وانیل یا ورق ق ماری میوه گیاهی است از خانواده ثعلب‌ها Orchidaceae ، این گیاه دارای پایه‌ای رونده بوده بومی جنگل‌های مرطوب قاره آمریکا است. دانه‌های این گیاه را پس از فرآوری تخمیر می‌کنند تا عطر مطبوع آن‌ها بیرون بیاید و عموما به صورت پودر یافت می‌شود و در بعضی موارد آن را با الکل اتیل و آب مخلوط کرده که به صورت عصاره وانیل به بازار عرضه می‌شود که عموما حاوی الکل می‌باشد. عصاره وانیل ممکن است دارای شکر، شربت ذرت و یا پروپیلن گلیکول نیز باشد. معروفترین کاربرد این گیاه در ایران در شیرینی پزی و ساخت بستنی است. سرخپوستان توتوناک سازندگان اولیه وانیل بودند. وانیل پس از زعفران گران قیمت‌ترین ادویه است. وانیل برای اولین بار در قرن شانزدهم میلادی توسط آزتک‌ها استفاده میشد. فاتحان اسپانیایی، در سراسر آمریکای میانه و مکزیک امروزی مردمانی را یافتند که از وانیل در نوشیدنی‌ها و غذاهایشان استفاده میکردند. پس از آن وانیل به اسپانیا آورده شد و برای طعم و عطر دهی یک نوشیدنی شکلاتی استفاده شد. این نوشیدنی از مخلوط دانه‌های کاکایو، وانیل، ذرت، آب و عسل درست شده بود. دامنه مصرف این نوشیدنی به انگلستان، فرانسه و در اوایل قرن هفدهم میلادی به کل اروپا گسترده شد. درخت وانیل گیاهی است پایا خزنده یا بالا رونده، دارای ساقه سبز دراز، برگ‌های متناوب، پهن، نرم، ضخیم، بیضی شکل و نوک تیز سبز و تعداد زیادی ریشه‌های هوایی که از کنار هر برگی بیرون می‌اید که با کمک آنهابه تنه درختان مجاور می‌چسبد و بالا می‌رود. تکثیر و زراعت گیاه وانیل به سختی صورت می‌گیرد و بنابراین وانیل طبیعی گران می‌باشد. تکثیر گیاه وانیل معمولا از طریق قلمه ساقه صورت می‌گیرد. در دانه‌های سبز و بی طعم کشت شده وانیل وجود ندارد. این دانه‌ها باید جهت تولید وانیل به تا ماه فرآوری نیاز دارد. بهترین وانیل از غلاف‌هایی به دست می‌آید که طول آن‌ها تا سانتی متر و قطر آن‌ها تا میلی متر است. در موقع برداشت محصول سبز رنگ است، ولی بعدا تیره رنگ می‌شود. این گیاه بومی مناطق مرطوب و حاره و در جنگل‌های مرطوب جنوب شرقی مکزیک و آمریکای مرکزی و هند غربی و آمریکای جنوبی می‌روید و ساقه‌های پیچیده ان تا ارتفاع حتی متر نیز ممکن است برسند و تا بالاترین ارتفاع درختان بزرگ جنگلی نیز بالا می‌رود. ماده معطر وانیل از میوه این گیاه گرفته می‌شود. میوه آن به شکل غلاف لوبیا است و قبل از اینکه کاملا برسد آن را می‌چینند و خشک می‌کنند در موقع چیدن، میوه‌ها عطری ندارند، ولی پس از اینکه چیده شد در دوران خشک کردن و عمل آوردن ان، عطر مطبوع وانیل در آن ایجاد می‌شود. گل‌های آن به شکل خوشه و تعداد - گل در هر گروه و تلقیح گل‌ها به طور طبیعی انجام نمی‌گیردو گل‌ها را یکی یکی باید کمک کرد که تلقیح شوند، زیرا استیگمات‌های گل‌ها از یک تیغه‌ای پوشیده شده که تلقیح فقط به کمک حشراتی انجام می‌گیرد که به قدر کافی برای تلقیح گل‌ها وجود ندارند به این علت است که برای داشتن ثمر کافی باید تلقیح مصنوعی نمود. به همین دلیل معمولا با هرس کردن وانیل ترتیبی می‌دهند که ارتفاع گیاه - متر بیشتر نشده است و گل‌ها در دسترس انسان باشد. بهترین وانیل از غلاف‌هایی به دست می‌آید که طول آن‌ها - سانتی متر و قطر آن‌ها - میلی متر است. در موقع برداشت محصول سبز رنگ است، ولی بعدا تیره رنگ می‌شود. پس از برداشت معمولا غلاف‌ها را برای مدت - دقیقه در آب جوش - درجه فرو می‌برند، بعد آن‌ها را در داخل جعبه‌ای دو جداره که مابین دو جدار پشم گذارده شده می‌گذارند و مدت ساعت داخل این جعبه سربسته نگهداری می‌شود و این یک گرم خانه طبیعی است که دراین مدت ساعت نوعی تخمیر در آن انجام می‌گیرد. پس از آن غلاف‌ها را بیرون آورده در محلی که به ارتفاع یک متر از سطح زمین باشد در مقابل نور خورشید آویزان می‌کنند که ضمن تهویه کامل با حرارت آفتاب خشک شود. این دوران خشک شدن تا یک هفته طول می‌کشد و در این مدت رنگ غلاف‌ها از سبزی به قهوه‌ای و قهواه‌ای تیره و سیاه تبدیل می‌شود و همین که کاملا نرم شد و شروع به پژمرده شدن نمود، آن‌ها را برای خشک شدن داخل گرم خانه می‌کنند که مدت - ماه می‌ماند وپس از اینکه رسوبت ان به - درصد می‌رسد آن‌ها را از گرم خانه بیرون می‌آورند. وانیل اصل به شکل یک چوبه یا غلاف باریک سیاه رنگ است که باید آن را به وسیله یک چاقوی تیز شکافت و با پشت چاقو خمیر درون آن را درآورد و داخل سس‌ها یا خمیر‌ها ریخت. در واقع وانیل گیاهی است از خاندان ارکیده‌ها که در زمره گیاهان پیچکی به شمار آیند. بلندی آن، گاهی به متر هم می‌رسد و از بزرگ‌ترین اعضای گروه ارکیده هاست. غنچه زیبای آن به رنگ‌های سفید، زرد و یا سبز است که تنها چند ساعت دوام می‌آورد. محصول این گیاه غلاف‌های بلندی به شکل غلاف‌های لوبیا می‌باشد که در حالت تازه بدون عطر و مزه هستند و پس از تخمیر، تبدیل به شاخه یا غلاف خوشبوی وانیل می‌شوند. وانیل در ایران در تولید شیرینی و بستنی استفاده می‌شود. اسانس وانیل در نوشابه‌های بدون گاز و تعداد زیادی از دسر‌ها و پودینگ‌ها مخصوصا در شکلات استفاده می‌شود. یکی از اجزای مهم صنایع عطرسازی وانیلین بود و هنوز هم از مواد سازنده عطر سازی است. در ایران وانیل را به شکل پودر سفید و تقریبا گران قیمتی می‌شناسند و از آن استفاده می‌کنند. این پودر در اصل محصولی شیمیایی است به نام "وانیلین" که براساس بو و مزه وانیل اصلی تهیه و تولید می‌شود و به مقدار زیاد و با قیمت ارزان در اختیار مصرف کنندگان قرار می‌گیرد. وانیلین تنها یکی از بوی گوناگون وانیل را دارد و از دیگر خواص طبیعی وانیل در پودر وانیلین خبری نیست. وانیل اصل به شکل یک چوبه یا غلاف باریک سیاه رنگ است که باید آن را به وسیله یک چاقوی تیز شکافت و با پشت چاقو خمیر درون آن را درآورد و داخل سس‌ها یا خمیر‌ها ریخت. دانه‌های وانیل حاوی تا درصد وانیلین با فرمول شیمیایی هیدروکسی متوکسی بنزالدهید است و دلیل اصلی عطر و طعم این ماده می‌باشد. اسید وانیلیک، پی هیدروکسی بنزوییک آلدهید، تانن، پلی فنول، اسید‌های آمینه آزاد و رزین سایر ترکیبات شیمیایی موجود در این گیاه هستند. مهم‌ترین خواص درمانی گیاه وانیل را می‌توان موارد زیر برشمرد در زیر می‌توانید مهم‌ترین فواید استفاده از این گیاه را مطالعه نمایید: این ماده گیاهی یکی از مواد مفید برای قلب و عروق بوده و در کاهش کلسترول خون نقش بسزایی دارد. این ماده به دلیل کاهنده بودن کلسترول خون می‌تواند تاثیر بسزایی در پیشگیری از سکته قلبی و مغزی داشته باشد و همچنین از بروز تصلب شرایین جلوگیری نماید. این ماده سرشار از آنتی اکسیدان‌ها بوده و دارای خواص آنتی باکتریال می‌باشد بنابراین مصرف این ماده سبب تقویت سیستم ایمنی بدن گشته و موجب درمان بسیاری از بیماری‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن خواهد شد. این ماده به علت دارا بودن آنتی اکسیدان‌ها علاوه بر تقویت سیستم ایمنی بدن می‌تواند اثرات مخرب رادیکال‌های آزاد را بر روی بدن خنثی نموده و بدین طریق از بروز انواع سرطان‌ها و بیماری‌های مزمن جلوگیری نموده و در صورت وجود آن‌ها را درمان نماید. این ماده در کاهش التهاب موثر بوده و بهترین دارو برای درمان التهاب کبد شناخته شده است بنابراین برای درمان التهابات قلب و عروق و کبد خود می‌توانید روی این گیاه و فواید آن حساب ویژه‌ای را باز کنید. از این ماده در ساخت بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می‌شود. تحقیقات نشان داده است این ماده گیاهی در درمان پیری پوست کاربرد داشته و می‌تواند از خشکی پوست جلوگیری کرده و نرمی و لطافت را برای پوستتان به ارمغان آورد. این ماده عملکرد پوست و مو را تحریک کرده و از این طریق سبب بازسازی سلول‌های پوست و جوانسازی پوست گردیده و رشد مو‌ها را افزایش می‌دهد. استفاده از روغن اسانس وانیل در ترکیب با روغن‌های گیاهی دیگردر تقویت مو‌ها و درمان ریزش مو نقش موثری دارد. در نهایت این که از این ماده و خواص آنتی باکتریال آن می‌توانید برای از بین بردن جوش‌ها و آکنه‌ها استفاده نمایید. بر اساس علم آروماتراپی و رایحه درمانی استفاده از رایحه وانیل می‌تواند در کاهش استرس و رسیدن به آرامش بسیار سودمند باشد. چرا که رایحه و عطر وانیل مستقیما بر روی مغز اثر گذاشته و با افزایش هورمون سروتونین سبب ایجاد آرامش در فرد می‌شود. این ماده کاهنده اشتها بوده و در نتیجه استفاده از آن می‌تواند باعث کاهش وزن شود. این ماده می‌تواند روند متابولیسم بدن را بهبود بخشیده و از این طریق به درمان چاقی و تسریع فرایند کاهش وزن کمک نماید. این ماده برای درمان مشکلات تنفسی، سرماخوردگی و آنفولانزا بسیار موثر و کارآمد است و می‌تواند در بهبود گلودرد، کاهش سرفه و سایر علایم سرماخوردگی بسیار موثر باشد. این ماده در بهبود عملکرد دستگاه گوارش بسیار سودمند بوده و باعث هضم سریع‌تر و بهتر غذا می‌شود. بوی این گیاه در کاهش حالت تهوع تاثیر ویژه‌ای داشته و مصرف چای وانیل التهاب روده را تسکین داده و از استفراغ، اسهال و سایر مشکلات گوارشی جلوگیری می‌کند. با توجه به این که تاکنون اطلاعات علمی کافی در مورد مصرف وانیل پیدا نشده است بنابراین بهتر است در مورد مصرف این ماده احتیاط لازم صورت گرفته و از زیاده روی در مصرف این ماده اجتناب کنید. به عنوان مثال برای درمان بیماری سل از این ماده به مدت روز می‌توانید روزانه به میزان یک گرم استفاده نمایید. در شرایطی که از وانیل (یا وانیلین) به مقدار زیاد استفاده می‌شود امکان پیش آمدن حالت هیپنوز و بی حسی کامل وجود دارد. وانیلین در مواردی نیز اثراتی مشابه کافیین از خود نشان می‌دهد که ت ثیر آن بر سیستم عصبی و فشارخون بسیار شبیه به آثار کافیین است. ماده استیل کولین موجود در وانیلین نیز می‌تواند همچون ماده ( Kobratoxin ) که در زهر مار‌های سمی وجود دارد عمل کند. استفاده زیاد از وانیلین می‌تواند آثاری شبیه ( Phencyclidine ) از خود بروز دهد. این ماده که با نام ( Angel Dust ) معروف است دارای توانایی تخدیر می‌باشد. افرادی که دچار زخم معده سوزاک و ناراحتی اعصاب می‌باشند، باید در مصرف وانیل احتیاط نمایند. زیاده روی در مصرف وانیل موجب مسمومیت - سردرد و تشنج می‌گردد. دیگر اینکه در شرایطی که از وانیل به مقدار زیاد استفاده می‌شود امکان پیش آمدن حالت هیپنوز و بی حسی کامل وجود دارد.