سقوط هواپیمای اوکراین و کشته شدن شمار بسیاری از انسان‌ها (دانشجویان ایرانی و دیگران) ، روزهایی تیره خلق کرد و خاطره‌ای تلخ در ذهن‌ها نهاد. واکنش‌هایی شکل گرفت از درد و از رنج‌هایی گفته‌شد که خانواده‌های آنان باید یک عمر بردوش بکشند. این مصیبت و رنج را یک اشتباه رقم زد اشتباه انسانی خطایی که سبب واقعه‌ا‌ی این چنین اسفناک شد، زخمی عمیق بر جان افرادی زد که تا هیچ وقت بهبود نخواهد یافت. اما این رخ‌داد سیاه، حامل معنایی دیگر هم هست که باید به آن توجه کرد. معنایی که در قالب یک پرسش بیان می شود: این گروه از دانشجویان، نخبگان و تحصیل‌کردگان بهترین دانشگاه‌های ایران، در آن پرواز چه می‌کردند؟ این پرسش، یعنی چرا ایرانی در خانه‌ی خویش آرام نمی‌گیرد، جلای وطن می‌کند و از سرزمین آباء و اجدادی‌اش مهاجرت می‌کند؟ آنان می‌روند تا زندگی کنند این همان پاسخی است که در نهایت، به پرسش سهمناک از رفتن می‌توان داد. رنج رفتن و غربت، یعنی این‌جا، زندگی به بن‌بست رسیده است. کمتر خانواده‌ای می‌توان یافت که تعدادی از اعضاء آن از ایران نرفته و غربت‌نشین نشده‌باشد و در میان آنان که مانده‌اند، کمتر کسی است که نخواهد برود. آن رفتن و این اشتیاق به رفتن، اینک به منزله‌ی یک مسیله‌ی حاد اجتماعی تلقی می‌شود، مسیله‌ای غم‌انگیز که البته مسیولان بدان بی توجه‌اند و شاید اساسا برایشان مهم نباشد. گرچه میل به رفتن و مهاجرت، بستگی به علل شخصی و غیر شخصی دارد، اما سهم عوامل غیر شخصی، بسیار بیش‌تر است. معدود کسانی نیز برای افزایش کیفیت زندگی‌شان، مهاجرت می‌کنند و به اشتیاق وضعی بهتر، رنج سفر را به جان می‌خرند. اگر"اشتباه انسانی"، آن هواپیما را به زمین سرد زمستانی و مرگ کوبید، همان اشتباه انسانی، کشور را نیز به سقوط می‌کشاند. دانشجویانی که در آن هواپیما سوختند، در آن هواپیما چه می‌کردند؟ آنان طعم دو اشتباه را چشیدند و رفتند. اشتباه مسیولان و اشتباه یک اپراتور. اینک، اگر اشتباه دوم را نمی‌توان جبران کرد، اما چرا جلوی اشتباه در شیوه‌ی حکمرانی را نمی‌گیرند؟ نتیجه‌ی اشتباهی انسانی، جان ده‌ها انسان را گرفت، و اما اشتباه در حکمرانی، زندگی میلیون‌ها انسان را در مخاطره‌ی تهی‌شدگی، نومیدی و فقر افکنده است. اگر اشتباه اپراتور، هواپیما را به زمین کوبید، اما این اشتباه، زندگی را به زمین هولناک و سرد نومیدی، و درون اهالی این سرزمین را به شب یخ زده‌ی بیهودگی می‌کوبد از این رو آنان که می‌توانند می‌روند، تا زندگی‌شان را احیا کنند. در حکمرانی، چه خطاها و اشتباهاتی هست که باید اصلاح شود؟ کدام روش و شیوه است که جامعه را و هم حکومت را سست می‌کند؟ در باب این خطاها و اشتباهات بسیار نوشته‌اند و گفته‌اند. از میان همه‌ی خطاهایی که رخ می‌دهد، بی‌توجهی به رنج جامعه، بی‌توجهی به هراس‌ها و دلهره‌ها و بی‌توجهی به گوهر انسانی که همان"انتخاب" است، از همه‌ی خطاها جامعه‌سوزتر و مخرب‌تر است. ای کاش همان گونه که خطا و اشتباه انسانی را در سقوط هواپیما پذیرفتند، خطا و اشتباه انسانی در شیوه‌ی مدیریت را نیز بپذیرند و در پی فهم آن اشتباهات برآیند. اشتباه اول، سبب سقوط هواپیما شد، اما اشتباه دوم، سبب سقوط جامعه می‌شود. اشتباه اول، جسم‌ها را در هم شکست، اشتباه دوم، روان‌ها را در هم می‌شکند. اشتباه اول، قابل جبران نیست، اما اشتباه دوم را می‌توان جبران کرد. "اشتباه شناسی"، مهمترین و اساسی ترین کاری است که ضرورت تام و تمام دارد. کاری که در کمال تاسف، فراموش شده است! علی زمانیان