مقاله های مطبوعات و سایر وسایل ارتباط جمعی که به منظور تشریح، تجزیه و تحلیل و تفسیر وقایع و مسایل اجتماعی و ارایه افکار و عقاید عمومی، عرضه می شوند، عنصر اساسی روزنامه نگاری آرمانی بشمار می روند. در طبقه بندی وظایف اجتماعی وسایل ارتباط جمعی، که در سال بوسیله " هارولد لاسول" محقق و متخصص معروف علوم سیاسی و ارتباطات ایالات متحده، عرضه شد، نیز برای تجزیه و تحلیل و تفسیر و تشریح رویدادها و مسایل عمومی که از طریق مقاله های مطبوعات و سایر وسایل ارتباطی صورت می گیرند، مقام مهمی پیش بینی گردیده است. وی در مقاله ای، تحت عنوان " ساختار و کارکرد ارتباطات در جامعه " در مورد ارتباطات جمعی، سه نقش متمایز، قایل شده است: نقش خبری. به عقیده لاسول یکی از نقشهای مهم وسایل ارتباط جمعی " نظارت بر محیط" زندگی انسانی است. این وسایل، با تهیه و پخش اخبار و اطلاعات، افراد جامعه را با محیط زندگی خود آشنا می کنند و بدین گونه آنان را آماده می سازند تا از محیط خود، اطلاع کافی بدست آورند و عکس العملهای لازم را برای انطباق با آن نشان می دهند. نقش تفسیر و راهنمایی. دومین نقشی که این محقق آمریکایی برای وسایل ارتباط جمعی در نظر گرفته، " همبستگی اجتماعی " است. این نقش، مکمل نقش قبلی است و با توجه به ضرورت نظارت بر محیط، لزوم همبستگی افراد را در این مورد یادآوری می کند. در این زمینه، تجزیه و تحلیل و تفسیر رویدادهای مسایل زندگی جمعی و همچنین راهنمایی افکار عمومی و نیز تبلیغات سیاسی، برای همبستگی اجتماعی، اهمیت خاص دارند. نقش آموزشی. نقش سوم مورد نظر" هارولد لاسول" برای وسایل ارتباط جمعی، کمک به " انتقال میراث فرهنگی " جامعه از نسل های گذشته به نسل های آینده است. زیرا هر نسلی برای ادامه زندگی ناچار است که از تجربیات نسل های قبل استفاده کند و وسایل ارتباطی با انتخاب و ارایه ارزشها و معیارهای فرهنگی نسل های گذشته، به نسل معاصر آموزش می دهند. بررسی مطبوعات نخستین کشور، نشان می دهد که مقاله رکن اساسی روزنامه نگاری را تشکیل می داده است. در روزنامه کاغذ اخبار که اولین شماره آن در روز دوشنبه محرم الحرام سال قمری (برابر با سال هجری شمسی و میلادی) چاپ شد، اگر چه به معنای امروزی مقاله ای چاپ نشده بود اما شکل خبرنویسی آن بیشتر به مقاله نویسی شباهت داشت. نویسنده مطبوعات یا مقاله نویسی که قلم بدست می گیرد تا در مورد یک رویداد خبری نظر خود را بنویسید، در واقع اندیشه خود را مکتوب می کند هر چند که برای نگارش اندیشه و فکر نیازمند باشد تا از نظرات دیگران و اطلاعات مکتوب از منابع دیگر، برای پروراندن نظر خود یاری بگیرد. بدین ترتیب می توان برای مقاله که اندیشه مکتوب نام گرفته است تعریفی ارایه کرد: تفاوتهای عمده بین مقاله های انشایی و مقاله های مطبوعاتی در ایجاز یا کوتاهی مقاله مطبوعاتی و اخباری بودن آن است. یک مقاله انشایی که بطور مثال درباره موضوع های غیر خبری نگارش می شود هیچ محدودیتی نیز ازنظر اندازه ندارد. در گذشته همه نویسندگان و دانشمندان، مقاله های بی شمار انشایی نگارش کرده اند، مثلا مقاله ای درباره نحوه تربیت شاهزادگان، هیچ معیار و محدودیت جا نداشت. اکنون هم از این نوع مقاله ها نگارش می شود که بصورت مجموعه ای در یک کتاب یا بصورت منفرد در قالب یک رساله یا جزوه به چاپ می رسد. اگر هم چنین مقاله هایی به مطبوعات هم راه یابند قدر مسلم در صفحات خبری از آنها استفاده نمی شود. بنابر این تفاوت های عمده مقاله های انشایی و مطبوعاتی در اندازه آنها و میزان ارتباط با خبر است. ویژگی مقاله های مطبوعاتی نخست اخباری بودن آن است یعنی هر نظر و عقیده ای که مکتوب می شود باید در ارتباط با خبر باشد وطبعا جایگاه این نوع مقاله ها در مطبوعات به نحوی است که نمی تواند طولانی باشد، به همین دلیل دومین ویژگی مقاله های مطبوعاتی در ایجاز و کوتاهی آن است. در علم روزنامه نگاری از مقاله بعنوان حساس ترین رکن نام برده می شود. ارکان و ساختار هر مقاله مطبوعاتی علاوه بر ویژگیهای ایجاز و اخباری بودن شامل موارد زیر است و رعایت آنها در نگارش مقاله مطبوعاتی الزامی است. : یعنی حفظ موضوع (سوژه) خبری واحد که مقاله بر اساس آن نوشته می شود. به معنای حفظ و ثبات زمان مقاله است. مخاطب مقاله باید با زمان مقاله رابطه برقرار کند و زمان آن برایش قابل لمس باشد. این رکن به تازگی خبر که مقاله در مورد آن نوشته می شود هم ارتباط پیدا می کند. یعنی حفظ مکان واحد در مقاله. همانگونه که زمان مقاله باید برای مخاطب آشنا باشد، مکان نیز باید برای مخاطب معلوم و آشنا باشد و خواننده بتواند با احساس قرابت، با آن ایجاد ارتباط کند به همین دلیل نباید از ظرف مکان خارج شد و وحدت آن را نادیده گرفت. حفظ و یکپارچگی جزء به جزء مقاله انسجام است، بطوریکه خواننده با سطور مختلف مقاله از شاخه ای به شاخه ای دیگر پرانده نشود و چون یک قطعه شعر، نظمی خاص را شاهد باشد. هر مقاله مطبوعاتی باید مبتنی بر وحدت موضوع، وحدت مکان، وحدت زمان و انسجام باشد و در پایان، پیام مقاله، راه حل یا پیشنهاد آن در خلاصه ترین و روشنترین شکل به خواننده ارایه شود. ارایه پیام با استفاده از چهار رکن یاد شده همان "استنتاج" مقاله است. انواع مقاله های مطبوعاتی در یک تقسیم بندی کلی عبارتند از: الف - مقاله های ساده خبری شامل: - سرمقاله - یادداشت - تفسیر و اظهار نظر - تحلیل و تشریح - نقد مطبوعاتی ب - مقاله های تخیلی، داستانی، وصفی ج - مقاله های تحقیقی، آماری، علمی و مستند مقاله های ساده خبری، مقالاتی هستند که جنبه اخباری آنها مورد توجه است یعنی فاصله رویداد خبری با مقاله ای که در مورد آن نوشته می شود، تقریبا همزمان است. خبری رخ می دهد و روزنامه خبر را درج می کند مقاله نیز باید در همان شماره نگارش شود تاخواننده ازکم و کیف رویداد بطورروشنتری آگاهی یابد وبه عبارت دیگر مقاله های ساده خبری درباره موضوع های روز نوشته می شود. سرمقاله آینه افکار گردانندگان نشریه است. طبعا این رسالت یعنی نگارش سرمقاله بر عهده روزنامه نگارانی گذاشته می شود که قادر باشند افکار و نظرات مسیولان نشریه را درباره مسایل و موضوع های مهم خبری روز در ستون ویژه "سر مقاله" منعکس کنند. سرمقاله عبارت است از: مقاله ای که در یک روزنامه یانشریه هفتگی یا ماهانه یا رادیو و تلویزیون بوسیله سر دبیر یا یکی از روزنامه نگاران مجرب نوشته می شود. هدف ازاستدلال و احتجاج درباره یک موضوع، یک رویداد، یک مسیله یا صرفا ابراز عقیده و نظر درباره رویدادی خاص است. بعبارت روشنتر، سرمقاله آینده فکر و عقیده بی غرضانه سر دبیر یا ناشر درباره موضوعی (رویداد خبری) خاص است. هرچند که در برخی نشریات سر مقاله با عناوین دیگری نظیر " طلیعه"، " سخن روز"، " سرآغاز"، " اول دفتر" و مانند اینها نوشته می شود، اما باید خواننده به روشنی تشخیص دهد مقاله یاد شده، " سرمقاله" یا نظر رسانه مورد رویداد خبری خاص است. یادداشتها مقالاتی اند که معمولا در مطبوعات جای ثابتی ندارد و با عناوین گوناگونی درج می شوند. فراگیری این مقاله ها از نظر موضوع خبری بسیار متنوع است و محدوده خاصی ندارند. موضوع های گوناگونی نظیر مسایل شهری، روابط انسانی، مشکلات اجتماعی، حوادث کوچک و بزرگ، اظهار نظر در مورد رویدادهای مختلف ورزشی، هنری، فرهنگی و. مورد بحث ومداقه و اشاره قرار می گیرد. نثر این مقاله ها نیز بر خلاف سر مقاله که الزاما باید وزین و متین باشد، محدود به نثر خاصی نیست. نثر کلاسیک و جدی، طنز، هزل، فکاهه و. در این مقاله ها بستگی به ذوق، قریحه و سبک نویسنده دارد و انتقاد نیز در آنها جایگاه ویژه ای را داراست. یادداشتها، با عناوین دیگری نیز چون " روز شمار "، " یاداشت روز " در روزنامه ها و " یادداشت هفته در هفته نامه ها " و "یادداشت ماه " در ماهنامه ها و. مطرح می گردند. گزارش اخبار و وقایع همراه با ارایه عقیده و نظر نویسنده و پاسخ به عنصر خبری " چرا؟ " تفسیر نامیده می شود. با این تعریف می توان چنین نتیجه گرفت که نویسنده در تفسیر رویداد ها و وقایع، نظر خود را بیان می کند و صرفا عقیده اش را درباره رویداد خبری مورد نظر ارایه می دهد. حال ممکن است این رویداد خبری، رخ داده باشد یا در آینده رخ دهد. در هر حال نویسنده می گوید " چرا" این رویداد به وقوع پیوسته است یا " چرا"در آینده به وقوع خواهد پیوست یا رخ نخواهد داد. پیش بینی مفسر پیشگویی نیست، پیش بینی بر اساس شواهد، مدارک و تجربه است که در برخی مواقع با یاد آوری رویدادهای مشابه درگذشته، شکل می گیرد. قلمرو تفسیر و اظهار نظر نیز مسایل مختلفی اعم از سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را در بر می گیرد و به موضوعی خاص محدود نمی شود هر چند که در عرف جاری روزنامه نگاری همراه با واژه تفسیر معمولا رویدادهای سیاسی تداعی می شود و البته بیشتر تفسیر ها نیز سیاسی است. گفتیم که مفسر، به عنصر " چرا" پاسخ می دهد. اما پاسخ به این عنصر خبری نیازمند آگاهی وسیع و تسلط بر اخبار و رویدادها و همچنین احاطه بر سابقه رویداد است. بدون آگاهی نمی توان تفسیرنوشت زیرا اگر مفسر نتواند مخاطبان خود را با آنچه به عنوان تفسیر می نویسد هماهنگ و همراه کند، شکست خورده است. اگر پاسخ " چرا" فقط یکبار نادرست از کار درآید، مفسر برای همیشه در زندگی حرفه ای خود ناکام می ماند. تحلیل مقاله ای است که صرفا بر اساس اطلاعات خبری شکل می گیرد و گزینش این اطلاعات به نحوی است که به نتیجه مورد نظر نویسنده منتهی می شود. بعبارت دیگر، تحلیل مقاله ای است که نویسنده در آن می کوشد تا علل و موجبات و چگونگی وقوع اخبار و رویدادها را بدون آنکه نظر شخصی خود را مداخله دهد، شرح و بیان کند و به عناصر خبری " چرا" و "چگونه" توامان پاسخ گوید. تحلیلگر در نگارش مقاله تحلیلی و تشریحی صرفا بر پایه اطلاعات و اخباری که جمع آوری کرده است، به عناصر " چرا" و " چگونه " پاسخ می گوید و در این جا هر اندازه که اطلاعات و اخبار کاملتر و جامعتر باشد، قدرت استدلال بیشتر می شود و خواننده مقاله، سهل تر پذیرای مقاله خواهد شد. نویسندگان تحلیل از جمله روزنامه نگارانی هستند که فضیلت بیشتری درباب موضوعی که تحلیل می کنند، دارند. ذهن آنان تحقیقی و تاریخی است و دارای قدرت حافظه زیادی هستند و همچنین توانایی بالایی در انسجام اطلاعات و مربوط ساختن آنان با یکدیگر را برای رسیدن به نتیجه ای مجاب کننده، دارند. تحلیل در انواع نشریات کاربرد دارد، اما بعنوان مقاله تخصصی در نشریات تخصصی، طالبان بسیاری می یابد. هر چند که در روزنامه های خبری و تحلیلی و برخی از هفته نامه ها نیز جایگاه ثابت و طراز اول دارد. نقد مطبوعاتی ریشه در نقد ادبی دارد، اما بخاطر موقعیت، مخاطب و زبان خاص روزنامه نگاری، پیچیدگی ها و دشواری های آن را ندارد و توضیح و روش علمی آن را الزام آور نمی داند. اگر نقد ادبی را " بررسی نویسندگان و آثار گذشته و معاصر آنان به منظور رفع ابهام و توضیح و ارزیابی آنها " تلقی کنیم برای ارایه تعریف در مورد نقد مطبوعاتی باید تفاوتهای عمده این دو را در نظر داشت. عمده ترین تفاوت نقد ادبی و نقد مطبوعاتی در ارتباط آنها با خبر است. نقد مطبوعاتی مانند هر مقوله دیگر ژورنالیستی به حفظ عینیت خبری بستگی دارد، بنابراین منتقد مطبوعاتی در همه حال، کارش تا حد بسیار نزدیک با خبر نویسی و خبرنگاری است. در واقع منتقد مطبوعاتی اسیر خبر است در حالیکه منتقد ادبی، این همه در قید و بند خبر دادن نیست. برای منتقد مطبوعاتی الزاما باید رویدادهای هنری، فرهنگی و ادبی رخ دهد تا به نقد بپردازد. در نتیجه اخباری بودن نقد مطبوعاتی از تفاوتهای بارز اینگونه نقد است. نکته دیگر ایجاز در نقد مطبوعاتی است. نقد مطبوعاتی مانند دیگر مقاله های ژورنالیستی باید دارای ایجاز باشد، زیرا حوصله مخاطب، کمی جا در روزنامه و کثرت مطالب دیگر نمی گذارد نقد مطبوعاتی، همچون نقد ادبی مفصل و بلند باشد. تفاوت دیگر درشکل ارایه نقد مطبوعاتی است. در هر حال نقد مطبوعاتی باید شکل ژورنالیستی و توصیفی خود را حفظ کند و برجستگی و جلای روزنامه نگاری داشته باشد. در حالی که نقد ادبی انواعی دارد که با روش و نوع دیدگاه (نوع نقد ادبی) شکل می گیرد. با شناخت چگونگی و تفاوتهای نقد ادبی و نقد مطبوعاتی اکنون می توان تعریفی از نقد مطبوعاتی ارایه دارد: البته نقد در مورد رویدادهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به مفهوم خاص آن نیز وجود دارد که در بحث دیگر مقاله های مطبوعاتی به آن اشاره شد و در این جا صرفا به نقد مطبوعاتی از جنبه رویدادهای هنری ادبی و بطور کلی فرهنگی پرداخته می شود. همانطور که بیش از این آمده نقد فیلم، نقد نمایشنامه، نقد شعر، نقد کتاب، نقد موسیقی و نقد هنرهای تجسمی از عمده زمینه هایی هستند که در مطبوعات به آنها پرداخته می شود. این نوع مقاله ها از ذهن نویسنده مایه می گیرد و قریحه و استعداد نویسندگی در این مقاله ها به نحو باززی نمایان است. فضا سازی و ایجاد هیجان از ویژگیهای این نوع از مقاله هاست و به داستان کوتاه نزدیک می شود. وقتی گفته می شود این مقاله ها از ذهن نویسنده مایه می گیرد به معنای خیالپردازی نیست، تخیل مجاز است که خواننده می تواند آن را حس کند و گاه ببیند، زیرا اینگونه مقاله ها نیز همچون دیگر مقاله های مطبوعاتی باید اخباری باشند و ایجاز در آنها رعایت شود. هر مقاله نویسی که در مطبوعات بکار حرفه ای می پردازد باید دارای قلمی توانا و قدرت نویسندگی باشد. یک سرمقاله نویس بدون قدرت نویسندگی قادر نخواهد بود موضوع را بپروراند و مخاطب خود را مجاب کند، بدین ترتیب در هر نوع نگارش باید قدرت نویسندگی، خود را بنمایاند که البته در مقاله های وصفی، تخیلی و داستانی این قدرت در قالبی دیگر نمایان می شود، تم داستان می یابد یا وصف با تصویر سازی تو م می شود. تصویر سازی، قریحه نویسندگی و استعداد داستان نویسی، تخیل مجاز، داستان گونه بودن مقاله و. از مهمترین ویژگیهای مقاله های تخیلی، وصفی و داستانی است. مقاله های وصفی، تخیلی و داستانی کاربردهای فراوانی در مطبوعات دارند از جمله اینکه این نوع مقاله ها در سطح وسیع بخاطر جذابیت وگیرایی شان مخاطب پیدا می کنند و همچنین در انواع نشریات برای مخاطبان گوناگون نیز کاربرد دارند. این نوع مقاله ها را بصورت طنز نیز می توان نوشت. همچنین مخاطبان کودک، نوجوان و جوان را با این تکنیک می توان برای مطالعه بر سر شوق آورد. با تصویر سازی، توصیف و تخیل به سهولت صورت می گیرد به شرط آنکه هنر داستان سرایی و تصویر سازی نویسنده کاملا قوی باشد. نویسنده داستا گو، به سهولت می تواند واقعیاتی که لازم دارد از متن رویداد و واقعه بیرون بکشد این مقاله ها گرچه ظاهری ساده فهم دارند ولی در عین حال می توانند در عمق، پیچیده باشند و مخاطب کم حوصله، عجول و همچنین نوجوی معاصر را بیشتر جذب کنند. مقاله های علمی، تحقیقی، آماری و آموزشی، مقاله هایی هستند که بر پایه تحقیق و آمار در مورد موضوع های علمی و تخصصی نوشته می شوند. این نوع مقاله ها بیشتر در نشریات تخصصی مورد استفاده قرارمی گیرد. طبعا هر چه دایره تخصصی محدودتر باشد، عمق تخصص بیشتر است و زبان علمی خاص خود را می طلبد اما نوع ژورنالیستی این مقاله ها زبانی ساده تر دارد. مقاله های تحقیقی و علمی بسته به نوع تخصص و جایگاه درج آن تغییراتی در شیوه نگارش می یابند همانطور که اشاره شد هر اندازه دایره تخصص در این مقاله ها محدود باشد عمق مقاله های تخصصی بیشتر خواهد شد و به تبع آن نوع نگارش و زبان آن هم تخصصی تر می شود. نگارش مقاله های تحقیقی مبتنی بر روش تحقیق و تشریح آن است. هر چند که حکمی کلی برای نگارش تمامی این نوع مقاله ها نمی توان ارایه کرد، اما روش یاد شده در مورد اکثر مقاله های تحقیقی صادق است مگر آنکه یک مقاله تحقیقی را بخواهیم در یک روزنامه یا مجله عمومی به چاپ برسانیم، در این صورت رونامه نگار طبعا روش را نادیده می گیرد و مقاله تخصصی را با رنگ ژورنالیستی تبدیل به مقاله ای روزنامه ای می کند. البته خمیره مقاله یعنی تحقیق، حتی در تغییر شکل و نگارش آن، همچنان باقی می ماند. در مقاله های تحقیقی ابتدا " خلاصه ای " از مقاله آورده می شود و پس از آن "مقدمه" که حاوی تشریح و موضوع مقاله است به تحریر در می آید. " روش مطالعه "، " نتیجه" و " تفسیر" تحقیق از بخشها و عناوین بعدی مقاله است. چاپ جدولها و نمودارهای آماری در جایجای مقاله، یک ضرورت است. زیرا هم مقاله را بصورت مستند در می آورد و هم سبب فهم سریع مخاطب می شود. مقاله های تحقیقی، علمی، آماری و آموزشی را الزاما روزنامه نگاران متخصص نمی نویسند. موضوع های علمی و تحقیقی، چنان فراوان و زمینه های آن بقدری گسترده است که افراد متخصص را بسوی خود جلب می کند و این متخصصان هر یک به فراخور نوع تخصص خود به نگارش یافته ها و تشریح نظریه های خود می پردازند. البته این را باید در نظر داشت که نشریات متخصص صرف، چندان نیازی به جذب مخاطب عام ندارند ولی در روزنامه ها و مجله های عمومی، روزنامه نگار متخصص بخوبی قادر است تا هم خود یک مقالعه علمی به روش ژورنالیسم بنویسد و هم مقاله ای تحقیقی و علمی را که یک متخصص تحریر کرده است تبدیل به یک مقاله مطبوعاتی کند.