بازی بیلیارد یک بازی سرگرم کننده و جالب است که طرفداران خاص خود را دارد، این بازی در ابتدا در فضای باز انجام می‌شد، اما پس از مدتی این بازی به مکان‌های سربسته بر روی میز پوشیده از پارچه سبز که شبیه به چمن بود تغییر مکان یافت. بیلیارد نوعی بازی است که در فضای سرپوشیده بر میزی مستطیل با یا گوی و میله‌ای چوبی بازی می‌شود. بیلیارد به طریقی که در ایران بازی می‌شود از روسیه گرفته شده است، هر یک از گوی‌ها را شار (روسی گوی) خوانند. تاریخ اختراع بیلیارد معلوم نیست. در فرانسه نوعی بیلیارد در قرن م. رواج داشت، و پیش ازآن هم بازی شبیه آن معمول بود. در انگلستان بیلیارددر زمان شکسپیر رایج بود. نخستین چیز که باید درباره بیلیارد بدانید این است که این بازی برخلاف بازی‌های توپی دیگر دارای توپ‌های زیادی است. بیلیارد از قدیم به عنوان ورزش مرفهین مطرح بوده، ولی چند سالی است که این ورزش در ایران به صورت همگانی درآمده و حالا خبر از المپیکی شدن این رشته در المپیک توکیو به گوش می‌رسد. بهترین نور برای میز بلیارد نور فلورسنت است. در مقایسه با لامپ‌های نیون قدیمی نور فلورسنت برای چشم بهتر و نیز از نظر اقتصادی باصرفه‌تر است، زیرا دوام آن بیشتر است. تولیدکنندگان اکنون نور لامپ‌های فلورسنت را به جای لامپ‌های قدیمی پیشنهاد می‌کنند، به خاطر اینکه از ایجاد سایه توپ به خصوص در نزدیکی ریل کوتاه جلوگیری می‌شود. نور بلیارد باید در طول میز امتداد داشته باشد. این نور در دید واضح‌تر توپ‌ها و گوشه‌ها موثر است. روزگاری پارچه بیلیارد به طور معمول از جنس نمد بود، اما امروزه این پوشش از جنس پشم شیشه یا پشم معمولی و یا مخلوط (پشم و نایلون) است. پارچه میز بیلیارد به طور سنتی سبز است که در واقع به اجداد این بازی که بر روی چمن انجام میشده اند، اشاره دارد. اگرچه می‌توانید میز خود را در هر رنگی که می‌خواهید خریداری کنید، اما باید رنگی را انتخاب کنید که چشم را نزند. زمانی توپ‌ها می‌بایست از عاج، ترکیبات دیگر و خاک رس ساخته می‌شدند، اما امروزه جایگزین‌های پایدارتری دارند. توپ‌های آسیایی از رزین‌های پلی استری ساخته می‌شوند و این باعث می‌شود که برای تولید ارزان‌تر باشند. توپ‌های بیلیارد از نظر اندازه، طراحی و تعداد در هر نوع بازی متفاوتند. بازی‌های بیلیارد عموما توسط میله‌ای چوبی به نام کیو cue انجام میشود. کیو‌های مرغوب معمولا دو تکه و از جنس چوب‌های جنگلی مانند افرا برای بیلیارد و چوب زبان گنجشک برای اسنوکر هستند. طول استاندارد یک چوب بیلیارد یک متر و سانتیمتر است. چوب بیلیارد شامل نوک، بدنه و دسته است. نوک: قسمتی که مقداری سفید و با طولی تقریبا برابر . سانتیمتر است و یک قسمت کایوچویی در نوک. بدنه: قسمتی صاف و صیقلی، کم پهنا و بلند است در میانه. دسته: پرپهناترین قسمت که به صورت مخروطی به طرف میانه و نوک پیش می‌رود. وزن: معمولی‌ترین وزن برای چوب بیلیارد تا گرم است. میز‌های بازی بیلیارد در اندازه‌ها و سبک‌های متعددی تولید میشوند. به طور کلی میز این بازی مستطیل شکل و طول آن تقریبا دو برابر عرض آنهاست یک میز بیلیارد تقریبا برابر . سانتیمتر عرض و . سانتیمتر طول دارد و معمولا یک رویه سبز مخملی از جنس پلی استر و پشم روی آن را پوشانده و دارای کیسه است که تای آن‌ها در گوشه‌ها و دوتای آن‌ها در طرفین میز قرار گرفته اند. یک شیء سه گوش است که بازیکن از آن برای مرتب کردن توپ‌ها استفاده می‌کند. تمام توپ‌ها در راک قرار می‌گیرند. وسیله دیگری که در طول بازی از آن استفاده می‌شود، گچ است. ما گچ را به نوک کایوچویی چوب خود می‌مالیم تا به ما کمک کند که چوب در زمان ضربه زدن به توپ بهتر بچسبد. شما باید اصطلاحاتی که در این بازی به کار می‌رود را به خاطر بسپارید، زیرا این اصطلاحات در طول بازی زیاد به کار می‌روند. Cue Ball (پیتوک) : یک توپ سفید بدون شماره است که شما در بازی فقط حق ضربه زدن به این توپ را دارید. Object Ball (توپ هدف) : اولین توپی که در طول بازی، پیتوک به آن ضربه می‌زند. Break : ضربه‌ای است که در ابتدای بازی زده می‌شود. وقتی بازی شروع می‌شود، بازیکنی که از قبل تعیین شده به وسیله پیتوک اولین ضربه بازی را به سوی توپ‌های مرتب شده می‌زند و به این ترتیب بازی شروع می‌شود. به این عمل Break می‌گویند. Pocketing a ball : وقتی یک توپ داخل پاکت برود به این عمل Sinking نیز گفته می‌شود. Scratch : هنگامی که شما هرگز نمی‌توانید پیتوک یا توپ طرف مخالف را در پاکت کنید، در غیر اینصورت شما Scratch می‌گیرید و جریمه می‌شوید. Frozen : وقتی که توپ هدف به توپ دیگری یا به دیواره میز چسبیده باشد. ضربه زدن به این توپ مقداری دشوار است. Position Play : موقعیت بازی، سرعت لازم برای ضربه زدن، چرخش لازم و استراتژی بازی (به کدام توپ و از کجا ضربه بزنیم که بهترین موقعیت را برای ما فراهم کند. Banking a shot : زمانی که شما به پیتوک ضربه بزنید و پیتوک شما به توپ هدف و توپ هدف به دیواره میز برخورد کند و داخل یکی از پاکت‌ها برود. به این معناست که شما یا خیلی خوب بازی می‌کنید و یا خیلی خوش شانس هستید. Combination : این در زمانی صورت می‌گیرد که ما به پیتوک ضربه بزنیم و پیتوک به یکی از توپ‌های خودمان و آن توپ به توپ هدف ضربه بزند و آن را هدایت کند. یکی از مهمترین موارد کلیدی در یک اجرای شایسته نحوه قرار دادن پا‌ها به ویژه پای عقب است. پای عقب برای بازیکنان راست دست، پای راست و برای بازیکنان چپ دست، پای چپ است. اگر پای عقب شما خیلی نزدیک به میز باشد، بدن شما دچار گرفتگی عضلانی می‌شود و نمی‌توانید چوب تان را آزادانه حرکت دهید. در نیتجه قادر به اعمال شایسته ضربه مورد نظر نخواهید بود. اگر پای شما خیلی عقب باشد، بدن تان خیلی به سمت جلو خم می‌شود و در وضعیت نافرمی قرار می‌گیرید و حرکت چوب تان محدود می‌شود. قوانین حاکم بر بازی بیلیارد از حدود سال تا همان قوانین حاکم بر بازی بیلیارد در انگلستان بود. این بازی بر روی یک میز بزرگ به شکل مکعب مستطیل با سه توپ و شش حفره انجام می‌شد. اشتیاقی که انگلیسی‌ها به بازی اسنوکر داشتند همانند اشتیاق آمریکایی‌ها به بازی بیسبال بود. به خاطر این اشتیاق، شما می‌توانید هر روز شاهد رقابتی در بازی اسنوکر در انگلیس باشید. آمریکایی‌ها سال هاست در این رشته فعال هستند و اینکه چطور بازی بیلیارد به آمریکا آورده شده کاملا مشخص نیست. روایت‌ها نشان می‌دهد که این بازی در سال توسط یک شخص اسپانیایی به خیابان آگوستین آورده شده است، اما تحقیقات به عمل آمده نشان می‌دهد که در سال هیچ اثری از این بازی وجود نداشته و بیشتر احتمال می‌رود که این بازی توسط مهاجران انگلیسی و هندی به آمریکا وارد شده باشد. در سال تعدادی از قفسه سازان آمریکایی تصمیم گرفتند میز‌هایی هر چند کوچک برای بازی بیلیارد بسازند. با وجود این بازی بیلیارد در سرتاسر کشور‌های مستعمره گسترش پیدا کرد. مشهورترین آن‌ها بسفورد، مکانی در نیویورک بود که به دلالان سهام اختصاص داده شده بود. بازی بیلیارد آمریکایی تا سال همان بازی بیلیارد توپه بود که معمولا بر روی یک میز بزرگ یا فوتی با چهار حفره و چهار توپ که توپ آن سفید و توپ دیگر قرمز بودند انجام می‌شد. بازی Fifteen - Ball Pool (بیلیارد توپه) ، با توپ مورد نظر که اعداد یک تا بر روی توپ‌ها نوشته شده بود انجام می‌شد. بازیکن بابت هر توپی که در حفره می‌انداخت براساس شماره روی آن امتیاز دریافت می‌کرد. مجموع شماره‌های توپ‌ها در یکسری بود و کسی که نصف بیشتر این مجموع را به دست می‌آورد (حداقل امتیاز) برنده محسوب می‌شد. این بازی که به آن "بیلیارد " می‌گفتند، در اولین مسابقات قهرمانی آمریکا در سال به کار برده شد و یک فرد کانادایی به نام سیریل داین قهرمان این مسابقات شد. در سال به این نتیجه رسیدند که عادلانه‌تر است امتیاز‌ها را براساس تعداد توپ‌هایی که به داخل حفره می‌اندازند حساب کنند نه براساس شماره‌ای که بر روی توپ نوشته شده است بنابراین Continuous Pool (بیلیارد پیوسته) به عنوان یک بازی قهرمانی، جایگزین بازی توپه شد. بازیکنی که آخرین توپ یک مجموعه را به داخل حفره بیندازد می‌تواند مجموعه بعدی را برای بازی شورع کند و جمع امتیازاتش به طور پیوسته از یک مجموعه به مجموعه دیگر ثبت می‌شود. اندکی بعد در سال بازی Eight Ball و به دنبال آن در سال بازی Straight Pool ابداع شد. حدود سال بازی Nine Ball اتبداع شد. از سال تا مسابقات قهرمانی بیلیارد به طور سالیانه برگزار می‌شد و بقیه ماه‌های باقیمانده حریفان یک به یک به مبارزه با یکدیگر می‌پرداختند. تا مدت‌ها واژه بیلیارد به تمام بازی‌هایی که بر روی یک میز با حفره یا بدون حفره انجام می‌شد، نسبت داده می‌شد. بعضی‌ها از بیلیارد فقط برداشت بازی‌های کاروم را داشتند و از Pool برای بازی‌های حفره دار استفاده می‌کردند. وقوع جنگ‌های جهانی اندکی این بازی را از رونق انداخت، اما با دو واقعه مهیج که یکی در سال و دیگری در سال به وقوع پیوست، دوباره بیلیارد احیا شد. اولین واقعه، آزادی سینما بود. مثلا فیلم قهرمان براساس سرگذشت والترتیویز، فیلمی سفید و سیاه که زندگی سیاه یک قهرمان بازی را با بازیگری پل نیومن در نقش قهرمان داستان به تصویر کشیده شده بود. صدای به هم خوردن توپ‌ها باعث شد که مردم به فکر بازی مهیج بیلیارد بیفتند. اسنوکر یک بازی با چوب است که بر روی میز بزرگی که با ماده‌ای از جنس فلانل پوشیده شده و دارای شش سوراخ است بازی می‌شود. این سوراخ‌ها در چهار گوشه میز و دو سوراخ در وسط کناره میز قرار دارند. این بازی بر روی میزی با اندازه در فوت (معادل . در . متر) انجام می‌شود. البته میز‌های این بازی در اندازه‌های مختلفی تولید می‌شود. معمولا درازای میز دو برابر پهنای آن است. این بازی شامل توپ است. توپ قرمزرنگ، یک توپ مشکی، یک توپ صورتی، یک توپ آبی، یک توپ قهوه ای، یک توپ سبز و یک توپ زرد. هر توپ قرمز یک امتیاز دارد سایر توپ‌ها به ترتیب: توپ مشکی ، توپ صورتی ، توپ آبی ، توپ قهوه‌ای ، توپ سبز و توپ زرد امتیاز دارند. در ایران به توپ‌ها یا گوی‌های این بازی شار اطلاق می‌شد. داور در ابتدای بازی توپ‌ها را می‌چیند. در قوانین نسخه انگلیسی این بازی هر بازیکن پس از زدن هر توپ قرمز، مجاز به زدن یک توپ رنگی خواهد بود و حداکثر امتیازی که یک بازیکن قادر به گرفتن آن است است. خطا‌ها برای توپ‌های زرد، سبز و قهوه‌ای چهار واحد، آبی ، صورتی و مشکی واحد است. این خطا‌ها در صورتی که بازیکن به اشتباه به آن‌ها ضربه بزند (توسط توپ سفید، دست، چوب، رست) و همچنین بروز خطا‌های دیگر در هنگام و در طول ضربه زدن به توپ‌های اعلام شده است. اگر توپ سفید هنگام وارد شدن ضربه به هیچ یک از توپ‌ها برخورد نکند فول محسوب شده و امتیاز برای حریف محسوب خواهد شد. اگر کیوبال به توپ یا توپ‌هایی که نوبت بازی آنهاست بچسبد، داور باید اعلام کند توپ‌ها به هم چسبیده و اینکه چه توپ یا توپ‌هایی به کیوبال چسبیده را نشان دهد. زمانی که اعلام می‌شود (توپ‌های به هم چسبیده) ضربه زننده باید کیوبال را طوری از توپ چسبیده دور کند که آن توپ به هیچ عنوان تکان نخورد که در صورت تکان خوردن، خطاست. اگر کیوبال به توپی که نوبت بازی آن نیست بچسبد یا نزدیک آن باشد و از داور سوال شود که آیا این توپ‌ها به هم چسبیده یا نه، او جواب آری یا نه را خواهد داد و بازیکن باید طوری به کیوبال ضربه بزند که آن توپ تکان نخورده و کیوبال در ضربه اول به توپ در نوبت برخورد کند. چنانچه کیوبال هم به توپ در نوبت و هم به توپ خارج از نوبت بچسبند، داور فقط به توپ در نوبت اشاره خواهد کرد و اگر ضربه زننده از داور سوال کند که آیا کیوبال به توپ خارج از نوبت هم چسبیده یا نه، او باید جواب بدهد. اگر داور متقاعد شود که حرکت توپ چسبیده به کیوبال بدون دخالت ضربه زننده است، نباید اعلام خطا کند. استفاده کردن از هر توپی خارج از میز برای هر منظوری استفاده کردن از هر وسیله برای اندازه گیری فاصله‌ها و دهانه پاکت‌ها پس از پاکت کردن توپ قرمز یا توپ آزاد به جای قرمز دوباره با توپ قرمز بازی شود. به جز توپ سفید با هر توپی به جای کیوبال بازی شود. زمانی که داور توپ انتخابی بازیکن را سوال می‌کند بازیکن جواب ندهد. پس از پاکت کردن توپ قرمز یا توپ آزاد به جای قرمز و قبل از انتخاب توپ رنگی مرتکب خطا شود. چنانچه بازیکنی به دلیل ارتکاب خطای حریف از او بخواهد که دوباره بازی کند، این درخواست قابل اجراست و نمی‌توان از آن چشم پوشی کرد ما بازیکن خاطی حق دارد تصمیم خود را عوض کند که: - از چه نوع ضربه‌ای استفاده کند. - کدام توپ در نوبت را برای ضربه زدن انتخاب کند و آن بازیکن در صورت پاکت کردن هر توپ با شرایط بالا امتیاز مربوطه را کسب خواهد کرد. حالتی که توپ سفید با یک توپ دیگر به هم چسبیده باشند تاچ گفته می‌شود و در تاچ با توپ قرمز بازیکنی که نوبت ضربه اش است میتواند توپ را به هر سمتی که می‌خواهد بزند چراکه در ابتدا ضربه‌ای برای او محاسبه خواهد شد. منبع: