اشرف غنی رییس جمهوری افغانستان در آیینی با عنوان "گفتمان تاریخ، فرهنگ و هویت ملی" گفته است: "افغانستان، مهد زبان "دری" است. ایران، "پهلوی‌"زبان بود. ما زبان و ادبیات دری را انکشاف دادیم. حالا به ما می‌گویند: "ایران شرقی". ای برادر! دزدی هم حد دارد. "حد" دارد. "این جملات نشان می‌دهد که اشرف غنی می‌خواهد هویت فرهنگی افغانستان را جدای ایران نشان دهد و در هویت فرهنگی کدام عنصر مهم‌تر از زبان؟ البته در هر جدایی تلاش بر هویت‌سازی و اعلام انفکاک، امری طبیعی است. اما به بهانه هویت‌سازی و استقلال، نمی‌توان واقعیت را انکار کرد و سراغ مولفه‌ای کلیدی مانند زبان رفت. زبان فارسی، نقطه اشتراک فرهنگی است و اشرف غنی بر روی آن انگشت گذاشته منتها پشت وازه دری پنهان شده است. انگار فارسی یک چیز است و دری چیز دیگر. دغدغه او قوم"پشتون" است و زبان"پشتو"، اما به جای پشتون‌ها می‌گوید افغانستان در حالی که افغانستان هنوز به یک ملت بدل نشده و پشتون‌ها و ازبک‌ها و تاجیک‌ها و هزاره‌ها آرمان واحد ملی ندارند و به جای آن که تعصب خود به زبان پشتو را علنی ابراز کند پشت زبان دری پنهان می‌شود و یکی نیست بپرسد چرا می‌کوشد زبان دری را پایین‌تر از زبان پشتو قرار دهد؟ مهم‌ترین نکته همین است که اشرف غنی پشتو زبان است و اساسا به "پارسی" یا "دری" تعلق خاطر ندارد، اما حال که دیده از پس نفوذ روز افزون زبان پارسی در افغانستان برنمی‌آید درصدد برآمده سورنا را از سر گشاد آن بنوازد و بگوید: زبان آنان، دری است و فارسی نیست! یا زبان ایرانیان هم پهلوی بوده نه فارسی یا دری. به بیان دیگر افغانستانی‌ها دری را پرورش دادند و ایرانیان دزدیدند و اسم آن را گذاشتند فارسی یا پارسی! سخنان اشرف غنی را می‌توان واکنشی به اندیشه‌های ایرانشهری و باور به "ایران فرهنگی" هم دانست که از مرز‌های ایران فراتر می‌رود و افغانستان را هم دربرمی‌گیرد. رییس جمهوری افغانستان در واقع می‌خواهد بگوید مرز‌های ما محدود به مرز‌های جغرافیایی نیست و در زبان هم با ایران مرز داریم. ما به "دری" سخن می‌گوییم و ایرانیان، "پارسی" و پارسی را معادل ایرانی می‌گیرد. وقتی ناصر خسرو می‌گوید من آنم که در پای خوکان نریزممر این قیمتی د ر لفظ دری رامنظور او از "دری" همان واژگانی است که با آنان شعر می‌سروده و نثر می‌نوشته یعنی همان زبان پارسی که در سفرنامه و اشعار او برجای مانده است. حافظ، نیز وقتی هم از واژه "دری" استفاده می‌کند و هم "پارسی" به این معنی است که تفاوتی قایل نیست: شکر شکن شوند همه طوطیان هندزین قند پارسی که به بنگاله می‌رودز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاهکه لطف طبع و سخن گفتن دری دارندهزار بلبل دستان سرای عاشق رابباید از تو سخن گفتن دری آموختروشن است که شاعران بزرگ ما پارسی و دری را به جای هم به کار می‌برده‌اند و اگر در دهه‌های اخیر لهجه‌ها و گویش‌ها قدری متفاوت شده دلایل روشنی دارد. ایران در سال اخیر توسعه یافته و واژگان بسیار گسترده شده اند و از زبان‌های دیگر نیز وام گرفته حال آن که افغانستان تازه در مسیر توسعه گام گذاشته و پیش‌تر محدود و محصور بود و در چند دهه اخیر اراده سیاسی حاکم بر حکومت‌های افغانستان معطوف به حاشیه راندن فارسی یا دری و چیره ساختن زبان پشتو بوده است. کما این که تا سال خورشیدی در افغانستان از زبان فارسی سخن گفته می‌شد و در این سال بود که ناگهان در قانون اساسی آوردند که زبان ملی افغانستان پشتو و زبان رسمی آن دری است. تا پیش از آن دری از فارسی تفکیک نمی‌شد و پس از آن بود که به جای فارسی از واژه "دری" استفاده می‌کنند تا تمایز قایل شوند و این تمایز، سیاسی است. بهترین نشانه هم این است که "ملک الشعرای بی تاب" و "قاری عبدالله" دستور زبان "فارسی" نوشته اند نه دری. دلیل دیگر این است که برای واژه‌های جدید کلمات معادل متفاوت ساخته شد. مثلا ما در ایران می‌گوییم"فرودگاه" و در افغانستان می‌گویند" میدان هوایی". یا ما برای"آمبولانس" معادل نساختیم، اما در تاجیکستان به آمبولانس می‌گویند" کسل کش". این تفاوت‌ها ربطی به فارسی و دری ندارد. به خاطر جدا بودن نهاد‌های واژه ساز برای کلمات جدید است. از آقای اشرف غنی می‌توان پرسید اگر دری، زبان افغانستان بوده و هست پس چرا اصرار داشتند و هنوز هم دارند که واژه‌های پشتو را جایگزین کنند؟ در تاریخ معاصر، حاکمی به نام شیرعلی خان واژه‌های خاص فارسی یا به قول خودشان دری را از بخش‌های نظامی حذف کرد و به جای آن‌ها پشتو گذاشت. محمد نادر شاه هم دستور داد هیچ کس نباید به زبان فارسی تدریس کند و بین فارسی و دری تفکیک قایل نبود و وقتی می‌گفتند فارسی، منظورشان همان دری بود. صدر اعظم او شاه محمود خان البته قدری کوتاه آمد و گفت: فارسی زبان‌ها در مناطق خودشان مستثنا هستند و نگفت دری زبان ها. کاری که در افغانستان علیه زبان فارسی یا فارسی دری شد سیاسی بود. مانند تلاش شوروی در تاجیکستان تا زبان تاجیکی را به جای زبان فارسی و زبان دری بنشانند. امام خمینی می‌گفت: این‌ها که شیعه - سنی می‌کنند نه شیعه اند نه س نی. حالا حکایت آقای غنی است. فارسی را از دری جدا می‌کند، اما نه فارسی را دوست دارد نه دری را. او پشتو زبان است و سرود ملی افغانستان هم به پشتوست و به قول کاظمی شاعر مهاجر افغانستانی چرا سرود ملی به دری نیست؟ اگر افغانستان مهد زبان دری است چرا اصرار دارند پشتو را غلبه دهند؟ مشکل پشتوزبان‌ها و امثال رییس جمهوری افغانستان این نیست که زبان شان فارسی (با گویش غالب در ایران) باشد یا دری با گویش افغان. این است که هیچ یک نباشد. به خاطر همین با کلمه "دانشگاه" مشکل دارند و می‌گویند: پوهنتون. یا به "خیابان" می‌گویند "سرک". به مردم هرات فشار می‌آورند که نگویید خیابان! تا به عمد با ایرانیان فاصله افتد و همین مثال‌ها نشان می‌دهد پشت این داستان تلاش پشتو زبانان است و حالا با این صراحت از زبان اشرف غنی بیان شده است. حساسیت کنونی نسبت به زبان فارسی البته هم به خاطر ایران است هم مذهب تشیع، اما حالا که دیده اند زورشان به فارسی نمی‌رسد می‌کوشند زبان دری را جدا توصیف کنند و این در حالی است که در خراسان ما هم واژه‌های سره و ناب پارسی یا همان دری بیشتر به کار می‌برد. از این رو سخنان اشرف افغان را باید در راستای پارسی ستیزی ارزیابی کرد منتها با نقاب زبان دری. به زبان ساده می‌توان گفت: تا قرن‌ها فارسی و دری معادل هم به کار می‌رفته و بهترین گواه هم اشعاری است که از بزرگان پارسی گو نقل شد. در دو سده اخیر البته به لحاظ جغرافیایی فاصله افتاد و زبان پارسی با واژه‌های فرنگی و عربی بیشتری درآمیخت و زبان در افغانستان اصالت خود را بیشتر حفظ کرد. کلماتی مانند "پوهنتون"، اما ساختگی است و تنها برای آن که زیر بار نفوذ فرهنگی ایران نروند. چون "دانشگاه" در فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی در تهران ساخته شد و به سرعت رواج یافت و افغان‌ها نمی‌خواستند زیر بار بروند و به مقامات هرات فشار می‌آورند که نگویید دانشگاه. بگویید پوهنتون! افغان‌ها در حکومت پهلوی با نگاه امپراتوری و ایران فرهنگی و پان ایرانیسم از جانب ایران مشکل داشتند و در عصر جمهوری اسلامی با تصور پیوند ایدیولوژیک با زبان فارسی و احساس می‌کنند با این مرزبندی هویت خود را بیشتر حفظ می‌کنند و برخی نیز به آن دامن می‌زنند. در واقع تمام ماجرا مربوط به سال اخیر است که بحث تمایز و نقشه جغرافیایی و ژیو پلتیک پیش آمده و گرنه پیش از آن تمایز و تفکیکی نبود. اگر بود عنصری نمی‌سرود: آیا به فعل تو نیکو شده معانی خیرو یا به لفظ تو شیرین شده زبان دری؟ افغانستان البته کشور مستقلی است و هر کشور مستقل خاصه وقتی از جای دیگر جدا شده حق دارد بر عناصر اختصاصی ت کید ورزد. کاری که پاکستان با ت کید بر اسلام انجام می‌دهد تا از هند و هندو‌ها کاملا متمایز باشد. نوع حکومت را "جمهوری اسلامی" تعیین کرده اند و نام پایتخت شان "اسلام آباد" است و نام کشور "پاکستان" و بدین ترتیب کاملا از هند تفکیک می‌شوند. کاری که اشرف غنی کرده، اما این است که سراغ موضوع زبان رفته و پایش را زیاده از حد دراز کرده است. به او باید گفت: دزدی هم حد دارد. حد دارد! در پایان هم این که شاهرخ مسکوب نویسنده چیره دست ایرانی می‌گفت: "ایرانی بودن، گرفتاری‌های زیادی دارد. زبان فارسی، اما همه را جبران می‌کند". حالا یکی پیدا شده و می‌خواهد سر به سر جبران کننده همه گرفتاری‌ها و کاستی‌های ما بگذارد! منبع: عصر ایران