ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල
ඌව වෙල්ලස්ස නිදහස් අරගලය, බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහිව, 1817-1818 කාලයේ සිදුවූ කැරැල්ලක් ලෙසින් ඉංග්‍රීසි  ආන්ඩුව සලකනු ලැබුව ද, සත්‍ය වශයෙන්ම එය දේශයෙ ස්වාධීනත්වය පතා අතිවූ නිදහස් අරගලයකි. මෙම සටනට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ 1815 දී අත්සන් කරන ලද කන්ද උඩරට ගිවිසුමයි. මෙය බ්‍රිතාන්‍යයන් සම්බන්ධවූ උඩරට ප්‍රදේශයේ දී ඇතිවූ තුන්වන යුද්ධයයි.

එක්සත් රාජධානි ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිචාර

ප්‍රහාරාත්මක
 වෙල්ලස්සේ ආහාර හිඟයක් ඇතිකිරීම
 වැවු අමුණු පුපුරවාහැරීම
 කුඹුරු ගිනිතැබීම
 පලදරන ගස් කපාදැමීම
 ගවයන් මරාදැමීම
 මහවෙල්යාය 

 ජන සංහාරය
 අවුරුදු 18ට වැඩි පිරිමින් මරාදැමීම
 මල සිරුරු ජල පහරවලට දමා රෝග පැතිරවීම

 ජන ශූන්‍ය කිරීම
 ගෙවල් ගිනිතැබීම

ප්‍රහාරාත්මක නොවන
 විනාශකල වැවු අමුණු ප්‍රතිසංස්කරනය නොකිරීම
 සටනට සම්බන්ධවූවන් දේශද්‍රෝහීනි ලෙස ගැසට් කිරීම
 සටන්කරුවන් ජීවත්වූ ගම්මාන සහ මහ වෙල්යාය කැලෑ අඥාපනත යටතේ දඩයම් ක්‍රීඩාව සඳහා  ආණ්ඩුවට පවරාගෙන ජන ශූන්‍ය කිරීම

අවසානය

නිදහස් සටනේ අවසානය
මෙම සටන නිමාවට පත්වුයේ මහත්වූ ලේ වැගිරීම් සිදුකරමිනි. සටන මැඩ පැවැත්වීමේ  ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙරට වැසියන් හට නිවාස හා දේපළ අහිමිවිය. ඌව වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශ වල වාරිමාර්ග පද්ධති, කෘෂිකාර්මික කටයුතුද අඩපණ විය. ඉතිහාසය පවසන පරිදි වැල්ලවායෙන් ආරම්භව මුළු ඌව වෙල්ලස්සේ කුඹුරු ලක්ෂ ගණනක් ගිනි තබා විනාශ කරන ලදී.

Journal of Uva සගරාවේ දී බදුල්ල බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ සේවකයකු වූ හර්බට් වයිට් (Herbert White) පවසා සිටි ප්‍රකාශනයක් පහත දැක්වේ.

"කැරැල්ලෙන් පසු ඌව ප්‍රදේශයේ ජනගහනය, කෘෂිකාර්මික පරිසරය පිළිබඳ නිෂ්චිතව දැනගත හැකි ප්‍රමානවත්  සාක්ෂි නොමැත. නව පාලකයන් මෙම ප්‍රශ්ණයට  මුහුණදීමට අසමත්ව ඇත. යුද්ධයෙන් පසු ඉතිරි වූ අයගෙන් 4/5 කුඩා දරුවන්, කාන්තාවන් සහ මහල්ලන් පමණි. මෙම සංහාරය ඉතා භයානක වේ. කෙටි‍යෙන් කියන්නේ නම් මහත්වූ මිනිස් සංහාරයක් සිදුව ඇති අතර, ඌව නැවතත් යථා තත්වයට පත්වේදැයි කිව නොහැක."මූලාශ්‍ර

1. බණ්‌ඩාර තිලකසිරි වි.වා.මු. 1991, ඌව වංශ කතාව (2 ඛාණ්‌ඩය), බණ්‌ඩාරවෙල සීමාසහිත තිලක මුද්‍රණාලය (පෞද්ගලික) සමාගම

2.විමලානන්ද තෙන්නකෝන්, 1962, උඩරට මහ කැරැල්ල (2 ඛාණ්‌ඩය), සීමාසහිත එම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම.

3. එච්. එම්. අනුරාධ විජයවර්ධන බණ්‌ඩාර (දිවයින – 2010 ඔක්තෝබර් 13 දින ලිපිය.

ගැසට් නියෝගය අවලංගු කිරීම

රටින් පිටුවහල් කලවුන්ට ගෞරව සම්මාන

සටනට සම්බන්දවීම නිසා අත්අඩංගුවටගෙන මුරුසියට පිටුවහල් කළ 28 දෙනකුට ක්‍රි.ව. 2013දී ශ්‍රී ලංකා ජනරජය මගින් ගෞරව සම්මාන පිරිනැමක් සිදුකරයි.

මූලාශ්‍ර
 
ඉතිහාසය - සිංහලේ
ඉතිහාසය - ශ්‍රී ලංකා
ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල