text:
Nhà số 10 ngõ 294 phố bạch mai. diện tích sàn 20m2, nhà 3 tầng, 1 gác xép cũ, tổng sử dụng 70m2, nhà có cửa sổ trước sau rất thoáng mát ít phải sử dụng điều hòa, ngõ cụt rất an ninh, nhà không ngóc ngách rất dễ tìm, điện nước giá nhà nước, có sẵn điều hòa, giá thuê 3.900.000đ/1T trả 3 T một lần, nhà phù hợp vói nhóm sinh viên hoặc hộ gia đình có từ 4 đến 6 người. đt : 0975 098 726
Cho thuê nhà số 10 ngõ 294 phố Bạch mai. giá 3.900.000đ1T
Tìm nhanh
Đăng lúc: 05/09/2014 01:32
Đánh giá:
(1/1)
Thông tin liên hệ
- Diện tích: 20 m2
- Giá:
- Liên hệ:
- Điện thoại: 0975098726
- Email:
Trạng thái tin rao
Nếu bạn đã XEM NHÀ hoặc GỌI ĐIỆN HỎI THÔNG TIN mua bán, cho thuê nhà đất này, bạn hãy BÌNH LUẬN về TÌNH TRẠNG của nhà đất đó ở bên dưới để giúp cho CỘNG ĐỒNG biết THÔNG TIN này
Ví dụ như:
Ví dụ như:
- Nhà này đã bán rồi
- Nhà này đã cho thuê rồi
- Chủ nhà này khó tính lắm
- Nhà này hay mất nước lắm ==> đừng thuê !
- Ở chung với chủ nhà này thật không chịu nổi !
- etc...
Cho thuê nhà trọ, phòng trọ Hà Nội
Phòng trọ gần 3 Trường ĐH Kinh Tế, Xây Dựng, Bách Khoa và gần Chợ Đồng Tâm. Giá thành hợp lý biết chi tiết liên hệ SĐT: 0912906775Địa chỉ: Số 8, Ngách 66, Ngõ Thống Nhất, Đại La, HNLoại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:Diện tích:Quận/Huyện:Hai Bà Trưng, Hà NộiĐăng lúc:01/02 13:19
có phòng trọ cho thuê sạch sẽ có điều hòa nóng lạnh chỗ để xe nấu ăn an ninh tốt giá 1.500.000đ tháng gần cao đẳng thực hành FPTđường nguyễn đổng chi gần chợ thuận tiệnLoại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:1.500.000Diện tích:14m2Quận/Huyện:Nam Từ Liêm, Hà NộiĐăng lúc:22/01 16:19
tôi có 1 phòng trống tầng 1 cần cho thuê , diện tích 20m , gác xép 10 m, sân phía trước cửa nhà rộng 20m tiện để xe máy , WC 4m ko khép kín chung với 1 phòng thuê khác. Nhà sạch sẽ mát mẻ. Nhà có cổng đi riêng ko phải đi chung với chủ nhàAi có nhu cầu thì liên hệ 01889728011giá 2,7 triêu/ tháng, đặt cọc 4 triệu.điện 3,5k/kw. nước 35k/m3Địa chỉ số ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:Diện tích:Quận/Huyện:Ba Đình, Hà NộiĐăng lúc:18/01 21:57
Nhà tôi cần cho thuê phòng trọ diện tích 18m2, vệ sinh khép kín. Nhà có vị trí giao thông thuận lợi ở cách bến xe Nước ngầm khoảng 400m, gần chợ, trường mẫu giáo, cấp 1, cấp 2 Hoàng Liệt. Nhà rất thích hợp cho người đi làm, vợ chồng trẻ. Liên hệ: Anh Hưng: 0984694983. Địa chỉ: ngõ 105, phố Linh Đường, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà NộiLoại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:1700000Diện tích:18Quận/Huyện:Hoàng Mai, Hà NộiĐăng lúc:18/01 21:38
Cho thuê nhà trọ danh cho người chữa mắt. Đối diện cổng sau viện mắt.Tại bệnh viện mắt trung ương 85 Bà Triệu.Giá cho thuê: 150 nghìn/1 ngày.Địa chỉ: 45 Bùi Thị Xuân, Quận Hai Bà Trưng (đối diện cổng sau viện mắt).Chú Bình: 0914 341019Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:-1000Diện tích:-1Quận/Huyện:Hai Bà Trưng, Hà NộiĐăng lúc:15/01 17:19
Từ ngày 10/01/2018, nhà mình cần cho thuê 01 phòng trọ (tầng 3): - 01 phòng rộng 20m2 (có thể ở 4 người), Nhà vệ sinh riêng, ban công thoáng mát, có chỗ nấu ăn. Bình nước nóng, máy giặt, máy lọc nước uống - Chỉ cho nữ thuê. - An ninh rất tốt, điện nước theo ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:2,500,000Diện tích:20m2Quận/Huyện:Thanh Xuân, Hà NộiĐăng lúc:15/01 14:19
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 40m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:4000000Diện tích:40Quận/Huyện:Đống Đa, Hà NộiĐăng lúc:14/01 23:57
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 40m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:4000000/thángDiện tích:40m2Quận/Huyện:Đống Đa, Hà NộiĐăng lúc:14/01 18:19
Cho thuê phòng trọ diện tích từ 18m2 đến m25, khép kín đã có đủ giường tủ, điều hòa, nóng lạnh chỉ việc đến ở. Gần ngày trường Học viện cảnh sát nhân dân. Cách trường Mỏ Địa chất Khu A 200m. Giá phòng dao động từ 1.500.000đd đến 2.500.000đ. An ninh cực tốt, oto đỗ ngay cửa. Ai có nhu cầu liên hệ số điện thoại 098673624 ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:Diện tích:Quận/Huyện:Bắc Từ Liêm, Hà NộiĐăng lúc:14/01 16:19
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 30m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:Cho thuê nhà đấtGiá:4000000/thángDiện tích:30m2Quận/Huyện:Đống Đa, Hà NộiĐăng lúc:13/01 21:38
Tags (từ khóa) tin rao
Rao vặt nhà đất 24h mới nhất
- 2br, basic furniture, new completed project in The Ascent, price 700$ - thaodienreal.com
- The Ascent, 2br apartment, designed prominently, price 850$ - thaodienreal.com
- 2br apartment, for rent in The Ascent, price 850$ - thaodienreal.com
- Đất Trảng Dài KP3 Biên Hòa Đồng Nai giá thấp nhất
- Chung cư Goldmark City ,còn hơn cả cắt lỗ
- The Ascent for rent, fully furnished, 2br, price 950$ - thaodienreal.com
- 2 bedroom apartment, fully furnished,The Ascent, price 850$ - thaodienreal.com
- 2br apartment for rent in The Ascent, price 1050$ - thaodienreal.com
- Bán nhà phố Thịnh Quang, x4 tầng, MT 3.8m, giá chỉ 2.7 tỷ
- Chính chủ cần bán Khách sạn ở Phú Quốc 32 phòng 2 nhà hàng 1 hồ bơi mặt tiền Trần Hưng Đạo
- chinh chu cho thue can ho 2 phong ngu cho thue o Phu Nhuan
- ĐẤT CHINH CHU O TAM BÌNH VĨNH LONG CẦN BÁN
- 1 công đất hẻm chùa ông cửa lấp Phú Quốc giá mềm trong tết
- Cho thuê nhà 2 mặt tiền số 345/17 đường Hà Hoàng Hổ, phường Đông Xuyên, TP. Long Xuyên.
- Chính chủ cần bán Khách sạn ở Phú Quốc 32 phòng 2 nhà hàng 1 hồ bơi mặt tiền Trần Hưng Đạo
cho thuê nhà đất
Nhà đất theo tỉnh/thành phố
- Hà Nội
- Hải Phòng
- Bắc Ninh
- Vĩnh Phúc
- Đà Nẵng
- TPHCM
- Bình Dương
- Huế
- TP Vinh
- Nam Định
- Ninh Bình
- Phú Thọ
- Quảng Ninh
- Thái Bình
- Thái Nguyên
- Đồng Nai
- Cần Thơ
- Tiền Giang
- Trà Vinh
- Vĩnh Long
- Quảng Trị
- Quảng Ngãi
- Quảng Nam
- Quảng Bình
- Phú Yên
- Tây Ninh
- Sóc Trăng
- Cà Mau
- Đồng Tháp
- Bến Tre
- Hậu Giang
- Kiên Giang
- Bạc Liêu
- Bà Rịa - Vũng Tàu
- An Giang
- Long An
- Ninh Thuận
- Nghệ An
- Lâm Đồng
- Hà Nam
- Lào Cai
- Lạng Sơn
- Lai Châu
- Hưng Yên
- Hoà Bình
- Hải Dương
- Hà Giang
- Điện Biên
- Cao Bằng
- Bắc Giang
- Sơn La
- Thanh Hoá
- Kontum
- Khánh Hoà
- Hà Tĩnh
- Gia Lai
- Đắk Nông
- Đắk Lắk
- Bình Thuận
- Bình Phước
- Bình Định
- Yên Bái
- Tuyên Quang
- Bắc Cạn
- Xem thêm
Nhà đất theo quận/huyện
Chia sẻ bạn bè
Đăng ký nhận tin rao qua email
Tags nhà đất 24h
Tin rao dự án HOT
- Premier Residences Phú Quốc
- Premier Village Phú Quốc
- Vinhomes Gardenia Mỹ Đình
- Vinpearl Condotel Nha Trang
- Vinpearl Paradise Villas Phú Quốc
Liên kết website
- Vinhomes Gardenia Mỹ Đình
- Vinhomes Gardenia Mỹ Đình
- Vinhomes Gardenia - Tag
- Vinpearl Condotel Nha Trang
- Condotel Nha Trang Vinpearl
- Vinpearl Condotel Nha Trang
- Vinpearl Condotel Nha Trang
- Vinhomes Gardenia Mỹ Đình
- kết quả bóng đá euro 2016
- lịch thi đấu euro 2016
- Premier Residences Phú Quốc
- Premier Village Phú Quốc
- Premier Residences Phú Quốc - Tag
- Premier Village Phú Quốc - Tag
- Vinpearl Condotel Nha Trang - Tag
- Vinhomes Gardenia Mỹ Đình - Tag
- Giá biệt thự Premier Village Phu Quoc Resort
- Căn hộ nghỉ dưỡng Premier Residences Phú Quốc hút hàng ngày ra mắt
- Cẩm nang đầu tư Premier Village Phú Quốc

markdown:
Nhà số 10 ngõ 294 phố bạch mai. diện tích sàn 20m2, nhà 3 tầng, 1 gác xép cũ, tổng sử dụng 70m2, nhà có cửa sổ trước sau rất thoáng mát ít phải sử dụng điều hòa, ngõ cụt rất an ninh, nhà không ngóc ngách rất dễ tìm, điện nước giá nhà nước, có sẵn điều hòa, giá thuê 3.900.000đ/1T trả 3 T một lần, nhà phù hợp vói nhóm sinh viên hoặc hộ gia đình có từ 4 đến 6 người. đt : 0975 098 726
# Cho thuê nhà số 10 ngõ 294 phố Bạch mai. giá 3.900.000đ1T
**Tìm nhanh**
Đăng lúc:
**05/09/2014 01:32**
Đánh giá:
(1/1)
## Thông tin liên hệ
- Diện tích:
**20 m2**
- Giá:
- Liên hệ:
- Điện thoại:
**0975098726**
- Email:
## Trạng thái tin rao
Nếu bạn đã XEM NHÀ hoặc GỌI ĐIỆN HỎI THÔNG TIN mua bán, cho thuê
**nhà đất**này, bạn hãy BÌNH LUẬN về TÌNH TRẠNG của **nhà đất**đó ở bên dưới để giúp cho CỘNG ĐỒNG biết THÔNG TIN này **Ví dụ như:**
- Nhà này đã bán rồi
- Nhà này đã cho thuê rồi
- Chủ nhà này khó tính lắm
- Nhà này hay mất nước lắm ==> đừng thuê !
- Ở chung với chủ nhà này thật không chịu nổi
!
- etc...
**MỌI NGƯỜI**cùng biết thông tin **TÌNH TRẠNG NÀY**! Web nhà đất 24h **XIN CẢM ƠN !**
## Cho thuê nhà trọ, phòng trọ Hà Nội
Phòng trọ gần 3 Trường ĐH Kinh Tế, Xây Dựng, Bách Khoa và gần Chợ Đồng Tâm. Giá thành hợp lý biết chi tiết liên hệ SĐT: 0912906775Địa chỉ: Số 8, Ngách 66, Ngõ Thống Nhất, Đại La, HNLoại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá:Diện tích:Quận/Huyện: [Hai Bà Trưng, Hà Nội](/nha-dat-hai-ba-trung-ha-noi)Đăng lúc: [01/02 13:19](/01-02-2018)
có phòng trọ cho thuê sạch sẽ có điều hòa nóng lạnh chỗ để xe nấu ăn an ninh tốt giá 1.500.000đ tháng gần cao đẳng thực hành FPTđường nguyễn đổng chi gần chợ thuận tiệnLoại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **1.500.000**Diện tích: **14m2**Quận/Huyện: [Nam Từ Liêm, Hà Nội](/nha-dat-nam-tu-liem-ha-noi)Đăng lúc: [22/01 16:19](/22-01-2018)
tôi có 1 phòng trống tầng 1 cần cho thuê , diện tích 20m , gác xép 10 m, sân phía trước cửa nhà rộng 20m tiện để xe máy , WC 4m ko khép kín chung với 1 phòng thuê khác. Nhà sạch sẽ mát mẻ. Nhà có cổng đi riêng ko phải đi chung với chủ nhàAi có nhu cầu thì liên hệ 01889728011giá 2,7 triêu/ tháng, đặt cọc 4 triệu.điện 3,5k/kw. nước 35k/m3Địa chỉ số ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá:Diện tích:Quận/Huyện: [Ba Đình, Hà Nội](/nha-dat-ba-dinh-ha-noi)Đăng lúc: [18/01 21:57](/18-01-2018)
Nhà tôi cần cho thuê phòng trọ diện tích 18m2, vệ sinh khép kín. Nhà có vị trí giao thông thuận lợi ở cách bến xe Nước ngầm khoảng 400m, gần chợ, trường mẫu giáo, cấp 1, cấp 2 Hoàng Liệt. Nhà rất thích hợp cho người đi làm, vợ chồng trẻ. Liên hệ: Anh Hưng: 0984694983. Địa chỉ: ngõ 105, phố Linh Đường, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà NộiLoại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **1700000**Diện tích: **18**Quận/Huyện: [Hoàng Mai, Hà Nội](/nha-dat-hoang-mai-ha-noi)Đăng lúc: [18/01 21:38](/18-01-2018)
Cho thuê nhà trọ danh cho người chữa mắt. Đối diện cổng sau viện mắt.Tại bệnh viện mắt trung ương 85 Bà Triệu.Giá cho thuê: 150 nghìn/1 ngày.Địa chỉ: 45 Bùi Thị Xuân, Quận Hai Bà Trưng (đối diện cổng sau viện mắt).Chú Bình: 0914 341019Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **-1000**Diện tích: **-1**Quận/Huyện: [Hai Bà Trưng, Hà Nội](/nha-dat-hai-ba-trung-ha-noi)Đăng lúc: [15/01 17:19](/15-01-2018)
Từ ngày 10/01/2018, nhà mình cần cho thuê 01 phòng trọ (tầng 3): - 01 phòng rộng 20m2 (có thể ở 4 người), Nhà vệ sinh riêng, ban công thoáng mát, có chỗ nấu ăn. Bình nước nóng, máy giặt, máy lọc nước uống - Chỉ cho nữ thuê. - An ninh rất tốt, điện nước theo ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **2,500,000**Diện tích: **20m2**Quận/Huyện: [Thanh Xuân, Hà Nội](/nha-dat-thanh-xuan-ha-noi)Đăng lúc: [15/01 14:19](/15-01-2018)
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 40m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **4000000**Diện tích: **40**Quận/Huyện: [Đống Đa, Hà Nội](/nha-dat-dong-da-ha-noi)Đăng lúc: [14/01 23:57](/14-01-2018)
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 40m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **4000000/tháng**Diện tích: **40m2**Quận/Huyện: [Đống Đa, Hà Nội](/nha-dat-dong-da-ha-noi)Đăng lúc: [14/01 18:19](/14-01-2018)
Cho thuê phòng trọ diện tích từ 18m2 đến m25, khép kín đã có đủ giường tủ, điều hòa, nóng lạnh chỉ việc đến ở. Gần ngày trường Học viện cảnh sát nhân dân. Cách trường Mỏ Địa chất Khu A 200m. Giá phòng dao động từ 1.500.000đd đến 2.500.000đ. An ninh cực tốt, oto đỗ ngay cửa. Ai có nhu cầu liên hệ số điện thoại 098673624 ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá:Diện tích:Quận/Huyện: [Bắc Từ Liêm, Hà Nội](/nha-dat-bac-tu-liem-ha-noi)Đăng lúc: [14/01 16:19](/14-01-2018)
Gia đình tôi có phòng trên tầng 3 mới sửa do không có nhu cầu sử dụng nên muốn cho thuê Địa chỉ: 26 ngõ An Trạch 1, phố An Trạch, phường Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, Hà Nội - Diện tích: 30m2 - Công trình phụ riêng biệt, sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi, có nóng lạnh, có điều hòa hai chiều - Có Internet (wifi/ADSL) và truyền hình cáp - Có sân ...Loại tin:
[Cho thuê nhà đất](/cho-thue-nha-dat)Giá: **4000000/tháng**Diện tích: **30m2**Quận/Huyện: [Đống Đa, Hà Nội](/nha-dat-dong-da-ha-noi)Đăng lúc: [13/01 21:38](/13-01-2018)
## Tags (từ khóa) tin rao
## Rao vặt nhà đất 24h mới nhất
[2br, basic furniture, new completed project in The Ascent, price 700$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/2br-basic-furniture-new-completed-project-in-the-ascent-pric-bds769800) [The Ascent, 2br apartment, designed prominently, price 850$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/the-ascent-2br-apartment-designed-prominently-price-850-thao-bds769799) [2br apartment, for rent in The Ascent, price 850$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/2br-apartment-for-rent-in-the-ascent-price-850-thaodienrealc-bds769798) [Đất Trảng Dài KP3 Biên Hòa Đồng Nai giá thấp nhất](/ban-dat-bien-hoa-dong-nai/dat-trang-dai-kp3-bien-hoa-dong-nai-gia-thap-nhat-bds769797) [Chung cư Goldmark City ,còn hơn cả cắt lỗ](/ban-can-ho-chung-cu-nam-tu-liem-ha-noi/chung-cu-goldmark-city-con-hon-ca-cat-lo-bds769796) [The Ascent for rent, fully furnished, 2br, price 950$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/the-ascent-for-rent-fully-furnished-2br-price-950-thaodienre-bds769795) [2 bedroom apartment, fully furnished,The Ascent, price 850$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/2-bedroom-apartment-fully-furnishedthe-ascent-price-850-thao-bds769794) [2br apartment for rent in The Ascent, price 1050$ - thaodienreal.com](/cho-thue-can-ho-chung-cu-quan-2-tphcm/2br-apartment-for-rent-in-the-ascent-price-1050-thaodienreal-bds769793) [Bán nhà phố Thịnh Quang, x4 tầng, MT 3.8m, giá chỉ 2.7 tỷ](/ban-nha-rieng-dong-da-ha-noi/ban-nha-pho-thinh-quang-x4-tang-mt-38m-gia-chi-27-ty-bds769792) [Chính chủ cần bán Khách sạn ở Phú Quốc 32 phòng 2 nhà hàng 1 hồ bơi mặt tiền Trần Hưng Đạo](/ban-nha-mat-pho-phu-quoc-kien-giang/chinh-chu-can-ban-khach-san-o-phu-quoc-32-phong-2-nha-hang-1-bds769791) [chinh chu cho thue can ho 2 phong ngu cho thue o Phu Nhuan](/cho-thue-can-ho-chung-cu-binh-chanh-tphcm/chinh-chu-cho-thue-can-ho-2-phong-ngu-cho-thue-o-phu-nhuan-bds769790) [ĐẤT CHINH CHU O TAM BÌNH VĨNH LONG CẦN BÁN](/ban-dat-tam-binh-vinh-long/dat-chinh-chu-o-tam-binh-vinh-long-can-ban-bds769789) [1 công đất hẻm chùa ông cửa lấp Phú Quốc giá mềm trong tết](/ban-dat-phu-quoc-kien-giang/1-cong-dat-hem-chua-ong-cua-lap-phu-quoc-gia-mem-trong-tet-bds769788) [Cho thuê nhà 2 mặt tiền số 345/17 đường Hà Hoàng Hổ, phường Đông Xuyên, TP. Long Xuyên.](/cho-thue-nha-mat-pho-long-xuyen-an-giang/cho-thue-nha-2-mat-tien-so-345-17-duong-ha-hoang-ho-phuong-d-bds769787) [Chính chủ cần bán Khách sạn ở Phú Quốc 32 phòng 2 nhà hàng 1 hồ bơi mặt tiền Trần Hưng Đạo](/ban-nha-mat-pho-phu-quoc-kien-giang/chinh-chu-can-ban-khach-san-o-phu-quoc-32-phong-2-nha-hang-1-bds769786)
## cho thuê nhà đất
Nhà đất theo tỉnh/thành phố
[Hà Nội](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ha-noi) [Hải Phòng](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hai-phong) [Bắc Ninh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-bac-ninh) [Vĩnh Phúc](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-vinh-phuc) [Đà Nẵng](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-da-nang) [TPHCM](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tphcm) [Bình Dương](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-binh-duong) [Huế](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hue) [TP Vinh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tp-vinh) [Nam Định](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-nam-dinh) [Ninh Bình](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ninh-binh) [Phú Thọ](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-phu-tho) [Quảng Ninh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-quang-ninh) [Thái Bình](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-thai-binh) [Thái Nguyên](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-thai-nguyen) [Đồng Nai](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-dong-nai) [Cần Thơ](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-can-tho) [Tiền Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tien-giang) [Trà Vinh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tra-vinh) [Vĩnh Long](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-vinh-long) [Quảng Trị](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-quang-tri) [Quảng Ngãi](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-quang-ngai) [Quảng Nam](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-quang-nam) [Quảng Bình](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-quang-binh) [Phú Yên](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-phu-yen) [Tây Ninh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tay-ninh) [Sóc Trăng](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-soc-trang) [Cà Mau](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ca-mau) [Đồng Tháp](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-dong-thap) [Bến Tre](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ben-tre) [Hậu Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hau-giang) [Kiên Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-kien-giang) [Bạc Liêu](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-bac-lieu) [Bà Rịa - Vũng Tàu](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ba-ria-vung-tau) [An Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-an-giang) [Long An](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-long-an) [Ninh Thuận](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ninh-thuan) [Nghệ An](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-nghe-an) [Lâm Đồng](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-lam-dong) [Hà Nam](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ha-nam) [Lào Cai](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-lao-cai) [Lạng Sơn](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-lang-son) [Lai Châu](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-lai-chau) [Hưng Yên](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hung-yen) [Hoà Bình](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hoa-binh) [Hải Dương](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-hai-duong) [Hà Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ha-giang) [Điện Biên](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-dien-bien) [Cao Bằng](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-cao-bang) [Bắc Giang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-bac-giang) [Sơn La](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-son-la) [Thanh Hoá](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-thanh-hoa) [Kontum](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-kontum) [Khánh Hoà](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-khanh-hoa) [Hà Tĩnh](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-ha-tinh) [Gia Lai](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-gia-lai) [Đắk Nông](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-dak-nong) [Đắk Lắk](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-dak-lak) [Bình Thuận](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-binh-thuan) [Bình Phước](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-binh-phuoc) [Bình Định](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-binh-dinh) [Yên Bái](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-yen-bai) [Tuyên Quang](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-tuyen-quang) [Bắc Cạn](/cho-thue-nha-tro-phong-tro-bac-can) [Xem thêm](javascript:void(0);)
## Nhà đất theo quận/huyện
Chia sẻ bạn bè
*Nếu thấy nội dung này hữu ích giúp bạn tìm mua nhà, cho thuê nhà hoặc cần thuê nhà thì đừng quên chia sẻ với bạn bè của bạn !*
Đăng ký nhận tin rao qua email
Tags nhà đất 24h
Tin rao dự án HOT
[Premier Residences Phú Quốc](http://timdat.net/premier-residences-phu-quoc-emerald-bay) [Premier Village Phú Quốc](http://timdat.net/premier-village-phu-quoc-resort) [Vinhomes Gardenia Mỹ Đình](http://timdat.net/vinhomes-gardenia-my-dinh) [Vinpearl Condotel Nha Trang](http://timdat.net/vinpearl-condotel-nha-trang) [Vinpearl Paradise Villas Phú Quốc](http://timdat.net/vinpearl-paradise-villas-phu-quoc)
Liên kết website
[Vinhomes Gardenia Mỹ Đình](http://vinhomes365.com/vinhomes-gardenia-my-dinh/) [Vinhomes Gardenia Mỹ Đình](http://vinhomes365.com/2015/vinhomes-gardenia-my-dinh/) [Vinhomes Gardenia - Tag](http://vinhomes365.com/tag/vinhomes-gardenia/) [Vinpearl Condotel Nha Trang](http://vinhomes365.com/tag/vinpearl-condotel-nha-trang/) [Condotel Nha Trang Vinpearl](http://vinhomes365.com/condotel-nha-trang-vinpearl/) [Vinpearl Condotel Nha Trang](http://vinhomes365.com/2015/vinpearl-condotel-nha-trang/) [Vinpearl Condotel Nha Trang](http://lotuslandvn.com/vinpearl-condotel-nha-trang/) [Vinhomes Gardenia Mỹ Đình](http://lotuslandvn.com/vinhomes-gardenia-my-dinh/) [kết quả bóng đá euro 2016](http://ibongda.vn/tin-tuc/Bong-da-chau-au/ket-qua-bong-da-euro-2016-no-280284.html) [lịch thi đấu euro 2016](http://ibongda.vn/tin-tuc/Bong-da-chau-au/lich-thi-dau-euro-2016-no-280281.html) [Premier Residences Phú Quốc](http://lotuslandvn.com/premier-residences-phu-quoc/) [Premier Village Phú Quốc](http://lotuslandvn.com/premier-village-phu-quoc/) [Premier Residences Phú Quốc - Tag](http://lotuslandvn.com/tag/premier-residences-phu-quoc/) [Premier Village Phú Quốc - Tag](http://lotuslandvn.com/tag/premier-village-phu-quoc/) [Vinpearl Condotel Nha Trang - Tag](http://lotuslandvn.com/tag/vinpearl-condotel-nha-trang/) [Vinhomes Gardenia Mỹ Đình - Tag](http://lotuslandvn.com/tag/vinhomes-gardenia-my-dinh/) [Giá biệt thự Premier Village Phu Quoc Resort](http://lotuslandvn.com/gia-biet-thu-premier-village-phu-quoc-resort/) [Căn hộ nghỉ dưỡng Premier Residences Phú Quốc hút hàng ngày ra mắt](http://lotuslandvn.com/can-ho-nghi-duong-premier-residences-phu-quoc-hut-hang-ngay-dau-ra-mat/) [Cẩm nang đầu tư Premier Village Phú Quốc](http://lotuslandvn.com/cam-nang-dau-tu-du-an-premier-village-phu-quoc-resort/)


text:
Bán biệt thự văn quán, Quận Hà Đông, Hà Nội.lô góc 2 mặt đường, vị trí cực đẹp mặt hồ Văn Quán.- Diện tích: 222,6m2. Mặt tiền rộng: 10m rất thoáng mát, hướng cửa chính view quay ra hồ điều hòa- Nhà xây kiểu Biệt thự đơn lập 4 Tầng. hoàn thiện cực đẹp - Nhà nằm trên đường mặt hồ Văn Quán, rất thoáng mát đường rộng 7m có vỉa hè 2 bên rộng 5m- Nhà rất thuận tiện cho sinh hoạt hoặc Kinh doanh: Nhà hàng, quán cafe...- Nhà hướng: Đông Nam, Đông Bắc.
- Sổ đỏ chính chủ
có thể xem nhà 24/24
Quí khách hàng nào có nhu cầu xin liên hệ=== 0916186369 - 0943871526
Ngoài ra chúng tôi còn một số lô khác nữa quí khách có thể tham khảo thêm:
- biệt thự mặt hồ Văn Quán, Hà Đông, DT 182m2, Mặt tiền:10m vị trí Kinh doanh cực tốt ( nhà hàng hoặc mở quán cafe hay cho thuê) nhà xây 3 tầng hoàn thiện cực đẹp, hướng cửa chính hướng ĐN. nhà sổ đỏ chính chủ. Giá bán cực hợp lý. Quí khách có nhu cầu LH - 0916186369
Nguồn: batdongsan.com.vn

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

Vary: Accept-Encoding


text:
08/02/2017 15:36 pm
Theo ông Hiếu, do kỳ thi THPT quốc gia năm nay có nhiều điểm mới, đồng thời các trường cũng có mong muốn tổ chức thi thử để học sinh (HS) làm quen nên Sở quyết định sẽ tổ chức thi thử vào giữa tháng 5 nhưng lịch cụ thể Sở sẽ thông báo sau. Nội dung thi chủ yếu trong chương trình lớp 12, ngân hàng đề sẽ không nhiều như Bộ GD&ĐT nhưng vẫn đảm bảo kiến thức phù hợp với HS TP.HCM.
Ông Hiếu cũng chỉ đạo các trường phải tổ chức dạy và học cho HS nghiêm túc đến ngày học cuối cùng để đảm bảo các em nắm chắc kiến thức bước vào kỳ thi. Tuy nhiên, các trường phải ôn tập cho các em theo năng lực từng em, không ép hoặc gây căng thẳng quá sức cho các em.
Đối với những trường THPT có đầu vào thấp và nhóm HS yếu, ông Hiếu lưu ý các trường nên phối hợp với phụ huynh HS để có định hướng và kế hoạch tổ chức ôn tập cho các em, đảm bảo các em tốt nghiệp được THPT.
Tại đây, Sở chỉ đạo khối THCS và THPT sẽ kiểm tra học kỳ 2 từ ngày 20-4 đến 10-5, chương trình năm học của Bộ GD&ĐT kéo dài đến ngày 27-5. Sở yêu cầu các trường sau khi kiểm tra học kỳ xong phải tổ chức ôn tập cho các em nhưng không được thu học phí, chỉ thu phí sau chương trình học (cuối tháng 5).
Sở cũng chỉ đạo các trường THPT ra đề kiểm tra học kỳ 2 cho khối 12 cho những môn trong danh sách thi THPT bằng trắc nghiệm (giáo dục công dân, vật lý, hóa, sinh, sử, địa, toán); không được 100% trắc nghiệm cho từng môn học theo quy định của Bộ GD&ĐT. Các môn thi phải có cả trắc nghiệm lẫn tự luận để các em làm bài, số câu trắc nghiệm chỉ chiếm 50%-60%.
>>Học trực tuyến luyện thi THPTQG, Đại học 2018, mọi lúc, mọi nơi tất cả các môn. Các thầy cô giỏi nổi tiếng, dạy hay dễ hiểu
Cơ quan chủ quản: Công ty Cổ phần công nghệ giáo dục Thành Phát
Trụ sở: Số 118A tổ 8, phường Mộ Lao, quận Hà Đông, Hà Nội
Văn phòng: Tầng 7 - Tòa nhà Intracom - Trần Thái Tông- Q.Cầu Giấy - Hà Nội
Tel: 04.66.869.247 - Hotline: 0962.951.247 -
Giấy phép số 2700/GP-TTDT của Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 04/09/2015.
Chịu trách nhiệm nội dung: Phạm Đức Tuệ.

markdown:
*08/02/2017 15:36 pm*
|
|
Theo ông Hiếu, do kỳ thi THPT quốc gia năm nay có nhiều điểm mới, đồng thời các trường cũng có mong muốn tổ chức thi thử để học sinh (HS) làm quen nên Sở quyết định sẽ tổ chức thi thử vào giữa tháng 5 nhưng lịch cụ thể Sở sẽ thông báo sau. Nội dung thi chủ yếu trong chương trình lớp 12, ngân hàng đề sẽ không nhiều như Bộ GD&ĐT nhưng vẫn đảm bảo kiến thức phù hợp với HS TP.HCM.
Ông Hiếu cũng chỉ đạo các trường phải tổ chức dạy và học cho HS nghiêm túc đến ngày học cuối cùng để đảm bảo các em nắm chắc kiến thức bước vào kỳ thi. Tuy nhiên, các trường phải ôn tập cho các em theo năng lực từng em, không ép hoặc gây căng thẳng quá sức cho các em.
Đối với những trường THPT có đầu vào thấp và nhóm HS yếu, ông Hiếu lưu ý các trường nên phối hợp với phụ huynh HS để có định hướng và kế hoạch tổ chức ôn tập cho các em, đảm bảo các em tốt nghiệp được THPT.
Tại đây, Sở chỉ đạo khối THCS và THPT sẽ kiểm tra học kỳ 2 từ ngày 20-4 đến 10-5, chương trình năm học của Bộ GD&ĐT kéo dài đến ngày 27-5. Sở yêu cầu các trường sau khi kiểm tra học kỳ xong phải tổ chức ôn tập cho các em nhưng không được thu học phí, chỉ thu phí sau chương trình học (cuối tháng 5).
Sở cũng chỉ đạo các trường THPT ra đề kiểm tra học kỳ 2 cho khối 12 cho những môn trong danh sách thi THPT bằng trắc nghiệm (giáo dục công dân, vật lý, hóa, sinh, sử, địa, toán); không được 100% trắc nghiệm cho từng môn học theo quy định của Bộ GD&ĐT. Các môn thi phải có cả trắc nghiệm lẫn tự luận để các em làm bài, số câu trắc nghiệm chỉ chiếm 50%-60%.
Theo thethaohangngay
|
|
![]()
|
|![]()

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text:
Tối 25/5/2017, tại hội trường Huyện uỷ Nam Đàn Ban Thường vụ Huyện đoàn Nam Đàn đã tổ chức buổi Giao lưu giữa các đội viên tiêu biểu của Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh và huyện Nam Đàn.
Các đại biểu tham gia là những đội viên, học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi các cấp, các em tham gia hoạt động tích cực và đạt nhiều thành tích trong công tác Đội và phong trào thiếu nhi tại trường học và địa phương.
Trong đêm giao lưu này, các đại biểu đã mang đến những lời ca, điệu múa mang đậm bản sắc của quê hương do chính mình biểu diễn như: Nhảy dân vũ Trống cơm, múa hát Dân ca chúng con mãi nhớ ơn Người, tiết mục nhảy hiện đại…được cùng nhau chơi các trò chơi vui nhộn tới từ các thầy tổng phụ trách. Đặc biệt, thiếu nhi 2 đơn vị đã cùng trao cho nhau những món quà nhỏ, những món đồ lưu niệm tượng trương cho những tình cảm thân thương nhất mà các bạn thiếu nhi tới từ thành phố mang tên Bác và từ quê hương Bác dành cho nhau.
Tiết mục nhảy dân vũ trống cơm tới từ Đội viên Quận 1- TP Hồ Chí Minh
Các tiết mục dân ca của các bạn Đội viên huyện Nam Đàn
Ngoài việc tạo sân chơi vui tươi, bổ ích cho thiếu nhi, chương trình còn là dịp để gặp gỡ, học hỏi giao lưu và tìm hiểu văn hóa, những danh lam, thắng cảnh của mỗi địa phương, qua các câu hỏi tới từ Ban tổ chức. Nhờ đó tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị, thắt chặt mối quan hệ thắm thiết giữa thiếu nhi 2 đơn vị.
Tặng quà lưu niệm giữa đội viên 2 đơn vị
Trong khuôn khổ chương trình, Quận đoàn 1 – Tp Hồ Chí Minh có 10 góc học tập tặng cho 10 em học sinh vượt khó học giỏi của huyện Nam Đàn, mỗi góc học tập trị giá 2 triệu đồng. Với mong muốn tạo thêm động lực cho các em phấn đấu vươn lên trong học tập để có tương lai tốt đẹp hơn.
Quận đoàn 1 – Tp Hồ Chí Minh tặng 10 góc học tập cho các em học sinh nghèo vượt khó học giỏi
Thông qua buổi giao lưu, Ban tổ chức mong muốn các bạn đội viên sẽ gặt hái thêm nhiều điều hay, trang bị cho mình những kiến thức mới về văn hoá, lịch sử, và đặc biệt đọng lại những kỉ niệm đẹp về tình bạn, tình hữu nghị thắm thiết giữa thiếu nhi 2 đơn vị.
Văn phòng Huyện đoàn..

Server: cloudflare

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; Charset=UTF-8


text:
Trung tâm Alo Yoga tại TP Vinh Nghệ An
Những năm gần đây, ở Việt Nam và khắp thế giới đang dấy lên phong trào tập Yoga rất sôi nổi. Nhiều người xem Yoga như là một phát minh giúp thư giãn, phòng chữa bệnh tật, thay thế năng lượng và nâng cao hiệu suất làm việc; là phương thức thay đổi các khiếm khuyết trong sức khỏe.
Dạy, đào tạo môn quần vợt tennis ở tại TP Vinh Nghệ An
Do nhu cầu chơi tennis ngày càng đông và phổ biến như hiện nay nhưng kỹ chiến thuật của ACE chưa được hoàn chỉnh, cú quả chưa ổn định, vì đâu ? Tất cả là do chúng ta chơi theo tự phát , học lỏm, học không cơ bản, không có HLV, hoặc HLV không có kiến thức cơ bản . Bởi vậy chúng tôi nhận dậy cơ bản và nâng cao cho ACE yêu thích môn Tennis. Khai giảng các ngày trong tuần, mọi chi tiết liên hệ Mr Cường - 0915.050.067
V.Ninh Bình: "Méo mặt" sau chiến công ở AFC Cup
Dư âm về trận thắng của V.Ninh Bình trước Churchill (Ấn Độ) tại vòng knock-out AFC Cup 2014 vẫn được dư luận nhắc đến các cầu thủ dự bị của HLV Nguyễn Văn Sỹ như những “người hùng”, nhưng ít ai nghĩ đây là chiến thắng đầy “bất ngờ” với người trong cuộc.
Arsenal đại phẫu: 100 triệu bảng mua cầu thủ
Chức vô địch FA Cup 2014 đã truyền cảm hứng cực lớn cho Arsenal. Đội bóng London đã sẵn sàng bước vào thời kỳ mới, với một cuộc cách mạng về tư tưởng và về con người ở Emirates.
Real: Hoảng loạn vì những đôi chân “sứt mẻ”
Nạn chấn thương đang là một vấn đề của Real và Atletico.
Những điểm nóng quyết định trận Barca - Atletico
Chủ nhân của chiếc cúp La Liga sẽ được quyết định sau trận đấu giữa Barca và Atletico. Để tránh mùa giải trắng tay, Lionel Messi cùng đồng đội quyết tâm hạ CLB đến từ Madrid.
Tuyển thủ Quốc gia không dám về nhà sau vụ cá độ
Tương lai đang rộng mở trước mắt trung vệ Gia Từ bỗng đóng sập lại vì vụ án cá độ gây xôn xao thời gian qua.
HLV Trần Vân Phát: ‘Thua không tiếc nuối’
HLV đội tuyển nữ Việt Nam thừa nhận trận thua 0-4 trước Nhật Bản là kết quả chấp nhận được, nhất là khi các cầu thủ đã thi đấu với tinh thần không bỏ cuộc.
Ronaldo được tạo điều kiện để phá vỡ kỷ lục của Suarez
Phát biểu trước trận đấu cuối cùng gặp Espanyol, HLV Carlo Ancelotti khẳng định siêu sao người Bồ Đào Nha chắc chắn sẽ có tên trong đội hình xuất phát của Real Madrid.
Rò rỉ thêm mẫu áo đấu mùa giải 2014/15 của M.U
Hình ảnh bộ cánh trên sân nhà và sân khách của Quỷ đỏ mùa tới xuất hiện trên trang Designfootball. Sự thay đổi đáng chú ý nhất là bộ trang phục thứ 3.
Đội hình siêu sao vắng mặt ở World Cup 2014
Kaka, Tevez, Nasri là những cầu thủ thi đấu khá hay mùa giải vừa qua, nhưng họ vẫn không có cơ hội dự World Cup 2014.
Tròn 12 năm Real vô địch Champions League lần thứ 9
CLB Hoàng gia lỗi hẹn danh hiệu C1/Champions League thứ 10 trong 12 năm qua. Lọt vào chung kết giải đấu số 1 châu Âu mùa này, Real có cơ hội hiện thực hóa giấc mơ Decima.
Tuyển nữ Việt Nam muốn gây bất ngờ trước ĐKVĐ thế giới
Cho dù đã gần như cầm chắc tấm vé chơi trận play-off nhưng HLV Trần Vân Phát vẫn muốn các học trò thi đấu với động lực cao nhất trước Nhật Bản.
Đội tuyển Anh giải phóng được nỗi ám ảnh Gerrard-Lampard
HLV Roy Hodgson đã sớm lên danh dự 23 cầu thủ Anh dự World Cup và thật bất ngờ, cả Gerrard lẫn Lampard đều có mặt. Nhưng có lẽ đây là giải đấu lớn đầu tiên, hai ngôi sao một thời của nước Anh này trở thành “kép phụ” ở ngày hội bóng đá thế giới cuối cùng trong đời.
Ronaldo quyết không chia sẻ Giày vàng với Suarez
Siêu sao người Bồ Đào Nha bày tỏ nguyện vọng được chơi trận đấu cuối tại La Liga, với mục đích ghi bàn vào lưới Espanyol nhằm qua mặt Suarez trong cuộc đua giành Giày vàng châu Âu.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
» Tiếp »

WARC-Identified-Payload-Type: text/html


text:
Phân tâm học trong nghiên cứu văn học*
Ta biết tất cả những gì mà người ta đã có thể trách cứ (và còn tiếp tục trách cứ) về một số cách tiếp cận theo hướng phân tâm học trong việc nghiên cứu văn bản văn học.
Trước tiên, sự lên án thường xuyên dành cho “phân tâm học ứng dụng” vào văn học. Một trọng những vấn đề thường được nêu lên là: nói đúng ra không có sự “chuyển dịch” [transfert] trong quan hệ giữa phê bình với văn bản văn học; những gì có giá trị trong các đợt chữa bệnh thì sẽ không còn giá trị nữa khi bị đưa vào trong quan hệ phê bình. [transfert: là một quá trình qua đó các ham muốn vô thức của người phân tích (bệnh nhân) [analysant] được phục hiện trên một vài đối tượng trong phạm vi các mối quan hệ được thiết lập với nhà phân tích [analyste], trong phạm vi đặc biệt của mối quan hệ phân tích. Hay nói cách khác, các ham muốn “chuyển dịch” từ vô thức sang các đối tượng vừa nêu].
Vậy, câu hỏi sẽ là: liệu ta có thể chuyển dịch mô hình này vào phân tích văn học?
Ngay lập tức một số trở ngại xuất hiện:
Quả thực đã từ lâu, diễn giải theo hướng phân tâm học về văn bản văn học được thực hiện theo các cách sau:
- hoặc là tiến hành phân tâm tác giả (phân tâm tiểu sử, phân tâm-phê bình)
- hoặc là tiến hành phân tâm nhân vật, khi đó ít nhiều người ta xem nhân vật như là những con người thực.
- hoặc là hình dung rằng sẽ có một “vô thức của văn bản” thuộc về tác phẩm.
Chống lại phân tâm học ứng dụng:
Có thể tham khảo cuốn sách của Pierre Bayard: Liệu có thể áp dụng văn học vào phân tâm học? (Minuit, 2004)
Luận điểm thứ nhất: như ta biết, toàn bộ tác phẩm của Freud nổi tiếng bởi những gì mà ông nợ các nhà văn và các nghệ sĩ nói chung. Theo ông, những người này [nghệ sĩ, nhà văn] được trời phú cho một khả năng tiên tri lạ lùng về các hiện tượng tâm lý, do đó mà họ sẽ là những người thực sự khởi xướng cho lý thuyết của ông.
Sự biết ơn đối với loại trực giác đặc biệt của các nhà văn có một nền tảng lý thuyết cụ thể ở Freud, đó là khái niệm sự hiểu biết tâm lý nội tại [savoir endopsychique]. Điều này muốn nói gì? Nó có quan hệ với một dạng trực giác đặc biệt mà Freud cũng gán cho những người bị chứng cuồng ám [paranoia] (những người loạn tâm thần nói chung mà vô thức của họ được giả định là được biểu lộ ra ngoài một cách rõ ràng), ông cũng gán dạng trực giác này cho những người nguyên thuỷ, nó giúp họ tiếp cận trực tiếp với những hiện tượng mà các nhà khoa học chỉ có thể nhận biết nhờ những con đường quanh co và lâu dài.
Xin trích ở đây một đoạn trong Hoang tưởng và giấc mơ trong “Gradiva” của Jensen (1907): “Họ [nghệ sĩ, nhà văn] đi trước chúng ta rất nhiều, chúng ta, những con người bình thường, đặc biệt là bình thường về mặt tâm lý, bởi vì họ khai thác những nguồn mà chúng ta vẫn còn chưa khai thác được cho khoa học.” Và đây là điều mà Deleuze đã nói trong Critique et clinique, ở chương “Văn chương và đời sống”: “nhà văn […] đã nhìn thấy và nghe thấy những điều quá lớn lao đối với anh ta, quá mạnh mẽ đối với anh ta, nó khiến anh ta nghẹt thở, và con đường đến với chúng khiến anh ta kiệt sức […] Từ những gì anh ta nhìn thấy và nghe thấy, nhà văn trở về với đôi mắt đỏ ngầu, màng nhĩ bị chọc thủng…”1
Cũng có thể tham khảo cuốn Triết học là gì? [Qu’est-ce que la philosophie?]: “Thực ra, nghệ sĩ, bao gồm cả tiểu thuyết gia, vượt ra ngoài các trạng thái nhận thức và những cung bậc cảm xúc của nghiệm sinh. Đó là người có thiên nhãn. [Rimbaud cũng từng nói: nhà thơ là một người có thiên nhãn] […] Họ đem lại cho các nhân vật và phong cảnh những chiều kích khổng lồ, như thể chúng được thổi phồng lên bởi một cuộc đời mà không một nhận thức đã trải nghiệm nào có thể đạt tới.”
Bây giờ tôi trở lại với Freud. “Sự hiểu biết tâm lý nội tại”, điều đó có nghĩa là nhà văn, nhà thơ, sở hữu một con đường trực tiếp dẫn tới vô thức, nhưng anh ta không nhận biết được nó. Ý tưởng cho rằng một nhà văn không biết tới sự hiểu biết của mình là một trong những quan niệm không thay đổi ở Freud. Chính nhà phân tâm sẽ vén bức màn bí mật về sự hiểu biết này.
Ở đây chúng ta lướt qua những phân tích của ông về tác phẩm Oedipe của Sophocle, về Hamlet của Shakespeare. Đối với Macbeth, ông nghiên cứu một dạng thức thất bại gắn liền với thành công: tại sao phu nhân Macbeth phát điên chỉ đúng vào lúc chồng mình lên ngôi trị vì xứ Ecosse. Câu trả lời của Freud: đó là vì nỗi sợ hãi trước sự thành công, nỗi sợ hãi ở trong vô thức. Tương tự, tham khảo thêm chương “Dostoievski và kẻ giết cha” trong cuốn Kết quả, ý tưởng, vấn đề [Résultats, idées, problèmes].
Mỗi khi Freud tìm thấy một minh hoạ cho phức cảm Oedipe, chẳng hạn như mô-típ về sự thiến hoạn, cảnh tượng nguyên thuỷ, cảm xúc lo âu, cảm giác về sự khác lạ, v.v… luôn luôn cùng một cách thức ấy: Freud thường xuyên tìm thấy trong văn học sự xác nhận cho lý thuyết của ông. Thậm chí đó là điều mà ông đòi hỏi ở văn học: xác nhận những luận đề mà ông đã xây dựng nên.
Ví dụ: phân tích của ông về Oedipe của Sophocle. Chính quan niệm của Freud về phức cảm Oedipe cho phép đọc vở kịch theo hướng phức cảm Oedipe, nhờ tác phẩm, quan niệm này mới ăn khớp với chính nó, và tiếp đó, mang đến một thông điệp rõ ràng.
Luận điểm thứ hai: khái niệm “phân tâm học ứng dụng” có nghĩa là gì? Trước tiên, cần nhớ lại rằng công thức này là của chính Freud.
Đó là ý tưởng cho rằng, một mặt có lý thuyết phân tâm học, và mặt khác ứng dụng lý thuyết ấy trong thực hành, trong các đợt chữa trị hay trong các hiện tượng văn hoá (có thể là nghệ thuật, và các hiện tượng văn hoá khác; xem những phân tích của Freud trong cuốn Một kỷ niệm thời thơ ấu của Léonard de Vinci, một tác phẩm tuyệt vời).
Để đơn giản hoá, theo truyền thống ta có thể phân biệt hai trường phái phê bình đã từng áp dụng phân tâm học vào văn học (ở Pháp cũng như ở nước ngoài).
- trường phái làm việc trên tác giả và tiểu sử tác giả.
- trường phái tập trung vào văn bản.
Trường hợp thứ nhất: Marie Bonaparte (công chúa Marie Bonaparte, 1882-1962), người tiên phong của phân tâm học ở Pháp, hậu duệ của Napoléon I), có viết tác phẩm: Edgar Poe, cuộc đời và sự nghiệp (1933). Công trình này vẫn còn là một kiểu mẫu cho thể loại này. Để tránh châm biếm, cần nói rằng, đương nhiên là có nhiều phương diện trong cuốn sách có thể tranh cãi được, nhưng cũng không thể phủ nhận rằng nó đã soi sáng nhiều điểm thú vị trong tác phẩm của Poe (những phân tích thường rất tinh tế). Như vậy bà đã nghiên cứu những ảnh hưởng vô thức của đời sống nhà văn (đời sống sự kiện và đời sống tâm lý) đối với tác phẩm. Ví dụ, khi đọc tác phẩm của Edgar Poe, bà đã khám phá hình ảnh người mẹ mất sớm của ông, và cả hình ảnh của vợ ông, Virginia, nàng cũng chết khi còn rất trẻ. Marie Bonaparte chứng minh được bằng cách nào ta có thể tìm thấy cái hình bóng ám ảnh của người mẹ trong toàn bộ tác phẩm của Poe. Và trong các truyện kể của ông, bà cũng lại tìm thấy hình bóng tiềm ẩn của hai người phụ nữ này.
Trường hợp thứ hai: người ta không quan tâm đến tác giả, mà chỉ nghiên cứu các ý nghĩa vô thức của tác phẩm; đôi khi người ta đi đến chỗ giả định rằng trong văn bản, có một vô thức thuộc về tác phẩm, như là nghiên cứu của Jean Bellemin-Noël trong cuốn Hướng tới vô thức của văn bản (PUF, 1979). Nhưng tôi sẽ không nói về Bellemin-Noël, mà sẽ dừng lại chốc lát với phân tích tâm lý của Charles Mauron, người kết hợp cả hai khuynh hướng (văn bản và tiểu sử). Hai cuốn sách quan trọng của Charles Mauron là: Những ẩn dụ ám ảnh về huyền thoại cá nhân. Nhập môn phê bình tâm lí, và Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời của Racine.
Theo Mauron, trước tiên cần phải hiểu và đánh giá văn bản trong tư cách là văn bản, và văn học trong tư cách là văn học, chứ không phải như một tập hợp các dấu hiệu lâm sàng. Nói cách khác, ông không tìm kiếm các triệu chứng trong tác phẩm. Như vậy, phê bình tâm lý [psychocritique] trước hết là một phương pháp làm sáng tỏ văn bản, một kỹ thuật đọc. Nó được tiến hành như thế nào?
Sự phân tích được thực hiện qua bốn giai đoạn:
1. Vô thức được biểu hiện trong tác phẩm: ẩn dụ và biểu tượng chuyển tải một thực tế nội tâm, cơ chế sáng tạo gần gũi với cơ chế của giấc mơ tỉnh.
2. Xác nhận rằng các ẩn dụ và biểu tượng này tồn tại trong các tác phẩm khác nhau của cùng một tác giả. Đem các tác phẩm này đặt cạnh nhau để đối chiếu.
3. Nêu bật các “mạng lưới ẩn dụ” soi chiếu những chủ đề biểu tượng “ám ảnh” dưới một ánh sáng mới. Mỗi một tác phẩm là một sự quan trọng hoá, một sự tái hiện các ham muốn, xung năng.
4. Cuộc đời của tác giả, quá khứ của ông ta cho phép hiểu rõ hơn sự phổ biến của các mạng lưới ẩn dụ này: “huyền thoại cá nhân” của tác giả được định nghĩa như vậy.
Tổ chức của cái mà Mauron gọi là “ẩn dụ ám ảnh” rốt cuộc tạo thành một “huyền thoại cá nhân” trong đó con người vô thức của nhà văn được biểu hiện, huyền thoại các nhân này không chỉ giải thích các cấu trúc của tác phẩm mà còn giải thích cả động tính của tác phẩm.
“Các tác phẩm khác nhau của một nhà văn hoà thành một tác phẩm duy nhất, trạng huống và nhân vật đánh mất đường viền rõ nét, bị biến dạng, rồi được tái lập lại, giống như hình ảnh của mặt nước đang lay động.”2
Ví dụ: Ở Racine, Mauron rất nhấn mạnh chủ đề loạn luân (Phèdre-Hyppolyte), nhấn mạnh tam giác Oedipe, nhấn mạnh ba định khu của Freud (Siêu tôi, cái ấy, cái tôi) được cấp cho nhiều nhân vật khác nhau.
Điều mà chúng ta có thể phê phán ở Mauron là ông đã làm mất sự khác biệt giữa các vở kịch, không còn nhìn thấy sự tiến triển của Racine trong quá trình sáng tạo. Ông biến thế giới của Racine thành một thế giới mộng mị, quên mất cấu trúc mang tính sân khấu của các tác phẩm. Trái lại điều được phát hiện, đó là vô thức của tác giả: “Như thế chúng ta đi tới chỗ nhìn thấy, trong nhân vật chính của một vở kịch, cái tôi của tác giả, và, trong các nhân vật xung quanh nó, sự ham muốn và tự vệ, những dục vọng hay những nỗi sợ hãi của tác giả.”3 Tuy nhiên, như thường lệ (như ở trường hợp Marie Bonaparte chẳng hạn), Mauron có những phân tích xuất sắc, soi sáng vấn đề, kể cả khi tính hệ thống của các bước phân tích của ông – do muốn có tính khoa học – dễ dàng trở thành đối tượng của sự phê phán.
Gerard Genette đã phân tích trường hợp Mauron trong cuốn Figure I, chương “Psycholecture” [đọc theo lối phân tích tâm lý]. Ông nhấn mạnh hai đặc điểm chủ yếu của phương pháp của Mauron: một mặt, những tham vọng của Mauron muốn đảm bảo tính khách quan và sự quy chiếu của ông về phân tâm học với tư cách là một “tâm lý học khoa học” chỉ có thể được xem như là một ảo tưởng thực chứng (ảo tưởng khoa học chủ nghĩa); mặt khác, những nghiên cứu của ông về các ẩn dụ ám ảnh và các diễn giải của ông rút cuộc lại phong phú hơn là những gì mà cái phương pháp mang tính giáo khoa của ông có thể cho thấy. Genette kết luận rằng: “Phê bình tâm lý đặt ra cho văn học những câu hỏi tuyệt vời, nó cũng tm thấy ở văn học những câu trả lời tuyệt vời, chúng càng làm cho thái độ của chúng ta đối với tác phẩm trở nên giàu có đa dạng hơn; phê bình tâm lý chẳng được gì mà phải giấu (hay tự giấu mình) vì thông thường phần hiển nhiên nhất của câu trả lời đã nằm sẵn trong câu hỏi rồi."4
Như vậy, tương tự như ở Freud: ta tìm thấy trong tác phẩm những gì ta tìm kiếm; cũng giống như cách đọc của tôn giáo, các chú giải kinh thánh hay kinh tan-mút…, kết quả phù hợp với điểm xuất phát của lý thuyết.
Pierre Bayard đã nói rất xác đáng rằng: “việc đọc một văn bản theo cách của tôn giáo rất ít có cơ may tạo ra được những kết quả Mac-xít, tương tự như vậy một lối đọc phân tâm chỉ có thể đưa lại những kiến quả đã được dự kiến trước, phù hợp với lý thuyết của Freud. Nói cách khác, đó là cái mà ta gọi là một “diễn giải có mục đích”: kết quả thu được là khởi điểm của nghiên cứu hơn là sản phẩm của quá trình nghiên cứu.
Kết luận lại: ta có thể phê phán họ [các nhà phê bình phân tâm học] ở những điểm nào (dù rằng cần nhấn mạnh một lần nữa là một vài công trình trong số các nghiên cứu của họ có giá trị lớn)?
Trước tiên, đó là các phương pháp tiến hành theo hướng thông diễn học, trong chừng mực là chúng được hình thành dựa trên một diễn giải, là sự kiếm tìm một ý nghĩa mà người ta muốn nêu bật lên từ một tác phẩm. Ở đây, đó là ý nghĩa thuộc về vô thức và áp dụng phương pháp diễn giải về các giấc mơ của Freud, ví dụ: có một nội dung biểu hiện [contenu manifeste] (rõ ràng, nhưng khó hiểu) và một nội dung ẩn tàng [contenu latent] (khó tiếp cận hơn và bí mật hơn).
Deleuze và một số người khác chống lại điều đó: không còn là việc tìm kiếm ý nghĩa trong chiều sâu của một tác phẩm nơi người ta nhất định tìm thấy nó, miễn là có những công cụ hữu hiệu cho phép đào sâu (nhằm chống lại ẩn dụ về cái chiều sâu nơi ý nghĩa ẩn dấu sẽ được phát hiện). Ý nghĩa được xây dựng, được thiết lập; diễn giải không phải là công việc của thợ đào giếng; đó là một quá trình xây dựng, nó làm thay đổi cả văn bản và người diễn giải văn bản. Vậy, không có một ý nghĩa tồn tại với tư cách là dữ liệu, trước khi có sự can thiệp của phê bình.
Còn có một số cách tiếp cận khác theo lối phân tâm học. Tôi sẽ lấy một vài ví dụ, nhưng trước tiên cần nói rõ rằng các cách tiếp cận này có một điểm chung là nhấn mạnh quá trình viết và quá trình diễn giải hơn là nhấn mạnh các triệu chứng, các chỉ dẫn được khám phá trong văn bản. Nói cách khác, thông qua văn bản, vô thức không còn được đọc như triệu chứng mà như là động cơ sáng tạo văn bản.
Trong số các tên tuổi như André Green, Michel de M’Uzan, Jean Laplanche… tôi muốn đặc biệt giới thiệu Didier Anzieu5, vì ông là đại diện cho một trào lưu quan trọng của các diễn giải về văn học theo hướng phân tâm học, những diễn giải dựa trên sự phân tích của người diễn giải về mối quan hệ chuyển dịch [rapport transférentiel] (hoặc là phản-chuyển dịch) của mình với văn bản (có nghĩa là: quá trình qua đó các ham muốn vô thức của nhà văn hay của người diễn giải được phục hiện trong văn bản). Didier Anzieu đã nghiên cứu rất nhiều về vấn đề sự hình thành của công việc sáng tạo trong trường hợp các nhà văn. Ông cho rằng trong quá trình sáng tạo có một cái gì đó gần gũi với chứng loạn tâm thần, sự khác biệt là ở chỗ: sáng tạo là một chứng loạn tâm thần thành công, nếu có thể nói như vậy.
Tại sao? Trước hết đó là vì, đối với ông, giai đoạn đầu tiên của sáng tạo là giai đoạn mà ông gọi là “sự xúc động đột ngột mang tính sáng tạo”. Sự xúc động đột ngột này giống như một cơn khủng hoảng; đôi khi đó là một hiện tượng thần khải, một trạng thái lên đồng, một trạng thái xuất thần gần như là ảo giác (Rousseau đã nói đến điều đó, Bataille, Beckett… cũng vậy), nhưng các triệu chứng không nhất thiết phải ầm ĩ như là triệu chứng của cơn khủng hoảng. Dù sao thì đó cũng là một sự suy giảm và nhị hoá nhân cách mang tính bộ phận, tạm thời, khác với các rối loạn tâm thần, dù rằng khó xác định ranh giới.
Cái làm hình thành một người sáng tạo, theo Anzieu, đó là khả năng của cái tôi trong việc chịu đựng nỗi sợ hãi ở một thời điểm - về bản chất thời điểm đó là lúc anh ta có thể bị loạn tâm thần -, và khả năng giữ được một sự nhị hoá nhân cách trong trạng thái cảnh giác và tự quan sát. Làm thế nào người sáng tạo có thể chịu đựng mối xúc động đột ngột này? Cần có “một độ hổng hay sự mở rộng biên giới của cái Mình, cái mình này đang dẫn tới những thực tế tâm lý ở trạng thái bấp bênh giữa cái của tôi và cái không phải của tôi [mien/non-mien]”6
Vậy, xúc động đột ngột mang tính sáng tạo không tách rời sự từ bỏ [từ bỏ bản thân]. Nghĩa là đặt lại vấn đề về tính thống nhất của nhân cách (trước hết đó là sự phá vỡ vỏ bọc tâm lý, sự huỷ bỏ tính ái kỷ buộc người ta phải chịu đựng và luôn gây sợ hãi), sau nữa ta có cái mà Anzieu gọi là một ảo tưởng vui tươi về quyền lực tuyệt đối và về sự khích động khoan khoái.
Các khái niệm cái Tôi, cái Mình… cần phải thận trọng khi sử dụng, nhưng dù sao, cái ý tưởng này, vốn gần gũi với các quá trình loạn tâm thần, cũng có lợi ích, đó là nó cho phép hình dung một mối quan hệ với văn bản văn học khác trước, mối quan hệ đươc thiết lập dựa trên độ hổng của các ranh giới giữa cái bên trong và cái bên ngoài, giữa văn bản và người đọc hay người diễn giải, dù rằng Anzieu không nói điều đó một cách rõ ràng. Điều này càng ngày càng đúng đối với các văn bản hiện đại, các văn bản thường xuyên khai thác quá trình phá vỡ những giới hạn của bản sắc và những giới hạn của tư duy.
Trong những phân tích của Anzieu về hội hoạ của Francis Bacon ta thấy có sự phóng chiếu các huyễn tưởng hay những nỗi sợ hãi của chính Anzieu lên các bức tranh của Bacon. Ngoài ra cũng có những huyễn tưởng khá gần gũi với Beckett. Ý tưởng căn bản là: Anzieu tìm thấy ở Bacon những quá trình tâm lý mang tính chủ quan, xuyên-cá nhân, [Anzieu tìm thấy những gì diễn ra ở trong chính mình, tìm thấy quá trình tâm lý của chính mình được phục hiện trong tác phẩm của Bacon]. Những quá trình này nói về chủ thể tính của chúng ta, bởi vì chúng ta có những điểm chung với tác giả, chúng ta đã sống như ông ta; chúng ta bị giả định là phải trải qua những giai đoạn tâm thần sơ phát này. Vấn đề là ở chỗ: có nguy cơ là Anzieu sẽ tìm thấy điều đó trong rất nhiều tác phẩm, và do vậy, sẽ bỏ qua mất những gì tạo nên tính đặc thù của chúng. Tuy nhiên, kể cả khi cần phải thận trọng và giữ khoảng cách trong phân tích, thì những phân tích này cho thấy rõ các quá trình [tâm thần] sơ phát biểu hiện trong các tác phẩm văn học và nghệ thuật.
Điểm cuối cùng được đề cập đến ở đây, xuất phát từ những suy nghĩ của Pierre Bayard trong cuốn Liệu có thể ứng dụng văn học vào phân tâm học? (Minuit, 2004), đó là ý tưởng cho rằng cần phải thoát ra khỏi phân tâm học ứng dụng. Vấn đề không còn là tìm kiếm ý nghĩa của văn bản, mà là suy nghĩ về cái được xem như là điểm xuất phát để suy tư. Điều này càng đúng hơn khi mà văn học có thể đề xuất những mô hình riêng của các mối quan hệ mà đời sống tâm lý thiết lập với những đời sống tâm lý khác, những mối quan hệ có thể khiến cho phân tâm học quan tâm.
Đặc biệt, trong văn học có những yếu tố của tư duy có thể làm hình thành nên lý thuyết (hơn là ngược lại). Ví dụ, sự miêu tả cơn điên trong các tác phẩm của Shakespeare đã được nhiều nhà phân tâm học diễn giải (Freud, Jones, Mauron, Green…). Từ một góc độ khác, người ta nghiên cứu quá trình phát điên ở tác phẩm của Shakespeare. Như vậy, vấn đề sẽ là quá trình chuyển sang trạng thái điên (Othello, Hamlet, vua Lear; đồng thời cũng là cơn điên vì quyền lực, vì tình yêu…). Pierre Bayard nghiên cứu sự kết hợp chính xác giữa quá trình phát điên này và chính trị. Hầu như tất cả các nhân vật của Shakespeare, kể cả trong những vở hài kịch tình cảm, đều bị mắc kẹt trong hoạt động cộng đồng. Chính trong sự giao thoa giữa đời sống riêng tư và đời sống tập thể mà diễn ra sự rạn nứt trong bản thể của họ. Cơn điên của con người chỉ có thể được nghĩ đến trong quan hệ của nó với vị thế của nó trong cộng đồng, trong quan hệ của nó với môi trường công cộng.
Ở Shakespeare, có những yếu tố để xây dựng nên một lý thuyết về chứng điên ở các công dân là nạn nhân của chính trị. Có thể so sánh với Deleuze, người cho rằng hoang tưởng không bao giờ là một hiện tượng mang tính cá nhân. Deleuze phê phán cái chủ nghĩa gia đình [familialisme] của phân tâm học: luôn luôn là các hiện tượng thuộc về gia đình, thuộc về tam giác Oedipe: bố, mẹ, con; trong khi đó thì hoang tưởng luôn có tính chất vũ trụ. Ở đây Bayard gợi ý phân tích toàn bộ không gian chính trị trong kịch Shakespeare, tiến hành phân tâm về chính trị trong chừng mực con người tồn tại ở đó là con người quyền lực, có nghĩa là bị trói chặt vào mối quan hệ thống trị với những người khác, trong mối quan hệ đó nó tự hình thành và tự huỷ diệt (chính trong quá trình này phát triển các bệnh lý học nguyên lai mà Shakespeare đã miêu tả). Nói cách khác, không chỉ có các xung đột gia đình, mà sức mạnh huỷ diệt cũng được thực hiện cả trong không gian công cộng.
Điều khiến tôi quan tâm hơn cả, chính là chương cuối cùng của cuốn sách, có đầu đề: “chống diễn giải”. (Đây cũng là một ý tưởng của Deleuze, dù rằng P.Bayard không viện dẫn tác giả này: đừng diễn giải, hãy cảm nhận !) P. Bayard nói rất đúng rằng các nhà phân tâm biết rằng diễn giải là một bạo lực. Và thậm chí biết rằng các lợi ích mà diễn giải thu được thường xuyên che giấu cái bạo lực bí mật mà nó mang chứa. Các lợi ích, đương nhiên là ta biết rõ: sự hài lòng, cảm giác đã nắm vững được một điều gì thuộc về ý nghĩa, đã dành chiến thắng trong một quan hệ với sức mạnh, thậm chí cảm thấy nhẹ nhõm… (ý nghĩa, theo định nghĩa, đó là cái cưỡng lại diễn giải)… ta cảm thấy hài lòng về chính mình. P.Bayard cũng nói đến các khuyết điểm của diễn giải, nhưng theo tôi chưa đủ, cần phải tiếp tục đào sâu: “diễn giải không chỉ mang lại ý nghĩa cho cái mà nó diễn giải, nó còn ghi nhận một sự tước bỏ căn bản”. Như ông giải thích – đương nhiên là ông nói với tư cách là một nhà thực hành phân tâm -, chúng ta biết rõ điều gì có thể diễn ra trong một vài ca thực hành phân tâm: trong khi chữa trị, diễn giải cung cấp các ý nghĩa vô thức cho chủ thể - người được đề nghị hoặc bắt buộc phải nhận diễn giải này -, nhưng đối với chủ thể, diễn giải này vẫn có nhiều khía cạnh xa lạ. Được viết trong một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ của người phân tích [bệnh nhân], được nói thay cho anh ta, diễn giải sẽ luôn luôn, hoặc phần nào đó, là một cơ thể khác gắn trên ngôn ngữ của anh ta. Đó là nghịch lý của diễn giải phân tâm học: nó vừa giải phóng vừa bóp nghẹt. Trong nó có một cái gì gây chết chóc.
Ngoài ra, ta biết rằng, kể từ Lacan, người ta dè dặt với quan niệm đầu tiên, cái quan niệm gần như có tính đối thoại của chữa trị; ca ngợi sự im lặng, không diễn giải (điều này, ban đầu cũng có thể sẽ được người phân tích cảm nhận như là một bạo lực, nhưng đó là một vấn đề khác; ít nhất thì như thế sẽ mở ra một môi trường cho suy nghĩ riêng, các ham muốn riêng tư của người bệnh được hiển lộ). Mục đích là để cho người phân tích tự mình tìm thấy những lời chính xác, nói cách khác, để anh ta trở thành người diễn giải của chính mình, trở thành người như anh ta có thể sau khi đợt chữa trị kết thúc. “Vì điều này mà mối quan hệ phân tích không làm tăng lên những bạo lực cũ của ngôn ngữ, mà sẽ mở ra một ngôn ngữ cá nhân khác cho chủ thể”.
Do đó, đối với Pierre Bayard, sự ngờ vực này đối với diễn giải - sự ngờ vực mang tính nghịch lí, bởi vì đó là rút ra từ phân tâm học một cái gì như là bản chất của nó - sẽ đưa tới chỗ tránh được những cách đọc biểu tượng (không có giới hạn và chúng sẽ ngăn cản chúng ta khám phá những lối tiềm ẩn dẫn vào tác phẩm). Bên cạnh đó còn phải kể đến ý tưởng của Barthes: cần phải thực hiện sự tạm ngưng [suspens]; và vậy là, thay vì diễn giải, cần phải nói tới một sự “kéo dài”. Đó là kéo dài các yếu tố của tư duy được biểu thị trực tiếp hay ở trong tình trạng tiềm ẩn trong một văn bản, đó còn là kết hợp các yếu tố ấy, tổ chức chúng lại thành một suy tư về lý thuyết. (Ví dụ như những mối quan hệ giữa công dân và nhà nước như trong trường hợp Shakespeare).
Như vậy, vấn đề là tìm cách “diễn giải ít nhất” để cố gắng khám phá “bản thân tác phẩm diễn giải như thế nào”. Đó là lý do khiến ông nói về “văn học ứng dụng” trong khi nhấn mạnh một cách đúng đắn và hài hước mức độ gắn bó của toàn bộ hoạt động phê bình (đặc biệt là kiểu phê bình mà ông thực hiện “văn học ứng dụng”) với cốt lõi paranoia7 ở người tiến hành phê bình (đương nhiên theo những cấp độ khác nhau). Pierre Bayard kết luận cuốn Peut-on appliquer la littérature à la psychanalyse? của mình như sau: “Nhưng cũng cần phải xem xét sự việc theo một cách khác bằng cách tự nhủ rằng việc từ từ làm nổi bật cái cốt lõi paranoia này chỉ phản ánh một cách rõ ràng hơn những gì là đặc trưng của mọi nhận định lý thuyết: sự điên rồ sâu kín của nó, vì sự điên rồ ấy mà những nhận định lý thuyết ấy vừa được dùng làm nơi biểu hiện vừa làm nơi che chở. Và hơn thế, nỗi đau tâm thần mà rất ít lý thuyết gia chấp nhận nói đến, và lý thuyết được tạo ra để chống lại nó, cái nỗi đau tâm thần ấy được tạo nên và không ngừng thay đổi, giống như là một màng lưới bảo vệ mỏng manh, lúc nào cũng sẵn sàng bị xé rách.” Đó là một trong những điều đúng đắn nhất mà tôi đã đọc được về lý thuyết và về các lý thuyết gia, thậm chí cả ở những người hết sức tránh diễn giải.
*Giới thiệu tiếp loạt bài giảng của Evelyne Grossman, GS Văn học Pháp đương đại ĐH Paris 7, Chủ tịch Viện Triết Quốc tế, tại ĐH Sư phạm, Hà Nội
..................................................
1. Critique et clinique, Minuit, 1993, tr. 14. Chúng tôi tạm dịch khái niệm scène primitive của Freud như vậy. Khái niệm này dùng để chỉ cảnh quan hệ tình dục của bố mẹ mà đứa trẻ quan sát thấy hay giả định, sau đó được đứa trẻ tiếp tục tưởng tượng, cảnh ấy sẽ làm thành một phần của các huyễn tưởng tạo nên đời sống tâm lý của nó.
2. Charles Mauron, Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời Racine, Paris, José Corti, 1969, tr.18
3. Charles Mauron, Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời Racine, Paris, José Corti, 1969, tr. 21
4. G.Genette, « Psycholecture », Figure I, Paris, Points-Seuil, 1976, tr. 133-138.
5. Didier là tác giả của một số cuốn sách quan trọng : Le moi peau, Dunod, 1985; Beckett et le psychanalyste (1992); Le corps de l’œuvre, tiểu luận phân tâm học về công việc sáng tạo (Gall, 1981)
6. Le corps de l’œuvre, tiểu luận phân tâm học về công việc sáng tạo, Gall, 1981, tr. 96.
7. Paranoïa: bệnh cuồng ám. Paranoïaque: người bị bệnh cuồng ám, đó là người diễn giải không ngừng, đối với anh ta, mọi cái đều có ý nghĩa, và thường xuyên là các ý nghĩa chống lại anh ta, ví dụ: nếu trời mưa thì là vì người ta oán giận anh ta.
- Tình ca mùa xuân(17/02)
- Nhà thơ Dương Soái và câu chuyện 'Gửi em ở cuối sông Hồng'(17/02)
- Bình thường mà sống(16/02)
- Nguồn gốc Tết Việt Nam(16/02)
- 12 cuốn sách hay của Paulo Coelho(16/02)
- Nghệ thuật sống(16/02)
- "Chiến đấu với chính mình để nhường nhịn người khác"(16/02)
- Năng suất lao động Việt Nam chỉ bằng 1/10 Singapore(26/06)
- Phỏng vấn hòn vọng phu(25/06)
- Những bài học từ kết quả bỏ phiếu đường sắt cao tốc(25/06)
- Các siêu dự án và nguy cơ nợ nần(25/06)
- Phía sau mỗi con người ta(25/06)
- Khoảng cách thế hệ - có chăng?(24/06)
- Tự do cá nhân và quyền lực công cộng(24/06)
Bình thường mà sống
Tình ca mùa xuân
12 cuốn sách hay của Paulo Coelho
"Chiến đấu với chính mình để nhường nhịn người khác"
Cái thắng bên trong
Nghệ thuật sống
Nguồn gốc Tết Việt Nam
Nhà thơ Dương Soái và câu chuyện 'Gửi em ở cuối sông Hồng'
Năm mới suy nghĩ về hai chữ Phúc và Đức
Hồn xuân trong thơ Nguyễn Bính

markdown:
# Phân tâm học trong nghiên cứu văn học*
*Ta biết tất cả những gì mà người ta đã có thể trách cứ (và còn tiếp tục trách cứ) về một số cách tiếp cận theo hướng phân tâm học trong việc nghiên cứu văn bản văn học.*
Trước tiên, sự lên án thường xuyên dành cho “phân tâm học ứng dụng” vào văn học. Một trọng những vấn đề thường được nêu lên là: nói đúng ra không có sự “chuyển dịch” [transfert] trong quan hệ giữa phê bình với văn bản văn học; những gì có giá trị trong các đợt chữa bệnh thì sẽ không còn giá trị nữa khi bị đưa vào trong quan hệ phê bình. [transfert: là một quá trình qua đó các ham muốn vô thức của người phân tích (bệnh nhân) [analysant] được phục hiện trên một vài đối tượng trong phạm vi các mối quan hệ được thiết lập với nhà phân tích [analyste], trong phạm vi đặc biệt của mối quan hệ phân tích. Hay nói cách khác, các ham muốn “chuyển dịch” từ vô thức sang các đối tượng vừa nêu].
Vậy, câu hỏi sẽ là: liệu ta có thể chuyển dịch mô hình này vào phân tích văn học?
Ngay lập tức một số trở ngại xuất hiện:
Quả thực đã từ lâu, diễn giải theo hướng phân tâm học về văn bản văn học được thực hiện theo các cách sau:
- hoặc là tiến hành phân tâm tác giả (phân tâm tiểu sử, phân tâm-phê bình)
- hoặc là tiến hành phân tâm nhân vật, khi đó ít nhiều người ta xem nhân vật như là những con người thực.
- hoặc là hình dung rằng sẽ có một “vô thức của văn bản” thuộc về tác phẩm.
**Chống lại phân tâm học ứng dụng:**
Có thể tham khảo cuốn sách của Pierre Bayard: Liệu có thể áp dụng văn học vào phân tâm học? (Minuit, 2004)
Luận điểm thứ nhất: như ta biết, toàn bộ tác phẩm của Freud nổi tiếng bởi những gì mà ông nợ các nhà văn và các nghệ sĩ nói chung. Theo ông, những người này [nghệ sĩ, nhà văn] được trời phú cho một khả năng tiên tri lạ lùng về các hiện tượng tâm lý, do đó mà họ sẽ là những người thực sự khởi xướng cho lý thuyết của ông.
Sự biết ơn đối với loại trực giác đặc biệt của các nhà văn có một nền tảng lý thuyết cụ thể ở Freud, đó là khái niệm sự hiểu biết tâm lý nội tại [savoir endopsychique]. Điều này muốn nói gì? Nó có quan hệ với một dạng trực giác đặc biệt mà Freud cũng gán cho những người bị chứng cuồng ám [paranoia] (những người loạn tâm thần nói chung mà vô thức của họ được giả định là được biểu lộ ra ngoài một cách rõ ràng), ông cũng gán dạng trực giác này cho những người nguyên thuỷ, nó giúp họ tiếp cận trực tiếp với những hiện tượng mà các nhà khoa học chỉ có thể nhận biết nhờ những con đường quanh co và lâu dài.
Xin trích ở đây một đoạn trong Hoang tưởng và giấc mơ trong “Gradiva” của Jensen (1907): “Họ [nghệ sĩ, nhà văn] đi trước chúng ta rất nhiều, chúng ta, những con người bình thường, đặc biệt là bình thường về mặt tâm lý, bởi vì họ khai thác những nguồn mà chúng ta vẫn còn chưa khai thác được cho khoa học.” Và đây là điều mà Deleuze đã nói trong Critique et clinique, ở chương “Văn chương và đời sống”: “nhà văn […] đã nhìn thấy và nghe thấy những điều quá lớn lao đối với anh ta, quá mạnh mẽ đối với anh ta, nó khiến anh ta nghẹt thở, và con đường đến với chúng khiến anh ta kiệt sức […] Từ những gì anh ta nhìn thấy và nghe thấy, nhà văn trở về với đôi mắt đỏ ngầu, màng nhĩ bị chọc thủng…”
1
Cũng có thể tham khảo cuốn Triết học là gì? [Qu’est-ce que la philosophie?]: “Thực ra, nghệ sĩ, bao gồm cả tiểu thuyết gia, vượt ra ngoài các trạng thái nhận thức và những cung bậc cảm xúc của nghiệm sinh. Đó là người có thiên nhãn. [Rimbaud cũng từng nói: nhà thơ là một người có thiên nhãn] […] Họ đem lại cho các nhân vật và phong cảnh những chiều kích khổng lồ, như thể chúng được thổi phồng lên bởi một cuộc đời mà không một nhận thức đã trải nghiệm nào có thể đạt tới.”
Bây giờ tôi trở lại với Freud. “
*Sự hiểu biết tâm lý nội tại*”, điều đó có nghĩa là nhà văn, nhà thơ, sở hữu một con đường trực tiếp dẫn tới vô thức, nhưng anh ta không nhận biết được nó. Ý tưởng cho rằng một nhà văn không biết tới sự hiểu biết của mình là một trong những quan niệm không thay đổi ở Freud. Chính nhà phân tâm sẽ vén bức màn bí mật về sự hiểu biết này.
Ở đây chúng ta lướt qua những phân tích của ông về tác phẩm
*Oedipe* của Sophocle, về *Hamlet* của Shakespeare. Đối với *Macbeth*, ông nghiên cứu một dạng thức thất bại gắn liền với thành công: tại sao phu nhân Macbeth phát điên chỉ đúng vào lúc chồng mình lên ngôi trị vì xứ Ecosse. Câu trả lời của Freud: đó là vì nỗi sợ hãi trước sự thành công, nỗi sợ hãi ở trong vô thức. Tương tự, tham khảo thêm chương *“Dostoievski và kẻ giết cha”* trong cuốn Kết quả, ý tưởng, vấn đề [Résultats, idées, problèmes].
Mỗi khi Freud tìm thấy một minh hoạ cho phức cảm Oedipe, chẳng hạn như mô-típ về sự thiến hoạn, cảnh tượng nguyên thuỷ, cảm xúc lo âu, cảm giác về sự khác lạ, v.v… luôn luôn cùng một cách thức ấy: Freud thường xuyên tìm thấy trong văn học sự xác nhận cho lý thuyết của ông. Thậm chí đó là điều mà ông đòi hỏi ở văn học: xác nhận những luận đề mà ông đã xây dựng nên.
Ví dụ: phân tích của ông về
*Oedipe* của Sophocle. Chính quan niệm của Freud về phức cảm Oedipe cho phép đọc vở kịch theo hướng phức cảm Oedipe, nhờ tác phẩm, quan niệm này mới ăn khớp với chính nó, và tiếp đó, mang đến một thông điệp rõ ràng.
Luận điểm thứ hai: khái niệm “phân tâm học ứng dụng” có nghĩa là gì? Trước tiên, cần nhớ lại rằng công thức này là của chính Freud.
Đó là ý tưởng cho rằng, một mặt có lý thuyết phân tâm học, và mặt khác ứng dụng lý thuyết ấy trong thực hành, trong các đợt chữa trị hay trong các hiện tượng văn hoá (có thể là nghệ thuật, và các hiện tượng văn hoá khác; xem những phân tích của Freud trong cuốn Một
*kỷ niệm thời thơ ấu của Léonard de Vinci,* một tác phẩm tuyệt vời).
Để đơn giản hoá, theo truyền thống ta có thể phân biệt hai trường phái phê bình đã từng áp dụng phân tâm học vào văn học (ở Pháp cũng như ở nước ngoài).
- trường phái làm việc trên tác giả và tiểu sử tác giả.
- trường phái tập trung vào văn bản.
Trường hợp thứ nhất: Marie Bonaparte (công chúa Marie Bonaparte, 1882-1962), người tiên phong của phân tâm học ở Pháp, hậu duệ của Napoléon I), có viết tác phẩm: Edgar Poe, cuộc đời và sự nghiệp (1933). Công trình này vẫn còn là một kiểu mẫu cho thể loại này. Để tránh châm biếm, cần nói rằng, đương nhiên là có nhiều phương diện trong cuốn sách có thể tranh cãi được, nhưng cũng không thể phủ nhận rằng nó đã soi sáng nhiều điểm thú vị trong tác phẩm của Poe (những phân tích thường rất tinh tế). Như vậy bà đã nghiên cứu những ảnh hưởng vô thức của đời sống nhà văn (đời sống sự kiện và đời sống tâm lý) đối với tác phẩm. Ví dụ, khi đọc tác phẩm của Edgar Poe, bà đã khám phá hình ảnh người mẹ mất sớm của ông, và cả hình ảnh của vợ ông, Virginia, nàng cũng chết khi còn rất trẻ. Marie Bonaparte chứng minh được bằng cách nào ta có thể tìm thấy cái hình bóng ám ảnh của người mẹ trong toàn bộ tác phẩm của Poe. Và trong các truyện kể của ông, bà cũng lại tìm thấy hình bóng tiềm ẩn của hai người phụ nữ này.
Trường hợp thứ hai: người ta không quan tâm đến tác giả, mà chỉ nghiên cứu các ý nghĩa vô thức của tác phẩm; đôi khi người ta đi đến chỗ giả định rằng trong văn bản, có một vô thức thuộc về tác phẩm, như là nghiên cứu của Jean Bellemin-Noël trong cuốn Hướng tới vô thức của văn bản (PUF, 1979). Nhưng tôi sẽ không nói về Bellemin-Noël, mà sẽ dừng lại chốc lát với phân tích tâm lý của Charles Mauron, người kết hợp cả hai khuynh hướng (văn bản và tiểu sử). Hai cuốn sách quan trọng của Charles Mauron là: Những ẩn dụ ám ảnh về huyền thoại cá nhân. Nhập môn phê bình tâm lí, và Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời của Racine.
![]()
Theo Mauron, trước tiên cần phải hiểu và đánh giá văn bản trong tư cách là văn bản, và văn học trong tư cách là văn học, chứ không phải như một tập hợp các dấu hiệu lâm sàng. Nói cách khác, ông không tìm kiếm các triệu chứng trong tác phẩm. Như vậy, phê bình tâm lý [psychocritique] trước hết là một phương pháp làm sáng tỏ văn bản, một kỹ thuật đọc. Nó được tiến hành như thế nào?
Sự phân tích được thực hiện qua bốn giai đoạn:
1. Vô thức được biểu hiện trong tác phẩm: ẩn dụ và biểu tượng chuyển tải một thực tế nội tâm, cơ chế sáng tạo gần gũi với cơ chế của giấc mơ tỉnh.
2. Xác nhận rằng các ẩn dụ và biểu tượng này tồn tại trong các tác phẩm khác nhau của cùng một tác giả. Đem các tác phẩm này đặt cạnh nhau để đối chiếu.
3. Nêu bật các “mạng lưới ẩn dụ” soi chiếu những chủ đề biểu tượng “ám ảnh” dưới một ánh sáng mới. Mỗi một tác phẩm là một sự quan trọng hoá, một sự tái hiện các ham muốn, xung năng.
4. Cuộc đời của tác giả, quá khứ của ông ta cho phép hiểu rõ hơn sự phổ biến của các mạng lưới ẩn dụ này: “huyền thoại cá nhân” của tác giả được định nghĩa như vậy.
Tổ chức của cái mà Mauron gọi là “ẩn dụ ám ảnh” rốt cuộc tạo thành một “huyền thoại cá nhân” trong đó con người vô thức của nhà văn được biểu hiện, huyền thoại các nhân này không chỉ giải thích các cấu trúc của tác phẩm mà còn giải thích cả động tính của tác phẩm.
“Các tác phẩm khác nhau của một nhà văn hoà thành một tác phẩm duy nhất, trạng huống và nhân vật đánh mất đường viền rõ nét, bị biến dạng, rồi được tái lập lại, giống như hình ảnh của mặt nước đang lay động.”
2
Ví dụ: Ở Racine, Mauron rất nhấn mạnh chủ đề loạn luân (Phèdre-Hyppolyte), nhấn mạnh tam giác Oedipe, nhấn mạnh ba định khu của Freud (Siêu tôi, cái ấy, cái tôi) được cấp cho nhiều nhân vật khác nhau.
Điều mà chúng ta có thể phê phán ở Mauron là ông đã làm mất sự khác biệt giữa các vở kịch, không còn nhìn thấy sự tiến triển của Racine trong quá trình sáng tạo. Ông biến thế giới của Racine thành một thế giới mộng mị, quên mất cấu trúc mang tính sân khấu của các tác phẩm. Trái lại điều được phát hiện, đó là vô thức của tác giả: “Như thế chúng ta đi tới chỗ nhìn thấy, trong nhân vật chính của một vở kịch, cái tôi của tác giả, và, trong các nhân vật xung quanh nó, sự ham muốn và tự vệ, những dục vọng hay những nỗi sợ hãi của tác giả.”
3 Tuy nhiên, như thường lệ (như ở trường hợp Marie Bonaparte chẳng hạn), Mauron có những phân tích xuất sắc, soi sáng vấn đề, kể cả khi tính hệ thống của các bước phân tích của ông – do muốn có tính khoa học – dễ dàng trở thành đối tượng của sự phê phán.
![]()
Gerard Genette đã phân tích trường hợp Mauron trong cuốn Figure I, chương “Psycholecture” [đọc theo lối phân tích tâm lý]. Ông nhấn mạnh hai đặc điểm chủ yếu của phương pháp của Mauron: một mặt, những tham vọng của Mauron muốn đảm bảo tính khách quan và sự quy chiếu của ông về phân tâm học với tư cách là một “tâm lý học khoa học” chỉ có thể được xem như là một ảo tưởng thực chứng (ảo tưởng khoa học chủ nghĩa); mặt khác, những nghiên cứu của ông về các ẩn dụ ám ảnh và các diễn giải của ông rút cuộc lại phong phú hơn là những gì mà cái phương pháp mang tính giáo khoa của ông có thể cho thấy. Genette kết luận rằng: “Phê bình tâm lý đặt ra cho văn học những câu hỏi tuyệt vời, nó cũng tm thấy ở văn học những câu trả lời tuyệt vời, chúng càng làm cho thái độ của chúng ta đối với tác phẩm trở nên giàu có đa dạng hơn; phê bình tâm lý chẳng được gì mà phải giấu (hay tự giấu mình) vì thông thường phần hiển nhiên nhất của câu trả lời đã nằm sẵn trong câu hỏi rồi."
4
Như vậy, tương tự như ở Freud: ta tìm thấy trong tác phẩm những gì ta tìm kiếm; cũng giống như cách đọc của tôn giáo, các chú giải kinh thánh hay kinh tan-mút…, kết quả phù hợp với điểm xuất phát của lý thuyết.
Pierre Bayard đã nói rất xác đáng rằng: “việc đọc một văn bản theo cách của tôn giáo rất ít có cơ may tạo ra được những kết quả Mac-xít, tương tự như vậy một lối đọc phân tâm chỉ có thể đưa lại những kiến quả đã được dự kiến trước, phù hợp với lý thuyết của Freud. Nói cách khác, đó là cái mà ta gọi là một “diễn giải có mục đích”: kết quả thu được là khởi điểm của nghiên cứu hơn là sản phẩm của quá trình nghiên cứu.
Kết luận lại: ta có thể phê phán họ [các nhà phê bình phân tâm học] ở những điểm nào (dù rằng cần nhấn mạnh một lần nữa là một vài công trình trong số các nghiên cứu của họ có giá trị lớn)?
Trước tiên, đó là các phương pháp tiến hành theo hướng thông diễn học, trong chừng mực là chúng được hình thành dựa trên một diễn giải, là sự kiếm tìm một ý nghĩa mà người ta muốn nêu bật lên từ một tác phẩm. Ở đây, đó là ý nghĩa thuộc về vô thức và áp dụng phương pháp diễn giải về các giấc mơ của Freud, ví dụ: có một nội dung biểu hiện [contenu manifeste] (rõ ràng, nhưng khó hiểu) và một nội dung ẩn tàng [contenu latent] (khó tiếp cận hơn và bí mật hơn).
Deleuze và một số người khác chống lại điều đó: không còn là việc tìm kiếm ý nghĩa trong chiều sâu của một tác phẩm nơi người ta nhất định tìm thấy nó, miễn là có những công cụ hữu hiệu cho phép đào sâu (nhằm chống lại ẩn dụ về cái chiều sâu nơi ý nghĩa ẩn dấu sẽ được phát hiện). Ý nghĩa được xây dựng, được thiết lập; diễn giải không phải là công việc của thợ đào giếng; đó là một quá trình xây dựng, nó làm thay đổi cả văn bản và người diễn giải văn bản. Vậy, không có một ý nghĩa tồn tại với tư cách là dữ liệu, trước khi có sự can thiệp của phê bình.
Còn có một số cách tiếp cận khác theo lối phân tâm học. Tôi sẽ lấy một vài ví dụ, nhưng trước tiên cần nói rõ rằng các cách tiếp cận này có một điểm chung là nhấn mạnh quá trình viết và quá trình diễn giải hơn là nhấn mạnh các triệu chứng, các chỉ dẫn được khám phá trong văn bản. Nói cách khác, thông qua văn bản, vô thức không còn được đọc như triệu chứng mà như là động cơ sáng tạo văn bản.
![]()
Trong số các tên tuổi như André Green, Michel de M’Uzan, Jean Laplanche… tôi muốn đặc biệt giới thiệu Didier Anzieu
5, vì ông là đại diện cho một trào lưu quan trọng của các diễn giải về văn học theo hướng phân tâm học, những diễn giải dựa trên sự phân tích của người diễn giải về mối quan hệ chuyển dịch [rapport transférentiel] (hoặc là phản-chuyển dịch) của mình với văn bản (có nghĩa là: quá trình qua đó các ham muốn vô thức của nhà văn hay của người diễn giải được phục hiện trong văn bản). Didier Anzieu đã nghiên cứu rất nhiều về vấn đề sự hình thành của công việc sáng tạo trong trường hợp các nhà văn. Ông cho rằng trong quá trình sáng tạo có một cái gì đó gần gũi với chứng loạn tâm thần, sự khác biệt là ở chỗ: sáng tạo là một chứng loạn tâm thần thành công, nếu có thể nói như vậy.
Tại sao? Trước hết đó là vì, đối với ông, giai đoạn đầu tiên của sáng tạo là giai đoạn mà ông gọi là “sự xúc động đột ngột mang tính sáng tạo”. Sự xúc động đột ngột này giống như một cơn khủng hoảng; đôi khi đó là một hiện tượng thần khải, một trạng thái lên đồng, một trạng thái xuất thần gần như là ảo giác (Rousseau đã nói đến điều đó, Bataille, Beckett… cũng vậy), nhưng các triệu chứng không nhất thiết phải ầm ĩ như là triệu chứng của cơn khủng hoảng. Dù sao thì đó cũng là một sự suy giảm và nhị hoá nhân cách mang tính bộ phận, tạm thời, khác với các rối loạn tâm thần, dù rằng khó xác định ranh giới.
Cái làm hình thành một người sáng tạo, theo Anzieu, đó là khả năng của cái tôi trong việc chịu đựng nỗi sợ hãi ở một thời điểm - về bản chất thời điểm đó là lúc anh ta có thể bị loạn tâm thần -, và khả năng giữ được một sự nhị hoá nhân cách trong trạng thái cảnh giác và tự quan sát. Làm thế nào người sáng tạo có thể chịu đựng mối xúc động đột ngột này? Cần có “một độ hổng hay sự mở rộng biên giới của cái Mình, cái mình này đang dẫn tới những thực tế tâm lý ở trạng thái bấp bênh giữa cái của tôi và cái không phải của tôi [mien/non-mien]”
6
Vậy, xúc động đột ngột mang tính sáng tạo không tách rời sự từ bỏ [từ bỏ bản thân]. Nghĩa là đặt lại vấn đề về tính thống nhất của nhân cách (trước hết đó là sự phá vỡ vỏ bọc tâm lý, sự huỷ bỏ tính ái kỷ buộc người ta phải chịu đựng và luôn gây sợ hãi), sau nữa ta có cái mà Anzieu gọi là một ảo tưởng vui tươi về quyền lực tuyệt đối và về sự khích động khoan khoái.
Các khái niệm cái Tôi, cái Mình… cần phải thận trọng khi sử dụng, nhưng dù sao, cái ý tưởng này, vốn gần gũi với các quá trình loạn tâm thần, cũng có lợi ích, đó là nó cho phép hình dung một mối quan hệ với văn bản văn học khác trước, mối quan hệ đươc thiết lập dựa trên độ hổng của các ranh giới giữa cái bên trong và cái bên ngoài, giữa văn bản và người đọc hay người diễn giải, dù rằng Anzieu không nói điều đó một cách rõ ràng. Điều này càng ngày càng đúng đối với các văn bản hiện đại, các văn bản thường xuyên khai thác quá trình phá vỡ những giới hạn của bản sắc và những giới hạn của tư duy.
Trong những phân tích của Anzieu về hội hoạ của Francis Bacon ta thấy có sự phóng chiếu các huyễn tưởng hay những nỗi sợ hãi của chính Anzieu lên các bức tranh của Bacon. Ngoài ra cũng có những huyễn tưởng khá gần gũi với Beckett. Ý tưởng căn bản là: Anzieu tìm thấy ở Bacon những quá trình tâm lý mang tính chủ quan, xuyên-cá nhân, [Anzieu tìm thấy những gì diễn ra ở trong chính mình, tìm thấy quá trình tâm lý của chính mình được phục hiện trong tác phẩm của Bacon]. Những quá trình này nói về chủ thể tính của chúng ta, bởi vì chúng ta có những điểm chung với tác giả, chúng ta đã sống như ông ta; chúng ta bị giả định là phải trải qua những giai đoạn tâm thần sơ phát này. Vấn đề là ở chỗ: có nguy cơ là Anzieu sẽ tìm thấy điều đó trong rất nhiều tác phẩm, và do vậy, sẽ bỏ qua mất những gì tạo nên tính đặc thù của chúng. Tuy nhiên, kể cả khi cần phải thận trọng và giữ khoảng cách trong phân tích, thì những phân tích này cho thấy rõ các quá trình [tâm thần] sơ phát biểu hiện trong các tác phẩm văn học và nghệ thuật.
![]()
Điểm cuối cùng được đề cập đến ở đây, xuất phát từ những suy nghĩ của Pierre Bayard trong cuốn Liệu có thể ứng dụng văn học vào phân tâm học? (Minuit, 2004), đó là ý tưởng cho rằng cần phải thoát ra khỏi phân tâm học ứng dụng. Vấn đề không còn là tìm kiếm ý nghĩa của văn bản, mà là suy nghĩ về cái được xem như là điểm xuất phát để suy tư. Điều này càng đúng hơn khi mà văn học có thể đề xuất những mô hình riêng của các mối quan hệ mà đời sống tâm lý thiết lập với những đời sống tâm lý khác, những mối quan hệ có thể khiến cho phân tâm học quan tâm.
Đặc biệt, trong văn học có những yếu tố của tư duy có thể làm hình thành nên lý thuyết (hơn là ngược lại). Ví dụ, sự miêu tả cơn điên trong các tác phẩm của Shakespeare đã được nhiều nhà phân tâm học diễn giải (Freud, Jones, Mauron, Green…). Từ một góc độ khác, người ta nghiên cứu quá trình phát điên ở tác phẩm của Shakespeare. Như vậy, vấn đề sẽ là quá trình chuyển sang trạng thái điên (Othello, Hamlet, vua Lear; đồng thời cũng là cơn điên vì quyền lực, vì tình yêu…). Pierre Bayard nghiên cứu sự kết hợp chính xác giữa quá trình phát điên này và chính trị. Hầu như tất cả các nhân vật của Shakespeare, kể cả trong những vở hài kịch tình cảm, đều bị mắc kẹt trong hoạt động cộng đồng. Chính trong sự giao thoa giữa đời sống riêng tư và đời sống tập thể mà diễn ra sự rạn nứt trong bản thể của họ. Cơn điên của con người chỉ có thể được nghĩ đến trong quan hệ của nó với vị thế của nó trong cộng đồng, trong quan hệ của nó với môi trường công cộng.
Ở Shakespeare, có những yếu tố để xây dựng nên một lý thuyết về chứng điên ở các công dân là nạn nhân của chính trị. Có thể so sánh với Deleuze, người cho rằng hoang tưởng không bao giờ là một hiện tượng mang tính cá nhân. Deleuze phê phán cái chủ nghĩa gia đình [familialisme] của phân tâm học: luôn luôn là các hiện tượng thuộc về gia đình, thuộc về tam giác Oedipe: bố, mẹ, con; trong khi đó thì hoang tưởng luôn có tính chất vũ trụ. Ở đây Bayard gợi ý phân tích toàn bộ không gian chính trị trong kịch Shakespeare, tiến hành phân tâm về chính trị trong chừng mực con người tồn tại ở đó là con người quyền lực, có nghĩa là bị trói chặt vào mối quan hệ thống trị với những người khác, trong mối quan hệ đó nó tự hình thành và tự huỷ diệt (chính trong quá trình này phát triển các bệnh lý học nguyên lai mà Shakespeare đã miêu tả). Nói cách khác, không chỉ có các xung đột gia đình, mà sức mạnh huỷ diệt cũng được thực hiện cả trong không gian công cộng.
Điều khiến tôi quan tâm hơn cả, chính là chương cuối cùng của cuốn sách, có đầu đề: “chống diễn giải”. (Đây cũng là một ý tưởng của Deleuze, dù rằng P.Bayard không viện dẫn tác giả này: đừng diễn giải, hãy cảm nhận !) P. Bayard nói rất đúng rằng các nhà phân tâm biết rằng diễn giải là một bạo lực. Và thậm chí biết rằng các lợi ích mà diễn giải thu được thường xuyên che giấu cái bạo lực bí mật mà nó mang chứa. Các lợi ích, đương nhiên là ta biết rõ: sự hài lòng, cảm giác đã nắm vững được một điều gì thuộc về ý nghĩa, đã dành chiến thắng trong một quan hệ với sức mạnh, thậm chí cảm thấy nhẹ nhõm… (ý nghĩa, theo định nghĩa, đó là cái cưỡng lại diễn giải)… ta cảm thấy hài lòng về chính mình. P.Bayard cũng nói đến các khuyết điểm của diễn giải, nhưng theo tôi chưa đủ, cần phải tiếp tục đào sâu: “diễn giải không chỉ mang lại ý nghĩa cho cái mà nó diễn giải, nó còn ghi nhận một sự tước bỏ căn bản”. Như ông giải thích – đương nhiên là ông nói với tư cách là một nhà thực hành phân tâm -, chúng ta biết rõ điều gì có thể diễn ra trong một vài ca thực hành phân tâm: trong khi chữa trị, diễn giải cung cấp các ý nghĩa vô thức cho chủ thể - người được đề nghị hoặc bắt buộc phải nhận diễn giải này -, nhưng đối với chủ thể, diễn giải này vẫn có nhiều khía cạnh xa lạ. Được viết trong một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ của người phân tích [bệnh nhân], được nói thay cho anh ta, diễn giải sẽ luôn luôn, hoặc phần nào đó, là một cơ thể khác gắn trên ngôn ngữ của anh ta. Đó là nghịch lý của diễn giải phân tâm học: nó vừa giải phóng vừa bóp nghẹt. Trong nó có một cái gì gây chết chóc.
Ngoài ra, ta biết rằng, kể từ Lacan, người ta dè dặt với quan niệm đầu tiên, cái quan niệm gần như có tính đối thoại của chữa trị; ca ngợi sự im lặng, không diễn giải (điều này, ban đầu cũng có thể sẽ được người phân tích cảm nhận như là một bạo lực, nhưng đó là một vấn đề khác; ít nhất thì như thế sẽ mở ra một môi trường cho suy nghĩ riêng, các ham muốn riêng tư của người bệnh được hiển lộ). Mục đích là để cho người phân tích tự mình tìm thấy những lời chính xác, nói cách khác, để anh ta trở thành người diễn giải của chính mình, trở thành người như anh ta có thể sau khi đợt chữa trị kết thúc. “Vì điều này mà mối quan hệ phân tích không làm tăng lên những bạo lực cũ của ngôn ngữ, mà sẽ mở ra một ngôn ngữ cá nhân khác cho chủ thể”.
Do đó, đối với Pierre Bayard, sự ngờ vực này đối với diễn giải - sự ngờ vực mang tính nghịch lí, bởi vì đó là rút ra từ phân tâm học một cái gì như là bản chất của nó - sẽ đưa tới chỗ tránh được những cách đọc biểu tượng (không có giới hạn và chúng sẽ ngăn cản chúng ta khám phá những lối tiềm ẩn dẫn vào tác phẩm). Bên cạnh đó còn phải kể đến ý tưởng của Barthes: cần phải thực hiện sự tạm ngưng [suspens]; và vậy là, thay vì diễn giải, cần phải nói tới một sự “kéo dài”. Đó là kéo dài các yếu tố của tư duy được biểu thị trực tiếp hay ở trong tình trạng tiềm ẩn trong một văn bản, đó còn là kết hợp các yếu tố ấy, tổ chức chúng lại thành một suy tư về lý thuyết. (Ví dụ như những mối quan hệ giữa công dân và nhà nước như trong trường hợp Shakespeare).
Như vậy, vấn đề là tìm cách “diễn giải ít nhất” để cố gắng khám phá “bản thân tác phẩm diễn giải như thế nào”. Đó là lý do khiến ông nói về “văn học ứng dụng” trong khi nhấn mạnh một cách đúng đắn và hài hước mức độ gắn bó của toàn bộ hoạt động phê bình (đặc biệt là kiểu phê bình mà ông thực hiện “văn học ứng dụng”) với cốt lõi paranoia
7 ở người tiến hành phê bình (đương nhiên theo những cấp độ khác nhau). Pierre Bayard kết luận cuốn Peut-on appliquer la littérature à la psychanalyse? của mình như sau: “Nhưng cũng cần phải xem xét sự việc theo một cách khác bằng cách tự nhủ rằng việc từ từ làm nổi bật cái cốt lõi paranoia này chỉ phản ánh một cách rõ ràng hơn những gì là đặc trưng của mọi nhận định lý thuyết: sự điên rồ sâu kín của nó, vì sự điên rồ ấy mà những nhận định lý thuyết ấy vừa được dùng làm nơi biểu hiện vừa làm nơi che chở. Và hơn thế, nỗi đau tâm thần mà rất ít lý thuyết gia chấp nhận nói đến, và lý thuyết được tạo ra để chống lại nó, cái nỗi đau tâm thần ấy được tạo nên và không ngừng thay đổi, giống như là một màng lưới bảo vệ mỏng manh, lúc nào cũng sẵn sàng bị xé rách.” Đó là một trong những điều đúng đắn nhất mà tôi đã đọc được về lý thuyết và về các lý thuyết gia, thậm chí cả ở những người hết sức tránh diễn giải.
*Giới thiệu tiếp loạt bài giảng của Evelyne Grossman, GS Văn học Pháp đương đại ĐH Paris 7, Chủ tịch Viện Triết Quốc tế, tại ĐH Sư phạm, Hà Nội
..................................................
*1. Critique et clinique, Minuit, 1993, tr. 14. Chúng tôi tạm dịch khái niệm scène primitive của Freud như vậy. Khái niệm này dùng để chỉ cảnh quan hệ tình dục của bố mẹ mà đứa trẻ quan sát thấy hay giả định, sau đó được đứa trẻ tiếp tục tưởng tượng, cảnh ấy sẽ làm thành một phần của các huyễn tưởng tạo nên đời sống tâm lý của nó.2. Charles Mauron, Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời Racine, Paris, José Corti, 1969, tr.183. Charles Mauron, Vô thức trong tác phẩm và cuộc đời Racine, Paris, José Corti, 1969, tr. 214. G.Genette, « Psycholecture », Figure I, Paris, Points-Seuil, 1976, tr. 133-138.5. Didier là tác giả của một số cuốn sách quan trọng : Le moi peau, Dunod, 1985; Beckett et le psychanalyste (1992); Le corps de l’œuvre, tiểu luận phân tâm học về công việc sáng tạo (Gall, 1981)6. Le corps de l’œuvre, tiểu luận phân tâm học về công việc sáng tạo, Gall, 1981, tr. 96.7. Paranoïa: bệnh cuồng ám. Paranoïaque: người bị bệnh cuồng ám, đó là người diễn giải không ngừng, đối với anh ta, mọi cái đều có ý nghĩa, và thường xuyên là các ý nghĩa chống lại anh ta, ví dụ: nếu trời mưa thì là vì người ta oán giận anh ta.* ![ Nhà phân tâm học A. Freud](//fs.chungta.com/ThumbnailBigs/14124E6776864C6D8FB32525A6F38DAA/0/290/0/2DCFB7D287B44F81A681BBE1C08E0263/0/000000/Nha-phan-tam-hoc-A-Freud.jpg)
![ Nhà phân tâm học A. Freud](http://fs.chungta.com/ThumbnailBigs/14124E6776864C6D8FB32525A6F38DAA/0/290/0/2DCFB7D287B44F81A681BBE1C08E0263/0/000000/Nha-phan-tam-hoc-A-Freud.jpg)
[Tình ca mùa xuân](/nd/tu-lieu-tra-cuu/tinh-ca-mua-xuan.html)(17/02) [Nhà thơ Dương Soái và câu chuyện 'Gửi em ở cuối sông Hồng'](/nd/tu-lieu-tra-cuu/duong-soai-va-cau-chuyen-gui-em-o-cuoi-song-hong.html)(17/02) [Bình thường mà sống](/nd/tu-lieu-tra-cuu/binh-thuong-ma-song-2.html)(16/02) [Nguồn gốc Tết Việt Nam](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nguon-goc-tet-viet-nam.html)(16/02) [12 cuốn sách hay của Paulo Coelho](/nd/tu-lieu-tra-cuu/12-cuon-sach-hay-cua-paulo-coelho.html)(16/02) [Nghệ thuật sống](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nghe-thuat-song.html)(16/02) ["Chiến đấu với chính mình để nhường nhịn người khác"](/nd/tu-lieu-tra-cuu/chien-dau-voi-chinh-minh-de-nhuong-nhin-nguoi-khac.html)(16/02) [Năng suất lao động Việt Nam chỉ bằng 1/10 Singapore](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nang_suat_lao_dong_viet_nam_chi_bang_110_singapore-f.html)(26/06) [Phỏng vấn hòn vọng phu](/nd/tu-lieu-tra-cuu/phong_van_hon_vong_phu.html)(25/06) [Những bài học từ kết quả bỏ phiếu đường sắt cao tốc](/nd/tu-lieu-tra-cuu/tu_ket_qua_bo_phieu_duong_sat_cao_toc-e.html)(25/06) [Các siêu dự án và nguy cơ nợ nần](/nd/tu-lieu-tra-cuu/cac_sieu_du_an_va_nguy_co_no_nan-f.html)(25/06) [Phía sau mỗi con người ta](/nd/tu-lieu-tra-cuu/phia_sau_moi_con_nguoi_ta-f.html)(25/06) [Khoảng cách thế hệ - có chăng?](/nd/tu-lieu-tra-cuu/khoang_cach_the_he-co_chang-0.html)(24/06) [Tự do cá nhân và quyền lực công cộng](/nd/tu-lieu-tra-cuu/tu_do_ca_nhan_va_quyen_luc_cong_cong-f.html)(24/06) [Bình thường mà sống](/nd/tu-lieu-tra-cuu/binh-thuong-ma-song-2.html) [Tình ca mùa xuân](/nd/tu-lieu-tra-cuu/tinh-ca-mua-xuan.html) [12 cuốn sách hay của Paulo Coelho](/nd/tu-lieu-tra-cuu/12-cuon-sach-hay-cua-paulo-coelho.html) ["Chiến đấu với chính mình để nhường nhịn người khác"](/nd/tu-lieu-tra-cuu/chien-dau-voi-chinh-minh-de-nhuong-nhin-nguoi-khac.html) [Cái thắng bên trong](/nd/tu-lieu-tra-cuu/cai_thang_ben_trong-f.html) [Nghệ thuật sống](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nghe-thuat-song.html) [Nguồn gốc Tết Việt Nam](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nguon-goc-tet-viet-nam.html) [Nhà thơ Dương Soái và câu chuyện 'Gửi em ở cuối sông Hồng'](/nd/tu-lieu-tra-cuu/duong-soai-va-cau-chuyen-gui-em-o-cuoi-song-hong.html) [Năm mới suy nghĩ về hai chữ Phúc và Đức](/nd/tu-lieu-tra-cuu/nam_moi.html) [Hồn xuân trong thơ Nguyễn Bính](/nd/tu-lieu-tra-cuu/hon-xuan-trong-tho-nguyen-binh.html)

Server: VIE Portal NG

X-Response-Times: 2.219 second(s)

Set-Cookie: .VIEPortal-User=VIEPortalNG|CjaTKOJyA4E=; expires=Sat, 24-Feb-2018 23:08:50 GMT; path=/; HttpOnly

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By: VIE Portal NG - CopyrightÃÂ© 2010 - 2018 VIEPortal.net - Quynh Nguyen (Mr.) - vieportal.net


text:
Xem bóng đá online hôm nay cập nhật video bàn thắng trận Đức vs Azerbaijan, diễn ra trên sân Fritz-Walter-Stadion rạng sáng nay và clip tổng hợp diễn biến chính các trận đấu bóng đá vòng loại World Cup 2018 khu vực châu Âu mới nhất.
Với clip tường thuật và tổng hợp bóng đá, cùng video bàn thắng trận Đức vs Azerbaijan mới nhất được bóng đá trực tiếp cập nhật hôm nay để bạn có thể xem lại bóng đá World Cup mà mình đã bỏ lỡ.
Nguồn // ok.ru
Video bàn thắng trận Litva vs Anh – vòng loại World Cup 2018
Leave a Reply

markdown:
![video bàn thắng trận Đức vs Azerbaijan video ban thang tran duc vs azerbaijan](http://tructiepbongda24h.net/wp-content/uploads/2017/10/duc-vs-azerbaijan-2-600x381.jpg)
[Xem bóng đá online hôm nay](http://tructiepbongda24h.net/) cập nhật video bàn thắng trận Đức vs Azerbaijan, diễn ra trên sân **Fritz-Walter-Stadion rạng sáng nay **và clip tổng hợp diễn biến chính các trận đấu bóng đá vòng loại World Cup 2018 khu vực châu Âu mới nhất.
Với clip tường thuật và tổng hợp bóng đá, cùng
*video bàn thắng trận Đức vs Azerbaijan* mới nhất được bóng đá trực tiếp cập nhật hôm nay để bạn có thể [xem lại bóng đá](http://tructiepbongda24h.net/video-clip-bong-da/) World Cup mà mình đã bỏ lỡ.
Nguồn // ok.ru
[Video bàn thắng trận Litva vs Anh – vòng loại World Cup 2018]
## Leave a Reply Hủy

Server: Nginx

X-Powered-By: VPSSIM

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block