markdown:
# Cao Ly
[Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly) **Cao Ly** ( *Goryeo hay Koryŏ*, 고려, 高麗), tên đầy đủ là **Vương quốc Cao Ly**, là một vương quốc có chủ quyền ở [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) được thành lập vào năm 918 bởi [vua Thái Tổ](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) sau khi thống nhất các vương quốc thời [Hậu Tam Quốc](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tam_Qu%E1%BB%91c) và bị thay thế bởi [nhà Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) vào năm 1392. Tên *Cao Ly*, bắt nguồn từ tên [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly), đã được phiên âm thành *Korea* và dùng làm tên chính thức để chỉ nước Triều Tiên. Cao Ly đã mở rộng biên giới vương quốc đến tỉnh Wonsan ( *Nguyên San*, 원산, 元山) ngày nay về phía đông bắc (936 - 943) và [sông Áp Lục](/wiki/%C3%81p_L%E1%BB%A5c) (Amnok hay Yalu, 압록, 鴨綠) (993) và cuối cùng hầu như toàn bộ bán đảo Triều Tiên (1374).
Cai trị vương quốc Cao Ly là nhà Cao Ly của dòng
[họ Vương](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_(h%E1%BB%8D)) ( *Wang*, 왕, 王), kinh đô đóng ở [Khai Thành](/wiki/Kaesong) (Kaesong, 개성, 開城). Người sáng lập nhà Cao Ly là [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) ( *Wang Geon*, 왕건, 王建), tức [vua Thái Tổ](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) vào năm 918. Vương triều này kéo dài 474 năm với nhiều biến cố lịch sử thăng trầm nhưng đã để lại nhiều dấu ấn rất đáng kể trong lòng lịch sử Triều Tiên cùng với sự phát triển [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), khoa học quân sự, nghệ thuật..., cuối cùng đã bị [nhà Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) của dòng họ Lý thôn tính vào năm 1392.
## Mục lục
[1 Thành lập](#Th.C3.A0nh_l.E1.BA.ADp) [2 Hệ thống chính trị](#H.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Chiến tranh và bất ổn nội](#Chi.E1.BA.BFn_tranh_v.C3.A0_b.E1.BA.A5t_.E1.BB.95n_n.E1.BB.99i) [4 Diệt vong](#Di.E1.BB.87t_vong) [5 Giao thương thời Cao Ly](#Giao_th.C6.B0.C6.A1ng_th.E1.BB.9Di_Cao_Ly) [6 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [7 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm)
## Thành lập[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=1)] [Nhà Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) thống nhất Triều Tiên vào năm 668, có công phổ biến [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ thứ 9, sự tranh giành vương vị đã gây ra [nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn) và sự nổi dậy của [nông dân](/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n) ở nhiều nơi. Các địa phương ở xa trung ương trở nên coi thường mệnh lệnh của triều đình. Trước tình thế chính trị như vậy, Chân Thánh nữ vương đã phải tăng cường các biện pháp trấn áp, song điều này lại khiến gia tăng sự chống đối triều đình của các hào tộc có thế lực ở các địa phương. Năm 900, Chân Huyên ( *Gyeon Hwon*, 견훤, 甄萱) tuyên bố thành lập nhà [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF) tại Toàn Châu ( *Jeonju*, 전주, 全州), tây nam bán đảo Triều Tiên. Năm 901, đến lượt Cung Duệ ( *Gung Ye*. 궁예, 弓裔) thành lập nhà [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong) tại [Khai Thành](/wiki/Kaesong). Một lần nữa, bán đảo Triều Tiên lại rơi vào thế ba nước phân tranh mà sử sách gọi là thời [Hậu Tam Quốc](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tam_Qu%E1%BB%91c) Triều Tiên. [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) vốn là võ tướng của nhà [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong). Trong cuộc chiến giữa nhà [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong) và nhà [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đã chỉ huy nhiều trận đánh và giành được nhiều thắng lợi, chứng tỏ tài năng của mình nên được quần thần nhà [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong) kính nể. Tuy nhiên, điều này lại làm cho vua [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong) là [Cung Duệ](/wiki/Cung_Du%E1%BB%87) lo ngại nên tìm cách trừ khử. Trong khi tự nhận mình là [Di Lặc Bồ Tát](/wiki/Di-l%E1%BA%B7c), [Cung Duệ](/wiki/Cung_Du%E1%BB%87) lại huy động sức dân ở quy mô lớn để xây đền đài cung điện cho mình. Điều này khiến cho dân chúng bất mãn, còn quần thần trong triều cũng hình thành phái chống đối. [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đã nhân cơ hội này đã làm [binh biến](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh), lật đổ [Cung Duệ](/wiki/Cung_Du%E1%BB%87), lập nên nhà Cao Ly năm 918.
Sau khi thành lập, nhà Cao Ly tiếp tục cuộc chiến chống nhà
[Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF) và [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La). Năm 927, Cao Ly bị bại trận dưới tay [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF) tại khu vực Đại Khâu ( *Daegu*, 대구, 大邱) ngày nay, rất nhiều tướng lĩnh thân cận của [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đã tử trận trong cuộc chiến này. Trong suốt 3 năm tiếp theo, [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF) đã chiếm ưu thế hơn [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) và Cao Ly nhưng sau đó đã bị suy yếu sau trận chiến bại với Cao Ly vào năm 930.
Đến tháng 11 năm 935,
[Kính Thuận Vương](/wiki/K%C3%ADnh_Thu%E1%BA%ADn_V%C6%B0%C6%A1ng) ( *Gyeongsun wang*, 경순왕, 敬順王) nhà [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) quy thuận [Vương Kiến](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) và sáp nhập lãnh thổ Tân La vào Cao Ly. Đến năm 936, sau 18 năm chiến tranh dai đẳng, Cao Ly tiêu diệt [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), thống nhất bán đảo Triều Tiên.
## Hệ thống chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=2)]
Mặc dù Cao Ly là phiên quốc của
[nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) nhưng danh xưng trong triều đình Cao Ly chiếu theo hệ thống hoàng triều như [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) chứ không phải là vương triều. Kinh đô [Khai Thành](/wiki/Kaesong) được gọi là "hoàng đô" ( *hwangdo*, 황도, 皇都), kinh thành là "hoàng thành" ( *hwangseong*, 황성, 皇城). Cách xưng hô khác như "bệ hạ" ( *pyeha*, 폐하, 陛下), "thái tử: ( *taeja*, 태자, 太子), "thái hậu" ( *taehu*, 태후, 太后) và sắc lệnh của nhà vua được gọi là chiếu (詔) hoặc sắc (勅) càng khẳng định giả thiết Cao Ly dùng danh xưng theo hệ thống hoàng triều. Tuy nhiên, thường thì nhà Cao Ly không gọi vua của mình là "hoàng đế" như các vua [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) mà chỉ gọi là "đại vương" ( *daewang*, 대왕, 大王). Chỉ đôi khi, họ mới gọi vua là "hoàng đế" ( *hwangje*, 황제, 皇帝) hoặc "Hải Đông thiên tử" ( *Haedong cheonja*, 해동천자, 海東天子). Sau khi [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) xâm lăng Cao Ly, các danh xưng này bị người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) cấm sử dụng.
Để củng cố quyền lực của triều đình trung ương,
[Quang Tông](/wiki/Cao_Ly_Quang_T%C3%B4ng) ( *Gwangjong*, 광종, 光宗), vị vua thứ tư, ban hành một loạt các bộ luật trong đó có luật giải phóng nô lệ vào năm 958, luật thiết lập chế độ thi tuyển nhân tài làm quan. [Quang Tông](/wiki/Cao_Ly_Quang_T%C3%B4ng) còn tự xưng mình là *hoàng đế*, độc lập với các nước khác cùng thời.
Vị vua thứ năm, vua
[Cảnh Tông](/wiki/Cao_Ly_C%E1%BA%A3nh_T%C3%B4ng) ( *Gyeongjong*, 경종, 景宗) đã tiến hành chính sách cải cách quyền sở hữu ruộng đất gọi là **Điền sài khoa** ( *Jeonsigwa*, 전시과, 田柴科). Còn vị vua thứ sáu, vua [Thành Tông](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A0nh_T%C3%B4ng) ( *Seongjong*, 성종, 成宗) đã tiến hành bổ nhiệm các quan lại tại các địa phương, những nơi trước đây do các hào trưởng kế vị nhau nắm quyền. Từ năm 993 đến năm 1019, cuộc chiến tranh Cao Ly - Khiết Đan đã tàn phá vùng biên giới phía bắc Cao Ly.
Những cải cách này đã làm tăng đáng kể quyền lực của triều đình. Đến đời vua
[Văn Tông](/wiki/Cao_Ly_V%C4%83n_T%C3%B4ng) ( *Munjong*, 문종, 文宗), triều đình trung ương đã thâu tóm hoàn toàn quyền lực của các hào trưởng địa phương. [Văn Tông](/wiki/Cao_Ly_V%C4%83n_T%C3%B4ng) và các vua về sau đề cao tầm quan trọng của chính quyền dân sự hơn quân sự, do đó có thái độ trọng dụng các quan văn hơn là các quan võ.
## Chiến tranh và bất ổn nội[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=3)]
### Cuộc xâm lăng của
[Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) và [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n)[ [sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=4)]
Từ năm 993 đến năm 1019, Cao Ly và
[Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) xung đột liên tục ở vùng biên giới.
Năm 993, khoảng 6 vạn quân
[Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) đã tấn công xâm lược khu vực biên giới Tây Bắc của Cao Ly. Tuy nhiên, sau cuộc thương thuyết của sứ thần Cao Ly là [Từ Hy](/wiki/T%E1%BB%AB_Hy_(Cao_Ly)) ( *Sŏ Hŭi*, 서희, 徐熙), người [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) chấp nhận rút quân và nhường vùng lãnh thổ phía đông [sông Áp Lục](/wiki/%C3%81p_L%E1%BB%A5c) cho Cao Ly, đổi lại Cao Ly phải đồng ý từ bỏ liên minh với [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng). Tuy nhiên, Cao Ly không hoàn toàn tuân thủ hòa ước, họ vẫn tiếp tục bang giao với [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), củng cố vị thế của mình bằng cách xây dựng thành trì tại các vùng lãnh thổ mới giành được ở biên giới phía bắc.
Trong lúc đó, năm 1009, tướng
[Khang Triệu](/w/index.php?title=Khang_Tri%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) ( *Kang Cho*, 강조, 康兆) của Cao Ly đã thực hiện một cuộc binh biến chống lại [vua Mục Tông](/wiki/Cao_Ly_M%E1%BB%A5c_T%C3%B4ng) ( *Mokjong*, 목종, 穆宗), giết chết nhà vua và áp đặt quân luật lên triều đình. Nhân lúc nội bộ Cao Ly đang tranh giành quyền lực, 40 vạn quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) lần nữa mở cuộc tấn công xâm lược Cao Ly. [Khang Triệu](/w/index.php?title=Khang_Tri%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1) đã thống lĩnh quân đội Cao Ly chặn đứng quân xâm lược [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) cho đến khi ông bị người [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) bắt được và xử tử. [Vua Hiển Tông](/wiki/Cao_Ly_Hi%E1%BB%83n_T%C3%B4ng) ( *Hyeonjong*, 현종, 顯宗) buộc phải bỏ kinh thành tạm thời chạy về [La Châu](/wiki/Naju) ( *Naju*, 나주 hay 라주, 羅州). Nhận thấy không thể thiết lập được chỗ đứng trên lãnh thổ Cao Ly và lo sợ bị phản công, quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) buộc phải rút lui.
Năm 1018, người
[Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) lần thứ ba xâm lược Cao Ly với 10 vạn quân. Tại sông Hưng Hải Tân ( *Heunghaejin*, 흥해진, 興海津), tướng [Khương Hàm Tán](/w/index.php?title=Kh%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%A0m_T%C3%A1n&action=edit&redlink=1) ( *Kang Kamch'an*, 강감찬, 姜邯贊) hạ lệnh xây đập chặn dòng sông, khi quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) vượt sông đến giữa dòng thì ông ra lệnh phá đập để nước sông nhấn chìm phần lớn quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an). Thiệt hại khi qua sông khá lớn cộng thêm việc tướng Khương Hàm Tán tổng tấn công vào lực lượng còn lại của quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) dẫn đến kết quả chỉ còn trơ trọi vài nghìn quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) sống sót tháo chạy về nước sau thảm bại tại [Quy Châu](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Kwiju&action=edit&redlink=1) ( *Kwiju*, 귀주, 龜州) một năm sau đó.
Trong khi đó, tộc người
[Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n) ở phía Bắc - trước đây luôn thần phục và cống nạp cho Cao Ly - nay phát triển thành một thế lực mạnh và thống nhất dưới trướng của dòng họ [Hoàn Nhan](/wiki/Ho%C3%A0n_Nhan) ( *Wanyan*, 完颜). Họ bắt đầu tổ chức nhiều cuộc tấn công vào biên giới Cao Ly - [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n) và cuối cùng, tấn công xâm lược Cao Ly.
Năm
[1107](/wiki/1107), tướng [Doãn Quán](/w/index.php?title=Do%C3%A3n_Qu%C3%A1n_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Yun Kwan*, 윤관, 尹瓘) thống lĩnh một đạo quân khoảng 17 nghìn người mới thành lập mang tên [Biệt Vũ Ban](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%87t_V%C5%A9_Ban&action=edit&redlink=1) ( *Pyǒlmuban*, 별무반, 別武班) tấn công người [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n). Cuộc chiến đã kéo dài trong nhiều năm và kết quả cuối cùng người Nữ Chân bị đánh bại và đầu hàng Doãn Quán. Để đánh dấu chiến thắng này, [Doãn Quán](/w/index.php?title=Do%C3%A3n_Qu%C3%A1n&action=edit&redlink=1) cho xây dựng chín pháo đài ở phía đông bắc biên giới Cao Ly - [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n) được gọi là **Đông Bắc Cửu Thành** ( *Tongpuk Kusŏng*, 동북9성, 東北九城). Tuy nhiên, năm [1108](/wiki/1108), tân vương của Cao Ly, [vua Duệ Tông](/wiki/Cao_Ly_Du%E1%BB%87_T%C3%B4ng) ( *Yejong*, 예종, 睿宗)ra lệnh cho Doãn Quán rút quân. Vì sự ngấm ngầm hãm hại và dèm pha của phe đối lập trong triều, ông bị bãi chức. Song song đó, phe đối lập còn đấu tranh đòi trả lại chín thành mới trên đất mà Doãn Quán vừa đoạt được cho người [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n).
### Tranh giành quyền lực[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=5)]
Từ đời vua Văn Tông đến đời vua thứ 17, vua
[Nhân Tông](/wiki/Cao_Ly_Nh%C3%A2n_T%C3%B4ng), đều tấn cung hậu, phi từ dòng họ Lý ở Nhân Châu ( *Inju Yi*, 인주 이씨, 仁州李氏). Vì vậy, cuối cùng dòng họ Lý đã thâu tóm quyền hành trong tay, lấn át cả nhà vua. Hậu quả của việc này là cuộc binh biến của [Lý Tư Khiêm](/w/index.php?title=L%C3%BD_T%C6%B0_Khi%C3%AAm_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *I Chakyŏm*, 이자겸, 李資謙) vào năm 1126. Tuy cuộc binh biến thất bại nhưng quyền hành của nhà vua cũng trở nên suy yếu sau đó. Triều đình Cao Ly ngày càng sa vào các cuộc tranh chấp, bè đảng giữa các quan lại, quý tộc.
Năm 1135, nhà sư
[Diệu Thanh](/w/index.php?title=Di%E1%BB%87u_Thanh_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Myo Cheong*, 묘청, 妙淸) thuyết phục nhà vua dời kinh đô về Tây Kinh ( *Sŏkyŏng*, 서경, 西京 - tức [Bình Nhưỡng](/wiki/B%C3%ACnh_Nh%C6%B0%E1%BB%A1ng) ngày nay). Đề xuất này đã phân hóa triều đình Cao Ly thành hai phe đối nghịch nhau: phe ủng hộ dời đô về Tây Kinh và bành trướng thế lực sang [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) do Diệu Thanh cầm đầu; phe phản đối do [Kim Phú Thức](/w/index.php?title=Kim_Ph%C3%BA_Th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) ( *Kim Pusik*, 김부식, 金富軾) (tác giả của *) cầm đầu, muốn giữ nguyên như hiện tại. Diệu Thanh đã thất bại trong việc thuyết phục nhà vua dời đô nên bỏ lên Tam quốc sử ký* [Tây Kinh](/wiki/T%C3%A2y_Kinh)và nổi loạn chống lại triều đình trung ương, thành lập nước Đại Phương ( *Daebang*, 대방, 大方). Vương quốc này tồn tại không lâu và người lãnh đạo nó - Diệu Thanh - cũng bị giết sau đó. *Lịch sử thế giới Trung đại* do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành cho rằng một trong những nguyên nhân dẫn đến các rối ren trong nội bộ vương triều chính là sự xung khắc quyền lợi giữa các quan văn với quan võ. Trong cuộc chiến tranh chống quân [Khiết Đan](/wiki/Khi%E1%BA%BFt_%C4%90an) xâm lược, vai trò của quan võ được đề cao, họ được triều đình trọng vọng. Tuy nhiên, sau đó quan võ lại bị triều đình hạ thấp, quan văn được đề cao hơn, nhiều đất đai của các quan võ bị cắt bớt để cấp phát cho quan văn. Chính vì vậy những võ quan đã phản ứng quyết liệt và trong triều đình luôn xảy ra sự đối địch căng thẳng giữa các quan văn và quan võ.
Năm 1170, một nhóm võ quan được lãnh đạo bởi
[Trịnh Trọng Phu](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Tr%E1%BB%8Dng_Phu_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Chŏng Chungbu*, 정중부, 鄭仲夫), [Lý Nghĩa Phương](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ngh%C4%A9a_Ph%C6%B0%C6%A1ng_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *I Ŭibang*, 이의방, 李義方) và [Lý Cao](/w/index.php?title=L%C3%BD_Cao_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *I Ko*, 이고, 李高) thực hiện một cuộc [binh biến](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh), phế vua [Nghị Tông](/wiki/Cao_Ly_Ngh%E1%BB%8B_T%C3%B4ng) ( *Uijong*, 의종, 毅宗) và đưa vua [Minh Tông](/wiki/Cao_Ly_Minh_T%C3%B4ng) ( *Myeongjong*, 명종, 明宗) lên ngôi. Quyền lực thật sự nằm trong tay các võ quan - những kẻ kế tiếp nhau thống lĩnh lực lượng cấm quân [Đô Phòng](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_Ph%C3%B2ng&action=edit&redlink=1) ( *Tobang*, 도방, 都房) nhằm khống chế nhà vua, bắt đầu thời kỳ các võ quan thao túng chính quyền. Năm 1179, viên tướng trẻ [Khương Đại Thăng](/w/index.php?title=Kh%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%C4%83ng&action=edit&redlink=1) ( *Kyŏng Daesŭng*, 경대승, 慶大升) nắm quyền và ông bắt đầu những nỗ lực khôi phục lại toàn quyền cho nhà vua cũng như thanh lọc nạn tham nhũng trong triều.
Tuy nhiên, không bao lâu sau ông qua đời vào năm 1183 và người thay ông là tướng
[Lý Nghĩa Mẫn](/wiki/L%C3%BD_Ngh%C4%A9a_M%E1%BA%ABn) ( *Yi Ui-min*, 이의민, 李義旼). Vào năm 1197, một số võ quan có tư tưởng bảo thủ do tướng [Thôi Trung Hiến](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_Trung_Hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) ( *Ch'oe Ch'unghŏn*,최충헌, 崔忠獻) cầm đầu đã ám sát Lý Nghĩa Mẫn cùng ba người con của ông, giành quyền lực về tay [Thôi Trung Hiến](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_Trung_Hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1). Liên tục trong suốt 61 năm, gia tộc họ Thôi hoàn toàn lũng đoạn chính trường Cao Ly, biến các vua Cao Ly trở thành những ông vua bù nhìn. "Triều đại" của họ Thôi bắt đầu từ Thôi Trung Hiến; sau đó là con trai của ông, [Thôi Vũ](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_V%C5%A9_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Ch'oe U*, 최우, 崔瑀); cháu trai [Thôi Hàng](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_H%C3%A0ng_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Ch'oe Hang*, 최항, 崔沆) và chắt [Thôi Nghị](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_Ngh%E1%BB%8B_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *Ch'oe Ui*, 최의, 崔竩). Để thâu tóm quyền lực, [Thôi Trung Hiến](/w/index.php?title=Th%C3%B4i_Trung_Hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) phế bỏ vua Minh Tông và lập vua [Thần Tông](/wiki/Cao_Ly_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng) ( *Sinjong*, 신종, 神宗). Tuy nhiên, sau khi vua Thần Tông qua đời, Thôi lại tiếp tục phế lập hai vị vua nữa (vua [Hy Tông](/wiki/Cao_Ly_Hi_T%C3%B4ng) - *Huijong*, 희종, 熙宗 và vua [Khang Tông](/wiki/Cao_Ly_Khang_T%C3%B4ng) - *Gangjong*, 강종, 康宗) cho đến khi ông lập được [Cao Tông](/wiki/Cao_Ly_Cao_T%C3%B4ng) ( *Gojong*, 고종, 高宗) là một ông vua dễ bảo.
### Kháng chiến chống Mông Cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=6)]
Năm 1231, Đại Hãn
[Oa Khoát Đài](/wiki/Oa_Kho%C3%A1t_%C4%90%C3%A0i) của [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) xua quân xâm lược Cao Ly, đây là một phần trong kế hoạch bình định khu vực Đông Bắc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Triều đình Cao Ly buộc phải chạy ra [đảo Giang Hoa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Giang_Hoa&action=edit&redlink=1) nằm trong [vịnh Kinh Kỳ](/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Kinh_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) ( *Kyŏnggi*, 경기, 京畿) vào năm 1232. Thừa tướng Thôi Vũ, thống lĩnh quân đội Cao Ly, đã kiên cường tổ chức kháng chiến chống quân xâm lược. Triều đình Cao Ly đã kháng chiến trong gần 30 năm nhưng cuối cùng phải xin nghị hòa vào năm 1259.
Trong khi đó, từ năm 1231 đến 1259 người Mông Cổ nhiều lần mở chiến dịch tấn công và tàn phá nhiều khu vực thuộc các tỉnh
[Khánh Thượng](/wiki/Kh%C3%A1nh_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng) ( *Gyeongsang*, 경상, 慶尙) và [Toàn La](/w/index.php?title=To%C3%A0n_La&action=edit&redlink=1) ( *Jeolla*, 전라, 全羅). Có 6 đợt đợt tấn công chính diễn ra vào các năm 1231, 1232, 1235, 1238, 1247, 1253; từ năm 1253 đến 1258 quân [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) dưới sự chỉ huy của [Jalairtai](/w/index.php?title=Jalairtai&action=edit&redlink=1) (Xa La Thái - 车罗大 hoặc Trác Khắc Nhi Đái - 札克儿带) đã mở bốn đợt tấn công liên tiếp có tính chất hủy diệt nhằm vào Cao Ly trong chiến dịch quân sự giành chiến thắng chung cuộc cho người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) đối với Cao Ly. Chiến dịch này đã gây ra sự tàn phá, đau thương và chết chóc kinh hoàng cho thường dân trên khắp [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), để rồi cuối cùng triều đình Cao Ly phải chấp nhận đầu hàng vào năm 1259.
Nhân dân Cao Ly đã kháng cự rất dũng cảm và kiên cường, bản thân triều đình Cao Ly đóng ở Giang Hoa cũng nỗ lực củng cố thành lũy. Trên chiến trường, quân Cao Ly cũng đã giành được nhiều chiến thắng nhưng họ không đủ sức chống đỡ nhiều cuộc xâm lăng ồ ạt của kẻ thù quá mạnh. Năm 1236, vua Cao Tông ban lệnh biên soạn lại bộ
[Bát vạn đại tạng kinh](/wiki/B%C3%A1t_v%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BA%A1i_t%E1%BA%A1ng_kinh) - vốn đã bị phá hủy khi quân Mông Cổ xâm lược vào năm 1232. Bộ [kinh Phật](/wiki/Kinh_Ph%E1%BA%ADt) này phải mất 15 năm mới hoàn thành bản khắc trên 81 nghìn tấm gỗ và vẫn còn được bảo tồn đến ngày nay. Tháng 3 năm 1258, Tể Tướng Thôi Nghị bị Kim Tuấn ( *Kim Jun*, 김준, 金俊) ám sát. Chế độ độc tài quân sự của dòng họ Thôi chấm dứt và nhóm quan văn chủ hòa với [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) nắm lấy quyền lực. Kết quả, nhóm quan văn cử sứ giả đến cầu hòa với quân [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) và một hòa ước được ký kết giữa đế quốc Mông Cổ và Cao Ly thừa nhận sự thống trị của người Mông Cổ đối với Cao Ly. Tuy nhiên, một số quan võ không chịu đầu hàng, họ khởi binh chống lại triều đình và lập căn cứ kháng chiến trên các hòn đảo ven biển phía Nam của [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), sự kiện này được gọi là [Cuộc khởi nghĩa Tam Biệt Sao](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Tam_Bi%E1%BB%87t_Sao&action=edit&redlink=1) (1270-1273) ( *Sambyeolcho*, 삼별초, 三別抄). [[1]](#cite_note-1)
Hòa ước với Mông Cổ vẫn cho phép Cao Ly giữ chủ quyền và văn hóa truyền thống của mình - ngụ ý Cao Ly không phải chịu một sự đô hộ trực tiếp của người
[Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Tuy nhiên, sau cuộc xâm lăng, [2] [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)đã sáp nhập các tỉnh phía Bắc Cao Ly vào lãnh thổ đế quốc và lập thành hai huyện. Ký xong hòa ước với Cao Ly, người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)- sau này là [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)ở Trung Quốc - dự định liên minh quân sự với Cao Ly để chinh phục [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), dùng Cao Ly làm bàn đạp và làm nguồn hỗ trợ tài lực cho cuộc chiến. Năm 1274 và 1281, quân [Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)vượt biển xâm lăng [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)nhưng tất cả đều thất bại do những trận bão biển *thần phong* [Kamikaze](/wiki/Th%E1%BA%A7n_phong)-神風 dữ dội cũng như sức kháng cự mãnh liệt của quân [Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), đã gây nhiều thiệt hại nặng nề cho quân [Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn).
Bắt đầu từ triều vua
[Nguyên Tông](/wiki/Cao_Ly_Nguy%C3%AAn_T%C3%B4ng) (1260-1274) ( *Wonjong*, 원종, 元宗), Cao Ly trở thành một thuộc quốc của [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn). Dưới triều Nguyên Thế Tổ [Hốt Tất Liệt](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t) (1260-1294), Cao Ly đã sai sứ cống nạp cho [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) tổng cộng 36 lần. Nhà Cao Ly phải chịu sự khống chế của [3] [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)trong gần một thế kỷ, mãi đến khi [Cung Mẫn Vương](/wiki/Cung_M%E1%BA%ABn_V%C6%B0%C6%A1ng)( *Gongmin wang*, 공민왕, 恭愍王) lên nắm quyền vào năm 1350 và bắt đầu bài trừ những ảnh hưởng của [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn). Kể từ thập niên 1350, Cao Ly đã giành lại được độc lập cho mình.
### Nỗ lực cải cách cuối cùng[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=7)]
Lúc
[Cung Mẫn Vương](/wiki/Cung_M%E1%BA%ABn_V%C6%B0%C6%A1ng) lên ngôi, Cao Ly vẫn còn chịu ách thống trị của [Nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn). Chính vì vậy cũng giống như các vua khác của Cao Ly trong thời kỳ này, trước khi lên ngôi Cung Mẫn Vương phải sống ở Trung Quốc từ năm 1341 đến 1351 như một con tin và sau khi lên ngôi ông không được phép đặt miếu hiệu. Ông cũng buộc phải kết hôn với một công chúa [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), tức [Vương hậu Lỗ Quốc](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%ADu_L%E1%BB%97_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) sau này ( [Noguk Taechang Kongchu](/w/index.php?title=Noguk_Taechang_Kongchu&action=edit&redlink=1)", [노국대장공주](/w/index.php?title=%EB%85%B8%EA%B5%AD%EB%8C%80%EC%9E%A5%EA%B3%B5%EC%A3%BC&action=edit&redlink=1), [魯國大長公主](/w/index.php?title=%E9%AD%AF%E5%9C%8B%E5%A4%A7%E9%95%B7%E5%85%AC%E4%B8%BB&action=edit&redlink=1), [Lỗ Quốc Đại Trường Công chúa](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_Qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1) *). Tuy nhiên vào khoảng giữa thế kỷ 14, nhà Nguyên bắt đầu đi vào con đường suy vong và bị nhà Minh đánh đuổi khỏi Trung Nguyên vào năm 1368. Cung Mẫn Vương đã nhân cơ hội để cải tổ lại triều đình và thanh trừ mọi ảnh hưởng của nhà Nguyên lên Cao Ly.*
Hành động đầu tiên ông là cho bãi chức tất cả những quần thần văn võ trong triều có tư tưởng thân
[nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn). Sau đó Cung Mẫn Vương hướng đến các vùng lãnh thổ của Cao Ly ở phía Bắc, nơi mà quân [Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) đã chiếm đóng và biến thành hai phủ của đế quốc Nguyên: **Song Thành** ( *Ssangsŏng Ch'ongkwanpu*, 쌍성총관부, 雙城摠管府, *Song Thành Tổng quản phủ*) và **Đông Ninh** ( *Tongnyŏngpu*, 동녕부, 東寧府, *Đông Ninh phủ*) - tương ứng với vị trí của hai tỉnh [Bắc Hamgyong](/wiki/Hamgyong_B%E1%BA%AFc) và [Bắc Pyongan](/wiki/Pyongan_B%E1%BA%AFc) ngày nay. Quân Cao Ly nhanh chóng tái chiếm hai phủ này nhờ vào sự quy hàng của [Lý Tử Xuân](/w/index.php?title=L%C3%BD_T%E1%BB%AD_Xu%C3%A2n_(Cao_Ly)&action=edit&redlink=1) ( *I Cha-ch'un*,, 이자춘, 李子春) - một viên tiểu tướng người Cao Ly phục vụ trong hàng ngũ quân Nguyên tại Song Thành - và con trai ông ta [Lý Thành Quế](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) ( *I Sŏnggye*, 이성계, 李成桂). Tiếp theo đó, tướng Lý Tử Xuân cùng với tướng Trì Long Thụ ( *Ji Yongsu*, 지용수, 篪龍樹) chỉ huy một đợt tấn công vào [Liêu Dương](/wiki/Li%C3%AAu_D%C6%B0%C6%A1ng). Năm 1365, Vương hậu Lỗ Quốc qua đời trong khi sinh nở khiến Cung Mẫn Vương suy sụp, ông không màng gì đến chính sự và giao phó hoàn toàn việc nước cho nhà sư Tân Đôn ( *Sin Ton*, 신돈, 辛旽). Tuy nhiên chỉ sau sáu năm, Tân Đôn bị mất chức. Cuối cùng vào năm 1374, Cung Mẫn Vương bị một người tình nam của mình giết chết. Cái chết của Cung Mẫn Vương đã làm tiêu tan mọi mơ ước của ông và đẩy Cao Ly vào con đường sụp đổ.
## Diệt vong[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=8)]
Đến cuối thế kỷ 14, sau khi
[nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) bị [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) đánh đuổi khỏi [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), triều đình Cao Ly, dưới triều U Vương ( *U-wang*, 우왕, 禑王) (con trai của [Cung Mẫn Vương](/wiki/Cung_M%E1%BA%ABn_V%C6%B0%C6%A1ng) với một nữ nô), chia làm hai phe với hai đường lối đối ngoại trái ngược nhau: phe theo [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) do tướng [Lý Thành Quế](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) đứng đầu và phe theo [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) do Tể tướng [Thôi Vinh](/wiki/Choi_Young) ( *Ch'oe Yŏng*, 최영, 崔榮) đứng đầu. Khi một sứ thần của [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) đến Cao Ly năm 1388 (năm [U Vương](/wiki/U_V%C6%B0%C6%A1ng) thứ 14) để đòi lại một phần quan trọng của lãnh thổ phía bắc Cao Ly, [Thôi Vinh](/wiki/Choi_Young) liền chớp lấy cơ hội này hạ lệnh tấn công cướp lấy [bán đảo Liêu Đông](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Li%C3%AAu_%C4%90%C3%B4ng) (lâu nay Cao Ly luôn tự nhận mình có quyền thừa kế trực tiếp của vương quốc [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly) xưa; vì vậy họ xem phần đất của [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly) cũ tại [Mãn Châu](/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u) cũng là đất của Cao Ly).
Lý Thành Quế được chọn là người chỉ huy chiến dịch này; nhưng sau đó Lý nổi loạn, không phục tùng mệnh lệnh. Ông dẫn quân về kinh đô
[Khai Thành](/wiki/Kaesong) và thực hiện một cuộc [đảo chính](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh), lật đổ U Vương và người kế vị của ông ta là [Dương Vương](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_V%C6%B0%C6%A1ng_nh%C3%A0_Cao_Ly&action=edit&redlink=1) ( *Ch'ang wang*, 창왕, 昌王) (1388) và dùng vũ lực đưa một nhân vật thuộc hoàng tộc tên là Vương Dao ( *Wang Yo*, 왕요, 王搖) lên ngôi lấy hiệu là [Cung Nhượng Vương](/w/index.php?title=Cung_Nh%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C6%B0%C6%A1ng_nh%C3%A0_Cao_Ly&action=edit&redlink=1) ( *Kongyang wang*, 공양왕, 恭讓王). Sau đó cả U Vương và Dương Vương đều bị giết chết sau một nỗ lực không thành nhằm giành lại quyền lực đã mất. Cuối cùng, năm 1392, Lý Thành Quế lật đổ Cung Nhượng Vương, đày ông ta đến [Nguyên Châu](/wiki/Wonju) ( *Wŏnju*,원주, 原州) và tiếm lấy ngôi vua, thành lập [nhà Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Nhà Cao Ly chính thức cáo chung sau gần 5 thế kỷ cầm quyền.
## Giao thương thời Cao Ly[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=9)]
Tình hình giao thương nhìn chung phát đạt và nhộn nhịp dưới thời vương triều Cao Ly. Cảng thông thương chính của Cao Ly vào thời kỳ đầu là Bích Lan Độ (
*Byeokrando*, 벽란도, 碧瀾渡) một cảng sông nằm trên một hòn đảo của sông Lễ Thành ( *Ryesŏng*, 례성, 禮成), gần kinh đô [Khai Thành](/wiki/Kaesong) của Cao Ly:
|TT||
|Giao thương với |
|Nhập khẩu |
|Xuất khẩu
|1||
|[Nhà Liêu](/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu) [Nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Nhà Abbas](/wiki/Nh%C3%A0_Abbas)
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=10)]
### Bát vạn Đại tạng kinh[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=11)] [Bát vạn đại tạng kinh](/wiki/B%C3%A1t_v%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BA%A1i_t%E1%BA%A1ng_kinh) ( *tripitaka Koreana*, 팔만대장경, 八萬大藏經) hay Cao Ly đại tạng kinh ( *Goryeo tripitaka*, 고려 대장경, 高麗大藏經) là bộ kinh [Tam tạng](/wiki/Tam_t%E1%BA%A1ng) với khoảng 80.000 bài kinh [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt). Bộ kinh này được bảo tồn tại chùa Hải Ấn ( *Haeinsa*, 해인사, 海印寺), tỉnh Khánh Thượng Nam ( *Kyŏngsangnam-do*, 경상남도, 慶尙南道) - [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). Được biên soạn năm 1251 bởi [vua Cao Tông](/wiki/Cao_Ly_Cao_T%C3%B4ng) trong một nỗ lực dùng [đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) để đấu tranh thoát khỏi sự xâm lăng của người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Bộ kinh được giữ sạch sẽ bằng cách phơi khô ngoài trời hằng năm.
### Nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=12)]
#### Men ngọc bích Cao Ly[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=13)]
Đồ gốm Cao Ly được một số người cho rằng là loại gốm cầu kỳ và tỉ mỉ nhất trong lịch sử Triều Tiên. Hoa văn hình chữ triện, các kiểu trang trí hình lá cây, những dãi bông hoa cuộn tròn, những bảng dài hình ô van, côn trùng và cá được cách điệu và các mẫu khắc chạm bắt đầu xuất hiện tại thời kỳ này. Men thường có màu ngọc bích với nhiều tông khác nhau, với men có màu nâu đến màu gần như đen được sử dụng cho đồ gồm bằng đất sét có pha đá và vật dụng để chứa. Nước men ngọc bích có thể được tráng một lớp gần như trong suốt để lộ ra nền đen và trắng ở bên dưới.
Trong khi các dạng thường thấy là bình vai rộng, chén và tô cạn, hộp đựng đồ trang điểm cao cấp trang trí bằng men ngọc bích và tách trà tráng men nhỏ, đồ gốm dành cho
[đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) có các loại bình hình quả dưa, chén trà hình hoa cúc với mẫu cấu trúc đẹp mắt đứng trên đài sen và hoa sen. Bát ăn xin có đường viền cong bên trong cũng cho thấy sự tương đồng với đồ dùng kim loại Triều Tiên. Tách uống rượu thường có chân cao gắn trên đế hình đĩa.
#### Kỹ thuật làm gốm[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=14)]
Gốm có lõi rắn chắc bằng thạch gốm là một trong những thành phần then chốt; tuy vậy không nên nhầm lẫn với đồ sứ. Phần lõi ít
[sét](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_s%C3%A9t), giàu [thạch anh](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_anh) và [kali](/wiki/Kali), gần như đồng nhất với thành phần của gốm *việt* ( [Yueh](/wiki/B%C3%A1ch_Vi%E1%BB%87t) - 越) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), do đó, nhiều học giả cho rằng đây là xuất xứ của loại men [ngọc bích](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_b%C3%ADch) Triều Tiên. Men là loại men tro với thuốc màu sắt, được đốt yếm khí trong một lò nung 'rồng' kiểu [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cải tiến. Màu lam đặc thù của men Triều Tiên được hình thành từ thành phần sắt trong nước men với một lượng rất nhỏ tạp chất Titan, đã điều chỉnh màu sắc ngả sang [xanh lá cây](/wiki/Xanh_l%C3%A1_c%C3%A2y), như có thể thấy trong đồ gốm *việt* của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Tuy nhiên, những người thợ gốm Cao Ly đã đưa đồ gốm Cao Ly đi theo một hướng khác so với các bậc tiền bối [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c); thay vì chỉ dựa vào duy nhất các mẫu được khắc vào lớp men trong, cuối cùng họ phát triển kỹ thuật thượng cam ( *sanggam*, 上甘) dát màu đen (ma-nhê-tít) và trắng (thạch anh) để tạo nên sự tương phản đậm nét với nước men. Nhiều học giả cho rằng kỹ thuật này được phát triển như là một bộ phận của kỹ thuật khắc dát truyền thống trong gia công kim loại và tranh sơn mài của [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), và cũng từ sự không thỏa mãn với hiệu ứng cận quan khi khắc dát dưới một lớp men ngọc bích dày. [[4]](#cite_note-4)
### Khoa học kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=15)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Korean_book-Jikji-Selected_Teachings_of_Buddhist_Sages_and_Seon_Masters-1377.jpg/220px-Korean_book-Jikji-Selected_Teachings_of_Buddhist_Sages_and_Seon_Masters-1377.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Korean_book-Jikji-Selected_Teachings_of_Buddhist_Sages_and_Seon_Masters-1377.jpg/220px-Korean_book-Jikji-Selected_Teachings_of_Buddhist_Sages_and_Seon_Masters-1377.jpg)
*,* [Jikji](/wiki/Jikji) *Các bài giảng chọn lọc của các Phật hữu và thiền sư*, quyển sách in bằng máy in kim loại được biết đến sớm nhất vào năm 1377. *Thư viện quốc gia Paris*.
Vào năm 1234 máy in bằng cơ cấu kim loại chuyển động đầu tiên trên thế giới được phát minh bởi Thôi Duẫn Nghi (
*Ch'oe Yun-ŭi*, 최윤의, 崔允儀) vào thời Cao Ly. Quyển sách "Tường định cổ kim lễ văn" ( *Sangjeong Gogeum Yemun*, 상정고금예문, 詳定古今禮文) - sách hướng dẫn về lễ nghi xưa và nay - được in bằng khuôn kim loại di động vào năm 1234. Nền kỹ thuật Triều Tiên tiến một bước dài ở triều đại Cao Ly và có quan hệ mật thiết với [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng). Ở triều đại này, kỹ thuật làm giấy và gốm sứ, nay đã mai một, bắt đầu được áp dụng để sản xuất quy mô.
Vào thời thoái triều, Cao Ly đã gần hoàn chỉnh loại súng thần công lắp trên thuyền. Vào năm 1356 những thí nghiệm sơ bộ đã được tiến hành với vũ khí dùng thuốc súng bắn ra đạn gỗ hay kim loại. Vào năm 1373 thí nghiệm với tên lửa và
*ống phóng lửa* có thể là dạng sơ khai của *hỏa xa* đã được phát triển và lắp đặt trên các thuyền chiến của Triều Tiên. Chủ trương lắp đặt súng thần công và những vũ khí dùng thuốc súng khác đã tiếp nối tốt vào thời [nhà Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) và vào khoảng năm 1410, hơn 160 thuyền chiến của Triều Tiên đã được lắp súng thần công. Thôi Mậu Tuyên (Ch'oe Musŏn, 최무선, 崔茂宣), một nhà phát minh Triều Tiên thời trung cổ, nhà khoa học và tướng lĩnh quân đội lần đầu tiên đã giới thiệu nhiều ứng dụng rộng rãi của thuốc súng cho Triều Tiên và chế tạo nhiều loại vũ khí dùng thuốc súng.
### Nho giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=16)] [Vua Quang Tông](/wiki/Cao_Ly_Quang_T%C3%B4ng) ( *Kwangjong*, 광종, 光宗), người đã cho thành lập khoa cử ( *gwageo* hay *kwago*, 과거, 科擧) - một trung tâm khảo thí quốc gia - và [vua Thành Tông](/wiki/Cao_Ly_Th%C3%A0nh_T%C3%B4ng) ( *Seongjong*, 성종, 成宗) là những vị vua chủ chốt đã chính thức hóa [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o). Vua Thành Tông cho thành lập Quốc tử giám ( *Gukjagam*, 국자감, 國子監), là một cơ quan giáo dục cao nhất của nhà Cao Ly. Việc truyền bá [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) được tạo điều kiện dễ dàng hơn sau khi Thành quân quán ( *Seonggyungwan*, 성균관, 成均館) hay Thái học ( *Taehak*, 태학, 太學) được thành lập vào năm 1398 - đây là một học viện với chương trình giảng dạy về [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) - và một thái miếu trong lâu đài, nơi nhà vua thờ phụng tổ tiên.
### Phật giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=17)]
Thoạt đầu, phái
[Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) ( *Seon*, 선, 善) mới bị các phái kinh điển hiện hữu xem là tông phái cấp tiến và nguy hiểm mới nổi lên. Do đó, những người khai sáng các tu viện "cửu sơn - 九山" gặp phải sự chống đối quyết liệt, bị trấn áp bởi uy thế từ lâu trong triều đình của phái [Giáo](/wiki/Gi%C3%A1o) ( *Gyo*, 교, 教). Sự tranh chấp xảy ra sau đó tiếp diễn gần suốt thời nhà Cao Ly, nhưng dần dần lý luận của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) về sự sở hữu của chân truyền giác ngộ đã giành được quyền hành cao hơn. Địa vị có được vào giai đoạn sau của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) nói chung là nhờ vai trò to lớn từ những nỗ lực của nhà sư [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t) ( *Jinul*, 지눌, 知訥), đã không xem các phương pháp thiền định của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) có vị trí cao hơn mà còn tuyên bố tư tưởng [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) và [Giáo](/wiki/Gi%C3%A1o) có sự tương đồng và sự thống nhất về mặt bản chất. Mặc dù cả hai trường phái đều để lại dấu ấn trong lịch sử, nhưng đến cuối triều đại, phái [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) trở nên lấn át trong những ảnh hưởng của nó đến triều đình và xã hội cũng như trong những tác phẩm [Phật học](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) của nhiều học giả uyên thâm. Trong suốt triều đại Cao Ly, [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) trở thành "quốc giáo", nhận được sự ủng hộ và nhiều đặc quyền rộng rãi thông qua mối quan hệ với gia quyến vương tộc và các thành viên quyền lực trong triều đình.
Mặc dù các tông phái kinh điển đã suy yếu trong hoạt động và tầm ảnh hưởng của mình vào thời điểm này do sự lớn mạnh của phái
[Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng), tông phái [Hoa Nghiêm](/w/index.php?title=Hoa_Nghi%C3%AAm&action=edit&redlink=1) ( *Hwaeom*, 화엄, 華嚴) vẫn tiếp tục là nguồn kiến thức sinh động của vương quốc Cao Ly, tông phái này đa phần kế tục từ các tông phái [Nghĩa Sương](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_S%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) ( *Uisang*, 의상, 義湘) và [Nguyên Hiểu](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_Hi%E1%BB%83u&action=edit&redlink=1) ( *Wonhyo*, 원효, 元曉). Đặc biệt, tác phẩm của [Quân Như](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_Nh%C6%B0&action=edit&redlink=1) ( *Gyunyeo*, 균여, 均如; 923-973) đã mở đường cho sự hòa giải giữa hai phái [Hoa Nghiêm](/w/index.php?title=Hoa_Nghi%C3%AAm&action=edit&redlink=1) và [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) với quan điểm hòa nhã của phái [Hoa Nghiêm](/w/index.php?title=Hoa_Nghi%C3%AAm&action=edit&redlink=1) về sau này. Những tác phẩm của [Quân Như](/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_Nh%C6%B0&action=edit&redlink=1) là một nguồn tài liệu quan trọng cho nền học thuật hiện đại nhận diện bản chất đặc thù của phái [Hoa Nghiêm](/w/index.php?title=Hoa_Nghi%C3%AAm&action=edit&redlink=1) Triều Tiên.
Một nhân vật quan trọng khác ủng hộ sự thống nhất Thiền/Giáo tông là
[Nghĩa Thiên](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_Thi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) ( *Uicheon*, 의천, 義天). Như hầu hết các nhà sư khác thời sơ Cao Ly, ông bắt đầu nghiên cứu [Phật học](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) theo tông phái [Hoa Nghiêm](/w/index.php?title=Hoa_Nghi%C3%AAm&action=edit&redlink=1). Sau đó, ông sang [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), và ngay khi trở về, ông đã nhanh chóng truyền giảng Thiên đài tông ( *Cheontae*, 천태종, 天台宗), vốn trở nên dễ nhận ra là một phái [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) khác. Do đó, giai đoạn này được mô tả là thời "ngũ giáo, lưỡng tông" ( *ogyo yangjong*, 5교2육, 五教兩宗). Tuy nhiên, bản thân [Nghĩa Thiên](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_Thi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) bị rất nhiều môn đồ [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) xa lánh và ông đã qua đời khi còn tương đối trẻ mà không chứng kiến được sự hợp nhất Thiền - Giáo.
Nhân vật quan trọng nhất của phái
[Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) dưới thời Cao Ly là [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t) (1158-1210). Vào thời đại của ông, giới tăng già đang khủng hoảng về giáo lý bên trong và ngoài đạo. [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) dần chịu ảnh hưởng của những khuynh hướng thế tục và sự liên quan đến thế tục, như bói toán, cầu kinh và hành lễ cầu thành đạt trong những cố gắng thế tục. Sự xuống dốc này có nguyên nhân từ sự gia tăng ngày càng nhanh của số lượng các tăng ni với động cơ theo đạo đáng nghi ngờ. Do đó, chủ đề trừng giới, phục hồi niềm tin và cải tổ chất lượng [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) là những chủ đề tranh cãi đáng chú ý của giới lãnh đạo [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) thời bấy giờ. [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t) đeo đuổi việc hình thành một trào lưu mới bên trong [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) Triều Tiên mà ông gọi là *hội tam muội địa (samādhi - 三昧地) và bát nhã (prajñā - 般若)* với mục tiêu tạo dựng một giáo phái mới với các bậc tu hành khổ luyện, tĩnh tâm ở sâu trong núi. Cuối cùng, ông cũng hoàn thành tâm nguyện với sự sáng lập chùa Tùng Quảng ( *Seonggwangsa*, 송광사, 松廣寺) trên đỉnh núi Tào Khê ( *Jogye*, 조계, 曹溪). Các công trình của [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t)đã khẳng định đặc điểm riêng biệt của tông phái mình thông qua sự phân tích và công thức hóa một cách hoàn hảo phương pháp luận nghiên cứu và thực hành Thiền. Một cuộc tranh cãi lớn đã gây xáo động một thời gian dài trong phái [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)nhận được sự quan tâm sâu sắc từ [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t), là mối quan hệ giữa phương pháp "tiệm" (từ từ) và "đốn" (ngay lập tức) trong hành và ngộ. Rút tỉa từ sự luận bàn của người [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)về chủ đề này, quan trọng nhất là của [Tông Mật](/w/index.php?title=T%C3%B4ng_M%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)( *Zongmi*, 宗密; 780-841) và Đại Tuệ ( *Dahui*, 大慧; 1089-1163), [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t)đã sáng tạo ra phương pháp tự chứng "đột ngộ từ tiệm hành" (giác ngộ nhanh từ thực hành chậm), ông đã phác thảo một số bài giảng tương đối súc tích và dễ hiểu về phương pháp này. [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t)cũng đã hợp nhất phương pháp quán thoại ( *gwanhwa*, 관훈, 觀話) vào hành pháp của [Đại Tuệ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Tu%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). Dạng tham thiền này là phương pháp chính được dạy trong [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng)Triều Tiên ngày nay. Quan điểm trung dung của [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t)trong mâu thuẫn giữa Thiền - Giáo đã có ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài đến [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)Triều Tiên.
Trào lưu chung của
[Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) vào nửa sau của triều đại Cao Ly đã đi xuống vì tham nhũng và sự gia tăng của tư tưởng chính trị và triết học bài [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) mạnh mẽ. Tuy nhiên, dù đã sa sút nhưng thời kỳ này cũng xuất hiện một vài trong số những cao tăng kiệt xuất nhất của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) Triều Tiên. Ba vị sư nổi tiếng nhất của thời kỳ này, những người đã ghi lại tên tuổi của mình một cách xuất sắc trong việc vẽ nên đường tương lai của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) Triều Tiên, vừa là đồng đạo vừa là thân hữu: **Cảnh Nhàn Bạch Vân** ( *Gyeonghan Baeg'un*, 경한백운, 景閑白雲; 1298-1374), **Thái Cổ Phổ Ngu** ( *Taego Bou*, 태고보우, 太古普愚; 1301-1382) và **Lãn Ông Tuệ Cần** ( *Naong Hyegeun*, 나옹혜근, 懶翁慧勤; 1320-1376). Cả ba ông đều đến [nhà Nguyên](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) để học phép giảng [Lâm tế](/w/index.php?title=L%C3%A2m_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) (臨濟; *Imje* trong tiếng Triều Tiên) *quán thoại* vốn đã được [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t) truyền bá. Sau khi trở về, cả ba người đã xây dựng những phương pháp sâu sắc có đối chiếu của phái Lâm tế cho phép giảng của họ. Mỗi người được cho là thu nạp hằng trăm môn đồ, cho thấy phương pháp này đưa vào [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng) Triều Tiên đã mang lại một hiệu quả rất đáng kể. Bất chấp sự ảnh hưởng của *Lâm tế*, một phương pháp cơ bản bị cho là chống *giáo* về bản chất, Cảnh Nhàn và Lãn Ông, dưới ảnh hưởng của [Tri Nột](/wiki/Tri_N%E1%BB%99t) và trào lưu thông Phật giáo ( *tong bulgyo*, 통불교, 通佛敎) truyền thống, cho thấy một sự quan tâm hơn bình thường vào nghiên cứu kinh kệ, cũng như sự hiểu biết sâu sắc về [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) và [Lão giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) do sự ảnh hưởng ngày càng tăng của triết học [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c) như là nền tảng của hệ thống giáo dục chính quy. Từ giai đoạn này, xuất hiện một xu hướng đáng ghi nhớ dành cho giới tăng ni [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) Triều Tiên đó là "tam pháp luận".
Một sự kiện lịch sử trọng đại ở thời Cao Ly là sự xuất bản bản khắc gỗ đầu tiên của bộ kinh
[Tam tạng](/wiki/Tam_t%E1%BA%A1ng) được gọi là [Bát vạn đại tạng kinh](/wiki/B%C3%A1t_v%E1%BA%A1n_%C4%91%E1%BA%A1i_t%E1%BA%A1ng_kinh). Hai bản đã được khắc, bản đầu tiên bắt đầu từ năm 1210 đến năm 1231 thì hoàn thành và bản thứ hai từ năm 1214 đến năm 1259 thì hoàn thành. Bản đầu tiên bị hủy hoại do hỏa hoạn trong một cuộc tấn công của quân [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) vào năm 1232, còn bản thứ hai vẫn còn tồn tại đến ngày nay và được lưu giữ tại chùa [Hải ấn](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1), tỉnh Khánh Thượng Nam (Gyeongsangnam). Bản kinh [Tam tạng](/wiki/Tam_t%E1%BA%A1ng) này có chất lượng cao và được xem như là phiên bản chuẩn của kinh [Tam tạng](/wiki/Tam_t%E1%BA%A1ng) tại [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81) trong gần 700 năm.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Cao_Ly&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cao_Ly&action=edit§ion=18)]
|
|
**국방부 군사편찬연구소, 고려시대 군사 전략 (2006) (The Ministry of National Defense, Military Strategies in Goryeo)** [^](#cite_ref-1) **국사편찬위원회, 고등학교국사교과서 p63(National Institute of Korean History, History for High School Students, p64)** [^](#cite_ref-2) [[1]](http://www.e-history.go.kr/book/index.htm) **Rossabi, M. Khubilai Khan: His Life and Times, p98** [^](#cite_ref-3) **Wood, Nigel. "Technological Parallels between Chinese Yue wares and Korean celadons." in Papers of the British Association for Korean Studies (BAKS Papers), vol 5. Gina Barnes and Beth McKillop, eds. London: British Association for Korean Studies, 1994; pp. 39-64.** [^](#cite_ref-4)

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1068 miss, cp1068 miss

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


markdown:
**Wikileaks là gì?** ![ Biểu tượng Wikileaks](https://i2.wp.com/wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2010/11/29/101129150535_1129_wikileakslogo304.jpg)
Wikileaks mới tung ra một loạt các tài liệu mật của Mỹ, mà lần tung tin này, họ nói, lớn hơn rất nhiều so với các đợt tung tài liệu về Afghanistan và Iraq.
Tháng trước, Wikileaks đưa lên mạng gần 400 ngàn tài liệu cho biết chi tiết về các sự kiện tại Iraq sau cuộc chiến của Mỹ năm 2003 – chỉ vài tháng sau khi đã tung ra 90 ngàn tài liệu mật gồm các phúc trình về tình báo và các biến cố quân sự Mỹ tại cuộc chiến ở Afghanistan.
Đây là vụ mới nhất trong một loạt các vụ “rò rỉ thông tin” của trang mạng vốn nổi tiếng vì ấn hành các tài liệu nhạy cảm của các chính phủ và các tổ chức được nhiều người biết đến.
Chẳng hạn vào tháng 4/2010, Wikileaks đưa lên trang mạng của họ video cho thấy một chiếc trực thăng Apache của Mỹ giết chết 12 người, trong đó có hai phóng viên Reuters, trong một trận tấn công ở Baghdad năm 2007. Một phân tích gia quân sự của Mỹ hiện đang đợi bị đưa ra xét xử vì tội để lộ video này, cùng các tài liệu nhạy cảm về quân sự và ngoại giao khác.
Vào tháng 9/2009, Wikileaks đưa ra một loạt danh sách và địa chỉ của những người mà họ nói là thuộc về đảng cực hữu BNP của Anh. BNP sau đó nói danh sách này là “sự giả mạo ác ý”.
Và trong cuộc bầu cử Mỹ năm 2008, Wikileaks còn cho ra các bức ảnh chụp lại màn hình chứa hộp thư email, ảnh và sổ địa chỉ của ứng viên cho chức phó Tổng thống Mỹ là bà Sarah Palin.
Các tài liệu gây tranh cãi khác được trang mạng này đưa ra bao gồm một bản Quy trình Hoạt động chuẩn tại Trại Delta, là tài liệu đưa ra chi tiết những hạn chế đối với tù nhân tại vịnh Guantanamo.
**Tranh chấp pháp lý**
Wikileaks gây ra nhiều tranh cãi khi xuất hiện lần đầu tiên trên mạng vào tháng 12/2006 và hiện vẫn gây nhiều ý kiến chia rẽ. Một số người coi đây là tương lai của báo chí điều tra. Một số khác lại coi đây là hiểm họa.
Vào giữa tháng 3/2010, giám đốc mạng này là Julian Assange đưa ra một tài liệu được cho là của tình báo Mỹ, nói rằng Wikileaks là “mối đe dọa tới quân đội Hoa Kỳ”.
Chính phủ Mỹ sau đó khẳng định với BBC tài liệu đó là thực.
Một người phát ngôn cho quân đội Mỹ nói với BBC: “Việc ấn hành không được phép các tài liệu nhạy cảm của Bộ Quốc phòng trên Wikileaks sẽ cung cấp cho các dịch vụ tình báo nước ngoài những thông tin mà họ có thể sử dụng để gây hại cho quân đội và các lợi ích của Bộ Quốc phòng”.
Wikileaks giờ đây tuyên bố họ đã có trong tay hơn một triệu tài liệu.
Bất cứ ai cũng có thể cung cấp thông tin cho Wikileaks mà không cần nêu danh, nhưng một nhóm các chuyên gia đánh giá – là những người tình nguyện từ truyền thông chính thống, các phóng viên và nhân viên của Wikileaks – sẽ quyết định đăng tải những gì.
Ông Assange nói với BBC: “Chúng tôi sử dụng công nghệ mã hóa tiên tiến và kỹ thuật hợp pháp để bảo vệ các nguồn tin của chúng tôi”.
![ Julian Assange](https://i0.wp.com/wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2010/11/29/101129140107_wikileaks_assange304getty.jpg)
Trang mạng này nói họ nhận các “tài liệu mật, bị kiểm duyệt hoặc bị hạn chế mà có tầm quan trọng về chính trị, ngoại giao hay đạo đức”, nhưng họ không lấy các “thông tin hay tài liệu mang tính đồn đoán, phát biểu ý kiến hay tường thuật trực tiếp vốn sẵn có đối với công chúng”.
“Chúng tôi chuyên chú vào việc cho phép những người nội gián muốn nêu ra những sai trái hay các phóng viên bị kiểm duyệt đưa thông tin ra cho công chúng”.
Trang này được một tổ chức mang tên Sunshine Press điều hành và nói là họ được “cấp ngân sách nhờ các nhà hoạt động nhân quyền, phóng viên điều tra, kỹ thuật viên và công chúng”.
Kể từ lần đầu xuất hiện trên mạng, Wikileaks đã phải đối mặt với rất nhiều thách thức về pháp lý, muốn họ phải bị đưa ra khỏi mạng.
Chẳng hạn vào năm 2008, ngân hàng Thụy Sỹ Julius Baer đã thắng kiện, được phép ngăn chặn trang mạng sau khi Wikileaks tung ra “vài trăm tài liệu” về các hoạt động ở nước ngoài của ngân hàng này.
Tuy nhiên, rất nhiều trang mạng anh em khác của Wikileaks – với các máy chủ khác nhau đặt tại nhiều nơi trên thế giới – vẫn tiếp tục hoạt động.
Lệnh của tòa sau đó đã bị bỏ đi.
**Vai trò tương lai**
Wikileaks tuyên bố cho tới nay, họ đã phải đương đầu với hơn “100 vụ tấn công bằng pháp lý”, một phần là do cái mà họ mô tả là “hệ thống máy chủ chống nổi đạn” của họ.
Ban đầu, trang Wikileaks phần lớn nằm trong hệ thống máy chủ của nhà cung cấp Thụy Điển PeRiQuito (PRQ), vốn nổi tiếng vì còn là máy chủ cho trang mạng chia sẻ dữ liệu The Pirate Bay.
Wikileaks còn có các tài liệu thuộc các ngành tư pháp, trong đó có của Bỉ.
Nhờ có kinh nghiệm xử lý với các đạo luật khác nhau trên thế giới, Wikileaks đã được các dân biểu Iceland nhờ tới để giúp thảo ra kế hoạch cho chương trình Sáng kiến Truyền thông Hiện đại Iceland (IMMI).
Kế hoạch này kêu gọi chính phủ chấp thuận các đạo luật bảo vệ phóng viên và nguồn cung cấp tin cho phóng viên.
Khi đó, ông Assange nói: “Để bảo vệ an toàn cho các nguồn tin của mình, chúng tôi phải phân bố các tài sản, mã hóa mọi thứ, và di chuyển nhân sự cũng như hệ thống viễn thông khắp thế giới để tận dụng các đạo luật bảo vệ tại các hệ thống tư pháp khác nhau”.
“Chúng tôi đã trở nên sành sỏi về chuyện này, và chưa bao giờ bị thua trong vụ kiện nào, hay để mất nguồn cung cấp tin nào, nhưng chúng tôi cũng không mong đợi tất cả mọi người sẽ phải trải qua những nỗ lực phi thường mà chúng tôi phải thực hiện”.
Mặc dù có tiếng tăm, trang mạng này đã phải đối diện với những vấn đề về tài chính. Vào tháng 2/2010, họ ngừng các hoạt động vì không thể trang trải chi phí.
Đóng góp từ các cá nhân và tổ chức đã giúp cứu Wikileaks.
Ông Assange nói với đài BBC rằng trang Wikileaks đã tăng trưởng mạnh mẽ và đã nhận được “rất nhiều tài liệu đặc biệt”.
Filed under:
[Uncategorized](https://webdoithoai.wordpress.com/category/uncategorized/) | [Leave a comment »](https://webdoithoai.wordpress.com/2010/11/30/3514/#respond)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-ac: 1.dca _dca


markdown:
**Video họp báo trước trận:** *Chiều 2/12 tại Indonesia đã diễn ra cuộc họp báo trước trận đấu giữa ĐT Indonesia và ĐT Việt Nam. Đáng chú ý, đây là lần thứ 3 HLV Hữu Thắng của ĐT Việt Nam tái ngộ ông thầy cũ Riedl chỉ trong thời gian ngắn. * *Cuộc họp báo có sự tham dự của đông đảo giới truyền thông chủ nhà lẫn Việt Nam. HLV Hữu Thắng "ghi điểm" khi cẩn thận rót nước mời thầy cũ uống và dành những lời chúc sức khỏe, tôn trọng nhất với vị HLV người Áo.* *Trước ánh mắt của đông đảo báo giới, HLV Hữu Thắng còn thể hiện sự quan tâm của mình với cả cậu học trò Lương Xuân Trường.* *HLV Riedl cũng vui vẻ đón nhận tình cảm của cậu học trò cũ. Nhưng khi cả khán phòng im lặng chuẩn bị bước vào cuộc họp báo thì...* *Ông Riedl bất ngờ "nổi giận" khi điều phối viên của AFF hỏi: "Xin mời mọi người đặt câu hỏi cho 2 HLV trước trận đấu giữa ĐT Indonesia và ĐT Việt Nam", nhưng chưa có phóng viên nào đứng lên đặt câu hỏi đầu tiên. Ông Riedl nói: "Không có ai hỏi đúng không? Cảm ơn nhé, tôi đi về vậy!"* *Trái với thái độ nôn nóng, có vẻ cáu giận của ông Riedl với truyền thông Indonesia lẫn Việt Nam, HLV Hữu Thắng của ĐT Việt Nam lại tỏ ra đầy bản lĩnh, điềm tĩnh và luôn cười tươi trong tư thế sẵn sàng đón nhận bất cứ thắc mắc nào từ truyền thông.* *Thầy bản lĩnh, trò cũng tự tin không kém. Đó là cái cách mà Lương Xuân Trường tự tin trả lời truyền thông rằng anh không bị chi phối bởi những bài báo khen, chê trong suốt thời gian qua.* *Những gì diễn ra trong phòng họp báo khách sạn Aston Sentul tại Bogor cho thấy có vẻ như HLV Alfred Riedl đang gặp những áp lực nhất định trước trận đấu với ĐT Việt Nam vào tối mai (19h ngày 3/12).* *Trong khi bản lĩnh của HLV Hữu Thắng được thể hiện trong phòng họp báo có thể phần nào tiếp thêm sự tự tin cho các học trò của ông có một trận đấu hay ngay tại Indonesia. *
Anh Khoa (từ Bogor, Indonesia)

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private

X-Cache: MISS from xCache11


markdown: *Nguyên nhân được chỉ ra là nhiệm kỳ cũ đã ăn vào cái đuôi của mình khiến nhiệm kỳ mới ôm hận. * *Lạ ở chỗ phần nhiệm kỳ cũ cứ báo lời và báo có tài trợ các khoản rất đậm nhưng đến khi kết sổ sách thì chẳng có tiền tài trợ khiến phải rút ruột tiền nhà mang đi đắp vào các khoản chi quá hớp.* *Khổ thân những người thế vai và thế thân giờ cứ phải loay hoay với các khoản nợ nên lấy đâu phát triển bộ máy liên đoàn và phát triển bóng đá địa phương.* *Đúng là quýt làm cam chịu.* *Lạ là điều này vẫn thường xảy ra trong làng bóng đá ta.* **NG.NGUYÊN**

X-Cache: MISS from cache30


markdown:
Võ sĩ giác đấu là một trong những
** chiến binh thiện chiến **nhất lịch sử. Họ không chỉ chiến đấu với nhau mà còn "chinh chiến" với cả các loài dã thú. Người dân La Mã cổ vũ, hò reo náo nhiệt khi xem những cuộc so tài của các võ sĩ giác đấu ở các đấu trường.
Một số võ sĩ giác đấu bại trận có thể bị giết chết nếu như người xem quyết định kẻ thua cuộc phải chết. Rất ít võ sĩ giác đấu sống sót sau hơn 10 trận đấu hoặc không sống qua tuổi 30.
*Chiến binh* Apache nổi tiếng thế giới bởi sự dũng mãnh, thiện chiến. Những chiến binh Apache trở thành người lính thiện chiến trong cuộc chiến chống lại người Tây Ban Nha và Mexico trong nhiều thế kỷ.
Để trở thành một , nam giới Apache phải trải qua quá trình huấn luyện khắc nghiệt như hành quân nhưng không được ngủ, ngồi một thời gian dài mà không gây ra tiếng ồn...
Chiến binh Viking gắn liền với những chiến tích hào hùng và quả cảm. Họ trở thành nỗi khiếp sợ đối với nhiều nước phương Tây từ cuối thế kỷ 8 đến giữa thế kỷ 11.
Với sức khỏe siêu việt, sử dụng nhiều loại vũ khí thành thạo, chiến binh Viking rong buồm chinh chiến khắp châu Âu và Bắc Đại Tây Dương và đánh chiếm được nhiều vùng đất trù phú để định cư.
Dân tộc chiến binh Sparta nổi tiếng thế giới bởi những người lính quả cảm khiến quân địch khiếp sợ. Được huấn luyện trở thành người lính tinh nhuệ từ năm 7 tuổi, nam giới Sparta từ khi sinh ra đã mang trên mình sứ mệnh trở thành chiến binh cho đến năm 60 tuổi.
Nam giới Sparta được huấn luyện nghiêm khắc trong đó có việc không bao giờ được phép đầu hàng kẻ địch trong các trận chiến.
Hiệp sĩ thời Trung cổ ở châu Âu thường là những người giàu có, được đào tạo chuyên nghiệp và giỏi chiến đấu trên lưng ngựa. Họ thường mặc những bộ áo giáp nặng khoảng 30 kg khiến kẻ địch khó lòng đâm xuyên qua lớp giáp, khiến họ mất mạng.
Những hiệp sĩ cũng được đánh giá là những người đàn ông lịch thiệp với mọi người, bảo vệ kẻ yếu, đấu tranh vì công lý, hòa bình.


markdown:
## Cần mua đất Mỹ Phước 4 Bình Dương số lượng lớn
Thông báo: bất động sản Bình Dương Land cần thu mua
[đất Mỹ Phước 4](https://www.becamex.org/tag/dat-my-phuoc-4) từ tất cả các cá nhân. Yêu cầu như sau:
– Đất đã có sổ đỏ hoặc sổ hồng sẽ được ưu tiên hơn;
– Đất không có đang trong tình trạng tranh chấp: thừa kế, ly hôn, chia gia tài…
– Đất phải thuộc dự án khu đô thị
[Mỹ Phước](https://www.becamex.org/my-phuoc) 4 Bình Dương;
– Diện tích: tối thiểu 100m2, ưu tiên các diện tích như 150m2, 300, 450, 600, 750, 900, 1200, 1500m2.
– Chú ý: có hoa hồng cho người nào giới thiệu người cần bán đất.
**Can mua dat My Phuoc 4**
Thanh toán: sẽ thanh toán trong ngày hoặc trong tuần nếu giấy tờ pháp lý rõ ràng đầy đủ.
Liên hệ:
CTY BẤT ĐỘNG SẢN BÌNH DƯƠNG LAND
Hotline: 0933 311 898
Đ/c: đường NE8, Lô K1, KĐT
[Mỹ Phước 3](https://www.becamex.org/tag/dat-nen-My-Phuoc-3), Bình Dương. (khu cổng Mỹ Phước 3)

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: max-age=0, private, no-store, no-cache, must-revalidate

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Link: <https://www.becamex.org/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://www.becamex.org/?p=12900>; rel=shortlink


markdown:
# Are you really sure?
A blind guy on a bar stool shouts to the bartender, “Wanna hear a blonde joke?”
In a hushed voice, the guy next to him says, “Before you tell that joke, you should know something.”
Our bartender IS blonde, the bouncer is blonde. I’m a 6′ tall, 200 lb black belt. The guy sitting next to me is 6’2″, weighs 225, and he’s a rugby player. The fella to your right is 6’5″ pushing 300 and he’s a wrestler. Each one of US is blonde. Think about it, Mister. Do you still wanna tell that joke?”
The blind guy says, “Nah, not if I’m gonna have to explain it five times.”

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: max-age=3, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie


markdown:
[
A world leader in international student placement services ](/global/home) ![ IDP - Open Your World](/Images/IDP/IDP_Logo_mobile.png)
and a proud co-owner of IELTS
# Giấc mơ du học Mỹ trong tầm tay bạn, tại sao không?
Mỹ - đất nước của sự tự do và những ước mơ là điểm đến du học mơ ước của hàng trăm hàng triệu sinh viên trên toàn thế giới và đây cũng là một trong những địa điểm du học hàng đầu đối với sinh viên Việt Nam. Số lượng du học sinh tại vùng đất của những cơ hội này hiện tại đã có hơn 750.000 sinh viên và ngày càng có xu hướng tăng lên. Là một quốc gia đa văn hóa, đa chủng tộc, Mỹ chắc chắn đã, đang và sẽ luôn là quốc gia mang đến cho bạn những trải nghiệm độc đáo, giúp bạn phát triển cả về chuyên môn lẫn văn hóa – xã hội. Để chạm tay vào giấc mơ Mỹ, các công ty du học Mỹ uy tín sẽ giúp đỡ bạn vô cùng hiệu quả.
**“Luật ngầm” của du học Mỹ và mối quan hệ với các công ty du học mỹ uy tín**
Chắc hẳn các bạn đều thuộc nằm lòng các qui tắc khởi động trong giờ thể dục nhỉ? Với các vận động viên chuyên nghiệp cũng vậy, họ đều phải trải qua các bài tập “làm nóng cơ thể” thật chuẩn trước khi bắt đầu lao mình như cơn gió trên đường chạy, lăn xả hết mình trên sân bóng hay bơi đi vun vút trên đường đua xanh ,… thì mới có thể đạt được những thành tích cao nhất có thể. Để hành trình du học của bạn gặt hái được những thành công nhất định, để thực sự bật cao và bật xa hơn, bạn cần có những bước “chạy đà” thật tốt và thật chuẩn xác. Để giai đoạn khởi động của bạn được thực hiện hoàn chỉnh, chính xác, đầy đủ và tránh những “chấn thương” bất chợt về sau thì việc nhờ sự hỗ trợ từ các công ty du học mỹ uy tín thực sự là điều kiện cần.
**Giấc mơ du học Mỹ - ngoại ngữ và khả năng tài chính là tất cả?**
Thế nhưng, dĩ nhiên rằng không phải ai cũng có thể du học Mỹ thành công. Ngoại trừ những bạn có trình độ ngoại ngữ và tài chính không đủ thì thực tế, chúng ta còn có rất rất nhiều lí do để lý giải cho sự thất bại này. Một vài các lý do phổ biến mà các bạn sinh viên Việt Nam rất hay mắc phải và dẫn đến cánh cửa đến với giấc mơ Mỹ đã đóng lại cho dù các bạn có đủ điều kiện ngoại ngữ và khả năng tài chính.
+ Tìm hiểu chưa đầy đủ hoặc tiếp cận các nguồn thông tin sai lệch về các hồ sơ, giấy tờ cần thiết cho hành trình chinh phục nước Mỹ của bạn cũng như về ngôi trường các bạn sẽ học và điều kiện học tập, chỗ ở,..
+ Các lý do hi hữu như thất lạc giấy tờ,hồ sơ trong quá trình gửi sang Mỹ hay thậm chí một số bạn do cập nhật nguồn thông tin sai lệch, lựa chọn những ngôi trường không phù hợp với bản thân và chỉ đến khi học tập được một thời gian thì mới phát hiện,…..
Thực tế, những lý do này hoàn toàn có thể tránh phải nếu bạn có sự chuẩn bị kĩ lưỡng, dành thời gian để đào sâu, tìm hiểu các nguồn thông tin và nhờ sự hỗ trợ đến từ những công ty du học mỹ uy tín.
**Lựa chọn công ty du học mỹ uy tín liệu có cần thiết?**
Các công ty du học mỹ uy tín thường sẽ phải được thành lập hơn 10 năm, có các trụ sở hoạt động rõ ràng, minh bạch và đồng thời, quan trọng là họ có những đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp, đảm bảo nguồn thông tin đầy đủ, chính xác và hiểu rất rõ về hệ thống giáo dục của Mỹ. Hơn nữa, các công ty du học mỹ uy tín thường có mối quan hệ rất rộng với các trường đại học, cao đẳng cộng đồng ở Mỹ, điều này sẽ giúp cho các công ty du học mỹ uy tín luôn được cập nhật thông tin về chính sách giáo dục, qui định của chính phủ Mỹ dành cho các du học sinh rất nhanh. Đến với các công ty du học mỹ uy tín, các bạn sinh viên sẽ được tư vấn, lựa chọn và giúp đỡ chọn trường học phù hợp với bản thân và các điều kiện xoay quanh như: tài chính, văn hóa, điều kiện sống,…
Ngoài ra, không chỉ các bạn chưa có được những sự lựa chọn cụ thể cho bản thân thì những bạn có ý định ứng tuyển các học bổng ở các trường đại học, cao đẳng mỹ hoàn toàn có thể liên hệ các công ty du học mỹ uy tín để được giúp đỡ lựa chọn các học bổng phù hợp và chuẩn bị hồ sơ để có thể đạt được những học bổng ấy. Các công ty du học mỹ uy tín có những đội ngũ tư vấn viên luôn luôn tìm kiếm những suất học bổng và điều kiện chi tiết của từng loại để có thể sẵn sàng giúp đỡ bạn bất cứ khi nào. Đặc biệt, hệ thống giáo dục ở Mỹ hiện nay rất chú trong vào việc mở rộng sự đa dạng văn hóa trong trường học nên thực tế, sẽ có rất nhiều loại học bổng Mỹ đang chờ bạn đến gõ cửa. Tuy nhiên, các bạn cũng phải nắm được các thông tin chính xác để có thể “gõ cửa” đúng nơi và đúng thời điểm, như vậy thì xác suất để có thể đặt chân đến mỹ sẽ cao hơn rất nhiều. Các công ty du học mỹ uy tín sẽ có rất nhiều kinh nghiệm trong việc hỗ trợ các bạn học sinh, sinh viên chuẩn bị những bước “chạy đà” tốt nhất có thể để “ước mơ Mỹ” không còn quá xa tầm với của bạn.
**Các công ty du học mỹ uy tín thường sẽ hỗ trợ cho các bạn học sinh, sinh viên các vấn đề sau: **
+ Visa du học – họ sẽ giúp các bạn chuẩn bị tất cả các giấy tờ cần thiết cho việc xin visa của bạn.
+ Nộp đơn ứng tuyển đến trường bạn chọn – họ sẽ hỗ trợ bạn xuyên suốt quá trình nộp đơn này, những ứng viên nào thành công sẽ được nhận thư mời nhập học thông qua công ty du học mỹ uy tín đó.
+ Học phí – họ sẽ đưa ra lời khuyên về học phí và các khoản chi phí khác để bạn có thể nắm được thông tin một cách cụ thể.
+ Sự kiện trước ngày khởi hành – sau khi đã xong hết tất cả các thủ tục và chỉ còn đợi đến ngày đi, bạn sẽ được mời đến một sự kiện để có thể hiểu thêm về cuộc sống ở nơi mà bạn sẽ du học trong thời gian sắp tới.
**Để có thể biết thêm thông tin về du học mỹ, bạn có thể liên hệ IDP – công ty du học mỹ uy tín hàng đầu Việt Nam tại website: idp.com/vietnam**

X-OneAgent-JS-Injection: true

X-ruxit-JS-Agent: true


markdown:
このカテゴリに出品する
ケータイでオークション
■2次元コードでアクセス
左の2次元コードを、バーコード(2次元コード)読み込み機能付のケータイで読み取ってください。
■URLでアクセス
ケータイのメールアドレスを入力して「送信」を押してください。メールで携帯版URLをお送りします。
※受信･拒否設定をしている方はmbok.jp（au端末はauok.jp）からのメールを受信できるように設定してください。
ご利用は18歳以上、国内居住者のみです。出品・入札には、月額利用料324円(税込)が必要です。
条件に該当するアイテムは見つかりませんでした。

Cache-control: no-cache

Pragma: no-cache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Type: text/html; charset=Shift_JIS


markdown:
# Запуск спутника "Астерикс"
26 ноября 1965 года впервые был запущен французский космический спутник "Астерикс". Основной целью запуска было испытание ракеты-носителя. Запуск был произведен с космодрома Хаммагир с помощью французской ракеты-носителя Диамант-А. Спутник первоначально назывался А-1, позднее, после выхода на орбиту, был переименован в Astérix в честь известного героя комиксов.
On November 26, 1965 the French space Asteriks satellite was launched for the first time. Test of the carrier rocket was a main objective of the launch. Start was made from the spaceport Hammagir by means of the French carrier rocket Diamant-A. The satellite originally was called as A-1, later, after going into orbit, it was renamed into Astérix in honor of the famous hero of comics.
On November 26, 1965 the French space Asteriks satellite was launched for the first time. Test of the carrier rocket was a main objective of the launch. Start was made from the spaceport Hammagir by means of the French carrier rocket Diamant-A. The satellite originally was called as A-1, later, after going into orbit, it was renamed into Astérix in honor of the famous hero of comics.
после
[pòsli]
космический
[kasmicheskij]
выход
[v`ykhat]
известный
[izvesnyj]

P3P: policyref="/bitrix/p3p.xml", CP="NON DSP COR CUR ADM DEV PSA PSD OUR UNR BUS UNI COM NAV INT DEM STA"

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Vary: HTTPS

X-Powered-CMS: Bitrix Site Manager (7a84fab7818fba06197aab993ff27f3f)

Set-Cookie: BITRIX_SM_COUNTRY=US; expires=Thu, 10-Oct-2019 01:58:32 GMT; Max-Age=62208000; path=/


markdown:
Phát biểu ngày 26/1 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) lần thứ 41 tại Davos, Thụy Sĩ, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã nêu 10 phương hướng chính nhằm hiện đại hóa đất nước.
Nước Nga chú trọng thực hiện chương trình tư nhân hóa các xí nghiệp-tập đoàn nhà nước với số lượng các xí nghiệp chiến lược sẽ giảm năm lần và trong vòng ba năm, tổng giá trị tư hữu hóa lên tới hàng chục tỷ USD.
Thành lập quỹ đặc biệt nhằm hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài gặp rủi ro; phát triển khu vực tài chính của Nga với những biện pháp khuyến khích.
Các biện pháp gồm không áp dụng các loại thuế đặc biệt, từ ngày 1/1 hủy bỏ thuế thu nhập từ hoạt động chứng khoán khi thực hiện đầu tư dài hạn, thực hiện dự án biến Mátxcơva thành trung tâm tài chính quốc tế lớn và mở rộng tối đa khả năng hoạt động của các cơ chế tài chính.
Ban lãnh đạo Nga cũng đặt mục tiêu thành lập các thị trường mới quy mô lớn có quy chế điều tiết thống nhất với định hướng Nga sẽ gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) trong năm 2011 và thành lập thị trường thống nhất từ Đại Tây Dương tới Thái Bình Dương; tạo ra những khả năng mới để kinh doanh sáng tạo và đầu tư dài hạn.
Thực hiện chương trình nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng; áp dụng các cơ chế chuyển giao công nghệ, kể cả trong lĩnh vực quốc phòng như dự án Nga-Pháp về hợp tác đóng các tàu chở máy bay trực thăng "Mistral."
Ngoài ra, trong phương hướng hiện đại hóa đất nước, Mátxcơva chú trọng thực hiện chương trình phổ biến Internet trên toàn lãnh thổ Liên bang Nga.
Trong đó có dự án kết nối dịch vụ ngân hàng và dịch vụ công cộng trên cơ sở sử dụng thẻ thanh toán tín dụng; phát triển ngành giáo dục tiên tiến và đủ sức cạnh tranh với định hướng thu hút chất xám tới Nga; công nhận văn bằng cùng học vị của các trường đại học hàng đầu thế giới; thực hiện các dự án phát triển cơ sở hạ tầng./.
Nước Nga chú trọng thực hiện chương trình tư nhân hóa các xí nghiệp-tập đoàn nhà nước với số lượng các xí nghiệp chiến lược sẽ giảm năm lần và trong vòng ba năm, tổng giá trị tư hữu hóa lên tới hàng chục tỷ USD.
Thành lập quỹ đặc biệt nhằm hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài gặp rủi ro; phát triển khu vực tài chính của Nga với những biện pháp khuyến khích.
Các biện pháp gồm không áp dụng các loại thuế đặc biệt, từ ngày 1/1 hủy bỏ thuế thu nhập từ hoạt động chứng khoán khi thực hiện đầu tư dài hạn, thực hiện dự án biến Mátxcơva thành trung tâm tài chính quốc tế lớn và mở rộng tối đa khả năng hoạt động của các cơ chế tài chính.
Ban lãnh đạo Nga cũng đặt mục tiêu thành lập các thị trường mới quy mô lớn có quy chế điều tiết thống nhất với định hướng Nga sẽ gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) trong năm 2011 và thành lập thị trường thống nhất từ Đại Tây Dương tới Thái Bình Dương; tạo ra những khả năng mới để kinh doanh sáng tạo và đầu tư dài hạn.
Thực hiện chương trình nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng; áp dụng các cơ chế chuyển giao công nghệ, kể cả trong lĩnh vực quốc phòng như dự án Nga-Pháp về hợp tác đóng các tàu chở máy bay trực thăng "Mistral."
Ngoài ra, trong phương hướng hiện đại hóa đất nước, Mátxcơva chú trọng thực hiện chương trình phổ biến Internet trên toàn lãnh thổ Liên bang Nga.
Trong đó có dự án kết nối dịch vụ ngân hàng và dịch vụ công cộng trên cơ sở sử dụng thẻ thanh toán tín dụng; phát triển ngành giáo dục tiên tiến và đủ sức cạnh tranh với định hướng thu hút chất xám tới Nga; công nhận văn bằng cùng học vị của các trường đại học hàng đầu thế giới; thực hiện các dự án phát triển cơ sở hạ tầng./.

Connection: keep-alive


markdown:
[Cách lựa chọn trang phục cho cô nàng có vòng eo "bánh mì"](/tin-tuc/cach-lua-chon-trang-phuc-cho-co-nang-co-vong-eo-banh-mi-aid1140.html) [5 kiểu đầm xinh không để đâu cho hết cho nàng diện đi học hay đi chơi đều rất hợp](/tin-tuc/5-kieu-dam-xinh-khong-de-dau-cho-het-cho-nang-dien-di-hoc-hay-di-choi-deu-rat-hop-aid1142.html) [Nàng công sở mỗi ngày đi làm là một ngày vui với 5 bí quyết thời trang này đấy!!!](/tin-tuc/nang-cong-so-moi-ngay-di-lam-la-mot-ngay-vui-voi-5-bi-quyet-thoi-trang-nay-day-aid1145.html) [5 món trang phục thời thượng cho tủ đồ của nàng công sở “lên đời”](/tin-tuc/5-mon-trang-phuc-thoi-thuong-cho-tu-do-cua-nang-cong-so-len-doi-aid1147.html) [5 kiểu giày đẹp cần có trong tủ giày của phái mạnh](/tin-tuc/5-kieu-giay-dep-can-co-trong-tu-giay-cua-phai-manh-aid1144.html) [4 kiểu áo sơ mi nên sắm cho mùa thu năm nay](/tin-tuc/4-kieu-ao-so-mi-nen-sam-cho-mua-thu-nam-nay-aid1146.html) [Ưu đãi cho khách hàng Vntrip khi mua sắm tại Zanado trị giá 150.000vnd](/tin-tuc/uu-dai-cho-khach-hang-vntrip-khi-mua-sam-tai-zanado-tri-gia-150000vnd-aid1150.html) [Khuyến mãi cực HOT “Thời trang xả kho – không lo về giá”](/tin-tuc/khuyen-mai-cuc-hot-thoi-trang-xa-kho-khong-lo-ve-gia-aid1149.html) [Khuyến mãi tháng 9: Tự Tin Trong Từng Chuyển Động](/tin-tuc/khuyen-mai-thang-9-tu-tin-trong-tung-chuyen-dong-aid1141.html)
# Dây Chuyền Nữ Màu B
**dây chuyền nữ màu b**giá tốt nhưng vẫn đảm bảo uy tín chất lượng có cam kết. Các mặt hàng **dây chuyền nữ màu b**luôn được cập nhật thường xuyên để cho khách hàng có nhiều sự lựa chọn phong phú theo từng kích thước chủng loại, đặc tính khác nhau với mẫu mã mới nhất 2017. Zanado giao hàng Toàn Quốc và đồng ý đổi trả khi khách hàng không hài lòng về sản phẩm hay dịch vụ.
Những từ khóa liên quan mà khách hàng quan tâm như: Dây Chuyền Nữ Màu Cam, Dây Chuyền Nữ Màu Đỏ, Dây Chuyền Nữ Thời Trang 69, Dây Chuyền Nữ X374 Hoa Đá Xinh Xắn, Dây Chuyền Nữ Màu Vàng, Dây Chuyền Nữ Cao Cấp, Dây Chuyền Nữ Họa Tiết Ngôi Sao, Dây Chuyền Nữ Green Field Sang Trọng, Dây Chuyền Nữ Bạc, Dây Chuyền Nữ Hàng Hiệu, Dây Chuyền Nữ Đi Chơi, Dây Chuyền Nữ Màu Bạc, Dây Chuyền Nữ Phối Phụ Kiện Cn0049B, Dây Chuyền Nữ Phối Phụ Kiện, Dây Chuyền Nữ Màu Nâu Đen... xin hãy xem danh sách ở bên trái.
## Dây chuyền kim loại Black Rock - Vàng202.000 ₫115.000 ₫43%
## Thiềm thừ thạch anh tóc1.200.000 ₫900.000 ₫25%
## Dây chuyền nữ X374 hoa đá xinh xắn - Vàng189.000 ₫129.000 ₫32%
## Mặt dây bạc phỉ thúy chạm giọt nước HNJ 5647 - Trắng510.000 ₫510.000 ₫0%
## Dây chuyền cặp Chibi đáng yêu - A168.000 ₫95.000 ₫43%
## Dây chuyền Bạc PearBlue - Trắng203.000 ₫120.000 ₫41%
## Mặt dây bạc phỉ thúy chạm Di lặc HNJ 5645 - Trắng730.000 ₫730.000 ₫0%
## Dây chuyền cặp Chibi đáng yêu - D168.000 ₫95.000 ₫43%
## Dây chuyền nữ tròn tua rua 167 - Bạc290.000 ₫215.000 ₫26%
## Hồ ly thạch anh trắng - Trắng400.000 ₫250.000 ₫38%
## Dây chuyền cặp Boy & Girl đáng yêu - Đen210.000 ₫120.000 ₫43%
## Dây chuyền nữ phối phụ kiện CN0050 - Tím500.000 ₫300.000 ₫40%
## Dây chuyền nữ đính hạt sang trọng - Vàng265.000 ₫179.000 ₫32%
## Dây chuyền nữ tam giác tua rua 166 - Bạc300.000 ₫215.000 ₫28%
## Dây chuyền cặp Chibi đáng yêu - C168.000 ₫95.000 ₫43%
## Dây chuyền nữ phối phụ kiện - Nâu đen500.000 ₫300.000 ₫40%
## Hồ ly mắt hổ cực ấn tượng - B400.000 ₫250.000 ₫38%
## Dây chuyền nữ họa tiết ngôi sao - Vàng235.000 ₫148.000 ₫37%
## Đá hồ ly Aquamarine - Xanh1.300.000 ₫900.000 ₫31%
## Dây chuyền cặp handmade đáng yêu - Trắng209.000 ₫119.000 ₫43%
## Dây chuyền nữ pha lê Swarovski từ USA - Tím450.000 ₫280.000 ₫38%
## Dây chuyền bạc nữ tính CN0046B - Xanh490.000 ₫299.000 ₫39%
## Đá quý tỳ hưu độc đáo - Nâu600.000 ₫350.000 ₫42%
## Dây chuyền nữ hoa 4 lá DKP 86 - Bạc280.000 ₫215.000 ₫23%
## Tỳ hưu thạch anh trắng - Trắng825.000 ₫500.000 ₫39%
## Dây chuyền cặp Chibi đáng yêu - B168.000 ₫95.000 ₫43%
## Dây chuyền nữ XO thời trang ARP 3 - Bạc260.000 ₫185.000 ₫29%
## Hồ ly mắt hổ cực ấn tượng - A400.000 ₫250.000 ₫38%
## Hồ ly ngọc bích nephrite - Xanh900.000 ₫500.000 ₫44%
## Dây chuyền nữ họa tiết con cáo Love - Vàng269.000 ₫145.000 ₫46%
## Mặt dây chuyền đá ngọc bích nephrite kiểu - C1.519.000 ₫1.200.000 ₫21%
## Dây chuyền Bạc PearBlue - Hồng203.000 ₫120.000 ₫41%
## Dây chuyền nữ đính đá 154 - Bạc260.000 ₫185.000 ₫29%
## Dây chuyền cú mèo xinh xắn - Vàng231.000 ₫136.000 ₫41%
## Mặt hồ ly aquamarine tinh tế - Xanh750.000 ₫550.000 ₫27%
## Vòng cổ đá Granat895.000 ₫700.000 ₫22%
## Mặt dây bạc phỉ thúy chạm giọt nước HNJ 5636 - Trắng440.000 ₫440.000 ₫0%
## Mặt dây bạc phỉ thúy chạm hình lá HNJ 5650 - Trắng580.000 ₫580.000 ₫0%
## Dây chuyền bạc phối phụ kiện CN0045 - Trắng500.000 ₫300.000 ₫40%
## Hồ ly thạch anh hồng VIP - Hồng925.000 ₫700.000 ₫24%
## Dây chuyền cặp Star cá tính - Đen240.000 ₫120.000 ₫50%
## Mặt cá heo ngọc bích - Xanh1.600.000 ₫1.200.000 ₫25%
## Dây chuyền bạc nữ tính CN0046B - Hồng490.000 ₫299.000 ₫39%
## Dây chuyền nữ hình nhịp tim - Vàng260.000 ₫148.000 ₫43%
## Tỳ hưu thạch anh tóc - Nâu1.200.000 ₫900.000 ₫25%
## Mặt dây chuyền đá ngọc bích nephrite kiểu - B1.519.000 ₫1.200.000 ₫21%
## Mặt dây bạc phỉ thúy chạm quả táo HNJ 5649 - Trắng510.000 ₫510.000 ₫0%
## Mặt dây chuyền đá ngọc bích nephrite kiểu - A1.519.000 ₫1.200.000 ₫21%
### Dây chuyền nữ đính hạt sang trọng265.000 ₫179.000 ₫32%

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0