حتما برایتان پیش آمده که آرزو کرده باشید در حین دیدن یک رویا، بتوانید متوجه شوید که دارید رویا می‌بینید. بعضی‌هایمان هم از این مرحله فراتر می‌رویم و دوست داریم در این هنگام قدرت تغییر رویا را داشته باشیم یا بتوانیم در این هنگام در صورت دلخواه نبودن رویا، از خواب برخیزیم. جالب است بدانید که ماشین‌ها، اسباب‌ها و حتی باشگاه‌های خاصی هستند که این کار را به شما می‌آموزند. به علاوه، افراد معدودی که در "رویای آگاهانه" چیره‌دستند، می‌توانند به پژوهشگران خواب برای رخنه در دنیای رویاها، کمک کنند کاری که تا همین دو سه دهه پیش ناممکن به نظر می‌رسید. در رویاهای عادی پس از بیدار شدن است که پی می‌بریم خواب می‌دیده‌ایم. حتی ممکن است رویای خود را مرور کنیم و از اینکه توانسته‌ایم دست‌خوش چنین رویاهای خنده‌آور یا ترسناکی شویم جا بخوریم و به خود بگوییم: "چرا نفهمیدم که آن ببر خیالی بیش نبود؟ چطور توانستم بازوی او را از جا بکنم بی‌آنکه بفهمم این کار به این آسانی شدنی نیست؟ باید می‌دانستم که نمی‌توانم پرواز کنم. باید می‌فهمیدم که خواب می‌دیده‌ام. "در واقع، این‌جور فریب خوردن، قاعده رویاست. توجه کردن به اینکه نباید فریب خورده باشیم گام اول به‌سوی رویای آگاهانه است. گام بعدی این است که بتوان در حین خواب دیدن پرسید که "آیا ممکن است در حال خواب دیدن باشم؟ " (هرچند شاید نتیجه بگیرید که ممکن نیست چنین باشد) و سرانجام بیداری حقیقی در رویا به این معناست که در حین خواب بدانیم که خواب می‌بینیم. اینجاست که طلسم شکسته می‌شود. در حین رویایتان بیدارید و می‌توانید آن را در اختیار خود بگیرید. فردریک‌وان‌ایدن، روانپزشک هلندی، در سال اصطلاح "رویای آگاهانه" را که اصطلاح خیلی خوبی نیست، زیرا خیلی بیش از رویای زنده یا واضح معنی می‌دهد، وضع کرد. او توضیح داد که در این نوع رویا به‌هم‌پیوستگی دوباره کارکردهای روانی چنان کامل است که فرد به خواب رفته به حالت آگاهی کامل می‌رسد و می‌تواند توجه خود را معطوف به جهت معینی بکند و به کارهای مختلف ارادی دست بزند. در عین حال، می‌توانیم با اطمینان بگوییم که خواب آشفته نمی‌شود و عمیق و آرامش‌بخش است. پژوهشگران در یک قرن اخیر درباره این نکته آخر اختلاف زیادی داشته‌اند. تنها معدودی از پژوهشگران روان رویای آگاهانه را بررسی کرده‌اند و افراد زیادی این کار را با امور ماورای‌طبیعی و مشاهده‌ناپذیر مربوط می‌دانستند و دانشمندان سنت‌گرا نیز که راجع به خواب تحقیق می‌کردند به این کار چندان علاقه‌مند نبودند. آن‌ها چنین استدلال می‌کردند که رویاهای آگاهانه به هیچ وجه نمی‌توانند رویای واقعی باشند و وجود عنصر آگاهی در ضمن رویا تناقض‌آمیز است. بر طبق نظریه آنان، رویای آگاهانه باید در لحظه‌های کوتاه بیداری یا در مرحله گذار از بیداری به خواب اتفاق بیفتند اما نه در نوعی از خواب عمیق که در آن معمولا حرکات سریع چشم و رویاهای عادی رخ می‌دهند. به سخن دیگر، رویاهای آگاهانه به عقیده آنان درواقع اصلا رویا نیستند. حال چگونه افرادی که رویای آگاهانه می‌بینند، می‌توانند این پژوهشگران را قانع کنند که این طور نیست؟ آخر آدم وقتی در خواب عمیق باشد و خواب ببیند که نمی‌تواند فریاد کند که "های! به من گوش بدهید. من همین الان دارم خواب می‌بینم". در خواب عضلات بدن فلج می‌شوند. حتی نمی‌توانید انگشت خود را تکان دهید. راه زمانی باز شد که پژوهشگر خواب، کایت هی - یرن، از دانشگاه هال، پی برد که البته همه عضلات ما در حین خواب فلج نمی‌شوند. در خواب رم REM یا Rapid Eye Movement (خواب در ضمن حرکات سریع چشم) ، چشم‌ها حرکت می‌کنند. از این رو شاید خواب‌بیننده آگاه بتواند با حرکات چشم علامت بدهد. یک پزشک