ت مین مالی جمعی که خود موضوعی جدید و نوپا محسوب می‌شود، با ورود فناوری بلاک‌چین به این حوزه، فرصت‌های جدیدی را پیش روی خود می‌بیند. بلاک‌چین به‌صورت بالقوه و بالفعل (بر اساس پروژه‌های انجام‌شده) توانایی رفع بسیاری از چالش‌های این روش ت مین مالی جدید را دارد. علاوه بر جزییاتی درباره ادعای مطرح‌شده، در این نوشتار بیشتر با مفهوم ت مین مالی جمعی آشنا می‌شویم. از زمان ظهور عصر دیجیتال، گسترش نمایی دسترسی به اینترنت توسط مردم و ورود مفاهیمی مانند کارآفرینی و استارتاپ به مدل سنتی مدیریت، جذب سرمایه برای ایده های نوآور و جدید از یک موضوع کم‌اهمیت به یک چالش حاد و مهم تبدیل شد. از روش‌های اولیه برای رسیدن به این مقصود، روش پیش‌فروش سهام به سرمایه‌گذاران اولیه با در نظر گرفتن احتمال رشد استارتاپ در آینده و خروج موفق سرمایه‌گذار بود. این روش هنوز یکی از پرطرفدارترین روش‌های ت مین مالی ایده‌های پرریسک و نوپاست. در کنار این روش، بانک‌ها نیز با در نظر گرفتن شرایط این نوع از پروژه‌ها، به معرفی وام‌های جدید با شرایط بازپرداخت ویژه پرداختند. در ادامه این روند، با توجه به ریسک‌های حیاتی موجود و عدم امکان خروج مطلوب اکثر استارتاپ‌ها، از سال به بعد، این روش‌ها به سمت "ت مین مالی جمعی" یا CrowdFunding سوق پیدا کردند. ت مین مالی جمعی گونه‌ای از جمع سپاری در حوزه ت مین مالی کسب‌وکارهای نوپا و ایده‌های نوآورانه است که در آن "خرد جمعی" است که در تصمیم‌گیری‌ها عمل می‌کند. آغاز دوره بلوغ ت مین مالی جمعی درنتیجه بهره‌گیری از پتانسیل شبکه اینترنت و ارتباطات آنلاین بود که سبب ایجاد شتاب فزاینده‌ای در تکامل آن شد. تکنولوژی . web باعث شد "خرد جمعی تحت وب" از طریق شبکه‌های اجتماعی به خدمت تشخیص ایده‌ها و پروژه‌های ناب درآید. همراه با این تحول، فاصله زمانی جمع‌آوری وجوه مالی نیز کاهش یافته و امکان برقراری ارتباط مابین کارآفرینان و سرمایه‌گذاران، تسهیل شده است. در فضای ت مین مالی جمعی، فضای مشارکت برای عموم مردم به نحوی فراهم شده است تا آن‌ها از وضعیت معمول و سنتی خود به‌عنوان یک مصرف‌کننده صرف فراتر بروند و با مشارکت در پذیرش سرمایه، هرچند به مقدار اندک و همچنین پذیرش موفقیت یا عدم موفقیت سرمایه‌گذاری، در راستای تولید و ترویج خدمت یا محصولی که خرد جمعی آن را تایید کرده است، نقشی اثربخش ایفا کنند. تامین و توزیع بودجه در ت مین مالی جمعی مبتنی بر تمرکززدایی است. در الگوهای رایج ت مین مالی که مبتنی بر "مدل خطی و متمرکز تجمیع منابع مالی و سرمایه‌گذاری" است، یک واسطه در نقش کارگزار عمل می‌کند درحالی‌که در نظام مالی جمعی، ت مین و مسیریابی منابع مالی به‌سوی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و کارآفرینی، از "مدل شبکه‌ای و توزیع‌شده" تبعیت می‌کند. با این توصیف که کارآفرینان و سرمایه‌گذاران (مشارکت‌کنندگان) در یک بستر مشارکتی که نوع تکامل‌یافته‌ای از شبکه‌های اجتماعی است، به تعامل با یکدیگر می‌پردازند. در یک طرف این تعامل، مجموعه‌ای از فرصت‌های سرمایه‌گذاری در قالب ایده یا پروژه وجود دارد که توسط کارآفرینان معرفی می‌شود و از جمع درخواست می‌شود تا برای ت مین مالی مشارکت کنند. در طرف دیگر، جمعیتی از مردم علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری هستند که با تکیه بر خرد جمعی و نظام ارزیابی مبتنی بر خرد جمعی شبکه، ضمن تبادل آراء و ارزیابی میزان ریسک و سود هریک از فرصت‌ها، به رتبه‌بندی و اولویت‌گذاری آن‌ها می‌پردازند که درنهایت با انتخاب خوش آتیه‌ترین و مطمین‌ترین فرصت‌های معرفی‌شده، نسبت به ت مین مالی آن مشارکت می‌کنند و این چرخه رتبه‌بندی و مشارکت تا زمانی تکرار می‌شود که طرح‌های منتخب به هدف ت مین بودجه کامل رسیده و از فهرست فرصت‌های سرمایه‌گذاری خارج شود. علاوه بر دو عامل ذکرشده، در طرفین این تعامل، بازیگر سومی هم نقش "سازمان ت مین مالی جمعی" را بازی می‌کند. این بازیگر در واقع همان بستر مشارکتی است که از مجموعه سیستم‌ها، زیرسیستم‌ها و فرایندهای گردش اطلاعات و گردش کار تشکیل شده است (پلتفرم یا درگاه واسط) و در یک کلام همگرا کننده جماعتی است که عزم حمایت و مشارکت در ت مین مالی طرح‌ها و فرصت‌ها را دارند. به عبارتی، رویکرد ت مین مالی جمعی از یک نظام سلسله مراتبی مسطح برخوردار است که در آن صاحبان سرمایه، به طور مستقیم و بدون واسطه به سوی متقاضیان سرمایه هدایت می‌شوند. از این‌رو با تعبیر "بانکداری اجتماعی" نیز از آن یاد می‌شود. وجوهی که از طریق ت مین مالی جمعی به دست می‌آیند قالب‌های متفاوتی دارند: اهداء، قرض (وام) ، پاداش و مشارکت. اهداء: این روش اغلب در پروژه‌های غیرانتفاعی یا بشردوستانه کاربرد دارد و مشارکت‌کنندگان هیچ‌گونه انتظاری در قبال حمایت مالی ارایه‌شده ندارند. این شیوه تفاوتی با خیرات یا گلریزان در فرهنگ ایرانی ندارد. فرد اهداکننده از عمل خود احساس رضایت‌مندی و شادی کسب می‌کند زیرا به صحت آن باور قلبی دارد و برنامه‌ای را که از آن پشتیبانی کرده است، دارای سودمندی اجتماعی می‌داند. این مدل معمولا در ت مین مالی نهادهای مدنی و خیریه‌ها استفاده می‌شود. قرض (وام) : در این شکل از ت مین مالی، دو طرف ارایه‌کننده و دریافت‌کننده وام، بدون واسطه با یکدیگر تعامل می‌کنند با این تفاوت که در این مدل طرف ارایه‌کننده وام یا قرض، بیش از یک نفر و در واقع انبوهی از مردم است. این روش اعطای وام در دو شکل بلندمدت و کوتاه‌مدت صورت می‌گیرد و گاهی اوقات، قرض‌دهنده (مشارکت‌کننده) وجه خود (یا مبلغی بیش از آن) را در زمان معینی پس خواهد گرفت اما مواردی دیده شده است که دریافت‌کننده وجه (کارآفرین) پرداخت عین وجه یا بیش از آن را به سایر متقاضیان نظیر خود در همان شبکه اجتماعی پس از زمانی معین تعهد می‌کند درواقع وجوه، سرمایه شبکه تلقی می‌شوند و در شبکه گردش می‌کنند. پاداش: در مدل مبتنی بر پاداش، فرد تامین‌کننده در قبال وجهی که پرداخت کرده است، از نوعی پاداش برخوردار می‌شود. گاهی این پاداش کاملا معنوی است مثلا اگر تامین مالی برای ساخت یک فیلم صورت گرفته باشد، نام شخص در لیست تولیدکنندگان فیلم ذکر خواهد شد و گاهی نیز پاداش به صورت امکان حضور در یک رویداد مرتبط با موضوع (فرضا مراسم رونمایی از محصول) و در اقتصادی‌ترین حالت، پاداش در حکم پیش‌خرید محصول است. مشارکت: کاربرد این روش در تامین بودجه مورد نیاز برای تحقق یک ایده، راه‌اندازی یک پروژه یا کسب‌وکار است. در مقابل مشارکت‌کننده انتظار دارد تا درصدی از درآمد پروژه به وی تعلق گیرد. در بیشتر موارد سرمایه‌گذاری تضمین نمی‌شود اما اگر کسب‌وکار متقاضی موفق بشود، مشارکت‌کننده پاداش مالی قابل‌توجهی دریافت خواهد کرد. به عبارتی، پرداخت‌کنندگان وجوه، سهامدار کسب‌وکار می‌شوند. هرچند، در بسیاری از موارد اوراق رسمی سهام ردوبدل نمی‌شود، گونه‌ای از اوراق گواهی (بهادار) ارایه می‌شود. حقوقی که به مشارکت‌کنندگان در سرمایه‌گذاری داده می‌شود، متنوع است از حق ر ی در مجمع عمومی گرفته تا دریافت سود سهام یا فروش آن. در عین‌حال همانند صاحبان کسب‌وکار، برای مشارکت‌کنندگان نیز خطر شکست کسب‌وکار و متضرر شدن وجود دارد. ازآنجا که اجرای مدل مشارکت نیاز به صدور اوراق بهادار (سهام) دارد، این شیوه از تامین مالی جمعی پیچیده‌ترین و در عین حال کارآمدترین مدل مردم‌نهاد برای جمع‌آوری سرمایه است. پیچیدگی در کنار فواید این مدل، نیاز آن به قانون‌گذاری و نظارت را گوشزد می‌کند. هر چند تعداد درگاه‌هایی که در جهان به‌عنوان واسطه تامین مالی جمعی از مدل مشارکت استفاده می‌کنند، بسیار کمتر از دیگر مدل‌ها است، به دلیل توجه ویژه برخی دولت‌ها به این مدل و تلاش در تسهیل آن، مدل مشارکت به‌سرعت در حال رشد است. برای شروع روند تامین مالی جمعی، درخواست‌کننده بر اساس شرایط و هدف نهایی، می‌تواند از بین این روش‌ها بهترین گزینه را برای ایجاد کمپین خود انتخاب کند. این عملیات معمولا از طریق یک وب‌سایت واسطه انجام می‌گیرد. این وب‌سایت‌ها معمولا فقط در زمان موفقیت کامل کمپین، مبالغ دریافتی را به فرد ایده پرداز پرداخت می‌کنند. از طرفی، اگر کمپین موفق نباشد، مبالغ دریافتی به حساب کاربران بازمی‌گردد. مهم‌ترین چالش موجود در این حوزه اعتماد کاربران به انجام اعمال اشاره‌شده در کمپین است. سرمایه‌گذاران کمپین، امکان سنجش پایاپای کمپین، کنترل و آزادسازی منابع مالی را ندارند از طرفی، ممکن است برگزارکننده کمپین درنهایت به قول خود برای بازپرداخت منابع مالی به شکل سهام، پاداش یا غیره وفا نکند! مسیله مهم دیگر در بحث تامین مالی جمعی، نقد شوندگی است. سرمایه‌گذاران، توانایی نقد کردن سهم خود (پاداش، سهام، اوراق و. را تا زمان از پیش تعیین‌شده ندارند. از طرفی، حتی با سررسید زمان نقدسازی، ممکن است تقاضا برای محصول، خدمات، سهام یا غیره وجود نداشته باشد! از دیگر چالش‌های موجود در این مبحث می‌توان به مسایل قانونی، عدم امکان شرکت در کمپین‌ها از سراسر جهان، وجود واسطه بین سرمایه‌گذار و برگزارکننده کمپین، عدم امکان سرمایه‌گذاری خرد و غیره اشاره کرد. این چالش‌ها، بعد از سال و با تولد اولین قراردادهای هوشمند بلاک‌چینی، با تغییرات بنیادی در ساختار و روند تامین مالی جمعی مواجه شد. با ورود فناوری بلاک‌چین، توسعه قراردادهای هوشمند و افزایش اقبال عمومی نسبت به این فناوری‌های نوین، روش‌های جدید جذب سرمایه جمعی بر بستر بلاک‌چین متولد شد. روش‌های موجود برای جذب سرمایه جمعی در این حوزه، با استفاده از ویژگی‌های بی‌نظیر بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند مانند حذف شدن واسطه‌ها، عدم امکان تغییر داده‌ها، امنیت داده‌ها، غیرمتمرکز بودن روند اجرایی، امکان تعریف شرایط آزادسازی منابع مالی در قرارداد هوشمند و امکان خرد کردن بسته‌های خرید به حداقل‌ها، پتانسیل‌های خوبی در حوزه تامین مالی نشان داده‌اند. نکته‌ای که باید در نظر داشت این است که این روش‌ها در حال بلوغ هستند و هنوز مسیری طولانی برای بلوغ عملیاتی این روش‌ها در پیش است. برای درک بهتر این روش‌ها، به بررسی چند روش موجود در این حوزه، به ترتیب و به‌صورت خلاصه می‌پردازیم. اولین متد در این حوزه، ICO یا Initial Coin Offering بود، طبق این روش، فرد (شرکت یا تیم) با ایجاد یک وب‌سایت و نگارش یک سپیدنامه، اقدام به جذب سرمایه عمومی می‌کرد. این روش در سال ، با اقبال ویژه‌ای از سمت عموم مواجه شد. برخی از افراد با سرمایه‌گذاری در این پروژه‌ها سودهای کلان کردند اما اکثریت سرمایه‌گذاران گرفتار کلاه‌برداران یا پروژه‌های شکست‌خورده شدند. طبق آمار Statis ، یک شرکت مشاوره‌ای در حوزه عرضه اولیه سکه، در سال ، بیش از درصد ICO ها با حجم مالی بیش از یک میلیارد دلار، کلاه‌برداری بوده‌اند. با احتساب میانگین مالیات بر درآمد شرکت‌ها در سراسر جهان، این حجم مالی، به‌طور میانگین پتانسیل درآمدزایی بیش از میلیون دلار برای دولت‌ها را داشته است! بعد از فروکش کردن جو حبابی بازار، محققان حوزه بلاک‌چین به دنبال روشی برای کاهش احتمال کلاه‌برداری و افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران بودند. این تحقیقات درنهایت با تولد اولین توکن‌های اوراق بهادار یا Security Token ، به نتیجه رسید. این روش ترکیب هوشمندانه‌ای از دنیای متمرکز و غیرمتمرکز است. در این روش، با وجود کنترل محدود توسط قانون‌گذار، امکان جذب سرمایه عمومی مبتنی بر بلاک‌چین برای توکن‌های با پشتوانه (املاک، دارایی، سهام شرکتی یا. فراهم شده است اما این روش به دلیل سلطه شرایط ویژه سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذاران خرد و چالش‌های اجرایی برای شرکت‌ها و کسب‌وکارهای کوچک، با اقبال خوبی از سمت استارتاپ‌ها و سرمایه‌گذاران مواجه نشد. در نتیجه حجم مبادلاتی این روش هنوز در سطح قابل‌قبولی نیست. بلوغ روش عرضه عمومی توکن اوراق بهادار، نیازمند پشتیبانی بیشتر از سمت دولت‌ها، سرمایه‌گذاری حجیم درازمدت و آموزش به عموم مردم است. پس از STO نیز محققان بلاک‌چین، هنوز به دنبال روشی قانون‌مند، با حداقل دخالت دولت و بدون مرز برای فرایند تامین مالی بر بستر بلاک‌چین بودند. در نهایت، این تحقیقات منجر به خلق روشی جدید و کارآمد بنام IEO یا Initial Exchange Offering در مبحث تامین مالی جمعی بر بستر بلاک‌چین شدند. این روش در حال حاضر بیشترین حجم مبادلات فروش عمومی یا عرضه‌های اولیه را در اختیار دارد. طبق این روش، عرضه اولیه سکه توسط یک صرافی واسط انجام می‌گیرد. هدف از آن، تلاش برای قانون‌مند سازی فروش عمومی توکن، برای جلوگیری از پول‌شویی، جعل هویت، فرار مالیاتی و از این قبیل مسایل حیاتی است. برای درک بهتر این مسیله، به بررسی روند عملیاتی آن می‌پردازیم. طبق روش IEO ، فرد، شرکت یا تیم، درخواست فروش عمومی توکن را به صرافی‌های رمزارزی دارای مجوز و تاییدشده (از سمت دولت) ، با تامین مدارک موردنیاز صرافی، ارسال می‌کند. در این مرحله، صرافی‌ها به بررسی مدارک و شواهد موجود می‌پردازند و در مرحله آخر، صرافی با توجه به میزان ریسک موجود در پروژه، احراز هویت بنیان‌گذاران و بررسی‌های فنی، تصمیم به همکاری یا عدم همکاری با پروژه را می‌گیرد. IEO ، به دلیل قانون‌مند بودن صرافی‌ها، هزینه‌های عملیاتی بالا و احراز هویت بنیان‌گذاران، احتمال کلاه‌برداری را کاهش داده است. بر اساس آمار وب‌سایت کوین‌مارکت‌کپ، در سال ، IEO ها بیش از . میلیارد دلار جذب سرمایه عمومی انجام دادند. این رقم با احتساب میانگین مالیات بر درآمد شرکت‌ها در سراسر جهان، پتانسیل درآمدزایی بیش از میلیون دلار برای دولت‌ها را داشته است. کشورهایی مثل آمریکا، استونی، سنگاپور، هنگ کنگ، کره جنوبی و انگلستان از این فرصت به خوبی استفاده کرده‌اند. روش های عرضه اولیه و عمومی در حوزه بلاک‌چین، به سرعت در حال به‌روزرسانی و بلوغ هستند، انتظار می‌رود که با رشد اقبال عمومی نسبت به رمزارزها و فناوری بلاک‌چین، حجم مبادلات عرضه‌های اولیه نیز به سرعت افزایش پیدا کند. از طرفی، دولت‌ها، بانک‌ها، شرکت‌های بزرگ و سرمایه گذاران سنتی، با ایجاد یک استراتژی منظم، مدون و در چارچوب قانون، امکان درآمدزایی مستقیم و غیرمستقیم از این حوزه را خواهند داشت، اما باید خاطرنشان کرد که اولین‌ها در فناوری، در اکثریت مواقع، برنده هستند.