ක්‍රිස්මස් දූපත
ක්‍රිස්මස් දූපත යනු ඕස්ට්‍රෙලියානු බාහිර ප්‍රදේශයකි. ක්‍රිස්මස් දූපත ජාවා සහ සුමාත්‍රා දූපත්වලට දකුණින් කිලෝමීටර් 350 ක් පමණ දුරින් පිහිටි ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටා ඇති අතර ඕස්ට්‍රෙලියානු භූමියේ සමීපතම ස්ථානය සිට වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර් 1,550 (සැතපුම් 960) ක් පමණ වේ. වර්ග කිලෝමීටර් 135 ක් (වර්ග සැතපුම් 52) ක් ඇත. ක්‍රිස්මස් දූපතේ පදිංචිව සිටින්නේ 2000 කට වඩා ජනගහනයක් පමණි. දිවයිනේ උතුරු කෙළවරේ ජනගහනයෙන් බහුතරය වාසය කරයි. ප්‍රධාන තැනක් ගනී නම් පියාඹන මාළු වෙරළයි. දිවයිනේ ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක පමණ මැලේසියා චීන ජාතිකයින් වන මැලේ හා සුදු ඕස්ට්‍රේලියානු මෙන්ම මැලේසියා ඉන්දියානුවන් හා යුරේසියානුවන්ගේ ප්‍රමාණය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණය වේ. ඉංග්‍රීසි, මැලේ සහ විවිධාකාර චීන උපභාෂාවන් ඇතුළුව විවිධ භාෂාවන් භාවිතා කර ඇත. බුදුදහම, ජනගහනයෙන් තුනෙන් හතරකට බෙදී ඇති ප්‍රාථමික ආගමකි. 1615 දී තෝමස් රිචඩ් රෝව් දිවයින දුටු පළමු යුරෝපියා විය. කැප්ටන් විලියම් මයිනර්ස් විසින් 1643 (දෙසැම්බර් 25 දින) නත්තල් දිනයේ දී නම් කරන ලදී. එහි භූගෝලීය හුදකලාව සහ අවම මානව උද්වේගකරනයේ ඉතිහාසය, විද්යාඥයින් සහ ස්වභාව විද්යාඥයින්ගේ උනන්දුව දක්වන එහි වෘක්ෂලතා සහ සත්වයන් අතර ඒකදේශිකත්වය ඉහළ මට්ටමකට ගෙන ඒමට හේතු වී තිබේ. දිවයිනේ බහුතරයක් (63%) ප්‍රාථමික මෝසම් වනාන්තර කිහිපයකින් සමන්විත ක්‍රිස්මස් දූපත් ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ. 1899 සිට ග්වානෝ ලෙස තැන්පත් කර ඇති පොස්ෆේට් දිවයිනෙහි පතළ කර ඇත.

භූගෝලීය පිහිටීම
දිවයින වටා කිලෝ මීටර් 19 ක් (සැතපුම් 12 ක්) දිගින් හා දිගින් කිලෝමීටර් 14.5 ක් (9.0) පමණ වේ. මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 135 ක් (වර්ග සැතපුම් 52 ක්) වෙරළ තීරයේ කිලෝමීටර 138.9 ක් (86.3) කි. දිවයිනෙහි දිය යට කඳුවැටිය මීටර් 4,500 ක් (අඩි 14,800), මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 4,200 ක් (අඩි 13,780) පමණ ඉහළින් සහ ඊට වඩා උස මීටර 300 ක් (984 ft) පමණ වේ. මෙම කන්ද මුලින්ම ගිනි කන්දක් විය. සමහරක් බෝල්සල් ද දලිස් සහ ඩොලි වෙරළ වැනි ස්ථාන වල නිරාවරණය වී ඇත. නමුත් මතුපිට පාෂාණ බොහෝමයක් හුණුගල් වලින් කොරල් වර්ධනය වී ඇත. කැස්ටික් භූමි ප්‍රදේශයේ විවිධාකාර ඇචිලිං ගුහා ඇත.  මෙම කඳු මුදුනෙහි සමුලුව පිහිටුවන ලද්දේ මෑත කාලීන ගල්පර තැන්පතු වලට අනුව ඊශානින් හෝ ඔලිවොසීන් සිට තුර්කියේ හුණුගල් වලින් යුක්ත වීමෙනි. වෙරළ තීරයේ ඇති විශාල කඳු ගැටීමෙන් හදිසියේ මධ්‍යම සානුව වෙත නැගිටින්න. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 361 (අඩි 1,184) දක්වා මරේ කඳු මුදුනේ සිට ඇත. දිවයිනේ ප්‍රධාන වශයෙන් නිවර්තන වැසි වනාන්තරය වන අතර 63% ක් ජාතික වනෝද්‍යාන භූමිය වේ. දිවයින වටා ඇති පටු ඉරිඟු පරාවර්තනය සාගර අවදානමක් ඇත.

ක්‍රිස්මස් දූපත කිලෝමීටර් 2,600 ක් (සැතපුම් 1,600 ක්) පමණ බටහිරින් ඕස්ට්‍රෙලියාවට බටහිරින් ඕස්ට්‍රේලියාවට, ඉන්දුනීසියාවෙන් කිලෝ මීටර් 350 ක් (සැතපුම් 220 ක්), කොකොස් දූපත් 975 ක් (606 මී) සහ බටහිරෙන් කිලෝමීටර් 2,748 ඩාර්වින්, උතුරු ප්‍රදේශ‍ය. ඕස්ට්‍රෙලියානු භූමියට ආසන්නතම ලක්‍ෂය වන්නේ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ එක්ස්මාට් නගරයේ සිට කිලෝමීටර් 1,560 (සැතපුම් 970) කි.

ඉතිහාසය

යුරෝපීයන්ගේ පැමිණීම, 1643
1643 දී නත්තල් දිනයේදී යාත්‍රා කළ ඊස්ට් ඉන්දියා සමාගමේ යාත්රා කෞතුකාගාරයේ කපිතාන් විලියම් මෙනෝස් නම් දූපත ලෙස නම් කරන ලදී. 17 වන සියවසේ ආරම්භයේදීම ඉංග්‍රීසි සහ ලන්දේසි සංචාලන සිතියම්වල දිවයින ඇතුළත් විය. එහෙත් 1666 දී ලන්දේසි සිතියම් විද්යාඥයෙකු වන පීටර් ගූස් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද සිතියමෙහි දිවයින ඇතුළත් විය. ඉංග්‍රීසි නියාමකයෙකු වන විලියම් ඩම්පේජර් 1688 මාර්තු මාසයේදී දිවයින වටා මුහුදේ ප්‍රථම වරට වාර්තාගත සංචාරයක් සිදු කරන ලදී. නිව් හොලන්ඩ් සිට කොකොස් දූපත් වෙත ළඟාවීමට ඩම්පියර් උත්සාහ කලේය. ඔහුගේ නෞකාව නැගෙනහිර දිශාවට ගමන් කරන ලදි. ඉන් දින විසිඑකකට පසුව ක්‍රිස්මස් දූපතට පැමිණියේය. ක්‍රිස්මස් දූපතට පයින් ගමන් කළ පළමුවන යුරෝපීයයන් වූයේ ඔවුන්ය.

ගවේෂණය කිරීම සහ ඈඳා ගැනීම
1886 දී එච්එම්එස් ෆ්ලයිට් ෆාස්ට්හි කපිතාන් ජෝන් මැකලාර්, "පියාඹන මාළු වෙරළ" නම් වූ බොක්කක නැංගුරමක් සොයාගෙන, කණ්ඩායමක් ගොඩ බැස, ශාක හා සත්ත්ව කාණ්ඩයේ කුඩා එකතුවක් සාදා ගත්තේය. පසුව ලබා ගත් පර්වත අතර මයුරේට පරීක්ෂණයට ඉදිරිපත් කරන ලද අතර එය හුදෙක් ශුද්ධ පිරිසිදු පොස්පේට් ප්‍රමාණයක් විය. 1888 ජූනි 6 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය විසින් මෙම දිවයින ඈඳා ගැනීම මෙම සොයාගැනීම හේතු විය.

නිරවුල් වීම සහ සූරාකෑම
ඉන්පසුව ඉන්පසුව, පියාසර මාළු බොක්කෙහි කුඩා පියවීමක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර, වර්ධනය වන කර්මාන්තය සඳහා දැව සහ සැපයුම සඳහා කොකෝස් දිවයිනේ අයිතිකරු (නිරිත දිගට කිලෝමීටර් 900 ක් පමණ) පොස්පේට් පතල් කර්මාන්තය 1899 දී සිංගප්පූරුව, මලය අර්දධද්වීපය සහ චීනයෙන් ආනයනය කරන ලද සේවකයින් යොදා ගනිමින් භාවිතා කරන ලදී. පෝස්පේට් පතල් හා නැව් සමාගම වෙනුවෙන් මෙම මෙහෙයුම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවෙකු වන හාර්ඩී විශ්වවිද්‍යාලයේ මෑත කාලීන උපාධිධාරියෙකු වන ජෝන් ඩේවිස් මරේ පැමිණියේය. වර්ෂ 1910 වන විට ඔහු විවාහ වී ලන්ඩනයේ පදිංචිව සිටියේය.

ජපනුන්ගේ ආක්‍රමණය

1941 දෙසැම්බරයේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අග්නිදිග ආසියානු රඟහල ආරම්භයේ සිටම, ක්‍රිස්මස් දූපත ජපානයේ වාඩිලෑම සඳහා පොහොසත් පොස්පේට් නිධි නිසා ඉලක්කයක් විය. බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නිලධාරියෙකු සහ නාවික හමුදා නිලධාරීන් 4 දෙනෙකු සහ ඉන්දියානු සොල්දාදුවන් 27 දෙනෙකු නාවික හමුදා තුවක්කුවක් සවිකර ඇත. පළමු ප්‍රහාරය 1942 ජනවාරි 20 වන දින ජපන් සබ්මැරීන් I-59 විසින් නෝර්වීජියානු නැව් වලට දියත් කළේය. මෙම නැව පාවී ගියේ ය. යුරෝපීය හා ආසියානු කාර්ය මණ්ඩලයේ බොහෝ දෙනෙක් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් පර්ත් වෙත ගෙන යන ලදී. පෙබරවාරි මස අග භාගයේ සහ මාර්තු මස මුල දී ගුවන් බෝම්බ ප්‍රහාර දෙකක් එල්ල විය. මාර්තු මස 7 වන දින ජපන් නාවික හමුදා කණ්ඩායමක් විසින් සුදු පැහැති ධජය ඔසවා තබන ලදී. නමුත් ජපන් නාවික හමුදා කණ්ඩායම යාත්‍රා කළ පසු, බ්‍රිතාන්‍ය නිලධාරියා යුනියන් ධජය නැවත වරක් මතු කළේය. මාර්තු 10-11 දින රාත්‍රියේ දී, සික් පොලිස් භටයින්ට අනුබල දුන් ඉන්දියානු හමුදා කැරලිකාරීත්වය, බ්‍රිතාන්‍ය සොල්දාදුවන් පස්දෙනා මරා දැමීම හා ඉතිරි යුරෝපීයයන් 21 දෙනා සිරගත කිරීම හේතු විය. 1942 මාර්තු 31 වැනිදා උදෑසන ජපන් බෝම්බකරුවන් දුසිම් ගනනාවක් ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථානය විනාශ කර ප්‍රහාර දියත් කළහ. එදිනම එම යාත්‍රා නවයට අයත් ජපන් යාත්‍රාවක් පැමිණි අතර දිවයින යටත් විය. ජපන් 21 වන සහ 24 වැනි විශේෂ හමුදා බලකායන් හා 102 වන ඉදිකිරීම් ඒකකයේ මිනිසුන් 850 ක් පමණ පියාසර මාළු වෙරළේ වෙරළට පැමිණ දිවයින අල්ලා ගෙන ඇත. ඔවුන් වැඩ කරන බලකාය වටලා, බොහෝ දෙනා කැලෑ ප්‍රදේශයට පලා ගොස් ඇත. කඩාකප්පල්කාරී උපකරණ යලි අලුත්වැඩියා කර ඇති අතර පොස්පේට් කැණීම් සහ අපනයනය නැවත ආරම්භ කිරීමට සූදානම් විය. 21 වන විශේෂ බලකා භටයින් 20 දෙනෙක් පමණක් ආරක්ෂක බලකොටුවක් ලෙස ඉතිරිව ඇත. 

යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසුව කැරලිකරුවන් හත්දෙනෙකු සිංගප්පූරුවේ යුද හමුදා අධිකරණය විසින් සොයාගෙන 1947 දී අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඔවුන් පස් දෙනෙකුට මරණ දඬුවම නියම විය. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාවේ අලුතින් ස්වාධීන රජය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නිරූපණයන් පහත දැක්වීය.

ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ එක් වීම
ඕස්ට්‍රේලියානු ඉල්ලීමක දී එක්සත් රාජධානිය පොස්ෆේට් ආදායමෙන් ඉපැයීම් අහිමිවීම සඳහා වන්දි වශයෙන් ඕස්ට්‍රේලියානු රජය වෙතින් සිංගප්පූරුව වෙත ඩොලර් මිලියන 20 ක මුදලක් පවරන ලදී. එක්සත් රාජධානිය ක්‍රිස්මස් දූපතට 1958 මැයි මස 14 වන දින රාජකීය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේය. 1958 සැප්තැම්බරයේ දී ඕස්ට්‍රේලියාවේ ක්‍රිස්මස් අයිලන්ඞ් පනත සම්මත විය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය බලය යටතේ 1958 ඔක්තෝබර් 1 දින නිල වශයෙන් පවරනු ලැබීය. 1958 සැප්තැම්බර් 9 වන දින පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය කැබිනට් තීරණය යටතේ 1573 වන නව දිවයින ලෙස නම් කළේය. 1960 අගෝස්තු 5 වන දින මාධ්‍ය ප්‍රකාශයක් තුල, ප්‍රදේශය සඳහා වූ අමාත්‍ය පෝල් හස්ලක්, අනෙකුත් කාරණා අතර, "මැලේ භාෂාවට සහ ආසියානු ජනතාවගේ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ගැන ඔහුගේ පුළුල් දැනුම" ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඔහු දෙවසරක කාලය තුළ දිවයිනෙහි අනිවාර්ය දුෂ්කරතා වලට මුහුණ දී ඇති අතර, නිරන්තරයෙන් දිවයිනේ අභිවෘද්ධිය ඉදිරියට ගෙන යාමට උත්සාහ කළේය. ජෝන් විලියම් ස්ටොක්ස් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විය. 1960 ඔක්තෝබර් 1 වන දින සිට 1966 ජූනි 12 දක්වා සේවය කළේය. ඔහු පිටත්ව ගිය පසු දිවයිනේ සෑම අංශයකින්ම ඔහු ප්‍රසාදයට ලක් විය. වර්ෂ 1968 දී නිල ලේකම්වරයෙකු පරිපාලකවරයෙකු ලෙස නම් කරන ලදී. 1997 සිට ක්‍රිස්මස් දූපත හා කොකොස් දිවයින ඕස්ට්‍රේලියානු ඉන්දියන් සාගර කලාපය ලෙස හැඳින්වෙන අතර ක්‍රිස්මස් දූපතෙහි තනි පරිපාලකවරයෙකු ලෙස බෙදාහදා ගනී. දිවයිනේ ඉතිහාසය හා ජීවන රටාව පිලිබඳ මතකයන්, දිවයිනේ නායකයින්ගේ ලැයිස්තු සහ කාලසටහන් නිරවුල් වීමෙන් පසුව ලෝක ජනපද රාජ්‍ය වෙබ් අඩවියට එක් කරන ලදී. 2004 ඉන්දියානු සාගරයේ භූමි කම්පාව හා සුනාමිය ඉන්දුනීසියාවේ බටහිර වෙරළ තීරයෙන් සුමාත්‍රා වෙරළ තීරයට යොමු වූ අතර එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස වාර්තා නොවූ සංක්‍යාවක් වාර්තා විය. එහෙත් සමහර පිහිනුම්කරුවන් මුහුදේ සිට මීටර් 150 ක් (අඩි 490) පමණ මුහුදට ගසාගෙන ගොස් ඇත.

ජාතික ධජය
වර්ෂ 1986 මුල් භාගයේදී ක්‍රිස්මස් දූපත විසින් දිවයින ධජයක් සඳහා නිර්මාණ තරගයක් පවත්වන ලදී. ජයග්‍රාහී මෝස්තරය දශකයකට අධික කාලයක් තිස්සේ නොපැහැදිලි ධජයක් වශයෙන් අනුගමනය කරන ලද අතර 2002 දී එය ක්‍රිස්මස් දූපතෙහි නිල ධජය බවට පත් විය.

ජනගහනය

2011 ඕස්ට්‍රේලියානු සංගණන වාර්තාව අනුව ඇස්තමේන්තුගත නේවාසික ජනගහනය 2,072 කි. මීට ආගමන රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානයේ ජනගහනය ඇතුළත් නොවේ.

ආණ්ඩුව
ක්‍රිස්මස් දූපත යනු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ස්වයං පාලනය නොවන ප්‍රදේශයක් වන අතර දැනට යටිතල පහසුකම් හා ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පරිපාලනය කරයි. 2010 සැප්තැම්බර් 14 වන දින දක්වා පරිපාලනය නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවට පැවරිණි. මීට පෙර 2007 නොවැම්බර් 29 වන දිනට පෙර ප්‍රවාහන හා ප්‍රාදේශීය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මෙය සිදු කරන ලදී. නීති පද්ධතිය ඕස්ට්‍රේලියානු ආණ්ඩුකාරවරයාගේ සහ ඕස්ට්‍රේලියානු නීතියේ අධිකාරිය යටතේ පවතී. ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කරන ලද පරිපාලකයෙකු රාජකීය හා ඕස්ට්‍රේලියාව නියෝජනය කරයි. 
2010 සිට දිවයිනේ බලපැවැත්වෙන්නේ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු නීතියයි. නමුත් ඕස්ට්‍රේලියානු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වගකිවයුතුය.

ක්‍රිස්මස් දූපත් පරිපාලනය සහ යටිතල පහසුකම් හා ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව හරහා ඔස්ට්‍රේලියානු රජය මඟින් සේවාවන් සපයයි. 1992 ජුලි 1 වැනි දින ෆෙඩරල් රජයේ දේශ සීමා නීති රෙගුලාසි පනත යටතේ, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු නීති ක්‍රිස්මස් දූපත වෙත ප්‍රායෝගිකව යෙදී ඇත. එවැනි නීති අනුමත නොකරන හෝ පාර්ශවීය අයදුම්පත්‍රයක් ෆෙඩරල් ආණ්ඩුවේ අභිමතය වේ. ක්‍රිස්මස් දූපතට එරෙහිව බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු අධිකරන බලය අධිකරණය විසින් ලබා දී ඇත. කෙසේ වෙතත් ක්‍රිස්මස් දූපත තවමත් බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු ව්‍යවස්ථාව වෙනස් ය. ප්රාන්තය සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමට බලය බලය ෆෙඩරල් රජය විසින් පවරනු ලැබේ. ඕස්ට්රේලියාවේ වෙනත් ප්රාන්ත රාජ්යයක් තුළ සාමාන්යයෙන් සපයනු ලබන සේවාවන් සාමාන්යයෙන් බටහිර ඕස්ට්රේලියානු රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ කොන්ත්රාත්කරුවන් විසින් සපයනු ලැබේ. ආසන නවයකින් සමන්විත නත්තල් දූපතෙහි එක්සමර්ල් ෂියර් පළාත් පාලන සේවා සපයනු ලබන අතර, වසර හතරක කාලයක් සඳහා මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත්වේ. සෑම වසර දෙකකට වරක් මැතිවරණයක් පවත්වන අතර, සාමාජිකයින්ගෙන් හතර දෙනෙකුගෙන් හෝ පහක ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වේ.

ඕස්ට්‍රේලියානු පුරවැසියන් වන ක්‍රිස්මස් දූපත්වාසීන් ෆෙඩරල් මැතිවරණයට ඡන්දය දෙයි. ක්‍රිස්මස් දූපත් හි පදිංචිව සිටින උතුරු පළාතේ ලින්ගාරි ප්‍රාන්තයේ සහ උතුරු සෙනට් සභාව නියෝජනය කරන නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය නියෝජනය කරනු ලැබේ.

ආර්ථිකය
පොස්පේට් පතල් කර්මාන්තය එකම වැදගත් ආර්ථික ක්‍රියාකාරීත්වයක් විය. 1987 දෙසැම්බර් මාසයේ දී ඕස්ට්‍රේලියානු රජය විසින් පතල් වසා දැමුවේය. 1991 දී පතල් කම්කරුවන්ගේ කොටස් ලෙස කොටස් හිමිකරුවන්වූ බොහෝ දෙනෙක් මෙයට අයත් විය. ආණ්ඩුවේ සහයෝගය ඇතිව, ඩොලර් මිලියන 34 ක් වූ ක්‍රිස්මස් දූපත් අයිස් කැසිනෝ සහ රිසෝට් ආයතනය 1993 දී විවෘත වූ නමුත් 1998 දී එය වසා දමා ඇත. 2011 වන විට කැසිනෝවෙන් තොරව නැවත විවෘත කර ඇත.

2001 දී ඕස්ට්‍රේලියානු රජය දිවයින තුළ වාණිජ අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයක් නිර්මාණය කිරීමට සහාය දීමට එකඟ විය. කෙසේ වෙතත් එය තවම සකස් කර නැත. එය ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි බව පෙනී යයි. 2001 දී දිවයිනේ තාවකාලික සංක්‍රමණ රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානයක් හොවර්ඩ් ආණ්ඩුව විසින් ගොඩනඟන ලද අතර, 2007 මැතිවරණයේ දී හොවාර්ඩ්ගේ පරාජය දක්වා උතුරු වෙස්ටර්න් පොයින්ට්හි නවීන පහසුකම් සහිතව එය ස්ථාපිත කිරීමට සැලසුම් කෙරිණි.

කාලගුණය

ආසියානු රටවල්

මුලාශ්‍ර