ما در گفتگو و بحث‌های روزانه از کلمه "شخصیت" بسیار استفاده می‌کنیم، فلانی شخصیت قوی‌ای دارد، قدرت رهبری دارد یا فلانی سست‌عنصر است و از این قبیل. اما واقعا این شخصیت چیست؟ چگونه ارزیابی می‌شود؟ آیا آنهایی که شخصیت ناهنجار دارند، اختلال روانی هم دارند؟ آیا می‌توان شخصیت‌های ناهنجار را اداره کرد؟ آیا شخصیت ناهنجار هم مثل دیگر اختلالات روانی، نیاز به رفتن نزد روانپزشکی دارد؟ شخصیت چیست؟ اصطلاح "شخصیت" به ویژگی‌های پایدار فرد به گونه‌ای که در نحوه رفتار او در انواع مختلف شرایط تظاهر می‌کند اطلاق می‌گردد. مثل: مردم‌آمیزی، پرخاشگری و تکانشگری. انحراف‌های افراطی شخصیت را می‌توان مختل خواند، اما تعیین مرزی تفکیک‌کننده بین بهنجار و نابهجار مشکل است. اگر می‌شد شخصیت را هم مثل هوش اندازه‌گیری کرد، می‌شد از مقطع آماری نیز استفاده نمود (مثلا دو انحراف معیار، از میانگین جمعیت)یک ملاک عملی ساده این است: شخصیت، زمانی مختل است که موجب ناراحتی خود شخص و سایر افراد گردد. این تعریف ممکن است ساده‌انگارانه به نظر برسد اما در کار بالینی مفید است. در زندگی روزمره، ما برای شخصیت افرادی که آن‌ها را می‌شناسیم، بر اساس آنچه در مورد نحوه پاسخ‌دهی آنان در شرایط گوناگون دیده‌ایم، تصویری در ذهن خود می‌سازیم. مثلا دیده‌ایم که دوستمان در هنگام دشواری چه عکس‌العملی نشان می‌دهد یا اینکه وقتی خودمان به تنگنا افتاده‌ایم و دوستمان می‌توانسته، بی‌اعتنا مسیر خود را برود، وقت و توان گذاشته و یه یاری‌مان شتافته یا برعکس در هنگام نیاز، ما را تنها گذاشته، یا رفتار غیرمنطقی از خود بروز داده است. اما این پزشکان و پزشکان دیگر باید بتوانند شخصیت افرادی را هم که قبلا ندیده‌اند ارزیابی کنند. برای این کار می‌توان از چهار منبع استفاده کرد: - توصیف‌های خود بیماران از شخصیت خود - رفتار بیمار ضمن مصاحبه با پزشک - شرح بیماران از رفتار خود در موقعیت‌های گوناگون - نظر اطرافیان و دوستان. کلا همان طور که خودمان هم تجربه کرده‌ایم، ارزیابی شخصیت کاری دشوار است و نمی‌توان با یکی دو جلسه ملاقات با کسی یا حتی یک دوستی یکی دو ماهه هم قضاوت کاملا درستی در این مورد داشت. شخصیت تحت ت ثیر عواملی مخدوش‌کننده‌ای، می‌توان اشتباه ارزیابی شود. مثلا اگر کسی افسردگی حاد داشته باش، توانایی‌های خود را کمتر از حد واقعی می‌داند و ضعف‌های خود را با مبالغه بیان می‌کند. ولی در نگاه کلی، اگر می‌خواهید شخصیت کسی را ارزیابی کنید، باید سعی کنید، این اطلاعات را از او کسب کنید: روابط اجتماعی خلق صفات شخصیتی نگرش‌ها و معیارها عاداتدر ارزیابی شخصیت، نه‌تنها باید به صفاتی که به بروز مشکلات می‌انجامد توجه شود، بلکه نقاط قوت نیز نباید از نظر دور بماند. گاهی صفتی که در یک موقعیت جزو نقاط قوت است در موقعیتی دیگر به مشکل منجر می‌گردد مثلا صفات وسواسی، افراد را قابل اعتماد می‌سازد، چون این افراد وقتی کاری به آنها محول می‌شود، تا از هر نظر درست انجامش ندهند، از پا نمی‌نشینند. اما همین صفت ممکن است منجر به اضطراب شدید و کاهش توانایی‌های اجتماعی یک فرد هم بشود. قبل از شروع به پرسش‌هایی که ذیلا خواهند آمد، اخذ یک سوال کلی مفید است مثلا "فکر می‌کنید دوستان شما شخصیت شما را چگونه توصیف خواهند کرد؟ "این بخش با روابط در محیط کار (با همکاران، افراد مافوق و مادون) ، دوستی‌ها (با همجنس و غیرهمجنس) و روابط صمیمانه سر و کار دارد. مصاحبه‌کننده، باید در مورد توانایی بیمار برای برقراری سهل و ساده‌دوستی، کم یا زیادبودن دوستان، داشتن دوستان نزدیک و محرم و دوستی‌های پایدار سوال کند. مصاحبه‌کننده همچنین باید دریابد که شخص در محیط کار مردم‌آمیز و معتمد به نفس است یا کمرو و محتاط. هر کسی ممکن است در بعضی از بازه‌های زمانی شاد یا غمگین یا پرخاشگر شود. اما در ارزیابی شخصیت باید به خلق غالب و ثابت شخص توجه کرد. به تجربه ما دریافته‌ایم که بعضی از دوستان ما شخصیت‌شان تو م با بشاشیت یا غم است و این غم و شادی هم زیاد، تحت‌ت ثیر موقعیت‌های زندگی‌شان نیست. این همان خلق ثابت یا عادی است که به ما در تعیین شخصیت کمک می‌کند. مصاحبه‌کننده در مورد توانایی فرد برای آشکارساختن احساسات یا پنهان‌سازی آن‌ها هم باید سوال می‌کند. مستعد نگرانی دقیق، وسواسی، انعطاف‌ناپذیر فاقد اعتماد به نفس حساس شکاک، حسود بی‌اعتماد، کینه‌توز تکانشگر توجه‌طلب وابسته تحریک‌پذیر، اهل جر و بحث پرخاشگر فاقد احترام به دیگرانهر ویژگی یک سوی مثبت و یک سوی منفی دارد و پرسیدن از بیمار که این ویژگی در چه موقعیتی از طیف مثبت و منفی قرار دارد مناسب است مثلا بعضی از مردم، نرم و ملایم و برخی اهل جر و بحث هستند، شما در کجای این طیف قرار می‌گیرید؟ خصوصیاتی نظیر حسادت و نداشتن احساس نسبت به دیگران ممکن است به راحتی بازگو نشوند چون بیمار از آشکارسازی آن‌ها شرم دارد و یا از وجود آن‌ها بی‌خبر است. نکات مرتبط مشتملند بر نگرش نسبت به بیماری، باورهای مذهبی و معیارهای اخلاقی. معمولا این نکات ضمن تهیه شرح حال آشکار می‌گردند، اما در این مقطع از مصاحبه می‌توان در مورد آن‌ها بیشتر پرسید. عادتهرچند دقیقا بخشی از شخصیت نیست، پرسش در مورد آن در این قسمت از مصاحبه، روشی معمول است. در مورد مصرف توتون، الکل و داروهای غیرمجاز سوال کنید چون مصرف آن‌ها با بخشی از شخصیت رابطه دارد هرچند که عامل موثر دیگری نیز غیر از آن‌ها وجود دارد. مصاحبه‌کننده با مرور قراین به‌دست‌آمده از شرح حال بالینی مشخص می‌کند که آیا بیمار یا دیگران از کیفیت رفتار بیمار در رنج بوده‌اند یا خیر، و بر اساس آن وجود اختلال شخصیت را تشخیص می‌دهد. این قضاوت ذهنی است و مشکل است دقیقا بتوان گفت چه مقدار از مسایل بیمار ناشی از شخصیت او و چه مقدار حاصل شرایط است. انواع اختلال شخصیت: یک تقسیم‌بندی ساده اختلالات شخصیت: مضطرب، دمدمی و مستعد دلواپسی اجتنابی وسواسی - جبری افسرده هیپرتایمیک سیکلوتایمیکحساس و شکاک پارانویید اسکیزویید اسکیزوتایپینمایشی و تکانشگر نمایشی (هیستریانیک) مرزی وابستهشخصیت‌های مضطرب، دمدمی و مستعد دلواپسی چه کسانی هستند؟ این افراد مدام مضطرب و در کنار دیگران مشوش هستند. از انتقاد یا مورد قبول واقع‌شدن می‌ترسند. احساس بی‌گناهی می‌کنند و کمرو هستند. از قبول مسیولیت‌های تازه در محیط کار یا هر تجربه تازه به طور کلی اجتناب می‌کنند. خصوصیات این گروه: مستمرا مضطرب نگرانی در مورد مشکلات و تندرستی‌- انعطاف‌ناپذیر و لجوج‌- ناتوان از تصمیم‌گیری‌- مستمرا غمگین‌- خلق بی‌ثباتاین افراد به توانایی‌های خود اعتماد ندارند. خود را پایین‌تر از دیگران می‌دانند و منتظر انتقاد از جانب دیگران هستند. این عدم اعتماد‌های درونی منجر به کمرویی، مردم گریزی و ناتوانی در پیشرفت و یا تلاش‌های بی مناسبت برای راضی کردن دیگران می‌گردد. گاهی نیز شخص، تلاش زورکی برای مردم آمیزی نشان می‌دهد. این ویژگی‌های شخصیتی با دوره‌های تکراری خلق افسرده، اختلالات خوردن و خودآزاری رابطه دارند و غالبا در جوانی که برای این رفتار‌ها به پزشک مراجعه می‌کنند دیده می‌شوند. خلاصه خصوصیات این گروه: - فقدان اعتماد به نفس - احساس حقارت - انتظار انتقاد - تلاش برای راضی کردن دیگرانبرخی از افراد این گروه در هر چیز خنثی هم اهانتی احساس می‌کنند و ممکن است حساس، بی اعتماد، زودرنج و تحریک پذیر باشند. عده‌ای دیگر سرد و گسسته هستند، توجهی به دیگران نمی‌کنند و از قبول کمک پیشنهادشده توسط دیگران خودداری می‌کنند. برخی نیز افرادی نامتعارف هستند، عقاید غیرعادی در مورد تله پاتی و ادراکات فراحسی دارند. درگیرساختن افراد این گروه در درمان مشکل است و معمولا به پزشک خود اعتمادی ندارند. این گروه با گروه‌های پارانویید، اسکیزویید و اسکیزوتایپی در طبقه بندی‌های تخصصی مطابقت دارندخلاصه خصوصیات این گروه: - حساس - شکاک - بی اعتماد - خودکفا - فاقد توجه (به دیگران) این افراد در پس کسب توجه دیگران و نمایشی ساختن مشکلات خود هستند. توقعات غیرمنطقی از دیگران دارند و ممکن است از "ارعاب هیجانی" استفاده کنند. دوره زودگذر هیجانزدگی دارند. گاهی قدرت آن‌ها برای خودفریبی خیلی بالا است و از ت ثیری که روی دیگران می‌گذارند آگاهی ندارند. رفتار خلق الساعه دارند و گاهی رفتار حاکی از سوء قضاوت نظیر خودآزاری نشان می‌دهند. این گروه با گروه‌های نمایشی ( Histerionic ) ، مرزی (تکانشگر) و خودشیفته ( Narcissistic ) در طبقه بندی‌های تخصصی مطابق است. رفتارتکانشی و عدم تلاش معطوف به هدف ممکن است در سابقه شغلی ناجور مشخص باشد. تکانشگری، عدم تحمل ناکافی و میل به خشونت، معمولا به قانون شکنی مکرر می‌انجامد. این جرایم ممکن است با خلاف‌های جزیی مثل بزهکاری شروع شود، اما به جرایم بی رحمانه و خشن می‌انجامد. فقدان احساس گناه و عدم یادگیری از تجربه به رفتاری می‌انجامد که علیرغم پیامد‌های جدی و مجازات قانونی دوام می‌یابد. خلاصه خصوصیات این گروه - خودبین، خودمدار - متوقع از دیگران - نمایشگر خودفریب - تکانشگر، هیجانزدگی گذرا - ابراز بدون مهار هیجاناتاین افراد، مردم آمیز، معاشر و اهل تفریح و تفنن به نظر می‌رسند، اما در عین حال خودمحور و مستعد هیجانزدگی گذرا هستند و ثباتی نشان نمی‌دهند. ابراز افراطی هیجان ممکن است به احساس خستگی دیگران منجر شود در حالی که خود شخص فورا از آن حالت هیجانی درمی آید. رفتار برانگیزنده جنسی شایع، ولی احساس‌های لطیف اندک است. توانایی حیرت انگیزی برای خودفریبی دارند و پس از آنکه دیگران واقعیت را به چشم دیده اند به دروغ پردازی خود ادامه می‌دهند. اختلال شخصیت مرزیاصطلاح "مرزی" به ترکیبی از ویژگی‌هایی گفته می‌شود که در شخصیت‌های نمایشی و ضداجتماعی هم دیده می‌شوند. این اصطلاح از یک عقیده قدیمی و امروز متروک شده برقرارداشتن این اختلال در مرز اسکیزوفرنی ریشه گرفته است. این بیماران انواع مختلفی از مسایل را دارند که مشتملند بر: ناتوانی برای برقراری روابط پایدار، احساس دایم خستگی و بی حوصلگی، رفتار‌های آسیب رسان نظیر ولخرجی، قماربازی کنترل نشده یا دزدی، خلق متغیر، حملات خشم بیجا، احساس ابهام در مورد هویت جنسی و تهدید‌ها و رفتار‌های مکرر خودکشی، تکانشگر هستند و تحمل رخداد‌های استرس آمیز را ندارند. خودشیفتگی، خودستایی بیمارگونه است. افراد خودشیفته احساس بزرگ منشی و خودمهم پنداری دارند و با تخیلات موفقیت، قدرت و سرآمد بودن هوشی دلمشغول هستند. شدیدا نیازمند توجه هستند، دیگران را استثمار می‌کنند، درخواست‌های لطف و محبت می‌کنند و چیزی پس نمی‌دهند. این افراد برای تحمل ناکامی، ظرفیت اندکی دارند، تکانشی رفتار می‌کنند، و میل به ابراز خشونت نشان می‌دهند. فاقد احساس گناه هستند و از تجربه چیزی نمی‌آموزند. عاشق کسی نمی‌گردند و به احساسات دیگران توجهی ندارند. در موارد شدید، این ویژگی ها، اختلال شخصیت ضداجتماعی نامیده می‌شود و افراد مبتلا به آن را پسیکوپات ( Psychopathic ) می‌نامند (هرچند این اصطلاح امروزه در طبقه بندی‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرد) سابقه شغلی این افراد بی ثبات است و ممکن است با ابراز خشونت، مسایل خانوادگی و قانون شکنی تو م باشد. مشکلات اغلب با سوءمصرف الکل یا دارو‌ها وخیم‌تر می‌گردد. این گروه با گروه‌های غیراجتماعی ( Dissocial ) و ضداجتماعی ( Antisocial ) در طبقه بندی‌های تخصصی مطابق است. "شخصیت ضداجتماعی" از برقراری روابط پایدار ناتوان هستند و به احساسات دیگران وقعی نمی‌گذارند. ممکن است رفتار‌های سنگدلانه نشان دهند. مثلا در موارد انجام اعمال دردناک، سبعانه یا تحقیرآمیز روی دیگران ممکن است از نظر ظاهری فریبندگی داشته باشند، اما فاقد احساس هستند و لذا روابط شان گذرا و سطحی است. ازدواج آن‌ها ممکن است با ابراز خشونت نسبت به همسر، یا مسامحه و خشونت نسبت به کودکان مشخص باشد. اکثرا ازدواج آن‌ها با جدایی و طلاق ختم می‌شود. خلاصه خصوصیات این گروه - رفتار تکانشی - تحمل اندک برای ناکامی - میل به ابراز خشونت - فقدان احساس گناه - عدم آموختن از تجربه - عدم حفظ روابط - بی توجهی به احساس دیگراناین افراد، انعطاف ناپذیر، لجوج و در عقاید خود مصر هستند و بر جزییات بی اهمیت تمرکز می‌کنند. از تصمیم گیری ناتوان هستند و وقتی تصمیمی گرفتند نگران پیامد‌های آن هستند. حس درک شوخی ندارند و در عین اهمیت دادن به عقاید دیگران، داورانه برخورد می‌کنند. کمال طلبی، انعطاف ناپذیری و اشکال در تصمیم گیری، کارکردن با آن‌ها را غیرممکن می‌سازد. چنین افرادی ظاهرا کنترل شده به نظر می‌رسند، اما ممکن است احساس هاس خشونت آمیز و خشم، بخصوص نسبت به کسانی که برنامه دقیقا تنظیم شده آن‌ها را به هم می‌ریزند، نشان دهند. این افراد، منفصل و به طور غیرضروری مطیع خواست‌های دیگران هستند. فاقد نیرو و اتکا به نفس هستند و از قبول مسیولیت می‌پرهیزند. برخی با قانع کردن دیگران به کمک به آن‌ها به اهداف خود می‌رسند، در حالی که به درماندگی خود اعتراض دارند. برخی از آنان تحت حمایت همسری متکی به نفس قرار دارند اگر به حال خود رها شوند، در مقابل مسیولیت و توقعات زندگی روزمره دچار مشکل هستند. این افراد دچار نابهنجاری همیشگی در تنظیم خلق بوده اند که ممکن است به سه شکل باشد: - اختلال شخصیت افسرده: شخص دایما غمگین و بدبین است و بیمار برای احساس لذت، ظرفیت اندکی دارد. - اختلال شخصیت هیپرتایمیک: شخص مدام در حالت نشیه خفیف، خوشبینی شدید و مستعد قضاوت عجولانه است. - اختلال شخصیت سیکلوتایمیک (یا سیکلویید) : در این اختلال، که بین این سه نوع مهم‌تر است، خلق بین حالات غمگینی و نشیه متغیر است و این تغییر، ظرف روز‌ها و هفته‌ها با فراوانی مشخص برای هر فرد روی می‌دهد. این بیماران حساس و شکاک هستند به دیگران اعتماد نمی‌کنند و نگران انگیزه‌های آنان هستند مستعد حسادت نیز می‌باشند. حساس و زودرنج، تحریک پذیر، اهل جر و بحث و لجوج هستند. برخی از آن‌ها احساس قوی خود مهم پنداری دارند و اینکه به طور غیرعادی پراستعداد هستند، اما تصورشان این است دیگران با فریبکاری مانع شکوفایی استعداد آن‌ها می‌گردند. این افراد از نظر هیجانی سرد، خودکفا و گسسته هستند. درونگر هستند و ممکن است زندگی تخیلی خاصی داشته باشند. این اختلال شخصیت در فرم شدید، به صورت فقدان احساس، سنگدلی و سردی تظاهر می‌کند. این افراد نامتعارف هستند و عقاید غیرعادی (مثلا در مورد تله پاتی و نهان بینی) یا عقاید انتساب دارند. تکلم آن‌ها انتزاعی و مبهم است و عاطفه آن‌ها ممکن است نامتناسب نسبت به موقعیت موجود باشد. گفته شده است که این نوع شخصیت با اسکیزوفرنی رابطه دارد. شیوع کلی اختلالات شخصیتی در زمینه یابی‌های جامعه حدود درصد است. میزان‌های کلی در مرد‌ها بالاتر از زن‌ها است و با بالارفتن سن کاهش می‌یابد. اختلال شخصیت ضداجتماعی در مرد‌ها و اختلال شخصیت نمایشی و مرزی در زن‌ها بیشتر دیده می‌شوند. اختلالات شخصیت معمولا با اختلالات روانی تو م هستند. رابطه مهم خاصی بین اختلال شخصیت ضداجتماعی و سوءمصرف الکل و مواد وجود دارد. شخصیت و اختلالات آن حاصل تعامل عوامل ژنتیک و پرورش است. سهم نسبی این دو علت معلوم نیست و امید پیشرفت در پاسخ دهی به این سوال به دلیل پیچیدگی‌های پرورش و بزرگ شدن انسان و مشکلات ثبت دقیق عوامل در اوان کودکی و ربط دادن آن‌ها به ویژگی‌های شخصیتی که سال‌ها بعد ارزیابی می‌شوند، اندک است. عوامل ژنتیکی: فرزندان والدین مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی میزان‌های بالای رفتار ضداجتماعی دارند تا کودکان والدین بدون این نوع شخصیت. این فراوانی همچنین بین کودکان به فرزندی پذیرفته شده والدین بیولوژیک مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی گزارش شده است که حاکی از علت ژنتیکی است. اهمیت تجارب کودکی با گزارش‌های مبنی بر اینکه جدایی از والدین در اوان کودکی بین افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی بیشتر از گروه شاهد دیده می‌شود ت یید می‌شود. این رابطه ممکن است به علت عدم هماهنگی والدین پیش از جدایی باشد، تا خود جدایی. چون صدمات مغزی هنگام تولد گاهی با رفتار تکانشی و پرخاشگرانه دنبال می‌شود، گفته شده است که چنین صدماتی می‌توانند علتی برای اختلال شخصیت ضداجتماعی باشند، اما قراین موجود برای آن کافی نیست. الکتروآنسفالوگرافی (نوار مغزی) از مغزافراد دچار شخصیت ضداجتماعی، تعدادی نابهنجاری‌های غیراختصاصی نشان می‌دهد که مشخصه EEG نوجوانان است. این یافته‌ها می‌توانند بازتاب ت خیر در تکامل مغز در افراد مبتلا به شخصیت ضداجتماعی باشند. مطالعات اخیر رابطه‌ای بین سطوح پایین - HT (سروتونین) مغز و رفتار پرخاشگرانه مشاهده کرده اند. ولی، این مشاهده جالب، محدود به پرخاشگری در اختلال شخصیت ضداجتماعی نیست. تجربه بالینی حاکی است که ویژگی‌های نابهنجار شخصیت از جمله صفات پرخاشگری، با رسیدن فرد به میانسالی سطح نابهنجاریش کمتر می‌شود، اما مطالعات پیگیری قابل اعتماد برای ت یید این مشاهدات وجود ندارد. در سنین پیری، ویژگی‌های نابهنجار شخصیتی مجددا ممکن است شدت یابند، و مشکلاتی برای بیماران و مراقبین ایجاد کنند. به افراد مبتلا به شخصیت‌های مضطرب و آن‌هایی که فاقد احترام به نفس هستند غالبا می‌توان کمک کرد. افراد شکاک و ضداجتماعی احتمال کمتری هست که به درمان پاسخ دهند، اما درک شخصیت آن‌ها می‌تواند روابط بین بیماران و پزشک را بهتر کرده، رعایت درمان را آسان‌تر و مسایل خانوادگی را کمتر کند. در هر حال موقع ارزیابی و طرح‌ریزی مداوای اختلال شخصیت باید موارد زیر را در نظر گرفت: - نوع اختلال - قدرت‌های بالقوه - عوامل برانگیزنده - مصرف الکل و دارو - اثرات روی خانوادههدف این است که به بیمار کمک شود در زمانی طولانی گام‌های کوچک بردارد، نه اینکه تغییری سریع پیدا کند. طرح باید واقع گرایانه باشد، بیمار به خوبی آن را درک کند و به طور مستمر انجام گیرد. هدف این است که به بیماران کمک شود خود مشکلشان را حل کنند، نه اینکه مسیولیت‌ها از دوششان برداشته شود. پزشک همچنین باید بداند که پیشرفت کند بوده و با شکست‌هایی متوقف خواهد شد. در مداوای اختلال شخصیت حوصله لازم است. رابطه بین بیمار و پزشک در درمان اختلال شخصیت اهمیت خاص دارد. بیمار باید احساس کند که به عنوان یک انسان، مورد احترام است و به پزشک خود اعتماد و احساس محرمیت کند. در عین حال، این رابطه نباید فشرده و تو م با وابستگی گردد. وقتی بیش از یک فرد در درمان درگیر هستند، نقش‌های خاص آنان باید معین و برای بیمار روشن باشد. هر گونه تلاش بیمار برای درگیرساختن یکی با دیگری باید بین اعضای تیم و بیمار مورد بحث قرار گیرد. برای تعیین حدود برای بعضی از بیماران مبتلا به اختلال شخصیت، بخصوص شخصیت‌های بسیار وابسته، نمایشی یا پرخاشگر، دقت بسیار لازم است. این حدود باید مورد توافق همه اعضای درگیر مراقبت از بیمار قرار گرفته و به بیمار توضیح داده شود. این بیماران ممکن است در زمان‌های نامناسب تقاضای کمک کنند، سعی در تحمیل شرایط غیرمنطقی بر درمان داشته باشند، رفتاری اغواگرانه نشان دهند، و در صورت برآورده نشدن خواست‌های خود، تهدید به مسموم کردن خود با دارو نمایند. این رفتار‌ها وقتی تثبیت یافت، کنترل آن‌ها دشوار است، لذا پزشک باید نسبت به نخستین نشانه‌های آن حساس بوده و به وضوح و به طور جدی به بیمار اعلام کند که چنین رفتاری مورد قبول قرار نخواهد گرفت. تقویت توانایی ها: مداوا نباید بر کمبود‌های شخصیت متمرکز باشد. حتی الامکان باید بیماران را تشویق کرد که استعداد‌های خود را بشناسند یا مهارت‌های خود را با آموزش بیشتر بالا ببرند، شغلی مناسب علاقه و مهارت خود برگزینند، یا فعالیت‌های تفریحی و تفننی بیشتری ایجاد کنند. چنین اعمالی احترام به نفس پایین را که مس له‌ای شایع بین همه مبتلایات به اختلال شخصیت است، بالا می‌برد. عوامل برانگیزنده: باید به بیمار کمک کرد که راه‌های تازه مدارا با موقعیت‌هایی را که معمولا مسایلی ایجاد می‌کنند بشناسد و بیابد. اگر بیمار نتواند راه پاسخ دهی متفاوت را بیاموزد باید به او کمک کرد زندگی خود را به گونه‌ای تغییر دهد که با این موقعیت‌ها کمتر برخورد نماید. این تغییردادن سبک‌ها ممکن است ایجاب کند که بیمار برخی از اهداف قبلی خود را کنار گذاشته و اهداف تازه‌ای را که متناسب ساختمان شخصیتی آن‌ها است، برگزیند. سوء مصرف الکل و داروها: وقتی رفتار نابهنجار با مصرف الکل یا دارو‌ها برانگیخته می‌شود، باید به بیماران کمک شود که مصرف این مواد را محدود سازند. بین دارو‌های نسخه شده، بنزودیازپین‌ها می‌توانند اثرات مهارگسل مشابه الکل داشته باشند. از تجویز این دارو‌ها برای افرادی که شخصیت‌های نابهنجار دارند باید پرهیز شود. کمک به خانواده ممکن است ضرورت یابد، مخصوصا وقتی اختلال شخصیت از نوع پرخاشگرانه یا ضداجتماعی است. وقتی مادر دچار اختلال شخصیت است، سلامتی و رشد کودکان باید ارزیابی شده و اقدامات مناسب به عمل آید. خلاصه کار‌هایی که می‌توان برای درمان اختلالات شخصیت انجام داد: - اهداف ملایم که به کندی حاصل می‌گردند - کمک به یادگیری از تجربه - تعیین حدود - تقویت قدرت‌ها (نقاط مثبت) - کاهش عوامل برانگیزاننده - کاهش مصرف الکل/دارو - کمک به خانوادهدرمان دارویی: ارزش کلی اندکی در درمان دارد، اما کاربرد‌های معدود خاصی وجود دارد: - دارو‌های ضدجنون ممکن است در زمان افزایش استرس، ت ثیر آرام بخش داشته باشند مخصوصا در شخصیت‌های پرخاشگر و ضداجتماعی. - ادعا شده است که لیتیوم کربنات برای بعضی از افرادی که تغییرات خلقی فراوان دارد فوایدی دارد. - دارو‌های ضدافسردگی وقتی اختلال افسردگی تو م وجود دارد مفید هستند. گفته شده است که در غیاب اختلال افسردگی، SSRIs (مهارکننده‌های اختصاصی بازجذب سروتونین) رفتار خودآزاری و تکانشی را کاهش می‌دهند، اما ارزش بلندمدت مشخص نیست. - ادعا شده است که کاربامازپین رفتار پرخاشگرانه را در بعضی از بیماران کم می‌کند. ارزش این دارو در چنین مواردی مبهم است و اگر هم این موضوع صدق بکند در اقلیتی از بیماران است. قبل از تجویز دارو، نیز اخذ نظر تخصصی لازم است. - از تجویز دارو‌های اضطراب زدا در این موارد کلا باید پرهیز کرد، چون هرچند ممکن است احساس راحتی کلی را بیشتر کنند، ممکن است مهارگسستگی و وابستگی به وجود آورند. روان درمانی ممکن است به افرادی که دارای اعتماد به نفس پایین و دچار مشکلاتی در روابط اجتماعی هستند، کمک کند. افراد دارای شخصیت‌های "حساس و شکاک" و "ضداجتماعی و پرخاشگر" به ندرت از این روش سود می‌برند. روش‌های شناختی - رفتاری عموما موثرتر از درمان دینامیک (پویا) هستند، زیرا کانون تمرکز آن‌ها رفتار کنونی و نقش خود بیمار در تعیین وضعیت است. روش‌های درمان جامعه: از این روش‌ها برای کمک به افراد دارای شخصیت ضداجتماعی به منظور آموختن از تجارب بستگان خود در جامعه و آموختن از توضیحات مکرر و گسترده درباره مشکلات، استفاده شده است. در اقلیتی از این بیماران دستیابی به نتایج خوب ادعا شده است، اما در آزمون‌های کنترل شده تصادفی از این ادعا‌ها حمایت نشده است و معیار‌های پذیرفته شده‌ای برای انتخاب اقلیتی که ممکن است از این روش‌ها سود ببرند، وجود ندارد. نوع مضطرب، دمدمی و دلواپس: این بیماران را کلا می‌توان با درمان شناختی - رفتاری طرح ریزی شده برای شناخت و تغییر راه‌های غیرانطباقی مدارا با موقعیت‌هایی که بیمار آن‌ها را استرس آمیز می‌یابد و نیز شناخت رابطه بین تفکر و هیجان، کمک کرد. در این گروه، بیماران واجد صفات وسواسی احتمال کمتری هست که تغییر یابند. شخصیت‌های حساس و شکاک: این بیماران ندرتا از درمان روانشناختی، هر نوع آنکه باشد، سودی می‌برند. هدف برقراری تدریجی بالاتری از اعتماد به کمک درمان است. شخصیت‌های نمایشی و تکانشگر: تعیین حدود برای این گروه حایز اهمیت خاص است. رویکرد مس له گشایی برای کمک به این بیماران برای مدارا با رویداد‌های استرس آمیز برانگیزنده رفتار‌های نابهنجار لازم است اجرا شود. رفتار پرخاشگر و ضداجتماعی: رویکرد باید عملی بوده و حساسیت خاص هر بیمار را در نظر بگیرد. رفتار تند یا پرخاشگرانه باید با تحمل پذیرفته شود گاهی برای مهار پاسخ‌های خشماگین نسبت به رفتار‌های بیمار، تلاش زیادی لازم است. بیماران تحریک پذیر و بی حوصله را قبل از معاینه نباید زیاد منتظر گذاشت. بیماران بالقوه پرخاشگر را باید در محلی معاینه کرد که امکان دسترسی به کمک وجود دارد! غالبا عملی‌ترین هدف پیشگیری از تجمع مسایل ثانوی ناشی از تصمیمات عجولانه، اختلاف نظر بین کمک کننده‌های بالقوه، و سوءمصرف الکل و دارو‌ها است. برای موقعیت‌هایی که مرتبا رفتار پرخاشگرانه و ضداجتماعی برمی انگیزند استفاده از رویکرد مس له گشایی حایز اهمیت است. فنون مهار خشم ممکن است به بیماران کمک کند که راه‌های پاسخ دهی مناسب را بیابند. چنانکه قبلا ذکر شد، گاهی صرف وقت برای کمک به خانواده، مخصوصا به کودکان وابسته بسیار باارزش است. فقدان احترام به نفس و اعتماد به نفس: این بیماران را می‌توان با روابط تو م با اعتماد که در آن بیماران تشویق می‌شوند سوی مثبت شخصیت خود را ببینند و اعتماد به نفس پیدا کنند، کمک نمود. رویکرد شناختی - رفتاری می‌تواند به بیماران کمک کند که رابطه بین نحوه تفکر و پاسخ‌های خود را به موقعیت‌هایی که در آن‌ها احساس شکست و مقاومت پیدا می‌کنند دریابند. آموزش قاطعیت و اظهار وجود به افرادی که به دلیلی سلطه پذیر و مطیع هستند، کمک کننده است. منبع: