شیمی‌درمانی (به انگلیسی: Chemotherapy ) یکی از روش‌های درمان سرطان است که با استفاده از یک یا چند داروی شیمی‌درمانی انجام می‌شود. شیمی درمانی معمولا با هدف درمان سرطان با استفاده از ترکیبی از دارو‌ها یا با هدف افزایش عمر بیمار، ممانعت از گسترش سرطان و رفع بعضی از علایم سرطان به عنوان یک درمان تسکینی انجام می‌شود. دارو‌های شیمی‌درمانی معمولا به صورت غیر اختصاصی تزریق شده و در تمام بدن پخش می‌شوند. این دارو‌ها ت ثیر سایتوتوکسیک دارند و وارد سلول‌ها شده و با مهار میتوز و تقسیم سلولی یا با ایجاد اختلال در ساختار و عملکرد دی‌ان‌ای و جلوگیری از ترمیم و بازسازی دی‌ان‌ای مانع از تکثیر سلول‌های سرطانی و رشد و گسترش آن‌ها می‌شوند. شیمی‌درمانی ممکن است همراه با سایر روش‌های درمان سرطان مانند پرتودرمانی، جراحی و گرماافزایی انجام گیرد. این نوع درمان همچنین ممکن است اثرات جانبی منفی بر سلول‌ها و بافت‌های سالم بدن مانند مغز استخوان، دستگاه گوارش و فولیکول مو داشته باشد و منجر به ریزش موها، نارسایی مغز استخوان، سرکوب سیستم ایمنی، مشکلات پوستی، مشکل در ناخن‌ها و التهاب مخاط شود. کاربرد دارو‌های شیمیایی به هند باستان برمی‌گردد. هندی‌ها سیستمی از دارو‌های شیمیایی که آیورودا نامیده می‌شد را طراحی کردند، که در آن بعضی از فلزات همراه با برخی از گیاهان برای معالجه طیف وسیعی از بیماری‌ها به کار برده می‌شد. بعد از آن‌ها و در زمانی نزدیکتر به زمان ما در قرن دهم میلادی می‌توان به پزشک ایرانی، محمدبن زکریای رازی اشاره کرد که استفاده از مواد شیمیایی از قبیل مس و زاج و جیوه و نمک ارسنیک و نمک آمونیم و طلا و گچ و خاک رس و صدف و قیر و الکل را به منظور معالجه بیماری‌ها متداول ساخت. ساخت اولین داروی شیمی درمانی سرطان به اوایل قرن بیستم برمی‌گردد ولی در اصل این دارو به این منظور ساخته نشد و قصد استفاده از آن به عنوان دارو نبود. این ماده گاز خردل بود که در جنگ جهانی اول به عنوان سلاح جنگی به کار برده شد و در فاصله جنگ جهانی اول و دوم و در جنگ جهانی دوم نیز بر روی آن مطالعاتی صورت گرفت. در طول جنگ جهانی دوم مشاهده شد که تعدادی از افراد که به صورت اتفاقی این گاز را تنفس کرده‌اند، سال به تعدادی از افراد که به نوع پیشرفته لیمفوما (سرطانی که به گلبول‌های سفید خون مرتبط است) مبتلا بودند دارو به سیاهرگ آن‌ها تزریق شد. بهبود آن‌ها موقتی، ولی قابل ملاحظه بود. این تجربه به تحقیقات گسترده درباره مواد مشابهی که بتوانند بر روی سلول‌های سرطانی چنین اثری بگذارند انجامید. صنایع چند میلیارد دلاری داروسازی ساخته شد و انقلابی هدفمند در زمینه داروسازی به وقوع پیوست ولی محدودیت‌هایی در زمینه دارو‌های شیمیایی وجود داشت که هنوز نیز وجود دارد. اولین نوع مدرن ماده شیمی درمانی ارسفنامین بود که به پاول ارلیخ برمی‌گردد. همچنین ترکیبات آرسنیکی بود که در سال کشف شد و برای معالجه سیفلیس به کار برده شد. بعد از آن سولفانامید‌ها توسط دومگ و پنیسیلین توسط الکساندر فلمینگ کشف شد. به عنوان بخشی از فرآیند‌های طبیعی بدن، سلول‌ها به صورت مداوم از راه تقسیم شدن، جایگزین می‌شوند. زمانی که سرطان ایجاد می‌شود، سلول‌ها به صورت کنترل‌نشدنی و با سرعت غیرطبیعی تکثیر می‌شوند. سلول‌های بیشتر و بیشتری تولید می‌شود و این سلول‌ها فضای بسیار زیادی را اشغال می‌کنند که در حقیقت در اختیار سلول‌های سالم و مفید بوده است. دارو‌های شیمی درمانی در توانایی تقسیم شدن سلول سرطانی مداخله می‌کنند. در این راستا ممکن است فقط از یک دارو یا ترکیبی از چند دارو استفاده شود. این دارو‌ها ممکن است به صورت مستقیم وارد جریان خون بشوند و به سلول‌های سرطانی سرتاسر بدن حمله کنند یا به صورت اختصاصی فقط قسمت‌های سرطانی را هدف قرار دهند. شیمی درمانی یک دارو درمانی است که از مواد شیمیایی قوی برای از بین بردن رشد سریع سلول‌ها در بدن استفاده می‌شود. شیمی درمانی اغلب در درمان سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرد، زیرا سلول‌های سرطانی خیلی سریع‌تر از اکثر سلول‌های بدن رشد می‌کنند و تکثیر می‌شوند. دارو‌های شیمی درمانی بسیاری در دسترس هستند که به تنهایی یا ترکیبی برای معالجه طیف گسترده‌ای از سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگر چه این درمان روشی موثر برای بسیاری از انواع سرطان است، اما این روش درمانی نیز خطر و عوارض جانبی به همراه دارد. برخی از عوارض شیمی درمانی خفیف و قابل درمان هستند، در حالیکه برخی دیگر می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند. این درمان برای از بین بردن سلول‌های سرطانی در مبتلایان به سرطان استفاده می‌شود. دلایل مختلفی وجود دارد که می‌توان از شیمی درمانی برای درمان مبتلایان به سرطان استفاده کرد: شیمی درمانی می‌تواند به عنوان اصلی‌ترین یا تنها درمان سرطان استفاده شود. شیمی درمانی را می‌توان بعد از درمان‌های دیگر مانند جراحی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی که ممکن است در بدن باقی مانده باشند، استفاده کرد. از شیمی درمانی می‌توان برای کوچک کردن تومور استفاده کرد و همچنین شیمی درمانی می‌تواند در کنار سایر درمان‌ها از جمله جراحی، پرتو درمانی برای کمک به بهبود سرطان مورد استفاده قرار بگیرد. برای از بین بردن علایم و نشانه ها: شیمی درمانی به از بین بردن علایم و نشانه‌های سلول‌های سرطانی کمک بسزایی می‌کند. تقسیم سلولی را معیوب کنند یا از آن جلوگیری کنند. این کاری است که دارو‌هایی با سمیت سلولی انجام می‌دهند. منبع غذای سلول را هدف قرار دهند و اجازه ندهند هورمون‌ها و آنزیم‌های لازم به سلول سرطانی برسد. سلول‌های سرطانی را ترغیب به خودکشی کنند. در اصطلاح پزشکی به این امر خزان یاخته‌ای می‌گویند. جلوگیری از تشکیل و رشد مویرگ‌های تازه که وظیفه‌ی خون‌رسانی به غده‌ی سرطانی را به عهده دارند. البته تاثیرگذاری این روش در سال‌های اخیر مورد تردید قرار گرفته است. برخی پژوهش‌ها نشان داده است اگر به جای گرسنگی دادن به سلول سرطانی جلوی رسیدن خون به آن را بگیریم، ممکن است مقاومت آن را در مقابل درمان بالا برده و احتمال متاستاز را بیشتر کنیم. از طرف دیگر مطالعات بیشتر، دانشمندان را متقاعد کرده است که استفاده از همین روش‌ها ممکن است همچنان اثربخش باشد. دانشمندان اظهار کرده‌اند که اگر پروتیین‌هایی را هدف قرار بدهیم که توسط سرطان گسترش داده شده‌اند، می‌توانیم خطر مقاومت در برابر درمان یا احتمال متاستاز را کاهش دهیم. دارو‌های شیمی درمانی به چند روش مختلف عمل می‌کنند. آن‌ها می‌توانند: سلول‌های سرطانی و سلول‌های سالم را از بین می‌برند تنها با سلول‌های سرطانی مقابله می‌کنند تومور‌ها را از عروق خونی در حال رشد، که به رشد سریع آن‌ها کمک می‌کنند، محروم می‌سازند به ژن‌های سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند تا این سلول‌ها از بین بروند و نتوانند تومور‌های جدیدی ایجاد کنندپزشک بر اساس عوامل مختلفی از جمله نوع سرطان، مرحله سرطان، سلامتی کلی، درمان‌های قبلی سرطان و اهداف و ترجیحات بیمار این دارو‌ها را تعیین می‌کند. دارو‌های شیمی درمانی را می‌توان به روش‌های مختلفی از جمله موارد زیر دریافت نمود: شیمی درمانی غالبا به صورت تزریق داخل ورید انجام می‌شود. این دارو‌ها را می‌توان با قرار دادن یک لوله یا سوزن به داخل رگ در بازو یا توسط دستگاهی که از طریق رگ در قفسه سینه است، وارد بدن نمود. برخی از دارو‌های این روش درمانی را می‌توان به صورت قرص یا کپسول مصرف نمود. پماد‌ها یا ژل‌های حاوی دارو‌های شیمی‌درمانی را می‌توان برای درمان انواع خاصی از سرطان پوست بر روی پوست قرار داد. دارو‌های شیمی درمانی را می‌توان مستقیما در یک ناحیه از بدن استفاده نمود. به عنوان مثال می‌توان مستقیما آن‌ها را در ناحیه شکم (شیمی درمانی داخل صفاقی) ، حفره قفسه سینه (شیمی درمانی داخل پلور) یا سیستم عصبی مرکزی تجویز کرد. همچنین می‌توان دارو‌ها را از طریق مجرای ادرار به داخل مثانه وارد نمود. (شیمی درمانی داخل مثانه) شیمی درمانی را می‌توان مستقیما به سرطان یا بعد از جراحی در جایی که توده سرطانی قرار داشت، انجام داد. به عنوان مثال، ویفر‌های نازک دیسک شکل حاوی دارو‌های شیمی درمانی را می‌توان در حین جراحی در نزدیکی تومور قرار داد. ویفر‌ها با گذشت زمان منقبض شده و دارو‌های شیمی درمانی را آزاد می‌کنند. دارو‌های شیمی درمانی همچنین ممکن است به داخل ورید یا شریانی که مستقیما تومور را تغذیه می‌کند، تزریق شود. شیمی درمانی گاهی عوارض جانبی شدیدی دارد. اما پیشرفت‌های علمی اخیر بسیاری از آن‌ها را تا حدود زیادی قابل کنترل کرده است. با توجه به نوع و گستردگی درمان و برخی عوامل فردی دیگر، این عوارض جانبی ممکن است خفیف یا شدید باشند. بعضی افراد هم هیچ عوارض جانبی را تجربه نمی‌کنند. در ادامه مهم‌ترین و شایع‌ترین عوارض جانبی را شرح می‌دهیم. حالت تهوع و استفراغ برای از آن‌ها این مشکلات ممکن است تا چند ماه یا چند سال پس از پایان درمان هم ادامه پیدا کند. بیماران ممکن است در زمینه استدلال، تشخیص و انجام چند کار به صورت هم‌زمان هم دچار مشکلاتی بشوند. تغییرات خلقی و افسردگی هم ممکن است بروز کنند که مربوط به خود روند درمان یا ترس از آینده است. همان طور که می دانید استفاده از مواد خوراکی سالم همیشه از جایگاه و اهمیت بالایی در سلامتی بدن برخوردار بوده است. شما با تغذیه مفید می توانید به درمان و بهبودی بیماری خود کمک بسزایی کنید. به طور خلاصه در صورت عدم وجود مشکلات خاص، صرفا توصیه می شود رژیم غذایی متنوعی را همراه با وعده های غذایی مکرر و سبک دنبال کنید. نکاتی که باید رعایت کنید شامل موارد زیر می باشد: نوشیدن حداقل دو لیتر آب در روز به عملکرد بهتر کلیه ها و همچنین به دفع صحیح داروها کمک می کند. به دلیل بی اشتهایی در طول درمان، توصیه می شود در طول روز چند وعده غذایی سبک میل کنید. در صورت تهوع و استفراغ بهتر است از غذای خشک استفاده کنید. از مصرف نمک و ادویه جات جدا خودداری کنید. در صورت بروز اسهال، برای جلوگیری از کم آبی، مصرف غذای سبک و افزایش مایعات مصرفی بسیار مهم است. در صورت یبوست باید از مواد غذایی حاوی فیبر (میوه و سبزیجات) مصرف کنید. در طی شیمی درمانی برای تقویت ارگان های بدن مقدار زیادی کالری دریافت کنید. رژیم های غذایی با پروتیین بالا برای بیماران مبتلا به سرطان توصیه می شود، زیرا پروتیین به قوی شدن عضلات کمک می کند. رژیم های قلیایی قدرت اکسیدانی و ضد سرطانی بالایی دارند که باعث جلوگیری و درمان سرطان می شود. سرطان یکی از بیماری های رایج در سر تا سر دنیا می باشد که با داشتن اطلاعات کافی، تشخیص زود هنگام قابل پیشگیری و درمان است. در طول انجام شیمی درمانی گفت و گو با مشاور و پزشک معالج می تواند تاثیر بسزایی در روحیه و کمک به بهبودی حال شما داشته باشد. کلینیک کانسر پردیس شیراز با کادر مجرب و با دستگاه های مدرن و مجهز خود راه را برای شما عزیزان آسان کرده است و در محیطی با آرامش در کنار شما خواهد بود. شاید با شنیدن کلمه سرطان به طور نا خودآگاه در شما حس بدی به وجود بیاید ولی باید این را بدانید که با آگاهی و اطلاع در مورد سرطان، تشخیص سرطان و راه های درمان سرطان کمک ویژه ای به خودتان می کنید.