یکی از معروف‌ترین مستشاران آمریکایی در تاریخ معاصر ایران آرتور میل سپو است. او دو بار در ایران خدمت کرد، یک بار سال‌های تا (دوران رییس‌الوزرایی و دو سال نخست پادشاهی رضاخان) و بار دوم، پس از عزل رضاخان، سال‌های تا . میلسپو در دوران اول خدمتش رییس کل مالیه و بار دوم ریاست کل دارایی بود. او پس از حضور اولش در ایران، کتابی نوشت و گزارش مفصلی از م موریتش در ایران ارایه داد. این کتاب با عنوان"م موریت آمریکایی‌ها در ایران" (با ترجمه ابوترابیان) پیش از انقلاب منتشر شد. درباره وجوه سیاسی و تاریخی آرتور میلسپو و م موریتش در ایران در پست‌هایی دیگر مفصل صحبت خواهم کرد. میلسپو صفحاتی از کتابش را به شرح"روحیات ایرانی‌ها" اختصاص داده که در این پست برخی از برداشت‌های او را مرور می‌کنیم. پیش از هر چیز، آنچه در روایت میلسپو جلب‌توجه می‌کند، نگاه منصفانه، دموکرات، انساندوستانه و غیرنژادی اوست. او هرگز درگیر انگاره‌های نژادی نیست در حالیکه آن سال‌ها (دهه ) نگرش قومیت‌گرایانه و نژادباورانه اروپا و آمریکا را درنوردیده بود. میلسپو رفتار و منش ایرانیان را معلول ساختارهای کلی حاکم بر ایران، به خصوص ساختار اقتصاد زراعی ایران می‌داند. او می‌کوشد نیکی‌های ایرانیان را نیز بادقت بیان کند و نگاه منصفانه‌اش تحسین‌برانگیز است. اما میلسپو به برخی معایب ایرانی‌ها نیز اشاره می‌کند که باید اعتراف کنیم درست تشخیص داده است. او می‌گوید: "دو کیفیت اجتماعی که به ندرت در ایران یافت می‌شود، پشتکار و وجدان کار است. حقیقت این است که کم‌کاری، غیرفعال بودن و امروز و فردا کردن ایرانی‌ها بسیار ت ثرانگیز است. یک ایرانی کارهایش را با آرامی و با فراغ‌خاطر انجام می‌دهد و توجه او به فلسفه و ادبیات خیلی بیشتر از امور شغلی‌اش است. اغلب اوقات خود را به صحبت کردن، مخصوصا درباره سیاست تلف می‌کند. یکی از مهم‌ترین معایب کارمندان ایرانی تعلل و ناتوانی آنها در مواجهه با مشکلات است. شرکت‌کنندگان در کنفرانس‌ها به ندرت کسانی‌اند که کاردان باشند و برای تحمیل نظرات خود پافشاری کنند. ایرانی‌ها به هیچ وجه خود را برده ساعت نمی‌دانند و برای وقت ارزشی قایل نیستند و به طور کلی زندگی را به صورت اوقات حساب‌شده‌ای از زمان در نظر نمی‌گیرند. در قهوه‌خانه‌ها و کاروانسراها، در کنار خیابان‌ها و جاده‌ها گروه‌گروه از مردم ایران لم داده و صحبت می‌کنند و قلیان می‌کشند. تعطیلات بی‌شمار، خواب نمیروز. تعدد نوکران غیرضروری و بالاتر از همه دودلی و تعلل. را می‌توان عوامل فرضی در ایجاد تنبلی مردم دانست. ولی تا جایی که می‌دانم این عوامل مبتلا‌به کشورهایی است که بر پایه اقتصاد کشاورزی زندگی می‌کنند. تنها صنعت اساسی و گسترده ایران کشاورزی است، ولی مشکلات حمل‌ونقل کم‌وبیش از گسترش آن جلوگیری کرده و به همین علت قدرت خرید مردم به آهستگی افزایش می‌یابد. حس میهن‌پرستی و مسیولیت اجتماعی در اغلب ایرانی‌ها تکامل نیافته است. هزاران ایرانی برای امور مختلف به وزارت مالیه مراجعه می‌کند که اغلب بجز ادعای مالی یا توصیه برای برادر، پسر، برادرزاده یا درخواست تخفیف مالیاتی انتظار دیگری ندارند. این عده حاضرند برای رسیدن به خواسته خود حقیقت را ندیده بگیرند و جز به منافع خود و خانواده خویش به چیز دیگری توجه ندارند. " در نهایت، این پاراگراف درخشان از میلسپو که سال پیش نوشته شده اما تا حدی توصیف حال امروزمان است! او با نگاهی ساختارگرایانه و جامعه‌شناختی می‌گوید نابسامانی در رفتار مردم، به علت ناتوانی ذاتی مردم نیست، بلکه"ناشی از وضع سیاسی و اداری ایران است" و ادامه می‌دهد: "وقتی قانونی ضمانت اجرا ندارد یا اصلا وجود ندارد، وقتی وزرا ناگزیر از خریداری مقام خود هستند، وقتی وجدان عمومی و حس میهن‌پرستی فقط حرف است، وقتی حقوق کارمندانی که مالیه مملکت دست آنهاست کمتر از هزینه زندگی آنهاست. وقتی دولت زیر فشار سیاست‌های خارجی مجبور به ت مین منافع آنها [= خارجیان] گردد، وگرنه بایستی منتظر مصیبت باشد. وجود ناگواری و نابسامانی اوضاع مالی ایران زیاد هم تعجب‌آور نیست، اگر این شرایط در کشور دیگری هم باشد، به همین سرنوشت مبتلا خواهد شد.