text:
Động vật có dây sống
Động vật có dây sống hay ngành Dây sống (danh pháp khoa học Chordata) là một nhóm động vật bao gồm động vật có xương sống (Vertebrata), cùng một vài nhóm động vật không xương sống có quan hệ họ hàng gần. Chúng được kết hợp lại do ở một số giai đoạn trong cuộc đời thì chúng đều có dây sống- dây thần kinh ở lưng và rỗng, các khe hở thuộc hầu, trụ trong và đuôi có bắp thịt mở rộng về phía sau hậu môn. Tuy nhiên, một số nhà khoa học cho rằng những loài động vật có dây sống thực thụ cần phải có khoang túi thuộc hầu hơn là các khe hở.
Ngành Chordata được chia thành các phân ngành là: Urochordata (động vật có đuôi sống, Cephalochordata (động vật đầu sống, như lưỡng tiêm) và Vertebrata (động vật có xương sống). Ấu trùng của Urochordata có dây sống và dây thần kinh nhưng mất đi khi chúng trưởng thành. Cephalochordata có dây sống và dây thần kinh nhưng không có xương sống. Ở tất cả các dạng Vertebrata, ngoại trừ cá mút đá myxin, dây thần kinh ở lưng là rỗng được vây quanh bởi xương sống bằng chất sụn hoặc chất xương và dây sống nói chung bị giảm đi.
Ngành dây sống và hai ngành có quan hệ khác là Hemichordata và Echinodermata, tạo thành một siêu ngành gọi là Deuterostomia.
Người ta cũng đưa ra lý thuyết là ngành này có nguồn gốc là kết quả của sự thay đổi trong phát sinh loài, trong đó các dạng trưởng thành của loài vẫn giữ được các đặc điểm trước đó chỉ có ở dạng con non, diễn ra trong dạng tổ tiên nguyên thủy của chúng.
Các nhóm động vật có dây sống hiện còn tồn tại và các họ hàng của chúng được chỉ ra trong cây phát sinh loài dưới đây. Nó không hoàn toàn tương thích với các nhóm theo phân loại học truyền thống, vì phân loại động vật có dây sống luôn thay đổi, quan hệ giữa chúng chưa được hiểu rõ.
Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]
Phần lớn các động vật phức tạp hơn sứa và các động vật Cnidarians khác được chia thành 2 nhóm, protostome và deuterostome, và động vật có dây sống thuộc nhóm deuterostome.[1] Có thể Kimberella có tuổi 555 triệu năm là thành viên thuộc nhóm protostome.[2][3] Nếu vậy, các nhánh protostome và deuterostome phải tách ra vào thời điểm trước Kimberella ít nhất 558 triệu năm, và do đó trước khi bắt đầu kỷ Cambri.[1] Ernietta hóa thạch Ediacaran có tuổi 549 - 543 triệu năm có thể là đại diện của deuterostome.[4]
Các hóa thạch của một nhóm chính deuterostome, echinoderm (các thành viên hiện đại của nhóm này gồm sao biển, hải sâm huệ biển) thì khá phổ biến vào đầu kỷ Cambri (542 triệu năm).[6] Hóa thạch Rhabdotubus johanssoni thuộc kỷ Cambri giữa đã được phân tích thuộc nhóm pterobranch hemichordate.[7] Các ý kiến khác nhau về liệu hóa thạch Yunnanozoon thuộc hệ động vật Chengjiang có từ Cambri sớm là hemichordate hay chordate.[8][9] Một hóa thạch khác là Haikouella lanceolata cũng từ Chengjiang được phân tích là một chordata và có thể là craniate, vì nó thể hiện các dấu hiệu của tim, động mạch, mang sơi, đuôi, dây thần kinh quấn nhau với não ở phần tận cùng phía trước, và mắt— mặc dù nó cũng có xúc tu quanh miệng của nó.[9] Haikouichthys và Myllokunmingia cũng từ Chengjiang fauna được xem là cá.[5][10] Pikaia được phát hiện sớm nhơn nhiều nhưng từ đá phiến sét Burgess Cambri giữa cũng được xem là động vật có dây sống nguyên thủy.[11] Mặc khác các hóa thạch của động vật có dây sống ban đầu là rất hiếm vì các động vật có dây sống không xương sống không có xương hoặc răng, và chỉ có một loài được thông báo là còn tồn tại trong kỷ Cambri.[12]
Phân loại học[sửa | sửa mã nguồn]
Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]
- Ngành Chordata
- Phân ngành Urochordata –động vật đuôi sống hay động vật có bao (3.000 loài)
- Phân ngành Cephalochordata - động vật đầu sống (30 loài)
- Phân ngành Vertebrata (động vật có xương sống; 57.739 loài)
-
- Siêu lớp Cá không hàm Agnatha (động vật có xương sống không hàm; 100+ loài)
- Lớp Myxini hay Hyperotreti (cá mút đá myxin; 65 loài)
- Lớp Conodonta (động vật răng nón)
- Lớp Hyperoartia (cá mút đá)
- Lớp Cephalaspidomorphi (cá giáp đầu, không hàm đại Cổ Sinh)
- Lớp Pteraspidomorphi (cá không hàm đại Cổ Sinh)
- Siêu lớp Cá không hàm Agnatha (động vật có xương sống không hàm; 100+ loài)
- Cận ngành Gnathostomata (động vật có quai hàm)
-
- Lớp Placodermi (các dạng cá da phiến đại Cổ Sinh)
- Lớp Chondrichthyes (cá sụn; 300+ loài)
- Lớp Acanthodii (cá mập gai đại Cổ Sinh)
- Siêu lớp Osteichthyes (cá xương; 30.000+ loài)
- Lớp Actinopterygii (cá vây tia; khoảng 30.000 loài)
- Lớp Sarcopterygii (cá vây thùy)
- Siêu lớp Tetrapoda (động vật bốn chân; 18.000+ loài)
- Lớp Amphibia (Động vật lưỡng cư; 6.000 loài)
- Loạt Amniota (động vật có màng ối)
- Lớp Sauropsida - (bò sát, khủng long, chim)
- Lớp Aves (chim; 8.800-10.000 loài)
- Lớp Synapsida (bò sát tương tự thú; 4.500+ loài)
- Lớp Mammalia (động vật có vú/lớp thú, 5.800 loài)
-
-
Phát sinh loài[sửa | sửa mã nguồn]
Lưu ý: Biểu đồ này chỉ ra quan hệ tiến hóa có thể là đúng nhất, bao gồm cả các đơn vị phân loại đã tuyệt chủng với ký hiệu †.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Chordata tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Chordata tại Wikispecies
- ^ a b Erwin, Douglas H.; Eric H. Davidson (1 tháng 7 năm 2002). “The last common bilaterian ancestor”. Development 129 (13): 3021–3032. PMID 12070079.
- ^ Bản mẫu:The Rise and Fall of the Ediacaran Biota
- ^ Butterfield, N.J. (2006). “Hooking some stem-group "worms": fossil lophotrochozoans in the Burgess Shale”. Bioessays 28 (12): 1161–6. doi:10.1002/bies.20507. PMID 17120226.
- ^ Dzik, J. (June năm 1999). “Organic membranous skeleton of the Precambrian metazoans from Namibia”. Geology 27 (6): 519–522. Bibcode:1999Geo....27..519D. doi:10.1130/0091-7613(1999)027<0519:OMSOTP>2.3.CO;2. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2008. Ernettia is from the Kuibis formation, approximate date given by Waggoner, B. (2003). “The Ediacaran Biotas in Space and Time”. Integrative and Comparative Biology 43 (1): 104–113. doi:10.1093/icb/43.1.104. PMID 21680415. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2008.
- ^ a b Shu, D-G., Conway Morris, S., and Han, J (January năm 2003). “Head and backbone of the Early Cambrian vertebrate Haikouichthys”. Nature 421 (6922): 526–529. Bibcode:2003Natur.421..526S. doi:10.1038/nature01264. PMID 12556891. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2008.
- ^ Bengtson, S. (2004). Early skeletal fossils (PDF). Trong Lipps, J.H., and Waggoner, B.M. “Neoproterozoic-Cambrian Biological Revolutions”. Paleontological Society Papers 10: 67–78. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2008.
- ^ Bengtson, S., and Urbanek, A. (October năm 2007). “Rhabdotubus, a Middle Cambrian rhabdopleurid hemichordate”. Lethaia 19 (4): 293–308. doi:10.1111/j.1502-3931.1986.tb00743.x. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^ Shu, D., Zhang, X. and Chen, L. (April năm 1996). “Reinterpretation of Yunnanozoon as the earliest known hemichordate”. Nature 380 (6573): 428–430. Bibcode:1996Natur.380..428S. doi:10.1038/380428a0. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^ a b Chen, J-Y., Hang, D-Y., and Li, C.W. (December năm 1999). “An early Cambrian craniate-like chordate”. Nature 402 (6761): 518–522. Bibcode:1999Natur.402..518C. doi:10.1038/990080. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^ Shu, D-G., Conway Morris, S., and Zhang, X-L. (November năm 1999). “Lower Cambrian vertebrates from south China” (PDF). Nature 402 (6757): 42. Bibcode:1999Natur.402...42S. doi:10.1038/46965. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^ Shu, D-G., Conway Morris, S., and Zhang, X-L. (November năm 1996). “A Pikaia-like chordate from the Lower Cambrian of China”. Nature 384 (6605): 157–158. Bibcode:1996Natur.384..157S. doi:10.1038/384157a0. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^ Conway Morris, S. (2008). “A Redescription of a Rare Chordate, Metaspriggina walcotti Simonetta and Insom, from the Burgess Shale (Middle Cambrian), British Columbia, Canada”. Journal of Paleontology 82 (2): 424–430. doi:10.1666/06-130.1. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2009.

markdown:
# Động vật có dây sống
|Động vật có dây sống|
|Thời điểm hóa thạch:
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Phân giới](/wiki/Ph%C3%A2n_gi%E1%BB%9Bi)( *subregnum*) [Bilateria](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%91i_x%E1%BB%A9ng_hai_b%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Liên ngành](/wiki/Li%C3%AAn_ng%C3%A0nh)( *superphylum*) [Deuterostomia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_mi%E1%BB%87ng_th%E1%BB%A9_sinh) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Bateson](/w/index.php?title=William_Bateson&action=edit&redlink=1), [1885](/wiki/1885)
- Phân ngành
[Urochordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91u%C3%B4i_s%E1%BB%91ng)
- Phân ngành
[Cephalochordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BA%A7u_s%E1%BB%91ng)
- Phân ngành
[Vertebrata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) [Myxini](/wiki/Myxini) [Conodonta](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_r%C4%83ng_n%C3%B3n&action=edit&redlink=1) [Cephalaspidomorphi](/wiki/C%C3%A1_gi%C3%A1p_%C4%91%E1%BA%A7u) [Pteraspidomorphi](/w/index.php?title=Pteraspidomorphi&action=edit&redlink=1) [Placodermi](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_da_phi%E1%BA%BFn) [Chondrichthyes](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_s%E1%BB%A5n) [Acanthodii](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_m%E1%BA%ADp_ng%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) [Actinopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_tia) [Sarcopterygii](/wiki/L%E1%BB%9Bp_C%C3%A1_v%C3%A2y_th%C3%B9y) [Amphibia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0) [Sauropsida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_M%E1%BA%B7t_th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n)/ [Reptilia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_b%C3%B2_s%C3%A1t) [Synapsida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_M%E1%BB%99t_cung_b%C3%AAn)(một số tài liệu coi đây là một nhóm của lớp bò sát) [Aves](/wiki/Chim) [Mammalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_v%C3%BA)
-
**Động vật có dây sống** hay **ngành Dây sống** ( [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_khoa_h%E1%BB%8Dc) *) là một nhóm Chordata* [động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt)bao gồm [động vật có xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng)( *Vertebrata*), cùng một vài nhóm [động vật không xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_kh%C3%B4ng_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng)có quan hệ họ hàng gần. Chúng được kết hợp lại do ở một số giai đoạn trong cuộc đời thì chúng đều có [dây sống](/wiki/D%C3%A2y_s%E1%BB%91ng)- dây thần kinh ở lưng và rỗng, các khe hở thuộc [hầu](/w/index.php?title=H%E1%BA%A7u_(gi%E1%BA%A3i_ph%E1%BA%ABu)&action=edit&redlink=1), [trụ trong](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A5_trong&action=edit&redlink=1)và [đuôi](/wiki/%C4%90u%C3%B4i)có bắp thịt mở rộng về phía sau [hậu môn](/wiki/H%E1%BA%ADu_m%C3%B4n). Tuy nhiên, một số nhà khoa học cho rằng những loài động vật có dây sống thực thụ cần phải có khoang túi thuộc hầu hơn là các khe hở.
Ngành Chordata được chia thành các phân ngành là:
[Urochordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91u%C3%B4i_s%E1%BB%91ng) (động vật có đuôi sống, [Cephalochordata](/wiki/Cephalochordata) (động vật đầu sống, như lưỡng tiêm) và [Vertebrata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng) (động vật có xương sống). Ấu trùng của Urochordata có dây sống và dây thần kinh nhưng mất đi khi chúng trưởng thành. Cephalochordata có dây sống và dây thần kinh nhưng không có [xương sống](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng). Ở tất cả các dạng Vertebrata, ngoại trừ [cá mút đá myxin](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C3%BAt_%C4%91%C3%A1_myxin&action=edit&redlink=1), dây thần kinh ở lưng là rỗng được vây quanh bởi xương sống bằng chất [sụn](/wiki/S%E1%BB%A5n) hoặc chất xương và dây sống nói chung bị giảm đi.
Ngành dây sống và hai ngành có quan hệ khác là
[Hemichordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_n%E1%BB%ADa_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) và [Echinodermata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_da_gai), tạo thành một siêu ngành gọi là [Deuterostomia](/wiki/Si%C3%AAu_ng%C3%A0nh_Mi%E1%BB%87ng_th%E1%BB%A9_sinh).
Người ta cũng đưa ra lý thuyết là ngành này có nguồn gốc là kết quả của sự thay đổi trong phát sinh loài, trong đó các dạng trưởng thành của loài vẫn giữ được các đặc điểm trước đó chỉ có ở dạng con non, diễn ra trong dạng tổ tiên nguyên thủy của chúng.
Các nhóm động vật có dây sống hiện còn tồn tại và các họ hàng của chúng được chỉ ra trong
[cây phát sinh loài](/w/index.php?title=C%C3%A2y_ph%C3%A1t_sinh_lo%C3%A0i&action=edit&redlink=1) dưới đây. Nó không hoàn toàn tương thích với các nhóm theo phân loại học truyền thống, vì phân loại động vật có dây sống luôn thay đổi, quan hệ giữa chúng chưa được hiểu rõ.
## Nguồn gốc[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&action=edit§ion=1)]
Phần lớn các động vật phức tạp hơn
[sứa](/wiki/S%E1%BB%A9a) và các động vật [Cnidarians](/w/index.php?title=Cnidarians&action=edit&redlink=1) khác được chia thành 2 nhóm, [protostome](/w/index.php?title=Protostome&action=edit&redlink=1) và [deuterostome](/w/index.php?title=Deuterostome&action=edit&redlink=1), và động vật có dây sống thuộc nhóm deuterostome. Có thể [1] *có tuổi 555 triệu năm là thành viên thuộc nhóm protostome.* [Kimberella](/w/index.php?title=Kimberella&action=edit&redlink=1) [[2]](#cite_note-Fedonkin2007-2) Nếu vậy, các nhánh protostome và deuterostome phải tách ra vào thời điểm trước [[3]](#cite_note-Butterfield2006-3) *Kimberella*ít nhất 558 triệu năm, và do đó trước khi bắt đầu kỷ Cambri. [[1]](#cite_note-Erwin20002-1) *hóa thạch* [Ernietta](/w/index.php?title=Ernietta&action=edit&redlink=1) [Ediacaran](/w/index.php?title=Ediacaran&action=edit&redlink=1)có tuổi 549 - 543 triệu năm có thể là đại diện của deuterostome. [[4]](#cite_note-4) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Haikouichthys4.png/220px-Haikouichthys4.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Haikouichthys4.png/220px-Haikouichthys4.png)
*có tuổi 518 triệu năm ở Trung Quốc có thể được xem là nhóm cá được biết đến sớm nhất.* [Haikouichthys](/wiki/Haikouichthys) [[5]](#cite_note-ShuConwayMorrisHan2003Haikouichthys-5)
Các hóa thạch của một nhóm chính deuterostome,
[echinoderm](/w/index.php?title=Echinoderm&action=edit&redlink=1) (các thành viên hiện đại của nhóm này gồm [sao biển](/wiki/Sao_bi%E1%BB%83n), [hải sâm](/wiki/H%E1%BA%A3i_s%C3%A2m) [huệ biển](/wiki/Hu%E1%BB%87_bi%E1%BB%83n)) thì khá phổ biến vào đầu kỷ Cambri (542 triệu năm). Hóa thạch [6] *thuộc kỷ Cambri giữa đã được phân tích thuộc nhóm* [Rhabdotubus johanssoni](/w/index.php?title=Rhabdotubus_johanssoni&action=edit&redlink=1) [pterobranch](/w/index.php?title=Pterobranch&action=edit&redlink=1)hemichordate. Các ý kiến khác nhau về liệu hóa thạch [[7]](#cite_note-7) *thuộc* [Yunnanozoon](/w/index.php?title=Yunnanozoon&action=edit&redlink=1) [hệ động vật Chengjiang](/w/index.php?title=H%E1%BB%87_%C4%91%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Chengjiang&action=edit&redlink=1)có từ Cambri sớm là hemichordate hay chordate. [[8]](#cite_note-ChenHangLi1996-8) Một hóa thạch khác là [[9]](#cite_note-ChenHangLi1999-9) *cũng từ Chengjiang được phân tích là một chordata và có thể là craniate, vì nó thể hiện các dấu hiệu của tim, động mạch, mang sơi, đuôi, dây thần kinh quấn nhau với não ở phần tận cùng phía trước, và mắt— mặc dù nó cũng có xúc tu quanh miệng của nó.* [Haikouella lanceolata](/w/index.php?title=Haikouella_lanceolata&action=edit&redlink=1) [[9]](#cite_note-ChenHangLi1999-9) *và* [Haikouichthys](/wiki/Haikouichthys) *cũng từ Chengjiang fauna được xem là* [Myllokunmingia](/wiki/Myllokunmingia) [cá](/wiki/C%C3%A1). [[5]](#cite_note-ShuConwayMorrisHan2003Haikouichthys-5) [[10]](#cite_note-10) *được phát hiện sớm nhơn nhiều nhưng từ đá phiến sét Burgess Cambri giữa cũng được xem là động vật có dây sống nguyên thủy.* [Pikaia](/wiki/Pikaia) Mặc khác các hóa thạch của động vật có dây sống ban đầu là rất hiếm vì các động vật có dây sống không xương sống không có xương hoặc răng, và chỉ có một loài được thông báo là còn tồn tại trong kỷ Cambri. [[11]](#cite_note-11) [[12]](#cite_note-ConwayMorris2008Metaspriggina-12)
## Phân loại học[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&action=edit§ion=2)]
### Phân loại[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&action=edit§ion=3)] **Ngành Chordata**
- Phân ngành
**–** [Urochordata](/wiki/Urochordata) [động vật đuôi sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91u%C3%B4i_s%E1%BB%91ng)hay động vật có bao (3.000 loài)
- Phân ngành
**-** [Cephalochordata](/wiki/Cephalochordata) [động vật đầu sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BA%A7u_s%E1%BB%91ng)(30 loài)
- Phân ngành
**(** [Vertebrata](/wiki/Vertebrata) [động vật có xương sống](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_x%C6%B0%C6%A1ng_s%E1%BB%91ng); 57.739 loài)
-
- Siêu lớp Cá không hàm
**(động vật có xương sống không hàm; 100+ loài)** [Agnatha](/wiki/Agnatha)
- Lớp
**hay** [Myxini](/wiki/Myxini) [Hyperotreti](/w/index.php?title=Hyperotreti&action=edit&redlink=1)( [cá mút đá myxin](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%C3%BAt_%C4%91%C3%A1_myxin&action=edit&redlink=1); 65 loài)
- Lớp
**(động vật răng nón)** [Conodonta](/w/index.php?title=Conodonta&action=edit&redlink=1)
- Lớp
**(** [Hyperoartia](/wiki/Hyperoartia) [cá mút đá](/wiki/C%C3%A1_m%C3%BAt_%C4%91%C3%A1))
- Lớp
**(cá giáp đầu, không hàm đại Cổ Sinh)** [Cephalaspidomorphi](/wiki/Cephalaspidomorphi)
- Lớp
**(cá không hàm đại Cổ Sinh)** [Pteraspidomorphi](/w/index.php?title=Pteraspidomorphi&action=edit&redlink=1)
- Lớp
- Siêu lớp Cá không hàm
- Cận ngành
**(** [Gnathostomata](/wiki/Gnathostomata) [động vật có quai hàm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_quai_h%C3%A0m))
-
- Lớp
**(các dạng cá da phiến đại Cổ Sinh)** [Placodermi](/wiki/Placodermi)
- Lớp
**(cá sụn; 300+ loài)** [Chondrichthyes](/wiki/Chondrichthyes)
- Lớp
**(cá mập gai đại Cổ Sinh)** [Acanthodii](/wiki/Acanthodii)
- Lớp
- Siêu lớp
**(cá xương; 30.000+ loài)** [Osteichthyes](/wiki/Osteichthyes)
- Lớp
**(cá vây tia; khoảng 30.000 loài)** [Actinopterygii](/wiki/Actinopterygii)
- Lớp
**(cá vây thùy)** [Sarcopterygii](/wiki/Sarcopterygii)
- Lớp
- Siêu lớp
**(động vật bốn chân; 18.000+ loài)** [Tetrapoda](/wiki/Tetrapoda)
- Lớp
**(** [Amphibia](/wiki/Amphibia) [Động vật lưỡng cư](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0); 6.000 loài)
- Lớp
- Loạt
**(động vật có màng ối)** [Amniota](/w/index.php?title=Amniota&action=edit&redlink=1)
- Lớp
**- (bò sát, khủng long, chim)** [Sauropsida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_M%E1%BA%B7t_th%E1%BA%B1n_l%E1%BA%B1n)
- Lớp
**(chim; 8.800-10.000 loài)** [Aves](/wiki/Chim)
- Lớp
**(bò sát tương tự thú; 4.500+ loài)** [Synapsida](/wiki/L%E1%BB%9Bp_M%E1%BB%99t_cung_b%C3%AAn)
- Lớp
**(động vật có vú/lớp thú, 5.800 loài)** [Mammalia](/wiki/Mammalia)
- Lớp
-
-
- Phân ngành
## Phát sinh loài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&action=edit§ion=4)]
|
|Chordata |
|
**Lưu ý:** Biểu đồ này chỉ ra quan hệ tiến hóa có thể là đúng nhất, bao gồm cả các đơn vị phân loại đã tuyệt chủng với ký hiệu †.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng&action=edit§ion=5)]
Phương tiện liên quan tới
[Chordata](//commons.wikimedia.org/wiki/category:Chordata)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Chordata](//species.wikimedia.org/wiki/Chordata)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies)
- ^
**a** [Erwin, Douglas H.; Eric H. Davidson (1 tháng 7 năm 2002).](#cite_ref-Erwin20002_1-1) **b** [“The last common bilaterian ancestor”](http://dev.biologists.org/cgi/content/full/129/13/3021). *Development* **129**(13): 3021–3032. [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12070079](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12070079). [^](#cite_ref-Fedonkin2007_2-0) [Bản mẫu:The Rise and Fall of the Ediacaran Biota](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:The_Rise_and_Fall_of_the_Ediacaran_Biota&action=edit&redlink=1) **Butterfield, N.J. (2006). “Hooking some stem-group "worms": fossil lophotrochozoans in the Burgess Shale”.** [^](#cite_ref-Butterfield2006_3-0) *Bioessays* **28**(12): 1161–6. [doi](/wiki/DOI): [10.1002/bies.20507](http://dx.doi.org/10.1002%2Fbies.20507). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [17120226](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17120226). **Dzik, J. (June năm 1999).** [^](#cite_ref-4) [“Organic membranous skeleton of the Precambrian metazoans from Namibia”](http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/27/6/519). *Geology* **27**(6): 519–522. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1999Geo....27..519D](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Geo....27..519D). [doi](/wiki/DOI): [10.1130/0091-7613(1999)027<0519:OMSOTP>2.3.CO;2](http://dx.doi.org/10.1130%2F0091-7613%281999%29027%3C0519%3AOMSOTP%3E2.3.CO%3B2). Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2008. *Ernettia*is from the Kuibis formation, approximate date given by Waggoner, B. (2003). [“The Ediacaran Biotas in Space and Time”](http://icb.oxfordjournals.org/cgi/content/full/43/1/104). *Integrative and Comparative Biology* **43**(1): 104–113. [doi](/wiki/DOI): [10.1093/icb/43.1.104](http://dx.doi.org/10.1093%2Ficb%2F43.1.104). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [21680415](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21680415). Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2008.
- ^
**a** [Shu, D-G., Conway Morris, S., and Han, J (January năm 2003).](#cite_ref-ShuConwayMorrisHan2003Haikouichthys_5-1) **b** [“Head and backbone of the Early Cambrian vertebrate Haikouichthys”](http://www.nature.com/nature/journal/v421/n6922/abs/nature01264.html). *Nature* **421**(6922): 526–529. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [2003Natur.421..526S](http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Natur.421..526S). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature01264](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnature01264). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [12556891](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12556891). Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2008. **Bengtson, S. (2004).** [^](#cite_ref-Bengtson2004_6-0) [(PDF). Trong Lipps, J.H., and Waggoner, B.M. “Neoproterozoic-Cambrian Biological Revolutions”.](http://www.cosmonova.org/download/18.4e32c81078a8d9249800021554/Bengtson2004ESF.pdf) *Early skeletal fossils* *Paleontological Society Papers* **10**: 67–78. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2008. **Bengtson, S., and Urbanek, A. (October năm 2007).** [^](#cite_ref-7) [“](http://www3.interscience.wiley.com/journal/120025616/abstract). *Rhabdotubus*, a Middle Cambrian rhabdopleurid hemichordate” *Lethaia* **19**(4): 293–308. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1502-3931.1986.tb00743.x](http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1502-3931.1986.tb00743.x). Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008. **Shu, D., Zhang, X. and Chen, L. (April năm 1996).** [^](#cite_ref-ChenHangLi1996_8-0) [“Reinterpretation of Yunnanozoon as the earliest known hemichordate”](http://www.nature.com/nature/journal/v380/n6573/abs/380428a0.html). *Nature* **380**(6573): 428–430. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1996Natur.380..428S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1996Natur.380..428S). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/380428a0](http://dx.doi.org/10.1038%2F380428a0). Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008.
- ^
**a** [Chen, J-Y., Hang, D-Y., and Li, C.W. (December năm 1999).](#cite_ref-ChenHangLi1999_9-1) **b** [“An early Cambrian craniate-like chordate”](http://www.nature.com/nature/journal/v402/n6761/abs/402518a0.html). *Nature* **402**(6761): 518–522. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1999Natur.402..518C](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Natur.402..518C). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/990080](http://dx.doi.org/10.1038%2F990080). Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008. **Shu, D-G., Conway Morris, S., and Zhang, X-L. (November năm 1999).** [^](#cite_ref-10) [“Lower Cambrian vertebrates from south China”](http://www.bios.niu.edu/davis/bios458/Shu1.pdf)(PDF). *Nature* **402**(6757): 42. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1999Natur.402...42S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Natur.402...42S). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/46965](http://dx.doi.org/10.1038%2F46965). Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008. **Shu, D-G., Conway Morris, S., and Zhang, X-L. (November năm 1996).** [^](#cite_ref-11) [“A](http://www.nature.com/nature/journal/v384/n6605/abs/384157a0.html). *Pikaia*-like chordate from the Lower Cambrian of China” *Nature* **384**(6605): 157–158. [Bibcode](/wiki/Bibcode): [1996Natur.384..157S](http://adsabs.harvard.edu/abs/1996Natur.384..157S). [doi](/wiki/DOI): [10.1038/384157a0](http://dx.doi.org/10.1038%2F384157a0). Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2008. **Conway Morris, S. (2008).** [^](#cite_ref-ConwayMorris2008Metaspriggina_12-0) [“A Redescription of a Rare Chordate,](http://jpaleontol.geoscienceworld.org/cgi/content/extract/82/2/424). *Metaspriggina walcotti*Simonetta and Insom, from the Burgess Shale (Middle Cambrian), British Columbia, Canada” *Journal of Paleontology* **82**(2): 424–430. [doi](/wiki/DOI): [10.1666/06-130.1](http://dx.doi.org/10.1666%2F06-130.1). Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2009.

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Thể loại:Thánh ca
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thánh ca Cơ Đốc, có nguồn cảm hứng từ Thi thiên (Thánh vịnh) của Vua David, được dùng để chúc tụng và tôn thờ Thiên Chúa. Cũng có nhiều bài thánh ca được sáng tác để tôn vinh Chúa Giê-xu...
Bài chính thể loại: Thánh ca
Các trang trong thể loại “Thánh ca”
14 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 14 trang.

markdown:
# Thể loại:Thánh ca
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Thánh ca Cơ Đốc**, có nguồn cảm hứng từ [Thi thiên](/wiki/Thi_thi%C3%AAn) (Thánh vịnh) của [Vua David](/wiki/Vua_David), được dùng để chúc tụng và tôn thờ [Thiên Chúa](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa). Cũng có nhiều bài thánh ca được sáng tác để tôn vinh [Chúa Giê-xu](/wiki/Cu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%9Di_Ch%C3%BAa_Gi%C3%AA-xu_theo_T%C3%A2n_%C6%AF%E1%BB%9Bc)... *Bài chính thể loại:* [Thánh ca](/wiki/Th%C3%A1nh_ca)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về
|
## Các trang trong thể loại “Thánh ca”
14 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 14 trang.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)