text:
Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng?(Phần II)
12:40 | 13/04/2018
- Tại Phần II của bàn tròn trực tuyến "Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng?", tâm sự của nhà văn Hoàng Anh Tú "nhồi nhét và chạy đua thành tích đã khiến con cái trở thành nạn nhân của chính phụ huynh chúng ta" càng trở nên đúng sau vụ học sinh tự tử vừa qua. Mời bạn đọc xem thêm bản text của chương trình.
XEM TALKSHOW BẢN EMAGAZINE-VIDEO TẠI ĐÂY:
Phần II
Nhồi nhét khiến con cái trở thành nạn nhân của chính chúng ta
Đổ tội cho ngành sư phạm là một sự thất bại! Nhồi nhét và chạy đua thành tích đã khiến con cái trở thành nạn nhân của chính phụ huynh chúng ta.
Phần I:
Giáo dục "ăn miếng trả miếng": Sau phẫn nộ là hoang mang
Sau phẫn nộ là hoang mang! Người thầy đã nhầm lẫn quyền lực. Bạo lực còn leo thang... Thông điệp từ chính những nhà giáo, nhà văn.
BẢN TEXT PHẦN II CỦA TALKSHOW:
NẾU CHÚNG TÔI ĐƯỢC TUYỂN GIÁO VIÊN
TỪ NGOẠI HÌNH ĐẾN NÓI NĂNG THÌ
THẬT TUYỆT VỜI!
Nhà báo Phạm Huyền: Với nỗi lo như vậy, rất nhiều ý kiến cho rằng nguyên nhân đầu tiên không phải đến từ các học sinh hay phụ huynh mà đến từ thầy cô. Và người ta nói rằng đấy là lỗi của ngành sư phạm. Những thầy cô có những hành vi ứng xử không chuẩn mực như vậy là lỗi của ngành sư phạm. Vâng thưa PGS.TS Chu Cẩm Thơ, chị nghĩ như thế nào về những suy nghĩ này?
PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Tôi nghĩ đổ tội là một thất bại. Bởi vì nếu người ta nhận tội như vậy thì có giải quyết được việc gì hay không.
Cách làm của tôi là tôi thường nghĩ chúng ta sẽ làm gì để điều đó không xảy ra nữa, còn đổ tội thì rất dễ. Ví dụ, chúng ta nhìn thấy lỗi thì thấy rõ ràng rồi bởi vì tất cả giáo viên khi đứng trên bục giảng, nếu họ nhận ra rằng những thứ mình thiếu, mà vẫn cứ liều mạng để đứng trên bục giảng thì hậu quả sẽ thuộc về ai. Chỉ cần bình tĩnh suy xét thì hậu quả đầu tiên là tổn thương thuộc về giáo viên chứ không phải chỉ là học trò.
Tôi có nhiều năm làm việc ở trường Đại học Sư phạm và cá nhân tôi bây giờ vẫn tự mình set- up chương trình để đào tạo cho giáo viên. Tôi thấy rằng các giáo viên vào nghề, nhất là các giáo viên thì thường rất liều.
Bây giờ chúng ta cứ chờ mong trường sư phạm thay đổi thì cũng rất khó, vì trường Sư phạm có rất nhiều ràng buộc. Họ là trường được Nhà nước lo hoàn toàn ngân sách, đồng nghĩa với việc họ không có khả năng tự chủ trong quá trình tuyển sinh, họ cũng thiếu thốn rất nhiều cơ sở vật chất.
Tôi đi từ trường Sư phạm ra và đó là trường tuyệt vời nhất ở Việt Nam, nhưng chỉ cần so sánh nó với những trường đại học ở Việt Nam thôi thì sẽ thấy rằng, cứ vào một trường đại học Sư phạm như thế nào thì sẽ nhìn ra bức tranh của giáo dục như thế, thiếu sự đầu tư của Nhà nước, thiếu sự đầu tư của xã hội. Vì thế, chắc chắn họ cũng ở thế yếu và lúc đấy họ đổ lỗi cho ai thì ta không bàn chuyện lỗi được.
Nhưng chắc chắn những điều này sau đây vẫn còn thì sẽ dẫn đến chất lượng của giáo viên không tốt.
Thứ nhất là khâu tuyển đầu vào, chúng tôi lúc nào cũng đặt với nhau là nếu chúng tôi được sơ tuyển giáo viên từ thái độ, từ nhận thức của họ với nghề, từ ngoại hình dáng, từ cách nói năng của họ thì thật tuyệt vời, hơn là bài thi viết. Nhưng rất nhiều năm, đấy chỉ là mơ ước thôi, không tuyển dụng được.
Thứ hai là làm sao để các thầy cô giáo trong trường sư phạm đều là những người tự tin khi đứng trên bục giảng của mình. Điều đó cũng khó lắm vì rất ít bạn có ham muốn trở thành nhà giáo mà phần nhiều các bạn chọn nghề giáo vì coi đấy là một giải pháp an toàn cho mình và cho tương lai của gia đình mình. Ngày xưa tôi nghĩ điều đó là an toàn, nhưng bây giờ tôi nghĩ điều đó không phải là an toàn nhất.
Tiếp theo là quá trình các bạn ấy được bồi đắp trong quá trình làm nghề. Trường sư phạm cùng với ngành đã có rất nhiều biện pháp. Tuy nhiên, nó chưa đủ được vì điều kiện kinh tế của Việt Nam mình, điều kiện để các bạn ấy làm nghề rất thiếu thốn.
Thứ hai là điều kiện để hỗ trợ các bạn ấy trong nghề, như anh Nam nói là đôi khi so sánh với những ngành khác thì sư phạm không phải ngành có ưu thế đâu.
Cho nên dần dần bạn Vương nói về truyền thống Nho giáo thì người thầy được nhận về mình những quyền uy, quyền lực là có. Nhưng đôi khi không hiểu hết được nội hàm của quyền uy, quyền lực mà tự gắn cho mình được nhận những cái vu vơ, đấy là một sự tổn thương.
Nhiều thầy cô giãi bày rằng bây giờ tôi đâu có quyền gì ở trên nhà trường. Các vị cứ nói “tôn sư trọng đạo”, nghề giáo là nghề cao quý, nhưng tôi đâu cảm nhận được sự cao quý đấy trong quá trình làm nghề đâu, những thứ như thế thì biết đổ lỗi cho ai. Cho nên, không nên đổ lỗi.
CHƯA DẠY ĐỦ 10.000 GIỜ THÌ ĐỪNG TỰ NHẬN MÌNH LÀ THẦY
Nhưng việc thế này thì có lỗi thật. Đó là rất nhiều năm gần đây chúng ta dễ dãi trong việc tuyển dung giáo viên và không có cơ chế để sa thải những giáo viên không đạt chất lượng. Tôi lấy ví dụ như cô giáo ở Hải Phòng chẳng hạn, sinh năm 1993, cô ấy học văn bằng hai và chỉ cần học thêm một thời gian ngắn thôi thì cô ấy có thể được trở thành một giáo viên. Điều đấy là không thể!
Trong truyền thống gia đình tôi, mẹ tôi nói rằng khi nào con chưa đủ ngần ấy giờ thì con đừng bao giờ nhận mình là thầy và công thức của gia đình tôi thì hơn 10.000 giờ rất nhiều, rèn từ trong nhà để ra ngoài mình có thể trở thành một thầy cô giáo. Bốn năm sư phạm, bao nhiêu năm tập sự và bao nhiêu giờ mình thực giảng, những giáo viên như thế thì chắc chắn xác suất mắc sai lầm ở trên bục giảng rất lớn.
Rồi rất nhiều giáo viên, chẳng hạn như cô giáo 4 tháng không nói thì lỗi đó có phải do trường sư phạm không? Không ai đào tạo các cô không nói trên bục giảng cả, người ta chỉ đem hết những điều gì tốt đẹp nhất để giảng cho các cô thôi. Nhưng có điều là trong quá trình thực thi, chúng ta có cả một hệ thống cần phải làm đúng thì quên mất, có thể do bệnh tâm lý, có thể do cô stress, có thể cô ngại ngùng, nhưng đã để quá lâu và ảnh hưởng đến học sinh của mình.
Rồi chúng ta sẽ đổ lỗi cho ai nếu chúng ta thấy rằng những cư xử với đồng nghiệp trong trường học là chúng ta cũng không còn mối quan tâm lẫn nhau nữa, chúng ta không còn những thể chế như bạn Vương nói là những thiết chế càng ngày càng trong suốt đi, chỉ những người bên ngoài bình thấy mà bên trong lại không nhìn ra.
Đấy là những điều đang là vấn đề chung của xã hội và cũng là vấn đề của nhà trường. Nó dẫn đến việc các thầy cô sau khi đào tạo xong và tiếp tục được bồi dưỡng trở lại thì khó để chúng ta có thể làm tốt được việc đó.
Nếu vậy thì chắc chắn ở đâu đó hôm nay chúng ta soi lăng kính đó chúng ta phát hiện ra, ngày mai chúng ta soi nữa, soi nữa và ngày càng phát hiện nhiều ra.
Nhà báo Phạm Huyền: Tuy nhiên người ta vẫn nói rằng, dường như trong ngành sư phạm dạy các sinh viên sau này trở thành các thầy cô giáo tương lai phần về ứng xử, về đạo đức là chưa được chú trọng, có phải như vậy không?
PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Khi chúng tôi nghiên cứu chương trình của trường sư phạm, chúng tôi thấy thiếu thì không thiếu. Hôm trước bạn tôi đang công tác tại Úc có hỏi rằng chị ơi ở Việt Nam mình có ngành đó không và có môn học đó không? Tôi trả lời rằng ở Việt Nam tên môn học thì không có, nhưng trong cấu phần của các phần hiện tại thì nó có, nó nằm trong tâm lý học, giáo dục học, ở trong thực hành sư phạm. Nhưng cách chúng ta thực hành những môn dạy đó mới là vấn đề.
Nghề giáo là một nghề, có nghĩa là phải rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp nhiều hơn so với quá trình chỉ là nhận thức hàn lâm. Nhưng trường sư phạm, tôi không nói tất cả, nhưng phần đông vẫn đang duy trì môn giáo dục truyền thụ kiến thức hơn môn thực hành nghề.
Thứ hai là trong quá trình thực hành nghề thì chúng ta đang hình thức hóa nó. Ví dụ sinh viên sư phạm hiện nay đang có khoảng 10 tín chỉ cho quá trình thực hành nghề. Nhưng điều kiện thực hành của các bạn ấy ở trong môi trường đi thực hành rồi, về thì phát hiện ra rằng nó không phải là thật.
Ví dụ thực hành giáo dục chẳng hạn, trong công thức là các bạn ấy phải gặp bao nhiêu phụ huynh, các bạn phải xử lý bao nhiêu tình huống. Nhưng xuống đến trường thì các nhà trường lại không tạo điều kiện cho các bạn ấy. Điều đó thì cũng khó lắm.
Bản thân tôi 16 năm trước đây cũng là một sinh viên thực tập sư phạm thôi, mình muốn đến nhà phụ huynh thì cũng không được đến đâu, bởi vì bây giờ không như ngày xưa nữa.
Thời đấy là 15 – 16 năm trước, không có chuyện được như thời của mẹ tôi là con cứ đi thực tập đi thì con sẽ được gặp các phụ huynh, họ sẽ nói cho con nghe, con hiểu để con tiếp tục giáo dục con họ, không có đâu. Bây giờ cơ chế đấy, quan hệ đấy rất khó. Đấy là cái khó thật sự của sinh viên sư phạm.
Sau đó, xuống đến trường họ sẽ được hướng dẫn các kỹ thuật dạy học vi mô để họ được làm thế nào chẳng hạn, thì sự cố gắng từ trường sư phạm thôi là không đủ.
Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị với ngành là phải thay đổi công thức đào tạo giáo viên, thay vì song song thì phải chuyển sang nối tiếp. Tức là ở các nước thì họ sẽ phải làm việc là anh tốt nghiệp một nghề cơ bản ra, sau đó, anh học sư phạm và quá trình đó chỉ hoàn toàn thực hành về kỹ năng nghề nghiệp thôi, ở tại trung tâm đào tạo và các trường học thôi.
Giống như các bác sỹ của chúng ta là phải xuống các bệnh viện để thực hành từ lúc đó, thì kỹ năng mới bồi đắp được. Nhưng điều đó vẫn còn chậm quá.
Sắp tới, chúng ta sẽ đón nhận sự đổi mới đó, đổi mới các trường sư phạm. Nhưng có lẽ nó sẽ ở tương lai, còn bây giờ nó vẫn còn nhiều vấn đề lắm.
CHƯƠNG TRÌNH CỦA SƯ PHẠM KHÔNG CÓ MÔN ĐẠO ĐỨC NGHỀ
Nhà báo Phạm Huyền: Vâng, rõ ràng thầy cô giáo cũng là con người, mà con người thì không ai có thể nói rằng tôi hoàn hảo được. Nhưng vấn đề là khiếm khuyết ở các hành vi ứng xử ở các thầy cô giáo ở mức nào thì có thể chấp nhận được?
Thưa TS Trần Thành Nam, đành rằng là ngành sư phạm cũng có những hạn chế, những tồn tại, những sự thiếu đầu tư như vậy, nhưng những sự việc chúng ta nhìn thấy nếu chỉ đơn thuần là văn hóa ứng xử giữa con người với con người thôi, giữa người lớn với trẻ con thôi thì cũng không thể nào chấp nhận được: như bắt trẻ con uống nước bẩn hay bắt trẻ con quỳ gối.
Nếu nói theo pháp luật thì đấy là vi phạm tội làm nhục người khác rồi. Vậy TS nghĩ tại sao những người đứng trên bục giảng lại có những hành vi ứng xử rất tiêu cực như vậy mà đáng lẽ không được phép xảy ra trong môi trường nhà trường?
TS Trần Thành Nam: Vâng, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân” nên tôi cũng xin được phép chia sẻ lại ý kiến của PGS.TS Chu Cẩm Thơ.
Trong chương trình đào tạo sư phạm, thứ nhất là đầu vào của chúng ta không còn cao như ngày xưa nữa rồi. Trong chương trình đấy, không có môn đạo đức nghề, thứ hai là môn kỹ năng quản lý lớp học các bạn ấy cũng không được dạy. Trong 34 tín chỉ đào tạo nghiệp vụ sư phạm cũng không có môn đấy. Nếu có đi chăng nữa thì giống như chị Thơ nói là đào tạo không thực sự có đầu có cuối, cứ viết ra như vậy thôi.
Phải đào tạo làm sao giống với ngành y, có nghĩa là họ phải gặp con bệnh hẳn hoi, rồi thể hiện thành tích của mình qua việc có làm thành công hay không và nếu chúng ta có cấu phần nào đấy liên quan đến đào tạo về phẩm chất, đạo đức,… thì cũng phải thừa nhận là chúng ta nói cho sang thôi. Chúng ta thường coi nó như một cái gì đó cao cấp và mọi người không áp dụng vào thực tế.
Giáo viên ngành giáo dục công dân trường Đại học Sư phạm có tuyển được đầu vào nhiều đâu, vị trí môn giáo dục công dân ở trong chương trình học của các em cũng không được coi trọng. Thậm chí giáo viên nào không dạy được các môn chuyên môn như văn, toán,… thì điều sang dạy môn giáo dục công dân. Đấy là thực trạng về mặt đào tạo.
Cho nên, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo trong chương trình đào tạo sư phạm, chúng ta cần phải làm một cách thực chất hơn.
Tôi cũng đồng ý là phải đào tạo nối tiếp, ít nhất bạn phải sâu về mặt khoa học, trở thành chuyên gia về một lĩnh vực nào đấy, sau đó thì đào tạo lĩnh vực sư phạm. Đồng thời, cần có những chứng chỉ hành nghề, có những cuộc thi để kiểm định về mặt hành vi đạo đức. Đấy là “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, nhưng cũng không thể trách riêng cô giáo được.
Rõ ràng vấn đề bạo lực đang ngày càng tăng ở trên tất cả các phương diện. Truyền thông bây giờ phim ảnh có quá nhiều bạo lực và cha mẹ không đủ để kiểm soát việc con tiếp cận với bạo lực.
Bản thân vị thế, uy tín của người giáo viên cũng bị phụ huynh làm cho mai một vì nhiều lúc cách ứng xử của phụ huynh với giáo viên cũng không tôn trọng. Cách nói với giáo viên, dùng từ này, từ khác, con cái nghe được thì nó cũng cảm thấy giảm giá trị của giáo viên đi.
Đấy là chưa kể, vẫn có một chút văn hóa phong bì ở đây, mà các vị cũng không có sự khéo léo gì cả. Tôi không cần biết đó là sự kính trọng hay như thế nào, nhưng con cái sẽ nhìn thấy và nó nhìn thầy cô như thế nào. Và khi nó biết được chuyện đấy rồi thì đến lớp nó như một ông vua con. Tức là nó nghĩ rằng thầy cô cũng có thể thay đổi việc này, thay đổi việc kia nếu bố mẹ mình có vị thế, có sự che chắn.
Chính vì vậy áp lực của giáo viên ở trên lớp cũng rất nhiều, từ cả phía học trò nữa, bắt đầu ứng xử trong lớp có nhiều hành vi không thể giống như trước đây được. Rồi ví dụ như chương trình một mình họ cũng rất nặng rồi, còn chưa kể rất nhiều thứ phải đáp ứng nhu cầu của nhà trường nữa, cho nên họ cũng rơi vào trạng thái quá căng thẳng.
Chúng ta không có một hệ thống nào ở trong trường học, đến thời điểm hiện tại mới có Thông tư 31 về hướng dẫn tư vấn học đường. Nhưng đến hiện tại cũng chưa hình thành.
Giáo viên căng thẳng quá cũng không thể nào biết chia sẻ với ai, học sinh căng thẳng quá cũng không biết chia sẻ với ai và tất cả con người đang căng thẳng giống như một bình gas nén đến độ rồi, chỉ cần có một kích thích nào đó vượt ngưỡng thôi là có thể tạo thành một phản ứng dây chuyền.
Phản ứng quá khích của con, của học trò có thể dẫn đến phản ứng quá khích trở lại của giáo viên, rồi dẫn đến phản ứng của phụ huynh. Nó tạo nên một vòng tròn và tạo cho công chúng một cảm giác rất bất an.
Rồi chúng ta cũng phải nhìn thấy rằng đây cũng không phải chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục nói chung. Vì giáo dục diễn ra môi trường học đường, nó liên quan đến trẻ em nên nó hay bị quy tội.
Nhưng có những việc rõ ràng phải có những cơ quan của bên chăm sóc trẻ em nhảy vào cuộc, rồi vụ án mang tính chất sử dụng vũ khí hành hung thầy giáo thì cũng phải có trách nhiệm của bên an ninh và của địa phương. Rồi có những vụ việc khác như làm nhục giáo viên thì cơ quan bên phụ nữ cũng cần chính sách một sự chung tay, tham gia.
Cho nên, chúng ta đừng đổ tội cho ai cả, đây là vấn đề xã hội và vấn đề này cần được chia trách nhiệm cho tất cả các đơn vị, còn giáo viên chỉ là 1 thôi.
Chúng tôi với tư cách là giáo viên thì chúng tôi “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, chúng tôi cũng nhìn ra những điểm yếu của ngành giáo dục và của người giáo viên để chúng tôi có sự tiến bộ hơn.
Đồng thời, chúng tôi cũng thừa nhận rằng ở trong ngành giáo cũng có hiện tượng con sâu là rầu nồi canh giống như cô Thơ nói. Có những người chưa đủ năng lực hoặc phẩm chất. Mình ở vị trí giáo viên đó cũng là giáo viên quan hệ thôi thì những sự việc đấy lại bị truyền thông tập trung vào giống như cái camera lại room góc đấy làm cho nó to lên và làm cho mọi người cảm thấy rất bất an đối với nghề giáo.
Tôi nghĩ rằng, ở một khía cạnh rộng thì hiện tượng đấy không phải là cá biệt, tuy nhiên cũng không phải là quá phổ biến. Ít nhất chúng ta cũng vẫn kiểm soát được môi trường giáo dục, ví dụ chưa để xảy ra những vụ thảm sát ở trường học giống như ở Mỹ hay các nước khác đâu. Cho nên, mặc dù chúng ta nhìn nhận đây là vấn đề, nhưng cũng cần nhìn nhận một cách khách quan và phải nhìn thấy trách nhiệm của nhiều bên để xử lý vụ việc này.
CHƯA THẤY CƠ QUAN BẢO VỆ TRẺ EM VÀO CUỘC
Nhà báo Phạm Huyền: Tiến sĩ liệt kê trách nhiệm liên đới của rất nhiều cơ quan ban ngành, còn tôi thì tôi thấy trong vấn đề này trách nhiệm tiếp theo thuộc về phụ huynh.
Thưa nhà văn Hoàng Anh Tú, tại sao bây giờ, thời đại này chúng ta lại có những cảnh “ăn miếng trả miếng” như vậy? Phụ huynh có thể ngang nhiên xông vào lớp để tát cô giáo, rồi chuyện bắt cô giáo phải quỳ gối tới 40 phút. Cách hành xử như vậy phải chăng bắt đầu từ những suy thoái mang tính gốc rễ trong nền tảng văn hóa hiện nay?
Nhà văn Hoàng Anh Tú: Tôi hoàn toàn đồng ý với những chia sẻ của mọi người. Thực sự trong cuộc trò chuyện hôm nay tôi cũng được mở mang nhiều. Đứng từ khía cạnh phụ huynh, tôi thấy rõ ràng thầy cô cũng đang gặp nhiều sức ép, tôi nhìn thấy có rất nhiều vấn đề đang xảy ra.
Thậm chí, như chia sẻ của anh Vương về cái quyền uy của nghề thì chúng ta thấy rằng không chỉ có giáo dục, không chỉ có ông thầy mà nhà báo của chúng ta cũng có quyền uy của ngành như thế, công an cũng có quyền uy của ngành như thế. Tức là cả xã hội chúng ta ai cũng đang sống ảo.
Quay trở lại với các phụ huynh, tôi cảm nhận được rằng ngày càng nhiều phụ huynh sống ảo, tức là “mày thích thì tao cho mày lên Facebook”. Kể cả trong lĩnh vực kinh doanh nhà hàng chẳng hạn, ăn một bữa mà thấy không ngon thì cũng có thể dọa đưa người ta lên Facebook. Tức là chúng ta cảm giác như trong xã hội ai cũng phải gồng lên để thể hiện quyền lực của mình hoặc nó là sự giải phóng.
Chúng ta lại nhìn thấy câu chuyện về giải phóng giới, hay giải phóng cái này, cái kia,… chúng ta thấy mọi người đang lầm tưởng và các phụ huynh cũng thế. Hoặc như anh Nam chia sẻ, rất nhiều hội như Hội Phụ nữ hay bên an ninh, cũng không ai tham gia những chuyện này.
Đặc biệt là vụ uống nước giẻ lau bảng vừa rồi. Lẽ ra bên cơ quan bảo vệ trẻ em phải vào cuộc và phải làm gay gắt trong chuyện này và đưa cô giáo ra khỏi vị trí giáo viên để giải quyết vụ này. Nhưng chúng ta hoàn toàn chưa nhìn thấy cái gì.
Hay trường hợp của em Song Toàn phải chuyển trường chẳng hạn, rõ ràng chúng ta cũng không nhìn thấy cơ quan bảo vệ trẻ em đâu. Bảo vệ trẻ em là trẻ em bị hiếp dâm, thì bắt đầu mới lao vào.
Tôi nghĩ rằng, thực sự chúng ta đang có rất nhiều vấn đề và bản thân phụ huynh như tôi nói là đơn độc. Chính sự đơn độc đó đưa người ta đến sự cùng quẫn và người ta muốn tự giải quyết vấn đề, nhất là khi người ta đang có một cái ảo tưởng, đặc biệt là Facebook chẳng hạn. Người ta thể hiện mọi thứ lên Facebook.
Nhưng vụ phụ huynh đánh giáo viên, thực ra nó chỉ là hiện tượng cá biệt, còn những cái thường xuyên chúng ta đọc được là những chia sẻ của các phụ huynh chửi bới thầy cô, chửi bới giáo dục, chửi bới tất cả mọi thứ đang diễn ra của giáo dục và dẫn đến một cái gọi là mất lòng tin vào giáo dục.
Chẳng hạn tôi chia sẻ lên Facebook cá nhân của tôi về câu chuyện và sự phẫn nộ của tôi về mẹ con người giáo viên ở Hải Phòng là giật lại kết quả, rồi không thèm xin lỗi, rồi thế này thế kia và đứa trẻ trở thành nạn nhân và bị các bạn chê trách, lên án. Sau đó, tôi nhận được hàng trăm, hàng ngàn lượt chia sẻ của các phụ huynh, cũng đều thế hiện sự phẫn nộ của họ mà quên mất rằng thực ra nó chỉ là một “con sâu là rầu nồi canh”.
Thực sự tôi vẫn đang chờ đợi, tôi vẫn hy vọng các phụ huynh có thể ứng trước niềm tin cho thầy cô. Ví dụ các phụ huynh có thể tin trưởng thầy cô hơn, thì tôi nghĩ rằng mọi chuyện sẽ có giải pháp, còn hơn như bây giờ không ai còn tin ai.
CHẠY ĐUA THÀNH TÍCH, CON CÁI THÀNH
NẠN NHÂN
Nhà báo Phạm Huyền: Rất đáng tiếc, rất đáng buồn khi chúng ta sống trong mội môi trường, một xã hội thu nhỏ là dưới mái trường lại tiếu niềm tin như vậy.
Thưa nhà văn Hoàng Anh Tú, tại sao trong thời điểm này thì những giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội lại bị đảo lộn như vậy? Ông nghĩ như thế nào khi trước khi chúng ta là phụ huynh, trước khi chúng ta là thầy cô giáo thì chúng ta là con người, phải sống và làm việc theo pháp luật. Vậy tinh thần thượng tôn pháp luật theo ông cần phải chú trọng, chú tâm như thế nào ngay từ khi chúng ta học làm người trong nhà trường?
Nhà văn Hoàng Anh Tú: Tôi thấy rõ ràng tinh thần thượng tôn pháp luật của chúng ta rất kém.
Như chia sẻ của anh Nam, một người vượt đèn đỏ không bị xử lý thì đương nhiên những người khác cũng tự vượt đèn đỏ. Ngay cả sáng nay khi tôi đi đến đây thì có một anh đi xe máy dừng trước và một bà đứng đằng sau bấm còi liên tục. Khi hỏi rằng đang đèn đỏ, làm sao đi qua được thì bà kia trả lời luôn là nhưng cô thích vượt đèn đỏ .Ví dụ như vậy tức là họ thể hiện quyền lực của họ và họ không để tâm đến xung quanh.
Tôi nghĩ giáo dục thực sự là một yếu tố chúng ta đang rất thiếu. Chúng ta đang giáo dục lũ trẻ điều gì trừ một số cái nổi bật chúng ta có thể thấy, như luyện kỹ năng.
Phần đông học sinh bây giờ chỉ được học kiến thức và thước đo của thầy cô không phải đạo đức mà là bao nhiêu học sinh tốt nghiệp. Tôi nói đơn cử như trường của con tôi luôn luôn bị các phụ huynh khác chửi bới trong các cuộc trò chuyện, ví dụ như đó là trường vớ vẩn, trường tồi, toàn thu tiền, ăn tiền,… chẳng có một giá trị gì cả, học hành thì dốt, cho nên, tỷ lệ tốt nghiệp là quá kém. Hầu hết phụ huynh đều cho rằng học trường đấy là rất dốt.
Tôi thừa nhận, có thể khi so sánh mặt bằng thì con tôi không thể bằng một đứa trẻ cũng học trường công. Nó có rất nhiều kiến thức hơn.
Nhưng cái làm tôi yên tâm là con tôi được chơi, được học kỹ năng. Chủ nhiệm của con tôi là giáo viên giáo dục công dân. Nhưng tôi tin chắc rất nhiều cha mẹ sẽ cảm thấy bức xúc vì việc đó và nghĩ giáo viên phải dạy toán cơ, phải dạy văn cơ.
Tôi nghĩ phần đông chúng ta vẫn chỉ nghĩ về việc nhồi nhét cho con và chạy theo thành tích của con. Trên con đường chúng ta chạy theo thành tích như thế thì tôi nghĩ chúng ta phải vượt qua một số trở ngại, chẳng hạn như gian lận, chẳng hạn như ý thức pháp luật hay những cái phong bì, phong bao.
Tôi nghĩ rằng, dường như khi nhìn lại thì có thể thấy con cái chúng ta đang là một nạn nhân từ chính các phụ huynh nhiều hơn là các giáo viên.
Nhà báo Phạm Huyền: Tôi nghĩ rằng nếu tinh thần thượng tôn pháp luật được rèn giũa mạnh mẽ hơn trong môi trường giáo dục thì trong xã hội chúng ta sẽ không còn cảnh phụ huynh xông vào tát cô giáo và học sinh thì đâm thủng bụng thầy giáo. Bởi vì nếu làm những hành vi đấy thì chúng ta có thể bị đi tù ngay lập tức.
Tôi được biết rằng ở Nhật, người ta rất tôn trọng những thang chuẩn về đạo đức mà xã hội đã đề ra và người Nhật cũng rất nổi tiếng về sự chuẩn mực trong hành vi ứng xử.
Vậy đã sống, làm việc và nghiên cứu gần 10 năm về giáo dục Nhật Bản, dịch giả Nguyễn Quốc Vương có suy nghĩ như thế nào và chúng ta có thể học được gì trong câu chuyện này ở nền giáo dục của nước Nhật?
CHÚNG TA HƠI ẢO TƯỞNG VỀ DẠY ĐẠO ĐỨC
Dịch giả Nguyễn Quốc Vương: Tôi có khoảng hơn 8 năm sống và học ở Nhật. Trong quá trình học thì tôi cũng xuống trường phổ thông vì thầy tôi yêu cầu phải xuống đó quan sát và chơi với học sinh ở dưới đó.
Ngoài ra, trong giao lưu học thuật và đời sống thì tôi cũng tiếp xúc với rất nhiều người, trong đó có những giáo viên Nhật, thì tôi thấy chúng ta hơi ảo tưởng một chút về cái gọi là đạo đức.
Thực ra tôi nghĩ hơi khác với thầy cô, không phải nhà trưởng bỏ quên không giáo dục cho học sinh mà tôi nghĩ rằng dạy đạo đức nhiều quá. Chúng ta quá quan tâm đến việc học đạo đức mà chúng ta không quan tâm đến môi trường nào để đạo đức có thể sống được. Đạo đức không phải chân không lơ lửng, nó phải có một môi trường xã hội, phải có một thiết chế để những giá trị tốt được tôn vinh, bảo vệ còn nhưng giá trị xấu bị trừng phạt và loại bỏ.
Nếu chúng ta chỉ dạy những giá trị giống như chúng ta đang giáo huấn, có nghĩa là con yêu thương bố mẹ đi, kính trọng thầy cô giáo đi, nhưng tất cả những cái học sinh chứng kiến hàng ngày và tất cả những gì các em cảm nhận được không phải như thế thì sẽ dẫn tới sự nổi loạn.
Không phải ngẫu nhiên mà những đứa trẻ Việt Nam hiện nay, như anh Tú là nhà văn, anh quan sát độ tuổi teen có sự phản kháng rất mạnh. Gần đây tôi cũng nói vui trong bài viết của mình là bạo lực giống như một quả bóng, anh bóp chỗ này nó sẽ lồi sang chỗ khác.
Cô giáo tại sao lại có những hành vi vượt chuẩn mực với học sinh là bởi vì cô giáo cũng là nạn nhân của rất nhiều áp lực.
Tôi lấy ví dụ như chúng ta cải cách giáo dục đến lần thứ 4, nhưng chúng ta chưa hề có cải cách về hành chính giáo dục. Hệ thống giáo dục là từ trên xuống, nó là một hình tháp, tất cả sức nặng từ bên trên sẽ đè dần xuống. Bộ xuống Sở, xuống phòng, xuống ban, sau đó sẽ chuyển hóa đến giáo viên và từ giáo viên sẽ chuyển hóa sang học sinh. Phụ huynh cũng như vậy vì phụ huynh cũng là sản phẩm lỗi của giáo dục.
Do vậy giáo dục của chúng ta cần cải cách. Nếu chúng ta chỉ nhìn ở các sự vụ đơn thuần thì chúng ta sẽ không giải quyết được kể cả học người Nhật. Bởi đạo đức không phải là một thứ lơ lửng.
Thực ra giáo dục đạo đức ở Nhật là một lĩnh vực gây tranh cãi rất lớn, cho nên, người ta rất thận trọng trong việc giáo dục đạo đức. Người ta thiên về giáo dục hiểu biết và giá trị quy tắc ứng xử hơn là đạo đức. Vì đạo đức dường như mang xu hướng là sự áp đặt của người trên xuống người dưới, một giá trị nếu anh áp đặt cho người A, nhưng môi trường của người A không phù hợp, không được tôn vinh thì giá trị này sẽ trở thành phản cảm.
Chẳng hạn luận văn Thạc sỹ tôi làm về môn nghiên cứu xã hội, môn đấy dạy cho học sinh biết cách ứng xử với gia đình, với trường học, với cộng đồng, thì những giá trị chuẩn mực ở đấy người ta rất tránh những giá trị mang tính chất giáo huấn từ trên xuống và thiên về giáo dục như thế nào để anh ta cảm nhận mình là thành viên của cộng đồng đấy và có những ứng xử cho phù hợp.
Đó là lý do tại sao ở Nhật cũng xảy ra những vụ giáo viên bạo hành học sinh nhưng không bạo lực trực tiếp như chúng ta như bắt uống nước giẻ lau, hay đấm đá, hay phụ huynh cũng quấy rối giáo viên.
Họ quấy rối ở mức độ khác, tức là quấy rối bằng tin nhắn hay bằng điện thoại để phàn nàn. Những vụ bạo lực trực tiếp như ở chúng ta thì nó trải qua trong những năm 80, 90. Khi nghiên cứu thì thấy tại sao ở nước Nhật những năm 80, 90 cũng như vậy thì tôi thấy có mấy yếu tố như sau.
Thứ nhất là hành chính giáo dục như tôi vừa nói là quan liêu tập quyền từ trên xuống. Thứ hai là chủ nghĩa thành tích và thi cử. Tất cả những áp lực đấy dồn cả lên phụ huynh và giáo viên. Thứ ba là sự thay đổi của mô hình xã hội từ truyền thống sang hiện đại.
Ở Việt Nam hiện nay gia đình truyền thống đang bị phá vỡ. Trước kia đứa trẻ được sống trong gia đình nhiều thế hệ và xã hội địa phương tức là làng xã sẽ giúp cả gia đình giáo dục đứa trẻ đó. Cho nên, trong quá trình ứng xử với những người ở làng xã hay ứng xử với những người trong gia đình nhiều thế hệ, hành xử trong gia đình nhiều anh chị em, nhiều độ tuổi khác nhau sinh sống thì trẻ sẽ học những kỹ năng xã hội để sống.
Tuy nhiên xã hội hiện nay thì gia đình tôi, gia đình thầy Nam, gia đình cô Thơ, thậm chí cả anh Tú cũng chuyển sang gia đình hạt nhân chỉ có bố mẹ và con cái. Xã hội địa phương dường như bị phá vỡ hoàn toàn, bị đô thị hóa. Như vậy, tất cả những chức năng đó được chuyển cho các cơ quan chuyên biệt ví dụ như trường học.
Nhưng trong khi đó trường chúng ta lại chưa cải cách để thực sự đáp ứng được yêu cầu đó, cho nên nó tạo ra một vòng luẩn quẩn.
Trong vòng luẩn quẩn đó lúc trước chúng ta đã nói là lỗi thuộc về ai. Tôi cho rằng lỗi thuộc về tất cả chúng ta. Bởi trong môi trường như vậy, tất cả chúng ta đều có nguy cơ tiềm ẩn trở thành nạn nhân hoặc thành thủ phạm.
Ngày hôm nay anh là người thầy tốt, nhưng rất có thể ngày mai anh là một người thầy bạo hành học sinh, hoăc con mình có thể trở thành nạn nhân của bạo hành.
Cho nên tôi cũng là một phụ huynh và con tôi cũng đang đi học, tôi cảm thấy vừa thông cảm cho các thầy cô giáo nhưng cũng vừa lo lắng bất an về các thầy cô.
Ngược lại, tôi cũng cảm thấy rất cay đắng vì bản thân tôi ở một mức độ nào đó tôi có thể nhìn ra vấn đề. Trước đây có nhiều người hỏi tôi rằng trong môi trường như vậy khi chưa thay đổi được nó ngay thì anh làm như thế nào. Tôi trả lời rằng, ở Việt Nam chúng ta chỉ nhấn mạnh tác động của môi trường đến cá nhân và mình phải thay đổi để thích nghi với môi trường.
Tôi đi học ở nước ngoài, ai cũng bảo tôi phải thay đổi đi để thích nghi với môi trường. Nhưng tôi lại tư duy ngược lại rằng nếu chỉ tư duy như vậy thì con người là một cá nhân không có bản ngã. Con người có thể thay đổi môi trường hay nói cách khác là có thể bảo vệ mình được trước tác động xấu của môi trường thì nó phụ thuộc vào bản lĩnh, bản ngã.
Cho nên ở Nhật chẳng hạn, tại sao có những người thầy có thể làm được như vậy, là vì bản ngã của người giáo viên ấy rất tốt. Có nghĩa là nếu cấp trên chỉ sai thì anh ta cũng không làm. Bởi tôi biết là có nhiều giáo viên biết sai nhưng vẫn làm, vì họ không đủ sức mạnh để chống lại cái mệnh lệnh hành chính từ trên xuống như vậy.
Để giải quyết được vấn đề này, tôi nghĩ rằng nếu chỉ nhấn mạnh về đạo đức hay trừng phạt thuần túy thì sẽ không giải quyết được vấn đề. Đuổi cô A này ở Hải Phòng thì sẽ có cô B ở Hà Tĩnh.
Rồi tôi nói ở đây các anh chị có thể kiểm chứng là từ đây báo chí sẽ còn có rất nhiều vụ việc như vậy nếu cải cách hành chính giáo dục không được giải quyết, môi trường làm việc của giáo viên không được giải quyết.
Ví dụ như cải cách giáo dục có một nguyên tắc là phải dân chủ hóa đời sống trường học và dân chủ hóa hệ thống giáo dục. Nhưng chúng ta chưa làm được điều này, bởi vì muốn dân chủ hóa thì phải tự trị trường học, người giáo viên phải có được quyền trong nội dung và phương pháp giáo dục. Nhưng ở đây người giáo viên bị can thiệp từ trên xuống.
Từ đó sẽ dẫn đến tình trạng khi người giáo viên bị đặt trong vòng như vậy thì họ phải hy sinh cái tôi của bản thân để chạy theo vòng quay. Trong vòng quay đấy chỉ cần sơ xẩy một chút thì họ có thể trở thành nạn nhân.
Để chống lại bạo lực thì có rất nhiều biện pháp kỹ thuật, ví dụ như anh Nam nói, mỗi trường có một chuyên gia tâm lý, đào tạo rất cơ bản.
Thứ hai là sinh viên cần được học hai môn mà khi học Thạc sỹ tôi cũng được học là lịch sử trường học trên thế giới và tâm lý học lâm sàng trường học. Không học gì cao siêu cả mà học chính những hiện tượng chúng ta đang bàn ở đây và các trường hợp cụ thể phải xử lý như thế nào. Những người dạy là người đã kinh qua, họ là các chuyên gia tư vấn học đường không phải những người dạy lý thuyết thuần túy.
Mặc dù tôi học Thạc sỹ thì tôi chỉ học ít thôi, bởi tôi không phải giáo viên dạy trực tiếp, sinh viên Nhật sẽ được học điều đó, nhưng nó giúp ích cho tôi rất nhiều.
Cho nên, nếu học bài học từ người Nhật thì tôi nghĩ nên học từ hệ thống, từ môi trường xã hội và xây dựng những giá trị thay vì những biện pháp kỹ thuật thuần túy. Đó là lý do vì sao khi tôi học ở Nhật về thì có nhiều người hỏi tôi rằng người Nhật có những biện pháp hay phương pháp dạy học tốt nào thì thầy bày cho chúng em.
Tôi cũng nói rằng tôi không muốn trả lời những điều đó vì đầu tiên phải hiểu biết về những giá trị, những hệ thống về phương pháp luận. Sau khi anh có tất cả những điều đấy rồi thì phương pháp sẽ do tự anh khai sáng ra, bởi vì cái đó mang dấu ấn cá nhân của anh.
Tôi nghĩ về cơ bản giáo viên hay phụ huynh đều là người tốt, nhưng làm thế nào để cái tốt được nhân lên, cái xấu bị ức chế, bị tiêu diệt. Tôi nghĩ đấy là trách nhiệm của tất cả. Ai càng có địa vị cao thì trách nhiệm càng lớn, không ai vô can cả. Bởi vì đơn giản, có những người dân im lặng trước điều đó là anh đã có can dự vào việc tạo môi trường như vậy.
Nhiều người hay nói vui là không nên phát ngôn nhiều hay tuổi trẻ thì không nên viết và nói động chạm vào những vấn đề gai góc, nhưng tôi lại nghĩ ngược lại. Bởi chính vì chúng ta né tránh như vậy thì gia tốc của vấn đề đấy càng lớn và tôi cảm giác rằng càng ngày hòn đá càng nặng và nó sắp rơi vào đầu chúng ta, bất cứ ai. Cho nên chúng ta không phải đổ lỗi cho ai cả mà phải tự vấn chính mình.
Bản thân tôi cũng chưa đánh hay chửi học sinh nào cả, tôi cũng đi dạy học vài năm cũng chưa có vấn đề gì phụ huynh phàn nàn với tôi. Tôi nghĩ rằng trong đó cũng có trách nhiệm của tôi vì tôi là một người thầy, tôi là người nghiên cứu giáo dục, nếu tôi không cố gắng thì kết quả đó con tôi có thể phải gánh chịu. Vì xã hội là một chỉnh thế phức tạp, nó tương tác lẫn nhau, không thể cho rằng tôi chỉ lo cho gia đình tôi thì có nghĩa ngoài kia hoàn hảo.
Bởi vì bản thân chúng ta vừa có thể trở thành thủ phạm, vừa có thể trở thành nạn nhân. Giống như anh Tú nói, người này có thể không dừng đèn đỏ nhưng biết đâu một lúc nào đấy mình cũng vội, mình cũng làm như vậy hoặc mình làm ngơ trước trường hợp đó.
Ví dụ tôi rất tán thành việc ở Nhật uống rượu lái xe đương nhiên là phạt hình sự không phải chỉ phạt tiền, nhưng người ngồi cùng trên xe nếu biết uống rượu không ngăn cản mà là người thành niên đều bị phạt theo và người bán rượu đều bị phạt theo, như vậy là đấy là liên đới trách nhiệm.
Giống như việc sử dụng đồ ăn cắp chẳng hạn, anh có thể không ăn cắp chiếc xe đạp nhưng anh nhặt chiếc xe đạp này ngoài đường và anh đi thì anh cũng bị tội, bởi vì anh đã sử dụng tài sản không có nguồn gốc. Như vậy, chúng ta cũng thấy rằng trách nhiệm phải là của tất cả mọi người...
XEM LẠI BẢN TEXT PHẦN I TALKSHOW TẠI ĐÂY:
Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng? (phần I)
Sau phẫn nộ là hoang mang! Người thầy đã nhầm lẫn quyền lực. Bạo lực còn leo thang... Mời bạn đọc xem thêm bản text phần I chương trình bàn tròn trực tuyến về môi trường giáo dục.
VietNamNet
Thực hiện: Phạm Huyền
Ảnh: Lê Thanh Hùng
Video: Xuân Quý, Bạt Tuấn, Đức Yên, Huy Phúc
Email: bantrontructuyen@vietnamnet.vn
Hiệu trưởng Trường Nguyễn Khuyến: "Học sinh tự tử đạt 8,9 điểm"
Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến, TP.HCM lên tiếng việc học sinh nhảy lầu tự tử vì áp lực học tập.
Áp lực học hành, nam sinh nhảy lầu tự tử để lại thư tuyệt mệnh
Theo cơ quan chức năng, trước khi tự tử, nam sinh có để lại bức thử tuyệt mệnh với nội dung áp lực về học tập từ gia đình.
Nam sinh Sài Gòn nhảy lầu tự tử do thi điểm thấp
Do điểm thi không tốt, một nam sinh viên của trường cao đẳng ở TP.HCM định nhảy lầu tự tử nhưng may mắn được ngăn chặn kịp thời.

markdown:
# Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng?(Phần II)
12:40 | 13/04/2018
- Tại Phần II của bàn tròn trực tuyến "Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng?", tâm sự của nhà văn Hoàng Anh Tú "nhồi nhét và chạy đua thành tích đã khiến con cái trở thành nạn nhân của chính phụ huynh chúng ta" càng trở nên đúng sau vụ học sinh tự tử vừa qua. Mời bạn đọc xem thêm bản text của chương trình.
|
|
Bốn khách mời tham gia chương trình gồm:
-TS Tâm lý học TRẦN THÀNH NAM - Chủ nhiệm Khoa các khoa học giáo dục, Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội.
- PGS.TS CHU CẨM THƠ - Phó trưởng Ban Nghiên cứu kết quả giáo dục – Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và đào tạo.
- Dịch giả NGUYỄN QUỐC VƯƠNG, Nghiên cứu sinh Giáo dục tại Trường Đại học Kanazawa, Nhật Bản, nổi tiếng với cuốn sách "Giáo dục Việt Nam học gì từ Nhật Bản".
- Nhà văn HOÀNG ANH TÚ, là anh "Chánh văn" quen thuộc với thế hệ 8x, 7x đọc báo Hoa Học Trò.
XEM TALKSHOW BẢN EMAGAZINE-VIDEO TẠI ĐÂY:
Phần II
![ Nhồi nhét khiến con cái trở thành nạn nhân của chính chúng ta](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/13/11/nhoi-nhet-khien-con-cai-tro-thanh-nan-nhan-cua-chinh-chung-ta.jpg?w=145&h=101)
![ Nhồi nhét khiến con cái trở thành nạn nhân của chính chúng ta](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/13/11/nhoi-nhet-khien-con-cai-tro-thanh-nan-nhan-cua-chinh-chung-ta.jpg?w=145&h=101)
[Nhồi nhét khiến con cái trở thành nạn nhân của chính chúng ta](http://vietnamnet.vn/vn/ban-tron-truc-tuyen/media/nhoi-nhet-khien-con-cai-tro-thanh-nan-nhan-cua-chinh-chung-ta-441478.html#inner-article)
Đổ tội cho ngành sư phạm là một sự thất bại! Nhồi nhét và chạy đua thành tích đã khiến con cái trở thành nạn nhân của chính phụ huynh chúng ta.
Phần I:
![ Giáo dục "ăn miếng trả miếng": Sau phẫn nộ là hoang mang](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/12/09/bao-luc-hoc-duong-sau-phan-no-la-hoang-mang.jpg?w=145&h=101)
![ Giáo dục "ăn miếng trả miếng": Sau phẫn nộ là hoang mang](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/12/09/bao-luc-hoc-duong-sau-phan-no-la-hoang-mang.jpg?w=145&h=101)
[Giáo dục "ăn miếng trả miếng": Sau phẫn nộ là hoang mang](http://vietnamnet.vn/vn/ban-tron-truc-tuyen/media/giao-duc-an-mieng-tra-mieng-sau-phan-no-la-hoang-mang-441233.html#inner-article)
Sau phẫn nộ là hoang mang! Người thầy đã nhầm lẫn quyền lực. Bạo lực còn leo thang... Thông điệp từ chính những nhà giáo, nhà văn.
BẢN TEXT PHẦN II CỦA TALKSHOW:
NẾU CHÚNG TÔI ĐƯỢC TUYỂN GIÁO VIÊN
TỪ NGOẠI HÌNH ĐẾN NÓI NĂNG THÌ
THẬT TUYỆT VỜI!
Nhà báo Phạm Huyền: Với nỗi lo như vậy, rất nhiều ý kiến cho rằng nguyên nhân đầu tiên không phải đến từ các học sinh hay phụ huynh mà đến từ thầy cô. Và người ta nói rằng đấy là lỗi của ngành sư phạm. Những thầy cô có những hành vi ứng xử không chuẩn mực như vậy là lỗi của ngành sư phạm. Vâng thưa PGS.TS Chu Cẩm Thơ, chị nghĩ như thế nào về những suy nghĩ này?
PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Tôi nghĩ đổ tội là một thất bại. Bởi vì nếu người ta nhận tội như vậy thì có giải quyết được việc gì hay không.
Cách làm của tôi là tôi thường nghĩ chúng ta sẽ làm gì để điều đó không xảy ra nữa, còn đổ tội thì rất dễ. Ví dụ, chúng ta nhìn thấy lỗi thì thấy rõ ràng rồi bởi vì tất cả giáo viên khi đứng trên bục giảng, nếu họ nhận ra rằng những thứ mình thiếu, mà vẫn cứ liều mạng để đứng trên bục giảng thì hậu quả sẽ thuộc về ai. Chỉ cần bình tĩnh suy xét thì hậu quả đầu tiên là tổn thương thuộc về giáo viên chứ không phải chỉ là học trò.
Tôi có nhiều năm làm việc ở trường Đại học Sư phạm và cá nhân tôi bây giờ vẫn tự mình set- up chương trình để đào tạo cho giáo viên. Tôi thấy rằng các giáo viên vào nghề, nhất là các giáo viên thì thường rất liều.
Bây giờ chúng ta cứ chờ mong trường sư phạm thay đổi thì cũng rất khó, vì trường Sư phạm có rất nhiều ràng buộc. Họ là trường được Nhà nước lo hoàn toàn ngân sách, đồng nghĩa với việc họ không có khả năng tự chủ trong quá trình tuyển sinh, họ cũng thiếu thốn rất nhiều cơ sở vật chất.
|
|![]()
|PTS.TS Chu Cẩm Thơ, Phó trưởng Ban Nghiên cứu kết quả giáo dục, Viện Khoa học giáo dục, Bộ GD&ĐT (ảnh: VietNamNet)|
Tôi đi từ trường Sư phạm ra và đó là trường tuyệt vời nhất ở Việt Nam, nhưng chỉ cần so sánh nó với những trường đại học ở Việt Nam thôi thì sẽ thấy rằng, cứ vào một trường đại học Sư phạm như thế nào thì sẽ nhìn ra bức tranh của giáo dục như thế, thiếu sự đầu tư của Nhà nước, thiếu sự đầu tư của xã hội. Vì thế, chắc chắn họ cũng ở thế yếu và lúc đấy họ đổ lỗi cho ai thì ta không bàn chuyện lỗi được.
Nhưng chắc chắn những điều này sau đây vẫn còn thì sẽ dẫn đến chất lượng của giáo viên không tốt.
Thứ nhất là khâu tuyển đầu vào, chúng tôi lúc nào cũng đặt với nhau là nếu chúng tôi được sơ tuyển giáo viên từ thái độ, từ nhận thức của họ với nghề, từ ngoại hình dáng, từ cách nói năng của họ thì thật tuyệt vời, hơn là bài thi viết. Nhưng rất nhiều năm, đấy chỉ là mơ ước thôi, không tuyển dụng được.
Thứ hai là làm sao để các thầy cô giáo trong trường sư phạm đều là những người tự tin khi đứng trên bục giảng của mình. Điều đó cũng khó lắm vì rất ít bạn có ham muốn trở thành nhà giáo mà phần nhiều các bạn chọn nghề giáo vì coi đấy là một giải pháp an toàn cho mình và cho tương lai của gia đình mình. Ngày xưa tôi nghĩ điều đó là an toàn, nhưng bây giờ tôi nghĩ điều đó không phải là an toàn nhất.
Tiếp theo là quá trình các bạn ấy được bồi đắp trong quá trình làm nghề. Trường sư phạm cùng với ngành đã có rất nhiều biện pháp. Tuy nhiên, nó chưa đủ được vì điều kiện kinh tế của Việt Nam mình, điều kiện để các bạn ấy làm nghề rất thiếu thốn.
Thứ hai là điều kiện để hỗ trợ các bạn ấy trong nghề, như anh Nam nói là đôi khi so sánh với những ngành khác thì sư phạm không phải ngành có ưu thế đâu.
Cho nên dần dần bạn Vương nói về truyền thống Nho giáo thì người thầy được nhận về mình những quyền uy, quyền lực là có. Nhưng đôi khi không hiểu hết được nội hàm của quyền uy, quyền lực mà tự gắn cho mình được nhận những cái vu vơ, đấy là một sự tổn thương.
Nhiều thầy cô giãi bày rằng bây giờ tôi đâu có quyền gì ở trên nhà trường. Các vị cứ nói “tôn sư trọng đạo”, nghề giáo là nghề cao quý, nhưng tôi đâu cảm nhận được sự cao quý đấy trong quá trình làm nghề đâu, những thứ như thế thì biết đổ lỗi cho ai. Cho nên, không nên đổ lỗi.
CHƯA DẠY ĐỦ 10.000 GIỜ THÌ ĐỪNG TỰ NHẬN MÌNH LÀ THẦY
Nhưng việc thế này thì có lỗi thật. Đó là rất nhiều năm gần đây chúng ta dễ dãi trong việc tuyển dung giáo viên và không có cơ chế để sa thải những giáo viên không đạt chất lượng. Tôi lấy ví dụ như cô giáo ở Hải Phòng chẳng hạn, sinh năm 1993, cô ấy học văn bằng hai và chỉ cần học thêm một thời gian ngắn thôi thì cô ấy có thể được trở thành một giáo viên. Điều đấy là không thể!
Trong truyền thống gia đình tôi, mẹ tôi nói rằng khi nào con chưa đủ ngần ấy giờ thì con đừng bao giờ nhận mình là thầy và công thức của gia đình tôi thì hơn 10.000 giờ rất nhiều, rèn từ trong nhà để ra ngoài mình có thể trở thành một thầy cô giáo. Bốn năm sư phạm, bao nhiêu năm tập sự và bao nhiêu giờ mình thực giảng, những giáo viên như thế thì chắc chắn xác suất mắc sai lầm ở trên bục giảng rất lớn.
Rồi rất nhiều giáo viên, chẳng hạn như cô giáo 4 tháng không nói thì lỗi đó có phải do trường sư phạm không? Không ai đào tạo các cô không nói trên bục giảng cả, người ta chỉ đem hết những điều gì tốt đẹp nhất để giảng cho các cô thôi. Nhưng có điều là trong quá trình thực thi, chúng ta có cả một hệ thống cần phải làm đúng thì quên mất, có thể do bệnh tâm lý, có thể do cô stress, có thể cô ngại ngùng, nhưng đã để quá lâu và ảnh hưởng đến học sinh của mình.
Rồi chúng ta sẽ đổ lỗi cho ai nếu chúng ta thấy rằng những cư xử với đồng nghiệp trong trường học là chúng ta cũng không còn mối quan tâm lẫn nhau nữa, chúng ta không còn những thể chế như bạn Vương nói là những thiết chế càng ngày càng trong suốt đi, chỉ những người bên ngoài bình thấy mà bên trong lại không nhìn ra.
Đấy là những điều đang là vấn đề chung của xã hội và cũng là vấn đề của nhà trường. Nó dẫn đến việc các thầy cô sau khi đào tạo xong và tiếp tục được bồi dưỡng trở lại thì khó để chúng ta có thể làm tốt được việc đó.
Nếu vậy thì chắc chắn ở đâu đó hôm nay chúng ta soi lăng kính đó chúng ta phát hiện ra, ngày mai chúng ta soi nữa, soi nữa và ngày càng phát hiện nhiều ra.
Nhà báo Phạm Huyền: Tuy nhiên người ta vẫn nói rằng, dường như trong ngành sư phạm dạy các sinh viên sau này trở thành các thầy cô giáo tương lai phần về ứng xử, về đạo đức là chưa được chú trọng, có phải như vậy không?
PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Khi chúng tôi nghiên cứu chương trình của trường sư phạm, chúng tôi thấy thiếu thì không thiếu. Hôm trước bạn tôi đang công tác tại Úc có hỏi rằng chị ơi ở Việt Nam mình có ngành đó không và có môn học đó không? Tôi trả lời rằng ở Việt Nam tên môn học thì không có, nhưng trong cấu phần của các phần hiện tại thì nó có, nó nằm trong tâm lý học, giáo dục học, ở trong thực hành sư phạm. Nhưng cách chúng ta thực hành những môn dạy đó mới là vấn đề.
Nghề giáo là một nghề, có nghĩa là phải rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp nhiều hơn so với quá trình chỉ là nhận thức hàn lâm. Nhưng trường sư phạm, tôi không nói tất cả, nhưng phần đông vẫn đang duy trì môn giáo dục truyền thụ kiến thức hơn môn thực hành nghề.
Thứ hai là trong quá trình thực hành nghề thì chúng ta đang hình thức hóa nó. Ví dụ sinh viên sư phạm hiện nay đang có khoảng 10 tín chỉ cho quá trình thực hành nghề. Nhưng điều kiện thực hành của các bạn ấy ở trong môi trường đi thực hành rồi, về thì phát hiện ra rằng nó không phải là thật.
Ví dụ thực hành giáo dục chẳng hạn, trong công thức là các bạn ấy phải gặp bao nhiêu phụ huynh, các bạn phải xử lý bao nhiêu tình huống. Nhưng xuống đến trường thì các nhà trường lại không tạo điều kiện cho các bạn ấy. Điều đó thì cũng khó lắm.
Bản thân tôi 16 năm trước đây cũng là một sinh viên thực tập sư phạm thôi, mình muốn đến nhà phụ huynh thì cũng không được đến đâu, bởi vì bây giờ không như ngày xưa nữa.
Thời đấy là 15 – 16 năm trước, không có chuyện được như thời của mẹ tôi là con cứ đi thực tập đi thì con sẽ được gặp các phụ huynh, họ sẽ nói cho con nghe, con hiểu để con tiếp tục giáo dục con họ, không có đâu. Bây giờ cơ chế đấy, quan hệ đấy rất khó. Đấy là cái khó thật sự của sinh viên sư phạm.
Sau đó, xuống đến trường họ sẽ được hướng dẫn các kỹ thuật dạy học vi mô để họ được làm thế nào chẳng hạn, thì sự cố gắng từ trường sư phạm thôi là không đủ.
|
|![]()
|Nhà báo Phạm Huyền, nhà văn Hoàng Anh Tú, PGS.TS Chu Cẩm Thơ, TS Trần Thành Nam tại chương trình bàn tròn về môi trường giáo dục|
Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị với ngành là phải thay đổi công thức đào tạo giáo viên, thay vì song song thì phải chuyển sang nối tiếp. Tức là ở các nước thì họ sẽ phải làm việc là anh tốt nghiệp một nghề cơ bản ra, sau đó, anh học sư phạm và quá trình đó chỉ hoàn toàn thực hành về kỹ năng nghề nghiệp thôi, ở tại trung tâm đào tạo và các trường học thôi.
Giống như các bác sỹ của chúng ta là phải xuống các bệnh viện để thực hành từ lúc đó, thì kỹ năng mới bồi đắp được. Nhưng điều đó vẫn còn chậm quá.
Sắp tới, chúng ta sẽ đón nhận sự đổi mới đó, đổi mới các trường sư phạm. Nhưng có lẽ nó sẽ ở tương lai, còn bây giờ nó vẫn còn nhiều vấn đề lắm.
CHƯƠNG TRÌNH CỦA SƯ PHẠM KHÔNG CÓ MÔN ĐẠO ĐỨC NGHỀ
Nhà báo Phạm Huyền: Vâng, rõ ràng thầy cô giáo cũng là con người, mà con người thì không ai có thể nói rằng tôi hoàn hảo được. Nhưng vấn đề là khiếm khuyết ở các hành vi ứng xử ở các thầy cô giáo ở mức nào thì có thể chấp nhận được?
Thưa TS Trần Thành Nam, đành rằng là ngành sư phạm cũng có những hạn chế, những tồn tại, những sự thiếu đầu tư như vậy, nhưng những sự việc chúng ta nhìn thấy nếu chỉ đơn thuần là văn hóa ứng xử giữa con người với con người thôi, giữa người lớn với trẻ con thôi thì cũng không thể nào chấp nhận được: như bắt trẻ con uống nước bẩn hay bắt trẻ con quỳ gối.
Nếu nói theo pháp luật thì đấy là vi phạm tội làm nhục người khác rồi. Vậy TS nghĩ tại sao những người đứng trên bục giảng lại có
[những hành vi ứng xử rất tiêu cực](http://vietnamnet.vn/bao-luc-hoc-duong-tag3960.html) như vậy mà đáng lẽ không được phép xảy ra trong môi trường nhà trường?
TS Trần Thành Nam: Vâng, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân” nên tôi cũng xin được phép chia sẻ lại ý kiến của PGS.TS Chu Cẩm Thơ.
Trong chương trình đào tạo sư phạm, thứ nhất là đầu vào của chúng ta không còn cao như ngày xưa nữa rồi. Trong chương trình đấy, không có môn đạo đức nghề, thứ hai là môn kỹ năng quản lý lớp học các bạn ấy cũng không được dạy. Trong 34 tín chỉ đào tạo nghiệp vụ sư phạm cũng không có môn đấy. Nếu có đi chăng nữa thì giống như chị Thơ nói là đào tạo không thực sự có đầu có cuối, cứ viết ra như vậy thôi.
Phải đào tạo làm sao giống với ngành y, có nghĩa là họ phải gặp con bệnh hẳn hoi, rồi thể hiện thành tích của mình qua việc có làm thành công hay không và nếu chúng ta có cấu phần nào đấy liên quan đến đào tạo về phẩm chất, đạo đức,… thì cũng phải thừa nhận là chúng ta nói cho sang thôi. Chúng ta thường coi nó như một cái gì đó cao cấp và mọi người không áp dụng vào thực tế.
|
|![]()
|TS Trần Thành Nam, Chủ nhiệm Khoa các khoa học giáo dục, Trường đại học Giáo dục, DDHQGHN (ảnh: Lê Thanh Hùng)|
Giáo viên ngành giáo dục công dân trường Đại học Sư phạm có tuyển được đầu vào nhiều đâu, vị trí môn giáo dục công dân ở trong chương trình học của các em cũng không được coi trọng. Thậm chí giáo viên nào không dạy được các môn chuyên môn như văn, toán,… thì điều sang dạy môn giáo dục công dân. Đấy là thực trạng về mặt đào tạo.
Cho nên, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo trong chương trình đào tạo sư phạm, chúng ta cần phải làm một cách thực chất hơn.
Tôi cũng đồng ý là phải đào tạo nối tiếp, ít nhất bạn phải sâu về mặt khoa học, trở thành chuyên gia về một lĩnh vực nào đấy, sau đó thì đào tạo lĩnh vực sư phạm. Đồng thời, cần có những chứng chỉ hành nghề, có những cuộc thi để kiểm định về mặt hành vi đạo đức. Đấy là “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, nhưng cũng không thể trách riêng cô giáo được.
Rõ ràng vấn đề bạo lực đang ngày càng tăng ở trên tất cả các phương diện. Truyền thông bây giờ phim ảnh có quá nhiều bạo lực và cha mẹ không đủ để kiểm soát việc con tiếp cận với bạo lực.
Bản thân vị thế, uy tín của người giáo viên cũng bị phụ huynh làm cho mai một vì nhiều lúc cách ứng xử của phụ huynh với giáo viên cũng không tôn trọng. Cách nói với giáo viên, dùng từ này, từ khác, con cái nghe được thì nó cũng cảm thấy giảm giá trị của giáo viên đi.
Đấy là chưa kể, vẫn có một chút văn hóa phong bì ở đây, mà các vị cũng không có sự khéo léo gì cả. Tôi không cần biết đó là sự kính trọng hay như thế nào, nhưng con cái sẽ nhìn thấy và nó nhìn thầy cô như thế nào. Và khi nó biết được chuyện đấy rồi thì đến lớp nó như một ông vua con. Tức là nó nghĩ rằng thầy cô cũng có thể thay đổi việc này, thay đổi việc kia nếu bố mẹ mình có vị thế, có sự che chắn.
Chính vì vậy áp lực của giáo viên ở trên lớp cũng rất nhiều, từ cả phía học trò nữa, bắt đầu ứng xử trong lớp có nhiều hành vi không thể giống như trước đây được. Rồi ví dụ như chương trình một mình họ cũng rất nặng rồi, còn chưa kể rất nhiều thứ phải đáp ứng nhu cầu của nhà trường nữa, cho nên họ cũng rơi vào trạng thái quá căng thẳng.
Chúng ta không có một hệ thống nào ở trong trường học, đến thời điểm hiện tại mới có Thông tư 31 về hướng dẫn tư vấn học đường. Nhưng đến hiện tại cũng chưa hình thành.
|
|![]()
|PGS.TS Chu Cẩm Thơ và TS Trần Thành Nam (ảnh: Lê Thanh Hùng)|
Giáo viên căng thẳng quá cũng không thể nào biết chia sẻ với ai, học sinh căng thẳng quá cũng không biết chia sẻ với ai và tất cả con người đang căng thẳng giống như một bình gas nén đến độ rồi, chỉ cần có một kích thích nào đó vượt ngưỡng thôi là có thể tạo thành một phản ứng dây chuyền.
Phản ứng quá khích của con, của học trò có thể dẫn đến phản ứng quá khích trở lại của giáo viên, rồi dẫn đến phản ứng của phụ huynh. Nó tạo nên một vòng tròn và tạo cho công chúng một cảm giác rất bất an.
Rồi chúng ta cũng phải nhìn thấy rằng đây cũng không phải chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục nói chung. Vì giáo dục diễn ra môi trường học đường, nó liên quan đến trẻ em nên nó hay bị quy tội.
Nhưng có những việc rõ ràng phải có những cơ quan của bên chăm sóc trẻ em nhảy vào cuộc, rồi vụ án mang tính chất sử dụng vũ khí hành hung thầy giáo thì cũng phải có trách nhiệm của bên an ninh và của địa phương. Rồi có những vụ việc khác như làm nhục giáo viên thì cơ quan bên phụ nữ cũng cần chính sách một sự chung tay, tham gia.
Cho nên, chúng ta đừng đổ tội cho ai cả, đây là vấn đề xã hội và vấn đề này cần được chia trách nhiệm cho tất cả các đơn vị, còn giáo viên chỉ là 1 thôi.
Chúng tôi với tư cách là giáo viên thì chúng tôi “tiên trách kỷ hậu trách nhân”, chúng tôi cũng nhìn ra những điểm yếu của ngành giáo dục và của người giáo viên để chúng tôi có sự tiến bộ hơn.
Đồng thời, chúng tôi cũng thừa nhận rằng ở trong ngành giáo cũng có hiện tượng con sâu là rầu nồi canh giống như cô Thơ nói. Có những người chưa đủ năng lực hoặc phẩm chất. Mình ở vị trí giáo viên đó cũng là giáo viên quan hệ thôi thì những sự việc đấy lại bị truyền thông tập trung vào giống như cái camera lại room góc đấy làm cho nó to lên và làm cho mọi người cảm thấy rất bất an đối với nghề giáo.
Tôi nghĩ rằng, ở một khía cạnh rộng thì hiện tượng đấy không phải là cá biệt, tuy nhiên cũng không phải là quá phổ biến. Ít nhất chúng ta cũng vẫn kiểm soát được môi trường giáo dục, ví dụ chưa để xảy ra những vụ thảm sát ở trường học giống như ở Mỹ hay các nước khác đâu. Cho nên, mặc dù chúng ta nhìn nhận đây là vấn đề, nhưng cũng cần nhìn nhận một cách khách quan và phải nhìn thấy trách nhiệm của nhiều bên để xử lý vụ việc này.
CHƯA THẤY CƠ QUAN BẢO VỆ TRẺ EM VÀO CUỘC
Nhà báo Phạm Huyền: Tiến sĩ liệt kê trách nhiệm liên đới của rất nhiều cơ quan ban ngành, còn tôi thì tôi thấy trong vấn đề này trách nhiệm tiếp theo thuộc về phụ huynh.
Thưa nhà văn Hoàng Anh Tú, tại sao bây giờ, thời đại này chúng ta lại có những cảnh “ăn miếng trả miếng” như vậy? Phụ huynh có thể ngang nhiên xông vào lớp để tát cô giáo, rồi chuyện bắt cô giáo phải quỳ gối tới 40 phút. Cách hành xử như vậy phải chăng bắt đầu từ những suy thoái mang tính gốc rễ trong nền tảng văn hóa hiện nay?
Nhà văn Hoàng Anh Tú: Tôi hoàn toàn đồng ý với những chia sẻ của mọi người. Thực sự trong cuộc trò chuyện hôm nay tôi cũng được mở mang nhiều. Đứng từ khía cạnh phụ huynh, tôi thấy rõ ràng thầy cô cũng đang gặp nhiều sức ép, tôi nhìn thấy có rất nhiều vấn đề đang xảy ra.
|
|![]()
|Nhà văn Hoàng Anh Tú (ảnh: Lê Thanh Hùng)|
Thậm chí, như chia sẻ của anh Vương về cái quyền uy của nghề thì chúng ta thấy rằng không chỉ có giáo dục, không chỉ có ông thầy mà nhà báo của chúng ta cũng có quyền uy của ngành như thế, công an cũng có quyền uy của ngành như thế. Tức là cả xã hội chúng ta ai cũng đang sống ảo.
Quay trở lại với các phụ huynh, tôi cảm nhận được rằng ngày càng nhiều phụ huynh sống ảo, tức là “mày thích thì tao cho mày lên Facebook”. Kể cả trong lĩnh vực kinh doanh nhà hàng chẳng hạn, ăn một bữa mà thấy không ngon thì cũng có thể dọa đưa người ta lên Facebook. Tức là chúng ta cảm giác như trong xã hội ai cũng phải gồng lên để thể hiện quyền lực của mình hoặc nó là sự giải phóng.
Chúng ta lại nhìn thấy câu chuyện về giải phóng giới, hay giải phóng cái này, cái kia,… chúng ta thấy mọi người đang lầm tưởng và các phụ huynh cũng thế. Hoặc như anh Nam chia sẻ, rất nhiều hội như Hội Phụ nữ hay bên an ninh, cũng không ai tham gia những chuyện này.
Đặc biệt là vụ uống nước giẻ lau bảng vừa rồi. Lẽ ra bên cơ quan bảo vệ trẻ em phải vào cuộc và phải làm gay gắt trong chuyện này và đưa cô giáo ra khỏi vị trí giáo viên để giải quyết vụ này. Nhưng chúng ta hoàn toàn chưa nhìn thấy cái gì.
Hay trường hợp của em Song Toàn phải chuyển trường chẳng hạn, rõ ràng chúng ta cũng không nhìn thấy cơ quan bảo vệ trẻ em đâu. Bảo vệ trẻ em là trẻ em bị hiếp dâm, thì bắt đầu mới lao vào.
Tôi nghĩ rằng, thực sự chúng ta đang có rất nhiều vấn đề và bản thân phụ huynh như tôi nói là đơn độc. Chính sự đơn độc đó đưa người ta đến sự cùng quẫn và người ta muốn tự giải quyết vấn đề, nhất là khi người ta đang có một cái ảo tưởng, đặc biệt là Facebook chẳng hạn. Người ta thể hiện mọi thứ lên Facebook.
Nhưng vụ phụ huynh đánh giáo viên, thực ra nó chỉ là hiện tượng cá biệt, còn những cái thường xuyên chúng ta đọc được là những chia sẻ của các phụ huynh chửi bới thầy cô, chửi bới giáo dục, chửi bới tất cả mọi thứ đang diễn ra của giáo dục và dẫn đến một cái gọi là mất lòng tin vào giáo dục.
Chẳng hạn tôi chia sẻ lên Facebook cá nhân của tôi về câu chuyện và sự phẫn nộ của tôi về mẹ con người giáo viên ở Hải Phòng là giật lại kết quả, rồi không thèm xin lỗi, rồi thế này thế kia và đứa trẻ trở thành nạn nhân và bị các bạn chê trách, lên án. Sau đó, tôi nhận được hàng trăm, hàng ngàn lượt chia sẻ của các phụ huynh, cũng đều thế hiện sự phẫn nộ của họ mà quên mất rằng thực ra nó chỉ là một “con sâu là rầu nồi canh”.
Thực sự tôi vẫn đang chờ đợi, tôi vẫn hy vọng các phụ huynh có thể ứng trước niềm tin cho thầy cô. Ví dụ các phụ huynh có thể tin trưởng thầy cô hơn, thì tôi nghĩ rằng mọi chuyện sẽ có giải pháp, còn hơn như bây giờ không ai còn tin ai.
CHẠY ĐUA THÀNH TÍCH, CON CÁI THÀNH
NẠN NHÂN
Nhà báo Phạm Huyền: Rất đáng tiếc, rất đáng buồn khi chúng ta sống trong mội môi trường, một xã hội thu nhỏ là dưới mái trường lại tiếu niềm tin như vậy.
Thưa nhà văn Hoàng Anh Tú, tại sao trong thời điểm này thì những giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội lại bị đảo lộn như vậy? Ông nghĩ như thế nào khi trước khi chúng ta là phụ huynh, trước khi chúng ta là thầy cô giáo thì chúng ta là con người, phải sống và làm việc theo pháp luật. Vậy tinh thần thượng tôn pháp luật theo ông cần phải chú trọng, chú tâm như thế nào ngay từ khi chúng ta học làm người trong nhà trường?
Nhà văn Hoàng Anh Tú: Tôi thấy rõ ràng tinh thần thượng tôn pháp luật của chúng ta rất kém.
Như chia sẻ của anh Nam, một người vượt đèn đỏ không bị xử lý thì đương nhiên những người khác cũng tự vượt đèn đỏ. Ngay cả sáng nay khi tôi đi đến đây thì có một anh đi xe máy dừng trước và một bà đứng đằng sau bấm còi liên tục. Khi hỏi rằng đang đèn đỏ, làm sao đi qua được thì bà kia trả lời luôn là nhưng cô thích vượt đèn đỏ .Ví dụ như vậy tức là họ thể hiện quyền lực của họ và họ không để tâm đến xung quanh.
Tôi nghĩ giáo dục thực sự là một yếu tố chúng ta đang rất thiếu. Chúng ta đang giáo dục lũ trẻ điều gì trừ một số cái nổi bật chúng ta có thể thấy, như luyện kỹ năng.
Phần đông học sinh bây giờ chỉ được học kiến thức và thước đo của thầy cô không phải đạo đức mà là bao nhiêu học sinh tốt nghiệp. Tôi nói đơn cử như trường của con tôi luôn luôn bị các phụ huynh khác chửi bới trong các cuộc trò chuyện, ví dụ như đó là trường vớ vẩn, trường tồi, toàn thu tiền, ăn tiền,… chẳng có một giá trị gì cả, học hành thì dốt, cho nên, tỷ lệ tốt nghiệp là quá kém. Hầu hết phụ huynh đều cho rằng học trường đấy là rất dốt.
Tôi thừa nhận, có thể khi so sánh mặt bằng thì con tôi không thể bằng một đứa trẻ cũng học trường công. Nó có rất nhiều kiến thức hơn.
Nhưng cái làm tôi yên tâm là con tôi được chơi, được học kỹ năng. Chủ nhiệm của con tôi là giáo viên giáo dục công dân. Nhưng tôi tin chắc rất nhiều cha mẹ sẽ cảm thấy bức xúc vì việc đó và nghĩ giáo viên phải dạy toán cơ, phải dạy văn cơ.
Tôi nghĩ phần đông chúng ta vẫn chỉ nghĩ về việc nhồi nhét cho con và chạy theo thành tích của con. Trên con đường chúng ta chạy theo thành tích như thế thì tôi nghĩ chúng ta phải vượt qua một số trở ngại, chẳng hạn như gian lận, chẳng hạn như ý thức pháp luật hay những cái phong bì, phong bao.
Tôi nghĩ rằng, dường như khi nhìn lại thì có thể thấy con cái chúng ta đang là một nạn nhân từ chính các phụ huynh nhiều hơn là các giáo viên.
Nhà báo Phạm Huyền: Tôi nghĩ rằng nếu tinh thần thượng tôn pháp luật được rèn giũa mạnh mẽ hơn trong môi trường giáo dục thì trong xã hội chúng ta sẽ không còn cảnh phụ huynh xông vào tát cô giáo và học sinh thì đâm thủng bụng thầy giáo. Bởi vì nếu làm những hành vi đấy thì chúng ta có thể bị đi tù ngay lập tức.
Tôi được biết rằng ở Nhật, người ta rất tôn trọng những thang chuẩn về đạo đức mà xã hội đã đề ra và người Nhật cũng rất nổi tiếng về sự chuẩn mực trong hành vi ứng xử.
Vậy đã sống, làm việc và nghiên cứu gần 10 năm về giáo dục Nhật Bản, dịch giả Nguyễn Quốc Vương có suy nghĩ như thế nào và chúng ta có thể học được gì trong câu chuyện này ở nền giáo dục của nước Nhật?
CHÚNG TA HƠI ẢO TƯỞNG VỀ DẠY ĐẠO ĐỨC
Dịch giả Nguyễn Quốc Vương: Tôi có khoảng hơn 8 năm sống và học ở Nhật. Trong quá trình học thì tôi cũng xuống trường phổ thông vì thầy tôi yêu cầu phải xuống đó quan sát và chơi với học sinh ở dưới đó.
Ngoài ra, trong giao lưu học thuật và đời sống thì tôi cũng tiếp xúc với rất nhiều người, trong đó có những giáo viên Nhật, thì tôi thấy chúng ta hơi ảo tưởng một chút về cái gọi là đạo đức.
Thực ra tôi nghĩ hơi khác với thầy cô, không phải nhà trưởng bỏ quên không giáo dục cho học sinh mà tôi nghĩ rằng dạy đạo đức nhiều quá. Chúng ta quá quan tâm đến việc học đạo đức mà chúng ta không quan tâm đến môi trường nào để đạo đức có thể sống được. Đạo đức không phải chân không lơ lửng, nó phải có một môi trường xã hội, phải có một thiết chế để những giá trị tốt được tôn vinh, bảo vệ còn nhưng giá trị xấu bị trừng phạt và loại bỏ.
|
|![]()
|Dịch giả Nguyễn Quốc Vương, NCS giáo dục Đại học Kanazawa, Nhật Bản (ảnh: Lê Thanh Hùng)|
Nếu chúng ta chỉ dạy những giá trị giống như chúng ta đang giáo huấn, có nghĩa là con yêu thương bố mẹ đi, kính trọng thầy cô giáo đi, nhưng tất cả những cái học sinh chứng kiến hàng ngày và tất cả những gì các em cảm nhận được không phải như thế thì sẽ dẫn tới sự nổi loạn.
Không phải ngẫu nhiên mà những đứa trẻ Việt Nam hiện nay, như anh Tú là nhà văn, anh quan sát độ tuổi teen có sự phản kháng rất mạnh. Gần đây tôi cũng nói vui trong bài viết của mình là bạo lực giống như một quả bóng, anh bóp chỗ này nó sẽ lồi sang chỗ khác.
Cô giáo tại sao lại có những hành vi vượt chuẩn mực với học sinh là bởi vì cô giáo cũng là nạn nhân của rất nhiều áp lực.
Tôi lấy ví dụ như chúng ta cải cách giáo dục đến lần thứ 4, nhưng chúng ta chưa hề có cải cách về hành chính giáo dục. Hệ thống giáo dục là từ trên xuống, nó là một hình tháp, tất cả sức nặng từ bên trên sẽ đè dần xuống. Bộ xuống Sở, xuống phòng, xuống ban, sau đó sẽ chuyển hóa đến giáo viên và từ giáo viên sẽ chuyển hóa sang học sinh. Phụ huynh cũng như vậy vì phụ huynh cũng là sản phẩm lỗi của giáo dục.
Do vậy giáo dục của chúng ta cần cải cách. Nếu chúng ta chỉ nhìn ở các sự vụ đơn thuần thì chúng ta sẽ không giải quyết được kể cả học người Nhật. Bởi đạo đức không phải là một thứ lơ lửng.
Thực ra giáo dục đạo đức ở Nhật là một lĩnh vực gây tranh cãi rất lớn, cho nên, người ta rất thận trọng trong việc giáo dục đạo đức. Người ta thiên về giáo dục hiểu biết và giá trị quy tắc ứng xử hơn là đạo đức. Vì đạo đức dường như mang xu hướng là sự áp đặt của người trên xuống người dưới, một giá trị nếu anh áp đặt cho người A, nhưng môi trường của người A không phù hợp, không được tôn vinh thì giá trị này sẽ trở thành phản cảm.
Chẳng hạn luận văn Thạc sỹ tôi làm về môn nghiên cứu xã hội, môn đấy dạy cho học sinh biết cách ứng xử với gia đình, với trường học, với cộng đồng, thì những giá trị chuẩn mực ở đấy người ta rất tránh những giá trị mang tính chất giáo huấn từ trên xuống và thiên về giáo dục như thế nào để anh ta cảm nhận mình là thành viên của cộng đồng đấy và có những ứng xử cho phù hợp.
Đó là lý do tại sao ở Nhật cũng xảy ra những vụ giáo viên bạo hành học sinh nhưng không bạo lực trực tiếp như chúng ta như bắt uống nước giẻ lau, hay đấm đá, hay phụ huynh cũng quấy rối giáo viên.
Họ quấy rối ở mức độ khác, tức là quấy rối bằng tin nhắn hay bằng điện thoại để phàn nàn. Những vụ bạo lực trực tiếp như ở chúng ta thì nó trải qua trong những năm 80, 90. Khi nghiên cứu thì thấy tại sao ở nước Nhật những năm 80, 90 cũng như vậy thì tôi thấy có mấy yếu tố như sau.
Thứ nhất là hành chính giáo dục như tôi vừa nói là quan liêu tập quyền từ trên xuống. Thứ hai là chủ nghĩa thành tích và thi cử. Tất cả những áp lực đấy dồn cả lên phụ huynh và giáo viên. Thứ ba là sự thay đổi của mô hình xã hội từ truyền thống sang hiện đại.
Ở Việt Nam hiện nay gia đình truyền thống đang bị phá vỡ. Trước kia đứa trẻ được sống trong gia đình nhiều thế hệ và xã hội địa phương tức là làng xã sẽ giúp cả gia đình giáo dục đứa trẻ đó. Cho nên, trong quá trình ứng xử với những người ở làng xã hay ứng xử với những người trong gia đình nhiều thế hệ, hành xử trong gia đình nhiều anh chị em, nhiều độ tuổi khác nhau sinh sống thì trẻ sẽ học những kỹ năng xã hội để sống.
Tuy nhiên xã hội hiện nay thì gia đình tôi, gia đình thầy Nam, gia đình cô Thơ, thậm chí cả anh Tú cũng chuyển sang gia đình hạt nhân chỉ có bố mẹ và con cái. Xã hội địa phương dường như bị phá vỡ hoàn toàn, bị đô thị hóa. Như vậy, tất cả những chức năng đó được chuyển cho các cơ quan chuyên biệt ví dụ như trường học.
Nhưng trong khi đó trường chúng ta lại chưa cải cách để thực sự đáp ứng được yêu cầu đó, cho nên nó tạo ra một vòng luẩn quẩn.
Trong vòng luẩn quẩn đó lúc trước chúng ta đã nói là lỗi thuộc về ai. Tôi cho rằng lỗi thuộc về tất cả chúng ta. Bởi trong môi trường như vậy, tất cả chúng ta đều có nguy cơ tiềm ẩn trở thành nạn nhân hoặc thành thủ phạm.
Ngày hôm nay anh là người thầy tốt, nhưng rất có thể ngày mai anh là một người thầy bạo hành học sinh, hoăc con mình có thể trở thành nạn nhân của bạo hành.
Cho nên tôi cũng là một phụ huynh và con tôi cũng đang đi học, tôi cảm thấy vừa thông cảm cho các thầy cô giáo nhưng cũng vừa lo lắng bất an về các thầy cô.
Ngược lại, tôi cũng cảm thấy rất cay đắng vì bản thân tôi ở một mức độ nào đó tôi có thể nhìn ra vấn đề. Trước đây có nhiều người hỏi tôi rằng trong môi trường như vậy khi chưa thay đổi được nó ngay thì anh làm như thế nào. Tôi trả lời rằng, ở Việt Nam chúng ta chỉ nhấn mạnh tác động của môi trường đến cá nhân và mình phải thay đổi để thích nghi với môi trường.
Tôi đi học ở nước ngoài, ai cũng bảo tôi phải thay đổi đi để thích nghi với môi trường. Nhưng tôi lại tư duy ngược lại rằng nếu chỉ tư duy như vậy thì con người là một cá nhân không có bản ngã. Con người có thể thay đổi môi trường hay nói cách khác là có thể bảo vệ mình được trước tác động xấu của môi trường thì nó phụ thuộc vào bản lĩnh, bản ngã.
Cho nên ở Nhật chẳng hạn, tại sao có những người thầy có thể làm được như vậy, là vì bản ngã của người giáo viên ấy rất tốt. Có nghĩa là nếu cấp trên chỉ sai thì anh ta cũng không làm. Bởi tôi biết là có nhiều giáo viên biết sai nhưng vẫn làm, vì họ không đủ sức mạnh để chống lại cái mệnh lệnh hành chính từ trên xuống như vậy.
Để giải quyết được vấn đề này, tôi nghĩ rằng nếu chỉ nhấn mạnh về đạo đức hay trừng phạt thuần túy thì sẽ không giải quyết được vấn đề. Đuổi cô A này ở Hải Phòng thì sẽ có cô B ở Hà Tĩnh.
Rồi tôi nói ở đây các anh chị có thể kiểm chứng là từ đây báo chí sẽ còn có rất nhiều vụ việc như vậy nếu cải cách hành chính giáo dục không được giải quyết, môi trường làm việc của giáo viên không được giải quyết.
Ví dụ như cải cách giáo dục có một nguyên tắc là phải dân chủ hóa đời sống trường học và dân chủ hóa hệ thống giáo dục. Nhưng chúng ta chưa làm được điều này, bởi vì muốn dân chủ hóa thì phải tự trị trường học, người giáo viên phải có được quyền trong nội dung và phương pháp giáo dục. Nhưng ở đây người giáo viên bị can thiệp từ trên xuống.
Từ đó sẽ dẫn đến tình trạng khi người giáo viên bị đặt trong vòng như vậy thì họ phải hy sinh cái tôi của bản thân để chạy theo vòng quay. Trong vòng quay đấy chỉ cần sơ xẩy một chút thì họ có thể trở thành nạn nhân.
Để chống lại bạo lực thì có rất nhiều biện pháp kỹ thuật, ví dụ như anh Nam nói, mỗi trường có một chuyên gia tâm lý, đào tạo rất cơ bản.
Thứ hai là sinh viên cần được học hai môn mà khi học Thạc sỹ tôi cũng được học là lịch sử trường học trên thế giới và tâm lý học lâm sàng trường học. Không học gì cao siêu cả mà học chính những hiện tượng chúng ta đang bàn ở đây và các trường hợp cụ thể phải xử lý như thế nào. Những người dạy là người đã kinh qua, họ là các chuyên gia tư vấn học đường không phải những người dạy lý thuyết thuần túy.
Mặc dù tôi học Thạc sỹ thì tôi chỉ học ít thôi, bởi tôi không phải giáo viên dạy trực tiếp, sinh viên Nhật sẽ được học điều đó, nhưng nó giúp ích cho tôi rất nhiều.
Cho nên, nếu học bài học từ người Nhật thì tôi nghĩ nên học từ hệ thống, từ môi trường xã hội và xây dựng những giá trị thay vì những biện pháp kỹ thuật thuần túy. Đó là lý do vì sao khi tôi học ở Nhật về thì có nhiều người hỏi tôi rằng người Nhật có những biện pháp hay phương pháp dạy học tốt nào thì thầy bày cho chúng em.
Tôi cũng nói rằng tôi không muốn trả lời những điều đó vì đầu tiên phải hiểu biết về những giá trị, những hệ thống về phương pháp luận. Sau khi anh có tất cả những điều đấy rồi thì phương pháp sẽ do tự anh khai sáng ra, bởi vì cái đó mang dấu ấn cá nhân của anh.
Tôi nghĩ về cơ bản giáo viên hay phụ huynh đều là người tốt, nhưng làm thế nào để cái tốt được nhân lên, cái xấu bị ức chế, bị tiêu diệt. Tôi nghĩ đấy là trách nhiệm của tất cả. Ai càng có địa vị cao thì trách nhiệm càng lớn, không ai vô can cả. Bởi vì đơn giản, có những người dân im lặng trước điều đó là anh đã có can dự vào việc tạo môi trường như vậy.
Nhiều người hay nói vui là không nên phát ngôn nhiều hay tuổi trẻ thì không nên viết và nói động chạm vào những vấn đề gai góc, nhưng tôi lại nghĩ ngược lại. Bởi chính vì chúng ta né tránh như vậy thì gia tốc của vấn đề đấy càng lớn và tôi cảm giác rằng càng ngày hòn đá càng nặng và nó sắp rơi vào đầu chúng ta, bất cứ ai. Cho nên chúng ta không phải đổ lỗi cho ai cả mà phải tự vấn chính mình.
Bản thân tôi cũng chưa đánh hay chửi học sinh nào cả, tôi cũng đi dạy học vài năm cũng chưa có vấn đề gì phụ huynh phàn nàn với tôi. Tôi nghĩ rằng trong đó cũng có trách nhiệm của tôi vì tôi là một người thầy, tôi là người nghiên cứu giáo dục, nếu tôi không cố gắng thì kết quả đó con tôi có thể phải gánh chịu. Vì xã hội là một chỉnh thế phức tạp, nó tương tác lẫn nhau, không thể cho rằng tôi chỉ lo cho gia đình tôi thì có nghĩa ngoài kia hoàn hảo.
Bởi vì bản thân chúng ta vừa có thể trở thành thủ phạm, vừa có thể trở thành nạn nhân. Giống như anh Tú nói, người này có thể không dừng đèn đỏ nhưng biết đâu một lúc nào đấy mình cũng vội, mình cũng làm như vậy hoặc mình làm ngơ trước trường hợp đó.
Ví dụ tôi rất tán thành việc ở Nhật uống rượu lái xe đương nhiên là phạt hình sự không phải chỉ phạt tiền, nhưng người ngồi cùng trên xe nếu biết uống rượu không ngăn cản mà là người thành niên đều bị phạt theo và người bán rượu đều bị phạt theo, như vậy là đấy là liên đới trách nhiệm.
Giống như việc sử dụng đồ ăn cắp chẳng hạn, anh có thể không ăn cắp chiếc xe đạp nhưng anh nhặt chiếc xe đạp này ngoài đường và anh đi thì anh cũng bị tội, bởi vì anh đã sử dụng tài sản không có nguồn gốc. Như vậy, chúng ta cũng thấy rằng trách nhiệm phải là của tất cả mọi người...
XEM LẠI BẢN TEXT PHẦN I TALKSHOW TẠI ĐÂY:
![ Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng? (phần I)](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/11/22/chuong-trinh-ban-tron-truc-tuyen-ve-moi-truong-giao-duc.jpg?w=145&h=101)
![ Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng? (phần I)](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/11/22/chuong-trinh-ban-tron-truc-tuyen-ve-moi-truong-giao-duc.jpg?w=145&h=101)
[Làm gì khi môi trường giáo dục bị khủng hoảng? (phần I)](http://vietnamnet.vn/vn/ban-tron-truc-tuyen/lam-gi-khi-moi-truong-giao-duc-bi-khung-hoang-phan-i-441279.html#inner-article)
Sau phẫn nộ là hoang mang! Người thầy đã nhầm lẫn quyền lực. Bạo lực còn leo thang... Mời bạn đọc xem thêm bản text phần I chương trình bàn tròn trực tuyến về môi trường giáo dục.
|
|
Ngay khi chương trình bàn tròn trực tuyến này ghi hình, cũng là lúc các các kênh truyền thông lại dậy sóng phẫn nộ vì hành vi cô giáo mầm non chửi học sinh là "thú hay người" và vô cùng đau xót trước vụ việc nam học sinh trường THCS-THPT Nguyễn Khuyến, Tp HCM tự tử vì áp lực học hành.
Lời tự bạch của nhà văn Hoàng Anh Tú về vai trò của các bậc làm cha làm mẹ, hay lời cảnh báo mang màu sắc "tiên tri" của dịch giả Nguyễn Quốc Vương về một "hòn đá ngày càng nặng" và "tự vấn chính mình" liệu có đủ giải quyết được cơn khủng hoảng trong môi trường giáo dục hiện nay?
Nhà báo Phạm Huyền đã đặt câu hỏi: "Chúng ta cần một bác sĩ tâm lý trong nhà trường?"
Mời bạn đọc đón xem Phần III và là phần cuối của bàn tròn trực tuyến đăng ngày mai 14/4/2018.
VietNamNet
Thực hiện: Phạm Huyền
Ảnh: Lê Thanh Hùng
Video: Xuân Quý, Bạt Tuấn, Đức Yên, Huy Phúc
Email:
[bantrontructuyen@vietnamnet.vn](mailto:bantrontructuyen@vietnamnet.vn) ![ Hiệu trưởng Trường Nguyễn Khuyến: "Học sinh tự tử đạt 8,9 điểm"](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/12/13/hieu-truong-len-tieng-viec-hoc-sinh-nhay-lau-tu-tu-vi-ap-luc-hoc-tap-1.jpg?w=145&h=101)
![ Hiệu trưởng Trường Nguyễn Khuyến: "Học sinh tự tử đạt 8,9 điểm"](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/12/13/hieu-truong-len-tieng-viec-hoc-sinh-nhay-lau-tu-tu-vi-ap-luc-hoc-tap-1.jpg?w=145&h=101)
[Hiệu trưởng Trường Nguyễn Khuyến: "Học sinh tự tử đạt 8,9 điểm"](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/goc-phu-huynh/hieu-truong-truong-nguyen-khuyen-hoc-sinh-tu-tu-dat-8-9-diem-441288.html#inner-article)
Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến, TP.HCM lên tiếng việc học sinh nhảy lầu tự tử vì áp lực học tập.
![ Áp lực học hành, nam sinh nhảy lầu tự tử để lại thư tuyệt mệnh](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/11/22/ap-luc-hoc-hanh-nam-sinh-nhay-cau-tu-tu-de-lai-thu-tuyet-menh.jpg?w=145&h=101)
![ Áp lực học hành, nam sinh nhảy lầu tự tử để lại thư tuyệt mệnh](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/11/22/ap-luc-hoc-hanh-nam-sinh-nhay-cau-tu-tu-de-lai-thu-tuyet-menh.jpg?w=145&h=101)
[Áp lực học hành, nam sinh nhảy lầu tự tử để lại thư tuyệt mệnh](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/goc-phu-huynh/ap-luc-hoc-hanh-nam-sinh-nhay-lau-tu-tu-de-lai-thu-tuyet-menh-441176.html#inner-article)
Theo cơ quan chức năng, trước khi tự tử, nam sinh có để lại bức thử tuyệt mệnh với nội dung áp lực về học tập từ gia đình.
![ Nam sinh Sài Gòn nhảy lầu tự tử do thi điểm thấp](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/10/15/giai-cuu-nam-sinh-vien-nhay-lau-tu-tu-do-thi-diem-thap-o-sai-gon.jpg?w=145&h=101)
![ Nam sinh Sài Gòn nhảy lầu tự tử do thi điểm thấp](https://vnn-imgs-f.vgcloud.vn/2018/04/10/15/giai-cuu-nam-sinh-vien-nhay-lau-tu-tu-do-thi-diem-thap-o-sai-gon.jpg?w=145&h=101)
[Nam sinh Sài Gòn nhảy lầu tự tử do thi điểm thấp](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/tuyen-sinh/nam-sinh-sai-gon-nhay-lau-tu-tu-do-thi-diem-thap-440884.html#inner-article)
Do điểm thi không tốt, một nam sinh viên của trường cao đẳng ở TP.HCM định nhảy lầu tự tử nhưng may mắn được ngăn chặn kịp thời.

Warning: 110 squid/3.1.23 "Response is stale"

X-Cache: HIT from Cache29


text:
Sua chua may chieu panasonic thay bóng -Panasonic LCD PT-AE3000 ,Panasonic PT-FW300 ,Panasonic PT-AX200E ,Panasonic PT-F100NT ,Panasonic PT-F200NTEA ,Panasonic PT-AX200 ,Panasonic PT-D3500EA - Sửa máy chiếu Hà Nội uy tín, 0975.39.3333
Hotline: 0908.28.28.57 Điện thoại: 08.39915647 (12 lines).
Sơ đồ đường đi : Hà Nội ==>> Xem chi tiết - Hồ Chí Minh ==>> Xem chi tiết

markdown:
Sua chua may chieu panasonic thay bóng -Panasonic LCD PT-AE3000 ,Panasonic PT-FW300 ,Panasonic PT-AX200E ,Panasonic PT-F100NT ,Panasonic PT-F200NTEA ,Panasonic PT-AX200 ,Panasonic PT-D3500EA - Sửa máy chiếu Hà Nội uy tín, 0975.39.3333
|
|
|
|
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|
|
|
|
|![]()
|
|![]()
|
|![]()
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|![]()
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|![]()
|
|
|
|
|
|
sua may chieu,sua may fax, do muc in,sua chua may chieu, cai dat may tinh,mua ban
bảo trì máy tính ở đâu có vat
bảo trì máy tính cát linh
hợp đồng bảo trì máy tính định kỳ
bảo trì máy tính gia đình
khắc phục lỗi thường gặp ở máy tính
cài đặt sửa chữa máy tính tại nhà
virus máy tính và cách diệt virus
sửa máy tính sua may tinh
bảo trì máy tính đúng cách
gia sư tin học tại nhà
sua chua may tinh nguyen luong bang
sua chua may tinh doi can
bảo trì máy tính la thành
bao tri may tinh la thanh
sửa chữa máy tính la thành
sua chua may tinh la thanh
bảo trì máy tính trần duy hưng
bao tri may tinh tran duy hung
sửa chữa máy tính trần duy hưng
sua chua may tinh tran duy hung
bảo trì máy tính khâm thiên
bao tri may tinh kham thien
sửa chữa máy tính khâm thiên
sua chua may tinh kham thien
bảo trì máy tính minh khai
bao tri may tinh minh khai
sửa chữa máy tính minh khai
sua chua may tinh minh khai
bảo trì máy tính huỳnh thúc kháng
bao tri may tinh huynh thuc khang
sửa chữa máy tính huỳnh thúc kháng
sua chua may tinh huynh thuc khang
bảo trì máy tính nguyễn khang
bao tri may tinh nguyen khang
sửa máy tính nguyễn khang
sua chua may tinh nguyen khang
bảo trì máy tính thái thịnh
bao tri may tinh thai thinh
sửa chữa máy tính thái thịnh
sua chua may tinh thai thinh
bảo trì máy tính hoàng cầu
bao tri may tinh hoang cau
sửa máy tính hoàng cầu
sua may tinh hoang cau
bảo trì máy tính kim liên
bao tri may tinh kim lien
sửa máy tính kim liên
sua may tinh kim lien
bao tri may tinh cat linh
sửa máy tính cát linh
sua may tinh cat linh
bảo trì máy tính đại kim
bao tri may tinh dai kim
sửa máy tính đại kim
sua may tinh dai kim
sửa máy tính ở đâu?
ở đâu bảo trì máy tính?
ở đâu sửa máy tính?
o dau sua may tinh?
o dau bao tri may tinh?
sua may tinh o dau?
bảo trì máy tính trương định
bao tri may tinh truong dinh
sửa máy tính trương định
sua may tinh truong dinh
sửa máy tính đường láng
sua may tinh duong lang
bảo trì máy tính trần khất chân
bao tri may tinh tran khat chan
sửa máy tính trần khất chân
sua may tinh tran khat chan
bảo trì máy tính phố huế
bao tri may tinh pho hue
sửa máy tính phố huế
sua may tinh pho hue
bảo trì máy tính bà triệu
bao tri may tinh ba trieu
sửa máy tính bà triệu
sua may tinh ba trieu
bảo trì máy tính khuất duy tiến
bao tri may tinh khuat duy tien
sửa máy tính khuất duy tiến
sua may tinh khuat duy tien
bảo trì máy tính trần hưng đạo
bao tri may tinh tran hung dao
sửa máy tính trần hưng đạo
sua may tinh tran hung dao
bao tri may tinh ha noi
bảo trì máy tính tại giải phóng
bao tri may tinh tai giai phong
sửa máy tính tại giải phóng
sua may tinh tai giai phong
bao tri may tinh
bảo trì máy tính tốt nhất, rẻ nhất
bao tri may tinh tot nhat re nhat
bảo trì máy tính ở đâu tốt mà có vat
bao tri may tinh o dau tot co vat
sửa máy tính hoàng văn thái
sua may tinh hoang van thai
sửa máy tính nguyễn trãi
sửa máy tính thanh xuân
sua may tinh thanh xuan
sửa máy tính đống đa
sua may tinh dong da
sửa máy tính hai bà trưng
sua may tinh hai ba trung
sửa máy tính hoàn kiếm
sua may tinh hoan kiem
sửa máy tính minh khai
sua may tinh minh khai
sửa máy tính hà nội
sửa máy tính khương trung
sua may tinh khuong trung
sửa máy tính khương thượng
sua may tinh khuong thuong
sửa máy tính tôn đức thắng
sua may tinh ton duc thang
bảo trì máy tính kim mã
sửa máy tính lê văn lương
sua may tinh le van luong
sửa máy tính tây sơn
sua may tinh tay son
sửa máy tính nguyễn lương bằng
sua may tinh nguyen luong bang
sửa máy tính kim mã
sua may tinh kim ma
sửa máy tính hoàng mai
sua may tinh hoang mai
sửa máy tính hoàng ngân
sua may tinh hoang ngan
sửa máy tính trần duy hưng
sua may tinh tran duy hung
sửa máy tính khuất duy tiến
sua may tinh khuat duy tien
sửa máy tính phạm hùng
sua may tinh pham hung
sửa máy tính khương đình
sua may tinh khuong dinh
sửa máy tính kim giang
sửa máy tính định công
sua may tinh kim giang
sua may tinh dinh cong
sửa máy tính triều khúc
sua may tinh trieu khuc
sửa máy tính đại học hà nội
sua may tinh dai hoc ha noi
sửa máy tính lương thế vinh
sua may tinh luong the vinh
sửa máy tính thanh xuân bắc
sửa máy tính quan nhân
sua may tinh quan nhan
sửa máy tính nhân hòa
sua may tinh nhan hoa
sửa máy tính nguyễn huy tưởng
sua may tinh nguyen huy tuong
sửa máy tính chiến thắng
sua may tinh chien thang
sửa máy tính phùng quang
sua may tinh phung quang
sửa máy tính hạ đình
sua may tinh ha dinh
sửa máy tính lê văn thiêm
sua may tinh le van thiem
sửa máy tính trường chinh
sua may tinh truong chinh
sửa máy tính giải phóng
sửa máy tính đại la
sua may tinh dai la
sửa máy tính minh khai
sua may tinh minh khai
sửa máy tính trương định
sua may tinh truong dinh
bảo trì máy tính bạch mai
bao tri may tinh bach mai
sửa máy tính tam trinh
sua may tinh tam trinh
sửa máy tính kim ngưu
sua may tinh kim nguu
sửa máy tính tôn thất tùng
bao tri may tinh ton that tung
sửa máy tính chùa bộc
sua may tinh chua boc
sửa máy tính thái hà
sua may tinh thai ha
sửa máy tính thái thịnh
sua may tinh thai thinh
sửa máy tính hoàng cầu
sua may tinh hoang cau
sửa máy tính trung yên
sua may tinh trung yen
sửa máy tính trung kính
sua may tinh trung kinh
sửa máy tính hoàng minh giám
sua may tinh hoang minh giam
sửa máy tính nguyễn thị định
sua may tinh nguyen thi dinh
sửa máy tính cự lộc
sua may tinh cu loc
sửa máy tính nguyễn ngọc nại
sua may tinh nguyen ngoc nai
sửa máy tính nguyễn viết xuân
sua may tinh nguyen viet xuan
sua may tinh lê trọng tấn
sua may tinh le trong tan
sửa máy tính cù chính lan
sua may tinh cu chinh lan
sửa máy tính tô vĩnh diện
sua may tinh to vinh dien
sửa máy tính chính kinh
sua may tinh chinh kinh
sửa máy tính vĩnh hồ
sua may tinh vinh ho
sửa máy tính ngã tư sở
sua may tinh nga tu so
sửa máy tính đông tác
sua may tinh dong tac
sửa máy tính kim liên
sua may tinh kim lien
sửa máy tính lương đình của
sua may tinh luong dinh cua
sửa máy tính hồ đắc di
sua may tinh ho dac di
sửa máy tính đào duy anh
sua may tinh dao duy anh
sửa máy tính phương mai
sua may tinh phuong mai
sửa máy tính lê duẩn
sua may tinh le duan
sửa máy tính đại cồ việt
sua may tinh dai co viet
sửa máy tính trần đại nghĩa
sua may tinh tran dai nghia
sửa máy tính phố vọng
sua may tinh pho vong
sửa máy tính nguyễn an ninh
sua may tinh nguyen an ninh
sửa máy tính bạch mai
sua may tinh bach mai
sửa máy tính thanh nhàn
sua may tinh thanh nhan
sửa máy tính bùi ngọc dương
sua may tinh bui ngoc duong
sửa máy tính võ thị sáu
sua may tinh vo thi sau
sửa máy tính đại cồ việt
sua may tinh dai co viet
sửa máy tính trần khất chân
sua may tinh tran khat chan
sửa máy tính phố huế
sua may tinh pho hue
sửa máy tính bà triệu
sua may tinh ba trieu
sửa máy tính lê đại hành
sua may tinh le dai hanh
sửa máy tính mai hắc đế
sửa may tinh mai hac de
sửa máy tính đoàn trần nghiệp
sua may tinh doan tran nghiep
sửa máy tính triệu việt vương
sua may tinh trieu viet vuong
sửa máy tính bùi thị xuân
sua may tinh bui thi xuan
sửa máy tính nguyễn bỉnh khiêm
sua may tinh nguyen binh khiem
sửa máy tính tô hiến thành
sua may tinh to hien thanh
sửa máy tính tuệ tĩnh
sua may tinh tue tinh
sửa máy tính hòa mã
sua may tinh hoa ma
sửa máy tính trần nhân tông
sua may tinh tran nhan tong
sửa máy tính trần xuân soạn
sua may tinh tran xuan soan
sửa máy tính nguyễn du
tạo nhóm email trong outlook 2003
sửa máy tính nguyễn gia thiều
sua may tinh nguyen du
sua may tinh nguyen gia thieu
không nhìn thấy mạng Lan
Tự động viết hoa đầu dòng trong word
bảo trì máy tính hà nội
bao tri may tinh ha noi
bảo trì máy tính nội thành hà nội
bao tri may tinh noi thanh ha noi
bảo trì máy tính doanh nhân
bao tri may tinh doanh nhan
bảo trì máy tính doanh nghiệp
bao tri may tinh doanh nghiep
bảo trì máy tính cá nhân
bao tri may tinh ca nhan
bảo trì máy tính khu vực hà nội
bao tri may tinh khu vuc ha noi
bảo trì máy tính ở đâu nhanh nhất?
bao tri may tinh o dau nhanh nhat
bảo trì máy tính chất lượng tốt
bao tri may tinh chat luong tot
bảo trì máy tính thanh xuân bắc
bao tri may tinh thanh xuan bac
sửa lỗi máy tính bị ẩn file và virus autorun.inf
VPS là gì?
quy trình bảo trì máy tính
bảo trì máy tính định kỳ theo cách riêng của Tân Tiến
quy trình bảo trì máy tính
bảo trì bảo dưỡng máy tính tại doanh nghiệp
bao tri bao duong may tịnh tai doanh nghiep
dịch vụ sửa chữa bảo trì máy tính mạng
dich vu sua chua bao tri may tinh mang
sửa chữa, bảo trì hệ thông máy tính tại nhà
sua chua bao tri he thong may tinh tai nha
dịch vụ bảo trì máy tính máy văn phòng
dich vu bao tri may tinh may van phong
bảo trì mạng văn phòng
bao tri mang van phong
bảo dưỡng, tăng tốc máy tính
bao duong tang toc may tinh
nhận bảo trì máy tính tại văn phòng
nhan bao tri may tinh tai van phong
quy trình ứng cứu bảo trì máy tính cho doanh nghiệp
quy trinh ung cuu bao tri may tinh cho doanh nghiep
chuyên bảo trì máy tính cho các công ty
chuyen bao tri may tinh cho cac cong ty
các thao tác cơ bản bao tri máy tính
cac thao tac don gian bao tri may tinh
hosting doanh nghiep, hosting chat luong cao
mua hosting sinh viên
giải pháp mạng
giải pháp cho mạng máy tính
giai phap cho mang may tinh
bảo trì tận nơi, giá rẻ, chất lượng
bao tri tan noi, gia re, chat luong
dịch vụ bảo trì máy tính chất lượng cao
dich vu bao tri may tinh chat luong cao
tại sao phải bảo trì máy tính
tai sao phai bao tri may tinh
bảo trì máy tính cho công ty
bao tri may tinh cho cong ty
tại sao máy tính chậm lại?
tai sao may tinh cham lai?
tai sao may tinh cham lai?
các tiện ích để tối ưu hóa máy tính
cac tien ich de toi uu hoa may tinh
tai sao khach hang can bao tri may tinh?
công ty bảo trì máy tính
cong ty bao tri may tinh
dịch vụ bảo trì bảo dưỡng máy tính tại nhà,văn phòng cơ quan, giá cạnh tranh
giáo trình bảo trì máy tính
giao trinh bao tri may tinh
bốn phần mềm bảo trì máy tính tốt nhất
hướng dẫn bảo trì máy tính
huong dan bao tri may tinh
cpu là gì?
cpu máy tính
cpu may tinh
bảo trì sửa chữa máy tính tại nhà-uy tín
bao tri sua chua may tinh tai nha uy tinh
tài liệu bảo trì máy tính phần mềm
tai lieu bao tri may tinh va phan men
các lỗi thường gặp khi sử dụng máy tính
bảo trì máy tính miễn phí cho doanh nghiệp tại Tân Tiến
bao tri may tinh mien phi cho doanh nghiep
các phần mềm diệt virus tốt nhất
các phần mềm diệt virus miễn phí tốt nhất hiện nay
quét virus trực tuyến
quet virus truc tuyen
sửa máy tính tại nhà hà nội nhanh nhất, hiệu quả nhất
sua may tinh tai nha ha noi nhanh nhat hieu qua nhat
sửa máy tính ở đâu tốt
sửa máy tính, laptop, máy in tại nhà
sua chua may tinh laptop may in tai nha
sua may tinh o dau tot
nên sửa máy tính ở đâu
sua may tinh o dau
windows 8 bất ngờ mới
cài đặt phần mềm tại nhà
bảo trì hệ thống máy tính của công ty
bao tri he thong may tinh cong ty
công ty bảo trì máy tính uy tín
cong ty bao tri may tinh uy tin
công ty bảo trì máy tính chuyên nghiệp
cong ty bao tri may tinh chuyen nghiep
bảo trì máy tính tận nơi
bao tri may tinh tan noi
sửa máy tính tận nơi
sua may tinh tan noi
cach su dung pin laptop tot nhat
cach su dung pin laptop
các lỗi cơ bản khi sử dụng máy tính
các cách làm cho máy tính chạy nhanh hơn
cach lam cho may tinh chay nhanh hon
cách khắc phục lỗi cơ bản trong win7
cach khac phuc loi co ban trong win 7
các thông báo lỗi thường gặp trong windows
cac loi co ban thuong gap trong windows
cách khắc phục cơ bản các lỗi trong mạng lan
cach khac phuc cac loi co ban trong mang lan
bảo trì máy tính công ty
bao tri may tinh cong ty
dịch vụ cài đặt bảo trì máy tính
dich vu cai dat bao duong may tinh
cứu hộ dữ liệu máy tính
cuu ho du lieu may tinh
bảo trì máy tính định kỳ
bao tri dinh ky may tinh
bảo trì định kỳ hệ thống mạng
bao tri dinh ky he thong mang
bảo trì máy tính theo gói
bao tri may tinh theo goi
bệnh viện máy tính
benh vien may tinh
bảo trì máy tính cứu hồi dữ liệu
cứu dữ liệu diệt virus bảo vệ máy tính
cuu hoi du lieu diet virus bao ve may tinh
dịch vụ bảo trì sửa chữa máy tính chuyên nghiệp giá rẻ
dich vu bao tri sua chua may tinh gia re chuyen nghiep
bảo trì máy tính tại hoàng văn thái thanh xuân hà nội
dịch vụ bảo trì máy tại tại quận thành Hà Nội
bảo trì máy tính với 10 thao tác đơn giản
Bảo trì máy tính đường láng
bảo trì máy tính Nguyễn Trãi Thanh Xuân
khắc phục lỗi không vào được internet
bảo dưỡng máy tính, sửa máy tính, đổ mực máy in...
hướng dẫn bảo trì máy tính
khắc phục sửa lỗi máy tính diệt virus cài đặt máy tính
bảo trì máy tính định kỳ tại công ty
bao tri may tinh dinh ky tai cong ty
bảo trì máy tính định kỳ tại doanh nghiệp
bao tri may tinh dinh ky tai doanh nghiep
bảo trì máy tính ở đâu có vat
bao tri may tinh o dau co vat
bảo trì máy tính có vat
bao tri may tinh co vat
bảo trì máy tính định kỳ ở đâu tốt
bao tri máy tinh dinh ky o dau tot
bảo trì máy tính định kỳ tốt và rẻ
bao tri may tinh dinh ky tot va re
sửa màn hình máy tính
sửa màn hình máy tính bị hỏng
sua man hinh may tinh bi hong
bảo trì máy tính định kỳ cho công ty
bao tri may tinh dinh ky cho cong ty
bảo trì máy tính định kỳ cho doanh nghiệp
bao tri may tinh dinh ky cho doanh nghiep
bảo trì máy tính định kỳ tốt nhất
bao tri may tinh dinh ky tot nhat
doanh nghiệp bảo trì máy tính
doanh nghiệp bảo trì máy tính
doanh nghiep bao tri may tinh
bảo trì máy tính định kỳ giá rẻ
bảo trì máy tính phương án lựa chọn cho doanh nghiệp
bảo trì định kỳ tối ưu tiền cho doanh nghiệp
bảo trì định kỳ khám chữa trị máy tính
bảo trì máy tính hàng tuần
bảo trì định kỳ chọn gói
bao tri dinh ky hang tuan
bao tri may tinh chon goi
bao tru dinh ky kham chua may tinh
bảo trì máy tính tận nơi
bao tri may tinh tan noi
bảo trì máy tính cứu hộ dữ liệu
bao tri may tinh cuu hoi du lieu
dịch vụ bảo trì bảo dưỡng máy tính
dich vu bao tri bao duong may tinh
bảo trì mạng lan, nôi bộ của công ty
bao tri mang lan, mang noi bo cua cong ty
dịch vụ bảo trì máy tính và an toàn hệ thống mạng
dich vu bao tri may tinh va an toan he thong mang
dịch vụ sửa máy tính tại nhà
dich vu sua may tinh tai nha
nhận bảo trì sửa máy tính tại nhà
nhan bao tri sua may tinh tai nha
bảo trì bảo dưỡng máy tính tại nhà, tại cơ quan
bao tri bao duong may tinh tai nha, tai co quan
bảo trì bảo dưỡng máy tính tại nhà giá rẻ
bao tri bao duong may tinh tai nha gia re
bảo trì máy tính láng hạ gọi ngay 0986 84 94 62 (mr Tân)
công ty bảo trì máy tính
sửa máy tính tại nhà
sửa máy tính tại trường chinh
dịch vụ bảo trì máy tính
mua bán sửa chữa thay thế máy tính laptop
sửa lỗi máy tính
bảo trì máy tính vũ trọng phụng
bảo trì máy tính tại tôn thất tùng
bảo trì máy tính lê văn lương
bảo trì máy tính tại khương đình
bảo trì máy tính tại kim giang
bảo trì máy tính tại lương thế vinh
bảo trì máy tính tại nguyễn tuân sửa chữa máy tính tại nguyễn tuân
bảo trì máy tính tại vương thừa vũ sửa chữa máy tính tại vương thừa vũ
bảo trì máy tính tại nguyễn huy tưởng sửa chữa máy tính tại nguyễn huy tưởng
bảo trì máy tính tại ngụy như kon tum sửa chữa máy tính tại ngụy như kon tum
bảo trì máy tính tại triều khúc sửa chữa máy tính tại triều khúc
bảo trì máy tính tại chiến thắng sửa chữa máy tính tại chiến thắng
bảo trì máy tính tại khương hạ sửa chữa máy tính tại khương hạ
sửa chữa bảo trì máy tính tại nhà
sửa chữa máy tính tại nhà
bao tri may tinh tay son
bảo trì máy tính tại tây sơn
bảo trì máy tính hà nội
bao tri may tinh khu vuc ha noi
bảo trì mãy tính hạ đình
bao tri may tinh ha dinh
bảo trì máy tính vũ trọng phụng
bao tri may tinh vu trong phung
bảo trì máy tính quan nhân
bao tri may tinh quan nhan
sửa chữa máy tính quan nhân
sua chua may tinh quan nhan
sua chua may tinh vu trong phung
sửa chữa máy tính vũ trọng phụng
bảo trì máy tính chính kinh
bao tri may tinh chinh kinh
sửa chữa máy tính chính kinh
sua chua may tinh chinh kinh
bảo trì máy tính trần phú
bao tri máy tinh tran phu
bảo trì máy tính nhân hòa
bao tri may tinh nhan hoa
sửa chữa máy tính nhân hòa
sua chua may tinh nhan hoa
sửa chữa máy tính trần phú
sửa chữa máy tính trần phú
sua chua may tinh tran phu
bảo trì máy tính trung hòa
bao tri may tinh trung hoa
sửa chữa máy tính trung hòa
sua chua may tinh trung hoa
bảo trì máy tính nhân chính
bao tri may tinh nhan chinh
sửa chữa máy tính nhân chính
sua chua may tinh nhan chinh
bảo trì máy tính nguyễn chí thanh
bao tri may tinh nguyen chi thanh
sửa chữa máy tính tại nguyễn chí thanh
sua chua may tinh tai nguyen chi thanh
bảo trì máy tính nguyễn lương bằng
bao tri may tinh nguyen luong bang
sửa chữa máy tính nguyễn lương bằng
bảo trì máy tính ba đình
bao tri may tinh ba dinh
sửa chữa máy tính ba đình
sua chua may tinh ba dinh
bảo trì máy tính thanh xuân
bao tri may tinh thanh xuan
sửa chữa máy tính thanh xuân
sua chua may tinh thanh xuan
bảo trì máy tính hoàng mai
bao tri may tinh hoang mai
sửa chữa máy tính hoàng mai
sua chua may tinh hoang mai
bảo trì máy tính đống đa
bao tri may tinh dong da
sửa chữa máy tính đống đa
sua chua may tinh dong da
bảo trì máy tính hai bà trưng
bao tri may tinh hai ba trung
sửa chữa máy tính hai bà trưng
sua chua may tinh hai ba trung
bảo trì máy tính đại la
bao tri may tinh dai la
sửa chữa máy tính đại la
sua chua may tinh dai la
bảo trì máy tính giang văn minh
bao tri may tinh giang van minh
sửa chữa máy tính giang văn minh
sua chua may tinh giang van minh
bảo trì máy tính đội cấn
bao tri may tinh doi can
sửa chữa máy tính đội cấn
bảo trì máy tính tô vĩnh diện
bao tri may tinh to vinh dien
bảo trì máy tính khu vực đống đa
bảo trì máy tính khu vực thanh xuân
bao tri may tinh khu vuc dong da
bao tri may tinh khu vuc thanh xuan
bảo trì máy tính khu vực hoàng mai
bao tri may tinh khu vuc hoang mai
bảo trì máy tính khu vực cầu giấy
bao tri may tinh khu vuc cau giay
bảo trì máy tính khu vực hai bà trưng
bao tri may tinh khu vuc hai ba trung
bảo trì máy tính khu vực hoàn kiếm
bao tri may tinh khu vuc hoan kiem
bảo trì máy tính vũ hữu
bao tri may tinh vu huu
bảo trì máy tính lương thế vinh
bao tri may tinh luong the vinh
bảo trì máy tính triều khúc
bảo trì máy tính kim giang
bao tri may tinh kim giang
bảo trì máy tính trung phụng
bao tri may tinh trung phung
bảo trì máy tính quang trung
bao tri may tinh quang trung
bảo trì máy tính hà đông
bao tri may tinh ha dong
sua man hinh may tinh
lợi ích của việc bảo trì máy tính
**Hà Nội City:**
|
|**Hồ Chí Minh** ** City** **: ** **Hotline: 0908.28.28.57 Điện thoại: 08.39915647 (12 lines).**
Sơ đồ đường đi :
[Hà Nội ==>> Xem chi tiết ](http://maytinhphunggia.com/3963-lien-he.html) - Hồ Chí Minh ==>> Xem chi tiết

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Keep-Alive: timeout=1, max=100

Connection: Keep-Alive

Content-Type: text/html


text:
Tập 12
Tập 11
Tập 10
Tập 9
Tập 8
Tập 7
Tập 6
Tập 5
Tập 4
Tập 3
Tập 2
Tập 1
100 Days My Prince
Dokgo Rewind
A-TEEN Season 1
DORAEMON MOVIE 38 : NOBITA AND THE TREASURE ISLAND - VIETSUB FULL HD
21/05/2018 14:59
Pokemon Sun And Moon
Knowing Bros
© 2017 Copyright Cliphub.io. All Rights reserved. Contact us by support@cliphub.io
Bình luận

markdown:
### About
#
[
DRAMAtical Murder
Tập 6
](http://miumiu.cliphub.io/movie/dramatical-murder-dramatical-murder_z3datwL6.html)
##
[
DRAMAtical Murder ](http://miumiu.cliphub.io/movie/dramatical-murder-dramatical-murder_z3datwL6.html)
05/03/2018 - 17:26 · 144
## Bình luận

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Connection: keep-alive

Cache-Control: public, s-maxage=60, max-age=15

X-Edge-Cache: BD

Vary: Accept-Encoding

X-Cache: Miss from cloudfront


text:
- Thanh lý nhà xưởng, máy móc xưởng gỗ, xưởng cơ khí, máy nén khí
- Giá: Liên hệ
- Số lượng :
- Lượt xem: 554
- Thanh lý nhà xưởng -0918.194.218 (A. Quang):giá cao, tận nơi, nhân viên công ty sẽ báo giá, đồng ý sẽ đến thu dọn và thanh toán nhanh chóng, đảm bảo cho sự an tâm của quý khách hàng. Thanh lý nhà xưởng: thanh lý máy móc thiết bị, đồ dùng dụng cụ toàn nhà xưởng, thanh lý nhà xưởng cũ, khung nhà xưởng cũ, thu mua các loại xác nhà xưởng cũ…
- Chi tiết
- Bình luận
Thanh lý máy móc xưởng gỗ, thanh lý máy nén khí giá cao, thanh lý máy bào gỗ, máy chế biến gố, dụng cụ thiết bị… đến vận chuyển và thanh toán ngay.
Thanh lý xưởng cơ khí: thanh lý máy tiện, máy phay, máy bào, máy chấn, máy bào, búa máy, mô tơ điện các loại… thanh lý tất cả xưởng cơ khí dụng cụ trang thiết bị với giá cao, vận chuyển và thanh toán ngay.
Ngoài thanh lý nhà hàng, khách sạn, quán cafe, quầy bar, quán ăn chúng tôi còn nhận thanh lý công ty,thanh lý văn phòng, thanh lý nhà hàng, thanh lý cơ sở kinh doanh, thanh lý khách sạn, thanh lý resort, thanh lý quán ăn, thanh lý quán nhậu, thanh lý quán cafe, thanh lý quầy bar, thanh lý phòng karaoke, thanh lý nhà hàng, thanh lý nội thất, thanh lý hàng tồn kho công ty, thanh lý nhà xưởng, thanh lý cửa hàng thời trang, cửa hàng điện thoại, cửa hàng quần áo, thanh lý hàng tồn kho, thanh lý nội thất gia đình, thanh lý cửa hàng,thanh lý bàn ghế cũ, thanh lý đồ dùng gia đình: giường, tủ, sofa, kệ tivi, giày dép, thanh lý tủ bán hàng tủ, tủ kính, tủ bếp, tủ quần áo, thu mua máy tính, thu mua laptop, thanh lý tiệm net, thanh lý loa, thanh lý amply, thanh lý thiết bị điện, thanh lý xe ô tô xe máy cũ….

markdown:
- Thanh lý nhà xưởng, máy móc xưởng gỗ, xưởng cơ khí, máy nén khí
- Giá: Liên hệ
**Số lượng :** **Lượt xem:**554
- Thanh lý nhà xưởng -0918.194.218 (A. Quang):giá cao, tận nơi, nhân viên công ty sẽ báo giá, đồng ý sẽ đến thu dọn và thanh toán nhanh chóng, đảm bảo cho sự an tâm của quý khách hàng. Thanh lý nhà xưởng: thanh lý máy móc thiết bị, đồ dùng dụng cụ toàn nhà xưởng, thanh lý nhà xưởng cũ, khung nhà xưởng cũ, thu mua các loại xác nhà xưởng cũ…
- Chi tiết
- Bình luận
[Thanh lý máy móc xưởng gỗ](http://thanhlyvietlong.com/thanh-ly-nha-xuong-may-moc-xuong-go-xuong-co-khi-may-nen-khi.html), thanh lý máy nén khí giá cao, thanh lý máy bào gỗ, máy chế biến gố, dụng cụ thiết bị… đến vận chuyển và thanh toán ngay. [Thanh lý xưởng cơ khí](http://thanhlyvietlong.com/thanh-ly-nha-xuong-may-moc-xuong-go-xuong-co-khi-may-nen-khi.html): thanh lý máy tiện, máy phay, máy bào, máy chấn, máy bào, búa máy, mô tơ điện các loại… thanh lý tất cả xưởng cơ khí dụng cụ trang thiết bị với giá cao, vận chuyển và thanh toán ngay.
Ngoài
**thanh lý nhà hàng, khách sạn, quán cafe, quầy bar, quán ăn** chúng tôi còn nhận *…. thanh lý công ty,thanh lý văn phòng, thanh lý nhà hàng, thanh lý cơ sở kinh doanh, thanh lý khách sạn, thanh lý resort, thanh lý quán ăn, thanh lý quán nhậu, thanh lý quán cafe, thanh lý quầy bar, thanh lý phòng karaoke, thanh lý nhà hàng, thanh lý nội thất, thanh lý hàng tồn kho công ty, thanh lý nhà xưởng, thanh lý cửa hàng thời trang, cửa hàng điện thoại, cửa hàng quần áo, thanh lý hàng tồn kho, thanh lý nội thất gia đình, thanh lý cửa hàng,thanh lý bàn ghế cũ, thanh lý đồ dùng gia đình: giường, tủ, sofa, kệ tivi, giày dép, thanh lý tủ bán hàng tủ, tủ kính, tủ bếp, tủ quần áo, thu mua máy tính, thu mua laptop, thanh lý tiệm net, thanh lý loa, thanh lý amply, thanh lý thiết bị điện, thanh lý xe ô tô xe máy cũ*


text:
Cello Mellow - Tiếng vĩ cầm ngọt ngào
Tác giả: Tagura Tohru
Thể Loại Truyện : Romance, School Life, Other
Ngày tạo: 30-11,2012
Ngày cập nhật: 30-11,2012 (2 - chap) - Đang Tiến Hành
Rate: 8
Số lần đọc: 95
Tóm tắt:
Một bộ truyện tổng hợp 6 Oneshot SA nhẹ nhàng ~Xem Thêm
5 chap mới nhất
Đang cập nhật
Danh Sách Tập Truyện
Đang cập nhật
-
Naisho No Tsubomi_Bí Mật Củ Tsubomi
Chap: 2
Số lần đọc 196
-
Inuwashi Momo wa Yuruganai
Chap: 3
Số lần đọc 38
-
Nagisa Round
Chap: 1
Số lần đọc 130
-
Long Phi Bất Bại Phần 2
Chap: 105
Số lần đọc 1127
-
Minh Minh và vô số truyện tranh
Chap: 9
Số lần đọc 266
-
Trước Kia Có Tòa Linh Kiếm Sơn
Chap: 383
Số lần đọc 2932
-
Vua bếp Soma
Chap: 303
Số lần đọc 3101
-
Khuyển Dạ Xoa Bản đẹp
Chap: 559
Số lần đọc 11152
-
Ouke no Monshou
Chap: 142
Số lần đọc 4061
-
Song Tu Đạo Lữ Của Tôi
Chap: 372
Số lần đọc 2314

markdown:
# Cello Mellow - Tiếng vĩ cầm ngọt ngào
Tác giả:
Tagura Tohru
Thể Loại Truyện :
[Romance](/loai/romance), [School Life](/loai/school-life), [Other](/loai/other)
Ngày tạo:
30-11,2012
Ngày cập nhật:
30-11,2012 (2 - chap) - Đang Tiến Hành
Rate: 8
Số lần đọc: 95
Tóm tắt:
Một bộ truyện tổng hợp 6 Oneshot SA nhẹ nhàng ~
[Xem Thêm]
5 chap mới nhất
Đang cập nhật
Danh Sách Tập Truyện
Đang cập nhật
-
#### Naisho No Tsubomi_Bí Mật Củ Tsubomi
Chap: 2
Số lần đọc 196
-
#### Inuwashi Momo wa Yuruganai
Chap: 3
Số lần đọc 38
-
#### Nagisa Round
Chap: 1
Số lần đọc 130
-
#### Long Phi Bất Bại Phần 2
Chap: 105
Số lần đọc 1127
-
#### Minh Minh và vô số truyện tranh
Chap: 9
Số lần đọc 266
-
#### Trước Kia Có Tòa Linh Kiếm Sơn
Chap: 383
Số lần đọc 2932
-
#### Vua bếp Soma
Chap: 303
Số lần đọc 3101
-
#### Khuyển Dạ Xoa Bản đẹp
Chap: 559
Số lần đọc 11152
-
#### Ouke no Monshou
Chap: 142
Số lần đọc 4061
-
#### Song Tu Đạo Lữ Của Tôi
Chap: 372
Số lần đọc 2314

Cache-Control: private

X-Frame-Options: AllowAll

Server: cloudflare