වෙබ් (වෙබ් බ්‍රවුසරය )
වෙබ් ( 2003 සිට 2012 දක්වා එපිෆනි ලෙස මුලින්ම  හැන්දින්වූ ) යනු GNOME desktop වටපිටාව සඳහා වූ නිදහස් මෘදුකංග වෙබ් බ්‍රවුසරයකි.මෙම බ්‍රවුසරය Galeon නිර්මාණකරුවන් අත්පත් කරගත් පසු GNOME ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් ලෙස නිමැවුනු අතර GNOME සතු තාක්ෂණය සහ සැකසුම් භාවිත කරනු ලබයි.මෙය GNOME හර යෙදවුම්වල කොටසකි.GNOME අතුරු මුහුණත් නිර්දේශනයට අවශය පරිදි වෙබ්, සරල පහසු ප්‍රස්තාරික අතුරුමුහුණතක් භාවිත කරනු ලබන අතර,ප්‍රධාන වශයෙන්ම පරිශීලකයන්ට යොමු කරනු  ලබන්නේ සීමාසහිත අංගවලින් සමන්විත අතුරුමුහුණතකි.කෙසේ වෙතත් මෙහිදී තුන්වන පාර්ශවයන්ගේ කොටස්වලින් තොරව බ්‍රවුසරයේ ක්‍රියාකාරිත්වය හා හැඩ ගැසීම්  පාලනය කරගත හැකිය.

වෙනම සෑදූ වෙබ් විමසීම් එන්ජිමක් වෙනුවට එපිෆනි ප්‍රථමයෙන්ම Gecko වින්‍යාස එන්ජිම 2.20 සංස්කරණයේ සිට 2.28 සංස්කරණය දක්වා භාවිත කරන ලදී.මෙම යෙදීම නිසා සාමාන්‍ය වශයෙන් කුඩා සංවර්ධන කණ්ඩායමකට යම් තරමක නවතම වෙබ්  සම්මත භාවිතා කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබාදීමට හැකි විය.වෙබ්හි ලක්ෂණ අතර GNOME ආකෘතික කට්ටලය නැවත යෙදීම, විශේෂ පොත් යොමුවන් සහ වෙබ් ඇප්ලිකේෂන් Desktop හා එකතු කිරීම් වැනි දේ අඩංගු විය.

වෙබ්හි මූලශ්‍ර කේත සටහන GNU (GPL) බලපත්‍රය යටතේ ඇත.මෙහි ද්වි පරිගණක කේතයන් බොහෝ Linux නිකුතුවන්ගේ ඇසුරුම් ගබඩාවන් තුල හා BSD නිකුතුවන් තුල අඩංගු වේ.

සංවර්ධනය

Galeon Fork

එපිෆනි මුලින්ම සංවර්ධනය කරනු ලැබුවේ Marco Pesenti Gritti විසිනි.මොහු Galeonහි නිර්මාර්තෘවරයා ද වෙයි.Fork ආරම්භ වූයේ Grittiගේ වෙනස් වීම නිසා හා Galeon සංවර්ධන කණ්ඩායමේ නව විශේෂාංගවල වෙනස් වීම් නිසාය.Gritti ඒකශෛලමය නිර්මාණය වෙත යොමු වූ අතර නඩත්තු කල හැකි වීම, පරිශීලන  ප්‍රසාරණය වැනි පරිශීලන ලක්ෂණ තවදුරටත් එකතු විය යුතු බවට Galeon සංවර්ධන කණ්ඩායම  තීරණය කළේය.මේ කාලයේදී ම GNOME ව්‍යාපෘතිය GNOME  මිනිස් අතුරු මුහුණතක් මාර්ගෝපදේශකය නිර්මාණය කල අතර එය පරිශීලන අතුරුමුහුණත්වල සරලභාවය වර්ධනය කරන්නක් විය.Galeon විශ්වාස කල පරිදි බොහෝ සංවර්ධකයන් එය ප්‍රබල පරිශීලක  බ්‍රවුසරයක් තැනීමට අපොහොසත් වන බවට විශ්වාස කළේය.මෙහි ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් Gritti, Galeon හි කේත ගබඩාව මූලික කරගෙන නව බ්‍රවුසරයක්  නිර්මාණය කල අතර බොහෝ අවධානම් හා ක්‍රියාකාරී නොවන විශේෂාංග ඉන් ඉවත් කළේය.

එපිෆනි, GNOME පරිශීලන අතුරුමුහුණතක් මර්ගෝපදේශණයන්ට අනුකුල බවට සැලකූ අතර එය බොහෝ සරල පරිශීලන අතුරුමුහුණතකින් සමන්විත විය.එමෙන්ම එපිෆනි සතුව එහි තේමා සකස්කරණයක් නොතිබූ අතර එය GNOME හි සකස්කරණයන් භාවිතා කරයි. 

Gritti ඔහුගේ අභිප්‍රාය පැහැදිලි කරයි :

Fork ගෙන් පසුව Galeon සංවර්ධන කාර්ය ඉදිරියටම ගෙනගියත් එහි ගම්‍යතාවය නැති විය.මෙයට හේතුව මොසිලා හඳුන්වාදුන් අලුත් ලක්ෂණ සහ වෙනස්කම් නව සංවර්ධන කණ්ඩායමට රැකගැනීමට නොහැකි වීමයි.අවසානයේ Galeon සංවර්ධනය නතර වූ අතර එපිෆනි වෙනුවට Galeon හි නව උසස් ලක්ෂණ සංවර්ධනයට සංවර්ධකයන් යොමු විය. 

එපිෆනිහි පෙර දර්ශනයක් වුයේ විශේෂයෙන්ම Gnome සඳහා වෙබ් බ්‍රව්සරයක් නිපදවීමයි.

Gritti තවදුරටත් එපිෆනි ව්‍යාපෘතිය හා Xan Lopez, Christian Persch හා Jean-Francois විසින් මෙහෙයවන Gnome ව්‍යාපෘතිය සමග තවදුරටත් සමබන්ධ නැත.එපිෆනි, ලිනක්ස් නිකුතුවන්ගේ නිරායාස වෙබ් බ්‍රව්සරය විය යුතු බවට ඇතැමුන් විශ්වාස කරන නමුත් පොදු ක්‍රියාමාර්ගය වන්නේ ඒ වෙනුවට firefox බෙදාහැරීමයි.නමුත් ඉතා කුඩා නිකුතුවන්හිදී Gnome මෙටා පැකේජ හා පැකේජ එකතුවන් තුල එපිෆනි ඇතුලත් කර ඇත.

Gecko ආශ්‍රිත 

එපිෆනි පළමුවන සංස්කරණය 2002 දෙසැම්බර් මස 24 නිකුත් විය . 

වෙබ් පිටු ප්‍රදර්ශනය සඳහා එපිෆනි මුලින්ම භාවිතා කරන ලද්දේ Mozilla ව්‍යාපෘතියේ Gecko වින්‍යාස එන්ජිමයි.එය Mozilla XUL අතුරුමුහුණත වෙනුවට Gnome හා සබැඳි ප්‍රස්ථාරික පරිශීලක අතුරුමුහුණත භාවිතා කරන ලදි. එපිෆනි හි සංවර්ධන වැඩපිළිවෙල බොහෝ විට නැඹුරු වුයේ විවිද වූ කුඩා,වැඩකට යෙදිය හැකි දියුණු කිරීම් කෙරෙහිය. මේවා අතරින් සැලකිය යුතු දෙයක් වුයේ 1.8 ස්ථාවර සංස්කරණ ශ්‍රේණියේ වූ නව පාඨ ඇතුලත් කිරීමේ උපාංගයයි.මෙම අලුත් උපාංගය මුද්‍රණ ප්‍රදේශ තුල වූ අයිකන සඳහා සහයෝගය දැක්වූ අතර තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීමට අවශ්‍ය chrome අඩු කළේය.

එපිෆනි හි දෙවන ප්‍රධාන කඩයිම වුයේ 2.14 නිකුතුවයි. මෙය Gnome සංස්කරණ ක්‍රමාන්කිතය පිලිපැදි පළමු නිකුතුවයි.මෙය ජාල කලමනකරණයන් සහ පොත් යොමුවන් ආශ්‍රිත ලක්ෂණයන් XULRunner සමග සංස්කරණය කරන ලදි.

web-kit ආශ්‍රිත 

Gecko පසුඅන්තය ආශ්‍රිතව සංවර්ධන ක්‍රියාවලිය ගැටළු කිහිපයක් නිසා තදබල ලෙස පිඩාවට පත්විය.මෙම ගැටළු නිරාකරණය කිරීමට 2007 ජුලි මස එපිෆනි කණ්ඩායම Gecko පරිවර්තන එන්ජිමට ආදේශකයක් ලෙස WebKit සහය එකතු කරන ලදි. පසුඅන්තයේ සංවර්ධනයේ දියුණුවත් සමගම 2008 අප්‍රියෙල් 1 දා Gecko පරිවර්තන එන්ජිම භාවිතය නතර කරන බවටත් මේ සඳහා WebKit භාවිතා කරන බවටත් එපිෆනි කණ්ඩායම නිවේදනය කළේය. සංවර්ධන කණ්ඩායමේ ප්‍රමාණය හා නව පසුඅන්තය සැදීමේ සංකීර්ණතා නිසා 2.2 සංස්කරණ නැවත සත්‍ය සංවර්ධිත කේතයන් වෙනුවට දෝෂ නිරාකරණයන් සහිතව නිකුත් කිරීමට සිදුවිය. මෙම නිසා බ්‍රවුසර් සංවර්ධනය 2009 ජුලි 1 දක්වා අඩාල වී පැවතින. 
මෙම තත්වය නිරාකරණය වුයේ එපිෆනි කණ්ඩායම එපිෆනි 2.26 සංස්කරණය නිකුත් කරන බව ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමගය.අවසානයේදී WebKit ජව ගැන්වුන එපිෆනි 2.28 සංස්කරණය Gnome 2.28 සමග නිකුත් විය . 

Gnome 3.4 සංස්කරණයත් සමගම එපිෆනි, වෙබ් ලෙස නම් කරන ලදී.

නිකුතුම්  ඉතිහාසය

ලක්ෂණ  

වෙබ් , WebKit ආශ්‍රිත බ්‍රවුසර එන්ජිමක් වන අතර එය HTML 4, XHTML, CSS1, CSS2  සහ සැලකිය යුතු ලෙස HTML 5 සහ CSS 3  සඳහාද  සහය දක්වයි.මේ සඳහා වෙබ් පිරික්සුම් ,ඇඩෝබි ෆ්ලෑෂ් සහයද ඇත.

Gnome එකතුව 

වෙබ්, Gnome ආකෘති සහ සැලසුම් නැවත භාවිතා කරයි. මේ නිසා වෙබ්හි පරිශීලක අතුරුමුහුණත් තේමාව Gnome තේමාවම වේ.තවද Gnome සතු බොහෝ ආකෘති හා සැකැස්මන් වෙබ් භාවිතා කරයි.

වෙබ් සමග එකටම සැදු අභිරුචි කළමනාකරණය සාදා ඇත්තේ පරිශීලකයාට මූලික බ්‍රවුසරය හා බැඳුනු සැකැස්මන් පමණක් ඉදිරිපත් වන ලෙසයි.අනෙකුත් උසස් සැකැස්මන් සාදා ඇත්තේ Gnome හි deconf (විධාන ක්‍රියාමාර්ගිකය )  හා dconf-editor (ප්‍රස්ථාරික ) මෙවලම් සමගයි.

වෙබ් Gnome හි පරිශීලක අතුරු මුහුණත් මාර්ග නිර්දේශය පිලිපදී. උදාහරණයක් ලෙස වෙබ් 3.4 නිකුතුවේදී අතුරු මුහුණතේ යම් යම් වෙනස්කම් දැකිය හැකිය.

පොත් යොමු 

බොහෝ බ්‍රව්සර අනුපිලිවෙලට ඇති පත්‍රිකා ආශ්‍රිත පොත් යොමු පද්ධතියක් භාවිතා කරනු ලබන අතර වෙබ්, වර්ගීකරණය කරන ලද පොත් යොමු පද්ධතියක්     භාවිතා කරයි.මෙහි වර්ගීකරණය නොකරන ලද ලෙස විශේෂ වර්ගයක පොත් යොමුවක්ද භාවිතා කරනු ලබයි.  වෙබ් භාවිතා කරන තවත් විශේෂ පොත් යොමුවක් වන්නේ දැකුම්කලු පොත් යොමුවන්ය. මෙහිදී පොත් යොමුවක් සමග උඩමතු බැලූ ඉතිහාසයන් ලිපින තීරුවෙන් ප්‍රවේශ කරයි.

අනුකූලතාවය  

3.6 නිකුතුව වනතුරු ,වෙබ් විතන්‍ය පේනු වලින් සමන්විත විය.මෙම ඇසුරුම් වෙබ් සංවර්ධකයන් විසුරුවාහරින ලද නිල විතන්‍ය වලින් සමන්විත විය. 3.8 සංස්කරණයෙදී  මෙම පද්ධතිය ස්ථාවරත්ව හා නඩත්තු ගැටළු නිසා ඉවත් කරන ලදී.ඒ වෙනුවට නව ප්‍රසිද්ධ විතන්‍යන් හර යෙදීම් තුලට ඇතුලත් කරන ලදි.

පෙර විතන්‍යන් C හෝ පයිතන් මගින් කේතනය කර ඇත.නමුත් WebKit යෙදුම්වලදී පයිතන් සහය ඉවත් කරන ලදී.

3.6 සංස්කරණයේදී ඇතුලත් කරන ලද වෙබ් විතන්‍යන්: 

නිල නොවන විතන්‍යන් කිහිපයක් තිබුනත් බොහෝ ඒවා වර්තමානයේදී සහය දක්වන්නේ නැත.

වෙබ් යෙදුම්  ප්‍රකාරය  

 
Gnome 3.2 සිට වෙබ් , වෙබ් භාවිතාවන් සඳහා දියත්කරණයන් වලට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දෙන ලදි. මෙම දියත්කරණයන් Dekstop සහ Gnome Shell යන දෙවිදියෙන්ම ප්‍රවේශ විය හැකිය.උදාහරණයක් ලෙස මෙය උබුන්ටු මත unity සමගද භාවිතා කල හැකිය. මෙම ලක්ෂණය විශ්ව විසිරි වියමන සහ ඩෙස්ක්ටොප් අතර සම්බන්දය වැඩි දියුණු කිරීමට ඉවහල් වේ.  මෙය සංවර්ධකයන්ගේ එක ඉලක්කයකි. මෙවැනිම වූ ලක්ෂණයන් වින්ඩෝස් මත වූ Google Chrome මත දැකිය හැකිය. මෙම කර්තව්‍ය සඳහාම Mozilla පදනමේ   පෙර නිර්මාණයක් වූ මොසිලා prism නිර්මාණය කරන ලදි. මෙය Chromeless ව්‍යාපෘතිය යටතේ අවලංගු කරන ලදී. දැනට එපිෆනි හි ප්‍රධාන අයිතමයන් තුල වෙබ් යෙදීම් කළමනාකරණය අඩංගු වේ.

දැනට එපිෆනිහි පළමු අවස්ථාවේදීම වෙබ් යෙදුම් හසුරුවාගත හැකිය.විශේෂ URI සබැඳියක් මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි පිටුවකින් මෙම යෙදුම් අනාවරණය කරගත හැකිය.මෙම විසඳුම තාවකාලික එකක් වූ අතර මෙය සුලභ Gnome යෙදුම් කළමනාකරණය විසින් Gnome 3.4 දී ගොඩනැගීමට ප්‍රයත්න දැරුවත් අවසානයේදී එය ඉවත් විය.

පද්ධති අවශ්‍යතා  
 
වෙබ්,Gnome ඩෙස්ක්ටොප් වටපිටාවේ අංගයක් වීම නිසාම Gnome වේදිකාවෙන් තොරව මෘදුකාංග හා දෘඩාංග රඳා පැවතීම් නැත.නමුත් Gnome ව්‍යාපෘතිය මීට අවශ්‍ය අවම අවශ්‍යතා හුවා දක්වන්නේ නැත.කෙසේවෙතත් Gnome 3 දැනට පවතින නවීන පරිගණකයක් මත ධාවනය විය හැකි බව පැවසේ. 
වෙබ් නිකුත් කරනු ලබන්නේ මුලාශ්‍ර කේතයන් සමග හෝ ලිනක්ස් බෙදාහැරීම් සහ BSD ද්විමය කේත ඇසුරුම් වශයෙන් පමණි.එම නිසා වෙබ් හි උපයෝජ්‍යතාව බෙදාහරින්නා මත රඳා පවතී.වෙබ් විවිධාකාර වූ දෘඩාංග වේදිකාවන් මත ධාවනය කිරීමේ හැකියාව පවතී.මේ අතර i386, amd64 , සහ තවත් ක්‍රියාවලි ආකෘතින් වේ.

පිළිගැනීම  

Webkit ජවගැන්වුන එපිෆනි 2.28 සැප්තැම්බර් 2009 සමාලෝචනයේදී Ars Technica හි Ryan Paul පැවසුවේ "Gnome 2.28 තුලදී එපිෆනි ඉතා ඉක්මනින් ක්‍රියාකරයි. Webkit භාවිතය බොහෝ Linux නිකුතුවන්දි පැමිණෙන Firefox හා එපිෆනි අතර වෙනසක් ඇතිකිරීමට ඉවහල් වේ. " 

2010 ජුලි එපිෆනි 2.30 සමාලෝචනයේදී Jack Wallen එය විස්තර කලේ කාර්යක්ෂම නමුත් වෙනස් බ්‍රව්සරයක් ලෙසයි."මම මුලින්ම එපිෆනි සමග වැඩ කිරීමේදී එය බොහෝ වෙබ් අඩවි වලදී ඇද වැටුනා.කුඩා ගවේශණයක් හා දෝෂ නිරාකරණය කිරීමකදී එහි ගැටලුව ඇත්තේ JavaScript මත බව මට තේරුණා.කුමක් හෝ හේතුවකට එපිෆනිහි නවතම නිකුතුව JavaScript සදහා කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැත.මෙම ගැටලුව නිරාකරණය කල හැක්කේ JavaScript බලය නැති කිරීමෙන් පමණි.එනම් බොහෝ ලක්ෂණ බොහෝ වෙබ් අඩවි තුලදී ක්‍රියා නොකරයි.එමෙන්ම එම වෙබ් අඩවි වේගයෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි බවත් මින් කියවෙනවා.එපිෆනි chrome හා firefox සම්පුර්ණයෙන්ම ප්‍රතිස්ථාපනය නොකලත් මා එය කලින් අවස්ථාවලට වඩා භාවිතා කෙරෙනවා. එය සතුව කුඩා පා සටහනක්,වේගවත් ආරම්භයක් හා පිරිසිදු අතුරුමුහුණතක් පවතිනවා  ". 

මාර්තු 2011 දි Veronica Henry එපිෆනි 2.32 සමාලෝචනය කලේ "මෙය ප්‍රාථමික ඩෙස්ක්ටොප් බ්‍රව්සරයක් ලෙස භාවිතය බොහෝ පරිශීලකයන්ට අසීරු දෙයක් වේවි.අවම වශයෙන් මෙය ප්‍රාථමික  බ්‍රව්සරයක් බවට පත්කර ගැනීමටවත් සැකැස්මක් මෙහි නැත.නමුත් ඔබට වේගවත් වෙබ් ප්‍රවේශයක් අවශ්‍ය වූ විට එපිෆනි භාවිතා කල හැකිය." Henry එපිෆනිහි විතන්‍යන් අඩුකම හා firebug  හි අඩුකම විවේචනය කළේය.නමුත් FireBug ට සමාන ක්‍රියාකාරීත්වයක් ලබා දෙන Webkit එන්ජිමේ වෙබ් පරීක්ෂක සහය මෙය සතුවේ.

මේවාත් බලන්න 

 වෙබ් බ්‍රව්සර ලැයිස්තුවක් 
 වෙබ් බ්‍රව්සර අතර සැසඳීමක්

මුලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි 

GNOME පරිශීලක අතුරුමුහුණත් නිර්දේශය
රාස්බෙරි පයි මත