امروز روز بزرگداشت محمد بن زکریای رازی (روز داروساز) است. رازی کاشف الکل، جوهر گوگرد (اسید سولفوریک) ، نخستین داروهای آلکالوییدی و نفت سفید است. جرج سارتن در کتاب تاریخ علم، رازی را پدر علم شیمی می داند. رازی اولین فیلسوف تجربی ایرانی است. برخی در ایران، به اشتباه، متکلمین را فیلسوف قلمداد می کنند و به این اعتبار رازی از معدود فیلسوفان خردگرای محض (قبل از دکارت) و یک پوزیتویست positivist تمام عیار است (حتا قبل از بیکن) رازی از اولین منادیان عقل استقرایی بوده است، همان عقلی که محمد غزالی بعدها متعرض آن شد و این روند تا به امروز که روزگار غلبه اخباری گری است، ادامه دارد. هرچند همگان از جمله ابن الندیم در الفهرست از تواضع، مردمداری و خوشخوی بودن رازی گفته اند اما نگاه علمی محض رازی به وقایع و تعمیم آن به حوزه فلسفه و دین که لاجرم به انتقاد او از مبانی دینی انجامیده، باعث شده که جریانی در تاریخ وی را دهری (ملحد و ماده گرا) بداند. فارابی و شهید بلخی و ابن هیثم به همین دلیل ردیه هایی علیه وی نوشته اند. رازی موکدانه بر جامعیت عقل ت کید و توانایی آن را یادآوری می کند: "با ابزار خرد است که ساختن کشتی‌ها و کاربردن آنها را یافته‌ایم، چندان که هم بدانها سرزمین‌های دور دست آن سوی دریاها را درنوردیده‌ایم. دانش پزشکی را هم با خرد حاصل کرده‌ایم، که چندان صلاح و سود برای تن‌های ما دارد، و دیگر علوم و فنون که ما را بهره‌رسان‌اند، و هم بدان امور بس پیچیده و پنهان از دیده را شناخته‌ایم، چنان که شکل زمین و سپهر و بزرگی خور و ماه و دیگر اختران، فواصل و حرکات آنها را دریافته‌ایم، و نیز بدان خود به شناخت آفریدگار گرامی نایل شده‌ایم، بر روی هم، خرد چیزی است که اگر نبود، وضع ما همچون حال چارپایان و کودکان و دیوانگان را می‌مانست". رازی به سبب این افکار مورد انتقاد بوده، ابن حزم، رازی را "جاهل خرافاتی"می نامد، موسی‌بن‌میمون‌(دلاله الحایرین) که فیلسوفی یهودی است افکار رازی را" هذیان"می داند، ابوریحان‌بیرونی‌هم در نامه ای که به ابن سینا می نویسد در جایی به آرای رازی استناد و موجب آزردگی بوعلی می شود چنانکه بوعلی با آنکه خود پزشکی برجسته است و در نگارش "قانون" از کتاب "الحاوی" رازی استفاده زیادی کرده است، می نویسد: "گویی‌تو این‌اعتراض‌را از محمدبن‌زکریای‌رازی‌آن‌متکلف‌فضولی‌گرفته‌ای‌که‌بر الهیات‌شرح ها نوشت‌و از حد خود تجاوز کرد و نظر در شیشه‌های‌ادرار بیماران‌را فرو گذاشت". (نامه دانشوران ج. )دوکتاب رازی که منعکس کننده افکار انتقادی اوست عبارتند از "فی‌النبوات" و "فی حیل المتنبین" که بواسطه صراحت در نفی حجیبت دین و پیامبران در بین علمای دین به نام های "نقص الادیان " و " مخاریق الانبیاء " مشهور شد و در قرون بعد به فتوای هم آنان از بین رفت (در زمان خود رازی سامانیان ایرانی تبار نوعی فضای تساهل و ازاد اندیشی فراهم کرده بودند) و نقل قول های به جای مانده از رازی در این حوزه، بیشتر بر اساس گفته های "ابوحاتم رازی" نویسنده کتاب " علام‌النبوه"است که با رازی مناظره های متعددی داشته. مرحوم مرتضی مطهری با استناد به رساله: ". فی تثبیت المعاد " معتقد است که رازی معتقد به توحید و معاد بوده و چون اهل ری، به طور حتم شیعه بوده بنابراین طبیعی است که به خاطر انتقاد فارابی و ابن هیثم و ابن سینا باب انتقاد از او بازشود و در طول تاریخ علمای اهل سنت رازی را ملحد معرفی کنند. با این حال همین اظهار نظر شاید این نکته رو نادیده گرفته است که حتا فردی مثل ناصر خسرو قبادیانی که شیعه اسماعیلی بوده است در کتاب "زادالمسافرین"، رازی را جاهل و غافل می داند بنابراین به فرض شیعه بودن نمی توان، دلیل اتهام الحاد وی را به مذهب رازی تقلیل داد. سیدحسین نصر در جلد چهارم کتاب تاریخ ایران، محل دفن رازی را در "ری" می داند. ری اما کمترین نشانی از رازی را در خود دارد، روزنامه شهروند سال گذشته در این باره نوشت: "در ری هیچ ردی از رازی نیست. انگار نه‌انگار که زمانی محمد بن زکریا نامی در این شهر می‌زیست". سهند ایرانمهر