ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය
ආර්මේනියානු සමූලඝාතනය ලෙසින්ද, ආර්මේනියානු ජනසංහාර ලෙසින් සහ, ආර්මේනියානුවන් විසින් සාම්ප්‍රදායික ලෙසින්, මැඩ් යියරෙන් (ආර්මේනියානු: Մեծ Եղեռն, "මහා අපරාධය") යනුවෙන්ද හැඳින්වෙන , ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය ( Hayots Tseghaspanutyun), යනු,  ඔටෝමාන් රජය විසින් ක්‍රමානුකූල ලෙසින්,  එහි සුළුතර ආර්මේනියානු යටත්වැසියන්, වර්තමාන තුර්කි ජනරජයට අයත් බලප්‍රදේශය තුල පිහිටි ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික වාසභූමිය වෙතින් සමුච්ඡේදනය කර දැමීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් මිය ගිය සම්පූර්ණ ජන සංඛ්‍යාව මිලියන 1 සහ 1.5 අතර යැයි ඇස්මේන්තු කෙරෙයි. ඔටෝමාන් අධිකාරීන් විසින් කොන්ස්තන්තිනෝපලයේදී ආර්මේනියානු ප්‍රාඥයන් සහ ප්‍රජා නායකයන්  250 දෙනෙකු වට කර අත් අඩංගුවට ගත් 1915 අප්‍රේල් 24 දින, මෙහි ඇරඹුම් දිනය ලෙස සාම්ප්‍රදායිකව සැලකෙයි. පළමුවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර හා ඉන් පසුව සිදුකෙරුණු  වර්ගඝාතය, අදියර දෙකකින් ක්‍රියාත්මක විය: සමූලඝාතනය සහ බලෙන් හමුදාවට බඳවා ගත්තවුන් වෙතින් බලෙන් වැඩ ගැනුම තුලින්,  ගතසවි පිරිමි ජනගහණය තොග පිටින් මහා දැමීම සහ ඉන්පසුව ගැහැණුන්, දරුවන් සහ මහල්ලන් සහ බෙලහීනයන්,  සිරියානු කාන්තාරය දක්වා දිවුනු මාරක ප්‍රයාණයන්හී යෙදවීම තුලිනි. හමුදා සාමාජිකයන් විසින් ඉදිරියට එලැවුණු නිර්වාසිකයන් හට ආහාර හෝ ජලය හෝ නොලැබුණු අතර, විටින් විට සොරකම්, ස්ත්‍රී දූෂණය සහ, ඝාතනයන්ට මුහුණ දීමට සිදු විය.අනෙකුත්  ස්වදේශීය සහ ක්‍රිස්තියානි වාර්ගික කණ්ඩායම් වු ඇසිරියානුවන් සහ ඔටෝමාන් ග්‍රීක්වරුන් වැන්නවුන්ද ඔටෝමාන් රජය විසින් සමුච්ඡේදනය කිරීම සඳහා එසේම ඉලක්කගත කෙරුණු අතර, ඔවුනට කල සැලකීමද බොහෝ ඉතිහාසඥයින් විසින් සැලකෙනුයේ එකම වර්ගඝාත ප්‍රතිපත්තියක කොටස් ලෙසිනි. ලොව වටා ආර්මේනියානු විසිරිත ප්‍රජාවන්ගෙන් බහුතරය බිහි වූයේ මෙම වර්ගඝාතයෙහි සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි.

ආර්මේනියානු සමූලඝාතනයෙහි විස්තර වෙතින් ඉපැහැදිලි ලෙසින් භයප්‍රාප්තවූ  රෆායෙල් ලෙම්කින් විසින්  1943 වසරෙහිදී එය සඳහා වර්ගඝාතය යන පදය ඈඳනු ලබමින්, නීතික පරාමිතික තුල සිටිමින් ක්‍රමානුකූල සහ පූර්වමර්ශිත සමුච්ඡේදනයන් අර්ථදැක්වීය. නූතන  වර්ගඝාතයන් අතුරින් එකක් ලෙසින් ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය සැලකෙන්නේ, ආර්මේනියානුවන් සමුච්ඡේදනය කිරීමට ඝාතනයන් සිදු කෙරුණු සංවිධානාත්මක ආකාරය පිළිබඳව ප්‍රාඥයින් පෙන්වා දී ඇති බැවින් සහ, මහා සමූලඝාතනයට පසුව, වඩාත්ම අධ්‍යයනයට ලක්වූ දෙවන වර්ගඝාතය එය වන බැවිනි.

1915 වසරේදී ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ ඇරඹුනු,  ආර්මේනියානුවන් සමූල ඝාතනය සඳහා, වර්ගඝාතය යන්න, නිරවද්‍ය පදයක් නොවන බවට පවසන,  ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයට අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය වන තුර්කිය, එය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. එම ඝාතන, වර්ගඝාත ලෙසින් පිළිගන්නා මෙන්, මෑත වසර වලදී එල්ලවූ  පුනාරාගත ඉල්ලීම් වලට මුහුණ දීමට එයට සිදුවිය. අද වන විට, රටවල් විසිදෙකක් විසින් එම සමූල ඝාතනයන්. වර්ගඝාතයක් ලෙසින් නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇති අතර, බොහෝ වර්ගඝාත ප්‍රාඥයන් සහ ඉතිහාසඥයින් මෙම අදහසට එකඟ වෙති.

ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ විසින් එය විස්තර කෙරුණේ "විසිවන සියවසෙහි පළමුවන වර්ගඝාතය" ලෙසින් වන අතර, එය නිසා තුර්කිය සමග රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සිද්ධියක් ඇති විය. රෝමයේ රාජගුරුප්‍රසාදීන් වහන්සේ විසින් තමන්වහන්සේගේ මත ප්‍රකාශය වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් කියා සිටියේ, තමන් පාප් වහන්සේ බවට පත් වීමට වසර සියයකට පෙර ඔටෝමාන් තුර්කිවරුන් විසින් "නිරර්ථක ලෙසින්" ඝාතනය කෙරුණු අහිංසක පුරුෂයන්, සත්‍රීන් සහ දරුවන් පිළිබඳ මතකයට බුහුමන් පිදීම තමන්වහන්සේට නියමිත කර්තව්‍යයක් බවයි. සියළු රාජ්‍ය නායකයන්ගෙන් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයන්ගෙන් එතුමන් තවදුරටත් ඉල්ලා සිටියේ,  "ඉස්මතු වී ඇති සත්‍යය  පිළිගෙන, ව්‍යාකූලත්වයට හෝ සමථයට හෝ උත්ත්‍යජනය නොවෙමින් එවැනි අපරාධ වලට එරෙහි වන" ලෙසටයි.

පසුබිම

ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ ආර්මේනියානුවෝ 
ආර්මේනියාව බොහෝ ලෙසින් ඔටෝමාන් පාලනයට නතු වූයේ පහලොස්වන සහ දහසයවන සියවස් තුලදීය. ආර්මේනියානුවන් මහත් බහුතරයක්, ආර්මේනියානු මිල්ලට් (ප්‍රජාව) යන නාමය යටතේ කාණ්ඩගත කරනු ලැබ,  ඔවුන්ගේ අධ්‍යාත්මික නායකයාවූ කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ ආර්මේනියානු පීතෘමූලිකයා විසින් සැපයනු නායකත්වය යටතේ, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර පළාත්වල ( තුර්කි ආර්මේනියාව හෝ බටහිර ආර්මේනියාව ලෙසින් පොදුවේ ව්‍යවහාරය විය) එක්තැන් කර තිබුනද, බටහිර පළාත්වල මෙන්ම අගනුවර කොන්ස්තන්තිනෝපලයේද විශාල ප්‍රජාවන් පදිංචිව සිටියහ. ආර්මේනියානුවන් අතිබහුතරයක් අයත්වූ ආර්මේනියානු අපෝස්තලික සහ, ආර්මේනියානු කතෝලික සහ ආර්මේනියානු ප්‍රොතෙස්තන්ත ප්‍රජාවන් ලෙසින්, ආගමික නිතායයන් තුනකින් ආර්මේනියානු ප්‍රජාව සමන්විත වී තිබුණි. ඔටෝමාන් රජයේ ඉතාමත් සුළු මැදිහත්වීමක් සහිත ස්වීය පාලන ක්‍රමයක් යටතේ තමන් පාලනය කරගැනුමට, මිල්ලට් ක්‍රමය යටතේ, ආර්මේනියානු ප්‍රජාවට ඉඩ සලසා තිබුණි. අධිරාජ්‍යයේ නාගරික කේන්ද්‍ර සහ, ඩූසියන්වරු (රාජකීය මුදල් අච්චු පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂවරු), බැලියන්වරු (ප්‍රධාන රාජකීය වාස්තු විද්‍යාඥයෝ) සහ ඩේඩියන්වරු (වෙඩිබෙහෙත් පාලකයන් සහ කාර්මික කර්මාන්තශාලා කළමනාකාරවරු) ඇතුළත් අතීශයින් ධනවත් කොන්ස්තන්තිනෝපල්-පදනම් වූ අමිරා පංතිය හැරුණු විට, බොහෝ ආර්මේනියානුවෝ – දළ වශයෙන් ඔවුන්ගේ ජනගහණයෙන් 70% ක් පමණ – ජීවත් වූයේ දූගී සහ අනතුරුදායක තත්ත්වයන් යටතේ ග්‍රාමීය පිටිසර පළාත් වලය.   ඔටෝමාන් ජනසංඛ්‍යාලේඛන සංඛ්‍යා සහ ආර්මේනියානු පීතෘ ශාසනය වෙතින් එකතු කෙරුණු සංඛ්‍යාලේඛන අතර පරස්පරයක් ඇත. පසුවැන්න පරිදී, 1878 වසරෙහිදී, අධිරාජ්‍යය තුල ආර්මේනියානුවන් මිලියන තුනක් (කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ සහ බෝල්කනයේ 400,000 ක්, සුළු ආසියාවේ සහ සිලිසියාවේ 600,000 ක්, කුඩා ආර්මේනියාවේ සහ කයිසිරි අසබඩ පළාත් වල 670,000 ක් සහ, බටහිර ආර්මේනියාවේ  1,300,000 ලෙසින්) ජීවත් වූහ.

ආශ්‍රිත

සටහන්