سیر ادبیات داستانی اسپانیا تقریبا به موازات سرنوشت سیاسی ملت جریان می‌یابد. ادبیات این کشور در اوایل سده شانزدهم وارد درخشان‌ترین عصر خود می‌شود و صد سال بعد با آثار سروانتس و لو په دوگا به اوج می‌رسد. آنگاه در سراشیب انحطاط می افتد و در میانه سده هفدهم به جهت افراط در توجه به ظاهر کلمات حالت تصنعی به خود می‌گیرد. این وضعیت حتی در آثار نویسندگان برجسته راه می‌یابد. رنسانس در اسپانیا همانند ایتالیا و فرانسه نه تنها موجب تکریم یونان باستان و لاتین می‌شود بلکه لهجه‌های بومی را نیز تشویق می‌کند. و بدین ترتیب لهجه کاستیلی در ظرف مدت کوتاهی به عنوان زبان رسمی و ملی پذیرفته می‌شود. مولفان اسپانیایی بر خلاف مولفان ایتالیایی و فرانسوی معمولا از این که انواع ادبی کهن را ترک گویند و به انواع کلاسیک نظیر حماسه و قصیده روی آورند اکراه می‌ورزیدند. ناگفته نماند که استثنایاتی هم وجود داشت. متداول‌ترین قالب‌های ادبی در طی عصر طلایی چکامه، غزل، رمانس منثور، رمان و نمایشنامه بود. رمانسدر خلال سده‌های میانه در اسپانیا رمانس منثور متداول شد. رمانس منثور داستان نسبتا بلندی است که آرمانگرایانه به شوالیه گری و کارهای بزرگ قهرمانان می‌پردازد. برخی از این رمانس‌ها صرفا ترجمه‌هایی بودند از آثار فرانسوی. در دوران رنسانس بسیاری از نویسندگان اسپانیایی دوباره به قالب رمانس روی آوردند و رمانس‌های بسیاری در سده شانزدهم انتشار یافت. بیشتر این آثار نمایشگر آرمان‌هایی چون آدابدانی، ثبات قدم، دلاوری و وفاداری را بازگو می‌کنند. قهرمان زن داستان معمولا زن جوانی است بی شوهر (در رمانس‌های فرانسوی قهرمان زن شوهردار است) طرح‌های رمان‌ها تخیلی و پر از گزافه گویی است. این طرح‌ها از نبردقهرمان با شوالیه‌های دیگر جانوران غولان و جادوگران تشکیل می‌شود و طبیعتا همواره قهرمان رمانس پیروز میشود و سپس عشق خود را به زنی که به خاطرش جنگیده است ابراز می‌دارد. این رمانس‌ها با وجود گزافه گویی های بسیار برای خوانندگان عصر رنسانس سرگرم کننده بودند و موجب تداوم آرمان‌های شوالیه گری شدند. مشهورترین رمانس‌های این عصر: عصر رمانس شوالیه گری در حدود سال کم کم به آخر رسیده بود و انتشار لازاریلوی تومرسی و دون کیشوت به افول آن را سرعت بخشید. رمانس شبانی که به همت ساناتساروتاسو پیدایش یافته بود در میانه سده شانزدهم در اسپانیا هم شهرت یافت. مشهورترین و شاید بهترین شبانیهایی که در شبه جزیره ایبریا سروده شده: در رنسانس و عصر طلایی در اسپانیا دو نوع رمان آرمانگرا و واقعگرا به وجود آمد. رمان واقعگرا، نخستین بار در پایان سده پانزدهم در اسپانیا پدید آمد و اهمیت آن به مراتب از رمان آرمانگرا بیشتر است. حدود ) این داستان، معتبرترین شاهکار نثر اسپانیای آن دوران است. نویسنده در این اثر اشاره می‌کند که هدف او در این اثر نشان دادن خطرات عشق بی قید و بند و همنشین بد به جوانان است. او نشان می‌دهد که چگونه سلستینا که نیمی ساحره و نیمی دلال محبت است کالیستو و ملیبیا را به سوی عشق گناه آلود سوق می‌دهد. کالیستو به هنگام ترک محل سکونت ملیبیا در اثر سقوط از نردبان کشته می‌شود و در پی آن ملیبیا نیز خود را از برجی پرت می‌کند و می‌میرد. راز جاودانگی این رمان در شخصیت پردازی اوست. عجوزه‌ای که رمان به نام او خوانده می‌شود، مخلوقی است شگفت انگیز با ویژگی‌های شیطانی و بی بهره از عاطفه. سلیستیا در آن دوران شهرت عظیمی یافت و بر آثار پس از خود ت ثیر فراوانی گذاشت. این رمان یکی از سه اثر بزرگ ادبیات اسپانیاست. آن دو دیگر، و هستند. ارنست مریمه رمان پیکارسک را چنین تعریف می‌کند: نورتاپ تعریفی جامع‌تر ارایه می‌دهد: نمونه نوعی پیکارسک سرگذشت یک ولگرد حقه باز (پیکارو) است رویدادهای رمان معمولا از زبان اول شخص حکایت می‌شود و رشته وقایع داستان هم ارتباط چندان منطقی‌ای با یکدیگر ندارند. در رمان پیکارسک کمتر ماجرای عاشقانه رخ می‌دهد. در واقع این رمان، خنده آور، طنزآمیز و بدبینانه است. مهم‌ترین رمان‌های پیکارسک از این قرارند: رمان پیکارسک اسپانیایی بیش از یکصد سال شکوفا بود و دامنه نفوذ آن ایتالیا، فرانسه، آلمان و انگلستان را فراگرفت. (عنوان کامل: زندگی پر نشیب و فراز لازاریلو اهل تورمس) : این اثر که نویسنه آن گمنام مانده نخستین رمان مهم پیکارسک اسپانیاست که در سال در آلکالا، بورگوس و آنتورپ منتشر شده است. رازاریلو، ضد قهرمان و شخصیت اصلی داستان است که یک شیاد انگشت نماست. این رمان، تقلید هجو آمیزی است از نسبنامه های شوالیه‌ها در رمان‌های آرمانگرا. لازاریلوی تورمسی خیلی زود در بین مردم محبوبیت یافت و در فهرست کتابهای ممنوع کلیسای کاتولیک قرار گرفت. اثر ماتیو آلمان ( - ) این داستان پیکارسک زندگی یک ولگرد سویلی را روایت می‌کند که به هر چه پیش آید رو می‌کند واز روی مجبور به سفرهای متعددی می‌شود. در نهایت به انجام اعمال شاق ه در کشتی محکوم می‌شود و در آنجا به نگارش خاطرات خود می‌پردازد. آلمان پس از نگارش هر ماجرا به نتیجه گیری اخلاقی دست می زند. به همین سبب در سده هفدهم رمان با اقبال خوبی مواجه می‌شود. بسیاری از منتقدین این رمان را بزرگترین رمان پیکارسک اسپانیا می‌دانند. یا النای زیرک اثر آلونسو جرونیمو د سالاس باربادی یو ( - ) این داستان درباره یک زن ولگرد حقه باز (پیکارا) ، که به جای حقه زدن به اربابان و پولدارها، به عاشقان خود نیرنگ می زند. اثر لویس ولث د گوارا ( - ) این رمان ماجرای دانشجویی را تصویر می‌کند که شیطانی را از درون یک بطری رهایی می‌بخشد و شیطان به پاداش این آزادی وی را در هوا پرواز می‌دهد. او در خلال پرواز صحنه‌های گوناگون زندگی در محلات کثیف و درون کاخ‌ها را تماشا می‌کند. این اثر از نظر مفهومی غنی و از لحاظ بافت داستانی ضعیف می‌باشد. اثر فرانسیسکو د کویه ودو ای ویلگاس ( - ) این کتاب داستان پابلو آدم رذل و حقه بازی را روایت می‌کند که در پی همشاگردی ثروتمندش به آلکالا می‌رود و در آنجا به هر نوع شرارتی دست می زند. او با همراهی گروهی از دزدان خود را فلج وانمود می‌کند، هنرپیشه می‌شود و عاقبت به آمریکا مهاجرت می‌کند. کویدو هیچ کوشش برای نتیجه گیری اخلاقی و یا آفرینش شخصیتی اصیل و حقیقت نما به عمل نمی‌آورد. اثر میگویل د سروانتس ساآوذرا ( - ) از تاریخ آغاز نگارش بخش اول این رمان دو جلدی اطلاعی در دست نیست اما پایان آن در حدود سال‌های یا است و انتشار آن در سال . بخش دوم دون کیشوت در سال انتشار یافت. دون کیشوت داستان نجیب زتده میانسالی است که در اثر مطالعه بیش از اندازه رمانس‌های شوالیه گری کارش به جنون کشیده و می‌خواهد به تصاویر ذهنی‌اش واقعیت ببحشد. به همین جهت زرهی فرسوده به تن می‌کند و بر اسبی نحیف سوار می‌شود و راه حادثه جویی در پیش می‌گیرد. نورتراپ معتقد است دون کیشوت نه یک سبک که چند سبک دارد. سبک رمان او بیشتر ساده، واقعگرایانه و با روح است اما وقتی می‌خواهد رمانسهای کهن را به تمسخر بگیرد، به زبان خود آب و تاب و کهنگی می‌دهد. همچنین گاهی زبانی مطنطن و پر صنعت دارد و گاه صریح و سرراست. تنها رمان نویس برجسته سده هجده اسپانیا خوزه فرانسیسکو د ایسلا ای روخو ( - ) کتاب معروف او ) است. در خلال دوره رمانتیک، رمان نویس های زیادی به ترجمه و تقلید از آثار والتر اسکات، شاتو بریان، کوپر و مانزونی پرداختند. در این دوره صدها رمان تاریخی ت لیف یافت اما هیچ کدام موفق نبودند. پس از افول رمانتیسم، رمان نویسان به رمان رفتار خنده آور اما واقع گرا روی آوردند که بیشتر زندگی مردم خاصی را تصویر می‌کرد. مهم‌ترین این رمان نویسان عبارتند از: در سده بیستم: منبع: تاریخ ادبیات جهان، باکنر تراویک