markdown:
# Chăm Pa
|Chăm Pa
|
Campadegar
Campapura
Campanagara
|Campa|
|
|
192–1832 ![]()
|
|Thủ đô |
|**Ngôn ngữ** [Tiếng Chăm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ch%C4%83m) [Tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) [[1]](#cite_note-1) **Tôn giáo** [Si-va giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), [Kỳ Na giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Jaina), [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) **Chính quyền** [Phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) **Lịch sử** **Chăm Pa** ( [Tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n): चम्पा, [Chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 占婆, [tiếng Chăm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ch%C4%83m): *Campa*) là một [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) cổ từng tồn tại [độc lập](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp) liên tục qua các thời kỳ từ năm [192](/wiki/192) đến năm [1832](/wiki/1832). Cương vực của Chăm Pa lúc mở rộng nhất trải dài từ [dãy núi Hoành Sơn](/wiki/Ho%C3%A0nh_S%C6%A1n_(d%C3%A3y_n%C3%BAi)), [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) ở phía Bắc cho đến [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn) ở phía Nam và từ [biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) cho đến tận miền núi phía Tây của nước [Lào](/wiki/L%C3%A0o) ngày nay.
Qua một số danh xưng Lâm Ấp,
[Panduranga](/wiki/Panduranga), Chăm Pa trên phần đất nay thuộc [miền Trung Việt Nam](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung_(Vi%E1%BB%87t_Nam)). Văn hóa Chăm Pa chịu ảnh hưởng của văn hóa [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Java](/wiki/Java) đã từng phát triển rực rỡ với những đỉnh cao nghệ thuật là phong cách Đồng Dương và phong cách Mỹ Sơn A1 mà nhiều di tích [đền tháp](/wiki/Th%C3%A1p_Ch%C4%83m) và các công trình [điêu khắc đá](/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%C3%A1_Ch%C4%83m_Pa), đặc biệt là các hiện vật có hình [linga](/wiki/Linga) vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay cho thấy ảnh hưởng của [Ấn giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) là hai tôn giáo chính của chủ nhân vương quốc Chăm Pa xưa.
Chăm Pa hưng thịnh nhất vào thế kỷ thứ 9 và 10 và sau đó dần dần suy yếu dưới sức ép của các vương triều
[Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t) từ phía Bắc và các cuộc chiến tranh với [Đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer). Năm 1471, Chăm Pa chịu [thất bại nặng nề trước Đại Việt](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t-Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh_(1471)) và bị mất phần lớn lãnh thổ phía bắc vào Đại Việt. Phần lãnh thổ còn lại của Chăm Pa bị chia nhỏ thành các tiểu quốc, và tiếp tục sau đó dần dần bị các [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ vương quốc chính thức bị sáp nhập vào [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) dưới triều vua [Minh Mạng](/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Văn hóa nghệ thuật](#V.C4.83n_h.C3.B3a_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [4 Tổ chức xã hội](#T.E1.BB.95_ch.E1.BB.A9c_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [5 Thể chế chính trị](#Th.E1.BB.83_ch.E1.BA.BF_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [6 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Dân tộc dân cư](#D.C3.A2n_t.E1.BB.99c_d.C3.A2n_c.C6.B0) [8 Di sản ngày nay](#Di_s.E1.BA.A3n_ng.C3.A0y_nay) [9 Ảnh](#.E1.BA.A2nh) [10 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Thư mục](#Th.C6.B0_m.E1.BB.A5c)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=1)]
|Loạt bài
||
|![]()
|
|[Nam Việt](/wiki/Nam_Vi%E1%BB%87t)(207 - 111 TCN) [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam)(1 - 630) **Chăm Pa**(192 - 1832) [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)(550 - 802) [Bồn Man](/wiki/B%E1%BB%93n_Man)(1369 - 1478) [Tiểu quốc Jarai](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Jarai)(TK 15- TK 19) [Tiểu quốc Mạ](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_M%E1%BA%A1)(TK 15 - TK 17) [Tiểu quốc Adham](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Adham)(TK 18 - TK 19) [Xơ Đăng](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_X%C6%A1_%C4%90%C4%83ng)(1888 - 1890)
### Quốc gia của người Nam Đảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=2)]
Lịch sử vương quốc Chăm Pa được khôi phục dựa trên ba nguồn sử liệu chính:
[[2]](#cite_note-2)
- Các di tích còn lại bao gồm các công trình đền tháp xây bằng gạch còn nguyên vẹn cũng như đã bị phá hủy và cả các công trình chạm khắc đá.
- Các văn bản còn lại bằng tiếng Chăm và tiếng Phạn trên các bia và bề mặt các công trình bằng đá
- Các sách sử của Việt Nam và Trung Quốc, các văn bản ngoại giao, và các văn bản khác liên quan còn lại.
Vương quốc Chăm Pa không phải là một quốc gia có thể chế chính trị "Trung ương tập quyền" mà là một dạng nhà nước liên bang gồm tộc người Chăm theo Đạo Bàlamon, Phật giáo và Hồi giáo chiếm đa số và một số tộc người nhỏ hơn ở vùng núi Tây Nguyên điển hình cùng ngôn ngữ như Ê đê, Giarai đã từng là cư dân vùng trung Chămpa duy trì tín ngưỡng dân gian Nam Đảo bản địa, nay hầu hết chuyển sang Ki Tô giáo từ giữa thế kỷ 19. Có những nguồn tài liệu cho biết Chăm Pa có thể được kết hợp từ bốn tiểu quốc là Amaravati, Vijaya, Kauthara và Panduranga. Mỗi Tiểu quốc đều có thể chế chính trị theo hình thức tự trị và có quyền ly khai khỏi liên bang để xây dựng quốc gia riêng độc lập. Vương quốc Chăm Pa đã trải qua nhiều triều đại với nhiều lần dời đô từ Bắc vào Nam và ngược lại.
Dân tộc chính của Chăm Pa là tộc
[người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) được chia thành hai nhóm: Chăm ở phía Bắc và Chăm ở phía Nam. Nhóm Nam Chăm thuộc bộ tộc Cau (Kramuta Vanusa) và Nhóm Bắc Chăm thuộc bộ tộc Dừa (Naeikela Vanusa). Hai bộ tộc này vừa liên minh với nhau, vừa cạnh tranh nhau quyền đứng đầu Vương quốc Chăm Pa.
### Thời tiền sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=3)]
Người dân Chăm Pa có nguồn gốc Malayo-Polynesian di cư đến đất liền Đông Nam Á từ
[Borneo](/wiki/Borneo) vào thời đại [văn hóa Sa Huỳnh](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Sa_Hu%E1%BB%B3nh) ở thế kỷ thứ 1 và thứ 2 trước Công nguyên. Qua quan sát đồ đất nung, đồ thủ công và đồ tùy táng đã phát hiện thấy có một sự chuyển đổi liên tục từ những địa điểm khảo cổ như hang động Niah ở [Sarawak](/wiki/Sarawak), Đông [Malaysia](/wiki/Malaysia). Các địa điểm văn hóa Sa Huỳnh rất phong phú đồ [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) trong khi nền [văn hóa Đông Sơn](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n) cùng thời kỳ ở miền Bắc Việt Nam và các nơi khác trong khu vực Đông Nam Á lại chủ yếu là đồ đồng. [Ngôn ngữ Chăm](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ch%C4%83m) thuộc ngữ hệ Nam Đảo ( *Austronesian*).
### Văn hóa Sa Huỳnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=4)]
Văn hóa Sa Huỳnh là xã hội tiền sử thuộc thời đại kim khí tại khu vực ven biển miền Trung Việt Nam. Năm
[1909](/wiki/1909), đã phát hiện khoảng 200 lọ được chôn ở Sa Huỳnh, một làng ven biển ở nam [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i). Từ đó đến nay đã phát hiện được rất nhiều hiện vật ở khoảng 50 địa điểm khảo cổ. Sa Huỳnh có đặc điểm văn hóa thời đại Đồng Thau rất đặc trưng với phong cách riêng thể hiện qua các hiện vật như rìu, dao và đồ trang sức. Việc định tuổi theo phương pháp phóng xạ carbon đã xếp văn hóa Sa Huỳnh đồng thời với văn hóa Đông Sơn, tức khoảng thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Người Chăm bắt đầu cư trú tại đồng bằng ven biển miền Trung Việt Nam từ khoảng năm 200 sau công nguyên. Lúc này người Chăm đã tiếp thu các yếu tố của văn hóa tôn giáo và chính trị của Ấn Độ. Các nghiên cứu khảo cổ học của các tác giả Việt Nam đã cho thấy người Chăm chính là hậu duệ về mặt ngôn ngữ và văn hóa của người Sa Huỳnh cổ. Các hiện vật khảo cổ của người Sa Huỳnh đã cho thấy họ đã là những người thợ thủ công rất khéo tay và đã sản xuất ra nhiều đồ trang sức và vật dụng trang trí bằng đá và [thủy tinh](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tinh). Phong cách trang sức Sa Huỳnh còn phát hiện thấy ở [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) và [Philippines](/wiki/Philippines) cho thấy họ đã buôn bán với các nước láng giềng ở Đông Nam Á cả bằng đường biển và đường bộ. Các nhà khảo cổ cũng quan sát thấy các hiện vật bằng sắt đã được người Sa Huỳnh sử dụng trong khi người Đông Sơn láng giềng vẫn còn chủ yếu sử dụng đồ đồng.
### Lâm Ấp (192 - 605)[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=5)]
Theo sử liệu Trung Quốc, quốc gia cổ Chăm Pa đã được biết đến đầu tiên với sự ra đời và tồn tại của Vương triều Sinhapura hay còn gọi là vương quốc Lâm Ấp (Liu) mà vị vua đầu tiên là Khu Liên, bắt đầu từ năm 192 ở khu vực
[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) ngày nay, sau cuộc khởi nghĩa của người dân địa phương chống lại [nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n). Trong nhiều thế kỷ sau đó, quân đội Trung Quốc đã nhiều lần cố gắng chiếm lại khu vực này nhưng không thành công . Vào thế kỷ 4, từ nước láng giềng [3] [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam)ở phía tây và nam, Lâm Ấp nhanh chóng hấp thu nền văn minh Ấn Độ . Đây chính là giai đoạn mà người Chăm đã bắt đầu có các văn bản mô tả trên đá bằng chữ Phạn và bằng chữ Chăm, và họ đã có [[4]](#cite_note-4) [bộ chữ cái hoàn chỉnh](/wiki/Ch%E1%BB%AF_vi%E1%BA%BFt_Ch%C4%83m)để ghi lại tiếng nói của người Chăm. [[5]](#cite_note-5)
Vị vua đầu tiên được mô tả trong văn bia là Bhadravarman, cai trị từ năm
[349](/wiki/349) đến [361](/wiki/361) ở kinh đô [Kandapurpura](/wiki/Kandapurpura) thuộc [Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) ngày nay. Tại [thánh địa Mỹ Sơn](/wiki/Th%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n), vua Bhadravarman đã xây dựng nên ngôi đền thờ thần có tên là Bhadresvara, cái tên là sự kết hợp giữa tên của nhà vua và tên của thần [Shiva](/wiki/Shiva), vị thần của các thần trong Ấn Độ giáo . Việc thờ vua như thờ thần, chẳng hạn như thờ với tên thần Bhadresvara hay các tên khác vẫn tiếp diễn trong các thế kỷ sau đó. [6] [[7]](#cite_note-7)
Đầu năm 2013, các nhà khảo cổ công bố phát hiện khu di tích thành cổ tại làng Viên Thành, thôn Trung Đông, xã Duy Trung, huyện
[Duy Xuyên](/wiki/Duy_Xuy%C3%AAn). Đoạn tường thành dài khoảng 20 m, bề ngang 2 m đắp bằng đất sét; cùng các hiện vật khác như Kendi. Nhóm khảo cổ nhận định đây là khu thành bao bọc quanh kinh đô Sinhapura của Vương quốc Chăm Pa, được xây dựng thế kỷ thứ 4, 5. [[8]](#cite_note-8)
Vào khoảng những năm 620, các vua Lâm Ấp đã cử nhiều sứ thần sang
[nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng) và xin được làm nước phiên thuộc của Trung Quốc . Các tài liệu Trung Quốc ghi nhận cái chết của vị vua cuối cùng của Lâm Ấp là vào khoảng năm 756 sau Công nguyên. Vào cuối thời kỳ này, sử sách Trung Quốc vẫn ghi Chăm Pa là Lâm Âp, tuy nhiên, những cái tên như vậy đã được người Chăm sử dụng muộn nhất là từ năm 629, và người Khmer đã dùng muộn nhất là từ năm 657. [9] [[10]](#cite_note-10)
### Chiêm Thành (605 - 1471)[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=6)]
Vào năm 757, trung tâm chính trị của Chăm Pa đã chuyển từ Trà Kiệu xuống khu vực Panduranga và Kauthara, với kinh đô
[Virapura](/wiki/Virapura) gần [Phan Rang](/wiki/Phan_Rang_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ngày nay và thánh địa tôn giáo ở quanh quần thể đền tháp là [Tháp Po Nagar](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Nagar) ở [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang) ngày nay nơi để thờ nữ thần đất Yan Po Nagar. Năm 774, người [Java](/wiki/Java) đã phá hủy Kauthara, đốt đền thờ Po Nagar, và mang đi tượng Shiva. Vua Chăm là Satyavarman đã đuổi theo quân giặc và đánh bại chúng trong một trận thủy chiến. Năm 781, Satyavarman đã dựng bia tại Po Nagar, tuyên bố đã chiến thắng và kiểm soát toàn bộ khu vực và đã dựng lại đền. Năm 787, người Java tấn công kinh đô Virapura và đốt phá đền thờ Shiva ở gần Panduranga. [[11]](#cite_note-11)
Năm 875, vua
[Indravarman II](/wiki/Indravarman_II) đã xây dựng nên triều đại mới ở [Indrapura](/wiki/Indrapura) (làng Đồng Dương, huyện [Thăng Bình](/wiki/Th%C4%83ng_B%C3%ACnh), [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam) ngày nay). Indravarman là vị vua Chăm đầu tiên theo [Phật giáo Đại thừa](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa) và xem đây là tôn giáo chính thức. Ở trung tâm của Indrapura, ông đã xây dựng một tu viện Phật giáo (vihara) để thờ [Bồ Tát](/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t) [Quán Thế Âm](/wiki/Qu%C3%A1n_Th%E1%BA%BF_%C3%82m) ( *Avalokiteśvara*). Các vua của triều đại Indrapura đã xây dựng ở Mỹ Sơn một số đền tháp vào thế kỷ thứ 9 và thứ 10. Thời kỳ Phật giáo ảnh hưởng ở Chăm Pa kết thúc năm 925, bắt đầu nhường bước với sự phục hồi của đạo thờ [thần Siva](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A7n_Siva&action=edit&redlink=1) , với sự chuyển đổi tôn giáo từ Phật giáo trở về Siva giáo vào khoảng thế kỷ thứ 10, trung tâm tôn giáo của người Chăm cũng chuyển từ Đồng Dương trở về Mỹ Sơn [12] , đây là thời kỳ văn minh Chăm Pa đạt đến đỉnh cao. Các yếu tố dẫn đến sự suy yếu của Chăm Pa ở các thế kỷ sau này chính là ở vị trí lý tưởng nằm trên các tuyến thương mại, dân số ít và thường xuyên có chiến tranh với các nước láng giếng là Đại Việt ở phía Bắc và [[13]](#cite_note-13) [Chân Lạp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer)ở phía tây Nam. Các cuộc chiến tranh với Chân Lạp đã dẫn tới có hai giai đoạn Chăm Pa thuộc sự cai trị của người Khmer, đó là các giai đoạn 1145–1149 và giai đoạn 1190-1220, tiếp đó là cuộc chiến thành công chống lại đạo quân xâm lược của [đế quốc Nguyên Mông](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn)vào năm 1283 do tướng [Sogetu](/wiki/Toa_%C4%90%C3%B4)cầm đầu. Tuy nhiên dấu ấn mạnh nhất vẫn là các cuộc chiến tranh với Đại Việt, không như các cuộc chiến với Chân Lạp và Trung Quốc, những cuộc chiến tranh với người Việt đã làm vương quốc Chăm Pa lần lượt mất lãnh thổ và dần suy yếu dẫn tới sụp đổ. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Angkor_-_Bayon_-_032_Battle_Scenes_%288581861528%29.jpg/220px-Angkor_-_Bayon_-_032_Battle_Scenes_%288581861528%29.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Angkor_-_Bayon_-_032_Battle_Scenes_%288581861528%29.jpg/220px-Angkor_-_Bayon_-_032_Battle_Scenes_%288581861528%29.jpg)
[thủy chiến trên hồ Tonle Sap](/wiki/Th%E1%BB%A7y_chi%E1%BA%BFn_Tonl%C3%A9_Sap)giữa thủy binh Rang Đêy của Champa với quân Khmer cuối năm 1177 tại đền Bayon -Siêm Riệp).
Năm 938 người Việt đã giành được độc lập từ tay người Trung Quốc. Năm 982, vua
[Lê Hoàn](/wiki/L%C3%AA_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0nh) của Đại Cồ Việt mở cuộc nam chinh đầu tiên, quân Đại Việt đã đánh chiếm và tàn phá kinh đô Indrapura, giết vua Parameshvaravarman. Họ mang về nước rất nhiều nhạc công và vũ công Chăm, chính những người này về sau đã ảnh hưởng đến sự phát triển nghệ thuật của Đại Việt . Do hậu quả để lại của việc tàn phá, người Chăm đã rời bỏ Indrapura vào khoảng năm 1000. Trung tâm của Chăm Pa được chuyển xuống [14] [Vijaya](/wiki/Vijaya)ở phía nam nằm trên đất tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ngày nay mà người Việt bắt đầu gọi là Đồ Bàn hoặc Chà Bàn. Trong 5 thế kỷ tiếp theo giữa Chăm Pa và Đại Việt đã xảy ra rất nhiều các cuộc chiến tranh, Chăm Pa đã chịu các đợt tấn công của Đại Việt năm 1021, 1026, 1044. Tiếp đó, vào năm 1069 quân Việt tấn công Chăm Pa . Vua Rudravarman bị bắt làm tù binh và sau đó đã đổi ba châu [[15]](#cite_note-15) [Địa Lý](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_L%C3%BD_(%C4%91%E1%BB%8Ba_danh)&action=edit&redlink=1), [Ma Linh](/wiki/Ma_Linh)và [Bố Chính](/wiki/B%E1%BB%91_Ch%C3%ADnh)ở phía bắc gần biên giới với Đại Việt để lấy tự do [[16]](#cite_note-16) . Vào năm 1307 khi quan hệ giữa Cham Pa và Đại Việt tương đối tốt đẹp, vua [[17]](#cite_note-17) [Jaya Simhavarman III](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n)(Chế Mân), đã nhượng hai [châu Ô](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%94), [Lý](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD)ở phía bắc cho Đại Việt làm của hồi môn để cưới [công chúa Huyền Trân](/wiki/Huy%E1%BB%81n_Tr%C3%A2n) [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n). Sau sự kiện này, Chăm Pa chỉ còn lại lãnh thổ từ [sông Thu Bồn](/wiki/S%C3%B4ng_Thu_B%E1%BB%93n)trở vào.
Vị vua hùng mạnh cuối cùng của người Chăm là
[Che Bonguar](/wiki/Ch%E1%BA%BF_B%E1%BB%93ng_Nga) (Chế Bồng Nga) lên ngôi năm 1360, từ năm 1371 đến 1389, ông tổ chức nhiều cuộc tấn công ra [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long) kinh đô của Đại Việt, ông đã bị chết trong lần tấn công cuối cùng năm 1389 và một vị tướng của ông là La Ngai (La Khải) rút về Vijaya và lên ngôi thay thế. Sau thời kỳ Chế Bồng Nga, đến lượt Chăm Pa liên tục bị các vương triều Đại Việt tấn công và bị mất dần lãnh thổ. Sau các cuộc tấn công vào các năm 1402 và 1446, tới năm 1471 vua [Lê Thánh Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng) chỉ huy tấn công Chăm Pa, phá hủy kinh đô Vijaya, vua Chăm là [Trà Toàn](/wiki/Tr%C3%A0_To%C3%A0n) bị bắt sống và chết trên đường tới Thăng Long . Lê Thánh Tông đã sáp nhập các địa khu Amaravati và Vijaya [18] và lập nên thừa tuyên Quảng Nam. [[19]](#cite_note-lethanhkhoi243-19) [[20]](#cite_note-20)
Theo sử Việt Nam, sau khi mất vùng Vijaya, một tướng Chăm là Bô Trì Trì chạy vào nam chiếm vùng Panduranga xưng làm vua của người Chăm xin nộp cống xưng thần với Đại Việt. Vua Lê Thánh Tông cũng phong vương cho tiểu vương xứ Kauthara (Hoa Anh) tức là vùng đất tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa ngày nay
và nước [21] [Nam Bàn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Jarai)(sau này là hai nước [Thủy Xá](/wiki/Th%E1%BB%A7y_X%C3%A1_-_H%E1%BB%8Fa_X%C3%A1)và [Hỏa Xá](/wiki/Th%E1%BB%A7y_X%C3%A1_-_H%E1%BB%8Fa_X%C3%A1)mà ngày nay là đất các tỉnh [Gia Lai](/wiki/Gia_Lai), [Kon Tum](/wiki/Kon_Tum)và [Đăk Lăk](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk)tức miền đất Tây Nguyên) . Chính thất bại này đã dẫn đến việc người Chăm lần đầu tiên di cư với số lượng lớn sang Campuchia và [[22]](#cite_note-22) [Malacca](/wiki/Melaka). [[19]](#cite_note-lethanhkhoi243-19)
### Panduranga (1471 - 1832)[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=7)]
Phần đất còn lại của vương quốc Chăm Pa từ sau năm 1471 mà sách sử người Việt gọi là Chiêm Thành chỉ từ
[đèo Cả](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%E1%BA%A3) ngày nay trở về Nam gồm hai địa khu Kauthara và Panduranga. Năm [1594](/wiki/1594) vua Chăm là Po At đã gửi lực lượng sang giúp Sultan xứ Johor để tấn công quân [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) ở [Malacca](/wiki/Melaka). [[23]](#cite_note-23)
Năm 1611 Nguyễn Hoàng đã thực hiện cuộc Nam tiến đầu tiên sau khi trấn giữ Thuận Quảng. Tiến chiếm đất từ đèo Cù Mông (bắc Phú Yên) đến đèo Cả (bắc Khánh Hòa) của vương quốc Chăm Pa khi đó đã suy yếu rất nhiều, lập thành phủ Phú Yên gồm hai huyện Tuy Hòa và Đồng Xuân, giao cho Văn Phong trấn giữ.
Năm 1629, Văn Phong liên kết với người Chăm Pa nổi lên chống lại chúa Nguyễn. Chúa Sãi cử Phó tướng Nguyễn Hữu Vinh đem quân dẹp yên, và đổi phủ Phú Yên thành dinh Trấn Biên.
Năm 1631, chúa gả con gái là Ngọc Khoa (có sách gọi là Ngọc Hoa) cho vua Chăm Pa là Po Rome. Cuộc hôn phối này làm quan hệ Việt - Chăm diễn ra tốt đẹp
Năm 1653,
[Bà Thấm](/w/index.php?title=B%C3%A0_Th%E1%BA%A5m&action=edit&redlink=1) quấy nhiễu ở đất Phú Yên, [chúa Hiền](/wiki/Ch%C3%BAa_Hi%E1%BB%81n) cho 3000 quân sang đánh, quân Nguyễn hạ được thành. Bà Thấm trốn chạy, sau phải dâng thư xin hàng, vùng phía Đông sông đến địa đầu Phú Yên (vùng [Kauthara](/wiki/Kauthara)) bị mất vào tay chúa Nguyễn, chỉ còn phần phía Tây sông (vùng [Panduranga](/wiki/Panduranga)) là thuộc về Chăm Pa.
Tới năm 1693, tướng
[Nguyễn Hữu Cảnh](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_C%E1%BA%A3nh) tấn công vào Panduranga, bắt vua Po Sout đưa về [Phú Xuân](/wiki/C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4_Hu%E1%BA%BF) và đưa em trai của Po Sout là Po Saktiray Da Patih (Kế Bà Tử) lên làm vua, Panduranga được đổi thành Thuận Thành Trấn và vua Chăm được gọi là Trấn Vương cai trị Thuận Thành Trấn với sự giám sát chặt chẽ của các quan lại của chúa Nguyễn . Chế độ tự trị này được duy trì cho đến tận năm [24] [1832](/wiki/1832)qua các đời chúa Nguyễn, thời [Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n)và thời kỳ đầu triều đại [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Tuy nhiên, các đời chúa Chăm sau Po Saktiray Da Patih không còn duy trì được mối quan hệ trực tiếp với các chúa Nguyễn và mọi công việc của Thuận Thành Trấn được tiến hành thông qua phủ Bình Thuận.
Ngay sau khi Minh Mạng lên ngôi, ông phân bố lại hành chính, chia Bình Thuận trấn thành 2 phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận. Minh Mạng hạn chế hơn nữa quyền lực của hoàng gia Chăm. Năm 1822,
[Chánh Chưởng](/w/index.php?title=Ch%C3%A1nh_Ch%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1) (Cơng Can), vị vua cuối cùng của Champa rời kinh đô Bal Canar (Tịnh Mỹ - Phan Rí) lưu vong tại Campuchia . [25]
Năm
[1832](/wiki/1832) người Chăm lại nổi dậy chống lại vua [Minh Mạng](/wiki/Minh_M%E1%BA%A1ng) nhân dịp có cuộc [khởi nghĩa Lê Văn Khôi](/wiki/Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_L%C3%AA_V%C4%83n_Kh%C3%B4i) ở phía Nam nhưng không thành công. Chính quyền tự trị hạn chế của người Chăm chấm dứt tồn tại vào năm [1832](/wiki/1832), khi Hoàng đế Minh Mạng đổi Thuận Thành thành phủ Ninh Thuận và đặt quan lại cai trị trực tiếp . Lịch sử vương quốc Chăm Pa chính thức dừng lại ở đây. [26] [[27]](#cite_note-27)
Lịch sử miền đất Tây Nguyên ngày nay sau khi tách khỏi lịch sử Chăm Pa vào năm 1471 còn chưa được các học giả quan tâm nghiên cứu. Mối quan hệ lịch sử giữa Chăm Pa (trước thời Lê), Nam Bàn (thời Lê) và hai nước Thủy Xá, Hóa Xá (thời Nguyễn) còn chưa được chứng minh. Tuy nhiên theo
[Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c) thì vua Lê Thánh Tông phong cho dòng dõi chúa Chăm Pa làm Nam Bàn quốc vương, đây là một quốc gia cổ sơ khai của người Giarai và Ê đê và đất đai Nam Bàn chính là đất phụ thuộc Chăm Pa xưa (trước thời Lê) và vào thời Nguyễn đấy chính là đất của hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá (tức Tây Nguyên ngày nay). Sau khi Chăm Pa bị sáp nhập hoàn toàn vào Việt Nam thì hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá của người Ê đê và Giarai tức miền đất [28] [Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)ngày nay vẫn giữ được độc lập nhưng trở thành phiên thuộc của [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) cho đến thời Pháp thuộc. [[29]](#cite_note-29) [[30]](#cite_note-30)
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=8)]
### Cương vực[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=9)]
Từ thế kỷ thứ 10 đến thế kỷ thứ 15, lãnh thổ của vương quốc Chăm Pa có nhiều biến động về biên giới phía bắc với
[Đại Việt](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t). Lãnh thổ Chăm Pa ban đầu là vùng mà ngày nay bao gồm các tỉnh từ [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh), [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) cho đến [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn), [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn) . Đến năm [31] [1069](/wiki/1069), vua Rudravarman ( [Chế Củ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_C%E1%BB%A7)) của Chăm Pa đã nhượng ba châu Địa Lý ( [Lệ Ninh](/wiki/L%E1%BB%87_Ninh), Quảng Bình ngày nay), Ma Linh ( [Bến Hải](/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%BFn_H%E1%BA%A3i), Quảng Trị ngày nay) và Bố Chính (các huyện [Quảng Trạch](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BA%A1ch), [Bố Trạch](/wiki/B%E1%BB%91_Tr%E1%BA%A1ch), [Tuyên Hóa](/wiki/Tuy%C3%AAn_H%C3%B3a)tỉnh Quảng Bình ngày nay) cho vua [Lý Thánh Tông](/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)của Đại Việt và lãnh thổ Chăm Pa chỉ còn từ nam [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B)ngày nay trở xuống. Đến năm [[32]](#cite_note-32) [1306](/wiki/1306), vua Jayasimhavarman III ( [Chế Mân](/wiki/Ch%E1%BA%BF_M%C3%A2n)) nhượng hai châu Ô, Lý cho [nhà Trần](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%A7n). Nhà Trần đổi hai châu này thành hai [châu Thuận](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Ch%C3%A2u)và [châu Hóa](/wiki/Ch%C3%A2u_L%C3%BD)nay là vùng từ nam [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B)cho đến Đà Nẵng, [Điện Bàn](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_B%C3%A0n). Đến năm 1471, vua [[33]](#cite_note-33) [Lê Thánh Tông](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng)sau khi đánh bại quân Chiêm và sáp nhập phần lớn lãnh thổ Chiêm đã xác lập lãnh thổ Chiêm chỉ bao gồm các tỉnh [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)– [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a)và [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn)– [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn)ngày nay. [[34]](#cite_note-34)
Về phía Tây, tuy lãnh thổ Chăm Pa bao gồm cả
[Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) và đôi khi còn mở rộng sang tận [Lào](/wiki/L%C3%A0o) ngày nay, nhưng [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) vẫn duy trì lối sống của những người đi biển với các hoạt động thương mại đường biển, và chỉ định cư ở khu vực đồng bằng ven biển [miền Trung](/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung) [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Năm [1471](/wiki/1471), vua Lê Thánh Tông tách phần đất thuộc Tây Nguyên ngày nay thành nước [Nam Bàn](/wiki/Ti%E1%BB%83u_qu%E1%BB%91c_Jarai) thành tiểu quốc gia sơ khai riêng cho người Giarai và Ê đê và từ đây miền đất này không còn thuộc cương vực của Chăm Pa. [35]
### Các địa khu[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=10)]
Kể từ năm 757, trên
[lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) Champa hiện diện 5 địa khu với tên gọi phát xuất từ [lịch sử Ấn Độ](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Vị trí và cương vực của mỗi lãnh địa như sau: [[31]](#cite_note-tamquach-31) **(757 - 1471): Nay là làng** [Indrapura](/wiki/Indrapura) [Đồng Dương](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), huyện [Thăng Bình](/wiki/Th%C4%83ng_B%C3%ACnh), tỉnh [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam). **(757 - 1471): Nay là thành phố** [Amaravati](/wiki/Amaravati_(Ch%C4%83m_Pa)) [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)và tỉnh [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam). Địa khu này có hai trung tâm là thành phố [Indrapura](/wiki/Indrapura)nằm ở khu vực Đồng Dương, thuộc địa phận huyện [Thăng Bình](/wiki/Th%C4%83ng_B%C3%ACnh), tỉnh [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam)và thành phố [Sinhapura](/wiki/Sinhapura)nằm ở [Trà Kiệu](/wiki/Tr%C3%A0_Ki%E1%BB%87u)huyện [Duy Xuyên](/wiki/Duy_Xuy%C3%AAn), Quảng Nam ngày nay. Và [thánh địa Mỹ Sơn](/wiki/Th%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n)nằm ở cách Trà Kiệu khoảng 25 km về hướng tây nam, nơi vẫn còn nhiều di tích đền tháp của người Chăm. Địa khu này lúc mở rộng nhất còn bao gồm 5 châu: Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh, và Ô, Rí mà sau này sáp nhập vào Đại Việt qua hai đợt, tương ứng với thừa tuyên **, ngày nay là các tỉnh** [Thuận Hóa](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a) [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh), [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), và [Thừa Thiên–Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF). **(757 - 1471): Thủ phủ cũng là thành phố cùng tên Vijaya mà trong sách sử của người Việt gọi là** [Vijaya](/w/index.php?title=Vijaya_(%C4%91%E1%BB%8Ba_khu)&action=edit&redlink=1) [Chà Bàn](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n)(thời Lê) mà sách sử Việt viết nhầm thành [Đồ Bàn](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n) nằm ở gần [[36]](#cite_note-36) [Quy Nhơn](/wiki/Quy_Nh%C6%A1n)thuộc tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)ngày nay. Địa khu này bao gồm toàn bộ khu vực tỉnh [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)và phần nào tỉnh [Quảng Ngãi](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i)ngày nay. **(757 - 1653): Thủ phủ là thành phố Kauthara, nay là** [Kauthara](/wiki/Kauthara) [Nha Trang](/wiki/Nha_Trang)thuộc tỉnh [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a). Địa khu này bao gồm hai tỉnh mà ngày nay là Khánh Hòa và [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) **(757 - 1832): Thủ phủ là thành phố Panduranga ngày nay là** [Panduranga](/wiki/Panduranga_(%C4%91%E1%BB%8Ba_khu)) [thị xã Phan Rang](/wiki/Phan_Rang_-_Th%C3%A1p_Ch%C3%A0m)thuộc tỉnh [Ninh Thuận](/wiki/Ninh_Thu%E1%BA%ADn). Địa khu này bao gồm hai tỉnh mà ngày nay là Ninh Thuận và [Bình Thuận](/wiki/B%C3%ACnh_Thu%E1%BA%ADn). Panduranga là lãnh thổ Champa cuối cùng bị Đại Việt sáp nhập. Dưới thời các chúa Nguyễn cũng như đầu thời Nguyễn được gọi là Thuận Thành.
## Văn hóa nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=11)]
Văn hóa
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Campuchia](/wiki/Campuchia) và [Java](/wiki/Java) đều có ảnh hưởng đến văn hóa Chăm Pa. Từ thế kỷ thứ 4 vương quốc [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam) ở Campuchia và miền Nam Việt Nam ngày nay đã truyền bá [văn minh Ấn Độ](/wiki/V%C4%83n_minh_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) vào xã hội Chăm. [Tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) trở thành ngôn ngữ học thuật, và [Ấn giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), đặc biệt là [Si-va giáo](/w/index.php?title=Si-va_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1), trở thành quốc giáo. Từ thế kỷ thứ 10, các thương nhân Ả Rập đã mang tôn giáo và văn hóa [đạo Hồi](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) vào khu vực. Chăm Pa có vai trò trung chuyển quan trọng trên [con đường hồ tiêu](/w/index.php?title=Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_h%E1%BB%93_ti%C3%AAu&action=edit&redlink=1) từ [vịnh Pec-xich](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0) tới miền Nam Trung quốc và sau này là con đường thương mại trên biển của [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp), xuất phát từ [bán đảo Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) - nơi xuất khẩu [trầm hương](/w/index.php?title=H%E1%BB%99_Tr%E1%BA%A7m&action=edit&redlink=1). Mặc dù giữa Chăm Pa và đế quốc Khmer luôn có chiến tranh, nhưng thương mại và văn hóa vẫn được giao lưu về cả hai phía. Hoàng gia của hai vương quốc cũng thường xuyên lấy lẫn nhau. Chăm Pa còn có quan hệ thương mại và văn hóa với các đế quốc hùng mạnh trên biển như [Srivijaya](/wiki/Srivijaya) và sau này với [Majapahit](/wiki/Majapahit) trên [bán đảo Mã Lai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai).
### Tôn giáo, tín ngưỡng[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=12)]
Trước khi bị vua Lê Thánh Tông chinh phục năm 1471, tôn giáo chính của người Chăm là
[Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), và nền văn hóa Chăm cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn minh [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Ấn Độ giáo ở Chăm Pa chủ yếu là [Si-va giáo](/w/index.php?title=Si-va_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1), tức là đạo thờ thần [Shiva](/wiki/Shiva), và có ảnh hưởng của các yếu tố tôn giáo bản địa như thờ nữ thần Đất [Yan Po Nagar](/wiki/Thi%C3%AAn_Y_A_Na). Biểu tượng chính của tôn giáo Si-va của người Chăm là [linga](/wiki/Linga), mukhalinga, jatalinga, linga chia tầng và kosa . [37] **Linga**(hay còn gọi là **lingam**) là một cột trụ có hình dương vật đại diện cho Shiva. Các vua Chăm thường xuyên dựng và cúng các linga bằng đá để thờ ở trung tâm các đền tháp của hoàng gia. Tên mà vua Chăm đặt cho một linga sẽ bao gồm tên của nhà vua và đuôi "-esvara," tức là Shiva . [[38]](#cite_note-38) **Mukhalinga**là một linga mà trên đó có vẽ hoặc chạm hình ảnh Shiva dưới dạng hình người hay hình khuôn mặt. **Jatalinga**là một linga mà trên đó chạm phong cách điển hình của Shiva là kiểu tóc búi. **Linga phân tầng**là một cột linga chia làm ba phần đại diện cho ba thể ( [trimurti](/wiki/Trimurti)) của thượng đế trong Ấn giáo: phần dưới cùng, là một khối hình lập phương, tượng trưng cho [Brahma](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ng%C3%A3); phần ở giữa, là một hình lăng trụ tám mặt, đại diện cho [Vishnu](/wiki/Vishnu); và phần trên cùng, có hình tròn, đại diện cho Shiva. **Kosa**là một khối kim loại hình trụ được sử dụng để che phủ cho linga. Việc hiến tế một kosa để trang trí cho linga là một nét đặc trung độc đáo của đạo Si-va của người Chăm. Các vua Chăm thường đặt tên cho các kosa đặc biệt cũng theo cách họ tự đặt tên cho các linga . [[39]](#cite_note-39)
Việc Ấn giáo là một tôn giáo chiếm ưu thế của người Chăm bị gián đoạn từ thế kỷ 9 đến thế kỷ 10 khi triều đại Indrapura (Đồng Dương ở tỉnh
[Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam) ngày nay) theo [Phật giáo Đại thừa](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_th%E1%BB%ABa). Phong cách nghệ thuật Phật giáo Chăm Pa thời Đồng Dương được công nhận là một trong những phong cách độc đáo.
Trong thế kỷ thứ 10 và các thế kỷ sau, Ấn Độ giáo lại trở thành tôn giáo chính của Chăm Pa. Một số nơi vẫn còn lưu giữ những công trình tôn giáo và cũng là các công trình kiến trúc và nghệ thuật của thời kỳ này như
[Mỹ Sơn](/wiki/Th%C3%A1nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_M%E1%BB%B9_S%C6%A1n), [Khương Mỹ](/wiki/Th%C3%A1p_Kh%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), Trà Kiệu, Chánh Lộ và Tháp Mẫm. [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) bắt đầu xâm nhập vào Chăm Pa từ sau thế kỷ thứ 10, nhưng chỉ sau năm 1471 thì ảnh hưởng của Hồi giáo mới rõ nét. Vào thế kỷ thứ 17 thì hoàng gia Chăm đã theo đạo Hồi và cũng từ đó phần lớn người Chăm bắt đầu theo đạo này, và khi vùng đất này bị sáp nhập vào Việt Nam thì phần lớn người Chăm ở đây đã theo đạo Hồi. Phần lớn người Chăm đều là người Hồi giáo và cũng giống như người Java ở [Indonesia](/wiki/Indonesia), họ còn chịu nhiều ảnh hưởng của Ấn giáo. Các văn bản của Indonesia còn ghi lại câu chuyện công chúa Darawati, một công chúa Chăm đã ảnh hưởng đến chồng là Kertawijaya, người cai trị đời thứ bảy của Majapahit, tượng tự như câu chuyện với [Parameshwara](/w/index.php?title=Parameshwara&action=edit&redlink=1), người đã cải đạo Hồi cho hoàng gia [Majapahit](/wiki/Majapahit). Ngôi mộ của Putri Champa (công chúa Chăm) vẫn còn thấy ở [Trowulan](/wiki/Trowulan), nơi xưa kia là thủ đô của Majapahit.
### Kiến trúc, điêu khắc[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=13)]
Kiến trúc Chăm Pa được phân tích qua các tháp Chăm thờ các vị thần Ấn Độ giáo và các vị vua Chăm được hóa thần còn sót lại cũng như dấu tích của các tòa thành cổ, tu viện phật giáo thời Indrapura. Về phong cách kiến trúc điêu khắc các tháp được các nhà nghiên cứu thường chia ra làm nhiều thời kỳ, mỗi một thời kỳ có những thay đổi khác nhau, dấu ấn riêng biệt của người Chăm là kỹ thuật làm gạch kết dính để xây tháp và chạm trổ trên đá.
Cùng với nền điêu khắc của người Khmer và người Java, nền điêu khắc Chăm Pa là một trong ba nền điêu khắc chịu ảnh hưởng của Ấn Độ đạt tới tầm cỡ thế giới. Tuy ảnh hưởng nhiều từ nền điêu khắc Ấn Độ, Java và Khmer nhưng điêu khắc Chăm Pa vẫn có những tính độc đáo riêng. Xu thế hướng tới tượng tròn của hầu như tất cả các hình chạm khắc dưới dạng phù điêu, trong điêu khắc Chăm Pa rất ít có khung cảnh chung mà nhấn mạnh vào từng hình tượng, ví dụ như bức phù điêu tiên nữ
[Apsara](/wiki/Apsara) đang múa được tìm thấy ở [Trà Kiệu](/wiki/Tr%C3%A0_Ki%E1%BB%87u) thể hiện bàn tay to, cánh tay cong. Chính vì thế nghệ thuật điêu khắc của Chăm Pa mang tính ấn tượng nhiều hơn là tả thực, tính ấn tượng có thể nói là đặc điểm quan trọng tạo nên vẻ đẹp độc đáo của nghệ thuật điêu khắc cổ Chăm Pa.
### Chữ viết, bia ký[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=14)]
Văn hóa Ấn Độ ảnh hưởng vào Chăm Pa từ những thời kỳ đầu, dẫn tới các trước tác về luật pháp, chính trị xã hội đều có mặt ở Chăm Pa, được các vua chúa Chăm áp dụng và ưa thích. Chữ bắc Phạn (Sanskrit) đã được người Chăm tiếp thu từ những thế kỷ đầu công nguyên, các chữ viết trên
[bia Võ Cạnh](/w/index.php?title=Bia_V%C3%B5_C%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) ở thế kỷ 3 với cách viết rất gần với kiểu viết của các bia ký vùng [Amaravati](/wiki/Amaravati_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) ở Nam Ấn Độ, tuy nhiên chữ viết của Chăm Pa trong hơn 10 thế kỷ tồn tại của mình cũng liên tục thay đổi tương ứng với những thời kỳ ảnh hưởng từ các vùng khác nhau ở Ấn Độ, từ thế kỷ 6 đến thế kỷ 8, chữ Phạn ở Chăm Pa có dạng tự vuông của vùng bắc Ấn, nhưng từ thế kỷ 9 trở đi chữ Phạn ở Chăm Pa lại có dạng tự tròn của vùng nam Ấn, có thể nhận định Chăm Pa là quốc gia đầu tiên có chữ viết sớm nhất [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Xuất phát từ dạng tự của chữ Phạn, người Chăm đã bỏ các phụ ghi âm vốn không có trong tiếng Chăm và một số ký hiệu mới được bổ sung thành một dạng chữ Phạn-Champa, theo các nhà nghiên cứu tiếng Chăm có 65 ký hiệu và 24 chân ngữ bắt nguồn từ hệ thống chữ thảo ( [Akhar Thrah](/w/index.php?title=Akhar_Thrah&action=edit&redlink=1)) của Ấn Độ.
Theo thống kê của các học giả người Pháp vào năm 1923, số bia ký Chăm đã được biết là 170, tất cả các bia ký Chăm đều được khắc lên đá thành những tấm bia to và đẹp và một số bia ký khác được khắc lên tường của các
[tháp Chăm](/wiki/Th%C3%A1p_Ch%C4%83m). Các văn bia cổ Chăm Pa là những văn bản gần như duy nhất thể hiện ý tưởng của các vị vua và triều đình, trong số 123 bia ký có thể hiểu được nội dung thì 92 bia nói về Siva giáo, 5 bia về thần Brahma, 3 bia về thần Visnu, 7 bia về đức Phật và 21 bia không rõ về tính tôn giáo.
### Văn học, ghi chép[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=15)]
Do chịu nhiều ảnh hưởng sâu sắc văn hóa Ấn Độ cho nên ý nghĩa văn chương được thể hiện trong các bia ký, các tác giả bia ký cố gắng dùng lời lẽ văn hoa, nhiều điển tích và ẩn dụ của văn học Ấn Độ để thể hiện ý tưởng của mình, vì thế mà văn bia Chăm Pa là một mảng quan trọng nhất của văn học Chăm Pa, các bia ký Chăm Pa bằng chữ Phạn được viết chủ yếu theo những thể thơ của Ấn Độ, văn học Ấn Độ qua hình thức truyền khẩu trong dân gian chắc cũng có mặt ở Chăm Pa, điều này được thế hiện qua việc người Chăm dựng đền thờ
[Rsi Valmiki](/w/index.php?title=Rsi_Valmiki&action=edit&redlink=1), người được coi là tác giả của sử thi [Ramayana](/wiki/Ramayana) cũng như các bức phù điêu thể hiện các nhân vật có trong sử thi Ramayana như chàng [Rama](/wiki/Rama), nàng [Sita](/wiki/Sita). Ngoài bộ sử thi Ramayana, các bộ sử thi khác của Ấn Độ cũng được phổ biến ở Chăm Pa như bộ [Mahabharata](/wiki/Mahabharata) và thậm chí là truyện ngụ ngôn Ấn Độ qua bộ [Bhagavata](/w/index.php?title=Bhagavata&action=edit&redlink=1).
Theo ghi chép của
[Mã Đoan](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%90oan&action=edit&redlink=1) một thông ngôn của [Trịnh Hòa](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_H%C3%B2a) (nhà Minh, Trung Quốc) đến Vijaya vào đầu thế kỷ 15 - khoảng năm 1413 được thể hiện trong cuốn sách sau này của ông là *Ying-yai Sheng-lan* - Doanh Nhai Thắng Lãm, thì văn bản ghi chép trong xã hội Chăm Pa thời kỳ này được miêu tả: *Về việc viết chữ, họ không có giấy hay bút, họ dùng [hoặc] da dê kéo mỏng hay vỏ cây hun khói đen, và họ gấp nó lại thành hình một quyển kinh sách, [trong đó], với phấn trắng, họ viết chữ để ghi lại thành tài liệu lưu trữ*.
### Âm nhạc, ca múa[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=16)]
Âm nhạc và ca múa có vai trò rất quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm, ở các tín ngưỡng như lễ năm mới
*Rija Nagar*, lễ *Kate* vào tháng 7 Chăm lịch, lễ cầu đảo, lễ mở cửa tháp. Việc dùng các hình thức nhạc cụ tùy thuộc vào tính chất các buổi lễ và các hình thức sinh hoạt khác nhau. Trống *Baranâng* và trống *gineng* là loại trống tiêu biểu cho nhạc cụ gõ của người Chăm. Trong nhạc cụ hơi, chiếc kèn *Saranai* có vị trí đặc biệt. Múa là loại hình nghệ thuật gắn bó với người Chăm như hình với bóng rất phong phú và độc đáo, người Chăm có các điệu múa khác nhau như: múa sinh hoạt, múa tôn giáo, múa tập thể, múa độc diễn, múa đạo cụ và múa bóng.
## Tổ chức xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=17)]
Cho đến nay, các công trình nghiên cứu dân tộc học và điền dã cũng như tổng quan các nghiên cứu về xã hội người Chăm đều tập trung vào người Chăm hiện đại. Đến nay chưa có một công trình nghiên cứu lịch sử nào, nhất là các công trình dựa trên khảo cứu văn bia hay văn tịch cổ của người Chăm cho ra các kết luận khách quan có chứng cứ về xã hội Chăm Pa cổ, tuy nhiên từ những sử liệu, bia ký rời rạc chúng ta có thể điểm được một số yếu tố trong tổ chức xã hội Chăm Pa.
### Luật pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=18)]
Các bia ký và các tác phẩm điêu khắc không thể hiện cho thấy bất kỳ một thiết chế luật pháp nào, tuy nhiên qua ghi chép của Mã Đoan tới đây vào đầu thế kỷ 15 có thể cho chúng ta thấy một phần nào về luật pháp của Chăm Pa thời kỳ đó:
*Về các tội bị trừng phạt [tại] xứ sở này*:
- Đối với các tội nhẹ, họ dùng việc đánh vào lưng bằng một sợi mây.
- Đối với các tội nặng, họ cắt mũi.
- Đối với tội cướp, họ chặt tay.
- Đối với tội ngoại tình, đàn ông và đàn bà bị khắc lên mặt sao cho thành vết sẹo.
### Hệ thống đẳng cấp[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=19)]
Một số nghiên cứu dựa trên nền văn hóa Ấn hóa của người Chăm đều trình bày xã hội dưới dạng các đẳng cấp (
*caste*) trong [40] [kinh Vệ Đà](/wiki/Kinh_V%E1%BB%87_%C4%90%C3%A0)trước khi đi vào khảo cứu các di tích văn hóa nghệ thuật Chăm Pa còn lại. Theo đó, xã hội Vệ Đà có bốn đẳng cấp, đứng đầu là đẳng cấp giáo sĩ [Brahman](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ng%C3%A3)chuyên về thờ cúng, tiếp theo là đẳng cấp [Ksatria](/w/index.php?title=Ksatria&action=edit&redlink=1)tức chiến binh có nhiệm vụ bảo vệ các đẳng cấp kia . Các học giả hiện đại theo xu hướng [[41]](#cite_note-41) [nghiên cứu thực chứng](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_ch%E1%BB%A9ng)đã tỏ ra dè dặt hơn và không đề cập gì từ phương diện nghiên cứu sử học, nhất là từ các tài liệu văn bia về cơ cấu xã hội của Chăm Pa cổ. Các sự kiện lịch sử, như việc Lưu Kế Tông, một [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)chứ không phải người Chăm làm vua Chăm Pa cho dù chỉ có ba năm (983-986) rồi bị người Chăm đoạt lại vương vị cũng chứng tỏ cơ cấu xã hội Chăm Pa cổ phức tạp hơn trong kinh Vệ Đà nhiều. Tóm lại, việc xem xã hội Chăm Pa cổ là xã hội Vệ Đà với bốn đẳng cấp như ở Ấn Độ cổ (hay năm đẳng cấp với đẳng cấp thứ năm là ngoại nhân [[42]](#cite_note-42) ) cần được nhìn nhận rất thận trọng vì chưa có công trình nghiên cứu nào từ cứ liệu văn khắc Chăm cổ chứng minh. [[40]](#cite_note-L.C3.AA_V.C4.83n_Si.C3.AAu-40)
### Chế độ mẫu hệ[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=20)]
Nhiều học giả trong nước
trên cơ sở nghiên cứu [43] [chế độ mẫu hệ](/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_m%E1%BA%ABu_h%E1%BB%87)vẫn còn tồn tại của [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m)hiện nay và trên cơ sở nghiên cứu cụ thể các cặp [linga](/wiki/Linga)- [yoni](/w/index.php?title=Yoni&action=edit&redlink=1), đặc biệt là linga phân tầng, cả linga phân làm ba tầng thể trimutri (ba thể của [Thượng đế](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91%E1%BA%BF)) và hai tầng (linga và yoni - âm và dương ) được đặt trên bệ đá hình vuông có khe để nước chảy thoát ra chính là yoni được đặt bên dưới linga, thì cho rằng ở xã hội Chăm cổ vai trò của người phụ nữ trong xã hội cũng rất to lớn. Tuy nhiên, cũng giống như ở trên, đấy mới chỉ là một suy luận chứ chưa có các tài liệu văn bia chứng minh và chưa có công trình nghiên cứu lịch sử dựa trên các văn khắc Chăm cổ nào đề cập đến việc này. [[43]](#cite_note-Tr.E1.BA.A7n_Ng.E1.BB.8Dc_Th.C3.AAm-43)
## Thể chế chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=21)]
### Nền quân chủ[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=22)]
Vương quốc Chăm Pa bị diệt vong, di tích để lại cũng như những ghi chép từ sử liệu không đủ để xác định tất cả các đời vua và các thông tin chi tiết về năm cai trị của tất cả các vua. Các nhà nghiên cứu căn cứ vào nhiều nguồn tài liệu, trong đó có cả các bia khảo cổ, di tích của người Chăm, tới nay xác định được khoảng 10 triều đại với gần 100 vị vua Chăm Pa.
Một số vua Chăm Pa được gọi tên phiên âm theo
[tiếng Hán](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c), theo cách gọi của các thư tịch cổ của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Một số vị có tên Chăm được phục hồi qua đối chiếu tên bằng [tiếng Phạn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n) và tiếng Hán, như *Cambhuvarman* tức *Phạm Phan Chí* hoặc *Kandharpadjarma* tức *Phạm Đầu Lê*..., do được xuất hiện trong cả bi ký Chăm và thư tịch Hán.
### Hệ thống Mandala[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=23)]
Các học giả hiện đại quan niệm thể chế chính trị và hành chính của vương quốc Chăm Pa theo hai thuyết đối lập nhau. Mặc dù các học giả đều thống nhất việc vương quốc Chăm Pa bị chia nhỏ thành bốn địa khu (
[Panduranga](/wiki/Panduranga), [Kauthara](/wiki/Kauthara), [Amaravati](/wiki/Amaravati_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [Vijaya](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_B%C3%A0n)) chạy từ Nam lên Bắc dọc theo bờ biển Việt Nam ngày nay và được thống nhất bởi ngôn ngữ, văn hóa và di sản chung. Tuy nhiên, các học giả không thống nhất việc các địa khu này có cùng thuộc một thực thể chính trị đơn nhất, hay là các địa khu hoàn toàn độc lập với nhau như là các tiểu quốc. Nhiều tác giả quan niệm Chăm Pa là một [liên bang](/wiki/M%E1%BA%A1n-%C4%91%C3%A0-la) bao gồm nhiều tiểu quốc, tuy có chính quyền trung ương thống nhất nhưng các tiểu vương hoàn toàn tự quyết cai trị tiểu quốc của mình. Một thực tế là không phải lúc nào các tài liệu lịch sử cũng phong phú đối với mỗi địa khu ở tất cả các giai đoạn. Ví dụ, vào thế kỷ thứ 10, tài liệu về Indrapura rất phong phú trong khi ở thế kỷ thứ 12 lại rất giàu tài liệu về Vijaya; còn sau thế kỷ thứ 15, tài liệu về [Panduranga](/wiki/Panduranga) rất phong phú. Một số học giả xem việc biến động của các tài liệu lịch sử trên là phản ánh việc di dời của thủ đô Chăm Pa và quan niệm Chăm Pa nếu không phải là một thể chế chính trị đơn nhất thì cũng là một liên bang các tiểu quốc và việc tài liệu phong phú chính minh chứng cho điều này là thủ đô của Chăm Pa. Các học giả nhận thấy, thế kỷ thứ 10 tài liệu về [Indrapura](/wiki/Indrapura) rất phong phú, có lẽ xuất phát từ lý do đây là thủ đô của Chăm Pa. Các học giả khác không nhất trí như vậy và cho rằng Chăm Pa chưa bao giờ là một quốc gia thống nhất và không cho rằng việc giàu cứ liệu ở một giai đoạn lịch sử là cơ sở để cho rằng đó là thủ đô của quốc gia thống nhất. [[44]](#cite_note-44)
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=24)]
Trong khi có nhiều công trình nghiên cứu về đời sống, hoạt động kinh tế và cơ cấu, tổ chức và các mặt khác nhau của
[người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) hiện đại thì chưa có những công trình nghiên cứu như vậy cho vương quốc Chăm Pa cổ. Lý do cũng thật dễ nhận thấy vì những gì thuộc về [thượng tầng kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_th%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BA%A7ng) là những thứ khó còn lại với thời gian và sử liệu về một vương quốc có thời đã dựng nền những [đền tháp](/wiki/Th%C3%A1p_Ch%C4%83m) rực rỡ chạy dài suốt ven biển miền Trung Việt Nam ngày nay cũng chỉ còn qua các phế tích.
Qua các công trình nghiên cứu lịch sử, các tác giả cho rằng nền kinh tế Chăm Pa xưa chủ yếu dựa vào các hoạt động
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), sản xuất đồ [thủ công](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) và [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i). Các dầu vết còn lại ở miền Trung Việt Nam của những hệ thống [thủy lợi](/wiki/Th%E1%BB%A7y_l%E1%BB%A3i) phức tạp và những giống [lúa](/wiki/L%C3%BAa) có chất lượng cao đặc trưng riêng của miền Trung được xem là các bằng chứng của một nền kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước đã phát triển cao . [45]
Vương quốc Chăm Pa xưa có được vị trí thuận lợi cho sự phát triển thương mại đường biển. Các cảng biển của vương quốc là những điểm trung chuyển giao lưu hàng hóa quốc tế cũng như để xuất khẩu các sản phẩm chủ yếu từ khai thác rừng ở miền thượng của các đồng bằng ven biển và
[Tây Nguyên](/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn). Từ thế kỷ thứ 10, các cảng của Chăm Pa đã được biết đến như là những thương cảng quan trọng trên [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng), nằm trên hành trình thương mại đường biển giữa phương Đông và phương Tây vẫn được gọi là " [Con đường tơ lụa trên biển](/w/index.php?title=Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a_tr%C3%AAn_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)". Các sản phẩm xuất cảng của Chăm Pa là sản phẩm của sản xuất đồ thủ công như các đồ gốm sứ, đất nung và cả các sản phẩm khai thác miền rừng như sừng [45] [tê](/wiki/T%C3%AA_gi%C3%A1c), [ngà voi](/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1), và đặc biệt là [trầm hương](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_h%C6%B0%C6%A1ng), và cả của hoạt động khai thác tổ [yến](/wiki/Y%E1%BA%BFn_s%C3%A0o)trên các đảo ngoài khơi. [[45]](#cite_note-Minh_Tran-45)
Về phương tiện thanh toán trong giao dịch thương mại, Theo ghi chép của
[Mã Đoan](/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%90oan&action=edit&redlink=1) một thông ngôn của [Trịnh Hòa](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_H%C3%B2a) (nhà Minh, Trung Quốc) đến Vijaya vào đầu thế kỷ 15 - khoảng năm 1413 được thể hiện trong cuốn sách sau này của ông là *Ying-yai Sheng-lan* - Doanh Nhai Thắng Lãm, thì giao dịch thời kỳ này được miêu tả: *Trong giao dịch mua bán, họ hiện dùng*. [vàng](/wiki/V%C3%A0ng)nhạt màu, non tuổi, có độ [ròng] bảy mười phần trăm, hoặc [họ dùng] [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c)
## Dân tộc dân cư[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=25)] [Người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) trong thời vương quốc Chăm Pa lịch sử bao gồm hai bộ tộc chính là bộ tộc Dừa (Narikelavamsa) và Cau (Kramukavamsa). Bộ tộc Dừa sống ở Amaravati và Vijaya trong khi bộ tộc Cau sống ở Kauthara và Pandaranga. Hai bộ tộc có những cách sinh hoạt và trang phục khác nhau và có nhiều lợi ích xung đột dẫn đến tranh chấp thậm chí chiến tranh. Nhưng trong lịch sử vương quốc Chăm Pa các mối xung đột này thường được giải quyết để duy trì sự thống nhất của đất nước thông qua hôn nhân. [[46]](#cite_note-46)
Bên cạnh người Chăm, chủ nhân vương quốc Chăm Pa xưa còn có cả các tộc người thiểu số gốc
[Nam Đảo](/w/index.php?title=Nam_%C4%90%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) và [Mon-Khmer](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_M%C3%B4n-Khmer) và ở phía Bắc Chăm Pa còn có cả [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t).
## Di sản ngày nay[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=26)]
Rất nhiều
[tháp cổ](/wiki/Th%C3%A1p_Ch%C4%83m) của người Chăm vẫn còn ở miền Trung Việt Nam. Một điển hình về kiến trúc là thánh địa Mỹ Sơn gần [Hội An](/wiki/H%E1%BB%99i_An). Thánh địa Mỹ Sơn bị bom Mỹ hủy hoại nặng nề trong chiến tranh nhưng đã được phục chế lại sau chiến tranh từ [thập niên 1980](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1980) với những đóng góp to lớn của [kiến trúc sư](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0) [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) Kazimierz Kwiatkowski ( [1944](/wiki/1944)- [1997](/wiki/1997)). Năm [1999](/wiki/1999), thánh địa Mỹ Sơn được [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là [di sản văn hóa thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
Ngoài ra còn có các di tích
[tháp Chăm](/wiki/Th%C3%A1p_Ch%C4%83m) nổi tiếng ở miền Trung vẫn được cộng đồng người Chăm hiện nay sử dụng để thờ tự như: [Tháp Po Nagar](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Nagar)(Khánh Hòa) [Tháp Po Klong Garai](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Klong_Garai)(Ninh Thuận) [Tháp Po Rome](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Rome)(Ninh Thuận) [Tháp Po Sha Inư](/wiki/Th%C3%A1p_Po_Sah_In%C6%B0)(Bình Thuận)
Các hiện vật
[điêu khắc Chăm](/wiki/%C4%90i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_%C4%91%C3%A1_Ch%C4%83m_Pa) phong phú nhất có tại [Bảo tàng Chăm Đà Nẵng](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt_%C4%91i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_Ch%C4%83m_%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng) (trước đây là "Musée Henri Parmentier") ở thành phố biển Đà Nẵng. Viện bảo tàng được thành lập từ năm [1915](/wiki/1915) bởi học giả người Pháp và đến nay vẫn được xem là một trong những bảo tàng lớn ở Đông Nam Á. Các hiện vật Chăm cũng có mặt tại các viện bảo tàng khác như: [Bảo tàng Mỹ thuật](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Hà nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Bảo tàng Lịch sử, Hà nội](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bảo tàng Mỹ thuật, TP HCM](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Bảo tàng Lịch sử, TP HCM](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam_(Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)) [Bảo tàng Guimet](/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Guimet), [Paris](/wiki/Paris)
## Ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=27)]
-
-
Tháp Po Nagar ở
[Nha Trang](/wiki/Nha_Trang)
-
-
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=28)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=29)] [^](#cite_ref-1) [Ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao)ngữ. **Vickery, "Champa Revised," tr.4.** [^](#cite_ref-2) **Lê Thành Khôi,** [^](#cite_ref-lethanhkhoi103_3-0) *Histoire du Vietnam*, tr.103. **Lê Thành Khôi,** [^](#cite_ref-4) *Histoire du Vietnam*, tr.105. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-5) *My Son Relics*, tr.181. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-6) *Champa*, tr.31. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-7) *Champa*, tr.38-39; Ngô Vǎn Doanh, *My Son Relics*, tr.55 trở đi. [^](#cite_ref-8) [“Phát hiện thành cổ Chăm Pa ngàn năm”](http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2013/03/phat-hien-thanh-co-cham-pa-ngan-nam/). Vnexpress. **Ngô Vǎn Doanh, My Son Relics, tr.63.** [^](#cite_ref-9) **Jean Boisselier,** [^](#cite_ref-10) *La statuaire du Champa*, tr.87. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-11) *My Son Relics*, tr.72. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-12) *My Son Relics*, tr.72 trở đi., tr.184. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-13) *Champa*, tr.32; Ngô Vǎn Doanh, *My Son Relics*, tr.71 trở đi. **Toàn thư, bản Nhà xuất bản KHXH 1998 theo mộc bản Chính Hòa, tr. 222, tập I.** [^](#cite_ref-14) **Mộc bản Chính Hòa, tr. 274. tập I.** [^](#cite_ref-15) **Mộc bản Chính Hòa, tr. 274-275. tập I.** [^](#cite_ref-16) **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-17) *My Son Relics*, tr.77; Lê Thành Khôi, *Histoire du Vietnam*, tr.163 trở đi. **Mộc bản Chính Hòa, tr. 450, tr. 452, tập II.** [^](#cite_ref-18)
- ^
**a** [Lê Thành Khôi,](#cite_ref-lethanhkhoi243_19-1) **ă** *Histoire du Vietnam*, tr.243. **Mộc bản Chính Hòa, tr. 452, tập II.** [^](#cite_ref-20) **Mộc bản Chính Hòa, tr. 450, tập II. Chú thích về Hoa Anh của Cương Mục dẫn lại theo chú của bản Toàn thư tiếng Việt Nhà xuất bản KHXH 1998 từ mộc bản Chính Hòa tr. 450, tập II.** [^](#cite_ref-21) **Mộc bản Chính Hòa, tr. 450, tập II. Chú thích về Nam Bàn của Cương Mục dẫn lại theo chú của bản Toàn thư tiếng Việt Nhà xuất bản KHXH 1998 từ mộc bản Chính Hòa tr. 450, tập II.** [^](#cite_ref-22) **Manguin, "The Introduction of Islam into Campa", tr.12.** [^](#cite_ref-23) **Tiền biên, quyển 7, tr. 5b dẫn theo Danny** [^](#cite_ref-24) **Dharma P., Le Panduranga (Champa) 1802-1835, trang 122-123, EFEO, Paris, 1987** [^](#cite_ref-25) **Cao Xuân Dục, Quốc Triều Chính Biên Toát yếu, bản tiếng Việt do Quốc Sử Quán dịch - Nhà xuất bản Nghiên cứu Sử Địa Việt Nam 1972, tr. 81.** [^](#cite_ref-26) **Po Dharma, "Status of the Latest Research on the Date of Absorption of Champa by Vietnam", trong Proceedings of the Seminar on Champa, 1994, tr. 61.** [^](#cite_ref-27) **Khâm Định Việt Sử Thông giám Cương Mục, bản tiếng Việt, Nhà xuất bản Giáo dục, 1998, tr. 524.** [^](#cite_ref-28) **Sách Quốc Triều Chính Biên Toát Yếu, bản tiếng Việt do Quốc Sử Quán dịch - Nhà xuất bản Nghiên cứu Sử Địa Việt Nam 1972, tr. 128, 142, 148, 184 còn ghi lại các lần hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá nộp cống cho nhà Nguyễn. Sách cũng cho biết việc nộp cống này được bắt đầu từ trước khi cải thổ quy lưu tức năm 1829, Sdd tr. 76. Sau cải thổ quy lưu, năm 1841, Sdd tr. 128, cả hai nước đều xin làm phiên thuộc.** [^](#cite_ref-29) **Lần cuối cùng sách Quốc Triều Chính Biên Toát Yếu đề cập đến việc hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá nộp cống cho nhà Nguyễn là năm 1869. Quốc Triều Chính Biên Toát Yếu, bản tiếng Việt Nhà xuất bản Nghiên cứu Sử Địa Việt Nam 1972, tr. 187.** [^](#cite_ref-30)
- ^
**a** [Tâm Quách - Langlet,](#cite_ref-tamquach_31-1) **ă** *The Geographical Setting of Ancient Champa*trong *Proceedings of the Seminar on Champa*, 1994, tr. 22-23, 25 **Toàn thư (bản dịch tiếng Việt của** [^](#cite_ref-32) [Nhà xuất bản Khoa học xã hội](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Khoa_h%E1%BB%8Dc_x%C3%A3_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1), 1998 từ bản khắc in năm Chính Hòa thứ 18, 1697 của Nội Các), tập I, tr. 274-275. **Toàn thư (bản dịch tiếng Việt của Nhà xuất bản KHXH, 1998 từ bản khắc in năm Chính Hòa thứ 18, 1697 của Nội Các), Tập II, tr. 91.** [^](#cite_ref-33) **Toàn thư (bản dịch tiếng Việt của Nhà xuất bản KHXH, 1998 từ bản khắc in năm Chính Hòa thứ 18, 1697 của Nội Các),tập II, tr. 450.** [^](#cite_ref-34) **Khâm Định Việt Sử thông giám Cương mục, bản tiếng Việt của** [^](#cite_ref-35) [Nhà xuất bản Giáo dục](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1), Hà nội, 1998, tr. 525 **Theo giáo sư Hoàng Xuân Hãn, chữ** [^](#cite_ref-36) *trà*và chữ *đồ*trong chữ Hán rất dễ lẫn lộn nên tuy sử Việt (viết sau này vào cuối đời Hậu Lê năm Chính Hòa) chép là Đồ Bàn nhưng sách phương Tây thời kỳ đó đã phiên âm theo chữ Latin là *Chaban*nên giáo sư kết luận là tên của Đồ Bàn thực ra là Chà Bàn. Trong nghiên cứu của Tâm Quách-Langlet (mà phần này trích dẫn theo) cũng dựa trên đó mà cho rằng thủ đô của Vijaya là thành Chà Bàn. Dẫn theo Nguyễn Duy Trinh, Núi xanh nay vẫn còn đó, 2005, tr. 47 **Hubert,** [^](#cite_ref-37) *The Art of Champa*, tr.31. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-38) *My Son Relics*, tr.68 trở đi. **Ngô Vǎn Doanh,** [^](#cite_ref-39) *My Son Relics*, tr.69.
- ^
**a** [Lê Văn Siêu, Việt Nam Văn Minh Sử, Tập Thượng, Phần thứ ba, Chương 1, Nhà xuất bản Văn học 2006.](#cite_ref-L.C3.AA_V.C4.83n_Si.C3.AAu_40-1) **ă** **Nguyễn Duy Chính, Champa- Núi Xanh nay vẫn còn đó, 10/2005, Thư viện Viễn Du** [^](#cite_ref-41) [[1]](http://www.viendu.com/su%20viet.htm). **Toàn thư, bản tiếng Việt từ mộc bản Chính hoà, Nhà xuất bản KHXH 1998, tr. 222.** [^](#cite_ref-42)
- ^
**a** [Trần Ngọc Thêm, Tìm hiểu bản sắc văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản](#cite_ref-Tr.E1.BA.A7n_Ng.E1.BB.8Dc_Th.C3.AAm_43-1) **ă** [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2001. **Maspero,** [^](#cite_ref-44) *Le royaume de Champa*, tóm tắt luận điểm cho rằng Champa là một thực thể chính trị thống nhất. Vickery, "Champa Revised," lại bác bỏ quan điểm trên.
- ^
**a** **ă** [Minh Tran, Champa Kingdom, Establishment and Decline, East Asian History, 17 tháng 7 năm 2007.](#cite_ref-Minh_Tran_45-2) **â** **Rutherford,** [^](#cite_ref-46) *Insight Guide - Vietnam*, pg. 256.
## Thư mục[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C4%83m_Pa&action=edit§ion=30)]
- Toàn thư, bản Nhà xuất bản Khoa học Xã hội in năm 1998 từ mộc bản Chính Hòa, tập I và II.
- Jean Boisselier,
*La statuaire du Champa*, Paris: [École Française d'Extrême-Orient](/wiki/Vi%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_B%C3%A1c_c%E1%BB%95), 1963.
- David P. Chandler,
*A History of Cambodia.*Boulder: Westview Press, 1992.
- Emmanuel Guillon.
*Cham Art*. London: Thames & Hudson Ltd, 2001. [ISBN 0-500-97593-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0500975930)
- Jean-Francois Hubert.
*The Art of Champa*. Parkstone Press, 2005. [ISBN 1-85995-975-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/185995975X)
- Lê Thành Khôi,
*Histoire du Vietnam des origines à 1858*. Paris: Sudestasie, 1981.
- Georges Maspero,
*Le royaume de Champa*. Paris: Van Ouest, 1928.
- Ngô Vǎn Doanh,
*Champa: Ancient Towers*. Hanoi: The Gioi Publishers, 2006.
- Ngô Vǎn Doanh,
*My Son Relics*. Hanoi: The Gioi Publishers, 2005.
- Scott Rutherford,
*Insight Guide - Vietnam*(ed.), 2006. [ISBN 981-234-984-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9812349847).
- D.R. Sardesai,
*Vietnam, Trials and Tribulations of a Nation*. Long Beach Publications, 1988. [ISBN 0-941910-04-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0941910040)
- Michael Vickery, "Champa Revised." ARI Working Paper, No.37, 2005,
[ari.edu.sg](http://www.nus.ari.edu.sg/pub/wps.htm).
- Geoff Wade, "Champa in the
*Song hui-yao*," ARI Working Paper, No.53, 2005, [ari.edu.sg](http://www.nus.ari.edu.sg/pub/wps.htm.) [Cœdès, Georges](/w/index.php?title=Georges_C%C5%93d%C3%A8s&action=edit&redlink=1), *Les États hindouisés d'Indochine et d'Indonésie*, De Boccard, Paris, 1964 (réimpression);
- Anne-Valérie Schweyer,
*Le Viêt Nam ancien*, Belles Lettres, coll. *Guide Belles Lettres des civilisations*, Paris, 2005, [ISBN 2-251-41030-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2251410309). [Thánh địa Mỹ Sơn](http://www.unet.org.vn/heritage/myson.htm) [Di sản du lịch](http://www.hue.vnn.vn/disandulich/2004/12/47997/) [Cội nguồn Chăm pa](http://www.vietnetlinks.com/thuvien/coinguonchampa.pdf) [Độc đáo những nét văn hóa Chăm](http://www.freewebtown.com/nhactaynguyen/datnuoc/baiviet/docdaovanhoacham.html) [Plumeria flowers - Champa Flowers - La fleur de frangipaniers](http://www.amphonesinh.info/champa/)– Hoa Sứ, Hoa đại, Hoa Champa. [Champa revised](http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=304&type=2)tài liệu tiếng Anh, 89 trang. [The Mingshi account of Champa](http://www.ari.nus.edu.sg/docs/wps/wps03_003.pdf) *Những ghi chép về Champa trong Minh sử*, tài liệu tiếng Anh, 23 trang. [Workshop on New Scholarship On Champa](http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?eventfileid=181_abs_champa.pdf)bản tóm tắt nội dung hội thảo, tài liệu 21 trang.

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: hit

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1067 hit/4, cp1053 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Accept-Ranges: bytes


markdown:
# Cyprinion microphthalmum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Cyprinion microphthalmum
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Actinopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_tia) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Cypriniformes](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1_ch%C3%A9p) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cyprinidae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%C3%A1_ch%C3%A9p) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Cyprinion](/w/index.php?title=Cyprinion&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. microphthalmum** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Cyprinion microphthalmum*
Krupp, 1983
* là một loài Cyprinion microphthalmum* [cáy vây tia](/w/index.php?title=C%C3%A1y_v%C3%A2y_tia&action=edit&redlink=1)trong chi *. Loài này có một* [Cyprinion](/w/index.php?title=Cyprinion&action=edit&redlink=1) [phân loài](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%C3%A0i) *.* [Cyprinion microphthalmum microphthalmum](/w/index.php?title=Cyprinion_microphthalmum_microphthalmum&action=edit&redlink=1)
## Cước chú[
[sửa](/w/index.php?title=Cyprinion_microphthalmum&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Cyprinion_microphthalmum&action=edit§ion=1)]
- Thông tin
["](http://www.fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?genusname=Cyprinion&speciesname=microphthalmum)trên *Cyprinion microphthalmum*" *, chủ biên Ranier Froese và Daniel Pauly. Phiên bản tháng 4 năm 2006.* [FishBase](/wiki/FishBase)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Cache: cp1053 hit/1, cp1053 miss

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Thể loại:Ba Lan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Thể loại con
Thể loại này gồm 14 thể loại con sau, trên tổng số 14 thể loại con.
### B
- ►
[Xã hội Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Ba_Lan) (4 t.l.)
### C
- ►
[Công trình xây dựng tại Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_tr%C3%ACnh_x%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng_t%E1%BA%A1i_Ba_Lan) (1 t.l.)
### Đ
- ►
[Địa lý Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Ba_Lan) (7 t.l., 1 tr.)
### H
- ►
[Hành chính Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Ba_Lan) (1 t.l.)
### K
- ►
[Kinh tế Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kinh_t%E1%BA%BF_Ba_Lan) (1 t.l., 1 tr.)
### L
- ►
[Lịch sử Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ba_Lan) (5 t.l., 22 tr.)
### M
- ►
[Môi trường Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_Lan) (1 t.l.)
### N
- ►
[Người Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_Lan) (8 t.l., 12 tr.)
### S
- ►
[Silesia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Silesia) (2 t.l., 7 tr.)
- ►
[Sơ khai Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Ba_Lan) (1.226 tr.)
- ►
[Sơ khai địa lý Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Ba_Lan) (4 tr.)
### T
- ►
[Thể thao Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%83_thao_Ba_Lan) (2 t.l., 1 tr.)
- ►
[Truyền thông Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_Ba_Lan) (1 t.l.)
### V
- ►
[Văn hóa Ba Lan](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%C3%B3a_Ba_Lan) (7 t.l., 2 tr.)
## Các trang trong thể loại “Ba Lan”
2 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 2 trang.

X-Cache: cp1068 hit/3, cp1053 miss


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Sơ khai đại học Nhật Bản
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Các trang trong thể loại “Sơ khai đại học Nhật Bản”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.
Đ
Đại học Kyorin
Đại học Seikei
S
Bản mẫu:Sơ khai đại học Nhật Bản
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Sơ_khai_đại_học_Nhật_Bản&oldid=22169362
”
Thể loại
:
Sơ khai đại học châu Á
Sơ khai giáo dục Nhật Bản
Danh mục sơ khai
Đại học Nhật Bản
Thể loại ẩn:
Thể loại cần phân loại vào thể loại con
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận cho địa chỉ IP này
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Bài viết chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Phản hồi lỗi
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Liên lạc
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
English
Italiano
Türkçe
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 17:44 ngày 7 tháng 10 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Với việc sử dụng trang web này, bạn chấp nhận
Điều khoản Sử dụng
và
Quy định quyền riêng tư
.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

WARC-Truncated: length

X-Cache-Status: miss

X-Cache: cp1067 miss, cp1053 miss


markdown:
[Danh Mục]
-
[Kinh doanh](https://waka.vn/the-loai/kinh-doanh-ggDW.html)
### Kinh doanh
-
[Ngôn tình](https://waka.vn/the-loai/ngon-tinh-gggDW.html)
### Ngôn tình
-
[Kỹ năng](https://waka.vn/the-loai/ky-nang-g9lxW.html)
### Kỹ năng
-
[Tác phẩm kinh điển](https://waka.vn/the-loai/tac-pham-kinh-dien-gmn3W.html)
### Tác phẩm kinh điển
-
[Tủ sách gia đình](https://waka.vn/the-loai/tu-sach-gia-dinh-gVxAW.html)
### Tủ sách gia đình
-
[Văn học](https://waka.vn/the-loai/van-hoc-gAvQW.html)
### Văn học
-
[Nhân vật - Sự kiện](https://waka.vn/the-loai/nhan-vat-su-kien-gwbaW.html)
### Nhân vật - Sự kiện
-
[Văn hóa - Xã hội](https://waka.vn/the-loai/van-hoa-xa-hoi-gXMKW.html)
### Văn hóa - Xã hội
-
[Khoa học - Công nghệ](https://waka.vn/the-loai/khoa-hoc-cong-nghe-gD9nW.html)
### Khoa học - Công nghệ
-
[Thiếu nhi](https://waka.vn/the-loai/thieu-nhi-gp99W.html)
### Thiếu nhi
-
[Tạp chí & Chuyên đề](https://waka.vn/the-loai/tap-chi.html)
### Tạp chí & Chuyên đề
-
[Truyện tranh](https://waka.vn/the-loai/truyen-tranh.html)
### Truyện tranh
-
[Tác giả](https://waka.vn/tac-gia)
-
[Tuyển tập](https://waka.vn/tuyen-tap)
-
[Nhà xuất bản](https://waka.vn/nha-xuat-ban)
-
[Tin tức](https://waka.vn/tin-tuc)

Server: Vega Stream

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Host,Accept-Encoding


markdown:
- Quy cách: Ngắn
- Size: 17 x 51mm
Các sản phẩm khác:
- Típ lẻ 6 góc đen 3/4" Crossman 76-118
- Típ lẻ 6 góc đen 3/4" Crossman 76-119

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


markdown:
**NOTE**: to show subtitles, you can select (cc) Vietnamese or English if subbed
Dưới đây là tổng hợp 14
[clip chơi gái](http://cogiaothao.info/tong-hop-14-clip-choi-gai-cua-thanh-vien-co-giao-thao/) của thành viên website Cô Giáo Thảo.Các bạn nhớ click vào NEXT để chuyển qua clip tiếp theo.
Dưới đây là tổng hợp 14
[clip chơi gái](http://cogiaothao.info/tong-hop-14-clip-choi-gai-cua-thanh-vien-co-giao-thao/) của thành viên website Cô Giáo Thảo.Các bạn nhớ click vào NEXT để chuyển qua clip tiếp theo.

Server: Apache

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Link: <https://www.cogiaothao.info/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://www.cogiaothao.info/?p=587>; rel=shortlink


markdown:
**Người nhạc sỹ lớn của nền tân nhạc Việt Nam, Phạm Duy, vừa qua đời tại TP Hồ Chí Minh ở tuổi 93, các nguồn thân thiết với gia đình ông cho biết.**
Nhà thơ Đỗ Trung Quân cho BBC hay ông được tin vị nhạc sỹ qua đời vào buổi trưa Chủ nhật 27/1 tại tư gia.
Nhạc sỹ Phạm Duy có tiền sử bệnh tim và từng qua hai lần giải phẫu tim.
Ông Đỗ Trung Quân không giấu nổi nghẹn ngào: "Tôi thực sự rất xúc động khi nghe tin ông [Phạm Duy] qua đời".
"Ông là một trong những nhạc sỹ đã tạo nên diện mạo nền âm nhạc Việt Nam."
Mới tháng trước, con trai lớn của nhạc sỹ Phạm Duy, ca sỹ Duy Quang, cũng qua đời tại Mỹ.
Nhạc sỹ Phạm Duy sinh ngày 5/10/1921. Tên thật của ông là Phạm Duy Cẩn.
Không chỉ là tác giả của một khối lượng đồ sộ các sáng tác, ông còn là nhà nghiên cứu âm nhạc lớn, với công trình khảo cứu về âm nhạc có giá trị.
Phạm Duy bắt đầu con đường âm nhạc trong vai trò ca sỹ. Ông từng tham gia Kháng chiến chống Pháp, nhưng sau di cư vào Nam.
Sau sự kiện 30/4/1975, khi ông vượt biên sang Hoa Kỳ. Các ca khúc của ông bị cấm ở trong nước một thời gian dài.
Việc ông trở về Việt Nam định cư năm 2005 đã gây ra nhiều tranh cãi.
Nhưng kể từ đó, một số ca khúc của ông mới bắt đầu được phép phổ biến ở Việt Nam.
Trong một cuộc trao đổi với BBC, nhạc sỹ kỳ cựu thừa nhận ông từng có giai đoạn sáng tác tuyên truyền trong các giai đoạn chiến tranh, nhưng cho rằng ông chỉ làm như vậy vì yêu nước.
Nhạc sỹ cho rằng âm nhạc của ông đa dạng và luôn biến đổi vì thân phận và tâm trạng của ông luôn "vui buồn" và "trôi nổi" theo vận nước.
Khi đăng lại bài vở từ Dân Luận, rất mong các bạn ghi rõ nguồn và
**chèn đường dẫn (link)** tới trang Dân Luận để giúp chúng tôi phát triển. Xin chân thành cảm ơn!
## Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn
## 47 phản hồi
http://www.youtube.com/watch?v=ympfy4qzPQk&list=PL7504CFD02B4DD8A9
Sương rơi...Sương rơi...Sương rơi...
Tâm như độ lượng cõi trời bao dung
Thiên không nhật nguyệt tương phùng
Qua sông liễu ngộ huyền cung tiễn người
2:09pm Chủ Nhật ngày 21 tháng 4 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=jkiHBnMlBdc
Đàn vương ý ngỏ muôn lời cánh chung
Chênh vênh quán dốc mịt mùng
Đỉnh non khép lại hình dung vô thường
1:54pm Chủ Nhật ngày 21 tháng 4 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=1QvTVdR0HOc
Mênh mông bốn bể không sầu
Hóa thân tứ đại giòng châu có là
Đường về thiên tuế bao xa
Giọt chuông cam lộ dương hà vĩnh yên
1:35pm Chủ Nhật ngày 21 tháng 4 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=b53Cko5kIjA
Sông trăng một giải trắng ngần
Tưởng xưa huyết chiến lệ trần gian rơi
Đường về khói sóng không lời
Mặc nhiên con nước đầy vơi nhớ người
1:10pm Chủ Nhật ngày 21 tháng 4 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=UWK9ttJ3KzA
Tâm hồn mẹ sầu riêng
Cõi trời nào như nguyện
Lời mẹ ru an thiền
12:46pm Chủ Nhật ngày 21 tháng 4 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=ms8FDcT0RHQ
Đuốc hồng tâm thức ra khơi
Tử sinh cõi mộng qua đời viễn du
Lên non đỉnh núi sương mù
Cành mai trắng điểm ngàn thu vĩnh hằng
6:42am Thứ Tư ngày 27 tháng 3 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=JMmuTlD4aQk
Trên dốc đời đã tối
Mẹ tìm con xa xôi
Thung lũng sâu mờ lối
Lan tím buồn sau đồi
6:18am Thứ Tư ngày 27 tháng 3 năm 2013
Hồng sắc kem, Cúc sắc trắng, Mống Mắt sắc tím (còn gọi là hoa Cầu Vồng = deep purple Iris)
http://www.youtube.com/watch?v=D79S_osLGS4
Bên bờ suối chảy lá rơi
Anh mang cả giấc mộng đời tìm ai
Thường hằng tâm nguyện như lai
Nửa đêm thức ngộ dấu hài của em
9:21pm Thứ Hai ngày 11 tháng 3 năm 2013
Hồng vàng, kết hợp với Bội Lan vàng năm cánh nhỏ của đất nước Peru
http://www.youtube.com/watch?v=6_jb6H4O7QY
Con đường miên viễn tha hương
Gió đưa hạt bụi tâm thường bến nao
Từ đi sóng dậy ba đào
Còn riêng chiếc bóng lặng chào...Nhớ xưa
3:58am Thứ Bảy ngày 9 tháng 3 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=BYuTAl8hIZQ
Kiếp nào...Em hỡi...Xa xôi
Ra đi nửa bước lũng đồi nhấp nhô
Một hôm mỏi gót sông hồ
Nằm yên ngủ giữa nấm mồ đợi nhau
3:26am Thứ Bảy ngày 9 tháng 3 năm 2013
Bội Lan trắng (Huệ trắng), Bội Lan tím, Cúc trắng, Cúc tím hoa cà, Oải Hương trắng, Oải Hương tím huế
https://www.youtube.com/watch?v=S-lEing8N3k
Lên cao ý nhạc trầm khơi
Tầng mây ẩn hiện bến trời thiên hoa
Đường về cầu biếc trăng ngà
Quán thân liễu ngộ bài ca thương người
3am Thứ Tư ngày 27 tháng 2 năm 2013
Hoa Hồng sắc đỏ, Bội Lan sắc hồng, hoa Cổ Phiếu sắc trắng hồng (Stock Light Pink Flower - từng chùm cánh nhỏ màu hồng) - cũng được gọi là hoa Cẩm Chướng
http://www.youtube.com/watch?v=cnwT2EX-Nv4
Nốt đen nốt trắng về đâu đoạn trường
Cung huyền dứt nhịp bi thương
Lung linh nến cháy vô thường...Hóa duyên
6:03am Thứ Bảy ngày 23 tháng 2 năm 2013
Hoa Lay-ơn, hoa Cẩm Chướng, hoa Bội Lan
http://www.youtube.com/watch?v=vMVz4x45W28
Thuyền nào trôi sóng nào đưa
Âm vang tình nhớ đau vừa thiên thu
Lời ca đoạn khúc...Mai dù
Buông dây dạo phím trùng tu kiếp người
5:49am Thứ Bảy ngày 23 tháng 2 năm 2013
Hồng vàng đi cùng hoa Mống Mắt màu xanh tím ( blue and purple Iris)
Ngày đi tháng hết năm qua
Thời gian gót mỏi bóng tà dương lay
Chia ly tống biệt ai bày
Sương lan khói tỏa chiều say gió buồn
4:08pm Thứ Năm ngày 21 tháng 2 năm 2013
Hoa Hồng phấn, hoa Hồng vàng, xen kẽ những cành hoa Oải Hương màu trắng, và những nụ Kim Châm nhỏ màu vàng.
http://www.youtube.com/watch?v=IbbomkvPOH4
Đường tơ giăng mắc giữa trời
Cung thương lả điệu đầy vơi bến ngàn
Chiều về con nước sương lan
Tình yêu vãn sự đôi hàng lệ rơi
3:02pm Thứ Năm ngày 21 tháng 2 năm 2013
Hoa Hồng phấn, Cúc Nhật nhiều cánh xanh non, thân ái giao hòa cùng Bội Lan hồng và Bội Lan vàng
http://www.youtube.com/watch?v=qYazmP4JH-o
Lô Giang! Lô Giang! Lô Giang!
Hôm nao Vệ Quốc quân đoàn ra sông
Bến xưa sóng phủ bụi hồng
Tuyên Quang một thuở buồn trông nhớ người
7:18am Thứ Ba ngày 19 tháng 2 năm 2013
Màu kem kiêu sa của hoa Hồng, kết hợp với màu tím vương giả của hoa Cát Tường, và cánh tím thanh thoát mong manh của hoa Cẩm Chướng nhụy vàng.
http://www.youtube.com/watch?v=Xyci7ClRGmo
Đường quê ảo bóng chân mây
Đưa nhau ngõ trúc hao gầy ảnh dương
Từ trong ý niệm vô thường
Âm vang sóng nhạc hồ vương chữ tình
6:47am Thứ Ba ngày 19 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=-4aQfUo5D_I
Hò lơ! Giọng hát theo sông
Phù sa cát lở ruộng đồng lúa xanh
Tình quê mộ khúc tâm thành
Người qua cõi mộng chiều hanh nắng buồn
4:02am Thứ Hai ngày 18 tháng 2 năm 2013
Hoa Hồng và Bội Lan - còn gọi là Huệ - của xứ Peru (hoa có bốn cánh kép màu hồng)
http://www.youtube.com/watch?v=ciRkBYQcPCQ
Người đi nửa bước xa dần
Rừng mơ xanh lá còn phân vân màu
Đường về quán dốc mai sau
Trùng lai cõi mộng tìm nhau bốn mùa
3:14am Thứ Hai ngày 18 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=q1-keviuAKA
Cửu Long chín khúc nhớ sông Hồng
Tuần trăng nức nở lời than khống
Mái đẩy thuyền xưa đỗ biển đông
9:21am Thứ Bảy ngày 16 tháng 2 năm 2013
Bác Tâm Như có ý tưởng hay, tặng bông và giới thiệu nhiều bài nhạc của cố nhạc sĩ Phạm Duy.
Tôi vừa nghe hai bài Tình Hoài Hương và Xuân Ca.
Có một số bình bông tôi không biết là hoa gì. Nếu bác Tâm Như biết thì chú thích thêm tên hoa vào. Cám ơn trước.
http://www.youtube.com/watch?v=aDnclbDwk68
Người về ở lại đây thôi
Chiêu hồn non nước luân hồi kiếp nao
Từ thiên cổ ánh nguyệt chào
Hư không chừng gửi ngàn sao khúc huyền
2:22am Thứ Bảy ngày 16 tháng 2 năm 2013
*******
*. Bội Lan, thường được biết với tên đơn giản là Loa Kèn, hay Huệ của phương Tây. Nam Phi là quê cha đất tổ của loài hoa vương giả thanh khiết, cao quý này.
http://www.youtube.com/watch?v=5U554mWEM8A
Hồn lá xanh non mộng ước xuân
Ngày theo năm tháng rất ân cần
Thác tuôn giòng chảy từng đêm vẫn
Bên suối đàn nương tiếng nhạc ngân
4:31pm Thứ Sáu ngày 15 tháng 2 năm 2013
********
Hồng Nhung và Cẩm Tú Cầu (vòng hoa trắng.) Bắc Mỹ là nơi chôn nhau cắt rốn của Cẩm Tú Cầu. Thế kỷ 18, hoa Cẩm Tú Cầu đặt chân đến Anh Quốc, sau đó được cả Châu Âu ưa chuộng.
http://www.youtube.com/watch?v=fuUa-nHRNeQ
Bên cầu biên giới mơ qua
Giòng sông quá khứ bến phà ai sang
Nhớ xưa phách nhịp đôi hàng
Thời gian ánh nhạc còn vang tiếng huyền
2:42am Thứ Tư ngày 13 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=wHydbpx-f50
Áo anh sứt chỉ đường tà...Em ơi!
Sinh ly liễu ngộ trông vời
Thiên thu tử biệt ngàn khơi vô thường
8:38am Thứ Ba ngày 12 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=e55xwZ7e3KI
Núi sông còn nhớ sơn hà
Nam Quan biên ải trăng tà Năm Căn
Đường xưa nghiêng dấu xe hằn
Quá giang sóng nhịp đời ngăn ngắt sầu
6:22pm Chủ Nhật ngày 10 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=e1heH2lbi6A
Ngàn trùng khói sóng yên ba
Ra sông thấy biển dương hà vọng âm
Ngày đi năm tháng thống trầm
Bốn phương tứ hải hồn ngâm khúc huyền
8:42pm Thứ Năm ngày 7 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=AzWFyxMDHsI
Đàn ngả cung thương hỏi kiếp nào
Đường tơ hò hẹn giữa chiêm bao
Xuôi giòng kỷ niệm tìm di cảo
Phách rụng tàn canh nhịp gõ chào
5:02pm Thứ Ba ngày 5 tháng 2 năm 2013
http://www.youtube.com/watch?v=MipTQREnubM
Cõi bờ hiu quạnh trông xa
Nước non ngàn dặm chiều tà lệ tuôn
Sông trăng quảy gánh gieo buồn
Tình ca từ đó hỏi nguồn cội đâu
7:01pm Thứ Hai ngày 4 tháng 3 năm 2013
https://www.youtube.com/watch?v=IXA1FAw8K3E
Từ ly bốn bể sầu đong
Từ ly sóng lệ ngập giòng thời gian
Từ ly cõi mộng hơi tàn
Lời ca cố mệnh còn vang não lòng
5:59am Chủ Nhật ngày 3 tháng 2 năm 2013
## Pages

X-Generator: Drupal 7 (http://drupal.org)

Set-Cookie: __cfduid=d8ff66f080a997433540b45ba3c3c965e1484935742; expires=Sat, 20-Jan-18 18:09:02 GMT; path=/; domain=.danluan.org; HttpOnly

Server: cloudflare-nginx

Cache-Control: no-cache, must-revalidate

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown: (phòng vé máy bay )-Bellagio, Ritz Club, Cosmopolitan, Monte Carlo, Wynn Macau, Venetian… là những casino nguy nga lộng lẫy bậc nhất thế giới. Sòng bài Bellagio nằm trong khách sạn Bellagio ở Las Vegas. Casino lộng lẫy này có nhiều nhà hàng sang trọng với các đầu bếp nổi tiếng. Hộp đêm Ritz Club ở London là sòng bài mở cửa suốt ngày đêm. Sòng bài này có luật sư túc trực để giải quyết các vụ tranh cãi liên quan đến tiền bạc của khách hàng. Hộp đêm Ritz Club ở London là sòng bài mở cửa suốt ngày đêm. Sòng bài này có luật sư túc trực để giải quyết các vụ tranh cãi liên quan đến tiền bạc của khách hàng. Park Hyatt Mendoza được coi là sòng bài “đáng đồng tiền bát gạo” bởi không gian sang trọng với lối kiến trúc độc đáo Tây Ban Nha, vừa cổ điển lại vừa hiện đại và thái độ phục vụ khách miễn chê của các nhân viên. Park Hyatt Mendoza được coi là sòng bài “đáng đồng tiền bát gạo” bởi không gian sang trọng với lối kiến trúc độc đáo Tây Ban Nha, vừa cổ điển lại vừa hiện đại và thái độ phục vụ khách miễn chê của các nhân viên. Sòng bài Casino de Ibiza ở Tây Ban Nha vừa là nơi để các đại gia đánh bạc, vừa là nơi thư giãn, giải trí với các dịch vụ mát-xa, xông hơi, làm đẹp… Sòng bài Casino de Ibiza ở Tây Ban Nha vừa là nơi để các đại gia đánh bạc, vừa là nơi thư giãn, giải trí với các dịch vụ mát-xa, xông hơi, làm đẹp… Cosmopolitan là một trong những casino “ăn khách” nhất Las Vegas. Đây cũng là hộp đêm hút khách nhất ở Mỹ nổi tiếng với các công nghệ chơi game kiểu mới. Cosmopolitan là một trong những casino “ăn khách” nhất Las Vegas. Đây cũng là hộp đêm hút khách nhất ở Mỹ nổi tiếng với các công nghệ chơi game kiểu mới. Đây là sòng bài tráng lệ Casino du Liban ở Lebanon. Đây là sòng bài tráng lệ Casino du Liban ở Lebanon. Sòng bài hoành tráng này nằm trong khu nghỉ dưỡng và sân golf St. Eugene ở Canada. Sòng bài hoành tráng này nằm trong khu nghỉ dưỡng và sân golf St. Eugene ở Canada. Monte Carlo Casino là sòng bài cổ kính của Pháp, được xây dựng từ năm 1863. Sòng bài này được coi là “đỉnh cao của sự xa xỉ”, và hình ảnh lộng lẫy của nó được xuất hiện trọng rất nhiều bộ phim nổi tiếng. Monte Carlo Casino là sòng bài cổ kính của Pháp, được xây dựng từ năm 1863. Sòng bài này được coi là “đỉnh cao của sự xa xỉ”, và hình ảnh lộng lẫy của nó được xuất hiện trọng rất nhiều bộ phim nổi tiếng. Sòng bài Wynn Macau ở Ma Cao được coi là thiên đường cờ bạc nổi tiếng thế giới. Ngoài các phòng nghỉ đẹp, nhà hàng sang trọng, cửa hàng thời trang danh tiếng, điểm thu hút của Wynn Macau là chương trình nhạc nước ngay giữa trung tâm thành phố. Sòng bài Wynn Macau ở Ma Cao được coi là thiên đường cờ bạc nổi tiếng thế giới. Ngoài các phòng nghỉ đẹp, nhà hàng sang trọng, cửa hàng thời trang danh tiếng, điểm thu hút của Wynn Macau là chương trình nhạc nước ngay giữa trung tâm thành phố. Venetian là casino lớn nhất thế giới ở Ma Cao, Trung Quốc. Bước đến đây, du khách sẽ có cảm giác như đang ở Venice, Italy. Venetian là casino lớn nhất thế giới ở Ma Cao, Trung Quốc. Bước đến đây, du khách sẽ có cảm giác như đang ở Venice, Italy.

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=1187aa0866ac5218e5d1a355dfb7fe93; path=/; secure; httponly


markdown:
Khi đặt phòng theo đoàn với iVIVU.com, bạn sẽ có được khách sạn phù hợp nhất với giá tốt nhất mà không phải tốn thời gian tìm kiếm.
CSKH: 1900 1870
Khác: (08) 3930 8290
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 7, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Lầu 9, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)

Server: Microsoft IIS 6.0 - Setup and config by duocnt.tech@gmail.com

Vary: Accept-Encoding

Cache-Control: private, no-cache="Set-Cookie"

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from DuocNguyen

X-Cache-Lookup: MISS from DuocNguyen:82


markdown:
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Thanh toán
|
Liên Hệ
Giỏ hàng
(0)
Gioi thieu
Hình ảnh hoạt động
Sơ đồ tổ chức
Lịch sử hình thành
Giới thiệu công ty
Danh muc
Vật liệu mài mòn
Dụng cụ cầm tay
Dụng cụ dùng điện
Dụng cụ đo chính xác
Thiết bị ngành hàn
Điện và thiết bị điện
Bảo hộ lao động
Vệ sinh công nghiệp
Vận chuyển nâng đỡ
Bảo quản đóng gói
Sản phẩm hóa chất
Dụng cụ dùng khí nén
Thiết bị viễn thông
Thiết bị y tế
Xem tất cả
Nha san xuat
3M
Advance
AEG
Agilent
AGP
Aikyo
Alspec
AMP
Amtek
Apech
Asak
Asaki
Barker
BDS
Xem tất cả
Tin tuc
Nha san xuat
Dang nhap
Sieuthithietbi
»
So sánh
Chọn sản phẩm
[Chọn sản phẩm]
10mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-190
8mm Đầu bắt Tole Crossman 48-544
10 mm Đầu bắt Tole Crossman 48-546
12mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-191
14mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-192
17mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-193
19mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-194
T25 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-244
T45 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-248
T55 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-250
T60 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-251
45mm L Mũi vít đóng 5/6" Crossman 48-504
25mm L Mũi vít lục giác 5mm Crossman 44-250
8mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-189
T27 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-245
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-246
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-218
T40 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-247
T50 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-249
E10 Típ sao 1/2" Crossman 93-503
E12 Típ sao 1/2" Crossman 93-505
E14 Típ sao 1/2" Crossman 93-507
E16 Típ sao 1/2" Crossman 93-509
E18 Típ sao 1/2" Crossman 93-511
T55 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7248
T50 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7247
T45 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7246
T40 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7245
T35 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7244
T30 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7243
T27 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7242
T25 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7241
T20 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7240
T60 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7310
T55 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7309
T50 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7308
T45 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7307
T40 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7306
T35 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7305
T30 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7304
T27 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7303
T25 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7302
T20 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7301
T15 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7300
H12 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7231
H10 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7230
H8 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7229
H6 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7227
H5 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7226
H4 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7225
H12 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7288
H10 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7287
H8 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7286
H7 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7285
H6 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7284
H5 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7283
H4 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7282
H3 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7281
[Chọn sản phẩm]
10mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-190
8mm Đầu bắt Tole Crossman 48-544
10 mm Đầu bắt Tole Crossman 48-546
12mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-191
14mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-192
17mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-193
19mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-194
T25 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-244
T45 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-248
T55 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-250
T60 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-251
45mm L Mũi vít đóng 5/6" Crossman 48-504
25mm L Mũi vít lục giác 5mm Crossman 44-250
8mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-189
T27 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-245
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-246
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-218
T40 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-247
T50 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-249
E10 Típ sao 1/2" Crossman 93-503
E12 Típ sao 1/2" Crossman 93-505
E14 Típ sao 1/2" Crossman 93-507
E16 Típ sao 1/2" Crossman 93-509
E18 Típ sao 1/2" Crossman 93-511
T55 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7248
T50 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7247
T45 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7246
T40 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7245
T35 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7244
T30 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7243
T27 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7242
T25 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7241
T20 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7240
T60 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7310
T55 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7309
T50 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7308
T45 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7307
T40 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7306
T35 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7305
T30 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7304
T27 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7303
T25 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7302
T20 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7301
T15 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7300
H12 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7231
H10 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7230
H8 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7229
H6 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7227
H5 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7226
H4 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7225
H12 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7288
H10 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7287
H8 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7286
H7 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7285
H6 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7284
H5 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7283
H4 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7282
H3 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7281
[Chọn sản phẩm]
10mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-190
8mm Đầu bắt Tole Crossman 48-544
10 mm Đầu bắt Tole Crossman 48-546
12mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-191
14mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-192
17mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-193
19mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-194
T25 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-244
T45 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-248
T55 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-250
T60 Típ lục giác 1/2" T Crossman 99-251
45mm L Mũi vít đóng 5/6" Crossman 48-504
25mm L Mũi vít lục giác 5mm Crossman 44-250
8mm Típ lục giác 1/2" Crossman 99-189
T27 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-245
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-246
T30 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-218
T40 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-247
T50 Típ lục giác 1/2" Crossman 99-249
E10 Típ sao 1/2" Crossman 93-503
E12 Típ sao 1/2" Crossman 93-505
E14 Típ sao 1/2" Crossman 93-507
E16 Típ sao 1/2" Crossman 93-509
E18 Típ sao 1/2" Crossman 93-511
T55 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7248
T50 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7247
T45 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7246
T40 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7245
T35 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7244
T30 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7243
T27 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7242
T25 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7241
T20 x 100mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7240
T60 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7310
T55 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7309
T50 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7308
T45 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7307
T40 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7306
T35 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7305
T30 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7304
T27 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7303
T25 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7302
T20 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7301
T15 x 55mm Đầu tuýp 6 góc Asaki AK-7300
H12 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7231
H10 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7230
H8 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7229
H6 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7227
H5 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7226
H4 x 100mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7225
H12 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7288
H10 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7287
H8 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7286
H7 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7285
H6 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7284
H5 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7283
H4 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7282
H3 x 55mm Đầu tuýp lục giác Asaki AK-7281
Hình sản phẩm
Nhà sản xuất
Xuất xứ
Giá
Bảo hành
Trọng lượng
Nội dung
E10 Típ sao 1/2" Crossman 93-503
Crossman
Đài Loan
31,000 VNĐ
12 tháng
0.2 kg
Thông số kỹ thuật
- Mã hàng: 93-503
- Nhà sản xuất: Crossman
- Xuất xứ: Đài Loan
- Quy cách: 1/2"
- Kích thước: E10
Các sản phẩm khác:
- Típ sao 1/2" Crossman 93-505
- Típ sao 1/2" Crossman 93-507
tháng
kg
tháng
kg
CÔNG TY THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP GTG
2/64C Đất Thánh, P.6, Q.Tân Bình, TP HCM
Điện thoại: 08 3868 6666
Fax: 08 3868 6688
Giấy ĐKKD số: 0303059482 tại TP HCM
Chi nhánh:
HÀ NỘI
71 Hoàng Cầu, P. Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa
Điện thoại: 04 3901 6666
Fax: 04 3910 6666
ĐÀ NẴNG
630-632 Ngô Quyền, P. An Hải Bắc, Quận Sơn Trà
Điện thoại: 0511 350 7777
Fax: 0511 350 7788
CẦN THƠ
Điện thoại: 0710 222 0220
Fax: 0710 222 1221
BÌNH DƯƠNG
1080A CMT8, Phường Phú Thọ, TP Thủ Dầu Một
Điện thoại: 0650 3 969 768
Fax: 0650 3 969 769
CHÍNH SÁCH BÁN HÀNG
- Chính sách bảo mật thông tin
- Chính sách vận chuyển
- Quy trình giao hàng
- Chính sách đổi trả hàng
HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG
- Hướng dẫn mua hàng
- Hướng dẫn thanh toán
- Các hình thức mua hàng
- Sơ đồ đường đi
Tắt [X]
Trang chủ
|
Dịch vụ
|
Catalog
|
Tin tức
|
Liên hệ
Đang online :69 - Tổng truy cập : 177,113,876
+ + + + + + + +


markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
-
[Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/quan-4-diem-dau-tu-bat-dong-san-tiem-nang/)
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
**Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng**
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
[Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm](/tin-tuc/2016/12/nhieu-uu-dai-lon-cho-thi-truong-nha-dat/) **Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm**Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền. [Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm](/tin-tuc/2016/12/bat-dong-san-khu-tay-tp-hcm-chuyen-dich-dong-san-pham/)
Sau làn sóng đầu tư vào các
**dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM**, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
**Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú**. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Powered-By: Phusion Passenger

Server: nginx + Phusion Passenger

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains


markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
[Kinh nghiệm tìm thuê chung cư giá rẻ tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/bi-quyet-tim-thue-chung-cu-gia-re/)
Dân số không ngừng gia tăng kéo theo đó là nhu cầu nhà ở cũng tăng cao. Tại Việt Nam hiện nay, bình quân thu nhập đầu người và giá cả rao bán nhà đất luôn có sự chênh lệch khá lớn, không phải ai cũng đủ khả năng mua nhà. Vì vậy, thuê nhà, thuê chung cư để ở đang là giải pháp chung cho vấn đề xã hội bức thiết này.
[Muôn kiểu lừa đảo phòng trọ sinh viên tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/muon-kieu-lua-dao-phong-tro-sinh-vien-tai-tphcm/)
Thuê được phòng trọ, nhà trọ giá rẻ là mong ước của tất cả sinh viên xa quê đến thành phố Hồ Chí Minh học tập. Tuy nhiên, để tìm được phòng trọ, nhà trọ tốt, giá cả phải chăng không phải điều đơn giản.
[Nhà trọ sinh viên: 4 bước để thuê căn nhà ưng ý](/tin-tuc/2016/09/nha-tro-sinh-vien-tim-nha-ung-y/)
Một năm học mới lại đến, các bạn tân sinh viên từ khắp các tỉnh thành đổ về những đô thị lớn để chuẩn bị cho năm học Đại học đầu tiên của mình. Bên cạnh những bỡ ngỡ của một cuộc sống tự lập xa gia đình, việc tìm kiếm chỗ trọ an ninh với giá cả hợp lý luôn là một khó khăn lớn với các bạn sinh viên.
**Xác định khu vực ở và giá thuê**/ **Tìm kiếm thông tin**/ **Tìm người ở ghép**