markdown:
# Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
**Chiến tranh Việt
Nam - Trung Quốc, 1979** hay thường được gọi là Chiến tranh
biên giới Việt - Trung năm 1979 là một cuộc chiến ngắn nhưng
khốc liệt giữa
[
Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cộng_hòa_Nhân_dân_Trung_Hoa) và
[
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Việt_Nam), nổ ra vào vào ngày
[17 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_tháng_2)
năm 1979 khi Trung Quốc xua quân tấn công Việt Nam trên toàn
tuyến biên giới trên bộ giữa hai nước. Chiến tranh biên giới
Việt - Trung xuất phát từ quan hệ căng thẳng kéo dài giữa hai
quốc gia và ý đồ " *dạy cho Việt Nam một bài học*" của
[Đặng Tiểu
Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặng_Tiểu_Bình), kéo dài trong chừng một tháng với thiệt hại nặng nề về
người và tài sản cho cả hai phía. Cuộc chiến kết thúc khi Trung
Quốc hoàn thành rút quân vào ngày
[18 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_tháng_3)
năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), sau
khi chiếm được các thị xã Lạng Sơn, Lào Cai, Cao Bằng, và một số
thị trấn vùng biên. Mục tiêu của Trung Quốc buộc Việt Nam rút
quân khỏi [
Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) không thành, nhưng cuộc chiến để lại hậu quả lâu
dài đối với nền kinh tế Việt Nam và quan hệ căng thẳng giữa hai
nước. Xung đột vũ trang tại biên giới còn tiếp diễn thêm 10 năm.
Hơn 13 năm sau, quan hệ ngoại giao Việt-Trung chính thức được
bình thường hóa.
|
|
## Mục lục
[
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=1)]
Tên gọi
Cuộc chiến được phía
Việt Nam gọi là
**Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, 1979**.
Phía [Trung
Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Quốc) gọi là **Chiến tranh đánh trả tự vệ trước Việt Nam**
(对越自卫还击战 *Đối Việt tự vệ hoàn kích chiến*) (trên nghĩa rộng
là chỉ xung đột biên giới Việt-Trung trong gần mười năm từ năm
1979 đến năm 1989), dân gian quen gọi là **Chiến tranh phản
kích tự vệ trước Việt Nam** (对越自卫反击战, *Đối Việt tự vệ phản
kích chiến*). [[6]](#cite_note-5)
Nhiều nhà nghiên cứu
coi cuộc chiến này là một phần của
**Chiến tranh Đông Dương lần
3**. [[7]](#cite_note-6)
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=2)]
Bối cảnh
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=3)]
Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc
Tuy được sự giúp đỡ
rất lớn của Trung Quốc trong
[
chiến tranh Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_tranh_Đông_Dương) và
[
Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_tranh_Việt_Nam), các rạn nứt trong quan hệ ngoại giao
giữa
[
Việt Nam Dân chủ Cộng hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Việt_Nam_Dân_chủ_Cộng_hòa) và Trung Quốc đã bắt đầu thể hiện
từ năm 1968. Hà Nội nhất định cùng lúc giữ mối quan hệ nồng ấm
với cả Moskva lẫn Bắc Kinh trong khi
[
mâu thuẫn giữa Liên Xô và Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chia_rẽ_Trung-Xô) đã lên cao. Bất đồng
quan điểm giữa Hà Nội và Bắc Kinh về cách tiến hành cuộc chiến
tại miền Nam Việt Nam trở nên rõ rệt. Bắc Kinh muốn Hà Nội chỉ
tiếp tục chiến tranh du kích có giới hạn chống Hoa Kỳ, trong khi
Hà Nội muốn tiến hành chiến tranh quy mô để thống nhất Tổ quốc
của họ.
Và hơn thế nữa, họ muốn trực tiếp đàm phán với Hoa Kỳ, không cần
thông qua một nước nào làm trung gian. [8] Sau sự kiện [[9]](#cite_note-8) [Tết Mậu Thân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sự_kiện_Tết_Mậu_Thân), Hà Nội bắt đầu đàm phán với Hoa Kỳ, trong khi đó Bắc Kinh phản đối. [[8]](#cite_note-Edward40-7)
Năm 1972,
[
chuyến thăm của tổng thống Mỹ Nixon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chuyến_thăm_Trung_Quốc_của_Richard_Nixon) tới Bắc Kinh và thỏa
thuận giữa Mỹ và Trung Quốc được
[
Việt Nam Dân chủ Cộng hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Việt_Nam_Dân_chủ_Cộng_hòa) xem là một sự phản bội.
Năm 1975, trong chuyến thăm Bắc Kinh,
[10] [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lê_Duẩn)thẳng thừng từ chối đưa Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vào liên minh chống Liên Xô của Trung Quốc, phủ nhận quan niệm của Trung Quốc rằng chủ nghĩa bành trướng của Liên Xô là mối đe dọa đối với các nước cộng sản [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Châu_Á). Ông rời Trung Quốc mà không tổ chức tiệc đáp lễ theo truyền thống, cũng không ký thỏa thuận chung. Cũng trong chuyến thăm này, Trung Quốc thông báo rằng sẽ không giữ mức viện trợ như đã hứa năm 1973. Bắc Kinh bắt đầu nói về một Việt Nam "hắc tâm", "vô ơn", "ngạo ngược". [[11]](#cite_note-10) Viện trợ của Trung Quốc sau đó giảm mạnh và đến năm 1978 thì cắt toàn bộ. Điều kiện đầu tiên Trung Quốc đặt ra cho Việt Nam để nối lại viện trợ là phải từ chối tất cả các khoản viện trợ của Liên Xô. [[10]](#cite_note-Chanda134-9) [[12]](#cite_note-Edward44-11)
Khi Việt Nam ngày càng
có quan hệ chặt chẽ hơn với Liên Xô, Trung Quốc thấy mình bị đe
dọa từ hai phía. Đồng thời, Việt Nam cũng đang cố gắng xây dựng
mối quan hệ đặc biệt chặt chẽ giữa 3 nước Đông Dương trong đó
Việt Nam giữ vị thế đứng đầu. Cùng với thực tế rằng nước Việt
Nam thống nhất đã trở thành một sức mạnh quan trọng trong vùng,
làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc. Những điều này làm cho Trung
Quốc lo ngại về một "tiểu bá quyền" Việt Nam
và việc bị Liên Xô bao vây từ phía Bắc. Một nước Campuchia chống
Việt Nam đã trở thành một đồng minh quan trọng đối với Trung
Quốc. [13]
Quan hệ Việt Nam -
Campuchia ngày càng đi xuống, thể hiện ngay từ tháng 5 năm 1975
khi Khmer Đỏ cho quân đánh chiếm các đảo
[Phú Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phú_Quốc) và
[
Thổ Chu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thổ_Châu) và bắt đi hàng trăm dân thường, lên cao trào vào
những năm 1977-1978 khi Khmer Đỏ nhiều lần đánh sâu vào lãnh thổ
Việt Nam tàn sát hàng chục nghìn dân thường. Trong suốt thời
gian đó và cả về sau, Trung Quốc luôn là nước viện trợ đắc lực
cho Khmer Đỏ về vũ khí khí tài cũng như cố vấn quân sự. Bên cạnh
các nỗ lực ngoại giao không thành nhằm xoa dịu căng thẳng với
Trung Quốc và Campuchia ,
Việt Nam tin rằng Trung Quốc đang sử dụng Campuchia để tấn công
Việt Nam. [14] [[13]](#cite_note-Chanda212-12)
Từ năm
[1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973),
[Liên Hiệp
Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liên_Hiệp_Quốc) bắt đầu thảo luận về vấn đề chủ quyền của các quốc gia
đối với vùng đặc quyền kinh tế trên biển. Chính phủ Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa quyết định tuyên bố chủ quyền với các quần đảo
[Hoàng Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoàng_Sa) và
[Trường Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trường_Sa)
dựa theo hiệp ước Pháp-Thanh kí kết năm
[1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887). Về phía
Trung Quốc, với cuộc khủng hoảng dầu lửa những năm
[1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970) nước này đã
tìm kiếm các nguồn khai thác dầu mỏ trên biển Đông sát với Việt
Nam, một hành động mà theo Việt Nam là chiến lược bao vây đất
nước họ.
Tranh chấp giữa hai nước về hai quần đảo này đã bắt đầu ngay từ
năm 1975 sau khi Việt Nam tuyên bố chủ quyền đối với hai quần
đảo này. [15] [[16]](#cite_note-15)
Một lý do nữa khiến
căng thẳng Việt Nam - Trung Quốc leo thang đó là vấn đề
[
Hoa kiều tại Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Người_Hoa_(Việt_Nam)). Trước năm
[1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975), có khoảng
1,5 triệu người gốc Hoa sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, 15%
sống ở phía Bắc vĩ tuyến 17 và 85% còn lại sinh sống ở miền Nam
Việt Nam. Người Hoa đặc biệt có ảnh hưởng ở miền Nam Việt Nam,
nơi họ hoạt động mạnh trong lĩnh vực kinh doanh thương mại. Năm
[1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956), chính
quyền [Ngô
Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngô_Đình_Diệm) đưa ra chính sách buộc người Hoa phải nhập quốc
tịch Việt Nam hoặc họ sẽ bị trục xuất khỏi lãnh thổ, ngược lại,
Hà Nội và Bắc Kinh đồng ý trên nguyên tắc về việc cho phép Hoa
kiều tự chọn lựa quốc tịch của mình. Chính sách của Việt Nam từ
năm 1976 đã bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi nhanh chóng của mối
quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc, với nỗi e ngại rằng Trung
Quốc có thể sử dụng Hoa kiều để ép Việt Nam theo các chính sách
của mình. Vấn đề Hoa kiều được chính phủ Việt Nam xem là một thử
thách đối với chủ quyền quốc gia hơn là một vấn đề nội bộ đơn
thuần. [[17]](#cite_note-EnR51-16)
Chính sách một quốc tịch bắt đầu, Hoa kiều nếu không nhập quốc
tịch Việt Nam sẽ bị cho thôi việc, [18] các báo và cơ sở giáo dục tiếng Hoa cũng bị đóng cửa. [[17]](#cite_note-EnR51-16) Từ năm [[19]](#cite_note-18) [1977](http://vi.wikipedia.org/wiki/1977)đã có 70.000 Hoa kiều từ Việt Nam quay về Trung Quốc. Cho đến thời điểm xảy ra cuộc chiến đã có chừng 160.000 Hoa kiều hồi hương từ Việt Nam bằng [[20]](#cite_note-19) [đường biển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thuyền_nhân#Thuy.E1.BB.81n_nh.C3.A2n_t.E1.BB.AB_.C4.90.C3.B4ng_D.C6.B0.C6.A1ng)hoặc đường bộ qua [Cửa khẩu Hữu Nghị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%ADa_kh%E1%BA%A9u_H%E1%BB%AFu_Ngh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1). [[21]](#cite_note-Time-20)
Tuyên bố chủ quyền của
nước Việt Nam thống nhất năm 1975 đối với các quần đảo
[Hoàng Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoàng_Sa) và
[
Trường Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quần_đảo_Trường_Sa); cách ứng xử của Việt Nam đối với người Việt gốc
Hoa; và cố gắng của Việt Nam trong việc xây dựng quan hệ chặt
chẽ giữa ba nước
[Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đông_Dương)
được Bắc Kinh xem là nỗ lực nhằm thống trị Đông Dương và là ví
dụ về sự hỗn xược của Việt Nam.
Từ tháng 8 năm [22] [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975), Trung Quốc bắt đầu giảm mạnh viện trợ kinh tế cho Việt Nam, cắt hoàn toàn vào tháng 6 năm 1978. Cũng năm 1975, Trung Quốc cho Campuchia vay không lấy lãi 1 tỷ [[23]](#cite_note-22) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đô_la_Mỹ)và kí kết một hiệp ước quân sự bí mật với chính quyền Khmer Đỏ vào tháng 2 năm [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976). Chính sách ngoại giao của Trung Quốc với khu vực [[24]](#cite_note-23) [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đông_Nam_Á)cũng được thay đổi theo hướng tăng cường quan hệ với khối [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hiệp_hội_các_quốc_gia_Đông_Nam_Á)vốn ở thế đối đầu với các chính quyền cộng sản Đông Dương đồng thời cắt bỏ viện trợ của nước này đối với các đảng cộng sản ở Đông Nam Á. [[25]](#cite_note-24)
Cuối năm 1978, căng thẳng giữa Việt Nam với cả Campuchia cũng như Trung Quốc đều lên một đỉnh mới.
Ngày 23 tháng 12 năm
1978, Quân đội Việt Nam tổng phản công trên biên giới Tây Nam,
đánh sang Campuchia lật đổ chính quyền Khmer Đỏ. Trung Quốc có
được lý do để tuyên bố về cuộc chiến chống Việt Nam sắp tiến
hành. Việc Trung Quốc lựa chọn thời điểm tấn công Việt Nam cũng
hết sức thuận lợi cho Trung Quốc. Đặng Tiểu Bình vừa kết thúc
chuyến công du sang Mỹ, cùng với việc ông ta lớn tiếng đe dọa
"dạy cho Việt Nam một bài học", Trung Quốc tỏ ra họ có được hậu
thuẫn từ Hoa Kỳ, hoặc ít nhất là Mỹ cũng im lặng tán thành.
Ngoài ra việc Trung Quốc cắt nguồn viện trợ dầu cho Việt Nam vào
cuối năm 1978, vốn chiếm tới hơn một nửa tiêu thụ dầu của Việt
Nam, trong khi Liên Xô chưa kịp viện trợ bổ sung, cũng khiến dự
trữ dầu chiến lược của Việt Nam bị thiếu hụt trong thời điểm
quyết định khi quân Trung Quốc tấn công.
[[26]](#cite_note-25)
Thêm vào đó, việc
Trưởng Ngân khố Mỹ Blumenthal của chính quyền
[
Carter](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter) viếng thăm Trung Quốc vào 24 tháng 2 cũng có tác dụng
như một lời khuyến khích ngầm Trung Quốc, và có tác dụng phụ đảm
bảo với Trung Quốc tình hình tại vùng duyên hải
[Phúc Kiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phúc_Kiến)
đối diện với [Đài
Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đài_Loan) sẽ yên tĩnh trong thời gian đầu năm 1979, khiến Trung
Quốc có thể yên tâm tái bố trí các lực lượng tại Phúc Kiến về
hướng biên giới phía nam với Việt Nam. [[27]](#cite_note-26)
Với lý do cần kinh phí
để hỗ trợ Hoa kiều hồi hương, tháng 5 năm 1978, lần đầu tiên
Trung Quốc tuyên bố cắt một phần viện trợ không hoàn lại đã ký
cho Việt Nam và rút bớt chuyên gia về nước
.
Tháng 7, Trung Quốc tuyên bố cắt hết viện trợ và rút hết chuyên
gia đang làm việc tại Việt Nam về nước [28] . Tháng 11 năm 1978 Việt Nam ký " [[28]](#cite_note-D.C6.B0.C6.A1ng_Danh_Dy-27) *hiệp ước hữu nghị và hợp tác*" với Liên Xô. Ngày 22 tháng 12 năm 1978, Trung Quốc ngừng tuyến xe lửa liên vận tới Việt Nam. Đầu tháng 1 năm 1979, đường bay Bắc Kinh - Hà Nội cũng bị cắt . [[28]](#cite_note-D.C6.B0.C6.A1ng_Danh_Dy-27)
Trong khi đó, Đặng
Tiểu Bình nổi lên trở thành người lãnh đạo quyền lực nhất Trung
Quốc. Đặng nhìn thấy cả rắc rối lẫn cơ hội trong mối quan hệ khó
khăn với Việt Nam và cho rằng cách tốt nhất để nắm lấy những cơ
hội này là một hành động quân sự.
.
Trong chuyến thăm Đông Nam Á tháng 12 năm 1978, tại một cuộc trả
lời phỏng vấn được Trung Quốc truyền hình trực tiếp,
[12] [Đặng Tiểu Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặng_Tiểu_Bình)tuyên bố: " *Việt Nam là côn đồ, phải dạy cho Việt Nam bài học*" mà ngày hôm sau báo chí chính thức của Trung Quốc cắt ngắn thành " *phải dạy cho Việt Nam bài học*". [[28]](#cite_note-D.C6.B0.C6.A1ng_Danh_Dy-27)
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=4)]
Xung đột khu vực
Cùng lúc căng thẳng
Việt Nam-Trung Quốc lên cao thì ở biên giới phía Tây Nam của
Việt Nam, chính quyền Khmer Đỏ, với sự bảo trợ của Trung Quốc,
cũng bắt đầu leo thang hoạt động quân sự xâm lấn miền Nam Việt
Nam. Các xung đột lẻ tẻ ở khu vực này đã nhanh chóng bùng nổ
thành
[
Chiến tranh biên giới Việt Nam - Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_dịch_phản_công_biên_giới_Tây_-_Nam_Việt_Nam) với hệ quả là
Việt Nam đưa quân vào
[Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)
lật đổ chính quyền diệt chủng
[Khmer Đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khmer_Đỏ).
Đứng trước tình hình đó, Trung Quốc quyết định tấn công xâm lược
Việt Nam với lý do " [29] *dạy cho Việt Nam một bài học*" (lời [Đặng Tiểu Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặng_Tiểu_Bình)) nhưng mục đích chính là phân chia lực lượng quân đội của Việt Nam để giúp chính quyền diệt chủng Khmer Đỏ . [[30]](#cite_note-29)
Ngoài ra, theo một số
nhà nghiên cứu quân sự Tây phương, về mặt chiến lược, Trung Quốc
thử nghiệm một cuộc chiến tranh biên giới có giới hạn để thăm dò
khả năng tương trợ của Liên Xô, sau khi Việt Nam gia nhập
[
Hội đồng Tương trợ Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hội_đồng_Tương_trợ_Kinh_tế) (SEV), và ký hiệp ước hữu nghị và
hợp tác với [Liên
Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liên_Xô) ( [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)),
trong đó có điều khoản về tương trợ quân sự. Nếu thỏa ước này
được tuân thủ nghiêm ngặt, theo nhận định của Quân ủy Trung ương
[
Đảng Cộng sản Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đảng_Cộng_sản_Trung_Quốc), nó sẽ là hiểm họa quốc phòng lớn
vì đặt Trung Quốc vào tình thế lưỡng đầu thọ địch khi xảy ra
chiến tranh với Việt Nam hoặc Liên Xô. [[31]](#cite_note-Joyaux240-30)
Về phía Liên Xô, nguy
cơ bị cô lập về ngoại giao sau khi quan hệ Trung Quốc - Hoa Kỳ
trở nên nồng ấm khiến Moskva buộc phải tìm cách tăng cường quan
hệ đối với Việt Nam. Viện trợ kinh tế của Liên Xô cho Việt Nam
tăng đều từ năm
[1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)
đến [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979) từ 450
triệu USD lên 1,1 tỷ USD, viện trợ quân sự cũng tăng mạnh do sự
kiện xung đột Việt Nam Campuchia (từ 125 triệu USD năm 1977 lên
600 triệu năm 1978 và 890 triệu năm 1979). [[32]](#cite_note-31)
## Mục đích và mục tiêu của Trung Quốc
Tuyên bố chiến tranh
của Bắc Kinh nói rằng đây là cuộc chiến để quân Trung Quốc "phản
công" chống lại các khiêu khích của Việt Nam. Phát ngôn viên của
[Tân Hoa xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tân_Hoa_xã)
nói: "Các lực lượng biên phòng Trung Quốc đã hành động khi tình
hình trở nên không thể chấp nhận được và không còn lựa chọn nào
khác. Chúng tôi không muốn một tấc đất nào của Việt Nam. Cái
chúng tôi muốn là một đường biên giới ổn định và hòa bình. Sau
khi đánh trả các thế lực hiếu chiến đủ mức cần thiết, các lực
lượng biên phòng của chúng tôi sẽ quay lại bảo vệ chặt chẽ biên
giới của tổ quốc." [[21]](#cite_note-Time-20)
Nhiều nhà sử học
phương Tây cho rằng cuộc chiến có những mục đích không rõ ràng,
trong đó dễ thấy nhất là mục đích trừng phạt Việt Nam vì đã lật
đổ chế độ Khmer Đỏ tại Campuchia - một đồng minh của Trung Quốc
và là một trong những chế độ tàn bạo nhất của thế kỉ 20. Về sau,
một số nhà sử học suy đoán rằng cuộc chiến có vẻ là một phần
trong kế hoạch hiện đại hóa quân đội của Đặng Tiểu Bình khi nó
thể hiện rõ các khiếm khuyết của Quân giải phóng nhân dân Trung
Quốc. Những người khác cho rằng Đặng Tiểu Bình gây ra chiến
tranh để giữ cho quân đội bận rộn trong khi ông củng cố quyền
lực và loại bỏ các đối thủ cánh tả từ thời Mao Trạch Đông.
[[33]](#cite_note-French-32)
Theo Carl Thayer,
trong mắt Trung Quốc, Hà Nội đã vô ơn với Bắc Kinh: sau khi được
giúp đỡ trong cuộc chiến chống Mỹ thì quay sang bạc đãi cộng
đồng người Hoa, quan hệ nồng ấm với Liên Xô mà khi đó Trung Quốc
coi là kẻ thù, rồi lại tấn công quân sự lật đổ đồng minh Khmer
Đỏ của Bắc Kinh. Trung Quốc muốn "dạy cho Việt Nam một bài học"
vì đã thách thức uy quyền và ảnh hưởng của Trung Quốc tại vùng
Đông Dương. Bên cạnh việc xâm lấn Việt Nam để "bình định vùng
biên giới" sau nhiều năm căng thẳng với các xung đột ngày càng
nhiều, Trung Quốc phải hành động để chứng tỏ uy tín của mình
trong việc bảo vệ đồng minh Khmer Đỏ.
[[34]](#cite_note-RFI-33)
Đối với Việt Nam, cuộc
chiến là một phần trong kế hoạch
[
bành trướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chủ_nghĩa_bành_trướng_Trung_Quốc) về phía Nam của Trung Quốc.
. Theo phân tích của phía Việt Nam, mục tiêu chính
của Trung Quốc trong hành động quân sự lần này gồm:
[35] [[36]](#cite_note-Bui424-35)
-
Nhanh chóng chiếm đóng vùng biên giới Việt-Trung, đặc biệt là các thị xã trọng yếu gồm
[Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lạng_Sơn_(thành_phố))(chốt chặn nối [Quốc lộ 1A](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quốc_lộ_1A)của Việt Nam với Trung Quốc), [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng_(thị_xã))và [Lào Cai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lào_Cai). Vùng chiếm đóng dự kiến với bề sâu chừng vài chục km sẽ được Trung Quốc sử dụng làm bàn đạp cho các cuộc tấn công vào sâu nội địa Việt Nam.
-
Tiêu hao lực lượng chủ lực và làm suy yếu khả năng phòng ngự phía Việt Nam bằng việc quét sạch các đồn biên phòng, tiêu diệt một phần lực lượng quân địa phương và các đơn vị quân độc lập khác của Việt Nam.
-
Hủy diệt cơ sở hạ tầng và nền kinh tế ở các vùng chiếm đóng để đưa nền
[kinh tế Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_tế_Việt_Nam)tới chỗ sụp đổ.
## Tương quan lực lượng tham chiến
Để tấn công Việt Nam,
Trung Quốc sử dụng 9 quân đoàn chủ lực và một số sư đoàn bộ binh
độc lập (tổng cộng 32 sư đoàn), 6 trung đoàn xe tăng, 4 sư đoàn
và nhiều trung đoàn pháo binh, phòng không. Lực lượng được huy
động khoảng trên 30 vạn binh sĩ, 550 xe tăng, 480 khẩu pháo,
1.260 súng cối
và dàn hỏa tiễn, chưa kể hơn 200 tàu chiến của hạm đội Nam Hải
và 1.700 máy bay sẵn sàng phía sau. Tướng
[37] [Hứa Thế Hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hứa_Thế_Hữu), tư lệnh Đại Quân khu [Quảng Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quảng_Châu)chỉ huy hướng tiến công vào đông bắc Việt Nam với trọng điểm là [Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lạng_Sơn)và [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng). Tướng [Dương Đắc Chí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dương_Đắc_Chí), tư lệnh Đại Quân khu [Côn Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Côn_Minh)đảm nhiệm hướng tây bắc với trọng điểm là [Hoàng Liên Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoàng_Liên_Sơn_(tỉnh))(nay là [Lào Cai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lào_Cai)). Đây là đợt huy động quân sự lớn nhất của Trung Quốc kể từ [Chiến tranh Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_tranh_Triều_Tiên). Ngoài lực lượng quân chính qui, Trung Quốc còn huy động hàng chục vạn dân công và lực lượng dân binh ở các tỉnh biên giới để tải đồ tiếp tế, phục vụ, tải thương, hỗ trợ quân chính qui phục vụ cho chiến dịch. , chỉ riêng tại Quảng Tây đã có đến 215.000 dân công được huy động [[38]](#cite_note-37) . Về phân phối lực lượng của Trung Quốc: hướng [[1]](#cite_note-Zhang_Xiaoming-0) [Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lạng_Sơn)có quân đoàn 43, 54, 55; hướng [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng)có quân đoàn 41, 42, 50; hướng [Hoàng Liên Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoàng_Liên_Sơn)có quân đoàn 13, 14; hướng [Lai Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lai_Châu)có quân đoàn 11; hướng [Quảng Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quảng_Ninh), [Hà Tuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Tuyên)(nay là [Hà Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Giang)) mỗi nơi cũng có từ 1-2 sư đoàn.
Về phía Việt Nam, do
phần lớn các quân đoàn chính quy (3 trong số 4 quân đoàn) đang
chiến đấu ở Campuchia nên phòng thủ ở biên giới với Trung Quốc
chỉ có một số sư đoàn chủ lực quân khu (chủ yếu là tân binh) của
[
Quân khu I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_khu_1,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam) và
[
II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_khu_2,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam) cùng các đơn vị bộ đội địa phương tỉnh, huyện, công an vũ
trang (biên phòng) và dân quân tự vệ. Lực lượng tinh nhuệ nhất
của phía Việt Nam đóng ở biên giới Việt-Trung là
[
Sư đoàn 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sư_đoàn_3,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam) (đóng tại Lạng Sơn) và sư đoàn 316A (đóng tại
[Sa Pa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_Pa)), ngoài
ra còn có các sư đoàn 346 ở Cao Bằng, 325B ở
[Quảng Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quảng_Ninh),
345 ở [Lào Cai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lào_Cai),
326 ở [Phong Thổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_Thổ),
[Lai Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lai_Châu). Sư
đoàn 346 đóng tại Cao Bằng nhiều năm chủ yếu làm nhiệm vụ kinh
tế, thời gian huấn luyện sẵn sàng chiến đấu trở lại chưa nhiều.
Lực lượng biên giới có khoảng 70.000 quân, sau được hai sư đoàn
(327 và 337) từ tuyến sau lên Lạng Sơn tiếp viện.
Lực lượng độc lập gồm các trung đoàn 141, 147, 148, 197, trung
đoàn pháo binh 68, các trung đoàn quân địa phương 95, 121, 192,
254 và 741. [39] [[36]](#cite_note-Bui424-35) [Quân đoàn 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_đoàn_1,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam)vẫn đóng quanh [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Nội)đề phòng Trung Quốc đổi ý tiến sâu vào trung châu. Ngày 27 tháng 2, [Quân đoàn 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_đoàn_2,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam)là chủ lực của Bộ quốc phòng được lệnh cơ động về để bảo vệ miền Bắc, đến ngày 5 tháng 3 bắt đầu triển khai trên hướng Lạng Sơn nhưng rốt cục không tham gia.
## Diễn biến
### Chuẩn bị
Từ tháng 10 năm 1978
cho đến 15 tháng 2 năm 1979, Trung Quốc thực hiện hàng loạt các
vụ tấn công thăm dò vào các vị trí phòng thủ của Việt Nam tại
biên giới, với mục đích thu thập thông tin tình báo, đe dọa quân
Việt Nam, và đánh lạc hướng khỏi mục tiêu chính của chiến dịch
sắp tới. Các cuộc tấn công nhỏ này tăng dần về quy mô và tần số
khi lực lượng Trung Quốc tập trung tại biên giới ngày càng đông.
Không có tài liệu gì về các cuộc tấn công thăm dò của quân Việt
Nam.
Dấu hiệu đầu tiên của chiến tranh là việc Trung Quốc cắt đứt
tuyến đường sắt Hữu Nghị nối liền hai nước vào ngày
[40] [22 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_tháng_12)năm [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978). Đến cuối tháng 1 năm 1979, khoảng 17 sư đoàn chính quy Trung Quốc (khoảng 225.000 quân), đã tập trung gần biên giới với Việt Nam. Hơn 700 máy bay chiến đấu và máy bay ném bom - 1/5 lực lượng không quân Trung Quốc - đã được đưa đến các sân bay gần biên giới. [[41]](#cite_note-40) Các động thái leo thang này của Trung Quốc đã được phía Việt Nam đề cập tại cuộc họp của [[42]](#cite_note-41) [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hội_đồng_Bảo_an_Liên_Hiệp_Quốc)ngày [11 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_tháng_2)năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979). [[31]](#cite_note-Joyaux240-30)
Ngày
[7 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_tháng_2),
Bắc Kinh báo trước về một chiến dịch tấn công Việt Nam với thông
cáo chính thức của chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa phản
đối việc quân đội Việt Nam tiến vào lãnh thổ Campuchia và đề
nghị tất cả các quốc gia yêu hòa bình "dùng mọi biện pháp có thể
để chấm dứt cuộc xâm lược dã man này".
Về mặt ngoại giao, sau khi bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ từ
tháng 12 năm [43] [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978), trong chuyến thăm Washington từ 28 đến [30 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_tháng_1), Đặng Tiểu Bình nhận được sự ủng hộ cần thiết của đồng minh mới Hoa Kỳ trong kế hoạch tấn công Việt Nam, tuy nhiên tổng thống [Jimmy Carter](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter)cũng cảnh báo Đặng rằng vụ tấn công của Trung Quốc, nếu xảy ra, sẽ không thể nhận được sự ủng hộ về mặt ngoại giao hoặc quân sự quốc tế. [[44]](#cite_note-43) [[45]](#cite_note-44)
Ngày
[15 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_tháng_2)
năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), nhân
dịp 29 năm hiệp ước Trung-Xô về vấn đề
[Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mông_Cổ) và
thời điểm kết thúc chính thức Hiệp ước hợp tác Trung-Xô, Đặng
Tiểu Bình tuyên bố Trung Quốc chuẩn bị tấn công giới hạn Việt
Nam. Để cảnh báo Liên Xô và cũng nhằm ngăn chặn bị tấn công từ
hai mặt, Trung Quốc đặt toàn bộ quân đội đóng dọc biên giới
Trung-Xô vào tình trạng báo động đồng thời thiết lập một sở chỉ
huy quân đội mới ở
[Tân Cương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tân_Cương)
và di tản 300.000 dân khỏi vùng biên giới với Liên Xô.
[[46]](#cite_note-Elleman-45)
Để đối phó lại việc
Trung Quốc tập trung bộ binh và vũ khí hạng nặng tại biên giới,
cũng như việc các cuộc đột kích vũ trang ngày càng gia tăng,
Việt Nam tiến hành chuẩn bị các vị trí phòng ngự, chuẩn bị tinh
thần dân chúng sẵn sàng một khi chiến tranh xảy ra. Tuy nhiên
Việt Nam tại thời điểm đó vẫn tin rằng Trung Quốc sẽ không tấn
công, vì Trung Quốc vẫn là một nước xã hội chủ nghĩa anh em.
Thêm nữa, Việt Nam tin rằng đa phần nhân dân Trung Quốc không
ủng hộ chiến tranh và sẽ phản đối chiến tranh nổ ra. Ngoài ra,
tuyên bố của Đặng Tiểu Bình chỉ một tuần trước khi chiến tranh
nổ ra, rằng chiến dịch quân sự của PLA sẽ không dài hơn
[
cuộc chiến 1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_tranh_Trung-Ấn) với Ấn Độ, cộng với các tuyên bố của Đặng
trước đó rằng chiến dịch quân sự này "giới hạn về không gian và
thời gian", khiến Hà Nội tin tưởng họ có khả năng cầm chân quân
Trung Quốc tại các tỉnh biên giới.
[
[47]](#cite_note-46)
Lực lượng Việt Nam
đương đầu với cuộc tấn công của Trung Quốc chủ yếu là dân quân
và bộ đội địa phương. Từ vài tháng trước khi chiến tranh nổ ra,
Hà Nội đã tiến hành huấn luyện và trang bị vũ khí hạng nhẹ cho
dân quân tại các tỉnh biên giới. Chỉ có một số đơn vị quân chính
qui tham gia chiến trận, nhất là các đơn vị phòng thủ Lạng Sơn,
nhưng ngay cả tại đây, lực lượng chủ yếu vẫn là dân quân và quân
địa phương. Hà Nội giữ lại 5 sư đoàn chủ lực ở tuyến sau đề
phòng Trung Quốc tiến sâu về đồng bằng, và đồng thời cũng để
giới hạn việc cuộc chiến leo thang.
[
[48]](#cite_note-47)
### Giai đoạn 1
5 giờ sáng ngày
[17 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_tháng_2)
năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), lực
lượng Trung Quốc khoảng 120.000 quân bắt đầu tiến vào Việt Nam
trên toàn tuyến biên giới, mở đầu là pháo, tiếp theo là xe tăng
và bộ binh. [[49]](#cite_note-48)
Cánh phía Đông có sở chỉ huy tiền phương đặt tại
[21] [Nam Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Ninh)và mục tiêu chính là [Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lạng_Sơn). Có hai hướng tiến song song, hướng thứ nhất do quân đoàn 42A dẫn đầu từ [Long Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Long_Châu)đánh vào [Đồng Đăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đồng_Đăng)nhằm làm bàn đạp đánh Lạng Sơn, hướng thứ hai do quân đoàn 41A dẫn đầu từ [Tĩnh Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tĩnh_Tây)và Long Châu tiến vào [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng)và [Đông Khê](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Kh%C3%AA&action=edit&redlink=1). Ngoài ra còn có quân đoàn 55A tiến từ Phòng Thành vào [Móng Cái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Móng_Cái). Cánh phía Tây có sở chỉ huy tiền phương đặt tại [Mông Tự](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mông_Tự), có 3 hướng tiến công chính. Hướng thứ nhất do các quân đoàn 13A và 11A dẫn đầu đánh từ vào thị xã [Lào Cai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lào_Cai). Hướng thứ hai từ [Văn Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Văn_Sơn_(huyện))đánh vào [Hà Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Giang). Hướng thứ 3 do sư đoàn 42D của quân đoàn 14A dẫn đầu đánh từ [Kim Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_Bình,_Hồng_Hà)vào [Lai Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lai_Châu). Tổng cộng quân Trung Quốc xâm nhập Việt Nam trên 26 điểm, các khu vực dân cư Việt Nam chịu thiệt hại nặng nhất từ đợt tấn công đầu tiên này là Lào Cai, Mường Khương, Cao Bằng, Lạng Sơn và Móng Cái. [[50]](#cite_note-Chen106-49) [[21]](#cite_note-Time-20)
Không quân và hải quân
không được sử dụng trong toàn bộ cuộc chiến. Tất cả các hướng
tấn công đều có xe tăng, pháo binh hỗ trợ. Quân Trung Quốc vừa
chiếm ưu thế về lực lượng, vừa chủ động về thời gian tiến công,
lại còn có "
[lực
lượng thứ năm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%E1%BB%A9_n%C4%83m&action=edit&redlink=1)" gồm những
[
người Việt gốc Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Người_Hoa_(Việt_Nam)) cài cắm từ lâu trên đất Việt Nam. Từ đêm
16 tháng 2, các tổ thám báo Trung Quốc đã mang theo bộc phá luồn
sâu vào nội địa Việt Nam móc nối với "lực lượng thứ năm" này lập
thành các toán vũ trang phục sẵn các ngã ba đường, bờ suối, các
cây cầu để ngăn chặn quân tiếp viện của Việt Nam từ phía sau
lên. Trước giờ nổ súng, các lực lượng này cũng bí mật cắt các
đường dây điện thoại để cô lập chỉ huy sư đoàn với các chốt,
trận địa pháo. [[51]](#cite_note-SV2-50)
Tiến nhanh lúc khởi
đầu, nhưng quân Trung Quốc nhanh chóng phải giảm tốc độ do gặp
nhiều trở ngại về địa hình và hệ thống hậu cần lạc hậu phải dùng
[lừa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lừa),
[ngựa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngựa) và người
thồ hàng.
Hệ thống phòng thủ của Việt Nam dọc theo biên giới rất mạnh, với
các hầm hào hang động tại các điểm cao dọc biên giới do lực
lượng quân sự có trang bị và huấn luyện tốt trấn giữ. Kết quả là
Trung Quốc phải chịu thương vong lớn. [50] Trong ngày đầu của cuộc chiến, chiến thuật dùng biển lửa và biển người của Trung Quốc đã có kết quả tốt, họ tiến được vào sâu trong lãnh thổ Việt Nam hơn 10 dặm và chiếm được một số thị trấn. Chiến sự ác liệt nhất diễn ra tại các vùng [[52]](#cite_note-Chen107-51) [Bát Xát](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bát_Xát), [Mường Khương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mường_Khương)ở Tây Bắc và Đồng Đăng, [cửa khẩu Hữu Nghị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%ADa_kh%E1%BA%A9u_H%E1%BB%AFu_Ngh%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1), [Thông Nông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thông_Nông)ở Đông Bắc. Quân Trung Quốc cũng đã vượt [sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sông_Hồng)và đánh mạnh về phía Lào Cai. [[52]](#cite_note-Chen107-51)
Trong hai ngày 18 và
19 tháng 2, chiến sự lan rộng hơn. Việt Nam kháng cự rất mạnh và
với tinh thần chiến đấu cao. Quân Trung Quốc hầu như không thể
sử dụng lực lượng ở mức sư đoàn mà phải dùng đội hình nhỏ và
thay đổi chiến thuật. Họ tiến chậm chạp, giành giật từng đường
hầm, từng điểm cao, và cuối cùng cũng chiếm được Mường Khương,
Trùng Khánh, và Đồng Đăng. Tại Móng Cái, hai bên giành giật dai
dẳng. Cả hai bên đều phải chịu thương vong cao,
có ít nhất 4.000 lính Trung Quốc chết trong hai ngày đầu này. [53] Sau hai ngày chiến tranh, quân Trung Quốc đã chiếm được 11 làng mạc và thị trấn, đồng thời bao vây [[54]](#cite_note-Time30-53) [Đồng Đăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đồng_Đăng), thị trấn có vị trí then chốt trên đường biên giới Trung-Việt. [[21]](#cite_note-Time-20)
Trận chiến tại Đồng
Đăng bắt đầu ngay từ ngày 17 và là trận ác liệt nhất.
Đây là trận địa phòng thủ của Trung đoàn 12 Tây Sơn,
[53] [Sư đoàn 3 Sao Vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sư_đoàn_3,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam), Quân đội Nhân dân Việt Nam. Tấn công vào Đồng Đăng là 2 sư đoàn bộ binh, 1 trung đoàn xe tăng, và chi viện của 6 trung đoàn pháo binh Trung Quốc. Cụm điểm tựa Thâm Mô, Pháo Đài, 339 tạo thế chân kiềng bảo vệ phía Tây Nam thị xã Đồng Đăng, do lực lượng của 2 tiểu đoàn 4, 6, Trung đoàn 12 trấn giữ, bị Trung Quốc bao vây và tấn công dồn dập ngay từ đầu với lực lượng cấp sư đoàn. Lực lượng phòng thủ không được chi viện nhưng đã chiến đấu đến những người cuối cùng, trụ được cho đến ngày 22. Ngày cuối cùng tại Pháo Đài, nơi có hệ thống phòng thủ kiên cố nhất, không gọi được đối phương đầu hàng, quân Trung Quốc chở bộc phá tới đánh sập cửa chính, dùng súng phun lửa, thả lựu đạn, bắn [[51]](#cite_note-SV2-50) [đạn hóa chất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vũ_khí_hóa_học)độc vào các lỗ thông hơi làm thiệt mạng cả thương binh cũng như dân quanh vùng đến đây lánh nạn. [[55]](#cite_note-SV3-54)
Ngày 19 tháng 2, Đặng
Tiểu Bình trong cuộc gặp với giới ngoại giao
[Argentina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina)
tuyên bố đây là cuộc chiến tranh hạn chế và Trung Quốc sẽ rút
quân ngay sau khi đạt được mục tiêu giới hạn,
Cùng ngày, nhóm cố vấn quân sự cao cấp của Liên Xô tới
[56] [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Nội)để gặp các tướng lĩnh chỉ huy của Việt Nam. [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)yêu cầu Trung Quốc rút quân. Liên Xô cũng viện trợ gấp vũ khí cho Việt Nam qua cảng [Hải Phòng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hải_Phòng), đồng thời dùng máy bay vận tải chuyển một số sư đoàn chủ lực của Việt Nam từ Campuchia về.
Đến
[21 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_tháng_2),
Trung Quốc tăng cường thêm 2 sư đoàn và tiếp tục tấn công mạnh
hơn nữa. Ngày 22, các thị xã Lào Cai và Cao Bằng bị chiếm. Quân
Trung Quốc chiếm thêm một số vùng tại Hà Tuyên, Cao Bằng, Lạng
Sơn, và Quảng Ninh. Chiến sự lan rộng tới các khu đô thị ven
biển ở Móng Cái. Về phía Việt Nam, cùng lúc với việc triển khai
phòng ngự quyết liệt, khoảng từ 3 đến 5 sư đoàn (gồm 30.000
quân) cũng được giữ lại để thành lập một tuyến phòng ngự cánh
cung từ Yên Bái tới Quảng Yên với nhiệm vụ bảo vệ
[Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Nội) và
[Hải Phòng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hải_Phòng). [[21]](#cite_note-Time-20)
Ngày 23 tháng 2, Đặng
Tiểu Bình nhắc lại tuyên bố về "cuộc chiến tranh hạn chế" và nói
sẽ rút quân trong vòng 10 ngày hoặc hơn. Đây được xem là thông
điệp nhằm ngăn Liên Xô can thiệp quân sự, đáp lại kêu gọi rút
quân của Mỹ, xoa dịu các nước đang lo ngại về một cuộc chiến lớn
hơn, và gây khó hiểu cho Việt Nam
Trong khi đó, một
[56] [tuần dương hạm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tàu_tuần_dương) [Sverdlov](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sverdlov&action=edit&redlink=1)và một [khu trục hạm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tàu_khu_trục) [Krivak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krivak&action=edit&redlink=1)của Liên Xô đã rời cảng từ ngày 21 tiến về phía vùng biển Việt Nam. Liên Xô cũng đã bắt đầu dùng máy bay giúp Việt Nam chở quân và vũ khí ra Bắc. Hai chuyến bay đặc biệt của Liên Xô và [Bulgaria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bungary)chở vũ khí khí tài bay tới Hà Nội. Một phái đoàn quân sự của Liên Xô cùng từ Moskva bay tới Hà Nội. [[56]](#cite_note-Chen109-55)
Ngày 26 tháng 2, thêm
nhiều quân Trung Quốc tập kết quanh khu vực Lạng Sơn chuẩn bị
cho trận chiến đánh chiếm thị xã này.
[[53]](#cite_note-Chen108-52)
Ngày 25 tháng 2, tại
[
Mai Sao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mai_Sao&action=edit&redlink=1),
[
Quân đoàn 14](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_14&action=edit&redlink=1) thuộc
[
Quân khu 1, Quân đội Nhân dân Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_khu_1,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam) cùng Bộ chỉ huy thống
nhất Lạng Sơn được thành lập, lực lượng bao gồm các sư đoàn 3,
327, 338, 337 (đang từ
[
quân khu 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_khu_4,_Quân_đội_Nhân_dân_Việt_Nam) ra) và sau này có thêm sư đoàn 347 cùng các đơn
vị trực thuộc khác. [[57]](#cite_note-SV4-56)
Trong giai đoạn đầu
đến ngày
[28
tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_tháng_2) năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979),
quân Trung Quốc chiếm được các thị xã Lào Cai, Cao Bằng, và một
số thị trấn. Các cơ sở vật chất, kinh tế ở những nơi này bị phá
hủy triệt để. Tuy nhiên, do vấp phải sự phòng ngự có hiệu quả
của Việt Nam cũng như có chiến thuật lạc hậu so với phía Việt
Nam nên quân Trung Quốc tiến rất chậm và bị thiệt hại nặng.
Quân Việt Nam còn phản kích đánh cả vào hai thị trấn biên giới
[54] [Ninh Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_Minh)( [Quảng Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quảng_Tây)) và [Malipo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_Lật_Pha)( [Vân Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vân_Nam)) của Trung Quốc, nhưng chỉ có ý nghĩa quấy rối. [[58]](#cite_note-Chen110-57)
### Giai đoạn 2
Giai đoạn 2 bắt đầu từ
ngày
[27 tháng
2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_tháng_2). Chiến sự tập trung tại Lạng Sơn tuy giao tranh tại Lào
Cai, Cao Bằng, và Móng Cái vẫn tiếp diễn. Trận đánh chiếm thị xã
Lạng Sơn bắt đầu lúc 6 giờ sáng cùng ngày. Trung Quốc điều tới
đây thêm 2 sư đoàn từ Đồng Đăng và Lộc Bình (phía Đông Nam Lạng
Sơn), tiếp tục đưa thêm quân mới từ Trung Quốc thâm nhập Việt
Nam để tăng viện.
Tại Lạng Sơn, các Sư đoàn 3, 337, của Việt Nam đã tổ chức phòng
thủ chu đáo và phản ứng mãnh liệt trước các đợt tấn công lớn của
quân Trung Quốc. Từ ngày 2 tháng 3, Sư đoàn 337 trụ tại khu vực
cầu Khánh Khê. Sư đoàn 3 chống trả 3 sư đoàn bộ binh 160, 161,
129, cùng nhiều tăng, pháo, tiến công trên một chiều dài 20 km
từ xã [58] [Hồng Phong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hồng_Phong)huyện [Văn Lãng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Văn_Lãng)đến xã [Cao Lâu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cao_L%C3%A2u&action=edit&redlink=1)huyện [Cao Lộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Lộc). Suốt ngày 27, ở hướng Cao Lộc, sư đoàn 129 Trung Quốc không phá nổi trận địa phòng thủ của trung đoàn 141; ở hướng đường 1B, sư đoàn 161 bị trung đoàn 12 ghìm chân; ở hướng đường 1A, trung đoàn 2 vừa chặn đánh sư đoàn 160 từ phía Bắc vừa chống lại cánh quân vu hồi của sư đoàn 161 từ hướng Tây Bắc thọc sang. Nhưng 14 giờ ngày hôm đó, 1 tiểu đoàn Trung Quốc bí mật luồn qua phía sau bất ngờ đánh chiếm điểm cao 800, nơi đặt đài quan sát pháo binh của sư đoàn 3 Sao Vàng. Mất điểm cao 800, thế trận phòng ngự của Việt Nam ở phía tây đường 1A từ Cốc Chủ đến điểm cao 417 bị chọc thủng. Chiếm được điểm cao 800 và [[57]](#cite_note-SV4-56) [Tam Lung](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tam_Lung&action=edit&redlink=1), nhưng trong suốt các ngày từ 28 tháng 2 đến 2 tháng 3, quân Trung Quốc vẫn không vượt qua được đoạn đường 4 km để vào thị xã Lạng Sơn, tuy đã dùng cho hướng tiến công này gần 5 sư đoàn bộ binh. Sau nhiều trận đánh đẫm máu giành giật các điểm cao quanh Lạng Sơn, mà có trận quân phòng thủ Việt Nam đánh đến viên đạn cuối cùng, quân Trung Quốc bắt đầu bao vây thị xã Lạng Sơn ngày [[57]](#cite_note-SV4-56) [2 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_tháng_3) sử dụng thêm sư đoàn 162 dự bị chiến dịch của quân đoàn 54 và dùng 6 sư đoàn tấn công đồng loạt trên nhiều hướng [[58]](#cite_note-Chen110-57) . Chiều ngày 4, một cánh quân Trung Quốc đã vượt sông Kỳ Cùng, chiếm điểm cao 340 và vào tới thị xã Lạng Sơn, một cánh quân khác của sư đoàn 128 Trung Quốc cũng chiếm sân bay Mai Pha, điểm cao 391 ở phía tây nam thị xã. [[57]](#cite_note-SV4-56)
Đến đây, phía Việt Nam
đã điều các sư đoàn chủ lực có xe tăng, pháo binh, không quân hỗ
trợ áp sát mặt trận, chuẩn bị phản công giải phóng các khu vực
bị chiếm đóng. Quân đoàn 14 với các sư đoàn 337, 327, 338 hầu
như còn nguyên vẹn đang bố trí quân quanh thị xã Lạng Sơn. Quân
đoàn 2, chủ lực của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đã tập kết sau
lưng Quân đoàn 14.
[[57]](#cite_note-SV4-56)
### Rút quân
Ngày 5 tháng 3 năm
1979,
[Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bắc_Kinh)
tuyên bố đã "hoàn thành mục tiêu chiến tranh", "chiến thắng" và
bắt đầu rút quân. Cũng ngày
[5 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_tháng_3)
năm 1979, Việt Nam ra lệnh tổng động viên toàn quốc.
Ngày 7 tháng 3, Việt Nam tuyên bố rằng để thể hiện "thiện chí
hòa bình", Việt Nam sẽ cho phép Trung Quốc rút quân.
[59] [[60]](#cite_note-Chen111-59)
Mặc dù Trung Quốc
tuyên bố rút quân, chiến sự vẫn tiếp diễn ở một số nơi. Dân
thường Việt Nam vẫn tiếp tục bị giết, chẳng hạn như vụ
[
thảm sát ngày 9 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_T%E1%BB%95ng_Ch%C3%BAc&action=edit&redlink=1) tại thôn Đổng Chúc, xã Hưng Đạo,
huyện [Hòa An](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hòa_An),
[Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng),
khi quân Trung Quốc đã dùng búa và dao giết 43 người, gồm 21 phụ
nữ và 20 trẻ em, trong đó có 7 phụ nữ đang mang thai, rồi ném
xác xuống giếng hoặc chặt ra nhiều khúc rồi vứt hai bên bờ suối.
[[61]](#cite_note-SGTT-60) [[61]](#cite_note-SGTT-60)
Sư đoàn 337 của Việt
Nam, lên tham chiến từ ngày 2 tháng 3 tại khu vực cầu Khánh Khê
ở Lạng Sơn để chi viện cho các đơn vị đang chặn đánh quân Trung
Quốc. Sư đoàn này đến nơi quá muộn để thay đổi cục diện trận
đánh tại Lạng Sơn, nhưng đã cùng sư đoàn 338 tổ chức phản kích
đánh vào quân Trung Quốc rút lui qua ngả Chi Mã.
[
[62]](#cite_note-61)
Ngày
[18 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_tháng_3)
năm 1979, Trung Quốc hoàn tất việc rút quân khỏi Việt Nam.
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=12)]
Chiến dịch dân vận của Trung Quốc
Theo truyền thống,
Trung Quốc đề cao việc tuyên truyền chính trị cho binh sỹ và dân
chúng của mình về chính nghĩa của họ trong việc cần thiết tiến
hành cuộc chiến trừng phạt Việt Nam. Ngay từ trước khi quân
Trung Quốc vượt biên giới đánh vào Việt Nam, cả hai bên đã lớn
tiếng cáo buộc nhau có các hành vi gây hấn trên tuyến biên giới.
Theo phía Trung Quốc, quân Việt Nam đã tiến hành hơn 1100 vụ xâm
nhập trên biên giới. Đối lại, Việt Nam cho biết việc quân Trung
Quốc tiến hành khiêu khích diễn ra hàng ngày
.
Cùng với việc quan hệ chính trị trở nên căng thẳng, số vụ xung
đột vũ trang tại biên giới cũng tăng lên, từ khoảng 100 vụ năm
1974 lên tới hơn 900 vụ năm 1976 [21] . Việc Trung Quốc [[63]](#cite_note-Chanda93-62) [chiếm Hoàng Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hải_chiến_Hoàng_Sa_1974)năm 1974 cũng như việc Việt Nam đưa quân tiếp quản Trường Sa cũng góp phần khiến nguyên nhân bất đồng giữa hai phía trở nên sâu sắc. [[63]](#cite_note-Chanda93-62)
Trung Quốc tuyên
truyền trong nhân dân rằng đây là cuộc chiến phản công chống
Việt Nam để bảo vệ lãnh thổ quốc gia; tuyên truyền với quân đội
rằng chiến dịch quân sự này được tiến hành để trừng phạt nhà cầm
quyền Việt Nam, cụ thể là "bè lũ Lê Duẩn", và rằng quân đội cần
giành được sự ủng hộ của nhân dân Việt Nam
.
Chiến dịch vận động quần chúng của Trung Quốc tỏ ra có kết quả
với dân chúng và cán bộ Trung Quốc tại vùng biên, khiến họ có
thể huy động hàng chục vạn dân công tham gia các hoạt động bảo
đảm an ninh và tiếp tế cho quân đội. [64]
Đối với dân thường
Việt Nam, Trung Quốc bỏ ra nhiều công sức tuyên truyền lôi kéo
người dân vùng biên, đặc biệt là với các dân tộc thiểu số sống
vắt qua biên giới hai nước như
[
Tày](http://vi.wikipedia.org/wiki/Người_Tày),
[
Nùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Người_Nùng) (ở Trung Quốc gọi là
[
dân tộc Choang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Người_Tráng)), [
Dao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dao),
[
Hmong](http://vi.wikipedia.org/wiki/H'Mông) và các nhóm người thiểu số gốc Hoa. Kết quả là trong
ngày đầu của cuộc chiến, có nơi, quân Trung Quốc đã được dẫn
vòng qua đồn biên phòng tiến sâu vào đất Việt Nam mà không bị
phát hiện. Phục vụ công tác dân vận tại các khu vực chiến sự,
Trung Quốc còn thành lập các đơn vị đặc biệt mà nhiệm vụ chủ yếu
là tổ chức cũng như kiểm tra hoạt động của các đội vận động quần
chúng trong tất cả các đơn vị quân. Theo đó, quân Trung Quốc
tiến sang Việt Nam phải giảm tối thiểu những hành động gây xáo
trộn, phiền hà đến dân chúng, tôn trọng phong tục tập quán, tài
sản, cung cấp gạo, muối, dầu thắp, thuốc chữa bệnh... cho dân cư
bản địa. Chính sách này được một số đơn vị Trung Quốc ở vùng Lào
Cai thực hiện. [[65]](#cite_note-64)
Tuy nhiên, quân Trung
Quốc đã thực hiện nhiều hành động như giết chóc, đốt phá, ngay
cả sau khi đã tuyên bố rút quân. Hầu hết các thị xã thị trấn mà
Trung Quốc chiếm được đều bị phá hủy một cách có hệ thống.
Tại
[66] [thị xã Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Bằng_(thị_xã)), quân Trung Quốc dùng thuốc nổ phá sập bất cứ công trình gì từ công sở đến bưu điện, từ bệnh viện đến trường học, từ chợ đến cầu. . Tại [[66]](#cite_note-Chanda358-65) [Đồng Đăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đồng_Đăng), quân Trung Quốc lấy đi tất cả những gì có thể mang theo, từ xe đạp cho đến thanh ray tàu hỏa, những gì không mang được đều bị đập phá. Tại thị xã Cam Đường trên bờ sông Hồng, cách biên giới khoảng 10km, ngoài việc phá hủy thị xã, quân Trung Quốc còn cho đốt cả mỏ apatit. [[67]](#cite_note-66)
O'Dowd tổng kết là
chính sách dân vận của quân Trung Quốc tỏ ra không thành công
đối với người dân Việt Nam. Ông lí giải rằng "người Việt Nam rất
yêu nước, thấm nhuần tư tưởng chính trị, giỏi chịu đựng, không
dễ bị lung lạc,...".
[[68]](#cite_note-E_138-67) [[68]](#cite_note-E_138-67) [[69]](#cite_note-68) . Hoạt động lôi kéo người thiểu số tại biên giới
của Trung Quốc cũng không đạt được kết quả mong đợi. Khi quân
Trung Quốc từ quân khu Vân Nam rút về nước, tất cả những điệp
viên và quân du kích người thiểu số mà họ gây dựng được khi
chiếm đóng các khu vực biên giới trong thời gian chiến dịch đều
bị lực lượng an ninh Việt Nam bắt giữ và xử tử.
[70] [[71]](#cite_note-70)
Chiến tranh tâm lý của
Trung Quốc với các lực lượng phòng thủ của Việt Nam cũng thất
bại. Trong suốt cuộc chiến, hiếm có đơn vị nào của Việt Nam
không đánh trả quyết liệt quân Trung Quốc. Quân Trung Quốc cuối
cùng cũng hiểu rằng ngoài việc sử dụng sức mạnh quân sự, họ
không có hy vọng giành thắng lợi trong chiến tranh tuyên truyền
chính trị.
[[72]](#cite_note-71)
## Phản ứng quốc tế
|
|
Ngay khi cuộc chiến nổ
ra, Hoa Kỳ tuyên bố giữ vị trí trung lập và kêu gọi "sự rút quân
lập tức của Việt Nam khỏi Campuchia và Trung Quốc khỏi Việt Nam"
,
nói rằng "việc Trung Quốc xâm lược Việt Nam là sự tiếp nối của
việc Việt Nam xâm lược Campuchia". [52] Nhưng theo đánh giá của Nayan Chanda, Hoa Kỳ đã là quốc gia phương Tây duy nhất gần như ủng hộ cuộc xâm lược Việt Nam của Trung Quốc; trái với lời lên án việc Việt Nam tiến đánh Khmer Đỏ là "một mối đe dọa cho hòa bình và ổn định trong khu vực", tuyên bố của Mỹ về cuộc tấn công của Trung Quốc có hàm ý bào chữa rằng "việc Trung Quốc thâm nhập biên giới Việt Nam là kết quả của việc Việt Nam xâm lược Campuchia". [[53]](#cite_note-Chen108-52) Ngoài Hoa Kỳ thì đa số các quốc gia phương Tây phản đối mạnh mẽ hành động quân sự của phía Trung Quốc, sự cô lập này đã ảnh hưởng khá lớn tới chính sách ngoại giao bước đầu mở cửa của Bắc Kinh khi đó. [[73]](#cite_note-72) [[31]](#cite_note-Joyaux240-30)
Ngày 18 tháng 2, Liên
Xô viện dẫn hiệp định ký với Việt Nam, thúc giục Trung Quốc
"ngừng trước khi quá muộn" và đòi Trung Quốc rút quân lập tức và
toàn bộ. Trong thời gian xảy ra cuộc chiến,
[Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liên_Xô) đã
lên án cuộc tấn công của Trung Quốc là "hành động man rợ bất
chấp đạo lý của kẻ cướp", đòi Trung Quốc lập tức chấm dứt "cuộc
chiến tranh xâm lược", và cảnh báo Trung Quốc về lòng trung
thành của Liên Xô đối với
[
hiệp ước quân sự Xô-Việt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_X%C3%B4-Vi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1). Ngoài ra, Liên Xô không có hành
động can thiệp quân sự mà chỉ hỗ trợ vận chuyển bằng hàng không
và triển khai hải quân ngoài bờ biển Việt Nam
nhằm tránh đổ vỡ quan hệ vốn đã căng thẳng với Trung Quốc [60] . Liên Xô cũng cảnh báo Trung Quốc về việc đặt các lực lượng vũ trang Xô Viết ở Siberi vào tình trạng báo động đồng thời cung cấp cho Việt Nam các thông tin quân sự thu được từ vệ tinh do thám. Bản thân chính quyền Hà Nội, vốn giữ chiến thuật phòng thủ trong cuộc chiến, cũng từ chối sự tham gia của các phi công Liên Xô vào các trận đánh. [[31]](#cite_note-Joyaux240-30) Do không tham gia về quân sự, ngày 10 tháng 3, Liên Xô hứa sẽ tăng viện trợ quân sự cho Việt Nam. [[74]](#cite_note-73) [[60]](#cite_note-Chen111-59)
Đêm hôm Trung Quốc
tuyên bố rút quân,
[
Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) cảnh báo Trung Quốc là nước này sẽ hỗ trợ Việt Nam, kể
cả việc đưa quân đến nếu cần.
Sau khi biết tin Trung Quốc rút quân, nhật báo [60] *của Liên Xô cũng đưa ra bình luận rằng "Liên Xô hiểu được dã tâm của Bắc Kinh vì vậy đã không đáp lại những khiêu khích quân sự của Trung Quốc với mục đích duy nhất là làm leo thang căng thẳng giữa Liên Xô và Hoa Kỳ".* [Pravda](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pravda&action=edit&redlink=1) [[31]](#cite_note-Joyaux240-30)
Tại
[
Liên Hợp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liên_Hiệp_Quốc), tranh cãi kịch liệt xảy ra xung quanh vấn đề
an ninh ở Đông Nam Á. Hai sự kiện Việt Nam đánh vào Campuchia
lật đổ chế độ Khmer Đỏ và Trung Quốc đánh vào Việt Nam cùng được
đưa ra bàn luận. Hội đồng Bảo An bị chia rẽ sâu sắc sau các cuộc
họp vào các ngày cuối tháng 2.
Các nước
[75] [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hiệp_hội_các_quốc_gia_Đông_Nam_Á)muốn tất cả các lực lượng quân sự nước ngoài rút quân về nước. Mỹ ủng hộ lập trường này. Liên Xô tuyên bố không ủng hộ bất cứ nghị quyết nào không lên án Trung Quốc và đòi Trung Quốc rút quân. Ngày 23 tháng 2, Liên Xô cùng [Tiệp Khắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tiệp_Khắc)đưa dự thảo nghị quyết trong đó lên án Trung Quốc xâm lược, đòi Trung Quốc rút quân và bồi thường chiến tranh cho Việt Nam, và kêu gọi cấm vận vũ khí đối với Trung Quốc. Còn Trung Quốc thì chỉ trích Liên Xô "khuyến khích Việt Nam tấn công Trung Quốc và xâm lược Campuchia". Ngày 24 tháng 2, Trung Quốc đưa dự thảo nghị quyết đòi Việt Nam "lập tức rút quân hoàn toàn khỏi Campuchia". Cuối cùng, Liên Hợp Quốc không đi đến được một nghị quyết nào. [[75]](#cite_note-Chen112-74)
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=14)]
Kết quả cuộc chiến
Tuy Việt Nam và Trung
Quốc đều tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến nhưng cả hai bên
đều phải chịu thiệt hại nặng nề về người và của.
Cuộc chiến để lại đặc biệt nhiều tác hại lớn cho phía Việt Nam.
Ngoài các thương vong về con người, tổn thất cụ thể về cơ sở vật
chất hạ tầng ở 6 tỉnh biên giới bị phá hủy do trận chiến, Việt
Nam còn phải gánh chịu nhiều khó khăn, thiệt hại do thái độ và
chính sách thù địch, vây hãm mà Trung Quốc và đồng minh của
Trung Quốc gây ra trên các mặt trận quân sự, kinh tế, ngoại
giao,... [54]
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=15)]
Thương vong và thiệt hại
Theo tướng Ngũ Tu
Quyn (伍修权), phó tổng tư lệnh Quân giải phóng Trung Quốc, số
quân Việt Nam bị chết và bị thương là 50.000, trong khi con số
tương ứng của Trung Quốc là 20.000.
Theo nhà sử học Gilles Férier thì có khoảng 25.000 lính Trung
Quốc thiệt mạng và gần 500 xe bọc thép hoặc pháo bị phá hủy, con
số này phía Việt Nam cũng là gần tương tự nhưng thấp hơn một
chút. [76] [[77]](#cite_note-76) Russell D. Howard cho rằng quân Trung Quốc thương vong 60.000 người, trong đó số chết là 26.000, [[78]](#cite_note-77) một số nguồn khác cũng đồng ý với con số thương vong ít nhất khoảng 50.000 của phía Trung Quốc. [[79]](#cite_note-78) [[31]](#cite_note-Joyaux240-30) Nguồn của King Chen nói rằng riêng tại các bệnh viện lớn ở Quảng Tây đã có ít nhất 30.000 thương binh Trung Quốc. [[80]](#cite_note-Gentelle-79) Tháng 4 năm 1979, [[76]](#cite_note-Chen113-75) *Tạp chí Quân đội Nhân dân*của Việt Nam ước lượng tổng thương vong của quân Trung Quốc là 62.500 người . Phía Việt Nam có hàng nghìn dân thường chết và bị thương, theo [[81]](#cite_note-80) [tạp chí Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tạp_chí_Time)thì có khoảng dưới 10.000 lính Việt Nam thiệt mạng (con số này phía Trung Quốc là trên 20.000). Phía Trung Quốc bắt được khoảng 1.600 tù binh trong tổng số hơn 50 ngàn quân Việt Nam tham chiến tại mặt trận Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn. [[54]](#cite_note-Time30-53) [[82]](#cite_note-81)
Theo tuyên bố của Việt Nam, kết quả chiến đấu của họ như sau:
-
Mặt trận Lạng Sơn: diệt 19.000 lính TQ, phá hủy 76 xe tăng, thiết giáp và 52 xe quân sự, 95 khẩu pháo-cối và giàn phóng hoả tiễn, tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 3 trung đoàn, 4 tiểu đoàn (có hơi khác biệt so với kí sự Sư đoàn Sao Vàng).
-
Mặt trận Cao Bằng: diệt 18.000 lính TQ, phá hủy 134 xe tăng, thiết giáp và 23 xe quân sự, tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 7 tiểu đoàn.
-
Mặt trận Hoàng Liên Sơn (Lào Cai): diệt 11.500 lính TQ, phá hủy 66 xe tăng, thiết giáp và 189 xe quân sự, tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đoàn.
-
Mặt trận Quảng Ninh, Lai Châu và Hà Tuyên: diệt 14.000 lính TQ, phá hủy 4 xe tăng, thiết giáp, 6 xe quân sự, tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 3 tiểu đoàn.
Cuộc chiến cũng đã gây
ra những thiệt hại nặng nề về kinh tế cho Việt Nam: các thị xã
Lạng Sơn, Cao Bằng, thị trấn Cam Đường bị hủy diệt hoàn toàn,
320/320 xã, 735/904 trường học, 428/430 bệnh viện, bệnh xá,
41/41 nông trường, 38/42 lâm trường, 81 xí nghiệp, hầm mỏ và
80.000 ha hoa màu bị tàn phá, 400.000 gia súc bị giết và bị
cướp.
Khoảng một nửa trong số 3,5 triệu dân bị mất nhà cửa, tài sản và
phương tiện sinh sống. Để nhận được tăng cường viện trợ từ phía
Liên Xô, từ [83] [27 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_tháng_3)năm [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979), Việt Nam quyết định cho tàu quân sự Liên Xô đóng ở cảng [Cam Ranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vịnh_Cam_Ranh). Về phía Bắc Kinh, cuộc chiến ngắn ngày đã tiêu tốn của nước này khoảng 1,3 tỷ USD và làm ảnh hưởng lớn tới quá trình cải tổ kinh tế. [[84]](#cite_note-83) [[85]](#cite_note-Bergere-84)
Về lâu dài, nó mở đầu cho hơn 10 năm căng thẳng trong quan hệ và xung đột vũ trang dọc biên giới giữa hai quốc gia, buộc Việt Nam phải thường xuyên duy trì một lực lượng quân sự khổng lồ dọc biên giới, gây hậu quả xấu đến nền kinh tế. Sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng biên giới bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Ngoài ra, nhiều cột mốc biên giới cũng bị quân Trung Quốc phá hủy, gây khó khăn cho việc hoạch định biên giới sau này.
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=16)]
Đánh giá
Cả
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Việt_Nam) và
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Quốc)
đều tuyên bố chiến thắng.
Phía Trung Quốc:
[Đặng Tiểu
Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặng_Tiểu_Bình) khẳng định mặc dù có nhiều thất bại về quân sự nhưng
Trung Quốc "đã đạt được chiến thắng về chính trị và chiến thắng
chung cuộc". Ông còn khẳng định quân Trung Quốc "đã có thể tiến
thẳng tới Hà Nội nếu muốn". Quan điểm ít phổ biến hơn là của
[
Trần Vân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_V%C3%A2n&action=edit&redlink=1) (Phó Thủ tướng, một trong 5 nhân vật quan trọng
nhất của
[
Đảng Cộng sản Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đảng_Cộng_sản_Trung_Quốc) cùng với
[Mao Trạch
Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Trạch_Đông), [
Lưu Thiếu Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lưu_Thiếu_Kỳ),
[Chu Ân Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Ân_Lai)
và [Chu Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Đức))
rằng việc chiếm được
[Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hà_Nội) không
phục vụ được mục đích gì, cuộc chiến sẽ có chi phí nặng nề quá
sức chịu đựng nếu kéo dài thêm 6 tháng nữa, và vì lý do tài
chính không nên lặp lại một cuộc chiến không phân thắng bại như
vậy. [[76]](#cite_note-Chen113-75)
Theo đánh giá của tác
giả King C. Chen
,
quân Trung Quốc có lẽ đã đạt được 50-55% các mục tiêu có giới
hạn của mình. [76] Bên cạnh thành công trong việc bám theo được khá sát các kế hoạch tiến quân và rút quân [[86]](#cite_note-Chen114-85) , quân Trung Quốc đã không đạt được kết quả như các mục tiêu đã công bố: họ đã không tiêu diệt được sư đoàn nào của Việt Nam; không chấm dứt được xung đột có vũ trang tại vùng biên giới; không buộc được Việt Nam rút quân khỏi Campuchia [[86]](#cite_note-Chen114-85) ; không gây được ảnh hưởng lên chính phủ Việt Nam trong vấn đề Hoa kiều [[87]](#cite_note-Chen115-86) . Điểm yếu của quân Trung Quốc là vũ khí và phương tiện lạc hậu. Ngoài ra, họ đánh giá thấp sức mạnh quân sự của Việt Nam. [[88]](#cite_note-Chen116-87) Sự thiếu kinh nghiệm chiến đấu và tinh thần kém cũng nằm trong các điểm yếu của quân Trung Quốc. [[89]](#cite_note-88) [[87]](#cite_note-Chen115-86)
Về quân sự, tác giả
Edward C. O'Dowd
đánh giá rằng quân Trung Quốc đã thể hiện trình độ chiến đấu kém
trong cuộc chiến. Tại Lạng Sơn, 2 quân đoàn Trung Quốc đã bị một
trung đoàn Việt Nam cầm chân trong 1 tuần, một quân đoàn khác
cần 10 ngày để lấy Lào Cai và Cam Đường - hai đô thị cách biên
giới không đến 15 km. Trung Quốc chiếm Cao Bằng vất vả đến mức
cần ít nhất 2 quân đoàn để tiếp tục tấn công một thị xã mà Trung
Quốc tuyên bố đã chiếm được. Tại Quảng Ninh, một trung đội Việt
Nam đã cầm chân 5 tiếng đồng hồ một trung đoàn Trung Quốc đang
trên đường chiếm
[90] [núi Cao Ba Lanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Cao_Ba_Lanh&action=edit&redlink=1)giáp biên giới, gây thương vong cho 360 trong quân số 2800 của trung đoàn này. Những tổn thất nhân mạng như vậy lặp lại trên toàn mặt trận và đem lại ít hiệu quả. Quân Trung Quốc đã không sử dụng được số quân đông một cách hiệu quả bằng các chiến thuật thích hợp và do đó không thể đạt được tốc độ hành binh như mong muốn của chiến lược "đánh nhanh thắng nhanh" (速战速决 *tốc chiến tốc quyết*). Đây là hậu quả của sự lạc hậu về chiến thuật tác chiến của quân đội Trung Quốc vốn gần như không được cải thiện kể từ sau chiến thuật biển người ở [chiến tranh Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_tranh_Triều_Tiên)những năm [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950). Thất bại về mặt chiến thuật đã buộc [Quân ủy Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ủy_ban_Quân_sự_Trung_ương_Trung_Quốc)đẩy mạnh quá trình hiện đại hóa quân đội nước này. [[91]](#cite_note-90)
Trên phương diện quan
hệ quốc tế, cuộc chiến Việt-Trung cho thấy rằng Trung Quốc, với
sự ủng hộ từ phía Hoa Kỳ, sẵn sàng can thiệp quân sự vào Việt
Nam - một quốc gia cộng sản từng là đồng minh trong nhiều năm,
kết quả chiến tranh cũng cho thấy Việt Nam đủ sức chống lại sự
can thiệp quân sự đó mà không phải điều động quân chủ lực từ
biên giới Tây Nam và miền Nam Việt Nam. Những sự kiện từ cuộc
chiến cho thấy mối quan hệ ngoại giao phức tạp
[Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liên_Xô) -
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Quốc)
- [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Việt_Nam)
với kết quả là Trung Quốc không thể tung toàn bộ lực lượng vào
cuộc chiến nhằm "dạy cho Việt Nam một bài học" vì chịu sức ép từ
phía Liên Xô, đồng thời Liên Xô cũng không sẵn sàng tung quân
đội vào tham chiến bảo vệ đồng minh mà chỉ tập trung viện trợ
kinh tế, quân sự. Điều này đã khiến cho rất nhiều người Việt Nam
sau đó nghi ngờ về đồng minh Liên Xô cũng như đối với Liên Xô
thật sự là một sự thất bại về uy tín
. Kết quả cuộc chiến cũng cho thấy Trung Quốc bất
lực trong việc hỗ trợ đồng minh Khmer Đỏ trong cuộc chiến với
Việt Nam và thất bại trong việc điều chỉnh quan hệ ngoại giao để
tăng cường ảnh hưởng ở khu vực Đông Nam Á.
[92] [[31]](#cite_note-Joyaux240-30) [[80]](#cite_note-Gentelle-79)
Nhiều quan điểm khác
cho rằng Trung Quốc đã thất bại về quân sự nhưng lại đạt được
một số thành công về chiến lược, trong đó có việc chứng tỏ cho
các nước Đông Nam Á rằng họ sẵn sàng dùng vũ lực nếu vị thế và
uy lực của mình bị thách thức.
[[34]](#cite_note-RFI-33)
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=17)]
Hậu
chiến
Khi quân Trung Quốc
rút khỏi Việt Nam tháng 3 năm 1979, Trung Quốc tuyên bố họ không
tham vọng dù "chỉ một tấc đất lãnh thổ Việt Nam"
. Trên thực tế, quân Trung Quốc chiếm đóng khoảng
60km
[93] 2lãnh thổ có tranh chấp mà Việt Nam kiểm soát trước khi chiến sự nổ ra. Tại một số nơi như khu vực quanh [[94]](#cite_note-93) [Hữu Nghị Quan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Quan)gần [Lạng Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lạng_Sơn), quân Trung Quốc chiếm đóng các lãnh thổ không có giá trị quân sự nhưng có giá trị biểu tượng quan trọng. Tại các nơi khác, quân Trung Quốc chiếm giữ các vị trí chiến lược quân sự làm bàn đạp để từ đó có thể tiến đánh Việt Nam . [[95]](#cite_note-94)
Việc Trung Quốc chiếm
đóng các lãnh thổ biên giới làm cho Việt Nam căm giận, và giữa
hai phía nổ ra một loạt trận giao tranh nhằm giành quyền kiểm
soát các khu vực đó. Xung đột biên giới giữa Việt Nam và Trung
Quốc vẫn tiếp diễn cho đến năm
[1988](http://vi.wikipedia.org/wiki/1988), lên cao
vào các năm 1984-1985.
Trong tháng 5-6 năm 1981, quân Trung Quốc mở cuộc tấn công vào
đồi 400 (mà Trung Quốc gọi là Pháp Tạp Sơn - 法卡山) ở huyện Cao
Lộc, Lạng Sơn, [96] xa hơn về phía tây, quân Trung Quốc cũng vượt biên giới đánh vào các vị trí quanh đồi 1688 ở tỉnh Hà Tuyên. Giao tranh diễn ra hết sức đẫm máu với hàng trăm người thuộc cả hai bên thiệt mạng. [[97]](#cite_note-96) Tới năm 1984, quân Trung Quốc lại dùng nhiều tiểu đoàn mở các đợt tấn công lớn vào Lạng Sơn. Đặc biệt tại Hà Tuyên, trong tháng 4-tháng 7 năm 1984, quân Trung Quốc đánh vào dải đồi thuộc huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang mà Trung Quốc gọi là Lão Sơn. Quân Trung Quốc chiếm một số ngọn đồi thuộc dải đồi này, giao tranh kéo dài dằng dai, nhưng không có nơi nào quân Trung Quốc tiến sâu được hơn vào lãnh thổ Việt Nam quá 5km, dù quân đông hơn nhiều [[98]](#cite_note-97) . [[99]](#cite_note-98)
Cuộc chiến năm 1979
cho Trung Quốc thấy sự lạc hậu của vũ khí cũng như chiến thuật
mà quân đội nước này sử dụng, do đó, sau cuộc chiến là bắt đầu
của một cuộc cải cách và hiện đại hóa mạnh đối với Quân giải
phóng Trung Quốc, ngày nay công cuộc hiện đại hóa này vẫn tiếp
tục.
Ảnh hưởng trực tiếp có thể thấy là ngân sách dành cho quốc phòng
của Trung Quốc tăng từ 15% năm 1978 lên 18% năm 1979 [100] . [[101]](#cite_note-100)
Quan hệ xấu với Trung
Quốc đã làm Việt Nam đã phải trả một cái giá rất đắt.
Việc Trung Quốc duy trì áp lực quân sự tại vùng biên giới trong
suốt mười năm sau đó buộc Việt Nam cũng phải duy trì lực lượng
phòng thủ lớn ở biên giới và miền Bắc [34] . Cùng với việc bị sa lầy với chiến sự dai dẳng ở Campuchia mà Trung Quốc muốn kéo dài [[34]](#cite_note-RFI-33) , Việt Nam bị cô lập trong mười năm đó trên trường quốc tế. [[102]](#cite_note-101) Nền kinh tế yếu kém và bị Mỹ cấm vận phải căng ra duy trì một lực lượng quân đội lớn, và phải phụ thuộc vào sự giúp đỡ của Liên Xô. Sau năm 1979, tình hình kinh tế miền Bắc Việt Nam tệ hại đi rất nhiều so với thời kỳ trước đó. [[34]](#cite_note-RFI-33) Trong khi đó, Trung Quốc phát triển mạnh từ năm [[34]](#cite_note-RFI-33) [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)do công cuộc [cải tổ kinh tế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3i_t%E1%BB%95_kinh_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)của Đặng Tiểu Bình. 7 năm sau chiến tranh biên giới, Việt Nam mới bắt đầu thời kì [Đổi Mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đổi_mới), khi đó đã chậm hơn Trung Quốc 8 năm.
Sau khi Liên Xô tan rã
và Việt Nam rút quân khỏi Campuchia, đến năm
[1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992) quan hệ
giữa hai nước mới được bình thường hóa chính thức.
Từ khi quan hệ ngoại
giao giữa hai nước được cải thiện, cuộc chiến hầu như không còn
được nhắc đến trong các phương tiện truyền thông đại chúng,
không được nói đến trong sách giáo khoa lịch sử ở Trung Quốc
và một cách hạn chế tại SGK của Việt Nam. Tại Trung Quốc, các
phương tiện truyền thông gần như lãng quên nó, các tuyển tập bài
hát không còn in các ca khúc nói về cuộc chiến, sách nghiên cứu
viết về cuộc chiến bị từ chối xuất bản, đa số cựu chiến binh
từng tham gia cuộc chiến không muốn nhắc đến nó. [33] Ở Việt Nam, một số ca khúc có nội dung về cuộc chiến, ví dụ " [[33]](#cite_note-French-32) *" của* [Chiến đấu vì độc lập tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_đấu_vì_độc_lập_tự_do) [Phạm Tuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phạm_Tuyên), không còn được lưu hành trên các phương tiện truyền thông chính thống, đó là theo một thỏa thuận giữa Việt Nam và Trung Quốc nhằm bình thường hóa hoàn toàn quan hệ giữa hai nước. Chính phủ Việt Nam để ý chặt chẽ các nội dung báo chí liên quan đến quan hệ Việt - Trung [[103]](#cite_note-DoanTrang-102) , và báo chí hầu như không nhắc đến cuộc chiến. Theo giải thích của ông Dương Danh Dy, cựu Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Việt Nam tại Bắc Kinh, thì Việt Nam " [[104]](#cite_note-103) *không nói lại chuyện cũ là vì nghĩa lớn, chứ không phải vì chúng ta không có lý, không phải vì người Việt Nam sợ hãi hay chóng quên*" . Khi được hỏi về cuộc chiến từ 30 năm trước, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói rằng từ nhiều năm trước lãnh đạo hai nước đã " [[28]](#cite_note-D.C6.B0.C6.A1ng_Danh_Dy-27) *thỏa thuận gác lại quá khứ và mở ra tương lai*". [[105]](#cite_note-104)
Năm 2009, 30 năm sau
cuộc chiến, Việt Nam và Trung Quốc hoàn thành việc cắm 1971 mốc
phân định biên giới
sau khi hai chính phủ kí kết hiệp định biên giới, kết thúc đàm
phán về các khu vực tranh chấp dọc biên giới. [106]
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=18)]
Phản ánh trong văn nghệ
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=19)]
Việt Nam
Chiến tranh biên giới
phía Bắc năm 1979 đã được nhắc tới trong hai bộ phim
[
Đất mẹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_m%E1%BA%B9_(phim)&action=edit&redlink=1) [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980))
của đạo diễn
[
Hải Ninh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_Ninh_(%C4%91%E1%BA%A1o_di%E1%BB%85n)&action=edit&redlink=1) và [
Thị xã trong tầm tay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_trong_t%E1%BA%A7m_tay&action=edit&redlink=1) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982))
của đạo diễn
[Đặng Nhật
Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặng_Nhật_Minh). [[107]](#cite_note-106) [[108]](#cite_note-107)
Với câu chuyện về chuyến đi của một phóng viên lên Lạng Sơn tìm
người yêu trong thời gian chiến tranh biên giới nổ ra, [109] *Thị xã trong tầm tay*- tác phẩm đầu tay của đạo diễn Đặng Nhật Minh đã giành [giải Bông sen vàng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_B%C3%B4ng_sen_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1)tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 6, và nằm trong cụm tác phẩm của ông được trao [Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt III](http://vi.wikipedia.org/wiki/Giải_thưởng_Hồ_Chí_Minh_đợt_III)năm [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005). [[109]](#cite_note-VnExpress2-108) Năm [[110]](#cite_note-109) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982), một bộ phim tài liệu với tựa đề *Hoa đưa hương nơi đất anh nằm*do Trường Thanh thực hiện để nói về một nhà báo người Nhật chết trong thời gian đưa tin chiến tranh biên giới, bộ phim này sau đó đã được đánh giá cao ở Nhật Bản. Trong thời gian chiến tranh biên giới nổ ra và những năm sau đó, hàng loạt bài hát Việt Nam về đề tài chiến tranh và bảo vệ tổ quốc cũng ra đời như [[111]](#cite_note-Tienphong-110) *của nhạc sĩ* [Chiến đấu vì độc lập tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chiến_đấu_vì_độc_lập_tự_do) [Phạm Tuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phạm_Tuyên), *Lời tạm biệt lúc lên đường*của nhạc sĩ [Vũ Trọng Hối](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Tr%E1%BB%8Dng_H%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1), *Bốn mươi thế kỷ cùng ra trận*của nhạc sĩ [Hồng Đăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hồng_Đăng), *Những đôi mắt mang hình viên đạn*của nhạc sĩ [Trần Tiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trần_Tiến)và *của nhạc sĩ* [Hát về anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A1t_v%E1%BB%81_anh&action=edit&redlink=1) [Thế Hiển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_Hi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1). . Về văn học có tiểu thuyết [[103]](#cite_note-DoanTrang-102) *Đêm tháng Hai*(1979) của [Chu Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Lai_(định_hướng))và *Chân dung người hàng xóm*] (1979) của [Dương Thu Hương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dương_Thu_Hương).
###
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=20)]
Trung Quốc
####
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=21)]
Trung Quốc đại lục
-
[Khải hoàn giữa đêm khuya](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A3i_ho%C3%A0n_gi%E1%BB%AFa_%C4%91%C3%AAm_khuya&action=edit&redlink=1)[凯旋在子夜 *Khải hoàn tại tý dạ*] (Kịch truyền hình)
-
[Vòng hoa dưới núi cao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B2ng_hoa_d%C6%B0%E1%BB%9Bi_n%C3%BAi_cao&action=edit&redlink=1)[高山下的花环 *Cao sơn hạ để hoa hoàn*] (Phim truyện).
-
[Đội biệt kích Hắc Báo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_bi%E1%BB%87t_k%C3%ADch_H%E1%BA%AFc_B%C3%A1o&action=edit&redlink=1)[黑豹突击队 *Hắc Báo đột kích đội] (Kịch truyền hình)*
-
[Phong thái nhuốm máu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_th%C3%A1i_nhu%E1%BB%91m_m%C3%A1u&action=edit&redlink=1)[血染的风采 *Huyết nhiễm để phong thái*] (Ca khúc). Với nội dung ban đầu là tưởng niệm các binh sĩ Trung Quốc chết trong cuộc chiến, *Phong thái nhuốm máu*sau này lại được dùng rộng rãi để tưởng niệm những người đã chết trong [Sự kiện Thiên An Môn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sự_kiện_Thiên_An_Môn). [[112]](#cite_note-111)
-
[Trăng rằm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C4%83ng_r%E1%BA%B1m&action=edit&redlink=1)[十五的月亮 Thập ngũ để nguyệt lượng] (ca khúc)
-
[Xe thiết giáp 008](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Xe_thi%E1%BA%BFt_gi%C3%A1p_008&action=edit&redlink=1)[铁甲008 *Thiết giáp linh bát bát*] (Phim truyện)
-
[Tân binh Mã Cường](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2n_binh_M%C3%A3_C%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)[新兵马强 *Tân binh Mã Cường*] (Phim truyện)
-
[Nhành hoa đẹp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0nh_hoa_%C4%91%E1%BA%B9p&action=edit&redlink=1)[花枝俏 *Hoa chi tiếu*]] (Phim truyện)
-
[Hàng động chớp nhoáng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0ng_%C4%91%E1%BB%99ng_ch%E1%BB%9Bp_nho%C3%A1ng&action=edit&redlink=1)[闪电行动 *Thiểm điện hành động*] (Phim truyện)
-
[Trận chiến ở núi Trường Bài](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_%E1%BB%9F_n%C3%BAi_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_B%C3%A0i&action=edit&redlink=1)[长排山之战 Trường Bái sơn để chiến *] (Phim truyện)*
-
[Cây tương tư ở bãi mìn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A2y_t%C6%B0%C6%A1ng_t%C6%B0_%E1%BB%9F_b%C3%A3i_m%C3%ACn&action=edit&redlink=1)[雷场相思树 *Lôi trường tương tư thụ*] (Phim truyện)
-
Tiểu thuyết
*Ma chiến hữu*(1992) của [Mạc Ngôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mạc_Ngôn). Tác phẩm có "cách nhìn khác về chủ nghĩa anh hùng" và nói đến "những điều ngớ ngẩn và phi lý" của cuộc chiến. [[113]](#cite_note-112)
####
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=22)]
Hồng Kông
-
Phim
[Câu chuyện của Hồ Việt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A2u_chuy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93_Vi%E1%BB%87t&action=edit&redlink=1)[胡越的故事 *Hồ Việt để cố sự*] ( [Chu Nhuận Phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/Châu_Nhuận_Phát)vào vai nạn dân Việt Nam Hồ Việt, [Chung Sở Hồng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chung_S%E1%BB%9F_H%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)vào vai nạn dân Việt Nam Thẩm Thanh Đẳng.
-
Phim
[Đồng chí thương dân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_ch%C3%AD_th%C6%B0%C6%A1ng_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)(爱人同志 *Ái dân đồng chí*) ( [Lưu Đức Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lưu_Đức_Hoa)vào vai phóng viên [Hương Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hồng_Kông), Chung Sở Hồng vào vai phiên dịch viên Việt Nam, [Thành Khuê An](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_Khu%C3%AA_An&action=edit&redlink=1)vào vai chiến sĩ [Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quân_Giải_phóng_Nhân_dân_Trung_Quốc)bị Việt Nam bắt làm tù binh)
-
Ca khúc
[Đó là yêu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B3_l%C3%A0_y%C3%AAu&action=edit&redlink=1)(这是爱 *Giá thị ái*) (nguyên tác của [Teddy Robin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teddy_Robin&action=edit&redlink=1), [Hạ Âm Thanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_%C3%82m_Thanh&action=edit&redlink=1), [Trương Quốc Vinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trương_Quốc_Vinh)vân vân dịch lời.
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=23)]
Chú thích
-
^
**a** **b** **c** **d** [Zhang Xiaoming , "](#cite_ref-Zhang_Xiaoming_0-4) **e** [China's 1979 War with Vietnam: A Reassessment"](http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=358806), *China Quarterly*, Issue no. 184 (December 2005), trang 851-874. Zhang cho biết: "Các tài liệu hiện hữu ước tính khoảng 25.000 quân Trung Quốc bị chết và 37.000 bị thương. Các nguồn gần đây từ Trung Quốc đánh giá có khoảng 6.900 chết và 15.000 bị thương, tổng số là 21.900 thương vong trên tổng số 300.000 quân tham chiến."
-
-
^
**a** **b** [Clodfelter, Michael.](#cite_ref-Clodfelter_2-2) **c** *Vietnam in Military Statistics: A History of the Indochina Wars, 1772–1991*(McFarland & Co., Jefferson, NC, 1995) [ISBN 0-7864-0027-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/0786400277). Clodfelter cho rằng 20.000 quân Trung Quốc chết trận là con số "khả dĩ".
-
[^](#cite_ref-3)
-
[^](#cite_ref-4)
-
[^](#cite_ref-5) [Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tiếng_Trung): {{{1}}} [“中越战争三十周年之际 两国关系发展令人关注”](http://www.rfi.fr/actucn/articles/110/article_12107.asp), [Radio France Internationale](http://vi.wikipedia.org/wiki/Radio_France_Internationale)
-
[^](#cite_ref-6)
-
-
[^](#cite_ref-8)
-
-
[^](#cite_ref-10)
-
-
-
[^](#cite_ref-13) [Võ Nguyên Giáp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Võ_Nguyên_Giáp)(Nayan Chanda, tr. 92), [Phạm Văn Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phạm_Văn_Đồng)năm 1977 (Nayan Chanda, tr. 93) nhằm xoa dịu quan hệ với Trung Quốc, các chuyến đi của [Phan Hiền](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_Hi%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1)đề nghị Trung Quốc giúp đỡ trong đàm phán với Campuchia
-
[^](#cite_ref-14)
-
[^](#cite_ref-15)
-
-
[^](#cite_ref-NKV_17-0) [Nguyễn Khắc Viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguyễn_Khắc_Viện)(1999). *Vietnam, une longue histoire*. Harmattan. 424. [ISBN 2-7384-8503-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2738485030).
-
[^](#cite_ref-18)
-
[^](#cite_ref-19)
-
^
**a** **b** **c** **d** **e** **f** **g** [“A War of Angry Cousins”](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916622,00.html). [Tạp chí Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tạp_chí_Time)(5 tháng 3 năm 1979). Truy cập 16 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-21)
-
[^](#cite_ref-22)
-
[^](#cite_ref-23)
-
[^](#cite_ref-24)
-
[^](#cite_ref-25)
-
[^](#cite_ref-26)
-
^
**a** **b** **c** **d** **e** [“Nhớ lại đêm 17 tháng 2 năm 1979”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/indepth/story/2009/02/090216_duongdanhdy.shtml). [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)(16 tháng 2 năm 1999).
-
[^](#cite_ref-28)
-
[^](#cite_ref-29) [“A Country Study: Vietnam - Foreign Relations - China”](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+vn0111)). [Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thư_viện_Quốc_hội_Mỹ)(tháng 12 năm [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)). Truy cập 24 tháng 2 năm 2009.
-
-
[^](#cite_ref-31)
-
^
**a** **b** [Howard W. French,](#cite_ref-French_32-2) **c** [Malipo Journal; Was the War Pointless? China Shows How to Bury It](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03EFDC123DF932A35750C0A9639C8B63&sec=&spon=&pagewanted=1), The New York Times, 1 tháng 3 năm 2005, truy nhập ngày 3/11/2008.
Howard W. French,
[In China, a war's memories are buried](http://www.iht.com/articles/2005/03/01/news/vietnam.php), International Herald Tribute, 2 tháng 3 năm 2005
-
^
**a** **b** **c** **d** **e** [Trọng Nghĩa,](#cite_ref-RFI_33-5) **f** [“30 năm sau cuộc chiến tranh biên giới, hai chính quyền muốn xòa nhòa quá khứ”](http://www.rfi.fr/actuvi/articles/110/article_2554.asp), *RFI*, 16 tháng 2 năm 2009. Truy cập 17 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-34) [[1]](http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.document&identifier=5034BF75-96B6-175C-95920EA599AF9609&sort=Collection&item=The+Cold+War+in+Asia)
Lời của Lê Duẩn năm 1979: Bản dịch tiếng Anh: Vietnam is resolved not to allow the Chinese to carry out their expansionist scheme. The recent battle [with China] was one round only... The Chinese now have a plot to attack [us] in order to expand southwards (Dịch ngược: Việt Nam quyết tâm không cho phép Trung Quốc thực hiện kế hoạch bành trướng. Trận chiến vừa rồi [với Trung Quốc] mới chỉ là hiệp đầu... Hiện Trung Quốc có một âm mưu tấn công [chúng ta] để bành trướng về phía Nam)
-
-
[^](#cite_ref-36) *Đại cương Lịch sử Việt Nam, tập III, 1945-2000*. Hà Nội: NXB Giáo dục.
-
[^](#cite_ref-37)
-
[^](#cite_ref-38) *Việt Nam 1945-1995*. Bethesda, MD: Tiên Rồng. 211.
-
[^](#cite_ref-39)
-
[^](#cite_ref-40)
-
[^](#cite_ref-41)
-
[^](#cite_ref-42)
-
[^](#cite_ref-43)
-
[^](#cite_ref-44)
-
[^](#cite_ref-Elleman_45-0) [“Sino-Soviet Relations and the February 1979 Sino-Vietnamese Conflict”](http://vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/elleviet.htm). 1996 Vietnam Symposium - Vietnam Center and Archive, Texas Tech University. Truy cập 16 tháng 2 năm 2007.
-
[^](#cite_ref-46)
-
[^](#cite_ref-47)
-
[^](#cite_ref-48)
-
-
^
**a** [Lịch sử Sư đoàn 3 Sao vàng, Chương 7, Mục 2: Ngày 17 tháng 2.](#cite_ref-SV2_50-1) **b**
-
-
-
^
**a** **b** **c** **d** [“30 Yrs. After the China-Vietnam Border War”](http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1879849,00.html). [Tạp chí Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tạp_chí_Time). Truy cập 17 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-SV3_54-0)
-
-
^
**a** **b** **c** **d** [Lịch sử Sư đoàn 3 Sao vàng, Chương 7, Mục 4: Trước cửa ngõ thị xã Lạng Sơn.](#cite_ref-SV4_56-4) **e**
-
-
[^](#cite_ref-58)
-
-
^
**a** [Huy Đức (9 tháng 2 năm 2009).](#cite_ref-SGTT_60-1) **b** *Biên Giới Tháng Hai (2009-1979)*. Báo Sài Gòn Tiếp Thị. 6.
-
[^](#cite_ref-61)
-
-
[^](#cite_ref-63)
-
[^](#cite_ref-64)
-
-
[^](#cite_ref-66)
-
-
[^](#cite_ref-68)
-
[^](#cite_ref-69)
-
[^](#cite_ref-70)
-
[^](#cite_ref-71)
-
[^](#cite_ref-72)
-
[^](#cite_ref-73)
-
-
-
[^](#cite_ref-76)
-
[^](#cite_ref-77)
-
[^](#cite_ref-78) [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999)). [“THE CHINESE PEOPLE’S LIBERATION ARMY: "SHORT ARMS AND SLOW LEGS"”](http://www.globalsecurity.org//military/library/report/1999/ocp28.htm). Học Viện An ninh Quốc gia Hoa Kỳ, Học viện Quân sự Hoa Kỳ ở Colorado. Truy cập 24 tháng 2 năm 2009.
-
^
**a** [Pierre Gentelle, ed (1989).](#cite_ref-Gentelle_79-1) **b** *l'Etat de la Chine*. Paris: Editions la décoverte. 411. [ISBN 2-7071-1877-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/270711877X).
-
[^](#cite_ref-80)
-
[^](#cite_ref-81)
-
[^](#cite_ref-82)
-
[^](#cite_ref-83)
-
[^](#cite_ref-Bergere_84-0) *La Chine de 1949 à nos jours*. Paris: Armand Colin. 244. [ISBN 2-200-25123-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2200251238).
-
-
-
[^](#cite_ref-Chen116_87-0)
-
[^](#cite_ref-88)
-
[^](#cite_ref-89) *Chinese Military Strategy in the Third Indochina War: The Last Maoist War*. Routledge., tr. 46
-
[^](#cite_ref-90)
-
[^](#cite_ref-91)
-
[^](#cite_ref-92) *End of the Battle but Not of the War*. Far Eastern Economic Review. 10.. Chanda trích lời quan chức Trung Quốc tuyên bố rút lui ngày 5 tháng 3 năm 1979
-
[^](#cite_ref-93)
-
[^](#cite_ref-94) *End of the Battle but Not of the War*. Far Eastern Economic Review. 10.. trang 10. Khu vực có giá trị tượng trưng tinh thần nhất là khoảng 300m đường xe lửa giữa Hữu Nghị Quan và trạm kiểm soát biên giới Việt Nam.
-
[^](#cite_ref-95)
-
[^](#cite_ref-96) [Associated Press](http://vi.wikipedia.org/wiki/Associated_Press). [“AROUND THE NATION; China Reports Repelling Vietnamese 'Invaders'”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E0DA153BF934A2575BC0A967948260). New York Times.
-
[^](#cite_ref-97)
-
[^](#cite_ref-98)
-
[^](#cite_ref-99) [“PINGXIANG: Border War, 1979. A Nervous China Invades Vietnam”](http://www.time.com/time/asia/magazine/99/0927/pingxiang.html), 09/27/1999.
-
[^](#cite_ref-100)
-
[^](#cite_ref-101) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thủ_tướng) [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhật_Bản) [Masayoshi Ohira](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Masayoshi_Ohira&action=edit&redlink=1)rằng "Trung Quốc nên giữ chân Việt Nam ở Campuchia vì như vậy họ sẽ phải chịu đựng khổ sở ngày càng nhiều và sẽ không thể với tay tới [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thái_Lan), [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia), và [Singapore](http://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore). Đó là hành động khôn ngoan." Nayan Chanda, tr. 379.
-
^
**a** [Đoan Trang,](#cite_ref-DoanTrang_102-1) **b** [“Những bài ca biên giới không thể nào quên”](http://tuanvietnam.net/vn/nghexemdoc/bannhachomnay/6115/index.aspx), *Tuần ViệtNamNet*, 16 tháng 2 năm 2009. Truy cập 16 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-103) [“Vietnam tense as China war is marked”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7892296.stm), *BBC News*, 16 tháng 2 năm 2009. Truy cập 17 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-104) [“Foreign Ministry Spokesperson Jiang Yu's Regular Press Conference on 17 tháng 2 năm 2009”](http://www.fmprc.gov.cn/eng/xwfw/s2510/t537813.htm). Bộ Ngoại giao Trung Quốc (18 tháng 2 năm 2009). Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-105) [Tạp chí Cộng sản Hoàn thành công tác phân giới cắm mốc biên giới đất liền Việt Nam và Trung Quốc](http://www.tapchicongsan.org.vn/details.asp?Object=5&News_ID=27270350)(Cập nhật: 27/2/2009)
-
[^](#cite_ref-106) [“Cha - con và chiến tranh”](http://www.tiasang.com.vn/DesktopModules/VietTotal.Articles/PrintView.aspx?ItemID=1501). Tạp chí Tia sáng. Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-107) [“Dũng "6 trong 1": Ai xin đồ cổ tôi cho”](http://vtc.vn/vanhoa/dung-6-trong-1-ai-xin-do-co-toi-cho/295/index.htm). VTC (25 tháng 4 năm 2006). Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
^
**a** [Ngọc Trần.](#cite_ref-VnExpress2_108-1) **b** [“Đặng Nhật Minh vui buồn với bình chọn của CNN”](http://www.vnexpress.net/GL/Van-hoa/2008/09/3BA06A30/). VnExpress. Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-109) [“NSND Đặng Nhật Minh giản dị mà bí ẩn”](http://www.vnexpress.net/GL/Van-hoa/San-khau-Dien-anh/2006/07/3B9EB732/). VnExpress (7 tháng 1 năm 2006). Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-Tienphong_110-0) [“Thăm một nhà văn vừa... mãn hạn tù treo”](http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=127182&ChannelID=7). Tiền Phong Online. Truy cập 21 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-111) [“Bloodstained Glory sung by Helena Hung”](http://www.amnesty.org.uk/uploads/documents/doc_18394.pdf). [Ân xá Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ân_xá_Quốc_tế)tại Anh. Truy cập 23 tháng 2 năm 2009.
-
[^](#cite_ref-112) [Ma Chiến hữu](http://www.phuongnamvh.com/vie/item_detail.asp?cat_id=534&item_id=9598) [http://www.phuongnamvh.com/vie/item_detail.asp?cat_id=534&item_id=9598](http://www.phuongnamvh.com/vie/item_detail.asp?cat_id=534&item_id=9598).
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=24)]
Tham khảo
- Tiếng Việt
-
Nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân (1980),
*Lịch sử Sư đoàn 3 Sao vàng*
- Tiếng Anh
-
Colonel G.D. Bakshi (Tháng 11, 12 năm 2000).
*The Sino-Vietnam War-1979: Case Studies in Limited Wars*. **Volume 3(3)**. Bharat Rakshak Monitor.
-
Nayan Chanda (1986).
*Brother Enemy. The War after the War.. Harcourt Brace Jovanovich.* [ISBN 0-15-114420-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/0151144206).
-
King C. Chen (1987).
[China's War with Vietnam, 1979: Issues, Decisions, and Implications](http://books.google.com.au/books?lr=&output=html&id=vY4tBfqGvZ4C&jtp=106) [ISBN 0817985727](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/0817985727). [http://books.google.com.au/books?lr=&output=html&id=vY4tBfqGvZ4C&jtp=106](http://books.google.com.au/books?lr=&output=html&id=vY4tBfqGvZ4C&jtp=106).
-
Grant Evans, Kelvin Rowley (1984).
*Red Brotherhood at War - Indochina since the Fall of Saigon*. London: Verso. [ISBN 0860910903](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/0860910903).
-
Bruce Elleman (20 tháng 4 năm 1996).
[“Sino-Soviet Relations and the February 1979 Sino-Vietnamese Conflict”](http://vietnam.ttu.edu/vietnamcenter/events/1996_Symposium/96papers/elleviet.htm). 1996 Vietnam Symposium - Vietnam Center and Archive, Texas Tech University. Truy cập 16 tháng 2 năm 2007.
-
Nguyen Huu Thuy (1979).
*Chinese Aggression : How and Why it failed*. NXB Ngoại ngữ.
-
Edward C. O'dowd (2007).
[Chinese Military Strategy in the Third Indochina War](http://books.google.com/books?id=r1wE8uYS9cEC&printsec=frontcover). Routledge. [ISBN 9780415414272](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/9780415414272). [http://books.google.com/books?id=r1wE8uYS9cEC&printsec=frontcover](http://books.google.com/books?id=r1wE8uYS9cEC&printsec=frontcover).
-
Mark A. Ryan , David Michael Finkelstein, Michael A. McDevitt (2003).
[Chinese Warfighting: The Pla Experience Since 1949](http://books.google.com/books?id=PsoDGLNmU30C) [ISBN 0765610876](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/0765610876). [http://books.google.com/books?id=PsoDGLNmU30C](http://books.google.com/books?id=PsoDGLNmU30C).
-
Carlyle A. Thayer,
[Security Issues in Southeast Asia: The Third Indochina War](ftp://coombs.anu.edu.au/coombspapers/otherarchives/asian-studies-archives/seasia-archives/politics/seasia-security-issues.txt)
-
Odd Arne Westad (2006). The Third Indochina War conflict between China, Vietnam and Cambodia, 1972-79. London ; New York : Routledge.
[ISBN 9780415390583](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/9780415390583).
- Tiếng Pháp
-
Bùi Xuân Quang (2000).
[La troisième guerre d'Indochine, 1975-1999 sécurité et géopolitique en Asie](http://books.google.com/books?id=EBG-tlT4MN4C) [ISBN 2738491847](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2738491847). [http://books.google.com/books?id=EBG-tlT4MN4C](http://books.google.com/books?id=EBG-tlT4MN4C).
-
Laurent Cesari (1995).
*L'Indochine en guerres 1945-1993*. Paris: Belin. [ISBN 2-7011-1405-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2701114055).
-
Gilles Férier (1993).
*Les trois guerres d'Indochine*. Lyon: Presse universitaire de Lyon. [ISBN 2-7297-0483-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2729704833).
-
François Joyaux (1994).
*La Tentation impériale - Politique extérieure de la Chine depuis 1949*. Paris: Imprimerie nationale. [ISBN 2-11-081331-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Đặc_biệt:Nguồn_sách/2110813318).
##
[
[sửa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t-Trung,_1979&action=edit§ion=25)]
Liên kết ngoài
-
-
[Trung Quốc tấn công Việt Nam xuân 1979](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/02/070216_chinaborderwar.shtml), BBC tiếng Việt, 16 tháng 2 năm 2007
-
[Tiết lộ mới về cuộc chiến 1979](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/02/060217_borderwar_1979.shtml), BBC tiếng Việt, 17 tháng 2 năm 2006
-
[Số thương vong trong cuộc chiến 1979](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/02/060217_borderwar_deathtoll.shtml), BBC tiếng Việt, 17 tháng 2 năm 2006
-
[Phần ba: Trung Quốc rút ra bài học sau 1979](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/02/060220_1979_lessons.shtml), BBC tiếng Việt, 20 tháng 2 năm 2006

Accept-Ranges: bytes


markdown:
![ Điều Ngọt Ngào Nhất (Single) - Cao Thái Sơn](http://image.mp3.zdn.vn/thumb/240_240/covers/c/2/c26a3f81b55f7c8e7fa75c716e0fe905_1347420371.jpg)
# Điều Ngọt Ngào Nhất (Single) -
[Cao Thái Sơn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n)
Lượt nghe:
Năm phát hành: 2012
Số bài hát: 1
Vốn dự định một thời gian nữa mới "xuất chiêu" nhưng vì cuối tuần vừa rồi, trên nhiều trang chia sẻ âm nhạc đã xuất hiện những phiên bản chưa hoàn thiện của Điều ngọt ngào nhất nên Cao Thái Sơn quyết định thay đổi kế hoạch. Anh liên tiếp tung ra phần audio cũng như trailer của ca khúc này. Tới ngày 16/9 này, nam ca sĩ sinh năm 1985 chính thức tung ra album mới.
Cao Thái Sơn tiết lộ câu chuyện trong MV Điều ngọt ngào nhất chính là một cách nhìn khác về những va vấp mà anh gặp phải trong thời gian qua. Nhân vật trong MV thì gặp tai nạn rồi bị mù và không lâu sau đó, bạn gái lại quay lưng với anh. Còn bản thân Cao Thái Sơn thì từng phải đối mặt với rất nhiều điều tiếng, khó khăn khác nhau trong cuộc sống. Nhưng cả hai người đều có một điểm chung là trong giai đoạn tưởng như không còn chỗ nương tựa thì chính gia đình là bến đỗ bình an chào đón họ trở về.
Nam ca sĩ Pha lê tím chia sẻ: "Tới bây giờ, tôi mới hiểu được rằng điều ngọt ngào nhất mà ta có trong cuộc sống chính là tình cảm của gia đình. Chỉ có gia đình là nơi nương tựa cho chính mình khi mình gục ngã…".
Cao Thái Sơn cũng tiết lộ ngay sau khi giới thiệu MV cùng album mới, anh sẽ lên đường đi lưu diễn châu Âu hai tuần. Thế nên, anh hy vọng đây sẽ là những món quà tạm biệt thú vị mà mình có thể gửi tới người hâm mộ.
[Xem toàn bộ]
[Cao Thái Sơn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) ![ Cao Thái Sơn](http://image.mp3.zdn.vn/thumb/165_165/avatars/8/4/84d1ebd120f0ebe02e16dfbad64d4501_1401268846.jpg)
![ Cao Thái Sơn](http://image.mp3.zdn.vn/thumb/165_165/avatars/8/4/84d1ebd120f0ebe02e16dfbad64d4501_1401268846.jpg)
[Cao Thái Sơn](/nghe-si/Cao-Thai-Son)
Tên thật: Cao Thái Sơn
Ngày sinh: 22/09 - Quốc gia: Việt Nam
Công ty đại diện: Ca sĩ Tự Do
Nơi sinh : Hà Nội
Quê quán : Thừa Thiên Huế
Chiều cao : 1m70
Gia đình : là con trai thứ ba trong gia đình
Sở thích : ăn kem, bơi lội
Ca sĩ yêu thích : Ricky Martin, Maria Carey
Cá tính : hơi nghịch một chút, rất thích dọa ma người khác, nhưng lại thích sự nhẹ nhàng, chịu nhịn rất giỏi
Đồ diễn : Quần tây, áo sơ mi cách tân
Sau khi rút tên khỏi cuộc thi Sao Mai-Điểm Hẹn,
[ chính thức trở thành ca sĩ độc quyền của HT Production dưới sự hậu thuẫn của ông Hoàng Tuấn (người quản lý của ca sĩ Đan Trường). Cao Thái Sơn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) [sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Trước đây,](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn** [theo học ở trường Cao Đẳng văn hoá nghệ thuật và Trường quản lý kinh doanh Hà Nội. Với niềm đam mê ca hát,](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn** [đã bắt đầu đi hát tại các phòng trà Hà Nội từ năm 17 tuổi nhưng không tạo được sự chú ý của khán giã yêu nhạc, mãi cho đến khi anh tham gia vào cuộc thi Sao Mai-Điểm Hẹn(SMĐH).](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn**
Bằng phong cách khá ấn tượng,
[đã nhanh chóng chiếm được tình cảm của khán giả, trở thành một ca sĩ trẻ triển vọng trong làng âm nhạc với vị trí thứ hai ở vòng loại lần 1. Nhưng thời điểm này,](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn** [quyết định rút lui không đi theo mô hình đào tạo của truyền hình mà chạy theo mô hình chung: ca sĩ độc quyền và công ty. Và Sơn đã chính thức trở thành "thành viên" của H.T Production dứoi sự quản lý của ông bầu Hoàng Tuấn với hợp đồng ban đầu là 5 năm.](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn**
Đầu năm 2006,
[bất ngờ kết thúc hợp đồng với với HT. Production và quay về Hà Nội để có kế hoạch phát triển khác.](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn**
Từ sau khi tách khỏi HT Production,
[lần lượt trình làng với công chúng các album: Không Thể Quên, Phút Cuối, Cool Boy, đặc biệt là album gần đây nhất: Con Đường Mưa với nhiều bài Hit được giới trẻ yêu thích.](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn**
Cuối năm 2009
[lần đầu tiên nhận giải 1 trong 10 ca sĩ được yêu thích nhất của bảng xếp hạng Làn Sóng Xanh 2009 với những ca khúc như Con đường mưa, Pha lê tím...](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Th%C3%A1i+S%C6%A1n) **Cao Thái Sơn**
Bình luận
Chỉ chấp nhận bình luận bằng tiếng Việt có dấu, những bình luận sai
[qui định](http://mp3.zing.vn/huong-dan/Cong-dong/25.html) sẽ bị xóa.
Bình luận Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. 0 ký tự

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

X-Cache: MISS from Cache-MP3-13


markdown:
# Hát về mái trường Trung Cấp An Ninh Nhân Dân 1-
[Cao Tuấn](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Tu%E1%BA%A5n)
Sáng tác: Đang cập nhật | Lượt nghe:
**Lời bài hát Hát về mái trường Trung Cấp An Ninh Nhân Dân 1**
Về nơi đây hội tụ học tập người chiến sĩ công an. Về nơi đây con tim tự hào phải khoác áo An Nnh. Cờ tung bay vời vợi vời vợi kể chuyện Trung Cấp An Ninh I, nơi đời bào rực sống và mộng xanh. Ngồi ngước lên bầu trời đầy gian nan, cùng ra sức giữ yên đất nước Việt Nam, hướng 1 lòng theo đảng quang vinh với người chiến sĩ. Vẫn học rèn lời dạy Hồ Chí Minh, ngày đêm vẫn hăng say sẵn sàng, phút hành trang của người công an dưới mái trường này Trung Cấp An Ninh I . Và nhớ mãi nhớ mãi và nhớ mãi nhớ mãi mái trường này. Việt Nam ta đi lên, nên vinh quang tương lai không còn xa. Và ta hãy nắm lấy nắm lấy bàn tay nhau hôm nay để giữ vững đất nước Việt Nam này...!
Bài hát
[Hat ve mai truong Trung Cap An Ninh Nhan Dan 1](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Hat+ve+mai+truong+Trung+Cap+An+Ninh+Nhan+Dan+1) do nhạc sĩ [Đang cập nhật](/tim-kiem/bai-hat.html?q=%C4%90ang+c%E1%BA%ADp+nh%E1%BA%ADt&t=composer) sáng tác, trình bày bởi ca sĩ [Cao Tuan](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Tuan&t=artist) thuộc thể loại [The loai khac]
Bạn có thể cài đặt nhạc chờ (mạng mobifone, vinaphone, viettel), tải nhạc chuông, set nhạc nền Zing Me ca khúc
[Hat ve mai truong Trung Cap An Ninh Nhan Dan 1](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Hat+ve+mai+truong+Trung+Cap+An+Ninh+Nhan+Dan+1) - [Cao Tuan](/tim-kiem/bai-hat.html?q=Cao+Tuan&t=artist) ngay trên Zing Mp3. Nâng cấp tài khoản lên Zing VIP để tải nhạc chất lượng cao, lossless.
[Xem toàn bộ]Đóng góp lời bài hát chính xác hơn [tại đây].
Bình luận
Chỉ chấp nhận bình luận bằng tiếng Việt có dấu, những bình luận sai
[qui định](http://mp3.zing.vn/huong-dan/Cong-dong/25.html) sẽ bị xóa.
Bình luận Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. 0 ký tự

X-Cache: MISS from Cache-MP3-150


markdown:
Nhà tuyển dụng
nói về MyWork
Ms Lành: 0168 995 2043 - Ms Oanh: 0979 105 689
Ms Vân Anh: 0976 725 956 - Ms Huyền: 0129 275 4556
Ms Ngọc Anh: 0168 991 4557 - Ms Thêu: 0984 705 221
Ms Hòa: 0973 208 847
Mrs Huệ: 097 257 3197
Nếu Quý khách có bất kỳ thắc mắc nào về dịch vụ của MyWork, vui lòng gửi email tới địa chỉ tư vấn của chúng tôi:
Chân thành cảm ơn,
Bạn muốn nhận các tin tức việc làm và tuyển dụng mới nhất từ Mywork.vn?
Hãy nhấn nút "Thích" bên dưới để nhận thông tin cập nhật liên tục từ chúng tôi trên Facebook và tham gia mạng xã hội tuyển dụng lớn nhất hiện nay với hơn 600.000 thành viên.

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html

Set-Cookie: lastactivity=1414056294; expires=Fri, 23-Oct-2015 09:24:58 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.mywork.vn

Connection: close


markdown:
Số lượng: 02
Cấp bậc: Nhân viên
Loại hình công việc: Toàn thời gian cố định
Thương lượng
Khảo sát địa hình phục vụ thiết kế các công trình cầu cống, trạm bơm, đê, kè, sông, kênh mương trên phạm vi cả nước.
__Quyền lợi:__ ** Dưới 1 năm Số năm kinh nghiệm:** ** Đại học Yêu cầu bằng cấp:**
Nhiệt tình công tác, ưu tiên những người đã có kinh nghiệm
__Hồ sơ bao gồm:__
31-03-2013 (Đã hết hạn)
Bất kỳ

Set-Cookie: lastactivity=1414056140; expires=Fri, 23-Oct-2015 09:22:24 GMT; Max-Age=31536000; path=/; domain=.mywork.vn


markdown:
Nhạc sĩ: Đang Cập Nhật (VN)
Album:
[Đội Kèn Tý Hon 2](http://nhac.vui.vn/doi-ken-ty-hon-2-nhieu-ca-si-a4955p1507.html)
Thể loại:
[Nhạc Thiếu Nhi](http://nhac.vui.vn/nhac-thieu-nhi-c77.html)
Lượt nghe: 13,186
|
|![]()
|
|
Búp Bê Cổ Tích
A búp bê búp bê búp bê búp bê cổ tích
## Lời bài hát: Búp Bê Cổ Tích - Nhiều Ca Sĩ
Phiên bản 1/1
Người đóng góp: Administrator
A búp bê búp bê búp bê búp bê thần tiên
……
Đây là Thạch Sanh
Đây là Cô Tấm
Đây là Bà Tiên
Kìa là Dì Ghẻ
Thằng xí Thạch Sanh
Thằng giành Cô Tấm
Em khoái Bà Tiên
Đua nhau ẵm bồng
A búp bê búp bê búp bê búp bê cổ tích
A búp bê búp bê búp bê búp bê thần tiên
Còn một con búp bê nữa chứ
Con búp bê búp bê nào đâu
À đúng rồi đúng rồi đúng rồi
Nó đang ngồi co ro một mình
Chẳng có ai chịu đến làm bạn
Bởi lòng nó gian ác vô cùng
À đúng rồi đúng rồi đúng rồi
Đó là con búp bê Dì Ghẻ

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

X-CacheDebug-1: Cache scriptkey is set to /index.php

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:2:{s:13:"SERVER_REGION";s:2:"US";s:7:"web_url";s:51:"bup-be-co-tich-nhieu-ca-si-m83988c77p1507a4955.html";}

X-CacheDebug-3: Cachekey is set to b8e244bed57e18cce5eabf54b5bf2b54

X-CacheDebug-4: No (valid) cachedata for b8e244bed57e18cce5eabf54b5bf2b54

X-CacheDebug-5: Callback happened

X-CacheDebug-6: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-7: Starting wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/b8/qcc-b8e244bed57e18cce5eabf54b5bf2b54

X-CacheDebug-8: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/b8/qcc-b8e244bed57e18cce5eabf54b5bf2b54

X-CacheDebug-10: Successfully wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/b8/qcc-b8e244bed57e18cce5eabf54b5bf2b54

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


markdown:
Nhạc sĩ: Đang Cập Nhật (VN)
Album:
[Lỗi Hẹn Cùng Ca Dao (Mp3)](http://nhac.vui.vn/loi-hen-cung-ca-dao-mp3-nguyen-tam-a13803p7205.html)
Thể loại:
[Nhạc Quê Hương](http://nhac.vui.vn/nhac-que-huong-c56.html)
Lượt nghe: 38,623
|
|![]()
|
|
Liên Khúc Nợ Em Một Khúc Dân Ca (Ft.Hạnh Nguyên)
Còn nhớ không em những ngày thơ chân đất lưng trần Còn nhớ không em trên cầu tre cầm tay dắt nhau Hai đứa hay ngồi lưng trâu Thơ thẩn trên đồng bát ngát Bắt con cua đồng đem về nấu canh Một khúc dân ca em tặng anh khi biết yêu đầu Điệu lý thương nhau mang trầu cau mình chơi rước dâu Tay nắm tay quỳ bên nhau Cô bác hai đàng chúc phúc Chúc cho đôi mình đẹp trăm năm ĐK: Thương nhau thương nhau chín đợi mười chờ Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ nhau Trao em trao em một lá trầu xanh Nợ em một khúc dân ca tỏ tình Còn anh ôm mối tương tư của mình Một khúc dân ca trao về em cho mối duyên đầu Một khúc dân ca anh nợ em từ khi biết yêu Câu lý chung tình yêu nhau Cho trái tim mình bay cao Khúc dân ca còn nợ trăm năm...!!!
## Lời bài hát: Liên Khúc Nợ Em Một Khúc Dân Ca (Ft.Hạnh Nguyên) - Nguyễn Tâm
Phiên bản 1/1
Người đóng góp: Administrator

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:2:{s:13:"SERVER_REGION";s:2:"US";s:7:"web_url";s:83:"lien-khuc-no-em-mot-khuc-dan-ca-fthanh-nguyen-nguyen-tam-m180604c56p7205a13803.html";}

X-CacheDebug-3: Cachekey is set to 66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f

X-CacheDebug-4: Data in cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/66/qcc-66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f has expired

X-CacheDebug-5: No (valid) cachedata for 66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f

X-CacheDebug-6: Callback happened

X-CacheDebug-7: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-8: Starting wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/66/qcc-66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f

X-CacheDebug-9: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/66/qcc-66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f

X-CacheDebug-11: Successfully wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/66/qcc-66be1697c0684f7bf147b98067b9e03f