کاغذ‌از‌مهم‌ترین ابزار دانش بشری‌ست که برای نخستین بار در سال میلادی توسط شخصی به نام تسای لون و شاگردش تسوپر اختراع شد. تسایی لون از خیساندن تکه‌های بدون مصرف‌ابریشم‌در آب توانست خمیری به‌دست آورد که از پهن کردن در روی صفحه و خشک کردن آن اولین نوع کاغذ به‌وجود آمد. وی بعدها به جای ابریشم از چوب درخت‌توت‌و خیزران‌استفاده کرد. این بار کاغذ‌به‌دست‌آمده بدون چین و تاخوردگی بود و کیفیت بهتری داشت. تا پنج قرن متمادی فن تولید کاغذ، به کشور چین اختصاص داشت. قدیمی‌ترین‌کاغذ‌کشف‌شده به میلادی یعنی سال بعد‌از‌اختراع کاغذ توسط تسایی لون تعلق دارد. این کاغذ توسط سر اورل استین در سال در دیوار بزرگ‌چین‌کشف‌شد و وقایع سال‌های - م روی آن نوشته شده است‌. باید متذکر شد که از این گونه کاغذها نیز تعدادی در سال در دیوار چین توسط سون‌آندرسن‌هدین‌- سیاح معروف سویدی کشف شده بود که زمان‌ساخت‌آنها‌مشخص نبود. آرمین رنکر آلمانی در اوایل قرن بیستم در کتابی به‌نام‌کتاب‌کاغذ مسیر رواج هزار ساله کاغذسازی را از مبد یعنی کشور چین تا مغرب‌زمین‌در‌نقشه‌ای‌نشان می‌دهد. تاریخ کاغذسازی در ایران چنانکه در نقشه رنکر مشخص است به سال م/ ق. می‌رشد. آثار مانوی که در سرزمین تورفان پیدا شده به زبان اشکانی و کاغذ‌آن‌سمرقندی‌است. در این سال پس از هجوم چینیان به سمرقند، ایرانیان نخستین ملتی بودند که‌این‌فن‌را از تعدادی از اسیران جنگی که متخصص کاغذسازی بودند فرا گرفتند‌. دیری‌نگذشت که کاغذهای تولیدی از شهرت فراوانی برخوردار شدند و سمرقند مرکز بازرگانی این نوع کاغذها شد‌. کاغذ‌در م. ( ق. از طریق جاده ابریشم به بغداد، دمشق، مصر و از‌آنجا‌در امتداد دریای مدیترانه به آسیای مرکزی‌و سپس‌به‌اسپانیا و دیگر کشورهای اروپایی برده شد. بنابراین‌می‌توان‌ادعا کرد، ملتی که کاغذ را در میان اعراب و سپس میان دیگر ملل‌متمدن‌جهان رواج داد ایرانیان بودند‌. تکمیل‌و ترویج صنعت‌کاغذسازی‌، موجب‌افتخار ایرانیان و مسلمانان است زیرا نقش‌مهمی‌در تمدن جهانی ایفا کرده است. این ندیم، در‌کتاب‌خود الفهرست می‌نویسد: گویند آدم اول‌کسی بود که بر‌گل‌نوشت، و پس از چندی سایر‌ملل‌نوشتن را بر روی مس و سنگ آغاز کردند تا برای همیشه پایدار بماند‌و این‌امر در زمان قبل ازطوفا نبود‌. و چه‌بسا‌هنگام حاجت بر‌روی‌تخته و برگ درخت نیز‌می‌نوشتند‌، و نیز روی توز (پوست درخت خدنگ) که کمان‌ها (سپرها) را با آن می‌پوشانند، می‌نوشتند‌تا‌همیشه پایدار بماند و ما شرح آن را‌در مقاله‌فلاسفه‌آورده‌ایم‌، و بعد که دباغی پوست‌معمول گردید مردم بر روی آن نوشتند و گویند اول کسی که آن را به عمل‌آورد‌یوسف نبی علیه السلام بود. رومیان‌بر‌حریر‌سپید‌ورق‌(نازک) و طومار مصری‌و فلجان‌(پوست گور خر) می‌نویسند فارسیان بر پوست گاو میش، گاو و گوسفند و عرب بر استخوان کتف شتر‌و لخاف‌که‌سنگ پهن سفیدی‌ست و شاخه درخت خرما که‌برگ‌های‌آن‌را‌کنده‌باشند‌می‌نویسند و چینیان بر کاغذ مصری که از گیاه خشک به مقدار فراوان به عمل می‌آورند، و هندیان بر مس و حریر سپید می‌نوشتند. اما کاغذ خراسانی، از کتان به‌دست می‌آید و گویند این کار در زمان بنی امیه و به قولی در زمان بنی عباس رواج یافت، و برخی آن را قدیم و برخی آن را جدید دانسته‌اند و نیز گویند: کارگران چینی‌آن‌را در خراسان همانند کاغذ چینی می‌ساختند، و انواع آن طلحی، نحی، فرعونی، جعفری و طاهری‌ست. در بغداد مردم سال‌ها بر نوعی کاغذ می‌نوشتند که ممکن بود آن را پاک کرده‌و دوباره‌نوشت. کاغذهای ایرانی با نام‌های کاغذ طلحی، نوحی، سلیمانی، سمرقندی، جعفری، طاهری، منصوری، دولت‌آبادی، بخارایی، اصفهانی و غیر‌آن‌شهرت زیادی داشتند، به ویژه‌کاغذ‌دولت آبادی و سمرقندی که نسبت به کاغذ چینی که در ایران به خان بالغ معروف بود، کیفیت بیشتری داشت. این عبدوس جهشیاری در کتاب الوزراء و الک تاب‌می‌نویسد: نظر گذشتگان درباره بهترین کاغذ آن بود که سفید، درخشان، و سنگین وزن و جادار با قطعی مناسب و پر دوام باشد. این ویژگی‌ها در کاغذهای ایرانی مشهود بود. در جای دیگر‌می‌گوید‌: ایرانی‌ها فخر می‌کردند که نوشته‌های خود را بر چیزی می‌نویسند که در کشور خودشان به دست می‌آید. ولی در دوره قاجار با وجود اینکه در شمسی عده‌ای صنعت‌گر برای‌تحصیل‌و فراگیری فنون‌از جمله کاغذسازی به روسیه اعزام شدند و ظاهرا شخصی به نام آقا رحیم اصفهانی پس از آموزش‌، در اصفهان کاغذ ساختن را آغاز کرد ولی در این دوره‌به‌دلایل‌مختلف، نظیر رقابت روس و انگلیس بر سر منافعی که در ایران داشتند و بی‌لیاقتی و بی کفایتی دولت وقت‌، صنعت‌کاغذسازی دیگر رونقی نداشت. تا دوره ناصری برای چاپ کتاب از کاغذهای وارداتی‌فرنگی‌و اروپایی‌و پس از آن منحصرا از کاغذهای روسی استفاده شده است. مشخصه کاغذهای وارداتی فرنگی آب‌نقش‌ها و آرم‌های برجسته‌ای‌ست که در ساخت این کاغذها به کار رفته است. واژه کازی که کاغذ از آن گرفته شده از‌زبان‌سانسکریت‌وارد زبان فارسی شد. چینی‌ها به آن کوکدوزو و مصری‌ها قرطاس (م خوذ از کلمه یونانی زارتس‌) می‌گفتند‌. ریشه‌کلمه کاغذ در زبان‌های لاتین از پاپیروس یونانی‌ست که انگلیسی‌ها به آن‌پی‌پر، فرانسوی‌ها پاپی‌یه و آلمانی‌ها پاپیر و اعراب ورقه و صحیفه می‌گویند. کاغذ، ورقه نازکی‌ست که ماده اصلی تشکیل‌دهنده‌آن‌سلولز است و عموما از الیاف گیاهی تولید می‌شود. همان‌طورکه ذکر شد کاغذ‌در‌آغاز از خیساندن ابریشم بی‌مصرف و سپس از‌چوب‌درخت‌توت ساخته شد. در اواسط قرن نوزدهم‌از‌پارچه نیز برای ساخت کاغذ استفاده می‌شد. ت که پارچه‌های پنبه‌ای محصول کارخانه‌های بافندگی‌و لباس‌های‌مستعمل برای این منظور به‌کار‌برده می‌شدند‌. در‌کشورهایی‌که پوشیده از جنگل‌های طبیعی است‌و چوب‌به وفور یافت می‌شود، خرده چوب‌ها و الیاف گیاهان را پس از خیساندن‌حرارت‌می‌دهند، خمیر شیری رنگی به دست‌می‌آید. این خمیر را‌روی‌تور سیمی استوانه‌ای پهن می‌کنند‌تا‌آب اضافی آن گرفته شود. آن‌گاه کاغذ را به لایه‌هایی با ضخامت مشخص‌و دلخواه‌در می‌آورند. بعد از خشک‌کردن‌، خمیر‌کاغذ از میان‌نوردهای‌سنگینی می‌گذرد تا صاف‌و بدون چین و شکن شود. فاصله نوردها هر چقدر کمتر باشد کاغذ نازک‌تر‌می‌شود‌. در ایام قدیم در جوار حرفه‌کاغذسازی‌، ور اقانی بودند‌که‌کاغذ‌را به ورقه‌های بسیار‌نازک و یکنواخت و زیبا برش می‌زدند. ا ین کار هنر مهمی به شمار می‌رفت. امروزه ماشین‌های برش‌این‌کار را انجام می‌دهند. در کشورهایی‌که‌چوب‌ندارند‌برای‌تولید کاغذ از‌تفاله‌نیشکر (باگاس) ، خیزران، ساقه کتان و غیر آن استفاده می‌کنند. امروزه برای ساخت کاغذ مناسب، عملیاتی روی خمیر‌کاغذ‌انجام‌می‌شود. برای جلوگیری و پیشگیری از تولید و رشد‌انواع‌قارچ‌و میکروب‌، مواد‌ضدعفونی‌کننده‌را به‌کار می‌برند و برای از میان بردن ماده لینین که الیاف را به هم می‌چسباند و در مقابل نور سریعا زرد می‌شود، از مواد شیمیایی مانند سود، سولفات‌، یا سولفیت (حلال لینین) و برای دوام و مقاومت و مرغوبیت کاغذ در مقابل رطوبت، نور و گرما، مواد آهاری چون صمغ (شیره کاج) ، واکس‌های طبیعی و هیدروکربنی، نشاسته موم، کازنین و چسب‌های حیوانی به کار‌می‌برند‌. افزایش روزافزون مصرف کاغذ، موجب اختراع ماشین کاغذسازی در دو قرن اخیر شده است. دستگاه کاغذسازی را یک مخترع فرانسوی‌به‌نام نیکولا روبر اختراع کرد. برادران فورد رینیر یعنی هنری و سیلی آن را در سال اصلاح و تکمیل کردند. در ایران اولین دستگاه کاغذسازی در زمان حکومت پهلوی اول در کرج راه‌اندازی شد، اما به علت آغاز‌جنگ‌جهانی‌دوم از کار باز ایستاد‌. بعد‌از‌جنگ کارشناسان، گیلان و خوزستان را مناسب‌ترین مکان برای احداث کارخانه کاغذسازی تشخیص دادند. گیلان به دلیل داشتن چوب‌های جنگلی، کاه و پوست‌برنج‌، و خوزستان‌به دلیل داشتن الیاف نی و تفاله نیشکر مازاد‌کارخانه‌قند (بهترین مواد اولیه مورد نیاز کارخانه) و هر دو منطقه به علت داشتن آب‌وبرق کافی، بهترین شرایط را داشتند‌. ایرانشهر‌دومین کارخانه کاغذسازی در سال در ورامین با ظرفیت هزار تن توسط فرانسویان ت سیس شد که مدت زیادی کار نکرد. در سال در هفت تپه‌خوزستان‌کارخانه‌کاغذسازی پارس با مساحت هزار مترمربع و در آذرماه ، با‌ظرفیت تن کاغذ افتتاح شد. کارخانه صنایع چوب‌وکاغذ مازندران که در در کیلومتری جاده‌ساری‌- سمنان‌ت سیس شد و هم اکنون بخش زیادی از کاغذ روزنامه‌های کشور‌را‌ت مین‌می‌کند. منبع: