- صحنه ی ابتدایی "پلتفرم" را به یاد بیاورید. تصویر و صدای نوازش گر ویولونی که به مثابه بالا رفتن پرده ت تر عمل می کند. بلافاصله بیننده پرتاب می شود وسط یک صحنه/خط تولید مواد غذایی که همه ی عناصر آن در اوج زیبایی و شکوه بسیار بالا عمل می کنند. مدیری شیک پوش، بالای سر تک تک کارگران خویش حاضر می شود و با دقت تخصصی شده و وسواسی بالا، نتیجه ی کار کارگران خویش را می چشد و در واقع می سنجد و رضایت خویش را با سردی تمام پاسخ می دهد. صحنه چنان آرایش یافته که ما جز تل لو و رقص بی پایان رنگ ها و مزه ها و نورها، با هیچ لکه و تاریکی ای روبرو نیستیم فانتاسماگوریایی که گویا یکجا به عنوان تحقق وعده های عملیاتی شده ظهور می کند. صحنه به گونه ای درخشان، چنان چیده شده که انگار کسی بخواهد تمام دست آورد های خویش را، یکجا، در یک نمایشگاه، در معرض دید چشم های افسون شده بیننده گان و بازدیدکننده گان خویش به نمایش درآورد. صحنه، کامل است و درخشان و تصور هرگونه کمبود و خلاء را دور از ذهن بیننده قرار داده و ناممکن جلوه می دهد. طولی نمی کشد که همه چیز کات می خورد و ما به فضایی پرتاب می شویم که "تریماگاسی" میانسال، در جواب "گورنگ" تازه وارد، از آن تحت عنوان "حفره" یاد می کند مکانی طبقاتی، که در هر طبقه آن دو نفر با هم زندگی می کنند و حفره ای، این طبقات را به هم متصل میکند هر روز هم سکویی تزیین شده با غذاهای متنوع از طبقات بالا به سمت پایین حرکت میکند، که ساکنین طبقات، فقط برای دو دقیقه، حق دارند که از غذاهای موجود در آن ارتزاق کنند. فلسفه ی این مکان چیست و این افراد چرا در این طبقات قرار گرفته اند؟ - برای پاسخ دادن به این سوال، باید کات بزنیم به صحنه ای که گورنگ کراوات زده روبروی زن کارمندی نشسته است و دارد به سوالات او جواب می دهد. صحنه به ما می گوید که گورنگ، خودش انتخاب کرده که وارد این مکان خاص شود، مکانی که حکم یک امتحان و آزمایش را دارد و واجد مراحل مختلفی برای این کار است و هر کسی که این آزمایشات گوناگون را از سر بگذراند و سربلند از این آزمایش طاقت فرسا و سنگین بیرون آید، از طرف سیستم امتحان کننده واجد "مدرک" می شود و به نوعی صلاحیت کسب جایگاهی در ش ن خود را در سیستم پیدا خواهد کرد. آنچه در اینجا بر آن ت کید می شود این است که هیچ اجباری در کار نیست و افراد با اختیار کامل می توانند وارد این "امتحان" شوند و توانایی های خویش را نمایش دهند و به نوعی باید اطمیان و ایمان داشته باشند که "سیستم"، در مقام یک داور بی غرض و عادل، هیچ حقی را زایل نخواهد کرد و، به زبان عامیانه، "حق را به حق دار خواهد داد. " سیستم در این معنا، صرفا مجری است و امتیاز می دهد. "پیروزی" و "شکست"، در نهایت، نتیجه عمل اختیاری خود ممتحن است و نه چیز دیگری. اگر به صحنه اول برگردیم، کارفرمای اشاره شده در آن صحنه، نمونه ی کسی است که لیاقت خود را نشان داده و سیستم نیز پاداش عمل اش را عطا کرده است، صحنه ای هست که با عرضه ها می مانند و بی عرضه ها از صحنه رقابت حذف می شوند. - صدایی روی تصویر: "سه نوع آدم وجود دارد: - آنهایی که بالا هستند - آنهایی که پایین هستند - آنهایی که سقوط می کنند. " این صدایی است، که پیش از تصویر ابتدایی، آن را می شنویم و شاید بتوان این ادعا را مطرح کرد که کل فیلم، تلاشی است برای معنا د هی به این صدا. سوال اینجاست که چه کسانی وارد صحنه می شوند و این گزاره معروف چه سمت و سویی را در پاسخ یافتن طی خواهد کرد. ؟ آیا به صورت کلی می توان امکان های متعددی را برای توضیح دسته بندی بالا متصور شد؟ اگر جواب مثبت باشد، این مواضع مختلف و متضاد را چگونه می توان در ساحت فیلم تعی ن بخشید؟ - در این جا می توان کار را با دو صورت بندی متفاوت و متضاد شروع کرد که با هم سر ستیز دارند و مطرح کردن آنها نیز، می تواند کار را برای پرداختن به فیلم راحت تر می کند - "سیستم به مثابه کلیت وجود ندارد و جامعه، جمع جبری افراد است که مطابق با طبیعت خود با هم در حال بازی هستند و در این بازی هم طبیعی است که قوی ترها بر ضعیف ترها پیروز می شوند. اگر کلیتی هم وجود داشته باشد، کلیتی خنثا است که فقط در مقام قواعد کلی بازی عمل می کنند. بالتبع برنده ها و بازنده ها، در نهایت، باید "مسولیت" نتایج کار خویش را به عهده بگیرند/سیستم به مثابه کلیت وجود دارد و همین کلیت است که تعیین کننده جایگاه افراد است و هر نقصی نهایتا باید به شکل ساختاری مطرح و به عنوان نقصی درون خود ساختار تعریف شود. حتی فردی ترین تقابل ها باید بتواند در ترازی ساختاری مطرح و ارزیابی شوند. " کسانی که به صورت بندی اول ارجحیت می دهند، وقتی با آن دسته بندی سه گانه از انسان ها روبرو می شوند، جواب خواهند داد: "این مس له طبیعی است" اما کسانی که به صورت بندی دوم تمایل دارند، با برافروخته گی آغشته به خشم، جواب خواهند داد: "این مس له طبیعی نیست". - به خاطر همین مواضع متخاصم و متضاد هست که جنگ، حتی تا تعیین اسامی مکان ها هم کشیده می شود و بداهت اولیه آن را کدر می کند. آنچه برای "تریماگاسی"، "حفره" است، برای "سیستم" و نماینده ی سابق آن، یعنی "ایموگیری"، "مرکز خودمدیریتی" نام دارد. "حفره"ی مد نظر تریماگاسی، از "انسان" بی بهره است و صرفا "زندان"ی است که افراد را در چرخدنده های خویش گرفتار کرده و "توانایی"ای را به آنها نسبت، می دهد که در واقع، فاقد آن هستند. "پلتفرم" را باید فیلمی در مورد "ارتداد" و "ایمان" و دیالکتیکی شدن آن دو دانست: "ایمان به ارتداد" از یک طرف و "ارتداد از ایمان"، از طرف دیگر. رفت و برگشتی بین این دو قطب در جریان است، دوگانه ها در هم فرو می روند و مرزها را بی معنا و، یا بهتر است بگوییم، "واسازی" می کنند. در "پلتفرم"، آنکه "مراد" است، "مرید" می شود و به دین خصم خویش ایمان می آورد. - "پلتفرم" به جنگ توهم وضعیتی می رود که خودش را به مثابه بدنی سالم و طبیعی جا می زند بدنی که مدام خودش را "حرس" می کند و زواید خویش را می زداید و مسیر طبیعی "پیشرفت" را طی می کند. در این مقام، "پلتفرم"، نوعی سونوگرافی همین وضعیت است، تا با اسکن غده های چرکین و زخم های درون این تن، انبوهی از "بیماری ها"ی آن را، جلوی صاحب آن قرار دهد. "پلتفرم"، نوعی توهم زدایی مداوم است. "بی عدالتی و نابرابری" نام عام این بیماری ساختاری است. آنچه واسازی دیدگاه های متقابل نام نهادیم، در ارتباط و با آگاهی از این بیماری مهلک است که امکان پذیر می شود. "ایموگیری"، که زمانی کارمند حلقه به گوش سیستم بود، به "گورنگ" می گوید که با "انتخاب آگاهانه" خودش به "حفره" آمده و زمانی که بیرون از حفره بوده، متوجه این "ظلم ساختاری" نبوده است. همین آگاهی ثانوی است که باعث می شود که "حفره"، جایگزین "مرکز خودمدیریتی" در ذهن او شود. اما این درگیری دیالکتیکی بین دیدگاه های متفاوت در خود حفره، به صورت پیچیده تری هم در جریان است به خصوص در رابطه ی بین "گورنگ" و "تریماگاسی". تریماگاسی ابتدا به عنوان فردی نشان داده می شود که تن به نوعی کلبی مسلکی فایده باورانه داده و بدون هیچ گونه آرمان جمعی، صرفا به فکر زنده ماندن خود است این خود شیفتگی تا آنجا عود پیدا می کند که تریماگاسی ابایی ندارد که، وقتی در طبقات پایین بی غذا می ماند، برای زنده ماندن، تن به کشتن هم بندی خود بدهد و از گوشت تن او ارتزاق کند. ولی در ادامه می بینیم که تریماگاسی، همه ی این نمایش ها را برای "نگاه خیره"ی "گورنگ" انجام داده است، تا محدودیت های نگاه انتزاعی "گورنگ" را برجسته کند و به واسطه شکلی از حکمت عملی، او را وادار کرده تا موضع انتزاعی خودش را نفی و واسازی کند. تریماگاسی، که مدام از طرف موضع فردگرایانه/اخلاق گرایانه ی گورنگ استیضاح می شود و متهم شده که به این سخن مسیح، که "قتل مکن"، اقتدا نکرده، به گورنگ می گوید: "گرسنگی، خوی وحشی ما را آزاد می کند". او با این گفته، یکجا، هم از خود و هم از بقیه ی ساکنین "حفره"، "موقتا " سلب مسولیت می کند، تا به طعنه بگوید در مقابل انحراف/خطای بزرگ تر و ساختاری تری چون خود "حفره"، خطای انسانی، اساسا ، چیزی به حساب نمی آید. نگاه اولیه گورنگ، به این معنا "انتزاعی" است، که فکر می کند با بحرانی "معرفتی" بین افراد درون حفره روبرو است و می تواند با "دلیل و منطق" بر این محدودیت های نظری و معرفتی غلبه کند و "حفره" را رستگار نماید اما "تریماگاسی" با نمایش سرد، خشن و بی روح خویش، موضعی کاملا "ساختاری" و "عینی" اتخاذ می کند و این سیگنال را برای گورنگ می فرستد، تا شرایط عینی و واقعی ای که انسان های "حفره" را در برگرفته و زمینه ی بلاهت، قساوت و بدبختی آن را شکل داده، رفع نگردد، هرگونه "استدلال و منطق" آوردن، چیزی جز "آب در هاون و مشت بر سندان کوفتن" نیست. موضع رادیکال و عینی تریماگاسی، از طرف دیگر، بر محافظه کار بودن موضع گورنگ، علارغم رادیکالیسم ادعایی آن، دست می گذارد و نشان می دهد که موضع گورنگ چیزی جز بازتولید نگاه سیستم نخواهد بود چرا که، هم سیستم و گورنگ، نهایتا افراد را مسول عمل خویش می دانند و هر دو، ت ثیر عوامل ساختاری و عینی را در شکل گیری جایگاه و شکل دادن به افراد، منکر می شوند. شکل واسازی نظرگاه گورنگ توسط تریگاماسی، شکل "استدلال و دلیل" نیست، بلکه از این طریق بسط داده می شود که تریگاماسی، گورنگ را در همان موقعیت های عینی قرار می دهد که قبلا خود در آن ها گیر افتاده بود و دست به عمل زده بود وقتی گورنگ به طبقات پایین هبوط می کند و مجبور می شود تریماگاسی را بکشد و از گوشت و حتی کرم های بدن او ارتزاق کند تا زنده بماند، تازه شبح تریماگاسی بر او ظاهر شده و با طعنه می گوید: "بخور یا خورده شو" یعنی همان جمله ای که تریماگاسی، در بدو آمدن گورنگ به "حفره"، خطاب به او گفته بود. تریماگاسی در همین مسیر طعنه آمیز پیش می رود و میخ نهایی را هم بر تابوت نگاه انتزاعی گورنگ می کوبد، آنگاه که می گوید: "حالا تو بخشی از وجود منی و من بخشی از وجود تو". تریماگاسی به این شکل "مسیح/گورنگ" را تا سر حد "دن کیشوت" به سخره می گیرد و نشان می دهد که موضع اخلاق گرایانه "مسیح/گورنگ"، موضعی به درد نخور و ناکارآمد است و از ترس و بزدلی مایه می گیرد، چرا که خطابی بدون موضع است و نمیتواند موضع گفتن خویش را در نظر بگیرد و شرایط عینی ای که از آنجا سخن گفته را به حساب آورد. "پلتفرم" حکایت "مسیح"ی است که در زمانه ای نابهنگام ظهور کرده تا کیش و آیین خود را تبلیغ و نسخه ی الهیاتی خویش را برای "بیماری های واقعیت" تجویز کند. مسیح از مد افتاده و دمده شده مسیحی که دوران اش به سر آمده، ولی حاضر نیست که تن به اصل واقعیت بدهد و، به شکلی مضحک، بر ژست های سابق خویش اصرار می ورزد. این ناآگاهی بر عتیقه بودن خویش، نتیجه ای محتوم دارد: درغلطیدن شکوه "مسیح" در هیبت دست و پا زدن های "دن کیشوت"، برای احیای تاج و تخت از دست رفته، آن هم به واسطه یک سری اداهای جعلی: مسیح دلقکی است ناآگاه بر ژست های خویش. همین ناآگاهی است که باعث شده مدام توسط واقعیت و عناصر زمخت آن دست انداخته و مسخره شود. تریماگاسی، با برخواستن از دنده چپ، "مسیح/گورنگ" را وادار می کند تا از چوب زیربغل "مارکس" استفاده کرده و مرید "مارکس" شود. "مسیح مارکسیست"، یکی از، و از قضا، بارزترین نمونه های دوگانه ی "ارتداد/ایمان" است، که در بالا به آن اشاره کرده بودیم. در ادامه نیز همین نقش را "گورنگ"، ابتدا برای "ایموگیری" و سپس برای "باهارات" سیاه پوست ایفا می کند. "همبستگی خود جوش" مورد نظر "ایموگیری" و "فرد محوری" اولیه ی "باهارات"، که درکی کاملا شخصی از "رستگاری" و رهایی دارد، هر چند هر دوی آنها صورت بندی متفاوتی از آن را ارایه می دهند، ولی به یکسان درگیر همان "انتزاعی" می مانند که قبلا مبنای نقد تریماگاسی به گورنگ شده بود. - یکی از اساسی ترین واسازی های "پلتفرم" جایی رخ می دهد که تمایز "بیرون" و "درون/حفره" زیر سوال می رود، و "درون"، بخش جدایی ناپذیر "بیرون" و محصول نهایی آن به حساب می آید. هر چقدر منطق چپ گرایانه درون حفره بیشتر نضج می گیرد و به سمت منطق/شکل نهایی خویش کشانده می شود، تلاش برای واسازی این دوگانه هم به صورت جدی تری مطرح می شود. "ایموگیری" مدام می گوید که "سیستم کیه؟ " و منظورش این است که سیستم وجود ندارد و صرفا "افراد" مجزا و خودبنیاد وجود دارند، افرادی که باید امید به "همبستگی خودجوش" آنها بست. اما وقتی همکاری بین "باهارات" و "گورنگ" وارد فاز جدی تری می شود، ضرورت تعین نظری و عملی بخشیدن به "بیرون/سیستم"، بیشتر برجسته می شود. از نظر آنها، سیستم، نه فقط وجود دارد، بلکه اتفاقا موجودیتی حی و حاضر و قدرتمند و در عین حال، کاملا عینی هم هست تا آنجا که همین تعیین مفهومی/عملی از "سیستم" است، که هم می تواند توضیح دهنده ی "واقعیتی" به نام "حفره" باشد و هم مبنایی برای "همبستگی مبارزه گرایانه" آنها فراهم کند. در نهایت نیز، خارج کردن "سیستم" از توهم غیر مادی و اسطوره ای مورد تغذیه خود و تعیین "حدود" و "محدودیت"های اش، به عنوان رسالتی واقعی پیش روی آنها مطرح می شود. اگر این واسازی به سرانجام نمی رسید، معنای "پیغام فرستادن" و مصداق این "پیغام" هم بی معنا می شد مگر غیر از این است که همیشه "پیغام" باید "برای کسی" فرستاده شود تا این عمل واجد جدیتی کارساز باشد؟ "پلتفرم"، به یک معنا، "منطق واسازی" و ت مل در خویش را به صورت اجباری بی پایان تجربه می کند، تا آنجا که می توان از "سفر سوژه شدن"، در ارتباط با منطق درونی فیلم و نسبت آن با کاراکترهای درونی اش، صحبت به میان آورد. یکی از مصادیق این رادیکال شدن همراه با ت مل در نفس، در جابجایی مصداق پیغام از "پاناکوتا" به "دختربچه"، خود را نشان می دهد و حقیقتا باید از این جابجایی به عنوان شکل نهایی رادیکالیسم درونی فیلم دفاع کرد. برای توضح این مطلب باید تن به یک میان پرده ی دیگر داد تا به حرف نهایی برسیم. - چند روز پیش و در بحبوحه ی زمانه ی کرونایی، کاربری توییتری، که ذهنش کاملا در زمانه ی "جنگ سرد" فریز شده و همه چیز را در دوگانه "آمریکای آزاد" و "چین کمونیست" می بیند، رشته توییتی نوشت که اینگونه شروع میشد: " دقیق‌تر از هر لکچر علمی و عینی‌تر از هر فرمول ریاضی این کرونا بود که ثابت کرد مصرف، شاه‌بیت اقتصاد است. بدون مصرف تولید، کارخانه، نیروی کار، شغل، ثروت، پول، بانک، زیرساخت، توسعه و هر مفهوم دیگری که از اقتصاد می‌شناسیم، بی‌معناست و هرچه تا به امروز انسان به دست آورده، از دست می‌رود. بدون مصرف کالاهای استراتژیک چون نفت از آب ارزان‌تر، شهرهای محیرالعقول‌مان متروک، ماشین‌ها، قطارها و هواپیماهای سریع‌السیر خاموش و ابزارهای لذت و سرگرمی انسان همه بلااستفاده می‌شوند، غول‌های صنعتی بر خاک می‌افتند، بخش مهمی از مشاغل از بین می‌روند و حتا بخش‌های مهمی از پیش‌رفت تکنولوژی هم از حرکت بازمی‌ماند. " نظر این "کاربر"، هم ریاکارانه است و هم غیراخلاقی. از یک طرف پیشفرض گرفته است که امکان"مصرف حداقلی"، برای همه وجود دارد، در حالی شواهد بیشماری، رسمی و غیررسمی، وجود دارد که بسیاری از مردم قادر به این "مصرف حداقلی" هم نیستند. این موضع "غیراخلاقی" هم هست، چون نمی تواند رابطه "مصرف" را در ارتباط با شیوه تولید سرمایه دارانه و نوع خاص رابطه اش با "محیط زیست - انسانی" مد نظر قرار دهد و از فجایع طبیعی - انسانی اثبات شده ی این شکل از تحریک هار بر مصرف گرایی پرده بردارد. توصیه این کاربر بر "مصرف کنید"، چیزی از جنس "ترور کنید/جنایت کنید" است. با این وجود، و علارغم بلاهت و سفاهت مندرج در توییت این کاربر فریز شده، حقیقتی تلخ و بدیهی را رو می آورد: وابستگی بازتولید سرمایه و گردش بی پایان آن به "مصرف" یا به زبانی فنی تر، وابستگی "تولید ارزش" به "تحقق ارزش". در درون فیلم هم فقط برای "مصرف کردن" است که احترام قایل می شوند و هر گونه مصرف نکردن و یا به ت خیر افتادن "مصرف"، از آنجا که حیات و بازتولید به موقع "سرمایه" را به خطر می اندازد، با تنبیه شدید "سرد شدن بیش از اندازه و یا گرم شدن طاقت فرسا" روبرو خواهد شد. "کوجین کاراتانی"، نویسنده چپ گرای شهیر ژاپنی، در کتاب مهم خودش، "کانت و مارکس"، به این نکته اشاره کرده است که، یک "شیء تولید شده" تا زمانی که در بازار به فروش نرفته باشد و به یک معنی، تا در قالب "ارزش مصرف" شناسایی و "تحقق" نیابد، نمی تواند به "کالا" تبدیل شود و فارغ از ماهیت آن و میزان ساعاتی که برای تولیدش صرف شده است، صرفا یک شیی بی مصرف در بین بقیه اشیاء باقی خواهد ماند. پس اگر کسی مصرف نکند، همه چیز از هم می پاشد و تولید سرمایه دارنه دچار سکته و از فلجی حاد می شود. کاراتانی در ادامه همین شکل از تحلیل است که بر "جنبش مصرف کننده گان" به عنوان یکی از حلقه های مقاومت دربرابر منطق سرمایه ت کید و ضرورت همبستگی بین شکل های متعدد مقاومت، از جمله کارگرها، مصرفکننده گان - محیط زیست و. صحبت به میان میاورد. باری، برگردیم به "پاناکوتا" و قرار دادن اش در ذیل "جنبش مصرف کننده ها"ی مد نظر کاراتانی. "مرد حکیم" یا همان "مراد" مورد نظر "باهارات" از آنها می خواهد که، یکی از "اشیاء" ساخته شده به دست نظام تولید سرمایه دارانه را، "مصرف نکنید" و به عنوان "پیغام" به "سیستم" پس بفرستید، تا از این طریق بر "سوژه گی" خویش ت کید کرده باشید و این پیغام را مخابره کرده باشید که اگر آنها مصرف نکنند، بازتولید "سرمایه" با خطر روبرو خواهد شد این پیشنهاد، قطعا ایده درخشان و رادیکالی است و عملیاتی شدن اش می تواند چوب لای چرخ سرمایه بگذارد، ولی به پای ایده ای نخواهد رسید که، در یک چرخش اساسی، در پایان فیلم مطرح می شود: "پاناکوتا پیغام نیست، دختره پیغام است! " بله، دختر پیغام هست، ولی سوال اینجاست: "کدام دختر؟ " دختری که "وجود دارد"، و آنطور که تریماگاسی گفته بود، مادر آسیایی دختر، حفره را برای یافتن اش بالا و پایین می کرده؟ یا برعکس، دختر به مثابه "هیچ/خلاء/حفره"، یا بنا به اظهاراتی که "ایموگیری" بیان کرده بود، به عنوان توهم زاده ی بازیگری آسیایی، که در فانتزی هاش دوست داشت "مرلین مونروی آسیایی" شود؟ یقینا دومی است که بنیان برافکن است. آنها تصمیم می گیرند که "هیچ" درون وضعیت را به خود وضعیت پس بفرستند و این حقیقت را به سیستم نشان دهند که هستی خود سیستم/نظام سرمایه داری، نه یک چیز طبیعی و غیره تاریخی، بلکه یک وضعیت خاص تاریخی است که هر آن ممکن است از درون خود سیستم و بوسیله مداخله بخش انکار ناپذیر آن، یا همان اهل "حفره"، با خطر یک "واسازی نهایی" مواجه شود، به طوری که ساختار جدیدی جای ساختار قدیم قرار بگیرد البته ساختاری که این بار به محدودیت های خویش آگاه است و تمام تلاش اش را می کند تا به سمت ساختن "حفره" پیش نرود و بیماری های ساختاری و همه گیری مانند "بی عدالتی"، "نابرابری" و. را، هم در ارتباط با "انسان ها" و هم "طبیعت"، به آنها تحمیل نکند. - "پلتفرم" نقدی است بر سرمایه داری و معایب آن، نه از موضعی "ارتجاعی"، بلکه از موضعی "رادیکال - اخلاقی" و کاملا مدرن. نقدی که جلوی پیشرفت را نمی گیرد و با آن سر ناسازگاری ندارد، بلکه آن را با در نظر گرفت همه ی ملاحظات اخلاقی در مورد انسان ها و طبیعت، به سمت تحققی سوق می دهد که مخاطب مواهب اش را همگان قرار می دهد و نگران همگانی شدن مضرات اش است. این وبسایت : t . me / hesamdowlatkhah /