شاید شما هم اولین تصویری که از آسمان شب به ذهنتان بیاید، شب هایی است که از پشت پنجره اتاق به آن خیره می شدید و ستاره ها را نگاه می کردید. گاهی با این ستاره ها همچون ابرها، شکل های فرضی در ذهن خود رسم میکردیم. از آدم های با ذوق شنیده بودیم که هرکسی برای خود در این آسمان، ستاره ای دارد و به دنبال ستاره خود بودیم. در این سر به هوایی، اگر به ناگاه شهابی گریز پای از جلوی چشممان می گذشت، چنان به وجد می آمدیم که دیگر شبها، برای تجربه چنین لحظه ای حاضرنبودیم پلک روی هم بگذاریم. در این میان، ماه همیشه برایمان یک یار همیشگی بود. ماه، این جرم آسمانی که وقتی بزرگتر شدیم و بیشتر دقت کردیم، فهمیدیم همیشه یک کره گرد نیست و هر شب شکلی متفاوت از آن را می توانیم ببینیم. دوست داشتیم بدانیم چرا وقتی به ماه نگاه می کنیم، لکه های روشن و تیره ای روی آن می بینیم. شب هایی هم بود که خبری از آن در آسمان نبود و دلتنگش می شدیم. همه این اتفاقات در ذهن مان بود و بارها از دیگران در مورد آن می پرسیدیم و جواب های متفاوت و حتی گاهی عجیب می شنیدیم. اما برایمان مهم بود که دلیل واقعی این اتفاقات را بدانیم. پس حال برای اینکه جواب بخشی از این چرایی ها را بدانید، با ما همراه باشید: ماه: ماه تنها قمر زمین است که بخاطر نزدیکی اش با با ما، آنقدر بزرگ است که با چشم غیرمسلح (بدون استفاده از ابزار) ، عوارض زیادی را بر روی آن می توانیم مشاهده کنیم. سطح ماه: سطح ماه یا قسمت خارجی پوسته ماه که همان قسمت قابل مشاهده برای ما است، توسط یک لایه غبار نرم که به آن رگولیت (سنگ پوش) می گویند، پوشیده شده است. این لایه از نشستن ریز شهاب ها (ذرات بسیار ریز گرد و غبار که از مواد اولیه تشکیل دهنده منظومه شمسی باقی مانده اند. این ذرات بسیار ریز، به آرامی بر سطح اجرام منظومه شمسی می نشیند. بوجود آمده است. میانگین ضخامت این لایه در مناطق مختلف ماه متفاوت است. این ضخامت در کف دره ها بیشتر و در دامنه ها و مناطق پرشیب کمتر است. جالب است بدانید، جای پای فضانوردانی که بر روی سطح ماه قدم گذاشته اند، ممکن است تا میلیون ها سال بر آن باقی بماند. دلیل آن هم، نبود فرسایش زیاد در سطح ماه باشد. ما در سیاره زمین، شکل های مختلف از فرسایش مثل آب، باد، حرکات زمین، اثرات انسانی و. را داریم. عامل بروز تغییرات سطحی در ماه: جو غلیظ و ضخیم سیاره زمین مانند یک سپر دفاعی عمل می کند و مانع از برخورد اجرامی مثل شهاب سنگها به سطح آن می شود. اما در ماه جوی وجود ندارد و برای همین، سطح ماه همواره توسط شهاب سنگها بمباران می شود. در اثر این برخوردها، دهانه ها و گودال هایی روی آن به وجود می آید. بطور کلی روی سطح ماه، عارضه های کوچک و بزرگ زیادی وجود دارد که مهمترین آن ها دریاها، کوه ها، رگه ها، گودال ها می باشند. دریاها: (نام لاتین: Maria ) گالیله اولین فردی بود که این نام را برای نواحی تیره و هموار روی سطح ماه انتخاب کرد. در حقیقت، اولین افرادی هم که به ماه نگاه می کردند، چنین تصوری داشتند. مناطقی تیره که وقتی با یک دوربین دوچشمی نگاه می کنیم، تقریبا دایره ای هستند. خوب است بدانید که این مناطق بخاطر برخوردهای بزرگ شهاب سنگی و خروج مواد مذاب از قسمت های درونی ماه بوجود آمده اند. این مواد مذاب (گدازه ها) مناطقی صاف و هموار روی سطح ماه ایجاد کرده اند‌. تفاوت این نواحی با دیگر قسمت های ماه، انعکاس کمتر نور است. بسیاری از این دریاها، مرز مشخصی دارند و دارای نام می باشند، مانند: دریای بحران، دریای آرامش، دریای حاصلخیزی. کوه ها: نواحی روشن که روی سطح ماه می بینیم، کوه های ماه نام دارند. این عوارض، بر خلاف دریاها دارای ارتفاع هستند و جزو قدیمی ترین مناطق کره ماه هستند. برخی از این کوه ها به نام کوه های زمین مثل آلپ و آپنین هستند و برخی دیگر را به نام ریاضیدانان و منجمان بزرگ از جمله لایب نیتس نامیده اند. گاهی ارتفاع برخی از کوه های قطب جنوب، ارتفاعی بیشتر از قله اورست که بلندترین قله زمین است، دارند. گودال ها: شاید برای بسیاری از مردم عجیب باشد که سطح ماه پر از گودال است. این دهانه ها مانند دهانه های آتش فشانی روی زمین است که در همه جای سطح ماه وجود دارند و چهره ماه را به گونه ای آبله گون کرده است. منجمان دو دلیل برای وجود این حفره ها بیان می کنند: بخاطر برخورد شهاب سنگ ها ایجاد شده اند‌. آنها منشا آتشفشانی دارند و به فعالیت های درونی ماه بر می گردند. البته اکثر ماه شناسان با نظریه ی اول موافق هستند. نکته جالب در مورد این گودال ها، اختلاف تعداد آن ها در دو طرف ماه است. سمت ماه که به زمین نزدیک است تعداد کمتری از آنها را دارد ولی طرف دیگر ماه پر از این گودال ها است و این نشان می دهد که ماه مانند یک سپر بسیاری از این ذرات را به سوی خود می کشاند و نمی گذارد با زمین برخورد کنند. این گودال ها وقتی جلب توجه می کنند که مرز بخش تاریک و روشن ماه از روی آن می گذرد. در شب های حوالی هفتم یا بیست و یکم ماه قمری، با یک ابزار نجومی ساده می توانیم آنها را به راحتی مشاهده کرد. این حفره ها هم به نام دانشمندان، هنرمندان مشهور و شخصیت های اساطیری نامگذاری شده اند. در میان آن اسامی دانشمندان ایرانی از جمله: خواجه نصیرالدین طوسی، ابوریحان بیرونی، ابن سینا، به چشم می خورد. یکی از بزرگترین و زیباترین گودال ماه به نام کوپرنیک، منجم لهستانی، است که مرز تاریک و روشن ماه در خوالی شب های هشتم و نهم ماه قمری بر روی آن قرار می گیرد. رگه ها: همچنین در بعضی نقاط سطح ماه، مناطقی را میتوانیم ببینیم که شبیه کانال آبی هستند. دانشمندان دو دلیل هم برای وجود این رگه ها در نظر دارند: فروریختن دهانه های گدازه ای بخاطر برخورد شهاب سنگ ها به سطح ماه و ایجاد گودال، مواد زیر سطح ماه به اطراف پراکنده شده و به دلیل تفاوت رنگ این مواد با سطح ماه، این رگه ها را روشن می بینیم. در این نوشتار، با بخشی از مهمترین عوارض روی سطح ماه آشنا شدیم و فهمیدیم، ماه هم مثل دیگر اجرام این جهان، پر از رمز و راز است. حتما از این به بعد، با نگاهی عمیق تر و لذتی دوچندان می توانیم سر به آسمان باشیم. آیا همچنان آرزو می کنید صورتی همچو ماه داشته باشید! منابع: . نجوم به زبان ساده، مایر دگانی، محمدرضا خواجه پور، انتشارات گیتاشناسی، ویراست سوم . ماه نو، امیر حسن زاده، محمد احمدی، یوسف شعبانی، انتشارات آستان قدس رضوی