بدون شک، فساد یک پدیده شوم وضد بشری است که در طول تاریخ به اشکال وشیوه‌های مختلف دامنگیر جوامع بشری شده است. یکی از مهم‌ترین عامل های بدبختی وعقب ماندگی، صدمات وزیان‌های جبران ناپذیری را متوجه جوامع بشری نموده است. در کشورهای مختلف به خصوص در کشورهای جهان سوم یا در کشورهای در حال توسعه، مانع رشد وترقی شده است. فساد اداری، پدیده‌ای نوین نیست پیدایش و گسترش آن، قدامتی به اندازه‌ای تاریخ اجتماعات بشری و تاریخ سازمان‌ها و نهادها دارد. فساد، از عوامل اصلی بازماندن نهادها و جوامع از دستیابی به اهداف، و از موانع اساسی رشد و تکامل آنها به‌شمار می‌آید. پدیده‌ای فساد، از یک عمل کوچک خلاف قانون گرفته تا عملکرد نادرست یک نظام سیاسی و اقتصادی در سطح ملی را شامل می‌شود. در رابطه به فساد اداری تعریف‌های زیادی اریه شده است اما تعریف عام و کلی بانک جهانی و سازمان‌شفافیت بین‌الملل از فساد اداری تقریبا در سطح جهانی پذیرفته شده تعریف دیگری که در این مورد وجود دارد عبارت از هرگونه فعل یاترک فعلی است که توسط هر شخص حقیقی یا حقوقی به صورت فردی، جمعی یا سازمانی که عمدآ و به هدف کسب هرگونه منفعت یا امتیاز مستقیم یا غیر مستقیم برای خود یا دیگری، با نقض قوانین ومقررات کشور انجام پذیرد، یاضرر و زیانی را به اموال، منافع، سلامت وامنیت عمومی وجمعی وارد نماید. مانند رشوه، اختلاس، سو استفاده از مقام وموقعیت اداری، سیاسی، دریافت و یا پرداخت غیر قانونی از منابع عمومی، جعل، تزویر و سایر موارد دیگر از جمله مفاهمی مربوط به فساد می‌باشد. فساد در لغت به معنی تباهی است. فساد از نظر میزان تحقق آن و چگونگی تحقق آن به انواع مختلف تقسیم بندی شده است. به عنوان مثال: فساد اقتصادی، فساد سیاسی، فساد اعتقادی، فساد اخلاقی، فساد اجتماعی وفساد اداری نام برد. هر نوع از این فساد‌ها تعریف‌های خاص خودش را دارد. فسادها به اشکال وشیوه‌های مختلف در جامعه شکل گرفته که هرکدام در راستای خود نظم، امنیت، ثبات، پیشرفت وانکشاف جامعه را متضرر ساخته وسرنوشت انسان‌ها را به خطر مواجه کرده است. فساد اداری عبارت از مجموعه رفتار های است که فرد از وظایف رسمی بخاطربدست آوردن منافع شخصی یا کسب موقعیت خاص دچار تخطی وانحراف میگردد تا تلاشی برای کسب ثروت وقدرت از طریق غیر قانونی، سو استفاده شخصی به بهای از دست رفتن منافع عمومی یا استفاده از قدرت دولتی برای منافع شخصی می‌باشد. فساد اداری یک پدیده نابود کننده است. سیاست‌ها وبرنامه‌های دولت را در تضاد با منافع اکثریت جامعه قرار میدهد، که از یک‌طرف منافع وسرمایه ملی حیف ومیل گردیده واز طرف دیگر اعتماد ملت نسبت به دستگاه دولت کاهش یافته، بی تفاوتی، تنبلی و بی کفایتی را در سطوح مختلف دولت افزایش می‌دهد. فساد = (انحصارقدرت+ پنهان‌کاری) (عدم پاسخ‌گویی، عدم شایسته‌سالاری، مسوولیت‌اجتماعی و عدم شفافیت. عامل‌های مختلف باعث شیوع فساد در ادارات دولتی گردیده که از آن جمله عامل‌ها عبارت از عدم موجودیت حکومت قوی، قدرت طلبی بی حد زمامداران امور، عدم پاسخگویی، خاموشی وجدان عمومی و فقدان موسوولیت اجتماعی، ابهام در قوانین و مقررات، عدم شفافیت اداری، قانونمند نبودن مسوولان، تداوم جنگ ونا امنی، مداخله کشورهای ذی نفع درامور داخلی افغانستان و غیره عامل های دیگر. رشوه، وجهی (پول یا اشیای دیگر) است که طی یک رابطه آلوده و فاسد گرفته یا داده می‌شود. نفس گرفتن یا دادن رشوه، تخلف است و باید آن را جوهر فساد دانست. رشوه مبلغ ثابت، درصدی خاص از یک قرارداد، یا هر نوع مساعدت پولی دیگر است که معمولا به م مور حکومتی پرداخت می‌شود. واژه‌های مترادف زیادی برای واژ‌ه‌ای "ارتشا" وجود دارد مانند، پاداش، بخشش، شیرینی، انعام، پول‌چایی و رایگانی که همگی بیانگر نوعی فساد مرتبط با پول، و مزایایی هستند که به کارکنان شرکت‌های خصوصی، م موران حکومتی یا سیاستمداران پرداخت می شود. ختلاس، دزدیدن منابع توسط افرادی است که بر این منابع دست دارند و زمانی اتفاق می‌افتد که کارمندان خاین، به سرقت این منابع از کارفرمایان خویش اقدام می‌کنند. کلاه برداری جرمی اقتصادی است که دربردارنده برخی از انواع حیله‌گری، خدعه و فریب است. کلاهبرداری، دستکاری یا تحریف اطلاعات، واقعیت‌ها و تخصص توسط م موران بخش عمومی است که واسطه بین سیاستمداران و شهروندان‌اند و به‌دنبال کسب منافع شخصی می‌باشند. این پدیده زمانی اتفاق می‌افتد که یک م مور بخش عمومی (عامل) که مسوول انجام دستورها و وظایف محوله از جانب مافوقش است، جریان اطلاعات را به سمت منفعت شخصی خودش دستکاری می‌کند. . باج‌گیری عبارت است از به‌دست آوردن پول و اشیای دیگر با استفاده از اجبار، خشونت یا تهدید به استفاده از قدرت. هرجا که پول به‌صورت خشونت‌آمیز به‌دست آید، باج‌گیری و اخاذی صورت گرفته است. این نوع باج‌گیری زمانی است که نیروهای غیردولتی برای به‌دست آوردن امتیازات شغلی، نپرداختن مالیات، و آزادی از مجازات‌های قضایی قادر به اعمال نفوذ بین اعضای دولت و سازمان‌های حکومتی از طریق تهدید، ترساندن و ترور باشند. پارتی‌بازی، تمایل طبیعی انسان به جانب‌داری از دوستان، خویشاوندان و دیگر افراد نزدیک و مورد اعتماد است. این پدیده، تا جایی‌که توزیع فسادآمیز منابع را به نمایش می‌گذارد، رابطه‌ای‌نزدیک با فساد اداری دارد. راهکارهای مبارزه با فساد اداری: تشخیص وبرکناری فوری اشخاص مفسد، استفاده جو وفرصت طلب از ادارات دولتی وتعیین افراد بادانش، باتجربه، صادق، متعهد، بااحساس وخدمتگزار جامعه، بدون در نظرداشت مناسبات حزبی، گروهی، تنظیمی، مذهبی، زبانی، منطقوی و روابط خصوصی بادر نظر داشت اصل شایسته سالاری. . تطبیق بلاقید وشرط قانون مبارزه با فساد اداری، بادر نظر داشت اراده قوی سیاسی دولت در مورد افشا ومحاکمه مقامات بلند دولتی آلوده ومتهم به فساد اداری. . باز نگری ساختارهای تشکیلاتی دولت، تنقیض ادارات مشابه، موازی وغیر ضروری در جهت جلوگیری از تورم تشکیلاتی، ایجاد تشکیل متناسب وموثر مبارزه با فساد اداری وگماشتن افراد وطندوست، باتقوا، متعهد، مجرب، مبتکر وفساد ستیز در ترکیب آن. . تحقق اصل مکافات ومجازات در سطوح مختلف ادارات دولتی وارتقای سطح بازپرس وحسابدهی. . توجه بیش‌تر به معیشت کارمندان دولتی به شمول کارکنان قرار دادی ومتقاعدین باپرداخت معاش مناسب وتامین رف اجتماعی از جمله بیمه صحی، مسکن وغیره. . تصفیه دستگاه دولت از وجود مافیای سیاسی، اقتصادی ومالی وشبکه‌های فساد پیشه وانحصار گران قدرت. . عدم تبعیض در برخورد با فساد. . نظارت مسوولان بر مردم نظارت مردم برمسوولان نظارت مردم بر مردم نظارت مسوولان برمسوولان. در جوامع امروزی برای هریک از انواع نظارت بیرونی، سازوکارهایی وجود دارد. نظارت مسوولان بر مردم، خود را از طریق قوانین و مقررات نشان می‌دهد. نظارت مردم بر مسوولان، بیشتر از طریق مطبوعات و رسانه‌ها قابل پیگیری است. . رسانه و مطبوعات آزاد: رسانه‌ها و مطبوعات آزاد بر مسایل مهم و حساس تمرکز می‌کنند اطلاعات موردنیاز برای افزایش آگاهی و مشارکت عمومی را در سطح گسترده منتشر می‌نمایند و خطاکاری‌ها و سوء عملکردها را افشا می‌کنند. همه‌ای این نهادها هنگامی که در کنار هم قرار می‌گیرند، باید محیطی را ایجاد کنند که در آن، مردم مسیولیت اعمالشان را بپذیرند و سیستم نظارت و ارزیابی به کاهش فساد، رونق و شکوفایی بیش‌تر، و ثبات افزون‌تر جامعه بینجامد: مبارزه با فساد و انحرافات اجتماعی، یکی از اصول و اهداف اساسی دین مبین اسلام است. بر این اساس، آموزه‌های دینی، سرشار از راهکارها و راه‌حل‌های پیشگیری از بروز فساد در جامعه و مبارزه با آن می‌باشد چنان که مشخص شده است، انحصارطلبی، عدم پاسخگویی، پنهان‌کاری و عدم شفافیت، فقدان شایسته‌سالاری، مسوولیت اجتماعی شهروندان و فقدان سیستم کنترول نظارت، پایین بودن معاشات مسوولان و خاموشی وجدان عمومی از عوامل اصلی بروز فساد اداری می باشد. منابع: این وبسایت : www . pajhwok . com / dr / opinions این وبسایت : subhekabul . com / این وبسایت : ocs . gov . af / dr / article _ details / این وبسایت : www . unodc . org / documents / data - and - analysis / Afghanistan / Afghanistan - corruption - survey - Dari . pdf http : www . dailyafghanistan . com / opinion _ detail . php ? post _ id = این وبسایت : fa . wikipedia . org / wiki