එක්ස් කණ්ඩායම
එක්ස් කණ්ඩායම යනු 1997 සිට 2004 දක්වා කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති මතවාදී කණ්ඩායමකි. කලා විචාරය, සමාජ විචාරය සහ සංස්කෘතික දේශපාලනය කෙරෙහි කම්පනාත්මක බලපෑමක් කළ එය පශ්චාත් නූතනත්වය පිළිබද කතිකාව මෙරටට හදුන්වා දීමේ දී පුරෝගාමී භූමිකාවක් ඉටු කළේ ය. ඩෙරීඩා, ලැකාන්, ෆූකෝ වැනි චින්තකයන්ගේ මතවාද හා සංකල්ප සමාජගත කිරීමේ දීත් දේශපාලනික විචාරය පිණිස යොදා ගැනීමේ සම්ප්‍රදායක් මෙරටට හදුන්වා දීමේත් තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඔවුන් විසින් ඉටුවිණ. ඔවුන් පළකළ ලන්ඩන්, යාත්‍රා, මාතොට, වැනි සගරා විසින් මේ සිදුකෙරිණ. දීප්ති කුමාර ගුණරත්න, රොහාන් පෙරේරා, කේ. කේ. සමන් කුමාර, නිර්මාල් රංජිත් දේවසිරි, සුමිත් චාමින්ද වැනි අය මෙහි ප්‍රමුඛ සාමාජිකයෝ වූහ. පසුව ඇති වූ අභ්‍යයන්තර මතභේද මත 2004 දෙසැම්බර් මස 24 දින එය බිදී විසිරී යන ලදී.

මේවා ද බලන්න 

 පශ්චාත් නුතන සාහිත්‍යය
 පශ්චාත්නූතන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය
 මනෝ විශ්ලේෂණවාදය