به جبر تقدیر، بلایی آسمانی، تصادف یا دستی بیرحم به تیغ یا گلوله و. مادر‌هایی که فرزندشان را از دست می‌دهند، سرگردان‌ترین موجودات روی زمین اند. همیشه در تردید بین ماندن و رفتن اند، زمان، آن‌ها را در تعلیق گذاشته است و اعتمادشان به ریتم قلب در هم فشرده شان، مدتهاست که مخدوش شده. این مادران، شاخسار‌های خشک حیرانی اند که گویی دستشان، پرنده‌های پران و رونده را همچنان ملتمس اند. وقتی عمو رفت، خدابیامرز ننه با آن همه به قول پدرم" هیبتش"، شد یک درخت از درون پوک و موریانه زده. شهید یا متوفی، برای او این مهم بود که پسرش نیست. همیشه یک م هر گوشه‌ای پنهان داشت، قلبش که به تپش می‌افتاد مهر را می‌گذاشت روی پیشانی اش، پسر از دست داده را مخاطب قرار می‌داد و زیر لب می‌گفت: ننه مرده. فکر می‌کرد مهر آرامش می‌کند. روبروی خانه گلی ننه، خانه پیرزنی بود که وقتی عصر تابستان می‌نشستی روی ضربی، به راه رفتن اردکی شکلش روی پشت بام پر از گلدان شمعدانی اش می‌خندیدی. در ده آن هم در کویر شاید خیلی رسم نیست کسی گلدان داشته باشد. دوستی، یک بار به من می‌گفت: که من عاشق درختم و دایی ام به من می‌خندد که درخت دوستی یعنی اهل دهاتی، شهری‌ها گل دوست دارند. آن پیرزن روبروی خانه مادربزرگ، اما شهری نبود. عصر می‌آمد و روی گلدان‌ها می‌نشست و عین مرغ، خاکشان را ویشکل می‌کرد. ما به این هم می‌خندیدیم. ننه می‌گفت: نخندید! آدمیزاد برای سرد کردن دل داغ دیده اش، مشغولیت می‌خواهد. پیرزن هم داغ فرزند دیده بود. یک‌بار مثل احمق‌ها از ننه پرسیدم: بچه آدم بمیره با بقیه مرگا خیلی فرق داره؟ . ننه گفت: بچه میره، ننه باباش رو عین تابوت ول می‌کنه گوشه گورستون، دیگه ننه نیستی تابوتی، خودتم توشی و باز می‌زد روی زانو و بعد از یک آه کشدار، پسر از دست داده را مخاطب قرار می‌داد و می‌گفت: ننه مرده. از این مادر‌ها زیاد دیده‌ام آن‌ها که با گلی و گلدانی سر خودشان را گرم می‌کنند. ویشکل می‌کنند. دانه دانه شان را می‌کاوند. جوری می‌نشینند کنار گلدان و ولو می‌شوند روی زمین که انگاری رستاخیزی شده و حالا گل پرپر شده را دارند به آغوش می‌گیرند. داغ همیشه داغ است، گلدان و خاکش را، زندگی و جزییاتش را هزار چیز و هیچ چیز را، جابجا می‌کنند نه اینکه فکر کنید چیزی فراموش‌شان می‌شود، با خنده با حیوان با گل با بافتنی و شاید با مرور گوشی هایشان، درد را و داغ را اینگونه در تقلای کتمانند، چه رسد به خونخواهی که خود غصه پر درد دیگری است. تلخی مرگ سرو را شاید اینگونه می‌توان با قلمه زدن‌های بی حاصل یک شمعدانی پنهان کرد. چه می‌شود کرد؟ ما ناگزیران عالمی هستیم که به قول مولانا، ا ستن آن غفلت، و هشیاری، آفت است. هشیاری ما دیدن صحنه‌های زنده حیات و آوردگاه" آمدن"ها نیست، بخاطر آوردن" رفتن"‌های گزنه گونی است که هرچه مشمول غفلت شوند برای گلدان‌های شمعدانی و منزوی ما بهتر است. ما زندگی را در آیینه غفلت و مرگ را کنار تاقچه زندگی، اینگونه آموخته‌ایم. مادر‌های فرزند از دست داده، در سوگ فرزند خود به هیچ ایسم و ایدیولوژی و علت و معلولی تقسیم نمی‌شوند، مهم‌ترین چیز برای آن‌ها یا پرسش چرا رفت؟ است یا جبر دیگر نیست. آن‌ها فقط یک نام دارند"مادر داغدیده"، آن‌ها از یک تبارند. آن‌ها از حیات معکوس خود کلافه‌اند، از دفن کردن شکوفه و باقی ماندن تنه کهنسال بر روی زمین حیرت زده‌اند. مادران فرزند از دست داده، نیمه همچنان زنده مرگ در بیرحمانه‌ترین وجه زندگی اند. آن‌ها مادرند. این خودش، سخت و گریه‌دار است چه برسد که از دست دادنی هم در کار باشد. سهند ایرانمهر