text:
Trong chuyến đi Mỹ vào cuối năm ngoái, trong một buổi nói chuyện gẫu với hai người bạn cùng hoạt động tích cực trong việc khuếch tán xã hội dân sự tại Việt Nam, tôi nghe một bạn than phiền: Từ khi hình thức sinh hoạt xã hội dân sự được cổ vũ, những người tích cực nhất trong phong trào tranh đấu cho dân chủ tại Việt Nam chỉ thích tiếp xúc và chụp ảnh với các tổ chức quốc tế nhưng lại lơ là với việc xuống đường biểu tình đòi tự do cũng như phản đối các hành động gây hấn của Trung Quốc.
Nhìn ở biểu hiện bên ngoài, lời than phiền ấy có vẻ như không sai. Quả thực từ hơn một năm nay, sau sự kiện giàn khoan Hải Dương 981 của Trung Quốc vào thăm dò dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam, trong cả nước, từ Sài Gòn đến Hà Nội, không có một cuộc biểu tình nào đáng kể cả. Ngược lại, các hoạt động thiên về xã hội dân sự vẫn tiếp tục phát triển qua các tổ chức giúp đỡ những người dân bị oan ức hoặc xây dựng những căn nhà tình nghĩa cho thân nhân những người bị hy sinh trong hai trận chiến tại Hoàng Sa (1974) và Trường Sa (1988).
Tôi không phủ nhận hai sự kiện trên, nhưng tôi không nghĩ hai sự kiện ấy có quan hệ nhân quả với nhau, nghĩa là, nói cách khác, tôi không tin sự lắng dịu của các cuộc xuống đường biểu tình là hậu quả của việc phát triển của các hoạt động xã hội dân sự. Nó có thể có những lý do khác, chẳng hạn, không có sự kiện nào gây khích động quần chúng như vụ giàn khoan Hải Dương 981 hoặc, sau các cuộc biểu tình dẫn đến bạo loạn tại Bình Dương và một số nơi khác, chính quyền có cớ để đàn áp mạnh tay hơn và điều đó khiến cho nhiều người ngần ngại. Cũng có thể, sau nhiều cuộc biểu tình, chính quyền tìm ra những biện pháp hữu hiệu hơn, ví dụ, cô lập những người có khả năng lãnh đạo để ngăn chận hoặc vô hiệu hóa các cuộc xuống đường. Vân vân. Còn có thể có những lý do khác nữa.
Nhưng ngay cả khi lý do giảm nhiệt của các cuộc tranh đấu là vì những người có thiện chí nhất chuyển hướng sang những hình thức liên quan đến xã hội dân sự nhẹ nhàng và ít thử thách hơn thì tôi nghĩ, nó cũng không phải là lý do để chúng ta chấm dứt hoặc giảm thiểu sự cổ vũ cho các hoạt động xã hội dân sự. Lý do chính là, về lâu dài, theo tôi, các hoạt động xã hội dân sự bao giờ cũng có ích, cực kỳ có ích, cho tiến trình dân chủ hóa đất nước.
Hầu như tất cả các nhà nghiên cứu đều khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa xã hội dân sự và tiến trình dân chủ hoá. Việc khẳng định ấy không phải chỉ có tính thuần tuý lý thuyết mà còn dựa trên kinh nghiệm lịch sử. Trước, khi phân tích nền dân chủ tại Mỹ, Alexis de Tocqueville, đã nhận ra nền tảng của chế độ dân chủ tại nước này chính là các sinh hoạt xã hội dân sự phổ biến ở khắp nơi. Sau, hầu hết các học giả đều cho những nơi có sinh hoạt xã hội dân sự đa dạng và phong phú, ở đó, dân chủ được bén rễ sâu và vững mạnh, không thể đảo ngược được. Nhiều người cho rằng một trong những lý do chính khiến chế độ cộng sản tại châu Âu sụp đổ vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990 chính là nhờ các sinh hoạt xã hội dân sự: ở đâu xã hội dân sự phát triển sâu rộng, ở đó, chủ nghĩa cộng sản sụp đổ trước (như Ba Lan và Hungary); và ở đâu có truyền thống xã hội dân sự mạnh, ở đó dân chủ càng vững vàng. Ngược lại, ở phần lớn các quốc gia tách ra từ Liên Bang Xô Viết, vì không có truyền thống xã hội dân sự, nền dân chủ trở thành bấp bênh và có nguy cơ quay lại với độc tài.
Có thể tóm tắt mối quan hệ giữa xã hội dân sự và dân chủ vào mấy điểm chính:
Thứ nhất, các hoạt động xã hội dân sự là môi trường tốt nhất để giáo dục ý thức công dân, giải trừ nạn dửng dưng và vô cảm trong xã hội, làm cho mọi người biết tôn trọng những sự khác biệt về sắc tộc, ý thức hệ, tín ngưỡng và văn hoá.
Thứ hai, đó là cách tốt nhất để tập hợp những công dân khắc khoải trước thực trạng đất nước. Những người có lòng với tiền đồ dân tộc sẽ gặp gỡ nhau, trao đổi ý tưởng với nhau và cùng nhau hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau để xây dựng một xã hội dân chủ lành mạnh sau này.
Thứ ba, qua các hoạt động xã hội dân sự, người ta tập luyện được một số kỹ năng cần thiết cho một xã hội dân chủ, trong đó, quan trọng nhất là hai khả năng đối thoại và hợp tác để giải quyết các khác biệt hoặc mâu thuẫn.
Thứ tư, trong quá trình hoạt động vì những lý tưởng chung như vậy dần dần sẽ xuất hiện những người có khả năng lãnh đạo sau này sẽ đi đầu trong các cuộc tranh đấu vì dân chủ.
Một khi xã hội dân sự được hình thành và phát triển sâu rộng, nó sẽ tác động mạnh mẽ đến tiến trình dân chủ hoá. Theo Gordon White, trong bài “Civil Society, Democratization and Development: Clearing the Analytical Ground”, in trong cuốn Civil Society in Democratization (2004), có mấy tác động chính:
Thứ nhất, sự lớn mạnh của xã hội dân sự có thể làm thay đổi cán cân quyền lực giữa nhà nước và xã hội với thái độ thiên vị hẳn về phía xã hội; từ đó, góp phần hình thành nên một sự đối lập cân bằng (balanced opposition) vốn được xem là điều kiện của dân chủ. Dưới những chế độ toàn trị, kỳ vọng này thấp hơn: nó dần dần nâng cao hiệu năng của các lực lượng xã hội đã được tổ chức nhằm làm suy yếu tham vọng khống chế toàn bộ đời sống xã hội của nhà nước.
Thứ hai, khi xã hội dân sự đủ mạnh, nó có thể củng cố các tiêu chuẩn đạo đức công cộng và nâng cao tính khả kiểm (accountability) của cả các chính trị gia lẫn bộ máy công quyền.
Thứ ba, xã hội dân sự có thể đóng vai trò quan trọng trong việc làm trung gian giữa xã hội và nhà nước, giữa các công dân và hệ thống chính trị. Trong trường hợp lạc quan, nó có thể chuyển tải các yêu sách của dân chúng hoặc một bộ phận dân chúng đến giới cầm quyền, từ đó, làm thay đổi một số chính sách của họ.
Thứ tư, nó có thể đóng vai trò tích cực trong việc thay đổi các luật lệ trong trò chơi chính trị theo định hướng dân chủ.
Nói một cách tóm tắt, theo tôi, để tranh đấu cho dân chủ tại Việt Nam, một trong những điều chúng ta nên làm nhất là cổ vũ cho các hoạt động xã hội dân sự. Xã hội dân sự càng sâu rộng, tiến trình dân chủ hoá càng nhanh chóng và vững chắc.
* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.
Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

markdown:
Trong chuyến đi Mỹ vào cuối năm ngoái, trong một buổi nói chuyện gẫu với hai người bạn cùng hoạt động tích cực trong việc khuếch tán xã hội dân sự tại Việt Nam, tôi nghe một bạn than phiền: Từ khi hình thức sinh hoạt xã hội dân sự được cổ vũ, những người tích cực nhất trong phong trào tranh đấu cho dân chủ tại Việt Nam chỉ thích tiếp xúc và chụp ảnh với các tổ chức quốc tế nhưng lại lơ là với việc xuống đường biểu tình đòi tự do cũng như phản đối các hành động gây hấn của Trung Quốc.
Nhìn ở biểu hiện bên ngoài, lời than phiền ấy có vẻ như không sai. Quả thực từ hơn một năm nay, sau sự kiện giàn khoan Hải Dương 981 của Trung Quốc vào thăm dò dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam, trong cả nước, từ Sài Gòn đến Hà Nội, không có một cuộc biểu tình nào đáng kể cả. Ngược lại, các hoạt động thiên về xã hội dân sự vẫn tiếp tục phát triển qua các tổ chức giúp đỡ những người dân bị oan ức hoặc xây dựng những căn nhà tình nghĩa cho thân nhân những người bị hy sinh trong hai trận chiến tại Hoàng Sa (1974) và Trường Sa (1988).
Tôi không phủ nhận hai sự kiện trên, nhưng tôi không nghĩ hai sự kiện ấy có quan hệ nhân quả với nhau, nghĩa là, nói cách khác, tôi không tin sự lắng dịu của các cuộc xuống đường biểu tình là hậu quả của việc phát triển của các hoạt động xã hội dân sự. Nó có thể có những lý do khác, chẳng hạn, không có sự kiện nào gây khích động quần chúng như vụ giàn khoan Hải Dương 981 hoặc, sau các cuộc biểu tình dẫn đến bạo loạn tại Bình Dương và một số nơi khác, chính quyền có cớ để đàn áp mạnh tay hơn và điều đó khiến cho nhiều người ngần ngại. Cũng có thể, sau nhiều cuộc biểu tình, chính quyền tìm ra những biện pháp hữu hiệu hơn, ví dụ, cô lập những người có khả năng lãnh đạo để ngăn chận hoặc vô hiệu hóa các cuộc xuống đường. Vân vân. Còn có thể có những lý do khác nữa.
Nhưng ngay cả khi lý do giảm nhiệt của các cuộc tranh đấu là vì những người có thiện chí nhất chuyển hướng sang những hình thức liên quan đến xã hội dân sự nhẹ nhàng và ít thử thách hơn thì tôi nghĩ, nó cũng không phải là lý do để chúng ta chấm dứt hoặc giảm thiểu sự cổ vũ cho các hoạt động xã hội dân sự. Lý do chính là, về lâu dài, theo tôi, các hoạt động xã hội dân sự bao giờ cũng có ích, cực kỳ có ích, cho tiến trình dân chủ hóa đất nước.
Hầu như tất cả các nhà nghiên cứu đều khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa xã hội dân sự và tiến trình dân chủ hoá. Việc khẳng định ấy không phải chỉ có tính thuần tuý lý thuyết mà còn dựa trên kinh nghiệm lịch sử. Trước, khi phân tích nền dân chủ tại Mỹ, Alexis de Tocqueville, đã nhận ra nền tảng của chế độ dân chủ tại nước này chính là các sinh hoạt xã hội dân sự phổ biến ở khắp nơi. Sau, hầu hết các học giả đều cho những nơi có sinh hoạt xã hội dân sự đa dạng và phong phú, ở đó, dân chủ được bén rễ sâu và vững mạnh, không thể đảo ngược được. Nhiều người cho rằng một trong những lý do chính khiến chế độ cộng sản tại châu Âu sụp đổ vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990 chính là nhờ các sinh hoạt xã hội dân sự: ở đâu xã hội dân sự phát triển sâu rộng, ở đó, chủ nghĩa cộng sản sụp đổ trước (như Ba Lan và Hungary); và ở đâu có truyền thống xã hội dân sự mạnh, ở đó dân chủ càng vững vàng. Ngược lại, ở phần lớn các quốc gia tách ra từ Liên Bang Xô Viết, vì không có truyền thống xã hội dân sự, nền dân chủ trở thành bấp bênh và có nguy cơ quay lại với độc tài.
Có thể tóm tắt mối quan hệ giữa xã hội dân sự và dân chủ vào mấy điểm chính:
Thứ nhất, các hoạt động xã hội dân sự là môi trường tốt nhất để giáo dục ý thức công dân, giải trừ nạn dửng dưng và vô cảm trong xã hội, làm cho mọi người biết tôn trọng những sự khác biệt về sắc tộc, ý thức hệ, tín ngưỡng và văn hoá.
Thứ hai, đó là cách tốt nhất để tập hợp những công dân khắc khoải trước thực trạng đất nước. Những người có lòng với tiền đồ dân tộc sẽ gặp gỡ nhau, trao đổi ý tưởng với nhau và cùng nhau hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau để xây dựng một xã hội dân chủ lành mạnh sau này.
Thứ ba, qua các hoạt động xã hội dân sự, người ta tập luyện được một số kỹ năng cần thiết cho một xã hội dân chủ, trong đó, quan trọng nhất là hai khả năng đối thoại và hợp tác để giải quyết các khác biệt hoặc mâu thuẫn.
Thứ tư, trong quá trình hoạt động vì những lý tưởng chung như vậy dần dần sẽ xuất hiện những người có khả năng lãnh đạo sau này sẽ đi đầu trong các cuộc tranh đấu vì dân chủ.
Một khi xã hội dân sự được hình thành và phát triển sâu rộng, nó sẽ tác động mạnh mẽ đến tiến trình dân chủ hoá. Theo Gordon White, trong bài “Civil Society, Democratization and Development: Clearing the Analytical Ground”, in trong cuốn
*Civil Society in Democratization* (2004), có mấy tác động chính:
Thứ nhất, sự lớn mạnh của xã hội dân sự có thể làm thay đổi cán cân quyền lực giữa nhà nước và xã hội với thái độ thiên vị hẳn về phía xã hội; từ đó, góp phần hình thành nên một sự đối lập cân bằng (balanced opposition) vốn được xem là điều kiện của dân chủ. Dưới những chế độ toàn trị, kỳ vọng này thấp hơn: nó dần dần nâng cao hiệu năng của các lực lượng xã hội đã được tổ chức nhằm làm suy yếu tham vọng khống chế toàn bộ đời sống xã hội của nhà nước.
Thứ hai, khi xã hội dân sự đủ mạnh, nó có thể củng cố các tiêu chuẩn đạo đức công cộng và nâng cao tính khả kiểm (accountability) của cả các chính trị gia lẫn bộ máy công quyền.
Thứ ba, xã hội dân sự có thể đóng vai trò quan trọng trong việc làm trung gian giữa xã hội và nhà nước, giữa các công dân và hệ thống chính trị. Trong trường hợp lạc quan, nó có thể chuyển tải các yêu sách của dân chúng hoặc một bộ phận dân chúng đến giới cầm quyền, từ đó, làm thay đổi một số chính sách của họ.
Thứ tư, nó có thể đóng vai trò tích cực trong việc thay đổi các luật lệ trong trò chơi chính trị theo định hướng dân chủ.
Nói một cách tóm tắt, theo tôi, để tranh đấu cho dân chủ tại Việt Nam, một trong những điều chúng ta nên làm nhất là cổ vũ cho các hoạt động xã hội dân sự. Xã hội dân sự càng sâu rộng, tiến trình dân chủ hoá càng nhanh chóng và vững chắc.
* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.
## Ý kiến của bạn
Hiển thị bình luận

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=300

Set-Cookie: SessionID=2930774956.20480.0000; path=/; Httponly; Secure

Content-Language: vi


text:
Xuất phát điểm từ tình thầy trò nhưng lại phát triển thành tình yêu từ lúc nào không biết. Từ đó tạo nên những cặp vợ chồng đẹp đôi của showbiz Việt.
Xem Video "Cách Làm Món Quà Đơn Giản Tặng Người Yêu Trong Các Ngày Lễ"
Mỹ Linh - Anh Quân
Trong showbiz Việt, Anh Quân và Mỹ Linh là một trong những cặp vợ chồng đáng ngưỡng mộ nhất khi cả hai vừa thành công trong sự nghiệp vừa hạnh phúc trong cuộc sống gia đình.
Tình cờ, Anh Quân đã gặp và quen với Mỹ Linh khi cô trở thành ca sĩ hát chính trong ban nhạc Anh Em khá nổi tiếng lúc bấy giờ. Không biết từ lúc nào, anh đã đem lòng yêu nữ ca sĩ xinh đẹp có nụ cười như tỏa nắng này, có lẽ vì sự đồng cảm trong âm nhạc và cả cách sống giản dị, chân thành của Mỹ Linh. Chính tình cảm mãnh liệt này đã khiến Mỹ Linh bay tận sang Đức để thuyết phục vợ cũ của Anh Quân cho phép nuôi bé Anna (nay là ca sĩ Anna Trương).
Trong suốt những năm chung sống, nhạc sĩ Anh Quân luôn dành những tình cảm đặc biệt và đầy tôn trọng cho Mỹ Linh. Anh từng bộc bạch rằng gặp được Mỹ Linh là mối duyên tiền định. Đến nay, hai vợ chồng vẫn luôn đồng hành cùng nhau trong những dự án âm nhạc. Đây cũng là cặp đôi được khán giả ngưỡng mộ về tình yêu và tài hoa. Không thể phủ nhận một điều quan trọng rằng, sự thành công của diva tóc ngắn này, ngoài tài năng và sự nỗ lực không ngừng của cô còn có sự giúp đỡ tận tình từ phía nhạc sĩ Anh Quân. Từ năm 2000 đến nay, tất cả sản phẩm âm nhạc của nữ diva Hà thành đều được "nửa kia" hỗ trợ thực hiện.
Phan Đinh Tùng - Thái Ngọc Bích
Thuở còn ngồi trên ghế giảng đường đại học, Thái Ngọc Bích đã là một diễn viên sáng giá trong các bộ phim
Gia tài bác sĩ, Cỏ đuôi gà, Anh em nhà bác sĩ…
Khi đó, nam ca sĩ Phan Đinh Tùng đang cần một diễn viên phù hợp với chương trình ca nhạc của mình. Qua một người bạn, anh mời Thái Ngọc Bích diễn xuất cho MV
Kiếp dã tràng
và cô đã không lưỡng lự nhận lời. CD của Phan Đinh Tùng gặt hái thành công, đồng thời tên tuổi của Thái Ngọc Bích cũng thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận.
Cô đến với ca hát dưới sự dìu dắt của thầy Phan Đinh Tùng. Chính cô học trò nhỏ này đã khiến trái tim lạnh giá của Phan Đinh Tùng tan chảy; ước muốn trở thành linh mục của anh cũng xếp lại từ đây.
Cuộc tình của họ khá kỳ lạ. Không ai mở lời cũng chẳng có một cuộc tỏ tình lãng mạn nào. Tình yêu đến với đôi bạn trẻ cứ âm thầm mỗi ngày như thế. Ở họ không chỉ là một tình yêu đơn thuần mà đan xen vào đó là tình yêu âm nhạc, nghệ thuật. Đồng cảm trong công việc, lại được sự hậu thuẩn đắc lực từ phía hai gia đình nên chuyện đôi trai tài, gái sắc quyết định đi đến một đám cưới là điều hoàn toàn dễ hiểu.Cả hai khá tín tiếng về chuyện yêu đương suốt một khoảng thời gian dài. Mãi đến khi Phan Đinh Tùng tuyên bố trên báo là đang yêu, đang rất hạnh phúc, đang viết rất nhiều tình ca thì mọi người mới biết chuyện. Tiếp đó, Phan Đinh Tùng lại kín đáo về quê vợ tương lai, “nói chuyện người lớn” và gặp gỡ hai bên nội ngoại.
Song song với việc tính chuyện trăm năm, cả hai còn công khai tình cảm khi cùng nhau đến dự buổi ra mắt album
Níu kéo hay buông tay
- sản phẩm âm nhạc khá đặc sắc của họ. Thậm chí đến tận lúc đó báo chí vẫn còn hoài nghi khi nhận được tấm thiệp mời tham dự lễ đính hôn của cặp đôi này, cứ nghĩ đó là một chiêu PR hoặc gây sốc mà thôi. Đến nay, họ đã có với nhau một cô công chúa xinh xắn.
Lưu Hương Giang - Hồ Hoài Anh
Nữ ca sĩ cá tính Lưu Hương Giang quen biết nhạc sĩ khó tính Hồ Hoài Anh qua sự giới thiệu của chị gái mình - nhạc sĩ Lưu Thiên Hương. Vào thời điểm đó, Hồ Hoài Anh đã là một nhạc sĩ tên tuổi với nhiều bài hát được yêu thích và có phòng thu riêng của mình. Còn Lưu Hương Giang chỉ là gương mặt mới nổi chưa tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường âm nhạc.
Lưu Hương Giang làm quen và yêu Hồ Hoài Anh sau những lần gặp gỡ, rồi thu âm tại phòng thu của nam nhạc sĩ. Ba album của Lưu Hương Giang đã phát hành -
Tôi là Lưu Hương Giang, Cải bắp
và
Chuyển động
đều có dấu ấn của ông xã Hồ Hoài Anh. Không chỉ là tác giả phần lớn các ca khúc, Hồ Hoài Anh còn đảm nhận vai trò biên tập và sản xuất cho các ấn phẩm âm nhạc của vợ mình.
Trải qua quá trình gắn bó trong công việc, họ quyết định tiến đến một hôn lễ long trọng và ấm cúng. Không chỉ cùng nhau bước tiếp những bước đường đời, bộ đôi Giang - Hồ còn dìu dắt nhau tiến đến những thành công của sự nghiệp. Kết tinh tình yêu của họ là cô công chúa xinh đẹp đã tròn 3 tuổi.
Phạm Quỳnh Anh - Quang Huy
Chuyện tình đẹp của cặp Quang Huy và Phạm Quỳnh Anh luôn được nhiều khán giả hâm mộ. Có thể nói, Quang Huy chính là người luôn dõi theo Phạm Quỳnh Anh từ những ngày đầu Nam tiến với tư cách là ông bầu. Mối tình của họ đã kéo dài gần 10 năm và thực sự đơm hoa kết trái vào năm 2012 cùng đám cưới trong mơ. Đến nay, hai vợ chồng đã đón thành viên mới và cùng nhau chia sẻ niềm hạnh phúc cũng như sự vất vả lúc lên chức cha mẹ.
Khán giả biết đến Phạm Quỳnh Anh là thành viên của nhóm nhạc Sắc Màu - nhóm nhạc tuổi ô mai rất có tiếng ở Hà Nội vào những năm 1990. Sau khi Sắc màu tan rã, cô đã có những bước thay đổi lớn khi quyết định vào Sài Gòn lập nghiệp. Người động viên Phạm Quỳnh Anh Nam tiến khi đó chính là ông bầu nổi tiếng Quang Huy vì sau lần gặp đầu tiên ở một event, Quang Huy và Quỳnh Anh đã nhanh chóng dành tình cảm cho nhau.
Thời gian đầu, vì khoảng cách địa lý, ngoài thời gian làm việc, Quang Huy và Quỳnh Anh thường kết bạn với chiếc điện thoại để có thể trò chuyện với người yêu. Tình yêu của Quang Huy và Quỳnh Anh cũng chủ yếu qua điện thoại từ chuyện tán tỉnh, đến yêu đương.Khi Nam tiến, Phạm Quỳnh Anh bắt buộc phải đối đầu với cảm giác xa nhà vì cô vốn là người sống tình cảm, gắn bó với gia đình. Mọi thứ đều lạ lẫm và nỗi cô đơn luôn thường trực bên mình. Quỳnh Anh dễ tủi thân nên mỗi lần nghe người thân điện thoại bảo mẹ bị cảm sốt là ruột gan cô nóng bừng lên, chẳng làm được việc gì. Những khoảng trống và sự buồn nhớ gia đình đã được phần nào khuây khỏa trước sự yêu thương, quan tâm đầy chân thành của anh nhạc sĩ “béo”. Tình cảm của họ ngày càng gắn bó và kết thúc có hậu bằng đám cưới mỹ mãn sau 10 năm yêu đương.Hiện họ đang hạnh phúc với cô công chúa Bella đáng yêu. Cả hai cũng chứng tỏ sự ăn ý không chỉ trong âm nhạc mà còn hỗ trợ nhau khá tốt trong nghệ thuật thứ bảy với hai bộ phim điện ảnh tạo tiếng vang là
Thần tượng
và
Chàng trai năm ấy.
Theo PNTP

markdown:
## Xuất phát điểm từ tình thầy trò nhưng lại phát triển thành tình yêu từ lúc nào không biết. Từ đó tạo nên những cặp vợ chồng đẹp đôi của showbiz Việt.
Xem Video "Cách Làm Món Quà Đơn Giản Tặng Người Yêu Trong Các Ngày Lễ"
**Mỹ Linh - Anh Quân**
Trong showbiz Việt, Anh Quân và Mỹ Linh là một trong những cặp vợ chồng đáng ngưỡng mộ nhất khi cả hai vừa thành công trong sự nghiệp vừa hạnh phúc trong cuộc sống gia đình.
Tình cờ, Anh Quân đã gặp và quen với Mỹ Linh khi cô trở thành ca sĩ hát chính trong ban nhạc Anh Em khá nổi tiếng lúc bấy giờ. Không biết từ lúc nào, anh đã đem lòng yêu nữ ca sĩ xinh đẹp có nụ cười như tỏa nắng này, có lẽ vì sự đồng cảm trong âm nhạc và cả cách sống giản dị, chân thành của Mỹ Linh. Chính tình cảm mãnh liệt này đã khiến Mỹ Linh bay tận sang Đức để thuyết phục vợ cũ của Anh Quân cho phép nuôi bé Anna (nay là ca sĩ Anna Trương).
Trong suốt những năm chung sống, nhạc sĩ Anh Quân luôn dành những tình cảm đặc biệt và đầy tôn trọng cho Mỹ Linh. Anh từng bộc bạch rằng gặp được Mỹ Linh là mối duyên tiền định. Đến nay, hai vợ chồng vẫn luôn đồng hành cùng nhau trong những dự án âm nhạc. Đây cũng là cặp đôi được khán giả ngưỡng mộ về tình yêu và tài hoa. Không thể phủ nhận một điều quan trọng rằng, sự thành công của diva tóc ngắn này, ngoài tài năng và sự nỗ lực không ngừng của cô còn có sự giúp đỡ tận tình từ phía nhạc sĩ Anh Quân. Từ năm 2000 đến nay, tất cả sản phẩm âm nhạc của nữ diva Hà thành đều được "nửa kia" hỗ trợ thực hiện.
**Phan Đinh Tùng - Thái Ngọc Bích**
Thuở còn ngồi trên ghế giảng đường đại học, Thái Ngọc Bích đã là một diễn viên sáng giá trong các bộ phim
*Gia tài bác sĩ, Cỏ đuôi gà, Anh em nhà bác sĩ…*
Khi đó, nam ca sĩ Phan Đinh Tùng đang cần một diễn viên phù hợp với chương trình ca nhạc của mình. Qua một người bạn, anh mời Thái Ngọc Bích diễn xuất cho MV
*Kiếp dã tràng*
và cô đã không lưỡng lự nhận lời. CD của Phan Đinh Tùng gặt hái thành công, đồng thời tên tuổi của Thái Ngọc Bích cũng thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận.
Cô đến với ca hát dưới sự dìu dắt của thầy Phan Đinh Tùng. Chính cô học trò nhỏ này đã khiến trái tim lạnh giá của Phan Đinh Tùng tan chảy; ước muốn trở thành linh mục của anh cũng xếp lại từ đây.
Cuộc tình của họ khá kỳ lạ. Không ai mở lời cũng chẳng có một cuộc tỏ tình lãng mạn nào. Tình yêu đến với đôi bạn trẻ cứ âm thầm mỗi ngày như thế. Ở họ không chỉ là một tình yêu đơn thuần mà đan xen vào đó là tình yêu âm nhạc, nghệ thuật. Đồng cảm trong công việc, lại được sự hậu thuẩn đắc lực từ phía hai gia đình nên chuyện đôi trai tài, gái sắc quyết định đi đến một đám cưới là điều hoàn toàn dễ hiểu.Cả hai khá tín tiếng về chuyện yêu đương suốt một khoảng thời gian dài. Mãi đến khi Phan Đinh Tùng tuyên bố trên báo là đang yêu, đang rất hạnh phúc, đang viết rất nhiều tình ca thì mọi người mới biết chuyện. Tiếp đó, Phan Đinh Tùng lại kín đáo về quê vợ tương lai, “nói chuyện người lớn” và gặp gỡ hai bên nội ngoại.
Song song với việc tính chuyện trăm năm, cả hai còn công khai tình cảm khi cùng nhau đến dự buổi ra mắt album
*Níu kéo hay buông tay*
- sản phẩm âm nhạc khá đặc sắc của họ. Thậm chí đến tận lúc đó báo chí vẫn còn hoài nghi khi nhận được tấm thiệp mời tham dự lễ đính hôn của cặp đôi này, cứ nghĩ đó là một chiêu PR hoặc gây sốc mà thôi. Đến nay, họ đã có với nhau một cô công chúa xinh xắn.
**Lưu Hương Giang - Hồ Hoài Anh**
Nữ ca sĩ cá tính Lưu Hương Giang quen biết nhạc sĩ khó tính Hồ Hoài Anh qua sự giới thiệu của chị gái mình - nhạc sĩ Lưu Thiên Hương. Vào thời điểm đó, Hồ Hoài Anh đã là một nhạc sĩ tên tuổi với nhiều bài hát được yêu thích và có phòng thu riêng của mình. Còn Lưu Hương Giang chỉ là gương mặt mới nổi chưa tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường âm nhạc.
Lưu Hương Giang làm quen và yêu Hồ Hoài Anh sau những lần gặp gỡ, rồi thu âm tại phòng thu của nam nhạc sĩ. Ba album của Lưu Hương Giang đã phát hành -
*Tôi là Lưu Hương Giang, Cải bắp*
và
*Chuyển động*
đều có dấu ấn của ông xã Hồ Hoài Anh. Không chỉ là tác giả phần lớn các ca khúc, Hồ Hoài Anh còn đảm nhận vai trò biên tập và sản xuất cho các ấn phẩm âm nhạc của vợ mình.
Trải qua quá trình gắn bó trong công việc, họ quyết định tiến đến một hôn lễ long trọng và ấm cúng. Không chỉ cùng nhau bước tiếp những bước đường đời, bộ đôi Giang - Hồ còn dìu dắt nhau tiến đến những thành công của sự nghiệp. Kết tinh tình yêu của họ là cô công chúa xinh đẹp đã tròn 3 tuổi.
**Phạm Quỳnh Anh - Quang Huy**
Chuyện tình đẹp của cặp Quang Huy và Phạm Quỳnh Anh luôn được nhiều khán giả hâm mộ. Có thể nói, Quang Huy chính là người luôn dõi theo Phạm Quỳnh Anh từ những ngày đầu Nam tiến với tư cách là ông bầu. Mối tình của họ đã kéo dài gần 10 năm và thực sự đơm hoa kết trái vào năm 2012 cùng đám cưới trong mơ. Đến nay, hai vợ chồng đã đón thành viên mới và cùng nhau chia sẻ niềm hạnh phúc cũng như sự vất vả lúc lên chức cha mẹ.
Khán giả biết đến Phạm Quỳnh Anh là thành viên của nhóm nhạc Sắc Màu - nhóm nhạc tuổi ô mai rất có tiếng ở Hà Nội vào những năm 1990. Sau khi Sắc màu tan rã, cô đã có những bước thay đổi lớn khi quyết định vào Sài Gòn lập nghiệp. Người động viên Phạm Quỳnh Anh Nam tiến khi đó chính là ông bầu nổi tiếng Quang Huy vì sau lần gặp đầu tiên ở một event, Quang Huy và Quỳnh Anh đã nhanh chóng dành tình cảm cho nhau.
Thời gian đầu, vì khoảng cách địa lý, ngoài thời gian làm việc, Quang Huy và Quỳnh Anh thường kết bạn với chiếc điện thoại để có thể trò chuyện với người yêu. Tình yêu của Quang Huy và Quỳnh Anh cũng chủ yếu qua điện thoại từ chuyện tán tỉnh, đến yêu đương.Khi Nam tiến, Phạm Quỳnh Anh bắt buộc phải đối đầu với cảm giác xa nhà vì cô vốn là người sống tình cảm, gắn bó với gia đình. Mọi thứ đều lạ lẫm và nỗi cô đơn luôn thường trực bên mình. Quỳnh Anh dễ tủi thân nên mỗi lần nghe người thân điện thoại bảo mẹ bị cảm sốt là ruột gan cô nóng bừng lên, chẳng làm được việc gì. Những khoảng trống và sự buồn nhớ gia đình đã được phần nào khuây khỏa trước sự yêu thương, quan tâm đầy chân thành của anh nhạc sĩ “béo”. Tình cảm của họ ngày càng gắn bó và kết thúc có hậu bằng đám cưới mỹ mãn sau 10 năm yêu đương.Hiện họ đang hạnh phúc với cô công chúa Bella đáng yêu. Cả hai cũng chứng tỏ sự ăn ý không chỉ trong âm nhạc mà còn hỗ trợ nhau khá tốt trong nghệ thuật thứ bảy với hai bộ phim điện ảnh tạo tiếng vang là
*Thần tượng*
và
*Chàng trai năm ấy.*
Theo PNTP

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: nginx

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Nội dung chính
Biên dịch: DS.Nguyễn Thị Phương Dung
Hiệu đính: DS.Phan Diệu Hiền
Đau là mối quan tâm hàng đầu của các bệnh nhân ung thư, mặc dù không phải bệnh nhân nào cũng trải qua cảm giác đau. Khoảng 30% bệnh nhân ung thư đau trong thời điểm chẩn đoán, 65-85% đau khi bệnh đã tiến triển; đau xảy ra ở 59% bệnh nhân đang điều trị ung thư và 33% bệnh nhân sau khi điều trị. Có nhiều kiểu đau trong ung thư như đau cấp tính, đau mãn tính, đau dai dẳng, đau dữ dội (breakthrough pain), đau xương, đau thần kinh, đau đa cơ chế (multimechanistic pain).
Nguyên nhân gây đau trong ung thư
- Gây nên do chính bản thân bệnh ung thư hay khi khối u ác tính di căn tới xương hay các tổ chức khác trong cơ thể; hoặc khối u phát triển lớn gây chèn ép thần kinh, tủy sống.
- Đau do các thủ thuật, các xét nghiệm như: chẩn đoán và tiên lượng sinh thiết mô, lấy máu, chọc ống sống thắt lưng (spinal tap), chọc hút/sinh thiết tủy xương (bone marrow aspiratio/biopsy).
- Đau do quá trình điều trị: phát sinh từ vị trí phẫu thuật, tác dụng bất lợi của hóa trị và xạ trị
Khi cơn đau ung thư không được điều trị kịp thời, đúng cách có thể dẫn tới hậu quả là người bệnh suy yếu, mệt mỏi, giận giữ, trầm cảm dễ dẫn tới trạng thái cô lập.
Đánh giá cơn đau
Thang điểm đau (pain scale)
Để đánh giá cơn đau của bệnh nhân có những thang điểm và công cụ như sau:
- Thang điểm đau theo vẻ mặt của Wong-Baker (Wong-Baker FACES pain rating scale) (Hình 1) dùng để xác đinh cơn đau ở trẻ em hoặc hỗ trợ bệnh nhân không thể giải thích hoặc diễn tả cơn đau của họ bằng lời nói.
- Thang điểm đau dạng số (Numberic pain rating scale) là thang điểm phổ biến để bệnh nhân tự đánh giá mức độ đau từ 1 đến 10 (Hình 2).
- Thang điểm đánh giá chất lượng cơn đau (Pain quality assessment scale) là một công cụ đánh giá toàn diện hơn giúp bệnh nhân nhận biết được các khía cạnh khác nhau của cơn đau và phân biệt được các loại đau (Hình 3).
Đánh giá cơn đau qua hành vi, cử chỉ liên quan đến cơn đau:
- Trong trường hợp bệnh nhân bị suy giảm nhận thức (eg, trong những ngày cuối cùng của cuộc sống, khi khả năng giao tiếp bị hạn chế)
- Quan sát những thay đổi thái độ bất thường của bệnh nhân: nhăn nhó hoặc những biểu hiện khác trên khuôn mặt; sự vận động cơ thể; thay đổi trong phản xạ, thói quen, tất cả đều có thể xác định cơn đau của bệnh nhân.
Vấn đề quan trọng là xác định được vị trí đau, mô tả được cơn đau, và sau đó phân loại cơn đau theo vị trí đau. Bệnh nhân ung thư thường gặp phải hội chứng đau đa cơ chế (multimechanistic pain syndrome). Do đó, việc lựa chọn thuốc giảm đau sẽ dựa trên mô tả cơn đau của bệnh nhân.
Điều trị đau
Người lớn
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xây dựng một hướng dẫn điều trị đau ở người lớn, hay còn gọi là bậc thang 3-bước điều trị giảm đau (Hình 4).
Bước 1: Trong trường hợp đau nhẹ
- Thuốc non-opioid (aspirin và acetaminophen); acetaminophen và các thuốc giảm đau- chống viêm non-steroid (NSAIDs) được chấp nhận để điều trị đau do ung thư ở tất cả các bước của bậc thang điều trị đau của WHO.
- Tuy nhiên, cần chú ý đến tác dụng phụ của các thuốc NSAID và acetaminophen: các thuốc NSAID gây chảy máu đường tiêu hóa, rối loạn chức năng tiểu cầu, suy thận; acetaminophen không nên dùng hoặc thận trọng với bệnh nhân có tiền sử bệnh gan, suy thận và nghiện rượu. Nếu sử dụng acetaminophen trong các trường hợp này thì liều tối đa được khuyến cáo giảm xuống còn 2000mg/ngày.
Phối hợp một thuốc opioid với acetaminophen/NSAID
- Acetaminophen/NSAID và opioid có thể giảm đau theo nhiều cơ chế khác nhau, do đó giảm việc sử dụng opioid từ đó giảm liều opioid
- Giảm các tác dụng phụ của opioid như buồn ngủ, lú lẫn hoặc chóng mặt.
- Các thuốc NSAID có thể giảm đau do viêm và các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng các NSAID có tác dụng vượt trội hơn giả dược trong kiểm soát đau do ung thư.
Bước 2: Trường hợp đau tăng lên từ đau nhẹ đến trung bình
- Thuốc opioid nhẹ như tramadol.
- Có vài ý kiến phản đối bước 2 vì thiếu các kết quả nghiên cứu chứng minh sự khác biệt rõ ràng về hiệu quả của các thuốc được khuyến cáo ở bước đầu tiên và bước 2. Một số nhà nghiên cứu đã báo cáo rằng hiệu quả của bước thứ hai có thời gian tối đa là từ 30 đến 40 ngày cho hầu hết các bệnh nhân và hầu hết các opioid yếu đều có một giới hạn trần về tác dụng.
- Các ý khiến khác đề xuất bỏ bước thứ 2, thay vào đó sử dụng liều thấp morphin hoặc liều thấp các opioid mạnh kết hợp với thuốc giảm đau non-opioid.
Bước 3: Trường hợp đau tăng lên từ trung bình đến nặng
- Chuyển sang sử dụng các opiod mạnh hơn. Một số opioid có sẵn, bao gồm morphin, hydromorphon, fentanyl, hydrocodon (kết hợp với acetaminophen/ibuprofen), methadon, buprenorphin, tapentadol, và oxycodon. Về mặt hiệu quả, không kết quả nghiên cứu nào chỉ ra một opioid có tác dụng vượt trội hơn các thuốc còn lại.
- Nhìn chung, morphin là thuốc được lựa chọn để điều trị đau vừa đến nặng trong đau mạn tính bệnh ung thư. Morphin dung nạp tốt với nhiều đối tượng, sử dụng đơn giản, và tiết kiệm chi phí; đó cũng là thuốc opioid duy nhất có trong dạnh mục thuốc thiết yếu của WHO cho chỉ định giảm đau ở người lớn và trẻ em. Tuy nhiên, morphin nên sử dụng thận trọng với bệnh nhân suy gan, suy thận. Có thể lựa chọn các opioid khác ở các dạng bào chế khác nhau để thay thế.
Các thuốc giảm đau hỗ trợ có thể dùng ở bất kỳ bước nào trong thang điều trị. Việc sử dụng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời điểm thì hiệu quả điều trị đạt 80-90%.
Trẻ em
WHO khuyến cáo một bậc thang điều trị 2 bước cho trẻ em, được hệ thống trong bảng sau:
Đường uống thường được dùng; tuy nhiên, nếu bệnh nhân đau nặng và cần giảm đau nhanh thì đường tiêm dưới da hoặc tiêm tĩnh mạch là một sự lựa chọn. Dạng viên uống có thể được sử dụng để xác định liều thích hợp
(Bảng 3).
Trong trường hợp bệnh nhân bị đau liên tục, để dò liều thì nên sử dụng thuốc giảm đau tác dụng ngắn0 cho mỗi khoảng thời gian trong một ngày. Khi xác định được liều ổn định cho bệnh nhân, nên chuyển đổi sang dạng thuốc giải phóng kéo dài hoặc tác dụng kéo dài. Tổng liều/ngày của dạng thuốc tác dụng kéo dài nên tương đương với tổng liều dạng thuốc tác dụng ngắn cho bệnh nhân. Ví dụ như, một bệnh nhân có tình trạng ổn định khi dùng morphin sulfat 5mg dạng giải phóng nhanh,4 tiếng dùng một lần(tương đương với 30mg/ngày), chuyển sang dạng morphin tác dụng kéo dài sẽ là 15mg, 12 tiếng dùng một lần hoặc dạng viên 30mg, 1 viên dùng cho cả ngày (KADIAN).
Nếu có thể, trong trường hợp đau dữ dội có thể dùng xen kẽ cùng một thuốc opioid ở dạng tác dụng ngắn và tác dụng kéo dài (ví dụ như dùng xen kẽ morphin giải phóng nhanh nếu bệnh nhân đang dùng morphin tác dụng kéo dài; dùng xen kẽ oxycodon giải phóng nhanh nếu bệnh nhân đang dùng oxycodon tác dụng kéo dài). Quy luật này không được áp dụng cho methadon vì methadon có thời gian bán thải dài. Một liều khi có cơn đau dữ dội điển hình chiếm 10-20% tổng liều hàng ngày, được dùng cách 4 tiếng một lần nếu cần thiết. Bênh nhân nên được kê một loại thuốc để giảm đau dữ dội.
Các phương pháp điều trị đau không dùng thuốc
- Nhiệt trị liệu:
- Nhiệt nóng: sử dụng nhiệt để giảm đau bằng túi nhiệt, chai nước nóng, miếng dán nhiệt hoặc ngâm người trong nước ấm.
- Nhiệt lạnh: giảm đau bằng phương pháp làm mát vùng bị đau bằng một túi đá, khăn được ngâm trong nước đá, gói gel mát
- Một số phương pháp giảm đau khác như kích thích điện thần kinh dưới da (transcutaneous electrical nerve stimulation), mát-xa, tập thể dục, kỹ thuật chỉnh hình (chiropractic techniques), kỹ thuật thư giãn và thôi miên (hypnosis).
Tổng kết
Trong suốt quá trình ung thư, đau có thể xuất hiện ở nhiều kiểu khác nhau. Điều quan trọng là nắm được bệnh sử của bệnh nhân để điều trị đau đúng cách. Sự lựa chọn thuốc điều trị phụ thuộc vào tuổi tác, các bệnh kèm theo, tương tác thuốc có thể gặp phải. Nếu sủ dụng đúng thuốc giảm đau, đúng liều và đúng liệu trình điều trị thì có thể kiểm soát và giảm cơn đau ung thư.
Tài liệu tham khảo
http://www.pharmacytimes.com/publications/health-system-edition/2016/november2016/pain-in-patients-with-cancer

markdown:
Nội dung chính
*Biên dịch: DS.Nguyễn Thị Phương Dung* *Hiệu đính: DS.Phan Diệu Hiền * **Đau là mối quan tâm hàng đầu của các bệnh nhân ung thư**, mặc dù không phải bệnh nhân nào cũng trải qua cảm giác đau. Khoảng 30% bệnh nhân ung thư đau trong thời điểm chẩn đoán, 65-85% đau khi bệnh đã tiến triển; đau xảy ra ở 59% bệnh nhân đang điều trị ung thư và 33% bệnh nhân sau khi điều trị. Có nhiều kiểu đau trong ung thư như đau cấp tính, đau mãn tính, đau dai dẳng, đau dữ dội ( *breakthrough pain*), đau xương, đau thần kinh, đau đa cơ chế ( *multimechanistic pain*).
## Nguyên nhân gây đau trong ung thư
- Gây nên do chính bản thân bệnh ung thư hay khi khối u ác tính di căn tới xương hay các tổ chức khác trong cơ thể; hoặc khối u phát triển lớn gây chèn ép thần kinh, tủy sống.
- Đau do các thủ thuật, các xét nghiệm như: chẩn đoán và tiên lượng sinh thiết mô, lấy máu, chọc ống sống thắt lưng (
*spinal tap*), chọc hút/sinh thiết tủy xương ( *bone marrow aspiratio/biopsy*).
- Đau do quá trình điều trị: phát sinh từ vị trí phẫu thuật, tác dụng bất lợi của hóa trị và xạ trị
Khi cơn đau ung thư không được điều trị kịp thời, đúng cách có thể dẫn tới hậu quả là người bệnh suy yếu, mệt mỏi, giận giữ, trầm cảm dễ dẫn tới trạng thái cô lập.
## Đánh giá cơn đau
### Thang điểm đau (pain scale)
*Để đánh giá cơn đau của bệnh nhân có những thang điểm và công cụ như sau:*
- Thang điểm đau theo vẻ mặt của Wong-Baker (
*Wong-Baker FACES pain rating scale*) ( **Hình 1**) dùng để xác đinh cơn đau ở trẻ em hoặc hỗ trợ bệnh nhân không thể giải thích hoặc diễn tả cơn đau của họ bằng lời nói.
- Thang điểm đau dạng số (
*Numberic pain rating scale*) là thang điểm phổ biến để bệnh nhân tự đánh giá mức độ đau từ 1 đến 10 ( **Hình 2**).
- Thang điểm đánh giá chất lượng cơn đau (
*Pain quality assessment scale*) là một công cụ đánh giá toàn diện hơn giúp bệnh nhân nhận biết được các khía cạnh khác nhau của cơn đau và phân biệt được các loại đau ( **Hình 3**). **Đánh giá cơn đau qua hành vi, cử chỉ liên quan đến cơn đau:**
- Trong trường hợp bệnh nhân bị suy giảm nhận thức (eg, trong những ngày cuối cùng của cuộc sống, khi khả năng giao tiếp bị hạn chế)
- Quan sát những thay đổi thái độ bất thường của bệnh nhân: nhăn nhó hoặc những biểu hiện khác trên khuôn mặt; sự vận động cơ thể; thay đổi trong phản xạ, thói quen, tất cả đều có thể xác định cơn đau của bệnh nhân.
Vấn đề quan trọng là xác định được vị trí đau, mô tả được cơn đau, và sau đó phân loại cơn đau theo vị trí đau. Bệnh nhân ung thư thường gặp phải hội chứng đau đa cơ chế (
*multimechanistic pain syndrome*). Do đó, việc lựa chọn thuốc giảm đau sẽ dựa trên mô tả cơn đau của bệnh nhân.
## Điều trị đau
### Người lớn
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xây dựng một hướng dẫn điều trị đau ở người lớn, hay còn gọi là bậc thang 3-bước điều trị giảm đau (
**Hình 4**).
*Bước 1*: Trong trường hợp đau nhẹ
- Thuốc non-opioid (
**aspirin**và **acetaminophen**); acetaminophen và các thuốc giảm đau- chống viêm non-steroid (NSAIDs) được chấp nhận để điều trị đau do ung thư ở tất cả các bước của bậc thang điều trị đau của WHO.
- Tuy nhiên, cần chú ý đến tác dụng phụ của các thuốc NSAID và acetaminophen: các thuốc
**NSAID**gây chảy máu đường tiêu hóa, rối loạn chức năng tiểu cầu, suy thận; **acetaminophen**không nên dùng hoặc thận trọng với bệnh nhân có tiền sử bệnh gan, suy thận và nghiện rượu. Nếu sử dụng acetaminophen trong các trường hợp này thì liều tối đa được khuyến cáo giảm xuống còn 2000mg/ngày. *Phối hợp một thuốc opioid với acetaminophen/NSAID*
- Acetaminophen/NSAID và opioid có thể giảm đau theo nhiều cơ chế khác nhau, do đó giảm việc sử dụng opioid từ đó giảm liều opioid
- Giảm các tác dụng phụ của opioid như buồn ngủ, lú lẫn hoặc chóng mặt.
- Các thuốc NSAID có thể giảm đau do viêm và các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng các NSAID có tác dụng vượt trội hơn giả dược trong kiểm soát đau do ung thư.
*Bước 2: Trường hợp đau tăng lên từ đau nhẹ đến trung bình*
- Thuốc opioid nhẹ như
**tramadol**.
- Có vài ý kiến phản đối bước 2 vì thiếu các kết quả nghiên cứu chứng minh sự khác biệt rõ ràng về hiệu quả của các thuốc được khuyến cáo ở bước đầu tiên và bước 2. Một số nhà nghiên cứu đã báo cáo rằng hiệu quả của bước thứ hai có thời gian tối đa là từ 30 đến 40 ngày cho hầu hết các bệnh nhân và hầu hết các opioid yếu đều có một giới hạn trần về tác dụng.
- Các ý khiến khác đề xuất bỏ bước thứ 2, thay vào đó sử dụng liều thấp
**morphin**hoặc liều thấp các opioid mạnh kết hợp với thuốc giảm đau non-opioid. *Bước 3: Trường hợp đau tăng lên từ trung bình đến nặng*
- Chuyển sang sử dụng các opiod mạnh hơn. Một số opioid có sẵn, bao gồm
**morphin**, **hydromorphon**, **fentanyl**, **hydrocodon**(kết hợp với **acetaminophen/ibuprofen**), **methadon**, **buprenorphin**, **tapentadol**, và **oxycodon**. Về mặt hiệu quả, không kết quả nghiên cứu nào chỉ ra một opioid có tác dụng vượt trội hơn các thuốc còn lại.
- Nhìn chung,
**morphin**là thuốc được lựa chọn để điều trị đau vừa đến nặng trong đau mạn tính bệnh ung thư. Morphin dung nạp tốt với nhiều đối tượng, sử dụng đơn giản, và tiết kiệm chi phí; đó cũng là thuốc opioid duy nhất có trong dạnh mục thuốc thiết yếu của WHO cho chỉ định giảm đau ở người lớn và trẻ em. Tuy nhiên, morphin nên sử dụng thận trọng với bệnh nhân suy gan, suy thận. Có thể lựa chọn các opioid khác ở các dạng bào chế khác nhau để thay thế.
|
|Bảng 1: Một số dạng bào chế của các thuốc opioid
|
|Opioid |
|Dạng bào chế
|
|Morphin |Dạng viên nén, viên nang, dạng thuốc lỏng, thuốc tiêm, thuốc đặt|
|
|Fentanyl |Dạng viên ngậm trong má, viên ngậm, xịt mũi, viên đặt dưới lưỡi, xịt dưới lưỡi, miếng dán trị liệu qua da có tác dụng 3 ngày, thuốc tiêm|
|
|Buprenorphin
|Viên bao phim hòa tan, viên đặt dưới lưỡi, thuốc tiêm, thiết bị cấy dưới da (
|implant kit), miếng dán trị liệu qua da
|
|Hydrocodon/APAP |Dạng viên nén, dạng thuốc lỏng|
|
|Hydrocodon/ibuprofen |Dạng viên nén|
|
|Oxycodon |Dạng viên nén, viên nang, dạng thuốc lỏng|
|
|Methadone |Thuốc tiêm, dạng viên nén, dạng thuốc lỏng|
|
|Tapentadol |Dạng viên nén|
Các thuốc giảm đau hỗ trợ có thể dùng ở bất kỳ bước nào trong thang điều trị. Việc sử dụng đúng thuốc, đúng liều, đúng thời điểm thì hiệu quả điều trị đạt 80-90%.
### Trẻ em
**WHO khuyến cáo một bậc thang điều trị 2 bước cho trẻ em, được hệ thống trong bảng sau:**
|
|Bảng 2: Điều trị giảm đau ung thư ở trẻ em
|
|Bước |
|Mức độ đau |
|Thuốc điều trị
|
|1 |Đau nhẹ||Trẻ <3 tháng:
|acetaminophen
Trẻ >3 tháng:
|
|2 |Đau nặng||Các
|Opioid
Sử dụng các opioid khác nếu bệnh nhân không dung nạp được
Đường uống thường được dùng; tuy nhiên, nếu bệnh nhân đau nặng và cần giảm đau nhanh thì đường tiêm dưới da hoặc tiêm tĩnh mạch là một sự lựa chọn. Dạng viên uống có thể được sử dụng để xác định liều thích hợp
(
**Bảng 3**).
|
|Bảng 3: Chuyển đổi liều có tác dụng giảm đau tương đương giữa các đường dùng của các opioid
|
|Thuốc |
|Đường tiêm (mg) |
|Đường uống (mg)
|
|Morphine |10||30|
|
|Hydromorphone |1.5||7.5|
|
|Oxycodone |Không có||20|
|
|Hydrocodone |Không có||30-45|
|
|Oxymorphone |1||10|
|
|Meperidine |75||300|
|
|Codeine |130||200|
Trong trường hợp bệnh nhân bị đau liên tục, để dò liều thì nên sử dụng thuốc giảm đau tác dụng ngắn0 cho mỗi khoảng thời gian trong một ngày. Khi xác định được liều ổn định cho bệnh nhân, nên chuyển đổi sang dạng thuốc giải phóng kéo dài hoặc tác dụng kéo dài. Tổng liều/ngày của dạng thuốc tác dụng kéo dài nên tương đương với tổng liều dạng thuốc tác dụng ngắn cho bệnh nhân. Ví dụ như, một bệnh nhân có tình trạng ổn định khi dùng
**morphin sulfat** 5mg dạng giải phóng nhanh,4 tiếng dùng một lần(tương đương với 30mg/ngày), chuyển sang dạng morphin tác dụng kéo dài sẽ là 15mg, 12 tiếng dùng một lần hoặc dạng viên 30mg, 1 viên dùng cho cả ngày ( **KADIAN**).
Nếu có thể, trong trường hợp đau dữ dội có thể dùng xen kẽ cùng một thuốc opioid ở dạng tác dụng ngắn và tác dụng kéo dài (ví dụ như dùng xen kẽ
**morphin** giải phóng nhanh nếu bệnh nhân đang dùng morphin tác dụng kéo dài; dùng xen kẽ **oxycodon** giải phóng nhanh nếu bệnh nhân đang dùng oxycodon tác dụng kéo dài). Quy luật này không được áp dụng cho **methadon** vì methadon có thời gian bán thải dài. Một liều khi có cơn đau dữ dội điển hình chiếm 10-20% tổng liều hàng ngày, được dùng cách 4 tiếng một lần nếu cần thiết. Bênh nhân nên được kê một loại thuốc để giảm đau dữ dội.
## Các phương pháp điều trị đau không dùng thuốc
- Nhiệt trị liệu:
- Nhiệt nóng: sử dụng nhiệt để giảm đau bằng túi nhiệt, chai nước nóng, miếng dán nhiệt hoặc ngâm người trong nước ấm.
- Nhiệt lạnh: giảm đau bằng phương pháp làm mát vùng bị đau bằng một túi đá, khăn được ngâm trong nước đá, gói gel mát
- Một số phương pháp giảm đau khác như kích thích điện thần kinh dưới da (
*transcutaneous electrical nerve stimulation*), mát-xa, tập thể dục, kỹ thuật chỉnh hình ( *chiropractic techniques*), kỹ thuật thư giãn và thôi miên ( *hypnosis*).
## Tổng kết
Trong suốt quá trình ung thư, đau có thể xuất hiện ở nhiều kiểu khác nhau. Điều quan trọng là nắm được bệnh sử của bệnh nhân để điều trị đau đúng cách. Sự lựa chọn thuốc điều trị phụ thuộc vào tuổi tác, các bệnh kèm theo, tương tác thuốc có thể gặp phải. Nếu sủ dụng đúng thuốc giảm đau, đúng liều và đúng liệu trình điều trị thì có thể kiểm soát và giảm cơn đau ung thư.
## Tài liệu tham khảo
[http://www.pharmacytimes.com/publications/health-system-edition/2016/november2016/pain-in-patients-with-cancer](http://www.pharmacytimes.com/publications/health-system-edition/2016/november2016/pain-in-patients-with-cancer)

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: LiteSpeed

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Set-Cookie: bp_user-registered=0; expires=Thu, 25-Mar-2032 06:23:21 GMT; Max-Age=432000000; path=/

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

X-Litespeed-Cache: miss