اندیشمندان جهان، با درنگ در این معمای هستی و ابهام و رمز آلودگی آن، هرکس به شیوه‌ای، پندارهای خویش را بازگفته است. در نوشتارهای خود، پرسش‌هایی ژرف و شگرفی در انداخته اند. جناب خیام در میان متفکرانی که تا امروز بشر تجربه کرده است، حسابی ویژه دارد. انگار رازآلودگی خیام و جهانش، باعث شده است آنهایی که اهل لذت بردن از پیچیدگی ها و ژرف نگری فلسفی و حکمت گونه نیستند، به همان برداشت های سطحی از خیام بسنده کنند. اما باید به تماشای این قله بلند و زیبا و سترگ و دلنشین خیام و تفکر خیامی رفت. حیف است که برای زیستن با معنا از کنار خیام آسوده بگذریم. خیام پرسشگر در توصیف این جهان اندیشناک، تصویری زیبا و فلسفی از زیستن ارایه می نماید و چنین اشاره می کند که: اجزای پیاله ای که در هم پیوستبشکستن او روا نمی دارد مستچندین سر و پای نازنین و سر و دستاز مهر که پیوست و به کین که شکست؟ اما باید بگویم ژرفای اندیشه‌ی خیام را از عمق همین درنگ‌ها، پرسش‌ها و تردیدهای بنیادین می‌توان دریافت و شخصیت او را از لابه‌لای همین سوالات جسارت‌آمیز می‌توان بازشناخت. در روان شناسی مثبت نگرمارتین سلیگمن هیجانهای مثبت و منفی انسان در سه مسیر حال، آینده وگذشته ترسیم می شود که تعیین کننده زندگی یک فرد در مواجهه با مسایل اوست: هیجانهای مربوط به زمان آینده: شامل خوشبینی، امیدواری، ایمان، و باور و اعتماد است. هیجانات مثبت مربوط به زمان حال: هم شامل شادی، شور، آرامش، اشتیاق، هیجان، لذت و مهمتر از همه جاری بودن یا غرق شدن هیجانهایی که مردم خود در زندگی روزمره‌شان با آن ها زندگی، میباشد. هیجانهای مثبت در مورد زمان گذشته: نیز شامل مواردی نظیر رضایت، خشنودی، خرسندی، افتخار و آرامش میشود. (سلیگمن، ) خیام نیز برای گذشته و حال و آینده آدمی حرف دارد. به جرات میتوانم ادعا کنم که حرف های خیام، دارای یک شفافیت، دقت و صراحت مثال زدنی در توصیف واقعیت نگری آمیخته به روان شناسی مثبت با چشمان باز است که در آن هم به رنج ها فرصت داده میشود و هم به امیدها. او با تعریفی هندسه گونه و بر مبنای عوالم ریاضیات و حکمت، چنین زیبا به توصیف رفتار آدمی در ابعاد زمان می پردازد: روزی که گذشته ست ازو یاد مکنفردا که نیامده ست فریاد مکنبرنامده و گذشته بنیاد مکنخوشباش کنون و عمر بر باد مکنممکن است ما گذشته خوبی نداشته باشیم، آینده هم معلوم نیست و در واقع آینده ای هم نداریم. ولی آیا می توان گفت که ما اکنون نداریم؟ کار گذشته و آینده تمام است، ما اکنونمان هستیم. اکنون مانا و ازلی است. خیام هیچ گاه بی مسیولیتی را ترویج نمیدهد بلکه می خواهد در اکنون باشیم و بودنی اگزیستانسیال با همه مسیولیت هایش. تلاقی زیبایی بین نگاه خیام و نگاه روان شناسانی همچون سلیگمن، کابات زین، یالوم، فردریکسون، سکیزینت میهالی، درایدن و. میتوان یافت. خیام می گوید: ما باید " آن جاودانه" خود را دریابیم. عالم انسان است و این انسان است که عالم است. عالم را داشتن یعنی آگاهی داشتن. عالم تو، همانی است که از آن میدانی و نسبت به آن آگاهی و شناخت و احساس حضور و شیفتگی دارید. حکیم خیام، شخصیتی با وجوه گوناگون بوده است، وجوهی که در هر کدام از آنها در اوج قرار داشته" خیام ریاضی دان، خیام ستاره شناس و خیام شاعر، خیام فیسلوف، خیام روان شناس و حکیمی که هر کسی در مواجهه با او تنها به گمان خود از وی شناخت پیدا می کند. او به درکی از خود و تنهایی و انسانیت رسیده است که ماحصل یک شناخت عمیق، سترگ و بی بدیل و خاص است که این ردا، شایسته عالیجناب خیام و نه کسی دیگراست. او جانانه از زیستن و بودن با خودش و"خود بودن" دفاع میکند. البته"خود خیامی"، چقدر میتواند زیبا و خواستنی باشد: گر من ز می مغانه مستم، هستم گر کافر و گبر و بت پرستم، هستمهر طایفه به من گمانی دارد من زان خودم، چنانکه هستم، هستماو ظهور زمان را در اکنون می بیند و جاودانگی را در اکنون می یابد و عالم را در اکنون می گنجاند. خیام از شجاعت و جرات اندیشه برخوردار است و کسی که جرات فهمیدن و شناخت از دشواری وظیفه انسانی دارد از طوفان حوادث و رخدادهای زندگی نمی هراسد. خیام با این جرات ورزی خود را در مقام یک آزاد اندیش واقعیت گرا معرفی میکند. او خود را ساختارشکن می‌داند و هزینه ساختار شکنی اش را هم میدهد. خیام بیشترین حرفش درباره معنای زندگی است، درباره هدف و عاملیت داشتن و امیدواری در زندگی و عمل گرایی که توام با ذهن آگاهی است. درک ماهیت زندگی از کارهای فلسفه است و فلسفه بیش از آنکه با هر علمی در ارتباط باشد با شعر و ادبیات در ارتباط است. خیام کسی است که درباب معنای زندگی، بسیار ژرف اندیشیده است و ما مانند خیام نداریم. خیام یکی است. خیام به تمام معنا یک انسان معنوی و یک اندیشمند است. تفکر خیامی تفکری بی نظیر و سرشار از معناست.