සිරිමල් රණවැල්ල
මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල මහතා, පුරාවිද්‍යාව හා ඉතිහාසය පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතෙක් සහ පර්යේෂකයෙකි.  ඔහු විශිෂ්ට ගුරුවරයෙක් ද විය.  මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල මහතා පුරාණ සෙල්ලිපි පිළිබඳ ඔහුගේ විශේෂඥ දැනුම සහ විනය සඳහා කළ අමිල මෙහෙවර නිසා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

ළමා කාලය 
1921 ඔක්‌තෝබර් 16 වැනිදා සුන්දර කොග්ගල ගම්මානයේ උපන් ඔහු හැදී වැඩුණේ ඥාති සොහොයුරියන් හත් දෙනකු සමඟ ඔහුගේ නැන්දා කෙනෙකු සමගිනි.  ඔහු ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ උණවටුන බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙනි(වර්තමානයේ මෙම විද්‍යාලය උණවටුන මහා විද්‍යාලය ලෙසින් හඳුන්වයි). ඔහු පසුව 1944 – 1953 කාලයේ පොලිස් නිලධාරියකු ලෙස පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණු අතර පාසල් අධ්‍යාපනය අවසන් වූ සැණින් උසස් අධ්‍යාපන කටයුතු කරගෙන යාමට නොහැකි වුවද ලොකු දේවල් ලබාගැනීමේ සිහින ඔහු කිසිදා අත් නොහළේය. ඔහු උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටියේය.
1944 තරුණ රණවැල්ල පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණා.  ඔහු කුරුඳුවත්ත පොලිස් සන්නිවේදන අංශයේ සිටි කාලයේ බගතෙල් පාරේ හාවඩ් විද්‍යාලයට ඇතුළු වීමත් සමඟම අලුත් ගමනක් ආරම්භ කළේය.  එහිදී ඔහු ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍ර විභාගය ඉහළින්ම සමත් විය.  දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තියක් තිබූ මේ පැහැපත් තරුණයා 1953 වසරේදී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට (පේරාදෙණිය) ඇතුළත් විය.ඔහුගේ වයස අවුරුදු 32 කි.
කොග්ගල හා උණවටුනේ ළමා වියත් තරුණ කාලයත් ගත කළ මහාචාර්ය රණවැල්ල මහතාට චතුර ලෙස භාවිත කල හැකිව තිබුනේ සිංහල පමණක් විය.  නමුත් ජීවිතයට උසස් දේ අත්කර ගැනීමට භාෂා බාධකය බිඳ දැමීම අත්‍යවශ්‍ය බව වටහා ගත් ඔහු ඉංග්‍රීසි ඉගෙන ගෙන ක්‍රමක්‍රමයෙන් භාෂා දෙකම චතුර ලෙස හැසිරවිය.  ඔහුගේ භාෂා නිපුණත්වයට අමතරව, ඔහු ඉතිහාසඥයෙකුට අත්‍යවශ්‍ය පාලි සහ සංස්කෘත භාෂාවෙන් ද විශිෂ්ට විය.  ඔහු උගතෙකු ලෙස ඔහුගේ නව ජීවිතය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.  ඔහුට අවශ්‍ය දේ සහ ජීවිතයේ ඔහුට අවශ්‍ය තැන ඔහු දැන සිටියේය.
නවක උපාධිධාරියෙකු වූ ඔහු මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයට ගුරුවරයෙකු ලෙස සම්බන්ධ වී වසර දෙකක් එහි සේවය කළේය.

1959 වසරේ කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉතිහාස අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස තරුණ රණවැල්ල මහතා පත් විය.  ඔහු ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳී 1966 දී සිය ආචාර්ය උපාධිය (Ph.D.) සම්පූර්ණ කළේ මේ කාලයේදීය.ඔහුගේ A Political History of Ruhuna යන නිබන්ධනය කිසිවකට සමාන කළ නොහැකි විශිෂ්ට ශාස්ත්‍රීය කෘතියක් ලෙස සැලකේ.

1977 දී ඔහු රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳුණු අතර එහිදී ඉතිහාසඥයකු වශයෙන් දැක්වූ විශිෂ්ටත්වය වෙනුවෙන් ‘ඉතිහාසයේ සභාපති’ ලෙසින් ගෞරවයට පාත්‍ර විය.  එහිදී ඔහු වසර අටක් දීර්ඝ කාලයක් ශාස්ත්‍ර පීඨයේ පීඨාධිපතිවරයා විය.  1980 ගණන්වල දේශපාලන නොසන්සුන්තා ඇති වූ කාලවලදී ඔහු රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලයේ වැඩ බලන උපකුලපතිවරයා ද විය.

පුරාවිද්‍යාව සඳහා දායකත්වය 

ඔහු පර්යේෂණ ලිපි 245 කට අධික ප්‍රමාණයක් සහ පොත් 15 ක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
එතුමාගේ ලොකුම දායකත්වය අභිලේඛන ක්ෂේත්‍රයටයි.  ඔහු සෙල්ලිපි විශාල ප්‍රමාණයක් සංස්කරණය කර නැවත අර්ථකථනය කර ඇත.  මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සෙල්ලිපි විෂයෙහි තවත් ප්‍රාණවත් ප්‍රතිභාවක් ඇති කළ හිස්තැන පිරවූ පුද්ගලයා ලෙස මහාචාර්ය රණවැල්ල සැලකිය හැකිය.

ලැබු සම්මාන 
ඔහුගේ ජයග්‍රහණ අගයමින් මහාචාර්ය රණවැල්ලට ගෞරව සම්මාන රාශියක් පිරිනමා ඇත: 
D. Lit. උපාධිය, කැලණි විශ්ව විද්‍යාලය (2000); 
ශ්‍රී ලංකාවේ රාජකීය ආසියාතික සංගමය විසින් පිරිනමන ශ්‍රීමත් එස්. සී. ඔබේසේකර අනුස්මරණ පදක්කම (2010); 
ජාතික උරුමයන් අමාත්‍යාංශය විසින් පිරිනමන ලද උරුම ප්‍රසාද ප්‍රණාම සම්මානය (2012).

රචනා කල ග්‍රන්ථ 
 සිංහල සෙල්ලිපි වදන් ආකරාදිය
The inscriptions of Apa Kitagbo and Kings Sena I, Sena II and Udaya II (1999)
 Inscriptions of Ceylon, Vol. V, Pt. I Department of Archaeology, Sri Lanka (2001)
 History of the Rohana Kingdom (in Sinhala) University of Ruhuna (2003)
 Inscriptions of Ceylon, Vol. V, Pt. II Department of Archaeology, Sri Lanka (2004)
 Dictionary of Sinhala Epigraphical Words (in Sinhala) Department of Archaeology, Sri Lanka (2004)
 Inscriptions of Ceylon, Vol. V, Pt. III Department of Archaeology, Sri Lanka (2005) 
 Sinhala Inscriptions in the Colombo National Museum Department of National Museums, Sri Lanka (2005)
 Inscriptions of Ceylon, Vol. VI Department of Archaeology, Sri Lanka (2006)
 Dictionary of Sinhala Inscriptional Words Department of Archaeology, Sri Lanka (2007)
 History of the Kingdom of Ruhuna (in English) Department of Archaeology, Sri Lanka (2018)

මූලාශ්‍ර 

ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයෝ
ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ