGaeilge go dtí seo, agus níor ghlac sé le míniú na Parlaiminte gur easpa foirne ba chúis leis seo. Thug an tOmbudsman le fios gur chuir an Pharlaimint "teorainn dhochosanta agus dhíréireach le húsáid na Gaeilge" ar a suíomh www.europarl.europa. eu agus é ag freagairt an ghearáin a rinne Dr Pádraig Ó Laighin faoi fhaillí na Parlaiminte sa Ghaeilge in Aibreán 2012. Tá an tOmbudsman den tuairim go mba cheart don Pharlaimint, "de réir a chéile agus de réir amchláir atá ar fáil go poiblí, úsáid leordhóthanach agus chomhréireach na Gaeilge ar a láithreán gréasáin a áirithiú."
Dlítheangeolaithe De Dhíth
n bhfuil céim sa Dlí agat, nó an dlíodóir nó abhcóide thú? Tá An Oifig Eorpach um Roghnú Foirne (EPSO) ag glacadh le hiarratais ar 10 bpost mar Dhlí‑theangeolaithe Gaeilge i bParlaimint na hEorpa agus sa Chomhairle Eorpach ó 7 Samhain – 10 Nollaig 2013, mar chuid de thréanfheachtas earcaíochta do ghairmithe dlí a bhfuil Gaeilge acu san Aontas Eorpach. Agus iad lonnaithe go príomha sa Bhruiséil, beidh deis ag
iarrthóirí a n-éireoidh leo ról ríthábhachtach a ghlacadh chucu i bpróisis reachtaíochta an AE. Tá tuarastal thar a bheith iomaíoch ag gabháil leis na poist seo: €5,500 in aghaidh na míosa, sochair bhreise fostaíochta den chéad scoth, agus deis bheith ag obair i dtimpeallacht uathúil dlí atá ilteangach agus dinimiciúil. Tapaigh an deis inniu! Foirmeacha iarratais: http://europa.eu/epso/
Seó Bóthair Spreagúil
eardlann chumasaithe atá sa Seó Bóthair, arna eagrú ag Conradh na Gaeilge i gcomhar le Comhar na Múinteoirí Gaeilge, Comhluadar, Glór na nGael agus Aontas na Mac Léinn in Éirinn (AMLÉ) chun an Ghaeilge a spreagadh in iarbhunscoileanna agus i gcoláistí samhraidh, thuaidh agus theas. Is Aodhán Ó Deá, Comhordaitheoir na Mac Léinn, a bhíonn i mbun na ceardlainne de ghnáth agus tá sé tar éis cuairt a thabhairt ar bhreis agus 300 meánscoil, 25 choláiste tríú leibhéal agus nach mór gach coláiste samhraidh Gaeilge le cúpla bliain anuas. D'fhreastail an Seó Bóthair ar bhreis agus 150 scoil ar fud na hÉireann i gcaitheamh na bliana seo caite amháin, agus tá sé ag dul ó neart go neart. Is ceardlann spreagúil, idirghníomhach atá i gceist
leis an Seó Bóthair, agus bíonn cluichí, plé, díospóireacht agus rólimirt i gceist do na daltaí. Bíonn duaiseanna agus dlúthdhioscaí le dáileadh againn freisin! Maireann an cheardlann 80 nóiméad nó mar sin agus níl ag teastáil ach seomra mór a dhóthain do níos lú ná 50 dalta. Labhraíonn muid leis na mic léinn faoi cén áit gur féidir leo an Ghaeilge a úsáid agus na cearta teanga atá acu; is í Oifig an Choimisinéara Teanga a rinne urraíocht ar Sheó Bóthair an tSamhraidh i mbliana. Tá síntiús €100 á ghearradh as an Seó Bóthair Scoile agus téann an t-airgead i dtreo fhorbairt na ceardlainne agus chun na costais thaistil a chlúdach. Áirithintí: +353 (0)1 4789191 scoil@cnag.ie
Oireachtas na Samhna: • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
An raibh an bia san óstán go deas? Cé a bhuaigh comórtas na lúibíní? An raibh slua ag Scléip na hÓige? An raibh tú i do shuí go maidin? An seinneann tú féin ceol? An bhfuil damhsa agat? Cár fhoghlaim tú do chuid steipeanna? An bhfuil tú spíonta i ndiaidh Chlub na Féile? Ar ghléas tú do chóisir bhréagéide na mac léinn? An fearr leat cluas a chur le hamhrán nó le dán? Ar cheap tú go raibh an scéalaíocht go maith? Ar fhan tú le héisteacht le Corn Uí Riada ina iomláine? Cé hiad na rinceoirí faoi 18 is fearr i mbliana meas tú? An mbeidh tú ar ais i gCill Airne an bhliain seo chugainn? Ar fhreastail tú ar aon cheann de na seoltaí leabhar? Cén Ghaeltacht a bhain an líon is mó duaiseanna i mbliana? An rachaidh tú chuig Féile na Mí i ndiaidh an Oireachtais? Ar fhan tú sa phríomhóstán nó i leaba & bricfeasta áitiúil? An raibh tú i láthair ag Seimineár Chonradh na Gaeilge maidin Shathairn?
Na comórtais: rince aonair, amhránaíocht ar an sean-nós, amhrán nuachumtha, lúibíní, scéalaíocht, agallaimh bheirte, an phíb uilleann, veidhlín, dreas cainte, sceitse, ceol beirte, amhrán saothair 'Gaelophobia' léacht leis an Dr. Caoimhín de Barra, bunaithe ar a leabhar nua; Leabharlann Shéamais Uí Argadáin GO11, Ollscoil na hÉireann Gaillimh Dé Luain 11 Márta @ 18:00
Is bunaithe ar na cúiseanna nach dtaitníonn an Ghaeilge le daoine, a bheidh léacht an Dochtúra Caoimhín de Barra ó Ollscoil Gonzaga (Washington), tráthnóna. 'Gaeilge: A Radical Revolution' an teideal atá ar leabhar nua an scríbhneora, a phléann leis an ábhar seo. Cé go mbeidh an léacht féin i nGaeilge, beidh deis i ndeireadh do cheisteanna, bíodh gur i mBéarla, nó i nGaeilge a bheidh siad!
Oíche Piaf/Brel, Gaelscoil Lios na nÓg, Raghnallach Déardaoin 14 Márta @ 19:30
Beidh oíche faoi leith ar siúl Déardaoin seo chugainn le ceiliúradh a dhéanamh ar shaothar Édith Piaf agus Jacques Brel. Aistríodh cuid de shaothar na beirte go Gaeilge mar chuid d'imeachtaí na féile litríochta IMRAM agus do bhí an file Liam Ó Muirthile, nach maireann, lárnach san obair seo. Cuirfidh na ceoltóirí Hilary Bow, Doimnic Mac Giolla Bhríde agus Linda McGann na hamhráin i láthair an phobail ag ócáid atá á heagrú ag Cuileann Beo, eagraíocht dheonach a mbíonn imeachtaí cultúrtha i nGaeilge agus i mBéarla á reáchtáil acu, do mhuintir Lios na nÓg agus don phobal áitiúil i Raghnallach. Is féidir leat do chuid beorach féin a bhreith leat, polasaí BYOB atá i bhfeidhm!
Seoltaí leabhar le hÁine Ní Ghlinn, Éigse Éireann, Cearnóg Parnell Thoir Déardaoin 14 Márta @ 19:00
Tá dhá leabhar nua ag Áine Ní Ghlinn agus seolfar iad Déardaoin seo chugainn ag ócáid san Ardchathair. Is iad seo leabhair uimhir 30 agus 31 ó pheann an údair. Is é an craoltóir aitheanta Cormac Ó hEadhra a sheolfaidh 'Fadó Riamh… Ag an Tús…', cnuasach scéalta miotaseolaíochta faoi chruthú an domhain, ó chultúir éagsúla, curtha in oiriúint don bhfoghlaimeoir fásta. Is faoi Shiobhán Parkinson a bheidh sé, 'Boscadán' a sheoladh, leabhar a insíonn scéal faoi róbat cairtchláir a chruthaíonn cailín a bhfuil dúil aici sa DIY, Aoife. Is in Éigse Éireann, ar Chearnóg Parnell Thoir a bheidh an ócáid seolta ar bun; Déardaoin óna 19.00.
Tá liosta le háireamh agam an tseachtain seo i dtaca le himeachtaí Pop Up Gaeltacht a bheidh ar bun timpeall na tíre, agus faobhar faoi na himeachtaí seo, (gach seans toisc go bhfuil Seachtain na Gaeilge buailte linn!)
Is i rith an lae inniu a bheidh An Cumann Gaelach ag eagrú macasamhail d'ócáid in Ollscoil Uladh, Baile Mhic Shiúrtáin. Bí leo óna 14:00;
Beidh ócáid eile dá leithéid seo ar siúl san Ardchathair ar an 14 Márta, an babhta seo in Áras Chluain Tarbh, óna 20:00;
Is féidir a bheith ag labhairt na Gaeilge i dtábhairne Wallace sa Mhuileann gCearr u ar an 15 Márta óna 20:00;
Ar an oíche chéanna, tá imeacht eagraithe ag Osgur agus Peadar sa Bernard Shaw, mar chuid d'imeachtaí na Féile Pádraig; 3. An teorainn thuaidh ag tosú ag uillinn thoir thuaidh an droichid ag Sráid na Siopaí agus ag rith soir feadh na gCéanna Thuaidh go dtí an foirceann thoir ag Faiche Uí Dhonnúir, as sin feadh Bhóthar Bhaile Trá go sráidbhaile Bhaile Trá, as sin go Rabhcán Aleria agus feadh na líne barr láin a theorannaíonn cladaí thoir bhaile fearainn Bhaile Trá go Feirm Dhuibh, as sin 090 céim ón treo fíor ó thuaidh ar feadh 5,380 méadar, as sin 180 céim ón treo fíor ó thuaidh ar feadh 7,271 méadar, agus as sin 270 céim ón treo fíor ó thuaidh ar feadh 5,120 méadar go teorainn theas bhaile fearainn Bhaile an Bhiataigh, as sin feadh líne barr láin chladach thoir bhaile fearainn Bhaile Uí Mhornáin, as sin feadh na líne barr láin go Túr na Maighdine, as sin siar feadh na líne barr láin go huillinn thoir theas an droichid ag Sráid na Siopaí agus ag rith ó thuaidh feadh thaobh thoir an droichid sin go huillinn thoir thuaidh an droichid.”, Lóiste Belan - IntoKildare
Is leaba agus bricfeasta cluthar 4 réalta é Belan Lodge le tithe saoire féinfhreastail suite i gclós athchóirithe gar do theach feirme ón 17ú haois. Tá cóireálacha áilleachta ar an láthair, siúlóidí áille trí tuath gan mhilleadh agus níl sa teach tábhairne áitiúil ach spaisteoireacht ghearr.
Is éard atá i Belan Lodge foirgnimh feirme athchóirithe cloiche atá suite i bhfeirm mhór oibre faoin tuath. Is leaba agus leaba é agus tá 5 árasán féinfhreastail ann freisin. Tá B&B comhdhéanta de 3 sheomra dúbailte le seomraí folctha ensuite, áit itheacháin agus beár. Is foirgnimh mhóra cloiche aon agus dhá sheomra leapa iad na hárasáin agus iad maisithe go blasúil agus le gach áis nua-aimseartha.
Athchóiríodh an clós stairiúil ina lóistíní féinfhreastail ceithre réalta, ag freastal ar 2 go 6 dhuine. Téann Belan Lodge agus an gclós siar 300 bliain agus tá stair shaibhir éagsúil acu ag nascadh siar le ham Naomh Pádraig agus le déanaí bhí sé ina bhaile do theaghlach Shackleton.
Ag siúl timpeall ar Lóiste Belan gheobhaidh tú iarsmaí dá stair ársa - tá seanfháinne agus Millrace bunaidh ar chuid de na seoda a chasfaidh tú ar na tailte ársa seo.
Leaba & Bricfeasta, Féin-Lónadóireacht, Cairdiúil don Teaghlach, Caisleáin & Tithe Stairiúla, 4 Star, Baile Átha Í In Zurich a rugadh é ar 16 Eanáir 1923. Bhí sé ar scoil sa Kantonales Gymnasium ar dtús sula ndeachaigh sé isteach in Ollscoil Zurich in 1941. Faoi Rudolf Hotzenköcherle rinne sé staidéar ar an bhfocleolaíocht Ghearmánach agus rinne cúrsaí san fhocleolaíocht Ind-Eorpach faoi Manu Leumann. Thabhaigh sé cáil i measc mhic léinn a aimsire féin lena thapúlacht a chuireadh sé eolas ar theangacha Ind-Eorpacha; deirtí gurbh in imeacht deireadh seachtaine a d’fhoghlaim sé canúint den tSlavais. Tugann McKenna fianaise i dtaobh an bhua sin mar ba léir dó é blianta ina dhiaidh sin: ‘Wagner had an unusual talent for mastering spoken languages. I had the good fortune to conduct field-work with him in Brittany and the Basque country, and on both occasions I was struck by how quickly he picked up a conversational knowledge of the languages in question.’ Darragh,Thanks for your comment. Its not really a question of needing help, its more of a philosophical issue. As Ireland becomes ever more anglicized it seems to me that many Irish people see no need to engage the rest of the world in any language other than English. That puts Irish people squarely in the Anglo-Saxon domain which is somewhere I dont want to be. There are certainly other Irish people who think like I do but I just dont come across them in my everyday life.You are right though blogging about this kind of stuff sure beats crying into my beer Nílmid-ne láidir fós, ⁊ nuair ná fuilmid, sé is fearra ḋúinn a ḋéanaṁ ná greim a ḃreiṫ ar gaċ buntáiste ⁊ úsáid a ḋéanaṁ díoḃ ar son na Gaeḋilge. · Machnamh a dhéanamh le plean nuálach a cheapadh do theagasc agus foghlaim na Gaeilge ina mbeidh acmhainní TFC lárnach don tionscnamh trasteorann atá á bheartú agus an tseirbhís Vifax de chuid Ollscoil na hÉireann Má Nuad a mheabhrú. Is é seo an comórtas liteartha is tábhachtaí dfhoilsitheoirí Gaeilge. I dtéarmaí idirnáisiúnta, is margadh sách beag é margadh léitheoireachta na Gaeilge ach in ainneoin sin, baineann na foilsitheoirí agus na húdair seo caighdeáin éachtacha amach gach bliain. Tá sé mar aidhm ag Oireachtas na Gaeilge agus ag Bord na Leabhar na Gaeilge scríbhneoireacht, foilsitheoireacht agus léamh na Gaeilge a chur chun cinn agus chuige sin, díríonn na gradaim seo ar ard-chaighdeán a fhorbairt san fhoilsitheoireacht. Beidh an lovers ceol Lúnasa 7000 descend ar De Montfort Halla agus Gairdíní le gníomhartha faire, cairde a dhéanamh agus cuimhní cinn ar feadh an tsaoil fhoirm. An Scoil – Gaelscoil Chill Mhantain
Clárúchán Naíonáin Shóisir Méan Fómhair 2020 Beidh seachtain clárúchán ag Gaelscoil Chill Mhantáin do na náíonáin shóisir atá le tosnú sa scoil i Méan Fómhair 2020. Déanfar próiséisiú ar iarratais clárúcháin ón Luan 13/01/2020 go dtí an Aoine 17/01/2020 idir 8.40rn agus...
Rang Fiona – Tá ár múinteoir imithe ar strae!
in An Scoil, Rang 2, Rang 3
Tá ár múinteoir imithe ón scoil. An bhfuil sí ag imirt camógaíochta nó i Hawaii nó ar eitleán le le Sherlock Gnomes? Bhí rang 2/3 ag obair go dian ar na scéalta seo. Bain taitneamh as na scéaltaí seo (le...
Ceardlann 'Bí ag Spraoi Liom'
in An Scoil, Naíonáin Shinsearacha / Rang a 1, Naíonáin Shóisearacha, Rang 1, Rang 2, Uncategorised
Buíochas mór leis an údar Sadhbh Devlin a tháinig ar chuairt chun na scoile i rith Seachtain na Gaeilge chun ceardlann a dhéanamh leis na bunranganna. Léigh sí a leabhar 'Bí ag Spraoi Liom' agus bhaineamar go léir an-sult as...
Díolachán Cácaí 2018
in An Scoil, Rang 3, Rang 4
Díolachán Cácaí 2018 D'éirigh go hiontach le Díolachán Cácaí Rang Genieve (Rang 4) agus Michelle (Rang 3)! Bhailíomar €932.88 do Barnardos! ...
Ullmhúchán don Cóineartú
in An Scoil, Rang 6
Tá rang a sé ag ullmhú dá gCóineartú faoi láthair. Beidh Seirbhís an tSolais ar siúl ar an 10ú d'Aibreán agus an Cóineartú ar siúl an 19ú d'Aibreán. ... Corn Uí Riada agus imeachtaí eile an Oireachtais
3ú Samhain 2018
Seó an Oireachtais, Fáiltiú an Gleneagle, Dé Sathairn 3 Samhain @ 10:30
Is iad Bláthnaid Ní Chofaigh agus Pádraig Ó Sé a bheidh ag stiúradh Seó an Oireachtais, a chraolfar beo ar RTÉ Raidió na Gaeltachta maidin Dé Sathairn. Mar is dual do chláracha RnaG i rith na féile seo, is san fháiltiú a bheidh an craoladh beo seo ar siúl, le hispíní ó Mhicilín Muc ann le tús maith a chur leis an maidin. Anuas ar an mbricfeasta blasta, beidh ceol breá le clos ó shárghrúpa Ráth Chairn agus comhráití leo siúd atá ag freastal ar an bhféile. Mar aon leis sin ar fad, bí ag súil le comórtais dóibh siúd a bheidh i láthair agus ag éisteacht sa bhaile. Ticéid chuig Blood Brothers agus Sleeping Beauty san INEC, lóistín ar an láthair chéanna, mar aon le t-léinte agus dlúthdhioscaí!
Corn Uí Riada, INEC, Dé Sathairn 3 Samhain @ 19:00
Buaicphointe na féile do scata ná an comórtas iomráiteach amhránaíochta, Corn Uí Riada. Cé hiad a nglaofar thar n-ais orthu chun amhrán meidhreach a chanadh agus cé hiad a rachaidh i bhfeidhm ar na moltóirí? Conas a éireoidh leis na hiomaitheoirí — an ngeobhaidh na néaróga an ceann is fearr orthu? An mbeidh fadhbanna acu lena nguth roimh ré? Beidh a fhios sin againn sara i bhfad, mar go mbeidh na hiomaitheoirí, 19 acu ina n-iomláine ar stáitse i gceann cúpla uair an chloig. Is gearr go mbeidh an buaiteoir faoi agallamh ag MTS beo ón ródaí ar Thogha agus Rogha, maidin Dé Domhnaigh, ag trácht ar an mbua! Ádh mór leis na hiomaitheoirí, foireann agus moltóirí — jabanna deacra acu ar fad.
Dearmad na Fola agus Caifé ar Ais, Drámaí in Amharclann an Oireachtais, Óstán Brehon, Dé Sathairn 3 Samhain @ 20:00
Baineadh creathadh as saol na drámaíochta agus na Gaeilge níos luaithe i mbliana, nuair a tháinig an scéala chugainn go raibh Aodh Ó Domhnaill, fear mór Oireachtais agus drámadóir aitheanta, imithe ar shlí na fírinne. Do bhí Aisteoirí Bulfin i mbun cleachtadh ar dhráma dá chuid nuair a cailleadh é. Ainneoin sin, leanadar ar aghaidh agus léiríodh an dráma le linn Sheachtain na Gaeilge, in Amharclann Smock Alley na hardchathrach.
Díríonn an dráma ar fhorbairt na teicneolaíochta ar ár sochaí agus an chumhacht agus smacht a d'fhéadadh a bheith ag comhlachtaí móra orainn mar dhaoine. Is é Cathal Póirtéir atá i mbun an léirithe agus siad na haisteoirí Áine Ní Ghlinn agus a mac Seán Mac Dhonnagáin, Mícheál Ó Gruagáin agus Aoileann Ní Chonchubhair agus dornán beag aisteoirí eile, ar a dtugtar Na Bréagadáin, teideal oibre an dráma dála an scéil, go dtí gur baisteadh Dearmad na Fola air. Beidh sé le feiscint tráthnóna sa Brehon, agus díreach ina dhiaidh léireoidh an compántas céanna drámaíochta an gearrdhráma Caifé ar Ais, ó pheann an údair chomh maith.
GaelGÁIRÍ, Amharclann an Brehon, Dé Sathairn 3 Samhain @ 22:00
Tá súil agam go bhfuil scata gáirí déanta agaibh ón gCéadaoin seo caite, nuair a cuireadh tús leis an bhféile iontach seo. Mura bhfuil, beidh deis agaibh sin a dhéanamh anocht, mar go mbeidh fuirseoirí a thagann faoi scáth GhaelGÁIRÍ ag teacht chun na stáitse. Is in Amharclann an Brehon a bheidh Julie Jay; Aideen McQueen; Cillian Ó Braonáin; Seán T. Ó Meallaigh; agus Eoin P. Ó Murchú, lena sheó Google Translate agus an Dr. Zúlú Lord…táim féin ag tnúth le tuilleadh faoi sin a chlos! Neostar dom go mbeidh aoi speisialta i láthair ar an oíche chomh maith. Tá an ócáid seo eagraithe mar chuid d'imeachtaí Bhliain na Gaeilge.
Club na Féile, INEC, Dé Sathairn 3 Samhain @ 23:00
Oíche dheireanach an Oireachtais go hoifigiúil a bheidh ann anocht! Cuirgí oraibh na bróga rince agus seo libh amach ar an urlár le Fallaí Luimnigh agus Ionsaí na hInse a dhéanamh le tionlacan ón sárghrúpa Pólca 4. Táim cinnte go mbeidh an Flosh féin agus fiú an Macarena le feisicnt…. is fúibhse atá sé! Scaoiltear le gach saghas steip. Bain súp as agus fág slán le cairde nua, go dtí go gcífidh tú iad ag an ócáid chéanna an bhliain seo chugainn! Bhí na múinteoirí nuálaíoch agus iad ag baint feidhm as ábhair agus teicneolaíocht i bhforbairt na n-acmhainní teagaisc go háirithe leis na roghanna Gaeilge in ionad na téacsanna Béarla, tráth go n-aithnítear deacrachtaí ag múinteoirí chun leaganacha Gaeilge de théacsleabhair a fháil. Informal Irish Language Conversation Groups are also being organised by staff in Bolton St. and Aungier St. campuses. The groups are open to all staff and students and will take place in Aungier St. on Tuesday mornings beginning September 28 th from 11 a.m in Cúl an Tí ? the designated Irish language space at the Bishop St. entrance and in Bolton St. canteen on Thursday mornings beginning September 30 th from 11 a.m. Adam Mars-Jones reviews Danny Boyles staging of Frankenstein; Anna Nicole opera composer Mark-Anthony Turnage; Elbow frontman Guy Garvey; Oscar nominated directors discuss their documentaries; dramatist Sir David Hare on leaving Britain after poor reviews; actor-director Steven Berkoff; and comedian Jim Davidson discusses his debut play and tolerance. Is é an tAire Stáit Ciarán Cannon a d'fhógair na dámhachtainí do 2020-21 mar chuid de cheiliúradh speisialta ar líne inniu.
Dé hAoine, Meitheamh 12 2020 ag 10:20 am
Tá dámhachtainí Fulbright bronnta ar chúigear Éireannach inniu chun ranganna Gaeilge a mhúineadh i gcoláistí agus in ollscoileanna ar fud Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Is é an tAire Stáit Ciarán Cannon a d'fhógair na dámhachtainí do 2020-21 mar chuid de cheiliúradh speisialta ar líne inné.
Is iad Bríd Ní Ghallachóir, Róisín Ní Chinnéide, Jane Ní Luasa, Caolán Ó Coisneacháin agus Brian Ó Doibhlin an cúigear a bheidh ag dul sall chun an Ghaeilge a mhúineadh.
Bhí an cúigear sin i measc an 36 duine ar bronnadh dámhachtainí Fulbright orthu.
Deis a bheidh sna dámhachtainí tabhairt faoi réimse leathan taighde, taighde faoin ailse, cibearshlándáil, cearta daonna agus go leor eile.
"Tá tábhacht níos mó ag baint le Fulbright anois ná mar a bhí riamh," a dúirt an tAire Stáit Cannon agus é ag fógairt na ndámhachtainí.
"Is é ról Fulbright taighde idirnáisiúnta a stiúradh agus an chumarsáid dhomhanda a choinneáil oscailte. Spreag Fulbright na daoine is éirimiúla le hoibriú lena chéile i gcónaí. Guím gach rath ar dhámhachtaithe na mbliana seo sna Stáit Aontaithe".
Beidh cuid de scoláirí Fulbright ag dul chuig na Stáit Aontaithe mí Mheán Fómhair ach ó mhí Eanáir 2021 a bheidh a bhformhór ag dul sall.
Is ag tabhairt faoi Mháistreacht Ghairmiúil san Oideachais i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, atá Bríd Ní Ghallachóir faoi láthair agus céim sna Dána Idirnáisiúnta bainte amach aici. Bronnadh 'Onóir na Gaeilge' uirthi ar son na hoibre atá déanta aici ó thaobh na Gaeilge in UCC agus is ag glacadh ranganna agus ag múineadh Gaeilge i gColáiste Our Lady of Elms in Massachusetts a bheidh sí.
Mac léinn Dlí agus Gaeilge í Róisín Ní Chinnéide i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Tá seal caite cheana féin aici ina mac léinn idirnáisiúnta in Ollscoil Montana, mar ar mhúin Róisín ranganna Gaeilge. Is ag múineadh sa Catholic University of America in Washington DC a bheidh sí mar chuid de scéim Fulbright.
Is as Guagán Barra i nGaeltacht Mhúscraí do Jane Ní Luasa a bhfuil Baitsiléir Oideachais bainte amach aici i gColáiste Mhuire Gan Smál. D'fhreastail sí ar Ollscoil Loyola in Chicago mar chuid dá céim agus tá sí anois ag múineadh i nGaelscoil Dhroichead na Bandan i gCorcaigh. Is ag múineadh in Ollscoil Montana a bheidh Jane.
Múinteoir bunscoile é Caolán Ó Coisneacháin chomh maith agus é ag múineadh faoi láthair i nGaelscoil an Bhradáin Feasa, i gContae na Mí, agus i Scoil an Duinnínigh, i Sord. Céimí de chuid Ollscoil Uladh é Caolán a shaothraigh céim i dTeanga agus Litríocht na Gaeilge agus beidh Caolán ag glacadh ranganna agus ag múineadh Gaeilge in Davidson Community College in North Carolina.
Mac léinn dochtúireachta é Brian Ó Doibhlin atá ag déanamh staidéir ar logainmneacha le Tionscadal Logainmneacha Thuaisceart Éireann in Ollscoil na Banríona. Tá céimeanna bainte amach aige ó Ollscoil na Banríona, ó Ollscoil Uladh agus ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Is ag múineadh Gaeilge in Ollscoil Notre Dame in Indiana a bheidh Brian.
Bunaíodh Clár Fulbright in Éirinn i 1957 agus gach bliain bronntar scoláireachtaí ar shaoránaigh Éireannacha chun staidéar, taighde, nó teagasc a déanamh sna Stáit Aontaithe agus an deis chéanna ag Meiriceánaigh in Éirinn.
Ón am gur bunaíodh é tá breis agus 2,500 duine tar éis páirt a ghlacadh sa chlár idir Éirinn agus na Stáit Aontaithe.
Osclófar an chéad bhabhta eile de chomórtas Fulbright ar an 31 Lúnasa 2020 agus is féidir tuilleadh eolais a fháil ar shuíomh Fulbright. Pillfidh mé ar an Ghaeilge nuair a bheas an chéim agam nó ba mhaith liom bheith ábalta í a theagasc sna scoileanna. Sa bhliain 1718, chuaigh muintir Archer i gceannas ar an áit agus lean muintir Mhic Aonghusa iad. Choinnigh siadsan an caisleán go dtí 1787, nuair a chuaigh an tUasal Ó Raghallaigh chun cónaithe sa chaisleán. Idir amanna, neartaíodh na stáblaí ar chúl agus cuireadh droichead thar an móta. Ní hamhalidh don Ghaeilge i mBÁC - is beag duine lasmuigh de mo chlann a mbíonn deis agamsa Gaeilge a labhairt leo. Níl sé ró fhada ó shin go raibh an blag seo ag trácht ar íonsaithe ar an nGaelscolaíocht san Irish Times ag colúnaithe an nuachtáin sin, Sarah Carey agus Kathryn Holmquist. Seo chugainn íonsaí eile sa nuachtán céanna. Tuairisc atá ann seachas colún. Agus an Ollamh nua i Siceolaíocht in Ollscoil Luimní á insealbhú, dúirt [...] Déirigh an t-easpag Dónal Murray as tar éis dó bheith cáinte i dtuarascáil faoi mhí-úsáid ghnéis ag sagairt i ndeóise BHÁC Mr. McHugh: As outlined in the discussion document on the Official Languages (Equality) Bill 2002, it is necessary to give special recognition to the Gaeltacht under section 7. Some recognition is given under the Planning and Development Act 2000. I agree with Senator OToole that comprehensive services through Irish are essential in the Gaeltacht if the language is to survive as a community language therein. Agus lena dtaobh leithéidí Phádraig Ó Snodaigh, Íte Ní Cionnaith, Chiarán Ó Feinneadha agus daoine mar iad a d’fhág lorg a gcos ar bhóithre Bhaile Átha Cliath as a mhinice is a rinne siad léirsiú ar son na Gaeilge. Fógraíodh ag searmanas i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich i Mobil Feirste anocht gur bhuaigh Daideo le hÁine Ní Ghlinn (foilsithe ag Cois Life) Gradam Réics Carló - go bunúsach Leabhar na Bliana do Dhaoine Óga. Maithe agus mór uaisle an cheoil thraidisiúnta ag triail ar Bhéal Feirste do Ghradam Ceoil | 2018Nuacht RáitisPreas | Irish Television Channel, Súil Eile | TG4
Is gearr uainn an oíche is mó sa bhliain do lucht an cheoil thraidisiúnta agus tá réaltaí stáitse agus teilifíse ag fáil faoi réir le haghaidh a thabhairt ar Bhéal Feirste.
Ina measc sin a bheidh i láthair ag Gradam Ceoil, gradaim cheoil thraidisiúnta TG4, a bheidh ar siúl i Waterfront Bhéal Feirste Dé Domhnaigh an 4 Feabhra, 2018 beidh an t-aisteoir clúiteach, Stephen Rea agus Matt Molloy The Chieftains.
Anois agus dlús le séasúr na ngradam, is deis a bheidh i Gradam Ceoil do lucht leanta an cheoil i mBéal Feirste sult a bhaint as an spraoi agus an ríméad a bhaineann le hócáid gradam den chineál seo a chraoladh beo gan trácht ar na taispeántais bheo den chéad scoth a bheidh ann ar an oíche.
Seo í an chéad uair riamh ó bunaíodh an Gradam, bliain is fiche ó shin, a reáchtálfar ceolchoirm Ghradam Ceoil i gCúige Uladh. 'Gradaim Oscar an cheoil thraidisiúnta' mar a thugtar orthu, ócáid mhór ag lucht leanta an cheoil ar fud na hÉireann agus níos faide ó bhaile, beidh an ceolchoirm bheo agus searmanas bronnta Ghradam Ceoil TG4 ar siúl sa Waterfront i mBéal Feirste an Domhnach an 4 Feabhra, 2018 agus craolfar beo ar TG4 iad ag 9.30pm.
Agus plúr na gceoltóirí traidisiúnta agus na n-amhránaithe i láthair, déanann Gradam Ceoil ceiliúradh ar an gcumas atá i gceoltóirí ar fud na hÉireann agus an domhain agus a bhfuil bainte amach acu. Rachaidh na gradamóirí, ceoltóirí traidisiúnta den chéad scoth, chun stáitse chun píosaí breátha ceoil a chasadh in éineacht le maithe agus mór uaisle eile an cheoil i seó a mbeidh cuimhne go ceann i bhfad air.
Tá ticéid do Ghradam Ceoil 2018 TG4 le fáil ó www.waterfront.co.uk nó ar an nguthán ach glaoch ar 02890334455, ar chostas £25 (ar £22 i gcás lacáiste).
Chun tuilleadh eolais a fháil téigh chuig www.gradam.ie nó nasc le Gradam Ceoil ar Facebook, facebook.com/gradamceoil, Twitter, @GradamCeoil nó déan cuardach ar an haischlib #Gradam.
Tuilleadh…..
Bronnfar seacht ngradam ar fad ar an oíche chomh maith le ceol beo ó:
Gradam Ceoil: Frankie Gavin agus a chairde Alec Finn, Colm Murphy & Máirtín O'Connor, baill bhunaidh De Dannan
Ceoltóir Óg na Bliana: Clare Friel in éineacht lena deirfiúracha. Arna bhronnadh ag Mairéad Ní Mhaonaigh, Altan
Gradam Saoil: Patsy Hanly, arna bhronnadh ag Matt Molloy, The Chieftains agus casfaidh an bheirt ceol ina dhiaidh sin in éineacht.
Amhránaí na Bliana: Máire Ní Chéileachair, arna bhronnadh ag Nell Ní Chróinín agus Conchubhar Ó Luasa.
Gradam Comaoine: Pádraigín Ní Uallacháin, arna bhronnadh ag Stephen Rea. Casfaidh Pádraigín in éineacht le haíonna, The Voice Squad.
Gradam Comharcheoil: CONCERT arna chumadh ag Colin Dunne in éineacht le Sinéad Rushe agus Mel Mercier
Gradam Speisialta: The Field Marshal Montgomery Pipe Band
Ar cheann an chomhairimh i measc ghradamóirí na bliana seo beidh Frankie Gavin, an fidléir clúiteach agus ball bunaidh den ghrúpa aitheanta De Dannan ar a mbronnfar Gradam Ceoil na Bliana.
As Gaillimh ó dhúchas, tá ceol casta agus taifeadta ag Frankie ar fud an domhain le leithéid Andy Irvine, The Rolling Stones, Elvis Costello, Stéphane Grappelli, Earl Scruggs agus Sir Yehudi Menuhin. Chas sé féin agus a bhanna ceol do iar-Uachtaráin Mheiriceá –Clinton, Bush agus Obama. In 2010 bhí sé ar an bhfidléir ba ghasta ar an domhan agus áit aige ina leith sin sa Guinness Book of Records.
Beidh baill bhunaidh De Dannan Alec Finn, Colm Murphy & Máirtín O'Connor ar stáitse in éineacht le Frankie i mBéal Feirste áit a bhfuiltear ag súil go mór lena dteacht le chéile arís.
Ar Patsy Hanly as Co. Ros Comáin a bhronnfar an Gradam Saoil, bean a bhfuil ceol casta agus múinte aici ag féiltí ar fud an domhain mhóir. In ómós di casfaidh Matt Molloy ó The Chieftains in éineacht le Patsy ar an oíche.
Is iad seaimpíní an domhain i Lios na gCearrbhach, The Field Marshal Montgomery Band – ar a mbronnfar an Gradam Speisialta – a thosóidh an seó lena mbeidh montáis speisialta a tógadh in áiteanna aitheanta ar fud Bhéal Feirste agus ina dhiaidh sin amach san oíche casfaidh siad beo i dtaispeántas spreagúil, fuinniúil. Meastar iad anois a bheith i mbarr a maitheasa ar bhonn domhanda agus ceol traidisiúnta na hÉireann tugtha ag FMM chuig lucht éisteachta agus leanúna ar fud an domhain agus caighdeán den chéad scoth leagtha síos acu mar ar mian le dreamanna eile anois é a bhaint amach.
Gradamóir eile as an áit í Pádraigín Ní Uallacháin (Gradam Comaoine), amhránaí aitheanta, taighdeoir, file agus cumadóir atá lonnaithe i nDeisceart Ard Mhacha agus is cinnte go dtabharfaí sí taispeántas scáfar ar stáitse in éineacht leis an ngrúpa amhránaíochta, The Voice Squad.
Is as Glaschú Ceoltóir Óg na Bliana, Clare Friel agus tá sí ag teacht chun cinn mar dhuine de na ceoltóirí óga traidisiúnta is iontaí atá ann i láthair na huaire. Léiriú é cúlra a muintire ar an gceangal agus oidhreacht roinnte idir Tír Chonaill agus Albain ach ag an am céanna tugann a stór amhrán léargas ar stair na himirce agus an trácht cultúir a bhfuil tionchar thar na bearta imeartha aige ar an gceol traidisiúnta anseo in Éirinn. An t-aoi speisialta Mairéad Ní Mhaonaigh ó Altan, ar ar bronnadh Gradam Ceoil roimhe seo, a bhronnfaidh a gradam uirthi.
Ar cheann de na glórtha is binne i gceol na hÉireann faoi láthair tá an t-amhránaí as Corcaigh, Máire Ní Chéileachair ar a mbonnfar Gradam Amhránaí na Bliana. Múinteoir agus amhránaí den chéad scoth, tá sí ag múineadh amhránaíocht ar an sean-nós ina ceantar dúchais le blianta fada faoin scéim Aisling Gheal. Ina teannta ar stáitse beidh na hamhránaithe clúiteacha Nell Ní Chróinín agus Conchubhair Ó Luasa.
Agus ní féidir dearmad a dhéanamh ar ndóigh ar an nGradam Comharcheoil atá le bronnadh ar CONCERT as an obair i gcomhar a rinneadh ar thaifeadadh aitheanta cheol Tommy Pots, The Liffey Banks.
Obair mhisniúil i gcomhar atá i CONCERT faoi stiúir dhuine de na damhsóirí Gaelacha is fearr againn, Colin Dunne. Arna stiúradh ag Sinéad Rushe le ceol ón gcumadóir aitheanta Mel Mercier, tugtar damhsa Colin agus ceol casta Tommy Potts le chéile. Cé gurb é an cháil a bhí ar an albam seo gur albam fíneálta, goilliúnach ach fuinniúil a bhí ann, mheas go leor nach bhféadfaí damhsa a chur leis de bharr an neamhrialtacht a bhain le rithim an albaim.
Chuir Dunne, Rushe agus Mercier saothar rompu a déarfadh daoine nárbh fhéidir a dhéanamh ach is cinnte, más casta féin é, gur saothar álainn, tuisceanach, measúil agus ardsiamsúil a thoradh.
Tá ticéid do Ghradam Ceoil 2018 TG4 le fáil ó www.waterfront.co.uk nó ar an nguthán ach glaoch ar 02890334455, ar chostas £25 (ar lacáiste £22 ). Téigh chuig www.gradam.ie chun tuilleadh eolais a fháil nó nasc le Gradam Ceoil ar Facebook, facebook.com/gradamceoil, Twitter, @GradamCeoil nó déan cuardach ar an haischlib #Gradam.
Maidir le tuilleadh eolais do na meáin, agallaimh nó iarraidh a dhéanamh ar chomórtas ticéad déan teagmháil le:
Sinead Doyle/ Niamh Parker / Kirsty Winter, MCE Public Relations. TEIL: 028 9026 7099 / 0791 205 9230
Ríomhphost: Sinead@mcepublicrelations.com / Niamh@mcepublicrelations.com / Kirsty@mcepublicrelations.com Tá dúshlán ag baint leis an úrscéal seo atá faoi chaibidil agam: todhchaí na Gaeltachta agus cad atá i ndán di. Gabhaim buíochas leis na sagairt agus leis na paróistí a dhein freastal ar phobal na Gaeilge le daichead bliain anuas agus leis na sagairt atá fós ag freastal agus leo siúd a thoiligh dul ar an Rota. Cuimhní Cinn Cháit Ní Mhainnín (Ríomhleabhar) | CIC
By Cáit Ní Mhainnín, Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 1902420233
RÍOMHLEABHAR: Is táirge digiteach é seo. Nuair a cheannaíonn tú an táirge seo, gheobhaidh tú r-phost ó Chló Iar-Chonnacht agus nasc istigh ann chun an táirge a íoslódáil. Cliceáil ar an nasc agus sábháil an comhad go dtí d'uirlís digiteach.
Tá an ríomhleabhar seo ar fáil saor in aisce ó Chló Iar-Chonnacht ó 27 Aibreán go 4 Bealtaine.
2. Seiceáil amach. Más é an leabhar atá in aisce é, ní bheidh sonraí do chárta creidmheasa ag teastáil.
An leabhar is deise agus is soléite Gaeilge agus is mó a thug taitneamh dom le fada an lá. Tuairisc ionraice oscailte ar shaol na mná éirimiúla eisceachtúla seo.
- Máirtín Mac Donnchadha, RnaG
Cuirfidh tú aithne ar bhean neamhspleách, éirimiúil, mhisniúil ar fiú go mór a cuimhní cinn a léamh.
- Liam Mac Con Iomaire
Leagan ríomhleabhair: Nuair a chuireann tú fios ar an ríomhleabhar seo faigheann tú an leagan ePub agus Mobi.
Praghas: €4.51 Praghas Anois: €4.24
Toghadh Máire Mhic Ghiolla Íosa ina hochtú Uachtarán na hÉireann i 1997. Sa bheathaisnéis údaraithe seo tugann Ray Mac Mánais léargas dúinn ar shaol eisceachtúil na mná cróga seo, agus an t-aistear a chuir sí di ó Ard Eoin go tairseach Áras an Uachtaráin, lena háit a ghlacadh mar... Stephanie Throne tuillte aici Ph.D. Teangacha Rómánsacha agus i Litríocht ó Ollscoil Michigan agus tá sé ina ollamh le Spáinnis agus Gearmáinis. An comh-údar téacsanna ar nós Idirdhealú Teagasc le Teicneolaíocht i Seomraí Ranga Meán Scoil, Idirdhealú Teagasc le Teicneolaíocht i K-5 Seomraí Ranga, agus an cúrsa ar líne, Difreáil Tacaithe ag Teicneolaíocht, tá Throne i láthair ar ábhair den chineál céanna ag comhdhálacha, ceardlanna go leor agus webinars . Ina theannta sin, múineann Throne / teagascóirí Spáinnis, mata, léamh, scríobh agus deagraíochtaí teagaisc agus príobháideacha éagsúla. Le deich mbliana anuas, dfhóin sí mar chomhairleoir don tSeirbhís Tástála dámh Oideachais, le haghaidh a dhéanann maoirsiú agus traenacha sí comhairleoirí dámh a scór an t-alt fuaime na scrúduithe Socrúchán Casta i Spáinnis agus scrúduithe a mheas. Is é an Dr Throne an comh-údar téacs Spáinnis do dhaltaí scoile uachtair tosaigh agus lár, agus tá sé ina eagarthóir minic / proofreader dfhoilseacháin éagsúla. Roimh a cuid oibre mar ollamh teanga, sheirbheáil Throne mar forbróir oiliúnóir agus cúrsa do chorparáide le seirbhísí mór airgeadais. Is cóir a mheabhrú sa chomhthéacs seo go bhfuil srianta móra ar na múinteoirí sna cúrsaí seo ón soláthar íseal de ranganna Gaeilge atá ar fáil sa tseachtain, sa tsraith shóisearach go háirithe. Is fiú a rá go bhfuil aistí taitneamhacha ann atá imeallach ar bhealaí do na téamaí seo mar ‘Mac Easmainn agus an luibheolaíocht’ agus ‘Lá leis an bPiarsach’. Rinceoir Cónaitheach (sCéim Rince), Ionad Cultúrtha, Baile Mhúirne - 2018-2019
Beidh Siobhán Ní Dhuinnín mar rinceoir cónaitheach san Ionad Cultúrtha ó mhí Dheireadh Fómhair na bliana seo go dtí mí Bealtaine an bhliain seo chugainn. Is rinceoir comhaimseartha í Siobhán agus tá clár cruthaithe aici in aonacht lena pháirtnéirí a cuirfidh ranganna, ceardlann agus taispéantaisí ar fáil don phobail. Is comhpháirtíocht é an tréimhse cónaitheach seo idir Ionad Cultúrtha, Comhairle Contae Chorcaí, Ealaín na Gaeltachta agus an Chomhairle Ealaíon
Is é an sprioc atá ag an togra seo ná obair nua a chruthú, ar nós gearrscannán léiriú rince agus clár spreagúil, cruthaitheach a chuir ar fáil do phobal an ceanntair. Beidh Siobhán ag múineadh ranganna do leanaí bunscoile, daltaí na hIdirbliana i gColáiste Ghobnatan agus do dhaoine fásta, chomh maith.
Is iad téamaí an tréimhse cónaitheach ná Áit agus Teanga. Baineann obair Shiobháin le háit/suíomh a fhiosrú leis an gcorp. Tá suim aici sna hamhrán agus na scéalta a bhaineann le tírdhreach an ceantair faoi leith. Braitheann sí go bhfuil ceangailt domhain idir an Ghaeilge, an talamh agus an rince.
D'oibrigh Siobhán mar cóireagrafaí ar Sean Nós na n-Óg leis an amhránaí, Síle Denvir, ag Éigse Dhiarmuidín 2017. Spreag an togra seo í chun nascanna a fhorbairt leis an gceantar. Bhí gaol láidir ag Ionad Cultúrtha le rince comhaimseartha riamh. Ba é Fearghus Ó Conchúir an chéad rinceoir cónaitheach a bhí san Ionad agus beidh Siobhán ag tógaint ar an tréimhse seo. Deirinn Siobhán; "Is deis iontach é seo domsa gaol níos doimhne a chruthú leis an dúchas saibhir ealaíonta seo. Táim ag súil go mór le haithne a chuir ar comhoibrithe nua agus pobal na háite".
Beidh ranganna rince do dhaoine fásta ag tosnú ar 17 Deireadh Fómhair, Naíonra Cúil Aodha, 10:30-12:00. Beidh siad ar siúl ar feadh 5 seachtain agus beidh costas €3 ar gach rang.
Is ealaíontóir rince í Siobhán Ní Dhuinnín. Rugadh agus tógadh í i gCathair Chorcaí. D'éirigh léi céim a bhaint amach i 2011 ó Scoil Rince Comhaimseartha an Tuaiscirt, Sasana agus fuair sí Máistreacht le Rince Comhaimseartha ó Dhámh Chruinne Éireann Rince agus Ceol i 2012. Tá Siobhán tar éis rince le Jessie Keenan, Laura Murphy, Mary Wycherley & Junk Ensemble ó shin. Tá sí mar bhall don gcompántas rince uileghabhálach Croí Glan, áit ina raibh an deis aici oibriú le Fearghus Ó Conchúir. Tá obair taispéanta aici go náisiúnta sa Firkin Crane, Dance Limerick, Dance Ireland & Birr Theatre and Arts Centre, is go hidirnáisiúnta i Shasana agus sa Ghearmáin. Bíonn Siobhán ag obair leis an grúpa dramaíochta, Garraí an Ghiorria. Tá thart faoi 20 leabhar, idir Bhéarla agus Ghaeilge, curtha i gcló ag Risteard agus 3 cinn eile i seilbh Phádraig Uí Shnodaigh, Coiscéim. Níl ÚnaG sásta go bhfoilseofaí moltaí mar chuid de thuarascáil nua – 'cur chuige à la carte' curtha ina leith – Tuairisc.ie
Níl ÚnaG sásta go bhfoilseofaí moltaí mar chuid de thuarascáil nua – 'cur chuige à la carte' curtha ina leith
Léiríonn cáipéisí nua nach bhfuil Príomhfheidhmeannach ná Coiste Pleanála Teanga an Údaráis ar son moltaí a fhoilsiú mar chuid den Nuashonrú ar An Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíocha
Dé Céadaoin, Bealtaine 6 2015 ag 7:36 am
Níl Údarás na Gaeltachta sásta go bhfoilseofaí mar chuid de thuarascáil nua na moltaí conspóideacha atá déanta ag údair an taighde faoi staid reatha na Gaeilge sa Ghaeltacht, de réir eolais atá faighte ag Tuairisc.ie faoin Acht um Shaoráil Faisnéise.
De réir na gcáipéisí nua, chuir duine d'údair na tuarascála, an Dr Conchúr Ó Giollagáin, i leith an Údaráis go bhfuil "cur chuige à la carte" i gceist lena "moladh neamhghnách" nach bhfoilseofaí moltaí na dtaighdeoirí.
Shéan Steve Ó Cúláin, Príomhfheidhmneannach an Údaráis, go raibh sé riamh i gceist "go ndéanfaí aon cheilt ar thorthaí an taighde" ná ar "staid reatha fírinneach" na Gaeilge sa Ghaeltacht.
Léiríonn na cáipéisí gur thug an Príomhfheidhmeannach agus Coiste Pleanála Teanga an Údaráis le fios nár cheart go mbeadh moltaí, nó "beartais féideartha," na n-údar mar chuid den tuarascáil nua a choimisiúnaigh an tÚdarás féin ar chostas €24,200 i mBealtaine 2013.
I nDeireadh Fómhair 2014 cuireadh in iúl don Dr Ó Giollagáin go raibh Coiste Pleanála Teanga an Údaráis in aghaidh na moltaí a fhoilsiú mar chuid den tuarascáil Nuashonrú ar An Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch.
Thacaigh Príomhfheidhmeannach an Údaráis le moladh an Choiste i litir a scríobh sé chuig an Dr Ó Giollagáin ag tús na bliana seo.
Sa litir sin dúirt an Príomhfheidhmeannach, Steve Ó Cúláin, gur tionscadal taighde a bhí i gceist le "hanailís" a dhéanamh ar staidreamh agus "tátal na hanailíse sin" a chur ar fáil.
"Ní raibh moltaí mar chuid den chonradh mar gur mar bhunús faisnéise do na pobail a bhí an t-eolas le cur ar fáil agus go mbeadh scagadh le déanamh ag na pobail ar na tátail mar chuid de na pleananna teanga atá le hullmhú sna Limistéir Pleanála Teanga sa Ghaeltacht," a scríobh Ó Cúláin ar an 29 Eanáir 2015.
Mar a tuairiscíodh ar an suíomh seo cheana, ba í Roinn na Gaeltachta, ar an 22 Aibreán 2014, a chéadléirigh imní faoi mholtaí a bheith déanta ag údair na tuarascála nua atá bunaithe ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch 2007. Sa cháipéis sin, tugadh le fios gur fiche bliain a bhí fágtha ag an nGaeilge mar theanga phobail agus theaghlaigh sa Ghaeltacht muna ndéanfaí gníomh tarrthála láithreach.
Ní aontaíonn an Dr Conchúr Ó Giollagáin le léamh na Roinne ná le léamh an Údaráis ar an gconradh a aontaíodh sara tugadh faoin taighde a dhéanamh.
Sa chonradh féin, a bhfuil cóip de faighte ag Tuairisc.ie faoin Acht um Shaoráil Faisnéise, luaitear an focal 'tátal' ach ní dhéantar tagairt shonrach do 'mholtaí' a dhéanamh.
Is éard is cúis leis an easaontas ná na bríonna difriúla a samhlaíodh leis an bhfocal sin 'tátal' sa chonradh, agus leis an difríocht idir é agus na focail "moltaí" agus "beartais féideartha". Pléadh an cheist seo i litir a sheol Steve Ó Cúláin chuig Cathaoirleach Bhord an Údaráis, Anna Ní Ghallachair, atá ina cathaoirleach freisin ar an gCoiste Pleanála Teanga.
Dúirt an Dr Ó Giollagáin nach bhféadfaí glacadh leis an moladh a bhí ag Coiste Pleanála Teanga an Údaráis agus nach mbeadh na húdair "sásta go luafaí ar aon bhealach" iad le próiseas "a thagann salach ar bhunphrionsabal eitice an taighde".
Dúirt sé go raibh meas ag na húdair ar bhaill an Choiste agus go mbeidís ag súil go léireofaí "an oiread céanna measa" orthusan agus go nglacfadh an Coiste leis go raibh dualgas ar na húdair "iontaofacht ár saothar ina hiomláine a chosaint".
Dúirt sé gur sheas sé féin agus a chomhúdar, Martin Charlton, "go dlúth, dílis" leis na dualgais a leagadh orthu sa chonradh a d'aontaigh siad leis an Údarás.
Príómhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachat, Steve Ó Cúláin
D'iarr an taighdeoir ar Phríomhfheidhmeannach an Údaráis go ndéanfaí athmhachnamh ar an áiteamh gur cheart go bhfoilseofaí an Nuashonrú ar An Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch gan moltaí na n-údar ann.
Mar fhreagra ar an méid sin, dúirt an Príomhfheidhmeannach nach raibh sé riamh i gceist "go ndéanfaí aon cheilt ar thorthaí an taighde ná go ndéanfaí aon ionramháil ar thátal a eascródh as le haon mhalairt scéil a léiriú ach an staid reatha fírinneach amháin".
Dúirt Ó Cúláin freisin dá bhfágfaí na moltaí ar lár go seasfadh "an tuarascáil mar phíosa taighde" agus nach raibh "aon cheist faoi chlú na dtaighdeoirí ná a neamhspleáchas acadúil".
Thug sé le fios nach mbeadh "aon fhadhb ag an Údarás" dá bhfoilseodh údair an taighde a gcuid moltaí "go neamhspleách".
Léiríonn na cáipéisí is déanaí atá faighte ag Tuairisc.ie gur chuir na húdair trí dhréacht den tuarascáil faoi bhráid an Údaráis anuraidh – ar an 16 Aibreán, an 16 Meitheamh agus an 25 Iúil.
Tá na dréachtaí seo curtha ag an Údarás chuig Roinn na Gaeltachta agus d'iarr an Roinn sin go gcuirfí an leagan críochnúil den tuarascáil faoina mbráid sara bhfoilseofaí go poiblí é. 5,000+ duine ag tacú le #Gaeilge4All in aon lá amháin | PEIG.ie
Scríofa ag NÓS Suíomh Gréasáin air 1st Deireadh Fómhair 2019 . Catagóir: Teanga.
Tá breis agus 5,000 duine tar éis a n-ainm a chur leis an achainí ar líne a sheol Conradh na Gaeilge inné ina n-éilítear ar an Aire Oideachais Joe McHugh an Ghaeilge a choinneáil mar chroí-ábhar Ardteiste agus "polasaí cuimsitheach" don Ghaeilge sa chóras oideachais "ón réamhscolaíocht go dtí an ollscolaíocht".
Éilítear san achainí atá ar an suíomh Gaeilge4all.ie go gcuirfí an polasaí sin i dtoll a chéile "laistigh de shé mhí".
Dúirt Aodhán Ó Deá, Bainisteoir Forbartha Chonradh na Gaeilge, go raibh dóchas ag an eagraíocht teanga go gcuirfeadh leathmhíle duine a n-ainm leis an achainí ar an gcéad lá.
"Níor chreideamar riamh go dtiocfadh 5,000 duine ag tacú linn ar an gcéad lá — teachtaireacht shoiléir don Aire Oideachais," a dúirt sé.
Dúirt Aodhán freisin go "dtacaíonn an pobal lenár n-éileamh" córas níos fearr a chruthú agus go bhfuil an tacaíocht sin soiléir ón 5,000 duine a chuir a n-ainm leis an achainí agus leis an suirbhé a d'fhoilsigh an comhlacht Millward Brown inné maidir leis an nGaeilge sa chóras oideachais. De réir an tsuirbhé sin, d'aontaigh 64% de phobal na Sé Chontae Fiche gur chóir an córas oideachais a leasú ar mhaith leis an nGaeilge.
Tá lucht oideachais ag achainí ar an rialtas dul i ngleic leis an gceist seo le tamall fada agus géaraíodh ar a bhfeachtas i dtreo dheireadh na bliana seo caite nuair a cuireadh ceist na Gaeilge éigeantaí i lár an aonaigh arís. Lena gcomhdhlúthaítear foireann reatha na rialachán um dramhaíl phacáistíochta agus lena dtugtar bearta nua isteach a bhfuil sé daidhm acu a thuilleadh feabhsuithe a sheachadadh maidir le socruithe le dramhaíl phacáistíochta a aisghabháil agus a athchúrsáil in Éirinn. I made the point that we have wonderful organisations in this country that work for our culture and heritage, for example, the GAA. I am proud my neighbour, Aogán Ó Fearghaíl, has become president of the GAA as he has a great love for the Irish language. We also have Comhaltas Ceoltóirí Éireann, through which Senator Labhrás Ó Murchú and the people working with him do excellent work. We also have Conradh na Gaeilge. These are all voluntary bodies. Níl anseo ach tús … | Comhar
An picéad taobh amuigh de Theach Furbo, ar an 18 Márta 1969, nuair a bhí an clár Quicksilver á thaifeadadh. [Le caoinchead an Churadh Connachtach]
Bealtaine 1969, ar an gclúdach den iris Comhar, liostáladh aidhmeanna Gluaiseacht Cearta Sibhialta na Gaeltachta, eagraíocht radacach nuabhunaithe a bhí difriúil ó chuile eagraíocht a bunaíodh sa Ghaeltacht riamh roimhe sin.
Bhí an eagraíocht nua faoi cheannas glúin óg sa Ghaeltacht a bhí míshásta leis an mbealach a raibh an státchóras ag caitheamh leis an bpobal. Picéid, agóidíocht agus action direct na modhanna oibre a bhí ag an eagraíocht nua. Ar ndóigh, ag deireadh na seascaidí bhí an agóidíocht fairsing agus faiseanta i measc daoine óga radacacha ar fud an domhain agus iad ag tabhairt dúshlán na n-údarás sna Stáit Aontaithe, sa Ghearmáin, i bPáras, i bPrág, agus in Éirinn. Bhí daoine óga le feiceáil ag máirseáil is ag agóidíocht go minic ar nuacht Theilifís Éireann, mar a tugadh ar chainéal teilifíse RTÉ ag an am: ag máirseáil in aghaidh an chogaidh i Vítneam, ar son cearta sibhialta sna Stáit Aontaithe agus, níos gaire don bhaile, i dTuaisceart Éireann. Bhí muintir Acla dúisithe agus Cearta Sibhialta Acla i mbun oibre le cúpla mí. Bhí an chuma ar an scéal go raibh an ghlúin óg ag éirí amach i mórán gach tír in iarthar an domhain.
I nGaeltacht Chonamara bhí glúin óg tagtha in inmhe a raibh oideachas maith orthu agus a bhí ag fanacht sa mbaile seachas dul ar imirce. Ach má bhíodar le fanacht theastaigh caighdeán maireachtála níos fearr uathu: uisce reatha sna tithe, mar shampla, agus bóithre nach scriosfadh a gcuid carranna. Bhí cuid mhaith dá gcomhaoisigh imithe ar imirce. Fianna Fáil a bhí i réim i nGaeltacht Chonamara agus struchtúr maith acu: cumann i ngach leathpharóiste agus an páirtí cinnte de 75% de na vótaí sa gceantar. Anseo is ansiúd bhí pócaí tacaíochta traidisiúnta ag Fine Gael ach gan mórán eagair ar an bpáirtí ar an talamh le hais Fianna Fáil. Dá mbeadh bóthar le deisiú, nó céibh le déanamh, nó scéim uisce le ceadú nó cead pleanála le hiarraidh is ag cruinniú den chumann áitiúil d'Fhianna Fáil a dhéantaí an cheist a tharraingt aníos leis an gComhairleoir Contae nó leis an Teachta Dála áitiúil. Mar a dúirt Deasún Fennell, bhí mórán an ról céanna ag Fianna Fáil i gConamara is a bhí ag an bPáirtí Cumannach sa Rúis. Má bhí tú istigh leo bhí sé le tuiscint go raibh fabhar áirithe le fáil agus tú ag déileáil leis na húdaráis éagsúla.
Ach bhí daoine óga tagtha in inmhe a bhí sásta dúshlán á thabhairt do cheannas Fianna Fáil sa gceantar agus iad ag ceistiú cén fáth a raibh an ceantar fágtha cheal seirbhísí bunúsacha, ar nós uisce reatha agus fiú amháin leictreachas, in ainneoin dílseacht an cheantair don pháirtí a bhí i gcumhacht an chuid is mó den am ó 1932 i leith.
Ba é bunú coiste pobail i 1966 i gCois Fharraige, Cumann Forbartha Chois Fharraige, an chéad dúshlán a tugadh don chóras mar a bhí. I gceantar Chois Fharraige, taobh thiar den Spidéal, ní raibh aon uisce reatha sna tithe ag an am. Níos faide siar i gCarna, áit a raibh Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil ina chónaí ach nach raibh aon dochtúir ann, bunaíodh Coiste Pobail tús na bliana 1969. Bhí na coistí pobail in ann brú díreach a chur ar an státchóras, neamhspleách ar Fhianna Fáil.
Peadar Mac an Iomaire ar 'Fish-In' a d'eagraigh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ar Abhainn Chasla, Luan Cásca 1969, go gairid tar éis bhunú na heagraíochta. Bhí Peadar ina chéad Chathaoirleach ar an ngluaiseacht. [Le buíochas do Mhaolsheachlainn Ó Caollaí a thóg an pictiúr]
Picéad ar Theach Furbo
Faoi 1969 bhí taithí áirithe faighte ag an dream óg a bhí i gceannas ar Chumann Forbartha Chois Fharraige agus méid áirithe á bhaint amach trí bhrú a chur ar na húdaráis. Oíche Lá 'le Pádraig craoladh clár ceoil ó Theach Furbo, Óstán Chois Fharraige mar atá anois air. Is i mBéarla beagnach ar fad a bhí an clár, gan mórán aitheantais tugtha do theanga ná do chultúr na Gaeltachta as a raibh sé á chraoladh. An chéad oíche eile, oíche an 18 Márta, bhí sé socraithe ag RTÉ clár Tráth na gCeist ar a dtugtaí Quicksilver a thaifeadadh san óstán céanna. Socraíodh picéad a chur ar an gclár.
Bhí an fógra feicthe sa gCuradh Connachtach ag Maolsheachlainn Ó Caollaí a thug le fios go mbeadh an clár Quicksilver á thaifeadadh ar an Máirt, an 18 Márta i dTeach Furbo. An bhliain roimhe sin toghadh Maolsheachlainn ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ag Ardfheis na heagraíochta i Mainistir na Féile. Ar feadh na mblianta bhí an chuma ar an gConradh go mba é an eite Ghaelach d'Fhianna Fáil. Eagraíocht ómósach agus coimeádach a bhí ann. Bhí fonn ar Mhaolsheachlainn an Conradh a bhogadh i dtreo eile. Tharla go raibh Peig Ní Choinceanainn, bean chéile Mhaolsheachlainn ina dhiaidh sin, ar scíth óna cuid oibre i mBaile Átha Cliath de bharr timpiste. Bhí Peig ar Choiste Gnó an Chonartha. Chuaigh sí siar le labhairt le Pádraig Ó Coincheanainn, duine muinteartha léi, a bhí bainteach le Cumann Forbartha Chois Fharraige agus le hEagras na Gaeltachta ag an am. Tugadh cruinniú beag le chéile deireanach san oíche i dteach athair Pheig i Saile Thúna ag a raibh Tomás Ó Ráighne, Peadar Mac an Iomaire agus Pádraig Ó Coincheanainn ó Chumann Forbartha Chois Fharraige i láthair chomh maith le Peig í féin agus Uinsionn Ó hArdagáin, timire a bhí fostaithe ag Conradh na Gaeilge le hobair an Chonartha a chur chun cinn i gCúige Chonnacht. Beartaíodh picéad chur ar Theach Furbo ar an Máirt, 18 Márta, le linn do RTÉ a bheith i mbun taifeadta ar an gclár Quicksilver.
Ní fhéadfadh go raibh sé éasca picéad a eagrú ag an am ach eagraíodh é. Ní raibh gutháin ach i ndornán beag tithe. Ach bhí carr ag Pádraig Ó Coincheanainn agus thug sé Peig thart ar dhaoine ag iarraidh orthu dul ar phicéad. Nuair a tháinig an oíche, cé go raibh sé ag stealladh báistí, bhí 70 duine ar an bpicéad.
Bhí bileog réitithe ag Conradh na Gaeilge ag míniú údar an phicéid, a bhí á déanamh ag 'muintir Chois Fharraige agus Conradh na Gaeilge ar son cearta mhuintir na Gaeltachta mar phobal agus i gcoinne gníomhaíochtaí, ranna agus forais stáit atá ag brú Béarla mar phríomhtheanga ar mhuintir na Gaeltachta'. Cháin an bhileog RTÉ, idir sheirbhís raidió is teilifíse, mar go raibh sé 'de dhánaíocht iontu teacht anseo go dtí an Ghaeltacht chun a gcuid clár Béarla a dhéanamh'. Bhí na plaicird déanta roimh ré ag Conradh na Gaeilge i Sráid Fhearchair, san áit a bhfuil Club an Chonradh anois, agus iad déanta ag baill Chonradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath.
Ón mbosca fóin ar an Spidéal a d'éirigh le Peig Ní Choinceanainn ráiteas a thabhairt an oíche sin do na nuachtáin náisiúnta agus áitiúla. Bhain an picéad poiblíocht amach sna meáin náisiúnta an chéad lá eile agus bhí pictiúr den phicéad ar an gcéad leathanach den Churadh Connachtach, an Déardaoin dár gcionn.
Bhí níos mó ná picéad ann. D'éirigh le ceathrar ticéad a fháil le bheith sa lucht féachana.
Fear séimh ab ea Bunny Carr, láithreoir Quicksilver, a fuair bás anuraidh in aois a 91 bliain. Bhí an-dúil ag daoine sa gclár mar bhí na ceisteanna réasúnta simplí: 'How many wheels does a tricycle have?' mar shampla nó 'what was Hitler's first name?', ceist a freagraíodh, dála an scéil, leis an bhfocal 'Heil'. £5 an méid is mó a d'fhéadfadh duine a bhuachan. Bhí clár a raibh 30 solas lasta air ar an stáitse agus 30 soicind ag an imreoir le ceist a fhreagairt.
'Sé an caoi go múchtaí solas gach soicind a thóg sé an cheist a fhreagairt agus bhí an duais airgid ag laghdú dá réir. Mura raibh an freagra agat ar an toirt d'fhéadfaí 'Stop the Lights' a rá le stop a chur le múchadh na soilse. Is ón lucht féachana a piocadh na hiomaitheoirí, ar tugadh ticéad dóibh ag dul isteach sa seó. D'éirigh le Joe Steve Ó Neachtain, Seosamh Ó Cuaig, Timín Joe Tim Ó Curraidhín agus an t-amhránaí ar an sean-nós Tomás Ó Neachtain fáil isteach agus suí i measc an lucht éisteachta.
Thosaigh an clár. Joe Steve a sheas suas ar an stáitse i dtosach ag cur isteach ar Bhunny Carr. Ansin labhair Timín Joe Tim. Cuireadh fios ar na Gardaí. Dúirt Seosamh Ó Cuaig go n-imeoidís amach go síochánta as a stuaim féin, ós rud é go raibh a bpointe déanta acu agus shiúil an ceathrar amach le castáil leis an ngrúpa a bhí ar an bpicéad, dream a bhí fliuch báite faoin tráth seo. Lean an seó ar aghaidh taobh istigh.
Mar a thuigfeá bhí roinnt daoine sa lucht féachana an-spréachta faoin agóid, ina measc Ciarán Mac Mathúna, fear céile Dolly McMahon, an bhean a chuir na ticéid ar fáil don cheathrar a chuir tús an taifeadta trína chéile. Foilsíodh litir ó Sheosamh Ó Cuaig ar an Irish Times ar an 24 Márta, 1969 faoin teideal 'Quicksilver' inar tugadh le fios gur sheas Ciarán Mac Mathúna suas le linn na hagóide taobh istigh agus go ndúirt sé leis an slua 'only for Bill Fuller many of the lads from this area would be over in Camden Town'. Chuir Ó Cuaig críoch leis an litir le habairt i nGaeilge:
Agus daoibhse, a chairde dílse, idir shagart, dhochtúir, fhir agus mhná a d'fhan go dtí an deireadh faoin doirteadh báistí; níl anseo ach.
B'fhíor dhó. Ní raibh ann ach an tús.
An fhad is a bhí an picéad ar Theach Furbo chuir baill de Chonradh na Gaeilge san ardchathair picéad ar stiúideo raidió RTÉ ar Shráid Enrí chomh maith le stiúideo teilifíse RTÉ i nDomhnach Broc.
Bunú na Gluaiseachta
Tar éis don cheathrar a bhí istigh teacht amach, bhí cruinniú ag an ngrúpa a bhí ar an bpicéad. Tuairiscítear gur labhair Peadar Mac an Iomaire (Cumann Forbartha Chois Fharraige), Roibeard Ó Cuinn (Eagras na Gaeltachta); Peig Ní Choinceanainn (Coiste Gnó an Chonartha); Tadhg Ó Curraidhín agus an tAthair Pádraig Ó Máille, sagart ó Mhaigh Eo a bhí ag teagasc i nGaillimh ag an am. Socraíodh cruinniú a thabhairt le chéile an Domhnach dár gcionn, an 23 Márta, i Scoil Náisiúnta an Chnoic, sa bhfoirgneamh céanna ina bhfuil Seanscoil Sailearna in Indreabhán anois. Is ann a bhí seomra a d'úsáidtí le haghaidh cruinnithe den Chumann Forbartha agus cruinnithe poiblí eile.
Ní raibh áit sa seomra do chuile dhuine a tháinig ag an gcruinniú agus bhí cuid de na daoine ag seasamh sa bpóirse. De réir na tuairisce a bhí sa nuachtán Inniu, bhí 90 duine i láthair, Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Maolsheachlainn Ó Caollaí ina measc. Ba é Peadar Mac an Iomaire, Rúnaí Chumann Forbartha Chois Fharraige a bhí ina chathaoirleach. Socraíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta a bhunú.
Ba as Paróiste an Chnoic na hoifigigh ar fad a roghnaíodh: Peadar Mac an Iomaire, Ruaidhrí Ó Tuathail, Pádraig Ó Coincheanainn, Tomás Ó Ráighne, Joe Steve Ó Neachtain agus Maidhc Beag Ó Fátharta. Roghnaíodh na hionadaithe seo a leanas ó na ceantair éagsúla: Joe Sheáinín Ó Tuairisg (Carna, an áit a raibh cónaí air ag an am); Seosamh Ó Cuaig (Cill Chiaráin); Tomás Ó Conaire (Ros Muc); Josie Ó Giobúin (Camas); Coilmín Tom Ó Donncha (Tír an Fhia); Ruairí Ó Conchubhair (Leitir Móir); Willy Pháidín Mac Donncha (An Cheathrú Rua); Micheál Mac an Iomaire (Ros a' Mhíl) agus Pádraig Willy Mac Donncha (Na Mine). Ní raibh aon duine ainmnithe ón Spidéal, ó Leitir Mealláin ná ó Na Forbacha, de réir mo thuisceana.
Léadh litreacha tacaíochta ag an gcruinniú tionscnaimh: bhí ceann ó Desmond Fennell ag moladh go mba cheart 'Údarás Áitiúil, Comhairle Iarchonnacht' a bheith ar an bpríomh-éileamh a bheadh ag an ngluaiseacht nua.
An bhileog a scaipeadh faoin gcruinniú poiblí i Scoil an Chnoic ar an 23 Márta 1969, cruinniú ag ar socraíodh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta a bhunú.
Aidhmeanna na Gluaiseachta
Socraíodh cruinniú eile a thabhairt le chéile i nDoire an Fhéich le haidhmeanna a phlé is a shocrú. Seo é an liosta aidhmeanna ar glacadh leo, le moladh Desmond Fennell ar bharr an liosta.
1. Údarás Áitiúil Pleanála agus forbartha d'Iarchonnachta – Gaeltacht Chonamara – ar a mbeidh baill tofa as gach ceantar....
2. Cosc a chur le Imirce....
3. Deireadh le díol mhaoin an phobail go neamhshrianta le fiontraithe... ina theannta sin nach gcaithfí airgead stáit ar an dream seo atá ag cabhrú le creimeadh an tsaoil Ghaelaigh.
4. Aistriú cheanncheathrú na n-eagras Gaeilge go dtí an Ghaeltacht.
5. Tabhairt ar ais na gceart iascaireachta – farraige agus intíre – don phobal.
6. Plean cuimsitheach oideachais don cheantar.
7. 'Iosrael in Iar-Chonnachta' – mionscrúdú a dhéanamh ar an bplean seo.
8. Stáisiún raidió do Ghaeilgeoirí na tíre ar fad sa Ghaeltacht.
Seo é liosta na n-aidhmeanna a bhí ar an gcéad leathanach den iris Comhar, Bealtaine 1969. Scaipeadh bileog le liosta na n-aidhmeanna taobh amuigh de na séipéil i gConamara. Ar chúis éicint Seosamh Ó Cuaig agus Ruaidhrí Ó Tuathail na hainmneacha a cuireadh le liosta na n-aidhmeanna, agus ní ainm an chathaoirligh, Peadar Mac an Iomaire.
Anois agus aidhmeanna aontaithe, chuir an ghluaiseacht nua roimpi na haidhmeanna a mhíniú do mhuintir Chonamara. Chuige sin foilsíodh iris ar ar tugadh Tuairisc a bhí curtha le chéile ag úsáid stionsail agus í priontáilte ar Gestetner Cyclograph, a bhí aimsithe ag Cian Ó hÉigeartaigh. Is cosúil gur i mBaile Átha Cliath, i dteach Uí Éigeartaigh, a chuirtí an iris le chéile i dtosach ach gur bogadh an trealamh go teach an scríbhneora Johnny Chóil Mhaidhc i gCois Fharraige tar éis píosa. Bhí an-tóir ar an iris taobh amuigh de na séipéil agus bhíodh sé á dhíol i mBaile Átha Cliath i gClub Chonradh na Gaeilge chomh agus ag ócáidí gaelacha, cé go raibh an cló sách deacair a léamh.
Is ceart a rá go raibh grúpa tacaíochta láidir ag an ngluaiseacht nua i mBaile Átha Cliath: Mary Ann Val Ní Fhlathartaigh ón gCeathrú Rua, na deartháireacha Ruaidhrí agus Seán Ó Tuairisg ón Lochán Beag; Cian Ó hÉigeartaigh agus a dheirfiúr Aoileann; Caitlín Maude ó Ros Muc; Treasa Ní Loideáin ó Roisín na Mainiach agus an scríbhneoir is an poblachtánach Máirtín Ó Cadhain.
'Iosrael in Iar-Chonnachta'
Tugann Seosamh Ó Cuaig an chreidiúint do Desmond Fennell as roinnt de na haidhmeanna ar an liosta: 'stáisiún raidió do Ghaeilgeoirí na tíre ar fad sa Ghaeltacht'; 'aistriú cheanncheathrú na n-eagras Gaeilge go dtí an Ghaeltacht' agus ar ndóigh an t-aitheantas a tugadh do phlean Fennell ar ar tugadh 'Iosrael in Iar-Chonnachta'.
Maidir le 'Iosrael in Iar-Chonnachta', seo smaoineamh a cuireadh os comhair an phobail den chéad uair sa bhforlíonadh speisialta a d'fhoilsigh an Irish Times ar an 21 Eanáir 1969, i gcuimhne ar thionól na Chéad Dála 50 bliain roimhe sin. San alt a scríobh Desmond Fennell, dúirt sé go neamhbhalbh go raibh teipthe ar athbheochan na Gaeilge oiread is sráid amháin i mBaile Átha Cliath a iompú ar an nGaeilge agus ba é an rud a bhí le déanamh, dar leis, ná imeacht as Baile Átha Cliath agus saol nua-aimseartha trí Ghaeilge a chruthú i nGaeltacht Chonamara, mar a rinne na Giúdaigh sa bPalaistín. Go bunúsach ba é an smaoineamh a bhí aige go n-eagrófaí lucht na Gaeilge le dul chun cónaí i nGaeltacht Chonamara agus a gcuid scileanna a thabhairt leo, mar a rinne na Giúdaigh a chuaigh ag cónaí in Iosrael. Bunaíodh eagraíocht ar ar tugadh 'Iar-Chonnachta 1985' ar a raibh Seosamh Ó Cuaig ina Rúnaí, le seo a eagrú.
Níor thaitin Desmond Fennell le roinnt mhaith sa ghluaiseacht nua agus bhí amhras áirithe faoi Sheosamh Ó Cuaig chomh maith, de bharr an ceangal a bhí aige leis. Níor chabhraigh sé gur eisigh an LFM ráiteas ag tacú leis an smaoineamh go mba cheart éirí as Gaelú na tíre agus díriú ar dhá nó trí phobal inmharthana a chruthú i nGaeltacht Chonamara 'wherein the technical and professional skills needed in a modern community would be provided by Gaeilgeoirí from the cities'. Cé go raibh aitheantas tugtha don phlean 'Iosrael in Iar-Chonnachta' i measc aidhmeanna na gluaiseachta, is mó naimhdeas ná tacaíocht a fuair Fennell ó bhaill na gluaiseachta ag cruinnithe a eagraíodh leis an bplean a mhíniú.
I litir a chuir sé chuig Seosamh Ó Cuaig, mí na Nollag 1969, léirigh sé an frustrachas a bhí air: 'Níl talamh faoinár gcosa. Níl ann ach amhras agus easaontas agus beag-intinneacht agus caint bhladhmannach agus taomanna feirge.'
Tháinig deireadh leis an eagraíocht 'Iarchonnacht '85' ag cruinniú a tionóladh sa bhfómhair 1970.
Briseadh leis an gConradh
Thuig ceannairí na gluaiseachta nua nach mórán tacaíochta a bheadh le fáil go háitiúil dá gcuirfí béim ar chearta teanga. Ina cholún rialta ar an gCuradh Connachtach, seachtain i ndiaidh an phicéid ar Quicksilver, dúirt Seosamh Ó Cuaig nach cúis na Gaeilge an chloch ba mhó ba cheart a bheith ar phaidrín na heagraíochta nua.
Bhí Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Maolsheachlainn Ó Caollaí, i láthair ag an gcruinniú ag ar bunaíodh an Ghluaiseacht i Scoil an Chnoic ar an 23 Márta. Is gearr ina dhiaidh sin go bhfuair Ó Caollaí litir ó Ruaidhrí Ó Tuathail, Rúnaí na Gluaiseachta, a thug le fios nach mbeadh aon fháilte roimhe a thuilleadh ag ócáidí ná ag cruinnithe de chuid na heagraíochta. Cé gurb é Conradh na Gaeilge ba chúis le heagrú an phicéid ar Theach Furbo, as ar eascair bunú na gluaiseachta nua, ba léir go raibh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ag iarraidh aon nasc leis an gConradh a bhriseadh, ar eagla go gceapfaí nach raibh ann ach eagraíocht Ghaeilge, mar a soiléiríodh go poiblí i litir a foilsíodh sa Churadh Connachtach faoin teideal 'Civil Rights and Gaelic League'. Ainmneacha Ruaidhrí Ó Tuathail agus Seosamh Ó Cuaig a bhí leis an litir 'thar ceann na gluaiseachta'. Bhí cúig phointe liostáilte a thug le fios "(i) nach raibh Conradh na Gaeilge 'in any way tied to the Gluaiseacht and in no way influences the actions or policies of the Gluaiseacht', (ii) nach eagraíocht Ghaeilge eile í an Ghluaiseacht ach eagraíocht a bhí ag plé le pobal na Gaeltachta 'as a community'; (iii) go raibh ionadaithe na gluaiseachta go léir seachas duine amháin ina gcónaí sa Ghaeltacht; (iv) gurb í an Ghaeilge teanga oibre na Gluaiseachta agus (v) cé go bhfuil bileoga na Gluaiseachta i nGaeilge, 'ní eagraíocht Ghaeilge í'.
Tar éis a bunaithe thosaigh an Ghluaiseacht ag bailiú nirt. Tugadh raidhse poiblíochta don ghluaiseacht nua go speisialta ar an gclár Gaeilge Féach ar Theilifís Éireann gach Luan. Bhíodh clúdach ar imeachtaí na gluaiseachta ar an dá nuachtán seachtainiúil Gaeilge Inniu agus Amárach, ar an iris Comhar ach chomh maith leis sin sna nuachtáin náisiúnta, go speisialta san Irish Times. Bhí a n-iris féin ag an nGluaiseacht, Tuairisc.
Nuair a fógraíodh go mbeadh olltoghchán ann i lár na bliana 1969, shocraigh an Ghluaiseacht iarrthóir a chur chun cinn. Peadar Mac an Iomaire, a roghnaíodh. Thug an toghchán deis iontach do lucht na Gluaiseacht an tacaíocht a bhí acu i measc an phobail a léiriú, a cuid polasaithe agus aidhmeanna a mhíniú agus aird náisiúnta a tharraingt ar na héilimh is na gearáin a bhí ag dó na geirbe ag glúin óg radacach i nGaeltacht Chonamara a raibh eagar polaitiúil orthu. Bhain feachtas Mhic an Iomaire creathadh as Fianna Fáil i gConamara Theas, go speisialta i gCois Fharraige.
- An mhí seo chugainn beidh sé ag trácht ar na feachtais éagsúla ina raibh Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta páirteach leis na haidhmeanna a bhí acu a bhaint amach. Cruthaíodh an clár don fhoghlaimeoir fásta, ach tá sé feiliúnach le húsáid ag chuile leibhéal scoile, le feabhas a chur ar chruinneas scríofa agus líofacht léitheoireachta an chainteora dhúchais Gaeilge – agus go deimhin, daltaí Gaelscoile. › Áirítear Catherine Mc Evoy ar dhuine de mhórfhliúiteadóirí ár linne, agus gan amhras tá a cuid ceoil ar na samplaí is fearr dá bhfuil againn de stíl cheoil Shligigh / Ros Comáin. Ba é Frank Fahy a hoifigeach ceannais, agus ba chéimí de chuid an Choláiste é siúd; bhí Brigid ar dhuine de sheachtar ban is seachtó a gabhadh tar éis an Éirí Amach. Seamus Quinn, agus glacann sí páirt I seisiúin bríomhar i Blakes Sa tsraith nua de chuid an Chiste Craoltóireachta Gaeilge, Aniar Aduaidh, tógann Mairéad Ní Mhaonaigh, ón ghrúpa ceoil Altan, am amach as a camchuairt ghnóthach agus as a sceideal taife... Is minic a chloistear leagan éigin den scéal faoin Meiriceánach atá ag foghlaim na Gaeilge agus ag filleadh ar a dhúchas in Éirinn. B'amhlaidh an cás dom féin nuair a thosaigh mé ag foghlaim na Gaeilge trí bliana ó shin i Roinn Theanga agus Litríocht na Gaeilge, Ollscoil Notre Dame. Ó shin i leith, chaith mé samhradh amháin i nDún na nGall ag déanamh staidéir ar an teanga agus chaith mé an samhradh seo caite ag obair trí mheán na Gaeilge in Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. Dar le mo mhuintir agus le mo chairde sa bhaile, ní leor an nasc le mo shinsir amháin dom a thuilleadh. Cheap mo mháthair go raibh mé ag siúl amach le hÉireannach go rúnda, mar níor chreid sí go raibh sé ar intinn agam dul ar ais go hÉirinn arís ar son na Gaeilge amháin.
Mise sa Bhoireann i gContae an Chláir i gcaitheamh an tsamhraidh.
Cad ba chúis leis an tsuim seo? Ar an gcéad dul síos, ní féidir a shéanadh nach bhfuil buntáistí ag baint le teanga a fhoghlaim. Nach iontach an rud é a bheith in ann filíocht Nuala Ní Dhomhnaill a léamh ina teanga dhúchais? Nach deas an rud é gur féidir comhrá a dhéanamh as Gaeilge le duine atá níos compordaí caint leat ina t(h)eanga féin ná i mBéarla? Bíonn dúshlán i gceist le staidéar a dhéanamh ar theanga ach, ar a laghad, bíonn ábhar spéisiúil cainte agam in agallaimh poist!
Mise ag obair in Fiontar & Scoil na Gaeilge
Le linn dom a bheith ag obair in Fiontar & Scoil na Gaeilge, chaith mé formhór mo chuid ama ag obair ar na tionscadail taighde gaois.ie agus dúchas.ie. Bhain an obair seo le téacsanna a thiomsú agus a chur in eagar do Chorpas na Gaeilge Comhaimseartha agus le hinnéacsú grianghraf mar chuid de Thionscadal Digitithe Chnuasach Bhéaloideas Éireann. Bainim úsáid rialta as na hacmhainní éagsúla a forbraíodh in Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU, agus mé i mbun staidéir, agus bhí an t-ádh orm an deis a fháil i mbliana seal a chaitheamh ag obair ar chuid de na tionscadail taighde sin le linn an tsamhraidh.
Bhain mé an-taitneamh as na míonna a chaith mé ag obair in DCU agus braithim go bhfuil feabhas mór i ndiaidh teacht ar mo chuid Gaeilge. Nuair a tháinig mé go hÉirinn i dtús an tsamhraidh, ní raibh mé in ann gach rud a thuiscint i gcónaí, ach creidim gur tháinig feabhas ar mo chumas teanga agus ní mór dom buíochas a ghabháil le mo chomhghleacaithe san oifig as cuidiú liom. Thaitin an tréimhse a chaith mé ag obair leis an bhfoireann go mór liom, agus iarrfaidh mé ar mo chairde ar fad i Roinn Theanga agus Litríocht na Gaeilge, Ollscoil Notre Dame leas a bhaint as na hacmhainní agus na háiseanna éagsúla a fhorbraítear in Fiontar & Scoil na Gaeilge amach anseo. Solas | "Go raibh maith agaibh" Gaelscoil Phort Láirge ón Solas Cancer Support Centre
24 January | News | Ann Marie
"Go raibh maith agaibh" Gaelscoil Phort Láirge ón Solas Cancer Support Centre
Tá Ionad Tacaíochta Ailse Solas ana bhuíoch de Gaelscoil Phort Láirge i mBaile Mhic Guinear, de bhárr bronntanas atá tagtha chuchu ó buachaillaí agus cailíní Rang a Cúig agus a Sé ansin.
Roimh na Nollag, fé stiúr múinteoir Ciara Ní Chonchubhair, d'eagraigh buachaillaí agus cailíní Rang a Sé ocáid díolacháin earraí sa scoil. Fuireadar cabhair ó dhaltaí Rang a Cúig agus a múinteoir Adam Ó Domhnaill ins an réiteach agus chun an lá a chur i gcrích sa Ghaelscoil.
Is ar mhaithe le obair carthannachta san Aifric, go príomhdha, a bhí an t-airgead a deineadh as an lá. Gnóthaíodh sprioc sa mhéid sin agus fágadh fé Rang a Sé an cinneadh a dhéanamh maidir le cúis a phiocadh chun aon faoileach proifíd d'fháil. Moladh, d'aon ghuth, Ionad Solas maidir leis an €600 a bhí i gceist.
Thug Fiachra Ó Céilleachair cúirt ar an nGaelscoil an tseachtain seo caite, thar ceann Bórd Stiúrtha Ionad Tacaíochta Ailse Solas, chun glacadh leis an seic. Ag labhairt dó anna r an lá, dúirt Fiachra:
"Bhí riméid orm nuair a chuala mé ó mo mhac Ruán, dalta in Rang a Sé é féin agus eolas mhaith aige ar dea-íomhá Solas, go raibh an bronnadh seo le tárlú. Seirbhísí saor in aisce ata á gcur ar fáil don pobal ag Solas i bPort Láirge agus i nDún Garbhán. Ar ndóigh, focal Gaelainne isea Solas. Ní bheifí in ann, áfach, an solas úd a thabairt – obair thábhachtach tacaíochta– gan an cabhair leanúnach a thagann ón pobal féin ina threo."
"Is léir go bhfuil eolas ag páistí Rang a Cúig agus a Sé ar an Solas Centre agus bhí ana chuid acu páirteach lena gclann ins an "Run and Walk for Life" ar shráideanna cathair Phort Láirge an Deireadh Fomhair seo caite. Freastalaíonn seirbhísí an Solas Centre ar an clan go léir agus tá caidreamh láidir againn le scoileanna i bPort Láirge. Is iontach linn go bhfuil daoine óga, a bheidh mar cuid den todhchaí sa phobal mórthimpeall, ag cur eolas orainn mar áis ina gceantair."
"Traoslaím le múinteoir Ciara agus an fhoireann ar fad i nGaelscaoil Phort Láirge as ucht an léargas pobail atá léir sa scoil. Is mór leis an Solas Centre go bhfuil an obair atá ar siúl acu ar intinn sa mhéid sin. Mol an óige agus tiocfaidh sí a deirtear, agus táimíd ana bhuíoch de bhuachaillaí agus cailíní Gaelscoil Phort Láirge – agus a gcuid clainne – don mbronntanas seo."
Pictured at Gaelscoil Phort Láirge in Ballygunner, Waterford were the boys and girls of Rang 5 & 6 and their teacher Ciara Ní Chonchubhair presenting a cheque of €600 – part of the profits from a recent Sale of Works/Items at the school – to the Solas Cancer Support Centre, represented by Board member Fiachra Ó Céilleachair a shame that elected members cannot conduct their business in the Houses of the Oireachtas through the medium of Irish without a plethora of technical faults, lack of resources and Government neglect, according Go gcuirfear taca��ocht ar f��il do mh��inteoir�� agus iad i mbun na sc��ime. Scoileanna dara leibh��al na t��re a spreagadh agus a chumas�� le gn��omh�� chun ��s��id na Gaeilge a chur chun cinn tr��d an scoil ar fad agus lasmuigh di ar bhonn plean��ilte, lean��nach agus taitneamhach. I mbliana is ar shaol agus ar shaothar file Uíbh Ráthaigh Tomás Rua Ó Súilleabháin (1785 – 1848) a bheidh an Éigse ag díriú. Rogha Gabriel Haiku - Jacob Riis (1849-1914), Mullens Alley, 1888 (204.1982) Caolsráid an Mhaolánaigh... ag éirí aníos i measc scáileanna Mullens Alley... growing up among sh...