markdown:
Việc chữ Hán trong nhiều thế kỷ được dùng làm ngôn ngữ viết chắc chắn đã ảnh hưởng sâu sắc đến văn học Việt Nam, đến mức văn hóa Trung Hoa và Việt Nam, ở nhiều phương diện, không thể tự phân biệt. Cho đến trước khi chữ Nôm ra đời - một việc làm đánh dấu sự cố gắng đầu tiên nhằm văn tự hóa tiếng Việt - thì toàn bộ văn học Việt Nam đều dùng chữ Hán còn tiếng Việt bị giới hạn trong phạm vi nói năng. Hình thức mới của chữ viết dân tộc bắt nguồn từ chữ Hán
[ này không bao giờ được coi trọng trong cung đình trừ thời kỳ ngắn ngủi dưới triều Hồ Quý Ly đầu thế kỷ 15 và dưới triều Quang Trung đầu thế kỷ 18. 1](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn1)
Hơn thế hình thức chữ viết này không bao giờ có thể đáp ứng được khát vọng của những người mong muốn xóa bỏ ranh giới phân chia giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết vì để có thể dùng được chữ Nôm trên thực tế phải biết chữ Hán. Mặc dù vậy hình thức chữ viết mới này đương nhiên rất được những người trong giới trí thức hoan nghênh. Họ dùng nó để làm thơ cũng như viết tiểu thuyết bằng thơ (truyện thơ) thường lấy cảm hứng từ văn học Trung Quốc. Hai hình thức chữ viết chủ yếu là của riêng các sĩ phu này dần dần bị thay thế bởi chữ quốc ngữ, thứ chữ viết xuất hiện vào thế kỷ 19 gắn với việc Pháp xâm lược quân sự Việt Nam. Chữ quốc ngữ xuất hiện không thể không vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ của những người yêu nước phản đối lại việc chiếm đóng đất nước họ. Năm 1865 xuất hiện tờ báo quốc ngữ đầu tiên, tờ
*Gia Định Báo*, ra hàng tháng do người Pháp lập ra, còn năm 1919 chính những kẻ đi xâm chiếm này đã chấm dứt chế độ khoa cử Hán Việt và đặt ra hệ thống giáo dục mới.
Chúng tôi sẽ tìm hiểu ảnh hưởng của văn học Trung Quốc đối với văn học chữ Hán và chữ Nôm của Việt Nam, và sau đó đặc biệt chú ý đến ảnh hưởng đối với văn học bằng chữ La tin hóa (quốc ngữ) bởi vì nền văn học quốc ngữ này được đặc tả bằng trào lưu dịch tiểu thuyết Trung Quốc. Đáng chú ý hơn cả là mục đích của Pháp khi thay chữ Hán bằng chữ La tin hóa cốt để cắt đứt văn hóa Việt Nam ra khỏi văn hóa Trung Hoa.
**1. Tiểu thuyết chữ Hán của Việt Nam **
Việc dùng chữ Hán ở Giao Châu (nay là Việt Nam) có thể đi ngược về tận đời Hán. Đời Đường có những người Việt Nam sang học tại Trung Quốc và sau đó ở lại làm quan, nổi tiếng nhất là Khương Công Phụ từng làm đến Gián nghị đại phu trong triều đình Trung Quốc
[. Năm 939 Việt Nam lần đầu tiên tuyên bố là một quốc gia độc lập nhưng vẫn chưa làm thay đổi được địa vị của chữ Hán, nó vẫn là thứ ngôn ngữ quan phương cũng như Nho giáo vẫn là hệ tư tưởng chính thống. Và tiếp đó, qua các bản dịch chữ Hán, người Việt Nam được khai tâm về Phật giáo. 2](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn2)
Cũng như Trung Quốc trong thời kỳ này văn xuôi nói chung gắn với sử. Những đoạn văn xuôi sớm nhất là chỉ dụ do chính nhà vua viết, là bản tấu của các quan đại thần và lời bàn của các sĩ đại phu chứ không phải là các tác phẩm hư cấu. Có lẽ phải đến thế kỷ 13,14 mới xuất hiện các tác phẩm thuộc một thể loại mới: đó là những câu chuyện thuộc loại sử chịu ảnh hưởng của chí quái Lục triều và truyền kỳ đời Đường. Trong số đó văn bản cổ nhất hiện còn là
*Việt điện u linh tập *của Lý Tế Xuyên có niên đại 1329. Tác phẩm này gồm 27 truyền thuyết theo lối truyện ký [. Một tác phẩm nữa cùng loại là 3](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn3) *Lĩnh nam chích quái*(1493) của Trần Thế Pháp. Bộ sưu tập những quan sát kỳ dị này nằm giữa sử và hư cấu. Dường như chỉ với *Truyền kỳ mạn lục*chúng ta mới đặt chân thật sự vào địa hạt của hư cấu lịch sử. Tác giả của nó là Nguyễn Dữ, sống vào đầu thế kỷ 16, xuất thân từ một gia đình có học. Bản thân ông đã đỗ kỳ thi Hội và từng làm tri huyện ở Thanh Toàn. Nhưng chán nản vì chính sự rối ren, buồn phiền vì vận nước ông đã quyết định về ở ẩn, lấy cớ là phải chăm sóc mẹ già. Đó chính là thời kỳ ông viết tác phẩm của mình dựa theo *Tiễn đăng tân thoại*của Cù Hựu (1347-1433) [Trung Quốc, chúng ta đều biết](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn4) 4 *Tiễn đăng tân thoại*rất phổ biến ở Trung Quốc, tác phẩm mô phỏng đầu tiên là *Tiễn đăng dư thoại*của Lý Xương Kỳ xuất hiện vào năm 1420 và ngay sau đó còn có thêm nhiều tác phẩm khác mà *Mịch đăng nhân thoại*của Thiệu Cảnh Chiêm (1592) [nằm trong số đó. Chắc chắn loại tác phẩm “Tiễn đăng” này được đón chào không kém nồng nhiệt ở Việt Nam. Việc mô phỏng của Nguyễn Dữ cho chúng ta thấy rõ tác phẩm này đã nổi tiếng ngay đầu thế kỉ 16](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn5) 5 [.](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn6) 6 *Truyền kỳ mạn lục*là tác phẩm sớm nhất hiện còn của tiểu thuyết phúng thích Việt Nam. Nó được tái bản vài lần và đáng chú ý là có một bản in thú vị với lời tựa viết năm 1783 có chú giải bằng chữ Nôm và những lời bình khác nhau [. Tác phẩm này được đánh giá rất cao trong giới học thuật, những người này đã coi tác giả của nó là người phát ngôn cho tầng lớp trí thức thời đại mình, thể hiện sự bất bình của họ đối với những rối ren xã hội và dự cảm được sự trỗi dậy của một tầng lớp xã hội mới ở Việt Nam thế kỷ 16. Nhờ vào sự thần kỳ để cho hồn ma chồn cáo biến thành văn nhân khuyên răn tầng lớp thống trị, biến thành người đẹp dùng miệng lưỡi đưa ra những lời giáo huấn Nho giáo có thể giúp tác giả phê phán được mà không bị phiền toái. Tác phẩm này có phần tục biên là](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn7) 7 *Truyền kỳ tân phả*do Đoàn Thị Điểm (1705-1748) viết. Bà làm nghề dạy học và cũng nổi tiếng với bản dịch Nôm *Chinh phụ ngâm*do Đặng Trần Côn viết bằng chữ Hán (đầu thế kỷ 18).
Cũng theo lối mô phỏng Trung Quốc, một số học giả đã viết tiểu thuyết văn xuôi lịch sử lấy bối cảnh là xã hội Việt Nam. Trong số đó có
*Hoàng việt xuân thu, *đã được dịch ra quốc ngữ (Sài Gòn, 1971). Họ cũng viết loại văn xuôi ký sự. Sản phẩm văn chương này bị xem thường khá lâu và chỉ gần đây mới được các học giả chú ý [. 8](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn8) **2. Truyện hay tiểu thuyết văn vần viết bằng chữ Nôm **(Truyện Nôm - ND)
Truyện Nôm rất phổ biến và cho đến đầu thế kỷ 20 được lưu truyền theo lối chép tay hoặc dưới dạng những cuốn sách khổ nhỏ khắc ván. Việc sử dụng rộng rãi chữ quốc ngữ khiến cho loại sách này mất dần. Mặc dù các bản quốc ngữ với phần chú giải của phần lớn những văn bản này đến nay vẫn có thể tìm được nhưng nguyên tác bằng chữ Nôm thì không dễ tìm. Hơn thế cũng chưa có một danh mục hệ thống của tất cả những tác phẩm văn chương này và phần lớn những bản in khắc hiện còn đều không có niên đại sớm hơn nửa sau thế kỷ 19, thậm chí có thể nói không thể tìm được những bản đầu tiên nữa, ngoài ra đa số những tiểu thuyết này đều khuyết danh, tình trạng này càng tăng thêm khó khăn cho việc xác định niên đại
[. 9](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn9)
Trong khi thời kỳ hoàng kim của tiểu thuyết văn vần ai cũng rõ là rơi vào thế kỷ 17 và 18, thì cội nguồn của thể loại, ngược lại, rất khó xác định và các nhà chuyên môn đôi khi có những quan điểm bất đồng về vấn đề này. Hình thức thơ thay đổi theo thời gian và ngôn ngữ có thể giúp xác định thời kỳ ra đời của các tác phẩm. Tiếp thu các hình thức dân ca các nhà thơ cách tân đã thay thế những nguyên tắc nghiêm ngặt của thể Hàn luật
[ rất khó hiểu với công chúng bình dân và gây trở ngại cho việc biểu hiện những tình cảm phức tạp và sự việc tinh tế bằng thể thơ lục bát và song thất lục bát. Đây là những thể thơ bình dị hơn rất nhiều, dễ ghép vần và không hạn định số lượng câu thơ. Chúng cho phép nhà thơ có thể diễn đạt những cảm xúc của mình tự do hơn và miêu tả sự việc phong phú đa dạng với độ dài tùy ý. Rất nhiều tiểu thuyết lớn của thế kỷ 18, 19 do vậy đã được sáng tác bằng các thể thơ này, một số tác phẩm dài đến vài ngàn câu thơ. 10](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn10)
Mặc dù hình thức thơ ca dần dần thoát khỏi sự mô phỏng Trung Quốc nhưng mối liên hệ giữa văn học Trung Quốc và loại văn học mới này của Việt Nam vẫn rất mật thiết. Vì phần lớn những truyện Nôm này đều bắt nguồn từ văn hóa Trung Hoa, đôi khi đó là những giai thoại trong sử biên niên Trung Hoa như truyện về Tô Vũ (Tô Công) thời Hán được phái đi sứ Hung Nô và đã bị đầy ở đó 19 năm hay như câu chuyện về công chúa Vương Chiêu Quân (Vương Tường) cũng vào đời Hán bị gả cho Hung Nô, hoặc có thể mượn từ truyền kỳ đời Đường như truyện về Viên thị là một con vượn trắng biến thành một cô gái đẹp khiến chàng Tôn Các phải lòng; hoặc có thể từ tạp kịch đời Minh Thanh, như chuyện tình Phan Sinh-Kiều Liên lấy từ
*Ngọc trâm ký* của Cao Liêm đời Minh. Cuối cùng, những truyện thơ này còn có thể lấy cốt truyện từ thoại bản và tiểu thuyết Minh Thanh. Việc nghiên cứu đa diện những tác phẩm đặc biệt này giúp chúng ta có thể đặt mỗi tác phẩm Việt Nam trong mối liên hệ với cội nguồn Trung Hoa hoặc nguồn cảm hứng của tác giả. Chẳng hạn, ngày nay người ta biết rằng Cần chính điện học sĩ triều Nguyễn là Nguyễn Du (1765-1820) - tác giả của tuyệt tác văn chương cổ điển Việt Nam *Kim Vân Kiều* - trong thời gian đi sứ Trung Hoa từ 1813 đến 1814 đã tìm thấy nguồn cảm hứng trong *Kim Vân Kiều truyện*, tiểu thuyết văn xuôi 28 hồi của một tác giả mà chúng ta chỉ còn biết với bút danh Thanh Tâm tài nhân. Niên đại ra đời của của tiểu thuyết này vẫn chưa rõ song chúng ta biết rằng nó được du nhập vào Nhật Bản năm 1754 và rất được hoan nghênh [. Có thể tác phẩm đã được sáng tác vào cuối thế kỷ 17 hoặc đầu thế kỷ 18. Chúng ta cũng không biết gì hơn về thời gian Nguyễn Du mô phỏng tác phẩm này. Tất nhiên ý kiến phổ biến cho rằng ông làm công việc này sau khi đi sứ về. Thời gian tác phẩm Trung Hoa này vào Việt Nam chưa được xác định chắc chắn mặc dù mọi người đều biết rằng tác phẩm đã được đọc ở Việt Nam trước khi Nguyễn Du cải tác 11](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn11) [.](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn12) 12
Nhìn chung, có rất ít thông tin về sự lưu truyền của tiểu thuyết Trung Quốc ở Việt Nam. Có thể giả định rằng các di dân Trung Quốc, hoặc những người buôn sách đem theo chúng vào Việt Nam. Năm 1734 tập đoàn chúa Trịnh (phía Bắc Việt Nam hiện nay) ra một chỉ dụ yêu cầu các địa phương phải ra nhiều sách hơn và cấm đưa sách từ Trung Quốc sang. Biện pháp đó cho thấy có một số lượng sách trao đổi nhất định giữa hai nước. Hơn nữa, trong 40 năm cuối cùng của thế kỷ 19 ngay cả những tác phẩm chữ Nôm đôi khi còn được in tại Quảng Đông, nhất là ở thị trấn Phật Sơn. Nhiều sách trên trang bìa đã ghi tên và nơi xuất bản ở Trung Quốc cũng như tên nhà phát hành ở Sài Gòn.
Những nghiên cứu gần đây về truyện thơ chứng tỏ rằng những truyện ra đời sớm nhất, xét theo hình thức vần luật, như
*Truyện Vương Tường* nói về nỗi đau khổ của công chúa Vương Chiêu Quân và có người cho rằng ra đời vào thế kỷ 15 hoặc 16 không lấy cảm hứng trực tiếp từ một tiểu thuyết. Trong dẫn chứng vừa đưa ra tác giả khuyết danh Việt Nam lấy cảm hứng từ hai nguồn: một số tình tiết truyện trong *Tây kinh tạp ký* (thế kỷ 4) và đặc biệt là một tạp kịch *Hán cung thu* của Mã Chí Viễn đời Nguyên viết. Tương tự, Truyện * Tô Công phụng sứ* mà có người đã cho là ở thế kỷ 16 hoặc 17 thuật lại cuộc sống lưu đày của Tô Vũ ở xứ Hung Nô dường như lấy cảm hứng hoàn toàn qua tiểu sử Tô Vũ trong *Hán thư*. Truyện * Lâm truyền kỳ ngộ* (còn có tên là *Bạch Viên Tôn Các truyện*) gồm 150 khổ thơ thất ngôn bát cú và được giả định là ra đời từ thế kỷ 16 hoặc 17, rất có thể là truyện sớm nhất bắt nguồn trực tiếp từ một truyện truyền kỳ đời Đường nay được đưa vào một tập truyện đời Tống là *Thái Bình Quảng ký* ( *Tôn Các truyện*, truyện 445). Truyện cải biên của Việt Nam giữ được sườn truyện Trung Hoa, chỉ thay đổi một số tên đất tên nhân vật, đặc biệt, truyện cho nữ nhân vật Viên thị mang lốt người là một cô gái héo hon vì thương nhớ người yêu Tôn Các đã không hề do dự khi xuống trần lần nữa để đoàn tụ hạnh phúc với chồng con. Hơn thế, cuốn tiểu thuyết này còn mở đầu cho các tiểu thuyết thơ trữ tình xuất hiện vào các thế kỷ tiếp sau. Do tầng lớp văn nhân Việt Nam có hứng thú rõ rệt với những tiểu thuyết tài tử giai nhân Trung Quốc; các nhà văn Việt Nam lại có sở trường miêu tả tình cảm, đặc biệt chú trọng kỹ xảo ngôn từ, cú pháp, và tu từ như những phương tiện bộc lộ tài năng cá nhân nên họ ít băn khoăn về việc vay mượn từ các tác phẩm khác: tất cả đều là bột cho họ gột thành hồ. Trên thực tế, cách suy nghĩ này cũng có sự tương đồng với các tác giả Trung Hoa. Nhiều tác phẩm của họ có chung đề tài. Đồng thời các tác giả Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc của đạo lý Khổng giáo cũng truy cầu mục tiêu “văn dĩ tải đạo”.
Ở đây việc khảo sát tỉ mỉ toàn bộ những tiểu thuyết này là điều không còn phải nghi ngờ. Truyện đầu tiên mà chúng tôi xem xét là
*Hoa tiên truyện* của Nguyễn Huy Tự (1743-1790) xuất thân từ một gia đình học vấn xuất chúng, bản thân ông từng đỗ kỳ thi Hội thi Đình. Tác phẩm có đôi chút không bình thường này của ông bắt nguồn từ một tiểu thuyết văn vần (ca bản - ND) khuyết danh sáng tác theo phong cách Quảng Đông *Hoa tiên ký*. Văn bản sớm nhất được biết đến của tác phẩm này có lời tựa ghi năm 1713. Truyện kể về mối tình của một cô gái là Dương Dao Tiên và một chàng trai là Lương Phương Châu văn võ song toàn. Bản Việt Nam theo thể thơ lục bát gồm khoảng 1800 câu thơ, về cơ bản vẫn giữ lại toàn bộ các nhân vật của nguyên tác. Tương tự, *Nữ tú tài truyện* của một tác giả khuyết danh, theo sát cốt truyện *Nữ tú tài di hoa tiếp mộc* trong tập *Nhị khắc phách án kinh kỳ* của Lăng Mông Sơ (1580-1644). Truyện kể về một cô gái dùng mũi tên kén một trong hai chàng trai làm chồng. Ví dụ cuối cùng là *Ngọc Kiều Lê tân truyện* của một tác giả người Việt gốc Hoa, Lý Văn Phức (1785-1849) giữ một chức quan cao đồng thời là một nhà văn lớn sáng tác cả chữ Hán lẫn chữ Nôm. Tác phẩm này cải biên theo *Ngọc Kiều Lê* một tiểu thuyết nổi tiếng trong loại sách tài tử giai nhân [. 13](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn13)
Chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo suốt cuộc đời, các tác giả Việt Nam thiếu hứng thú đối với tiểu thuyết lịch sử và thậm chí với cả tiểu thuyết chí quái vốn rất được công chúng đô thị yêu chuộng. Hiện nay chỉ tìm thấy rất ít bản mô phỏng loại tiểu thuyết này, và thậm chí những bản này còn được viết theo một phong cách có phần không trang nhã khiến người ta có thể nghĩ rằng chúng không phải do các bậc đại danhviết ra mà do những nhà nho bình dân. Điều này có thể đúng với các bản mô phỏng
*Tây du ký*, và *Quân âm xuất thân Nam du ký *là những tác phẩm lưu truyền rộng rãi. Dù là sáng tác khuyết danh, *Tây du ký*, có tên là *Truyện Tây du*, xét theo phong cách, có niên đại từ thế kỷ 18. Tác phẩm chỉ giữ lại một số tiết đoạn của nguyên tác nhưng lại theo sát lối trình bày sự kiện. Còn bản *Quan âm xuất thân Nam du ký *(có nhiều tên trong đó có một tên là *Phật bà Quan âm truyện*) để thích ứng với độc giả Việt Nam đã phải xa rời nguyên tác, đặc biệt bản cải biên thay đổi địa danh và biến Quan âm thành nữ thần Việt Nam. Ngoài ra còn có ít nhất một bản mô phỏng bộ tiểu thuyết lịch sử do Nguyễn Kiều thực hiện. Tác giả này chúng tôi chỉ có rất ít thông tin về ông [. Tác phẩm của ông là 14](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn14) *Quân trung đối ca*bắt nguồn từ *Tùy Đường diễn nghĩa* [. Thực tế, chúng ta không thể nói chắc rằng văn nhân Việt Nam không ưa thích tiểu thuyết lịch sử Trung Quốc. Những tiểu thuyết này sau khi du nhập vào Việt Nam đã được các tác giả thế kỷ 17, 18 mô phỏng lại bằng chữ Nôm. Và có lẽ khảo sát phạm vi mô phỏng những tác phẩm đó là một việc cần làm. Dẫu sao, ở cuối phần trình bày sơ giản này chúng tôi không thể kết luận rằng tất cả các tiểu thuyết viết bằng chữ Nôm đều bắt nguồn từ Trung Hoa. Thực tế là có những tác phẩm khác, mà đại bộ phận là bình dân, không mắc nợ gì với nguồn văn hóa Trung Hoa](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn15) 15 [.](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn16) 16 **3. Các bản dịch tiểu thuyết Trung Quốc sang chữ quốc ngữ**
Để đánh giá đầy đủ trào lưu dịch tiểu thuyết Trung Quốc rầm rộ sau khi chữ quốc ngữ trở nên thịnh hành, tác giả bài viết này đã lập một danh mục các bản dịch xuất bản thành sách (xin xem dưới đây) dựa theo thư mục đã in của Cordier và Boudet
[ cũng như thư mục vi phim của bà C. Rageau bao gồm tất cả các tác phẩm bằng chữ quốc ngữ lưu giữ tại Thư viện quốc gia Pháp từ khi thiết lập hệ thống lưu trữ mang tính pháp lý năm 1922 cho đến 1954. Những tài liệu này được bổ sung bằng một tập tiếp theo gồm tất cả các sách vở có trước 1922 của Thư viện quốc gia 17](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn17) [. Hơn thế, nhờ sự cộng tác với bà C. Salmon, tác giả bài này lại được tiếp xúc gián tiếp với các phiếu tư liệu của thư viện Pháp ghi các ấn phẩm xuất bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai và phiếu tư liệu của Viện nghiên cứu quốc gia về ngôn ngữ và văn minh phương Đông. Thư mục, gồm 316 bản dịch (không kể sách tái bản) này chỉ ghi những tác phẩm đã xác định được nguyên tác. Hiển nhiên con số ở đây là rất nhỏ so với thực tế. Tuy vậy tác giả tin rằng nó đại diện trung thực cho trào lưu dịch thuật bắt đầu dấy lên vào quãng 1905 và kéo dài cho đến khi Nhật chiếm đóng. Chiến tranh thế giới thứ hai đã tạo nên một đứt đoạn rất rõ rệt trong hoạt động xuất bản, song thư mục này không tiêu biểu lắm cho con số thực các bản dịch, bản in lại những ấn phẩm trước Chiến tranh thế giới thứ hai và các bản dịch mới](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn18) 18 [.](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn19) 19
Để hiểu trào lưu dịch thuật đã bám rễ và trưởng thành như thế nào cần phải nhớ rằng việc dùng văn tự Latin hóa, mà không lâu sau đó đã được chính người Việt, như nhóm Đông kinh nghĩa thục chẳng hạn, cổ súy, khiến cho số lượng độc giả tăng lên nhanh chóng
[. Đồng thời cũng cần nhớ rằng những sáng tác bằng chữ quốc ngữ lúc đó không nhiều. Báo chí, ngay từ khởi thủy đã phụ thuộc vào những phán quyết của người Pháp, đóng vai trò sống còn trong giai đoạn dịch thuật này. Nhiều tác phẩm dịch từ tiếng Pháp tiếng Anh xuất hiện đầu tiên trên báo. Điều này cũng có nghĩa là các nhà báo Việt Nam nói chung đóng vai trò dịch giả trong khi báo chí trở thành diễn đàn của văn học Việt Nam mới. Song song với tình hình đó sự phát triển của in ấn hiện đại đã có ảnh hưởng nhất định đến sự trưởng thành của xuất bản. Để khuyến khích thói quen đọc, các nhà xuất bản đã cho ra đời các tiểu thuyết các bản dịch từng kỳ bán hết ngay. Sự phát triển các dịch phẩm từ chữ Hán biểu hiện qua các con số ghi ngay trong các bản sách từ 1.000 đến 3.000 bản đã lý giải vì sao thường xuyên có sự tái bản, thậm chí xuất hiện cả những bản dịch mới. 20](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn20)
Phan Kế Bính (1875-1921), nhà nho đồng thời là nhà báo
[ đã giải thích rất rành mạch vì sao ông thấy cần phải dịch thật nhiều tác phẩm sang tiếng Việt. Bản thân ông đã dịch 21](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn21) *Tam quốc chí diễn nghĩa*(Thư mục số 177) đầu tiên. Trong lời tựa ông nói: “Người An Nam chúng ta hiện nay đã có rất nhiều người học chữ quốc ngữ, thật là một việc đáng mừng! Trước kia đàn ông nước ta phải trải qua cố gắng gian khổ nhiều năm, tốn kém nhiều tiền của cha mẹ mới có thể đạt đến chỗ tay cầm sách ngâm ngợi bổng trầm mà thực ra chưa hẳn đã lĩnh hội được tinh thần sách. Nhưng hiện nay, chẳng kể nam giới, ngay cả nữ giới, thậm chí các cô gái và những đứa trẻ thơ ngây đều có thể cầm sách đọc, mà đọc một chữ hiểu một chữ, đọc một câu có thể hiểu ý vị trong đó, có thể nói là lĩnh hội được tinh thần của sách... Song đáng tiếc là chữ thì dễ đọc, người người đều hiểu nhưng biết tìm sách ở đâu mà đọc ? Đọc hết *Cung oán ngâm khúc*lại đọc *Truyện Kiều*, tất cả cộng lại cũng không quá mấy chục loại, người đọc nhanh chỉ ba ngày là hết sạch... Vì những nguyên nhân trên, chúng tôi mới quyết định xuất bản những tập sách này, gọi là sách nước ngoài dịch nôm, mỗi tuần ra một tập”.
Những truyện đầu tiên bằng chữ quốc ngữ thường được phiên âm từ những văn bản bằng chữ Nôm ra đời vào những năm 1880. Còn đối với tiểu thuyết Trung Quốc dường như những bản dịch đầu tiên chỉ ra đời từ đầu thế kỷ này. Chúng tôi tìm thấy bản duy nhất năm 1905 (Thư mục số 299). Tác phẩm được gán cho một Phùng Hoàng Sang nào đó mà chúng tôi không biết gì về ông. Chúng tôi tìm thấy 9 dịch giả của những năm sau đó, trong số họ đáng chú ý có Trần Phong Sắc, giáo sư chữ Hán của trường Tân An (ở Đông Dương) và Nguyễn Chánh Sắt (1869-?) chủ bút báo
*Nông cổ mín đàm* (ra mắt ở miền Nam năm 1901). Trong vòng ít năm xuất hiện rất nhiều bản dịch tiểu thuyết lịch sử lưu truyền rất rộng rãi, chẳng hạn sự phổ biến của *Tam quốc chí diễn nghĩa* có thể được xác định qua việc gần như đồng thời tác phẩm được dịch cả ở Hà Nội (Phan Kế Bính) và Sài Gòn (Nguyễn Liêm Phong và Nguyễn An Cư). Quả thật người Việt Nam rất giống người Trung Quốc trong việc sùng bái Quan Vũ, một trong những nhân vật chính của tiểu thuyết này. Đền thờ ông được lập ở nhiều nơi, nhiều gia đình có tượng Quan Vũ. Cuốn tiểu thuyết này cả về khung cảnh lẫn chân dung nhân vật đều để lại ấn tượng đặc biệt trong tâm trí người bình dân Việt Nam. Những nhân vật này quen thuộc với người Việt Nam đến mức trong lời ăn tiếng nói hàng ngày tên tuổi họ được dùng như những biểu trưng tính cách [. Gần đây, học giả Việt Nam, ông Đặng Thai Mai, đã kể lại ấn tượng mạnh mẽ mà tác phẩm 22](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn22) *Tam quốc*gây ra cho ông khi ông đọc nó lúc còn nhỏ: “ Ông tôi đã từng nói với các chú tôi Kim Thánh Thán giỏi bình tiểu thuyết, người ta bạc bẽo với ông ta. Nhưng tôi phát hiện những ông lớn vẫn thích đọc tiểu thuyết,cho nên tôi cũng xem tiểu thuyết”. Đầu tiên, tôi tiện tay tìm được Tam quốc, rất tuyệt, tôi hoàn toàn bị nó cuốn hút !... Nhớ một lần, đêm đã khuya, tôi vẫn đang đọc. Bà tôi tỉnh dậy cất sách đi, buộc tôi lên giường mới chịu đi ngủ... Tôi còn nhớ, lần thứ nhất tôi đọc đến đoạn Quan Vân Trường chết, tôi khóc đau đớn và bỏ sách mấy ngày [.](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn23) 23
Chẳng riêng
*Tam quốc* còn có những tiểu thuyết lịch sử và truyện tình tài tử giai nhân khác cũng được các tầng lớp dân chúng ưa thích. Điều tra kỹ các nhà xuất bản đã cho ra mắt các bản dịch này cho thấy họ trước hết là những viên chức của chính quyền thực dân và sau đó là thương nhân. Số trước gồm Nguyễn Hữu Sanh, viên chức thuộc hội nghiên cứu Đông Dương, Huỳnh Khắc Thuận và Đỗ Văn Hòa thư ký văn phòng chính phủ. Thương nhân gồm Huyền Trí Phú nhà buôn ở Mỹ Tho, Nguyễn Thành Ký buôn đá quý ở Tân An và Đinh Thái Sơn - còn gọi là Phát Toán, thợ sửa xe đạp kiêm buôn bán sách báo quốc ngữ ở Sài Gòn [. Thời kỳ đầu các nhà in cả miền Bắc lẫn miền Nam đều nằm trong tay người Pháp. 24](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_edn24)
Sự gia tăng dân số thành thị vào những năm 1920-1930 đã kéo theo việc bùng nổ công nghệ in ấn địa phương và sự ra đời của một thể loại văn chương mới là tiểu thuyết võ hiệp vào khoảng 1925. Một trong những dịch giả chủ chốt của tiểu thuyết võ hiệp là một Lý Ngọc Hưng nào đó, còn gọi là Hoa Nhân (nghĩa là người Hoa - ND). Việc dùng bút danh này chứng tỏ dịch giả là người gốc Trung Hoa. Những năm 1927 và 1941 ông đã dịch không dưới 16 tiểu thuyết võ hiệp (Thư mục số 62, 103, 124, 129, 155, 159, 173, 258, 263, 266, 278, 280, 300, 312). Niềm say mê tiểu thuyết võ hiệp này cũng giống như người Hoa ở các thành phố lớn của Trung Quốc. Tương tự, đến Chiến tranh thế giới thứ hai, nhu cầu đối với tiểu thuyết tình cảm, cả sách tài tử giai nhân mà độc giả vốn quen thuộc qua các ác phẩm cải biên bằng chữ Nôm lẫn tiểu thuyết bình dân theo kiểu “uyên ương hồ điệp” lan truyền đến Thượng Hải đầu thế kỷ 20. Đại diện nổi tiếng nhất của loại tiểu thuyết này Từ Chẩm Á. Ít nhất đã có 3 tác phẩm của ông được dịch sang tiếng Việt (Thư mục số 277, 291 và 294). Trong số các dịch giả của thời kỳ này có Nguyễn Đỗ Mục (1866-khoảng1948), một nhà nho viết cho từ nhật báo
*Trung Bắc tân văn *(ra năm 1913). Dịch phẩm của ông xuất bản trong những năm 1922 và 1935, gồm đủ các thể tài (Thư mục số 1, 10, 26, 46, 52, 257 199, 206, 270 và 302). Sau Chiến tranh thế giới thứ hai theo phán đoán thì tiểu thuyết tình cảm nhường đường cho tiểu thuyết lịch sử vốn luôn thịnh hành và tiểu thuyết võ hiệp. Có thể tìm được những bản in lại một số tác phẩm trước kia của Nguyễn An Khương (Thư mục số 63) và của Nguyễn Chánh Sắt (Thư mục số 28), còn nói chung đều là các bản dịch mới hay chí ít thì cũng là những bản dịch trước đó được sửa sang rồi gắn cho những dịch giả mới. Chỉ cần nghiên cứu so sánh các bản khác nhau là có thể tìm được mối liên hệ giữa chúng. Ví như bản dịch sớm nhất đã được phát hiện (Thư mục số 299), là chuyện về viên tướng Nhạc Phi đời Tống, do Phụng Hoàng Sanh hợp tác với Nguyễn Chánh Sắt xuất bản năm 1928, lại đề tên ông là dịch giả duy nhất nhưng điều này không có nghĩa là ông không sử dụng bản dịch 1905 trước đó.
Do đó có thể thấy rằng, vượt lên trên sự thay đổi về ngôn ngữ và chữ viết, người Việt Nam vẫn giữ mối liên hệ chặt chẽ với văn chương Trung Quốc. Trước hết đó là nguồn cảm hứng sáng tác cho các tác giả viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Sau đó, khi chữ quốc ngữ đã thịnh hành, văn chương chữ Hán được coi là bộ phận của di sản văn hóa cần được giữ gìn cẩn trọng bằng các bản dịch. Việc rất nhiều bản tác phẩm Trung Quốc được dịch sang văn xuôi tiếng Việt đã ảnh hưởng rõ rệt đối với sự phát triển của tiếng Việt hiện đại giống như tác động của các bản dịch tác phẩm tiếng Pháp. Rõ ràng cần phải có sự nghiên cứu lịch đại ngôn ngữ dịch qua các bản dịch khác nhau.
*Tam quốc* và *Tam hạ Nam Đường *là những tư liệu hàng đầu cho hướng nghiên cứu đó. **4. Thư mục tạm thời các dịch phẩm tiểu thuyết bình dân Trung Quốc sang chữ quốc ngữ**
|
|TT |
|TÊN HÁN |
|TÊN VIỆT |
|TÁC GIẢ |
|XUẤT BẢN
|1||Ái chu tình hải||Thuyền tình bể ái||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1926|
|2||Bát quái đạo||Bát quái đạo||Hải Bằng||Hà Nội, 1938|
|3||Bát hiệp liên minh||Bát hiệp liên minh||Lương Giang||Hà Nội, 1928|
|4||Bát tiên Đông du||Bát tiên Đông du||Trúc Lâm||Hà Nội, 1929|
|5||Bạch hồ điệp||Bạch hồ điệp||Bích Ngọc||Hà Nội, 1938|
|6||Bạch xà thanh xà||Bạch xà thanh xà||Cao Hải Đế||Sài Gòn, 1915|
|7||Bạch xà thanh xà||Bạch xà thanh xà||Trần Phong Sắc||
|
Sài Gòn, 1930
|8||Bạch xà thanh xà||Bạch xà thanh xà||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951|
|9||Bạch xà diễn nghĩa||Bạch xà diễn nghĩa||Đinh Văn Đẩu||Sài Gòn, 1906|
|10||Bạch xà diễn nghĩa||Bạch xà diễn nghĩa||Đinh Văn Đẩu||In lần thứ ba, 1917|
|11||Bách tử kim đan||Bách tử kim đơn||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, lần thứ hai|
|12||Bao Công xuất thế||Bao Công xuất thế||Trần Hồng Loan||Hà Nội,1950|
|13||Bao Công kỳ án||Bao Công kỳ án||Ngô Văn Triện (Trúc Khê)||
|
Hà Nội, 1925
|14||Bao Công kỳ án||Bao Công kỳ án||Ngô Văn Triện||Hà Nội, 1927|
|15||Bao Công kỳ án||Bao Công kỳ án||Ngô Văn Triện||In lại, 1928|
|16||Bao Công kỳ án||Bao Công kỳ án||Ngô Văn Triện||In lần thứ tư, 1931|
|17||Bao Công kỳ án||Bao Công kỳ án||Trần Văn Bình||Sài Gòn, 1954|
|18||Bao Công tra Quách Hòe án||Bao Công tra Quách Hòe án||Khuyết danh||Hà Nội, 1936|
|19||Bao Công tra Quách Hòe án||Bao Công tra Quách Hòe án||Khuyết danh||In lại, 1941|
|20||Bao Công chính sử nghĩa hiệp kỳ thư||Bao Công chính sử nghĩa hiệp kỳ thư||Nguyễn Xuân Mai (Thanh Khương)||Hà Nội (trước 1942)|
|21||Bao Công nghĩa hiệp chính sử kỳ thư||Bao Công nghĩa hiệp chính sử kỳ thư||Nguyễn Xuân Mai (Thanh Khương)||
|
In lại, 1968
|22||Bắc Tống toàn truyện||Bắc Tống toàn truyện||Nguyễn Kim Đĩnh||Gia Định, 1930|
|23||Bắc Tống diễn nghĩa||Bắc Tống diễn nghĩa||Huỳnh Công Giác||Sài Gòn, 1906|
|24||Bắc Tống diễn nghĩa||Bắc Tống diễn nghĩa||Nguyễn Văn Hiến||Sài Gòn, 1929|
|25||Bắc Tống diễn nghĩa||Bắc Tống diễn nghĩa||Nguyễn Văn Hiến||Sài Gòn, 1951|
|26||Bắc du diễn nghĩa||Bắc du diễn nghĩa||
|
Lê Duy Thiện
|
|
Sài Gòn
|27||Bắc du Chân Vũ truyện||Bắc du Chơn Võ truyện||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1909|
|28||Bắc du Chân Vũ truyện||Bắc du Trấn võ||
|
Nhật Quang
|Hà Nội, 1931|
|29||Bắc Du Chân Vũ truyện||Bắc du Chơn Võ||Lê Duy Thiện||Sài Gòn, 1957|
|30||Tàn Đường diễn nghĩa||Tàn Đường diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1906-1914|
|31||Tàn Đường diễn nghĩa||Tàn Đường diễn nghĩa||Trần Xuân||Sài Gòn, 1928|
|32||Trường Giang quái nữ||Trường Giang quái nữ||Nguyễn Nam Thông||Hà Nội, 1937|
|33||Song tiền cô ảnh||Chiếc bóng song the||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1928|
|34||Đại bát nghĩa||Đại bát nghĩa||Tùng Nông||Hà Nội, 1929|
|35||Đại hồng bào hải thụy||Đại hồng bào hải thoại||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1907|
|36||Đại hồng bào hải thụy||Đại hồng bào hải thoại||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1910|
|37||Đại hồng bào hải thoại||Đại hồng bào hải thoại||Thanh Phong||Sài Gòn, 1952|
|38||Đại minh hồng vũ||Đại minh hồng võ||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1911|
|39||Đại minh hồng vũ||Đại minh hồng võ||Thanh Phong||Sài Gòn, 1953|
|40||Đại minh kỳ hiệp||Đại minh kỳ hiệp||Đào Khắc Hưng||Hà Nội, 1928|
|41||Đại minh anh liệt||Đại minh anh liệt||Nguyễn Thúc Khiêm (Hoàng Sơn)||Hà Nội, 1935|
|42||Đại bàng hiệp||Đại bàng hiệp||Mậu Ngữ||Hà Nội, 1937|
|43||Đãng khấu chí||Đãng khấu chí||Du Trung Hòa||Hà Nội, 1935|
|44||Đông Hán diễn nghĩa||Đông Hớn diễn nghĩa||Nguyễn Ân Linh, Hồ Văn Trung & Trần Văn Me||
|
Sài Gòn, 1907
|45||Đông du bát tiên||Đông du bát tiên||Dương Mạnh Huy||Sài Gòn, 1934|
|46||Đông du bát tiên||Đông du bát tiên||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1957|
|47||Đông du bát tiên||Đông du bát tiên||Bát Quái||Sài Gòn, 1968|
|48||Đông du bát tiên||Đông du bát tiên||Thanh Phong||Sài Gòn, 1952|
|49||Đông Chu liệt quốc||Đông Châu liệt quốc||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn (1911)|
|50||Đông Chu liệt quốc||Đông Châu liệt quốc||Nguyễn Công Kiêu||Sài Gòn, 1914-19|
|51||Đông Chu liệt quốc||Đông Châu liệt quốc||Trần Đình Nghi||Sài Gòn, 1928|
|52||Đông Chu liệt quốc||Đông Châu liệt quốc||Đào Trinh Nhất||Sài Sòn, 1928|
|53||Đông Chu liệt quốc||Đông Châu liệt quốc||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1933|
|54||Đông Chu liệt quốc diễn nghĩa||Đông Chu liệt quốc diễn nghĩa||Hy Chương||Hà Nội, 1935|
|55||Đông Chu liệt quốc||Đông Chu liệt quốc||
|
Vũ Minh Trí
|Sài Gòn, 1953|
|56||Ân tình tiểu thuyết||Ân tình tiểu thuyết||
|
Nguyễn Quang Sánh
|Nam Định, 1932|
|57||Nhị độ mai||Nhị độ mai||Nguyễn Văn Bân (Kim Giang)||Hà Nội, 1929|
|58||Nhi nữ tạo anh hùng||Nhi nữ tạo anh hùng||Võ Lộ||Sài Gòn, 1931|
|59||Nhi nữ tạo anh hùng||Nhi nữ tạo anh hùng||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1935|
|60||
|
Phản Đường hậu chinh Tây
|
|
Phản Đường hậu chinh Tây
|Nguyễn Tân Chiểu||Hà Nội, 1934|
|61||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1906|
|62||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||In lại, 1923|
|63||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||
|
Lê Sum
|Sài Gòn, 1914-15|
|64||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||
|
Trần Quang
|Sài Gòn, 1916|
|65||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||Hoàng Minh Tự||Sài Gòn, 1934|
|66||Phản Đường diễn nghĩa||Phản Đường diễn nghĩa||Hoàng Minh Tự||In lại, 1951|
|67||Phi kiếm kỳ hiệp||Phi kiếm kỳ hiệp||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1939-40|
|68||Phi Long kiếm nhị nương tam hiệp||Phi Long kiếm nhị nương tam hiệp||
|
Huyền Châu
|Hà Nội (1935)|
|69||Phi Long diễn nghĩa||Phi Long diễn nghĩa||Huỳnh Công Giác||Sài Gòn, 1906-14|
|70||Phi Long diễn nghĩa||Phi Long diễn nghĩa||Trưởng Minh Chánh||Sài Gòn, 1933|
|71||Phi tiên thiên bảo diễn nghĩa||Phi tiên thiên bảo diễn nghĩa||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||Hà Nội, lần thứ hai|
|72||Phấn trang lâu diễn nghĩa||Phấn trang lầu diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1908|
|73||Phấn trang lâu diễn nghĩa||Phấn trang lầu diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||In lại, 1918|
|74||Phấn trang lâu diễn nghĩa||Phấn trang lầu diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||In lại, 1952|
|75||Phong ba đình||Phong ba đình||Lê Xuân Khôi (Thạch Tâm)||Hà Nội, 1938|
|76||Phong trần kiếm khách||Phong trần kiếm khách||
|
Bát Quái
|Hà Nội, lần thứ hai|
|77||Phong trần tam kiếm||Phong trần tam kiếm||
|
Vũ Như Hải
|Hà Nội, 1936|
|78||Phượng hoàng đao||Phượng hoàng đao||Lê Xuân Khôi (Thạch Tâm)||Hà Nội, 1930|
|79||Phong kiếm xuân thu||Phong kiếm xuân thu||Trần Công Hiến||Sài Gòn, 1917|
|80||Phong kiếm xuân thu||Phong kiếm xuân thu||
|
Phan Như Tiệp
|Sài Gòn, 1930|
|81||Phong kiếm xuân thu||Phong kiếm xuân thu||
|
Quảng Nghiêm
|Hà Nội,1935|
|82||Phong kiếm xuân thu||Phong kiếm xuân thu||Đinh Gia Hân (Cảnh Viêm)||Hải Phòng, cùng năm|
|83||Phong thần diễn nghĩa||Phong thần diễn nghĩa||
|
Trần Chánh Sắt
|Sài Gòn, 1906-07|
|84||Phong thần diễn nghĩa||Phong thần diễn nghĩa||
|
Vũ Như Khôi
|Hà Nội, 1927|
|85||Phong thần diễn nghĩa||Phong thần diễn nghĩa||Vương Quốc Sung||Hà Nội, cùng năm|
|86||Phùng Ngọc Tường tiểu sử||Lịch sử Phùng Ngọc Tường||Mai Sơn||Hà Nội, 1929|
|87||Phong nguyệt hiệp nghĩa||Hiệp nghĩa phong nguyệt||Nguyễn Chánh Sắt (Bá Nghiêm)||Hà Nội, 1928|
|88||Cam phượng trì||Cam phượng trì||
|
Hiệp Hồn
|Hà Nội, 1928|
|89||Quảng Châu nữ hiệp đoàn||Quảng Châu nữ hiệp đoàn||
|
Hận Nghi
|Hải Phòng, 1935|
|90||Khuê tú anh tài||Khuê tú anh tài||
|
Ngô Văn Triện
|Hà Nội, 1928|
|91||Hợp Phố châu||Hợp Phố châu||Tùng Nông Vũ Kính (Đào Viên)||
|
Hà Nội, 1929
|92||Hồng Quang đại hiệp||Hồng Quang đại hiệp||Thanh Đình||Hà Nội, 1936|
|93||Hồng gia nữ hiệp||Hồng gia nữ hiệp||
|
Lê Xuân Khôi
(Thạch Tâm)
|Hà Nội, 1936|
|94||Hồng lâu mộng||Hồng lâu mộng||Nguyễn Đức Vân||Hà Nội, 1963|
|95||Hồng nhan điên đảo||Hồng nhan điên đảo||
|
Lạc Khổ
|Hà Nội, 1934|
|96||Hồng y nữ hiệp||Hồng y nữ hiệp||Lương Giang||Hà Nội, 1928|
|97||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1906|
|98||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Danh Nho||Sài Gòn, 1929|
|99||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Hậu tam quốc diễn nghĩa||Danh Nho||Sài Gòn, 1954|
|100||Hậu Hán tam hợp bảo kiếm||Hậu Hán tam hợp bửu kiếm||Trần Công Danh||Sài Gòn, 1906|
|101||Hậu Hán tam hợp bảo kiếm||Hậu Hán tam hợp bửu kiếm||Trần Công Danh||In lại, 1917|
|102||Hậu Tây du||Hậu Tây du||Thanh Ngọc Duyên||Hà Nội, 1924|
|103||Hậu anh hùng (Tục anh hùng náo tam môn giai)||Hậu anh hùng (Tục anh hùng náo tam môn giai)||
|
Trần Phong Sắc
|
|
Sài Gòn, 1951
|104||Hậu anh hùng náo tam môn giai||Hậu anh hùng náo tam môn giai||Tô Chấn||Sài Gòn, 1951|
|105||Hậu tái sinh duyên||Hậu tái sinh duyên||
|
Thanh Phong
|Sài Gòn, 1953|
|106||Hồ điệp hoa||Hồ điệp hoa||Nghiêm Xuân Lãn||Hà Nội, 1928|
|107||Hoa hòa thượng||Sư hổ mang||Nguyễn Tử Siêu||Hà Nội, 1935|
|108||Hỏa thiêu Hồng Liên tự||Bọn võ hiệp đốt cháy chùa Hồng Liên||Ngô Văn Triện (Trúc Khê)||Hà Nội, 1935|
|109||Gia đình chuyên chế chi minh giám||Mảnh gương chuyên chế trong gia đình||Ngô Văn Triện (Trúc Khê)||Hà Nội, 1927|
|110||Kiếm quang nữ hiệp||Kiếm quang nữ hiệp||Lê Xuân Khôi (Thạch Tâm)||Hà Nội, 1936|
|111||Giang Đông tam hiệp||Giang Đông tam hiệp||
|
Văn Tuyền
|Hải Phòng, cùng năm|
|112||Giang hồ hắc kiếm||Giang hồ hắc kiếm||Vũ Hầu||Hà Nội, 1941|
|113||Giang hồ nữ kiếm hiệp||Giang hồ nữ kiếm hiệp||Lê Xuân Khôi (Thạch Tâm)||Hà Nội, 1936-37|
|114||Giang hồ nữ hiệp||Giang hồ nữ hiệp||Nguyễn Chánh Sắt (Tân Châu)||Sài Gòn, 1938-39|
|115||Giang hồ kỳ văn||Giang hồ kỳ văn||Bách Lữ||Hải Phòng|
|116||Giang hồ nghĩa hiệp||Giang hồ nghĩa hiệp||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||Hà Nội, 1928|
|117||Kim cổ kỳ quan||Kim cổ kỳ quan||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1910-11|
|118||Kim cổ kỳ quan||Kim cổ kỳ quan||Trần Thanh Đạm||Sài Gòn, 1957|
|119||Cân quắc anh hùng||Cân quắc anh hùng||Thành Ngọc Duyên||Hà Nội, 1924|
|120||Giang Nam kiếm hiệp||Giang Nam kiếm hiệp||Đông Quang||Hà Nội, 1936|
|121||Kim Lăng tam kiệt||Kim Lăng tam kiệt||Nguyễn Nam Thông (Đông Quang)||Hà Nội, 1937|
|122||Kính hoa duyên||Kính hoa duyên||Nguyễn Xuân Lâm||Hà Nội, 1928|
|123||Cứu khổ kiếm||Gươm cứu khổ||Nguyễn Tử Siêu||Hà Nội, 1928|
|124||Cửu mỹ kỳ duyên||Cửu mỹ kỳ duyên||Phạm Quang Sáng||Hà Nội, 1924|
|125||Cửu châu thần kiếm||Cửu châu thần kiếm||
|
Châu Hưng
|Hà Nội, 1936|
|126||Không Đồng kỳ hiệp||Không Đồng kỳ hiệp||
|
Trần Tuấn Khải
|Hà Nội, 1935|
|127||Côn Luân ngũ hiếm hiệp||Côn Lôn ngũ kiếm khách||Thạc Quân||Hà Nội, 1936|
|128||Lý Tồn Hiếu diễn nghĩa||Lý Tồn Hiếu diễn nghĩa||Ngô Văn Triện (Trúc Khê)||Hà Nội, 1928|
|129||Lý Tồn Hiếu diễn nghĩa||Lý Tồn Hiếu diễn nghĩa||
|
Ngô Văn Triện
(Trúc Khê)
|Hà Nội, 1934|
|130||Lê Nguyên Hồng tiểu sử||Lịch sử Lê Nguyên Hồng||Mai Sơn||Hà Nội, 1929|
|131||
|
Liêu trai chí dị
|
|
Liêu trai chí dị
|
|
Nguyễn Chánh Sắt
(Tâm Chân)
|Sài Gòn, 1916-18|
|132||Liêu trai chí dị||Liêu trai chí dị||Huyền Mạc Đạo Nhơn||Sài Gòn, 1933|
|133||Liêu trai chí dị||Liêu trai chí dị||Nguyễn Khắc Hiếu (Tản Đà)||Hà Nội, 1939|
|134||Liêu trai chí dị||Liêu trai chí dị||
|
Nguyễn Hoạt
|Sài Gòn, 1959|
|135||Liệt nữ kiếm||Liệt nữ kiếm||Học Hải||Hà Nội, 1923|
|136||Lĩnh Nam dật sự||Lĩnh Nam dật sự||Nguyễn Hữu Tiến||Hà Nội, 1925|
|137||Lĩnh Nam dật sự||Lĩnh Nam dật sự||Bùi Đàn||Sài Gòn, 1968|
|138||Lăng Vân kiếm khách||Lăng Vân kiếm khách||
|
Lý Ngọc Hưng
|Hải Phòng, 1935-36|
|139||
|
Lục kiếm đồng
|
|
Lục kiếm đồng
|
|
Lữ Văn Tuyền
|Hải Phòng, 1935-36|
|140||Song phượng tái sinh duyên||Song phượng tái sinh duyên||
|
Tình Liễu
|Hà Nội, 1934|
|141||Long đồ công án||Long đồ công án||Nguyễn Ngọc Thơ||Sài Gòn, 1906|
|142||Long đồ công án||Long đồ công án||Nguyễn Ngọc Thơ||In lại, 1927|
|143||Long đồ công án||Long đồ công án||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1916|
|144||Long hình quái khách||Long hình quái khách||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1937|
|145||Lỗ Hoa nương||Lỗ Hoa nương||Vương Quốc Sung||Hà Nội, cùng năm|
|146||Lục lâm bát kiếm||Lục lâm bát kiếm||Hải Bằng||Hà Nội, 1939|
|147||Lục mẫu đơn||Lục mẫu đơn||Nguyễn Trọng Quyển||Sài Gòn, 1908|
|148||Lục mẫu đơn||Lục mẫu đơn||Trần Văn Bình||Sài Gòn, 1953|
|149||Lục dã tiên tung||Lục giã tiên tung||Nguyễn Khắc Hanh||Hà Nội, 1931|
|150||La Thông tảo Bắc||La Thông tảo Bắc||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1906|
|151||La Thông tảo Bắc||La Thông tảo Bắc||Trần Phong Sắc||In lại, 1915|
|152||La Thông Tảo Bắc||La Thông Tảo Bắc||Vũ Hi Tô||Hà Nội, 1926|
|153||La Thông tảo Bắc||La Thông tảo Bắc||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1950|
|154||Ma phong kiếm khách||Ma phong kiếm khách||Kỹ Hà||Hà Nội, 1936|
|155||Man hoang kiếm hiệp||Man hoang kiếm hiệp||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1938|
|156||Mai Lương Ngọc diễn nghĩa||Mai Lương Ngọc diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1909|
|157||Mai Lương Ngọc diễn nghĩa||Mai Lương Ngọc diễn nghĩa||Phạm Văn Cường||Sài Gòn, 1927|
|158||Mộng trung duyên||Mộng trung duyên||Đinh Văn Đẩu||Sài Gòn, 1907|
|159||Mộng trung duyên||Mộng trung duyên||Cảnh Chi||Sài Gòn, 1926|
|160||Minh Thế Đức diễn nghĩa||Minh Thế Đức diễn nghĩa||Ngọc Liên Hoàng||Hà Nội, 1921-22|
|161||Minh châu duyên||Minh châu duyên||Đinh Gia Hân||Hải Phòng, 1927|
|162||Mộc Lan tòng quân||Mộc Lan tòng quân||Nguyễn Tứ Lãng||Nam Định, 1929|
|163||Ma y nữ||Ma y nữ||Bát Quái||Hà Nội, 1968|
|164||Nam du hoa quang||Nam du huệ quang||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951|
|165||Nữ bá vương||Nữ bá vương||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1937|
|166||Nữ báo phục thù||Gái trả thù cha||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1925|
|167||Nữ quân tử diễn nghĩa||Nữ quân tử diễn nghĩa||Nguyễn Khắc Hạnh||Hà Nội, 1923|
|168||Nữ anh hùng||Gái anh hùng||Khuyết danh||Hà Nội, 1934|
|169||
|
Nữ anh hùng
|
|
Nữ anh hùng
|
|
Nguyễn Văn Bân
|Hà Nội, in lần thứ hai (trước 1942)|
|170||Nữ hiệp hồng nương tử||Nữ hiệp hồng nương tử||
|
T. Thanh Chúc
|Hà Nội, 1935|
|171||Phạ thê nhật ký||Nhật ký sợ vợ||Lạc Khổ||Hà Nội, 1928|
|172||Bồng lai hiệp khách||Bồng lai hiệp khách||
|
Lý Ngọc Hưng
|Hà Nội, 1936|
|173||Phiêu lưu hiệp sĩ||Phiêu lưu hiệp sĩ||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||Hà Nội, 1937|
|174||Bình Sơn lãnh yến||Bình Sơn lãnh yến||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1927|
|175||Bình Dương kỳ hiệp||Bình Dương kỳ hiệp||Đỗ Thủy||Hà Nội, 1935|
|176||Thất quốc chí diễn nghĩa||Thất quốc chí diễn nghĩa||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||Hà Nội, 1929-30|
|177||Thất quốc chí diễn nghĩa||Thất quốc chí diễn nghĩa||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||In lần thứ hai, 1931|
|178||Thất quốc chí diễn nghĩa||Thất quốc chí diễn nghĩa||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||In lần thứ ba, 1932|
|179||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Nguyễn Văn Dược||
|
Sài Gòn, 1924
|180||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||
|
Phạm Văn Diễu
|Sài Gòn, 1931-32|
|181||
|
Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa
|Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||
|
Hy Chương
|Hà Nội, 1934|
|182||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||
|
Quảng Nguyên
|Hà Nội, 1935|
|183||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||
|
Phạm Văn Diễu
|
|
Sài Gòn, 1931-32
|184||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||Thất kiếm thập tam hiệp diễn nghĩa||
|
Phạm Văn Diễu
|In lại, 1951|
|185||Thất hiệp ngũ nghĩa||Thất hiệp ngũ nghĩa||
|
Quảng Nguyên
|Hà Nội, 1934-35|
|186||Thất hiệp ngũ nghĩa||Thất hiệp ngũ nghĩa||Phạm Văn Diễu||Sài Gòn, cùng năm|
|187||Càn Long hạ Giang Nam||Càn Long hạ Giang Nam||Huỳnh Trí Phú||Sài Gòn, 1908-10|
|188||Càn Long hạ Giang Nam||Càn Long hạ Giang Nam||
|
Sơn Nhân&Nhật
Nam thư xã
|Hà Nội, 1933-34|
|189||Càn Long hạ Giang Nam||Càn Long hạ Giang Nam||Thanh Phong||Sài Gòn, 1952|
|190||Tình hải phong ba||Bể tình nổi sóng||Nguyễn Tử Siêu||Hà Nội, 1927|
|191||Thanh xà bạch xà||Thanh xà bạch xà||Tân Sơn||Sài Gòn, 1935|
|192||Tình sử||Tình sử||Nguyễn Quang Oánh||Hà Nội, 1931|
|193||Thanh thiên đại hiệp||Thanh thiên đại hiệp||
|
Lý Ngọc Hưng
|Hà Nội, 1936|
|194||Quần anh kiếm hội||Quần hùng kiếm hội||Đỗ Văn Lâm (Thanh Đinh)||Hà Nội, 1936|
|195||Quần anh kiệt diễn nghĩa||Truyện quần anh kiệt||Trịnh Hoài Nghĩa||Sài Gòn, 1906-07|
|196||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Nguyễn Liên Phong, Nguyễn An Cư||Sài Gòn, 1907|
|197||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Phan Kế Bính & Nguyễn Văn Vĩnh||Hà Nội, 1909-1918|
|198||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Phan Kế Bính & Nguyễn Văn Vĩnh||In lần thứ tư, Sài Gòn, 1928|
|199||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Phan Kế Bính & Nguyễn Văn Vĩnh||Sài Gòn, 1949|
|200||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Đinh Gia Hân (Cảnh Viêm) & Vũ Giáp||Hải Phòng, 1928-30|
|201||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Nghiêm Xuân Lâm||Hà Nội, 1931-32|
|202||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Hiền Lương||Hà Nội, 1934-35|
|203||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Vũ Hi Tô||Hà Nội, 1937|
|204||Tam quốc chí diễn nghĩa||Tam quốc chí diễn nghĩa||Hồ Hải Lãng Nhân||Paris, 1952|
|205||Tam hợp bảo kiếm||Tam hợp bửu kiếm||Thanh Phong||Sài Gòn, 1954|
|206||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1906|
|207||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Phong Sắc||In lần thứ hai, Sài Gòn, 1916|
|208||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Phong Sắc||In lần thứ ba, Sài Gòn, 1918|
|209||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Phong Sắc||In lại, Sài Gòn, 1928|
|210||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Kim Đĩnh||Gia Định, 1929|
|211||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Trần Kim Đĩnh||In lại, Sài Gòn, 1930|
|212||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||
|
Quảng Nguyên
|Hà Nội, 1934|
|213||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Vương Thọ Hoa (Tô Sinh)||Hà Nội, 1937|
|214||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Vũ Xuân Mai||Hà Nội, cùng năm|
|215||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Đinh Gia Hân (Cảnh Viêm)||Hải Phòng, cùng năm|
|216||Tam hạ Nam Đường||Tam hạ Nam Đường||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951|
|217||Sơn Đông kiếm khách||Sơn Đông kiếm khách||Lê Văn Giới (Thanh Đình)||Hà Nội, 1937|
|218||Thiếu lâm trường hận||Thiếu lâm trường hận||Hải Bằng||Hà Nội, 1937|
|219||Thiếu lâm nữ hiệp||Thiếu lâm nữ hiệp||Nghiêm Xuân Lâm||Hà Nội, 1935|
|220||Thần long vũ kiếm||Thần long vũ kiếm||Lỗ Công Tài||Hà Nội, 1937|
|221||Thần đồng xuất thế||Thần đồng xuất thế||Bát Quái||Hà Nội, cùng năm|
|222||Nhị thập quả phụ chinh Tây||Nhị thập quả phụ chinh Tây||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1918|
|223||Nhị thập quả phụ chinh Tây||Nhị thập quả phụ chinh Tây||Trần Phong Sắc||In lần thứ hai, Sài Gòn, 1923|
|224||Thập quốc anh hùng||Thập quốc anh hùng||Hòe Đình||Hà Nội, 1935|
|225||Thạch đầu hồn||Thạch đầu hồn||
|
Trần Tuấn Khải
|Sài Gòn, 1933|
|226||Song phượng kỳ duyên||Song phượng kỳ duyên||Nguyễn Đỗ Mục||Lần thứ hai, Hà Nội, 1922|
|227||Song phượng kỳ duyên||Song phượng kỳ duyên||Nguyễn Đỗ Mục||Lần thứ ba, Hà Nội, 1924|
|228||Song phượng kỳ duyên||Song phượng kỳ duyên||Nguyễn Đỗ Mục||In lại, 1928|
|229|
|230||Song phượng kỳ duyên||Song phượng kỳ duyên||Nguyễn Đỗ Mục||Lần thứ năm, 1931|
|231||Song phượng kỳ duyên||Song phượng kỳ duyên||Lan Hương||Hà Nội, 1924|
|232||Song quang bảo kiếm||Song quang bửu kiếm||Dương Tấn Long||Sài Gòn, 1934|
|233||Song mỹ lương duyên||Song mỹ lương duyên||Nghiêm Xuân Lâm||Hà Nội, 1926|
|234||Song hiệp phá gian||Song hiệp phá gian||Nghiêm Xuân Lâm||Hà Nội, 1927|
|235||Thủy hử diễn nghĩa||Thủy hử diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1906-10|
|236||Thủy hử diễn nghĩa||Thủy hử diễn nghĩa||
|
Nguyễn Chánh Sắt
|Sài Gòn, 1911|
|237||Thủy hử diễn nghĩa||Thủy hử diễn nghĩa||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1933|
|238||Thủy hử diễn nghĩa||Thủy hử diễn nghĩa||
|
Võ Minh Trí
|Sài Gòn, 1953|
|239||Thuận Trị quá giang||Thuận Trị quá giang||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1908|
|240||Thuận Trị quá giang||Thuận Trị quá giang||Trần Văn Bình||
|
Sài Gòn, 1951
|241||Thuyết Đường diễn nghĩa||Thuyết Đường diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1908-19|
|242||Thuyết Đường diễn nghĩa||Thuyết Đường diễn nghĩa||Phan Như Tiếp||Sài Gòn, 1930|
|243||Thuyết Đường diễn nghĩa||Thuyết Đường diễn nghĩa||Dương Mạnh Húc||Sài Gòn, 1930|
|244||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1906|
|245||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Nguyễn An Khương||In lại, 1914|
|246||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Đào Phố||Hà Nội, 1927|
|247||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Tống Từ Vân diễn nghĩa||Thanh Phong||Sài Gòn, 1925|
|248||Tống Nhạc Phi||Tống Nhạc Phi||Quảng Nguyên||
|
Hà Nội, 1934
|249||Tùy Đường truyện||Tùy Đường truyện||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1910|
|250||Tùy Đường diễn nghĩa||Tùy Đường diễn nghĩa||Nguyễn Gy||Hà Nội, 1933|
|251||Đài Loan nữ kiếm khách||Đài Loan nữ kiếm khách||Đông Hương||Hà N ội, 1936|
|252||Thái Ất thần đao||Thái Ất thần đao||Bằng Côn||Hà Nội, 1939|
|253||Thiết hoa tiên sử||Thiết hoa tiên sử||Nguyễn Văn Bân (Kim Giang)||Hà Nội, 1939|
|254||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Vạn huê lầu diễn nghĩa||Nguyễn Minh Bạch||Sài Gòn, 1906-11|
|255||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Vạn huê lầu diễn nghĩa||Nguyễn An Khương và những người khác||Lần thứ ba, 1915-17|
|256||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Vạn huê lầu diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||
|
Sài Gòn, 1917
|257||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, Sài Gòn, 1929|
|258||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Quảng Nguyên||Hà Nội, 1933|
|259||Vạn hoa lâu diễn nghĩa||Tống Định Thanh (Vạn Hoa Lầu)||Đinh Gia Hân (Cảnh Viêm)||Hà Nội, 1933|
|260||Vạn lý kỳ duyên||Vạn lý kỳ duyên||Chu Hồng Nguyên||Hà Nội, 1942|
|261||Vạn niên thanh||Vạn niên thanh||Phùng Huy||Hà Nội, 1923-28|
|262||Ngũ hổ bình Liêu||Ngũ hổ bình Liêu||Lê Xuân Lôi||Hà Nội, 1930|
|263||Ngũ hổ bình Liêu||Ngũ hổ bình Liêu||Quảng Nguyên||Hà Nội, 1933|
|264||Ngũ hổ bình Nam||Ngũ hổ bình Nam||Trần Hữu Quang &Trần Quang Xuân||Sài Gòn, 1907|
|265||Ngũ hổ bình Nam||Ngũ hổ bình Nam||Nguyễn Như Hoàng||Sài Gòn, 1907-11|
|266||Ngũ hổ bình Nam||Ngũ hổ bình Nam||?||Gia Định, 1929|
|267||Ngũ hổ bình Nam||Ngũ hổ bình Nam||Quảng Nguyên||Hà Nội, 1934|
|268||Ngũ hổ bình Nam||Ngũ hổ bình Nam||Đinh Gia Lam||Hải Phòng, 1934|
|269||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1906|
|270||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, 1914-16|
|271||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, 1923|
|272||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Nguyễn An Khương||Sài Gòn, 1907|
|273||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Nguyễn An Khương||In lại, 1914|
|274||Ngũ hổ bình Tây||Ngũ hổ bình Tây||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951|
|275||Ngũ hồ hiệp khách||Ngũ hồ hiệp khách||Thượng Văn||Hà Nội, 1937|
|276||Ngũ hoa kiếm diễn nghĩa||Ngũ hoa kiếm diễn nghĩa||Nguyễn Tử Siêu||Hà Nội, 1937|
|277||Ngũ kiếm triều vương||Ngũ kiếm triều vương||Đức Lưu Phương||Hà Nội, 1940|
|278||Ngũ kiếm tiểu bát nghĩa||Ngũ kiếm tiểu bát nghĩa||Nguyễn Tử Lãng||Nam Định, 1928|
|279||Ngũ nữ hưng Đường||Ngũ nữ hưng Đường||Đinh Gia Hân (Cảnh Viêm)||Hà Nội, 1927|
|280||Ngũ nữ hưng Đường||Ngũ nữ hưng Đường||Trần Văn Liêm||Sài Gòn, 1931|
|281||Ngô Việt xuân thu||Ngô Việt xuân thu||Ngô Tất Tố||Sài Gòn, 1928|
|282||Ngũ Nhạc kỳ hiệp||Ngũ Nhạc kỳ hiệp||Hoàng Đạo Thăng||Hà Nội, 1936|
|283||Võ Tắc Thiên tứ đại kỳ án||Võ Tắc Thiên tứ đại kỳ án||Nguyễn Khắc Hanh||Hà Nội, 1927|
|284||Ngũ Tử Tư||Ngũ Tử Tư||Phi Tùng Tử||Hà Nội, 1928|
|285||Tây Hán diễn nghĩa||Tây Hớn diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, lần thứ hai, 1908|
|286||Tây Hán diễn nghĩa||Tây Hớn diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, 1912-15|
|287||Tây Hán diễn nghĩa||Tây Hớn diễn nghĩa||Lê Xuân Lộc||Hà Nội, 1931|
|288||Tây Hán diễn nghĩa||Tây Hớn diễn nghĩa||Thanh Phong||Sài Gòn, 1952|
|289||Tây Thi truyện diễn nghĩa||Tây Thi chuyện diễn nghĩa||Đào Phổ||Hà Nội, 1924|
|290||Tây du ký||Tây du ký||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1914|
|291||Tây du ký||Tây du ký||Lạc Khổ||Hà Nội, 1933-35|
|292||Tây du ký||Tây du ký||Nguyễn Công Kiêu||Sài Gòn, 1917|
|293||Tây du diễn nghĩa||Tây du diễn nghĩa||Hoàng Minh Tư||Bến Tre, 1935|
|294||Tây du diễn nghĩa||Tây du diễn nghĩa||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951-52|
|295||Tiên kiếm||Thanh kiếm tiên||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1935|
|296||Tiểu hồng bào hải thụy||Tiểu hồng bào hải thụy||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1910-11|
|297||Tiểu hồng bào hải thụy||Tiểu hồng bào hải thụy||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, 1930|
|298||Tiếu lâm tân thuyết||Tiếu lâm tân thuyết||Trần Quang Nhiễu||Sài Gòn, 1908|
|299||Tiểu nữ hiệp||Tiểu nữ hiệp||Bích Ngọc||Hà Nội, 1936|
|300||Tiểu ngũ nghĩa||Tiểu ngũ nghĩa||Phạm Văn Điêu||Sài Gòn, 1930|
|301||Tiểu hiệp phục thù||Tiểu hiệp phục thù||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1936|
|302||Tân nữ học sinh||Tân nữ học sinh||Song Động||Hà Nội, 1929|
|303||Tân Tam quốc chí||Tân Tam quốc chí||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1910|
|304||Tục Thất kiếm thập tam hiệp||Tục Thất kiếm thập tam hiệp||Lý Ngọc Hưng (Hoa Nhân)||Hà Nội, 1928-29|
|305||Tục Thủy hử||Tục Thủy hử||Tân Hiên||Hà Nội, 1935|
|306||Tục Tiểu ngũ nghĩa||Tục Tiểu ngũ nghĩa||Phạm Văn Điêu||Sài Gòn, 1931|
|307||Tục Anh hùng náo tam môn giai||Tục Anh hùng náo tam môn giai||Vũ Đình Long||Hà Nội, 1925|
|308||Tục Tái sinh duyên||Tục Tái sinh duyên||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1924|
|309||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1907|
|310||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây|
|311||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Trần Phong Sắc||
|
In lần thứ hai, 1918
|312||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Nguyễn Dương Quan||Sài Gòn, 1907|
|313||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1914-18|
|314||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Tiết Đinh Sơn chinh Tây||Nguyễn Chánh Sắt||Lần thứ ba, Sài Gòn, 1928|
|315||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Trần Hữu Quang||Sài Gòn, 1907|
|316||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Trần Hữu Quang||In lại, 1910-11|
|317||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Trần Hữu Quang||Lần thứ tư, 1918|
|318||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Nguyễn Kim Đĩnh||Gia Định, 1929|
|319||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Tiết Nhân Quý chinh Đông||Quảng Nguyên||Hà Nội, 1933|
|320||Tuyết Hồng lệ sử||Tuyết Hồng lệ sử||Nguyễn Quang Sánh||Hà Nội, 1932|
|321||Yên hoa kỳ sử||Yên hoa kỳ sử||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1931|
|322||Dương Văn Quảng bình Nam||Dương Văn Quảng bình Nam||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1908|
|323||Giao trì hiệp nữ||Giao trì hiệp nữ||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1939|
|324||Nhất Chi Mai đại hiệp sĩ||Nhất Chi Mai đại hiệp sĩ||Lê Xuân Khôi (Thạch Tâm)||Hà Nội, 1936|
|325||Âm thanh kiếm||Âm thanh kiếm||Điệp Hùng||Hà Nội, 1936|
|326||Ẩn hiệp sĩ||Ẩn hiệp sĩ||Ngươn Long||Hà Nội, 1938|
|327||Anh liệt diễn nghĩa||Anh liệt diễn nghĩa||Nguyễn Tân Chiểu (Ninh Xuyên)||Hà Nội, 1928|
|328||Anh hùng náo tam môn giai||Anh hùng náo tam môn giai||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1907|
|329||Anh hùng náo tam môn giai||Anh hùng náo tam môn giai||Vũ Đình Lợi||Hà Nội, 1924|
|330||Anh hùng náo tam môn giai||Anh hùng náo tam môn giai||Quảng Nguyên||Hà Nội, 1935|
|331||Anh hùng náo tam môn giai||Anh hùng náo tam môn giai||Nguyễn Mân Châu||Hà Nội, 1950|
|332||Anh hùng náo tam môn giai||Anh hùng náo tam môn giai||Tô Chẩn||Sài Gòn, 1951|
|333||Vĩnh Khánh thăng bình||Vĩnh Khánh thăng bình||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1910-11|
|334||Du long hý phượng (xem Chính Đức du Giang Nam)|
|335||Ngọc lê hồn||Ngọc lê hồn||Ngô Văn Triện (Trúc Khê)||Hà Nội, 1930|
|336||Ngọc đường xuân||Ngọc đường xuân||Vũ Kính||Hà Nội, 1929|
|337||Ngọc uyên ương||Ngọc uyên ương||Ngô Văn Triện||Hà Nội, 1928|
|338||Dư chi thiếp||Vợ lẽ của tôi||Nguyễn Nam Thông||Hà Nội, 1939|
|339||Oan hồn kiếm||Oan hồn kiếm||Bát Quái||Hà Nội, 1939|
|340||Nguyên sử diễn nghĩa||Nguyên sử diễn nghĩa||Đào Xuân Trinh||Hà Nội, 1935|
|341||
|
Uyên ương kiếm
|
|
Uyên ương kiếm
|Thanh Đình&Tuấn Lang||Hà Nội, 1937|
|342||Nhạc Phi diễn nghĩa||Nhạc Phi diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1928-29|
|343||Nhạc Phi diễn nghĩa||Nhạc Phi diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||In lại, 1952|
|344||Nhạc Phi truyện||Truyện Nhạc Phi||Phụng Hoàng Sang||Sài Gòn, 1905-09|
|345||Vân Thiên Lãnh||Vân Thiên Lãnh||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1938|
|346||Tái sinh duyên||Tái sinh duyên||Trần Công Đông||Sài Gòn, 1920|
|347||Tái sinh duyên||Tái sinh duyên||Nguyễn Đỗ Mục||Hà Nội, 1923|
|348||Tái sinh duyên||Tái sinh kỳ duyên diễn nghĩa||Phạm Thị Phương||?, 1928|
|349||Tái sinh duyên||Tái sinh kỳ duyên diễn nghĩa||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1929|
|350||Tái sinh duyên||Tái sinh kỳ duyên diễn nghĩa||Lê Duy Thiện||Sài Gòn, 1930|
|351||Tái sinh duyên||Tái sinh kỳ duyên diễn nghĩa||Thanh Phong||Sài Gòn, 1950|
|352||Chính Đức du Giang Nam (Du long hý phượng)||Chánh Đức du Giang Nam||Trần Phong Sắc||Sài Gòn, 1907|
|353||Chính Đức du Giang Nam (Du long hý phượng)||Chánh Đức du Giang Nam||Trần Bá Thời (Vạn Phước)||Sài Gòn, 1932|
|354||Chính Đức du Giang Nam (Du long hý phượng)||Chánh Đức du Giang Nam||Trần Văn Bình||Sài Gòn, 1953|
|355||Chinh Tây diễn nghĩa||Chinh Tây diễn nghĩa||Vũ Hi Tô||Hà Nội, 1923-24|
|356||Trung Hoa nữ phi tướng Trịnh Dục Tú||Trung Hoa nữ phi tướng Trịnh Dục Tú||Nguyễn Học Hải||Hà Nội, 1927|
|357||Chung Nam huyết hận||Chung Nam huyết hận||Lý Ngọc Hưng||Hà Nội, 1938|
|358||Chung Vô Diệm||Chung Vô Diệm||Nguyễn Chánh Sắt||Sài Gòn, 1909-11|
|359||Chung Vô Diệm||Chung Vô Diệm||Đào Phổ & Đinh Gia Hân||Hà Nội, 1934|
|360||Chu long kiếm||Chu long kiếm||Văn Tuyền*||Hải Phòng, 1935|
|361||Tẩu mã xuân thu||Tẩu mã xuân thu||Đào Phổ||Hà Nội, 1928|
1. Chữ Nôm do một hoặc nhiều chữ Hán tạo thành. Khi dùng một chữ Hán thì tác dụng duy nhất của chữ Hán là biểu âm. Khi tổ hợp nhiều chữ Hán thì một chữ trong đó là biểu âm, còn các chữ khác biểu ý. Ví dụ: chữ
*chợ *thì chữ Hán phía trên ( *trợ*) biểu đạt âm *chợ*, còn chữ ở dưới ( *thị*) biểu đạt nghĩa. Về thời điểm ra đời của chữ Nôm, hiện còn nhiều thuyết khác nhau. Có điều, những tác phẩm chữ Nôm đầu tiên lại không còn lưu giữ được. Có người cho chữ Nôm ra đời vào thế kỷ 8, có người lại cho là thế kỷ 12. Song dù thế nào chăng nữa, chắc chắn chữ Nôm vào thế kỷ 13 đã được sử dụng rộng rãi. [2](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref2). Xem *Tân Đường thư*, quyển 152, *Khương Công Phụ.* [3](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref3). Về bản dịch không đầy đủ, xin xem “Receuil des puissance invisibles du pays de Việt” (“Việt điện u linh tập” của Lý Tế Xuyên) của Maurice Durand trong tờ *Dân Việt Nam - Le Peuple Vietnamien*, số 3, tháng 8.1949, tr.3-19. [4](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref4). Không có bản dịch đầy đủ tác phẩm này sang một ngôn ngữ phương Tây nào mà chỉ có tóm tắt các câu chuyện trong “Eine Novelllensammlung der fruhen Mig-zeit Das Chien-teng hsin-hua des Ch’u Yu”, *Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft*, số 108 (năm 1958), tr.338-382. [5](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref5). Song *Tiễn đăng tân thoại* lại bị cấm ở Trung Quốc năm 1442, vì một viên quan đã phàn nàn rằng sau khi đọc xong tác phẩm này, nho sĩ xao lãng học hành. [6](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref6). Về ảnh hưởng của *Tiễn đăng tân thoại *ở Triều Tiên và Nhật Bản, xin xem các bài nghiên cứu trước bài này. [7](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref7). Xin xem bản dịch *Truyền kỳ mạn lục *(Nguyễn Dữ) sang tiếng Pháp *Vaste recuile de légends merveilleuses* của Tiến sĩ Nguyễn Trần Huân, Paris, Gallimard, Đông phương tri thức, Danh tác tùng thư của UNESCO, 1962. [8](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref8). Đương thời có một trào lưu sôi nổi xuất bản các tiểu thuyết chữ Hán và tiểu thuyết văn xuôi do các nhà văn ở các nước láng giềng viết. [9](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref9). Thư mục các tác phẩm Hán Nôm lưu trữ tại các thư viện Pháp đang được biên soạn ở Trường Viễn Đông bác cổ Pháp theo đề nghị của ông Trần Khánh Hạo.
Cách đây vài năm một hợp đồng đã được ký kết giữa Viện nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội) với Trường Viễn Đông bác cổ về việc biên soạn một thư mục di sản Hán Nôm. Công trình này đã được Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 1993 với cái tên
*Di sản Hán Nôm thư mục đề yếu*, 3 tập (Chú thích của ND). [10](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref10). Hàn luật dùng những nguyên tắc của thi luật đời Đường. [11](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref11). Xem Hatanénaka Toshio, “Kim Vân Kiều” tại Trung Quốc, Việt Nam hòa Nhật Bản” (“Kim Vân Kiều” ở Trung Quốc, Việt Nam và Nhật Bản), *Đạm Giang chu báo* (Tuần báo Đạm Giang), quyển 2, số 2 và quyển 3, số 1, Đài Bắc, tr.94-95. [12](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref12). Xin xem *Mélanges sur Nguyễn Du réunis à l*’ *occasion du bi-centenaire de sa naissance (1975) * (Tập văn kỷ niệm 200 năm sinh Nguyễn Du) do Maurice Durand chỉ đạo, EFEO xuất bản, Paris, 1966, tr.317 . [13](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref13). Lý Văn Phức còn mô phỏng một tạp kịch đời Nguyên là *Tây sương ký *thành *Truyện Tây sương*. [14](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref14). Một số người cho rằng năm sinh của ông là 1694, lại cũng có người cho rằng ông sinh năm 1765. [15](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref15). Chi tiết hơn về truyện Nôm chịu ảnh hưởng Trung Quốc, xin xem Trần Quang Huy, *Việt nam Nôm truyện dữ Trung Quốc tiểu thuyết quan hệ chi nghiên cứu*. Đây là luận án in trên giấy nến, hiện lưu giữ tại Đại học quốc lập Đài Loan (1973, 2 quyển, 307 trang). Tác giả nghiên cứu khoảng 20 truyện Nôm Việt Nam dựa theo nguyên tác Trung Quốc. Trong luận văn này có một thư mục rất phong phú các tác phẩm Việt Nam, Trung Quốc, Pháp và Anh. Đáng tiếc là những tác phẩm Việt Nam nhắc đến trong thư mục đó lại chỉ là những ấn phẩm ở miền Nam Việt Nam trước đây. [16](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref16). Maurice Durand ( *Imagerie populaire vietnamiene* - Truyền thuyết dân gian Việt Nam, do EFEO xuất bản, Paris, 1960, tr.35) đã dẫn *Thạch Sanh truyện* làm ví dụ. Có một số nhà bình luận Việt Nam cho rằng ở Campuchia cũng có câu chuyện này và nó bắt nguồn từ *Tripitaka*. Song cần lưu ý ở đây là nhân vật dũng sĩ này cũng xuất hiện ở Trung Quốc rất sớm. Chàng là hình tượng rất được rất được hoan nghênh trong kịch mục của tỉnh Triết Giang Trung Quốc (Phương Hải Như và Ngô Triệu Thiên đã cải biên thành vở kịch hiện đại *Vân trung lạc tú hài*- Hài thêu lạc trong mây, Triết Giang văn nghệ xã ấn hành, 1984, 58 trang). Đồng thời, nhiều truyền thuyết về nhân vật này cũng được lưu truyền rộng rãi trong các dân tộc thiểu số Vân Nam. Từ những ví dụ giản đơn này chúng ta thấy những cuộc thiên di văn học có thể phức tạp hơn chúng ta hình dung rất nhiều. [17](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref17). Henri Cordier, *Bibliotheca Indosinica *(Văn khố Đông Dương) có Tự điển về các tác phẩm của bán đảo Đông Dương, Paris, 1915, quyển 4, tr.2328-2382.
P. Boudet & R. Bourgeoir,
*Bibliographi de l*’ *Indochine Francaise* (Thư mục Đông Dương thời thuộc Pháp), Hà Nội, Nhà in quốc gia, quyển 3-4 (1) năm 1932-1934, quyển 4 (2) do bà Boudet xuất bản năm 1967, Paris, Adrien Maisonneuve. [18](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref18). Christiane Rageau, *Catalogue du fonds indochinois de la Bibliothèque Nationale *(Thư mục sách Đông Dương trong Thư viện quốc gia), quyển 1, sách Việt Nam in bằng chữ quốc ngữ, 1922-1954, Paris, Thư viện quốc gia, 1979. [19](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref19). Hiện có những bản dịch xuất bản trước đây tại Sài Gòn được tái bản ở Pháp và Mỹ. [20](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref20). Đây là một trường tư thục hoạt động dưới sự điều hành của các trí thức tiến bộ, như Nguyễn Quyền, Hoàng Tăng Bí, Dương Bá Trạc... Mục đích của nhà trường là truyền bá tri thức mới, và tiến hành những cải cách văn hóa xã hội. Đông Kinh nghĩa thục tồn tại trong khoảng thời gian ngắn ngủi (1907-1909) nhưng đã có những ảnh hưởng nhất định. Nhà trường có các phân hội tại nhiều thị trấn ở Bắc kỳ, xin xem Đào Trinh Nhất, *Đông Kinh nghĩa thục*, Hà Nội, Nhà xuất bản Mai Lĩnh, 1937. [21](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref21). Ông là bỉnh bút cho các tờ *Đăng cổ tùng báo *(1907) và *Đông Dương tạp chí *(1913). [22](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref22). Chẳng hạn trong các thành ngữ sau đây: nóng như Trương Phi, đa nghi như Tào Tháo, và mưu lược như Gia Cát... [23](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref23). Đặng Thai Mai, *Trên đường học tập và nghiên cứu*, Hà Nội, Văn học, 1969, tập 2, tr.191-192. [24](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref24). Xem Cordier, *Đã dẫn*, tr.2328-2382. [*](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/anh-huong-cua-tieu-thuyet-trung-quoc-doi-voi-van-hoc-viet-nam#_ednref25)Thực tế đây là những sáng tác của một nhà văn Việt Nam là Phạm Cao Củng (sinh năm 1913, hiện sống tại Mỹ; tác giả của nhiều tiểu thuyết trinh thám xuất hiện vào những năm 30, 40 của thế kỷ 20), nhưng khi xuất bản lại đề là “dịch” để thỏa mãn thị hiếu chuộng truyện Tàu của độc giả lúc bấy giờ. Nhân đây xin bày tỏ lời cảm ơn đến PGS. TS. Phạm Tú Châu về đính chính này và những tư liệu của bà về Phạm Cao Củng (ND).
.................................................................
Theo
*Tiểu thuyết truyền thống Trung Quốc ở Châu Á* (từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20), Claudine Salmon biên soạn, Trần Hải Yến dịch. Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2004

X-Logged-In: False

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"


markdown:
![ ](http://kienthucxehoi.net/wp-content/uploads/2017/09/honda-crv-2017-326x245.jpg)
###
[
8 xe SUV cỡ nhỏ an toàn nhất 2017 ](http://kienthucxehoi.net/8-xe-suv-co-nho-toan-nhat-2017/)
Honda CR-V, Mazda CX-5, Hyundai Tucson… là những chiếc SUV cỡ nhỏ được đánh giá cao nhất về độ an toàn, trong các bài kiểm
[[…]](http://kienthucxehoi.net/8-xe-suv-co-nho-toan-nhat-2017/)
Honda CR-V, Mazda CX-5, Hyundai Tucson… là những chiếc SUV cỡ nhỏ được đánh giá cao nhất về độ an toàn, trong các bài kiểm
[[…]](http://kienthucxehoi.net/8-xe-suv-co-nho-toan-nhat-2017/)
Toyota Corolla Altis 2.0V Sport 2017 được trang bị nhiều tính năng hơn so với phiên bản cũ, tuy nhiên giá của mẫu sedan này
[[…]](http://kienthucxehoi.net/sanh-mazda-3-2017-va-toyota-corolla-altis-2017/)
Từ năm 2017 Hyundai Grand i10 được Hyundai Thành Công lắp ráp trong nước (trước đây Hyundai Grand i10 được nhập khẩu nguyên chiếc từ
[[…]](http://kienthucxehoi.net/danh-gia-xe-hyundai-grand-i10-lap-rap-trong-nuoc/)
Chạy thử, cả nhận và đánh giá Hyundai Tucson Turbo 2017 Mẫu xe đối thủ của Honda CR-V 2.4 và Mazda CX-5 2.5 sở hữu
[[…]](http://kienthucxehoi.net/chay-thu-va-danh-gia-hyundai-tucson-turbo-2017/)
Hãng xe Hàn Quốc vừa cho ra mắt Hyundai Elantra Sport 1.6 Turbo 2017 tại thị trường Malaysia với giá bán 131.488 Ringgit (tương đương
[[…]](http://kienthucxehoi.net/danh-gia-hyundai-elantra-sport-1-6-turbo-2017/)
Audi A8 2018 hoàn toàn mới đã chính thức được giới thiệu tại sự kiện Audi Summit ở Barcelona, Tây Ban Nha. A8 thế hệ
[[…]](http://kienthucxehoi.net/audi-a8-2018-ra-mat-voi-thiet-ke-hien-dai-tinh-nang-uu-viet/)
1. Honda HR-V 2017 – 7,6 lít/100 km: Chiếc crossover cỡ nhỏ của Honda trang bị động cơ 1,8 lít I4 cho công suất 141
[[…]](http://kienthucxehoi.net/top-xe-crossover-tiet-kiem-nhien-lieu-nhat-2017/)
Copyright © 2018 | Develop by
[kienthucxehoi](http://www.kienthucxehoi.net)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: LiteSpeed

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

X-LiteSpeed-Cache: hit

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Lê Diễn Đức - Nhật báo GW phỏng vấn Steven Mosher
![](http://www.danchimviet.com/php/images/072007/StevenMosher.jpg)
Người dịch: Về tham vọng bá quyền của Trung Quốc không có gì lạ, nhất là đối với những nước trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Steven Mosher, một chuyên gia danh tiếng của Hoa Kỳ chuyên nghiên cứu về Trung Quốc sẽ cho chúng ta thêm những nhận định xác thực và bối cảnh toàn cầu hiện nay qua phỏng vấn của nhật báo Ba Lan “Gazeta Wyborcza” (GW). (1)
Tham vọng của Trung Nam Hải rất lớn và Bắc Kinh không từ bỏ một âm mưu nào để tiến tới mục đích giành vị thế cường quốc cao nhất trên thế giới. Nhưng liệu Hoa Kỳ và các nước đồng minh có để yên cho Trung Quốc tự tung tự tác? Nếu không phải là cuộc chiến nguyên tử xảy ra và cả hai bên đều huỷ diệt lẫn nhau, thì, với vũ khí hiện đại thông thường, khi nào Trung Quốc mới có đủ tiềm lực đối đầu trực tiếp với Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO)? Cần chú ý rằng, công nghệ sản xuất vũ khí và trang thiết bị quân sự của Trung Quốc so với Hoa Kỳ hiện tại còn một khoảng cách khá dài.
Các nước láng giềng của Trung Quốc chắc chắn cũng không khoanh tay, thụ động chờ đợi.
Nhật Bản đang bỏ hàng tỷ đô la cùng Hoa Kỳ lập kế hoạch xây dựng hệ thống lá chắn tên lửa. Australia đã ký hiệp ước liên minh quân sự với Nhật cách đây vài tháng. Theo tin PAP ngày 30/07/2007, Hoa Kỳ và Ấn Độ đã thoả thuận xong các chi tiết cụ thể của hiệp định hợp tác về năng lượng hạt nhân hoà bình và quốc hội Hoa Kỳ sẽ phê chuẩn nay mai…
Trừ đảng cộng sản Việt Nam chỉ vì quyền lợi ích kỷ của đảng mà ngậm miệng ăn tiền, cúi đầu chịu nhục trước những khiêu khích thô bạo và âm mưu bành trướng lãnh thổ của Bắc Kinh, chà đạp lên danh dự và tinh thần chống ngoại xâm bất khuất ngàn đời của dân tộc Việt.
Có khoảng 70% (tức gần 800 triệu người) sống ở nông thôn nghèo khó, thu nhập dưới 1 USD/ngày, chịu hậu quả ô nhiễm môi sinh nặng nề, thiên tai tàn phá liên tục, thiếu nguồn nước sạch cho sinh hoạt, không bảo hiểm y tế, v.v… Thay vì lấy lợi ích từ phát triển kinh tế để nâng cao đời sống cho người lao động, Trung Nam Hải đổ tiền vào cuộc chạy đua vũ trang, không chỉ riêng với Hoa Kỳ mà còn thách thức với cả cộng đồng các quốc gia dân chủ mà trong đó có nhiều nước giàu có và hùng mạnh khác như Pháp, Đức, Italy, Anh, Canada, Nhật, Australia, Nam Hàn… ?
Cuộc chạy đua của cộng sản Trung Quốc sẽ đi tới đâu, có ảo tưởng tiến tới một siêu cường quốc không và để làm gì, vì ai?
Steven Mosher
--------------------------------------------------------------------------------
Nhật báo Ba Lan: Hiện nay có sự so sánh phổ biến tình hình địa chính trị tại châu Á với thời kỳ ngự trị ở châu Âu trước năm 1914. Trung Quốc đang nắm vai trò của nước Đức, vừa xuất phát từ việc không hài lòng với trật tự thế giới, vừa muốn tìm cho mình một vị thế tốt hơn. Ông nghĩ sao?
Steven Mosher: Trung Quốc không phải là nước Đức tiếp nối. Nước Đức bấy giờ là tiềm lực của mức trung bình. Còn Trung Quốc là quốc gia khổng lồ, lớn tương tự Hoa Kỳ, với 1 tỷ 200 triệu dân. Không đơn giản là một tay chơi tiếp theo, mới xuất hiện trên sân khấu. Đây là một tiềm lực lớn nhất của lịch sử loài người. Sự so sánh kể trên chỉ đúng trong một mức độ nào đó. Đức quốc đã gây ra chiến tranh ở châu Âu và tham vọng của nó tập trung ở lục địa này. Trong khi đó của Trung Quốc mang tính toàn cầu. Cho nên vấn đề nghiêm trọng hơn điều mà châu Âu trải qua 100 trước đây.
Nhật báo Ba Lan: Nhà bảo thủ mới (neoconservative) Robert Kagan trong cuốn sách “Paradise and Power” viết rằng, đối với các nhà chính trị Hoa Kỳ thì trước ngày 11/09 vấn đề không phải là câu hỏi chúng ta có xung đột với Trung Quốc hay không, mà là bao giờ. Từ lúc bấy giờ đến nay có gì thay đổi không?
Steven Mosher: Cuộc chiến chống khủng bố đau thương nhưng trong thực tế không thật hẳn quan trọng. Quân khủng bố không có khả năng làm đảo lộn trật tự thế giới. Tham vọng từ phía Trung Quốc nghiêm trọng và huỷ diệt trật tự thế giới. Chúng ta bắt tay với Trung Quốc khi và chỉ khi Trung Quốc tôn trọng nhân quyền và trở thành nhà nước dân chủ. Chúng ta sẽ giữ trật tự hiện có trên thế giới, trật tự hoà bình của các quốc gia dân chủ.
Nếu như Trung Quốc là nhà nước độc đảng, độc tài thì không thể nào trở thành một phần của trật tự hiện nay mà lại không có những thay đổi nền tảng. Trung Quốc đang giành ưu thế trước các quốc gia không lớn trong khu vực, khuyến khích các chế độ độc tài. Các nền dân chủ nhỏ châu Á bị làm suy yếu bởi chính phủ Trung quốc. Trung Quốc không là bạn của dân chủ mà là kẻ thù của nó.
Nhật báo Ba Lan: Điểm chính yếu nào của sự đối kháng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc? Có lẽ không riêng vấn đề Đài Loan?
Steven Mosher: Không chỉ riêng như thế, sự can thiệp ngày nay của Trung Quốc tại Trung Đông rất rõ ràng. Nếu như chúng ta nhìn Iraq trước chiến tranh, hay Iran, Syria hôm nay, thì thấy ngay rằng, đồng minh gần gũi nhất bên kia đại dương của họ nằm ở Bắc Kinh. Trung Quốc hiện đang bán tên lửa cho Syria, công nghệ nguyên tử cho Iran. Nếu như Iran có bom nguyên tử, thì từ cùng một lý do mà Pakistan có – là nhờ Trung Quốc. Trung Quốc là một trong những nguyên nhân của sự hỗn loạn tại Trung Đông.
Tham vọng của Trung Quốc gây nên bất ổn định trật tự quốc tế. Thoạt nhìn bên ngoài thì có vẻ như Trung Quốc hợp tác, nhưng trong những khu vực khác nhau trên thế giới, Trung Quốc đưa đến hỗn loạn, đặc biệt là vùng Trung Đông.
Việc tiếp theo là vấn đề nhân quyền. Khi tôi nói đến Trung Quốc, người Trung Quốc là ý tôi chỉ nói về nhà cầm quyền mà thôi. Tại Trung Quốc có rất nhiều người tranh đấu cho nhân quyền, dân chủ, nhiều người bị tù đày tại những nơi mà họ bị tra tấn, thậm chí bị giết. Cách đây không lâu một chánh án Trung Quốc bị cảnh sát hành hạ. Khi gia đình nhìn thấy thì thân thể bị đánh đập kinh khủng. Được hỏi nạn nhân có bị tra tấn hay không, câu trả lời từ phía chính quyền là không và ông ta đột tử.
Các mối quan hệ thân mật - trước đây - với Saddam Hussein, Iran, Syria hay Bắc Hàn càng khuyến khích các chế độ này chống lại những giá trị dân chủ. Tôi không muốn chỉ nói về các giá trị của riêng Hoa Kỳ, mà là về những giá trị chung cho cả Hoa Kỳ và châu Âu: tôn trọng quyền tư hữu, tôn trọng luật pháp và bầu cử tự do. Những điều này Trung Quốc không hề có dưới mọi hình thức.
Nhật báo Ba Lan: Trung Quốc không phải là duy nhất ở châu Á. Những quốc gia khác trong khu vực như Ấn Độ hay Nhật Bản nhìn nhận thế nào về sự tăng tiềm lực của Trung Quốc? Hàn Quốc có chính sách như thế nào với Bắc Kinh? Việc thống nhất bán đảo Triều Tiên không phụ thuộc vào Bắc Kinh?
Steven Mosher: Nếu như không có Bắc Kinh thì Bắc Hàn đã sụp đổ từ lâu, còn bán đảo Triều Tiên đã được thống nhất và dân chủ. Chế độ Kim Jong Il tồn tại hoàn toàn từ giúp đỡ của Bắc Kinh. Nam Hàn giữ quan hệ với Trung Quốc cũng giống như các nước láng giềng khác, cố gắng không va chạm với Bắc Kinh. Tuy nhiên, trong thâm tâm tất cả đều quan ngại tiềm lực tăng lên của Trung Quốc.
Điều này cũng với cả Nhật Bản. Nhật Bản hiện nay đang làm việc nỗ lực với Hoa Kỳ về chiến lược xây dựng hệ thống lá chắn chống tên lửa. Tại sao? Bởi vì người ta lo ngại số tên lửa tầm xa và trung bình của Trung Quốc tăng lên. Về mặt chính thức họ nói rằng đây là biện pháp ngăn ngừa Bắc Hàn. Nhưng Bắc Hàn thì hiện mới chỉ có vài cái. Thực tế là người Nhật muốn phòng vệ trước sự xâm lăng của Bắc Kinh. Nhật Bản hợp tác với Hoa Kỳ và cũng cam kết bảo vệ Đài Loan, bởi vì, sự thất thủ của Đài Loan đe doạ chính Nhật Bản.
Ấn Độ cũng không yên tâm chút nào trước sự gia tăng tiềm lực của Trung Quốc. Cần nhớ lại rằng, Ấn Độ đã có cuộc chiến tranh biên giới với Bắc Kinh 1960-1961, còn Trung Quốc đang chiếm đóng hàng chục ngàn cây số vuông lãnh thổ Ấn Độ. Người Ấn cảm thấy đang bị đặt mặt đối mặt trước những đồng minh Trung Quốc: Pakistan và Myanmar (những nơi Trung Quốc có các cơ sở hải quân lớn).
Sẽ không một ai bất an trước tiềm lực kinh tế mạnh đang tăng lên của Trung Quốc, nếu như Trung Quốc là một quốc gia dân chủ. Vấn đề lại nằm ở chỗ Trung Quốc không phải dân chủ mà là độc tài, trong khi những chế độ độc tài luôn có khuynh hướng tiến hành chiến tranh.
Nhật báo Ba Lan: Nhà chính trị-xã hội cấp tiến Pháp Guy Sorman (2) trong cuốn sách “Năm Con Gà” nói về Trung Quốc, đưa ra một luận đề rằng, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc là ảo. Theo Guy Sorman, những con số thống kê đưa ra bởi đảng cộng sản không đáng tin cậy.
Steven Mosher: Tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc không ảo. Thế nhưng rất mất cân đối. Cho nên đây không phải là sự tăng trưởng kinh tế bình thường, lành mạnh. Sự tăng tưởng tập trung chủ yếu ở hai khu vực. Thứ nhất, dựa trên xuất khẩu - tất cả chúng ta đều biết rằng, Trung Quốc là trung tâm sản xuất cho phần lớn các nước thế giới, kể cả Hoa Kỳ. Khu vực thứ nhì là mua hoặc ăn cắp các công nghệ để ứng dụng vào mục đích dân sự cũng như quân sự. Ở đây không nói đến vấn đề mua vũ khí của Nga mà là nói về sự phát triển sản xuất vũ khí tại ngay Trung Quốc. Lợi nhuận thu được từ xuất cảng chảy vào lĩnh vực quân sự và dùng để trợ cấp cho các công ty quốc doanh bị bội chi. Kinh tế khu vực quốc doanh đi xuống, trong khi xuất khẩu và khu vực quân sự phát triển.
Tại sao Trung Quốc không thực hiện phát triển nền kinh tế bền vững? Tại sao họ không tái cấu trúc các công ty quốc doanh đang trên đà phá sản? Tại sao Trung Quốc chi phí nhiều như thế cho quân sự và ngân sách quốc phòng tăng đều đặn? Nếu như Trung Quốc có thiên hướng nhắm tới hoà bình, thì lợi nhuận từ xuất khẩu sẽ được dành cho việc nâng cao mức sống của nhân dân. Nhưng điều này không xảy ra.
Nhật báo Ba Lan: Ông đánh giá sự hiểu biết về Trung Quốc tại phương Tây như thế nào?
Steven Mosher: Đây là vấn đề rất nghiêm trọng. Các tập đoàn lớn của Hoa Kỳ, ví dụ như General Motors hay Boeing đã đầu tư nhiều tỷ đô la vào Trung Quốc vì cho rằng đây là thị trường của tương lai. Với cách này, các hãng trở thành con tin của chính quyền Trung Quốc và Trung Quốc tin rằng, các hãng này sẽ hỗ trợ Trung Quốc tại Hoa Kỳ. Cho nên, một khi Pentagon chỉ trích Bắc Kinh hay CIA khuyến cáo sự xâm nhập gia tăng của các điệp viên Trung Quốc tại Hoa Kỳ, các hãng lớn của Hoa Kỳ lại nói: Trung Quốc đang thay đổi, Trung Quốc đang phát triển kinh tế và không lâu sẽ trở thành quốc gia dân chủ. Chúng ta đừng lo ngại gì về Trung Quốc – sự biện minh của họ như vậy. Cũng như trên các giảng đường đại học: vô số các chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc bị mua đứt. Họ là những nhà tham vấn về các vấn đề Trung Quốc, làm việc tại Trung Quốc theo lời mời của nhà nước Trung Quốc, do nhà nước tổ chức và được đãi ngộ những chuyến đi đặc biệt.
Ngoài ra, người Trung Quốc dễ mến. Những chuyên viên Hoa Kỳ về các vấn đề Liên Xô không thích chủ nghĩa cộng sản, còn rất nhiều chuyên gia Hoa Kỳ chỉ đơn giản là yêu thích đất nước này. Họ không tách biệt rõ ràng cảm tính của mình giữa văn hoá, lịch sử và sự đánh giá về chính sách của chính quyền Trung Quốc. Vô số các nhà quan sát Hoa Kỳ thực sự đang phục vụ cho quyền lợi của Trung Quốc chứ không phải của Hoa Kỳ.
© DCVOnline
--------------------------------------------------------------------------------
Chú thích:
- (1): Gazeta Wyborcza (GW) là nhật báo hàng đầu tại Ba Lan, xu hướng cấp tiến, phát hành toàn quốc với khoảng 400.000 ấn bản/ngày. Steven Mosher là nhà xã hội – chính trị học Hoa Kỳ, chuyên viên về lịch sử và chính sách Trung Quốc. Bài phỏng vấn được đăng trên GW ngày 20/07/2007.
- (2): Tham khảo về kinh tế Trung Quốc, xem:
[Cái nhìn huyền hoặc về Trung Quốc](http://www.danchimviet.com/php/modules.php?name=News&file=article&sid=2001)của Guy Sorman trên DCVOnline, của cùng người dịch.
## Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
# Bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S
550,000 VNĐ
## Mô tả
Để tránh bất tiện phải di chuyển nhiều trong giờ làm việc khi đi lấy nước thì giới văn phòng hiện nay có xu hướng lựa chọn cho mình các loại bình nước giữ nhiệt để có thể chứa đựng nước nóng, nước lạnh trong thời gian dài mà nhiệt độ nước vẫn không thay đổi. Và
**bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S** sẽ là sự lựa chọn đúng đắn nhất của bạn, Fiu DRIN002S chắc chắn sẽ mang đến cho bạn những thức uống tuyệt vời nhất.
## Thông số bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S
- Thương hiệu: Xiaomi
- Model: DRIN002S
- Chất liệu: Nhựa ABS + PP
- Dung tích: 470ml
- Kích thước: 96.5 × 142.2 × 141mm
- Khối lượng: 322g
## Thiết kế bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S
**Bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S** khá được chú trọng về thiết kế nhằm mang đến cho người dùng cảm giác thoải mái và tiện dụng nhất. Chính vì vậy mà chúng sở hữu thiết kế gần gũi, gần giống như một chiếc ly với phần tay nắm được thiết kế bo cong vuông góc với thân bình giúp người dùng dễ dàng cầm nắm, vô cùng chắc tay mà lại rất thoải mái. Hơn nữa phần vỏ bên ngoài được làm từ chất liệu ABS với màu sắc trắng cùng thân bình hình trụ mang đến sự sang trọng và cân đối người dùng có thể dễ dàng đặt trên mặt phẳng.
Bên cạnh đó phần nắp của
**Fiu DRIN002S** cũng được chú trọng về thiết kế khi được trang bị ron silicon để nắp bình có thể được đóng kín hơn ngăn chặn bụi bẩn hay các tạp chất xâm nhập vào bên trong bên cạnh đó người dùng hoàn toàn có thể bỏ vào túi, balo và mang đi mà không lo sợ nước đổ ra ngoài nếu không bị tác động quá mạnh. Nút silicon ở đáy bình giúp bình nước có thể giữ cố định khi đặt lên mặt bàn mà không sợ trơn tuột ngã đổ. **Các sản phẩm liên quan**
Một ưu điểm nổi bật không thể bỏ qua đối với
*bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S* chính là khả năng giữ nhiệt nóng, lạnh vô cùng tốt trong thời gian dài. Bởi chúng được cấu tạo từ 3 lớp, lớp nhựa PC và ABS ngoài cùng, ở giữa là lớp chân không, bên trong cùng là lớp thép 304 nguyên chất không gỉ, bên cạnh tăng hiệu quả giữ nhiệt cho sản phẩm thì chúng còn loại bỏ hoàn toàn tình trạng gỉ sét, oxy hóa.
Đối với
**Xiaomi Fiu DRIN002S** thì người dùng có thể thoải mái đựng lượng nước mà mình cần với dung tích bình lên đến 470ml nên bạn hoàn toàn có thể đựng nước vừa đủ mang theo sử dụng ở bất cứ đâu. Một điểm thân thiện với người dùng ở Fiu DRIN002S nữa chính là thiết kế vỏ bình tách biệt hoàn toàn với lớp lõi bên trong nên dù cho bạn có đựng nước quá nóng hay quá lạnh thì vẫn có thể cầm nắm thoải mái và không hề gây ảnh hưởng đến da tay của người dùng. **Bình nước giữ nhiệt Xiaomi Fiu DRIN002S** hiện đang được bán chính hãng tại **Chiếm Tài Mobile**. Cùng với Xiaomi Fiu DRIN002S còn bán rất nhiều [sản phẩm Xiaomi khác](http://linhkienmi.com/danh-muc/thiet-bi-xiaomi-khac/). Quý khách hàng quan tâm có thể đến và trải nghiệm trực tiếp tại địa chỉ shop **149 Nguyễn Tri Phương, P8, Q5, Tp HCM**. Hoặc tham khảo trên website của chúng tôi tại [www.linhkienmi.com](http://linhkienmi.com/) và số điện thoại **028.2211.6688 **để biết thêm chi tiết về các sản phẩm và những chương trình khuyến mãi, ưu đãi hấp dẫn.
## Đánh giá
Chưa có đánh giá nào.

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare

Vary: Accept-Encoding,Cookie,User-Agent


markdown:
Tịnh Độ Tông là một Hội Phật Giáo như trong tất cả các Giáo Hội Phật Giáo tại Việt Nam, thành lập năm 1949 và được hợp pháp hóa ngày 25 tháng 12 năm 1955. Do Cụ Đoàn Trung Cịn, pháp danh Hồng Tại sng lập và làm Hội Trưởng, Trụ sở Trung Ương Hội trước đặt tại Chùa Giác Lâm, Chợ Lớn; sau dời về Liên Tông Tự, Đường Đề[...]
Vấn: Con đọc báo chí thì thấy rằng ở Nhật Bản các nhà sư được quyền lấy vợ, sinh con, nuôi con ở chùa và thậm chí họ còn tổ chức tuyển vợ cho các nhà sư để duy trì nòi giống cũng như có người kế tục sự nghiệp ở chùa. Con biết là hàng Phật tử như con không được xen vào chuyện của các bậc xuất gia nhưng khi bạn con hỏi[...]
* VẤN: Trong 6 nẻo luân hồi có cảnh giới địa ngục. Nhưng các bài giảng của các quý Thầy thì cảnh giới này không có thật mà chỉ do nghiệp thức của chúng sanh dẫn dắt. Nhưng tại sao trong kinh Vu Lan, Đức Phật mô tả rất chi tiết cảnh địa ngục ghê rợn dành cho những người con bất hiếu, hoặc câu chuyện bà Thanh Đề bị đau[...]
Trang nhà không giữ bản quyền. Mọi hình thức sao chép đều được hoan nghênh.
Thư từ, bài vở đóng góp xin gửi về email:linhsonphatgiaocom@gmail.com

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


markdown:
##
[Đại lý cung cấp 0969671977 giá 1500000 ](http://ls.sodepab.com/2017/09/ai-ly-cung-cap-0969671977-gia-1500000.html)
0923931971 … 0923.93.1971 …giá bán… 660,000
0868641988 … 0868.64.1988 …giá bán… 2,800,000
0926061998 … 0926.06.1998 …giá bán… 1,950,000
0923531995 … 0923.53.1995 …giá bán… 1,150,000
0932071969 … 0932.07.1969 …giá bán… 2,790,000
0916722013 … 0916.72.2013 …giá bán… 2,400,000
0931641989 … 0931.64.1989 …giá bán… 2,790,000
0905411987 … 0905.41.1987 …giá bán… 1,500,000
0921841994 … 0921.84.1994 …giá bán… 1,250,000
0868791975 … 0868.79.1975 …giá bán… 2,000,000
0869221998 … 0869.22.1998 …giá bán… 5,120,000
0917461995 … 0917.46.1995 …giá bán… 2,500,000
0916221995 … 0916.22.1995 …giá bán… 4,580,000
0918841997 … 0918.84.1997 …giá bán… 1,800,000
0901771984 … 0901.77.1984 …giá bán… 2,500,000
0913172014 … 0913.17.2014 …giá bán… 1,680,000
0908601974 … 0908.60.1974 …giá bán… 800,000
0911331994 … 0911.33.1994 …giá bán… 4,180,000
0915631980 … 0915.63.1980 …giá bán… 1,500,000
0908631996 … 0908.63.1996 …giá bán… 1,800,000
Xin được bán cho bạn :
0948721995 … 0948.72.1995 …giá bán… 1,500,000
0933421997 … 0933.42.1997 …giá bán… 1,800,000
0949591993 … 0949.59.1993 …giá bán… 2,200,000
0948472015 … 0948.47.2015 …giá bán… 550,000
0962961970 … 0962.96.1970 …giá bán… 1,800,000
0945461970 … 0945.46.1970 …giá bán… 1,000,000
0962751980 … 0962.75.1980 …giá bán… 3,720,000
0938732008 … 0938.73.2008 …giá bán… 2,200,000
0947981981 … 0947.98.1981 …giá bán… 6,790,000
0933541995 … 0933.54.1995 …giá bán… 1,500,000
0933961968 … 0933.96.1968 …giá bán… 4,370,000
0945952014 … 0945.95.2014 …giá bán… 1,200,000
0944861974 … 0944.86.1974 …giá bán… 2,600,000
0946841995 … 0946.84.1995 …giá bán… 1,600,000
0936831994 … 0936.83.1994 …giá bán… 2,600,000
0943312013 … 0943.31.2013 …giá bán… 720,000
0941491998 … 0941.49.1998 …giá bán… 2,000,000
0942042016 … 0942.04.2016 …giá bán… 1,190,000
0944501997 … 0944.50.1997 …giá bán… 1,200,000
0941502013 … 0941.50.2013 …giá bán… 800,000
Chọn tiếp :
ĐT: 0917021455- 0977805354 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0965912003 … 0965.91.2003 …giá bán… 2,300,000
0981681995 … 0981.68.1995 …giá bán… 6,070,000
0963871973 … 0963.87.1973 …giá bán… 2,000,000
0966641995 … 0966.64.1995 …giá bán… 2,790,000
0967331975 … 0967.33.1975 …giá bán… 3,720,000
0975981984 … 0975.98.1984 …giá bán… 3,260,000
0965982013 … 0965.98.2013 …giá bán… 1,600,000
0967812000 … 0967.81.2000 …giá bán… 3,260,000
0981651993 … 0981.65.1993 …giá bán… 6,980,000
0993942014 … 0993.94.2014 …giá bán… 990,000
0985942003 … 0985.94.2003 …giá bán… 950,000
0965202001 … 0965.20.2001 …giá bán… 2,800,000
0975382003 … 0975.38.2003 …giá bán… 1,400,000
0996861969 … 0996.86.1969 …giá bán… 1,800,000
0969841991 … 0969.84.1991 …giá bán… 3,070,000
0971791995 … 0971.79.1995 …giá bán… 5,580,000
0964061986 … 0964.06.1986 …giá bán… 4,000,000
0968551978 … 0968.55.1978 …giá bán… 1,710,000
0995272006 … 0995.27.2006 …giá bán… 700,000
0974521996 … 0974.52.1996 …giá bán… 4,180,000
0868641988 … 0868.64.1988 …giá bán… 2,800,000
0926061998 … 0926.06.1998 …giá bán… 1,950,000
0923531995 … 0923.53.1995 …giá bán… 1,150,000
0932071969 … 0932.07.1969 …giá bán… 2,790,000
0916722013 … 0916.72.2013 …giá bán… 2,400,000
0931641989 … 0931.64.1989 …giá bán… 2,790,000
0905411987 … 0905.41.1987 …giá bán… 1,500,000
0921841994 … 0921.84.1994 …giá bán… 1,250,000
0868791975 … 0868.79.1975 …giá bán… 2,000,000
0869221998 … 0869.22.1998 …giá bán… 5,120,000
0917461995 … 0917.46.1995 …giá bán… 2,500,000
0916221995 … 0916.22.1995 …giá bán… 4,580,000
0918841997 … 0918.84.1997 …giá bán… 1,800,000
0901771984 … 0901.77.1984 …giá bán… 2,500,000
0913172014 … 0913.17.2014 …giá bán… 1,680,000
0908601974 … 0908.60.1974 …giá bán… 800,000
0911331994 … 0911.33.1994 …giá bán… 4,180,000
0915631980 … 0915.63.1980 …giá bán… 1,500,000
0908631996 … 0908.63.1996 …giá bán… 1,800,000
Xin được bán cho bạn :
[http://k.simtuquy09.com/](http://k.simtuquy09.com/)
0948721995 … 0948.72.1995 …giá bán… 1,500,000
0933421997 … 0933.42.1997 …giá bán… 1,800,000
0949591993 … 0949.59.1993 …giá bán… 2,200,000
0948472015 … 0948.47.2015 …giá bán… 550,000
0962961970 … 0962.96.1970 …giá bán… 1,800,000
0945461970 … 0945.46.1970 …giá bán… 1,000,000
0962751980 … 0962.75.1980 …giá bán… 3,720,000
0938732008 … 0938.73.2008 …giá bán… 2,200,000
0947981981 … 0947.98.1981 …giá bán… 6,790,000
0933541995 … 0933.54.1995 …giá bán… 1,500,000
0933961968 … 0933.96.1968 …giá bán… 4,370,000
0945952014 … 0945.95.2014 …giá bán… 1,200,000
0944861974 … 0944.86.1974 …giá bán… 2,600,000
0946841995 … 0946.84.1995 …giá bán… 1,600,000
0936831994 … 0936.83.1994 …giá bán… 2,600,000
0943312013 … 0943.31.2013 …giá bán… 720,000
0941491998 … 0941.49.1998 …giá bán… 2,000,000
0942042016 … 0942.04.2016 …giá bán… 1,190,000
0944501997 … 0944.50.1997 …giá bán… 1,200,000
0941502013 … 0941.50.2013 …giá bán… 800,000
Chọn tiếp :
[http://25.simnamsinh09.net/](http://25.simnamsinh09.net/)
ĐT: 0917021455- 0977805354 - ĐC: 105-107 Đường Số 11, Phường 11, Quận Gò Vấp, TPHCM
0965912003 … 0965.91.2003 …giá bán… 2,300,000
0981681995 … 0981.68.1995 …giá bán… 6,070,000
0963871973 … 0963.87.1973 …giá bán… 2,000,000
0966641995 … 0966.64.1995 …giá bán… 2,790,000
0967331975 … 0967.33.1975 …giá bán… 3,720,000
0975981984 … 0975.98.1984 …giá bán… 3,260,000
0965982013 … 0965.98.2013 …giá bán… 1,600,000
0967812000 … 0967.81.2000 …giá bán… 3,260,000
0981651993 … 0981.65.1993 …giá bán… 6,980,000
0993942014 … 0993.94.2014 …giá bán… 990,000
0985942003 … 0985.94.2003 …giá bán… 950,000
0965202001 … 0965.20.2001 …giá bán… 2,800,000
0975382003 … 0975.38.2003 …giá bán… 1,400,000
0996861969 … 0996.86.1969 …giá bán… 1,800,000
0969841991 … 0969.84.1991 …giá bán… 3,070,000
0971791995 … 0971.79.1995 …giá bán… 5,580,000
0964061986 … 0964.06.1986 …giá bán… 4,000,000
0968551978 … 0968.55.1978 …giá bán… 1,710,000
0995272006 … 0995.27.2006 …giá bán… 700,000
0974521996 … 0974.52.1996 …giá bán… 4,180,000
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét


markdown:
##
[Tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần kích động mạnh](http://luatsutotung.com/toi-co-y-gay-thuong-tich-trong-trang-thai-tinh-kich-dong-manh)
Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái kích động
[Read more](http://luatsutotung.com/toi-co-y-gay-thuong-tich-trong-trang-thai-tinh-kich-dong-manh)

Server: nginx

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate


markdown:
Update: 10:13 | 15/05/2018
Phu Quoc Island boasts sandy beaches, turquoise waters, historic relics, fresh seafood and more. Lying on the southern coast off the Mekong Delta province of Kien Giang, Phu Quoc has become one of the top holiday destinations in Vietnam. Vietnam’s largest island has recently been named one of the most beautiful places in the country by U.S. news site CNN.
![]()
Sunset in Ham Ninh beach.
**Day 1: Phu Quoc – Ham Ninh**
For a castaway-esque experience, head east to one of the oldest fishing villages on the glamorous island that lies just 20 kilometers to the south of Duong Dong Town, the capital of Phu Quoc. It is no exaggeration to call Ham Ninh a priceless jewel with pristine charm and beauty that has luckily escaped the tourism boom raging on Vietnam’s largest island.
Locals still live in the same thatched houses and catch shrimp, fish, pearls and sea cucumbers to earn a living.
Travel tip: Sunrise is the best time to stroll around Ham Ninh, and don’t forget to bring your camera with you to capture the best of the fishing village.
**Day 2: Sao Beach – Phu Quoc Prison – Cau Temple**
![]()
The breathtaking beauty of Sao Beach, one of the most beautiful beaches in Phu Quoc. Photo by Vnexpress/Ngoc Thanh.
On the second day, wake up early to make your way to Sao Beach, one of the top beaches on Phu Quoc and dubbed as “crown jewel” of the pearl island by the U.K.'s Telegraph.
From the downtown, hop in a taxi for around VND300,000 ($13) to get to the beach that boasts crystal blue water and stretches of soft white sand. A bit of advice: buy a package tour for VND550,000 ($24) per person for the hands-on experience. The tour includes a 30-minute motorboat ride, snorkeling on the coral reef and squid-fishing at night.
Once branded "Hell on Earth" for its notorious jail, Phu Quoc Prison is living witness to the most horrifying scenes of oppression during wartime that has left mysterious and creepy stories behind. A tour here will render every heart heavy but will make your trip a lot more memorable.
And don’t miss a chance to drop by Dinh Cau (Cau Temple), which is just 25 kilometers from the prison. Get lost and allow your breath to be taken away as the sun goes down over the shimmering water.
Prepare to take your wallet with you for a night trip to Phu Quoc night market, which has around 50 food stalls serving a wide range of Vietnamese seafood. It is a great place for anyone who wants to go out for a late bite.
**Day 3: Ganh Dau Cape – Phu Quoc National Forest**
![]()
Ganh Dau Cape.
Leaving the noisy downtown behind, pack up and head north around 20 kilometers to Ganh Dau Cape, one of the few inhabited and secluded gems on Phu Quoc. It would be a waste of a trip not to set foot on Ganh Dau and enjoy the fresh air and peaceful atmosphere.
Tourism is not yet a popular term here, so services are still underdeveloped. Don’t expect a fancy world of restaurants and bars, but instead try little homestay facilities willing to treat you to exotic seafood dishes.
After that, take a trek through the primitive forests in Phu Quoc National Park which is home to a rich variety of fauna and flora.
If you have enough time, try to conquer Chua Mountain at a height of 565 meters above sea level, considered the roof of Phu Quoc.
**Day 4: Shopping**
![]()
Long Beach Pearl lures many visitors.
It’s not difficult to find all the local specialties in markets on Phu Quoc. Among them are honey, pearls, fish sauce, pepper and Rose Myrtle wine.
Plus, several famous restaurants in Phu Quoc that you should note down are Com Bac 123 on April 30 Street, Hello on Tran Hung Dao Street, and Quoc Anh on Bach Dang Street.
**Travel tips**
![]()
The best time to make a trip to Phu Quoc is between October and May.
The best time to make a trip to Phu Quoc is between October and May, with the rain long gone and the sun shining down on crystal blue waters.
Avoid the crowds and beware of the heat and scorching sun.
Phu Quoc is also home to other places of interest, including Nguyen Trung Truc Temple, Ho Quoc Pagoda, Khem Beach, Long Beach and the Rach Vem fishing village.
*Source: VnExpress*

Cache-Control: public

Vary: If-None-Match