ایلنا/براساس آخرین خبرهای منتشر شده، باستان شناسان در صف مقدم تحریر و تدوین تاریخ بشر ایستاده اند. او را حکمت باستان شناسی ایران می نامند. زاده در طالقان و استاد تمام دانشگاه تهران و مدرس مدعو دانشگاه آتن و نخستین پژوهشگری است که مباحث عمیق و دشوار دانش نوظهور "فلسفه باستان شناسی" را در ایران پی ریزی کرد. حکمت الله ملاصالحی در سال در رشته باستان شناسی و هنر از دانشگاه تهران لیسانس گرفت. در سال با تشویق و یاری مهرداد بهار، سیمین دانشور و یوسف مجیدزاده به یونان رفت و در سال موفق به دریافت دکتری باستان شناسی و تاریخ با درجه عالی از دانشکده فلسفه دانشگاه آتن شد. "تحلیلی بر مرگ در تمدن مینوسی - مسینی بر مبنای شواهد باستان شناختی" عنوان پایان نامه دکتری او بود. در سالهای پایانی دهه شصت به ایران آمد و ضمن تدریس و همکاری علمی و عملی با گروه باستان شناسی دانشگاه تهران در مطالعات میدانی دشت قزوین، به ریاست موسسه باستان شناسی دانشگاه تهران انتخاب شد. زندگی او با فلسفه و باستان شناسی گره خورده و در هر دو رشته کتابهای متعدد تالیف کرده است. روزهای نقاهت را سپری می کنم با این وجود سعی دارم با اصحاب رسانه در ارتباط باشم و به عهدهایی که با آنها دارم وفا کنم. از اینکه هرچند با تاخیر اما به وعده وفا می شود هم خوشنودم هم خرسند. قرآن هم فرمود: اوفوا بعهدکم. حافظ هم فرمود: گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان/نگاهدار سر رشته تا نگهدارد اتفاقا" دوره جدید از این منظر روزگار عهد و پیمان شکنی های عظیم و بی سابقه است. نگرانم از اینکه پای عهدی دیگر درمیان نباشد. از حالم پرسیدید. خدمتتان به صراحت عرض می کنم خوب و خوش نیست. حال سیاره زمین هم خوب و خوش نیست. وقایع غم انگیز و خطرناک و خطرخیزی که روی پوسته نازک و ظریف و سرد و شکننده سیاره زمین به علت و دلیل طمع ورزی ها و افزون خواهی ها و طغیانگری های بشر روزگار ما رخ می دهد، بسیار نگران کننده است. خفتگان در خواب زلزله را احساس نمی کنند. در خواب زیرآوار دفن می شوند. خواب به هر میزان سنگین تر تلفات و خسارات زلزله ها و آوارها سهمگین تر. آنکه حساس تراست و بیدارتر و هشیارتر لرزش ها و تکان ها را زودتر احساس می کند و بیشتر نگران است. وجدان ها و جان های پیامبرگون چنین اند. زنگهای خطر را گوش ها و هوش های حساسشان زودتر از دیگران می شنود. واقعیت این است زنگهای خطر بسیار از مدتها پیش روی سیاره ما به صدا درآمده و همچنان نیز زنگ های خطر بسیار دیگر در راهند که به صدا درآیند اما کو گوش شنوا و هوش حساس و گیرا و پذیرا؟ ! فناوری های ویرانگر و هوشمندی را ابداع و اختراع کرده ایم و ماده ها و عناصری را کشف کرده ایم و ترکیب بخشیده ایم و فرآورده ایم و ساخته ایم که هم بر ما سروری می کنند هم حیات ما و حیات وحش سیاره ما را به شدت تهدید می کنند. سرنوشت بشر روزگار ما اینک در کف و در مشت های زمخت و بهم فشرده و گره خورده ابزارهای هوشمندی است که بدست عقل و هوش و علم و عمل او ابداع و اختراع و ساخته شده اند و بر ذهن و فکر و عقل و هوش و روان و رفتار سروری می کنند. فناوری های هوشمندی که مهیا می شوند تا هول انگیزترین دستکاری های ویرانگر را روی انسان انجام دهند. متاسفانه شانه به شانه اینها همه افزایش یله و بی مهار جمعیت های انسانی چند میلیاردی سیاره ما نسبت معکوس هم با کیفیت فرهنگ و زندگی و ارزش و منزلت و مقام و موقعیت انسان داشته است. واقعیت غم انگیزی که در جامعه ما نیز این رابطه معکوس عمیقا" احساس می شود. براساس مقاله باستان شناسان در صف مقدم تحریر و تدوین تاریخ بشر ایستاده اند باید بدانید که علیرغم نگرانی های موجود همچنان می نویسم و می خوانم و می اندیشم و سنت و میراث و آداب و ادب و اخلاق ذکر و مراقبه را از نیز یاد نبرده ام و همچنان فعال در میانه میدان ایستاده ام. سه درد و دغدعه بزرگ داشته ام و همچنان دارم: نخست درد و دغدغه زیست اخلاقی و مومنانه و همچنین معنوی انسان. دو دیگر درد و دغدعه میهن و سه دیگر درد و دغدغه بشر و تضمین آزادی و عدالت و رفاه و حقوق مدنی و شهروندی او در مقیاسی سیاره ای و انسان شمول. زندگی در یک جامعه و جهانی که به طرز اغراق آمیز و بی سابقه شیشه ای، فلزی، زمخت و ماشینیست و غرش موتورها و ماشین ها از زمین و هوا و ازهرسوی و در هر جا بگوش می رسد، انسان را زمخت و خشن و بی عاطفه می کند. جان انسان رنگ و زنگ و زنگار فلز می پذیرد. فلزی و زمخمت و خشن و بی عاطفه و سنگدل می شود. تصادفی نیست که می بینیم ذوق و ذایقه زیباشناختی انسان هیج دوره ای این چنین یله و بی مهار کشش و خیزش به سمت خلق تصویرها و شکل ها و فرم ها و آثار کابوسناک هم در سپهر ادبیات و هنرهای دراماتیک هم در سپهر هنرهای تجسمی هم هنرسینما نداشته است. متاسفانه این نوع آثار کابوسناک طرفداران بسیارهم دارد. براساس مقاله باستان شناسان در صف مقدم تحریر و تدوین تاریخ بشر ایستاده اند باید بدانید که جمعیت های پرشمار چند میلیاردی سیاره ما اوقات فراغت و تفریحشان را با مشاهده و تماشای چنین آثاری که هم زشت هم کابوسناک هم هراسناک هستند به سر می کند. از دیدنشان لذت می برد. لذت فرار لحظه ای از کاخ هزار توی (لایبیرنت) "ددالی" معمار همه فن افسانه ای عهدباستان هلنی که هیچ گریزگاه واقعی درآن یافته نمیشد. چنین است شرایط پیچیده و شیشه ای و شکننده انسان روزگار ما. خوشا به حال خفتگان! به دلیل و به علت متمرکز شدن فعالیت های فکری به سپهر مباحث نظری و فلسفی و معرفت شناختی دانش پیچیده باستان شناسی که به در انداختن طرح و بحثشان در جامعه باستان شناسی و علمی و فکری کشور احساس نیاز جدی میشد کفه پروژه ها و طرح ها و برنامه های پژوهش میدانی به سنگینی مطالعات نظری ام در چند دهه اخیر نبوده است. البته سالهای دانشحویی ام هم در ایران هم ادامه تحصیلات عالی ام در یونان در مشارکت فعال در طرح ها و پروژه های میدانی به سر شده است. باستان شناسی هم علم عمل است در میانه میدان و کاوش و کشف و گردآوری روشمندانه منابع و داده های مشهود یا مشاهده پذیر مورد مطالعه هم معرفت مقام داوری بوده های مفقود است با چراغ نظر و تفکر و تعقل نظری در مقام نظر. باستان شناسی به مانند ترازویی است که یک کفه اش میدان عمل است و کاوش و کشف و گردآوری جام های شکسته و کفه دیگرش مقام داوری و نظر است و تعقل و تحلیل و تصدیقات و تبیین ها و تفسیرهای باستان شناسی مبتنی و متکی بر اطلاعات موثق. گردآوری اطلاعات موثق و قابل اعتماد پایه های استوار داوری های سپسین یعنی تحلیل ها و تبیین ها و تفسیرها و ارجاعات باستان شناس را پی می نهند. بی چراغ نظر گام در ظلمات گذشته در مفهوم باستان شناختی آن نهادن، ورود به خانه تاریک و مشاهده پیل و هندیان در قصه پیل وهنود در مثنوی است. البته و صد البته در ظلمات گذشته به مفهوم باستان شناختی هیچ پیل واقعی درمیان نیست. آنچه از گذشته در لایه ها و نهشت های باستان شناختی به جای مانده همه یکسر رسوبات هستند و سنگواره های فرهنگی. وقتی شیء را اثر اطلاق می کنیم عملا" می خواهیم بگوییم چیزی غایب است و اثرش و نشانه اش مکشوف و موجود نزد ماست نه واقعیت واقعی. موثران و عاملا و فاعلان همیشه در باستان شناسی غایب هستند و مرده و مدفون و بیرون از دسترس واقعی باستان شناس. واقعیت های واقعی در باستان شناسی بوده های مفقود و غایب هستند. کوتاه سخن آنکه این دانش کثیرالاضلاع و کثیرالافعال و کثیرالاهداف و فوق العاده تاثیرگذار و تاثیرپذیر در جامعه پسا انقلاب ما سخت مورد بی مهری قرار گرفته و تاوان سنگینش را ماثرتاریخی و مواریث فرهنگی ما پرداخته است. اگر مرادتان دانشجویان باستان شناسی ایرانی که زیرسقف دانشگاه های میهن ما تحصیل می کنند، است خدمتتان عرض می کنم در قیاس با سالهای دانشجویی بنده و همکلاسی هایم دست دانشجویان در دسترسی به منابع روزآمد و بروز بسیار گشوده تر از گذشته است. دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترا که هم با زبان های دیگر اعم از انگلیسی و فرانسه و آلمانی آشنایی و تسلط بیشتر از دانشجویان کارشناسی دارند گاه در آشنایی با منابع و دسترسی و جستن و یافتن منابع روزآمد شانه به شانه استادان مشاور و رهنمای خود می سایند. اتفاقا" کثرت و فراوانی منابع گاه سرگیجه آور و دردسر برانگیز می شود. تفکیک منابع سره از ناسره، موثق و ناموثق، علمی از شبه علمی علی الخصوص در سپهر علوم انسانی که بازار حدس ها و فرض ها و گمان ها در این علوم همواره گرم است و پرمشتری همیشه سهل نیست که گاه صعب هم می شود. نظام های دانایی و فکری بشری ما همه باهم رابطه اندام وار یا هولوگرافیک دارند. گسسته از هم نیستند. گسسته و جدای از هم ره نسپرده و ره نمی سپارند. در رشد و بسط هم یکدیگر را مدد رسانده اند. تخصص در این یا آن رشته در این یا آن علم و سپهر معرفتی به معنای گسست از کلیت و پیکر این یا آن رشته و دانش نیست. اگر چنین شور و چنین فکر کنیم به بیراهه رفته ایم. در دام مغالطه های متعدد گرفتارخواهیم آمد. در فرهنگ ها و نظام های دانایی و فکری گذشته نوعی رابطه و هم بودی هولوگرافیک و پیکروار و یا زیست وار به مفهوم دقیق ترهم میان سپهرهای ادراکی انسان هم دیگر جلوه ها و پدیده های فرهنگی جامعه و جهان بشری ما اعم از هنر و خلاقیت های هنری و ذوق و زیبایی و دانش و دانایی و کنش ها و رفتارهای آیینی انسان وجود داشت. تفکیک هویت و ماهیت آیینی و هنری و مهارت فنی و کاربست و استفاده روزمره یافته ها و آثار باستان شناختی همیشه و گاه اصلا" ممکن نیست. باستان شناس همانقدر که ضرورت دارد با انواع و اطوار سبک های هنری آشنا باشد و فلسفه هنر و زیباشناسی را خوب خوانده باشد که نحوه ساخت و مهارت و فناوری و نوع استفاده و کاربردشان را. اینکه گفته می شود باستان شناسی دانش کثیرالاضلاع و کثیرالافعال است و کثیرالاهداف به همین معناست. استادان بزرگ، آموزگاران بزرگ، معلمان بزرگ نقش و سهم شان در تاریخ، فرهنگ، جامعه و جهان بشری ما به غایت تعیین کننده و سرنوشت ساز بوده است. بی سقراط جامعه و جهان بشری ما از افلاطون فکر و فلسفه محروم می ماند و بی افلاطون فکر و فلسفه چه بسا از ارسطوی فکر و فلسفه و منطق جامه و جهان بشری ما محروم می ماند. زانوی شاگردی بر زمین کوفتن و افتخار دانشجویی شادروان مهرداد بهار و شادروان سیمین دانشور در کارنامه دانشجویی و تحصیلی خود داشتن برایم بسیار پربار بود و پربرکت. از هردو استاد بزرگ بسیارآموختم. استاد راهنمای یونانی ام یورگس کورس بمن می گفت با دست های پر از ایران آمدی. شادروان استاد مهرداد بهاراستادی توانا و اسطوره شناسی ژرف کاو و شادروان سیمین دانشور به صد هنر آراسته بود و استادی جامع الاطراف. حدود و ضوابط این همکاری ها در مصوبات وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری پیش بینی شده است. باستان شناسی دانش جهانی ست. جهانی هم گام برگرفته است و جهانی هم ره سپرده است و همچنان جهانی ره می سپارد و گام برمی گیرد. اتفاقا" باستان شناسان اینک در صف مقدم تحریر و تدوین تاریخ بشر در مقیاسی جهانی و انسان شمول و سیاره ای ایستاده اند. شانه به شانه شناخت تاریخ ملی نگارش تاریخ جهانی را می باید جدی گرفت و جدی دنبال کرد. در سپهر علوم انسانی دست باستان شناسی بیش از رشته ها و دانش های هم تبارش در کشف منابع جدید گشوده بوده است. حجم و کثرت منابع و ماده های فرهنگی که از لایه های باستانی گذشته باستان شناس با همکاری های گسترده هیات های بین المللی و به مدد کثیری از متخصصان علوم میان و چندرشته ای در اختیار ما نهاده اند در نظام های دانایی و فکری و فرهنگی گذشته سابقه نداشته است. عالم مدرن عالم موزه هاست. تمدن دوره جدید تمدن موزه هاست. برای نخستین بار زیر سقف و پشت ویترین موزه های عالم مدرن آثار نه تنها پیشینه تاریخی، عقبه فرهنگی و سابقه مدنی و معنوی جامعه و جهان بشری ما دوره به دوره کنارهم چیده شده و به تماشا نهاده شده اند که آثار جغرافیای طبیعی حتی کهیان ما گردآوری شده و به تماشا نهاده شده است. فلسفه پدیده موزه های عالم مدرن را تنها با آشنایی از نظام ارزشی و فکری و اندیشه تاریخی و عقلانیت و نظام دانایی پسا رنسانسی و تحولات عظیم و بی سابقه ای که در قاره و منطقه غربی تاریخ و فرهنگ بشری ما اتفاق افتاده است، میتوان فهمید. به نزد مدیران جامعه موزه لقلقه زبان است. در پس پشت پدیده موزه های عالم مدرن یک جهان اندیشه تاریخی و فکر و فلسفه و ارزش های انسان مدرن نهفته است. موزه نوعی نسبت و رابطه نوعی اندیشه و آگاهی و فهم تاریخی انسان مدرن است. انسانی که موقعیت تاریخی خود را برای اول بار چنان هستنده ای تاریخی و تاریخمند پذیرفته است. انسانی که برای نخستین بار تاریخمندی خود را می پذیرد و می کاود و به مدد اندیشه تاریخی اش می فهمد. یک خاطره از استاد فقید، شادروان سیمین دانشور را در ذهن دارم در یکی از سالهای پیش از انقلاب بهمن ، استاد فقید سرکارخانم سیمین دانشور با خواهرزاده گرامی شان، تعطیلات نوروزی به یونان تشریف آورده بودند. ماه مارس به ویژه نیمه دوم ماه مارس، رستاخیز عظیم زیبایی طبیعت، گرمی نرم و لطیف مهروماه و شفافیت نیلی آسمان و رنگارنگی و طراوت و سرسبزی و سرزندگی زمین و تموج و تحرک جانبخش دریا را در یونان بویژه در آتن می توان، نیک دید و خوش و نیکو زیست. در یکی از همین روزها که در میدان سینداگما (مجلس) یونان به اتفاق ایشان و همشیره زاده معززشان کنار یاد بود سرباز گمنام قدم می زدیم ایشان لحظه ای چنان از شفافیت آسمان و طراوت زمین و نسیم بهاری که پی به پی اکسیژن درکام ما می ریخت، به وجد آمدند که با لبخندی شیرین و ملیح و دلنشین فرمودند: من هم اگر در آتن متولد شده بودم با این همه اکسیژن و هوای صاف و شفاف، افلاطون میشدم!