පදාර්ථයේ අවධි
￼￼භෞතික විද්‍යාවේ￼￼ දී පදාර්ථයේ තත්වය යනු ￼￼පදාර්ථ￼￼ පැවතිය හැකි වෙනස් ආකාරවලින් එකකි. පදාර්ථයේ තත්වයන් හතරක් එදිනෙදා ජීවිතයේදී නිරීක්ෂණය කළ හැකිය: ￼￼ඝන￼￼, ￼￼ද්‍රව￼￼, ￼￼වායු￼￼ සහ ￼￼ප්ලාස්මා￼￼ . ￼￼ද්‍රව ස්ඵටිිික￼￼ වැනි බොහෝ අතරමැදි රාජ්‍යයන් පවතින බව දන්නා අතර‍‍‍‍‍ සමහර අවධීන් පවතින්නේ ￼￼බෝස්-අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනය￼￼, ￼￼නියුට්‍රෝන-පරිහානියට පත් පදාර්ථ￼￼ හා ￼￼ක්වාර්ක්-ග්ලූවන් ප්ලාස්මා￼￼ වැනි ආන්තික තත්වයන් යටතේ පමණි. (අධික සීතල, අධික ඝනත්වය සහ අතිශයින්ම ඉහළ ශක්තිය). පදාර්ථයේ සියලුම විදේශීය තත්වයන් පිළිබඳ සම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් සඳහා පදාර්ථයේ ව්‍යූහ ලැයිස්තුව බලන්න. 

එ‌ෙතිහාසිකව, වෙනස සිදු කරනුයේ ගුණාංගවල ගුණාත්මක වෙනස්කම් මත ය. ඝන තත්වයේ ඇති පදාර්ථය ස්ථාවර පරිමාවක් හා හැඩයක් පවත්වා ගෙන යන අතර සංරචක අංශු ( පරමාණු, අණු හෝ අයන ) එකිනෙකට සමීපව පිහිටා ඇත. ද්‍රව තත්වයේ පදාර්ථය ස්ථාවර පරිමාවක් පවත්වා ගෙන යන නමුත් විචල්‍ය හැඩයක් එහි බහාලුමට සරිලන සේ සකස් කරයි. එහි අංශු තවමත් එකිනෙකට සමීප නමුත් නිදහසේ ගමන් කරයි. වායුමය තත්වයේ පදාර්ථය විචල්‍ය පරිමාව සහ හැඩය යන දෙකම ඇති අතර එහි බහාලුමට සරිලන පරිදි දෙකම අනුගත වේ. එහි අංශු එකිනෙකට සමීපව හෝ ස්ථානගත වී නොමැත. ප්ලාස්මා තත්වයේ පදාර්ථයේ විචල්‍ය පරිමාව හා හැඩය ඇති අතර උදාසීන පරමාණු මෙන්ම සැලකිය යුතු අයන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන ප්‍රමාණයක් අඩංගු වන අතර මේ දෙකම නිදහසේ ගමන් කළ හැකිය. 

අදියර යන පදය සමහර විට පදාර්ථයේ සමාන පදයක් ලෙස භාවිතා කරයි, නමුත් පද්ධතියකට එකම පදාර්ථයේ අවිනිශ්චිත අවධීන් කිහිපයක් අඩංගු විය හැකිය.

මූලික අවධීන් හතර 

ඝනයක, සංඝටක අංශු (අයන, පරමාණු හෝ අණු) එකිනෙකට සමීපව ඇසුරුම් කර ඇත. අංශු අතර බලවේග කොතරම් ශක්තිමත්ද යත් අංශුවලට නිදහසේ ගමන් කළ නොහැකි නමුත් කම්පනය විය හැකිය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඝන ද්‍රව්‍යයකට ස්ථාවර, නිශ්චිත හැඩයක් සහ නිශ්චිත පරිමාවක් ඇත. ඝන ද්‍රව්‍යවල හැඩය වෙනස් කළ හැක්කේ කැඩී බිඳී ගිය විට හෝ කපා දැමූ විට ය. 

ස්ඵටිකරූපී ඝන ද්‍රව්‍යවල අංශු (පරමාණු, අණු හෝ අයන) නිතිපතා ඇණවුම් කරන ලද පුනරාවර්තන රටාවකින් ඇසුරුම් කර ඇත. විවිධ ස් ඵටික ව්‍යුහයන් ඇති අතර එකම ද්‍රව්‍යයට එකකට වඩා ව්‍යුහයක් (හෝ ඝන අවධියක්) තිබිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, යකඩ  ට වඩා අඩු උෂ්ණත්වවලදී ශරීර කේන්ද්‍රීය ඝන ව්‍යුහයක් ඇත , සහ 912 ත්  ත් අතර මුහුණ කේන්ද්‍ර කරගත්  ව්‍යුහයකි  . අයිස්වල විවිධ ස්ඵටික ව්‍යුහයන් පහළොවක් හෝ ඝන අවධීන් පහළොවක් ඇත.  

වීදුරු සහ අනෙකුත් ඵටිකරූපී, දිගු දුර අනුපිළිවෙලක් නොමැති අමෝෆස් ඝන ද්‍රව්‍ය තාප සමතුලිත භූමි තත්වයන් නොවේ; එබැවින් ඒවා පදාර්ථයේ වර්ගීකරණ නොවන තත්වයන් ලෙස පහත විස්තර කෙරේ. 

ඝන ද්‍රව්‍ය දියවීමෙන් දියර බවට පරිවර්තනය කළ හැකි අතර, ද්‍රව කැටි කිරීමෙන් ඝන බවට පරිවර්තනය කළ හැකිය. ඝන ද්රව්ය ද වායු කෙලින්ම ක්රියාවලිය මගින් වෙනස් කළ හැක ඌර්ද්වපාතනය, සහ වායු එසේ ම ඝන කෙලින්ම හරහා වෙනස් කළ හැකිය තැන්පත් .

ද්‍රව (දියර) 

ද්‍රවයක් යනු එහි බහාලුම්වල හැඩයට අනුරූප වන නමුත් පීඩනයෙන් ස්වාධීනව (ආසන්න වශයෙන්) නියත පරිමාවක් රඳවා ගන්නා තරමටම නොගැලපෙන තරලයකි . උෂ්ණත්වය හා පීඩනය නියත නම් පරිමාව නිශ්චිත වේ. ඝන එහි ඉහත රත් කරන විට ද්රවාංකය, එය පීඩනය වඩා වැඩි බව ලබා දී, දියර බවට පත් ත්රිත්ව ලක්ෂයේ ඇති ද්රව්යයක. අන්තර් අණුක (හෝ අන්තර් ක්‍රියාකාරී හෝ අභ්‍යන්තර) බලයන් තවමත් වැදගත් වන නමුත් අණු එකිනෙකට සාපේක්ෂව ගමන් කිරීමට තරම් ශක්තියක් ඇති අතර ව්‍යුහය ජංගම වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ද්‍රවයක හැඩය නිශ්චිත නොවන නමුත් එහි බහාලුම අනුව තීරණය වන බවයි. පරිමාව සාමාන්‍යයෙන් අනුරූප ඝනත්වයට වඩා වැඩි ය, වඩාත්ම දන්නා ව්‍යතිරේකය ජලය, H2O. දී ඇති ද්‍රවයක් පැවතිය හැකි ඉහළම උෂ්ණත්වය එහි විවේචනාත්මක උෂ්ණත්වයයි .  

වායුවක් යනු සම්පීඩනය කළ හැකි තරලයකි. වායුවක් එහි භාජනයේ හැඩයට අනුකූල වනවා පමණක් නොව, කන්ටේනරය පිරවීම සඳහා එය පුළුල් වනු ඇත.  

වායුවක අණු වලට ප්‍රමාණවත් චාලක ශක්තියක් ඇති බැවින් අන්තර් අණුක බලවේගයන්ගේ බලපෑම කුඩා වේ (හෝ පරිපූර්ණ වායුවක් සඳහා ශුන්‍ය වේ), සහ අසල්වැසි අණු අතර සාමාන්‍ය දුර අණුක ප්‍රමාණයට වඩා විශාල වේ. වායුවකට නිශ්චිත හැඩයක් හෝ පරිමාවක් නොමැත, නමුත් එය සීමා වී ඇති මුළු බහාලුමම අල්ලා ගනී. තාපාංකයට නියත පීඩනයකින් රත් කිරීමෙන් ද්‍රවයක් වායුවක් බවට පරිවර්තනය කළ හැකිය, නැතහොත් නියත උෂ්ණත්වයේ පීඩනය අඩු කිරීමෙන්. 

එහි විවේචනාත්මක උෂ්ණත්වයට වඩා අඩු උෂ්ණත්වයකදී වායුවක් වාෂ්ප ලෙසද හැඳින්වෙන අතර සිසිලනයකින් තොරව සම්පීඩනය මගින් පමණක් ද්‍රවීකරණය කළ හැකිය. වාෂ්පයක් ද්‍රව (හෝ) න) සමතුලිතතාවයක පැවතිය හැකි අතර එම අවස්ථාවේ දී වායු පීඩනය ද්‍රවයේ (හෝ) න) වාෂ්ප පීඩනයට සමාන වේ.

සුපිරි ක්‍රිටිකල් තරලයක් (SCF) යනු වායුවකි. එහි උෂ්ණත්වය හා පීඩනය පිළිවෙලින් විවේචනාත්මක උෂ්ණත්වයට හා විවේචනාත්මක පීඩනයට වඩා ඉහළ අගයක් ගනී. මෙම තත්වය තුළ, දියර හා වායුව අතර වෙනස අතුරුදහන් වේ. සුපිරි ක්‍රිටිකල් තරලයක වායුවක භෞතික ගුණාංග ඇත, නමුත් එහි ඉහළ ඝනත්වය සමහර අවස්ථාවල ද්‍රාව්‍ය ගුණ දක්වයි, එය ප්‍රයෝජනවත් යෙදුම් වලට මග පාදයි. උදාහරණයක් ලෙස, සුපිරිඅවධි කාබන් ඩයොක්සයිඩ්,  රසකල කෝපි වලින් කැෆේන් සාර‌ය නිෂ්පාදනයට භාවිතා කරයි.

ප්ලාස්මා 

වායුවක් මෙන්, ප්ලාස්මාවකට නිශ්චිත හැඩයක් හෝ පරිමාවක් නොමැත. වායූන් මෙන් නොව, ප්ලාස්මා විද්‍යුත් සන්නායක, චුම්බක ක්ෂේත්‍ර සහ විද්‍යුත් ධාරා නිපදවන අතර විද්‍යුත් චුම්භක බලයන්ට දැඩි ලෙස ප්‍රතිචාර දක්වයි. ධනාත්මක ආරෝපිත න්යෂ්ටීන් සන්නායක ලෝහවල එවැනි ආරෝපණ පවතින ආකාරයට සමානව නිදහසේ චලනය වන විසුරුවා හරින ලද ඉලෙක්ට්රෝන "මුහුදේ" පිහිනයි, එහිදී මෙම ඉලෙක්ට්රෝන "මුහුද" ප්ලාස්මා තත්වයේ පදාර්ථයට විදුලිය ගෙනයාමට ඉඩ දෙයි. 

වායුවක් සාමාන්‍යයෙන් ආකාර දෙකකින් ප්ලාස්මා බවට පරිවර්තනය වේ, උදා: ලක්ෂ්‍ය දෙකක් අතර විශාල වෝල්ටීයතා වෙනසකින් හෝ එය අධික උෂ්ණත්වයකට නිරාවරණය වීමෙන්. ද්‍රව්‍යය අධික උෂ්ණත්වයකට ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුවලින් ඉවත්ව යන අතර එහි ප්‍රති ඵලයක් ලෙස නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රෝන පවතී. මෙය ඊනියා අර්ධ වශයෙන් අයනීකෘත ප්ලාස්මා නිර්මාණය කරයි. තාරකා වල ඇති ඉතා ඉහළ උෂ්ණත්වවලදී, අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම සියලුම ඉලෙක්ට්‍රෝන “නිදහස්” යැයි උපකල්පනය කර ඇති අතර ඉතා අධි ශක්ති ප්ලාස්මා යනු අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම ඉලෙක්ට්‍රෝන මුහුදේ පිහිනන න්‍යෂ්ටීන් ය. මෙය ඊනියා පූර්ණ අයනීකෘත ප්ලාස්මා සාදයි. 

ප්ලාස්මා තත්වය බොහෝ විට වරදවා වටහාගෙන ඇති අතර පෘථිවියේ සාමාන්‍ය තත්වයන් යටතේ නිදහසේ නොපවතින නමුත් එය සාමාන්‍යයෙන් ජනනය වන්නේ අකුණු, විදුලි ස්පාර්ක්, ප්‍රතිදීප්ත විදුලි පහන්, නියොන් ලයිට් හෝ ප්ලාස්මා රූපවාහිනී ය . සූර්යයාගේ කොරෝනා, සමහර ආකාරයේ ගිනිදැල් සහ තාරකා සියල්ලම ප්ලාස්මා තත්වයේ දීප්තිමත් පදාර්ථ සඳහා උදාහරණ වේ.  පදාර්ථයේ තත්වයක් ද අදියර සංක්‍රාන්ති මගින් සංලක්ෂිත වේ. අදියර සංක්‍රාන්තියක් ව්‍යුහයේ වෙනසක් පෙන්නුම් කරන අතර ගුණාංගවල හදිසි වෙනසක් මගින් හඳුනාගත හැකිය. අදියර සංක්‍රාන්තියකින් වෙනත් ඕනෑම ව්‍යූහ සමූහයකින් වෙන්කර ඇති ඕනෑම ව්‍යූහය සමූහයක් ලෙස පදාර්ථයේ පැහැදිලි තත්වයක් අර්ථ දැක්විය හැකිය. ජලයෙහි ඝන තත්වයන් කිහිපයක් ඇති බව පැවසිය හැකිය.  සුපිරි සන්නායකතාවයේ පෙනුම අදියර සංක්‍රාන්තියක් සමඟ සම්බන්ධ වේ, එබැවින් සුපිරි සන්නායක තත්වයන් ඇත. ඒ හා සමානව, ෆෙරෝ චුම්බක තත්වයන් අවධි සංක්‍රාන්ති මගින් වෙන්කර හඳුනාගෙන ඇති අතර සුවිශේෂී ගුණ ඇත. අදියර වෙනස් වන විට අතරමැදි පියවර මෙසොෆේස් ලෙස හැඳින්වේ. දියර ස්ඵටික තාක්‍ෂණය හඳුන්වාදීම මගින් එවැනි අවධීන් සූරාකෑමට ලක්ව ඇත.   

දී ඇති පදාර්ථ සමූහයක තත්වය හෝ අවධිය පීඩනය හා උෂ්ණත්ව තත්වයන් අනුව වෙනස් විය හැකි අතර, මෙම තත්වයන් ඒවායේ පැවැත්මට හිතකර ලෙස වෙනස් වන විට වෙනත් අදියරවලට සංක්‍රමණය වේ; උදාහරණයක් ලෙස, උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමත් සමඟ  ඝන ද්‍රව බවට සංක්‍රාන්තිය. අසල නිරපේක්ෂ ශූන්‍යය, යම් ඝන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස පවතී . මෙම ද්‍රව්‍යයට තාපය එකතු වන විට, එය එහි ද්‍රවාංකයේදී ද්‍රවයක් බවට දියවී, එහි තාපාංකයේදී වායුවකට තම්බා, ප්‍රමාණවත් තරම් උනුසුම් වුවහොත්, ඉලෙක්ට්‍රෝන එතරම් ශක්තිජනක වන ප්ලාස්මා තත්වයකට ඇතුළු වන අතර එමඟින් ඔවුන්ගේ මව් පරමාණු අතහැර යයි. 

අණු වලින් සමන්විත නොවන සහ විවිධ බලවේග විසින් සංවිධානය කරන පදාර්ථවල ස්වරූපයන් ද පදාර්ථයේ විවිධ තත්වයන් ලෙස සැලකිය හැකිය. සුපිරි තරල ( ෆර්මියොනික් ඝනීභවනය වැනි) සහ ක්වාර්ක්-ග්ලූවන් ප්ලාස්මා උදාහරණ වේ. 

රසායනික සමීකරණයක දී, රසායනික ද්‍රව්‍යවල තත්වය ඝන සඳහා (s), ද්‍රව සඳහා (l) සහ වායුව සඳහා (g) ලෙස දැක්විය හැකිය. ජලීය ද්‍රාවණයක් (aq) ‌ලෙස දැක්වේ. රසායනික සමීකරණ වලදී ප්ලාස්මා තත්වයේ පදාර්ථ කලාතුරකින් භාවිතා වේ (කිසිසේත් නම්), එබැවින් එය දැක්වීමට සම්මත සංකේතයක් නොමැත. ප්ලාස්මා වල ප්ලාස්මා භාවිතා කරන දුර්ලභ සමීකරණවලදී (p) ලෙස සංකේතවත් කෙරේ.

සම්භාව්‍ය නොවන  ව්‍යූහයන් 
වීදුරු යනු ස්ඵටිකරූපී හෝ අමෝෆස් ඝන ද්‍රව්‍යයක් වන අතර එය ද්‍රව තත්වයට රත් වූ විට වීදුරු සංක්‍රාන්තියක් පෙන්නුම් කරයි. කණ්නාඩි සෑහෙන වෙනස් වර්ගවල ද්‍රව්‍ය වලින් සෑදිය හැකිය: අකාබනික ජාල (කවුළු වීදුරු, සිලිකේට් සහ ආකලන වලින් සාදා ඇත), ලෝහ මිශ්‍ර ලෝහ, අයනික ද්‍රවාංකය, ජලීය ද්‍රාවණ, අණුක ද්‍රව සහ බහු අවයව. තාප ගති විද්‍යාත්මකව, වීදුරුවක් එහි ඵටික ප්‍රතිවිරුද්ධ පාර්ශවයට සාපේක්ෂව විශාල තත්වයක පවතී. කෙසේ වෙතත්, පරිවර්තන අනුපාතය ප්‍රායෝගිකව ශුන්‍ය වේ.

යම් තරමක ආබාධයක් සහිත ස්ඵටික 
ප්ලාස්ටික් ස්ඵටිකයක් යනු අණුක ඝනකයක් වන අතර එය දිගු දුර ස්ථානගත අනුපිළිවෙලක් ඇති නමුත් සංඝටක අණු භ්‍රමණ නිදහස රඳවා ගනී. දිශානති වීදුරුවක මෙම නිදහස සන්සුන් කර ඇත්තේ අක්‍රමවත් තත්වයක ය. 

ඒ හා සමානව, භ්රමණය වන වීදුරුවක චුම්බක ආබාධයක් ශීත කර ඇත.

දියර ඵටික තත්වයන් 
ද්‍රව ඵටික තත්වයන්හි ජංගම ද්‍රව සහ ඇණවුම් කරන ලද .න ද්‍රව්‍ය අතර අතරමැදි ගුණ ඇත. සාමාන්යයෙන්, ඒවා ද්රවයක් මෙන් ගලා යා හැකි නමුත් දිගු දුර අනුපිළිවෙලක් ප්රදර්ශනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, nematic අදියර වැනි දිගු සැරයටිය-වැනි අණු සමන්විත පැරා-azoxyanisole උෂ්ණත්වය පරාසයක  දී nematic වන,     .  මෙම තත්වය තුළ අණු ද්‍රවයක මෙන් ගලා යයි, නමුත් ඒවා සියල්ලම එකම දිශාවකට (එක් එක් වසම තුළ) යොමු වන අතර නිදහසේ භ්‍රමණය විය නොහැක. ස් stal ටිකරූපී solid න මෙන්, නමුත් ද්‍රවයක් මෙන් නොව, ද්‍රව ස් st ටික ධ්‍රැවීකරණය වූ ආලෝකයට ප්‍රතික්‍රියා කරයි. 

මෙම තත්වයන් පිළිබඳ ප්‍රධාන ලිපියේ වෙනත් වර්ගවල ද්‍රව ඵටික විස්තර කර ඇත. වර්ග කිහිපයකට තාක්ෂණික වැදගත්කමක් ඇත, උදාහරණයක් ලෙස දියර ස්ටික සංදර්ශක .

චුම්බක මගින් ‌පෙළ ගස්වන ලද 
සංක්‍රාන්ති ලෝහ පරමාණු බොහෝ විට චුම්භක අවස්ථාවන් ඇති අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන වල ශුද්ධ භ්‍රමණය නොනවත්වා පවතින අතර රසායනික බන්ධන සාදන්නේ නැත. සමහර ඝන ද්‍රව්‍යවල විවිධ පරමාණු වල චුම්බක අවස්ථා ඇණවුම් කර ඇති අතර එය ෆෙරෝ චුම්බකයක්, ප්‍රති-ප්‍රතිරෝධක චුම්බකයක් හෝ ෆෙරි චුම්බකයක් සෑදිය හැකිය. 

ෆෙරෝ චුම්බකයක උදාහරණයක් ලෙස  සෑම (iron) යකඩපරමාණුවකම චුම්භක මොහොත එකම දිශාවකට ( චුම්බක වසමක් තුළ ) පෙළ ගැසී ඇත. වසම් ද පෙළගස්වා ඇත්නම්, ඝන යනු ස්ථිර චුම්බකයක් වන අතර එය බාහිර චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් නොමැති විට පවා චුම්භක වේ. කියුරි ලක්ෂ්‍යයට චුම්බකය රත් කළ විට චුම්බකකරණය අතුරුදහන් වන අතර යකඩ සඳහා      . 

ප්‍රති-ප්‍රතිරෝධක චුම්භකයට සමාන හා ප්‍රතිවිරුද්ධ චුම්භක අවස්ථාවන්හි ජාල දෙකක් ඇති අතර ඒවා එකිනෙක අවලංගු වන අතර එමඟින් ශුද්ධ චුම්බකකරණය ශුන්‍ය වේ. නිදසුනක් ලෙස, නිකල් (II) ඔක්සයිඩ් (NiO) හි, නිකල් පරමාණු වලින් අඩක් එක් දිශාවකට හා අඩක් ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට පෙලගැසී ඇත. 

ෆෙරි චුම්බකයක, චුම්භක අවස්ථාවන්හි ජාල දෙක ප්‍රතිවිරුද්ධ නමුත් අසමාන බැවින් අවලංගු කිරීම අසම්පූර්ණ වන අතර ශුන්‍ය නොවන ශුද්ධ චුම්භකකරණයක් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස මැග්නටයිට් (Fe  O  ), විවිධ චුම්භක අවස්ථාවන් සහිත Fe 2+ සහ Fe 3+ අයන අඩංගු වේ. 

ක්වොන්ටම් භ්‍රමණ ද්‍රවයක් (QSL) යනු අන්තර්ක්‍රියාකාරී ක්වොන්ටම් භ්‍රමණය වන පද්ධතියක අක්‍රමවත් තත්වයකි. එය භෞතික අර්ථයෙන් දියරයක් නොව, චුම්භක අනුපිළිවෙල සහජයෙන්ම අක්‍රීය වූ ඝන ද්‍රව්‍යයකි. "ද්‍රව" යන නාමය සාම්ප්‍රදායික ද්‍රවයක අණුක ආබාධය සමඟ ඇති ප්‍රතිසමයක් නිසාය. ඒ QSL වූ වත් ‌ ෆෙරෝ චුම්බක වසම් සමාන්තර කොහෙද, වත්, ක ප්‍රති ෆෙරෝ  චුම්බක (antiferromagnet)  වසම් ප්‍්‍රති‌‌ශ්‍‍‍රේණිගත වීද; ඒ වෙනුවට, චුම්බක වසම් අහඹු ලෙස නැඹුරු වේ. මෙය සමානුපාතිකව සමාන්තරව හෝ ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස යොමු කළ නොහැකි ජ්‍යාමිතික වශයෙන් කලකිරුණු චුම්භක අවස්ථාවන් මගින් මෙය සාක්ෂාත් කරගත හැකිය. සිසිල් වී රාජ්‍යයකට පදිංචි වන විට, වසම දිශානතියක් “තෝරා” ගත යුතුය, නමුත් හැකි රාජ්‍යයන් ශක්තියෙන් සමාන නම්, අහඹු ලෙස එකක් තෝරා ගනු ලැබේ. එහි ප්‍රති, ලයක් වශයෙන්, ශක්තිමත් කෙටි දුර අනුපිළිවෙලක් තිබියදීත්, දිගු දුර චුම්බක අනුපිළිවෙලක් නොමැත.

අඩු උෂ්ණත්ව තත්වයන්

සුපිරි තරලය 

නිරපේක්ෂ ශුන්‍යයට ආසන්නව, සමහර ද්‍රවයන් දෙවන ද්‍රව තත්වයක් සුපිරි ද්‍රවයක් ලෙස හඳුන්වන්නේ එයට ශුන්‍ය දුස්ස්රාවිතතාවයක් ඇති නිසාය (හෝ අසීමිත ද්‍රවශීලතාවයක් ; එනම් .ර්ෂණයකින් තොරව ගලා යාම). මෙය 1937 දී හීලියම් සඳහා සොයා ගන්නා ලද අතර එය ලැම්බඩා උෂ්ණත්වය  ට වඩා සුපිරි ද්‍රවයක් සාදයි     (  සමඟ     ). මෙම තත්වය තුළ එය සිය බහාලුමෙන් පිටතට "නැගීමට" උත්සාහ කරනු ඇත.  සුපිරි ද්‍රවයක උෂ්ණත්ව ශ්‍රේණියක් සෑදිය නොහැකි වන පරිදි එය අසීමිත තාප සන්නායකතාවක් ද ඇත. භ්‍රමණය වන භාජනයක සුපිරි ද්‍රවයක් තැබීමෙන් ප්‍රමාණාත්මක චලිතයන් ඇති වේ. 

මෙම ගුණාංග පැහැදිලි කරනුයේ පොදු සමස්ථානික හීලියම් -4 සුපිරි ද්‍රව තත්වයේ බෝස් අයින්ස්ටයින් ens නීභවනය (ඊළඟ කොටස බලන්න) සාදයි. වඩාත් මෑතදී, දුර්ලභ සමස්ථානික හීලියම් -3 සහ ලිතියම් -6 මගින් ඊටත් වඩා අඩු උෂ්ණත්වවලදී ෆර්මියොනික් ens නීභවනය වන සුපිරි ද්‍රව සෑදී ඇත.

බෝස්-අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනය 

1924 දී ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් සහ සත්‍යන්ද්‍ර නාත් බෝස් විසින් "බෝස්-අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනය" (බීඊසී-BEC) පුරෝකථනය කරන ලදී. BEC හි පදාර්ථය ස්වාධීන අංශු ලෙස හැසිරීම නවත්වන අතර තනි ක්වොන්ටම් තත්වයකට ඇද වැටෙන අතර එය තනි ඒකාකාර තරංග ආයාමයක් සමඟ විස්තර කළ හැකිය. 

වායු අවධියේදී, බෝස් අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනය වසර ගණනාවක් තිස්සේ තහවුරු නොකළ න්‍යායාත්මක පුරෝකථනයක් ලෙස පැවතුනි. 1995 දී, බෝල්ඩර් හි කොලරාඩෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ ජිලා හි එරික් කෝර්නෙල් සහ කාල් වයිමන්ගේ පර්යේෂණ කණ්ඩායම්, එවැනි පළමු ඝනීභවනය පර්යේෂණාත්මකව නිෂ්පාදනය කළහ. බෝස්-අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනය ඝනකමට වඩා “සිසිල්” ය. පරමාණු නිරපේක්ෂ ශුන්‍යයට ආසන්න උෂ්ණත්වවලදී -  පරමාණු ඉතා සමාන (හෝ එකම) ක්වොන්ටම් මට්ටම් ඇති විට එය සිදුවිය හැකිය.     .

ෆර්මියොනික් ඝනීභවනය 
ෆර්මියොනික් ඝනීභවනය බෝස් අයින්ස්ටයින් ඝනීභවනයට සමාන නමුත් ෆර්මියන් වලින් සමන්විත වේ . පෝලි බැහැර කිරීමේ මූලධර්මය මඟින් ෆර්මියන් එකම ක්වොන්ටම් තත්වයට ඇතුළු වීම වළක්වයි, නමුත් ෆර්මියන් යුගලයකට බොසෝනයක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකි අතර, එවැනි යුගල ගණනකට එකම සීමාවකින් තොරව එකම ක්වොන්ටම් තත්වයට ඇතුළු විය හැකිය.

රයිඩ්බර්ග් අණුව 
එකක් , මිතස්ථායී රාජ්යයන් -පරිපූර්ණ නොවන දැඩි ප්ලාස්මා වේ Rydberg කාරණය ඝනීකරණය මත සෑෙදන, කලබල පරමාණු . මෙම පරමාණු යම් උෂ්ණත්වයකට ළඟා වුවහොත් අයන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන බවට පත්විය හැකිය. 2009 අප්රේල් මාසයේ දී, ස්වභාව ඇති Rydberg පරමාණුවක් හා සිට Rydberg අණු නිර්මාණය වාර්තා බිම රාජ්ය, පරමාණුව  කාරණය එවන් රාජ්ය පවතී හැකි බව තහවුරු.  අල්ට්රාකොල්ඩ් රුබීඩියම් පරමාණු භාවිතයෙන් අත්හදා බැලීම සිදු කරන ලදී.

ක්වොන්ටම් හෝල් තත්වය 
ක්වොන්ටම් හෝල් තත්වයක් වත්මන් ප්‍රවාහයට ලම්බක දිශාවට මනිනු ලබන ප්‍රමාණාත්මක හෝල් වෝල්ටීයතාවයක් ඇති කරයි. ක්වොන්ටම් ස්පින් හෝල් තත්වයක් යනු අඩු ශක්තියක් විසුරුවා හරින සහ අඩු තාපයක් ජනනය කරන ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සංවර්ධනය කිරීමට මග පෑදිය හැකි න්‍යායාත්මක අවධියකි. මෙය ක්වොන්ටම් ශාලාවේ පදාර්ථයේ ව්‍යුත්පන්නයකි.

ෆෝටෝනික් පදාර්ථය 
ෆෝටෝනික් පදාර්ථය යනු වායුවක් සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කරන ෆෝටෝන පැහැදිලි ස්කන්ධයක් වර්ධනය වන අතර එකිනෙකා සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කළ හැකි අතර ෆෝටෝනික් “අණු” පවා සාදයි. ස්කන්ධයේ ප්‍රභවය වන්නේ වායුවයි. මෙය හිස් අවකාශයක චලනය වන ෆෝටෝන වලට ප්‍රතිවිරුද්ධ වන අතර එය විවේක ස්කන්ධයක් නොමැති අතර අන්තර්ක්‍රියා කළ නොහැක.

ඩ්‍රොප්ලෙටන් 
ඉලෙක්ට්‍රෝන හා කුහරවල “ක්වොන්ටම් මීදුම” එකිනෙකා වටා ගලා යන අතර විවික්ත යුගල ලෙස පවතිනවාට වඩා ද්‍රවයක් මෙන් ඉරිතලා යයි.

අධි ශක්ති තත්වයන්

පරිහානිය පදාර්ථය 
අතිශය අධි පීඩනය යටතේ, මියගිය තාරකාවල හරය මෙන්, සාමාන්‍ය පදාර්ථය සාමූහිකව පරිහානීය පදාර්ථ ලෙස හැඳින්වෙන පදාර්ථයේ විදේශීය තත්වයන් මාලාවකට මාරුවීමට භාජනය වේ. භෞතික විද්‍යාවේ දී, "පරිහානිය" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ එකම ශක්තියක් ඇති සහ එකිනෙකට හුවමාරු කළ හැකි රාජ්‍යයන් දෙකකි. පරිහානියට ලක්වන පදාර්ථයට පෝලි බැහැර කිරීමේ මූලධර්මය මඟින් සහාය වන අතර එමඟින් ෆර්මියොනික් අංශු දෙකක් එකම ක්වොන්ටම් තත්වයක සිටීම වළක්වයි. සාමාන්‍ය ප්ලාස්මා මෙන් නොව, පරිහානියට පත් ප්ලාස්මා රත් වූ විට සුළු වශයෙන් ප්‍රසාරණය වේ. එහි ප්‍රති, ලයක් ලෙස පරිහානියට පත් තාරකා ඉතා ඉහළ .නත්වයකට ඇද වැටේ. ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය වැඩි වන නමුත් පීඩනය සමානුපාතිකව වැඩි නොවන නිසා වඩාත් විශාල පරිහානියට පත් තරු කුඩා වේ. 

ඉලෙක්ට්‍රෝන හායනය වන පදාර්ථ සුදු වාමන තාරකා තුළ දක්නට ලැබේ. ඉලෙක්ට්රෝන පරමාණු වලට බැඳී ඇති නමුත් යාබද පරමාණු වෙත මාරු කළ හැකිය. නියුට්‍රෝන-පරිහානීය පදාර්ථ නියුට්‍රෝන තාරකා වල දක්නට ලැබේ. විශාල ගුරුත්වාකර්ෂණ පීඩනය පරමාණු කොතරම් තදින් සම්පීඩනය කරනවාද යත්, ප්‍රතිලෝම බීටා-ක්ෂය වීම හරහා ඉලෙක්ට්‍රෝන සමඟ ප්‍රෝටෝන සමඟ සංයෝජනය වීමට බල කෙරෙයි. සාමාන්‍යයෙන් පරමාණුක න්‍යෂ්ටියෙන් පිටත නිදහස් නියුට්‍රෝන විනාඩි 15 ට අඩු ආයු කාලයක් සහිතව ක්ෂය වේ, නමුත් නියුට්‍රෝන තාරකාවක, දිරාපත්වීම ප්‍රතිලෝම ක්ෂය වීමෙන් අභිබවා යයි. සීතල පරිහානියට පත් පදාර්ථ බ්‍රහස්පති වැනි ග්‍රහලෝකවල සහ ඊටත් වඩා දැවැන්ත දුඹුරු වාමන වල දක්නට ලැබේ, ඒවා ලෝහමය හයිඩ්‍රජන් සමඟ හරයක් ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. පරිහානිය නිසා, වඩා විශාල දුඹුරු වාමන සැලකිය යුතු තරම් විශාල නොවේ. ලෝහ වලදී, ඉලෙක්ට්‍රෝන පරිහානියට පත් නොවන ධනාත්මක අයනවල දැලිසක චලනය වන පිරිහුණු වායුවක් ලෙස ආදර්ශනය කළ හැකිය.

ක්වාර්ක් පදාර්ථය (Quark) 
නිත්‍ය සීතල පදාර්ථයේ දී, න්‍යෂ්ටික පදාර්ථයේ මූලික අංශු වන ක්වාර්ක්ස්, ප්‍රබල බලයෙන් ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන වැනි ක්වාර්ක් 2-4 කින් සමන්විත හැඩ්රෝන වලට සීමා වේ. ක්වාර්ක් පදාර්ථය හෝ ක්වොන්ටම් වර්ණදේහ (QCD) පදාර්ථය යනු ප්‍රබල බලය ජයගෙන ක්වාර්ක්ස් විසංයෝජනය කර චලනය කිරීමට නිදහස ඇති අදියර සමූහයකි. ක්වාර්ක් පදාර්ථ අවධීන් අතිශයින් ඉහළ ඝනත්වයකින් හෝ උෂ්ණත්වවලදී සිදු වන අතර රසායනාගාරයේ සමතුලිතතාවයේ ඒවා නිපදවීමට දන්නා ක්‍රම නොමැත; සාමාන්‍ය තත්වයන් තුළ, ඕනෑම ක්වාර්ක් පදාර්ථයක් විකිරණශීලී ක්ෂය වීමට භාජනය වේ. 

අමුතු පදාර්ථය යනු ටෝල්මන්-ඔපන්හෙයිමර්-වොල්කොෆ් සීමාවට ආසන්නව (ආසන්න වශයෙන් සූර්ය ස්කන්ධ 2-3) සමහර නියුට්‍රෝන තාරකා තුළ පවතින බවට සැක කෙරෙන ක්වාර්ක් පදාර්ථයකි . අමුතු කරුණක් ලෙස බලශක්ති ලබා ගත හැකි කුසලතා කොටසක් අමුතු අංශූ, පොදු ක බරින් වැඩි ඇනෙලොග් පහළ ක්වාක් . මෙය නොදන්නා නමුත් එය පිහිටුවා ගත් පසු අඩු ශක්ති තත්වයන්හි ස්ථායී විය හැකිය. 

ක්වාර්ක්-ග්ලූවන් ප්ලාස්මා යනු ඉතා ඉහළ උෂ්ණත්ව අවධියක් වන අතර, ක්වාර්ක්ස් නිරන්තරයෙන් අංශු වලට බැඳී නොසිට, ස්වාධීනව චලනය වීමට හැකියාව ඇති අතර, ග්ලූකන්ස් මුහුදේ, ක්වාර්ක් එකට බැඳ තබන ප්‍රබල බලය සම්ප්‍රේෂණය කරන උප පරමාණුක අංශු. මෙය ප්ලාස්මා වල පරමාණු වලින් ඉලෙක්ට්‍රෝන මුදා හැරීමට සමානය. අංශු ත්වරණකාරකවල අතිශය අධි ශක්ති බර අයන ඝට්ටන වලදී මෙම තත්වය කෙටියෙන් ලබා ගත හැකි අතර, න්‍යායාත්මක කිරීම පමණක් නොව, තනි ක්වාර්ක් වල ගුණාංග නිරීක්ෂණය කිරීමට විද්‍යාඥයන්ට ඉඩ ලබා දේ. ක්වාර්ක්-ග්ලූවන් ප්ලාස්මා 2000 දී CERN හිදී සොයා ගන්නා ලදී. වායුවක් මෙන් ගලා යන ප්ලාස්මා මෙන් නොව QGP තුළ අන්තර්ක්‍රියා ශක්තිමත් වන අතර එය ද්‍රවයක් මෙන් ගලා යයි. 

ඉහළ ඝනත්වයක නමුත් සාපේක්ෂව අඩු උෂ්ණත්වවලදී, ක්වාර්ක්ස් න්‍යායාත්මක වන්නේ ක්වාර්ක් ද්‍රවයක් සෑදීමට ය. එය ඊටත් වඩා ඝනත්වයේ දී වර්ණ-රසය අගුළු දමා ඇති (CFL) අවධියක් සාදයි. වර්ණ ආරෝපණය සඳහා මෙම අදියර සුපිරි සන්නායක වේ. මෙම අවධීන් නියුට්‍රෝන තාරකා වල සිදුවිය හැකි නමුත් ඒවා වර්තමානයේ න්‍යායාත්මක ය. 

වර්ණ-වීදුරු ඝනීභවනය යනු ආලෝකයේ වේගය ආසන්නයේ ගමන් කරන පරමාණුක න්‍යෂ්ටිවල න්‍යායාත්මක වූ පදාර්ථ වර්ගයකි. අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්ෂතාවාදයට අනුව, අධි ශක්ති න්‍යෂ්ටියක් එහි චලනයේ දිශාව දිගේ දිග හැකිලී හෝ සම්පීඩිත ලෙස පෙනේ. එහි ප්‍රති ඵලයක් ලෙස න්‍යෂ්ටිය තුළ ඇති ග්ලූකෝන් නිශ්චල නිරීක්ෂකයෙකුට ආලෝකයේ වේගය ආසන්නයේ ගමන් කරන “ග්ලූනික් බිත්තියක්” ලෙස පෙනේ. ඉතා ඉහළ ශක්තීන්හිදී, මෙම බිත්තියේ ඇති ග්ලූවන්ගේ ඝනත්වය විශාල ලෙස වැඩි වන බව පෙනේ. එවැනි බිත්ති වල ඝට්ටනයේදී නිපදවන ක්වාර්ක්-ග්ලූවන් ප්ලාස්මා මෙන් නොව, වර්ණ-වීදුරු ඝනීභවනය බිත්ති තමන් විසින්ම විස්තර කරන අතර අංශුවල ආවේනික ගුණාංගයක් වන අතර එය නිරීක්ෂණය කළ හැක්කේ ආර්එච්අයිසී වැනි අධි ශක්ති තත්වයන් යටතේ සහ සමහර විට විශාල හැඩ්රන් ඝට්ටකය ද වේ.

ඉතා ඉහළ ශක්ති තත්වයන් 
විවිධ න්‍යායන් මඟින් පදාර්ථයේ නව තත්වයන් ඉතා ඉහළ ශක්තියකින් පුරෝකථනය කරයි. නොදන්නා රාජ්‍යයක් විශ්වයේ බාරියන් අසමමිතිය නිර්මාණය කර ඇති නමුත් ඒ ගැන දන්නේ අල්ප වශයෙනි. නූල් න්‍යායට අනුව, සුපර්ස්ට්‍රිං සඳහා 10 30 K පමණ උෂ්ණත්වයකදී හේගඩෝර්න් උෂ්ණත්වය පුරෝකථනය කර ඇත. ප්ලාන්ක් උෂ්ණත්වයේ දී (10 32 K), ගුරුත්වාකර්ෂණය තනි අංශු අතර සැලකිය යුතු බලයක් බවට පත්වේ. වර්තමාන න්‍යායකට මෙම තත්වයන් විස්තර කළ නොහැකි අතර ඒවා කිසිදු අපේක්ෂිත අත්හදා බැලීමකින් නිපදවිය නොහැක. කෙසේ වෙතත්, මෙම රාජ්‍යයන් විශ්ව විද්‍යාවේ දී වැදගත් වන්නේ විශ්වය මහා පිපිරුමේ දී මෙම ප්‍රාන්ත හරහා ගමන් කර ඇති බැවිනි. 

මෙම ගුරුත්වාකර්ෂණ හැළුනු විසින් අනාවැකි පල සාමාන්ය සාපේක්ෂතාවාදය වූ මැද පවත්නේ කළු කුහරය පදාර්ථ අදියර නොවේ; එය කිසිසේත්ම ද්‍රව්‍යමය වස්තුවක් නොවේ (පදාර්ථයේ ස්කන්ධ ශක්තිය එය නිර්මාණය කිරීමට දායක වුවද), නමුත් ස්ථානයක අභ්‍යවකාශයේ දේපලකි. ඇත්ත වශයෙන්ම, සියලු අංශු යම් ස්ථානයක අභ්‍යවකාශයේ ගුණාංග බව තර්ක කළ හැකිය,  මෙම විෂය පිළිබඳ මතභේදයෙන් අඩක් සටහන් වේ.

වෙනත් යෝජිත තත්ත්ව 
සුපර්සොලිඩ් යනු සුපිරි ද්‍රව ගුණ සහිත අවකාශීයව ඇණවුම් කරන ලද ද්‍රව්‍යයකි (එනම් ඝන හෝ ස්ඵටිකයකි). සුපිරි තරලයකට සමානව, සුපර්සොලිඩයකට ඝර්ෂණයකින් තොරව ගමන් කළ හැකි නමුත් දෘඩ හැඩයක් රඳවා ගනී. සුපර්සොලිඩ් යනු ඝන වුවත්, එය වෙනත් ඝන ද්‍රව්‍යවලට වඩා වෙනස් ලක්ෂණ රාශියක් ප්‍රදර්ශනය කරන අතර එය තවත් පදාර්ථ තත්වයක් යැයි බොහෝ දෙනා තර්ක කරති.

තන්තු-ශුද්ධ ද්‍රව 
නූල්-දැල් ද්‍රවයක, පරමාණු ද්‍රවයක් මෙන් අස්ථායී සැකැස්මක් ඇති බව පෙනේ, නමුත් still න වැනි සමස්ත රටාවට තවමත් අනුකූල වේ. සාමාන්‍ය state න තත්වයක සිටින විට පදාර්ථයේ පරමාණු ජාලක රටාවකට පෙළ ගැසෙයි, එවිට ඕනෑම ඉලෙක්ට්‍රෝනයක භ්‍රමණය ස්පර්ශ වන සියලුම ඉලෙක්ට්‍රෝන භ්‍රමණයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ. නමුත් නෙට්-නෙට් ද්‍රවයක, පරමාණු යම් රටාවකින් සකස් කර ඇති අතර එමඟින් සමහර ඉලෙක්ට්‍රෝන එකම භ්‍රමණය සහිත අසල්වැසියන් සිටිය යුතුය. මෙය කුතුහලය දනවන ගුණාංග ඇති කිරීමට මෙන්ම විශ්වයේ මූලික තත්වයන් පිළිබඳ අසාමාන්‍ය යෝජනා කිහිපයකට සහාය දක්වයි.

සුපර්ග්ලාස් (සුපිරි වීදුරු) 
ඒ superglass විසින්, එම අවස්ථාවේ දී, ලක්ෂණ පදාර්ථ අදියර වේ සමර්ථ සහ ශීත කළ අස්ඵටික ව්යුහය.

මෙයද බලන්න 

 පදාර්ථයේ සැඟවුණු තත්වයන් 
 සම්භාව්ය අංගය 
 ඝනීභූත පදාර්ථ භෞතික විද්‍යාව 
 සිසිලන වක්රය 
 අදියර (පදාර්ථ) 
 සුපිරි සිසිලනය 
 සුපිරි උණුසුම

සටහන් සහ යොමු

බාහිර සබැඳි 

 2005-06-22, එම්අයිටී ප්‍රවෘත්ති: එම්අයිටී භෞතික විද්‍යාඥයින් විසින් පදාර්ථයේ නව ස්වරූපයක් නිර්මාණය කරයි Citat: ". . .   නව වර්ගයේ පදාර්ථයක් නිර්මාණය කළ ප්‍රථමයා බවට ඔවුන් පත්ව ඇත. අධික උෂ්ණත්වයේ අධික ද්‍රවශීලතාවයක් පෙන්නුම් කරන පරමාණු වායුවකි. 
 2003-10-10, සයන්ස් ඩේලි: බොසෝන සඳහා ලෝහමය අවධිය නව වැදගත් කාරණයක් අදහස් කරයි 
 2004-01-15, සයන්ස් ඩේලි: නව, සුපර්සොලිඩ්, අදියර සයිටේට් සොයා ගැනීම : ". . . පළමු වරට සුපිරි ද්‍රවයක ලක්ෂණ සහිත ඝන ද්‍රව්‍යයක් අප විසින් නිරීක්ෂණය කර ඇත ... නමුත් එහි සියලුම අංශු සමාන ක්වොන්ටම් තත්වයේ පවතින බැවින් එහි සංඝටක අංශු අඛණ්ඩව ගලා ගියද එය ඝන ලෙස පවතී. . . " 
 2004-01-29, සයන්ස් ඩේලි: එන්අයිඑස්ටී / කොලරාඩෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යාඥයින් නව ආකාරයක් සාදයි: ෆර්මියෝනික් ඝනීභවනය 
 මහාචාර්ය විසින් පදාර්ථ, ඝන, ද්‍රව සහ වායූන් නිරූපණය කරන කෙටි වීඩියෝ. ජේ. එම්. මුරල්, සසෙක්ස් විශ්ව විද්‍යාලය 
භෞතික විද්‍යාව
පදාර්ථය
ප්ලාස්මය
පදාර්ථයේ ව්‍යූහය
Pages with unreviewed translations