مزاج شناسی علمی گسترده و وسیع است که کاربردهای فراوانی برای تشخیص و درمان مشکلات جسمی و روحی دارد. در حقیقت مزاج تمامی جنبه‌های زندگی تحت ت ثیر طبیعت بدنمان قرار دارد. نوع غذایی که می‌خوریم می‌تواند ت ثیرات بسیار مهمی بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب و معده و کبد و کلیه‌ها داشته باشد. در بعضی از انواع مزاج، خوردن یک غذای نامناسب می‌تواند عواقب زیادی داشته باشد. مزاج گرم و تر یا دموی. مزاج گرم و خشک یا صفراوی. مزاج سرد و خشک یا سوداوی. مزاج سرد و تر یا بلغمیغذای نامناسب با مزاج شما موجب تغییرات خواب، حالت عصبی، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارضی پوستی، نشانه‌های درگیری کبد و قلب و اندام‌های تناسلی می‌گردد. نوع نوشیدنی‌ها، لباس‌ها، هوای استنشاقی، استراحت روزانه و چگونگی دفع و حالت‌های عصبی و روانی، مستقیما مرتبط با حالات طبیعی یا مزاجی می‌باشد. بنابراین برای داشتن زندگی سالم و طبیعی، و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناخت مزاج یا طبیعت خود هستیم. مزه دهان در صبحگاه شیرین، دارای اندامی درشت، چاق و درشت‌اندام. افراد دموی عموما عضلانی می‌باشند و شکم بزرگ و عضلانی دارند. دموی ها زیاد عرق می‌کنند و عرق گرم دارند، اشتهای زیاد و خوراک خوبی دارند، توان هضم غذا بسیار بالاست و درصورت رعایت تعادل در خوراک، نفخ معده و یبوست ندارند. هم تمایل به ترشی‌ها دارند و هم تمایل به شیرینی‌ها و هم تمایل به غذاهای سرد و هم تمایل به غذاهای گرم‌مزاج دارند. افراد دموی به علت گرمی که درروان و جسم دارند علاقه به معنویات دارند و اهل خیر هستند و هر چه گرم‌تر می‌شوند دست‌ودل‌بازی آن‌ها بیشتر می‌شود. بلندپرواز و جسور و ریسک‌پذیر بوده و مصداق دل به دریا زدن هستند. چنانچه اندازه این خلط در بدن بیش‌ازحد طبیعی باشد (غلبه دم) ، رنگ بدن به سرخی گراییده و شخص احساس می‌کند زبانش سنگین‌تر شده است. سستی و کاهلی اعضا، دهان‌دره و خمیازه، کندی حواس، بروز برخی جوش‌ها در بدن، گاهی خون‌ریزی لثه‌ها و بینی از عوارض افزایش خلط خون در بدن است. در این حالت رویاهای شخص سرخ و خونین است. رنگ پوست چهره گلگون و رنگ پایه گندمگون، لب‌ها قرمز (قرمز تیره) ، رنگ چشم مشکی و سفیده چشم سفید مایل به قرمز است و گاهی قرمز می‌شود. چون مزاج دم گرم و مرطوب است، بنابراین پوست این افراد گرم بوده و کمی مرطوب می‌باشد و گاهی رطوبت بیشتر می‌شود. منافذ پوست درشت‌تر بوده و به علت رطوبتی که دارند پوست نرم می‌شود. عروق برجسته و رگ‌ها پر می‌باشد. مزه دهان صبحگاهی شور، سرمایی هستند، خصوصا در پاها احساس سرما می‌کنند، خوراکی‌های شیرین دوست دارند، تیرگی رنگ پوست (متمایل به سیاهی) ، غلظت خون، سوزش معده، اشتهای کاذب و فزونی فکر و خیال، رویاهای شخص خواب تو م با وحشت و تاریکی یا آشفتگی، علاقه‌مند به حسابگری و مسایل فنی، علاقه‌مند به بهار و تابستان، کم احساس و منطقی، میانه‌رو و محتاط، کم انرژی و مداومت در انجام کار، تمایل کم به معنویت، ناآرام و همیشه در فکر، دوستدار آهنگ‌های غمگین، لباس‌های تیره، فضای تاریک، دارای وسواس و نگرانی و دودلی، بدون توان ریسک، انتقام‌جو، فکر و خیال فراوان، بدبین، حساس، نگران، منظم، درون‌گرا، اهل جدال و جنجال، تیزبین و با دقت، لجباز از خصوصیات ظاهری این طبع است. پوست خشک و بدون رطوبت و دارای منافذ متوسط، رگ‌های دست پنهان است، رنگ پوست تیره است، رنگ چشم (سفیدی) سفید تیره، موی سر، خشک و ضخیم یا مجعد است، رنگ مو، سیاه مات و جوگندمی است و بدن فرد سوداوی معمولا کم مو است. دهان، خشک و کم آب است، اشتها زیاد، ولی خوراک کم است. افراد بلغمی یا مزاج بلغمی، طبع سرد و تر دارند. آب‌ریزش دهان صبحگاهی با مزه ترش یا بی‌مزه، از نظر ظاهری افراد فربه و چاقی هستند ولی بدنشان شل‌وول و سست است. به خاطر چربی و آب میان بافتی بالایی که دارند، پوستشان سفید است و قرمزی دموی ها را ندارند. در مقابل سردی واکنش منفی نشان می‌دهند مثلا ماست و خیار و دوغ و ماهی که بخورند بدنشان سست و بی‌حال و کسل می‌شود. دارای پوستی نرم و مرطوب، غالبا سرد، دارای منافذ ریز (تعرق کم) رگ‌های پنهان دارند، رنگ پوست سفید، سفیدی چشم، سفید بی‌حال، مردمک آبی و روشن دارای موهای نرم و نازک و لخت بارنگ زرد، بور و خرمایی روشن و سفید. اشتهای زیاد با گرایش به شیرینی و شوری و خوراک فراوان، توان هضم غذا در آنان کم است، معده نفاخی دارند، گاهی یبوست دارند بوی بددهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قاروقور شکم دارند، تمایل به سردی‌ها ندارند و در عوض تمایل به گرمی‌ها به‌شدت در آنان وجود دارد. در قسمت‌های بعدی به‌صورت اختصاصی در مورد هریک از مزاج‌ها و غذای مفید و مضر هر گروه، پرداخته می‌شود. مزه دهان در صبحگاه تلخ، دارای اندامی لاغر، رنگ پوست روشن متمایل به زرد، نسبتا خشک بخصوص در ناحیه دست و صورت، صفرا مانند آتش روی آب است که گاهی شعله می‌کشد و همه‌جا را می‌سوزاند و گاهی افت پیدا می‌کند. گاهی دچار عصبانیت آنی شده و لحظه‌ای بعد به‌سرعت پشیمان می‌شوند. به علت گرمی که در بدن وجود دارد. حرکات سریع و تند و پرانرژی دارند و ناآرام هستند. در یکجا نمی‌توانند درازمدت بنشینند و مرتبا حرکت کرده و بی‌قرارهستند. به مکان‌های مرطوب و سرد علاقه دارند. حساسیت نسبت به غذاهای گرم و خشک مثل فلفل، دارچینی، زنجبیل، ادویه‌ها پیدا می‌کنند و با مصرف آن‌ها دچار خارش بدن می‌شوند. این بیماران در تابستان به علت هوای گرم و خشک حساسیت، خارش بدن بیشتری دارند. موی سر معمولا در قسمت جلوی سر به شکل ریزش می‌کند. برجستگی عروق بخصوص عروق دست، علایم چیرگی صفرا زردی چشم‌ها و صورت، تلخی دهان، خارش بدن، کمی اشتها، کمی خواب، زردی متمایل به قرمزی ادرار، گرمی و حرارت در دست‌وپا، بیمار در خواب زردی، صاعقه، آتش‌سوزی و امثال این‌ها می‌بیند علاقه کم به چربی‌ها (در غذا معمولا چربی‌ها را جدا می‌کنند) تلخی دهان، کم‌اشتهایی، (شوره سر) ، علاقه به نوشیدن آب یخ و خوردن یخ، از مشخصات صفراوی‌هاست. به علت داشتن معده گرم در این افراد، غذا زودتر هضم شده و نفخ شکم وجود ندارد و با تحریکات صفرا در انجام بهتر حرکات دودی روده بزرگ، دفع به‌راحتی صورت گرفته و یبوست نیز وجود نخواهد داشت. اوج بیماری در تابستان بوده و افراد صفراوی این فصل و گرمی و خشکی آن‌را دوست ندارند.