ایفای بعضی نقش‌ها بیشتر شبیه راه رفتن روی لبه تیغ است به‌خصوص که آن نقش، منفی هم باشد. نقش بدمن‌ها هم البته درجه‌بندی دارد چون نقش یک بدمن که مثلا باعث بروز یک قتل یا حادثه می‌شود با بدمنی که یک مملکت درباره‌اش شناخت دارند و با جنایت‌هایش داغدار شده و سیاه پوشیده‌اند بسیار متفاوت است. بهانه نوشتن این جملات دیدار و گفت‌وگو با جوانی است که نقش یکی از منفورترین چهره‌های چند سال اخیر ایران را در یک فیلم سینمایی بازی کرده‌است. جوانی که می‌خواسته کمک کند تا‌ماه کامل شود و فیلمی به سرانجام برسد که بی‌تردید یکی از مهم‌ترین وقایع‌نگاری‌های سیاسی سینمای ایران است. گفت‌وگو با آرمین رحیمیان بازیگر نقش عبدالمالک ریگی در فیلم "شبی که ماه کامل شد" حال و هوای خاصی داشت به‌خصوص که امین میری، مشاور لهجه و بازیگر نقش دایی نورالدین به‌عنوان نماد مردم مظلوم و مهربان بلوچ هم در این گفت‌وگو ما را همراهی کرد. از گفت‌وگوی طولانی ما درباره شبی که‌ماه کامل شد، سیستان و بلوچستان، عبدالمالک و ایفای نقش منفی، متن زیر تلخیص شده‌است. رحیمیان: متولد دی‌ماه و اصالتا بچه مشهد هستم. در دانشکده صدا‌وسیما فیلمسازی با گرایش فیلمنامه خواندم. از سال به تهران آمدم و بازیگری را در آموزشگاه کارنامه پیگیری کردم. حسن فتحی مدیر آموزش ما شدند و خیلی به ما کمک کردند. در همان سال‌ها تیاتر را شروع کردم و دوست داشتم تصویر را هم تجربه کنم و خیلی جالب اینکه من در نخستین تجربه تصویری‌ام به اشتباه شدم هنرور. همه‌چیز اتفاقی بود و من بعد تماس از یک دفتر فیلمسازی سر از شهرک دفاع‌مقدس درآوردم. من تمام آن روز تلاش‌کردم که پشتم به دوربین باشد و از یک جایی پذیرفتم که این تجربه را مغتنم بدانم و کار را رها نکنم. در مسیر برگشت هم یک اسکناس هزار تومنی به من دادند برای این نقش سیاهی لشکر. رحیمیان: چرا که نه؟ من از طریق یکی از دوستانم که در یک اجرای تیاتر با هم هم‌بازی بودیم مطلع شدم و اصلا در جریان نقش نبودم. من با افتخار قبول کردم که بروم تست بدهم و هنوز نمی‌دانستم باید نقش عبدالمالک را بازی کنم. عبدالمالک یک خطبه دارد که دور آتش می‌خواند و من به همراه چند نفر دیگر این متن را تست دادیم. من یک ربع آن متن را تمرین کردم و بعد از اجرا کاوه سجادی‌حسینی خانم آبیار را صدا کرد تا کار من را ببیند. این اجرا چندبار و در چند روز تکرار شد تا روز نهایی که من با دو نفر دیگر متن را جلوی عوامل اجرا کردم. من دیگر فهمیده بودم که قرار است نقش عبدالمالک را بازی کنم. خانم آبیار به من و امین اعتماد کردند و ما هم تلاش کردیم تمام توان خود را به‌کار ببندیم. نکته مهم اینکه من لحظه‌ای برای ایفای این نقش تردید نکردم. رحیمیان: من از دستمزدی که برای ایفای این نقش دریافت‌کردم بسیار راضی‌ام. حتی این مبلغ بیشتر از آن چیزی بود که من فکر می‌کردم. البته من برای دستمزد کار نکردم و حتی اگر با من قرارداد صفر هم می‌بستند من باز این فرصت را از دست نمی‌دادم. رحیمیان: من بعد از انتخاب شدن برای ایفای این نقش دست به‌کار شدم. هر متن و تصویری که راجع به او بود را خواندم و دیدم اما بزرگ‌ترین مشکلم با عبدالمالک این بود که او را نمی‌فهمیدم و هرچه بیشتر با شخصیت او آشنا می‌شدم این درک نکردن در من بیشتر می‌شد. تفکیک‌های شیعه و سنی که در کلام و رفتارش بود و تصمیم‌های جنایتکارانه‌اش را اصلا نمی‌فهمیدم. خانم آبیار ت کید داشت من خیلی زود در صحنه حاضر شوم و به همین دلیل من فروردین امسال رفتم چابهار و اینگونه توانستم بیشتر از مردم و محیط درباره نقشم ت ثیر بگیرم. رحیمیان: اتفاقا درست از زمانی که فایزه تصمیم به فرار می‌گیرد تحول عبدالحمید آغاز می‌شود. در فیلم فایزه می‌گوید: "چرا من‌و زندانی کردی؟ " و او می‌گوید: "چون زنم می‌خواد فرار کنه. " این تحول از همین جا شروع می‌شود. رحیمیان: آن بخشی از ماجرا بوده و بعد از اقدام به فرار همسرش هم تشدید می‌شود. عبدالحمید بعد از آن موضوع فرار بسیار تحت‌ت ثیر عبدالمالک قرار می‌گیرد و در جایی از فیلم اصلا اعلام می‌کند که کاش من عرضه داشتم و مثل عبدالمالک بودم. در اوایل فیلم او لوازم آرایش می‌فروشد و ساز می‌زند و حتی یک‌بار تلفنی هم به عبدالمالک می‌گوید اسم زن من را نیاور کثافت اما به مرور تغییر می‌کند. رحیمیان: نه او در یک دوراهی قرار دارد. او فایزه را می‌کشد چون می‌خواهد او را برای خودش نگه‌دارد. عبدالحمید ریگی آدم بسیار ساده‌ای بوده است و بعد از کشتن همسرش هم تقریبا دیوانه می‌شود و خیلی زود عبدالمالک او را از گروه اخراج می‌کند. او در اعتراف‌هایش گفته چون از عبدالمالک پول گرفتم دیگر نمی‌توانستم به او "نه" بگویم. حتی عبدالمالک هم یک مصاحبه دارد که در آن می‌گوید: " آه فایزه ما را گرفت. "رحیمیان: اصلا دوست نداشتند من این نقش را بازی کنم. مادرم خودش رفته‌بود و فیلم را دیده‌بود و وقتی با ایشان تلفنی حرف زدم گفتند اگر بیایی مشهد می‌زنمت. یادم می‌آید من سر تماشای فیلم "درباره الی" همراه خانواده‌ام آرزو کردم که در فیلمی بازی کنم که تماشاگر مثل همان فیلم سرجایش میخکوب شود و گمان می‌کنم شبی که ماه کامل شد چنین تجربه‌ای باشد. میری: اگر فیلم سفارشی است چرا شهرک دفاع‌مقدس را در اختیار ما نگذاشتند؟ چرا یک فشنگ به ما ندادند تا مجبور نباشیم از طریق یک فیلم دیگر جعبه مهمات بگیریم. ما قرار نبود ماه در بلوچستان باشیم. پلان‌های درگیری را می‌شد به جای چابهار در شهرک دفاع‌مقدس گرفت اما این مساعدت نشد. حتی بنیاد فارابی اعلام‌کرد که از حمایت نکردن این فیلم پشیمان است. رحیمیان: فیلم درباره ت ثیر ایدیولوژی روی عشق است و حتی اگر بگوییم فیلم سفارشی بوده که نبوده، تماشاگر در دقیقه اول این چیزها را فراموش می‌کند. البته باید پذیرفت که چهره تندروهای مذهبی مثلا در فیلم "به وقت شام" خیلی کاریکاتوری و غیرقابل باوراست اما در شبی که ماه کامل شد خیلی واقعی‌تر به‌نظر می‌آیند. رحیمیان: من خیلی راجع به عبدالمالک مطالعه کردم و در گام اول فهمیدم که اسمش از چهره‌اش بسیار مشهور‌تر است. خیلی‌ها وقتی عکس او را می‌دیدند می‌گفتند این بوده آن جانی خونریز؟ من هم تلاش کردم که همین زاویه را حفظ کنم. من باید یک آدم معمولی را از کار در می‌آوردم. میری: متولد اسفند هستم و از سال بازیگری در تیاتر را از زاهدان شروع کردم. سال نخستین بار در "مختارنامه" جلوی دوربین رفتم و نقش یکی از شیعیان متعصب را بازی کردم که سانسور شد. البته سال بعدش هم نقش دیگری را در مختار بازی کردم. در سال با حمایت‌های آرین ریسباف یک نقش کوتاه صحنه‌ای در جشنواره کارنامه بازی کردم که جایزه گرفت. تمرکزم روی تیاتر بود اما سریال هم بازی کردم. "آیینه‌های رو‌به‌رو" ساخته خانم نگار آذربایجانی نخستین بازی من در فیلم سینمایی بود. در فیلم "امروز" آقای میرکریمی هم بازی کردم اما فیلم به نمایش درنیامده. "وقت بودن" ساخته جلیل سامان را بسیار بیشتر از سایر تجربه‌هایم دوست دارم. میری: من یک اجرا داشتم در تیاتر "آبی مایل به‌صورتی" به کارگردانی ساناز بیان که در‌آن نقش یک پیرمرد کرمانی را بازی کردم. ماجرا مربوط به بهمن پارسال است و خانم آبیار آنجا من را دیدند. کمی بعدتر دوستی به من زنگ زد و گفت برای مشاوره لهجه در یک فیلم سینمایی که کارگردانش خانم آبیار است آماده باش. بحث اصلی من این بود که سیستان و بلوچستان در فیلم بد دیده نشود و اگر اینطور باشد من نیستم اما خانم آبیار به من اطمینان دادند که فیلم در حمایت از قوم بلوچ است. البته به غیراز مشاور لهجه، نقش "دایی نورالدین" را هم به من پیشنهاد دادند و خلاصه قرار‌داد بستم. در فیلم سرخپوست هم مشاور لهجه بودم و ایمان امیدواری که گریمور هر دو کار بود خیلی زحمت کشید برای گریم دایی که پیرمردی با سن بالا بود. من مدت زیادی روی لهجه و متن کار کردم. مثلا بعضی جملات حساسیت‌برانگیز بود در آن منطقه که تغییر کردند و بعد هم متون را با لهجه ضبط کردم و برای بازیگران فرستادم. نخستین متن به‌دست هومن سیدی رسید که قرار بود به جای هوتن شکیبا، نقش عبدالحمید را بازی کند اما بعدتر انصراف داد. پس از آن با هوتن شکیبا و خانم صدرعرفایی تمرینات را شروع کردیم. برای نقش عبدالمالک دو گزینه داشتیم که نمی‌توانستند لهجه را درست دربیاورند. خانم آبیار هم تاکید کرده‌بودند که من لهجه بازیگر را ت یید کنم و به همین دلیل فراخوان دادیم و بازیگران زیادی آمدند تا بالاخره آرمین به‌عنوان اولویت دوم من در یک گروه چهارنفره انتخاب شد. در نهایت اما خانم آبیار گفتند که آرمین به‌خاطر چشم‌هایش این نقش را ایفا کند. میری: لهجه‌ای که در فیلم استفاده شده بلوچی سرحدی است. دایی نورالدین و غمناز چون قدیمی هستند با لهجه غلیظ‌تر صحبت می‌کنند. عبدالحمید و عبدالمالک چون جوان‌تر بودند لهجه‌هایشان فرق می‌کرد. عبدالمالک چون درس دینی خوانده‌بود و فنون سخنوری را بلد بود لهجه کمتری داشت و در مستندهایی که از او هست هم او لهجه چندانی ندارد. حتی در تصاویر مستندی که عبدالمالک بلوچی صحبت می‌کند لهجه بلوچی سراوانی دارد چون همه فهم‌تر است و کلمات فارسی بیشتری دارد. واقعا کار سختی بود که با این‌همه گریم و در آن فضا، لهجه و حس را هم دقیق دربیاوریم و به همین دلیل معتقدم نقش‌ها در شبی که ماه کامل شد نقش‌های سختی بودند. جز اینها اما ت کید می‌کنم که اگر نقش عبدالمالک چه به لحاظ لهجه و چه حس درست از آب در نمی‌آمد فیلم از بین می‌رفت. میری: ما نخستین بار اسم عبدالمالک ریگی را در حادثه تاسوکی شنیدیم. من خودم در حادثه تاسوکی تعدادی از رفقایم را از دست دادم. فیلم تاسوکی با جزییات پخش شده‌بود و البته الان این فیلم کامل در اینترنت نیست. من سال‌های تا که اوج بحران عبدالمالک بود در زاهدان بودم. حتی عبدالمالک در زاهدان می‌آمد و می‌چرخید و در شهر فیلم می‌گرفت که بگوید قدرت دارد و ما از نزدیک شاهد این ماجراها بودیم. شخصی به نام آقای اصفهانی هم که در فیلم با ما همکاری داشتند اطلاعات خوبی در اختیار ما می‌گذاشتند اما به هر حال فیلم دراماتیزه شده‌است و می‌خواهد بگوید نباید کارهای عبدالمالک را به پای بلوچ‌ها و طایفه ریگی بنویسیم. البته یک نکته مهم این است که نام او را نمی‌شود از تاریخ سیستان و بلوچستان حذف کرد چون در این استان اشرار زیادی بوده‌اند اما همه‌شان به‌اصطلاح با حکومت درگیر بودند اما عبدالمالک به مردم عادی هم رحم نکرد، بچه کشت و پیرمرد کشت، از طایفه خودش و از بلوچ‌ها خیلی‌ها را کشت و واقعا مردم از او می‌ترسیدند. میری: امنیت سیستان و بلوچستان واقعا برقرار است و اثبات این مدعا همین که یک گروه حدود نفره فیلمسازی ماه با خیال راحت در چابهار و زاهدان و کلات سرباز کار کردند. نزدیک‌ترین لوکیشین ما از چابهار دقیقه فاصله داشت و مثلا برای پلان کپرها ساعت رفتیم و ساعت برگشتیم. اینها نشان می‌دهد که این منطقه با تمام گرفتاری‌ها امن است. جالب‌تر اینکه همه می‌دانستند موضوع فیلم درباره عبدالمالک و خانواده‌اش است. حتی چند نفری از طایفه ریگی هم سرصحنه فیلمبرداری شدند و دغدغه آنها هم همین بود که چهره درستی از بلوچ و طایفه ریگی نمایش داده‌شود. ریگی‌ها معتقد بودند که فیلم صادقانه است و مثلا نیامده در تیتراژش بنویسد تقدیم به مردم بلوچ و غیره. پلان قربانی‌کردن بزغاله در فیلم واقعا برای عوامل در منطقه پیرسهراب اتفاق افتاد. اهالی می‌خواستند تنها سرمایه‌های زندگی‌شان که همین بزغاله‌ها بودند را برای ما بکشند و کباب کنند که به اصرار ما و خانم آبیار منصرف شدند. این واقعیت بلوچ‌ها است، آنها سرشارند از صفا و مهربانی. خانم عرفایی برای اینکه مراسم آنها را ببیند و با آداب و رسوم بلوچ‌ها آشنا شود به عروسی‌هایشان می‌رفت و با آن مردم نشست و برخاست می‌کرد. هنگام مراسم عروسی در کپرها زن‌های بلوچ می‌خوانند و بچه‌ها می‌رقصند و در فیلم این نکات تصویر شده‌است. قبل از شروع پروژه، خانم آبیار چندین‌بار به بلوچستان سفر کرده‌بودند تا تحقیقاتشان تکمیل شود و در این سفرها خیلی‌ها به ایشان گفته‌بودند که کاش یک نفر فیلمی بسازد که سبب شود همه، ما را به شکل عبدالمالک نبینند. الان هم خیلی مشتاقیم تا فیلم هر چه زودتر در این استان اکران شود. میری: مبلغ دقیق را نمی‌دانم و احتمالا آقای قاسمی هم دلخور می‌شوند که درباره این موضوع حرف بزنیم اما تا جایی که ما می‌دانیم حدود و نیم میلیارد تومان برای فیلم هزینه شده‌است. البته سفر به بنگلادش هزینه‌ها را بالا برد. یک‌بار نرگس آبیار با چند نفر دیگر در اسفند به پاکستان رفتند و یکسری تصویر گرفتند اما بعد پاکستان به گروه ما ویزا نداد و به ناچار رفتیم بنگلادش، البته تصاویر در محله پاکستانی‌های بنگلادش گرفته شده‌است. رحیمیان: ژوکر. من عاشق ژوکرم. میری: در ایرانی‌ها شعبان استخوانی سریال هزاردستان و عمروعاص سریال امام علی. در خارجی‌ها هم ژوکر. شهروند