آسیب نخاعی یعنی آسیب به هر بخشی از نخاع یا انتهای اعصاب کانال‌های نخاعی. این نوع آسیب معمولا باعث تغییر دایمی میزان قدرت، حس و سایر عملکردهای بدنی پایین‌تر از بخش آسیب‌دیده می‌شود. آسیب نخاعی می‌تواند تمام جنبه‌های زندگی را تحت‌ت ثیر قرار دهد و ذهنیت، احساسات و زندگی اجتماعی او را دگرگون کند. البته بسیاری از افراد با درمان‌ها و توان‌بخشی‌های جدید می‌توانند زندگی‌هایی مستقل و موفقی داشته باشند. برای آشنایی بیشتر با انواع آسیب نخاعی، درمان‌آنها و کمک‌های اولیه هنگام مواجهه با آسیب نخاعی، ادامه مقاله را بخوانید. نخاع پیام‌های عصبی را بین مغز و سایر قسمت‌های بدن جابه‌جا می‌کند. بافت‌های چندلایه‌ای به‌نام مننژ و از نخاع محافظت می‌کنند. بیشتر آسیب‌های نخاعی بر اثر ضربه ناگهانی و شدید به ستون فقرات ایجاد می‌شوند. استخوان‌های آسیب‌دیده و شکسته ستون فقرات به نخاع و اعصاب آن آسیب وارد می‌کنند. در موارد نادر، جراحت می‌تواند نخاع را کامل قطع کند. آسیب نخاعی باعث کاهش یا ازبین‌رفتن احساس و عملکرد اعضای زیر محل آسیب می‌شود. یکی از شایع‌ترین مکان‌های آسیب نخاع کمری یا سینه‌ای است. این عارضه یکی از دلایل شایع مرگ و ناتوانی دایمی در کودکان و بزرگ‌سالان است. یعنی بخش‌های پایین‌تر از محل جراحت هیچ عملکردی ندارند. این عملکردها شامل حرکت و احساس هستند. همچنین طرف بدن یکسان تحت‌ت ثیر قرار می‌گیرند. آسیب‌های کامل می‌توانند در هر قسمتی از نخاع رخ دهند. یعنی بخش‌های پایین‌تر از محل جراحت هنوز مقداری از عملکرد خود را حفظ کرده‌اند. این عملکردها شامل حرکت عضوی بیش از دیگری، حس‌داشتن در بعضی قسمت‌های بدن یا عملکردهای گسترده‌تر در یک سمت بدن از سمت دیگر می‌شود. آسیب‌های ناقص می‌توانند هر قسمتی از نخاع را تحت‌ت ثیر قرار دهند. آسیب نخاعی بر اساس نوع ازدست‌دادن عملکرد حسی و حرکتی هم دسته‌بندی می‌شود. . چهاراندام فلجی ( Quadriplegia ) این نوع آسیب نخاعی شامل ازدست‌دادن حرکت و حس در هر اندام محیطی (پاها و دست‌ها) می‌شود. این عارضه بر اثر آسیب به نخاع اولین مهره سینه‌ای ( T ) یا بالاتر از آن رخ می‌دهد. اگر این آسیب بالاتر از مهره چهارم گردنی ( C ) باشد، چهاراندام فلجی بر ماهیچه‌های قفسه سینه هم اثر می‌گذارد و باعث نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی خواهد شد. . دوپا فلجی ( Paraplegia ) در این نوع آسیب، حرکت و احساس نیمه پایین بدنی، یعنی پاهای راست و چپ، از بین می‌رود. دوپا فلجی بر اثر آسیب به نخاع اولین مهره سینه‌ای ( T ) یا پایین‌تر رخ می‌دهد. . سه‌اندام فلجی ( Triplegia ) این نوع آسیب نخاعی شامل ازدست‌دادن حرکت و حس پا و یکی از دست‌هاست که معمولا بر اثر آسیب نخاعی ناقص رخ می‌دهد. علایم این عارضه به شدت و محل آسیب نخاعی بستگی دارد. ممکن است بیمار دچار شوک نخاعی شود که باعث ازدست‌دادن حس و حرکت ماهیچه‌های پایین‌تر از محل جراحت می‌شود. شوک نخاعی می‌تواند چند ساعت تا چند هفته طول بکشد. پس از پایان‌یافتن شوک، بسته به مکان جراحت، علایم دیگری ظاهر می‌شوند. معمولا هرچقدر محل آسیب در نخاع بالاتر باشد، علایم شدیدتری ایجاد می‌کند. مثلا جراحت در مهره گردنی یا (دومین و سومین مهره‌های ستون فقرات) بر ماهیچه‌های تنفسی و قدرت تنفس ت ثیر می‌گذارد. آسیب در مهره‌های پایین‌تر مثل مهره‌های کمری، می‌تواند بر اعصاب و ماهیچه‌هایی ت ثیر بگذارد که مثانه، روده‌ها و پاها را کنترل می‌کنند. پزشک و تیم مراقبت با مجموعه‌ای از آزمایش‌ها، شدت و محل آسیب نخاعی بیمار را مشخص می‌کنند. آسیب نخاعی می‌تواند به این علایم منجر شود: ازدست‌دادن حرکت تغییر یا ازدست‌دادن احساساتی مانند حس گرما، سرما یا لمس ازدست‌دادن کنترل مثانه یا روده‌ها پاسخ غیرارادی شدید یا اسپاسم تغییر عملکردهای جنسی، حساسیت جنسی و درد یا سوزش شدید در اثر آسیب به بافت عصبی در نخاع اختلال در تنفس، سرفه‌کردن و ترشحات مخاطی ریه‌ها. علایم اورژانسی علایم اورژانسی آسیب نخاعی پس از وقوع حادثه عبارت‌اند از: یا فشار در گردن، سر و کمر ضعف، ناهنماهنگی یا فلج‌شدن هر قسمتی از بدن بی‌حسی، سوزن‌سوزن‌شدن و ازدست‌دادن حس دست‌ها، پاها و انگشت‌ها ازدست‌دادن کنترل مثانه و روده اختلال تعادل و راه‌رفتن اختلال در تنفس پس از جراحت کمر یا گردن پیچ‌خورده و غیرعادی. جراحت نخاعی بر اثر آسیب به ستون فقرات، تاندون‌ها یا خود نخاع ایجاد می‌شود. آسیب نخاعی بر اثر ضربه ناگهانی به نخاع ایجاد می‌شود و می‌تواند ترک، ازجادررفتگی، له‌شدن یا فشرده‌شدن یکی از مهره‌های ستون فقرات را به دنبال داشته باشد. همچنین تیر اسلحه یا زخم چاقو می‌توانند به ستون فقرات نفوذ کنند و باعث قطع نخاع شوند. ممکن است روزها و هفته‌های بعد از حادثه، آسیب‌های بیشتری به‌دلیل تورم، خونریزی و جمع‌شدن مایعات در اطراف نخاع رخ دهند. آسیب نخاعی بدون ضربه بر اثر این عوامل ایجاد می‌شود: التهاب عفونت تحلیل‌رفتن دیسک‌های ستون فقرات. دلایل شایع آسیب به نخاع معمول‌ترین دلایل ایجاد آسیب نخاعی عبارت‌اند از: تصادف‌های موتور و ماشین دلایل اصلی آسیب‌های نخاعی هستند و تقریبا مسبب نیمی از آسیب‌های نخاعی هر سال هستند. پس از سالگی، آسیب نخاعی معمولا به‌دلیل افتادن است. حدود درصد از آسیب‌های نخاعی بر اثر برخوردهای خشن ایجاد می‌شوند که می‌توانند ناشی از تیر اسلحه یا ضربه چاقو باشند. فعالیت‌های ورزشی مثل ورزش‌های پربرخورد و شیرجه‌زدن در آب کم‌عمق باعث وقوع درصد از آسیب‌های نخاعی می‌شوند. سرطان، آرتروز، و التهاب نخاع می‌توانند باعث آسیب نخاعی شوند. در شرایط اضطراری، پزشک مطمین می‌شود که جراحت نخاع بر تنفس یا ت ثیر نمی‌گذارد. برای این کار لازم است این عملکردهای اعصاب بررسی شوند: عملکردهای حرکتی یا توانایی حرکت‌دادن اعضای بدن عملکردهای حسی یا حس‌کردن لمس. بعضی آزمایش‌های عکس‌برداری می‌توانند برای تشخیص آسیب نخاعی استفاده شوند، از جمله: برای دیدن استخوان‌های شکسته، لخته‌های خون یا رگ‌های آسیب‌دیده برای دیدن نخاع یا بافت‌های نرم برای دیدن استخوان‌های شکسته یا ازجادررفته. همچنین ممکن است برای بررسی فعالیت‌های الکتریکی در ماهیچه‌ها و سلول‌های عصبی، از آزمایش الکترومیوگرام یا EMG استفاده شود. البته این آزمایش ضروری نیست و در صورت همراهی آسیب نخاعی با آسیب به اعصاب محیطی انجام می‌شود. ممکن است فرد آسیب‌دیده به جراحی اضطراری نخاع نیاز داشته باشد. همچنین جراحی نخاع برای درمان آسیب‌های ناشی از استخوان‌های شکسته، لخته‌های خون و بافت‌های آسیب‌دیده انجام می‌شود. بر اساس بعضی تحقیقات، تزریق کورتیکواستروییدها می‌تواند مفید باشد. این داروها باید تا ساعت پس از آسیب تجویز شوند تا به این روش اثر کنند: حفظ عملکرد اعصاب کاهش التهاب. مهم‌ترین اهداف درمان‌های طولانی‌مدت آسیب‌های نخاعی عبارت‌اند از: بهبود کیفیت زندگی و استقلال فرد مبتلا کاهش خطر عارضه‌های مزمن یا طولانی‌مدت بازیابی بعضی عملکردهای عصبی در حالت آسیب‌ناقص. مهم‌ترین عارضه‌های طولانی‌مدت ناشی از آسیب نخاعی عبارت‌اند از: تنظیم‌نشدن درست یا حرارت بدن افزایش خطر اختلالات قلب یا ریه ازدست‌دادن کنترل مثانه و روده‌ها فلج دست‌ها یا پاها درد مداوم اسپاسم عضلانی یا مفصلی اختلالات جنسی. بیشتر افراد مبتلا به آسیب نخاعی به نوعی توانبخشی فیزیکی یا درمان نیاز خواهند داشت. ممکن است بیمار با بستری‌شدن در بیمارستان یا بدون آن، درمان توانبخشی دریافت کند. تیم توان‌بخشی به بیمار کمک می‌کند: استفاده از ابزارهای کمکی مانند عصا یا ویلچر را یاد بگیرد قدرت و حرکت ناحیه‌های دارای عملکرد عصبی را بازیابد مهارت‌های لازم برای انجام فعالیت‌های روزانه مانند لباس‌پوشیدن یا استفاده از سرویس‌بهداشتی را به دست آورد. یکی از درمان‌های نوآورانه آسیب‌های نخاعی استفاده از اعصاب مصنوعی است. این اعصاب مصنوعی می‌توانند جایگزین اعصاب ازدست‌رفته شوند، درست مانند اعضای مصنوعی که جایگزین دست و پای ازدست‌رفته می‌شوند. در این روش، دستگاهی الکتریکی اعصاب سالم را به هم متصل می‌کند. این اعصاب با کنترل عصب‌های مصنوعی کمک می‌کنند که قسمت‌های بی‌حرکت بدن دوباره حرکت خود را بازیابند. تصادف‌های جاده‌ای اصلی‌ترین دلیل آسیب نخاعی هستند. همواره از کمربند ایمنی استفاده کنید. مطمین شوید که فرزند شما نیز صندلی و کمربند مناسب سن و وزن خود را دارد. برای پیشگیری از جراحت‌های ناشی از کیسه هوا، کودکان زیر سال باید حتما در صندلی عقب ماشین بنشینند. هیچ‌گاه در استخری که کمتر از ٫ متر عمق دارد شیرجه نزنید. برای دسترسی به اجسام قرارگرفته در ارتفاع از چهارپایه کوتاه و دسته‌دار استفاده کنید. نصب دستگیره در راه‌پله‌ها، استفاده از کفپوش‌هایی که لیز نمی‌خورند روی زمین سرامیکی و در حمام می‌تواند از سقوط پیشگیری کند. برای پیشگیری از سقوط کودکان از درهایی برای مسدودکردن پله‌ها و محافظ‌هایی برای پنجره‌ها استفاده کنید. همیشه از ابزارهای محافظتی مخصوص هر ورزش استفاده کنید. در بسکتبال با سر خود شیرجه نزنید و برای انجام حرکت‌های جدید در ژیمناستیک حتما از مربی کمک بخواهید. رانندگی‌کردن تحت‌ت ثیر الکل یا مواد مخدر می‌تواند از دلایل تصادف و آسیب نخاعی باشد. اگر فکر می کنید فردی دچار آسیب نخاعی شده است، به‌هیچ‌وجه او را جابه‌جا نکنید. این کار می تواند به فلج دایمی و سایر عوارض جدی منجر شود. در صورت وجود علایم زیر، می‌توانید به آسیب نخاعی شک کنید: شواهدی مبنی بر ضربه به سر وجود دارد و سطح هوشیاری فرد دایم تغییر می‌کند فرد در گردن یا کمر خود درد شدید حس می‌کند جراحتی باعث اعمال فشار اضافه بر گردن یا سر فرد شده است فرد احساس ضعف، بی‌حسی و فلجی می‌کند یا نمی‌تواند اندام‌ها، مثانه یا روده خود را کنترل کند گردن یا بدن فرد پیچ خورده‌اند یا حالتی غیرعادی دارند. اگر فردی دچار آسیب نخاعی شده است، باید: حوله‌های سنگین یا ملحفه‌های لوله‌شده در دو طرف گردن فرد قرار دهید یا سر و گردن را نگه دارید تا از حرکت آنها جلوگیری کنید. تا حد ممکن کمک‌های اولیه را بدون تکان‌دادن سر یا گردن فرد آسیب‌دیده انجام دهید. اگر نشانه‌ای از جریان خون وجود ندارد (تنفس، سرفه‌کردن یا تکان‌خوردن) ، احیا را شروع کنید، اما سر را برای بازکردن راه‌تنفسی به‌سمت عقب نیاورید. با استفاده از انگشتان خود آرام فک را بگیرید و آن را جلو بیاورید. اگر فرد ضربان ندارد، احیای قلبی انجام دهید. اگر فرد کلاه ایمنی به سر دارد، آن را درنیاورید. اگر فرد در حال یا خفه‌شدن با خون است یا می‌خواهید مطمین شوید که نفس می‌کشد، باید او را با کمک حداقل یک فرد دیگر بغلتانید. یک نفر باید سر و دیگری بدن فرد آسیب‌دیده را حرکت دهد. لازم است با همکاری هم، سر و گردن و کمر را در یک خط نگه دارید. آسیب نخاعی کمر باشد یا گردن، ممکن است نخاع یا بافت‌ها و استخوان‌های اطراف آن آسیب ببینند. این عارضه بسیار جدی است و بسته به شدت آن، می‌تواند پیامدهای طولانی‌مدتی به همراه داشته باشد. مهم‌ترین روش برای اجتناب از آسیب نخاعی گردن و دیگر انواع آن، احتیاط‌کردن و رعایت نکته‌های ایمنی است. همچنین مهم است روش‌های کمک‌های اولیه را به خاطر داشته باشید و از سالم‌ماندن افراد ضربه‌دیده مطمین شوید.