روان‌گسیختگی، اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی (به انگلیسی: Schizophrenia ) یک اختلال روانی است که با دوره‌های مداوم یا عودکننده روان‌پریشیانه مشخص می‌شود. علایم اصلی شامل توهم (غالبا توهم شنیداری) ، هذیان و اختلال تفکر است. علایم دیگر عبارتند از کناره گیری اجتماعی، کاهش ابراز عواطف و بی‌تفاوتی. علایم معمولا به تدریج بروز پیدا می‌کنند، در اوایل بزرگسالی شروع می‌شوند و در بسیاری از موارد هرگز به طور کامل برطرف نمی‌شوند. برای تشخیص، هیچ آزمون عینی مشخصی وجود ندارد تشخیصی که برای توصیف رفتار مشاهده شده بیمار استفاده می‌شود، ممکن است از دلایل مختلفی ناشی شود. علاوه بر رفتار مشاهده شده از بیمار، پزشکان برای تشخیص، سابقه‌ای که شامل تجارب گزارش شده فرد و گزارش افراد آشنا با فرد است را تهیه می‌کنند. برای تشخیص بیماری اسکیزوفرنی، پزشکان باید ت یید کنند که علایم و اختلالات عملکردی در فرد به مدت شش ماه (بر اساس DSM - ) یا یک ماه (بر اساس ICD - ) وجود داشته است. بسیاری از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی دارای سایر اختلالات روانی نیز هستند، به ویژه اختلالات سوءمصرف مواد، اختلالات افسردگی، اختلالات اضطرابی و اختلال وسواس فکری - عملی. حدود ٫ تا ٫ از مردم در طول زندگی خود به عنوان بیمار اسکیزوفرنی تشخیص داده می‌شوند. تخمین‌ها در سال حکایت از ابتلای ٫ میلیون مورد جدید داشته است و در سال مجموعا میلیون مورد از این بیماری در جهان وجود داشته است. مردان بیشتر از زنان مبتلا می‌شوند و سن شروع بیماری در مردان به‌طور متوسط پایین‌تر از زنان است اگرچه برخی از تحقیقات گسترده تفاوت جنسیتی‌ای در شیوع این اختلال پیدا نکرده اند. علل احتمالی ابتلا به اسکیزوفرنی شامل عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی است. عوامل ژنتیکی شامل انواع واریانس‌های ژنتیکی متداول و نادر است. عوامل محیطی احتمالی شامل بزرگ‌شدن در شهر، مصرف ماری‌جوآنا در دوران بلوغ، عفونت‌ها، سن مادر یا پدر فرد و تغذیه نامناسب مادر در دوران بارداری است. تقریبا نیمی از مبتلایان به اسکیزوفرنی در درازمدت بدون عود مجدد بهبود چشمگیری خواهند داشت و بخش کوچکی از این افراد به طور کامل بهبود می‌یابند. اما در بیماران اسکیزوفرنی است. تخمین زده می‌شود در سال ، نفر در سراسر جهان در اثر عواملی که مربوط به اسکیزوفرنی یا ناشی از آن است، جان خود را از دست داده‌اند. هسته اصلی درمان، مصرف دارو‌های ضدروان‌پریشی است که روان‌درمانی، آموزش شغلی و توان بخشی اجتماعی در کنار آن صورت می‌گیرد. تا یک سوم از بیماران ممکن است به دارو‌های ضد روان‌پریشی بدوی پاسخ ندهند، در این صورت ممکن است از داروی ضد روان‌پریشی کلوزاپین استفاده شود. در شرایطی که پزشکان تشخیص دهند که خطر صدمه زدن به خود یا دیگران وجود دارد، ممکن است بستری اجباری کوتاه مدت در بیمارستان تجویز شود. بستری طولانی مدت تنها در تعداد کمی از موارد شدید ابتلا به اسکیزوفرنی استفاده می‌شود. در برخی از کشور‌هایی که خدمات حمایتی محدود است و یا در دسترس نیست، اقامت طولانی مدت بیشتری در بیمارستان مشاهده می‌شود. اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی یک بیماری روانی مزمن و جدی است که روی شیوه تفکر، احساس و رفتار فرد مبتلا تاثیر می‌گذارد. این بیماری مانند دیگر بیماری‌های ذهنی شایع نیست، ولی فرد مبتلا را می‌تواند ناتوان کند. فردی که به اسکیزوفرنی مبتلاست در فکر کردن، نشان دادن عواطف ضعیف می‌شود. اکثر افرادی که به این بیماری مبتلا هستند دیگر مشکلات روانی مثل افسردگی، اضطراب و حتی اختلالات مصرف مواد اعتیادآور را نیز دارند. این اختلال بر جامعه و به‌ویژه خانواده فرد مبتلا ت ثیرات فراوانی می‌گذارد، زیرا این افراد بسیاری از توانایی‌های خود را از دست می‌دهند، این افراد دریافتن شغل و حتی مراقبت از خود دچار مشکل می‌شوند، از طرفی باور‌های اشتباهی درباره اسکیزوفرنی شایع است و مردم رغبتی برای صحبت کردن و یا همراهی در درمان این اختلال پیدا نمی‌کنند. بیمارای مبتلا به اسکیزوفرنی دنیای درونی و طرز رفتار و اخلاقشان به طور ویژه‌ای تغییر پیدا میکنه که احتمالا بصورت یکی ازموارد زیر هست: زوال شخصیت (یه حس غیرواقعی، مبهم و در حالت رویا بودن) ، که بعضی مواقع با اضطراب شدید همراه میشه. کاهش اشتها هذیان توهم (شنیدن یا دیدن چیز‌هایی که وجود ندارند) احساس کنترل شدن توسط نیرو‌های خارجی حرفای نامربوطمعمولا افراد مبتلا به اسکیزوفرنی فاقد هرگونه نشانه خارجی مبنی بر بیماربودن فرد هستن. در مواردی که بیماری شدید شده و آشکارتر میشه، شخص دچار رفتار‌های عجیب و غریب می‌شه. بعنوان مثال ممکنه خودش رو با آلومینیوم بپوشونه چرا که فکر میکنه با این کار از انتشار افکار و ورود امواج مخرب به مغزش جلوگیری می‌کنه. رفتار افراد اسکیزوفرن بسته به شدت بیماری بسیار متفاوته. در مراحل فعال، ممکنه جملات غیرمنطقی رو به هم ربط بده یا با خشم کنترل نشده و یا خشونت در برابر تهدید واکنش نشان بده. در مراحل نسبتا منفعل بیماری، به نوعی دچار فقدان شخصیت، کم تحرکی و کاهش عواطف و احساسات میشه (به این حالت اصطلاحا flat affect میگن) افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکنه هر از گاهی دچار این قبیل افراط و تفریط‌ها بشن و رفتار اونا همیشه قابل پیش بینی نیست. برای شناخت بهتر اسکیزوفرنی، در اغلب موارد از مفهوم "خوشه‌ی علایم" استفاده میشه. منظور از این اصطلاح اینه که بیمارای اسکیزوفرن رو میتونیم باتوجه به علایم (نشانه های) گروه بندی شده در لیست زیر دسته بندی کنیم: شنیدن صدا‌ها و اشیای مشکوک، احساس اینکه تحت نظارت دایمی هستن، هذیان یا ساختن کلمات بدون معنی) واژه‌های جدید (علایم منفی ( deficit ) : گوشه گیری (انزوا) از محیط اجتماعی، دشواری در بیان احساسات (در موارد شدید از آن بعنوان blunted affect نام برده میشه) ، دشواری در مراقبت از خود، عدم توانایی در احساس لذت بردن. این نشانه‌ها منجر به صدمات و اختلالات شدیدی شده و گا‌ها با تنبلی اشتباه گرفته میشه. اشکال در توجه نمودن و پردازش اطلاعات، درک محیط و به خاطرسپردن وظایف و کار‌های ساده افسردگی، مهم‌ترین عامل در ارتباط با اقدام به خودکشی دربیشتر افراد مبتلا به این بیماری به حساب میاد. در این رابطه میتونیم به اضطراب هم اشاره کنیم که یا مستقیما نتیجه روان پریشی ( psychosis ) هست و یا در طول psychotic episode به وجود می‌آد و بعد از اون از بین می‌ره. به از دست دادن ارتباط با واقعیت جنون میگن. در طول این مرحله، فرد می‌تونه هذیان یا توهمات برجسته‌ای رو تجربه کنه بطوریکه نسبت به عملکرد خودش آگاهی نداشته و برخی از مسایلی که مطرح می‌کنه یا باور داره واقعیت خارجی نداره. جنون یکی از ویژگی‌های برجسته اسکیزوفرنیه، اما این ویژگی تنها در این بیماری به طور خاص صدق نمیکنه. این اصطلاح برای توصیف نوعی اختلال شخصیت به کار میره که به واسطه این اختلال شخص تقریبا هیچگونه علاقه‌ای به شرکت در فعالیت‌های اجتماعی نداشته و از طرف دیگه در روابط بین فردی هم طیف محدودی از احساسات خودش رو بروز می‌ده. اسکیزویید از نظر برقراری روابط اجتماعی شخصو سرد و گوشه گیر جلوه میده. نوعی اختلال شخصیتیه که مشخصه‌های اصلی اون عبارتن از: ناراحتی حاد در روابط نزدیک و اختلال در ادراک، عقاید و رفتار‌های عجیب و غریب. اغلب افراد مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزوتایپال "عجیب و غریب و غیر عادی" خوانده میشن و دلیلش، رفتار‌ها و اعتقادات غیر معمولیه که در این افراد دیده می‌شه. بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی قادر به درک وقایع یا اتفاقاتی هست که تنها در دنیای او واقعیت خارجی داره. این موارد می‌تونه در قالب موجوداتی بکار بره که بیمار اعتقاد داره این موجودات دارای حس بینایی، شنوایی، چشایی یا لامسه هستنه. این توهمات هیچکدوم واقعیت خارجی ندارن و در واقع ذهن فرد بیمار او رو فریب می‌ده. اشتباه ادراکی نسبت به مسایلیه که ما به ازای خارجی دارن. بعنوان مثال در توهم دیداری شخص با دیدن یه سایه اون رو به اشتباه یه آدم درنظر میگیره. توهم ( Illusion ) و خیال و تجسم ( Hallucinations ) بعضی وقتا باهم اشتباه گرفته میشن. فردی که به این عارضه دچاره علیرغم اینکه نسبت به اشتباه بودن موضوعی اطمینان داره بازهم اعتقاد شدیدی نسبت به اون موضوع داره. بعنوان مثال زمانی که بیمار به همراه سایرین در حال گوش دادن به رادیو هست اصرار داره که رادیو در حال ارسال یک پیغام سری مبنی بر تهاجم قریب الوقوع بیگانگانه و این در حالیه که خبری که تمام افراد حاضر در اتاق در همان لحظه شنیده اند تعمیرات صورت گرفته بر روی جاده‌های منطقه بوده. اکنون که دانستیم اسکیزوفرنی چیست میتوانیم راجع به عامل به وجودآورنده آن صحبت کنیم. کارشناسان معتقدند که عامل بیماری اسکیزوفرنی به طور قطع مشخص نمی‌باشد، ولی این احتمال وجود دارد که عوامل مختلفی به صورت انفرادی و یا ترکیبی در ابتلا فرد به اختلال اسکیزوفرنی تاثیر دارند. مهم‌ترین عامل بیماری اسکیزوفرنی به شرح زیر می‌باشد: اگر سابقه بروز اختلال اسکییزوفرنی در خانواده فرد وجود نداشته باشد، احتمال بروز آن در فرد تا کمتر از یک درصد کاهش می‌یابد. اما به طور متقابل در صورتی که والدین شخص دچار این اختلال باشند، احتمال ابتلا تا حدود درصد افزایش می‌یابد. کارشناسان معتقدند، عدم تعادل میزان ماده دوپامین عامل بیماری اسکیزوفرنی است. دوپامین یک انتقال دهنده عصبی در مغز است که کمبود آن نقش موثری در بروز این بیماری دارد. کمبود سروتونین نیز می‌تواند عامل بیماری اسکیزوفرنی باشد. هیچ مدرک مشخصی وجود ندارد که نشان بدهد وجود تنش در روابط خانودگی عامل بیماری اسکیزوفرنی است. با این حال برخی از بیماران معتقدند که روابط خانگی پر تنش عامل بیماری اسکیزوفرنی در آنان بوده است. در این مورد نیز نمی‌توان با قطعیت اظهار نظر کرد، اما علایمی نشان می‌دهد که افرادی که مشکوک به وجود تروما مغزی قبل تولد بوده اند، علایم بیشتری از این بیماری را در خود نشان داده اند. برخی از بیماران اظهار داشته اند که قبل از بروز علایم اسکیزوفرنی، هیجان و اضطراب‌های شدیدی را تجربه کرده اند. اما واقعیت این است که نمی‌توان به طور قطعی گفت وجود استرس و اضطراب عامل بیماری اسکیزوفرنی است یا از جمله علایم آن است. از جمله اختلالات خلقی موجود در کودکان می‌توان به اسکیزوفرنی در کودکان اشاره کرد. هرچند شیوع این اختلال به گستردگی اختلال بیش فعالی، اختلال وسواس فکری و یا نیاز به گفتار درمانی نیست، اما این اختلال از انواع دیگر خطرناک‌تر است. علایم اسکیزوفرنی در کودکان به اندازه زیادی شبیه به علایم اسکیزوفرنی در بزرگسالان شبیه است. اما تشخیص آن برای والدین و حتی درمانگر امر دشواری است. زیرا علایم اسکیزوفرنی در کودکان با علایم سایر اختلالات رایج مانند اختلالات طیف اوتیسم، اختلالات خلقی و یا اختلالات وسواس فکری هم پوشانی دارد. برای مثال شفاف سازی در مورد تفاوت علایم اسکیزوفرنی در کودکان و علایم اوتیسم بسیار مهم است. در حالیکه اختلال اوتیسم در سال‌های اولیه کودک قابل تشخیص است، بروز اولین علایم اسکیزوفرنی در کودکان ممکن است تا سال‌ها به طول بیانجامد. اما اسکیزوفرنی در کودکان و اوتیسم در کودکان هر دو منجر می‌شوند تا کودک گوشه گیر شود و در فعالیت‌های اجتماعی شرکت نکنند. هم چنین در هر دو اختلال، کودک به نوعی در خیال‌های خود غرق می‌شود. شرایط پزشکی نیز گاهی ممکن است منجر به بروز علایمی مشابه شود. عفونت‌های سیستم عصبی مرکزی، اختلالات غدد درون ریز، سندروم‌های ژنتیکی، اختلالات خود ایمنی و قرار گرفتن در معرض محیط سمی موجب می‌شود تا کودکان علایمی مانند علایم اسکیزوفرنی از خود نشان دهند. حتی استفاده از برخی از دارو‌های تحریک کننده نیز می‌تواند منجر به بروز علایم مشابه شود. منتها این علایم در مدت زمان چند روز تا چند هفته بعد از مصرف دارو و بهبود کودک از بین می‌روند. از جمله نکات مهم در اسکیزوفرنی در کودکان تشخیص به موقع این اختلال و تمایز آن با اختلال اوتیسم است. در صورتی که احساس می‌کنید علایمی که در بالا به آن اشاره شد، در کودک شما وجود دارد، می‌توانید به مرکز مشاوره کودک و نوجوان افق سلامت مراجعه کرده و از متخصصان آن کمک بخواهید. برای دریافت هرگونه خدمات مشاوره کافی است با ما تماس بگیرید. فرآیند این بیماری ممکن است دستکم شش ماهه باشد، اما ممکن است بیشتر از آن نیز طول بکشد. این بیماری می تواند ناتوانی به وجود آورد و تاثیری عمیق بر اعتماد به نفس بیمار داشته باشد. شخص بیمار شاید نتواند کار یا تحصیل کند، درون گرا می‌شود و یا ناگهان دچار انفجار خشم می شود. اسکیز فرنی می تواند شناخت از خود را دشوار سازد و باعث دلواپسی، اضطراب، افسردگی و بدخوابی شود. روانپریشی می تواند به ترس و شرمساری بیانجامد. بیان حال خود به کسی دیگر ممکن است دشوار باشد، اما این کارحایز اهمیت است. کمک‌هایی برای بهبود این بیماران در دسترس است. اگرچه این بیماری یک بیماری مزمن است، می تواند با گذشت زمان خفیف‌تر شود. در صورت وجود شرایط مطلوب، بیمار می تواند مانند دیگران زندگی عادی داشته باشد. مهم است که علاوه بر درمان، روابط اجتماعی حمایت کننده و فعالیت‌های روزانه‌ی پرمحتوا داشت. عادات سالم مانند خوردن غذا‌ها و خواب خوب نیز بهبودبخش است چرا که این بیماری مستعد این است که به اعتیاد و افسردگی بیانجامد. اگر فکر می کنید که خودتان یا کسی از خویشاوندانتان مبتلا به روانپریشی است یا خطر ابتلاء وی به روانپریشی وجود دارد، لازم است به بخش روان‌درمانی نوجوانان یا بخش روان درمانی بزرگسالان مراجعه کنید. درمان اسکیزوفرنی برای بهتر شد حال بیمار ضروری است و نیز می‌تواند به کاهش خطر بروز دوباره بیماری کمک کند. برای اینکه تشخیص بیماری ممکن شود، ضروری است که اختلال دستکم شش ماه ادامه داشته باشد. برای اینکه بتوان علت‌های دیگر روانپریشی، برای نمونه بیماری دیگر یا مصرف مواد مخدر را حذف کرد، بررسی ضرورت دارد. برای معالجه، مواد دارویی ضد روانپریشی وجود دارد که می تواند بیماری را خفیف‌تر کند و زندگی روزمره را برای بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی آسانتر سازد. معالجه شامل گفتگوی حمایتی و روان‌درمانی است. حایز اهمیت است که شخص مبتلا هرچه زودتر، با به دست آوردن کاری مناسب یا بازگشت به شغل سابق، مورد یاری و پشتیبانی قرار گیرد. این گفته در مورد کسی نیز که هنوزهم علایم بیماری نشان می دهد صادق است. امنیت اهمیت دارد و از این رو خوب است که بیمار در خانه‌ی خود یا، زمانی که بیماری در اوج خود است، در بخش درمانی ویژه‌ای مورد معالجه قرار گیرد. خویشاوندان نیز ممکن است نیازمند پشتیبانی باشند چرا که ممکن است در کنار بیمار بودن بر آن‌ها فشار آورد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنیا اغلب آگاهی ندارند که مشکلات آن‌ها ناشی از یک اختلال روانی است و به مراقبت پزشکی نیاز دارد بنابراین اغلب به خانواده یا دوستان آن‌ها بستگی دارد که آن‌ها را کمک کنند بنابراین اگر کسی را می‌شناسید که ممکن است علایم اسکیزوفرنی داشته باشد، درمورد نگرانی‌های خود با او صحبت کنید. اگر چه شما نمی‌توانید کسی را مجبور کنید تا به صورت حرفه‌ای او را کمک کنید، اما می‌توانید او را تشویق و حمایت کنید یا اینکه کمک کنید تا یک روانپزشک یا روان شناس خوب پیدا کند. در برخی موارد ممکن است نیاز به بستری فوری باشد. توجه داشته باشید که افکار و رفتار خودکشی در بین افراد مبتلا به اسکیزوفرنی رایج است. اگر در نزدیکی خود فردی می‌بینید که در معرض خطر ابتلا به خودکشی قرار گرفته یا اقدام به خودکشی کرده است، مطمین شوید که کسی مراقب آن فرد است سپس با شماره بلافاصله تماس بگیرید یا اگر فکر می‌کنید که می‌توانید این کار را با خیال راحت انجام دهید، خودتان فرد را به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان برسانید.