markdown:
# Liên bang Đông Dương
|
|
Khẩu hiệu Tự do – Bình đẳng – Bác ái
(Liberté – Égalité – Fraternité)
Quốc ca " Thủ đô
(1887–1901)
(1902–1939)
(1939–1945)
(1945–1954)
Ngôn ngữ Tôn giáo Cấu trúc chính trị |Liên hiệp các thuộc địa
|
và xứ bảo hộ
Giai đoạn lịch sử |Chủ nghĩa
|
tân đế quốc
| •
||Thành lập
|
1887
| •
|
gia nhập
năm 1887
| •
|
gia nhập
năm 1893
| •
|
gia nhập
năm 1898
| •
|
đảo chính Pháp,
sáp nhập
Liên bang
Đông Dương
vào Đế quốc
Nhật Bản
năm 1945
| •
|
chính Pháp
tại Đông Dương
|
|
năm 1945 (ngày 09 tháng 03)
[Diện tích](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Tiền tệ** [Đồng bạc](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%A1c_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) **Liên bang Đông Dương** ( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *Union Indochinoise*; [tiếng Khmer](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Khmer): *សហភាពឥណ្ឌូចិន*), đôi khi gọi là **Đông Dương thuộc Pháp** (tiếng Pháp: *Indochine française*) hoặc **Đông Pháp**, là lãnh thổ nằm dưới quyền cai trị của [thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) nằm ở khu vực [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Liên bang bao gồm sáu xứ: [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) ( *Cochinchine*), [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) ( *Tonkin*), [Trung Kỳ](/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) ( *Annam*), [Lào](/wiki/L%C3%A0o) ( *Laos*), [Campuchia](/wiki/Campuchia) ( *Cambodge*) và [Quảng Châu Loan](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u_Loan) ( *Kouang-Tchéou-Wan*). Nhân danh [triều đình Huế](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%C3%ACnh_Hu%E1%BA%BF), Pháp cũng chính thức kiểm soát [quần đảo Trường Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa) và [Hoàng Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng_Sa) vào năm 1920 và tuyên bố chủ quyền vào năm 1921.
Vào khoảng giữa
[thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), triều đình phong kiến [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) tại Việt Nam bắt đầu suy yếu. Nhân cơ hội ấy, vào tháng 9 năm 1858, lực lượng viễn chinh Pháp cùng sự hỗ trợ của [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) nổ súng tấn công bán đảo [Sơn Trà](/wiki/S%C6%A1n_Tr%C3%A0) (ngày nay thuộc [Đà Nẵng](/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)), mở đầu cho cuộc xâm lăng Đông Dương của thực dân Pháp. Đến ngày 17 tháng 10 năm [1887](/wiki/1887), Liên bang Đông Dương được chính thức thành lập theo Sắc lệnh của Tổng thống Cộng hoà Pháp với bốn thuộc địa là Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và Campuchia; Lào gia nhập vào năm 1893 và Quảng Châu Loan được sáp nhập năm 1900. Thủ phủ của Đông Dương ban đầu đặt tại [2] [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n), sau chuyển ra [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)năm 1902.
Liên bang Đông Dương là một chế độ nửa thuộc địa, nửa phong kiến.
Đứng đầu liên bang là một [3] [Toàn quyền](/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)( *Gouverneur Général de l'Indochine française*từ [1887](/wiki/1887)đến [1945](/wiki/1945)) hay một [Cao ủy](/w/index.php?title=Cao_%E1%BB%A7y&action=edit&redlink=1)(từ [1945](/wiki/1945)đến [1954](/wiki/1954)) của chính phủ nước bảo hộ Pháp. Tại Bắc Kỳ và Trung Kỳ chính quyền từ cấp tỉnh trở xuống do các quan chức người Việt quản lý đặt dưới quyền [vua](/wiki/Vua)Nguyễn tuy nhiên tại mỗi tỉnh đều có một viên Công sứ người Pháp thực hiện chức năng bảo hộ của nước Pháp đối với An Nam. [[2]](#cite_note-hoanganh-2) [[4]](#cite_note-4)
Liên bang Đông Dương bị
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) lật đổ vào ngày [9 tháng 3](/wiki/9_th%C3%A1ng_3) năm [1945](/wiki/1945) khi cuộc [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) sắp kết thúc. Tuy nhiên, quân Nhật lại thua quân [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) và liên bang này chỉ thực sự tan rã sau khi [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) bại trận ở [Điện Biên Phủ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7) và [Hiệp ước Genève](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954) được ký kết năm 1954.
## Mục lục
[1 Hành chính](#Hành_chính) [2 Pháp luật](#Pháp_luật) [3 Quân đội & an ninh](#Quân_đội_&_an_ninh) [4 Phân chia địa chính](#Phân_chia_địa_chính) [5 Kinh tế](#Kinh_tế) [6 Giao thông](#Giao_thông) [7 Xã hội](#Xã_hội) [8 Chính trị](#Chính_trị) [9 Phản kháng](#Phản_kháng) [10 Giải thể](#Giải_thể) [11 Tham khảo](#Tham_khảo) [12 Chú thích](#Chú_thích) [13 Xem thêm](#Xem_thêm) [14 Liên kết ngoài](#Liên_kết_ngoài)
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=1)]
Liên bang Đông Dương được đặt dưới quyền của hai cơ quan ở chính quốc Pháp.
[Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), [Cao Miên](/wiki/Campuchia) và [Lào](/wiki/L%C3%A0o) phụ thuộc Bộ Thuộc địa Pháp dưới sự cai trị quân sự trong khi [Trung](/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) và [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) phụ thuộc Bộ Ngoại giao Pháp do của nhà chức trách dân sự. Dưới thời Toàn quyền Doumer việc cai trị mới được gộp lại trực thuộc Bộ Thuộc địa. [5]
### Cấp liên bang[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=2)]
Đứng đầu liên bang Đông Pháp là viên Toàn quyền và Tổng thư ký, tức Phó Toàn quyền. Sau năm 1945 chức vụ
[Toàn quyền Đông Dương](/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) đổi thành Cao ủy Pháp tại Đông Dương ( *Hauts commissaires de France en Indochine*) và đến năm 1953 thì gọi là Tổng ủy ( *Commissaires généraux*).
Chức toàn quyền được giao quyền lực rất lớn vì là người đứng đầu về hành chính lẫn quân sự. Hỗ trợ cho chức vụ này là Hội đồng Tối cao (
*Conseil supérieur*). Cơ quan này gồm có
-
- Toàn quyền (đứng làm chủ tịch),
- Tổng tư lệnh quân đội,
- Thiếu tướng hải quân chỉ huy hạm đội Viễn Đông,
- Thống đốc Nam Kỳ
- Thống sứ Bắc Kỳ
- Thống sứ Ai Lao
- Thống sứ Cao Miên
- Khâm sứ Trung Kỳ
- Chủ tịch Đại hội đồng Kinh tế Tài chính,
- Bốn người bản xứ đặc bổ.
Hội đồng Tối cao họp hai năm một lần, một tại Hà Nội và một tại Sài Gòn, để ban hành các đạo luật và tính toán ngân sách chung và riêng của từng xứ.
Mười một bộ ở cấp liên bang gọi là tổng nha môn (
*services généraux*) được giao việc điều hành các công vụ của nhà nước.
|Thứ tự||Tổng nha môn (năm thành lập)||Chủ sự|
|1||Tài chính (1897)||Giám đốc|
|2||Học chính||Giám đốc|
|3||Tư pháp||Giám đốc|
|4||Công chính (1898)||Tổng Thanh tra|
|5||Công khoáng||Tổng Thanh tra|
|6||Y tế||Tổng Thanh tra|
|7||Nông lâm (1899)||Tổng Thanh tra|
|8||Bưu chính (1901)||Giám đốc|
|9||Công an (1922)||Giám đốc|
|10||Quân sự||Tổng Tư lệnh|
|11||Hải quân||Tư lệnh|
Cấp liên bang còn có hai nghị hội: "Hội đồng Chính phủ" (
*Conseil de Gouvernement de l'Indochine*) và [Đại hội đồng Kinh tế Tài chính Đông Dương](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_T%C3%A0i_ch%C3%ADnh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) ( *Grand Conseil des Intérêts économiques et Financiers de I’Indochine*), thành lập năm 1928. Hội đồng Kinh tế có 51 thành viên: 28 người Pháp và 23 đại biểu của ba xứ Việt, Miên, Lào. Trong số 23 người bản xứ thì [6] [người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)chiếm 17 hoặc 18 ghế. Hai hội đồng này chủ yếu là cơ quan tư vấn và thảo nghị chứ không phải là viện lập pháp. [[7]](#cite_note-Duncanson-7) [[8]](#cite_note-8)
Về mặt
[tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) thì ở cấp liên bang có hai [tòa án](/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n) thượng thẩm đặt ở Hà Nội và Sài Gòn để nhận các bản kháng án từ những tòa án địa phương. Hệ thống tư pháp này duy trì trật tự công lý. Trong các vụ kháng án, các quan tòa người Âu được sự hỗ trợ từ quan lại người bản xứ. Về nguyên tắc, Liên bang này hoàn toàn theo chế độ tòa án và luật pháp của Pháp.
Ngoài quyền đại diện liên lạc với chính quốc, ứng xử ngoại giao và điều hành quân đội, chính quyền Liên bang còn có toàn quyền tài chính. Triều đình Huế nhận "lãnh lương" từ chính phủ Bảo hộ.
[[9]](#cite_note-9)
Tổng cộng trên toàn cõi Đông Dương vào năm
[1936](/wiki/1936) chính quyền có khoảng 3.300 công chức người Pháp trong guồng máy cai trị, trong số đó 400 thuộc cấp liên bang tập trung ở Hà Nội; số còn lại phụ thuộc cấp địa phương. Đa số xuất thân từ Trường Thuộc địa (École Coloniale ở [Paris](/wiki/Paris)). [[10]](#cite_note-Frustrated-10)
### Cấp địa phương thuộc địa[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=3)]
Trong sáu xứ thuộc Liên bang Đông Dương thì riêng Nam Kỳ là trực thuộc cai trị của Pháp dưới chế độ
[thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Đứng đầu Nam Kỳ là [Thống đốc](/wiki/Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Nam_K%E1%BB%B3) ( *gouverneur*), có "Hội đồng Tư mật" và [Hội đồng Thuộc địa](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba_Nam_K%E1%BB%B3) là hai nghị hội.
Ở cấp nhỏ hơn thì có Chánh Tham biện (
*administrateur*) đứng đầu mỗi địa hạt ( *arrondissement*), sau đổi thành Chủ tỉnh (Tỉnh trưởng) ( *chef de la province*) và tỉnh ( *province*). Dưới tỉnh là quận ( *circonscription*) và cơ sở phái viên hành chánh ( *délégation administrative*), đứng đầu là viên Chủ quận ( *Chef de la circonscription*) và vị Phái viên hành chánh ( *Délégué administratif*) tương ứng; rồi đến cấp tổng ( *canton*) với cai tổng quản lý.
Dân Nam Kỳ hưởng quy chế "thuộc dân Pháp" (
*sujets français*) và được hưởng quyền lợi nhiều hơn các xứ khác. Muốn vào Pháp tịch để bình đẳng như dân mẫu quốc thì phải nộp đơn để thành *citoyens français*. Nam Kỳ cũng là xứ có bầu cử định kỳ và vận động cử tri. Người có Pháp tịch hoặc hội đủ một số điều kiện tài chánh mới có quyền đi bầu. [11]
Ở cấp tỉnh thì hội đồng tỉnh ở Nam Kỳ bắt đầu hoạt động từ năm
[1882](/wiki/1882). Thôn xã được tổ chức với khái niệm dân chủ đầu phiếu từ năm [1927](/wiki/1927). [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
Về mặt luật pháp thì Nam Kỳ chiếu theo bộ hình luật của Pháp ban hành năm 1912.
[[12]](#cite_note-Đào_Duy_Anh._tr_155-12)
### Cấp địa phương bảo hộ[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=4)]
Bốn xứ Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Lào và Miên thuộc chế độ
[bảo hộ](/wiki/B%E1%BA%A3o_h%E1%BB%99), tức hệ thống hành chính bản xứ được duy trì và người Pháp cai trị gián tiếp qua ngạch quan lại Việt (ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ), Miên hoặc Lào. Vì lẽ đó mà có hai hệ thống song hành, một của Pháp, một của bản xứ, trên pháp lý là bình quyền cùng giám sát quốc sự, nhưng khi thi hành thì chế độ bản xứ tùy thuộc vào quyền phán quyết của người Pháp. Bộ Ngoại giao Pháp đảm nhiệm việc hành chính nhưng sang đầu thế kỷ 20 thì giao lại cho Bộ Thuộc địa Pháp, phản ảnh quan điểm và chính sách của Pháp đối với các xứ bảo hộ. Dân cư của các xứ Trung Kỳ, Bắc Kỳ, Lào và Miên trên mặt pháp lý thuộc hạng *protéges français*, thấp nhất trong ba hạng *citoyens* (công dân), *sujets* (thuộc dân), và *protéges* (dân bảo hộ) ở Đông Dương.
#### Bắc Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=5)]
Đứng đầu nền bảo hộ Bắc Kỳ là
[Thống sứ](/wiki/Th%E1%BB%91ng_s%E1%BB%A9_B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) người Pháp ( *Résidents supérieurs*) (1889-1955) cùng ba nghị hội "Hội đồng Bảo hộ", "Hội đồng Pháp nhân" (đại diện người Pháp), và " [Viện Dân biểu Bắc Kỳ](/wiki/Vi%E1%BB%87n_D%C3%A2n_bi%E1%BB%83u_B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3)" (đại diện người Việt). Viên thống sứ tuy là người Pháp nhưng kể từ ngày 26 Tháng Bảy năm 1897 kiêm cả chức đại diện cho Nam triều, tức là [13] [kinh lược sứ](/w/index.php?title=Kinh_l%C6%B0%E1%BB%A3c_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1)của vua [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Các quan lại bản xứ trên danh nghĩa là quan của triều đình Huế nhưng đều trực thuộc quyền viên thống sứ. Chủ quyền của triều đình Huế ở Bắc Kỳ từ đó càng bị thu hẹp. Trước năm 1889, khâm sứ Trung Kỳ đại diện cho cả hai xứ Bắc và Trung Kỳ. [[14]](#cite_note-14) [[15]](#cite_note-15)
Kể từ năm 1900 Thống sứ Bắc Kỳ kiêm luôn chức quản trị
[Quảng Châu Loan](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u_Loan) tuy đây là một nhượng địa riêng với hạn kỳ 99 năm.
Cấp tỉnh thì hội đồng tỉnh bắt đầu hiện diện từ năm
[1886](/wiki/1886) nhưng hoạt động yếu ớt. Ở cấp [làng](/wiki/L%C3%A0ng) [xã](/wiki/X%C3%A3) thì cũng như tiền triều [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n), người dân được tự trị. Mãi đến năm [1941](/wiki/1941) ở Bắc Kỳ mới thực hiện cải cách, cho dân chúng đầu phiếu bầu hội đồng xã. [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
#### Trung Kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=6)]
Đứng đầu nền bảo hộ Trung Kỳ là
[Khâm sứ](/wiki/Kh%C3%A2m_s%E1%BB%A9_Trung_K%E1%BB%B3) người Pháp. Chức vụ này từ năm 1884 đến 1889 có tên là *Résidents généraux d'Annam*. Sau năm 1889 thì đổi thành *Résidents supérieurs* (1889-1953). Hành dinh của Khâm sứ Pháp đặt ở Huế. Sang thập niên 1950 thì chuyển vào [Đà Lạt](/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t). [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
Khâm sứ Trung Kỳ tham gia hội đồng phụ chính từ năm
[1887](/wiki/1887), đến Tháng Sáu năm [1895](/wiki/1895) thì có đặc quyền chủ tọa [Hội đồng Cơ mật](/w/index.php?title=C%C6%A1_m%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) và cả [Tôn nhân phủ](/w/index.php?title=T%C3%B4n_nh%C3%A2n_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1). Tất cả các công văn sắc dụ ban hành đều phải có chữ ký phê thuận của viên khâm sứ. [16] Ngoài ra Triều đình Huế kể từ Tháng Chín 1897 phải chịu cho một viên hội lý người Pháp làm quản sự cho mỗi vị thượng thư trong [[17]](#cite_note-Brocheur-17) [Lục bộ](/wiki/L%E1%BB%A5c_b%E1%BB%99)cũ. [[18]](#cite_note-18)
Hiệp sức với viên Khâm sứ là "Hội đồng Bảo hộ" và "Hội đồng Pháp nhân" (đại diện người Pháp). Trung Kỳ cũng có "
[Viện Dân biểu Trung Kỳ](/wiki/Vi%E1%BB%87n_D%C3%A2n_bi%E1%BB%83u_Trung_K%E1%BB%B3)" thành lập năm 1926 nhưng cơ quan này kể từ năm 1932 không thuộc chính phủ bảo hộ nữa mà thuộc triều đình Huế kiểm soát. Trước năm 1932 Viện Dân biểu trực thuộc viên Khâm sứ Pháp.
Thống sứ Bắc Kỳ hay Khâm sứ Trung Kỳ là hai cách gọi khác nhau của người Việt nhưng chức vị và quyền hành trong chính phủ Bảo hộ thì giống nhau. Tiếng Pháp gọi chức vụ này là
*résident supérieur*, đúng ra dịch sát nghĩa là "lưu trú quan đại thần".
Ở cấp tỉnh thì có hội đồng tỉnh, thành lập từ năm
[1913](/wiki/1913), muộn hơn Bắc Kỳ 27 năm, và mãi đến năm [1942](/wiki/1942) mới bắt đầu tổ chức lại thôn xã và cho phép người dân đầu phiếu hội đồng xã. [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
Vùng duyên hải thì hệ thống quan lại và hành chánh của người Việt thì giữ nguyên nhưng ở trên
[Cao nguyên](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Trung_ph%E1%BA%A7n) thì người Pháp lập một khu riêng, không do người Việt quản trị, gọi là *Pays Montagnards du Sud* bắt đầu vào [thập niên 1920](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1920). Người Việt không có giấy phép không được lên vùng này. [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
#### Cao Miên, Lào, và các tỉnh[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=7)]
Ở Lào và Miên cũng có khâm sứ như Trung Kỳ. Khâm sứ Pháp ở Cao Miên kể từ năm
[1897](/wiki/1897) có quyền hành rộng lớn như khâm sứ ở Huế. [[19]](#cite_note-19)
Ở cấp tỉnh thì ở mỗi tỉnh có
[công sứ](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) ( *résident*) người Pháp trong khi người Việt thì có [tổng đốc](/wiki/T%E1%BB%95ng_%C4%91%E1%BB%91c), [tuần phủ](/wiki/Tu%E1%BA%A7n_ph%E1%BB%A7) hay [quản đạo](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) tùy theo tỉnh lớn hay nhỏ ở miền xuôi hay ở mạn ngược. Dinh công sứ không nhất thiết đặt ở tỉnh lỵ như tỉnh Bắc Ninh thì công sứ đặt hành sở ở [Gia Lâm](/wiki/Gia_L%C3%A2m). Bắc Kỳ và Trung Kỳ ở cấp phủ huyện, người Pháp còn đặt một số đại lý ( *délégués*) giám sát việc cai trị. Như tỉnh Ninh Bình thì dinh công sứ đặt ở [Phát Diệm](/wiki/Ph%C3%A1t_Di%E1%BB%87m) và một đại lý nữa ở [Phủ Nho Quan](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Nho_Quan&action=edit&redlink=1). Viên công sứ nắm quyền thuế vụ. [20]
Ở
[Cao Miên](/wiki/Campuchia) thì *khet* (tương đương với "tỉnh") thì có *chau-faikhet*. ở [Lào](/wiki/L%C3%A0o) không có cấp tỉnh mà chỉ có cấp tương đương với phủ huyện ( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *préfecture*) gọi là *mouang* hay *muang*, có *chao-muang* đứng đầu. Công sứ Pháp ở Cao Miên so với Việt Nam thì việc cai trị có tính trực tiếp hơn tuy vẫn là trên danh nghĩa "bảo hộ". Công sứ ở Miên có thực quyền trị an, thu thuế, mở mang kinh tế mà không cần sự ưng thuận của Miên triều. [[21]](#cite_note-Colonial-21)
### Cấp địa phương nhượng địa[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=8)]
Đạo dụ 1 Tháng Mười năm 1888 triều
[Đồng Khánh](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Kh%C3%A1nh) (Toàn quyền Richaud) cắt thêm ba thành phố Hà Nội, [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), và Đà Nẵng (người Pháp gọi là Tourane) làm nhượng địa ( *concession*) cho Pháp, tức là cùng thể chế trực trị như Nam Kỳ tuy nằm trong lãnh thổ bảo hộ bản xứ. [[5]](#cite_note-Dommen,_Arthur._Trang_22-5)
Đứng đầu hai thành phố Sài Gòn và Chợ Lớn là viên Đô trưởng người Pháp (
*Maire*). Hai thành phố Hà Nội và Hải Phòng tại Bắc Kỳ cùng thành phố Tourane (Đà Nẵng) tại Trung Kỳ, đứng đầu là viên Đốc lý người Pháp ( *Résident-maire*). Bên cạnh viên Thị trưởng hay Đốc lý là Hội đồng thành phố ( *Conseil Municipal*) đối với thành phố loại I hoặc Ủy hội thành phố ( *Commission Municipale*) đối với thành phố loại II. Thành viên của Hội đồng hoặc Uỷ hội gồm cả người Pháp lẫn người Việt; Hội đồng thành phố Sài Gòn được lập năm 1869, Ủy hội thành phố Chợ Lớn lập năm 1879, Hội đồng thành phố Hà Nội và Hải Phòng lập năm 1891 và Ủy hội thành phố Tourane lập năm 1908. [22] [[23]](#cite_note-23)
Ngoài ra bốn quân khu vùng biên giới Việt-Hoa và Lào-Hoa cũng thuộc dạng cai trị trực tiếp.
[Cao nguyên Trung phần](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Trung_ph%E1%BA%A7n) gồm các tỉnh [Darlac](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) (lập năm 1904), [Kontum](/wiki/Kon_Tum) (1913), [Donnai Thượng](/w/index.php?title=Donnai_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1), [Lang Bian](/w/index.php?title=Lang_Bian&action=edit&redlink=1) (1920), và [Pleiku](/wiki/Pleiku) (1932) cũng đặt ngoài quyền quản trị của người Việt. [[24]](#cite_note-Structures-24)
## Pháp luật[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=9)]
Pháp luật ở Trung Kỳ thì dùng
[bộ luật Gia Long](/wiki/Ho%C3%A0ng_Vi%E1%BB%87t_lu%E1%BA%ADt_l%E1%BB%87) bổ sung với hình luật và dân luật của Pháp. Ở cấp dưới thì quan tri phủ và tri huyện đứng làm quan tòa sơ thẩm, quan tỉnh xét phúc thẩm và công sứ Pháp có nhiệm vụ kiểm sát. Chung thẩm thì có bộ Hộ và bộ Hình cùng khâm sứ Pháp. [[12]](#cite_note-Đào_Duy_Anh._tr_155-12)
Ở Bắc Kỳ thì có bộ "Hoàng Việt Tân luật" ban hành năm 1918 dùng bộ luật Gia Long nhưng sửa đổi theo thích ứng của chính quyền Pháp. Cũng giống như Trung Kỳ, quan tri phủ và tri huyện xét sơ thẩm. Đệ nhị cấp thì có công sứ Pháp làm chính thẩm còn quan tổng đốc và tuần phủ làm bồi thẩm. Trên hết là tòa Phúc thẩm Hà Nội.
[[12]](#cite_note-Đào_Duy_Anh._tr_155-12)
Ở Nam Kỳ thì dùng "Pháp quy giản yếu 1883" dựa trên luật pháp bên chính quốc.
[[25]](#cite_note-25)
Đối với người Pháp thì luật lệ bản xứ không áp dụng cho họ vì họ được xét xử dưới bộ luật Pháp như ở bên Pháp.
[[10]](#cite_note-Frustrated-10)
## Quân đội & an ninh[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=10)]
Lực lượng quân sự của Pháp ở Đông Dương vào năm
[1937](/wiki/1937) là 10.779 lính [da trắng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ch%E1%BB%A7ng_%C3%82u). Đến năm 1940 trước [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) thì con số này tăng lên thành 14.500, trong đó có 3.600 sĩ quan chỉ huy và 4.000 quân [Lê dương](/wiki/L%C3%AA_d%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1p) ( *Legionnaires étrangères*). Tổng số quân lính kể cả lính bản xứ là 90.000. [[10]](#cite_note-Frustrated-10)
Ngoài ra chính quyền Đông Dương còn dùng
[Sở Liêm phóng Đông Dương](/wiki/S%E1%BB%9F_Li%C3%AAm_ph%C3%B3ng_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) làm [cơ quan tình báo](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_t%C3%ACnh_b%C3%A1o&action=edit&redlink=1) và [công an](/wiki/C%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t), kiểm soát và phá hoại các hoạt động chống lại chính quyền, nhất là các tổ chức chính trị.
## Phân chia địa chính[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=11)]
Trước cả khi Liên bang Đông Dương được thành lập, vào thập kỷ 1870 Pháp đã tiến hành phân chia
[địa giới giữa Nam Kỳ thuộc Pháp và Cao Miên do Pháp bảo hộ](/wiki/Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_Vi%E1%BB%87t_Nam-Campuchia). Năm 1870 Pháp cùng Cao Miên điều chỉnh ranh giới tại vùng thượng nguồn giữa hai [sông Vàm Cỏ Tây](/wiki/S%C3%B4ng_V%C3%A0m_C%E1%BB%8F_T%C3%A2y), Vàm Cỏ Đông: Phần lớn đất đai vùng này là vùng lồi Svay Tieep-Svay Rieng (nay thuộc [tỉnh Svay Rieng](/wiki/T%E1%BB%89nh_Svay_Rieng)) trả về Campuchia; bù lại một dải đất nhỏ dọc bờ tây nam rạch Cái Cậy (thượng lưu của [sông Vàm Cỏ Đông](/wiki/S%C3%B4ng_V%C3%A0m_C%E1%BB%8F_%C4%90%C3%B4ng)) vốn thuộc [tỉnh Prey Veng](/wiki/T%E1%BB%89nh_Prey_Veng) thì trao cho Nam Kỳ. Dải đất này đến năm 1914 thì lại nhập vào Campuchia bởi nghị định của Toàn quyền Đông Dương. Năm 1873 hoàn thành việc cắt chỉnh địa giới hai hạt Hà Tiên và Châu Đốc của Nam Kỳ, phần đất phía bắc [kênh Vĩnh Tế](/wiki/K%C3%AAnh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF) và thị xã [Hà Tiên](/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_(t%E1%BB%89nh)) ngày nay, về cho Campuchia.
Dưới sự cai trị của Pháp, địa giới các xứ Đông Dương được phân định lại.
[Công ước Pháp-Thanh 1887](/wiki/C%C3%B4ng_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p-Thanh_1887) lấy đông kinh tuyến 105º43’ làm giới hạn bên bờ [Vịnh Bắc Việt](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99) nên một dải đất Trường Bình, [Bạch Long](/wiki/B%E1%BA%A1ch_Long_V%C4%A9_(b%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o)) ở phía bắc [sông Bắc Luân](/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_Lu%C3%A2n) thuộc tổng Vạn Ninh bị nhượng cho nhà Thanh. Việc đóng mốc phân định biên giới hoàn thành năm 1896. Vì sự chia cắt đó đến năm 2000 có 22.000 [26] [người Kinh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kinh_(Trung_Qu%E1%BB%91c))là hậu duệ người Việt cũ vẫn sinh sống ở đất Quảng Tây. Ngược lại đất các vùng Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai xưa là phên giậu biên thùy, từng triều cống [Lão Qua](/wiki/Lan_Xang), thì nay được sáp nhập vào Bắc Kỳ. Đất [Trấn Ninh](/wiki/B%E1%BB%93n_Man)và [Sầm Châu](/wiki/Huaphanh)mặc dù có quan Việt cai quản thì người Pháp lại cắt cho Lào kể từ năm [1895](/wiki/1895)và [1903](/wiki/1903).
Vùng
[Cao nguyên Trung phần](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Trung_ph%E1%BA%A7n) thì người Pháp năm [1893](/wiki/1893) buộc [triều đình Huế](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) cắt ra và cho phụ thuộc [Lào](/wiki/L%C3%A0o). Năm [1904](/wiki/1904) thì [Darlac](/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) (Ban Mê Thuột) mới được trả lại [Trung Kỳ](/wiki/Trung_K%E1%BB%B3); [Kontum](/wiki/Kon_Tum) theo chân năm [1905](/wiki/1905). Tuy nhiên khu vực cao nguyên này gần như trực thuộc người Pháp cai trị. Triều đình Huế có quyền bổ nhiệm viên quan quản đạo nhưng thực quyền nằm trong tay công sứ Pháp. Năm [1923](/wiki/1923) chính công sứ Darlac là [Léopold Sabatier](/w/index.php?title=L%C3%A9opold_Sabatier&action=edit&redlink=1) đã ra lệnh tuyệt cấm người Việt lên lập nghiệp ở Darlac rồi lại vận động [khâm sứ Trung Kỳ](/wiki/Kh%C3%A2m_s%E1%BB%A9_Trung_K%E1%BB%B3) là Pierre Pasquier áp dụng chung chính sách này cho toàn [cao nguyên Trung phần](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Trung_ph%E1%BA%A7n). [[27]](#cite_note-Chi-27)
Năm
[1906](/wiki/1906) Xiêm trả lại hai tỉnh [Battambang](/wiki/Battambang_(t%E1%BB%89nh)) và [Xiêm Riệp](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p_(t%E1%BB%89nh)) để nhập vào Cao Miên.
Năm 1916 vì bất ổn ở vùng biên giới Việt-Hoa, chính quyền Bảo hộ cho lập năm quân khu để kiểm soát vùng cực bắc xứ Bắc Kỳ và Lào.
Từ thập niên 1890 chính quyền Bảo hộ nhân danh triều đình Huế đã có dự định dựng ngọn
[hải đăng](/wiki/H%E1%BA%A3i_%C4%91%C4%83ng) để khẳng định chủ quyền của Pháp trên [quần đảo Hoàng Sa](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng_Sa) nhưng đồ án không thực hiện được và mãi đến năm 1938 mới có lực lượng chính thức chiếm đóng quần đảo này. Dù vậy khi nhà Thanh gửi thuyền xâm phạm Hoàng Sa vào những năm đầu thế kỷ 20 thì Bộ Ngoại giao Pháp đã có công văn phản đối. [28] Cuộc tranh chấp này kéo dài cho đến khi người Pháp mất chủ quyền ở Đông Dương và vẫn chưa kết thúc. [[29]](#cite_note-29)
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=12)]
|
|Số liệu cao su xuất cảng
|năm||tấn|
|1939||66.556|
|1940||72.245|
|1941||76.069|
|1942||75.178|
|1943||74.734|
|1944||61.361|
|1945||12.000|
|1946||20.295|
|1947||38.560|
|1948||43.000|
|1949||45.000|
|
|Số liệu thóc gạo xuất cảng
|năm||tấn|
|1865||50.000|
|1875||268.000|
|1890||460.000|
|1900||595.000|
|1910||815.000|
|1925||1.300.000|
Sau khi ký
[Hòa ước Giáp Thân (1884)](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Th%C3%A2n_(1884)) thì quân đội Pháp tiến vào Kinh thành Huế tiếp thu các cơ quan hành chánh kể cả kho bạc. Họ ghi nhận thu được hơn 6.000 nén [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), 2.000 đồng vàng và vô số bạc nén. Phân nửa sau đó được hoàn lại [triều đình Huế](/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%C3%ACnh_Hu%E1%BA%BF) còn phân nửa được đưa lên tàu chở về chính quốc Pháp trang trải binh phí cuộc viễn chinh. Tổng cộng trọng lượng Pháp thâu nhận bằng biên bản là 14.630 [kg](/wiki/Kg) bạc và 1.335 kg vàng, phần lớn mang nấu chảy để đúc lại sung vào công quỹ của Pháp. [[32]](#cite_note-32)
Kinh tế Đông Pháp từ đó được vận hành chủ yếu là một nền kinh tế thuộc địa để hỗ trợ cho kinh tế Pháp chứ không có kế hoạch tự túc hoặc phát triển theo khả năng bản xứ.
[Toàn quyền](/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Pasquier](/wiki/Pierre_Marie_Antoine_Pasquier) đã khẳng định: *"Il faut que les profits de l'Indochine reviennent aux Français"* ("Lợi nhuận từ Đông Dương phải trao lại cho nước Pháp"). Đông Pháp là nguồn nguyên liệu và vật liệu bán chế trong khi chính quốc Pháp cung ứng những sản phẩm chế biến để bán lại sang Đông Pháp.
Về mặt nông lâm, cơ chế
[đồn điền](/wiki/%C4%90%E1%BB%93n_%C4%91i%E1%BB%81n) nhất là đồn điền [cao su](/wiki/Cao_su_(c%C3%A2y)) để cung cấp cho thị trường Âu Mỹ là một điển hình cho mối tương quan giữa Pháp và Đông Pháp. Cây cao su *Hevea brasiliensis* đầu tiên đem từ [Mã Lai](/wiki/M%C3%A3_Lai) sang trồng ở Đông Dương là vào năm 1897 ở Sài Gòn. Đến năm 1905 thì cạo mủ thấy sản xuất được nên bắt đầu phát động đem trồng nhiều nơi. Nhiều công ty lớn của Pháp như [33] [hãng Michelin](/w/index.php?title=H%C3%A3ng_Michelin&action=edit&redlink=1)đều đầu tư vào ngành này, sở hữu những đồn điền với diện tích rộng lớn, tổng cộng chiếm hơn 138.000 [hecta](/wiki/Hecta)trên toàn Đông Dương. Tính đến năm 1926 thì diện tích trồng cao su là hơn 166.000 ha với 13 triệu cây cao su. [[34]](#cite_note-34) Số lượng nhân công cần để khai thác nguồn lợi này cũng đã làm dao động xã hội bản xứ. Lượng cao su xuất cảng đạt hơn 10 nghìn tấn vào năm 1929 và tiếp tục gia tăng đến khi [[35]](#cite_note-35) [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)bùng nổ. Sản lượng cao su sau đó tụt xuống chỉ còn 15% sản lượng tiền chiến và không phục hồi được cho dù có đến cuối thập niên 1940 đã đạt khoảng 60% sản lượng cao nhất.
|
|Số liệu nông sản
|mặt hàng||diện tích (hecta)||sản lượng (tấn)|
|lúa gạo||6.000.000||8.000.000 (thóc)|
|bắp ngô||430.000||370.000 (hột lóc)|
|cao su||133.000||76.000 (tấm)|
|chè||25.000||17.000 (lá)|
|cà phê||12.000||3.500 (hột)|
|hột tiêu||3.000||4.000 (hột)|
|mía||40.000||80.000 (đường)|
|thuốc lào||15.000||14.000 (lá)|
|bông gòn||15.000||1.300 (bông)|
Lượng nông phẩm lớn nhất của Đông Dương là lúa gạo, đạt 2.140.000 tấn xuất cảng năm 1937 với diện tích canh tác ở Nam Kỳ tăng mạnh từ 522.000 hecta năm 1880 đến 2 triệu 2 hecta năm 1937.
Chính phủ Bảo hộ có tay trong việc phân phát đất đai. Tính đến năm 1940, 1.299.500 hecta được phát cho người bản xứ và 962.200 hecta cho người Âu châu. Trên tổng số đó, 63% là cho người Âu châu so với 89% đất phát cho người bản xứ là ở Nam Kỳ. Dân bản xứ tập trung lĩnh canh đất trồng lúa trong khi người Pháp lấy đất mở đồn điền trồng cao su, cà phê, chè. [37] Vào thập niên 1950 trong số các địa chủ sở hữu hơn 100 [[38]](#cite_note-38) [ha](/wiki/Ha), phần lớn tập trung ở Nam Kỳ thì 2033 người là người Việt và 430 là công dân Pháp. [[39]](#cite_note-39)
Những khu vực kinh tế khác được chính phủ Bảo hộ lưu ý là khoáng sản (
[than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1), [chì](/wiki/Ch%C3%AC), [kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm)), [chè](/wiki/Ch%C3%A8), [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), [hạt tiêu](/wiki/H%E1%BB%93_ti%C3%AAu). Kỹ nghệ nhẹ như ngành dệt, [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), [xi măng](/wiki/Xi_m%C4%83ng) cũng được phát triển.
Kỹ nghệ lớn nhất với khoảng 50.000 công nhân là ngành khai thác than đá, chủ yếu ở
[Hà Tu](/wiki/H%C3%A0_Tu) và [Hòn Gai](/wiki/H%C3%B2n_Gai) (Pháp gọi là Hongay) và [Cẩm Phả](/wiki/C%E1%BA%A9m_Ph%E1%BA%A3) của công ty "Société de Charbonnages du Tonkin". Hãng "Société de Charbonnages du Đông Triều" thì khai thác ở Kê Bào. Năm 1930 sản lượng than đá khai thác là 1.890.000 [tấn](/wiki/T%E1%BA%A5n), trong đó 3/4 được xuất cảng.
Những mặt hàng được nhập khẩu chính vào Đông Dương thời kỳ này là
[sữa đặc](/wiki/S%E1%BB%AFa_%C4%91%E1%BA%B7c), thức ăn đóng hộp, bột mì, rau, đường, cà phê, trà, thuốc lá, chỉ bông, vải bông, rượu, than, dầu lửa, đồ kim loại, dược phẩm, xà phòng, đồ gốm, đồ thủy tinh và pha lê, giấy, máy móc, xe hơi, v.v. Các mặt hàng xuất khẩu quan trọng gồm có: gạo, cá (cá khô và cá muối), tiêu, quế, dầu thực vật, [gỗ tếch](/w/index.php?title=G%E1%BB%97_t%E1%BA%BFch&action=edit&redlink=1), sợi bông (thô), than và kẽm, lụa (thô), xi măng, thảm chiếu, da, v.v. Cán cân xuất nhập khẩu vào năm 1914 là thặng dư gần 66 triệu đồng.
|
|Giá trị ngoại thương 1914
|Giá trị nhập khẩu (
|franc) |Giá trị xuất khẩu (
|franc)
|Bắc Kỳ||96.239.000||100.260.000|
|Trung Kỳ||6.364.000||11.1360.000|
|Nam Kỳ||158.998.000||219.253.000|
|Campuchia||4.891.000||1.686.000|
|
|Tổng cộng |
|266.492.000 |
|332.335.000
Cơ quan điều hành kinh tế cho cả sáu xứ Đông Pháp là
[Ngân hàng Đông Dương](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) (Banque de l'Indochine), thành lập từ năm 1875. Ngân hàng này có đặc quyền phát hành [đồng bạc Đông Dương](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%A1c_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) ( *piastre indochinoise*).
Chính quyền Bảo hộ còn giành độc quyền bán
[thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n), [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u), và [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i), còn được gọi là thuế "môn bài". Ba khoản thu này cộng thêm quan thuế xuất nhập khẩu cung ứng 95% ngân sách để trả lương công chức. Lấy trường hợp thu ngân của chính phủ Bảo hộ ở Bắc Kỳ năm [41] [1886](/wiki/1886)trên tổng số 134 triệu [đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%A1c_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)thì bốn nguồn thuế chính là: [[42]](#cite_note-Cartes-42)
- thuế thuốc phiện: 45 triệu
- thuế rượu: 20 triệu đồng
- thuế muối: 45 triệu đồng
[thuế thân](/wiki/Thu%E1%BA%BF_th%C3%A2n): 21 triệu đồng. [Độc quyền](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_quy%E1%BB%81n_(kinh_t%E1%BA%BF)) nấu rượu thì giao cho công ty *Société des Distilleries d'Indochine* phân phối cho toàn Liên bang dưới hiệu "RA" ( *Régie de Alcool*), tục gọi là "rượu ty". Những nguồn rượu khác thì bị liệt vào hạng rượu lậu và ai nấu hay mua thì bị truy tố và tài sản tịch thu. Đối với thuốc phiện thì quyền nhập cảng, chế biến và bán sỉ là do cơ quan Régie de l'Opium đảm nhận. Tính đến năm 1900 thì lợi nhuận chính phủ thu được từ thuốc phiện đạt hơn phân nửa số tiền thu nhập của toàn Liên bang Đông Dương. [43] Riêng việc phân phối bán lẻ là để cho tư nhân, đa số là người Hoa. [[44]](#cite_note-44) [[45]](#cite_note-45)
## Giao thông[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=13)]
Nỗ lực lớn nhất của nhà nước Bảo hộ là xây dựng hệ thống
[đường sắt](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray). Đoạn đường sắt thiết lập trước tiên với kinh phí 11,6 triệu [franc](/wiki/Franc_Ph%C3%A1p) là ở Nam Kỳ, dài 71 cây số, hoàn tất Tháng Bảy năm 1885 nối liền Sài Gòn và [Mỹ Tho](/wiki/M%E1%BB%B9_Tho). Vào những năm 1897-1900 thì con đường sắt Hà Nội- [46] [Lạng Sơn](/wiki/L%E1%BA%A1ng_S%C6%A1n)hoàn thành ở Bắc Kỳ với giá trị chiến lược cao để củng cố vùng biên giới Việt-Hoa. Sau đó nhà nước chủ trương xây dựng một hệ thống đường sắt Xuyên Đông Dương ( *Chemin de fer Transindochinois*) nối liền Hà Nội và Sài Gòn. Dự án này đến năm 1936 mới xây xong, chạy dài từ [Nam Quan](/wiki/Nam_Quan)đến Mỹ Tho với chiều dài 1714 km. Đây là tiền thân của [đường sắt Bắc Nam](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_B%E1%BA%AFc_Nam)của Việt Nam sau này. Hành trình Sài Gòn - Hà Nội mất 60 giờ đồng hồ, tức hai ngày và ba đêm. [[47]](#cite_note-47)
Ngoài ra còn có những nhánh đường sắt khác từ
[Nam Vang](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) đến biên giới [Xiêm](/wiki/Xi%C3%AAm); từ Sài Gòn đi [Lộc Ninh](/wiki/L%E1%BB%99c_Ninh); từ [Tháp Chàm](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_Ch%C3%A0m_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)&action=edit&redlink=1) lên [Đà Lạt](/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t); từ [Phủ Ninh Giang](/wiki/Ninh_Giang_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)) qua [Kẻ Sặt](/wiki/K%E1%BA%BB_S%E1%BA%B7t) đến [Cẩm Giàng](/wiki/C%E1%BA%A9m_Gi%C3%A0ng). Riêng đoạn đường từ [48] [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng)lên Hà Nội rồi từ Hà Nội ngược [sông Thao](/wiki/S%C3%B4ng_Thao)vượt biên giới Việt-Hoa sang [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam)thì do tư nhân hãng "Compagnie Française des Chemins de fer de l'Indochine et du Yunnan" khai thác. Tính đến năm 1939 thì toàn cõi Đông Dương có 3.372 km đường sắt. [[49]](#cite_note-49)
Ở hai đô thị chính, Sài Gòn và Hà Nội chính quyền còn cho thiết lập hệ thống "tàu điện" (
*tramways*). Tàu điện Sài Gòn khánh thành năm 1881 lúc đầu chạy bằng [hơi nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc) và đến năm 1923 mới chính thức chạy bằng điện. Lộ trình 72 km này nối Chợ Lớn, Sài Gòn (theo đường Gallieni, sau năm 1955 là đương Trần Hưng Đạo ) rồi tỏa ra Hóc Môn, Gò Vấp, phục vụ đến năm 1953 mới tháo bỏ. Tàu điện Hà Nội với 29 km đường rày khởi dụng năm 1901 và mãi đến năm 1990 mới thôi. [50] Để cung cấp năng lượng, người Pháp đặt hệ thống [[51]](#cite_note-51) [điện lực](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_l%E1%BB%B1c). Có lẽ sau Nhật Bản (1886) Hà Nội là thành phố đầu tiên ở Á châu có điện thắp sáng từ cuối thế kỷ 18. Năm 1897 công suất của công ty điện lực mà người Việt quen gọi là "sở nhà đèn" tăng lên thành 850 [[52]](#cite_note-52) [mã lực](/wiki/M%C3%A3_l%E1%BB%B1c). Tư nhân cũng có thể đặt mua. [[53]](#cite_note-53)
Công trình phát triển đường sá thì có
[cầu Sông Cái](/wiki/C%E1%BA%A7u_Long_Bi%C3%AAn) dài hơn 1,600 m do công ty Daydé et Pillé thực hiện từ năm 1897 đến 1901 mới xong là công trình đáng kể nhất. Ngoài ra còn có những xây cất nhỏ hơn như [cầu Hàm Rồng](/wiki/C%E1%BA%A7u_H%C3%A0m_R%E1%BB%93ng) bắc qua [sông Mã](/wiki/S%C3%B4ng_M%C3%A3) ở Thanh Hóa; [cầu Trường Tiền](/wiki/C%E1%BA%A7u_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ti%E1%BB%81n) ngang [sông Hương](/wiki/S%C3%B4ng_H%C6%B0%C6%A1ng) ở Huế, [cầu Rạch Cát](/wiki/C%E1%BA%A7u_R%E1%BA%A1ch_C%C3%A1t) và [cầu Gành](/wiki/C%E1%BA%A7u_G%C3%A0nh) (hay [cầu Ghềnh](/wiki/C%E1%BA%A7u_Gh%E1%BB%81nh)) bắc qua sông Đồng Nai, nối liền [Cù Lao Phố](/wiki/C%C3%B9_Lao_Ph%E1%BB%91) với thành phố Biển Hoà, v.v. Con đường thiên lý sau đó được dải nhựa dần để [xe hơi](/wiki/%C3%94_t%C3%B4) có thể chạy suốt từ biên giới Việt-Hoa đến biên giới Miên-Xiêm. Tổng cộng trên toàn cõi có khoảng 28.000 km đường trải nhựa hoặc trải đá sỏi. [[54]](#cite_note-Anticolonialism-54)
Chính phủ Pháp cũng cho thiết lập hệ thống dây thép
[điện tín](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%87n_t%C3%ADn&action=edit&redlink=1), đoạn đầu tiên hoàn tất năm 1862 nối Sài Gòn, [Biên Hòa](/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a) và [Chợ Lớn](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn). Đến năm 1888 thì đường dây liên lạc Sài Gòn-Hà Nội cũng làm xong. [[55]](#cite_note-55)
## Xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=14)]
Thực dân Pháp thực hiện chính sách văn hóa, giáo dục thực dân; dung túng, duy trì các hủ tục
[lạc hậu](/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1), cùng việc kinh doanh [thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n) và [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u) như một đặc quyền của nhà nước.
Xã hội Việt Nam khi đối diện nền kinh tế mới của người Pháp biến đổi và phân hóa sâu sắc. Mâu thuẫn giữa
[giai cấp](/wiki/Giai_c%E1%BA%A5p) [địa chủ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) và [nông dân](/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n) vẫn tồn tại và là mâu thuẫn chủ yếu trong xã hội, là tàn dư của nghìn năm [phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn). Địa chủ sở hữu phần lớn ruộng đất. Dù chỉ chiếm khoảng 7% cư dân [nông thôn](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_qu%C3%AA) nhưng địa chủ nắm trong tay 50% diện tích ruộng đất. Một số dùng thế lực của Pháp để thủ lợi nhưng [lòng yêu nước](/w/index.php?title=L%C3%B2ng_y%C3%AAu_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1) vẫn là động lực chống Pháp. [Nông dân](/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n) là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội Việt Nam (chiếm khoảng 90% dân số), cũng là thành phần gánh chịu phần lớn phí tổn của nền Bảo hộ. Giai cấp [công nhân](/wiki/C%C3%B4ng_nh%C3%A2n) nhỏ hơn, hình thành từ cuộc [khai thác thuộc địa lần thứ nhất](/w/index.php?title=Khai_th%C3%A1c_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) của thực dân Pháp. Họ tập trung ở các [thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) và khu vực [khai thác mỏ](/wiki/Khai_th%C3%A1c_m%E1%BB%8F).
Cũng tập trung ở thành thị là giai cấp
[tư sản](/wiki/T%C6%B0_s%E1%BA%A3n) và [tiểu tư sản](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%83u_t%C6%B0_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) bao gồm [doanh nhân](/wiki/Doanh_nh%C3%A2n) trong các ngành [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [thương nghiệp](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1), và cả [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Ngoài ra trong nhóm này cũng là giới [học sinh](/wiki/H%E1%BB%8Dc_sinh), [trí thức](/wiki/Tr%C3%AD_th%E1%BB%A9c), [thợ thủ công](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A3_th%E1%BB%A7_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [công chức](/wiki/C%C3%B4ng_ch%E1%BB%A9c) và những người làm nghề tự do.
Các thành phần xã hội tuy chung một khái niệm yêu nước nhưng cũng có khi đối chọi về kinh tế và văn hóa.
### Dân cư[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=15)]
|Năm||Dân số Liên bang Đông Dương
|
|1921||18.800.000|
|1926||20.500.000|
|1931||21.450.000|
|1936||23.030.000|
|1943||25.000.000|
Vào đầu thế kỷ 20, thành phần dân cư của Liên bang Đông Dương gồm có
[người Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t), [người Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer), [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), [người Chăm](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m) và các dân tộc thiểu số khác. Trong số đó, người Việt là đông nhất với 15 triệu người, kế đến là người Khmer với 1,3 triệu người, người Thái 1,1 triệu và người Chăm 100.000, số dân tộc thiểu số ước khoảng 500.000 người. Ngoài số này, còn có khoảng 300.000 [người Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) và các dân tộc châu Á khác, 15.000 người Âu và 40.000 người Âu lai Á. Tính tổng cộng, dân số của Liên bang Đông Dương vào khoảng 18.370.000 người, mật độ trung bình 24 người trên một km 2.
|Thị xã||Dân số vào năm 1930|
|Sài Gòn||150.000
|
|Hà Nội||100.000
|
|Hải Phòng||100.000
|
|Huế||80.000
|
|Phnom Penh||75.000
|
|Nam Định||50.000
|
|Đà Nẵng||20.000
|
Về phân bố dân cư, người Việt sống chủ yếu ở Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ, người Khmer sống ở Campuchia, người Thái ở Lào, người Chăm ở Nam Kỳ và một phần Campuchia; những người thuộc dân tộc thiểu số sống rải rác dọc theo vùng núi cao trong lục địa.
Trong các sắc dân bản địa, người Việt có tổ chức xã hội cao hơn cả. Qua kinh nghiệm nhiều đời, họ đã có được những tập quán nông nghiệp phát triển, nhưng năng lực buôn bán yếu. Thương mại trên khắp Đông Dương nằm trong tay những người Hoa. Người Thái thích sống ở những vùng cao, với công việc chính là nuôi gia súc và săn bắn; họ kém văn minh hơn hẳn những người Việt. Người Khmer thì làm các nghề về gỗ, nông, ngư nghiệp, và săn bắn
. [40]
Trên pháp lý, người dân Đông Dương chia thành ba hạng. Đứng đầu là
[công dân](/wiki/Quy%E1%BB%81n_c%C3%B4ng_d%C3%A2n) Pháp ( *citoyens français*) gồm những người Pháp và một số người bản xứ được nhập tịch. Thứ nhì là thuộc dân Pháp ( *sujets français*) là dân Nam Kỳ và dân chúng của ba thành phố Đà Nẵng, Hải Phòng và Hà Nội. Hạng ba mới là dân bảo hộ ( *protégés français*) tức là đại đa số dân chúng Trung, Bắc Kỳ, Lào, và Cao Miên. [[62]](#cite_note-62)
### Di dân[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=16)]
Một hậu quả của chính sách nhà nước Bảo hộ khi hậu thuẫn việc thông thương với Trung Hoa là đà gia tăng số người Hoa nhập cảnh với nhiều ưu đãi.
-
-
Năm Số người Trung Hoa nhập cảnh Đông Dương [[63]](#cite_note-63) 1923 19.800 1924 13.800 1925 15.200 1926 19.000 1927 31.100 1928 30.100
-
Từ tổng số 60.000 Hoa kiều vào cuối thế kỷ 19, đến năm 1921 thì số di dân
[người Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) đã tăng thành 156.000 riêng ở Nam Kỳ Họ nắm tài lực và tận dụng khai thác hệ thống kinh tài khắp Đông Nam Á, nhất là ngành buôn [64] [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o). Số thương gia tên tuổi lịch sử còn ghi lại có Wang-Tai, [Hui Bon Hoa](/wiki/Ch%C3%BA_H%E1%BB%8Fa)(tục gọi là "chú Hỏa"), [Quách Đàm](/wiki/Qu%C3%A1ch_%C4%90%C3%A0m)(xây chợ Bình Tây). Đến năm [[65]](#cite_note-65) [1937](/wiki/1937)trong suốt ba Kỳ Trung, Nam, Bắc có 217.000 Hoa kiều, chiếm hơn 11% dân số. Theo hiệp ước ký giữa Pháp và [[66]](#cite_note-66) [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)năm 1885 và 1886 thì người Tàu ngụ cư ở Đông Dương hưởng quy chế ngoại nhân ưu đãi ( *etrangers bénéficiant d'un statut privilégié*) được miễn [sưu thuế](/w/index.php?title=S%C6%B0u_thu%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), không phải bắt làm tạp dịch hay nhập ngũ lại được quyền đi lại tự do. Hơn nữa vì giữ [quốc tịch](/wiki/Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch) [Trung Hoa](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), quyền lợi của họ có chính phủ Bắc Kinh bênh vực. Cộng đồng người Hoa tổ chức theo nguyên quán, tục gọi là [[67]](#cite_note-67) *bang*( [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p): *congrégation*). Vào năm 1885 thì có bảy bang ở Nam Kỳ nhưng sau đó gộp lại thành năm bang căn cứ theo nguyên quán: Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam, Triều Châu, và Hẹ. Ngoài ra có khoảng 5.000 Ấn kiều. Giống như người Hoa, người Ấn đại đa số là thương nhân, cùng làm nghề cho vay nặng lãi. [[68]](#cite_note-68) [[69]](#cite_note-69)
Số người Âu châu đến cuối thập niên 1930 là 39.000, đa số người Pháp, nắm giữ địa vị then chốt chính trị và kinh tế trong ba ngành xuất cảng gạo, cao su, và khoáng sản.
Ba nhóm ngoại kiều Pháp, Hoa và Ấn tập trung ở thành thị trong khi dân bản xứ phần lớn sinh sống ở nông thôn. [70]
Một chính sách di dân nữa được đề ra là việc mộ dân ở Bắc và Trung Kỳ đưa vào Nam làm phu đồn điền cao su hoặc nông trại miền núi Cao nguyên Trung Kỳ hay thượng du Bắc Kỳ.
Riêng niên khóa 1926-27, 35.000 người dân từ Bắc và Trung Kỳ được mộ làm phu và đưa vào Nam Kỳ làm công trong các đồn điền. [71] Người Việt cũng được khuyến khích di cư sang Lào và Cao Miên. [[72]](#cite_note-72) Thống kê năm 1908 ghi nhận 60.000 người Việt trên đất Miên. [[73]](#cite_note-73) Đến năm 1921 thì tổng số người Việt ở Cao Miên là hơn 140.000 [[74]](#cite_note-74) và 191.000 vào năm 1937. [[64]](#cite_note-Goscha,_Christopher_E._tr_5-64) Cùng thời gian sau đó vào cuối thập niên 1930 thì số người Việt ở Lào đã tăng lên gần 40.000. [[75]](#cite_note-75) Một số khác được đưa sang [[76]](#cite_note-76) [Tân Đảo](/wiki/Vanuatu)và đảo [Tân Thế giới](/wiki/Nouvelle-Cal%C3%A9donie)làm [phu](/wiki/Ch%C3%A2n_%C4%91%C4%83ng)mỏ và đồn điền của Pháp.
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=17)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Henri_Oger%27s_book_1.jpg/220px-Henri_Oger%27s_book_1.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Henri_Oger%27s_book_1.jpg/220px-Henri_Oger%27s_book_1.jpg)
*Tự học Pháp thoại tiệp kính*tức *Phép học một mình chóng thông tiếng Tây*do [Henri Oger](/wiki/Henri_Oger)soạn để dạy người Việt học tiếng Pháp vào đầu thế kỷ 20, in ở [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)
Một hậu quả khác rất đáng kể của cuộc bảo hộ đối với người Việt là việc thay đổi toàn diện về học thuật. Ở Nam Kỳ ngay từ năm 1867 người Pháp đã ngưng hẳn thể chế
[khoa cử](/w/index.php?title=Khoa_c%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) bằng [chữ Nho](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) và đến năm 1878 thì các công văn bằng [chữ Nho](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) cũng bị loại bỏ, thay bằng [chữ Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) và [chữ Quốc ngữ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF). Trường sở tại Nam Kỳ bắt đầu áp dụng theo mẫu trường công ở Pháp từ năm [77] [1879](/wiki/1879). Tuy nhiên ở Trung và Bắc Kỳ thì chữ Nho tiếp tục được giảng dạy dưới sự vận động của Giám đốc Học chính Gustave Dumoutier. [[78]](#cite_note-Cultural-78) [[79]](#cite_note-Cultural1-79)
#### Cải cách năm 1908[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=18)]
Đến năm
[1908](/wiki/1908) thì Hội đồng Cải cách Học vụ (Conseil de Perfectionnement de l'enseignement indigène, lập năm 1905) thời Toàn quyền Beau lập Học bộ tức Nha Giám đốc Học chính (Direction de l'Enseignement) dưới sự điều hành của [Henri Gourdon](/w/index.php?title=Henri_Gourdon&action=edit&redlink=1) và quy hoạch lại việc giáo dục ở Trung và Bắc Kỳ, chia thành ba bậc: ấu học, tiểu học và trung học.
- Ấu học thì giao cho xã thôn dạy chữ Nho và chữ Quốc ngữ; ai đậu thì gọi là "tuyển sinh."
- Tiểu học thì do phủ huyện có
[huấn đạo](/wiki/Hu%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BA%A1o)và [giáo thụ](/wiki/Gi%C3%A1o_th%E1%BB%A5)đảm trách, tiếp tục dạy chữ Nho và chữ Quốc ngữ và có thể tình nguyện học thêm chữ Pháp chứ không bắt buộc;
- Trung học thì do quan
[đốc học](/wiki/%C4%90%E1%BB%91c_h%E1%BB%8Dc)ở tỉnh lỵ trông coi và dạy [chữ Quốc ngữ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)và [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p). Đây bước đầu của chữ Quốc ngữ trong ngành giáo dục của người Việt.
Tổng số trường học ở Trung và Bắc Kỳ là khoảng 15.000 với 200.000 học sinh.
Bắt đầu từ khoa [78] [thi hương](/wiki/Thi_H%C6%B0%C6%A1ng)năm 1909 thì thí sinh phải biết chữ Quốc ngữ để làm bài. Ở Hà Nội thì có thêm [[80]](#cite_note-80) [trường Bảo hộ](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_Chu_V%C4%83n_An,_H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và Huế thì có [trường Hậu bổ](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BA%ADu_b%E1%BB%95_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))cùng với [trường Quốc học](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%8Dc_-_Hu%E1%BA%BF)sẵn có để đào tạo thêm nhân sự. [[77]](#cite_note-cothommagazine.com-77)
#### Cải cách năm 1915[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=19)]
Năm 1915 thì Bắc Kỳ rồi năm 1918 Trung Kỳ cũng theo Nam Kỳ bỏ khoa cử để theo chương trình do Nha Học chính Đông Dương soạn ra tức bộ học luật (
*Code de l'instruction publique*) ban hành ngày 21 Tháng 12 năm 1917. Theo đó thì tiếng Pháp được đưa vào giáo trình từ bậc tiểu học. Tiểu học chia thành ba cấp: [81]
- Sơ học (ba năm, đỗ bằng Sơ học yếu lược
*Certificat d'etudes primaires Franco-Indigènes*, viết tắt là CEPFI),
- Tiểu học (ba năm, đỗ bằng Cơ thủy
*Certificat d'etudes elementaires*), và
- Cao đẳng tiểu học (bốn năm, đỗ bằng Cao đẳng tiểu học
*Diplôme d'études primaires supérieures*).
Tính đến năm 1938 thì toàn cõi Đông Dương có 406.669 học sinh tiểu học (tỷ số 1/5 số trẻ em ở tuổi đi học). Đại đa số ghi danh học trường công nhưng cũng có khoảng 60.000 học sinh theo học ở các tư thục, trong đó 36.000 do Giáo hội Công giáo huấn luyện tại 650 trường sở.
[[82]](#cite_note-82)
Trung học (ba năm) thì chỉ có bốn trường (lycée) đặt ở
[Phnôm Pênh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) (lycée Sisowath, 1935), Huế (lycée Khai-Dinh, 1936), Sài Gòn (lycée Petrus-Ky) và Hà Nội (lycée du Protectorat) mà thôi. Học xong hai năm thì thi lấy bằng Tú tài bản xứ. Ba năm thì lấy bằng [83] *baccalauréat*. Bằng *baccalauréat*được công nhận tương đương với bên chính quốc kể từ năm 1930. Số người đậu bằng [[84]](#cite_note-Trường_Pháp-Nam-84) *baccalauréat*rất ít oi, như năm [1942](/wiki/1942)tổng cộng chỉ có 75 người. [[78]](#cite_note-Cultural-78)
Đại học thì có mở chỉ một cơ sở là
[Viện Đại học Đông Dương](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) ở Hà Nội khai giảng từ năm 1907 nhưng hoạt động gián đoạn đến năm 1917 mới tái tục. Điểm đáng lưu ý là chứng chỉ do Đại học Đông Dương cấp không được công nhận là tương xứng với các trường đại học bên Pháp. Sinh viên Đông Dương muốn sang Pháp học cũng bị gây khó dễ và hạn chế. [[85]](#cite_note-85)
Năm
[1924](/wiki/1924) mở khóa học đầu tiên của [Trường Mỹ thuật Đông Dương](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) với hai phân khoa: 1) hội họa, điêu khắc & trang trí, 2) kiến trúc. [[86]](#cite_note-86)
Ở
[Phnôm Pênh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) thì người Pháp lập trường Bảo hộ từ năm 1893. Đến năm 1905 thì đổi thành Collège Sisowath. [[87]](#cite_note-87)
Những cải cách của chính quyền Pháp chỉ một phần là để nâng cao kiến thức dân chúng nhưng còn có dụng ý là để chuyển hướng tư duy của đại chúng. Thay vì trông đợi vào giới sĩ phu truyền thống dẫn dắt, nay người dân thường sẽ có nhà nước Bảo hộ đào tạo kiến thức. Đối với người Việt thì nguồn tư duy đáng sợ cho chính quyền Đông Pháp là Nho học và luồng tư tưởng xâm nhập từ Trung Hoa và Nhật Bản qua các sách vở Hán văn. Đối với Miên và Lào thì tin tức từ Xiêm là mối đe dọa.
Vì vậy người Pháp đã dồn nhiều nỗ lực vào việc cải tổ nền giáo dục bản xứ. Một chứng cứ là sách giáo khoa thời Pháp không dùng danh từ "Việt Nam" mà chỉ nhắc đến "Đông Pháp" và các xứ lệ thuộc [88] [[84]](#cite_note-Trường_Pháp-Nam-84)
### Nghiên cứu, khoa học, & kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=20)]
Chính phủ Bảo hộ cho thành lập một số cơ sở khoa học ở Đông Dương như Viện Pasteur (Institut Pasteur de Saigon, 1890 & Nha Trang, 1895)
, Nha Địa chất (Service géologique, 1918), Viện Canh nông Thuộc địa (Institut agronomie coloniale, 1918), [89] [Viện Hải dương học](/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%E1%BA%A3i_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BB%8Dc_(Vi%E1%BB%87t_Nam))(Institut océanographique, 1922). [[90]](#cite_note-90)
Bác sĩ
[Alexandre Yersin](/wiki/Alexandre_Yersin) qua Viện Pasteur đã có nhiều đóng góp về căn bệnh [dịch hạch](/wiki/D%E1%BB%8Bch_h%E1%BA%A1ch). Ông chọn sống tại Nha Trang, Trung Kỳ nơi ông tiếp tục những cuộc thí nghiệm khoa học cho đến khi mất. [Nhà thương](/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n) theo y học Tây phương đầu tiên ở Đông Dương là nhà thương Chợ Quán, bắt đầu hoạt động năm [1864](/wiki/1864) nhưng phải đợi đến năm [1914](/wiki/1914) thì số lượng y sĩ mới đủ để đáp ứng nhu cầu dịch vụ [y khoa](/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc) thường xuyên. [[7]](#cite_note-Duncanson-7)
Về văn hóa và lịch sử thì có
[Viện Viễn Đông Bác cổ](/wiki/Vi%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_B%C3%A1c_c%E1%BB%95) (École française d'Extrême-Orient) lập năm 1900 ở Sài Gòn để nghiên cứu, thu thập, và lưu trữ nhiều cổ vật cùng khai quật các di chỉ [khảo cổ](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc). Năm 1902 thì Viện này chuyển ra Hà Nội với chi nhánh ở Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, Nam Vang, và [Battambang](/wiki/Battambang). [[91]](#cite_note-91)
Một trong những "khám phá" lớn nhất trong ngành khảo cổ vào thời điểm này là cuộc khai quật di tích
[Angkor Wat](/wiki/Angkor_Wat) được nhà khoa học [Henri Mouhot](/wiki/Henri_Mouhot) ghi lại và phổ biến đến thế giới Tây phương. Cổ hơn thì năm 1923 khai quật được di chỉ [Đông Sơn](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n), thuộc tỉnh [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) nơi khám phá ra một số [trống đồng](/wiki/Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_S%C6%A1n) tiêu biểu cho thời đại cổ đại của người Việt. [[92]](#cite_note-92) [Henri Parmentier](/wiki/Henri_Parmentier) thì có công khảo cổ trong việc nghiên cứu giải mã các cổ vật và di tích [Chiêm Thành](/wiki/Chi%C3%AAm_Th%C3%A0nh).
Bốn viện bảo tàng lớn được thành lập để lưu trữ các di vật văn hóa:
[[78]](#cite_note-Cultural-78)
- Viện Bảo tàng Albert Sarraut (1920) ở
[Nam Vang](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh)
- Viện Bảo tàng Khải Định (1923) ở Huế
- Viện Bảo tàng Louis Finot (1926) ở Hà Nội
- Viện Bảo tàng Blanchard de la Brosse (1927) ở Sài Gòn.
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=21)]
Chính trị Đông Dương thuộc thể chế thuộc địa và bảo hộ nên không có quyền tự quyết.
Riêng ở
[Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) thì có bầu cử định kỳ và vận động cử tri. Tuy nhiên số cử tri rất khiêm nhường. Vào khoảng thập niên 1910 thì chỉ có 1.000 cử tri người Việt, tức những người được vào Pháp tịch. Số người Pháp thì có khoảng 3.000 người ghi danh đi bầu. Sau cuộc cải tổ năm 1922, đặc quyền bầu cử được nới rộng và số cử tri người Việt tăng lên khoảng 20.000, đa số thuộc giới thượng lưu Tây học. [93] Đây là thành phần cử tri bỏ phiếu trong những cuộc tuyển cử [[94]](#cite_note-94) [Hội đồng Quản hạt](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba_Nam_K%E1%BB%B3)so với 2-3 triệu dân của toàn xứ Nam Kỳ.
Về mặt thông tin, báo chí thì chính phủ Bảo hộ áp dụng chính sách kiểm duyệt sách báo. Lệ này đến năm 1935 mới nới lỏng hơn khi
[Đảng Xã hội Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_(Ph%C3%A1p)) của thủ tướng [Léon Blum](/w/index.php?title=L%C3%A9on_Blum&action=edit&redlink=1) lên chấp chính. [[95]](#cite_note-95)
## Phản kháng[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=22)]
Chính quyền Liên bang Đông Dương dù có mang lại một số kỹ nghệ và tổ chức khoa học làm cuộc sống khá hơn về mặt vật chất nhưng chủ yếu là để tạo điều kiện cho người Pháp chứ không vì quyền lợi của dân bản xứ. Lý tưởng "Tự do, Bình đẳng, Bác ái" ("
*Liberté, Égalité, Fraternité*") tuy xuất xứ từ Pháp nhưng dân của sáu xứ Đông Dương không được hưởng đầy đủ những quyền lợi đó. Một thí dụ cụ thể là đạo luật hiện hành ở chính quốc như luật cấm trẻ em lao dịch thì ở Đông Pháp không áp dụng những luật pháp đó. [[96]](#cite_note-96)
Chủ nghĩa dân tộc nhất là đối với người Việt cho dù bị chính quyền Bảo hộ cố vùi lấp, vẫn là tiếng gọi vang vọng. Cuộc khởi nghĩa của
[Đề Thám](/wiki/%C4%90%E1%BB%81_Th%C3%A1m) ở vùng [Phú Thọ](/wiki/Ph%C3%BA_Th%E1%BB%8D) và [Phúc Yên](/wiki/Ph%C3%BAc_Y%C3%AAn) kéo dài đến năm 1913 mới bị dập tắt. Trong khi đó luôn có những âm mưu đánh đuổi người Pháp như vụ [97] [Hà Thành đầu độc](/wiki/H%C3%A0_Th%C3%A0nh_%C4%91%E1%BA%A7u_%C4%91%E1%BB%99c)(1908), vụ nổ bom ở Bắc Kỳ do [Việt Nam Quang phục Hội](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Quang_ph%E1%BB%A5c_H%E1%BB%99i)thực hiện (1913), việc vua [Duy Tân](/wiki/Duy_T%C3%A2n)bôn tẩu (1916), vụ mưu sát Toàn quyền Merlin của [Tâm Tâm Xã](/wiki/T%C3%A2m_T%C3%A2m_X%C3%A3)(1924), cuộc [Khởi nghĩa Yên Bái](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Y%C3%AAn_B%C3%A1i)của [Việt Nam Quốc dân Đảng](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)(1930) làm chính phủ Bảo hộ phải luôn tìm cách trấn áp.
Để vô hiệu hóa sức đề kháng của dân bản xứ, chính phủ Bảo hộ thường tuyên truyền đề cao những nhân vật và sự kiện lịch sử với nước Pháp ở cương vị nhân từ, dìu dắt và bảo vệ người bản xứ như trường hợp Giám mục
[Bá Đa Lộc](/wiki/Pigneau_de_Behaine). Với cao trào đòi độc lập, chính quyền Bảo hộ còn đưa ra chính sách " [Pháp Việt Đề huề](/wiki/Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%C4%90%E1%BB%81_hu%E1%BB%81)" để vận động đường lối hợp tác giữa người Pháp và các dân tộc Đông Dương, nhất là dân Việt.
Ngoài việc vận động tâm lý, người Pháp còn duy trì một lực lượng quân sự để củng cố quyền lực. Lực lượng này gồm lính chính quy Pháp và quân bản xứ, thường gọi là
[lính tập](/wiki/L%C3%ADnh_t%E1%BA%ADp). Đội quân này được dùng trong việc đánh dẹp cũng như canh gác, giữ trật tự xã hội theo quan niệm của nhà nước Bảo hộ.
Vào đầu thập niên 1930 thì có khoảng 10.000
[tù nhân chính trị](/wiki/T%C3%B9_nh%C3%A2n_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) trong các nhà tù lớn nhỏ ở Đông Dương. [[98]](#cite_note-98)
## Giải thể[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=23)]
### Nhật Bản nhập cuộc[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=24)]
Năm 1941
[Quân đội Đế quốc Nhật Bản](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) thời [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) tiếp thu Đông Dương với sự thỏa thuận của [chính phủ Vichy](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vichy) theo thỏa ước giữa đại sứ Pháp Charles Arsènes-Henry ở [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D) và ngoại trưởng [Yōsuke Matsuoka](/w/index.php?title=Y%C5%8Dsuke_Matsuoka&action=edit&redlink=1) ký hồi 30 Tháng Tám, 1940. [[99]](#cite_note-99) Theo đó thì Nhật Bản được rộng quyền điều hành quân sự trên toàn cõi Đông Dương chống lại [100] [phe Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)nhưng người Pháp vẫn duy trì bộ máy cai trị của nhà nước Bảo hộ và Nhật công nhận chủ quyền của Pháp.
### Tranh chấp với Xiêm[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=25)]
Trong khi đó thì triều đình
[Xiêm La](/wiki/Xi%C3%AAm) của Thủ tướng [Plaek Pibulsongkram](/w/index.php?title=Plaek_Pibulsongkram&action=edit&redlink=1) nhân khi thấy quyền lực của Pháp ở Đông Dương bị suy yếu nên tìm cách đòi lại lãnh thổ cũ ở Lào và Cao Miên bị Pháp chiếm đoạt vào năm 1907. Thất bại về mặt ngoại giao, Xiêm điều quân đến gần biên giới rồi mở cuộc tấn công và chiếm toàn phần đất Lào ở hữu ngạn [sông Mê Kông](/wiki/M%C3%AA_K%C3%B4ng) vào ngày 19 Tháng Giêng, 1941. Không quân Xiêm thì mở cuộc oanh kích nhiều địa điểm ở [tỉnh Battambang](/wiki/T%E1%BB%89nh_Battambang) và tiến chiếm được tỉnh lỵ. Về mặt bể thì hải quân Pháp và hải quân Xiêm nổ súng ở khu vực [đảo Chang](/wiki/Ko_Chang). Ba chiến thuyền của Xiêm bị đánh chìm nhưng vì áp lực của [Đế quốc Nhật Bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), chính phủ Đông Dương của toàn quyền [Jean Decoux](/wiki/Jean_Decoux) phải giảng hòa rồi nhượng lại cho Xiêm những [tỉnh Battambang](/wiki/T%E1%BB%89nh_Battambang), [Sisophon](/wiki/Sisophon) và [Siemreap](/wiki/Xi%C3%AAm_Ri%E1%BB%87p_(t%E1%BB%89nh)) của Cao Miên ngày 11 Tháng Ba, 1941, chấm dứt cuộc xung đột vũ trang giữa Xiêm và Đông Pháp. [[101]](#cite_note-101)
### Nhật đảo chính Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=26)]
Thỏa hiệp giữa Pháp và Nhật kéo dài bốn năm cho đến ngày
[9 Tháng Ba](/wiki/9_th%C3%A1ng_3), 1945 thì Nhật Bản đột ngột tuyên bố trao quyền cho các chính quyền bản xứ và ra lệnh tống giam nhiều viên chức Pháp. Ngày [11 Tháng Ba](/wiki/11_th%C3%A1ng_3), đại sứ Yokoyama Masayuki vào [Đại Nội](/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A0nh_Hu%E1%BA%BF) Huế yết kiến vua [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) và chứng kiến lời tuyên cáo độc lập của [Đế quốc Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam). Ngày [102] [13 Tháng Ba](/wiki/13_th%C3%A1ng_3), vua [Cao Miên](/wiki/Campuchia) [Norodom Sihanouk](/wiki/Norodom_Sihanouk)cũng theo gương [Bảo Đại](/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i)rồi đến ngày [8 Tháng Tư](/wiki/8_th%C3%A1ng_4)thì quốc vương [Lào](/wiki/L%C3%A0o) [Sisavang Vong](/wiki/Sisavang_Vong)cũng tuyên bố độc lập. Ngày 17 Tháng Tư thì Thủ tướng [[103]](#cite_note-103) [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)trình diện với danh sách [nội các](/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c)để chấp chính nhưng đến Tháng Tám năm 1945 khi Nhật tuyên bố đầu hàng phe [Đồng Minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)thì Pháp xúc tiến việc tái chiếm Đông Dương đang do [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)kiểm soát và lập lại Liên bang Đông Dương.
Ngay từ Tháng Chạp năm 1943
[Charles De Gaulle](/wiki/Charles_de_Gaulle), người lãnh đạo lực lượng Pháp bấy giờ lưu vong ở [Algiers](/wiki/Algiers) đã tuyên bố ý định tái lập chủ quyền của Pháp trên các xứ Đông Dương. Lực lượng [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) dã tiến hành đảo chính Phát-xit Nhật ngày 19/08/1945. Sau đó, chính quyền phát-xít tuyên bố trao toàn bộ quyền kiểm soát tại Việt Nam cho [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh). Tại Nam Bộ, [Nam Bộ kháng chiến](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn) kháng chiến nổ ra khi Việt Minh, trước đó đã thay Nhật kiểm soát khu vực này, đã cương quyết chống trả lại hành vi tái xâm lược của Pháp. Tới ngày 19/12/1946, sau những hành động khiêu khích của Pháp, [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) ra [Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến](/wiki/L%E1%BB%9Di_k%C3%AAu_g%E1%BB%8Di_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn), chính thức bắt đầu [giai đoạn 9 năm kháng chiến chống lại sự tái xâm lược của Pháo tại Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
Trong thời gian chín năm cuối, người Pháp có thay đổi cơ chế hành chánh: bỏ chức vụ "Toàn quyền" và thay bằng "Cao ủy" rồi "Tổng ủy"; thống đốc Nam Kỳ, khâm sứ Trung Kỳ hay thống sứ Bắc Kỳ thì thay bằng "Ủy viên cộng hòa". Tuy nhiên, Đông Dương vẫn là một phần của
[Liên hiệp Pháp](/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p). Ngoài ra chính phủ Pháp cũng hứa hẹn cải tổ bằng cách phát triển giáo dục và hướng tới dân chủ tự trị trong khuôn khổ Liên hiệp Pháp.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=27)]
- Bernard, Paul. "L'Avenir économique de l'Indochine".
*Illustration: número spécial sur l'Indochine*. Paris: Société nationale des Enterprises de Presse, 1949.
- Pierre Brocheux và Daniel Hémery.
*Indochina, An Ambiguous Colonization, 1858-1954*. Berkeley, CA: University of California Press, 2009.
- Cherry, Haydon. "Social Communication and Colonial Archeology in Viêt Nam."
*New Zealand Journal of Asian Studies*6, 2 (December, 2004).
- Cooper, Nicola.
*France in Indochina, Colonial Encounters*. Oxford, UK: Berg, 2001.
- Dương Quảng Hàm.
*Quốc văn trích diễm*. Paris: Institut de l'Asie du Sud-Est, 1989.
- Đào Duy Anh.
*Việt Nam văn hóa sử cương*. Houston: Xuân Thu, ?.
- Dommen, Arthur.
*The Indochinese Experience of the French, and the Americans, Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam*. Bloomington, IN: Đại học Indiana Press, 2001.
- Foreign Areas Studies Division.
*US Army Area Handbook for Vietnam*. Washington, DC: Special Operations Research Ofice, 1962.
- Gauthier, Julian.
*L'Indochine au travail dans la paix française*. Paris: Eyrolles, 1949.
- Goodman, Allan E.
*Politics in War*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1973.
- Goscha, Chritopher E. "Widening the Colonial Encounter: Asian Connections Inside French Indochina During the Interwar Period".
*Modern Asian Studies*. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2008.
- Kahin, George, et al.
*Indochina in the 1940s and 1950s*. Cornell, NY: Cornell Southeast Asia Program, 1992.
- Lévi, Sylvain.
*Indochine*. Paris: Société d'Editions Géographique, Maritimes et Coloniales, 1931.
- Hà Thúc Ký.
*Sống còn với Dân tộc, hồi ký chính trị*. ?: Phương Nghi, 2009.
- Henri Rusier, Henri Brenier.
*L'Indochine française*. Paris: Librairie Armand Colin, 1911.
- Ho Tai, Hue-Tam. '
*Radicalism and the Origins of the Vietnamese Revolution*. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1992.
- Hoàng Cơ Thụy.
*Việt sử khảo luận*. Paris: Nam Á, 2002.
- Marquet, Jean.
*La France mondiale au XX° siècle: l'Union indochinoise*. Paris: Delalain, 1931.
- Marr, David.
*Vietnamese Tradition on Trial, 1920-1945*. Berkeley, CA: University of California Press, 1984.
- Ngô Văn.
*Việt Nam 1920-1945*. Montreuil: L'Insomniaque/Chuông rè, 2000.
- Nguyên Hương Nguyễn Cúc.
*Saigon 300 năm cũ*. Dallas, TX: Tiếng Sông Hương, 1999.
- Nguyễn Thị Chân Quỳnh.
*Thi hương, Tập thượng*. Paris: An Tiêm, 2002.
- Norindr, Panivong.
*Phantasmatic Indochina*. Durham, NC: Duke University Press. 1996.
- Russier, Henri & Henri Brenier.
*L'Indochine française*. Paris: Librairie Armand Colin, 1911.
- Samelink, Oscar. "One Country, Many Journeys".
*Vietnam, Journeys of Body, Mind, and Spirit*. Berkeley, CA: University of California Press, 2003.
- Smith, Harvey et al.
*Area Handbook for South Vietnam*. Washington, DC: US Government Printing Office, 1967.
- Vu Tam Ich. "A Historical Survey of Educational Developments in Vietnam".
*Bulletin of the Bureau of School Service*Vol XXXII, No 2. Lexington, KY: University of Kentucky, College of Education, 1959.
- Clive J. Christie (1998).
*Southeast Asia in the Twentieth Century: A Reader*(bằng tiếng Anh). I.B.Tauris.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=28)] **Eric T. Jennings (2009). “Đà Lạt, Capital of Indochina: Remolding Frameworks and Spaces in the Late Colonial Era”.** [^](#cite_ref-DaLat_1-0) *Journal of Vietnamese Studies*(bằng tiếng Anh) (University of California Press) **4**(2): 1–33.
- ^
**a** **ă** [Tổ chức bộ máy các cơ quan trong chính quyền thuộc địa ở Việt Nam (1862 - 1945)](https://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/to-chuc-bo-may-cac-co-quan-trong-chinh-quyen-thuoc-dia-o-viet-nam-1862-1945), Đỗ Hoàng Anh, Văn hóa Nghệ An, 09 Tháng 3 2017 [^](#cite_ref-Feudalism_Capitalism_3-0) [Christie 1998](#CITEREFChristie1998), tr. 78 **Brocheur. tr 78-9** [^](#cite_ref-4)
- ^
**a** [Dommen, Arthur. Trang 22.](#cite_ref-Dommen,_Arthur._Trang_22_5-1) **ă** **Vu Tam Ich. tr 60** [^](#cite_ref-6)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Duncanson, Dennis.](#cite_ref-Duncanson_7-6) **đ** *Government and Revolution in Vietnam*. New York: Oxford University Press, 1968. tr 72-139 **Đào Duy Anh. Trang 161.** [^](#cite_ref-8) **Vu Tam Ich. tr 61** [^](#cite_ref-9)
- ^
**a** **ă** [Vũ Ngự Chiêu.](#cite_ref-Frustrated_10-2) **â** *Political and Social Change in Viet-Nam between 1940 and 1946*. Madison, WI: The University of Wisconsin, 1984. tr 67-116 **Hoàng Cơ Thụy. Trang 1339.** [^](#cite_ref-11)
- ^
**a** **ă** [Đào Duy Anh. tr 155](#cite_ref-Đào_Duy_Anh._tr_155_12-2) **â** **Dommen, Arthur. Trang 23.** [^](#cite_ref-13) **Hà Thúc Ký. tr 33** [^](#cite_ref-14) **Hoàng Cơ Thụy. Trang 1353.** [^](#cite_ref-15) **Brocheux. tr 84** [^](#cite_ref-16) [^](#cite_ref-Brocheur_17-0) *Pierre Brocheux và Daniel Hémery.*Indochina, An Ambiguous Colonization, 1858-1954 *. Berkeley, CA: University of California Press, 2009. tr 74* **Hoàng Cơ Thụy. Trang 1511.** [^](#cite_ref-18) **Brocheux. Tr 84** [^](#cite_ref-19) **Russier, Henri & Henri Brenier. tr 318** [^](#cite_ref-20) **Pierre Brocheux và Daniel Hémery.** [^](#cite_ref-Colonial_21-0) *Indochina, An Ambiguous Colonization, 1858-1954*. Berkeley, CA: University of California Press, 2009. tr 15-69 **Henri Rusier, Henri Brenier. Tr 351** [^](#cite_ref-22) **Goodman, Allan E. Tr 14** [^](#cite_ref-23) **Pierre Brocheux và Daniel Hémery.** [^](#cite_ref-Structures_24-0) *Indochina, An Ambiguous Colonization, 1858-1954*. Berkeley, CA: University of California Press, 2009. Tr 70-115 **Huy Đức.** [^](#cite_ref-25) *Bên thắng cuộc II: Quyền bính*. Sài Gòn: Osinbook, 2012. Tr 245 [^](#cite_ref-26) [[1]](http://74.6.239.67/search/cache?ei=UTF-8&p=sino+french+treaty+1887&fr=moz2&u=community.middlebury.edu/~scs/docs/Keyuan%2C%2520Zou%2C%2520Tonkin%2520Gulf%2520Maritime%2520Boundary%2520Delimitation.pdf&w=sino+french+treaty+1887&d=M67aS52uSZUv&icp=1&.intl=us)Vịnh Bắc Việt và Công ước 1887 Pháp-Thanh **Lê Đình Chi.** [^](#cite_ref-Chi_27-0) *Người Thượng Miền Nam Việt Nam*. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. 407-450. [^](#cite_ref-28) [[2]](http://74.6.239.67/search/cache?ei=UTF-8&p=paracels+french&vm=r&xa=00Ae8qCgyN.qBGZcPH1imw--%2C1238805617&fr=sfp&u=www.prio.no/files/file44432_01-07_paracels_isa_hong_kong_paper.pdf&w=paracels+paracel%27s+french&d=Zy0_752uSdOB&icp=1&.intl=us)"The Paracels, the 'other' South China Sea Dispute" 2001. [^](#cite_ref-29) [[3]](http://www.rfi.fr/actuvi/articles/110/article_2399.asp)"Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến tranh chấp chủ quyền của Việt Nam tại Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa". **Bernard, Paul. "L'Avenir économique de l'Indochine".** [^](#cite_ref-30) *Illustration: número spécial sur l'Indochine*. Paris: Société nationale des Enterprises de Presse, 1949. **Cucherousset, Henri.** [^](#cite_ref-31) *L'Indochine d'hier et d'aujourd'hui*. Hanoi: L'É veil Économique, 1926. Tr 46. [^](#cite_ref-32) ["Việt Nam: Kho báu duy nhất còn lại của triều Nguyễn ở Monnaie de Paris"](http://vi.rfi.fr/viet-nam/20180115-viet-nam-kho-vang-duy-nhat-con-lai-cua-trieu-nguyen-tai-monnaie-de-paris) **Hoàng Cơ Thụy. Trang 1500.** [^](#cite_ref-33) **Bernard, Paul.** [^](#cite_ref-34) [^](#cite_ref-35) [L'épopée du caoutchouc, en 1926](http://belleindochine.free.fr/Caoutchouc1926.htm) **Gauthier. tr 233** [^](#cite_ref-36) **Dommen, Arthur. Trang 29.** [^](#cite_ref-37) **Gauthier. tr 227** [^](#cite_ref-38) **Foreign Areas Studies Division.** [^](#cite_ref-39) *US Army Area Handbook for Vietnam*. Tr 75
- ^
**a** [Cục Đường sắt Nhật Bản (](#cite_ref-JapaneseGuide_40-1) **ă** [1920](/wiki/1920)). [(bằng tiếng Anh) .](http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea&cc=sea&idno=sea001&q1=Chi-hoa&frm=frameset&view=image&seq=1) *An official guide to Eastern Asia, Vol. V, EAST INDIES* [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2009. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:
|date=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#bad_date)) **Brocheur. tr 81** [^](#cite_ref-41) **Bianconi, F.** [^](#cite_ref-Cartes_42-0) *Cartes Commerciales Tonkin*. Paris: Imprimerie et Libraire centrales dé Chemins de fer, 1886. **Hoàng Cơ Thụy. tr 1505** [^](#cite_ref-43) [^](#cite_ref-44) [[4]](http://74.6.239.67/search/cache?ei=UTF-8&p=opium+indochine+regie&y=Search&fr=moz2&u=www.asiapacificms.com/papers/pdf/gt_opium_trade.pdf&w=opium+indochine+regie&d=ZF_oeZ2uSjgC&icp=1&.intl=us)"Golden Triangle Opium Trade, an Overview" **Logan, William S. Trang 79.** [^](#cite_ref-45) [^](#cite_ref-46) [[5]](http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=71552&print=yes)Định tường ngày xưa **Hoàng Cơ Thụy. Trang 1495.** [^](#cite_ref-47) **Foreign Office and the Board of Trade, ed.** [^](#cite_ref-Diplomatic_48-0) *Report for the Year 1908 on the Trade of French Indo-China*. London: Harrison and Sons, 1909. **Cherry, Haydon. tr 123** [^](#cite_ref-49) [^](#cite_ref-50) [Saigon 1882](http://belleindochine.free.fr/Saigon1882.htm) [^](#cite_ref-51) [[6]](http://www.tramz.com/tva/vn.html)Tàu điện Sài Gòn và Hà Nội [^](#cite_ref-52) ["THE HISTORY OF JAPAN'S ELECTRIC POWER INDUSTRY BEFORE WORLD WAR II"](https://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/25372/1/HJcom0460100100.pdf) [^](#cite_ref-53) ["Hà Nội và tiếng leng keng tầu điện xưa"](http://vi.rfi.fr/viet-nam/20161125-ha-noi-va-noi-nho-tieng-leng-keng-tau-dien-xua) **Hy V Luong.** [^](#cite_ref-Anticolonialism_54-0) *Tradition, Revolution, and Market Economy in a North Vietnamese Village, 1925-2006*. Honolulu: University of Hawai'i Press, 2010. tr 25-50 **Dommen, Arthur. Trang 28.** [^](#cite_ref-55) **Gauthier, Julian. Tr 16** [^](#cite_ref-56) **Marquet, J. tr 62** [^](#cite_ref-57)
- ^
**a** **ă** [Marquet, J. tr 99](#cite_ref-Marquet,_J._tr_99_58-2) **â** **Marquet, J. tr 120** [^](#cite_ref-59) **Marquet, J. tr 69** [^](#cite_ref-60) **Marquet, J. tr 119** [^](#cite_ref-61) **Hoàng Cơ Thụy. tr 1523** [^](#cite_ref-62) **Lévi, Sylvain. Trang 210-1.** [^](#cite_ref-63)
- ^
**a** [Goscha, Christopher E. tr 5](#cite_ref-Goscha,_Christopher_E._tr_5_64-1) **ă** **Nguyên Hương Nguyễn Cúc. Trang 293.** [^](#cite_ref-65) **Marr, David. Trang 24.** [^](#cite_ref-66) **Hoàng Cơ Thụy. tr 1522.** [^](#cite_ref-67) **Smith, Harvey et al. tr 87** [^](#cite_ref-68) **Marr, David. Trang 25.** [^](#cite_ref-69) **Marr, David. Trang 23-4.** [^](#cite_ref-70) **Salemink, Oscar. Trang 27.** [^](#cite_ref-71) **Ho Tai. Tr 219** [^](#cite_ref-72) [^](#cite_ref-73) [[7]](http://www.minorityrights.org/?lid=3419&tmpl=printpage)Thiểu số người Việt trên đất Miên. [^](#cite_ref-74) [[8]](http://www.san.beck.org/20-9-Siam,Laos,Cambodia1800-1950.html)Xiêm, Miên, Lào 1800-1950 **Marr, David. tr 25** [^](#cite_ref-75) [^](#cite_ref-76) [[9]](http://www.alstewart.com/history/sampan.htm)Người Việt trên đất Lào thời Pháp thuộc.
- ^
**a** **ă** [[10]](http://cothommagazine.com/index.php?option=com_content&task=view&id=278&Itemid=49)Thi cử và nền Giáo dục Việt Nam dưới thời Pháp thuộc - Trần Bích San
- ^
**a** **ă** **â** [Pierre Brocheux và Daniel Hémery.](#cite_ref-Cultural_78-3) **b** *Indochina*. Berkeley, CA: University of California Press, 2009. tr 217-249 **Pierre Brocheur và Daniel Hémery.** [^](#cite_ref-Cultural1_79-0) *Indochina, An Ambiguous Colonization 1858-1954*. Berkeley: University of California Press, 2009. tr 217-49 **Nguyễn Thị Chân Quỳnh. Trang 104.** [^](#cite_ref-80) **Dương Quảng Hàm. tr XXI** [^](#cite_ref-81) **Foreign Areas Studies Division.** [^](#cite_ref-82) *U. S. Army Area Handbook for Vietnam*. Washington, DC: Department of the Army, 1962. Tr 115 **Nguyễn Thị Chân Quỳnh. Trang 35.** [^](#cite_ref-83)
- ^
**a** **ă** [Trường Pháp-Nam](http://www.harvard-yenching.org/publications-and-projects/working-papers-series/TRAN_Thi_Phuong_Hoa_Franco_Vietnamese_schools.pdf) **Norindr, Panivong. Trang 45.** [^](#cite_ref-85) **Vu Tam Ich. tr 77** [^](#cite_ref-86) [^](#cite_ref-87) [[11]](http://epaa.asu.edu/epaa/v3n19.html)Giáo dục Pháp-Miên thời kỳ thuộc địa. **Cooper, Nicola. Trang 36.** [^](#cite_ref-88) [^](#cite_ref-89) [[12]](http://www.pasteur.fr/infosci/archives/ind1.html)Trang về Viện Pasteur Đông Dương **Cooper, Nicola. Trang 30-1.** [^](#cite_ref-90) [^](#cite_ref-91) [[13]](http://www.efeo.fr/en/presentation/historique.shtml)Lịch sử Viện Viễn Đông Bác cổ **Goloubew, Victor. "Art et Archélogie de l'Indochine".** [^](#cite_ref-92) *L'Indochine Française*. Hanoi: Imprimerie G Taupin & Cie, 1938. tr 123 **Ho Tai, Hue-Tam. tr 42** [^](#cite_ref-93) **Ho Tai, Hue-Tam. tr 288** [^](#cite_ref-94) **Hà Thúc Ký. tr 36** [^](#cite_ref-95) **Norindr, Panivong. Trang 9.** [^](#cite_ref-96) **Dommen. Trang 21.** [^](#cite_ref-97) **Marr, David. tr 308** [^](#cite_ref-98) **Hà Thúc Ký. tr 52** [^](#cite_ref-99) **George Kahin, et al. tr 97** [^](#cite_ref-100) **Punnee Soonpornthoct.** [^](#cite_ref-101) *From Freedom to Hell, A History of Foreign Interventions in Cambodian Politics and Wars*. New York: Vantage Press. tr 29 **Nguyễn Ngọc Phách.** [^](#cite_ref-102) *Chữ Nho và đời sống mới*. Melbourne: Hải Ngoại, 2004. Trang 525 **Ngô Văn. tr 299** [^](#cite_ref-103)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=29)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=30)]
|
|
[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Liên bang Đông Dương](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Lịch sử Campuchia](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia) [Lịch sử Lào](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_L%C3%A0o) [Địa lý Đông Nam Á](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Lịch sử Đông Nam Á](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Cựu quốc gia châu Á](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81) [Cựu liên bang](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_li%C3%AAn_bang) [Khởi đầu năm 1887](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Kh%E1%BB%9Fi_%C4%91%E1%BA%A7u_n%C4%83m_1887) [Chấm dứt năm 1954](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BA%A5m_d%E1%BB%A9t_n%C4%83m_1954) [Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_qu%E1%BB%91c_gia_trong_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Cựu thuộc địa của Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Đế quốc thực dân Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) [Đế chế thứ hai](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai) [Liên hiệp Pháp](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p) [Chủ nghĩa đế quốc mới](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_m%E1%BB%9Bi) [Lào thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A0o_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) [Việt Nam thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)

X-Cache-Status: hit-local

X-Cache: cp1053 hit/2, cp1055 miss


markdown: Mark Ondishim, 52 tuổi bỏ phiếu trong cuộc Bầu Cử Sơ Bộ năm 2018 tại Tiểu Bang Pennsylvania để chọn Thượng Nghị Sĩ Liên Bang tại phòng phiếu là Trạm Cứu Hỏa Phía Nam của Hazleton hôm 15 tháng 5 năm 2018 tại Hazleton, Pennsylvania. Trong ngày bầu cử sơ bộ lớn thứ hai trên toàn quốc vào tháng Năm, 4 tiểu bang cùng tổ chức bầu sơ bộ là Idaho, Nebraska, Oregon, và Pennsylvania.(Photo AFP/Getty Images)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Connection: close

Cache-Control: no-cache

Set-Cookie: fn.gzip=2;expires=Tue, 23 May 2028 05:13:21 GMT;path=/

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
**Hoa sen, tâm sen, hạt sen, lá sen… đều là những bộ phận có thể được dùng để chế biến thành những bài thuốc chữa bệnh từ sen.** **Sen sắp hết mùa, đừng vội bỏ qua những bộ phận này từ cây sen**
Cứ vào độ tháng 6, tháng 7, khi những khu đầm sen rộ mùa, chúng ta lại được chiêm ngưỡng vẻ đẹp lung linh, tinh khôi của những đóa sen hồng, sen trắng, được đắm chìm trong hương thơm dịu dàng, xua tan cái nóng oi ả ngày hè. Khi những cánh hoa rụng xuống, đài sen theo ngày lớn lên, uống nắng uống sương mà trở nên căng mẩy thành những hạt sen. Bạn có thể tận dụng hạt sen để chữa bệnh, làm những món ăn, bài thuốc cực kỳ hữu ích. Nhưng sen không chỉ có hạt mới làm được thuốc trong Đông y.
![ ](https://cdn.vietportal.cz/wp-content/uploads/2017/07/h1-1499682080397.jpg)
Theo cựu đại tá, lương y đa khoa Bùi Hồng Minh (Phó Chủ tịch Hội Đông y Ba Đình, Hà Nội), trong Đông y, lá sen hay còn gọi là liên diệp hay hà diệp có có vị đắng, chát, tính bình, mùi thơm nhẹ, tính mát bình, có tác dụng thanh thử, thăng dương, chỉ huyết, được sử dụng để làm thuốc an thần, chữa mất ngủ, chữa sốt, miệng khô khát. Loại lá này có tính thanh nhiệt, bình can. Trong lá sen có chứa alkaloid và flavonoid có tác dụng chống oxy hóa lipid màng tế bào gan, do đó còn được sử dụng để chữa chảy máu, đại tiện, tiểu tiện ra máu, chảy máu chân răng, chống xơ vữa mạch, rối loạn nhịp tim, xuất huyết dưới da, sốt xuất huyết, an thần và giảm mỡ máu.
Trong Đông y, hạt sen có vị ngọt, tính bình có tác dụng bổ tỳ dưỡng tâm, sáp trường, cổ tinh. Tâm sen có vị rất đắng, có tác dụng an thần nhẹ. Gương sen có tác dụng tiêu ứ, cầm máu. Tua nhị sen có vị chát, tính ấm có tác dụng sáp tinh, ích thận, thanh tâm, chỉ huyết. Lá sen có vị đắng, tính mát giúp hạ huyết áp, an thần, thanh thử, lợi thấp, tán ứ, chỉ huyết. Ngó sen giúp cầm máu, tráng dương, an thần…
![ ](https://cdn.vietportal.cz/wp-content/uploads/2017/07/h2-1499682080398.jpg)
Y học hiện đại cũng công nhận những công dụng chữa bệnh từ những bộ phận của sen. Hạt sen chứa nhiều tinh bột (60%), đường raffinose, 1% chất đạm, 2% chất béo và có một số chất khác như canxi, phốt pho, sắt, lotusine, demethyl coclaurine, liensinine, isoliensinine. Lá sen có tỷ lệ alcaloid toàn phần là 0,21-0,51%, có tới 15 alcaloid, trong đó chất chính là nuciferin 0,15%; roemerin coclaurin, dl-armepavin, O-nornuciferin liriodnin, anonain, pronuciferin, các axit hữu cơ, tan, vitamin C. Ngó sen chứa 70% tinh bột, 8% asparagin, arginin, trigonellin, tyrosinglucose, vitamin C, A, B, PP, tinh bột và một ít tanin…
**Tận dụng những món ăn, bài thuốc chữa bệnh từ sen**
Có thể nói, sen có rấ nhiều công dụng chữa bệnh theo nghiên cứu của Đông y lẫn Tây y. Từng bộ phận của cây sen đều có thể được tận dụng để chế biến thành những món ăn, bài thuốc chữa bệnh. Dưới đây là một số bài thuốc chữa bệnh từ sen được lương y Bùi Hồng Minh đưa ra:
![ ](https://cdn.vietportal.cz/wp-content/uploads/2017/07/h3-1499682080399.jpg)
*– Người bị bệnh mất ngủ, tăng huyết áp: *Tâm sen 2-4g mỗi ngày đem sắc nước uống trước khi đi ngủ. Hoặc bạn có thể sử dụng bài thuốc: tâm sen, lá vông, bình vôi, bá tử nhân đem sắc nước uống cũng có tác dụng chữa bệnh rất tốt. *– Đại tiện ra máu, nôn ra máu: *Ngó sen 6-12g mỗi ngày đem sắc lấy nước uống sẽ giúp chữa chứng đại tiện ra máu, nôn ra máu hiệu quả. *– Chảy máu cam:* Gương sen và rễ tranh, mỗi loại 30g đem sắc uống. *– Ngạt mũi kinh niên: *Cánh hoa sen khô 100g đem thái nhỏ, phối hợp với bạch chỉ 10g. Cả hai vị thuốc đem giã nhỏ và quấn giấy hút giống như hút thuốc lá liên tục trong 10 ngày sẽ nhận thấy những chuyển biến tích cực. *– Đau do co rút tử cung sau sinh:* Cọng sen khô 8-12 cái đun sôi nhỏ lửa, uống khi còn ấm. *– Mỡ máu cao: *Lá sen 30g, gạo ngon 50g. Đem ninh lá sen với nước thật nhừ, sau đó đem bỏ bã, rồi cho gạo vào ninh nhừ thành cháo và ăn thay cơm. ![ ](https://cdn.vietportal.cz/wp-content/uploads/2017/07/h4-1499682080400.jpg)
*– Chữa tiêu chảy, đi ngoài phân sống:* Hạt sen 100g, củ mài 50g, quả hồng xiêm non 15g, đường phèn 20g. Hồng xiêm non giã nhỏ, thêm 250ml nước đun kỹ, sau đó chắt lấy nước, bỏ bã. Hạt sen, củ mài sấy khô tán thành bột cho vào nước quả hồng xiêm, quấy đều trên bếp lửa nhỏ thành cháo. Cháo chín cho đường phèn vào đun tiếp cho đường tan hết. Cho bệnh nhân ăn lúc đói, ăn 3 ngày liền, mỗi ngày 3 lần. *– Chữa thiếu máu: *Hạt sen 50g, cá quả 300g, gạo nếp 50g, gạo tẻ 100g. Cá quả hấp, gỡ thịt đem ướp gia vị tùy thích, xương cá đem giã nhỏ, lọc lấy nước. Hạt sen, gạo nếp, gạo tẻ đem nấu nhừ với nước cá quả. Khi nào cháo ăn được thì đổ thịt vào quấy đều, thêm gia vị vừa ăn, ăn khi còn nóng.
Ngoài ra, bạn có thể sử dụng hạt sen để nấu cháo, nấu chè ăn sẽ giúp bồi bổ cơ thể, chữa suy nhược cơ thể. Hoặc sử dụng lá sen để giảm cân, bằng cách kết hợp thể dục đúng cách hoặc làm trà uống hàng ngày giúp thanh nhiệt cơ thể…

WARC-Truncated: length

X-Cache: MISS

Server: nginx

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding

Link: <https://vietportal.cz/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://vietportal.cz/?p=35847>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
VNDzo.com - Sách Gì Cũng Có
Xin chào! Tên tôi là Trí, tôi làm nghề lập trình viên thiết kế website đã được 8 năm. Trong khi đang cố gắng tìm hiểu về website thì tôi nãy ra ý định tạo ra website VNDzo này. Mong muốn của tôi là giúp các bạn hiểu rỏ thêm về ý nghĩa của các từ trên internet.
Web: vndzo.com
Địa chỉ : 231-233 Lê Thánh Tôn, Bến Thành, Quận 1, Hồ Chí Minh
Điện thoại : 08.6673.4121- Hotline : 0972.111.242
Email : vndzo.com@gmail.com

Server: Apache/2.4.6 (CentOS) OpenSSL/1.0.1e-fips PHP/5.4.16

Set-Cookie: lang=en; expires=Fri, 22-Jun-2018 05:00:10 GMT; path=/

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
Bản quyền thuộc Bộ Ngoại giao Việt NamLiên hệ |
Sơ đồ trang |
Quyền riêng tư | Q&AĐại sứ quán nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại U-crai-naĐịa chỉ: Tp Kiev, phố Tovarnaya, 51 A - г. Киев, ул. Товарная, 51 АĐiện thoại /Fax: (00-380-44) 284 5542 Ngoài giờ: +380.93.115.21.66.Phòng Lãnh sự (ĐT/Fax) : (00-380-44) 284 5543Đường dây nóng: +380.93.115.21.66.Email: vnemb.ua@mofa.gov.vn

Cache-Control: private, max-age=0

X-FRAME-OPTIONS: SAMEORIGIN

X-Content-Type-Options: nosniff

X-MS-InvokeApp: 1; RequireReadOnly


markdown:
Hai hiệp sĩ Sài Gòn thiệt mạng, 3 đồng đội trọng thương khi vây bắt nhóm trộm xe SH tối 13/5 đã gây chấn động dư luận. Việc các hiệp sĩ bị thương khi truy bắt tội phạm đường phố thường xuyên xảy ra, song đây là hậu quả nghiêm trọng nhất từ trước đến nay trên cả nước.
TP HCM hiện có 5 nhóm hiệp sĩ đường phố. Với hơn 20 năm kinh nghiệm, hiệp sĩ
[Nguyễn Văn Minh Tiến](https://vnexpress.net/nguyen-van-minh-tien/tag-237533-1.html) cho biết, là đội đầu tiên được thành lập ở Sài Gòn, CLB của anh hoạt động khắp 24 quận huyện và được lực lượng công an hỗ trợ, phối hợp chặt chẽ. Còn một số đội khác hoạt động tự phát, trong đó có đội ở quận Tân Bình do ông Trần Văn Hoàng làm trưởng nhóm, vừa bị băng trộm đâm chết 2 người, trọng thương 3 người.
Anh Tiến cho biết, ngoài niềm đam mê, các thành viên tham gia trong đội đều được anh tuyển chọn và đào tạo kỹ về nghiệp vụ. Mọi người phải hoạt động theo quy chế của đội để đảm bảo an toàn, không để xảy ra các sự việc đáng tiếc....
Do thành phố không có cơ chế cho mô hình này, nên nhiều năm qua anh Tiến chủ động xin tài trợ từ các mạnh thường quân để có kinh phí cho anh em.
|
|![]()
|
|
Hiệp sĩ Sài Gòn khống chế tên cướp trên đường phố. Ảnh:
Hiệp sĩ SBC Bình Dương được đào tạo võ thuật, trang bị dùi cui
Đội trưởng CLB Phòng chống tội phạm phường Lái Thiêu, tỉnh Bình Dương (SBC Bình Dương), anh
[Nguyễn Thanh Hải](https://vnexpress.net/hiep-si-sbc-binh-duong/topic-9563.html) cho biết rất nhiều lần các anh gặp nguy hiểm nhưng chưa từng nghiêm trọng như các hiệp sĩ Sài Gòn.
Đội hiệp sĩ SBC của anh Hải lúc đầu hoạt động tự phát nên có nhiều bất cập. Để phát huy vai trò của nhóm, Công an và UBND tỉnh Bình Dương đã ban hành quy chế tổ chức và hoạt động, tạo hành lang pháp lý cho các CLB.
Hàng năm, công an tỉnh đều tổ chức các khóa đào tạo về nghiệp vụ, võ thuật và kiến thức pháp luật, có sự phối hợp chặt chẽ với các CLB phòng chống tội phạm trên địa bàn. Đặc biệt, các anh được trang bị dùi cui, găng tay bắt dao và chịu sự quản lý, hướng dẫn của cơ quan công an và quân sự.
Các hiệp sĩ được chủ động nắm tình hình, phát hiện, cung cấp thông tin về tội phạm cho công an, tham gia bắt người phạm tội quả tang và bị truy nã giao cho cơ quan có thẩm quyền xử lý...
Ngoài ra, thành viên CLB còn được tham gia tuần tra, giữ gìn trật tự tại địa phương và truy bắt tội phạm khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Họ cũng chịu ràng buộc bởi các nghĩa vụ như: khi bắt người có hành vi phạm tội hay truy đuổi đối tượng ra khỏi địa bàn mình hoạt động phải báo ngay cho cơ quan công an có thẩm quyền.
Để đảm bảo an toàn tính mạng cho mình, anh Hải và đồng đội phải phối hợp ăn ý, quan sát xem chúng có mang theo hung khí nguy hiểm hay không. "Trường hợp lực lượng mình không đủ đối phó vì đối tượng có hung khí nguy hiểm, chúng tôi báo ngay cho công an, lực lượng chức năng để được hỗ trợ hoặc tiếp tục theo dấu vết đến khi thích hợp sẽ ra tay", anh Hải chia sẻ.
|
|![]()
|
|
Thành viên CLB Phòng chống tội phạm Bình Dương đến thăm đồng nghiệp bị tấn công, nhiều năm trước. Ảnh:
Công an TP HCM sẽ trang bị áo giáp cho hiệp sĩ SBC
Đến thăm ông Trần Văn Hoàng (trưởng nhóm hiệp sĩ quận Tân Bình) và 2 hiệp sĩ đều là sinh viên Nguyễn Đức Huy (ngụ quận Tân Phú), Đinh Phú Quý (ngụ Củ Chi), vừa qua cơn nguy kịch, Bí thư Thành uỷ TP HCM Nguyễn Thiện Nhân và Chủ tịch thành phố Nguyễn Thành Phong thay mặt người dân cảm ơn nghĩa cử cao đẹp của nhóm hiệp sĩ. Các anh đã không quản hiểm nguy, xả thân vì sự bình yên của nhân dân.
Lãnh đạo thành phố cũng bày tỏ trăn trở khi chính quyền chưa có quy chế, giải pháp hỗ trợ cho các hiệp sĩ. Họ không được trang bị bất cứ phương tiện nào để bảo vệ mình, trong khi tội phạm luôn mang theo vũ khí nguy hiểm.
"Chúng tôi sẽ chỉ đạo Công an thành phố tìm biện pháp bảo vệ các hiệp sĩ - những con người đã xả thân vì sự bình yên của người dân", Chủ tịch Nguyễn Thành Phong nói và yêu cầu trước mắt ngành công an nên tính đến chuyện trang bị áo giáp cho hiệp sĩ SBC.
Trước đó, trung tướng
[Lê Đông Phong](https://vnexpress.net/tin-tuc/phap-luat/nhung-hiem-nguy-doi-hiep-si-san-bat-cuop-sai-gon-3379908.html) (Giám đốc Công an TP HCM) từng nhìn nhận tính hiệu quả của các nhóm hiệp sĩ đường phố, mong muốn nghiên cứu thành lập các đội giống mô hình ở Bình Dương. Tuy nhiên, Công an thành phố đã có lần kiến nghị với các ban ngành việc sử dụng ngân sách, các quỹ để đãi ngộ cho hiệp sĩ nhưng chưa thể giải quyết.
Sự việc xảy ra lúc gần 21h tối qua, ông Trần Văn Hoàng và nhóm hiệp sĩ đeo bám hai nghi can qua nhiều khu vực. Khi phát hiện chúng lấy trộm xe SH trên đường Cách Mạng Tháng 8 (quận 3), các hiệp sĩ vây bắt nhưng bị chống trả khiến 2 người tử vong, 3 người trọng thương.
Hiện trường vụ án chỉ cách trụ sở Công an phường 10 (quận 3) gần 50 m và sát nhóm bảo vệ dân phố đang làm nhiệm vụ tại công trình. Tuy nhiên, sự việc xảy ra rất nhanh nên không ai kịp can thiệp.
**Hải Duyên **

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: max-age=120, stale-while-revalidate=6, stale-if-error=864000, private

Set-Cookie: device_env_real=4; expires=Wed, 30-May-2018 04:58:14 GMT; path=/; domain=vnexpress.net

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
# Suy giảm ham muốn ở nữ: Cần đối diện thay vì né tránh
## Suy giảm sinh lý nữ để lại nhiều hệ lụy đáng tiếc đến sức khỏe thể chất, tinh thần và cả hạnh phúc gia đình của chị em, tuy nhiên nhiều người lại phạm sai lầm khi chọn cách né tránh thay vì đối diện với nó.
“Mới 36 tuổi nhưng tôi đã bắt đầu cảm thấy ngại khi quan hệ với ông xã, nhiều lần phải viện cớ mệt mỏi mà né tránh. Thấy chồng buồn, thỉnh thoảng cũng đành phải chiều, xem như là hoàn thành nghĩa vụ của người vợ. Nhưng nghĩ lại sợ cảm giác khô rát vừa tủi thân vừa bẽ bàng, tôi lại tránh, thế nhưng cũng chẳng dám nói thẳng, sợ ông ấy mất hứng, rồi “chê” mình”.
Những lời chia sẻ của chị T. (Cầu Giấy, Hà Nội) có lẽ cũng là nỗi lòng giấu kín của nhiều chị em hiện nay. Không ít chị em mới bước qua tuổi 30 – 35 đã có dấu hiệu suy giảm sinh lý, thế nhưng vì tâm lý e ngại, xem đây là chuyện tế nhị nên âm thầm chịu đựng một mình, không dám đối diện khiến mọi việc ngày càng tồi tệ hơn.
**Né tránh vì rào cản từ tâm lý Á Đông**
Lý do đầu tiên khiến chị em không quan tâm, chia sẻ nhiều đến “chuyện tế nhị” này là do rào cản vô hình từ tâm lý Á Đông. Phụ nữ Việt cho rằng những chuyện thầm kín chỉ xảy ra giữa hai vợ chồng tốt nhất không nên tiết lộ với bất cứ ai, thậm chí là các bác sĩ. Đặc biệt tâm lý e ngại, sợ bị đánh giá, chỉ trích lại càng khiến chị em khép mình, ít chia sẻ.
Phụ nữ thường ngại ngùng khi đề cập “chuyện ấy”
Nhiều dấu hiệu nghiêm trọng của suy giảm sinh lý như khô âm đạo, quan hệ đau đớn hay mất cảm giác gần gũi ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và thể chất nhưng những chị em thiếu hiểu biết lại không nhận ra đó là bệnh, cần đi khám và chữa trị kịp thời mà thay vào đó là tự mặc cảm bản thân, xấu hổ và giấu nhẹm đi.
**Suy giảm sinh lý nữ : Đối diện thay vì né tránh**
Suy giảm sinh lý nữ ngày càng phổ biến trong xã hội và nghiêm trọng hơn là đang ngày càng trẻ hóa. Mặc dù đây là “khúc quanh” không thể tránh trong cuộc đời mỗi người phụ nữ khi bước vào thời kì mãn kinh, thông thường từ 45-55 tuổi, nhiều chị em vừa bước qua tuổi 30 cũng đã phải chịu đựng nhiều hệ lụy từ tình trạng này. Đối phó với nó, thay vì né tránh khiến các triệu chứng ngày càng trầm trọng hơn, người phụ nữ hiện đại nên chọn cách đối mặt, trang bị đầy đủ cho mình những kiến thức về vấn đề suy giảm sinh lý nữ, giúp giữ lửa cho hạnh phúc gia đình và tự tin bước vào tuổi giao mùa.
**Học cách đối diện bắt đầu từ việc chia sẻ với chồng**
Người chồng – người bạn đời sẽ là người cần phải được lắng nghe mọi tâm sự của bạn, nhất là khi nó có liên quan đến hạnh phúc vợ chồng. Những khó khăn bạn đang gặp phải trong “chuyện chăn gối” cũng sẽ khiến anh ấy không thoải mái chút nào. Do vậy, đừng tiếp tục giấu kín một mình hay ngần ngại chia sẻ. Thêm vào đó, chồng còn là người có thể giúp đỡ bạn cải thiện sinh lý thông qua một vài kĩ thuật trong chuyện ấy như tăng thêm khúc dạo đầu để kích thích “cô bé”, sử dụng chất bôi trơn để cải thiện tình trạng khô âm đạo,… Chị em chắc hẳn sẽ bất ngờ với những cải thiện tích cực trong cơ thể sau khi có sự giúp đỡ từ phía người bạn đời.
Chia sẻ cùng chồng những vấn đề tế nhị mà bạn gặp phải
**Lắng nghe ý kiến tư vấn của các chuyên gia**
Nếu như cả hai vợ chồng bạn đã đồng lòng khắc phục nhưng tình hình vẫn không có những cải thiện đáng kể thì đừng ngần ngại đến xin ý kiến chuyên gia. Trước những vấn đề nghiêm trọng, cách tốt nhất là lắng nghe ý kiến tư vấn và tuân thủ điều trị của những người có đầy đủ kiến thức chuyên môn.
Hãy lắng nghe ý khiến từ các chuyên gia
Các bác sĩ sẽ tìm ra căn nguyên vấn đề suy giảm sinh lý của bạn là do nguyên nhân bệnh lý hay nguyên nhân tâm lý, từ đó đưa ra phác đồ thích hợp. Tuy nhiên dù điều trị theo cách nào thì trước hết chị em phải dũng cảm đối diện, chuẩn bị tâm lý sẵn sàng hợp tác, kiên trì khắc phục và cởi mở hơn trong “chuyện ấy” để đạt được hiệu quả tốt nhất. Hiện nay nhiều chuyên gia đã tiến hành nghiên cứu và tìm ra các giải pháp từ dược liệu thiên nhiên, vừa an toàn vừa hiệu quả lại thích hợp hỗ trợ điều trị tại nhà, xóa đi nhiều mối lo cho chị em trên con đường “hồi sinh” ham muốn.
|
|
Được chiết xuất từ thảo dược thiên nhiên,
+ Bổ sung estrogen tự nhiên giúp cân bằng nội tiết tố nữ
+ Tăng cường sinh lý nữ cho các trường hợp suy giảm sinh lý, giảm tiết dịch âm đạo, lãnh dục.
+ Chống lão hóa, cân bằng tâm sinh lý ở phụ nữ trẻ, phụ nữ tiền mãn kinh.

X-Cache: QuickCache v24h-version - file

Cache-Control: public

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html; charset=Utf-8