"گل‌داوودی و شمشیر" نام کتابی است که روث‌بندیکت، انسان‌شناس آمریکایی آن را به رشته تحریر در آورده است. بندیکت در‌این کتاب ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد فرهنگ ژاپنی را در‌مقایسه با فرهنگ غرب تبیین‌کرده‌است. وی الگوی حاکم بر فرهنگ غرب را فرهنگ گناه و الگوی حاکم بر فرهنگ ژاپن را الگوی شرمساری معرفی‌می‌کند. معنای این اصطلاحات چیست؟ الگوی شرمساری چه تاثیراتی بر وجدان کاری و توسعه‌ی صنعتی و تکنولوژیک ژاپنی‌ها داشته‌است؟ تکنولوژی ژاپنی‌ها چه جایگاهی در جهان امروز دارد؟ برای پاسخ به این سوالات و برای آشنایی بیشتر با فرهنگ و صنعت منحصر‌به‌فرد کشور آفتاب تابان با ما همراه باشید. در زمان جنگ‌جهانی دوم، یکی از مسایل آمریکایی‌ها این بود که نمی‌دانستند چگونه باید با مردم و امپراطوری ژاپن برخورد‌کنند تا به دردسر کمتری دچار‌شوند. پس به سراغ معروفترین مردم‌شناس آمریکایی یعنی روث‌بندیکت، که بخاطر نظریه الگوهای فرهنگی - که بر اساس آن الگوهای یک فرهنگ، سازنده‌ی شخصیت افراد متعلق به آن فرهنگ است - رفتند. البته این ماموریت یکباره نبود بلکه بعد از شدت گرفتن جنگ‌جهانی دولت آمریکا از بندیکت خواسته‌بود در‌رابطه با خصایص روحی مردمان طرف جنگ تحقیق‌کند. ثمره‌ی نهایی این تحقیق در‌ارتباط با ژاپن همین کتاب گل‌داوودی و شمشیر بود. همانطور که گفتیم بندیکت در کتاب خود الگوی فرهنگی حاکم در فرهنگ ژاپنی را الگوی شرمساری و الگوی فرهنگی غرب را الگوی گناه معرفی کرده‌است. اما این اصطلاحات به‌چه معناست؟ از نظر بندیکت در غرب بخاطر ریشه‌دار بودن آموزه‌های دینی، مفهوم وجدان عامل بازدارنده‌ای محسوب شده که در صورت زیر‌پا گذاشتن آن، احساس گناه در‌برابر خالق به فرد دست‌می‌دهد این در حالیست که در ژاپن بخاطر مبهم بودن جهان‌بینی دینی و اخلاقی، مفاهیم وجدان و گناه چندان مانوس نبوده و به‌جای آن دیده‌نشدن توسط مردم، و متعاقبا شرمسار نشدن در نزد آنهاست که عامل بازدارنده محسوب می‌شود. لذا از دید بندیکت در ژاپن عمل ناروا نه الزاما در معنای عمل غیر‌اخلاقی، بلکه بیشتر به معنی عمل خارج از عرف که موجب نکوهش عامه - نه وجدان یا خدا - می‌گردد، تفسیر‌می‌شود. به بیان دیگر در فرهنگ گناه عامل بازدارنده درونی و در فرهنگ شرمساری عامل بازدارنده بیرونی است. در فصل پنجم این کتاب به نقش مفهوم ا ن ( on ) به معنای دین صحبت‌شده‌است. این مفهوم در رابطه با مراودات بین‌فردی ژاپنی‌ها و وظیفه‌ای‌است که برای ادای دین بر دوش افراد است. همچنین به این مسیله اشاره‌شده که معادل‌سازی ترجمه برای این مفهوم دشوار است و مفاهیمی مثل وظیفه، وفاداری، عطوفت و عشق همگی در حیطه‌ی معانی ا ن قرار‌می‌گیرند و در فصول بعدی کتاب به مفاهیمی عمیق در فرهنگ ژاپنی برمی‌خوریم که عنصر اجتماعی در تمامی آنها شدیدا چشمگیر است. به احتمال زیاد شما هم با حکایاتی از وجدان کاری ژاپنی‌ها مواجه شده‌اید از‌جمله اینکه عاشق کار هستند یا مردن در هنگام کار را بزرگترین افتخار برای خود می‌دانند یا اینکه چطور بعد از خاکستر شدن شهر‌هایشان در جنگ و زلزله و آتش‌سوزی در مدت کوتاهی آنها را آبادتر از قبل می‌سازند. با توجه به ملاحظات بالا می‌توان چنین برداشت‌کرد که تعهد به اجتماع مهمترین عنصر فرهنگ اهالی سرزمین آفتاب تابان است که با تکیه به آن توانسته‌اند به جایگاه امروزی خود (که در بخش آینده به آن اشاره خواهیم‌کرد)‌در میان کشور‌های صنعتی و توسعه‌یافته دست‌یابند. قدرت اقتصاد و صنعت کشور ژاپن بر‌ما پوشیده‌نیست. معمولا در همه‌ی اخبار مربوط به پیشرفت‌های تکنولوژیک، ژاپن حرفی برای گفتن دارد. پس در این بخش به ذکر صرفا چند نکته‌ی آماری اکتفا می‌کنیم. قدرت صنعت و تکنولوژی ژاپن بر هیچکس پوشیده‌نیست. اما این پیشرفت‌ها صرفا بر پایه‌ی توسعه‌ی علوم نبوده و نیستند بلکه مهمترین عامل پیشرفت این‌مردم عنصر فرهنگی تعهد اجتماعی می‌باشد. با توجه به اینکه ژاپن به لحاظ تاریخی و تمدنی به‌ما نزدیکتر از اروپا و کشور‌های غربیست به‌جرات می‌توان گفت الگو گرفتن - البته نه به‌معنای تقلید کورکورانه - از این کشور می‌تواند برای ما مفید واقع‌شود. به این معنا که با تقویت عنصر تعهد اجتماعی در نسل‌های جوان خواهیم‌توانست زمینه‌ساز پیشرفت‌های صنعتی و تکنولوژیک باشیم. علی‌الخصوص که فرهنگ غنی ایرانی - اسلامی در کشور ما از ظرفیت‌های گسترده‌ای برای ایجاد عوامل بازدارنده‌ی درونی و بیرونی برخوردار‌است. امید است که با بهره‌گیری از این ظرفیت‌های عظیم فرهنگی بتوانیم زمینه‌ساز پیشرفت کشور در همه‌ی زمینه‌ها باشیم.