හින්දු විශ්ව විද්‍යාව
හින්දු විශ්ව විද්‍යාව යනු හින්දු ග්‍රන්ථවලට අනුව විශ්වය සහ එහි පදාර්ථයේ තත්ත්වයන්, කාලය තුළ චක්‍ර, භෞතික ව්‍යුහය සහ ජීවීන් කෙරෙහි බලපෑම් පිළිබඳ විස්තරයයි.

පදාර්ථය 
සියලුම පදාර්ථ නිෂ්ක්‍රීය ගුණ තුනක් (ගුණාංග හෝ ප්‍රවණතා) මත පදනම් වේ:

 සත්ත්ව (යහපත්)
 රජස්  (රාගය)
 තමස් (අන්ධකාරය)

විශ්වයේ ඇති සියලුම පදාර්ථ සෑදෙන ගුණ වල අවස්ථා තුනක් ඇත:

 ප්‍රධාන (මූල පදාර්ථය): මිශ්‍ර නොවු සහ ප්‍රකාශ නොවූ අවස්ථාව.
 ප්‍රකෘති (ප්‍රාථමික පදාර්ථය): මිශ්‍ර වූ සහ ප්‍රකාශ නොවු අවස්ථාව.
 මහත්-තත්ත්ව (පදාර්ථය හෝ විශ්වීය ගර්භය): ගුණයන් මිශ්‍ර වූ සහ ප්‍රකාශ වූ අවස්ථාව.

කාලය 
චක්‍රීය විශ්වයක් සමඟ කාලය අනන්තය, එහිදී වර්තමාන විශ්වයට පෙර පැවති අතර අනන්ත විශ්වයන් සංඛ්‍යාවක් අනුගමනය කරයි. පදාර්ථයේ විවිධ තත්ත්‍වයන් සදාකාලික කාල (කාලය) මගින් මෙහෙයවනු ලබන අතර එය චක්‍රීයව නිර්මාණය වී විනාශ වන විශ්වයේ මොහොතක සිට ආයු කාලය දක්වා සාමාන්‍ය සිදුවීම් පුනරාවර්තනය කරයි.

සංස්කෘත සාහිත්‍යයේ විශ්ව චක්‍රය පිළිබඳ මුල්ම සඳහන යුග පුරාණය (ක්‍රි.පූ. 1 වැනි සියවස), මහාභාරතය (ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවස – ක්‍රි.ව. 4 වැනි සියවස) සහ මනුස්මෘති (ක්‍රි.ව. 2 – 3 වැනි සියවස්) යන ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබේ.

නිර්මාණය සහ ව්‍යුහය 
හින්දු ධර්මය යනු දෘඩ පොදු විශ්වාස සමූහයකට වඩා වෙනස් බුද්ධිමය හෝ දාර්ශනික දෘෂ්ටිකෝණයන්ගේ එකතුවකි. ජීවයේ සම්භවය පිළිබඳ දෘෂ්ටි කෝණයන් පරාසයක් එයට ඇතුළත් වේ. හින්දු ධර්මයේ ගතික විවිධත්වය හේතුවෙන් නිර්මාණය පිළිබඳව තනි කථාවක් නොමැත, මේවා වේද වැනි විවිධ මූලාශ්‍රවලින්, සමහරක් බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් (වේද ශ්‍රැති), සමහරක් පුරාණයන්ගෙන්; සමහර ඒවා දාර්ශනික, සංකල්ප මත පදනම් වූ අතර අනෙක් ඒවා ආඛ්‍යාන වේ. හින්දු ග්‍රන්ථවල නිර්මාණය පිළිබඳ එක සමාන වාර්තාවන් සපයන්නේ නැත. ඒවා ලෝක නිර්මාණය කිරීම පිළිබඳ න්‍යායන් රාශියක් සඳහන් කරන අතර ඒවායින් සමහරක් පැහැදිලිවම පරස්පර විරෝධී ය.

සෘග් වේදය 
හෙන්රි වයිට් වොලිස් පවසන පරිදි, ඍග්වේදය සහ අනෙකුත් වේද ග්‍රන්ථ විකල්ප විශ්ව විද්‍යාත්මක න්‍යායන් සහ කුතුහලය දනවන ප්‍රශ්න වලින් පිරී ඇත.

හිරණ්‍යගර්භ සූක්තය 
ඍග්වේදයේ 10.121 නිර්මාණයට පෙර පැවති හිරණ්‍යගර්භය ("හිරණ්‍ය = රන්වන් හෝ දිදුලන" සහ "ගර්භය = පිරුණු / ගර්භාෂය") විශ්වයේ මැවීමේ මූලාශ්‍රය ලෙස සඳහන් කරයි, එය වෙනත් බොහෝ ශිෂ්ටාචාරවල නිර්මාණය පිළිබඳව දක්නට ලැබෙන විශ්ව අණ්ඩයේ සංකල්පයන්ට සමානය.

ආශ්‍රේයයන්