موسی گفت: اگر بار دیگر از تو مواخذه و اعتراضی کردم از آن بعد با من ترک صحبت و رفاقت کن که از (تقصیر) من عذر موجه (بر متارکه دوستی) به دست خواهی داشت. ( /کهف) عداله موسی مام الخضر: تشیر هذه الایه الی قصی درجات الانصاف و بعد نظر موسی (ع) ، ل نه بعد اختبار ثلاث مرات اکتشف مهمه و خضر منفصلان، استسلم للحق. نعم، رغم ن انفصال المعلم عنه کان صعبا لم یتم العناد ضد هذه الحقیقه و یعطی الحق للرجل المتعلم. بینما فی هذه الصداقه القصیره، کانت کنزا ضخما من الحقیقه تم تعلمه و حفظه. لا ینبغی للانسان ن یختبر حتی نهایه حیاته و عندما اختبر الموضوع عده مرات، یجب ن یخضع لتلک النتیجه فیه. انصاف موسی در برابر خضر: این آیه حکایت از نهایت انصاف و دور نگری موسی (ع) می کند: زیرا پس از سه بار آزمایش در می یابد م موریت او و خضر از هم جدااست تسلیم حق می شود. آری با اینکه فراق استاد برای او سخت ناگوار بود در برابر این واقعیت لجاجت به خرج نمی دهد و منصفانه حق را به آن عالم می دهد: در حالی که از همین دوستی کوتاه کنجهای عظیمی از حقیقت آموخته و اندوخته بود. انسان نباید تا آخر عمر مشغول آزمایش خویش باشد و هنگامی که چند بار مطلبی را آزمود باید به نتیجه آن گردن نهد. بگو: جز این نیست که من مانند شما بشری هستم (دعوی احاطه به جهان های نامتناهی و کلیه کلمات الهی نکنم، تنها فرق من با شما این است) که به من وحی می رسد که خدای شما خدای یکتاست، پس هرکس به لقای (رحمت) پروردگارش امیدوار است باید نیکوکار شود و هرگز در پرستش خدایش احدی را با او شریک نگرداند. ( /کهف) به جز خدای یکتا که همه اسماء و صفات نیکو مخصوص اوست خدایی نیست. ( /طه) منم خدای یکتا که هیچ خدایی جز من نیست، پس مرا (به یگانگی) بپرست و نماز را مخصوصا برای یاد من به پادار. ( /طه) موسی پاسخ داد که خدای ما آن کسی است که همه موجودات عالم را نعمت وجود خاص خودش بخشیده و سپس (به راه کمالش) هدایت کرده است. ( /طه) سباب تعرف علی الرب: فی هذه الآیه القصیره، شار موسی (ع) الی مبد ین ساسین للخلق والوجود ب ن کل واحد هو کل سبب مستقل و واضح لتحدید هویه الله: اولا ، عطی الله لکل مخلوق ما احتاجه وهبها لهم. والثانی مس له هدایه و قیاده المخلوقات. ن القرآن بکلمه ثم فی الدرجه قد وضعها بعد توفیر الحاجات. ی بالاضافه الی ن الله ل ی مخلوق عطا هم الوسایل الحیویه، و علم کیف یستخدم کل واحد منهم قوته فی اتجاء بقایه بالضبط. البشر یضا لدیهم هذا التوجیه التطوری: لکن لسوء الحظ، بدلا من المضی قدما، یتراجع و یحاول تد میر نفسه والجنس البشری، و سمیت نفسک بال نسان المتحضر والحدیث، فی حاله ن قانون الغابات یسری فی جمیع نحاء الغرب و هکذا. و فی ی مکان لیکون الدین، هناک الانسانیه یضا، و حیثما لا یکون الدین هناک وحشیه، و حتی لا توجد حیاه حیوانیه یضا . لماذا؟ حیوان لیس له عقل، ما اعطاه الله للبقاء یستخدمه، و هو خضوع خالص. لکن الشخص الذی لدیه عقل یحاول تدمیر نفسه لیس من اجل البقاء علی قید الحیاه. یرسل الله ال نبیاء، لکنهم سیقتلونهم، یرسل الله کتابا الی السماء یحرقونه. لماذا؟ ل ن لهذا الرجل هو ضد الله و معاد للبشر، لو کان آدم، لکان مطلقا استسلام الله وال نبیاء والکتاب السماوی، لن یقوم ب ی عمل خاطیء. دلایلی برای شناسایی پروردگار: در این آیه کوتاه موسی (ع) به دو اصل اساسی از آفرینش و هستی اشاره می کند که هر یک دلیل مستقل و روشنی برای شناسایی پروردگار است: نخست اینکه خداوند بهر موجودی آنچه نیاز داشته بخشیده است. دوم موضوع هدایت و رهبری موجودات است که قرآن آنرا با کلمه ثم در درجه بعداز ت مین نیازمندی ها قرار داده است. یعنی علاوه بر اینکه خدا بهر موجودی وسایل حیاتی اش را داده و به آنها هر کدام از آنها نیروهایشان را دقیقا در مسیر ادامه حیاتشان به کار گیرند. انسانها نیز دارای این هدایت تکوینی هستند. ولی مت سفانه به جای رفتن رو به جلو به عقب برگشته و برای نابودی خود و نسل بشر چه تلاش هایی می کند و اسم خود را انسان متمدن و متجدد گذارده در صورتی که قانون جنگل را در سراسر غرب اجرا می کند و. و در جایی که دین باشد انسانیت هم هست ولی در جایی که دین نباشد حیوانیت هم نیست. چرا؟ آن حیوانی که عقل ندارد آنچه خداوند به او داده برای بقاء خود استفاده می کند و تسلیم محض است ولی انسانی که عقل دارد تلاش برای نابودی خود دارد نه برای بقاء. خداوند پیغمبر می فرستد آنرا می کشند کتاب آسمانی می فرستد آنرا می سوزاند چرا؟ برای این که این انسان ضد خدا و ضد بشر است اگر کاملا تسلیم خدا و پیغمبر و کتاب آسمانی می بود، او هرگز اقدام اشتباهی انجام نمی داد. بگو که بر من به یقین و درست این وحی می رسد که خدای شما خدایی است یکتا، پس آیا شما تسلیم (امر او) خواهید شد؟ ( /انبیاء) (برنامه و مناسک حج را انجام دهید) در حالی که همگی خالص برای خدا باشد! هیچ گونه همتایی برای او قایل نشوید! و هر کس همتایی برای خدا قرار دهد، گویی از آسمان سقوط کرده، و پرندگان (در وسط هوا) او را می ربایند و یا تندباد او را به جای دوردستی پرتاب می کند! ( /حج) الشرک، السقوط من سماء التوحید: السماء فی هذه الآیه، اشاره الی ن التوحید و الشریک یسقط من هذه السماء. من الطبیعی فی هذه السماء ن تت لق النجوم والقمر والشمس و مبارک لمن لم یکن فی هذه السماء کالشمس والقمر، علی ال قل یبدو کنجم لامع. عند ما یسقط الانسان من هذا الارتفاع، و یفترس طیور النسور و بعباره خری، مع فقدان تلک القاعده الآمنه یقع فی براین الشهوات المتمرده، ن کل منهم یختطف و یدمر جزءا من وجوده و اذا نجا من یدیهم، سوف یدخل فی عاصفه ممیته تضربه فی النقطه البعیده و تتحرر جسده و یتحلل کل قطعه منه الی نقطه معینه، و لعل هذه العاصفه رمز الشیطان یجلس فی الکمین. بلا شک الذی یسقط من السماء یفقد سلطه القرار و مع صنع القوه والسرعه و الزخم اللذین ینموان فی کل لحظه، انه یتحرک نحو العدم و یتلاشی فی النهایه و یقضی. شخص فقد قاعده السماویه التوحیدیه، لم یعد قادرا علی تحمل مصیره، و کلما تقدمت فی المقدمه فی هذا المسار، فان تسارعها فی ال نخفاض خذ فی الارتفاع و ستفقد کل ر س مالها البشری. فی الواقع، لا یوجد ی تشبیه یمکن ن یکون کثر وضوحا و حیویه من هذا التشبیه بتعدد ال لهه. شرک، سقوط از آسمان توحید: در این آیه، آسمان کنایه از توحید است و شرک سبب سقوط از این آسمان می گردد. طبیعی است در این آسمان، ستارگان می درخشند و ماه و خورشید می تابند و خوشا به حال کسی که اگر در این آسمان همچون خورشید و ماه نیست، دست کم همانند ستاره درخشانی است. هنگامی که انسان از این بلندی سقوط کند، یا طعمه پرندگان لاشخوری می گردد یا به تعبیر دیگر، با از دست دادن این پایگاه مطمین در چنگال هوس های سر کش گرفتار می شود که هر یک از آنها بخشی از هستی او را می ربایند و نابود می کنند یا اگر از دست آنها جان به سلامت ببرد، به دست طوفان مرگباری می افتد که او را در گوشه ای دور دست چنان بر زمین می کوبد که بدنش متلاشی و هر ذره ای از آن به نقطه ای پرتاب می شود. گویا این طوفان کنایه از شیطان است که در کمین نشسته. بی شک کسی که از آسمان سقوط می کند، قدرت تصمیم گیری را از دست می دهد و با سرعت و شتابی که هر لحظه فزونی می گیرد، به سوی نیستی پیش میرود و سر انجام محو و نابود می گردد. کسی که پایگاه آسمانی توحید را از دست داده، دیگر نمی تواند زمام سرنوشت خود را به دست گیرد و هر چه در این مسیر جلوتر می رود، شتابش در سقوط فزونی می یابد و سر انجام تمام سرمایه های انسانی خود را از دست خواهد داد. به راستی تشبیهی گویاتر و زنده تر از این تشبیه برای شرک پیدا نمی شود. و ما برای هر امتی شریعت و معبدی مقرر فرمودیم تا به ذکر نام خدا پردازند که آنها را از بهایم (یعنی گاو و گوسفند و شتر) روزی داد پس خدای شما خدایی است یکتا، همه تسلیم (فرمان) او باشید، و تو (ای رسول ما) متواضعان و مطیعان را (به سعادت ابدی) بشارت ده. ( /حج) و حق جهاد در راه او را (با دشمنان دین و با نفس ام اره) به جای آرید (و در طلب رضای او به قدر طاقت بکوشید) او شما را برگزیده (و به دین خود سرافراز کرده) و در مقام تکلیف بر شما مشقت و رنج ننهاده (و این آیین اسلام) مانند آیین پدر شما ابراهیم (خلیل است) ، او (خدا) شما امت را پیش از این (در صحف او) و در این قرآن مسلمان نامیده تا این رسول بر شما و شما بر سایر خلق گواه (خداپرستی) باشید، پس نماز به پا دارید و زکات بدهید و به خدا (و کتاب او) متوسل شوید، که او مولی (و پادشاه و نگهبان و حافظ و ناصر) شماست و نیکو مولی و نیکو ناصری است. ( /حج)