ජෙන්ගිස් ඛාන්
ජෙන්ගිස් ඛාන් (උපත Temüjin;  – අගෝස්තු 25, 1227) මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ සහ පළමු ශ්‍රේෂ්ඨ ඛාන් (අධිරාජ්‍යයා) විය. ඔහු බලයට පැමිණියේ බොහෝ සංචාරක ගෝත්‍රිකයන් මොංගෝලියානු ස්ටෙප්ස් භූමිය මත එක්සත් කර මොංගල්වරුන්ගේ විශ්වීය පාලකයා වන ජෙන්ගිස් ඛාන් ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි. ඊසානදිග ආසියාවේ බොහෝ ගෝත්‍ර ඔහුගේ පාලනය යටතේ පැවති අතර, මොංගල් ආක්‍රමණ දියත් කරමින්, ඔහු අවසානයේ යුරේසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ යටත් කර ගැනීමට සහ බටහිර පෝලන්තයේ ලෙග්නිකා සිට බටහිර හා දකුණින් ගාසා දක්වා ආක්‍රමණය කිරීමට ද ඔහුට හැකි විය. ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ ඔහු Qara Khitai, Khwarezmia, Western Xia සහ Jin dyansty ට එරෙහිව උද්ඝෝෂනය කළ අතර, ඔහුගේ ජෙනරාල්වරු මධ්‍යකාලීන ජෝර්ජියාව, Circassia, Kievan Rus' සහ Volga Bulgaria වැටලීම් කළහ.

ඔහුගේ සුවිශේෂී යුධ ජයග්‍රහණ නිසා ජෙන්ගිස් ඛාන් සෑම විටම වැදගත්ම ආක්‍රමණිකයෙකු බවට පත් වූ අතර, මහා ඛාන්ගේ ජීවිතයේ අවසානය වන විට, මොන්ගෝලියානු අධිරාජ්‍යය මධ්‍යම ආසියාවේ සහ චීනයේ සැලකිය යුතු කොටසක් අත්පත් කර ගෙන තිබුණි. ජෙන්ගිස් ඛාන් සහ ඔහුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ කතාව ප්‍රාදේශීය ඉතිහාසය තුළ බිය දනවන කීර්තියක් හිමිකරගෙන තිබුණි. බොහෝ මධ්‍යකාලීන වංශකතාකරුවන් සහ නූතන ඉතිහාසඥයින් ජෙන්ගිස් ඛාන්ගේ ජයග්‍රහණ විස්තර කරන්නේ මහා සමූලඝාතන සහ සාගත යන දෙකෙහිම ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වන අතර එය සමහර ප්‍රදේශවල ජනගහනය තියුණු ලෙස පහත වැටීමට තුඩු දුන් පෙර නොවූ විරූ පරිමාණයේ මහා සංහාර ලෙසය. ජෙන්ගිස් ඛාන්ගේ හමුදා ව්‍යාපාරවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිය ගිය පුද්ගලයන් සංඛ්‍යාව පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු, වඩාත්ම ගතානුගතික ඇස්තමේන්තු අනුව මිලියන හතරක පමණ සිට මිලියන හැටක් දක්වා පරාසයක පවතී. අනෙක් අතට, බෞද්ධ උයිගුර් රාජධානිය වන කොචෝ, ඔහුව විමුක්තිදායකයෙකු ලෙස සැලකූ අතර, ස්වේච්ඡාවෙන් Qara Khitai අධිරාජ්‍යයෙන් ඉවත්ව මොංගල් යටත් වැසියන් බවට පත් විය. මොංගල් අධිරාජ්‍යය යටතේ සේද මාවත දිගේ සංස්කෘතිය, තාක්ෂණය සහ අදහස් විශාල වශයෙන් පැතිරීම සඳහා ගරු කිරීමක් වශයෙන් මුල් පුනරුද මූලාශ්‍ර විසින් ජෙන්ගිස් ඛාන් ජනතාවට යහපත සැලසූ අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර ඇත.

ඔහුගේ යුධ ජයග්‍රහණවලින් ඔබ්බට, ජෙන්ගිස් ඛාන්ගේ සිවිල් ජයග්‍රහණ අතරට මොන්ගෝලියානු නීතිය ස්ථාපිත කිරීම සහ උයිගුර් අක්ෂර ඔහුගේ විශාල ප්‍රදේශ හරහා ලේඛන පද්ධතියක් ලෙස අනුගමනය කිරීම ඇතුළත් විය. ඔහු කුසල් දහම සහ ආගමික ඉවසීම ද ප්‍රගුණ කළේය. වර්තමාන මොන්ගෝලියානුවන් ඔහුව සලකන්නේ ඊසානදිග ආසියාවේ සංචාරක ගෝත්‍රිකයන් එක්සත් කිරීම සඳහා මොංගෝලියාවේ ආරම්භක පියා ලෙසයි. සේද මාවත එක සාමූහික දේශපාලන පරිසරයක් යටතට ගෙන ඒමෙන් ඔහු ඊසානදිග ආසියාව, මුස්ලිම් නිරිතදිග ආසියාව සහ ක්‍රිස්තියානි යුරෝපය අතර සන්නිවේදනය සහ වෙළඳාම සැලකිය යුතු ලෙස ලිහිල් කළේය, ගෝලීය වාණිජ්‍යය නංවාලමින් සහ එකළ සියලුම යුරේසියානු ශිෂ්ටාචාරවල සංස්කෘතික ක්ෂිතිජය පුළුල් කළේය.

සටහන්

මූලාශ්‍ර