آب آوردن مغز یا به عبارت دیگر زیاد شدن مایع مغزی نخاعی در قسمت‌های مختلف مغز به شکل غیر طبیعی یکی از بیماری‌های خطرناک در مغز است به طوری که به تشخیص و درمان فوری نیاز دارد. هیدروسفالی یک واژه یونانی به معنای آب در سر است که نشان دهنده تجمع مایع مغزی - نخاعی در داخل جمجه است. هیدروسفالی یک بیماری ناشی از افزایش حجم مایع مغزی نخاعی ( CSF ) است که معمولا به علت انسداد جریان مایع مغزی - نخاعی در بطن ها یا در فضای ساب آراکنویید ایجاد می شود که ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشد. از جمله نشانه‌ها در نوزادان عبارتند از: افزایش سریع حجم سرثابت شدن چشم‌ها به سمت پایینایجاد نقاطی نرم در سطح جمجمهتشنج، استفراغ، نق نق زیادخواب بیش از حدمیل کم به غذاحجم و قدرت کم ماهیچهاز جمله نشانه‌ها در کودکان عبارتند از: تغییر در ساختار صورتتغییر خلق و خولوچ شدن چشم‌هاسردردتاخیر در رشداسپاسم عضلاتعدم کنترل ادرار، عدم کنترل تعادلبزرگی غیر طبیعی سراز جمله نشانه‌ها در بزرگسالان عبارتند از: سردردهای مزمناختلالات روانی، کاهش حافظهعدم کنترل ادرار و مدفوعتغییر در شیوه راه رفتندر میان بزرگسالان ساله و بالاتر، علایم و نشانه های هیدروسفالی شایع تر عبارتند از: از دست دادن کنترل مثانه یا میل مکرر به ادرار کردناز دست دادن حافظهاز دست دادن مداوم مهارتهای تفکر یا استدلال دیگرسختی در راه رفتنهماهنگی یا تعادل ضعیفهیدروسفالی یا آب آوردن مغز هیدروسفالی به تجمع مایع درون حفره‌های عمیق مغز (بطن مغز) گفته می‌شود. مایع اضافی باعث افزایش سایز بطن مغز شدند و به مغز فشار وارد می‌کند. مایع مغزی نخاعی از بطن‌های مغز عبور می‌کند و مغز و نخاع را شستشو می‌دهد. اما فشار بسیار زیاد مایع مغزی نخاعی که به هیدروسفالی مرتبط است می‌تواند باعث آسیب دیدگی بافت‌های مغز و اختلالات متعددی در عملکرد آن شود. احتمال بروز هیدروسفالی در هر سنی وجود دارد، اما معمولا شیوع آن در میان نوزادان و افرادی که سال به بالا سن دارند، بیشتر است. درمان جراحی هیدروسفالی می‌تواند به حفظ سطح طبیعی مایع مغزی نخاعی کمک کند. برای کنترل علایم بیماری یا رفع مشکلات ناشی از هیدروسفالی به روش های درمانی متعددی نیاز است. بیماری هیدروسفالی در بزرگسالان بیشتر در نتیجه انسداد مسیر گردش مایع مغزی نخاعی ایجاد می‌شود. از جمله عواملی که ریسک هیدروسفالی در بزرگسالان را افزایش می‌دهند شامل عفونت در مغز مانند مننژیت، صدمه به سر، خونریزی از رگ‌های مغزی و جراحی‌های مغزی می باشد. مایع مغزی نخاعی نقش بسیار مهمی را در عملکرد مغز ایفا می‌کند، وظایف این مایع عبارتند از: باعث می شود که مغز درون جمجمه شناور باشد و وزن آن بیشتر از مایع اطراف آن باشد. به عنوان بالشتک عمل می‌کند از آسیب دیدگی مغز در برابر ضربه جلوگیری می‌کند. مواد زاید ناشی از متابولیسم مغز را دفع می‌کند. برای حفظ فشار درون مغز به طور مداوم بین مغز و نخاع در حال حرکت است و تغییرات ایجاد شده در سطح فشار خون مغز را جبران می‌کند. از بیماری هیدروسفالی نمی‌توان پیشگیری کرد، اما شما با انجام اقدامات زیر می‌توانید خطر ابتلای کودکان و خود به این بیماری را کمتر کنید: مراقبت‌های دوران بارداری را حتما به بهترین نحو انجام دهید. دریافت بموقع واکسن‌ها می‌تواند به جلوگیری از بیماری و عفونت‌هایی که سبب بروز هیدروسفالی می‌شوند، کمک نماید. با انجام آزمایش‌های غربالگری به طور منظم می‌توانید اطمینان حاصل کنید که بیماری‌ها و امراضی را که خطر ابتلا به هیدروسفالی را افزایش می‌دهند، در اسرع وقت درمان خواهید کرد. با استفاده از تجهیزات ایمنی از قبیل کلاه ایمنی برای موتورسواری و کمربند ایمنی خودرو می‌توانید خطر مصدومیت از ناحیه سر در تصادفات را کاهش دهید. اگر به این که خودتان یا فرزندتان دچار هیدروسفالی است شک دارید، پزشکتان یک آزمایش بدنی برای شناسایی نشانه‌ها و علایم انجام خواهد داد. برای کودکان، پزشکان چشم‌ها که حالت گود رفته دارد، رفلکس‌های آرام، فونتانل برجسته و دور سری که بزرگ‌تر از اندازه طبیعی باشد را چک می‌کنند. همچنین ممکن است پزشک برای بررسی دقیق‌تر مغز شما از امواج فراصوت استفاده کند. این تست‌ها از امواجی با فرکانس بالا برای ایجاد تصویری از مغز استفاده می‌کنند. اسکن‌های تصویربرداری تشدیدی مغناطیسی ( MRI ) می‌توانند برای شناسایی نشانه‌های CSF اضافی استفاده شود. در MRI از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای تشکیل تصویری مقطعی از مغز استفاده می‌شود. اسکن‌های محاسبه‌شده‌ی پرتونگاری مقطعی ( CT ) نیز می‌توانند برای تشخیص هیدروسفالی در کودکان و بزرگسال استفاده شوند. سی‌تی اسکن از چندین امواج ایکس متفاوت برای تشکیل تصویر مقطعی از مغز استفاده می‌کند. این اسکن‌ها می‌تواند بزرگی بطن‌های مغزی که در نتیجه مقدار زیاد CSF اتفاق می‌افتد را نشان‌دهد. تجمع مایع در مغز با عمل جراحی درمان می شود. در هیدروسفالی مادرزادی و اکتسابی، نیاز است که برای کاهش فشار بر روی مغز، درمان سریع انجام شود. اگر این بیماری درمان نشود فشار بر روی مغز زیاد شده و باعث آسیب مغزی می شود. این بیماری با دو عمل جراحی زیر قابل درمان است: - عمل جراحی شنت - ونتریکولوستومیعمل شانت عبارت است از انتقال مایع مغزی نخاعی از بطن به خارج از جمجمه. دستگاه شانت از سه قسمت تشکیل شده است. یک لوله باریک و کوتاه که لوله ابتدایی است و درون بطن مغز قرار می‌گیرد. دوم لوله انتهایی که بلند تر است و در فضای صفاق یا دهلیز قرار داده می‌شود. قسمت سوم که قسمت حساس شانت است مخزن نام دارد که بین این دو قسمت قرار می‌گیرد. در این قسمت دریچه‌ای تعبیه شده که جریان مایع مغزی نخاعی را تعیین می‌کند. این دریچه‌ها ممکن است ثابت باشند و در فشار پایین، متوسط یا بالا اجازه تخلیه مایع مغزی نخاعی را بدهند و یا اینکه فشار آنها قابل تنظیم از بیرون باشد. در این عمل مایع مغزی نخاعی از بطن به فضای شکم (صفاق) منتقل شده و توسط صفاق جذب شده و وارد جریان خون میشود. در این عمل لوله ابتدایی در بطن مغز قرار دارد اما لوله انتهایی شانت درون یکی از سیاهرگهای گردن کار گذاشته‌می شود و بدین ترتیب مایع مغزی نخاعی به سمت دهلیز راست قلب هدایت شده و وارد جریان خون می شود. در این نوع شانت گذاری لوله ابتدایی در کمر وارد فضای مایع مغزی نخاعی شده و لوله انتهایی در فضای شکم قرارداده می‌شود. از عملی به نام ونتریکولوستومی ( Ventriculostomy ) می‌توان به جای گذاشتن شنت به منظور ایجاد ارتباط بین یک بطن مغز برای زهکشی مایع مغزی نخاعی استفاده کرد. این عمل شامل ایجاد یک سوراخ در انتهای یک بطن یا در بین دو بطن مغز می‌باشد تا مایع مغزی نخاعی از طریق آن از مغز تخلیه شود. سایر عمل‌هایی که به عنوان جایگزینی برای عمل شنت‌گذاری انجام می‌شود، عبارتند از: جراحی پلکسکتومی مشیمیه یا انعقاد شبکه مشیمیهباز کردن یک مجرای تنگ برای عبور مایعسوراخ کردن ( Fenestration ) انتهای بطن سوم به روش اندوسکوپیدرمان NPH هیدروسفالی NPH ، که معمولا در افراد مسن ایجاد می شود، گاهی اوقات با شنت درمان می شود. هر چند همه افراد مبتلا نیاز به جراحی ندارند. آزمون تخلیه کمری یا آزمون انفوزیون کمری، یا هر دو، می توانند تعیین کنند که آیا بیمار به عمل جراحی نیاز دارد یا خیر. هر دو روش جراحی می تواند به عوارض منجر شود سیستم های شنت می توانند باعث توقف تخلیه مایع مغزی نخاعی و یا ضعف در تنظیم زهکشی به دلیل خرابی های مکانیکی، انسداد یا عفونت شوند. عوارض Ventriculostomy شامل خونریزی و عفونت است. هر گونه شکست نیاز به توجه سریع، تجدید نظر جراحی و یا سایر مداخلات دارد نشانه ها و علایم مشکلات، عبارتند از: تبتحریک پذیریخواب آلودگیتهوع یا استفراغسردردمشکلات دیدقرمزی، درد یا حساسیت پوست در طول مسیر لوله شانتدرد شکمی زمانی که شیر شانت در شکم استعود هر یک از علایم اولیه هیدروسفالیمنبع: بیتوته