markdown:
# Kỷ Cambri
**Kỷ Cambri** ( [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [k](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [æ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [b](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [r](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [i](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ə](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) hay [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English) [ˈ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [k](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [eɪ](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [m](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [b](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [r](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [i](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [ə](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [n](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_English#Key) [/](//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_English)) là một đơn vị phân chia chính trong [niên đại địa chất](/wiki/Ni%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t), bắt đầu vào khoảng 542 triệu năm (Ma) trước vào cuối thời kỳ [liên đại Nguyên Sinh](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_Nguy%C3%AAn_sinh) và kết thúc vào khoảng 488,3 Ma với sự khởi đầu của [kỷ Ordovic](/wiki/K%E1%BB%B7_Ordovic) (theo [ICS](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_v%E1%BB%81_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng_h%E1%BB%8Dc), 2004). Nó là kỷ đầu tiên của [đại Cổ sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%E1%BB%95_sinh) thuộc [liên đại Hiển Sinh](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_Hi%E1%BB%83n_sinh). Kỷ Cambri là kỷ sớm nhất mà trong các lớp đá của thời kỳ đó người ta tìm thấy một lượng lớn các sinh vật đa bào đã hóa thạch một cách rõ ràng, chúng phức tạp hơn so với hải miên (bọt biển, ngành [Porifera](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_th%C3%A2n_l%E1%BB%97)) hay sứa (phân ngành [Medusozoa](/wiki/Medusozoa)). Trong thời gian này, khoảng 50 nhóm sinh vật chính tách biệt hay " [ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))" đã xuất hiện một cách đột ngột, trong phần lớn các trường hợp là không có tổ tiên một cách rõ ràng (đối với kiến thức khoa học hiện nay). Sự bùng nổ các ngành này được nói đến như là *. sự bùng nổ kỷ Cambri*
## Mục lục
## Phân chia[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=1)]
Kỷ Cambri diễn ra sau
[đại Tân Nguyên Sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2n_Nguy%C3%AAn_Sinh) và trước [kỷ Ordovic](/wiki/K%E1%BB%B7_Ordovic). Kỷ Cambri trước đây được chia thành 3 [thế](/wiki/Th%E1%BA%BF_(%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t)) - là [Cambri sớm](/w/index.php?title=Cambri_s%E1%BB%9Bm&action=edit&redlink=1) (Cambri hạ, Caerfai hay Waucoban), [Cambri giữa](/wiki/Cambri_trung) (Cambri trung St. Davids hay Albertian) và [Cambri muộn/thượng](/w/index.php?title=Cambri_mu%E1%BB%99n&action=edit&redlink=1) (Merioneth hay Croixan) hay như hiện nay trong [địa tầng học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng_h%E1%BB%8Dc) là 4 thống - là [thống Terreneuve](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Terreneuve) (tương đương với Cambri sớm), thống 2 và thống 3 chưa đặt tên (tương đương [Cambri giữa](/wiki/Cambri_trung)) và [thống Phù Dung](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Ph%C3%B9_Dung) (tương đương Cambri muộn).
Mỗi thống hiện tại được chia ra thành 2-3 tầng, làm cho kỷ Cambri có 10 tầng. Tuy nhiên, vào thời điểm tháng 8 năm 2008 chỉ có 3 tầng là
[tầng Fortune](/wiki/T%E1%BA%A7ng_Fortune) (năm 1992), [tầng Bài Bích](/wiki/T%E1%BA%A7ng_B%C3%A0i_B%C3%ADch) (2003) và [tầng Drum](/wiki/T%E1%BA%A7ng_Drum) (2006) là được [ICS](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_v%E1%BB%81_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng_h%E1%BB%8Dc) công nhận. Các tầng khác hiện vẫn chưa được đặt tên. [Tầng Cổ Trượng](/wiki/T%E1%BA%A7ng_C%E1%BB%95_Tr%C6%B0%E1%BB%A3ng) là tên gọi dự kiến được thông qua năm 2009. Bên cạnh đó, các tầng 5 và 9 dự kiến sẽ có tên gọi trong năm 2008; các tầng 3, 4, 10 dự kiến sẽ có tên gọi trong năm 2009 còn tầng 2 thì hiện tại vẫn chưa quyết định sự kiện chỉ dẫn là gì. (Nguồn: [ICS](http://www.stratigraphy.org/)).
Ngoài ra, kỷ Cambri cũng được phân chia thành một số tầng mang tính khu vực như bảng sau, trong đó hệ thống Nga-Kazakhstan được sử dụng nhiều nhất trong các văn bản quốc tế:
|Thế||Thống||Trung Hoa||Bắc Mỹ||Nga-Kazakhstan||Australia||Khu vực|
|
|[Phù Dung](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Ph%C3%B9_Dung) [Ibexian](/w/index.php?title=Ibexian&action=edit&redlink=1)(một phần) [Ayusokkanian](/w/index.php?title=Ayusokkanian&action=edit&redlink=1) [Idamean](/w/index.php?title=Idamean&action=edit&redlink=1) [Dolgellian](/w/index.php?title=Dolgellian&action=edit&redlink=1) [Sunwaptan](/w/index.php?title=Sunwaptan&action=edit&redlink=1) [Sakian](/w/index.php?title=Sakian&action=edit&redlink=1) [Mindyallan](/w/index.php?title=Mindyallan&action=edit&redlink=1) [Festiniogian](/w/index.php?title=Festiniogian&action=edit&redlink=1) [Steptoan](/w/index.php?title=Steptoan&action=edit&redlink=1) [Aksayan](/w/index.php?title=Aksayan&action=edit&redlink=1) [Payntonian](/w/index.php?title=Payntonian&action=edit&redlink=1) [Maentwrogian](/w/index.php?title=Maentwrogian&action=edit&redlink=1) [Marjuman](/w/index.php?title=Marjuman&action=edit&redlink=1) [Batyrbayan](/w/index.php?title=Batyrbayan&action=edit&redlink=1) [Cambri giữa](/wiki/Cambri_trung) [Maozhangian](/w/index.php?title=Maozhangian&action=edit&redlink=1) [Mayan](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_Mayan&action=edit&redlink=1) [Boomerangian](/w/index.php?title=Boomerangian&action=edit&redlink=1) [Zuzhuangian](/w/index.php?title=Zuzhuangian&action=edit&redlink=1) [Delamaran](/w/index.php?title=Delamaran&action=edit&redlink=1) [Amgan](/w/index.php?title=Amgan&action=edit&redlink=1) [Undillian](/w/index.php?title=Undillian&action=edit&redlink=1) [Zhungxian](/w/index.php?title=Zhungxian&action=edit&redlink=1) [Florian](/w/index.php?title=Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_Florian&action=edit&redlink=1) [Templetonian](/w/index.php?title=Templetonian&action=edit&redlink=1) [Dyeran](/w/index.php?title=Dyeran&action=edit&redlink=1) [Ordian](/w/index.php?title=Ordian&action=edit&redlink=1) [Cambri sớm](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Terreneuve) [Terreneuve](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Terreneuve) [Longwangmioan](/w/index.php?title=Longwangmioan&action=edit&redlink=1) [Toyonian](/w/index.php?title=Toyonian&action=edit&redlink=1) [Lenian](/w/index.php?title=Lenian&action=edit&redlink=1) [Changlangpuan](/w/index.php?title=Changlangpuan&action=edit&redlink=1) [Montezuman](/w/index.php?title=Montezuman&action=edit&redlink=1) [Botomian](/w/index.php?title=Botomian&action=edit&redlink=1) [Qungzusian](/w/index.php?title=Qungzusian&action=edit&redlink=1) [Atdabanian](/w/index.php?title=Atdabanian&action=edit&redlink=1) [Meishuchuan](/w/index.php?title=Meishuchuan&action=edit&redlink=1) [Tommotian](/w/index.php?title=Tommotian&action=edit&redlink=1) [Nemakit-Daldynian](/w/index.php?title=Nemakit-Daldynian&action=edit&redlink=1)
### Niên đại của kỷ Cambri[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=2)]
Khoảng thời gian của kỷ Cambri về mặt kinh điển được cho là từ khoảng 500 Ma tới khoảng 570 Ma. Ranh giới dưới (sớm) của kỷ Cambri theo truyền thống được thiết lập khi có sự xuất hiện sớm nhất của các loại
[động vật chân đốt](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) (ngành *) nguyên thủy được biết đến như là Arthropoda* [bọ ba thùy](/wiki/B%E1%BB%8D_ba_th%C3%B9y)(lớp *) và các dạng động vật nguyên thủy tựa như* [Trilobita](/wiki/B%E1%BB%8D_ba_th%C3%B9y) [san hô](/wiki/San_h%C3%B4)sừng, được biết đến như là *. Sự kết thúc của kỷ này cuối cùng được thiết lập theo sự thay đổi tương đối rõ ràng trong hệ động vật mà hiện nay đã xác định như là* [Archaeocyatha](/w/index.php?title=Archaeocyatha&action=edit&redlink=1) [sự kiện tuyệt chủng](/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_tuy%E1%BB%87t_ch%E1%BB%A7ng). Các khám phá [hóa thạch](/wiki/H%C3%B3a_th%E1%BA%A1ch)và [xác định niên đại bằng phóng xạ](/w/index.php?title=X%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ni%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_b%E1%BA%B1ng_ph%C3%B3ng_x%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1)trong khoảng 25 năm cuối [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)đã đưa các số liệu thời đại này vào trong câu hỏi. Sự chênh lệch về thời gian lên tới 20 triệu năm là phổ biến giữa các học giả. Khoảng thời gian *khoảng*545 đến 490 Ma đã được tiểu ủy ban quốc tế về địa tầng học toàn cầu đưa ra gần đây vào năm 2002.
Dữ liệu xác định niên đại bằng phóng xạ từ
[New Brunswick](/wiki/New_Brunswick) đã đặt sự kết thúc của kỷ này vào khoảng 511 Ma. Kết quả này bỏ lại khoảng 21 triệu năm cho hai giai đoạn khác của kỷ Cambri.
Dữ liệu niên đại chính xác hơn 542 ± 0,3 Ma cho sự kiện tuyệt chủng vào đầu kỷ Cambri đã được đưa ra gần đây. Cơ sở hợp lý cho niên đại chính xác này là một điều thú vị do nó là một hình mẫu của nguyên lý suy diễn
[cổ sinh vật học](/wiki/C%E1%BB%95_sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc). Ở ranh giới của kỷ Cambri, một cách chính xác là đã có sự suy giảm rõ nét trong mức độ phổ biến của đồng vị [C 13](/wiki/Cacbon), một 'đường đảo ngược' mà các [nhà cổ sinh vật học](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_c%E1%BB%95_sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)gọi là *sự lệch hướng*. Một điều cũng khá phổ biến là nó lại là chỉ số tốt nhất về vị trí của ranh giới tiền Cambri-Cambri trong các [lớp địa tầng](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_%C4%91%E1%BB%8Ba_t%E1%BA%A7ng&action=edit&redlink=1)với niên đại xấp xỉ như vậy. Một trong những khu vực mà sự lệch hướng của cacbon-13 đã được biết rất rõ này diễn ra tại [Oman](/wiki/Oman). Amthor (2003) miêu tả các chứng cứ từ Oman đã chỉ ra sự lệch hướng của [đồng vị](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_v%E1%BB%8B)cacbon có liên quan đến sự tuyệt chủng hàng loạt: Sự biến mất các hóa thạch rõ ràng từ thời tiền Cambri trùng khớp một cách chính xác với các bất thường của cacbon-13. Một điều may mắn là tại các lớp đá Oman, cũng như từ các lớp [tro núi lửa](/wiki/Tro_n%C3%BAi_l%E1%BB%ADa)mà từ đó dựa trên đồng vị của [ziricon](/w/index.php?title=Ziricon&action=edit&redlink=1)người ta đã đưa ra niên đại khá chính xác là 542 ± 0,3 Ma (tính toán trên tỷ lệ phân rã [urani](/wiki/Urani)thành [chì](/wiki/Ch%C3%AC)). Niên đại mới và chính xác này phù hợp với niên đại ít chính xác hơn đối với các dị thường của cacbon-13, thu được từ các lớp đá tại [Siberi](/wiki/Xibia)và [Namibia](/wiki/Namibia). Các dữ liệu này có lẽ sẽ được chấp nhận như là niên đại chính xác cuối cùng cho giai đoạn bắt đầu của thời Hiển sinh ( *Phanerozoic*), và vì thế là sự bắt đầu của đại Cổ sinh và kỷ Cambri.
## Cổ địa lý học kỷ Cambri[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=3)]
Các
[lục địa](/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) trong kỷ Cambri được cho là kết quả từ sự vỡ ra của [siêu lục địa](/wiki/Si%C3%AAu_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) trong [đại Tân Nguyên Sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2n_Nguy%C3%AAn_Sinh) là [Pannotia](/wiki/Pannotia). Nước trong thời kỳ thuộc kỷ Cambri dường như là trải rộng và nông. Gondwana vẫn là siêu lục địa lớn nhất sau khi [Pannotia](/wiki/Pannotia) vỡ ra. Người ta cũng cho rằng [khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) thời kỳ này là nóng hơn một cách đáng kể so với thời gian trước đó, thời gian mà Trái Đất hứng chịu các [thời kỳ băng hà](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_b%C4%83ng_h%C3%A0) mạnh đã được coi như là [sự đóng băng Varanger](/wiki/K%E1%BB%B7_Cryogen) (kỷ Thành băng). Bên cạnh đó đã không có sự đóng băng tại hai địa cực. Tỷ lệ [trôi dạt lục địa](/wiki/Tr%C3%B4i_d%E1%BA%A1t_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) trong kỷ Cambri có thể là cao bất thường. [Laurentia](/wiki/Laurentia), [Baltica](/wiki/Baltica) và [Siberi](/wiki/Siberi_(l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)) vẫn là các lục địa độc lập kể từ khi Pannotia vỡ ra. Gondwana bắt đầu trôi dạt về phía [cực Nam](/wiki/Nam_C%E1%BB%B1c). [Panthalassa](/wiki/Panthalassa) che phủ phần lớn Nam bán cầu, các đại dương nhỏ có [đại dương Proto-Tethys](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng_Proto-Tethys), [đại dương Iapetus](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng_Iapetus&action=edit&redlink=1) và [đại dương Khanty](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_d%C6%B0%C6%A1ng_Khanty&action=edit&redlink=1), tất cả chúng đều mở rộng trong thời gian này.
## Hệ động vật kỷ Cambri[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=4)]
Bên cạnh một số dạng sự sống bí ẩn mà có thể coi là động vật hoặc không là động vật, tất cả các ngành
[động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) hiện đại trong bất kỳ mẫu hóa thạch nào có thể đề cập tới, ngoại trừ ngành [Bryozoa](/wiki/Bryozoa), dường như đều có các đại diện trong kỷ Cambri. Tất cả chúng, ngoại trừ hải miên ( *), dường như có sự khởi đầu chỉ ngay sau hoặc ngay trước khi bắt đầu kỷ này. Tuy nhiên, một vài ngành hiện đại, chủ yếu là các ngành với thân nhỏ hoặc mềm, không có mẫu hóa thạch trong kỷ Cambri. Nhiều ngành động vật đã tuyệt chủng, kỳ cục và có quan hệ không rõ ràng với các động vật khác, cũng xuất hiện trong kỷ Cambri. Sự xuất hiện dường như là "bất ngờ" của hệ động vật đa dạng trong một khoảng thời gian không quá vài chục triệu năm này được coi là " Porifera* [Sự bùng nổ kỷ Cambri](/wiki/B%C3%B9ng_n%E1%BB%95_k%E1%BB%B7_Cambri)".
Qua nghiên cứu các hóa thạch đã được tìm thấy, các nhà khoa học đã dựng lại khung cảnh sống và nguồn thực phẩm của cá động vật kỉ Cambri, phân chúng thành 4 nhóm:
- Nhóm thu thập và ăn các chất lắng tụ dưới đáy biển, chiếm 60% tổng số cá thể, chủ yếu là các loài chân khớp như Tôm ba lá.
- Nhóm sống bằng cách thu gom và nuốt các chất lắng tụ, chiếm 1%, chủ yếu là các loài Thân mềm có một phần vỏ cứng.
- Nhóm sống bằng các chất lơ lửng trong nước, chiếm 30%, chủ yếu là các loài Bọt biển.
- Nhóm ăn thịt, chiếm 10%, chủ yếu là các loài Chân khớp.
Có thể nói trong kỷ Cambri các loài
[Chân khớp](/wiki/Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) phát triển hết sức đa dạng, theo ước tính có thể lên đến 20 nhóm, không như ngày nay chỉ còn 4 nhóm là [Côn trùng](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng), [Giáp xác](/wiki/Gi%C3%A1p_x%C3%A1c), [Nhện](/wiki/Nh%E1%BB%87n) và nhóm Nhiều chân (Đa túc). Phổ biến nhất là Tôm ba lá (còn gọi là Trùng tam điệp hay Bọ ba thùy), vì thế các nhà khoa học còn gọi kỷ Cambri là "thời đại Tôm ba lá" và hóa thạch Tôm ba lá là hóa thạch chỉ thị cho kỷ Cambri. Tôm ba lá có nhiều hình thức sống khác nhau. Có loại sống gần mặt biển, có loại sống ở tầng nước giữa, cóa loại sống ở tầng đáy. Các nhà khoa học đã tìm thấy hơn 10.000 loài Tôm ba lá khác nhau, có kích thước trung bình từ 3 – 42 cm, cá biệt có con dài đến 75 cm. Cấu tạo cơ thể chúng gồm đầu và thân, chia ra thành nhiều đốt, xếp chồng như mái ngói giúp cho Tôm ba lá có thể cuộn tròn một cách dễ dàng. Ở một vài loài, các đốt cuối liền với nhau tạo thành cái đuôi. Và giống như các loài Chân khớp khác, Tôm ba lá mỗi lần lớn lên thì chúng phải lột xác và phải một thời gian sau thì vỏ mới cứng lại. Loài *Deiphon* có nhiều chân bơi lội một cách nhẹ nhàng trên đáy đại đương, loài *Encrinurus* thì có mắt lồi sống ở tầng đáy, loài *Calymene* khi gặp nguy hiểm thì cuộn tròn mình lại, còn loài *Trimerus* thì có đời sống chuyên vùi mình xuống bùn,....
Khu vực được nghiên cứu kỹ nhất mà tại đó các phần mềm của các sinh vật hóa thạch nằm trong
[đá phiến sét Burgess](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_s%C3%A9t_Burgess&action=edit&redlink=1) ở [British Columbia](/wiki/British_Columbia), [Canada](/wiki/Canada). Chúng đại diện cho các địa tầng thời Cambri giữa và cung cấp nhiều thông tin cho con người về sự đa dạng động vật thời kỳ đó. Các hệ động vật tương tự lần lượt sau đó cũng được tìm thấy tại nhiều khu vực khác - quan trọng nhất là trong các lớp [đá phiến sét](/wiki/%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_s%C3%A9t) giai đoạn Cambri sớm tại tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (xem [đá phiến sét Trừng Giang](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_phi%E1%BA%BFn_s%C3%A9t_Tr%E1%BB%ABng_Giang&action=edit&redlink=1)). Các hệ động vật thời kỳ tiền Cambri thuộc [kỷ Ediacara](/wiki/K%E1%BB%B7_Ediacara) cũng đã được nhận dạng trong 50 năm qua, nhưng quan hệ của chúng với các dạng sự sống động vật kỷ Cambri là hoàn toàn mờ mịt.
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=5)]
Cambri là tên gọi lấy theo
[Cambria](/w/index.php?title=Cambria&action=edit&redlink=1), tên gọi cũ của [Wales](/wiki/Wales), khu vực mà các loại đá thuộc kỷ này đã được nghiên cứu lần đầu tiên.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=6)]
- Amthor, J. E. và những người khác (2003). "Extinction of
[Cloudina](/w/index.php?title=Cloudina&action=edit&redlink=1)và [Namacalathus](/w/index.php?title=Namacalathus&action=edit&redlink=1)at the Precambrian-Cambrian boundary in Oman". Tạp chí Geology số 31: các trang 431–434. DOI: [10.1130/0091-7613(2003)031<0431:EOCANA>2.0.CO;2](http://dx.doi.org/)
- Ogg, Jim; tháng 6 năm 2004,
[Truy nhập ngày](http://www.stratigraphy.org/gssp.htm) *Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP)* [30 tháng 4](/wiki/30_th%C3%A1ng_4)năm [2006](/wiki/2006).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_Cambri&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Sự sống bí ẩn trên các tấm thảm](http://www.astrobio.net/news/article251.html) [Trang về trùng ba lá của Dr. Sam Gon](http://www.trilobite.info)(chứa nhiều hình ảnh về trùng ba lá kỷ Cambri) [Sinh địa tầng](http://www.trilobites.info/biostratigraphy.htm)- bao gồm thông tin về sinh địa tầng trùng ba lá kỷ Cambri
-
[Báo cáo trên web về Amthor và những người khác từ tạp chí](http://www.earth-pages.com/archive/geobiology.asp). *Geology*số 31 [Dự án bản đồ giai đoạn đại Cổ sinh](http://www.scotese.com/).
|
|**kỷ Cambri** [kỷ Ordovic](/wiki/K%E1%BB%B7_Ordovic) [kỷ Silur](/wiki/K%E1%BB%B7_Silur) [kỷ Devon](/wiki/K%E1%BB%B7_Devon) [kỷ Than đá](/wiki/K%E1%BB%B7_Than_%C4%91%C3%A1) [kỷ Permi](/wiki/K%E1%BB%B7_Permi)
|
|Kỷ Cambri
|
|[Cambri giữa](/wiki/Trung_Cambri) [Phù Dung](/wiki/Th%E1%BB%91ng_Ph%C3%B9_Dung)/ Cambri muộn [Thống 2](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_2_(k%E1%BB%B7_Cambri)&action=edit&redlink=1) [Thống 3](/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_3_(k%E1%BB%B7_Cambri)&action=edit&redlink=1) [Fortune](/wiki/T%E1%BA%A7ng_Fortune)| *Tầng 2* [|](/wiki/T%E1%BA%A7ng_3_(k%E1%BB%B7_Cambri)) *Tầng 3* *Tầng 4* [|](/wiki/T%E1%BA%A7ng_5_(k%E1%BB%B7_Cambri)) *Tầng 5* [Drum](/wiki/T%E1%BA%A7ng_Drum)| [Cổ Trượng](/wiki/T%E1%BA%A7ng_C%E1%BB%95_Tr%C6%B0%E1%BB%A3ng) [Bài Bích](/wiki/T%E1%BA%A7ng_B%C3%A0i_B%C3%ADch)| [Giang Sơn](/wiki/T%E1%BA%A7ng_Giang_S%C6%A1n)| *Tầng 10*

X-Cache: cp1052 miss, cp1065 hit/1


markdown:
# Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột
**Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột**, hay **Buôn Ma Thuột cà phê Festival**, là một lễ hội được tổ chức ở thành phố [Buôn Ma Thuột](/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t) của tỉnh [Đắk Lắk](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk), đây là một lễ hội lớn ở Tây Nguyên. Được Thủ tướng chính phủ công nhận mang tầm vóc một lễ hội cấp Quốc gia, tổ chức định kỳ hai năm một lần. Tại đây, quảng bá hình ảnh Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk là vùng đất huyền thoại, giàu bản sắc dân tộc. Lễ hội nhằm tôn vinh cây [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), loài cây chiếm vị trí độc tôn trong cơ cấu cây trồng ở đây và chiếm đến 60% sản lượng cà phê của Việt Nam, loài cây đã đem lại sự ấm no, trù phú cho mảnh đất vùng cao này. Lễ hội mới chỉ bắt đầu được tổ chức từ năm 2005 trong chương trình quảng bá hình ảnh Thủ phủ cà phê Buôn Ma Thuột. Bên cạnh các hoạt động trao đổi về, quy trình, các thức, sản xuất, chế biến cà phê. Các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao diễn ra sôi nổi. Ở đây, có nhiều hoạt động đặc sắc như: Hội chợ - triển lãm chuyên ngành cà phê và sản phẩm thương hiệu Việt, hội thi pha chế cà phê, hành trình du lịch cà phê,...
## Mục lục
## Về văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&action=edit§ion=1)]
Hiện tại, ngoài lễ hội ở
[Buôn Ma Thuột](/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t) [Đắk Lắk](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) thường được tổ chức cách năm, lễ hội cà phê còn được tổ chức ở [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) hay [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) để có thể quảng bá rộng rãi hơn thương hiệu cà phê [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) nói chung và [cà phê Buôn Ma Thuột](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t) nói riêng..
- Năm 2005: Lễ hội ngoài việc giới thiệu các sản phẩm liên quan đến cà phê từ sản xuất, chế biến đến thưởng thức… còn mang đậm màu sắc du lịch. Vì vậy, nó thường được giới thiệu trong các chương trình của
[du lịch Đắk Lắk](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch_%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk).
- Năm 2008: Phối hợp với các
[nghệ sỹ](/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9)một số nơi và [nghệ nhân](/wiki/Ngh%E1%BB%87_nh%C3%A2n)tại chỗ, tổ chức diễn tấu [cồng chiêng](/wiki/C%E1%BB%93ng_chi%C3%AAng), đi [cà kheo](/wiki/C%C3%A0_kheo), lễ diễu hành của [voi](/wiki/Voi)... mục đính nhằm hiểu rõ hơn về văn hóa [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn), các nét đẹp của [cây cà phê](/wiki/Chi_C%C3%A0_ph%C3%AA). Các [nhiếp ảnh gia](/wiki/Nhi%E1%BA%BFp_%E1%BA%A3nh_gia)chọn các chủ đề về nét đẹp của quê hương, chăm sóc chế biến đến hương vị đến người uống.
## Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 5 năm 2015
[ [[1]](#cite_note-1) [sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&action=edit§ion=2)] [[1]](#cite_note-1)
Chủ đề của lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ V năm 2015: “ Buôn Ma Thuột – Những đường xuân lịch sử”.
- Thời gian: từ ngày 09 – 12/3/2015
- Địa điểm: Thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.
- Chương trình:
1. Triển lãm ảnh nghệ thuật “Hành trình cà phê Buôn Ma Thuột – Đắk Lắk”.
- Thời gian: Từ ngày 09/3 – 12/3/2015;
- Chủ đề: “ Hương sắc cà phê và cuộc sống”;
- Khai mạc: Vào lúc 09 giờ 00, ngày 09/3/2015;
- Đơn vị thực hiện: Trung tâm Văn hóa tỉnh; Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh.
2. Trưng bày hiện vật – Ảnh kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Buôn Ma Thuột.
- Thời gian: Từ ngày 09/3 – 12/3/2015;
- Khai mạc: Vào lúc 09 giờ 00, ngày 09/3/2015;
- Chủ đề: “ Thời gian lịch sử và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc”.
- Địa điểm: Khu Biệt điện – Bảo tàng tỉnh;
- Đơn vị thực hiện: Bảo tàng tỉnh.
3. Trưng bày sinh vật cảnh.
- Thời gian: Từ ngày 08/3 – 12/3/2015;
- Chủ đề: “ Hương sắc Tây Nguyên”;
- Khai mạc: Chung với khai mạc Hội chợ – Triển lãm chuyên ngành cà phê (15 giờ 00, ngày 09/3/2015);
- Địa điểm: Khu tượng đài Bác Hồ với thiếu nhi (số 05, đường Lê Duẩn).
- Đơn vị thực hiện: Hội Sinh vật cảnh tỉnh Đắk Lắk.
4. Hội chợ – Triển lãm chuyên ngành cà phê.
- Thời gian: Từ ngày 08/3 – 12/3/2015;
- Chủ đề: “ Cà phê Buôn Ma Thuột – dòng chảy cuộc sống”.
- Khai mạc: Vào lúc 15 giờ 00, ngày 09/3/2015;
- Địa điểm: Trước nhà Bảo Đại, khu Biệt điện – Bảo tàng tỉnh;
- Đơn vị thực hiện: Sở Công thương tỉnh Đắk Lắk.
5. Chương trình trò chơi cho nông dân 5 tỉnh Tây Nguyên.
- Khai mạc: Vào lúc 19 giờ 30, ngày 09/3/2015;
- Địa điểm: Sân khấu Hội chợ – Triển lãm chuyên ngành cà phê, khu Biệt điện- Bảo tàng tỉnh;
- Đơn vị thực hiện: Công ty Cổ phần phân bón Bình Điền.
6. Chương trình liên hoan nghệ thuật
- Chủ đề: “ Sức sống cội nguồn”;
- (Liên hoan cồng chiêng, dân ca, dân vũ, trình diễn trang phục các dân tộc Tây Nguyên).
- Khai mạc: Vào lúc 19 giờ 30, ngày 09/3/2015;
- Địa điểm: Trung tâm Văn hóa tỉnh;
- Đơn vị thực hiện: Trung tâm Văn hóa tỉnh Đắk Lắk và các tỉnh: Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng, Đắk Nông.
7. Lễ kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Buôn Ma Thuột, giải phóng tỉnh Đắk Lắk.
- Khai mạc: Vào lúc 08 giờ 00, ngày 10/3/2015;
- Địa điểm: Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh;
- Chủ trì: Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Đắk Lắk;
- Đơn vị thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; UBND thành phố Buôn Ma Thuột.
8. Khai mạc Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ V- năm 2015
- Chủ đề: “ Cà phê Buôn Ma Thuột – Hội tụ tinh hoa đại ngàn”;
- Khai mạc: Vào lúc 20 giờ 00, ngày 10/3/2015;
- Địa điểm: Quảng trường 10/3, thành phố Buôn Ma Thuột;
- Thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
9. Bắn pháo hoa tầm thấp 15 phút
- Thời gian: Từ 21 giờ 30 đến 21 giờ 45, ngày 10/3/2015;
- Địa điểm: Quảng trường 10/3, thành phố Buôn Ma Thuột;
- Đơn vị thực hiện: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh.
10. Hội nghị về phát triển cà phê bền vững.
- Khai mạc: Vào lúc 08 giờ 00, ngày 11/3/2015;
- Địa điểm: Khách sạn Sài gòn Ban Mê, Ngã sáu, TP. Buôn Ma Thuột;
- Cơ quan chủ trì: Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam, UBND tỉnh Đắk Lắk;
- Đơn vị thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
11. Chung kết Hội thi Nhà nông đua tài
- Khai mạc: Vào lúc 08 giờ 00, ngày 11/3/2015;
- Địa điểm: Trung tâm Văn hóa tỉnh;
- Đơn vị thực hiện: Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền.
12. Chương trình “ Đêm hội vào mùa”
- Chủ đề: “Hội tụ nhà nông”
- Khai mạc: Vào lúc 19 giờ 30, ngày 11/3/2015;
- Địa điểm: Sân khấu tại Quảng trường 10/3, thành phố Buôn Ma Thuột.
- Đơn vị thực hiện: Công ty Cổ phần phân bón Bình Điền.
13. Chương trình chung kết “ Hội thi pha chế cà phê”.
- Chủ đề: “ Cà phê giọt đời đọng lại”;
- Khai mạc: Vào lúc 19 giờ 30, ngày 11/3/2015;
- Địa điểm: Sân khấu Hội chợ Triển lãm chuyên ngành cà phê, tại khu Biệt điện – Bảo tàng tỉnh;
14. Giới thiệu hoạt động của Công ty cổ phần Sở giao dịch hàng hóa và cà phê Buôn Ma Thuột; Hội thảo về giao dịch hàng hóa và sự phát triển của ngành hàng cà phê, nông sản Việt Nam.
- Khai mạc: Vào lúc 08 giờ 00, ngày 12/3/2015;
- Địa điểm: 161 Nguyễn Chí Thanh – Tp.Buôn Ma Thuột;
- Cơ quan chủ trì: UBND tỉnh Đắk Lắk, Bộ Công Thương.
- Đơn vị thực hiện:Sở Công Thương; Công ty cổ phần Sở giao dịch hàng hóa và cà phê Buôn Ma Thuột.
15. Bế mạc Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ V – năm 2015.
- Chủ đề: “ Vọng mãi cà phê Buôn Ma Thuột”;
- Thời gian: Vào lúc 20 giờ 00, ngày 12/3/2015;
- Địa điểm: Sân khấu tại Quảng trường 10/3, thành phố Buôn Ma Thuột.
- Đơn vị thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk.
* Các chương trình phụ trợ
1. Tổ chức giải bóng chuyền bãi biển trên Cao nguyên Đắk Lắk
- Thời gian: Từ ngày 04/3 – 12/3/2015;
- Khai mạc: Dự kiến vào lúc 08 giờ 00, ngày 04/3/2015;
- Địa điểm: Trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột.
2. Hội thi tạc tượng gỗ dân gian Tây Nguyên
- Chủ đề: “Văn hóa Tây Nguyên”;
- Thời gian: Từ ngày 08/3 – 11/3/2015;
- Khai mạc: 8 giờ 00, ngày 08/3/2015;
- Địa điểm: Khu du lịch sinh thái văn hóa cộng đồng Ko Tam, số 789, đường Phạm Văn Đồng, thành phố Buôn Ma Thuột.
3. Thưởng thức cà phê miễn phí:
- Chủ đề: “Hương sắc cà phê”;
- Thời gian: Từ ngày 09/3 – 12/3/2015;
- Địa điểm: Trên các tuyến phố của thành phố Buôn Ma Thuột.
4. Phố đi bộ, chợ đêm:
- Chủ đề: “Phố núi cao nguyên”;
- Thời gian: Từ ngày 09/3 – 12/3/2015;
- Địa điểm: Tại các tuyến phố của thành phố Buôn Ma Thuột (các gian hàng trưng bày mỹ nghệ sản phẩm du lịch, ẩm thực đặc sản Tây Nguyên).
5. Ngày hội Du lịch Đắk Lắk chào mừng Lễ hội cà phê 2015
- Thời gian: Từ ngày 09/3 – 12/3/2015;
- Địa điểm: Khách sạn Biệt Điện, số 01 đường Ngô Quyền, thành phố Buôn Ma Thuột.
## Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 4 năm 2013[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_c%C3%A0_ph%C3%AA_Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t&action=edit§ion=3)]
Trong năm 2013, tỉnh Đắk Lắk tổ chức Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 4, tiếp tục cho kế hoạch quảng bá ngành cà phê Việt Nam lên tầm cao mới, tạo sân chơi chung cho ngành cà phê thế giới.
Lễ hội cà phê lần thứ 10 sẽ được diễn ra từ ngày 09/03/2012 đến ngày 12/03/2013 với chủ đề "Cà phê Buôn Ma Thuột liên kết, phát triển, vững mạnh".
Trong khuôn khổ lễ hội sẽ diễn ra nhiều chương trình, sự kiện xoay quanh hoạt động của ngành cà phê như: Hội chợ – Triển lãm chuyên ngành cà phê và sản phẩm thương hiệu Việt với quy mô dự kiến khoảng 200 doanh nghiệp và 600 gian hàng; Lễ hội đường phố với chủ đề "Cà phê thế giới – Thế giới cà phê"; Triển lãm thời sự – nghệ thuật về cà phê, du lịch Đắk Lắk, lịch sử đồn điền cà phê CADA và âm nhạc cồng chiêng Tây Nguyên.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 miss, cp1065 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Thể loại:Chính trị Thổ Nhĩ Kỳ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### C
- ►
[Chính khách Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) (4 t.l., 1 tr.)
### Q
- ►
[Quan hệ nước ngoài Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Quan_h%E1%BB%87_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) (2 t.l., 1 tr.)
### T
- ►
[Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) (4 tr.)
## Các trang trong thể loại “Chính trị Thổ Nhĩ Kỳ”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

X-Cache: cp1065 miss, cp1065 miss


markdown:
# Thể loại:Haute-Savoie
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Haute-Savoie](/wiki/Haute-Savoie)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
- ►
[Sơ khai địa lý tỉnh Haute-Savoie](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_t%E1%BB%89nh_Haute-Savoie) (274 tr.)
### Q
- ►
[Quận của Haute-Savoie](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Haute-Savoie) (8 tr.)
### X
- ►
[Xã của Haute-Savoie](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Haute-Savoie) (294 tr.)
## Các trang trong thể loại “Haute-Savoie”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.


markdown:
# Zombie
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|
|Đây là một bài
Xin hãy tạo liên kết đến bài này trong các bài của các
**Zombie** ( [tiếng Haiti](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Haiti): *zonbi*; [tiếng Bắc Mbundu](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BA%AFc_Mbundu&action=edit&redlink=1): *nzumbe*), tạm dịch là **thây ma** hoặc **xác sống**, là một [xác chết](/wiki/X%C3%A1c_ch%E1%BA%BFt) được hồi sinh bằng những phương pháp bí ẩn, ví dụ như bằng [ma thuật](/wiki/Ph%C3%A9p_thu%E1%BA%ADt_(huy%E1%BB%81n_b%C3%AD)). Từ này thường được dùng theo nghĩa bóng để chỉ người bị [1] [thôi miên](/wiki/Th%C3%B4i_mi%C3%AAn)mất hết cả nhận thức và sự tự nhận thức nhưng vẫn có thể đi lại và phản ứng với các kích thích xung quanh. Từ cuối [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), zombie đã mang tính phổ biến đặc biệt, nhất là trong [văn hóa dân gian](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_d%C3%A2n_gian)của [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)và [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u).
Trong điện ảnh Hollywood, zombie phần lớn là những xác chết hoặc những người tuy còn sống nhưng bị nhiễm bệnh hoặc virus mà bị biến đổi thành.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Zombie&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Zombie&action=edit§ion=1)] **“Zombie”.** [^](#cite_ref-1) *Oxford English Dictionary*. Oxford University Press. 1998.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Zombie&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Zombie&action=edit§ion=2)]
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can
[jump the queue](http://toolserver.org/~verisimilus/Bot/DOI_bot/doibot.php?doi=10.2307%2F541551)or [expand by hand](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Cite_doi/10.2307.2F541551&preload=Template:Cite_doi/preload&editintro=Template:Cite_doi/editintro&action=edit)
- Bishop, Kyle William (2010)
*American Zombie Gothic: The rise and fall (and rise) of the walking dead in popular culture*McFarland, Jefferson, North Carolina, [ISBN 978-0-7864-4806-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780786448067)
- Black, J. Anderson (2000)
*The Dead Walk*Noir Publishing, Hereford, Herefordshire, [ISBN 0-9536564-2-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/095365642X)
- Curran, Bob (2006)
*Encyclopedia of the Undead: A field guide to creatures that cannot rest in peace*New Page Books, Franklin Lakes, New Jersey, [ISBN 1-56414-841-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1564148416)
[Hoàn thành chú thích này](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/10.1016.2F0378-8741.2883.2990029-6&preload=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/preload&editintro=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/editintro&action=edit)
- Davis, Wade (1988)
*Passage of Darkness: The ethnobiology of the Haitian zombie*University of North Carolina Press, Chapel Hill, North Carolina, [ISBN 0-8078-1776-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0807817767)
- Dendle, Peter (2001)
*The Zombie Movie Encyclopedia*McFarland, Jefferson, North Carolina, [ISBN 0-7864-0859-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0786408596)
- Flint, David (2008)
*Zombie Holocaust: How the living dead devoured pop culture*Plexus, London, [ISBN 978-0-85965-397-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780859653978)
- Forget, Thomas (2007)
*Introducing Zombies*Rosen Publishing, New York, [ISBN 1-4042-0852-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1404208526); (juvenile)
- Graves, Zachary (2010)
*Zombies: The complete guide to the world of the living dead*Sphere, London, [ISBN 978-1-84744-415-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781847444158)
[Hoàn thành chú thích này](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/10.1016.2FS0140-6736.2897.2904449-8&preload=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/preload&editintro=Bản_mẫu:Chú_thích_DOI/editintro&action=edit)
- McIntosh, Shawn and Leverette, Marc (editors) (2008)
*Zombie Culture: Autopsies of the Living Dead*Scarecrow Press, Lanham, Maryland, [ISBN 0-8108-6043-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0810860430)
- Moreman, Christopher M., and Cory James Rushton (editors) (2011)
*Race, Oppression and the Zombie: Essays on Cross-Cultural Appropriations of the Caribbean Tradition*. McFarland. [ISBN 978-0-7864-5911-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780786459117).
- Moreman, Christopher M., and Cory James Rushton (editors) (2011)
*Zombies Are Us: Essays on the Humanity of the Walking Dead*. McFarland. [ISBN 978-0-7864-5912-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780786459124).
- Russell, Jamie (2005)
*Book of the dead: the complete history of zombie cinema*FAB, Godalming, England, [ISBN 1-903254-33-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1903254337)
- Waller, Gregory A. (2010)
*Living and the undead: slaying vampires, exterminating zombies*University of Illinois Press, Urbana, Indiana, [ISBN 978-0-252-07772-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780252077722)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Zombie&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Zombie&action=edit§ion=3)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
Zombie
tại
|
|![]()
[Từ điển](//vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Zombie)từ Wiktionary ![ Tìm kiếm Commons](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Commons](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Tập tin phương tiện](//commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Zombie)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikinews](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikinews](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](//vi.wikinews.org/wiki/Special:Search/Zombie)từ Wikinews ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](//vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Zombie)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](//vi.wikisource.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Zombie)từ Wikisource ![ Tìm kiếm Wikibooks](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikibooks](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Tủ sách giáo khoa](//vi.wikibooks.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Zombie)từ Wikibooks ![ Tìm kiếm Wikiversity](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiversity](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)

X-Cache: cp1068 miss, cp1065 miss