برای خارج کردنش از خاک و مهر و موم کردن تابوت از پلیس، همان سازمان و کنسولگری عراق آمدند. گفتند کفن جدید بخریم چون احتمالا قبلی پوسیده و باید عوض کنیم. کافور هم خریدیم برای بو. مردک از دیدن پاکت مهر و موم شده، تعجب کرده بود. چند بار پرسید: "جدی رفتی تهران؟ " ما هم به روی خودمان نیاوردیم که وقتی مسیول مربوطه زنگ زد و شست و کنارش گذاشت، آنجا بودیم. با بی‌میلی برگه‌های انتقال را مهر کرد و گفت بعد از ظهر در گورستان باشیم. وقتی شروع به نبش قبر کردند همه‌ی تنم می‌لرزید. ایستاده بودیم کنار هم و محکم دست هم را گرفته بودیم. سنگ را که خواستند بردارند، همه یک قدم عقب رفتند و دستمالشان را جلوی بینی گرفتند. اما با برداشتن سنگ، همه متحیر جلوتر رفتند و زل زدند به مادرم. انگار خوابیده بود. کفنش به سفیدی و پاکی روز اول بود. در صورتش، همان آرامش همیشگی بود. موها و ناخن‌هایش رشد کرده بودند. نوازشش کردم. خاک امانتداری کرده بود. از کفن و کافور استفاده نکردند. او را به تابوت منتقل کردند. تابوت در حضور نمایندگان مهر و موم شد. به آمبولانس منتقلش کردند. آمبولانس راهی شد. حدود یک ساعت بعد، ما هم، لباس‌ها و اسباب‌بازی‌هایی که مادر خریده بود برای سوغاتی، برداشتیم و راهی عراق شدیم. تا سال گذشته، چقدر برای این سفر ذوق داشتیم. اینکه بتوانیم برگردیم عراق. پیش خانواده‌هایمان. حالا اما جاده دلگیرتر از وقتی بود که آمدیم ایران. این جاده، جاده‌ی آخرت بود‌. جاده‌ی خداحافظی ابدی با مادر. دنیا به اندازه‌ی کافی تاریک و بی‌رحم بود، حالا با نبود مادر ترسناک‌تر هم می‌شد. مستقیم رفتیم نجف. همه آمده بودند برای خاکسپاری. کنار مزار برادرم، حمزه، آرامگاهش را آماده کرده بودند. حالا می‌توانست دوباره کنار پسرش باشد. گورکن‌ها نمی‌توانستند باور کنند یکسال در خاک بوده. همه متحیر نگاهش می‌کردند. وقتی او را داخل گور، کنار برادرم گذاشتند، دیوار بین دو گور فرو ریخت. دو گورکن نگاهی به هم کردند. آن که مسن تر بود خم شد و مادرم را هل داد سمت حمزه. حالا شانه به شانه‌ی هم خوابیده بودند. از گورستان مستقیم رفتیم خانه‌ی حسین. خانه ساکت بود. حسین گفت: "بمونید همین جا. برگردین تو غربت که چی. " پدرم هم همین را گفته بود. گفت اگر شد بمانید. فاطمه، محمد و زینب اینجا هستند. برادرانم و برادرزاده‌هایم هم هستند. پس نگران من نباشید. اینطور شد که ما همانجا ماندیم. ما، به سرزمین مادری برگشته بودیم، بدون مادر!