جنگ چهره زنانه ندارد و سوتلانا آلکسیویچ به زیبایی این چهره نازنانه را در تاریخ شفاهی زنانی که در خط مقدم جنگیدند، پیدا میکند. در داستان زندگی پرستاران، پزشکان، پیراپزشکان، تک‌تیراندازان، پارتیزان‌ها و. که زنانگیشان را برای حفاظت از سرزمین مادری فراموش کردند، و در نقش‌هایی فرو رفتند که حتی در زبان تنها کلماتی مردانه داشتند. سوتلانا آلکسیویچ از پدری بلاروسی و مادری اوکراین در غرب اوکراین امروزی به دنیا امد و در بلاروس بزرگ شد. از چندین واقعه مهم تاریخ شوروی تاریخ‌های شفاهی هنرمندانه‌ای نوشت: جنگ جهانی دوم، جنگ افغانستان، فروپاشی شوروی و فاجعه چرنوبیل. روایت‌هایی از زندگی انسان‌های واقعی، نه آن چیزی که حزب کمونیست و پروپاگاندای حاکمیتی سعی در ارایه آن داشت و البته متوالیا به بدنام‌کردن بسیج متعالی سربازانی که در راه وطن و حزب فداکاری کردند و تخطیه آرمان‌های نجات‌بخشی که با زیبا نشان دادن جنگ تبلیغ میشدند، محکوم میشد. به نشان دادن واقعیت و بی توجهی به حقیقت والایی که وجود داشت. واقعیتی که در موش‌هایی که حتی شانه و مداد هم میخوردند و قبل از حمله های هوایی دسته‌جمعی از شهرها بیرون می‌رفتند، پیدا شد. در بدن‌های غرق در خون، اجساد سربازهایی که با گلوله خودی اعدام می‌شدند، عادت‌های ماهانه عقب افتاده، موهایی که در بیست‌سالگی سفید شده‌اند، بی‌خوابی های مکرر، نان هایی که بیشتر از هر چیزی از اب ساخته شده‌اند، اسبی که کشته میشود چون جوخه تدارکات عقب مانده و جز جیره خشک غذایی نیست. حقیقت ساختگی و نمایشی‌ای که از رشادت‌ها و جان‌افشانی‌های سربازان وطن با پوستر های "مام‌میهن به شما نیاز دارد" ساخته شده‌بود، همراه همین سربازهای بازگشته از اروپا در اردوگاه‌های کار اجباری جان داد. چیزی که ماند همین واقعیت ها و ناانسانی‌ترین کارهای انسانی در خاطره کسانی بود که جنگ را زندگی کردند. یکی از هولناکترین روایت‌های "جنگ چهره زنانه ندارد" برای من روایت مردی بود که بعد از تجاوز های گروهی به دختربچه‌های دوازده سیزده ساله المانی، تنها خجالت می‌کشد تا دخترهای هم‌وطنش موضوع را بفهمند چون نمی‌داند چطور ممکن است بازهم انسان دیده شود. مردی که خود نمی‌تواند انسان بودن را در خود ببیند، اما وحشت دارد که دیگران هم این فقدان را در او ببینند. دیگرانی که دخترهایی‌اند که از سر ناچاری، به‌خاطر کمبود مردها، راه به مردانه‌ترین میدان بشریت، جنگ، پیدا کرده‌اند. دیگرانی که مظهر زندگی، جان‌بخشیدن و این انسانی‌ترین احساسات شناخته میشوند. اخرین تجسم انسانیت در جنگی که ابتدا انسانیت را در شرکت‌کنندگانش می‌کشد، یا چنان زخمی می‌کند که چهل سال بعد هنوز هم، التیام نیافته‌اند. برای من مظهریت انسانی بودنی که سوتلانا آلکسیویچ برای زنان قایل میشد، کمی غریب بود. من ترجیح می‌دادم این چهره از جنگ را نه غیرزنانه که غیرانسانی ببینم، نه مردانه که انسانی بدانم. چرا که به نظرم دید مردانه موردنظرش از جنگ در هر زنی و دید زنانه موردنظرش در هر مردی پیدا می‌شود. اما برای سوتلانا آلکسیویچ، این چهره تنها در زنان پیدا می‌شد، این سوال را که پیروزی بزرگ در ذهن سربازانش چطور است، به عنوان یک زن پرسید. منظره زمین کشاورزی‌ای که بعد از کشته شدن بسیاری از سربازان شوروی و المانی در ان, دیگر محصول نمی‌داد، تصویری بود که تنها یک روح زنانه می‌توانست از یاد نبرد. این دید زنانه به موضوعاتی که در اغلب فرهنگ‌های مدرن هنوز هم مردانه تلقی میشود همران شیفتگی‌ش برای تاریخ انسان‌های کوچک در ایده‌های بزرگ، برای تاریخ روح بشریت در سال برای او جایزه نوبل ادبیات را به همراه داشت، برای نوشتار چندصدایش، یادبودی بر رنج و شجاعت در عصر ما.