පුරාණ
පුරාණ (/pʊˈrɑːnə/; සංස්කෘත: पुराण, purāṇa; වචනාර්ථයෙන් "පුරාණ, පැරණි") යනු පුළුල් පරාසයක මාතෘකා පිළිබඳව, විශේෂයෙන් ජනප්‍රවාද සහ අනෙකුත් සම්ප්‍රදායික ප්‍රබන්ධ පිළිබඳ භාරතීය සාහිත්‍යයේ විශාල ප්‍රභේදයකි. මූලික වශයෙන් සංස්කෘත සහ දෙමළ පමණක් නොව අනෙකුත් ඉන්දියානු භාෂාවලින් ද රචනා කර ඇත. 

පුරාණ සාහිත්‍යය විශ්වකෝෂයක් වන අතර,  එයට විශ්ව වේදය, දේවතාවියන්, රජවරුන්, වීරයන්, ඍෂිවරුන් සහ උප දේවතාවුන්, ජනශ්‍රැති, වන්දනා ස්ථාන, විහාරස්ථාන, වෛද්‍ය විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව, ව්‍යාකරණ, ඛනිජ විද්‍යාව, හාස්‍යය, ප්‍රේම වෘතාන්ත මෙන්ම දේවධර්මය සහ දර්ශනය වැනි විවිධ මාතෘකා ඇතුළත් වේ. හින්දු මහා පුරාණ සාම්ප්‍රදායිකව "වේද ව්‍යාස" ට ආරෝපණය කර ඇති නමුත් බොහෝ විද්වතුන් එය සියවස් ගණනාවක් පුරා බොහෝ කතුවරුන්ගේ කෘති ලෙස සැලකේ.

මුඛ්‍ය හෙවත් මහා පුරාණ 18ක් පවතින අතර උප පුරාණ 18ක් පවති. ඒ හැරුණු කොට තවත් කුඩා පුරාණයන් රාශියක් පවති. විවිධ පුරාණ වල මුල් පිටපත් ක්‍රි.ව. 3 සහ 10 වැනි සියවස් අතර කාලය තුළ රචනා වන්නට ඇත. පුරාණ හින්දු ආගමේ ශුද්ධ ලියවිල්ලක අධිකාරය භුක්ති නොවිඳින නමුත් ස්මෘති හෙවත් මතක ශක්තියෙන් පැමිණි ඒවා ලෙස සැලකේ.

සම්භවය 
මහාභාරතයේ කථකයා වන ව්‍යාස, පුරාණ සම්පාදනය කරන්නා ලෙස පිළිගැනේ. පැරණි සම්ප්‍රදායට අනුව පිළිගන්නේ ප්‍රථමයෙන් පැවතියේ එක් පුරාණයක් පමණක් බවයි. තෝමස් කෝබර්න්ට අනුව, පුරාණ සහ මුල් පුරාණ ග්‍රන්ථ ඒවායේ ආරම්භය සම්බන්ධයෙන් සම්ප්‍රදායන් දෙකක් ප්‍රකාශ කරයි, එකක් ඒවා දෙවියන් වහන්සේගේ හුස්ම ලෙස ප්‍රකාශ කරයි, අනෙක බෞතිකව පුරාණ දහ අටකට සම්පාදනය කෙරූ මනුෂ්‍යයා ලෙස ව්‍යාස දක්වයි. ඉන්දියානු විද්‍යාඥයන් වන J. A. B. van Buitenen සහ Cornelia Dimmitt ට අනුව, නූතන යුගය දක්වා නොනැසී පවතින පුරාණයන් පැරණි නමුත් ඒවා නියෝජනය කරන්නේ "තරමක් වෙනස් නමුත් කිසිදා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් නොවන වෙනම වාචික සාහිත්‍ය දෙකක එකතුවකි. මුල් පුරාණයන් පැමිණෙන්නේ පූජක මූලයන්ගෙන් වන අතර පසුකාලීන පරම්පරාවල රණශූර සහ වීර කාව්‍ය මූලයන් ඇත. හින්දු පුනරුදයේ කාල පරිච්ඡේදයක් වන "ගුප්ත රජුන්ගේ පාලනය යටතේ ක්‍රි.ව. හතරවන සහ හයවන සියවස් අතර දෙවන වරට" මෙම ග්‍රන්ථ එකතු කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, පුරාණ සංස්කරණ හා ව්‍යාප්තිය ගුප්ත යුගයෙන් පසුව නොනැවතුණු අතර, එම ග්‍රන්ථ "තවත් වසර පන්සියයක් හෝ දහසක් වර්ධනය වූ" අතර හින්දු වන්දනා ස්ථාන සහ විහාරස්ථාන පවත්වාගෙන ගිය පූජකවරුන් විසින් මේවා සංරක්ෂණය කරන ලදී. සමස්තයක් වශයෙන් කිසිදු පුරාණයක් සඳහා නිශ්චිත දිනයක් නියම කළ නොහැකි බව ලුඩෝ රොචර් පවසයි. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ භාගවත සහ විෂ්ණු වැනි වඩා හොඳින් ස්ථාපිත සහ වඩාත් සංගත පුරාණ සඳහා පවා විද්වතුන් විසින් යෝජනා කරන ලද දිනයන් පුළුල් ලෙස සහ නිමක් නැතිව වෙනස් වන බවයි.

පාඨයන්

මහාපුරාණ 
ශිව පුරාණයේ - උමා සංහිතාව තුළ පහත මහාපුරාණ ලැයිස්තුව සඳහන් කොට ඇත:

දේවි භාගවතම් තුළ ශිව පුරාණය වෙනුවට වායු පුරාණය සඳහන් වේ. මහාපුරාණ ද විශේෂිත දෙවි කෙනෙකු මත පදනම්ව වර්ගීකරණය කර ඇත, පාඨ මිශ්‍ර වී ඇති අතර සියලු දෙවි දේවතාවුන්ට ගරු කරයි:

ආශ්‍රේයන්

උපුටා දැක්වීම්