حج مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مناسک مذهبی مسلمانان در سراسر جهان است که هر ساله میلیون‌ها نفر مسلمان برای انجام این فریضه الهی راهی سرزومین وحی می‌شوند اما حج نیز از پاندمی در امان نماند و مناسک آن تحت تدابیر بهداشتی شدید و با حضور تعداد محدودی برگزار شد. پروتکل‌های بهداشتی حج خادمان مسجدالحرام بارها و به‌دقت خانه خدا را نظافت و ضدعفونی کرده و حتی محوطه را جهت حفظ فاصله اجتماعی هنگام طواف حجاج، فاصله‌گذاری کردند. در این راستا، برخلاف حضور میلیونی حجاج در سال‌های گذشته تعداد زایران نیز به هزار نفر کاهش پیدا کرد. شرکت‌کنندگان مراسم امسال به‌صورت آنلاین و از میان اتباع سایر کشورها که ساکن عربستان هستند، انتخاب شدند. در بدو ورود به مکه نیز دمای بدن کلیه حاجیان کنترل شده و به‌مدت دو هفته تمام در قرنطینه بودند. در طول مراسم از جمله طواف و سعی صفا و مروه حجاج ملزم به رعایت فاصله اجتماعی در حدود یک‌و‌نیم متر از یکدیگر بودند. نکته قابل‌توجه اینکه لمس کعبه نیز ممنوع بود. یکی دیگر از پروتکل‌های بهداشتی حج امسال الزام حاجیان به استفاده از ماسک در تمام مدت بود که توسط شرطه‌های خانه خدا کنترل می‌شد. رمی جمرات از جمله دیگر مراسم حج در روز عید قربان است که حجاج بیت‌الله الحرام پس از نماز صبح روز دهم ذیحجه مصادف با عید قربان، از مزدلفه (مشعرالحرام) به‌سمت منا حرکت می‌کنند تا در روز عید جمره عقبه را سنگ‌باران کنند. به‌منظور حفظ سلامت هرچه بیشتر زایران سنگریزه‌ها نیز ضدعفونی شدند. میزان خسارت مادی کرونا برای لغو مراسم حج چقدر است؟ مناسک حج علاوه بر اهمیت مذهبی، از نظر اقتصادی نیز بسیار حایز اهمیت است. طبق آمار در سال میلادی در حدود دو میلیون نفر راهی مکه شده و در چادرهای منا اقامت کردند. سفر این تعداد از حجاج تقریبا میلیارد دلار در سال درآمد به‌همراه دارد و باعث ایجاد هزاران کسب و کار در مکه و حوالی آن می‌شود. آیا پیش‌تر نیز ممنوعیت ورود حجاج برای حج اتفاق افتاده بود؟ این برای نخستین بار در طول سال گذشته در تاریخ برگزاری مراسم حج ابراهیمی است که از ورود زایران خارجی به خاک عربستان جلوگیری می‌شود. البته در طول تاریخ بارها به‌دلیل جنگ یا شیوع گسترده بیماری مراسم حج لغو شده بود ولی از سال به بعد برای نخستین بار است که چنین اتفاقی به وقوع پیوست. البته پیش از اعلام عربستان سعودی کشورهای اندونزی، مالزی، سنگال و سنگاپور نیز اعلام کرده بودند که به شهروندان خود اجازه حضور در مراسم حج امسال را نخواهند داد.